description: Mae gan bob tref ei logo, ydych chi'n adnabod eich arfbais lleol chi?

title: Beth yw logo eich tref chi?

maintext:
Sut arfbais sydd gan eich tref chi? Gan amlaf mae logos cynghorau tref Cymru yn debyg iawn i'w gilydd, ar ffurf arfbais ffurfiol yn cynnwys llewod, dreigiau, cennin Pedr ac yn y blaen. Ond mae yna rai sydd fymryn yn wahanol.
Dyma lond llaw ohonyn nhw, oes mwy o rai difyr?
1. Sanclêr
Image copyright Cyngor Tref Sanclêr
Baedd gwyllt yw logo Cyngor Tref Sanclêr.
Roedd baeddod yn cael eu hela'n lleol yn yr Oesoedd Canol ac yn cael eu hystyried yn symbol o gryfder. Mae hyn wrth gwrs yn cael ei adlewyrchu yn hanes y Twrch Trwyth yn y Mabinogion. Cafodd y baedd ei fabwysiadu fel arwyddlun ar Sêl Gorfforaethol Tref Sanclêr yn y 1800au ac mae'n cael ei ddefnyddio ers hynny.
Baedd sydd hefyd yn ganolog ar logo'r ysgol gynradd leol a'r clwb rygbi.
2. Pwllheli
Image copyright Cyngor Tref Pwllheli
Dros y blynyddoedd mae anghytuno wedi bod am hanes arfbais Pwllheli gan nad oedd gan y dref erioed arbais swyddogol.
Mae sôn bod sêl, wedi ei wneud o gŵyr, a llun gafr arno yn bodoli ar un adeg ond collwyd hwnnw mewn tân.
Yn 1857 daethpwyd o hyd i hen sêl mewn plasdy lleol yn dangos llun eliffant a chastell ar ei gefn. Hwnnw bellach yw emblem a logo'r dref.
Mae'r castell yn golygu cadernid a diogelwch a'r eliffant yn golygu nerth a doethineb. O amgylch y llun mae'r geiriau 'SIGILLUM COMMUNITATIS DE VILLE DE PORTHELY, sef 'Sêl Cymuned Tref Porthely' - sylwch ar y sillafiad diddorol 'Porthely'!
3. Llanfair-ym-Muallt
Image copyright Cyngor Tref Llanfair-ym-Muallt
'Bu' yw'r hen air Cymraeg am wartheg. Yr un 'bu' sydd yn 'buarth' a 'bugail'. Mae'r enw 'bu-allt' felly yn golygu 'allt y gwartheg', neu 'allt y fuwch'. Mae'r ffaith hefyd bod economi yr ardal, yn yr oesoedd canol, yn ddibynnol iawn ar y farchnad wartheg yn ychwanegu at werth y ddelwedd o fuwch ar y logo.
Dyna egluro enw'r dref a'r fuwch ond pam buwch wen tybed? Ganrifoedd yn ôl roedd brîd o wartheg gwynion unigryw i'w gael yn yr ardal. Mae Ysgol Gynradd Llanfair-ym-Muallt hefyd yn defnyddio buwch wen fel eu logo.
4. Cydweli
Image copyright Cyngor Tref Cydweli
Mewn hen ddogfennau mae enw tref Cydweli'n cael ei sillafu fel Catwelli. Am gyfnod, y gred oedd mai cyfeirio at gath oedd yr enw.
Bu rhai'n dadlau bod y dref wedi ei henwi ar ôl dyn o'r enw Cattas. I ddrysu pethau ymhellach credai rhai mai dyfrgi oedd hen fascot y dref.
Ond yn ôl y sôn, yn dilyn y Pla Mawr (1349-1350) a laddodd ddegau o filoedd o drigolion Cymru, yr anifail cyntaf i'w weld yn fyw yng Nghydweli oedd cath ddu. Yn syth fe ddaeth yn symbol o achubiaeth a bywyd newydd a daeth yn rhan annatod o hanes y dref.
5. Tywyn
Image copyright Cyngor Tref Tywyn
Dyn dylanwadol iawn yn Nhywyn, Meirionnydd yn Oes Fictoria oedd John Corbett. Roedd yn uchel ei barch ym myd diwydiant a gwleidyddiaeth a chafodd ei adnabod fel dyn caredig a hael wedi iddo adeiladu promenâd er lles trigolion y dref.
Mewn hen Ffrangeg, mae'r gair corbet yn golygu brân ddu a dyna oedd ar ganol arfbais y teulu.
Cymaint oedd parch pobl Tywyn tuag at John Corbett fel y penderfynwyd defnyddio'r ddelwedd o frân ddu i gynrychioli'r dref. Mae'r frân i'w gweld ar nifer o adeiladau yn Nhywyn (a godwyd gan Corbett) hyd heddiw.
6. Llanfyllin
Image copyright Cyngor Tref Llanfylllin
Am dros 200 mlynedd, ar fryn uwchben tref Llanfyllin, safai un goeden binwydd fawr.
Yn 2014 syrthiodd y goeden mewn gwyntoedd cryfion ond daeth criw o bobl leol at ei gilydd i osod dros 30 tunnell o bridd dros wreiddiau'r goeden yn y gobaith y byddai'n byw a chodi unwaith eto.
Daeth y goeden yn adnabyddus led-led Ewrop pan gafodd ei dewis yn un o bump coeden i gyrraedd rownd derfynol cystadleuaeth European Tree of the Year yn 2015.
7. Y Drenewydd a Llanllwchaearn
Image copyright Cyngor Tref y Drenewydd
Dyn lleol oedd Robert Owen sydd ar logo y Drenewydd. Er yn dod o deulu tlawd iawn, llwyddodd yn ifanc i addysgu ei hun o lyfrau a daeth yn ddyn cyfoethog iawn ym mynd gwlân a thesctiliau.
Mae'n cael ei gofio fel cyflogwr a frwydrodd dros hawliau gweithwyr cyffredin a gofal plant. Roedd yn sosialydd mawr a llwyddodd i newid amodau gwaith miloedd o bobl drwy gyflwyno dulliau gweithio chwyldroadol. Mae ei effaith yn parhau hyd heddiw mewn deddfau gwaith o bob math ym Mhrydain a thu hwnt.
8. Penarth
Image copyright Cyngor Tref Penarth
Am amser maith roedd pobl yn credu mai cyfeirio at arth, yr anifail, oedd yr enw Penarth. Ar sail hynny, yn 1875 cafodd yr arfbais bresennol ei chreu. I nodi mai tref yng Nghymru â chyswllt morwrol yw Penarth ychwanegwyd luniau o ddraig goch a llong.
Ond yr hen air Cymraeg am bentir, penrhyn neu gefnen o dir yw 'pennardd' neu 'pennarth'. Mae'r gair hwn yn llawer iawn hŷn na'r dref felly mae'n debyg mai cyfeiriad at y tirwedd lleol sydd y tu ôl i'r enw Penarth, nid at yr anifail blewog!
9. Llangefni
Image copyright Cyngor Tref Llangefni
Ar ganol Sgwâr Bulkeley yn nhref Llangefni, mae cloc mawr sydd bellach yn adeilad cofrestredig. Adeiladwyd y cloc er cof am George Pritchard-Rayner, o deulu cefnog Plas Llanddyfnan, a laddwyd yn Rhyfel y Boer yn 29 mlwydd oed.
Codwyd y cloc yn 1903 o garreg galch, yr un garreg a ddefnyddiwyd yn 1884 i godi neuadd y dref gerllaw. Hyd heddiw mae'r cloc yn dal i ganu ar yr awr.
Stori: Karen MacIntyre Huws
Hefyd o ddiddordeb:


description: Dilynwch seremoni Sul y Cofio o Eglwys Gadeiriol Llandaf, union 100 mlynedd ers diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1918.

title: Sul y Cofio: Yn fyw o Eglwys Gadeiriol Llandaf

fasttext_language: cy


description: Madaxweynaha dalka Koofur Afrika, Cyril Ramaphosa, ayaa dib u bixinaya lacag gaareysa ku dhowaad 35 kun oo doollarka Mareykanka ah taas oo shirkad musuqmaasuqa lagu eedeynayo lalana xiriirinayo wiilkiisa ay ugu deeqday ololihiisii madaxtinnimada.

title: Madaxweynaha Koofur Afrika oo dib u bixinaya dhaqaale ku baxay olilihiisii madaxtinnimo


authors:
Dr Jamie Medhurst
Darllenydd Ffilm
Teledu A'R Cyfryngau

description: Dr Jamie Medhurst o Brifysgol Aberystwyth sy'n edrych ar berthynas y BBC a'r Cymry

title: Yw'r BBC yng Nghymru'n rhy ddylanwadol?

maintext:
Yn ôl yr hanesydd, y Dr John Davies, arteffact a grëwyd gan ddarlledu yw Cymru.
Gosodiad dadleuol ond un sydd ag elfen o wirionedd, yn arbennig wrth gyplysu'r datganiad gydag un o ddadleuon eraill John Davies, sef mai o holl wledydd Ewrop, Cymru oedd y wlad lle oedd darlledu radio a theledu yn chwarae rhan ganolog wrth iddi 'siarad' i'w hunan a phortreadu'i hunan i weddill y byd.
O'r cychwyn, roedd pryderon ynghylch effaith y cyfrwng newydd ar iaith a diwylliant cynhenid Cymru.
Mewn adroddiad a gyhoeddwyd gan Fwrdd Addysg Cymru ym 1927, ymosodwyd ar y Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig (fel oedd hi erbyn hynny):
"Wireless is achieving the complete Anglicisation of the intellectual life of the nation. We regard the present policy of the British Broadcasting Corporation as one of the most serious menaces to the life of the Welsh language..."
Ymhen y flwyddyn, fe aeth dirprwyaeth o Brifysgol Cymru i siarad â phenaethiaid y BBC i ddwyn pwysau arnyn nhw i gydnabod bodolaeth Cymru fel cenedl.
A dyna osod y tôn, mewn gwirionedd, ar gyfer y berthynas rhwng darlledwyr Prydain a Chymru dros y degawdau nesaf, sefyllfa a grisialwyd gan Aneirin Talfan Davies, cyn-bennaeth rhaglenni'r BBC yng Nghymru, mewn darlith radio ym 1972:
"Hanes brwydro dros hawliau'r genedl fu hanes darlledu yng Nghymru erioed."
Ond beth yw perthynas y BBC a Chymru erbyn hyn?
Hwyrach bod angen safle we ar wahân i drafod hwn, ond dyma rai pwyntiau trafod a chwestiynau sy'n codi.
A yw hi'n iach, mewn cymdeithas ddemocrataidd, mai'r BBC yw'r prif ddarparwr newyddion yn yr iaith Gymraeg a hynny ar y teledu, y radio a'r we?
Yn ddiweddar mae cwestiynau wedi codi ynglŷn â phlwraliaeth a'r angen am leisiau amgen - ond o ble daw'r rheiny ac o ble daw'r arian?
Yn sicr dyw model masnachol traddodiadol ddim yn ddigonol i ddiwallu'r anghenion - mae hanes yn dangos hynny.
Mae'r BBC yn parhau i fod yn 'rym' diwylliannol cryf yn y Gymru gyfoes - mae'n un o'n sefydliadau cenedlaethol pwysicaf - ond ydy'r ffaith mai corfforaeth ag iddi gylch gorwyl 'Prydeinig' yn golygu nad yw'n talu sylw digonol i Gymru?
Un 'man gwan' hwyrach, yw'r ddarpariaeth ar gyfer y Cymry di-Gymraeg, y gynulleidfa nad ydynt yn medru'r Gymraeg.
Mae'r gorfforaeth yn mynd ati i geisio ymdrin â'r mater, ond beth wedyn am gynrychiolaeth Cymru yng ngweddill gwledydd Prydain?
Mae 'na farn gref nad oes digon o bresenoldeb gweledol Cymreig ar rwydwaith Prydeinig y BBC.
Ond mae pethau'n newid gyda mwy o ddramâu o Gymru yn cael eu rhwydweithio. Dyfal donc…
Mae BBC Cymru'n trio'n galed, ond pe bai adroddiad ysgol ar y BBC yn ganolog, hwyrach mai 'gall wneud yn well' fyddai'r dyfarniad.
Un enghraifft - pam fod rhaglenni newyddion ddaw o Lundain neu Salford o hyd yn cyfeirio at Gymru (a'r Alban o ran hynny) fel pe bai'n sir neu ranbarth yn Lloegr yn lle fel cenedl neu wlad?
Mae'r esiamplau yn rhy hir i'w rhestru yma, ond os oes un maes lle gall y BBC wella, dyna hi.
Fel dywedodd un Cymro amlwg wrth Bwyllgor Pilkington ym 1961: "You say a minority, sir; we say a nation."
Mae Dr Jamie Medhurst yn bennaeth adran Astudiaethau Theatr, Ffilm a Theledu ym Mhrifysgol Aberystwyth. Bu'n rhan o brosiect '100 Voices that made the BBC'. I ddarllen mwy, cliciwch y ddolen yma.


description: Gerwyn Price yw'r Cymro cyntaf i ennill un o brif bencampwriaethau dartiau'r PDC wedi buddugoliaeth o 16-13 dros Gary Anderson yn ffeinal y Gamp Lawn.

title: Cymro'n ennill Camp Lawn Dartiau'r PDC


description: Dau o bobl yn yr ysbyty wedi iddyn nhw orfod cael eu torri'n rhydd o gar ar ôl i'r cerbyd daro yn erbyn coeden yng Nghas-gwent.

title: Dau yn yr ysbyty wedi gwrthdrawiad yng Nghas-gwent


description: Hanes yn cael ei greu yn Eisteddfod Ffermwyr Ifanc Cymru wrth i ferch o Geredigion gipio'r dwbl.

title: Creu hanes yn Eisteddfod Ffermwyr Ifanc Cymru

maintext:
Image copyright Sioned Birchall Image caption Daw Megan Lewis o Geredigion ac enillodd ei gweithiau buddugol y ddwy brif wobr lenyddol yn Eisteddfod CFfI y sir honno hefyd yn gynharach fis Tachwedd
Cafodd hanes ei greu yn Eisteddfod Ffermwyr Ifanc Cymru ddydd Sadwrn wrth i ferch o Geredigion gipio'r gadair a'r goron - hi yw'r person cyntaf i gyflawni'r gamp.
Wrth siarad â Cymru Fyw dywedodd Megan Elenid Lewis o Lanfihangel-y-Creuddyn ei bod wrth ei bodd ond yn fwy na dim ei bod yn falch bod gwaith a oedd yn cyfeirio at fywyd cefn gwlad wedi cael ei wobrwyo.
Ychydig wythnosau yn ôl enillodd Megan y gadair a'r goron yn Eisteddfod CFfI Ceredigion ac felly yr oedd ei cherdd a'i stori fer yn mynd ymlaen i Eisteddfod Cymru.
Arfordir oedd testun y gerdd a'r beirniad eleni oedd Gwennan Evans.
"Mae'r gerdd," meddai Megan, "yn deillio o daith gerdded ar lwybr yr arfordir o Borth i Aberystwyth. O weld pobl ddi-Gymraeg yn cael trafferth deall ac ynganu enwau lleoedd dwi'n ystyried pa lwybr y dylid ei ddilyn - y llwybr o'u hanwybyddu neu'r llwybr o ddweud wrthynt yr ystyr a'r hanes.
"Mae'r stori 'Cwm' yn ymwneud â bywyd cefn gwlad lle mae efaill wedi dychwelyd i sioe amaethyddol wedi blynyddoedd o beidio bod - ond dyw pethau ddim yr un fath - mae yna greithiau a chyfrinach."
Catrin Haf Jones oedd beirniad cystadleuaeth y goron.
Cefn gwlad yn bwysig
Cafodd Megan ei haddysg yn Ysgol Gynradd Llanfihangel-y-Creuddyn, Ysgol Gyfun Penweddig a Phrifysgol Cymru Aberystwyth.
Wedi gweithio am gyfnod yn Golwg mae hi bellach yn gyfieithydd i cwmni Trywydd.
Mae'n parhau i fyw yn Llanfihangel-y-Creuddyn ac mae bywyd cefn gwlad yn hynod o bwysig iddi.
"Mae nifer o heriau yn ein hwynebu yng nghefn gwlad," meddai, "ac ry'n yn poeni yn fawr am Brexit wrth gwrs.
"Dwi wrth fy modd yn ffermio ac ysgrifennu pan mae amser - roedd cael dyddiad cau yn help i lunio'r gwaith."
Image copyright @CFfICymru Image caption Bwrlwm yr Eisteddfod yn Y Barri ddydd Sadwrn
Dywedodd mai un o'r awduron sydd wedi dylanwadu fwyaf arni yw Caryl Lewis.
Mae Megan yn aelod o Glwb Ffermwyr Ifanc Trisant.
Fe enillodd hi'r gadair yn Eisteddfod CFfI Cymru ym Môn yn 2013 a'r adeg honno un wobr oedd yn cael ei chyflwyno am stori neu gerdd ond bellach mae yna ddwy wobr - y naill yn cydnabod y gerdd orau a'r llall yn cydnabod y stori orau.
"Mae'n bwysig cael dwy wobr," meddai Megan, " mae tipyn o amser yn mynd i wneud y gwaith ac ry'n yn sôn am ddwy grefft wahanol.
"Fydden i'n hoffi diolch i athrawon, teulu a ffrindiau am bob cefnogaeth ac am ddylanwad bywyd cefn gwlad - dyna sy'n fy ysgogi i ysgrifennu."
Sir Ceredigion a gafodd y mwyaf o farciau yn yr Eisteddfod yn Y Barri ddydd Sadwrn - roedd Sir Gâr yn ail a Sir Benfro yn drydydd.


