description: Mwy o weithwyr heb sgiliau yn chwilio am swyddi anwadal yw'r darlun sy'n cael ei ddarogan gan Sefydliad Bevan o economi Cymru yn 2020.

title: Darogan dyfodol llwm i economi Cymru

maintext:
Image copyright Thinkstock Image caption 'Dyma'r heriau mwya i wynebu Cymru mewn cenhedlaeth,' meddai awdur yr adroddiad
Bydd mwy o weithwyr heb sgiliau yn chwilio am swyddi anwadal tâl isel erbyn 2020 - dyna'r darogan mewn adroddiad gan Sefydliad Bevan, corff sy'n datblygu syniadau er mwyn dylanwadu ar bolisïau cyhoeddus.
Yn ôl eu harbenigwyr, fe allai'r bwlch rhwng Cymru a'r DU o ran cynhyrchion ehangu, ac mae'r Sefydliad yn awgrymu bod angen ffyrdd radical o weithredu wrth i broblemau bentyrru.
Mae'r corff yn awgrymu tri darlun posib pe bai'r darogan presennol yn gywir, gyda'r rhagolygon ar gyfer Cymru ymhen pum mlynedd ymhell o fod yn llewyrchus pe bai'r amcangyfrifon yn llygad eu lle.
Ond mae Swyddfa Cymru wedi dweud bod cyflogau a safonau byw yn gwella.
Dywed Sefydliad Bevan bod angen i Lywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus ailystyried y ffordd mae nhw'n gweithio er mwyn taclo'r her i safonau byw.
Mae'r gwaith ymchwil yn nodi bod "pobol gyda syniadau newydd wedi eu hanwybyddu yn y gorffennol neu eu diystyru".
Yn ôl y cyfarwyddwr ac awdur yr adroddiad, Dr Victoria Winckler: "Mae'n amser am rhywbeth newydd."
Mae na alw am ddefnyddio amgylchedd Cymru, ei hanes a'i diwylliant, busnesau a sefydliadau ac "yn fwy hanfodol na dim sgiliau a gwydnwch ei phobl".
Tlodi difrifol
Mae adroddiad The Shape of Wales to Come yn edrych ar y darogan ar sefyllfa Cymru ymhen pum mlynedd. Ymysg ei ddarganfyddiadau mae darogan:
Bydd cynhyrchiant Cymru (GVA) ar ei hôl hi o'i gymharu gyda rhan fwya o ranbarthau'r DU.
Bydd na dŵf yn nifer swyddi rheolwyr a swyddi proffesiynol fyddai'n cyfateb i 40% o'r holl swyddi, ond mae disgwyl i 12% o swyddi sgiliau isel, neu rhai heb sgiliau ddiflannu, gan greu cystadleuaeth ffyrnig yn y farchnad lafur.
Bod lleiafrif y boblogaeth mewn perygl o wynebu tlodi difrifol.
Bydd gweithwyr y sector gyhoeddus, a'r rhai sydd ar fudd-daliadau yn wynebu gostyngiad mewn incwm.
Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio, mae'n debygol y bydd mwy yn wynebu gwaeledd.
Fe allai perygl llifogydd a diogelwch dŵr a chyflenwadau ynni fod yn bryder cynyddol, gyda'r diffyg yn parhau yn isadeiledd trafnidiaeth a thechnoleg gwybodaeth er gwaethaf buddsoddiad.
'Angen rhagweld y dyfodol'
Dywedodd Ms Winckler, cyfarwyddwr Sefydliad Bevan: "Dyma'r heriau mwya i wynebu Cymru mewn cenhedlaeth. Mae nhw'n galed yn unigol, ond fel bysiau mae nhw i gyd yn dod ar unwaith."
Wrth drafod sut i weithredu, mae'r adroddiad yn nodi nad yw parhau fel yr ydyn ni yn opsiwn, a bod angen rhagweld y dyfodol, nid dim ond ymateb i'r presennol.
Mae'n cwestiynu y cysyniad o gynlluniau fel prescripsiwn am ddim i bawb, gan awgrymu y gellid ail-edrych ar y cynllun teithio am ddim i bensiynwyr.
Dywedodd Dr Martin Rhisiart, economydd ym Mhrifysgol De Cymru, ei fod yn adroddiad diddorol ond bod ansicrwydd am y rhagolygon economaidd.
"Weithiau, dydyn ni ddim yn hunan-farnu digon yng Nghymru. Does gennym ni ddim meddwl annibynnol, mae gan y wladwriaeth ormod o ddylanwad ym mywydau pobl, does gennym ni ddim sector breifat mor fawr, felly ychydig iawn o sefydliadau unigol sy'n gwneud neu'n comisiynu ymchwil ar themâu'r adroddiad yma."
Yn siarad ar Rhaglen Dylan Jones ar Radio Cymru, ychwanegodd Dylan Jones-Evans, Athro Entrepreneuriaeth ym Mhrifysgol Bryste: "Mae nifer o fusnesau newydd yn tyfu yng Nghymru - sy`n uwch nag ar unrhyw adeg arall, mae mwy o gwmnïau yn dod i Gymru.
"Hyd yn oed yn y sector gynhyrchu rhwng 1999-2010 roedd 70,000 o swyddi cynhyrchu wedi eu colli yng Nghymru. 'Da ni wedi creu 20,000 o swyddi yn sector ers hynny."
'Llywodraeth gefnogol'
Yn ymateb, dywedodd Swyddfa Cymru bod y wlad yn un uchelgeisiol gyda dyfodol cryf yn economaidd.
"Er y ffaith mai cyfrifoldeb Llywodraeth Cymru yw nifer o'r materion sy'n cael eu trafod yn yr adroddiad, mae'n anwybyddu'r trawsnewidiad mae economi Cymru wedi ei brofi dros y pum mlynedd diwethaf," meddai llefarydd.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru y byddan nhw'n ystyried y materion a nodir yn yr adroddiad, a'u bod yn cydweithio'n agos a chwmnïau er mwyn sicrhau twf a swyddi ym mhob rhan o'r wlad.
"Mae mewnfuddsoddiad ar ei uchaf ers degawdau oherwydd bod buddsoddwyr yn gwybod y gallan nhw ddibynnu ar lywodraeth gefnogol a gweithlu medrus," meddai'r llefarydd.


description: Profiad Manon Fischer-Jenkins o daflu'r rasel i'r bin unwaith ac am byth

title: Ddim yn siafio?... ddim yn broblem

maintext:
Credwch neu beidio, mae gan ferched flew ar eu cyrff. Oes wir.
Mae hi'n 'norm' cymdeithasol bellach i ferched eillio bron pob rhan o'r corff - bron nad ydy hi'n rheidrwydd.
Ond mae ambell i fenyw wedi penderfynu mai digon yw digon, ac am gyhoeddi hynny i'r byd.
Cafodd Cymru Fyw sgwrs â Manon Fischer-Jenkins o Gaerdydd, sydd wedi penderfynu wfftio'r sebon siafio a'r rasal, ac yn byw bywyd blewog, hapus:
Image copyright Manon Fischer-Jenkins
Dros y blynyddoedd, dwi wedi mynd drwy gyfnode o ddim siafio, fel dros y gaea', ond unwaith o'n i'n cael y coese mas, o'n i'n siafio popeth, a wastad yn gwneud dan fy ngheseilie.
Ond newidiodd e pan nes i ffeindio mas mod i'n feichiog, a nes i droi yn eitha' superstitious - o'n i'n siŵr os faswn i'n torri'r gwallt, roedd rhywbeth am ddigwydd i'r babi! Ond dair blynedd yn ddiweddarach, does dim ffordd 'na'i gael gwared ar y blew nawr!
Mae'n rili neis i beidio gorfod siafio - roedd e'n gymaint o hassle, ac ro'n i'n aml yn cael rash o dan fy ngheseilie i. A mae 'mlew i'n dywyll, felly hyd yn oed pan o'n i yn siafio, munud wedyn o'dd stubble yna beth bynnag.
Dwi'n meddwl fod y blew ar fy nghoese yn edrych yn llawer gwell nawr na phan o'dd e'n hanner stubble.
Nawr fod y blew wedi cael cyfle i dyfu'n hir, mae'n rili fine, ac yn teimlo'n neis. Dwi'n aml yn ffeindio fy hun yn mwytho fy nghoese wrth wylio'r teledu!
Mynd mas mewn shorts...
I ddechre, wrth fynd mas yn gyhoeddus, o'dd e'n rhywbeth o'dd yng nghefn fy meddwl i, pan o'dd hi'n boeth ac o'n i am wisgo shorts.
'Nath e gymryd sbel, gan mod i'n gwybod bod pobl am syllu, ond nawr dwi mewn shorts drwy'r amser.
Image copyright Manon Fischer-Jenkins
Y cam mwya' o'dd dangos fy nghoese yn y gwaith, mewn ysgol gynradd - ond roedd e'n deimlad mor lysh i fynd i mewn a pheidio poeni am y peth. 'Nath y plant sylwi, a nes i jest egluro fod gan ferched flew ar eu coesau, a dyna ni.
Beth sy' braidd yn siomedig yw ymateb fy nheulu i. Mae Mam wastad yn holi 'pryd wyt ti am droi yn "lady"?'.
Mae hi wastad eisiau i mi guddio fy nghoese. A 'dyw'n chwaer i ddim yn deall chwaith, a ma' nhw'n dweud ei fod e'n "disgusting".
Dyna rydyn ni'n ei wneud i ferched ifanc - gwneud iddyn nhw deimlo eu bod nhw'n gorfod trio edrych yn ddeniadol i bobl eraill
Ond pam? Jest blew yw e!
Ond dwi ddim yn poeni beth ma'n nhw'n feddwl, ac os dwi ddim yn poeni be' ma'n nheulu i'n feddwl, dwi'n sicr ddim yn poeni beth ma' dieithryn ar y stryd yn ei feddwl.
'Nath Mam bwynt diddorol yn ddiweddar.
Roedd hi'n syllu ar fy nghoesau i a dywedodd hi ei bod nhw jest ddim yn "attractive". Ond pam bod rhaid i mi drio bod yn attractive? I bwy?
Dwi wedi priodi, mae ngwraig i yn fy hoffi i fel ydw i... pam fod rhaid i unrhyw un arall feddwl fy mod i'n attractive?
A dyna rydyn ni'n ei wneud i ferched ifanc - gwneud iddyn nhw deimlo eu bod nhw'n gorfod trio edrych yn ddeniadol i bobl eraill, drwy newid eu cyrff nhw ac ffitio i mewn i gymdeithas. Mae e'n rili trist.
Angen mwy o drafod
Mae e hefyd yn dipyn o tabŵ ym Mhrydain. Dwi'n cofio wastad yn mynd ar wylie i Ffrainc pan o'n i'n ifanc, a gweld perthynasau i mi sydd o'r Eidal, a'r menywod gyda choesau a cheseilie blewog.
Ond beth ydy'r ots iddyn nhw fod gen i lond coesau o flew!
Ym Mhrydain, dy'n ni jest ddim yn ei weld e mor aml. Y diwrnod o'r blaen, roedd rhywun yn syllu ar fy nghoese i, ac yn amlwg mo'yn dweud rhywbeth - mae e mor anarferol.
Nes i godi'r pwnc mewn grŵp ar Facebook yn ddiweddar, ac roedd e mor braf gallu bod mor agored am y peth, a'i fod yn cael e drafod â pharch, mewn trafodaeth gall.
Roedd y sgwrs yn cynnwys barnau gwahanol, ac yn cynnwys gwahanol genedlaethau a oedd yn trafod yr un pwnc, ac yn rhoi perspectif gwahanol ar y peth.
Image copyright Manon Fischer-Jenkins
Mae bendant yn rhywbeth sydd yn cael ei drafod mwy y dyddiau yma, ond mae dal pobl sydd yn credu fod ganddyn nhw'r hawl i fod yn amharchus. Ond beth ydy'r ots iddyn nhw fod gen i lond coesau o flew!
Does gen i ddim byd yn erbyn siafio - os ti moyn tynnu pob blewyn o dy gorff di, iawn - rhydd pawb ei ddewis.
Ond yn bersonol, dwi'n teimlo lot mwy cyfforddus a hapus nawr, a dwi 'di dod yn rili attached i'r blew!
Hefyd o ddiddordeb... (os nad ydych chi wedi cael eich argyhoeddi!)

fasttext_language: cy


description: Chwaraeon Cymru yn lansio strategaeth elitaidd newydd er mwyn canfod talent gorau'r wlad.

title: Lansio strategaeth newydd gan Chwareon Cymru


description: Un o bwyllgorau cyngor sir Ceredigion i ailystyried penderfynaid y cabinet i gau ysgol gynradd yn ardal Abertystwyth.

title: Cyngor i ailystyried dyfodol ysgol


description: Newidiadau i gystadleuaeth Cân i Gymru y flwyddyn nesa.

title: Newidiadau i gystadleuaeth Cân i Gymru 2013


description: Wuxuu ii sheegay inuu jiray Bilal ibnu Rabaaxa oo ka soo jeeday Itoobiya, kaas oo isagoo addoon ah ku dhashay magaalada Maka sannadkii 580 AD.

title: 'Magaceygu waa Bilal, fadlan ha iigu yeerina Billy'


description: Abertawe yn gorfod bodloni ar gêm gyfartal yn y Liberty, gan olygu eu bod wedi mynd pum gêm heb fuddugoliaeth.

title: Gêm gyfartal i Abertawe


description: Bydd dyn 46 oed yn ymddangos gerbron Llys Ynadon yr Wyddgrug fore Sadwrn wedi iddo gael ei gyhuddo o lofruddio Catherine Gowing.

title: Cyhuddo dyn o lofruddio Catherine Gowing


description: Is-gadeirydd y pwyllgor cynllunio yn galw am ymchwiliad cyhoeddus i benderfyniad Cyngor Ynys Môn i ganiatáu adeiladu parc gwyliau.

title: Parc gwyliau: cynghorydd eisiau ymchwiliad


description: Araith David Cameron i gynhadledd y Cediwadwyr yn addo gostwng trethi, ac yn son am ei ryddhad am ganlyniad refferendwm annibyniaeth yr Alban.

title: Cameron: Rhyddhad wedi'r refferendwm


description: Edwina Hart yn dweud bod Llywodraeth Cymru yn pwyso ar Lywodraeth y DU i ddatganoli pwerau dros y rheilffordd i Fae Caerdydd cyn yr etholiad gyffredinol nesaf.

title: Hart: Cymru eisiau pwerau dros y rheilffordd

maintext:
Image caption Roedd Comisiwn Silk wedi argymell trosglwyddo pwerau dros isadeiledd y rheilffyrdd ac etholfreinio
Mae'r Gweinidog Economi a Thrafnidiaeth Edwina Hart wedi dweud wrth Bwyllgor Menter a Busnes y Cynulliad bod Llywodraeth Cymru yn pwyso ar Lywodraeth y DU i ddatganoli pwerau dros y rheilffordd i Fae Caerdydd cyn yr etholiad gyffredinol ym mis Mai'r flwyddyn nesaf.
Dywedodd Edwina Hart wrth Aelodau'r Cynulliad ddydd Iau bod ei swyddogion wedi cyflwyno amserlen i Adran Drafnidiaeth Llywodraeth y DU ynglŷn â datganoli'r pwerau.
Yn ôl y gweinidog roedd swyddogion yn San Steffan yn credu bod yr amserlen yn afrealistig, ond ychwanegodd nad oedd hynny o reidrwydd yn adlewyrchu barn Gweinidog Llywodraeth y DU.
Yn gynharach eleni roedd y Comisiwn Silk ar Ddatganoli yng Nghymru wedi argymell y dylid trosglwyddo pwerau dros isadeiledd y rheilffyrdd ac etholfreinio i Lywodraeth Cymru.
Mae'r Prif Weinidog Carwyn Jones wedi galw ar i'r pwerau gael eu trosglwyddo yn unol ag amserlen gyflymach na chynllun gweithredu holl argymhellion Comisiwn Silk.
Dywedodd Edwina Hart bod trafodaethau yn ymwneud â datganoli yn symud yn gyflymach yn dilyn canlyniadau refferendwm yr Alban.
Trafodaeth fuddiol
Aeth y gweinidog ymlaen i ddweud ei bod hi wedi cael trafodaeth 'agored a defnyddiol' gyda Llywodraeth y DU ynglŷn â thrydaneiddio'r rheilffordd.
Mae cryn anghytuno wedi bod rhwng gweinidogion ym Mae Caerdydd a gweinidogion yn San Steffan ers mis Mawrth ynglŷn â phwy ddylai dalu am drydaneiddio rheilffordd y Cymoedd yn ne Cymru.
Dywedodd Edwina Hart wrth Bwyllgor Economi a Thrafnidiaeth y Cynulliad ei bod hi wedi cael trafodaethau buddiol iawn gyda'r Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth, Patrick McLoughlin.
Roedd Ysgrifennydd Cymru, Stephen Crabb, wedi dweud fis diwethaf ei fod yn gobeithio y byddai'r ffrae dros bwy fyddai'n talu am drydaneiddio'r rheilffordd yn cael ei datrys mewn ychydig fisoedd.
Dywedodd Edwina Hart wrth Aelodau Cynulliad ei bod hithau hefyd yn hyderus y byddai modd datrys unrhyw broblemau ynglŷn ag ariannu'r rheilffordd mewn ac allan o Gaerdydd.
Wrth ymateb i gwestiwn ynglŷn â beth roedd hi wedi ei ddysgu o'r ffrae gyda Llywodraeth y DU, dywedodd: "Rydw i'n meddwl ein bod ni wedi dysgu i gadw eich ffrindiau yn agos, ond weithiau bod angen cadw pobl eraill yn hyd yn oed agosach."


