description: Ers i'r newyddion dorri fod siop Howells yng Nghaerdydd yn cau, mae ffaith ddifyr iawn wedi dod i'r amlwg

title: Y capel o fewn siop Howells, Caerdydd

maintext:
Image copyright Google Image caption Mae to'r capel i'w weld yn glir o'r awyr, ac os edrychwch yn ofalus, gwelwch fod ffrâm y capel dal yn gyfan ac wedi'i lyncu'n llwyr gan y siop
Ddydd Iau, 8 Mehefin, torrodd y newyddion fod siop Howells yng Nghaerdydd am gau fel rhan o ad-drefnu cwmni House of Fraser, perchnogion y busnes.
Yn sgil y newyddion trist hyn, daeth hi i'r amlwg fod y siop wedi bod yn cuddio cyfrinach ers rhai blynyddoedd.
Image copyright Meurig Rees Image caption Mae wal yr hen gapel i'w gweld yn glir o fewn adeilad presennol Howells ac os edrychwch ar chwith y llun uchod, mi welwch gofeb i bysgotwr lleol oedd yn cael ei gofio yn y capel
Yn 1959, prynodd James Howells Gapel Bethany, oedd erbyn hynny wedi cael ei amgylchynu bron yn llwyr gan siopau ar Heol y Santes Fair yng Nghaerdydd.
Ond yn lle bwrw hen adeilad y capel i lawr, cafodd y capel ei lyncu gan estyniad siop Howells ac mae fframwaith y capel dal yna ac yn amlwg iawn... os ydych chi'n gwybod lle i edrych amdano.
Image caption Os edrychwch yn ofalus iawn, mae'r arwydd bach o dan y gofeb yn datgan fod yr hen gapel yn arfer bod ar y safle, ond yn dweud dim am y ffaith fod e dal yna!
Ond does bosib fod dim o'r hen adeilad i'w weld o'r tu fewn?
Wel mae llawer o bobl sydd wedi bod yn mynychu Howells ers blynyddoedd wedi'u syfrdanu gan luniau sydd yn dangos fod llawer o hen elfennau mewnol y capel wedi'u hymgorffori yn y siop, ond bod neb yn sylwi wrth gerdded o gwmpas wrth edrych am siwmper newydd
Image copyright Meurig Rees Image caption Hefyd i weld mae'r pileri yma oedd yn dal y galeri lle'r oedd cenedlaethau wedi bloeddio canu emynau unwaith
Does neb yn rhy siŵr pam gafodd y capel ei gynnwys yn yr adeilad newydd ar y pryd yn hytrach na'i ddymchwel fel nifer fawr o adeiladau hanesyddol eraill canol Caerdydd.
Ond y cwestiwn mawr yw, beth fydd ei dynged nawr?
Image copyright Meurig Rees Image caption Mae 'na fannau o fewn y siop lle gallwch hyd yn oed weld yr hen arwydd oedd i'w weld ar flaen y capel.


description: Cynllun newydd unigryw yn cael ei ddatblygu ym Mlaenau Ffestiniog i drio ceisio lleihau'r stigma o ddefnyddio banciau bwyd.

title: Cynllun i geisio lleihau y stigma o ddefnyddio banciau bwyd

fasttext_language: cy


description: Bydd elusen fabwysiadu yn lansio prosiect newydd wedi ei ariannu gan Plant Mewn Angen heddiw.