description: Mark Drakeford yn cyhoeddi ei faniffesto fel rhan o'r ras i fod yn arweinydd nesaf y blaid Lafur yng Nghymru.

title: Drakeford am wahardd ysmygu mewn canol trefi a dinasoedd


description: Dowladda Mareykanka ayaa xayiraado dheeraad ah ku soo rogtay dhawr qof iyo ururro lala xiriirinayo tallaabadii Ruushku uu u goostay gobolka Crimea sanadkii 2014.

title: Mareykanka oo xayiraad ku soo rogay shakhsiyaad Ruushka u dhashay


description: Elusen yn dweud gallai teclyn gorchuddio coesau prosthetig wneud "gwahaniaeth mawr" i hyder y rheiny sydd wedi colli coesau.

title: Cwmni'n 'chwalu rhwystrau' coesau ffug


description: Cyd-aelod cabinet yn dweud wrth gwest Carl Sargeant ei fod wedi amau fod y cyn-weinidog yn dioddef o broblemau iechyd meddwl.

title: Skates: Iechyd meddwl Carl Sargeant 'yn wael ers sbel'


description: Blwyddyn o weithgareddau i nodi canmlwyddiant bardd

title: 'Blwyddyn o ddathlu' canmlwyddiant geni Dylan Thomas


authors:
Craig Duggan
Gohebydd Taro Naw

description: Ym Mhatagonia cafodd Craig Duggan wybod beth yw agwedd disgynyddion rhai o'r ymfudwyr cyntaf o Gymru at yr ynysoedd y maen nhw'n eu galw'n las Malvinas.

title: 'Mae'r Malvinas yn perthyn i ni'

maintext:
Wrth baratoi rhaglen materion cyfoes Taro Naw fe siaradais i â disgynyddion rhai o'r ymfudwyr cyntaf o Gymru am eu hagwedd nhw at yr ynysoedd y maen nhw'n eu galw'n las Malvinas.
Yn ystod Rhyfel y Falklands roedd milwyr o Gymru ym Myddin Prydain yn ymladd yn erbyn milwyr o dras Gymreig ym Myddin yr Ariannin.
Yn ôl yr hen ddihareb, mae gwaed yn dewach na dŵr - ond a oedd hyn yn wir yn achos y rhyfel?
Mae cerflun ym mhentre' Tecka wrth ymyl y ffordd fawr rhwng Trelew yn y dwyrain a Chwm Hyfryd yn y gorllewin.
Cofeb yw hi sy'n cofnodi aberth Ricardo Andres Austin - yr unig filwr o dras Gymreig yn rhengoedd yr Archentwyr i gael ei ladd yn y rhyfel.
Roedd yn or-ŵyr i Thomas Tegai Awstin, bachgen o Aberpennar yng Nghwm Cynon a deithiodd i'r Wladfa ar y Mimosa yn 1865.
Ac yntau'n 18 oed, cafodd Andres Austin ei gonsgriptio i Fyddin Ariannin. Cyn hynny, gweithio'r tir ar ffermydd ger Tecka oedd e. Doedd e erioed wedi gadael ei filltir sgwâr cyn cael ei alw i'r Fyddin.
Ymhen deufis roedd wedi cyrraedd yr ynysoedd. Lai na deufis yn ddiweddarach cafodd ei ladd ym mrwydr Goose Green.
'Teimlo'n ofnadwy'
Fe es i i gartref ei fam yn Tecka, tŷ taclus mewn pentref dilewyrch. Yno mae Celinda Espinoza wedi cysegru ystafell er cof am ei mab - lluniau ohono'n gorchuddio'r wal, y mab a gladdwyd mewn bedd dienw.
"Es i chwilio am ei fedd", meddai Celinda wrtha i mewn llais gwan. "Ond roedden nhw i gyd yn ddienw. Y cyfan a oedd wedi'i ysgrifennu arnyn nhw oedd 'Milwr y mae Duw yn unig yn ei adnabod.' Ro'n i'n teimlo'n ofnadwy, yn wael, yn wael."
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption "Pryfocio, dyna beth mae'r britanicos yn gwneud yn dda", meddai Billy Hughes
"Mwy o bryfocio, dyna beth mae'r britanicos yn gwneud yn dda," meddai llais cryf Billy Hughes yn y Gaiman yn ymateb i'r penderfyniad i anfon y Tywysog William i wasanaethu ar yr ynysoedd ychydig cyn nodi 30 mlynedd ers y rhyfel.
Roedd Billy wedi gorffen ei wasanaeth milwrol erbyn dechrau'r rhyfel. Serch hynny, roedd yn disgwyl cael galwad gan y Fyddin i fynd i'r ynysoedd.
"O'n i'n barod i fynd i ymladd, yn wir. O'n i'n meddwl y baswn i'n cael galwad i fod yn onest."
Gofynnais iddo a oedd yn gobeithio cael ei alw. "Baswn i wedi mynd i'r Malvinas yn hapus," oedd yr ymateb.
Roedd Billy yn datgan barn sy'n cael ei rhannu gan lawer o siaradwyr Cymraeg Patagonia.
Er gwaetha'r ffaith eu bod yn rhannu iaith gyda nifer o filwyr a oedd yn ymladd ym Myddin Prydain, Archentwyr ydyn nhw ac mae eu hagwedd at yr ynysoedd yn gefnogol iawn i Arlywydd Ariannin, Cristina Fernandez de Kirchner.
Mae hi wedi dweud y dylid eu dychwelyd. Mae gwledydd eraill De America yn ei chefnogi ac mae'r Ariannin wedi mynd â chwyn i'r Cenhedloedd Unedig.
'Son Argentinas'
Mae cymydog Billy yn y Gaiman o'r un farn ag e. Yn ôl Ricardo Iriani, dyw'r ffaith ei fod yn medru'r Gymraeg ddim yn newid ei safbwynt o gwbwl ynglŷn â'r ynysoedd y mae e'n eu galw'n las Malvinas.
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Ricardo Iriani: "Dw i'n Archentwr gant y cant, ac mae'r Malvinas yn perthyn i ni"
"Dw i'n caru'r traddodiad a'r hanes o Gymru ond, wrth gwrs, dw i'n Archentwr gant y cant ac mae'r Malvinas yn perthyn i ni. Las Malvinas son Argentinas!"
Yn bell o'r Gaiman ond yn rhan fawr o'r Wladfa Gymreig, yn Nhrefelin wrth droed yr Andes, mae Mary Green yn byw.
Mae hi wedi ei chadeirio yn Eisteddfod y Wladfa ac yn ystyried ei hun yn Archentwraig. Dywedodd ei bod hi'n cofio'r rhyfel gyda thristwch, yn enwedig wrth feddwl am y milwyr ifanc o dras Gymreig yn rhengoedd yr Ariannin a'r Cymry fu'n ymladd yn eu herbyn o dan faner Prydain.
"Roedd yn beth trist ofnadwy oherwydd nid Cymry oedd yn hawlio unrhyw beth drostyn nhw eu hunain, nage, ond Saeson, os rhywun, ac roedd yn biti ofnadwy fod y Cymry wedi dod i fan hyn i ryfela a diodde' yn ein rhan ni o'r byd. Peth trist hollol. Diflas hollol.
"O'r byd mawr sydd ohoni ychydig bach ydyn ni fan hyn ac ychydig iawn ydy Cymru, eu bod yn dod i ryfela ar ryw ynys fach ... mae'n od mewn ffordd bod hynny wedi digwydd o gwbwl.
"Ond nid yr unigolyn sy'n penderfynu, nage, ond y llywodraeth sy'n gyrru'r milwyr. Mae'n biti."
Bydd mwy ar raglen Taro Naw BBC Cymru ar S4C nos Fawrth, Ebrill 3, am 9pm.


description: Pum cwch hanesyddol yn mynd benben mewn ras ger arfordir Abertawe.

title: Cychod hanesyddol i rasio ger Abertawe


description: AS Llafur o Gymru yn dweud y dylai Canolfannau Byd Gwaith gael eu diddymu, a chael corfforaethau cymunedol i gymryd eu lle.

title: AS Llafur: 'Angen diddymu Canolfannau Byd Gwaith'


description: Mae cyngor sir yn Lloegr wedi penderfynu cau canolfan gweithgareddau awyr agored i blant yn Eryri.

title: Canolfan awyr agored yn Eryri i gau


description: Y gobaith yw y bydd gwaith adnewyddu £300,000 yn arwain at greu athletwyr codi pwysau o'r radd flaenaf.

title: Canolfan codi pwysau newydd £300,000 yng Nghaergybi


description: Dyn yn cael triniaeth ysbyty yn dilyn tân mewn tŷ yn Wrecsam.

title: Tân: Dyn yn yr ysbyty


description: Dydi arfordir Cymru ddim wedi bod yn ddigon o flaenoriaeth i weinidogion er bod dros 92,000 o swyddi yn ddibynnol ar y môr, yn ôl adroddiad.

title: Llywodraeth heb roi digon o flaenoriaeth i'r arfordir medd ACau


description: Menyw yn cael ei charcharu am flwyddyn am fod â deunydd terfysgol ar ei ffôn symudol.

title: Deunydd Al Qaeda: Carcharu menyw


description: Cyngor yn pleidleisio o blaid codi 1,000 o dai ychwanegol fyddai'n rhan o Gynllun Datblygu Lleol.

title: Cyngor Sir Ddinbych o blaid codi 1,000 yn fwy o dai


description: Cafodd tri o bobl eu cludo i'r ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad rhwng tri char ar ffordd yr A470 ger Pontypridd fore Mawrth.

title: Damwain ffordd: Tri yn yr ysbyty


description: Yr actores Bethan Ellis Owen sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actores Bethan Ellis Owen

maintext:
Yr actores Bethan Ellis Owen sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma wedi iddi gael ei henwebu gan Lisa Victoria yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Ista ar y soffa yn y tŷ cynta' oddan ni'n byw ynddo fo yn Bontnewydd a Mam yn ll'nau'r grât ar ei glinia' ac yn g'neud tân newydd efo firelighters. 'Swn i 'di bod tua tair oed.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Hogyn o'dd yn ein dosbarth ni yn yr ysgol gynradd ar ôl i ni symud i Gaerdydd pan o'n i tua 8 oed. O'dd pawb yn ffansio Huw ac o'dd o'n mynd allan efo pawb yn ei dro. Ac ar ddiwrnod Sant Ffolant o'dd pawb yn cael presant ac o'dd yr un o'dd o'n mynd allan efo yn cael presant mwy!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Pan o'n i ym mlwyddyn 10, tua 14 neu 15, nes i siafio fy ngwallt i gyd i ffwrdd - nes i o heb feddwl, a difaru'n syth. Pan es i nôl i'r ysgol ar ôl wythnos o brofiad gwaith, ac ista ar y llawr yn y gwasanaeth, 'nath pennaeth y flwyddyn dd'eud "Mae gennym ni fachgen newydd gyda ni heddiw..." a phawb yn troi rownd a sbio arna i. Am embarrassing!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Echnos, wrth watsiad Nadolig Hafod Lon ar y teledu. O'dd hi'n rhaglen anhygoel - o'n i'n meddwl ei bod hi'n amazing. Nes i watsiad hi ddwywaith, unwaith efo un ferch ac eto efo'r ferch arall, a chrïo ddwywaith!
Image caption Mae Nadolig Hafod Lon yn dilyn Guto Meredydd, sydd ag anghenion arbennig, wrth iddo drefnu cyngerdd Nadolig yr ysgol
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Oes, lot! Pigo ngwinadd drwy'r amser. Ac mae gen i habit dwi 'di dechrau mynd iddo fo'n ddiweddar - unwaith ma'r genod 'di mynd i'r ysgol, os dwi ddim yn gweithio, fydda i'n mynd yn ôl i ngwely!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Penmon. Aethon ni ar drip Cymraeg efo Ysgol Llanhari yna a 'nes i syrthio mewn cariad efo'r lle. Pan o'n i'n hŷn, o'n i'n pigo Nain i fyny yn y car o lle o'dd hi'n byw yng Nghaernarfon, ac yn mynd â hi am dro i Penmon.
Do'dd hi'm yn gallu cerddad, felly o'n i'n mynd i'r caffi a dod â phaned allan i'r car iddi ac o'ddan ni'n ista yn y car yn edrach dros y dŵr. Byta cacen ac yfed panad yn y car efo Nain - o'dd o'n sbesial iawn.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Ella fod hyn ddim yn swnio'n arbennig iawn, ond y noson gysgodd Begw, y ferch gynta', trwy'r nos am y tro cynta'! Dwi'n licio cysgu!
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Triw, cariadus, all-or-nothing.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Fy hoff ffilm ers blynyddoedd - a does neb yn gw'bod amdani rili - ydi Stella efo Bette Midler. Mae gen i o ar dâp, dyna pa mor hen ydi o.
Ffilm am berthynas rhwng mam a merch ydi hi a bob tro, dwi'n crïo ar y diwedd, a methu stopio crïo - dim crïo am 'chydig ond crïo am hanner awr! Ma' 'na rwbath amdani sy' wir yn fy nghyffwrdd i a dwi'n meddwl fod Bette Midler yn ffantastig.
O archif Ateb y Galw:
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
'Swn i'n cael diod efo'r ddwy nain a'r ddau daid. Dim ond un nes i ei chyfarfod erioed, felly 'swn i'n cael cyfarfod y tri arall, a chael Nain yn ôl.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Rhyw chwe mlynedd yn ôl, o'n i'n cael gwersi belly dancing. O'ddan ni'n mynd rownd yn cynnal cyngherddau, a ma' gen i'r wisg a wig a phopeth!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
'Swn i'n casglu fy nheulu i gyd at ei gilydd ac yn eu hygio nhw drwy'r dydd.
Image copyright Bethan Ellis Owen Image caption Ar ddiwrnod ola' Bethan ar y blaned, byddai llawer o hygio yn digwydd gyda'i thad, Wynford Ellis Owen, ac aelodau eraill y teulu
Beth yw dy hoff gân a pham?
Mae gen i lot o hoff ganeuon a dwi methu dewis un. Ond mae Dad wedi sgwennu cân am yr heulwen a dim ond ni fel teulu sy'n ei gw'bod hi, a bob tro mae Dad yn canu'r gân, ma'n g'neud pawb yn hapus!
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Corgimwch efo llwyth o garlleg,jalfrezi cyw iâr efo chillis ychwanegol, a cheesecake fanila. Dwi'n licio petha' efo llwyth o chillis a garlleg!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
'Swn i rili'n licio bod yn ddyn am y diwrnod er mwyn i mi weld sut beth ydi o i gael barf!
Image caption Ydi Bethan yn genfigennus o farf Simon Watts, ei chyd-actor ar Pobol y Cwm?!
Pwy sydd yn Ateb y Galw yr wythnos nesaf?
Elain Llwyd


description: Ymchwilwyr am gael golwg bwysig ar hanes hynafol Llen Iâ yr Antarctig

title: Cyfrinachau'r Antarctig


description: Prif Weithredwr Gleision Caerdydd wedi cadarnhau y bydd y canolwr rhyngwladol Jamie Roberts yn gadael y rhanbarth ar ddiwedd y tymor.

title: Jamie Roberts i adael Y Gleision


description: Bydd nyrsys yn cael hyfforddiant i helpu pobl sydd â phroblemau alcohol wedi i gynllun peilot weld 25% o bobl yn yfed llai.

title: Nyrsys i geisio taclo goryfed


description: Cyn-bêl-droediwr Cymru Robbie Savage yn gobeithio camu i'r busnes gwestai.

title: Robbie Savage y tu ôl i gais i godi gwesty yn Sir Gâr


description: Adroddiadau bod cwmni niwclear o Rwsia yn ystyried datblygu atomfa ar safle'r Wylfa ar Ynys Môn.

title: Cwmni o Rwsia am ddatblygu atomfa ar safle'r Wylfa?


description: Dan Biggar yn llwyddo i ennill y gêm i'r Gweilch yn erbyn Zebre yn Stadiwm Liberty.

title: Y Gweilch 16-15 Zebre


description: Holi barn rhai o berchnogion siopau Rhydaman am y flwyddyn sydd i ddod.