description: Mae Heddlu Dyfed-Powys wedi cadarnhau fod dyn wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ar y B4350 ddydd Llun.

title: Damwain angheuol ar y B4350 ger Y Gelli Gandryll


description: Agor pafiliwn ar ei newydd-wedd sy'n cael ei enwi i nodi camp athletwraig.

title: Enw canolfan yn nodi llwyddiannau Jade Jones


description: Heddlu'n apelio am dystion wedi damwain pan gafodd cerddwraig ei tharo am 10.15am ddydd Llun.

title: Heddlu'n apelio wedi damwain yng Nghastell-nedd


description: Pryderon bod y perchnogion presennol am geisio datblygu ar dir clwb tenis hynafol yng Nghaerdydd.

title: Dyfodol un o glybiau tenis mwyaf Cymru yn y fantol


description: Adolygu'r defnydd o rwystrau ar lwybr yr arfordir yn Sir y Fflint wedi cwynion nad ydyn nhw'n addas i ddefnyddwyr cadair olwyn.

title: Galw am symud rhwystr ar lwybr yr arfordir yn Sir y Fflint


description: Y ffotograffydd Michal Iwanowski yn trafod ei brofiadau o gerdded i Wlad Pwyl

title: 'Go home Polish': Profiadau Michal o gerdded adref

maintext:
Image copyright MIchal Iwanowski
Ym mis Gorffennaf fe siaradodd Cymru Fyw gyda'r ffotograffydd Michal Iwanowski o Wlad Pwyl sydd wedi ymgartrefu yng Nghaerdydd ers rhai blynyddoedd.
Roedd Michal yn cydweithio gyda Chyngor Celfyddydau Cymru ar brosiect 'Go home, Polish', a gafodd ei sbarduno gan graffiti a welodd yng Nghaerdydd.
Fel rhan o'r prosiect fe gerddodd Michal o Gaerdydd i'w bentref genedigol, Mokrzeszów yng Ngwlad Pwyl.
Mae Michal bellach nôl yng Nghymru ac yn arddangos y lluniau a dynnodd ar hyd ei daith. Mae wedi bod yn cydweithio gyda cherddorion o Gymru, gan gynnwys Gwenno a WH Dyfodol.
Dywed Michal fod y daith wedi cael effaith arno: "Yn gorfforol i ddweud y gwir, fe wnaeth Yr Almaen brofi fy ewyllys.
"Fe roedd 'na heat wave di-baid ac roedd e fel bod y ffordd yn mynd fyny rhiw o hyd, ac roedd gen i lawer o bryfaid yn gwmni. Byddai hynny wedi bod yn iawn am gwpl o ddyddie, ond mae 105 o ddyddie yn stori arall."
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Diwrnod 95 ar daith Michal, gyda'r blinder yn cael cryn effaith ar ei gorff
Ar y daith fe gafodd nifer o brofiadau, gan gyfarfod pobl cofiadwy.
"Roedd 'na bobl addfwyn, ac mae gen i restr hirfaith o bobl dwi wedi cwrdd lle'r oedd e'n ymddangos yn ddigon pitw ar y pryd, ond eto'n rhywbeth dwfn.
"Roeddwn i'n teimlo'n gartrefol lle bynnag yr oeddwn i, ac ym mhobman es i, gyda 'chydig iawn o eithriadau, roedd bobl yn garedig, ffeind ac yn cymryd diddordeb.
"Wnes i ddatblygu cyfeillgarwch gydag ysgrifennwr gwych yn Ghent, a wnaeth gadw cwmni i fi'r holl ffordd o Wlad Belg i Wlad Pwyl drwy bodlediadau byr yr oedd hi'n eu recordio yn ddyddiol.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Y graffiti yng Nghaerdydd a ddechreuodd y cwbl
"Roedd 'na ambell i stori emosiynol hefyd, fel stori Ursula a'i chartref sydd bellach o dan ddŵr, ers i'r dref gael ei boddi. Dwi'n cofio ei gweld; dynes hŷn yn sefyll ar gyrion llyn, yn edrych ar ei phlant sydd bellach yn oedolion yn nofio uwchben adfeilion ei thŷ sydd o dan y dŵr ers degawdau.
"Roedd hefyd stori dynes 94 oed o'r enw Cacile, gafodd ei geni yn agos i'r un lle â fi, pan oedd yn rhan o'r Almaen (mae bellach yn rhan o Wlad Pwyl). Fe aeth hi ar daith debyg i fy un i 70 mlynedd yn ôl, ond y ffordd arall.
"Mae rhain yn straeon sy'n gallu cael eu hystyried yn fyrhoedlog, ond eto rhai allen i uniaethu â nhw."
Mae mwy am y cymeriadau wnaeth Michal gwrdd â nhw ar ei daith ar ei gyfrif instagram.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Cacile, y ddynes 94 oed a greodd dipyn o argraff ar Michal
Mae Michal yn credu bod hiliaeth wedi amlygu ei hun yn ddiweddar, felly a wnaeth y prosiect yma wneud iddo deimlo'n fwy cadarhaol am y mater?
"Yn bersonol dwi lot fwy positif. Efallai mai fy lwc i oedd e i gyfarfod y bobl iawn, ond dwi'n fwy crediniol nag erioed y byddai'r un llais negyddol hwnnw bob amser yn fwy swnllyd na chant o rhai positif.
"Efallai ei fod rhywbeth i'w wneud â'r ffordd rydym yn dosbarthu gwybodaeth a beth rydym yn dewis ei gyflwyno i'n cynulleidfaoedd - ac fel arfer newyddion trafferthus a phroblematig sy'n teithio ymhell."
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Map o'r lwybr hir Michal i Wlad Pwyl
Sut felly mae Michal yn teimlo am ddod 'nôl i Gymru? Ai dyma ei gartref bellach?
"Ie, dyma yw fy nghartref. Roeddwn i'n teimlo rhyddhad mawr yn dod 'nôl i Gaerdydd.
"Does gen i ddim split personality a hunaniaethau cenedlaethol dwy wlad - dwi'n un, a dwi'n hapus iawn i gael dau gartref.
"Ond yng Nghymru mae fy mywyd yn golygu symud ymlaen, lle yng Ngwlad Pwyl mae e'n golygu hiraethu ac edrych nôl. Mae hyn yn gallu bod yn boenus ar adegau, fel gweld lluniau o'ch plentyndod yn pylu. Mae'r llun o Gymru dal yn datblygu.
"Rydw i wedi ffeindio cartref mewn llefydd newydd, a gyda phobl newydd, ac mae hynny wedi fy helpu i gael gwared ar rywfaint o sinigiaeth sydd wedi bod gyda fi ers blynyddoedd."


description: Elin Arfon yn siarad gyda disgyblion o Ysgol Plasmawr yng Nghaerdydd am ieithoedd.


title: Senedd Fyw

maintext:
Mae aelodau'r pwyllgor yn trafod adroddiad Ofcom, Diweddariad Cysylltu’r Gwledydd 2018, sy’n rhoi ciplun o’r ddarpariaeth signalau ffôn symudol yng Nghymru a’r gwledydd eraill sy'n rhan o'r DU.
Mae'r ddarpariaeth ar gyfer galwadau dan do ar gael mewn 80 y cant o eiddo yng Nghymru o'i gymharu â 92 y cant ledled y DU.
Ar draws y DU, mae gwasanaethau data (3G a 4G) ar gael ar gyfer 86 y cant o'r tirfas gan y pedwar gweithredwr rhwydweithiau ffonau symudol o'i gymharu â 70 y cant yng Nghymru.
Mae ardaloedd lle nad oes unrhyw ddarpariaeth o ran data yn cyfrif am 5 y cant o dirfas Cymru o'i gymharu â dim ond un y cant ar draws y DU.


description: Dau undeb amaethyddol yng Nghymru yn dod at ei gilydd i amlinellu'r hyn maen nhw am ei weld yn digwydd ar ôl Brexit.

title: Taliadau amaeth: Dau undeb, un neges

maintext:
Image copyright Mary Evans Picture Library Image caption Bydd y newidiadau'n dod i rym yn 2020
Mewn cam hynod anarferol bydd y ddau undeb amaethyddol yng Nghymru yn cynnal cyfarfod ar y cyd ddydd Mercher er mwyn amlinellu'r hyn maen nhw am ei weld yn digwydd i gymorthdaliadau i'r diwydiant ar ôl gadael yr Undeb Ewropeaidd.
Daw hyn yn sgil bwriad Llywodraeth Cymru i roi'r gorau i'r Taliad Sengl a chyflwyno system newydd o daliadau i ffermydd.
Bydd arweinwyr NFU Cymru ac Undeb Amaethwyr Cymru yn cwrdd yng Nghaerdydd er mwyn datgan "gweledigaeth ar y cyd".
Daw hyn cyn i ymgynghoriad Llywodraeth Cymru, Brexit a'n Tir, ddod i ben ar 30 Hydref.
Dywed yr undebau eu bod wedi penderfynu dod at ei gilydd er mwyn pwysleisio "pwysigrwydd fod Llywodraeth Cymru yn mabwysiadu polisi sy'n gosod sylfaen gref ar gyfer bwydydd Cymreig, cymunedau, bywoliaeth a'r amgylchedd yn y byd sydd ohoni ar ôl Brexit".
Dywedodd John Davies Llywydd NFU Cymru: "Mae NFU Cymru wedi ymroi i weithio gyda Llywodraeth Cymru a phartneriaid o fewn y diwydiant i ddatblygu polisïau fydd yn sicrhau dyfodol cynhyrchiol, proffidiol a blaengar i amaethyddiaeth yng Nghymru."
Dywedodd Glyn Roberts, llywydd Undeb Amaethwyr Cymru: "Mae hwn yn adeg allweddol i'n diwydiant ac fe fydd y safiad yma, ar y cyd gyda NFU Cymru, yn dangos undod ymhlith yr undebau amaethyddol a'r angen i sicrhau ein bod gyda'n gilydd yn cael y polisi yma yn iawn, fel bod yna ddyfodol llewyrchus i'n gallu i gynhyrchu bwyd a hefyd ein hamgylchedd, diwylliant a'n hiaith."
Mae'r Ysgrifennydd Materion Gwledig Lesley Griffiths eisoes wedi yn cymryd y cam anarferol o ysgrifennu'n uniongyrchol at bob ffermwr yng Nghymru i egluro'i phenderfyniad i gael gwared ar y taliad sengl.
Beth yw'r taliadau newydd?
Bydd cynllun cadernid economaidd yn targedu buddsoddiad i gynyddu cystadleugarwch a gwneud gwelliannau i'r system o gynhyrchu bwyd. Bydd hyn yn cynnwys cefnogaeth i ddarganfod marchnadoedd newydd, i greu o'r newydd ac i amrywiaethu.
yn targedu buddsoddiad i gynyddu cystadleugarwch a gwneud gwelliannau i'r system o gynhyrchu bwyd. Bydd hyn yn cynnwys cefnogaeth i ddarganfod marchnadoedd newydd, i greu o'r newydd ac i amrywiaethu. Bwriad y cynllun nwyddau cyhoeddus fydd darparu arian i ffermwyr wynebu heriau fel newid hinsawdd, risg llifogydd, colli cynefin, safon aer a dŵr gwael.
Y gobaith yw cael y cynlluniau newydd yn eu lle erbyn 2025.
Image caption Mae Lesley Griffiths wedi anfon llythyr yn uniongyrchol at bob ffermwr yng Nghymru
Dywed Llywodraeth Cymru fod newid y drefn bresennol yn holl bwysig yn sgil Brexit.
Golygai'r penderfyniad y bydd y taliad uniongyrchol y mae ffermwyr wedi'i dderbyn ers degawdau ar sail faint o dir sydd dan eu gofal yn diflannu'n raddol o 2020.
Yn ei le mae Llywodraeth Cymru'n cynnig cyflwyno system o grantiau busnes a chronfa hefyd i wobrwyo ffermwyr am helpu'r amgylchedd.
Fis Medi fe wnaeth Ms Griffiths gyhuddo Undeb Amaethwyr Cymru o gamarwain ei haelodau ynghylch cynlluniau newydd
Daeth hyn ar ôl i Undeb Amaethwyr Cymru annog aelodau i anfon cardiau post yn rhybuddio'r Ysgrifennydd yn erbyn disodli'r Cynllun Taliad Sylfaenol (BPS) gyda dwy raglen arall.


description: Diffynnydd mewn achos llofruddiaeth yn dweud wrth reithgor ei fod yn disgwyl cael ei anfon i garchar am gyfnod hir.

title: Achos llofruddiaeth: 'Disgwyl cyfnod o garchar'


description: Heddlu Dyfed-Powys wedi cyhuddo Wayne David Baxter Tidy, sy'n cael ei adnabod fel Steve Baxter, o lofruddiaeth.

title: Achos Pentywyn: Cyhuddo dyn fu ar ffo o lofruddiaeth


description: Staff, myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr ac aelodau'r gymuned yn teithio i gicio'r bar i nodi agoriad Prifysgol Aberystwyth yn 1872.

title: Cicio'r bar ar ben-blwydd Prifysgol Aberystwyth


description: Damion Anthony Harris wedi'i gyhuddo o lofruddio ac achosi niwed corfforol difrifol wedi tân yn Aberystwyth.

title: Cyhuddo dyn o lofruddiaeth wedi tân gwesty Aberystwyth


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Diffyg cynnydd yn sgyrsiau Brexit yn "codi pryder mawr" ymhlith cynhyrchwyr bwyd a diod Cymreig sydd wedi derbyn statws arbennig gan yr Undeb Ewropeaidd.

title: Brexit: Pryder cynhyrchwyr bwyd sydd â statws arbennig


description: Casglwyr sbwriel yng Ngwynedd yn pryderu y gallai cynlluniau'r cyngor i dorri swyddi beryglu diogelwch a safon y gwasanaeth.

title: Pryder casglwyr sbwriel am dorriadau swyddi posib


description: Mae Ianto a Tayler yn 'superfans' Doctor Who

title: Ffans mwyaf Doctor Who?

maintext:
Bydd 7fed Hydref 2018 yn noson hanesyddol i'r gyfres ffuglen-wyddonol 'Doctor Who' am ddau reswm.
Bydd yn cael ei darlledu ar nos Sul am y tro cyntaf ac mae 'na un rheswm bychan arall hefyd... am y tro cyntaf erioed mae'r Doctor yn ferch!
Jodie Whittaker fydd yn ymgymryd â rôl y timelord rhyfedd yn ei 13eg cnawdoliad.
Dau berson sy' wedi cyffroi'n lân am ddychweliad y Doctor yw Ianto Williams a Tayler Walters o Sir Gaerfyrddin.
Mae'r ddau yn ystyried eu hunain yn superfans o'r gyfres. Yn wir, dyna sut y daethant yn ffrindiau pan gyfarfu'r ddau ym Mand Chwyth Symffonig Caerfyrddin yn 2016.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Ianto a Tayler - 'superfans' Doctor Who
"Dechreuais i wylio'r rhaglen yn 2007. Eisteddais i lawr gyda 'nhad i wylio a dw i wedi gwylio bob episode ers 'ny" meddai Ianto, ac mae Tayler yn ychwanegu, "Pan mae Doctor Who arno, rwy'n mynd draw i dŷ Ianto i wylio gyda fe a'i deulu. Does neb yn fy nheulu i'n gwylio fe!"
Yn 2016 derbyniodd Ianto deitl record byd am y casgliad mwyaf o drugareddau Doctor Who. Dywedodd ei bod yn broses hir a gymerodd dros ddeuddeg wythnos i'w chwblhau. Unwaith y derbyniodd gadarnhad fod ganddo hawl i ymgeisio am y record, roedd rhaid mynd ati i gasglu popeth at ei gilydd a chyfri'r cwbl.
Image caption Ar y pryd roedd gan Ianto 2,163 o drugareddau Doctor Who ond dim ond 2,131 ohonynt oedd yn cyfrif tuag at y record.
Wrth sôn pam ei fod yn hoffi'r rhaglen i'r fath raddau, mae Ianto'n dweud, "Bob wythnos mae rhywbeth gwahanol yn mynd 'mlaen. 'Sdim un episode yn debyg.
Un wythnos falle byddwch chi yn 1964 a'r wythnos ar ôl 'ny falle byddwch chi yn 5839 BC. Mae'n mynd ar draws pethau gwahanol a phlanedau gwahanol. A'r aliens wrth gwrs; y Daleks yw'r gore!"
Ei hoff bennod yw The Three Doctors. Roedd honno'n dathlu deng mlynedd o Doctor Who yn 1973.
"John Pertwee yw fy hoff ddoctor. Roedd ei weld e ar y teledu gyda Patrick Troughton yr un pryd yn ddoniol," meddai.
Nid yw Tayler yn casglu trugareddau fel mae Ianto, "Mae'n costi arian!". Er hynny, mae'n gwylio'r rhaglen yn ffyddlon ers 2007, ac wedi gwylio ambell un lawer amlach nag unwaith.
"Fy hoff bennod i o Doctor Who yw Day of the Doctor," meddai, "achos roedd David Tennat, Matt Smith, John Hurt a Tom Baker ynddi. Roedd e'n wych i'w wylio. Rydw i wedi'i gwylio fwy na phum gwaith achos mae'n arbennig."
Tybed a fydd dehongliad Jodie Whittaker o'r Doctor yn plesio Ianto a Tayler?