title: Cynllun newydd i bobl ifanc mabwysiedig

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Bydd y cynllun yn cael ei lansio yn Y Senedd
Bydd elusen fabwysiadu yn lansio prosiect newydd wedi ei ariannu gan elusen Plant Mewn Angen.
Bydd TALKadoption, prosiect newydd sy'n cynnig cefnogaeth i bobl ifanc mabwysiedig (11-18 oed) ar draws de a gorllewin Cymru, yn cael ei lansio'n swyddogol yn y Senedd yng Nghaerdydd ddydd Llun.
Mae TALKadoption yn brosiect sydd wedi cael ei ddatblygu gan yr elusen fabwysiadu After Adoption gydag arian o gronfa Plant Mewn Angen y BBC.
Bydd y prosiect yn rhedeg am dair blynedd yn y lle cyntaf, ac mae wedi'i gynllunio er mwyn cynorthwyo pobl ifanc mabwysiedig i rannu eu profiadau am dyfu i fyny, archwilio eu hunaniaeth a magu eu hunanhyder drwy gyfrwng gweithgareddau hwyliog a chreadigol.
Bydd TALKadoption Cymru yn cael ei lansio'n swyddogol rhwng 11am-1pm.
Cymryd rhan
Bydd Lynn Charlton, Prif Weithredwr After Adoption; Gwenda Thomas, Dirprwy Weinidog Plant a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cymru a Marc Phillips, Plant Mewn Angen y BBC, yn siarad am y prosiect a'i effaith.
Bydd y lansiad yn gyfle i aelodau Llywodraeth Cymru, Penaethiaid Gwasanaethau Plant, timau mabwysiadu awdurdodau lleol a phenderfyniadau allweddol rhanbarthol, ddarganfod mwy am y prosiect a'r effaith y bydd yn ei gael, a sut y gallant gymryd rhan.
Daw'r lansiad wedi digwyddiad peilot llwyddiannus a gynhaliwyd y llynedd - gweithdy celf graffiti - pan ddaeth pobl ifanc mabwysiedig o bob rhan o'r rhanbarth ynghyd i rannu straeon, dysgu sgiliau newydd a gwneud ffrindiau newydd.
Dywedodd Lynn Charlton, Prif Weithredwr After Adoption: "Mae TALKadoption Cymru wedi'i gynllunio nid yn unig i helpu pobl ifanc mabwysiedig, ond hefyd pawb sydd wedi bod mewn cysylltiad â hwy dros y blynyddoedd - o'r gwasanaethau plant i ddarpar fabwysiadwyr.
"Wrth siarad am eu profiadau a chymryd rhan yng ngweithgareddau TALKadoption, mae'r bobl ifanc yn dod o hyd i lais i fynegi eu hemosiynau wrth bobl, gan helpu eraill i'w cynorthwyo yn y modd gorau posibl."
Mae TALKadoption Cymru yn rhoi cyfle i bobl ifanc mabwysiedig gyfarfod ag eraill sydd yn deall ac yn rhannu eu profiadau drwy gyfrwng sesiynau grŵp, gweithgareddau wedi'u trefnu a gweithdai.
Cymorth
Mae'r cyfan yn digwydd mewn amgylchedd diogel, lle nad ydynt yn cael eu barnu, ac mae hyn o gymorth i leihau eu teimladau o arwahanrwydd a phryder.
Gall y bobl ifanc hefyd gymryd rhan drwy gynhyrchu amrediad o ddeunyddiau ar gyfer eu cyfoedion a gweithwyr proffesiynol, megis taflenni gwybodaeth a DVD, yn ogystal â siarad gyda darpar fabwysiadwyr am eu profiadau personol er mwyn gwella dealltwriaeth.
"Mae After Adoption bellach yn arwain y ffordd gyda'n prosiectau cymorth ar gyfer pobl ifanc," meddai Ms Charlton
"Rydym yn cynnig fforwm i bobl ifanc mabwysiedig rannu eu profiadau unigol ag eraill sydd wedi bod mewn sefyllfaoedd tebyg.
"Mae'r adborth o'r grwpiau wedi bod yn gadarnhaol iawn, ac mae'r cyfuniad o sesiynau grŵp, gweithdai a gweithgareddau yn galluogi pobl ifanc i fagu hyder a gwneud ffrindiau newydd."
TALKadoption Cymru yw trydedd fenter After Adoption i gefnogi anghenion pobl ifanc mabwysiedig yn benodol.
Mae prosiect Getting it Together wedi bod ar waith yng Ngogledd Ddwyrain Lloegr er 2007, a lansiwyd TALKadoption Llundain yn 2011.