title: 'Yn dawel hyderus am 2013'


description: Mae tri o bobl yn cael triniaeth yn yr ysbyty yn dilyn damwain yn Sir Gâr fore Mercher.

title: Damwain: Tri yn yr ysbyty


description: Nathan Cleverly yn awyddus i amddiffyn ei goron WBO is-drwm y byd yn erbyn Robin Krasniqi yng Nghaerdydd.

title: Nathan Cleverly yn awyddus i wynebu Robin Krasniqi yng Nghaerdydd


description: Cymru'n cadarnhau na fydd Gethin Jenkins ar gael ar gyfer dechrau Pencampwriaeth y Chwe Gwlad oherwydd anaf i'w ben-glin.

title: Gethin Jenkins 'allan am bum wythnos'


description: Ben Curtis a dylanwad y pyllau glo ar gefnogaeth i'r Blaid Lafur yng Nghymru

title: Cadarnle y Blaid Lafur?

maintext:
Image copyright Twitter Image caption Meysydd glo ar y chwith, y map etholaethol yn dilyn Etholiad Cyffredinol 2015 ar y dde
Yn dilyn buddugoliaeth annisgwyl y Ceidwadwyr yn Etholiad Cyffredinol 2015, cafodd y map hwn ei rannu ar y cyfryngau cymdeithasol. Fe ymddangosodd y map yn gyntaf ar gyfrif Twitter Vaughan Roderick ac mae'n awgrymu bod yna gysylltiad cryf yn dal i fodoli rhwng y meysydd glo a chefnogaeth i'r Blaid Lafur.
Mae'r Dr Ben Curtis o Brifysgol Caerdydd wedi bod yn asesu arwyddocâd y map a'r berthynas rhwng maes glo'r de a rhai o gadarnloedd y Blaid Lafur yng Nghymru.
Seiliau ar lo
Cafodd de Cymru ei hadeiladu ar lo, yn ddaearegol a hanesyddol. Nid gorliwio yw dweud mai'r diwydiant glo oedd y prif reswm am fodolaeth rhan helaeth o'r de Cymru fodern.
Yn ogystal â threfi a phentrefi'r Cymoedd gafodd eu siapio gan y diwydiant, mae Caerdydd, Y Barri, Casnewydd ac (i raddau llai) Abertawe i gyd yn ddyledus am y cyfoeth a'r statws ddaeth yn sgil y fasnach lo.
Ar ei anterth ar ddechrau'r G20, roedd y diwydiant glo yn ne Cymru yn cyflogi tua 270,000 o lowyr.
Yn 1913, roedd y maes glo yn cynhyrchu 57 miliwn o dunelli o lo y flwyddyn. Ar yr un adeg, Caerdydd a'r Barri oedd y porthladdoedd allforio glo prysuraf yn y byd.
Image caption Roedd dociau Caerdydd ar eu hanterth ar ddechrau'r G20
Dylanwad gwleidyddol
Roedd maint a dylanwad y diwydiant glo yn arwyddocaol i wleidyddiaeth y rhanbarth.
Mae'n bosib olrhain y berthynas agos rhwng Llafur ac etholaethau'r Cymoedd yn 1900, pan gafodd Keir Hardie ei ethol fel AS dros Ferthyr Tudful.
Ychydig o flynyddoedd wedyn gwnaeth Ffederasiwn Glowyr De Cymru (FfGDC) y penderfyniad allweddol i ffurfio cysylltiad swyddogol gyda'r Blaid Lafur.
O gofio pa mor enfawr oedd FfGDC a'i arwyddocâd cymdeithasol yn y cymunedau glofaol, mae'n bosib dadlau mai hwn oedd y trobwynt allweddol yn ffawd y Blaid Lafur yn ne Cymru.
Yn dilyn Deddf Cynrychiolaeth y Bobl yn 1918 cafodd y rhan fwyaf o ddynion a rhai menywod y bleidlais am y tro cyntaf, ac o'r herwydd tyfodd y gefnogaeth i Lafur yn gyflym.
Erbyn 1922, roedd pob un o'r 16 etholaeth seneddol yn y maes glo wedi ethol Aelodau Seneddol Llafur - sefyllfa sydd wedi parhau, i bob pwrpas, tan y cyfnod modern.
Image caption Roedd buddugoliaeth Keir Hardie yn etholaeth Merthyr Tudful yn 1900 yn drobwynt i'r Blaid Lafur yng Nghymru
Dylanwad Llafur yn cryfhau
O'r 1920au ymlaen roedd gafael Llafur ar wleidyddiaeth maes glo de Cymru yn eithriadol o rymus. Yn Etholiadau Cyffredinol y 20au a'r 30au doedd hi ddim yn anarferol i ymgeiswyr seneddol Llafur gael eu hethol yn ddi-wrthwynebiad oherwydd nad oedd yna wrthblaid gredadwy.
Pan wnaeth pleidiau eraill sefyll, cafodd ymgeiswyr Llafur eu hethol gyda mwyafrifoedd anferth o dros 20,000 - weithiau, gyda dros 80% o gyfanswm y pleidleisiau.
Mewn rhai ardaloedd fel y Rhondda yn ystod y 30au, y Blaid Gomiwnyddol oedd yr unig wrthblaid effeithiol i Lafur.
Hyd yn oed yn Etholiad Cyffredinol 1931 pan gollodd Llafur gefnogaeth sylweddol, yn dilyn y penderfyniad i sefydlu Llywodraeth Genedlaethol, fe wnaeth ardaloedd glofaol y de barhau yn deyrngar i Lafur ac ethol 16 o'u cyfanswm o 46 yn San Steffan.
Heb gefnogaeth de Cymru a meysydd glo eraill Prydain mae'n anodd gweld sut y byddai Llafur wedi goroesi crasfa mor drychinebus.
Ar ôl i Lywodraeth Lafur Clement Attlee sefydlu'r Wladwriaeth Les yn 1945 fe ehangodd y gefnogaeth i'r blaid yng Nghymru tu hwnt i'w chadarnloedd. Erbyn 1966, roedd ASau Llafur yn cynrychioli 32 o 36 o etholaethau seneddol Cymru.
Image caption Roedd Aneurin Bevan (Glyn Ebwy) ymhlith Aelodau Seneddol Cymru Llafur fyddai'n cael eu hail-ethol yn rheolaidd gyda mwyafrif sylweddol
Teyrngarwch
Yn ail hanner y G20 cymysg oedd canlyniadau'r blaid Lafur yng Nghymru. Roedd yna ganlyniadau ysgubol yn 1966 a 1997 o'u cymharu â chanlyniadau gwael fel Etholiad Cyffredinol 1983.
Er hynny, parhaodd y gefnogaeth i Lafur yng Nghymru yn gryfach nag yng ngweddill Prydain. Roedd 'na sawl ffactor am hyn ond y rheswm canolog oedd y gefnogaeth yng nghadarnleoedd maes glo'r de.
Beth felly yw'r rhesymau am deyrngarwch etholwyr cymunedau glofaol y de i'r blaid Lafur?
I raddau helaeth roedd dylanwad anferthol Ffederasiwn y Glowyr a'i aelodaeth yn allweddol wrth i'r diwydiant glo barhau i fod yn un o gyflogwyr mwyaf y rhanbarth.
Mae streiciau ac anghydfodau diwydiannol hanner cynta'r G20 hefyd wedi ei gwneud hi'n haws i etholwyr dosbarth gweithiol uniaethu gyda Llafur a chefnogi polisïau'r blaid.
Traddodiad
Er bod dylanwad y diwydiant glo wedi dirywio yn ail hanner G20 fe barhaodd y gefnogaeth i Lafur. Pam? Mae hwn yn bwnc cymhleth.
Fodd bynnag, rhan allweddol o'r ateb yw bod etholwyr yn y cymunedau glofaol wedi dod i'r arfer â phledleisio Llafur fel y blaid maen nhw'n gredu fyddai'n gwneud y gwaith gorau o gynrychioli eu buddiannau.
Mae'r safbwynt yma yn cael ei or-symleiddio yn aml gyda rhai sylwebwyr yn awgrymu y "byddai pobl y Cymoedd yn ethol ci petai'n gwisgo bathodyn y Blaid Lafur".
Ond rwy'n credu mai'r pwynt sylfaenol yn y fan hyn yw bod y deyrngarwch sy'n parhau i'r Blaid Lafur yn y Cymoedd wedi ei seilio yn rhannol ar draddodiad ac yn rhannol gan eu bod yn uniaethu gyda'r dosbarth gweithiol.
I raddau hefyd mae pledleisio i Lafur wedi ei blethu gyda diwylliant poblogaidd a hunaniaeth yn y rhanbarth. Mae rhai haneswyr wedi cyfeirio at boblogaeth meysydd glo de Cymru fel 'pobl Llafur'.
Image caption Roedd streic fawr y glowyr 1984/85 yn help i atgyfnerthu'r berthynas rhwng y cymunedau glofaol a'r Blaid Lafur
Dirywiad y pyllau glo
Roedd y broses o gau'r pyllau glo yn yr 80au yn tanlinellu ymhellach y safbwynt poblogaidd oedd yn bodoli yn y Cymoedd o Lafur yn ein cynrychioli 'ni' a'r Ceidwadwyr yn eu cynrychioli 'nhw'.
Yn yr 80au cynnar cafodd graffiti ei baentio ar bont reilffordd yn Nelson yng Nghwm Rhymni gyda'r geiriau 'We voted Labour, we got Thatcher'.
Mae'n rhaid bod y datganiad hwn wedi taro deuddeg gyda'r farn gyhoeddus yn yr ardal gan bod y slogan wedi cael aros yn ddigon hir fel ei bod hi wedi bod yn bosib i gyfnewid enw 'Thatcher' am 'Major' ar ôl Etholiad Cyffredinol 1992!
Ond dyw hyn ddim yn golygu y bydd y Cymoedd yn gaer gadarn i Lafur am byth. Mae 'na enghreifftiau penodol ble mae dylanwad y Blaid Lafur wedi wynebu her fawr.
Er enghraifft, enillodd Plaid Cymru is-etholiad Caerfyrddin yn 1966. Roedd gorllewin yr etholaeth yn cynnwys rhan o'r maes glo. Daeth Plaid Cymru hefyd yn agos at gipio Gorllewin Rhondda yn 1967 a Chaerffili yn 1968.
Yn fwy diweddar, yn etholiad cyntaf y Cynulliad yn 1999, fe gipiodd Plaid Cymru seddi Rhondda ac Islwyn.
Rhaid nodi, fodd bynnag, bod pob un o'r etholaethau yma, maes o law, wedi ail-afael yn eu ffyddlondeb i'r Blaid Lafur.
Nid gwers hanes mo hon. Ddylen ni ddim anghofio bod y Cymoedd yn dal i chwarae rhan allweddol yng ngwleidyddiaeth Cymru.
Maen nhw, er enghraifft, yn ffurfio sylfaen gadarn i'r Llywodraeth Lafur sy'n rheoli ym Mae Caerdydd.
Image caption Prif Weinidog Llafur - plaid sydd wedi bod wrth y llyw yn y Cynulliad ers ei sefydlu yn 1999
Datblygiadau newydd
O safbwynt y Cymoedd, un o'r datblygiadau mwyaf arwyddocaol yn Etholiad Cyffredinol 2015 (a phryderus, yn dibynnu ar eich safbwynt gwleidyddol) yw twf UKIP.
Mewn sawl etholaeth yn y Cymoedd, er bod Llafur wedi dod i'r brig yn ôl eu harfer, daeth UKIP yn ail.
Er eu bod nhw yn arddel syniadau adain dde, rwy'n credu mai rhan o'r rheswm iddyn nhw ennill gymaint o gefnogaeth oedd eu bod wedi llwyddo i fanteisio ar y teimlad ymhlith pobl nad yw Llafur bellach yn eu cynrychioli.
Mae'n rhy gynnar eto i ddweud os yw dylanwad gwleidyddol hir-hoedlog Llafur yn y Cymoedd mewn argyfwng neu mewn cyfnod o ddirywiad hir-dymor.
Ond mae un peth yn bendant - mae'r cysylltiad rhwng Llafur ac ardal meysydd glo y de wedi bod yn ganolog i wleidyddiaeth a diwylliant Cymru am dros ganrif.
Er bod y 'Brenin Glo' wedi cael ei ddi-orseddu mae hi'n debyg y bydd datblygiadau yn y Cymoedd yn parhau i gael dylanwad sylweddol ar wleidyddiaeth Cymru yn y G21.


description: Gwylwyr y Glannau yn cadarnhau eu bod wedi darganfod dyn yn y môr ger arfordir Tyddewi wedi i gwch pysgota suddo.

title: Cwch pysgota: Darganfod pysgotwr


description: Bydd llywodraeth San Steffan yn cyhoeddi newidiadau i'r sustem bensiwn gwladol sydd â'r nod o symleiddio'r drefn.

title: Pensiynau newydd yn 'fwy syml'


description: Mae Aelod Cynulliad y Democratiaid Rhyddfrydol, Kirsty Williams, wedi cael cynnig swydd yng nghabinet llywodraeth Carwyn Jones.

title: Kirsty Williams yn cael cynnig swydd cabinet Llywodraeth


authors:
John Stevenson
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Llywodraeth Cymru yn elwa ar £227 miliwn o arian cyfalaf dros weddill cyfnod yr adolygiad gwariant, medd y Canghellor.

title: £227m i Lywodraeth Cymru, medd George Osborne


description: Comisiwn Annibynnol Cwynion yr Heddlu yn cyhoeddi ei bod hi wedi dod i'r amlwg nad oedd tystiolaeth allweddol yn achos wyth cyn-heddwas wedi'i dinistrio wedi'r cwbwl.

title: Darganfod dogfennau 'coll'


description: Y ddau chwaraewr rhyngwladol John Yapp a Richie Rees yn gadael y Gleision gan ymuno â Chaeredin y tymor nesaf.

title: John Yapp a Richie Rees i adael y Gleision am Gaeredin

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Mae John Yapp wedi chwarae 21 tro dros Gymru
Bydd y ddau chwaraewr rhyngwladol John Yapp a Richie Rees yn gadael y Gleision i ac yn ymuno â Chaeredin y tymor nesaf.
Enillodd Yapp ei gap cyntaf dros Gymru ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad yn 2005 pan enillodd Cymru'r Gamp Lawn.
Mae Rees, 28 oed, wedi cynrychioli Cymru yn safle'r mewnwr naw gwaith.
Bydd Rees yn cymryd lle Mike Blair yng ngharfan Caeredin ac fe fydd Yapp a'i gyd prop WP Nel, fydd yn ymuno â Chaeredin o Free State Cheetahs yn Ne Affrica, yn atgyfnerthu carfan blaenwyr y tîm o'r Alban.
'Cystadleuaeth brwd'
"Mae gan John profiad helaeth gan gynnwys ei berfformiadau dros Gymru yn ystod cyfnod llewyrchus i'r tîm cenedlaethol," meddai hyfforddwr Caeredin, Michael Bradley.
"Mae Richie yn fewnwr talentog sy'n meddu ar y ddawn naturiol o fylchu," ychwanegodd.
Dywedodd Yapp: "Rwy'n gyfarwydd â chystadleuaeth brwd am safleoedd yn y rheng flaen am fy mod wedi cystadlu â Gethin Jenkins yn nhîm y Gleision am flynyddoedd."
Dywedodd Rees fod Caeredin yn nhîm oedd yn ei gyffroi.
"Mae eu ffordd o chwarae'r gêm yn ffactor pwysig o ran fy niddordeb i ymuno â nhw," meddai.


description: Brawd Cymro oedd ar fwrdd yr awyren EgyptAir aeth ar goll ddydd Iau yn dweud bod y deuddydd diwethaf wedi bod yn anodd iawn.

title: EgyptAir: Teulu Cymro'n 'disgwyl am newyddion'


description: Fe allai clybiau pêl-droed Abertawe a Chaerdydd gael y cyfle i chwarae yn Ewrop y tymor nesaf, trwy gystadlu yng Nghwpan Cymru.

title: Cyfle o bosib i dimau Cymru chwarae yn Ewrop


description: Heddlu yr Unol Daleithiau, sy'n ymchwilio i droseddau rhyw, yn awyddus i siarad gyda'r heddlu yng Nghymru

title: Heddlu'r Unol Daleithiau yn ymchwilio i droseddau rhyw


description: Pryderon fod cleifion sydd â chlefyd siwgr yn camddefnyddio'u meddyginiaeth er mwyn colli pwysau.

title: Camddefnyddio inswlin i golli pwysau


description: Justin Tipuric yn dweud y bydd yn anodd iddo ddisodli capten Cymru Sam Warburton yn y pen draw.

title: Her yn wynebu Justin Tipuric


description: Dau ddyn a arestiwyd wedi damwain angheuol ar Ffordd Blaenau'r Cymoedd wedi'u rhyddhau, ond dyn arall yn dal ar fechnïaeth.