description: Un o gyn-benaethiaid y Gwasanaeth Iechyd yn bwriadu gadael Cymru ar ôl colli hyder yn y gwasanaeth.

title: Cyn-bennaeth i adael Cymru oherwydd y Gwasanaeth Iechyd


description: Mae dyn wedi ei garcharu am ddwy flynedd ar ôl iddo ymosod ar feiciwr gan achosi iddo ddisgyn a chael ei daro gan gerbyd.

title: Carcharu dyn am ddwy flynedd ar ôl iddo daro beiciwr


description: Cyngor Caerdydd yn apelio ar bobl i gadw golwg yn eu cymunedau ar ôl i 125 grid carthffos gael eu dwyn ers Gorffennaf.

title: Dwyn gwerth £43,000 o gridiau carthffos Caerdydd


description: Bu farw dyn 46 oed wedi iddo ddioddef llosgiadau difrifol yn y digwyddiad yng Nghei Conna fore Gwener.

title: Dyn wedi marw ar ôl i gar fynd ar dân


description: Gallai cyllideb y Canghellor ddiwedd y mis fod yn dyngedfennol i economi'r gogledd a chynllun twf werth £670m.

title: Cyllideb 'dyngedfennol' i gynllun £670m i'r gogledd


description: Enillodd y Gymraes yn y categori -57kg gan drechu Zhou Lijun o China yn ffeinal y Grand Prix ym Manceinion.

title: Taekwondo: Jade Jones yn ennill medal aur eto


description: Yr awdures Rebecca Roberts yn cwestiynu pam nad yw Llywodraeth Cymru'n ariannu coesau prosthetig arbenigol i blant fel ei merch, Elizabeth.

title: Coesau prosthetig arbenigol yn cael 'effaith anferthol'


description: Menyw 25 oed yn cael ei charcharu am 18 mis wedi iddi gyhuddo dyn ifanc ar gam o'i threisio.

title: Carcharu menyw am wneud honiad ffug o dreisio

maintext:
Image copyright Wales news service Image caption Sophie Skinner yn cyrraedd y llys yng Nghasnewydd
Mae menyw 25 oed wedi cael ei charcharu am 18 mis am wneud honiad ffug iddi gael ei threisio.
Roedd Sophie Skinner o Lan-ffwyst yn Sir Fynwy wedi gwadu cyhuddiad o wyrdroi cwrs cyfiawnder.
Clywodd Llys y Goron Casnewydd fod bywyd dyn ifanc wedi ei "droi ben i waered" gan y cyhuddiad yn 2016.
Dywedodd y Barnwr Daniel Williams fod y fam i dri wedi dangos "dim edifeirwch o gwbl" wrth ei dedfrydu i 18 mis o garchar.
Dywedwyd yn y llys fod Skinner wedi bod am noson allan yn Y Fenni ar 4 Mehefin 2016 yn "chwilio am sylw".
Fe'i gwelwyd ar gamerâu CCTV yn mynd tuag at Damon Osborne a'i gofleidio. Roedd Mr Osborne yn disgwyl am bas adre.
Roedd Mr Osborne yn 18 oed ar y pryd.
Ychwanegodd y barnwr: "Mae'r lluniau CCTV yn dangos yn glir mai chi wnaeth y cam cyntaf i gael rhyw gydag e. Pan wnaeth gytuno yn y diwedd i wneud, fe ddywedoch chi wrtho y gallai fod mewn trafferth am gael rhyw gyda chi."
Clywodd y llys fod Skinner wedyn wedi gwneud honiad ffug iddi gael ei threisio wrth staff yn nhafarn Wetherspoons gerllaw, ac fe gafodd ei chyfweld gan yr heddlu.
Yn dilyn adolygiad o'r dystiolaeth gan yr heddlu, fe gafodd penderfyniad i wneud nid yn unig i beidio erlyn Mr Osborne, ond i arestio Skinner.
Mewn datganiad i'r llys dywedodd Damon Osborne: "Cefais fy nghyhuddo o dreisio gan Sophie Skinner ac fe wnaeth hynny droi fy mywyd ben i waered.
"Cefais fy nghloi mewn cell am 17 awr.
"Rwy'n dal i feddwl am yr hyn allai fod wedi digwydd oni bai am y camerâu CCTV - fe fyddai pobl wedi credu Sophie Skinner ac ni fyddwn i'n rhoi'r datganiad yma nawr oherwydd fe fyddwn i yn y carchar."
Disgrifiodd y barnwr honiadau Skinner fel rhai oedd yn "amlwg yn ffug".
"Rydych chi'n parhau i wadu," meddai. "Does gennych ddim cydymdeimlad â'r dioddefwr a dim edifeirwch o gwbl.
"Fel mae'r llys wedi dweud o'r blaen, mae treisio yn drosedd wirioneddol ffiaidd ac fe ddylai dioddefwyr treisio gael eu trin gyda phob ystyriaeth posib.
"Ar y llaw arall, gall cyhuddiad anwir o dreisio gael goblygiadau brawychus."


description: Gweinidog yn cael ei beirniadu gan wrthblaid ar ôl iddi gwyno i'r llywodraeth am doriadau i'w chyngor lleol.

title: Beirniadu AC am gwyno am doriadau i'w chyngor lleol


description: Cynhyrchwyr teledu annibynnol Cymru wedi croesawu buddsoddiad gan Lywodraeth y DU mewn rhaglenni Cymraeg i blant.

title: Croesawu buddsoddiad rhaglenni Cymraeg i blant


description: Cysylltiadau Cymreig Everest, mynydd ucha'r byd

title: Cymry ar ben y byd

maintext:
Image copyright bodrumsurf
Ar 19 Hydref 1918, ganwyd Syr Charles Evans yn Derwen, Sir Ddinbych; y meddyg ymenydd a ddaeth yn agos at goncro mynydd ucha'r byd cyn neb arall.
Ef oedd dirprwy arweinydd yr ymgyrch lwyddiannus i gopa uchaf y byd, Everest, ar 29 Mai 1953. Tridiau ynghynt, roedd wedi bod o fewn llai na 100m i gyrraedd y copa ei hun.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Charles Evans yn trafod ei ymgais i ddringo Everest
Yn anffodus, bu'n rhaid iddo a'i bartner Tom Bourdillon droi'n ôl ar y Copa Deheuol (South Summit) oherwydd nam ar y cyfarpar ocsigen.
Er eu bod mor agos at y prif gopa, roedd hi dal am gymryd teirawr arall o ddringo nes ei gyrraedd, felly doedd dim dewis ond tro yn ôl. Oni bai am hynny, Cymro fyddai wedi bod y cyntaf i'r copa.
Yn y diwedd, Edmund Hillary o Seland Newydd a Sherpa Tenzing Norgay o Nepal a gyhaeddodd y brig, ac ennill y clod.
Image copyright Cloyd Teter Image caption Charles Evans, Edmund Hillary a George Lowe (a oedd hefyd yn rhan o'r tîm) yn paratoi i ddringo mynydd Chim Ling yn 1954
Dringo mynyddoedd Eryri
Roedd y gwaith paratoi ar gyfer yr ymdrech enfawr yma i goncro mynydd ucha'r byd, wrth reswm, wedi bod yn mynd ymlaen ers misoedd lawer. Fe chwaraeodd Eryri ran blaenllaw yn y paratoadau.
Am chwe mis rhwng 1952 a 1953 daeth criw dethol o ddringwyr i fyw yng Ngwesty Pen-y-Gwryd, ger Capel Curig, yng nghesail yr Wyddfa. Mae'n debyg fod osgo heglog, hir Edmund Hillary yn ddigon cyfarwydd yn y mynyddoedd bryd hynny.
Image caption Esgidiau'r dringwyr yn crogi o'r to a llun o Tenzing Norgay ac Edmund Hillary yng Ngwesty Pen-y-gwryd
Heddiw, mae nifer o luniau a chreiriau o'r daith i ben Everest yn addurno'r waliau yn y bar ym Mhen-y-gwryd, ynghyd â llofnodion y dringwyr yn dyst o'u hymweliadau ag Eryri. Mae hefyd rhaff a gafodd ei defnyddio gan Hillary a Tenzing, a'r gwpan haearn y buont yn yfed ohoni.
Mae sawl dathliad ac aduniad wedi cael ei gynnal yno dros y blynyddoedd canlynol, ac mae'n cael ei ystyried yn 'gartref dringo ym Mhrydain'.
Image copyright Pictorial Parade Image caption Cludwyr oedd yn cario'r holl offer a chyflenwadau angenrheidiol ar gyfer yr ymgyrch
Tra'n aros yn Eryri bu'r tîm yn profi'r cyfarpar dringo - yr esgidau a'r cyflenwad ocsigen.
Ffisiolegydd y tîm a oedd yn helpu gyda'r paratoadau oedd Griffith Pugh, mab i Gymro. Mae ei gyfraniad i'r ymgyrch yn cael ei ystyried fel un o'r prif resymau pam i'r criw lwyddo, o'r diwedd, i goncro'r cawr.
Roedd wedi edrych ar ymdrechion aflwyddiannus y gorffennol - roedd 11 ymdrech wedi bod - ac asesu faint o ocsigen yr oedd ei angen ar y dringwyr. Aeth y criw â 190,000 litr o ocsigen gyda nhw, a oedd bedair gwaith yn fwy nag unrhyw ymgyrch blaenorol.
Yn ogystal â hyn, darparodd offer iddyn nhw allu toddi digon o eira i gadw lefelau dŵr eu cyrff yn uchel. Yn wir, maen debyg fod Edmund Hillary wedi ei hydradu mor dda, fel ei fod wedi gorfod pasio dŵr ar gopa Everest pan gyrhaeddodd!
Image caption Y tîm a chriw ffilmio'r BBC yn dringo yn Eryri yn ystod eu haduniad cyntaf yn 1963
Cysylltiadau Cymreig eraill ag Everest
Cafodd y mynydd ei enwi, yn groes i'w ddymuniad, ar ôl y tirfesurydd y Cyrnol Syr George Everest o Grug Hywel ym Mhowys.
Roedd Charles Bruce o Aberpennar ymhlith y dringwyr cyntaf i drafod y posibilrwydd o ddringo'r mynydd ac ef oedd arweinydd cais George Mallory a Andrew Irvine yn 1922.
Roedd Mallory ac Irvine hefyd wedi hyfforddi ym mynyddoedd Cymru cyn eu hymgais, ac fe enwodd Mallory ran o Everest yn Western Cwm, fel teyrnged i gymoedd Eryri. Yn anffodus, ddaeth yr un o'r ddau ddringwr yn ôl o'u hymgais.
Cyhoeddi'r newyddion i'r byd
Yr unig newyddiadurwr ar y daith oedd gohebydd papur newydd The Times, Jan Morris, a oedd yn cael ei hadnabod bryd hynny fel James Morris.
Hi oedd yn gyfrifol am gyhoeddi i'r byd fod y criw wedi llwyddo i gyrraedd y copa am y tro cyntaf erioed, a hynny mewn erthygl a gyhoeddwyd ar 2 Mehefin.
Image caption Yn 2016, cafodd Jan Morris ei chyfweld gan awdur teithio arall, Michael Palin, am ei gyrfa a'i phrofiadau amrywiol ar hyd a lled - ac i ben - y byd!
Bu'n rhaid iddi ruthro i lawr ochr y mynydd gyda'r newyddion da mewn golau gwael - taith o 22,000 o droedfeddi.
Mae Jan Morris wedi disgrifio sut y llwyddodd hi i sicrhau bod yr erthygl yn cyrraedd Prydain cyn gynted â phosib, a hynny cyn i neb arall ddysgu'r newyddion.
"Doeddech chi ddim yn cael defnyddio radio felly roedd rhaid i mi drefnu bod rhedwyr yn cludo fy ngwaith yn ôl i Kathmandu.
"Roedd yn rhaid i mi gyrraedd y gwaelod y noson honno er mwyn gyrru'r peth i ffwrdd. Ond roedd pethau'n annifyr iawn, roedd y rhew yn dechrau toddi ac roeddwn i'n anobeithiol, yn disgyn pob dau funud."
Image caption Mae gan Jan lyfr lloffion o luniau ac erthyglau papur newydd o'i chyfnod ar y daith i gopa Everest
Roedd wedi trefnu i roi gwybod i'r awdurdodau ym Mhrydain a oedd y trip wedi llwyddo drwy gyfrwng cod arbennig. Y neges a gafodd ei anfon oedd:
"Snow conditions bad. Advance base abandoned yesterday. Awaiting improvement. All well!"
Beth roedd hynny'n ei olygu oedd bod "Ed Hillary a Tenzing wedi cyrraedd copa Everest ac ein bod ni i gyd yn iawn". Petai'r ymgais yn aflwyddiannus, byddai'r neges wedi sôn am 'wynt trafferus' yn hytrach nag 'eira gwael'.
Wrth gwrs, achosodd y cyhoeddiad pwysig gryn gynnwrf ym Mhrydain ac ar draws y byd, a daeth aelodau'r tîm yn fyd-enwog. Jan Morris bellach yw'r unig aelod o'r criw sydd dal yn fyw.
Image copyright PA Image caption Y dringwyr llwyddiannus yn cael eu croesawu fel arwyr yn 1953
Cymry'n concro
Daeth Eric Jones o Dremadog yn agos iawn at goncro Everest yn 1978 pan lwyddodd Reinhold Messner a Peter Habeler i gyrraedd y copa heb ocsigen. Eric oedd trydydd aelod y tîm bryd hynny, ond bu'n rhaid iddo droi yn ôl oherwydd ei fod yn poeni ei fod yn datblygu brath rhew ar ei fysedd a'i draed.
Image caption Eric Jones yn yr Himalaya gyda BBC Radio Cymru yn 2012
Y Cymro cyntaf i gyrraedd y copa oedd Caradog Jones o Bontrhydfendigaid ar 23 Mai 1995 - bron i union 42 o flynyddoedd ar ôl Hillary a Tenzing. Roedd o'n 33 oed, yr un oed â Hillary pan gymrodd ei gamau hanesyddol i ben y byd.
Ddeuddeg mlynedd yn ddiweddarach Tori James o Sir Benfro oedd y Gymraes gynta' i gyrraedd y copa, a hynny ar 24 Mai 2007.
Image caption Tori James yn hedfan y Ddraig Goch ar fynydd mwya'r byd
Hefyd o ddiddordeb...


description: Hanes yr orsedd, arwyddocâd y gwisgoedd a phwy sy’n gwneud beth

title: Beth yw Gorsedd y Beirdd?