description: Scott Boden gafodd yr unig gôl yn y gêm hon rhwng Casnewydd a Carlisle.

title: Casnewydd 1-0 Carlisle


description: Cytundeb i uno cwmni dur Tata a chwmni o'r Almaen, Thyssenkrupp yn agos yn ôl ffynonellau.

title: Cytundeb uno cwmni dur Tata â Thyssenkrupp yn agos


description: Fe allai doctoriaid a nyrsys gael eu cludo ar fysiau i'r gwaith yn Ysbyty Glangwili, Caerfyrddin fel rhan o gynllun i leddfu problemau parcio.

title: Ystyried cludo staff i Ysbyty Glangwili ar fysiau


description: Dyn o Hampshire yn cael dedfryd o saith mlynedd dan glo am werthu tabledi gwenwynig wnaeth achosi marwolaeth myfyrwraig.

title: Carcharu dyn am ddynladdiad y fyfyrwraig Eloise Parry


description: Cyfle yn ystod yr Eisteddfod i ymweld â set Pobol y Cwm... ond cyntaf i'r felin!

title: Dewch i weld Cwmderi


description: Actor a chyfansoddwr o Fôn yn trafod y "fraint" o gael ysgrifennu monolog am y GIG ar gyfer yn un o theatrau amlycaf Llundain.

title: Monolog Cymro i ddathlu'r Gwasanaeth Iechyd yn 'fraint'

maintext:
Image copyright Seiriol Davies
Mae actor a chyfansoddwr o Ynys Môn wedi disgrifio'r "fraint" o gael comisiwn gan un o theatrau amlycaf Llundain i ysgrifennu monolog yn nodi pen-blwydd y Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn 70 oed.
Mae cyfraniad Seiriol Davies ymhlith wyth o fonologau rhwng 10 a 15 munud o hyd sy'n cael eu perfformio dan y teitl 'The Greatest Wealth' ar lwyfan The Old Vic nos Wener, ac mae pob un yn canolbwyntio ar ddegawd neilltuol o'r 1940au ymlaen.
Cyflwr y GIG erbyn diwedd y 2010au yw testun ei fonolog cerddorol 'The Nuchess' sy'n cael ei berfformio gan yr actores Louise English.
Dywedodd yr actor fod y darn yn crynhoi'r hanes hyd heddiw ac yn rhoi diweddglo cadarnhaol i'r noson gyda'r neges bod angen i bobl "beidio meddwl bod y frwydr [i warchod y GIG] wedi'i cholli".
'Mae hi dal efo ni'
"Dwi wedi ymgnawdoli'r Gwasanaeth Iechyd fel pefformwraig cabaret 70 oed," meddai, am y cymeriad sydd ag enw sy'n gyfuniad o 'NHS' a 'Duchess'.
"Mae hi dal efo ni, mae hi dal yn fabulous, mae hi wedi pylu rhywfaint ond mae hi dal yn gallu neud high-kicks."
Image copyright Seiriol Davies Image caption Louise English yn ymarfer y monolog cerddorol The Nuchess ar lwyfan theatr The Old Vic
Mae wedi bathu'r term 'songologue' am y perfformiad sy'n cynnwys cân serch i sylfaenydd y GIG, Aneurin Bevan, gan mai "fo yw ei crush cynta' hi".
"Mae'n mynd trwy'r degawdau a'r llwyddiant hyd yma ond mae pawb yn d'eud wrthi rŵan bod hi'n bloated ac aneffeithiol a dylsa hi fod yn debycach i'w chwaer yn America. Mae hi'n yn sleek a chic, achos dydi hi ddim yn trin neb oni bai bod nhw'n gyfoethog ac yn iach."
Mae'r monologau'n cael eu perfformio gan actorion amlwg yn cynnwys Meera Syal, Art Malik, David Threlfall a Dervla Kirwan, ac yn cael eu cyfarwyddo gan Adrian Lester.
Yn ôl Seiriol Davies, mae bod yn rhan o'r un tîm creadigol a dysgu wrth weld sut mae'r gweddill yn gweithio yn "fraint anferthol".
Image copyright How To Win Against History Image caption Cafodd Seiriol Davies gryn glod y llynedd am ei sioe gerdd cabaret 'How To Win Against History'
Ychwanegodd fod cael gweld ymateb cynulleidfa o ryw 1,000 i'w eiriau mewn theatr mor bwysig â'r Old Vic yn "naid fawr" yn ei yrfa, er iddo berfformio mewn amryw o theatrau'r llynedd gyda'i sioe am y pumed Marcwis o Fôn, How To Win Against History.
Dywedodd yr actor ei fod yn "lwcus" nad yw wedi gorfod defnyddio llawer o wasanaethau iechyd hyd yma, ac wrth ymchwilio i'r pwnc roedd yn awyddus i glywed am brofiadau pobl sy'n gweithio i'r GIG ar hyn o bryd.
Bu'n siarad gyda meddygon sy'n rhan o'r ymgyrch i fynd â'r Ysgrifennydd Iechyd, Jeremy Hunt i'r llys cyn mynd ati i ysgrifennu.
"Dwi'n crynhoi be' sy'n dda, be' sy'n ddrwg a be' sy'n llai drwg," meddai. "Ar y diwedd dwi'n cynically optimistig ond mae neges i bobl peidio meddwl bod y frwydr wedi'i cholli.
"Mae'r refrain yn dweud 'It's a wonderful idea / It's a marvellous idea" ond os ydy pobl yn stopio credu ynddo, mi fydd o'n disgyn yn ddarnau."