title: Rhyddhau dau wedi damwain angheuol


description: Mae newyddiadurwr o Gaerfyrddin, a gafodd ei arestio a'i garcharu yn Libya ar amheuaeth o ysbïo, wedi cyrraedd yn ôl i Brydain.

title: Cymro'n ôl adre'n ddiogel o Libya


description: Dyn o Sir y Fflint yn dweud ei fod gam yn nes at wireddu ei freuddwyd o addasu hen chwarel yn gaer Rufeinig ar ôl sicrhau £200,000.

title: Cynllun caer Rufeinig yn Sir y Fflint gam yn nes


description: Barnwr yn gohirio dedfryd yn achos menyw 37 oed ddygodd £8,436 oddi wrth gylch meithrin.

title: Meithrin: Gohirio dedfryd


description: Dyn yn yr ysbyty mewn cyflwr difrifol ar ôl gwrthdrawiad rhwng dau gerbyd ar gyrion Abergele.

title: Dyn mewn cyflwr difrifol wedi gwrthdrawiad yn Abergele


description: Arbenigwyr wedi gorfod difa morfil oedd yn sownd ar dwmpath mwd ger Aberdaugleddau.

title: Morfil wedi cael ei ddifa ger arfordir Sir Benfro


description: Llefarydd Addysg Plaid Cymru yn ymateb i'r cwestiynau sy'n cael eu codi am bolisi iaith adran addysg Cyngor Ceredigion.

title: AS yn ymateb i honiadau am bolisi addysg Ceredigion


description: Disgwyl i ffordd yr A48 i'r gorllewin yn Cross Hands fod ar gau am gwpl o oriau ar ôl damwain rhwng sawl cerbyd.

title: Tagfeydd wedi damwain ar yr A48 Cross Hands


description: Y model o ysgerbwd deinosor o gyntedd y Natural History Museum yn Llundain i ddod i'r Senedd ym Mae Caerdydd fel rhan o'i daith trwy Brydain.

title: Dippy'r deinosor ar daith i'r Senedd


description: Mae gan y tadau blant adnabyddus, a'r plant dadau adnabyddus. Ond fedrwch chi ddyfalu pwy y'n nhw?

title: Pwy yw'r dadi?


description: Achos yn erbyn dyn o Barbados sydd wedi ei gyhuddo o dreisio drwy wraig o Brydain, gan gynnwys un o Ynys Môn, wedi ei ollwng.

title: Gollwng yr achos yn erbyn Derick Crawford o dreisio dwy o Brydain


description: Eisteddfod wedi gwneud elw o £50,000 wrth i'r rhagolygon edrych yn ffafriol ar gyfer Prifwyl 2013.

title: Elw Eisteddfod Bro Morgannwg eleni yn £50,000


description: Gwylwyr y Glannau yn cael eu galw yn dilyn adroddiadau bod dyn wedi syrthio oddi ar glogwyn ym Mhen Llŷn.

title: Gwylwyr y Glannau yn chwilio am ddyn ym Mhenllŷn


description: Heddlu'n cyhoeddi enw gyrrwr 29 oed fu farw mewn damwain ffordd fore Sadwrn.

title: Damwain: Cyhoeddi enw gyrrwr fu farw yn Ystradgynlais


description: Corff sy'n cynrychioli tenantiaid cymdeithasol yng Nghyrmu yn dweud y gallai 4,000 fod yn ddigartref oherwydd newidiadau i fudd-dal tai.

title: 4,000 i golli eu cartrefi?


description: Heddlu'n cyhoeddi enw beiciwr modur 51 oed fu farw wedi gwrthdrawiad â char brynhawn Llun.

title: Damwain Y Bwcle: Cyhoeddi enw beiciwr


description: Cwmni cydweithredol cynnyrch llaeth hynaf a mwyaf Cymru yn ehangu ei gyfleusterau cynhyrchu caws, gyda benthyciad gwerth £1 miliwn yn helpu i ariannu'r costau datblygu.

title: £1m o fuddsoddiad i ehangu Hufenfa De Arfon


description: Brwydrodd y Scarlets i sicrhau buddugoliaeth ym Mharc yr Arfau i aros yn ail yn nhabl y Pro 12.

title: Pro12: Gleision Caerdydd 6-9 Scarlets


description: Claf wedi gorfod aros yng nghefn ambiwlans am dros saith awr a hanner y tu allan i ysbyty oherwydd prinder gwelyau.

title: Claf mewn ambiwlans am bron wyth awr


description: Cwmni'n symud o Gymru i Loegr yn arwain at bryderon am ddyfodol 200 o swyddi.

title: Pryder am 200 o swyddi yng Nghaerdydd


description: Mae Caerdydd yn ôl yn y chwech ucha ar ôl trechu Middlesbrough 2-0 yn Stadiwm y Riverside.

title: Caerdydd yn ôl yn y ras wrth drechu Middlesbrough


description: Dyn wedi'i arestio ar amheuaeth o achosi niwed corfforfol difrifol wedi ymosodiad dros y penwythnos.

title: Holi dyn wedi ymosodiad difrifol


description: Canmol mawr i hysbyseb achub bywyd sy'n cynnwys y pêl-droediwr Vinnie Jones.

title: Hysbyseb gyda Vinnie Jones yn 'achub bywydau'


description: Rheolwr Abertawe yn mynnu fod llawer o waith i'w wneud gan ei dîm cyn y byddan nhw'n sicr o aros yn yr Uwchgynghrair y tymor nesaf.

title: 'Abertawe ddim yn ddiogel' yn ôl Brendan Rodgers


description: Heddlu'n cael mwy o amser i holi dyn ar amheuaeth o lofruddiaeth wedi i gorff dyn gael ei ddarganfod yn Y Bala dros y penwythnos.

title: Mwy o amser i holi dyn ar amheuaeth o lofruddiaeth


authors:
Gan John Stevenson
Gohebydd Gwleidyddol

description: Cheryl Gillan yn dweud bod rhaid gwrthsefyll ymdrechion i chwalu'r Deyrnas Gyfunol yn ei haraith yn rali'r Ceidwadwyr Cymreig ddydd Sul.

title: Gillan: 'rhaid gwrthsefyll ymdrechion i chwalu'r DU'


description: Yn ystod Eisteddfod Genedlaethol ym Mor Morgannwg eleni fe wnaeth y Gweinidog Addysg, sydd â chyfrifoldeb am y Gymraeg, Leighton Andrews, gyhoeddi cynnal arolwg o'r Brifwyl.

title: Barn am newid posib i'r Eisteddfod


description: Gwraig Warren Gatland yn dweud wrth bapur newydd bod posibilrwydd na fydd yn ddigon iach i hyfforddi Cymru ar eu taith yn Awstralia.

title: Amheuon gwraig Warren Gatland am ei anafiadau cyn taith Cymru


description: Mae'r heddlu yn ymchwilio wedi i fenyw 32 oed farw ddydd Sul.

title: Marwolaeth yn Y Rhyl: Heddlu'n ymchwilio


description: Heddlu Gogledd Cymru yn parhau i archwilio cae ar ôl i weddillion dynol gael eu canfod.

title: Milfeddyg: Yr heddlu yn parhau i archwilio cae

maintext:
Image copyright North Wales Police Image caption Cafodd Catherine Gowing ei gweld am y tro diwethaf yn gadael archfarchnad ar Hydref 12
Fe fydd plismyn sy'n ymchwilio i ddiflaniad y milfeddyg Catherine Gowing yn archwilio cae yn Sir y Fflint.
Daw hyn ar ôl i weddillion dynol gael eu darganfod yno.
Does neb wedi gweld y milfeddyg, 37 oed sy'n wreiddiol o Weriniaeth Iwerddon ers Hydref 12.
Mae dyn 46 oed o Fethesda, Clive Sharp, wedi ei gyhuddo o'i llofruddio.
Fe wnaeth Heddlu Gogledd Cymru ddod o hyd i weddillion dynol mewn pwll mewn cae yn Sealand Sir y Fflint.
Er nad oes cadarnhad fod y darganfyddiad yn gysylltiedig mae teulu Ms Gowing, sy'n byw yn New Brighton ger Yr Wyddgrug, wedi eu hysbysu.
Fe fydd plismyn yn ôl ar y safle ar Manor Road, Sealand, fore Gwener.
Mae crwner dros dro gogledd-ddwyrain Cymru yn dweud ei fod yn disgwyl agor cwest yn fuan i'r farwolaeth.
Dywedodd John Gittins ei fod wedi cael ei hysbysu wedi i'r heddlu ddod o hyd i weddillion dynol.
Cafodd Ms Gowing, sy'n gweithio i filfeddygfa yn Yr Wyddgrug, ei gweld ddiwethaf yn gadael archfarchnad Asda yn Queensferry tua 8:40pm.
Eisoes mae'r heddlu wedi bod yn chwilio'r caeau o amgylch y pwll bas yn Sealand, ac mae archwiliadau fforensig wedi cael eu cynnal ar y safle.
Cymorth y cyhoedd
Dywedodd Heddlu Gogledd Cymru ddydd Iau bod teulu Ms Gowing wedi cael gwybod am y datblygiadau.
Image caption Mae'r chwilio wedi canolbwyntio ar gaeau ger Manor Road yn Sealand
Dechreuodd ymgyrch anferth gan yr heddlu i chwilio am Ms Gowing, gan ganolbwyntio i ddechrau ar hen chwarel yn Alltami ger Yr Wyddgrug lle cafwyd hyd i'w char wedi ei losgi'n ulw.
Yr wythnos ddiwethaf, daeth ei chwaer, Emma, a'i brawd-yng-nghyfraith Shay, i gyfarfod gyda'r heddlu oedd yn rhan o'r ymgyrch.
Dydd Iau, diolchodd yr heddlu i'r cyhoedd am eu cymorth wedi iddyn nhw dderbyn ymateb da i apêl am wybodaeth am ddiflaniad y milfeddyg.
Mae'r heddlu yn dal i ofyn i bobl gysylltu gyda nhw os oes ganddyn nhw wybodaeth allai fod o gymorth i'r ymchwiliad, a hynny drwy ffonio 101, neu Taclo'r Tacle yn ddienw ar 0800 555111.
Mae Clive Sharp, 46 oed, wedi cael ei gyhuddo o lofruddio Catherine Gowing, ac mae wedi cael ei gadw yn y ddalfa tan iddo ymddangos yn y llys eto ar Ionawr 7, 2013.


description: Clywodd cwest fod babi saith diwrnod oed wedi marw ar ôl i nyrs roi digon o fwyd am ddiwrnod mewn cyfnod o awr mewn camgymeriad.

title: Cwest babi: Rheithfarn naratif


description: Cymru'n targedu pedair buddugoliaeth er mwyn codi gobeithion am Gwpan y Byd yn 2015.

title: Her anferth yr hydref i Gymru

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Sam Warburton (chwith) yn gadael y maes wedi'r golled o 20-19 yn erbyn Awstralia ym mis Mehefin
Dywedodd Sam Warburton, capten Cymru, bod rhaid targedu pedair buddugoliaeth yn yr hydref os ydynt am gael gobaith go iawn o ennill Cwpan y Byd yn 2015.
Oherwydd trefniadau'r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol, bydd detholion ar gyfer cystadleuaeth Cwpan y Byd yn cael eu penderfynu ddiwedd y flwyddyn hon.
Gan y bydd y broses honno'n seiliedig ar restr detholion y byd ar y pryd, mae'n angenrheidiol i Gymru sicrhau lle uchel ar y rhestr.
'Uchelgeisiol'
Cyn gêm gyntaf cyfres yr hydref yn erbyn Ariannin ddydd Sadwrn, dywedodd Warburton wrth y BBC: "Rhaid bod yn uchelgeisiol a mynd am bedair buddugoliaeth allan o bedair gêm.
Bydd pedair buddugoliaeth o'r bron yn erbyn gwrthwynebwyr da iawn yn anodd, ond rydym yn edrych ymlaen at yr her, ac mae'n rhaid i ni fynd amdani Sam Warburton, Capten Cymru
"Os edrychwch chi ar dimau gorau hemisffer y gogledd fel Lloegr yn 2003, fe wnaethon nhw drechu'r tri mawr (Seland Newydd, Awstralia a De Affrica) yn olynol.
"Dyna'r safon sydd angen ei gyrraedd os ydyn ni am gystadlu yn 2015."
Nid yw Cymru wedi curo'r un o'r tri mawr ers pedair blynedd - roedd eu buddugoliaeth ddiwethaf dros un o dimau hen Bencampwriaeth y Tair Gwlad yn erbyn Awstralia yn Nhachwedd 2008.
Ers hynny, maen nhw wedi colli 14 gêm yn olynol - saith yn erbyn Awstralia, pedair yn erbyn Seland Newydd a thair yn erbyn De Affrica - gyda chwech o'r colledion hynny o bedwar pwynt neu lai.
Daeth yr unig lwyddiannau yn erbyn timau hemisffer y de yn y cyfnod yna yn erbyn Ariannin mewn gêm baratoi at Gwpan y Byd 2011, ac mewn buddugoliaeth o 17-13 yn erbyn Samoa yn 2009.
Samoa fydd ail wrthwynebwyr Cymru yng nghyfres yr hydref ymhen wythnos, cyn i Gymru groesawu Seland Newydd ac Awstralia i Gaerdydd.
'Hyderus'
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Jamie Roberts yw'r seren ddiweddaraf i ddweud y bydd yn gadael i chwarae ei rygbi yn Ffrainc
Ond er gwaethaf anafiadau i dri aelod o'r blaenwyr enillodd y Gamp Lawn - Adam Jones, Ryan Jones a Dan Lydiate - mae Warburton yn hyderus y gall ei dîm newid colledion agos i fod yn fuddugoliaethau.
"Mae'r garfan sydd gennym nawr yn llawn hyder ac yn credu yn ein gallu ein hunain. Dydw i ddim yn credu y byddwn ni'n dechrau amau ein hunain.
"Rydym yn griw uchelgeisiol, ac mae'r hyfforddwyr yn rhai da am ein hysbrydoli.
"Mae'r chwaraewyr wedi hen flino disgwyl am y fuddugoliaeth gyntaf yna (yn erbyn y tri mawr) fel y mae'r cyfryngau a'r cyhoedd rwy'n siŵr.
"Gobeithio y medrwn ni sicrhau hynny cyn bo hir.
"Bydd pedair buddugoliaeth o'r bron yn erbyn gwrthwynebwyr da iawn yn anodd, ond rydym yn edrych ymlaen at yr her, ac mae'n rhaid i ni fynd amdani.
"Bydd y gemau yma'n hanfodol ar gyfer detholion Cwpan y Byd, ac i hyder y chwaraewyr hefyd."
Problem gynyddol
Dydw i ddim yn siŵr y gall clybiau o Gymru, Lloegr nac Iwerddon gystadlu gyda thimau Ffrainc Matthew Rees, Cyn-gapten Cymru
Daw'r gemau mewn cyfnod anodd i Undeb Rygbi Cymru.
Mae adroddiad yr wythnos hon yn amau a oes modd parhau gyda phedwar rhanbarth rygbi yng Nghymru, ac yna fe ddaeth cyhoeddiad bod un arall o sêr y tîm cenedlaethol - Jamie Roberts - yn mynd i adael Cymru i ennill ei fara menyn yn Ffrainc.
Eisoes mae Mike Phillips, James Hook, Lee Byrne, Gethin Jenkins a Luke Charteris yn chwarae i glybiau yn Ffrainc, ac mae'n broblem gynyddol perswadio'r clybiau hynny i ryddhau eu chwaraewyr ar gyfer sesiynau ymarfer y tîm cenedlaethol.
Mae cyn gapten Cymru, Matthew Rees, wedi cydnabod fod hyn yn broblem.
"Dydw i ddim yn siŵr y gall clybiau o Gymru, Lloegr nac Iwerddon gystadlu gyda thimau Ffrainc," meddai.
"Mae chwaraewyr Cymru yn cael fwy o barch nag o'r blaen, ac mae timau Ffrainc sydd â diddordeb yn dod draw a chipio'r rhai gorau.
"Mater i'r rhanbarthau yng Nghymru ac Undeb Rygbi Cymru yw datrys y broblem."
Er y bydd Jenkins yn dechrau'r gêm yn erbyn Ariannin ddydd Sadwrn, ar y fainc y bydd Phillips a Hook, ac fe fydd Charteris yn chwarae i'w glwb Perpignan y penwythnos hwn.
CYMRU v. ARIANNIN: Dydd Sadwrn, Tachwedd 9; Stadiwm y Mileniwm, Caerdydd.
15 Leigh Halfpenny (Gleision);
14 Alex Cuthbert (Gleision), 13 Scott Williams (Scarlets), 12 Jamie Roberts (Gleision), 11 George North (Scarlets);
10 Rhys Priestland (Scarlets), 9 Tavis Knoyle (Scarlets);
1 Gethin Jenkins (Toulon), 2 Matthew Rees (Scarlets), 3 Aaron Jarvis (Gweilch);
4 Alun Wyn Jones (Gweilch), 5 Ian Evans (Gweilch);
6 Josh Turnbull (Scarlets), 8 Toby Faletau (Dreigiau), 7 Sam Warburton (Gleision, capten).
Eilyddion: Richard Hibbard (Gweilch), Ryan Bevington (Gweilch), Paul James (Caerfaddon), Robin McCusker (Scarlets), Justin Tipuric (Gweilch), Mike Phillips (Bayonne), James Hook (Perpignan), Liam Williams (Scarlets).