maintext:
Cymdeithas o feirdd, awduron, cerddorion, artistiaid ac eraill sydd wedi gwneud cyfraniad i Gymru, yr iaith Gymraeg a'i diwylliant yw Gorsedd y Beirdd (neu Gorsedd Beirdd Ynys Prydain.)
Fe'u gwelir yn ystod wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol wedi eu gwisgo mewn gwyn, gwyrdd a glas yn cael eu harwain gan yr Archdderwydd. Gelwir aelodau'r Orsedd yn dderwyddon ac mae gan bob un ei enw barddol unigryw ei hun.
Meini'r Orsedd
Mae Cylch yr Orsedd wedi ei ffurfio o 12 maen. Y garreg fawr wastad yng nghanol y cylch yw'r Maen Llog, a dyma lwyfan yr Archdderwydd yn ystod y seremonïau urddo.
Fe welir y meini mewn nifer o drefi a phentrefi ar hyd a lled Cymru, wedi eu gadael yno i nodi i'r Eisteddfod Genedlaethol ymweld â'r dref neu'r ardal honno. Erbyn hyn, meini ffug sy'n cael eu cludo o Eisteddfod i Eisteddfod yn flynyddol.
Yr Archdderwydd
Yr Archdderwydd yw Pennaeth yr Orsedd. Mae'n cael ei ethol gan yr Orsedd am gyfnod o dair blynedd. Dim ond Prifeirdd a Phrif Lenorion all ddal swydd archdderwydd. Mae'n gyfrifol am arwain seremonïau'r Orsedd gan gynnwys seremonïau'r Coroni, y Fedal Ryddiaith a'r Cadeirio.
Ceidwad y Cledd
Mae'r cleddyf yn cael ei ddefnyddio i agor a chau'r Orsedd ac yn ystod seremonïau'r Eisteddfod. Ceidwad y Cledd sy'n gofalu ar ôl y Cleddyf. Gan ei fod yn gleddyf heddwch, nid yw byth yn cael ei ddadweinio'n llwyr.
Y Wisg Wen
Enillwyr prif wobrau'r Eisteddfod sy'n gwisgo'r wisg wen. Gallwch adnabod enillwyr y Gadair neu'r Goron gan eu bod yn gwisgo llawryf am eu penwisg.
Y Wisg Werdd
Mae'r aelodau sy'n gwisgo gwyrdd yn arbenigo ym myd y celfyddydau. Gall hynny ddigwydd er anrhydedd, trwy radd neu drwy arholiad. Mae enillwyr cadair a choron Eisteddfod yr Urdd hefyd yn gwisgo'r wisg werdd.
Y Wisg Las
Mae'r wisg las ar gyfer rhai sydd wedi rhoi gwasanaeth arbennig i'w bro neu i'r genedl a thrwy anrhydedd ym myd y Gyfraith, Gwyddoniaeth, Chwaraeon, Newyddiaduraeth neu'r Cyfryngau.
Y Ddawns Flodau
Dyma un o ddefodau mwyaf poblogaidd y Brifwyl. Mae'r ddawns yn cyfleu casglu blodau'r maes ac yn cael ei pherfformio gan ferched ysgol lleol. Cyfunir y ddawns gyda chyflwyniad y Flodeuged wrth i ddwy o'r dawnswyr ychwanegu'u blodau nhw at y tusw.
Image copyright PATRICK OLNER
Y Corn Gwlad
Mae seiniau'r ddau Gorn Gwlad yn rhan bwysig o ddefodaeth yr Orsedd ers yr 1860au. Gallwch glywed y ffanffer cyfarwydd pan mae enillwyr prif wobrau'r Eisteddfod yn cael eu galw i'r llwyfan.
Mam y Fro a'r Corn Hirlas
Yn ei chlogyn coch hardd a phenwisg o lês aur, un o famau bro'r Eisteddfod sy'n cyflwyno'r Corn Hirlas i'r Archdderwydd fel symbol o'r gwin a estynnir i groesawu'r Orsedd. Mae hi'n cael ei hebrwng gan ddau facwy.
Morwyn y Fro a'r Flodeuged
Tusw o flodau'r maes sy'n symbol o dir a phridd Cymru yw'r Flodeuged. Mae merch ifanc o fro'r Eisteddfod yn ei chyflwyno i'r Archdderwydd fel symbol o ddymuniad ieuenctid Cymru i gynnig blagur eu doniau i'r Eisteddfod. Mae dwy lawforwyn yn cerdded bod ochr iddi.
Image copyright Casgliad y Werin Image caption Iolo Morganwg
Cychwyn yr Orsedd
Ar Fryn y Briallu (Primrose Hill), Llundain, y sefydlwyd yr orsedd yn 1792 gan ŵr o'r enw Iolo Morganwg a oedd yn awyddus i roi gwybod i'r byd bod 'na gysylltiadau uniongyrchol rhwng y Cymry a'r diwylliant Celtaidd.
Ar ddechrau'r 19eg ganrif y cysylltwyd Gorsedd y Beirdd yn swyddogol â'r Eisteddfod a hynny mewn Eisteddfod yng Ngwesty'r Llwyn Iorwg yng Nghaerfyrddin. Mae'r cysylltiad yn parhau hyd heddiw.
Y bardd Cynan oedd yn brif gyfrifol am lunio seremonïau'r Coroni a'r Cadeirio. Roedd yn Archdderwydd ddwywaith, ond pan ddaeth yn Gofiadur yn yr 1930au y dechreuodd ddiwygio'r seremonïau, i'w gwneud yn fwy urddasol. Cyflwynodd elfennau newydd fel y Ddawns Flodau.
Image caption Derbyn Jamie Roberts - neu Canolwr y Crysau Coch - i'r Orsedd yn Eisteddfod Caerdydd 2018
Enwogion yr yr Orsedd
Mae nifer o enwogion wedi eu hurddo i'r orsedd, yn cynnwys: y cyflwynydd radio Huw Stephens, y gantores Caryl Parry Jones, y sêr Hollywood Ioan Griffiths a Matthew Rhys, y canwr opera byd-enwog Bryn Terfel, yr athletwraig Tanni Grey-Thompson, y cogydd a'r cyflwynydd teledu Bryn Williams, y cyflwynydd Alex Jones, chwaraewyr rygbi Cymru George North a Jamie Roberts, cyn-Archesgob Caergaint Rowan Williams a'r Prif Weinidog Carwyn Jones.


description: Mae disgwyl i Paul Davies alw am etholiad Cynulliad brys yn ystod ei araith yng nghynhadledd y blaid Geidwadol yn Birmingham.

title: Ceidwadwyr Cymreig yn galw am etholiad Cynulliad brys


description: Prif sgoriwr Cymru'n dychwelyd at Real Madrid am na fydd yn "holliach" ar gyfer gêm Cymru v Gweriniaeth Iwerddon.

title: Dim Gareth Bale ar gyfer gêm Iwerddon


description: Coleg Caerdydd a'r Fro yn dweud bod Brexit yn helpu i hybu ei hincwm drwy recriwtio mwy o fyfyrwyr o China.

title: 'Brexit yn gymorth i recriwtio myfyrwyr o China'


description: Cwest ym Mhontypridd yn clywed fod perchennog cerbyd a laddodd merch ym Merthyr Tudful ddim wedi codi'r brêc llaw i'r pen.

title: Brêc car a laddodd merch ym Merthyr 'heb ei godi i'r pen'


description: Mae arwydd eiconig copa mynydd Pen y Fan ar werth

title: Arwydd Pen y Fan: Rhannwch eich lluniau


description: Eisiau syniadau am beth i'w wneud â'r plant?

title: A-Y: Gweithgareddau Hanner Tymor

maintext:
Mae hi'n hanner tymor unwaith yn rhagor, ond beth i'w wneud â'r plant?
Dyma ychydig o ysbrydoliaeth i chi, o A-Y*, sydd ddim am gostio gormod o arian.
(*Roedd rhaid bod yn greadigol gydag ambell i lythyren...)
Image copyright damircudic
Amgueddfa
Mae saith safle Amgueddfa Cymru yn rhad ac am ddim, neu beth am ymweld ag un o'r amgueddfeydd lleol.
Beicio
Ewch i grwydro ar ein lonydd beicio a dod i 'nabod yr ardal yn well.
Casglu concers
Mae'n coedwigoedd yn llawn concers ar hyn o bryd... wedyn gallwch eu paratoi a chwarae gyda nhw. (Gwyliwch y cythraul concers.)
Image copyright blackjake
Chwarae cuddio
O amgylch y tŷ neu yn yr ardd (os nad yw hi'n rhy fwdlyd o dan draed!)
Dro
Amser gwych i fynd am dro hydrefol a chicio'r dail crin ar y llawr, cyn dychwelyd adref i...
Ddarllen
Beth am ddewis llyfr i drio'i gwblhau cyn diwedd y gwyliau?
Eisteddfod
Pawb i ymarfer eu canu/chwarae piano/dawnsio/llefaru a chynnal eisteddfod bach yn y tŷ.
Fideos
Ar ddiwrnod glawog, gallwch wylio fideos doniol ar y we.
Ffilmio
Eisiau serennu yn eich ffilm neu fideo cerddoriaeth eich hun? Mae hi'n ddigon hawdd gyda ffôn y dyddiau yma.
Golchi'r car
Bydd Mam a Dad wrth eu bodd!
Image copyright Hybrid Images
Ng
Os oes unrhyw un yn gallu meddwl am weithgaredd addas sy'n dechrau gyda Ng, cysylltwch...!
Helfa drysor
Cuddio cliwiau o amgylch y tŷ, a'r cyntaf i ddod o hyd i bopeth sy'n ennill.
Iaith
Beth am ddysgu ambell i air o Sbaeneg, Ffrangeg neu hyd yn oed Arabeg neud Rwsieg?
Jig-sô
Y gweithgaredd perffaith i gadw plentyn yn ddiddig am ychydig.
Labordy
Yn mwynhau gwyddoniaeth? Byddai labordy cartref yn wych - ond dim pethau rhy ffrwydriol!
Llyfrgell
Mae mwy na llyfrau yn unig mewn llyfrgell - gallwch hefyd fenthyg gemau, cerddoriaeth a ffilmiau, neu beth am aros i sesiwn stori?
Mabolgampau
Ras gyfnewid, taflu pêl, neidio... Gallwch wahodd ffrindiau a chreu timoedd.
Image copyright Kikovic
Nofio
Sblash! - gweithgaredd gwych arall i'w wneud os yw hi'n glawio; cysgodwch rhag y glaw, drwy wlychu yn y pwll!
Origami
Pa mor dda ydych chi am wneud siapiau o bapur? Amser ymarfer efallai?
Parc
Mae'r parc yn lle gwych i chwarae a cherdded a chofiwch fynd â...
Phicnic
blasus gyda chi!
Image copyright vadimguzhva
Raced
... tenis, badminton neu sboncen - tynnwch y llwch oddi ar eich hen racedi ac ewch am gêm.
Rhoi i elusen
Casglwch eich hen degannau a dillad o amgylch y tŷ a mynd â nhw i siop elusen.
Sbwriel
Ewch i gerdded ar y traeth neu lwybr cyhoeddus lleol i gasglu sbwriel a'i roi yn y bin. Gallwch gael dipyn o ymarfer corff a helpu i achub yr amgylchedd yr un pryd!
Trên
Eisiau antur? Ewch ar y trên i rywle am y diwrnod!
Image copyright ArtMarie
Thema
Dewiswch thema ar gyfer y dydd (y gofod, Peppa Pinc, Canada...), a dysgwch gymaint ag y gallwch chi amdano.
Urdd
Heb ymuno eto? Dyma'ch cyfle, er mwyn sicrhau eich bod yn gallu cystadlu yn yr Eisteddfod neu yn Gemau Cymru y flwyddyn nesa'.
paentio Wyneb
Beth ydych chi eisiau bod heddiw - Gwrach? Teigr? Spiderman? Mae'r posibiliadau yn ddiddiwedd.
Image copyright Erin823
Ysgrifennu llythyr
Mae'n siŵr fyddai Anti Olwen neu Tad-cu Caerfyrddin wrth eu boddau yn derbyn llythyr wedi ei ysgrifennu mewn llawysgrifen dwt!
Dolenni defnyddiol


description: Maint a chost pencadlys newydd Cyngor Conwy yn hollti barn.

title: Maint a chost pencadlys newydd cyngor yn hollti barn


description: Mudiad Cylch yr Iaith yn galw ar i Gyngor Gwynedd ailedrych ar bolisïau'n ymwneud â thwristiaeth yn yr ardal.

title: Cylch yr Iaith: Twristiaeth yn erydu'r Gymraeg yng Ngwynedd


description: Un o'r ymgeiswyr am arweinyddiaeth Llafur, Eluned Morgan yn beirniadu record ei phlaid ei hun ar yr economi yng Nghymru.

title: Morgan: Llafur 'wedi methu' ar yr economi


description: Mae canolfan Popeth Cymraeg yn Ninbych yn 30 oed eleni

title: 'Cofleidio'r Gymraeg yn rhywbeth positif'


description: Mae'r gefnogaeth sydd ar gael i blant sydd wedi cael eu treisio neu eu cam-drin yn rhywiol yn "annerbyniol", yn ôl Comisiynydd Plant Cymru.

title: Mwy o gefnogaeth i blant yn 'hanfodol'


description: Gyda mwy o alergeddau peryglus yn dod i'r wyneb, sut mae tai bwyta'n ymdopi?

title: Pwyso a mesur: Tŷ bwyta'n ymdopi gydag alergedd bwyd


description: Dau wiber wedi cael eu ffilmio yn ymladd gyda'i gilydd ger Tyddewi yn gynharach eleni.

title: Gwiberod yn ymladd ger Tyddewi


authors:
Arwyn Jones
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Dyfalu y gallai Llywodraeth Cymru gael mwy o arian o ganlyniad i gyllideb Canghellor y Trysorlys ddydd Llun.

title: A fydd Cymru yn elwa o gyllideb Canghellor y Trysorlys?


description: Dylid trin iaith arwyddion fel iaith gyntaf i blant byddar er mwyn iddi gael gwell cefnogaeth, yn ôl un o bwyllgorau'r Cynulliad.

title: Angen trin iaith arwyddo 'fel iaith gyntaf' plant byddar


description: Mae Peter Griffiths wedi ei ddedfrydu i gyfanswm o 21 mlynedd o garchar, gyda'i wraig Avril yn cael 15 mlynedd o ddedfryd.

title: Carcharu gŵr a gwraig o'r Barri am gam-drin plant


description: Mae WWF Cymru yn galw ar Lywodraeth Cymru i wneud mwy i warchod rhywogaethau anifeiliaid a byd natur y wlad.

title: Galw ar y Llywodraeth i wneud mwy i warchod rhywogaethau


description: Wrecsam yn parhau'n ddiguro ar y Cae Ras y tymor yma wedi iddyn nhw drechu Havant & Waterlooville brynhawn Sadwrn.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 1-0 Havant & Waterlooville


description: Porthladd Mostyn ar restr fer i ddenu 1,000 o swyddi wrth i gwmni trenau Talgo ystyried sefydlu canolfan yn yr ardal.


description: Dramodwyr yn galw ar National Theatr Wales am ymroddiad i newid cyfeiriad wrth iddyn nhw baratoi i gwrdd â rheolwyr i drafod pryderon.

title: Dramodwyr i drafod pryderon gyda rheolwyr cwmni theatr


description: Mae cynnig Theresa May i ymestyn y cyfnod trosglwyddo ar ôl i'r DU adael yr UE yn "achosi problemau" yn ôl Guto Bebb AS.

title: Bebb: Ymestyn cyfnod trosglwyddo Brexit yn 'broblem'


description: Bwrdd iechyd yn cydnabod methiannau mewn achos babi marw-anedig dynes o Nigeria oedd yn byw yng Nghymru.

title: "Mae fy mabi wedi ei chladdu 4,000 milltir i ffwrdd"


description: BBC Cymru'n ymddiheuro ac wedi'i gorfodi i dynnu uchafbwyntiau fideo o Uwch Gynghrair Cymru i lawr o'u gwefan ar ôl i swn ffug o dorf gael ei ychwanegu.

title: BBC Cymru yn ymddiheuro am ffugio sain torf gemau rygbi


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi cynnydd o £315m i'r gyllideb iechyd, gyda thalp mawr o hwnnw'n mynd tuag at godiad cyflog i staff.

title: Codiad cyflog i staff y gwasanaeth iechyd yn y gyllideb


authors:
Dafydd Evans
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cyfarwyddwr Gweithredol Wylfa Newydd yn rhybuddio bod angen i ddiwydiannau wneud mwy i annog merched i fod yn arweinwyr.

title: Angen 'gwneud rhagor' i annog merched i fod yn arweinwyr


description: Tîm troseddau cefn gwlad Heddlu Dyfed-Powys yn apelio am fwy o wybodaeth wedi i graffiti ymddangos ar siambr gladdu Pentre Ifan.

title: Heddlu'n apelio am wybodaeth wedi graffiti Pentre Ifan


description: Eluned Morgan i lansio'i hymgyrch ar gyfer arweinyddiaeth Llafur Cymru ddydd Iau, gan addo mynd "tu hwnt i fybl Bae Caerdydd".

title: Eluned Morgan i lansio'i hymgyrch i arwain Llafur Cymru


description: Dylan fu’n holi’r reslar Barri Griffiths cyn iddo symud i fyw i Las Vegas!

title: Swydd newydd Barri Griffiths


description: Ffordd yr A5 ar gau i'r ddau gyfeiriad yn dilyn gwrthdrawiad ger Rhydlanfair, Conwy.