description: Gan y bydd mynwent bresennol Machynlleth yn llawn ymhen dwy flynedd, mae Cyngor Powys am glywed barn pobl yr ardal am un newydd.

title: Casglu barn y bobl am fynwent newydd i Fachynlleth


description: Wedi 37 o flynyddoedd yn rhan o fywyd yn Llanbedr Pont Steffan, bydd siop recordiau Hag's yn cau am y tro olaf y mis yma.

title: Diwedd cyfnod i siop recordiau Hag's yn Llambed


description: Imishatsi ya supageti, abafana bakubura ibibuga n'abapfasoni bogeza umupira barabaye rurangiranwa - biri mu bintu indwi yakunzwe kuva ku ndwi ya mbere y'igikombe c'isi.

title: Ibintu indwi vyakunzwe cane kuva mu ndwi ya mbere y'igikombe c'isi


description: Llys yn cael cyn-faer Penfro yn euog o ymosod yn anweddus ar ferch naw oed yn y 1990au

title: Cyn-faer Penfro yn euog o ymosod yn anweddus ar blentyn


description: Dyn a dynes wedi eu cyhuddo o lofruddio yn dilyn ymosodiad ar stryd yn ardal Y Rhath yng Nghaerdydd dros wythnos yn ôl.

title: Cyhuddo dau mewn cysylltiad â llofruddiaeth Y Rhath


description: Bydd Aelodau Cynulliad yn trafod gwaharddiad ar ddefnydd e-sigarennau mewn rhai mannau cyhoeddus yn ddiweddarach.

title: ACau i drafod gwaharddiad e-sigarennau


description: Ysgrifennydd Cymru yn mynegi pryder am gost cynllun morlyn Bae Abertawe mewn e-bost, gan ddweud bod "y ffigyrau yn ofnadwy".

title: Cairns: Ffigyrau ariannol morlyn Abertawe yn 'ofnadwy'


description: Intumwa idasanzwe ya Onu muri Yemen yashitse ku mugwa mukuru i Sana'a mu biganiro vy'ikitaraganya n'abagwanyi b'aba Houthi.