description: Prif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru yn dweud mai cyflwr yr economi sy'n rhannol gyfrifol am gynnydd yn nifer y lladradau a bwrgleriaethau yn ei ardal dros y flwyddyn ddiwethaf.

title: Dwyn: 'Yr economi sydd ar fai'


description: Ceidwadwyr Cymru yn dweud bod rhaid i Lywodraeth Cymru ddangos bod prynu Maes Awyr Caerdydd yn rhoi gwerth am arian i'r trethdalwr.

title: Ceidwadwyr yn erbyn prynu maes awyr


description: Y chwaraewr rygbi rhyngwladol Tom James yn cyhoeddi y bydd yn gadael Gleision Caerdydd ar ddiwedd y tymor.

title: Tom James i adael y Gleision


description: Ombwdsmon Cymru yn beirniadu prif weithredwr hen ymddiriedolaeth iechyd am y modd y deliodd gyda chŵyn gan fenyw am y driniaeth a gafodd ei mam a fu farw.

title: Ombwdsmon yn beirniadu prif weithredwr


description: Cynllun i ail-agor swyddfeydd post

title: Bwriad i agor swyddfeydd post Cymru?


description: Cyn gapten tîm rygbi Cymru, Gareth Thomas, yn drydydd ar ddiwedd y gyfres ddiweddaraf o Celebrity Big Brother, ar ôl bod yn rhan ohoni am dair wythnos.

title: Gareth Thomas yn drydydd yn Celebrity Big Brother


description: Pwyllgor o Aelodau Seneddol yn galw am ei gwneud hi'n bosib i erlyn y Weinyddiaeth Amddiffyn yn dilyn marwolaeth milwyr yn ystod ymarferion.

title: 'Dylid gallu erlyn y Weinyddiaeth Amddiffyn' medd ASau


description: Yn ei gêm gyntaf dros Gaerfaddon fe wnaeth Semesa Rokoduguni o Fiji sgorio dau gais mew buddugoliaeth gyfforddus dros y Dreigiau ddydd Sadwrn.

title: Cwpan LV: Caerfaddon 36-15 Dreigiau


description: Y briodas gyntaf mewn 175 o flynyddoedd ar ôl 6pm yng Nghymru i'w chynnal dydd Sadwrn.

title: Cynnal y briodas gyntaf ers 175 o flynyddoedd ar ôl 6pm


title: S4C yn gwrthod cais i beidio ag ailddarlledu Pobol y Cwm

maintext:
Image copyright PA Image caption Yn 2011 fe roddodd Llywdraeth Cymru y gorau i'r cynllun difa
Mae S4C wedi gwrthod cais gan Lywodraeth Cymru i beidio â dangos ailddarllediad o Pobol y Cwm nos Iau.
Cafodd llythyr ei anfon at S4C a BBC Cymru, sy'n cynhyrchu'r rhaglen, yn honni bod y rhaglen nos Fercher yn groes i ganllawiau golygyddol.
Mae gweinidogion yn anfodlon am fod y rhaglen yn cynnwys trafodaeth am ddifa moch daear er mwyn rhwystro'r diciâu rhag lledu.
Dywedodd S4C y byddai'r rhaglen yn cael ei hailddarlledu am 6.30pm nos Iau. "Mae'r rhaglen yn cynnwys amrywiaeth o safbwyntiau," meddai llefarydd.
Deellir bod gweinidogion wedi gofyn i S4C beidio â chynnwys y rhaglen ar eu gwasanaeth Clic ar y we.
Rhwystredigaeth
Yn y rhaglen dan sylw mae un o gymeriadau'r gyfres, Cadno, yn cymryd rhan mewn trafodaeth ar y radio ac yn sôn am ei rhwystredigaeth ar ôl i'r clefyd gael ei ddarganfod mewn gwartheg ar ei fferm.
Dywedodd: "Mewn gwledydd sy' wedi gwaredu moch daear mae TB mewn anifeiliaid wedi gostwng yn sylweddol.
Image caption Yn y rhaglen dan sylw mae un o gymeriadau'r gyfres, Cadno, yn cymryd rhan mewn trafodaeth ar y radio
"Mae ffigyrau i brofi'r peth a fi'n ffaelu credu pam nad yw hynny'n ddigon o brawf i lywodraeth ni weithredu yn yr un modd.
"Nage jyst fi sy'n meddwl fel hyn, mae 'na lot o ffermwyr ar hyd a lled y wlad yn cytuno ..."
Mae'r llywodraeth wedi honni nad oedd y portread yn gytbwys ac felly ddim yn dilyn canllawiau'r BBC.
Dywedodd llefarydd: "Oherwydd pennod neithiwr rydym wedi anfon cwyn swyddogol at y BBC ac S4C gan ein bod yn credu bod canllawiau'r BBC ac Ofcom wedi eu torri.
"Rydym wedi gofyn i'r BBC ac S4C i gymryd camau cyflym ...
'Yn wallgof'
"Mae canllawiau golygyddol y BBC yn dweud bod angen delio â 'materion dadleuol' yn ddiduedd ... hefyd dylai mudiadau sy'n cael eu beirniadu gael cyfle teg i ymateb i honiadau ..."
Dywedodd Cyfarwyddwr Cynnwys S4C, Dafydd Rhys: "Mae S4C bellach wedi derbyn copi o gwwyn Llywodraeth Cymru i'r BBC ynglŷn â stori ym mhennod neithiwr Pobol y Cwm.
"Rydym yn fodlon bod y ddrama yn cynnwys amrywiaeth o safbwyntiau sy'n adlewyrchu'r ddadl gyhoeddus am gynlluniau i gael gwared â'r diciâu mewn gwartheg.
"Fe fydd pennod neithiwr o'r rhaglen yn cael ei hailddarlledu fel arfer heno am 6.30 ar S4C, ac mae ar gael ar alw ar Clic."
Dywedodd llefarydd diwylliant y Democratiaid Rhyddfrydol Peter Black: "Rwy'n synnu bod Llywodraeth Cymru wedi cyffroi gymaint am opera sebon a dechrau taflu eu pwysau o gwmpas mewn ymdrech i dynnu'r rhaglen.
"Yn amlwg, does ganddyn nhw ddim parch tuag at y syniad o ryddid barn.
"Maen nhw'n ymddwyn fel bwlis, mae fel petai Malcolm Tucker o'r (comedi gwleidyddol) 'Thick of It' wedi symud i Fae Caerdydd."
'Chwerthinllyd'
Dywedodd llefarydd materion gwledig y Ceidwadwyr, Antoinette Sandbach AC: "Mae cais y Llywodraeth yn chwerthinllyd a dylid e i drin yn ddirmygus.
"Rwy'n dal i edrych ar fy nghalendr i wneud yn sir nad Diwrnod Ffŵl Ebrill yw hi."
Ychwanegodd y dylai Llywodraeth Cymru ymddiheuro wrth S4C am "ddiystyru ei hannibyniaeth olygyddol".
Dywedodd Simon Thomas, AC Plaid Cymru: "Ar ddiwrnod pan mae Llywodraeth San Steffan am reoli'r wasg mae Llywodraeth Cymru'n dangos eu bod am reoli cynnwys rhaglenni.
"Mae hyn yn hollol wallgof.
"Roedd y bennod yn trafod y mater yn gytbwys, yn dangos bod dwy ochor i'r stori.
"Opera sebon yw hon nid bywyd go iawn."
Dywedodd llefarydd ar ran y BBC: "Rydym yn ymwybodol o'r llythyr ac yn ystyried y gŵyn."
Mae'r ddadl am y cynllun difa moch daear wedi bod ymhlith y mwyaf tanllyd yng ngwleidyddiaeth Cymru yn ystod y blynyddoedd diweddar.


description: Ni fydd y blaenwyr Alun Wyn Jones a Josh Turnbull ar gael i Gymru am weddill cyfres yr hydref.

title: Jones a Turnbull allan o'r garfan


description: Yr heddlu yn dod o hyd i glaf oedd wedi bod ar goll o ysbyty yn ardal Y Fenni.

title: Dod o hyd i glaf


description: Heddlu Gogledd Cymru wedi cyhuddo dyn 42 oed o lofruddio ar ôl i gyrff mam a'i mab gael eu canfod mewn tŷ ger Tremadog.

title: Cyhuddo dyn wedi llofruddiaeth mam a'i mab ger Tremadog


description: Ffigyrau'n awgrymu bod disgyblion mewn rhannau o Gymru yn methu blwyddyn o addysg ar gyfartaledd oherwydd absenoldeb neu driwantiaeth.

title: Disgyblion yn methu 'blwyddyn o addysg'


description: Teulu dyn 74 oed a fu farw wrth geisio achub dwy ferch o'r môr yn ei ddisgrifio fel person "dewr ac yn anhunanol."

title: Teyrnged i achubwr a fu farw


description: Edrych yn ôl ar holl newyddion dydd Gwener 1 Gorffennaf, a pharatoadau Cymru ar gyfer y gêm fawr.

title: Edrych yn ôl ar 1 Gorffennaf

maintext:
I'll sign in later
And we'll keep you signed in.
Mewngofnodi neu cofrestru
Pam ymuno â'r BBC?


description: Dyn 69 oed o Aberdaugleddau yn cael ei garcharu am saith mlynedd am geisio treisio pensiynwraig yn y dref bron 18 mlynedd yn ôl.

title: Carcharu dyn am geisio treisio pensiynwraig


description: Cwmni fferyllol yn rhoi'r gorau i gynhyrchu dros dro ar ôl i'r awdurdodau ddod o hyd i gemegau allai fod yn ffrwydrol ar safle ffatri.

title: Dod o hyd i gemegau 'peryglus'


description: Un o brif feddygon Cymru yn rhybuddio am beryglon ymuno â'r nifer cynyddol o glybiau cwffio cawell "stryd gefn".

title: 'Peryglon cwffio cawell'


authors:
Iwan Griffiths
Gohebydd Chwaraeon Bbc Cymru

description: Iwan Griffith sy'n dwyn i gof ei atgofion o'r GemauParalympaidd yn Llundain a llwyddiant y Cymry yn ogystal ag ambell i siom.

title: Cofio Cymry'r Gemau Paralympaidd


description: Clwb yn ceisio denu mwy o gefnogwyr drwy adael i bobl ddewis faint o arian mynediad y dylid ei dalu.

title: Cefngowyr i ddewis pris gêm bêl-droed ym Mhort Talbot


description: Menyw gafodd ei charcharu am dwyllo budd-daliadau yn cael ei gorfodi i werthu ei chartref.

title: Twyllwraig budd-dal yn gwerthu ei chartref


description: Mesur diogelwch dros dro yw cau ward oherwydd prinder staff, medd bwrdd iechyd.

title: Beirniadu ysbyty Bronglais am 'faw a llwch' ar ward


description: Tîm rygbi'r Gynghrair Lloegr yn drech na Chymru.

title: Cymru 12- 80 Lloegr


description: Bydd etholiadau cynghorau Cymru yn 2016 yn cael eu gohirio tan 2017 er mwyn osgoi gwrthdaro gydag etholiadau'r Cynulliad Cenedlaethol yr un flwyddyn.

title: Gohirio etholiadau 2016 am flwyddyn i osgoi sawl pleidlais wahanol


description: Mae'r tywydd yn parhau i achosi trafferthion gyda nifer o ffyrdd yn beryglus iawn neu wedi eu cau yn llwyr gyda rhew yn broblem.

title: Bygythiad rhew yn parhau


description: Ysgrifennydd Cymru'n dweud y bydd yn dadlau o blaid carchar i'r gogledd wrth i'r Ysgrifennydd Cyfiawnder gyhoeddi cynlluniau.

title: David Jones yn dadlau o hyd o blaid carchar i'r gogledd


description: Yn ôl Cymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth Cymru, mae angen targedau i "fonitro cynnydd" y gwasanaeth newydd.

title: Angen targedau ar gyfer gwasanaeth awtistiaeth newydd


description: Clybiau pêl-droed o Gymru sy'n chwarae yn Lloegr ddim yn cael cynrychioli Cymru yn Ewrop drwy ennill Cwpan Cymru.

title: UEFA'n dweud 'Na' i Gymru


description: Y Prif Weinidog i ymweld â safle General Dynamics Land Systems-UK ym Merthyr i groesawu swyddi newydd i Gymru.

title: Lansiad swyddogol trydydd safle General Dynamics


description: Bu farw meddyg teulu wedi damwain ar ffordd wledig ym Mhen Llŷn ym mis Gorffennaf am ei fod yn gyrru yn rhy gyflym.

title: Meddyg teulu yn gyrru cyn y ddamwain a'i lladdodd


description: Y Gymdeithas Feddygol yn cyhuddo byrddau iechyd Cymru o "fynd i banig" wrth geisio arbed arian a chyflwyno newidiadau.

title: Rhybudd y BMA i fyrddau iechyd 'beidio â mynd i banig'


description: Abertawe'n teithio i Brighton ym mhedwaredd rownd Cwpan FA Lloegr os ydyn nhw'n curo Arsenal nos Fercher.