title: Gwrthdrawiad yn cau ffordd yr A5 yn Sir Conwy


description: Gôl cyn ymosodwr yr Elyrch Tammy Abraham yn sichrau colled yn Villa Park.

title: Y Bencampwriaeth: Aston Villa 1 - 0 Abertawe


description: Caio yn canu'r gloch ar ddiwedd ei driniaeth


description: Arweinydd UKIP yn y Cynulliad, Gareth Bennett, wedi prydlesu swyddfa oedd yn mynd yn adfail yn groes i gyngor gan gyfreithwyr.

title: Bennett wedi prydlesu swyddfa'n groes i gyngor cyfreithiol


description: Yr her o roi'r gofal gorau wrth i'r gymdeithas heneiddio

title: Sut i wella ansawdd bywyd wrth i ni heneiddio

maintext:
Ry'n ni fel Cymry yn byw yn hirach nac erioed o'r blaen. Er bod yna ostyngiad wedi bod yn ddiweddar, ar gyfartaledd, rydyn ni'n byw tan ein bod yn 80 oed. Mae arbenigwyr yn proffwydo y bydd y ffigyrau yma yn codi yn sywleddol eto yn ystod y degawdau nesaf.
Dyna'r newyddion da, ond wrth gwrs, mae hyn yn golygu y bydd 'na ragor o bwysau ar y gwasanaeth iechyd a'r gwasanaethau cymdeithasol.
Yma mae Yr Athro Mari Lloyd-Williams, arbenigwraig mewn meddyginiaeth liniarol (palliative care) ym Mhrifysgol Lerpwl yn trafod rhai o'r heriau sy'n ein hwynebu wrth i'r gymdeithas heneiddio:
Mae pawb eisiau byw oes hir ac iach ac i gael gofal pan yn cyrraedd diwedd oes, ac os yn bosib i gael gofal yn eu cartrefi. Mae'r twf yn nifer yr hosbisau a'r gwasanaethau gofal lliniarol wedi newid gofal diwedd oes er gwell. Yn ogystal mae'r ddau ddatblygiad yma wedi helpu i godi ymwybyddiaeth o anghenion cleifion oedrannus mewn ysbytai a chartrefi gofal.
Rhagor angen gofal
Mae 'na amcangyfrif y gallai 75% o unigolion fanteisio ar ofal lliniarol pe bai ar gael, ond mae gofal lliniarol yn newid. Mae'r nifer enfawr o bobl sydd yn byw i oedran mawr yn golygu y bydd mwy o bobl nag erioed angen rhyw fath o ofal lliniarol.
Ry'n ni'n cysylltu gofal o'r fath yn bennaf gyda chlefydau fel canser ond mae ei angen hefyd i ofalu am gleifion sydd ag anhwylderau anadlu, clefydau'r galon neu unigolion sy'n cael trafferth symud.
Image copyright University of Liverpool Image caption Yr Athro Mari Lloyd-Williams
Cefnogaeth ymarferol ac emosiynol
Erbyn 2040 bydd nifer y bobl sydd yn marw pob blwyddyn yn codi 25% a bydd nifer helaeth o'r bobl yma dros 85 oed. Yn ogystal â thrin symptomau a phroblemau corfforol bydd angen cefnogaeth ymarferol a gofal emosiynol ar y bobl yma. Er bydd nifer fawr ohonyn nhw yn dal i fyw yn y gymuned, mae nifer gynyddol yn profi unigrwydd. Mewn sawl achos 'chydig iawn o aelodau'r teulu sydd o'u cwmpas ac yn aml maen nhw'n gofalu am gymar sydd hefyd yn diodde' problemau iechyd.
Hefyd o ddiddordeb...
Mae unigrwydd yn achosi salwch (a hefyd yn ôl peth ymchwil yn ffactor bwysig mewn achosi marwolaeth). Hefyd mae pobl sydd yn unig ac ynysig yn llawer mwy tebygol o fynd at feddyg teulu neu alw'r gwasanaethau brys. Maen nhw'n fwy tebygol hefyd o orfod cael triniaeth yn yr ysbyty a threulio cyfnod mewn cartref gofal. Mae hynny yn rhoi pwysau ariannol sylweddol ar yr unigolyn ac ar bwrs y wlad.
Llai o gymorth ar gael mewn ardaloedd gwledig
Hawdd meddwl fod y teimlad yma o unigrwydd cymdeithasol yn fwy o broblem yn ein trefi nag yn ein hardaloedd gwledig ond mae'r gwrthwyneb yn wir. Mae canran uwch o bobl mewn oed yn byw mewn ardaloedd gwledig 'na sydd yn ein trefi. Yn y sefyllfaoedd yma mae pobl oedrannus yn tueddu i gael llai o gymorth gan eu teuluoedd oherwydd y pellter a phroblemau teithio ayyb.
Fedrwn ni ddim dibynnu na disgwyl i'r gwasanaethau statudol ysgwyddo'r baich yma ac mewn llawer achos does dim angen gofal arbenigol hyd yn oed ar bobl sydd gyda salwch difrifol yn cyrraedd diwedd oes. Mae 'na sawl enghraifft o "gymdeithas dosturiol" ble mae gwirfoddolwyr o'r gymuned yn darparu gwasanaeth o fewn o gymuned. Gall hyn fod mor syml a tharo mewn yn rheolaidd i weld rhywun sydd yn wael neu oedrannus a chynnig cymorth ymarferol.
Image copyright Mari Lloyd-Williams Image caption Gwirfoddolwyr yn rhoi cymorth i'r henoed yng Nghanolfan Waungoleugoed
Y gymdeithas yn dod at ei gilydd
Mae'n bosib' datblygu'r egwyddor honno ymhellach fel sydd yn digwydd yng Nghanolfan Waungoleugoed, ger Llanelwy. Yno, mae gwirfoddolwyr sydd wedi cael yr hyfforddiant angenrheidiol yn gallu rhoi gofal dydd arbenigol i bobl oedrannus yn y gymuned.
Fel mae babi newyddanedig angen gofal ymarferol, cysur a chariad - felly hefyd anghenion rhai sydd mewn oed neu sydd yn wynebu diwedd oes a gall pob un ohonom ni wneud rhywbeth i helpu rhywun yn y sefyllfa hon. 'Dyn ni'n tyrru i weld baban newyddanedig, fe ddylem hefyd gofio tyrru i weld y rhai sydd yn agosáu at ddiwedd eu bywydau hefyd.
Mae rhai o'r materion sy'n cael eu trafod yn yr erthygl yn cael eu trin yn fanylach mewn cyfrol sydd wedi ei golygu gan yr Athro Mari Lloyd-Williams: Psychosocial Issues in Palliative Care: A community based approach for life limiting illness, 3ydd argraffiad (Oxford University Press)


description: Profiad teulu o rannu tŷ efo ysbrydion

title: Ysbrydion tŷ ni!

maintext:
Mae prif weithredwr newydd yr Eisteddfod, Betsan Moses wedi ei argyhoeddi bod 'na ysbryd yn cadw cwmni iddi hi a'i gŵr yn eu cartref yng Nghaerdydd.
"Pan 'naethon symud i'r tŷ bron i 10 mlynedd yn ôl mi gafodd fy ngŵr deimlad yn syth nad oedd e'n dŷ cynnes.
"Fe fuodd e yn ddifrifol wael ar ôl cael triniaeth a aeth yn anghywir. Ers hynny mae'n llawer mwy sensitif i glywed ac i weld pobl o'r ochr draw. Felly oni'n ymwybodol efallai mai dyna oedd e'n sôn amdano, ond roedden ni'n meddwl y bydde y peth yn iawn a symudon ni fewn."
"Bron yn syth ar ôl symud i mewn fe roedd pethe anarferol yn digwydd. Bydde pethe'n symud o'n mlaen i, drws a oedd wedi ei gloi yn cael ei ddad-gloi o'n mlaen i, ffenestri double glazing yn agor o'n blaenau ni ac o'n i'n gweld yr allwedd yn troi.
"Dwi wedi gweld afalau ac ati yn cael eu taflu dros y stafell, gyda fi a fy ngŵr yn eistedd yno'n bwyta. Mi roedd yna wynt echrydus yn y tŷ hefyd, ac roedd e wastad yn oer, hyd yn oed yn ganol haf.
Image copyright Getty Images Image caption "drws a oedd wedi ei gloi yn cael ei ddad-gloi o'm mlaen i"
Bendithio'r tŷ
"Mi drodd y sefyllfa yn un amhosib. Byddwn i'n codi yn y bore a bydde'r drws ffrynt ar agor, er ei fod wedi cael ei gloi ai folltio a phopeth. Felly fe benderfynon ni bod rhaid i ni gael cymorth. Aethon ni at offeiriad a daeth e yma i fendithio'r tŷ, Ond ddaeth dim o hynny.
"Wedyn fe gafon ni exorcist i mewn. Ro'dd hi'n dweud ei bod yn amlwg bod presenoldeb ysbryd hen ddyn yno, ac oni hyd yn oed yn gallu ei glywed e'n gwneud te ac ati. Ond ro'n i'n ymwybodol bod 'na bresenoldeb aflan yno hefyd, ac ar hwnnw o'n i eisiau cael gwared.
"Pan aethon ni lan lofft, wrth iddi fynd mewn i'r stafell wely ym mlaen y tŷ, heb gair o gelwydd, mi gafodd hi ei thaflu o un ochr y stafell i'r llall. Ac yn llythrennol fe wnaeth hi weiddi "pawb i gau lawr" ac yn y blaen. Fe wnaeth hi gyfaddef nad oedd hi'n ddigon cryf i gael gwared ar y presenoldeb aflan 'ma.
"Ond roedd hi wedi llwyddo i gael gwared ar y rhan fwyaf o'r ysbrydion - naw i gyd! Eglurodd hi fod yna bedwar dyn yn y stafell gefn, ac mi roedd yna dri phlentyn. Ond dywedodd hi gan fod y gŵr yn gallu siarad â nhw ei fod yn denu eneidiau coll.
"Nes ymlaen dywedodd ffrind wrtha i am wrach wen odd yn gallu cael gwared o ysbrydion. Wnes i siarad efo hi ar y ffôn. Mae'n swnio'n hollol bizzare, ond roedd hi'n dweud "dwi yn dy gegin di" a "o, ti di bod yn darllen y llyfr 'na". Er nad oedd hi 'rioed 'di bod yn tŷ ni, roedd hi'n gallu dweud yn union beth oedd ynddo fe."
"Yn rhyfeddol ar y ffôn ro'n i'n clywed cŵn yn udo, ac fe ddywedodd hi "pan glywi di'r cŵn, dyna'r diwedd".
"Dyn ni yn dal i gael ambell i brofiad rhyfedd, ond dwi ddim yn cael y rhai aflan fel o'r blaen. Mae'r drysau'n aros ar glo nawr er fy mod i'n dal i glywed yr hen ddyn yn gwneud tê, ond dydi hynny ddim yn broblem. Ro'dd ei wraig e mewn cartref, felly aros amdani hi oedd e, doedd e ddim eisiau croesi."
Image copyright Thinkstock Image caption Oes yna ysbrydion?
Seicig
Mae'r Prifardd Elwyn Edwards o'r Bala wedi bod yn ymdrin ag ysbrydion ers dros 30 mlynedd:
"Mae cael ysbrydion yn y tŷ yn eithaf cyffredin, yn enwedig mewn tai lle mae 'na blant, gan fod plant yn eu denu nhw mwy nag oedolion Mae pawb yn cael ei eni'n seicig.
"Mae 'na ambell i adeilad yn cadw ysbrydion am ganrifoedd ddigwyddodd rhywbeth yn y tŷ. Ond fel arfer y person sy'n denu nhw, gan fod y person sy'n seicig.
"Mae'r ddawn i gysylltu efo'r ysbrydion wedi datblygu gen i. 'Dwi'n gallu gweld ysbryd ar y ffôn pan mae rhywun yn ffonio yn dweud eu bod yn gallu gweld yr ysbryd yn y tŷ. Mae'n bosib meithrin dawn fel yna drwy ymarfer.
"Roedd 'na Gymro yn byw ochra Llundain a oedd yn cysylltu yn eithaf aml. Roedd o 'di prynu lluniau dyfrlliw, llawer ohonyn nhw, mawr a bach. Roedd o'n taeru bod y lluniau yn cael eu newid yn y nos. Roedd y lliwiau yn dyfnhau, adar yn mynd i mewn, coed yn cael eu hychwanegu, er bod 'na wydr dros y llun.
"Tra roedd o'n dweud yr hanes wrthai ro'n i'n cael llun yn fy mhen o'r arlunydd, Ffrancwr oedd o. Oni'n gweld darlun ohono, beth oedd yn ei wisgo, y farf bychan ar ei ên, a'r enw Jacques.
"Rhyw bythefnos wedyn es i gyfarfod ysbrydegwyr ochrau Harlech, odd 'na bedwar ona ni yno ond doeddwn i ddim yn nabod y lleill. 'Naeth na un ohonyn nhw edrych arna i a dweud "dalia mlaen efo'r cysylltiad Ffrengig 'na , mi rwyt ti ar y trywydd iawn", roedd o'n medru darllen be oedd yno i.
Image caption Mae 'na rai yn taeru iddyn nhw weld ysbryd yng nghoridorau Castell Bodelwyddan
Ysbrydion gwarcheidiol
"Ges i sgwrs arall efo'r gŵr yn Llundain, a ddwedodd bod y lluniau wedi eu prisio gan arwerthwr. Dywedodd nad oedd llawer o werth iddyn nhw, ond eu bod nhw i gyd yn arddull Jacques Martin.
"Wedi iddo edrych ar Jacques Martin yn y cylchgrawn, cafodd ei eni tua 1850 ac roedd o wedi byw yn Ffrainc am ryw 20 mlynedd, ac ro'n i'n gwybod yn iawn wedyn mai fo oedd o wedyn.
"Ges i alwad ffôn gan rywun yn dweud bod 'na ysbryd yn y tŷ. Roedd eu merch ar fin mynd i'r coleg. Ddwedes i wrthyn nhw am ffonio nôl petaen nhw yn dal i gael trafferth wedi i'r ferch adael. 'Naethon nhw ddim ffonio. Ro'n i'n gwybod mai 'r ferch oedd yn seicig yn y tŷ. Mae merched yn fwy sensitif o lawer na dynion wrth gysylltu ag ysbrydion.
"O'n i'n arfer mynd mewn i'r byd ysbrydol yn llawn a mynd mewn i drans trwm. Dwi di stopio gwneud hynny, achos oni'n mynd drwy farwolaeth yr ysbryd, rŵan fydda i'n mynd i drans ysgafn a dwi'n gweld y ddau fyd, y byd yma a'r byd nesaf.
"Mae rhywun yn gallu mynd i drans yn rhywle, yn y car neu rhywle. Dwi'n gallu ei reoli o, a does neb yn gallu dod drwodd imi heb fy mod i yn fodlon. Mae gennym ni hefyd ysbrydion gwarcheidiol, ac mi fydda i'n gofyn i rheiny am arweiniad o hyd. Mae ganddom ni i gyd bobl i edrych ar ein holau ni o'r byd hwnnw."


description: Mae cynrychiolwyr Plaid Cymru wedi pleidleisio o blaid gwneud cyfreithloni cyffuriau yn rhan o bolisi swyddogol y blaid.

title: Plaid Cymru yn pleidleisio o blaid cyfreithloni cyffuriau


description: Cwmni Portmeirion yn prynu'r siop wnaeth gau wedi 144 o flynyddoedd ym mis Awst gyda'r bwriad o'i hailagor yn y gwanwyn.

title: Portmeirion yn prynu siop Kerfoots Porthmadog


description: Heddwas wedi ei gael yn ddieuog o ymosod ar fachgen yn ei arddegau ym Mhen-y-bont ar Ogwr.

title: Heddwas yn ddieuog o ymosod ar fachgen ym Mhen-y-bont


description: Y pwysau'n cynyddu ar Gomisiynydd Safonau'r Cynulliad i egluro ei benderfyniad ynghylch fideo Gareth Bennett.