title: Intumwa idasanzwe ya Onu muri Yemen iri i Sana'a


description: Hogaamiyaha mudada dheer ee dalka Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa weli ku horreeya natiijada doorashada madaxtinimada taas oo ilaa iyo haatan la tiriyay boqolkiiba 91 cododkii la dhiibtay, sida ay ku warramayso warbaahinta dowladda.

title: Doorashada Turkiga: Erdogan oo natiijada hor dhaca ah si weyn uga horreeya Ince


description: Yr heddlu yn cael amser ychwanegol i holi dyn lleol 24 oed yn dilyn llofruddiaeth yng Nghaergybi

title: Llofruddiaeth Caergybi: Dyn lleol yn y ddalfa


description: Disgwyl i gorff rheoli Llafur Cymru gymeradwyo cynlluniau ar gyfer cynhadledd arbennig i benderfynu sut i ddewis eu harweinydd nesaf.

title: Disgwyl cymeradwyo cynhadledd trafod system ethol Llafur


description: Ymateb rhai o ddisgyblion Ysgol y Moelwyn, Blaenau Ffestiniog sydd wedi bod yn helpu yn y banc bwyd lleol, tra'n cymryd rhan mewn prosiect i geisio lleihau'r stigma o ddefnyddio'r gwasanaeth.

title: Cynllun banc bwyd yn 'agoriad llygad' i ddisgyblion


description: Clwb Pêl-droed Abertawe yn diswyddo eu tîm sgowtio, gan ddweud mai'r rheolwr Graham Potter fydd yn dewis pa chwaraewyr i'w harwyddo.

title: Clwb Pêl-droed Abertawe'n diswyddo eu tîm sgowtio


description: Pum person yn yr ysbyty wedi adroddiadau o ffrwydrad yn Llanbradach wrth i dŷ gael ei ddifrodi'n sylweddol mewn tân.

title: Adroddiadau o ffrwydradau wrth i dŷ gael ei ddifrodi


description: Cynghorydd Llais Gwynedd yn beirniadu'r awdurdod lleol am hedfan Jac yr Undeb y tu allan i'r siambr i nodi Diwrnod y Lluoedd Arfog.

title: Beirniadu Cyngor Gwynedd am hedfan Jac yr Undeb


description: Disgwyl i filoedd gyfrannu at greu "celf byw" yng Nghaerdydd i gofio canrif ers rhoi'r bleidlais i fenywod yn 1918.