title: Abertawe yn herio Arsenal yng Nghwpan yr FA


description: Rhod Gilbert - Comedi, Sir Gâr a'i brofiadau yn y gweithle

title: Chwerthin tra'n gweithio

maintext:
Image caption Rhod Gilbert, y newyddiadurwr
Mae o wedi godro gwartheg, dysgu llond dosbarth o blant ac wedi bod yn beilot yn y llu awyr. Ond mae'r digrifwr Rhod Gilbert yn benderfynol o gael rhagor o brofiad gwaith.
Cafodd Cymru Fyw sgwrs gyda'r gŵr doniol o Gaerfyrddin am ei brofiadau ar 'Rhod Gilbert's Work Experience' a'r joban go iawn yn gwneud i filoedd o bobl chwerthin ar lwyfanau ar hyd a lled y DU.
Edmygedd
"Rwy'n eu hedmygu yn fawr. Maen nhw i gyd yn gwneud swyddi pwysig ac allweddol." Dyna ydi barn Rhod Gilbert am y bobl y mae o wedi bod yn eu cysgodi yn ystod y cyfresi teledu poblogaidd.
"Fy'swn i ddim yn gallu gwneud y swyddi 'ma go iawn, maen nhw tu hwnt i fy ngallu i."
Ond faint o ddarllenwyr Cymru Fyw sgwn i fyddai'n mentro i lwyfan mawr fel yr O2 yn Llundain a gwneud i filoedd o bobl chwerthin nes eu bod nhw'n sâl?
Dyma i chi yr un Rhod Gilbert aeth i astudio ieithoedd modern ym Mhrifysgol Caerwysg ac oedd yn rhy swil i siarad efo'r myfyriwr oedd yn yr ystafell drws nesa' am dair wythnos.
"Rwy'n dal i fod yn berson swil. Petasai gen i amser mi fyswn i'n hoffi edrych ar seicoleg y peth. Dwi'n teimlo'n hynod o gyfforddus ar lwyfan ond dwi'n teimlo'n hunan ymwybodol iawn pan rwy' mewn caffi yn cael cinio ar fy mhen fy hun."
Image caption "Y pethe 'wy'n gorfod 'neud i'r BBC!" Rhod yn un o gyfresi blaenorol 'Rhod Gilbert's Work Experience'
Comedi a Sir Gâr
Er ei swildod cafodd Rhod annogaeth gan ffrindiau wnaeth ei argyhoeddi ei fod yn ddoniol ac yn 2005 cafodd ei enwebu am wobr Perrier yng Ngŵyl y Ffrinj yng Nghaeredin. Dydy o ddim wedi edrych nôl ers hynny.
Mae bywyd ar y syrcit gomedi yn gallu bod yn lle cystadleuol iawn. Pwy o blith ei gyfoedion sy'n gwneud i Rhod chwerthin fwyaf?
"Mae Stewart Lee ar hyn o bryd yn gwneud stwff ardderchog. Mae'n ymddangos yn gyson ar y teledu ac mae ei one-liners e yn gyson o'r safon ucha'.
"Rwy' hefyd yn mwynhau Daniel Kitson. Dy'ch chi ddim yn ei weld ar y teledu a radio a dyw e byth yn g'neud cyfweliadau. Mae e am i bethau aros felly, ond mae e'n ddoniol iawn."
Mae Rhod wedi bod yn ffrinidau mawr ers blynyddoedd gydag Elis James, digrifwr arall o'r gorllewin sy'n gwneud enw iddo ei hun ar y syrcit. Oes yna rywbeth yn y dŵr tua'r Sir Gâr 'na sy'n gyfrifol am y doniolwch naturiol?
"Wn i ddim! Mae Elis yn ddoniol iawn ac wrth gwrs mae fy ngwraig Sian hefyd o Gaerfyrddin, ac yn perfformio a sgwennu comedi. Un arall o'r ardal yw Dan Mitchell sy'n boblogaidd iawn ar y syrcit.
"Mae'n rhyfedd bod yna dri ohonom ni o'r un ardal. Pan ro'n i'n tyfu i fyny, Mike Doyle oedd yr unig gysylltiad wyddwn i amdano rhwng Sir Gâr a'r byd comedi. Ond roedd ei adloniant e yn wahanol, yn cyfuno comedi gyda cherddoriaeth."
Image caption Y profiad gwaith anodda'? Welwch chi mo Rhod yn hedfan yn isel dros fryniau Cymru!
Mi wnaeth Cymru Fyw fentro gofyn pwy oedd y person doniolaf yng nghartre Rhod - fo 'ta Sian?
"Fi. Heb amheuaeth!" chwarddodd. "Ry'n ni yn gweld doniolwch yn yr un pethau. Ers blynyddoedd rwy' wedi bod yn awyddus i ddatblygu comedi sefyllfa. Rwy'n gweithio ar hynny ar hyn o bryd, felly mae sgiliau Sian (Harries) o help mawr i mi.
"Mae hi eisoes wedi helpu i sgwennu'r gyfres gomedi 'Man Down' ar Channel 4 ac yn sgriptio'n gyson i raglenni comedi BBC Radio 4, felly gobeithio y bydd ganddi hi ran fawr i'w chwar'e os caiff fy nghyfres i ei chomisiynu."
Y sac a phigo bresych
Cyn iddo lwyddo yn y byd comedi a chyn gweithio ar 'Rhod Gilbert's Work Experience' mi gafodd o fwy na'i siâr o brofiad gwaith yn y byd go iawn:
"Bues i'n gwneud pob math o swyddi. Fues i yn waiter pan ro'n i tua 15 oed. Wnaeth hynny bara diwrnod nes i mi gael y sac! Dwi wedi gwneud nifer o swyddi gwahanol ac wedi cael cryn dipyn o hwyl. Fues i'n teithio tipyn pan yn iau a dwi'n cofio gwneud pethau fel pigo bresych yn Awstralia."
Image caption Mewn cyfres flaenorol treuliodd Rhod gyfnod fel athro
Mae 'na hen ddywediad: "Peidiwch byth â gweithio gyda phlant, anifeiliad a... newyddiadurwyr". Ond mae Rhod wedi anwybyddu'r canllaw hwnnw'n llwyr.
"Sai'n credu yn y dywediad yna. Chewch chi ddim gwell comedi na rhai o'r pethe mae plant yn eu dweud ac ymddygiad rhai anifeiliad! Petai'n rhaid i mi 'neud un o'r profiadau gwaith fel swydd pob dydd, yna rhaid i mi ddweud fy mod i wedi caru fy amser fel athro, er mai athro gwael iawn f'aswn i!"
'A dyma'r newyddion...gyda Rhod Gilbert'
"Ro'n i'n poeni 'chydig cyn ffilmio'r rhaglen am newyddiaduraeth (y gyntaf yn y gyfres newydd)," meddai. "Doeddwn i ddim yn gallu gweld o ble roedd yr hiwmor yn mynd i ddod gan bod lot o'r newyddion yn ddifrifol. Ond ges i syrpreis ar yr ochr orau.
"Mae angen hiwmor iach i ddelio gyda phwysau a deadlines y diwrnod gwaith ac r'odd pobl fel Nick Palit, gohebydd 'Wales Today' yn dipyn o gymeriad. Ro'dd pawb wedi mynd i ysbryd y darn, chwarae teg."
Er bod Rhod yn mynnu na fyddai o'n gallu ymdopi yn hir iawn yn unrhyw un o'r swyddi y mae o wedi rhoi cynnig arnyn nhw hyd yma, mae'n dweud mai bod yn beilot yn y llu awyr, o bell ffordd, oedd yr anodda':
"Mae'r hyfforddiant mae'r bobl yma yn gorfod mynd drwyddo, a'r gwaith maen nhw yn ei gyflawni, mae e jyst yn anhygoel. Ro'n i'n ffeindio fe'n anodd iawn gwneud y tasgau pan ro'n i 'da nhw. Fair play... mae beth maen nhw yn ei 'neud ar ein rhan ni.. dwi'n llawn edmygedd."
Yn ogystal â datblygu ei gomedi sefyllfa, mae Rhod â'i fryd ar gyfres deithio gyda Greg Davies, digrifiwr arall sydd â gwreiddiau Cymreig,
"Fe wnaethon ni 'The World's Most Dangerous Roads' 'chydig flynyddoedd yn ôl. Roedd e'n un o'r prosiectau gorau rwy' rioed wedi gweithio arno. Felly 'sw'n i'n hoffi cael cyfle tebyg eto.
"Ar ben hynny, mi fyddai'n parhau i sgwennu. Y cyngor gorau ges i 'rioed fel digrifwr oedd 'dalia i sgwennu'.
"Mae popeth arall yn deillio o'r sgwennu. Felly dyna fy nghyngor innau i ddigrifwyr newydd - 'daliwch i sgwennu'."
Image caption "Mae hon yn job rhy beryg' o lawer!" Rhod ar un o'i gyrsiau hyfforddiant i fod yn newyddiadurwr
Rhod Gilbert's Work Experience, BBC One Wales, nos Fawrth 1 a 8 Mawrth am22:40


description: £4 miliwn o arian Ewropeaidd i ddatblygu ardal yn ganolfan gweithgareddau awyr agored fydd yn denu mwy o ymwelwyr.

title: £4m i ddatblygu twristiaeth


description: Y gantores Charlotte Church a'i rheini yn derbyn £600,000 mewn iawndal gan gyhoeddwyr papur y News of the World, ar ôl i newyddiadurwyr glustfeinio ar ei negeseuon ffôn.

title: £600,000 o iawndal i Church

maintext:
Mae'r gantores Charlotte Church a'i rhieni wedi derbyn £600,000 mewn iawndal gan gyhoeddwyr papur newydd y News of the World, ar ôl i newyddiadurwyr glustfeinio ar ei negeseuon ffôn.
Yr wythnos ddiwetha' cyhoeddodd cyfreithwyr ar ran y berfformwraig 25 oed a'i rhieni, James a Maria Church, fod y teulu wedi dod i gytundeb gyda'r cyhoeddwyr, News Group Newspapers (NGN).
Roedd y Gymraes yn bresennol yn yr Uchel Lys yn Llundain ar gyfer y cyhoeddiad, sy'n benllanw ar ei honiadau fod newyddiadurwyr wedi gwrando ar negeseuon ffôn cyn ysgrifennu 33 o erthyglau yn y papur newydd.
Clywodd y gwrandawiad llys mai 16 oed oedd y gantores o Gaerdydd pan ddigwyddodd y clustfeinio am y tro cyntaf.
Wedi'r cyhoeddiad am y setliad ddydd Llun, dywedodd Miss Church bod yr hyn oedd hi wedi'i ddarganfod yn ystod ei hachos yn erbyn y cyhoeddwyr papur newydd wedi ei "ffieiddio a gwneud iddi deimlo'n sâl".
'Diwrnod pwysig'
Mewn datganiad y tu allan i'r Uchel Lys dywedodd y gantores na fyddai'r arian "fyth yn gallu gwneud yn iawn" am yr hyn a ddioddefodd hi a'i theulu ond dywedodd y byddai'n defnyddio'r iawndal i atal pobl rhag ymyrryd â'i phreifatrwydd hi a'i phlant yn y dyfodol.
Meddai: "Mae heddiw yn ddiwrnod pwysig i mi a fy nheulu. Fe wnes i ddwyn yr achos iawndal yma gyda fy rhieni, fel llawer un arall, am fyd mod eisiau gwybod y gwirionedd am beth oedd y grŵp papur newydd yma wedi'i wneud i ddod o hyd i straeon am fy nheulu.
"Mae'r hyn rwyf wedi ei ddarganfod yn ystod yr achos wedi fy ffieiddio ac yn gwneud i mi deimlo'n sâl.
"Roedd pob ffin yn cael ei gwthio wrth iddyn nhw fynd ar fy ôl i a fy nheulu, a hynny dim ond i wneud elw i'r grŵp."


description: Rhodri Llywelyn gafodd ymateb Darren Booth-Taylor, Prifathro Ysgol Talhaearn yn Llanfairtalhaearn sydd wedi gorfod cau oherwydd y llifogydd ddydd Mawrth.

title: Ysgol wedi cau oherwydd y llifogydd


description: Cais Tonderai Chavhangha yn hwyr yn y gêm sicrhaodd y fuddugoliaeth i Ddreigiau Casnewydd Gwent yn erbyn Gleision Caerdydd yng Nghynghrair Pro12.

title: RaboDirect: Dreigiau 18-14 Gleision


description: Bydd cyfarfod cyhoeddus yn cael ei gynnal yng Nghaerfyrddin nos Fercher i drafod dyfodol adeilad hanesyddol yn y dref.

title: Trafod dyfodol adeilad hanesyddol yng nghanol Caerfyrddin


description: Heddlu De Cymru yn arestio dau yrrwr ar ôl damwian farwol yng Ngwaun Cae Gurwen pan fu farw dyn 72 oed.

title: Damwain farwol: Arestio dau


description: Mae yna rybudd i yrwyr a theithwyr fod yn ofalus wrth i'r tywydd gaeafol achosi problemau yng Nghymru dros y Sul.

title: Rhybudd am ffyrdd rhewllyd


description: Cyflwyno sesiynau ar gyfer pêl droedwyr â nam ar eu golwg oherwydd cynllun Sefydliad Cymunedol Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd.

title: Pêl-droed i'r dall yn dechrau yng Nghaerdydd


description: Cantores o Gricieth sydd wedi cael llwyddiant yn y siartiau Asiaidd yn dweud bod fideo gyda sylwadau 'amharchus' ohoni ar wefan YouTube.

title: Fideo yn 'amharchus' o gantores Gymraeg

maintext:
Image caption Mae Nesdi Jones yn canu Bhangra sef cyfuniad o gerddoriaeth dawns a drymiau traddodiadol Indiaidd
Mae cantores o Gricieth, sydd a'i bryd ar fod yn un o sêr Bollywood, wedi beirniadu gwefan YouTube am beidio dileu fideo sy'n gwneud sylwadau negyddol amdani.
Yn ôl Nesdi Jones sydd wedi cyrraedd y brig yn y siartiau Asiaidd ym Mhrydain, mae'r fideo gan rywun anhysbys yn "amharchus".
Mae BBC Cymru wedi gofyn i YouTube am ymateb.
Yn y fideo mae 'na berson yn canu yn Punjabi ac enw'r fideo yw 'Tribute to Nesdi Jones'. Mae'r geiriau Saesneg o dan y fideo ac yn gwneud sylwadau rhywiol amdani.
Mae Nesdi Jones hefyd yn canu yn Punjabi.
"Mae o yn warthus bod rhai pobl yn meddwl bod o yn iawn i degradio merched fel bod nhw yn second class citizens," meddai mewn cyfweliad gyda rhaglen Taro'r Post ar BBC Radio Cymru.
Ysgogi eraill
Mae'n dweud ei bod hi'n derbyn wrth iddi ddod yn fwy adnabyddus y bydd rhai yn gwneud sylwadau negyddol amdani, ond bod hyn yn gam yn rhy bell.
"Mae YouTube wedi anwybyddu fi... Felly dw i jest wedi mynd ar social media oherwydd mae o yn ffordd o fwlio a dw i yn ambassador i elusen i stopio bwlio dros y wlad.
"O'n i yn meddwl os dw i'n dechra dweud wrth bobl mae hyn wedi ypsetio fi a dw i'n trio gwneud rwbath amdana fo, ella fydd rhywun arall sydd yn cael hassle ar yr internet, ella fyddan nhw yn siarad i fyny hefyd."
Mae gan YouTube ganllawiau ar ei gwefan ar gyfer rhai sydd yn dioddef bwlio ar y wê neu yn cael eu haflonyddu.
Mae'r canllawiau yn nodi os y bydd yr aflonyddu yn troi yn ymosodiad maleisus bod modd cysylltu gyda YouTube ac y bydd y deunydd yn cael ei dynnu i lawr.
Maen nhw'n dweud bod aflonyddu yn cynnwys:
fideo, sylwadau a negeseuon dilornus
datgelu gwybodaeth bersonol unigolyn
rhoi rhywbeth ar y wê er mwyn sarhau rhywun
deunydd rhywiol nad oes angen
Mae Nesdi Jones yn dweud ei bod yn ystyried mynd i gyfraith.
Ei gobaith yw y bydd eu dilynwyr ar y gwefannau cymdeithasol yn ei chefnogi a hefyd yn cwyno ynglŷn â'r fideo.
"Dw i ddim isio bod yn coward. Dw i isio profi bod fi yn gryfach a gobeithio y bydd rwbath yn dod allan o hyn a gobeithio ceith o ei gosbi."


description: Gosod carreg sylfaen canolfan gelfyddydau newydd gwerth £44m yng Ngwynedd yn ystod seremoni i nodi dechrau'r gwaith adeiladu.


authors:
Gan Dewi Llwyd
O Athen Yng Ngwlad Groeg

description: Argraffiadau Dewi Llwyd o'r sefyllfa yng Ngwlad Groeg ar ddiwrnod y refferendwm tyngedfennol ar ddyfodol economaidd y wlad.

title: Cwestiwn cymhleth a thyngedfennol

maintext:
Ar ddiwrnod y refferendwm yng Ngwlad Groeg fydd yn dyngedfennol i ddyfodol economaidd y wlad a'r Ewro o bosib, mae Dewi Llwyd yn Athen yn darlledu. Mae o wedi cofnodi'i argraffiadau o'r sefyllfa gyda chymorth rhai Cymry sy'n byw yno.
"Bydd dawel fy nghalon; profaist waeth na hyn." Efallai'n wir ond go brin fod geiriau'r cynharaf a'r enwocaf o'u llenorion, Homer, yn cynnig rhyw lawer o gysur i'r Groegiaid heddiw, ar ddiwrnod y refferendwm.
Bydd y mwyafrif llethol yn falch o weld diwrnod y bleidlais dyngedfennol yn dod i ben, er mwyn dechrau dygymod â'r hyn ddaw nesaf. Mae hi wedi bod yn wythnos ddiflas, ddryslyd i lawer.
Y banciau wedi cau, rhesi hir o bobl yn aros yn amyneddgar i dynnu dim mwy na €60 y dydd o'r peiriannau twll yn y wal. Erbyn heddiw mae'r swm yna lawr i €50! Ar ben hyn oll, o'r deng miliwn sydd â'r hawl i bleidleisio, mae carfan go fawr yn ansicr ynglŷn â beth i'w wneud, a phwy all eu beio nhw?
Mae'r cwestiwn ar y papur yn un hir ac yn un cymhleth, dim byd tebyg i gwestiwn eglur refferendwm yr Alban. Ac o ran beth fyddai goblygiadau pleidlais ie neu na, pawb â'i ddehongliad ydy hi yn ôl pob golwg!
O ganol y cythrwfl gwleidyddol cyfoes, cefais ddianc am awr i ben bryn yr Acropolis yng nghwmni myfyrwraig ifanc, Heini Davies o Fangor. Allwch chi ddim peidio ag ymgolli yn hanes y graig enfawr a rhyfeddu at rai o adeiladau mwyaf trawiadol gwareiddiad y gorllewin.
Mae ymwelwyr yn dal i heidio yno yn eu miloedd, a dod wnawn nhw, beth bynnag fydd dyfodol economaidd Gwlad Groeg. Mae rhai pethau'n ddigyfnewid.
Image caption Dewi gyda Heini Davies ger y Parthenon, lle mae'r twristiaid yn dal i heidio
Nid felly lai na milltir i ffwrdd. Wrth grwydro o ganol Athen, dydy hi ddim yn edrych fel dinas lewyrchus. Mae degau o siopau wedi cau, fflatiau ar werth, cardota ar gynnydd.
Mae hanner y busnes wedi diflannu mewn ychydig wythnosau oedd cwyn y gyrrwr tacsi ddaeth a fi o'r maes awyr. Dydy pobl ddim yn mynd allan i fwyta fel y bydden nhw.
Mae un o bob pedwar yn ddi-waith, un o bob dau ymhlith yr ifanc. Does ryfedd medd Heini fod pobl ifanc wedi bod yn tyrru i ralïau'r ymgyrch Na - maen nhw wedi cael llond bol, ac yn gwrthod toriadau pellach, ond os oes gwaeth i ddod, boed i'r Groegiaid eu hunain benderfynu ar y ffordd ymlaen, yn hytrach na gorfod gwrando ar orchmynion o Frwsel a Berlin.
Mae hi'n neges ddeniadol i lawer - ym man geni democratiaeth, mae yna urddas iddi.
Mae wedi bod yn wythnos anos rhywsut i'r ymgyrch Ie. Does dim cymaint o egni yn y raliau. O'r hyn welais i, mae llai o bosteri ganddi yng nghanol Athen.
Image caption Mae posteri'r ymgyrchoedd IE a NA ar draws Athen
Efallai nad ydy amddiffyn y status quo yn hawdd. Mae'n gorfod ennill pleidleisiau drwy gydnabod bod gwaeth i ddod heb os, ond mae'n bosib y bydd mwy o gymorth i gael drwy ddweud Ie.
Efallai mai'r hyn sy'n taro rhywun yn fwy na dim ydy fod gan yr ymgyrch Na arweinydd amlwg, y prif weinidog Alexis Tsipras. Nid pawb o bell ffordd sy'n hoff ohono meddai'r newyddiadurwr Geraint Curig wrtha'i, ond yn sicr, allwch chi mo'i anwybyddu.
O ran ymwelydd tridiau fel fi, mae'n anodd peidio â chydymdeimlo a'r Groegwr cyffredin yn ei bicil - wrth fwrw pleidlais yn etholiadau'r degawdau diwethaf, go brin ei fod ef neu hi wedi rhagweld am eiliad y byddai'n dod i hyn.
Ar bwy bynnag mae'r bynnag mae'r bai, mae angen dod i benderfyniad cyn iddi nosi. Gobeithio y bydd pethau ychydig yn fwy eglur ymhen ychydig oriau.
Ond allwn ni ddim bod yn siŵr o hynny ychwaith.