title: Angen eglurhad pam nad oedd fideo yn 'rhywiaethol'

maintext:
Image copyright Youtube/Gareth Bennett Image caption Mae'r fideo gan Gareth Bennett bellach wedi'i ddileu
Tri o weinidogion mwyaf blaenllaw Cymru ydy'r diweddaraf i alw am ailystyried penderfyniad i beidio dynodi fideo dadleuol gan Aelod Cynulliad fel un rhywiaethol.
Cafodd arweinydd UKIP yng Nghymru, Gareth Bennett, ei feirniadu'n hallt am wneud fideo ar wefan YouTube oedd yn gwneud sylwadau am AC Llafur Joyce Watson.
Fe wnaeth Ms Watson gwyno i Gomisiynydd Safonau'r Cynulliad Cenedlaethol, Syr Roderick Evans, ond penderfynodd nad oedd y fideo yn rhywiaethol nac yn fisogynistaidd ac felly ni wnaeth fynd â'r mater ymhellach.
Alun Davies, Vaughan Gething ac Eluned Morgan ydy'r diweddaraf i feirniadu penderfyniad Syr Roderick.
Mae'r BBC wedi gofyn i'r comisiynydd a Mr Bennett am sylw.
Beth oedd cynnwys y fideo?
Yn y fideo mae Gareth Bennett yn cyfeirio at y ffaith fod Ms Watson yn arfer rhedeg tafarn, ac yn dweud "ond fyddech chi ddim yn credu hynny o edrych arni".
Dywedodd hefyd: "Dyw hi ddim yn edrych fel enaid y parti. Dwi ddim yn siŵr fyddwn i'n mynd am beint sydyn i'r dafarn leol pe bydden i'n ei gweld hi'n tynnu peintiau wrth y bar."
Image copyright YouTube Image caption Fe wnaeth Joyce Watson gwyno i'r comisiynydd am y fideo
Mae'r fideo yn cynnwys delwedd o wyneb Ms Watson wedi ei osod ar gorff barforwyn mewn ffrog â gwddf isel.
Mae'r fideo bellach wedi'i ddileu.
Beth yw'r ymateb diweddaraf?
Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething, y dylai'r comisiynydd egluro pam y daeth i'r casgliad nad oedd y fideo yn rhywiaethol.
"Byddwn i'n hoffi ei weld yn cael ymosodiad o synnwyr cyffredin ac ailystyried ei safbwynt," meddai ar Twitter.
Cytunodd Alun Davies, yr Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, gan ddweud fod y penderfyniad yn rhedeg yn groes i bolisi'r cynulliad o "urddas a pharch".
"Mae 'na gytundeb ar draws y siambr bod y fideo yma'n anghywir ac mae angen ailedrych ar y penderfyniad," meddai.
Dywedodd Eluned Morgan, Ysgrifennydd yr Iaith Gymraeg, wrth BBC Cymru: "Os nad yw'r fideo yna'n rhywiaethol, dwi ddim yn siŵr beth sydd."
Beth nesaf?
Mae'r BBC ar ddeall y bydd y mater yn cael ei drafod mewn cyfarfod grŵp aelodau Llafur ddydd Mawrth.


description: Criwiau ar draws Cymru yn hyfforddi ac yn paratoi at dderbyn cwch cyflym newydd.

title: Criwiau achub yn paratoi am gwch cyflym newydd


description: Bu farw 560 o bobl, gan gynnwys 27 o Gaergybi, pan gafodd yr RMS Leinster ei suddo gan yr Almaen yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

title: Gwasanaeth i gofio 100 mlynedd ers suddo'r RMS Leinster


description: Yr Alltudion yn cipio pwynt ond yn syrthio i'r trydydd safle yn yr Ail Adran.

title: Ail Adran: Casnewydd 3 - 3 Macclesfield


description: Heddlu'r Gogledd wedi cyhoeddi enw dyn fu farw mewn gwrthdrawiad angheuol ar ffordd yr A494 yn Rhuthun fore Sul.

title: Cyhoeddi enw dyn fu farw mewn gwrthdrawiad yn Rhuthun


description: Anrhydeddu goreuon y byd ffilm a theledu yn seremoni BAFTA Cymru 2018.

title: BAFTA Cymru 2018: Gwobrwyo goreuon byd ffilm a theledu

maintext:
Mewn seremoni llawn rhwysg yn Neuadd Dewi Sant, Caerdydd mae goreuon y byd ffilm a theledu yn cael eu gwobrwyo yn seremoni BAFTA Cymru 2018.
Eleni Un Bore Mercher/Keeping Faith a Born to Kill sydd ar frig y rhestr enwebiadau wrth iddynt dderbyn chwe enwebiad yr un.
Image copyright Sioned Birchall Image caption Ioan Gruffudd yn cyrraedd y seremoni yng Nghaerdydd nos Sul
Mae dwy raglen arall sydd wedi ymddangos ar S4C wedi derbyn nifer o enwebiadau sef Bang a Craith.
Mae Ioan Gruffudd ymhlith y rhai sydd wedi'u henwebu yng nghategori yr actor gorau am ei ran fel Andrew Earlham yn Liar.
Yng nghategori'r cyflwynydd gorau cafodd y gyflwynwraig Beti George ei henwebu am ei rhan yn y rhaglen Beti George: Colli David. Enillydd y categori oedd Gareth Thomas yn Alfie v Homophobia: Hate in the Beautiful Game.
Yr enillwyr hyd yma a'r rhai sydd wedi cael eu henwebu:
CYFLWYNYDD
GARETH 'ALFIE' THOMAS yn Alfie v Homophobia: Hate in the Beautiful Game
TLWS SIÂN PHILLIPS
LINDY HEMMING - dylunydd gwisgoedd. Mae ei gwaith mwyaf diweddar yn cynnwys Wonder Woman a Wonder Woman 1984, ffilmiau Paddington a Casino Royale.
GWOBR CYFRANIAD EITHRIADOL I DELEDU
MAVIS NICHOLSON - daw Mavis o Gastell-nedd yn wreiddiol ac mae'n adnabyddus fel cyflwynydd sioe sgwrsio benywaidd cyntaf y DU. Mae ei chyfweliad â'r canwr David Bowie ym mis Chwefror 1979 yn cael ei ystyried yn o'r cyfweliadau gorau â'r canwr.
ACTOR
IOAN GRUFFUDD fel Andrew Earlham yn Liar
JACK ROWAN fel Sam yn Born to Kill
MARK LEWIS JONES fel Steve Baldini yn Keeping Faith/Un Bore Mercher
RHODRI MEILIR fel Dylan Harris yn Craith
ACTORES
AMANDA MEALING fel Connie Beauchamp yn Casualty
ANNES ELWY fel Beth March yn Little Women
EVE MYLES fel Faith Howells yn Keeping Faith/Un Bore Mercher
GWYNETH KEYWORTH fel Megan yn Craith
RHAGLEN BLANT
CIC
DEIAN A LOLI
TITSH
DYLUNIO GWISGOEDD
SARAH-JANE PEREZ ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
SIAN JENKINS ar gyfer Reqiuem
ZOE HOWERSKA ar gyfer Bang
CYFARWYDDWR: FFEITHIOL
IAN MICHAEL JONES ar gyfer Frank Lloyd Wright: The Man Who Built America
JAMES HALE ar gyfer Hidden Cardiff with Will Millard
LAURA MARTIN-ROBINSON a CLAIRE HILL ar gyfer Richard and Jaco: Life with Autism
MOLLY-ANNA WOODS ar gyfer Sweet Sixteen: A Transgender Story
CYFARWYDDWR: FFUGLEN
BRUCE GOODISON ar gyfer Born to Kill
GARETH BRYN ar gyfer Craith
PHILIP JOHN ar gyfer Bang
EUROS LYN ar gyfer Kiri
GOLYGU
DAFYDD HUNT am ei waith yn Bang
RHAGLEN ADLONIANT
ONLY MEN ALOUD IN BOLLYWOOD
SALON
SIR GARETH EDWARDS AT 70
UCHAFBWYNTIAU EISTEDDFOD GENEDLAETHOL 2017
CYFRES FFEITHIOL
CERYS MATTHEWS A'R GOEDEN FALED
EXTREME WALES WITH RICHARD PARKS
ONE BORN EVERY MINUTE
SURGEONS: AT THE EDGE OF LIFE
GÊM
LATE SHIFT
NEWYDDION A MATERION CYFOES
WALES INVESTIGATES
WEEK IN WEEK OUT
NEWYDDION 9 YMOSODIAD MANCEINION
CERDDORIAETH WREIDDIOL
AMY WADGE / LAURENCE LOVE GREED ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
FFOTOGRAFFIAETH A GOLEUO
SAM CARE ar gyfer Born to Kill
STEVE LAWES ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
STUART BIDDLECOMBE ar gyfer Craith
FFOTOGRAFFIAETH FFEITHIOL
ALED JENKINS ar gyfer Y Ditectif
HUW TALFRYN WALTERS ar gyfer Frank Lloyd Wright: The Man Who Built America
LUKE PAVEY ar gyfer The River Wye with Will Millard
FFILM FER
HELFA'R HELI
RHAGLEN DDOGFEN UNIGOL
RICHARD AND JACO: LIFE WITH AUTISM
SAIN
JOHN MARKHAM ar gyfer Band Cymru 2018
DRAMA DELEDU
BANG
BORN TO KILL
PARCH
AWDUR
MATTHEW HALL ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
Mae'r seremoni yn cael ei chyflwyno gan Huw Stephens.


description: Y gred yw bod marwolaethau babanod ymhlith yr achosion sy'n destun adolygiad gan Fwrdd Iechyd Cwm Taf.

title: Ymchwiliad bwrdd iechyd i 43 achos mamolaeth difrifol


description: Casnewydd yn cael pwynt gwerthfawr oddi cartref yn Bury i'w rhoi nhw yn y pedwerydd safle yn Adran Dau.

title: Bury 1-1 Casnewydd


description: Cofio'r cyn-Aelod Seneddol, Denzil Davies, syddwedi marw yn 80 oed.

title: Yn 80 oed, bu farw'r cyn-aelod seneddol, Denzil Davies


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Dyn busnes o Sir Benfro yn anhapus gyda chwmni Amazon ar ôl iddo golli dros £22,000 drwy dwyll ar y rhyngrwyd.

title: Dyn busnes yn beirniadu Amazon ar ôl twyll £22,000


description: Adroddiad gafodd ei gomisiynu gan Lywodraeth Cymru yn dweud y byddai'n costio £775m i ailagor y rheilffordd rhwng Aberystwyth a Chaerfyrddin.

title: Rheilffordd Aberystwyth-Caerfyrddin 'i gostio £775m'


description: Arolwg Daearegol Prydeinig wedi cadarnhau adroddiadau bod daeargryn bychan wedi'i gofnodi yng Ngwynedd nos Fercher.

title: Daeargryn bychan yng Ngwynedd nos Fercher


description: Gwyliwch Gynhadledd Plaid Cymru yn fyw o Theatr Mwldan, Aberteifi.

title: Cynhadledd Plaid Cymru o Aberteifi


description: Penodi'r bardd a'r dramodydd Patrick Jones yn artist preswyl i Goleg Brenhinol y Seiciatryddion yng Nghymru.

title: Seiciatryddion yn penodi bardd i drin salwch meddwl


description: Getting to know some of the staff at Wales' biggest heritage museum

title: Sain Ffagan: 'Nabod y bobl // St Fagans: A day at the Museum

maintext:
Mae safle Amgueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan yn dathlu ehangiad i'w safle yn dilyn project chwe blynedd o ailddatblygu.
Mae'r gwelliannau wedi costio £30 miliwn, gyda'r nawdd yn dod gan y Loteri Genedlaethol trwy Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Llywodraeth Cymru a chefnogwyr eraill.
Mae'r prif adeilad wedi ei drawsnewid yn llwyr, gan gynnwys mynedfa gwbl newydd. Ymysg yr atyniadau newydd mae tair oriel newydd, un o lysoedd Llywelyn o'r 13eg ganrif, a fferm Bryn Eryr, sy'n seiliedig ar safle archeolegol o gyfnod y Rhufeiniaid.
Sain Ffagan yw atyniad treftadaeth fwyaf poblogaidd Cymru ac mae'n dathlu 70 mlynedd eleni. Ond beth am y bobl sy'n gweithio yn yr amgueddfa? Pwy ydyn nhw a beth yw eu hanes?
Aeth Cymru Fyw i Amgueddfa Sain Ffagan i gyfarfod rhai o'r staff.
St Fagans National Museum is celebrating the completion of major redevelopments to the site which was six years in the making.
The improvements to the museum cost £30m, with money coming from the National Lottery through the Heritage Lottery Fund, the Welsh Government and others.
The main building has been totally transformed, including a brand new reception area. Among the new attractions are three new galleries, one of Prince Llywelyn's courts from the 13th century and the Bryn Eryr Iron Age farm.
St Fagans, Wales' largest and most popular heritage attraction, is celebrating its 70th anniversary this year. But what about the people who work there? Who are they and what is their story?
Cymru Fyw went to the museum to meet some of the staff.
Dwy sydd yn gweithio yn y dderbynfa yw Katherine Rees ac Abby Williams. Mae'r brif fynedfa wedi ei drawsnewid yn ddiweddar gydag ardal newydd dan do a bwyty newydd.
Katherine Rees and Abby Williams both work at the main reception. The main entrance now includes new spaces with a new hall and a new restaurant.
Dafydd Lewis o Lantrisant yw rheolwr y siop losin a'r siop groser, Gwalia Stores. Dywedodd Dafydd: "Dwi ddim jest yn rhedeg dwy siop, mae'n rhan o gyd-destun ehangach sy'n gwerthu'r profiad yn ogystal â chynnyrch Cymreig."
Dafydd Lewis is from Llantrisant and he is the manager of the sweet shop and the grocer's, Gwalia Stores. "I'm not only running two shops, it's part of a wider context that provides an experience as well as Welsh produce."
Mae Sain Ffagan ymhlith yr amgueddfeydd awyr agored mwyaf poblogaidd o ran niferoedd ymwelwyr yn Ewrop, ac mae tua 500,000 o bobl yn ymweld bob blwyddyn.
St Fagans is one of the most visited open-air museums in Europe with around 500,000 visitors annually.
Mae Elin Barker o Gaerfyrddin yn gweithio yn yr amgueddfa ers pum mis. Cyn hynny, roedd hi'n astudio celf ym Mhrifysgol Falmouth.
"Dwi'n mwynhau gweithio yma achos dwi'n hoff o'r elfennau celf gweledol. Fy hoff le i weithio ar y safle yw fferm Llwyn yr Eos, gan ei fod yn fy atgoffa o fynd i fferm fy mam-gu pan oeddwn yn blentyn."
Elin Barker is from Carmarthen and has been working at the museum for five months. Before that she studied art at Falmouth University.
"I enjoy working here because of my experiences with visual arts. My favourite place at the museum is Llwyn yr Eos farm, as it reminds me of going to my mam-gu's farm when I was a child."
Mae Hywel Jones wedi bod yn un o'r gofalwyr yn Sain Ffagan ers Tachwedd 1999. Mae Hywel yn wreiddiol o Aberaeron, ac mae'n dweud ei fod yn mwynhau'r amrywiaeth a'r ffaith ei fod yn cael adeilad newydd i ofalu amdano yn wythnosol.
Hywel Jones has worked at St Fagans since November 1999. Hywel's originally from Aberaeron, and he says that he enjoys the variety in the job and the fact that he looks after a different building every week.
Agorodd Sain Ffagan i'r cyhoedd yn 1948. Pennaeth yr amgueddfa o 1948 i 1971 oedd Dr Iorwerth C Peate. Ei ysbrydoliaeth oedd amgueddfeydd awyr agored Sgandinafia, a'i fagwraeth yn Llanbrynmair.
St Fagans opened to the public in 1948. The head of the museum between 1948 and 1971 was Dr Iorwerth Peate. His inspiration for the museum was an open-air museum in Scandinavia, as well as his upbringing in Llanbrynmair.
Mae Maxine Allinson yn gweithio yn y siop Gwalia Stores ers Mehefin 2017. "Mae'n hyfryd a chynnes yma a'n fy atgoffa o mhlentyndod pan oedd bywyd yn fwy syml. Mae pobl wirioneddol wrth eu boddau yn dod i'r siop yma ac mae wir yn bleser i weithio yma."
Maxine Allison has worked at the Gwalia Stores since June 2017. "It's lovely and warm here and it reminds me of my childhood when things were very much simpler. People genuinely love coming to the shop and it's a pleasure to work here."
Mae Rachel Tilley yn dod o'r Barri ac yn gweithio yn Sain Ffagan ers 15 mlynedd. Mae hi'n gweithio yn yr adran addysg am flwyddyn ac yn dweud ei bod yn "mwynhau amrywiaeth y swydd - rhywbeth gwahanol yn digwydd bob dydd."
Rachel Tilley from Barry has worked at St Fagans for 15 years. She's working in the education department for a year and says that she "enjoys the variety of the job - there's something different every day!"
Y Talwrn Ceiliogod yng nghanol lliwiau'r Hydref. Yn Ninbych oedd y talwrn yn wreiddiol ond yn 1965 fe benderfynwyd ei adfer, a chafodd y gwaith o'i symud a'i ail-adeiladu yn Sain Ffagan ei gwblhau yn 1970.
The cockfighting pit. It was originally in Denbigh but in 1965 it was decided to salvage it and the job of rebuilding it at St Fagans was completed in 1970.
Sam Peterson, sy'n wreiddiol o Sir Benfro, ger y tân yn Ffermdy Kennixton. Symudodd Sam i Gaerdydd i astudio yn y brifysgol a dechreuodd weithio gyda'r amgueddfa yn rhan amser dros gyfnod y Pasg, ond mae bellach yn gweithio yno llawn amser.
Sam Peterson, who's originally from Pembrokeshire, sitting next to the fire at the Kennixton Farmhouse. Sam moved to Cardiff to study and started working at the museum part time over Easter. He now works there full time.
Dim ond ers pythefnos mae Megan Smith wedi bod yn gweithio yn Sain Ffagan. Mae hi am ddychwelyd i'r Brifysgol yn Efrog ond yn mwynhau'r profiad o weithio yn yr amgueddfa.
Megan Smith has only worked at St Fagans for a fortnight. She will be returning to study at York University but says she really enjoys the experience of working at the museum.