title: Creu 'celf byw' i gofio rhoi pleidlais i ferched yn 1918

maintext:
Image copyright Artichoke Image caption Delwedd o sut mae'r trefnwyr yn gobeithio y bydd y "celf byw dorfol" yn edrych
Bydd "baner dorfol" i'w gweld yn y brifddinas ddydd Sul wrth i fenywod o bob oed gyd-gerdded i nodi 100 mlynedd ers i ferched gael yr hawl i bleidleisio.
Yn ôl y trefnwyr mae disgwyl i filoedd greu'r "celf byw" yng Nghaerdydd, gyda digwyddiadau hefyd yn cael eu cynnal yn Llundain, Caeredin a Belfast.
Cyn y daith - fydd tua dwy filltir o hyd - bydd y rhai sy'n cymryd rhan yn cael sgarff werdd, wyn neu fioled i'w gwisgo er mwyn creu rhubanau o liw.
Dyma oedd lliwiau gwreiddiol y swffragetiaid.
Yn ogystal mae disgwyl i ferched ddod gyda baneri eu hunain fydd â negeseuon gwahanol arnynt.
Mae rhwng 10 a 15 o grwpiau yng Nghymru wedi creu baneri â llaw gydag artistiaid lleol gan gynnwys Oriel Myrddin, Theatr Clwyd, Cymorth i Ferched Cymru a Chanolfan Gelfyddydol Aberystwyth.
Image copyright Llyfrgell Menywod LSE Image caption Mae'n ganrif ers i fenywod gael yr hawl i bleidleisio ym Mhrydain
"Pwrpas y baneri yma yw bod e'n rhywbeth i efelychu'r gwaith o'dd y suffragettes cynnar yn arfer 'neud a'r baneri ro'n nhw yn creu," meddai Catrin Owen o gwmni Artichoke wrth BBC Cymru Fyw.
"Ond hefyd mae'n rhywbeth visual i ddangos beth mae'n meddwl i fod yn fenyw neu'n ferch heddiw ym Mhrydain."
Cwmni Artichoke mewn partneriaeth â Gŵyl y Llais a Chanolfan Mileniwm Cymru sy'n cynhyrchu'r digwyddiad am ddim, ac 14-18 NOW sydd wedi'i gomisiynu.
Efallai o ddiddordeb...
Bydd yr orymdaith yn dechrau y tu allan i Stadiwm Dinas Caerdydd, gan orffen ym Mharc Bute, a bydd adloniant ar hyd y ffordd gan gynnwys corau a bandiau pres.
Yn ôl Ms Owen mae'n bwysig cynnal digwyddiad o'r fath i ddiolch am yr hyn mae menywod yn y gorffennol wedi ei wneud, a hefyd ystyried beth yw'r sefyllfa heddiw.
Image copyright Galeri Oriel Myrddin Image caption Roedd creu crefft ar gyfer yr orymdaith yn Oriel Myrddin yn ffordd o fynegi sut mae rhywun yn teimlo medd Catrin Owen
Image copyright Artichoke Image caption Yn ôl Catrin Owen mae'r digwyddiad yn gyfle i ystyried beth mae'n golygu i fod yn ferch mewn cymdeithas heddiw
"Mae'n bwysig i ni fel tîm cynhyrchu i greu rhywbeth i ddathlu ond hefyd creu moment i feddwl am faint o waith sydd dal i'w wneud er mwyn gwneud yn siŵr bod gyda menywod hawliau cyfartal ym Mhrydain, nid jyst yn ymwneud gyda phleidleisio ond hawliau bob dydd."
Ei gobaith yw y bydd merched yn dod at ei gilydd.
"Fi'n credu yn y flwyddyn ddiwethaf gyda symudiadau Me Too a Time's Up a gweld gymaint o broblemau sydd dal yn wynebu menywod heddiw, mae wir yn bwysig bod 'na rhywbeth i uno menywod a rhoi cyfle i ni ddathlu ond hefyd trio gwella pethau."
Image copyright Artichoke
Image copyright Llyfrgell Menywod LSE Image caption Bydd lliwiau'r orymdaith yn adlewyrchu'r lliwiau gafodd eu defnyddio gan y swffragetiaid cynnar
Mae nifer o fenywod amlwg yn llysgenhadon yn yr orymdaith, gan gynnwys yr academydd a chyn bêl-droediwr Laura McAllister, y gantores Lisa Jên a'r newyddiadurwr a darlledwr Carolyn Hitt.
Dim ond menywod, merched a rhai sy'n diffinio'u hunain yn fenywod fydd yn cymryd rhan ac mae'r trefnwyr eisiau annog plant, neiniau, ffrindiau a chwiorydd i ymuno.
Er hynny nid y bwriad yw dieithrio dynion, meddai Catrin Owen: "Y syniad yw bod ni'n trio creu darn o waith celf dorfol, sy'n cynnwys menywod yn unig.
"Bydden ni'n dwli bod dynion yn dod i gefnogi ar y dydd trwy fod bron yn gynulleidfa i'r procession.
"Bydden ni'n dwli gweld dynion ar y stryd yn dathlu a chefnogi eu gwragedd, eu plant a'u ffrindiau.
"Dyw e ddim cymaint amdano excludo dynion. Mae e fwy amdano creu cyfle arbennig i fenywod."


description: Yr Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, Alun Davies yn dweud y byddai'n "hapus" i ailystyried cynlluniau i uno cynghorau.