description: Mae clwb criced Morgannwg wedi ail-strwythuro eu trefniadau benthyca mewn ymdrech i leihau eu dyledion.

title: Morgannwg: Lleihau dyledion


description: Gwasanaeth fferi rhwng Abertawe a Corc yn mynd i ddwylo'r gweinyddwyr a'r gwasanaeth yn dod i ben.

title: Gwasanaeth fferi'n dod i ben


description: Fedrwch chi adnabod mamau rhai o enwogion Cymru ar Sul y Mamau?

title: Pwy yw'r mami?


description: Ni fydd achos yn cael ei ddwyn yn erbyn pedwar o gynghorwyr sir wedi ymchwiliad yr heddlu.

title: Cynghorwyr: Dim achos llys


description: Newid arwyddair a diwyg cylchgrawn gan olygydd newydd

title: Golygydd newydd yn gosod ei stamp ar Barddas

maintext:
Image copyright Other Image caption Hwn yw rhifyn cyntaf o dan olygyddiaeth Twm Morys
Mae rhifyn cyntaf Twm Morys fel golygydd newydd Barddas yn gweld golau dydd.
Ar glawr y rhifyn diweddaraf mae 'na arwyddair newydd sy'n crynhoi amcanion y golygydd newydd yn daclus iawn, "Yr hen ddweud o'r newydd yw".
O bosib mae'r llun ar y clawr yn annisgwyl, llun o'r canwr pop Geraint Jarman.
Ond fel y mae Twm Morys yn ei ddweud, "fel bardd y cychwynnodd Geraint cyn troi at ganu pop".
Mae cyfweliad gyda'r canwr ar drothwy cyhoeddi ei gyfrol gyntaf o gerddi ers 1976 ynghyd â chwe cherdd newydd o'i eiddo yn un o nifer o arwyddion fod y golygydd newydd yn awyddus i osod ei stamp ei hun ar y cylchgrawn.
Ymhlith cynnwys arall y cylchgrawn, a gyhoeddir yr wythnos yma, y mae ysgrif gan Dafydd Iwan, y cyntaf mewn cyfres newydd o ysgrifau a fydd yn edrych ar hanes Cymru trwy lygaid y beirdd.
Mae 'na golofnwyr newydd o blith enwau cyfarwydd iawn y byd barddoniaeth yng Nghymru gan gynnwys Dewi Prysor, Emyr Lewis, Gwyn Thomas a bardd plant Cymru, Eurig Salisbury.
Diwyg newydd
Ond wrth dorri llwybrau newydd, mae Barddas ar ei newydd wedd yn parhau i arddel cyswllt cryf â'i orffennol cyfoethog.
Un o'r ddau olygydd gwreiddiol, Y Prifardd Gerallt Lloyd Owen, sy'n gyfrifol am yr arwyddair newydd "Y traddodiad hardd ydyw, Yr hen ddweud o'r newydd yw".
"Mae'n crisialu'r hyn dwi'n credu y dylai'r cylchgrawn ei wneud," meddai Twm Morys.
"Mae'n arwyddair i'r cylchgrawn ac i'r gymdeithas gerdd dafod, egwyddor sy'n wir pan sefydlwyd y gymdeithas a hyd heddiw,
"O ran y cylchgrawn mae'r diwyg yn wahanol iawn, mae maint y cylchgrawn yn llai ond yn fwy trwchus a phwyslais ar luniau i gyd fynd a'r testun sy'n rhywbeth newydd o bosib.
"Yn naturiol roedd y cylchgrawn yn mynd ers 1976 ac o gael brenin newydd mae 'na dueddiad i wneud ychydig o newidiadau.
"Rwy'n gobeithio'n fawr y bydd y cylchgrawn ar ei newydd wedd yn plesio llawer mwy o bobl nag y bydd yn eu pechu."


description: Canlyniadau Rownd Gyntaf Cwpan y Gynghrair

title: Cwpan Uwchgynghrair Cymru


description: Cabinet cyngor yn penderfynu cau tair o'u swyddfeydd rhanbarthol fel rhan o gynllun i arbed £86,000.

title: Cyngor Ceredigion yn cau swyddfeydd rhanbarthol


description: Bydd un o briffyrdd prysuraf Abertawe yn un o'r rhai cyntaf yn y Deyrnas Unedig ble bydd traffig yn cael ei ddargyfeirio er mwyn peidio torri lefelau llygredd Ewropeaidd.

title: Heol yn torri lefelau llygredd Ewrop


description: Cwmni o Gymru sy'n darparu sanau i'r Tywysog Charles yn gorfod talu dirwy a chostau o £40,000 ar ôl torri rheolau iechyd a diogelwch.

title: Asbestos: Dirwy i gwmni


description: Cyfoeth Naturiol Cymru ydi enw'r corff newydd a fydd yn cymryd lle tri o gyrff amgylcheddol Cymru.

title: Cyhoeddi enw ac aelodau'r corff amgylcheddol newydd


description: Caerdydd yn dychwelyd yn waglaw o Gaerlŷr

title: Caerlŷr 2-1 Caerdydd


description: Cabinet cyngor yn cyfarfod i drafod cynlluniau gwerth miliynau o bunnoedd i ailddatblygu promenâd Y Rhyl

title: Trafod y bennod nesa' mewn hanes tref Y Rhyl


description: Roedd 'na tua 200 o weithwyr Cyngor Gwynedd mewn protest yng Nghaernarfon ddydd Iau i wrthwynebu penderfyniad i godi cyflogau rhai o uwch swyddogion yr awdurdod.

title: Protest staff Cyngor Gwynedd am godiadau cyflog uwch swyddogion


description: Mae buddugoliaeth yn Arsenal wedi rhoi hwb anferth i obeithion Abertawe o aros yn yr Uwch Gynghrair y tymor yma.

title: Arsenal 1-2 Abertawe


authors:
Alun Jones
Newyddion Ar-Lein

description: Angen mwy na £3 miliwn i sicrhau parhad Cadair Geltaidd, medd prifysgol wrth BBC Cymru.

title: Angen mwy na £3m i Gadair Geltaidd Prifysgol Rhydychen

maintext:
Image copyright Other Image caption Mae cenedlaethau o Gymry wedi astudio yn Rhydychen
Mae angen mwy na £3 miliwn i sicrhau parhad Cadair Geltaidd, meddai Prifysgol Rhydychen wrth BBC Cymru.
Ers canrif a hanner mae Cymry wedi gwneud gwaith ymchwil ôl-raddedig ar y Gymraeg a'i llenyddiaeth yn Rhydychen o dan gyfarwyddyd yr Athro Celteg.
Ond pan ymddeolodd yr Athro Thomas Charles-Edwards ym mis Medi daeth yr ariannu oddi wrth y brifysgol i ben.
Mae £376,000 yng nghronfa'r gadair, sy'n cynnwys arian wedi i dir gael ei werthu yn Nantgarw i ddatblygwyr.
'Briwsion'
Yn y cyfamser, mae ymddiriedolwyr y gronfa wedi penderfynu y dylid defnyddio arian o'r gronfa i greu swydd darlithydd Astudiaethau Celtaidd am gyfnod o bedair blynedd tra eu bod yn chwilio am ffynonellau arian er mwyn ail benodi i'r Gadair.
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption John Rhŷs oedd Athro Celteg cyntaf Prifysgol Rhydychen
Dywedodd un o'r cyn fyfyrwyr, Yr Athro John Rowlands astudiodd yno dan gyfarwyddyd yr Athro Idris Foster: "Dwi'n meddwl ei fod yn bwysig fod y Gadair yn parhau.
"Er fy mod i'n croesawu'r swydd darlithydd dros dro, briwsion yw hynny mewn gwirionedd.
"Mae 'na berygl i Astudiaethau Celtaidd gael eu gweld yn fwyfwy ymylol yno".
Ond dywedodd llefarydd ar ran y brifysgol wrth gyfeirio at swydd darlithydd: "Rydym wedi ystyried y sefyllfa yn fanwl a chyda chyflwr ariannol Adran y Dyniaethau ar hyn o bryd, dyma'r ateb mwyaf ymarferol".
Yng Ngholeg Iesu yr oedd y Gadair ac yno hefyd y bydd y darlithydd yn gweithio o Hydref 2012 ymlaen. Mae'r broses o apwyntio ar y gweill.
'Rhyngwladol'
Yn ôl Prifathro Coleg Iesu. yr Arglwydd Krebs: "Mae gan Goleg Iesu ymrwymiad cryf i'r Gadair Geltaidd ac mae gennym lyfrgell Geltaidd bwysig.
"Felly fe fyddwn yn gwneud popeth posib i annog a helpu'r brifysgol i godi'r arian i sicrhau dyfodol y Gadair.
"Mae'n Gadair bwysig, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol."
Yn 1877 y daeth John Rhŷs yn Athro Celteg cyntaf Prifysgol Rhydychen, un a gyflawnodd waith arloesol ar y Gymraeg a'r Fanaweg ac arysgrifau Celtaidd o gyfandir Ewrop.
Bu yn y swydd tan 1915 a'r Albanwr John Fraser oedd yn y Gadair rhwng 1921 ac 1945.
Penodwyd brodor o Fethesda, Idris Foster, i'r Gadair yn 1947 a daliodd y Gadair hyd ei ymddeoliad yn 1978. Ei brif faes ymchwil oedd chwedl Culhwch ac Olwen.
'Y Dafydd'
Symudodd D Ellis Evans, brodor o Lanfynydd, Sir Gaerfyrddin, o fod yn Athro'r Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol Abertawe i'r Gadair Geltaidd yng Ngholeg Iesu yn 1978 ac roedd yno nes iddo ymddeol yn 1996.
Yr Athro Thomas Charles-Edwards oedd yno ers hynny, awdur y gyfrol 'Early Irish and Welsh Kinship', tan ei ymddeoliad ym mis Medi.
Mae rhai o'r athrawon hyn hefyd wedi gweithredu fel Llywydd Cymdeithas Dafydd ap Gwilym, cymdeithas y Cymry ym Mhrifysgol Rhydychen a sefydlwyd yn 1886.
Ymhlith y Cymry Cymraeg sydd wedi astudio yn Rhydychen o dan gyfarwyddyd yr Athro Celteg y mae T H Parry Williams, Bedwyr Lewis Jones, R Geraint Gruffydd, Derec Llwyd Morgan, Medwin Hughes, Kathryn Jenkins, Huw Meirion Edwards ac Angharad Price.


description: Ddydd Sul bydd yr offeren olaf yn cael ei chynnal mewn eglwys Babyddol sy'n destun ffrae rhwng yr Esgob a phlwyfolion.

title: Eglwys yn Aberystwyth i gau yn dilyn pryderon diogelwch


description: Rhieni bachgen 10 mis oed fu farw o lid yr ymennydd ar Ddiwrnod Nadolig yn cefnogi ymgyrch i godi ymwybyddiaeth ynglŷn â'r clefyd.

title: Rhieni yn cefnogi ymgyrch llid yr ymennydd

maintext:
Image copyright Other Image caption Bu farw Kadyn Busby oriau yn unig wedi iddo gael ei gludo i'r ysbyty o'i gartref yn Neyland
Mae rhieni bachgen 10 mis oed fu farw o lid yr ymennydd ar Ddiwrnod Nadolig yn cefnogi ymgyrch i godi ymwybyddiaeth ynglŷn â'r clefyd.
Bu farw Kadyn Busby oriau yn unig wedi iddo gael ei gludo i'r ysbyty o'i gartref yn Neyland, Sir Benfro.
Mae ei fam a'i dad, Nicola a Tony Busby, yn cefnogi ymgyrch gan elusen Meningitis UK i gynnig mwy o wybodaeth i bobl am y clefyd.
Bydd cerbyd sy'n cynnig gwybodaeth am y clefyd wedi'i leoli mewn archfarchnad yn Aberdaugleddau am yr wythnos nesaf.
Symptomau
"Fe wnaeth colli ein hangel bach achosi gymaint o boen i ni," meddai Mrs Busby.
"Doeddwn ni ddim yn gallu credu'r peth am ei fod wedi digwydd mor gyflym."
"Rydym wedi cefnogi Meningitis UK ers hynny ac rydym am wneud popeth y gallwn ni i helpu cefnogi ymchwil brechlyn i atal y clefyd creulon hwn."
Arwyddion llid yr ymennydd Cur pen difrifol
Gwres uchel iawn
Cric yn y gwar
Methu â dioddef golau llachar
Syrthni a dryswch
Cyfogi
Poenau a chric yn y cymalau
Y gall rhywun sy'n dioddef o lid yr ymennydd waethygu'n gyflym iawn.
Arwydd clir ydy brech ar y croen, ac, wrth wasgu gwydryn yn erbyn y croen, fydd y frech ddim yn diflannu
Dywedodd Mr a Mrs Busby eu bod wedi sylwi bod dau smotyn ar gefn eu mab a edrychai fel un o symptomau brech yr ieir.
Pan ddechreuodd gyfogi fe gafodd ei gludo ar frys i'r ysbyty.
Bu farw oriau'n ddiweddarach.
"Rwy'n annog i bobl gymryd sylw o'r cerbyd sydd wedi'i ei barcio yn yr archfarchnad yr wythnos hon a dysgu beth yw symptomau llid yr ymennydd a gwenwyn gwaed fel y byddan nhw'n gallu eu hadnabod yn gyflym," meddai Mrs Busby.
"Peidiwch ag aros i'r frech ymddangos oherwydd gall hwn amlygu ei hun yn ddiweddarach pan mae'r sefyllfa wedi cyrraedd yr adeg dyngedfennol."
Brechlynnau ataliol
Mae Mr a Mrs Busby wedi codi dros £9,000 i Meningitis UK ers marwolaeth eu mab.
Bu farw mab sylfaenydd yr elusen, Steve Dayman, yn 1982.
"Mae llid yr ymennydd yn gyflwr anodd iawn i'w ganfod ac mae'n gallu taro ymhen oriau, yn anffodus, fel y digwyddodd i Kadyn," meddai Mr Dayman.
"Rydym yn credu mai'r unig ffordd i ddileu'r clefyd yn llwyr yw datblygu brechlynnau ac mae'r cerbyd codi ymwybyddiaeth yn rhan fawr o'n rhaglen addysg ar gyfer y cyhoedd.
"Rydym yn ddiolchgar iawn i Nicola a Tony am fod mor ddewr i'n helpu lledu'r neges bwysig hon am lid yr ymennydd ac am eu hymdrechion i gosi arian ar gyfer yr elusen."


description: Dyfodol elusen lleiafrifoedd ethnig mwyaf amlwg Cymru yn y fantol wrth i Lywodraeth Cymru gyhoeddi adroddiad am honiadau o anghysondebau ariannol.

title: Dyfodol elusen yn y fantol?


description: Gwenllian Llwyd yw enillydd Ysgoloriaeth Artist Ifanc Eisteddfdod Genedlaethol Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016.

title: Cyhoeddi enillydd Ysgoloriaeth Artist Ifanc yr Eisteddfod


description: Rheithgor yn clywed manylion y briodas oedd yn cael ei chynllunio gan y dyn a gyhuddir o lofruddio menyw 66 oed.

title: Llys: Manylion y briodas


description: Colli oedd hanes Casnewydd oddi-cartref nos Wener yn erbyn Alfreton.