description: Doedd ei rieni ddim yn teimlo fod ganddyn nhw ddigon o wybodaeth am yr amgylchiadau yn arwain at farwolaeth eu mab.

title: Llofruddiaeth Conner Marshall: Cwest i ailgychwyn

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Dywedodd Nadine Marshall bod gan ei mab Conner synnwyr digrifwch gwych
Mae teulu dyn 18 oed gafodd ei ladd wedi cael gwybod bydd cwest i'w farwolaeth yn ailgychwyn.
Bu farw Conner Marshall o'i anafiadau ar ôl i David Braddon ymosod arno ym Mharc Carafanau Bae Trecco ym Mhorthcawl ym mis Mawrth 2015.
Cafwyd Braddon yn euog o lofruddiaeth a'i garcharu am oes ym mis Mehefin 2015.
Fe gymrodd Nadine a Richard Marshall eu hachos i lys y crwner am nad oedd ganddyn nhw ddigon o wybodaeth am yr amgylchiadau yn arwain at farwolaeth eu mab hynaf.
Roedden nhw'n poeni'n benodol am ddedfrydau blaenorol Braddon, a safon y goruchwylio gan y gwasanaethau cyffuriau a'r swyddogion prawf (probation).
Dywedodd eu cyfreithiwr bod Braddon wedi camarwain y swyddogion a'i fod yn canslo ac yn peidio mynychu apwyntiadau.
Fe glywodd y llys hefyd bod Braddon wedi cyflawni nifer o droseddau yn ymwneud â chyffuriau a thrais dros y blynyddoedd a'i fod wedi cael ei asesu fel perygl i'r cyhoedd.
Dywedodd y crwner wrth y teulu eu bod nhw'n "gwthio drws sy'n agored" a bod y ffaith i Braddon bledio'n euog wedi golygu nad oedd y ffeithiau wedi cael eu harchwilio'n llawn.
Mae sgôp y cwest eto i'w gadarnhau.


description: Canlyniadau'r penwythnos yng ngemau Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Y Gweilch yn curo Connacht yn y gêm gartref gyntaf iddyn nhw ei chwarae yng Nghae'r Bragdy, Pen-y-Bont, yn y gynghrair.

title: PRO14: Gweilch 22-17 Connacht


description: Yr heddlu'n rhyddhau llun newydd wrth i'r chwilio barhau am ddyn "peryglus" mewn cysylltiad â marwolaeth Simon Clark.

title: Llofruddiaeth maes carafanau: Arestio pumed person


description: Cyfreithiwr yn cyhuddo adolygiad Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru o achos Kris Wade o ddiffyg tryloywder "annerbyniol".

title: Honiadau o ddiffyg tryloywder "annerbyniol" yn erbyn HIW


description: Claf fu'n gorfod disgwyl dwy flynedd am asesiadau iechyd meddwl wedi "suddo i iselder", medd Ombwdsmon Cymru.

title: Methiannau Cwm Taf: 'Cyfaddawdu hawliau dynol'


description: Disgyblion Ysgol y Wern yng Nghaerdydd yn egluro pam eu bod wedi cyflwyno deiseb i'r Cynulliad yn galw am wahardd gwellt plastig mewn ysgolion.

title: Gwellt plastig: Ysgol yn 'gwneud y pethau bychan'


description: Sŵ wedi cael dau rybudd bod perygl i lyncs allu dianc oddi yno, fisoedd cyn i'r awdurdodau orfod saethu un yn farw ar ôl iddi fynd ar ffo.

title: Sŵ Borth wedi cael dau rybudd fod perygl i lyncs ddianc

maintext:
Image copyright Sŵ Borth Image caption Roedd Lilleth yn un o ddau lyncs fu farw o Sŵ Borth o fewn tridiau i'w gilydd
Cafodd sŵ ddau rybudd bod yna berygl i lyncs allu dianc am fod coeden yn lloc yr anifail yn rhy uchel, fisoedd cyn i'r awdurdodau orfod saethu un yn farw ar ôl iddi fynd ar ffo.
Dywedodd Cyngor Ceredigion bod Wild Animal Kingdom yn Borth ger Aberystwyth wedi cael y rhybuddion yn Ebrill a Mai 2017.
Dihangodd y lyncs Ewrasaidd, Lilleth o'r atyniad rhwng 24 a 29 Hydref 2017, a bu'n rhaid ei difa ar gais yr awdurdod lleol ar 10 Tachwedd er mwyn diogelu'r cyhoedd.
Yn ôl ffynhonnell sydd â chysylltiad agos â'r sŵ, bu farw oherwydd anallu'r perchnogion, ond mae un o'r perchnogion, Tracy Tweedy yn dweud eu bod yn credu eu bod wedi tocio'r coed i'r graddau angenrheidiol.
Er gwaethaf rhybuddion gan filfeddyg a swyddog trwyddedau sŵ, ni chafodd y coed eu tocio nes ar ôl i'r lyncs neidio dros ffens y ganolfan.
'Gallu neidio o'r lloc'
Dywedodd y ffynhonnell, sydd â degawdau o brofiad yn gweithio mewn sŵ neu barc anifeiliaid gwyllt: "Nhw wnaeth golli eu lyncs eu hunain.
"Roeddwn i'n gwybod ei fod yn gallu dringo'r goeden, a bod y goeden yn uwch na'i lety nos - roedd yn gallu neidio o'r lloc.
"Dywedais wrthyn nhw bod y coed o fewn y lloc yn rhy uchel."
Image caption Prynodd Dean a Tracy Tweedy y sŵ 10 erw am £625,000 yn 2016
Yn ôl y cyngor, cafodd y sŵ rybudd gan filfeddyg ynglŷn â'r mater ym mis Ebrill y llynedd, ac yna gan swyddog trwyddedu wnaeth eu cynghori mewn person ac mewn ebost ar 4 Mai 2017.
Dywedodd Mrs Tweedy bod hi â'i gŵr, ar ôl dod yn gyfrifol am y sŵ ar 17 Mai 2017, wedi "tocio'r tyfiant ymhob un o'r llociau, gan gynnwys lloc y lyncs, ac fe gafodd hynny ei wneud sawl tro dros yr haf".
"Yn amlwg, o edrych yn ôl, wnaethon ni ddim torri'n ôl ddigon ond... dyna oedd yr amodau dan y perchennog blaenorol," meddai.
Ychwanegodd Mrs Tweedy fod cais y cyngor i docio tyfiant yn "sylw cyffredinol am y sŵ cyfan".
Dywedodd: "Rydym wedi gweithio'n gyson ers cymryd drosodd y llynedd i wella'r llociau a diogelwch staff a'r cyhoedd ac fe wnawn ni barhau i wneud hynny."
Cadarnhau marwolaeth ail lyncs
Mae'r ffynhonnell hefyd wedi datgelu fod ail lyncs, Nilly, wedi marw dridiau cyn i Lilleth gael ei saethu. a chwe diwrnod cyn y daeth cadarnhad gan y sŵ.
Mewn neges ar Facebook ar 13 Tachwedd, dywedodd y sŵ bod Nilly wedi marw "yr wythnos ddiwethaf" drwy gael ei mygu wrth gael ei chludo o un warchodfa i'r llall.
Dywedodd y cyngor eu bod yn deall fod Nilly wedi marw ar 7 Tachwedd a bod eu swyddogion wedi cael gwybod y diwrnod canlynol.
Yn ôl Mrs Tweedy, y rheswm dros beidio â gwneud cyhoeddiad yn gynt oedd am fod "rhaid canolbwyntio ar ddod i hyd i Lilleth".
Image copyright Sŵ Borth Image caption Roedd yna luniau o Lilleth ar gamera wedi iddi ddianc, ac roedd sawl ymdrech i'w dal
Cafodd Lilleth ei difa ar ôl cael ei darganfod mewn maes carafanau lleol.
Mae'r cyngor wedi dweud bod y sŵ ar fai am fethu â'i hatal rhag peryglu iechyd y cyhoedd, ac mae Heddlu Dyfed-Powys yn ymchwilio i fygythiadau yn erbyn y sawl a benodwyd i'w saethu.
Cafodd gorchymyn yn gwahardd y sŵ rhag cadw'r mathau mwyaf peryglus o anifeiliaid ei godi ym mis Gorffennaf ar yr amod eu bod yn cyflogi "person cymwys a phrofiadol... o fewn chwe mis" i reoli anifeiliaid y ganolfan.
Gan na fu'n bosib i filfeddyg annibynnol ddod i gasgliad penodol ynghylch marwolaeth Nilly wedi archwiliad post-mortem, doedd dim camau yn erbyn y sŵ gan "nad oedd yn debygol y byddai unrhyw erlyniad yn llwyddiannus".
Dywedodd y ffynhonnell: "Rwy'n 100% y byddai Lilleth yn dal yn fyw petai wedi ei rheoli'n gywir.
"Bydden i'n dymuno'r gorau [i'r perchnogion] pe bydden nhw'n rhedeg fferm anifeiliaid anwes am weddill eu bywydau, ond mae gan y bobl hyn lewod."


description: Perchnogion plas yn dweud nad yw'r busnes yn gynaliadwy ar ôl methu â'i werthu a'u bod yn dymuno ymddeol wedi 32 o flynyddoedd.

title: Cais i droi gwesty a bwyty hanesyddol yn dŷ preifat


description: Heddlu'r Gogledd yn cadarnhau mai bachgen 7 oed a gafodd anaf difrifol wedi gwrthdrawiad rhwng dau feic modur.

title: Apêl heddlu wedi damwain Rali GB Cymru


description: Bydd y 'trydydd sector' yng Nghymru yn derbyn £150,000 er mwyn ymchwilio i effeithiau gadael yr Undeb Ewropeaidd ac i gynllunio am hynny.

title: Arian i'r sector gwirfoddol cyn paratoi am Brexit


description: Dyn o Wynedd wedi ei garcharu am 20 mlynedd am droseddau rhyw hanesyddol, a'i roi ar y gofrestr troseddwyr rhyw am oes.

title: Carchar am 20 mlynedd i droseddwr rhyw o Wynedd


authors:
Sara Gibson
Gohebydd Bbc Cymru

description: Heddlu Dyfed-Powys yn rhagweld mwy o alwadau i helpu ffermwyr bregus y gaeaf hwn oherwydd diffyg porthiant.

title: Niferoedd ffermwyr bregus 'i gynyddu'


description: Delweddau tanddaearol trawiadol o rai o fwyngloddion copr, plwm a llechi Cymru

title: Lluniau: Dan ddaear gyda'r awdur Ioan Lord

maintext:
Mae Ioan Lord, 20 oed, wedi bod yn astudio ac archwilio'r hen weithfeydd mwyn o amgylch Aberystwyth ers ei fod yn chwech oed.
Mae ar fin cyhoeddi cyfrol unigryw: 'Rich Mountains of Lead': The Metal Mining Industry of Cwm Rheidol and Ystumtuen, cyfrol a ddechreuodd ei ysgrifennu pan oedd ond yn wyth oed.
Mi fuodd Ioan yn sôn am ei waith ar rhaglen y Post Cyntaf dydd Gwener, Hydref 26, ond dyma ddetholiad o luniau o'i deithiau tan ddaear yng Nghwm Rheidol, a thros Gymru.
Mae Ioan yn astudio Hanes Cymru ym Mhrifysgol Bangor, a phan nad yw'n gweithio fel Giard a Thaniwr ar Reilffordd Cwm Rheidol, mae'n gweithio fel Curadur ac yn ehangu arddangosfeydd diwydiannol yn amgueddfeydd Corris a Gwaith Mwyn Llywernog ym Mhonterwyd.
"Chwarel lechi ger Blaenau Ffestiniog. Tua hanner milltir o dan ddaear, mae'r hen inclen gyda'r platfform codi a'r peirianwaith weindio dal yna!
"Fedrwch chi weld y byrddau troi ar gyfer y wageni llechi dal ar y platfform codi ar waelod y llun."
Gofal pia hi!
"Dyma hen olwyn ddŵr a gafodd ei gosod mewn hen gloddfa gopr yng Nghanolbarth Cymru yn yr 1860au.
"Fel 'da chi'n gweld mae dal yna ac yn eithaf cyfan!"
"Dyma fi ym mherfeddion Gwaith Dyffryn Castell, Ponterwyd, Ceredigion."
Lawr yn nyfnderoedd chwarel lechi Geuwern, Corris
"Mae taith gerdded yn troi mewn i daith danddaearol fel arfer!
"Coed Gwydyr ger Llanrwst... roedd angen i fi stopio a throi nôl yn y pen draw gan oedd o'n mynd mor bell... roedd peiriannau, winches, trycs a phob dim dal mewn 'na!"
Dyma ddau han hollol wahanol o fywyd Ioan... dan ddaear yn dringo a chloddio drwy'r duwch....
...ac yn gweithio fel giard ar Reilffordd Cwm Rheidol.
Mwy o luniau ar Cymru Fyw:


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

title: Ffarwel i Flynn

maintext:
Pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yng Nghasnewydd yn 1988 roedd hi'n nodweddiadol am sawl reswm. Roedd hi'n 90 mlynedd ers i'r Eisteddfod ymweld â'r ddinas, neu'r dre fel oedd hi bryd hynny. Am y tro cyntaf ers degawdau, pabell nid pafiliwn oedd yn galon i'r maes ac fe gyfareddwyd y gynulleidfa gan araith un o lywyddion y dydd, yr aelod seneddol lleol, Paul Flynn.
Teg yw dweud, rwy'n meddwl, nad oedd Paul yn ffigwr cyfarwydd i'r rhan fwyaf o Gymry Cymraeg cyn yr Eisteddfod honno. Ar ei hôl hi roedd e ym mhobman yn taranu dros gyfres o achosion asgell chwith a Chymreig gan ddweud ei ddweud yn ddiflewyn yn dafod ac yn ddiofn.
Dyw newyddiadurwyr gwleidyddol fel fi ddim i fod i enwi'n ffefrynnau ymhlith gwleidyddion ond rhaid i mi gyfaddef fy mod yn arbennig o hoff o Paul fel person ac fel gwleidydd.
Trist oedd clywed felly ei fod yn gorfod rhoi'r ffidl yn y to oherwydd cyflwr ei iechyd. Ers degawdau bu'n brwydro yn erbyn crydcymalau ac iselder. Mae'r ffaith ei fod wedi cadw i fynd cyhyd yn dyst i gryfder ei gymeriad.
Mae llythyr Paul i aelodau ei blaid wedi ei geirio'n ofalus iawn ond yn y bôn mae Paul yn eu rhybuddio nad yw'n rhagweld gallu cynrychioli'r etholaeth am weddill y Senedd hon, oni ddaw etholiad cyffredinol cynnar.
Y casgliad anorfod felly yw y bydd 'na isetholiad yng Ngorllewin Casnewydd rhyw ben a gellir disgwyl i hwnnw fod yn gythraul o ornest. Heb bresenoldeb Paul, a'i bleidlais bersonol sylweddol fe fydd yn rhaid i Lafur gwffio'n galed i'w chadw hi, ac fe fyddai ei cholli yn ergyd difrifol i'r blaid.
Cofiwch dyw isetholiadau allweddol yn ddim byd newydd i Gasnewydd. Yn ôl yn 1922 fe arweiniodd isetholiad Casnewydd at dranc clymblaid Lloyd George a chwalu'r hen blaid Ryddfrydol. Tybed a fyddai isetholiad yng Ngorllewin Casnewydd yn cael yr un fath o effaith?


description: Cyfaill i'r Cymro a saethwyd yn farw yn ardal Alpau Ffrainc am sicrhau nad yw'r fath beth yn digwydd eto.

title: Hela yn Ffrainc: 'Does unman yn ddiogel'


description: Mae'r dreth ar ail-gartrefi wedi codi mewn sawl ardal gan arwain at bobl yn dod o hyd i ffyrdd o osgoi talu.