title: Alun Davies yn 'hapus' i newid cynlluniau uno cynghorau


description: Cwrs newydd rhan amser i hyfforddi athrawon yn cael ei gyflwyno, gyda nifer o'r dosbarthiadau yn cael eu cynnal ar-lein.

title: Cyflwyno cwrs ymarfer dysgu rhan amser ac ar-lein

maintext:
Mae cwrs newydd rhan amser i hyfforddi athrawon yn cael ei gyflwyno, gyda nifer o'r dosbarthiadau yn cael eu cynnal ar-lein.
Y bwriad yw ei gwneud hi'n haws i bobl sy'n ystyried newid eu gyrfa neu sy'n byw yn bell o ganolfan ymarfer dysgu.
Mae pryderon wedi eu codi ynglŷn â phrinder athrawon, a'r llynedd roedd diffyg o dros 300 rhwng y rhai gafodd eu hyfforddi ar gyfer y sector uwchradd a'r nifer yr oedd eu hangen.
Mae Llywodraeth Cymru am sicrhau bod mwy o hyblygrwydd i bobl hyfforddi i fod yn athrawon.
Hyblyg a hygyrch
Yn ôl yr Ysgrifennydd Addysg, Kirsty Williams, byddai'r pwyslais ar astudio ar-lein yn cael gwared ar unrhyw rwystrau fyddai'n gallu cael eu hachosi gan leoliad neu bellter o brifysgol.
"Bydd myfyrwyr newydd na fyddai byth wedi ystyried gyrfa mewn addysgu o'r blaen, neu ble fo'r costau neu eu lleoliad wedi bod yn rhwystr iddynt, yn gallu manteisio ar gymhwyster a rhaglen academaidd o'r safon uchaf bosibl, sy'n hyblyg ac yn hygyrch," meddai.
Y bwriad yw cyflwyno'r cyrsiau newydd o fis Medi 2019.
Image caption Mae Kirsty Williams wedi bod yn ysgrifennydd addysg ers Mai 2016
Yn ôl Llywodraeth Cymru bydd myfyrwyr yn gallu rhyngweithio gyda darlithwyr a myfyrwyr eraill ar-lein, gan osgoi'r pwysau i deithio i ddosbarthiadau.
Bydd athrawon dan hyfforddiant hefyd yn cael eu cyflogi'n uniongyrchol gan ysgolion o'r cychwyn, tra'u bod yn ennill cymhwyster.
Y nod yw ceisio mynd i'r afael â phrinder athrawon mewn ardaloedd gwahanol.
Cymorth ariannol
Dywedodd Ms Williams y byddai'r diwygiadau'n codi safonau yng Nghymru.
"Defnyddio technoleg yn y modd hwn yw'r ffordd orau i ni ddenu pobl ddawnus a phrofiadol iawn sydd â'r sgiliau lefel uwch y mae eu hangen ar y proffesiwn addysg a'r economi ehangach," meddai.
Fe fydd y myfyrwyr sy'n astudio'n rhan amser ar gyfer y cwrs TAR (Tystysgrif Addysg i Raddedigion) yn gallu hawlio cymorth ariannol fel rhan o newidiadau i gyllid myfyrwyr.
Mae disgwyl cyhoeddiad yn fuan ynglŷn â pha sefydliadau fydd yn gallu cynnig y cyrsiau hyfforddiant newydd.
Daw'r newidiadau yn dilyn adolygiad oedd yn codi pryderon am ansawdd hyfforddiant dysgu yng Nghymru.
Image caption Bu Aled William Mason yn fferyllydd am flynyddoedd cyn troi at ddysgu
Un sydd wedi newid cyfeiriad yw Aled William Mason, sydd bellach yn athro gwyddoniaeth a chemeg yn Ysgol Gyfun Gymraeg Bryntawe yn Abertawe.
Cyn hynny bu'n fferyllydd am dros saith mlynedd, ac mae'n croesawu'r newidiadau.
"Dwi'n credu bod hwnna'n ddatblygiad brilliant," meddai. "Mae'n rhoi cyfle i bobl wneud e'n rhan amser dros un neu ddwy flynedd.
"Wedyn os ydy arian yn broblem, mae'n gallu helpu yn ystod yr hyfforddiant a gallu helpu talu am gadw teulu a phethe fel yna.
"Ni'n brin o athrawon gwyddoniaeth - yn enwedig cemeg a ffiseg - ar draws Cymru.
"Fi'n gobeithio bydd hwn yn denu mwy o bobl i mewn i'r pynciau ac wedyn bydden ni'n gallu gweld y disgyblion yn gwella wrth i ni gael athrawon sy'n gallu dewis pwnc penodol."
Image caption Dywedodd Elaine Edwards y byddai gwella hyblygrwydd yn cadw athrawon yn y proffesiwn
Dywedodd ysgrifennydd cyffredinol undeb UCAC, Elaine Edwards ei bod yn gobeithio y bydd yn helpu i fynd i'r afael â phroblemau recriwtio ac "agor y proffesiwn i amrywiaeth mwy eang o bobl".
"Mae 'na broblem recriwtio yng Nghymru. Mae rhai ardaloedd, yn enwedig rhai gwledig, yn ei chael yn anodd, ac mae prinder o ran rhai pynciau hefyd.
"Ni'n gobeithio bod hwn yn arwydd y bydd y llywodraeth yn edrych ar gyflwyno system fwy hyblyg o weithio i athrawon.
"Mae'n gyfyng iawn ar hyn o bryd, ble mai'r unig fath o hyblygrwydd sydd yn agored i athrawon yw gweithio'n rhan amser.
"Mae'n amser i ni edrych ar hyblygrwydd, fyddai'n help i gadw pobl yn y proffesiwn yn hytrach na'u colli nhw."