title: Alfreton 4-3 Casnewydd


description: Perchnogion gwestai yn pryderu am y gost o newid ffenestri gafodd eu gosod hyd at 30 mlynedd yn ôl.

title: Pryder am gost adnewyddu ffenestri


description: Hyfforddi beirdd cyn cynnal gweithdai â phobol â dementia

title: Lleisiau'r dioddefwyr


description: Caerdydd ac Abertawe ymhlith y deg ardal waethaf yn y Deyrnas Unedig o ran yfed a gyrru, yn ôl gwaith ymchwil diweddar.

title: Yfed a gyrru: Y deg ardal waethaf


description: Cabinet Cyngor Ceredigion wedi cymeradwyo cynllun i leihau diweithdra ymysg pobl ifanc yn ardal Aberystwyth.

title: Cyngor Ceredigion i daclo di-weithdra ymysg yr ifanc


description: Prif Gwnstabl Heddlu'r Gogledd yn dweud bod pedwar digwyddiad mawr yn yr ardal yn ddiweddar wedi rhoi pwysau mawr ar y llu.

title: Heddlu 'o dan bwysau cynyddol'

maintext:
Image caption Dywedodd y Prif Gwnstabl nad yw'n cofio cyfnod mor brysur ers iddo weithio gyda'r heddlu
Dywedodd Prif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru fod y llu o dan "bwysau cynyddol" oherwydd nifer o ddigwyddiadau mawr yn ddiweddar.
Roedd Mark Polin yn siarad yng nghyfarfod olaf Awdurdod Heddlu'r Gogledd cyn iddo ddirwyn i ben ddydd Mercher a throsglwyddo'r awenau i'r Comisiynydd Heddlu a Throsedd newydd, Winston Roddick.
Dywedodd Mr Polin ei fod yn bryderus bod y gwaith ychwanegol ar y digwyddiadau mawr yn golygu na fyddai troseddau eraill yn cael eu datrys mor gyflym.
Mae Heddlu'r Gogledd yng nghanol pedwar ymchwiliad mawr ar hyn o bryd :-
Diflaniad y milfeddyg Catherine Gowing o'i chartref ger Yr Wyddgrug;
Marwolaeth pump o bobl mewn tân ym Mhrestatyn;
Llofruddiaeth yn Y Bala;
Marwolaeth menyw o Wrecsam wedi i'w char gael ei roi ar dân.
Arestio
"Mae ein carfan o dditectifs yn agos at fod yn wag," medd Mr Polin.
Dydw i erioed yn cofio amser mor brysur o safbwynt ymchwiliadau mawr mewn un cyfnod ers i mi fod gyda'r llu Mark Polin, Prif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru
"Dydw i erioed yn cofio amser mor brysur o safbwynt ymchwiliadau mawr mewn un cyfnod ers i mi fod gyda'r llu.
"Mae'n golygu efallai na fydd rhai troseddau eraill yn cael eu datrys mor gyflym."
Mae pobl wedi cael eu harestio mewn perthynas â phob un o'r pedwar digwyddiad mawr, ond dywedodd y Prif Gwnstabl fod angen nifer fawr o blismyn i gasglu tystiolaeth ac ymchwilio ymhellach yn yr achosion hynny.
Ychwanegodd fod plismyn ychwanegol ar ddyletswydd yn ardaloedd y digwyddiadau mawr er mwyn tawelu ofnau'r cyhoedd, a bod plismyn wedi eu trosglwyddo i rannau eraill o'r llu er mwyn darparu cefnogaeth.
Ond pwysleisiodd hefyd fod y ffigyrau diweddaraf yn awgrymu bod trosedd yn gyffredinol yn lleihau yng ngogledd Cymru.
Yn y cyfnod rhwng Ebrill a Hydref 2012, fe gafodd 10.5% yn llai o droseddau eu cofnodi nag yn yr un cyfnod yn 2011.
Diolchodd cadeirydd Awdurdod Heddlu'r Gogledd, Alun Lewis, i aelodau'r heddlu am eu gwaith caled mewn cyfnod anodd, gan ddweud: "Rwy'n ymwybodol o'r oriau y mae rhai o'r swyddogion wedi bod yn gweithio dros y cyfnod yma, ac maen nhw'n haeddu ein diolch."


description: Bydd ffatri gemegau yn Sir y Fflint yn cau, gan olygu bod 60 o swyddi'n cael eu colli.

title: Colli 60 o swyddi yn Nhreffynnon


description: Menyw 34 oed o Fryste yn y llys ddydd Sadwrn ar gyhuddiad o helpu llofrudd ddianc o garchar agored.

title: Helpu dianc: Menyw 34 oed o Fryste yn y llys


description: Cafodd pump o bobl eu hanafu yn dilyn damwain difrifol rhwng Bontnewydd a Rhostryfan yng Ngwynedd.

title: Damwain: Pump wedi'u hanafu


description: 200 o aelodau undeb Unsain yn protestio yn erbyn penderfyniad i roi codiad cyflog o hyd at 7% i uwch-reolwyr.

title: Cyflogau Gwynedd: Protest gan weithwyr cyngor


description: Canlyniadau gemau'r penwythnos yng Nghwpan Prydain ac Iwerddon.

title: Cwpan Prydain ac Iwerddon


description: Tri chais Tonderai Chavhanga ddim yn ddigon wrth i'r Dreigiau golli i Northampton yng Nghwpan yr LV.

title: Dreigiau 20-30 Northampton


description: Heddlu'n apelio am wybodaeth wedi gwrthdrawiad lle cafodd menyw 81 oed anafiadau difrifol i'w phen a'i choes.

title: Apêl heddlu wedi gwrthdrawiad


description: Hyd yn hyn dim ond tri o gynghorau Cymru sy'n bwriadu rhewi lefel treth y cyngor ar gyfer y flwyddyn ariannol nesa.

title: Cynghorau Abertawe, Caerffili a Sir Fynwy yn bwriadu rhewi treth y cyngor

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption John Davies: Yn hapus fod cynnydd rhagweladwy treth y cyngor mor isel â phosib
Hyd yn hyn dim ond cynghorau Abertawe, Caerffili a Sir Fynwy sydd wedi dweud nad ydyn nhw am godi lefel treth y cyngor y flwyddyn ariannol nesaf.
Hon yw'r ail flwyddyn yn olynol i gynghorau Caerffili a Sir Fynwy beidio â newid lefel treth y cyngor.
Cyngor Sir Ynys Môn sy'n anelu at y codiad mwyaf yn nhreth y cyngor (5%), y raddfa uchaf bosib, tra bod 14 cyngor arall wedi dweud eu bod am godi'r dreth ond heb benderfynu'r lefel eto.
Dywedodd Stuart Rice, Aelod Cabinet Cyngor Abertawe sy'n gyfrifol am gyllid, fod rhewi'r dreth yn bosib am nad oedd cynilion y cyngor yn effeithio ar wasanaethau llinell flaen.
"Rydyn ni'n cydnabod fod pobl yn cael amser caled ar hyn o bryd - dydyn ni ddim am ychwanegu at eu baich ariannol," meddai.
"Mae biliau teuluoedd yn dal i gynyddu wrth i gyflogau leihau neu gael eu rhewi.
"Rydyn ni wedi cyflwyno'r cynnig a gwarchod a buddsoddi mewn gwasanaethau llinell flaen."
Byddai trethdalwyr Band D y sir yn talu £990.91 am wasanaethau os yw cynghorwyr yn cymeradwyo o fewn wythnosau.
Canmol
Canmolodd Colin Mann, Aelod Cabinet Cyngor Caerffili sy'n gyfrifol am adnoddau ariannol, ei gyngor am lewi treth y cyngor unwaith eto.
"Rydyn ni wedi cael cefnogaeth anferth gweithwyr yr awdurdod sydd wedi gwneud pob ymdrech i leihau cost cyflenwi a chynnal gwasanaethau ac arbed £17 miliwn mewn tair blynedd.
"Mae fy nghyd-weithwyr yn y cabinet wedi gweithio'n galed i arbed arian a dargyfeirio arian i'r meysydd sydd mwyaf eu hangen."
Dywedodd Cyngor Sir Fynwy na fyddai cyfarfod gosod lefel y dreth tan fis Mawrth.
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Carl Sargeant: Dosbarthu Grant Cynnal Refeniw fel bod modd rhewi treth y cyngor
"Yr unig gynnydd y gallai trigolion ei wynebu yw cynnydd y tâl sy'n ddyledus i'r awdurdod heddlu neu gynghorau cymunedol."
Ar gyfartaledd cododd treth y cyngor 3% yng Nghymru y llynedd.
'Teg a phwyllog'
Mae Ynys Môn am godi treth y cyngor 5% oherwydd "setliad llai gan Lywodraeth Cymru" tra bod Cyngor Conwy yn ystyried codi treth y cyngor 4%.
Dywedodd Andrew Kirkham o Gyngor Conwy: "Mae'r cyngor yn falch o'n treth cyngor isel ond mae'n rhaid i'n gwasanaethau dalu'r pris am hyn.
"Rydyn ni wedi gorfod arbed arian yn ystod y flwyddyn ddiwethaf ond rydyn ni wedi gwneud hynny mewn ffordd deg a phwyllog."
Dywedodd y byddai codi treth y cyngor 4% yn golygu y byddai pobl Band D yn gorfod talu £884.61, un o'r trethi lleiaf yng Nghymru a Lloegr.
"Rydyn ni eisoes yn ystyried mwy o gynilion ond rwy'n gwybod yn fy nghalon nad ydyn ni'n gallu rhewi treth y cyngor," meddai.
Mae cynghorau Ceredigion, Blaenau Gwent, Sir y Fflint, Gwynedd, Merthyr Tudful, Powys, Rhondda Cynon Taf, Torfaen a Wrecsam yn bwriadu codi treth y cyngor rhwng 2.2% a 3.9%.
'Blwyddyn etholiad'
Amddiffynnodd Jeff Edwards, Arweinydd Cyngor Merthyr Tudful, y bwriad i godi treth y cyngor 2.2% yn 2012-13 o'i gymharu â 3.2% yn 2011-12.
"Yn wahanol i awdurdodau lleol eraill sydd wedi gostwng eu trethi i ddim mewn blwyddyn etholiad, dwi ddim yn credu bod hyn yn gall nac er lles yr awdurdod na'r etholwyr yn y tymor hir," meddai.
"Hefyd byddai codi treth yn fwy o faich ariannol ar deuluoedd sydd eisoes yn ei chael hi'n anodd."
Dyw cynghorau Pen-y-bont ar Ogwr, Dinbych, Casnewydd, Castell-nedd Port Talbot a Bro Morgannwg heb gyhoeddi eu cynlluniau eto.
Image caption Mae 22 awdurdod lleol Cymru yn debygol o benderfynu lefelau treth y cyngor yn ystod y mis nesaf
Ar hyn o bryd nid yw holl fanylion treth y cyngor yn cynnwys y tâl sy'n ddyledus i'r awdurdod heddlu.
Dywedodd Arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, John Davies ei fod yn hapus fod cynnydd rhagweladwy treth y cyngor mor isel â phosib.
'Codi pwysau'
Roedd hyn, meddai, yn adlewyrchu "gwaith caled awdurdodau lleol i ddarparu gwasanaethau hollbwysig a chodi pwysau oddi ar ysgwyddau teuluoedd."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydyn ni'n croesawu bod awdurdodau lleol yn rhagweld y cynnydd isaf erioed o ran treth y cyngor yn 2012-13.
"Mae lefelau treth y cyngor ar gyfartaledd 19% yn llai yng Nghymru nag yn Lloegr ac mae hyn yn adlewyrchu setliad ariannol gwell Llywodraeth Cymru ..."
Ym mis Hydref dywedodd y Gweinidog Llywodraeth Leol, Carl Sargeant, y byddai'n dosbarthu'r Grant Cynnal Refeniw fel bod modd i gynghorau rewi treth y cyngor os oedden nhw'n dymuno hynny - dim ond iddyn nhw warchod gwasanaethau llinellau flaen.
"O ran treth y cyngor fe fydd rhaid i bob awdurdod lleol gyfiawnhau eu penderfyniadau i'w dinasyddion," meddai.
"Rwy'n disgwyl i awdurdodau lleol ystyried yn fanwl y cydbwysedd rhwng yr angen i gynnal gwasnaethau allweddol a'r angen i leihau unrhyw bwysau ychwanegol ar deuluoedd sy'n ei chael hi'n anodd yn ariannol.
"Rwy'n barod i ddefnyddio pwerau capio gweinidogion Llywodraeth Cymru i gyfyngu ar unrhyw gynnydd rwy'n ystyried yn afresymol."


description: Mae rhai o ferched amlycaf y byd chwaraeon yng Nghymru wedi galw am roi fwy o sylw i chwaraeon merched ar y cyfryngau.

title: Chwaraeon merched: Galw am sylw cyfartal


description: Mae cadeirydd Plaid Cymru wedi dweud na ellir ystyried canlyniad yr etholiadau lleol fel refferendwm ar arweinyddiaeth Leanne Wood.

title: Plaid Cymru yn gobeithio 'dal ei thir'


description: Mae criw o droseddwyr oedd yn gyfrifol am nifer o droseddau'n ardal Wrecsam wedi eu carcharu.

title: Carcharu gang troseddol o ardal Wrecsam


description: Cyfarfod i'w gynnal rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a'r Llyfrgell Genedlaethol i drafod adolygiad o'r cynllun £9m ar gyfer sefydlu Archif Ddarlledu Genedlaethol.

title: 'Gobaith' o achub cynllun Archif Ddarlledu Genedlaethol

maintext:
Fe fydd cyfarfod yn cael ei gynnal yr wythnos nesa rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a'r Llyfrgell Genedlaethol i drafod adolygiad o'r cynllun £9m ar gyfer sefydlu Archif Ddarlledu Genedlaethol.
Mae amheuaeth wedi bod am y cynllun ar ôl i Lywodraeth Cymru gyhoeddi rai wythnosau yn ôl nad oeddynt am gyfrannu £1m tuag at y prosiect.
Ond dywed y dyn sydd wedi ei benodi fel pennaeth newydd y Llyfrgell, Pedr ap Llwyd, ei fod yn obeithiol y bydd y cynllun ar ei newydd wedd yn cael sêl bendith y Llywodraeth.
Ar raglen y Post Prynhawn Radio Cymru, dywedodd Mr ap Llwyd, sy'n ymgymryd â'i swydd newydd fel prif weithredwr ym mis Ebrill, eu bod wedi ymateb i'r pryderon a gafodd eu codi.
Yn ôl Mr ap Llwyd, sy'n ddirprwy brif weithredwr ar hyn o bryd, ar ôl eu hadolygiad maen nhw'n cydnabod bod yna rai ffyrdd o wneud rhai pethau'n wahanol.
Dywedodd nad oes amheuaeth am gefnogaeth yr Arglwydd Elis-Thomas, y gweinidog diwylliant, i'r cynllun ond ei fod wedi mynegi "pryder ynglŷn â rhai agweddau o'r cynllun."
Image copyright Llyfrgell Genedlaethol Image caption Dywed Pedr ap Llwyd ei fod yn obeithiol am y trafodaethau
"Mi ydan ni wedyn ers hynny wedi mynd nôl at y cynllun ac edrych yn benodol ar yr agweddau hynny oedd yn pryderu'r Gweinidog ac mae'n dda gennyf ddweud bod ganddo ni gyfarfod i drafod y cynllun yma ymhellach.
"Dwi yn gobeithio y gallwn ni ddwyn perswâd ar y llywodraeth ein bod wedi edrych o ddifri ar y pryderon a chynnig datrysiadau."
Fe wnaeth yr Arglwydd Elis-Thomas ddatgan mewn llythyr ei fod "yn amharod i ymrwymo i'r £1m o gyllid cyfalaf y gofynnwyd amdano" ar gyfer y cynllun yn ei ffurf bresennol.
Roedd y Llyfrgell Genedlaethol hefyd wedi gobeithio sicrhau £5m o arian o Gronfa Treftadaeth y Loteri tuag at y cynllun, ond byddi hynny'n anoddach heb gefnogaeth ariannol Llywodraeth Cymru.
Er mai rhaglenni BBC Cymru fyddai mwyafrif cynnwys yr archif arfaethedig, roedd hefyd disgwyl iddi gynnwys deunydd o raglenni S4C ac ITV Cymru.
Byddai'r cynllun yn caniatáu i archif presennol BBC Cymru gael ei gadw pan fydd y darlledwr yn gadael ei bencadlys presennol yng Nghaerdydd, ac fe fyddai'r cyhoedd yn medru gweld y deunydd yn ddigidol mewn canolfannau gwylio arbennig yn Aberystwyth, Caerdydd, Caerfyrddin a Wrecsam.


description: Parc cenedlaethol yn anelu at gynllun arloesol, bod yn warchodfa awyr dywyll ryngwladol.

title: Cais Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog i warchod awyr