title: Tai gwyliau yn ail gofrestru fel busnesau


description: Timisoara Saracens 17 - 54 Dreigiau: Wyth cais oddi cartre' i'r tîm o Went yn Romania.

title: Cwpan Her: Dreigiau'n ennill yn hawdd


description: Y cerddor Elis Roberts sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y cerddor Elis Roberts

maintext:
Image copyright Mathew Lloyd
Y cerddor Elis Roberts, aelod o'r band Daniel Lloyd a Mr Pinc, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Nesdi Jones yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Anodd d'eud pa atgof oedd gynhara', ond dwi'n cofio swingio ar y cyrtans yn dynwared Tarzan efo Mei, fy mrawd. Disgynnodd y cyrtans, y polyn a'r plaster oddi ar y walia' i'r llawr, cyn i mi sgrialu i ffwrdd a gadael Mei i gymryd y bai i gyd! Sori Mei.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Roeddwn i yn ffan o The X-Files pan yn ifanc, ac un rheswm oedd am fy mod yn ffansio Scully!
Image caption Dana Scully a Fox Mulder: Roedd nifer o ffans The X-Files yn yn hoffi'r gyfres am fwy na dim ond y rhyfeddodau a'r creaduriaid arallfydol
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Pan o'n i'n gweithio tu ôl y bar ym Mhortmeirion, nes i gymryd yn ganiataol mai twristiaid oedd y gwesteion i gyd, cyn i mi wneud sylw am deulu oedd yn cerdded i mewn wrth fy nghyd-weithiwr. Trodd y teulu cyfa' i edrych arnai mewn syndod, a mi nes i droi yn fflamgoch wrth sylweddoli mai Cymry Cymraeg oedden nhw. 'Na i ddim y camgymeriad yna eto!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Pan anwyd Aron, fy ail fab.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Bwyta yn swnllyd a blêr!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Felinheli achos mai fanno ma' adra i ni, a hefyd Tafarn y Plu, Llanystumdwy fydd o bosib yn dafarn gymunedol yn y dyfodol...
Mae 'na rywbeth arbennig iawn am Ynys Enlli hefyd ers i mi dreulio wythnos yno yn saethu ffilm, flynyddoedd yn ôl.
Image copyright Ian Nellist/Alamy Image caption Syrthiodd Elis mewn cariad ag Ynys Enlli ar ôl ffilmio Diwrnod Hollol Mindblowing Heddiw yn 2000
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Penwythnos fy mhriodas i a Ceri. Teulu a ffrindiau yn canu a dathlu gyda'i gilydd yng Nghricieth... noson fythgofiadwy!
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Laid-back, poenwr, anghyson!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Dwn'im os mai dyma fy hoff ffilm, ond yn sicr The Sting ydi'r un dwi wedi ei wylio fwya' - degau o weithia ers i mi ei wylio am y tro cynta' yn fy arddegau. Dwi wrth modd efo'r ffilm a soundtrack Scott Joplin.
Llyfr - Anodd dewis un, wedi darllen lot o lyfrau da! Ga i enwi cyfres? Dwi wedi darllen bob un o gyfres Discworld, Terry Pratchett, felly rheiny am wn i!
Image caption Bu farw yr awdur Terry Pratchett yn 2015 ar ôl dioddef o glefyd Alzheimer
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Terry Pratchett am ei hiwmor a ffraethineb ac i mi gael ei holi fo yn dwll am y byd Discworld.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi'n wannabe geek.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cliché mae'n siŵr, ond treulio'r diwrnod efo fy nheulu a ffrindia' mewn parti efo pawb yn jamio a chanu, bwyta ac yfed, mwynhau cwmni ein gilydd. Dim llawer o ots yn lle, dim ond ei bod hi'n braf!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Dibynnu'n llwyr ar sut dwi'n teimlo... weithiau Sympathy for the Devil, neu Gathering Moss, neu Pethau Bychain Dewi Sant, neu Blêr neu Layla, neu Superstition... Pob un yn fy atgoffa o gyfnoda' amrywiol!
O Archif Ateb y Galw:
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cwestiwn hawdd! Mi ddaru ni drafod hwn ar wylia' diweddar yn Croatia. Cwrs cynta' - Pho Bo (cawl o Vietnam), prif gwrs - hwyaden efo sôs ceirios neu eirin, pwdin - pwdin haf.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Ges i gwrdd â Nick Mason, drymiwr Pink Floyd, flynyddoedd yn ôl ar gyfer rhaglen deledu, a mi ddaru o gyrraedd mewn hofrennydd wedi ei baentio efo gwaith celf Pink Floyd. Roedd o'n foi neis, ond yn byw bywyd na fedra i ddychmygu... felly fo 'swn i'n ddewis, jyst i gael profi bywyd fel yna am ddiwrnod.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Barri 'Reslar' Griffiths


description: Mae carfanau o fewn y blaid Geidwadol yn ceisio "dal y llywodraeth yn wystl" wrth geisio am Brexit "perffaith", yn ôl Guto Bebb AS.

title: Guto Bebb: 'Dal y llywodraeth yn wystl'


description: Ffion Miles yn trafod 'dod allan' fel defnyddiwr ffon wen ac anawsterau'r byd digidol Cymraeg i bobl ddall

title: 'Ro'n i'n gyndyn o ddefnyddio ffon o flaen ffrindiau'

maintext:
Image copyright Ffion Miles
Ar ôl colli ei golwg bron yn llwyr i ganser pan oedd yn fabi, mae Ffion Miles wedi ymdopi gyda byw bywyd yn llawn gyda'i nam golwg ers hynny - ond newydd fedru cyfaddef wrth deulu a ffrindiau agos ei bod yn defnyddio ffon wen mae hi.
Mae Ffion o Landudno yn wreiddiol ond yn byw yng Nghaerdydd erbyn hyn lle mae'n gweithio fel swyddog y wasg i elusen.
Yma, mae Ffion yn egluro i Cymru Fyw pam ei bod hi wedi bod yn anodd 'dod allan' fel defnyddiwr ffon ac, wrth i Lywodraeth Cymru gyhoeddi cynllun i ddatblygu technoleg iaith yn y Gymraeg, beth yw'r pethau eraill sy'n gallu gwneud bywyd yn anoddach i rywun sydd ag anhawster gweld ac yn dibynnu ar dechnoleg - yn enwedig yn Gymraeg.
Colli golwg
Dwi erioed yn cofio gweld y byd yn glir.
Ar ôl colli un llygad i diwmor yn fabi, a chael dos da o radiotherapi i'r llall - sy'n lladd y canser, ond hefyd eich golwg - cefais fy nghofrestru'n ddall yn bum mlwydd oed.
Ond nid yw hynny'n golygu nad ydych yn gallu gweld dim o gwbl.
Roeddwn yn hapus i redeg rownd maes chwarae'r ysgol - nid oedd fy rhieni am i mi gael fy addysg 100 milltir o adref yn Lloegr. Gyda chymorth un-wrth-un, athro Braille a grŵp gwych o ffrindiau, mi wnes i fwynhau'r ysgol, heblaw am chwaraeon. Gormod o beli…
Wrth fynd i'r brifysgol, roedd gen i ddigon o olwg i'w heglu hi fyny'r grisiau i fy narlithoedd bob dydd ac i ddarllen yr holl domen o nodiadau - a llyfrau Harry Potter - o dan sgrin fy chwyddiadur.
Ond yn araf deg, collais y ganran yna o olwg sy'n gwneud y gwahaniaeth rhwng gwybod - a pheidio â bod yn sicr - ble mae'r gris 'na.
Ond, doeddwn i erioed wedi cwrdd â defnyddiwr ffon - symbol mor amlwg o drafferth gweld. Roeddwn yn gyndyn o'i ddefnyddio o flaen fy nheulu a hen ffrindiau, er i'r ffaith fy mod i'n dal 'mlaen i'w peneliniau wrth grwydro'r stryd yn gwneud hi'n amlwg nad ydw i'n gallu camu allan heb ddull o osgoi postyn!
Felly, penderfynais 'ddod allan' ar fy nhudalen Facebook Blaze Through The Haze gyda llun o ffon sgleiniog, a chychwyn sôn am sut na allaf ymdopi heb Blu Tack i wybod p'run o fy mhotiau sbeis yw p'run, y sialens o ddweud y gwahaniaeth rhwng y Doctor Who newydd a'i chynorthwyydd (gan bod eu lleisiau mor debyg) - a thechnoleg.
Geraint a Gwyneth yn arwain y ffordd
Wrth gwrs, yn y bôn, gwyrth anhygoel yw'r gallu i glicio eich ffordd o amgylch cyfrifiadur gyda llais yn eich tywys.
Croeso mawr felly i Geraint, fy llais yn y gwaith. Un sialens bach yw ei fod yn dod o'r de, ac felly heb y gallu i ynganu 'u', na chwaith, am ryw reswm, 'ac'. Bydd rhaid i mi drio lawrlwytho Gwyneth, y llais arall.
[Geraint a Gwyneth yw'r lleisiau Cymraeg sydd ar gael ar gyfer meddalwedd sy'n darllen testun yn uchel oddi ar sgriniau cyfrifiadur.]
Image copyright Ffion Miles Image caption Mae Ffion yn mwynhau cymdethasu gyda ffrindiau ond wrth ddefnyddo ei ffôn i anfon negeseuon testun neu i fynd ar y we mae'n aml yn gorfod cael sgyrsiau Saesneg gyda ffrindiau Cymraeg
Anhawster arall yw nad yw Geraint chwaith mor dda am ynganu'r holl dermau sy'n egluro beth rwyf yn sleidio'r llygoden drosto - rhaid cofio mai 'sa-fe ffi-le' yw 'save file'.
Ond gyda saith clic, gallaf neidio'n ôl i Nigel, llais y Sais.
Siom arall Geraint yw nad yw'n gallu dod gyda fi i grwydro teclyn pwysicaf ein bywydau - y ffôn symudol.
Rwyf wir yn ddiolchgar i Steve Jobs am greu'r iPhone - teclyn hudol, llawn cyngor a chymorth sy'n eich arwain i ddrws eich siop trin gwallt ac yn galluogi i chi lawrlwytho cyfres o lyfrau y byddai angen troli, os nad car, i'w cludo mewn llyfrau Braille.
Efallai o ddiddordeb:
Mae'r ffôn hefyd yn ffordd dda o rannu jôcs a sgwrsio gyda'ch ffrindiau - ond nid yn y Gymraeg.
I ddarllen e-bost neu dudalen o'r we yn Gymraeg, rhaid cael dyfais arall sy'n ei drosglwyddo i Braille - a digon o le yn eich bag am fwy o offer, a thros £1,000 i brynu'r un gorau.
Felly am rŵan, 'na'i aros efo fy hen declyn Braille Sense - nid y peth lleiaf yn y byd, ond yn ddigon bach i mi ei ddal i lawr ger fy nghoes, a gallu darllen geiriau caneuon yn ddirgel wrth berfformio gyda'r côr!
Dwi hefyd am gynyddu fy ngwybodaeth o ddiwylliant Cymraeg trwy lawrthlwytho OverDrive, ap sy'n gaddo sawl llyfr llafar Cymraeg!
Mae'n amser felly i ddad-tanglo fy nglustffon (dim ond un gan fod angen clywed y byd o'm amgylch), tynnu fy ffon allan o'm mag i guro unrhyw rwystr allan o'r ffordd, a mwynhau llyfr Cymraeg am y tro cyntaf mewn 20 mlynedd.
Mae gwybodaeth am y llyfrau a'r cylchgronau llafar sydd ar gael yn Gymraeg ar wefan Llyfrau Llafar Cymru a mwy o wybodaeth am y gwasanaethau sydd ar gael i drosglwyddo testun i sain ar wefan RNIB.


description: Cafodd heddlu eu galw i ardal Adamsdown yng Nghaerdydd yn dilyn adroddiadau o ymosodiad ar fachgen ifanc.

title: Cyhuddo dyn o ymosod ar fachgen 16 oed yng Nghaerdydd


description: Afon Teifi wedi gorlifo mewn sawl man ac wedi achosi difrod i dai, ffyrdd a phont.

title: Llifogydd mewn tai ac ar ffyrdd yn Llanbedr Pont Steffan


description: Cyfradd ailgylchu Cymru yn gostwng am y tro cyntaf erioed, ond y llywodraeth yn dweud fod newidiadau i'r dull casglu data yn rhannol gyfrifol.

title: Cyfradd ailgylchu Cymru'n gostwng am y tro cyntaf erioed


description: Man geni y bardd Hedd Wyn yn Nhrawsfynydd yn cael statws swyddogol amgueddfa ar ddechrau wythnos Gŵyl Amgueddfeydd Cymru.

title: Yr Ysgwrn yn cael statws amgueddfa


description: Canlyniadau etholiad prif swyddi Pwyllgor Lleol Eisteddfod Genedlaethol Tregaron 2020 wedi cael eu cyhoeddi.

title: Elin Jones yw Cadeirydd Eisteddfod 2020


description: Cynllun i gefnogi addysg mewn ysgolion gwledig i ddefnyddio cysylltiad fideo rhwng ysgolion er mwyn cynnig mwy o bynciau.

title: Cyswllt fideo i gefnogi addysg mewn ysgolion gwledig?


description: Mae dau ddyn arall eisoes wedi cyfaddef i ddefnyddio enwau iawn dau aelod o'r grŵp U2 i dwyllo £700,000 o'r GIG.

title: Llys yn cael dyn yn euog o dwyllo arian o'r GIG

maintext:
Image copyright Jaggery/Geograph Image caption Roedd cwmni George Morgan Ltd i fod wedi gwneud gwaith adeiladu yn Ysbyty Bronllys
Mae dyn 42 oed wedi ei gael yn euog yn Llys y Goron Merthyr Tudful am dwyllo dros £700,000 o'r GIG.
Roedd Michael Cope yn gwadu sicrhau bod cytundebau gwaith adeiladu yn cael eu rhoi i gwmni ffug tra'n gweithio fel rheolwr gyda Bwrdd Iechyd Addysgu Powys yn 2015.
Mae Mark Evill a Robert Howells - cyd-reolwyr Cope yn y bwrdd iechyd - eisoes wedi pledio'n euog i gyhuddiadau o dwyll, ac mae'r rheithgor bellach wedi gwrthod amddiffyniad Cope nad oedd yn ymwybodol o'r cynllwyn.
Bydd y tri diffynnydd yn cael eu dedfrydu ar 2 Tachwedd.
Clywodd y llys bod Evill wedi sefydlu cwmni George Morgan Ltd gyda'r bwriad o fanteisio ar ei swydd i sicrhau cytundebau gwaith.
Er mwyn cuddio'i gysylltiad gyda'r cwmni, fe ddefnyddiodd yr enwau Paul Hewson a David Evans mewn gohebiaeth - enwau go iawn y canwr Bono a'r gitarydd The Edge o'r grŵp U2.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd yr erlynydd wedi dweud bod defnydd Evill o enwau aelodau U2 'yn arwydd o dwyll haerllug a herfeiddiol'
Roedd safon gwaith y cwmni mor wael, fe gostiodd y twyll £1.4m i'r trethdalwr ei gywiro.
Clywodd y rheithgor fod Evill wedi gwario elw'r cwmni ar wyliau yn Dubai, eiddo, sawl oriawr drud a cheir, gan gynnwys car gwerth £10,000 i Howells am gynorthwyo'r twyll.
Roedd yr erlyniad yn dadlau bod Cope wedi derbyn siec o £500 gan gwmni George Morgan Limited am ei ran mewn rhoi cytundebau i'r cwmni ffug.
Honnodd Cope bod arian yn ddyledus iddo am waith roedd wedi ei gwblhau a'i fod heb edrych i weld pwy oedd wedi arwyddo'r siec.
Honnodd hefyd mai tynnu coes oedd o mewn neges destun yng Ngorffennaf 2015 yn anghytuno ag awgrym gan Evill ynghylch y posibilrwydd o "roi amlen" i ddyn arall "gadw'n dawel".
Mae'r Barnwr Peter Heywood wedi canmol swyddogion atal twyll y GIG am eu gwaith i sichrau bod yr achos yn cyrraedd y llys.


description: Budduguoliaeth wych a phwynt bonws i'r Scarlets yn Ne Affrica - heb 20 o chwaraewyr.

title: PRO14: Southern Kings 34-41 Scarlets


description: Llywodraeth Cymru wedi rhoi £18.8m mewn grantiau i gwmni ceir Aston Martin, sy'n sylweddol uwch na'r ffigwr gwreiddiol.

title: Llywodraeth Cymru yn rhoi £19m i Aston Martin


description: Y Prif Weinidog wedi cwestiynu penderfyniad cyngor sir i sefydlu cronfa argyfwng ar gyfer pobl wnaeth ddioddef yn y llifogydd diweddar.

title: Prif Weinidog yn cwestiynu cronfa argyfwng llifogydd