description: Disgyblion Ysgol Pencae, Caerdydd yn cael eu ysbrydoli gan wyddoniaeth

title: Plannu hadau gwyddonol yn Llandaf


description: Dyn wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ar ffordd yn Sir y Fflint yn ystod oriau mân fore Sadwrn.

title: Dyn wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad yn Sir Y Fflint


description: Nigel Farage yn dweud bod dewis Neil Hamilton fel arweinydd UKIP yn y Cynulliad, yn hytrach na Nathan Gill, yn 'anghyfiawn'.

title: Farage: Dewis Neil Hamilton fel arweinydd yn 'anghyfiawn'

maintext:
Mae arweinydd UKIP yng Nghymru, Nathan Gill wedi dweud ei fod "wedi'i siomi" wedi i ACau'r blaid ddewis Neil Hamilton fel eu harweinydd yn y Cynulliad.
Cadarnhaodd y blaid ddydd Mawrth fod Neil Hamilton wedi ei ddewis fel arweinydd y grŵp, ar ol iddo herio Mr Gill ar gyfer yr arweinyddiaeth.
Mae arweinydd UKIP yn y DU, Nigel Farage hefyd yn anhapus iawn gyda'r penderfyniad i ethol Mr Hamilton.
Dywedodd: "Dwi wedi cydweithio'n agos gyda Nathan Gill fel arweinydd y blaid yng Nghymru. Mae'n taro fi fel person gonest, ffyddlon sy'n gweithio'n galed.
''Mae cael ei wared ar ôl ymgyrch etholiadol y Cynulliad yn anghyfiawn ac yn weithred gwbl anniolchgar.
''Wrth ymddwyn fel hyn, mae UKIP hefyd yn edrych fel y pleidiau eraill y buom ni'n brwydro'n galed yn eu herbyn.''
Bu saith Aelod Cynulliad y blaid yn cyfarfod ddydd Mawrth i benderfynu pwy ddylai arwain y grŵp, ac yn ôl Mr Gill, fe bleidleisiodd tri AC drosto, a phedwar dros Mr Hamilton.
Mae tensiwn wedi bod ym mherthynas y pâr ers misoedd.
Dywedodd Mr Gill mewn dadl deledu fis Ebrill na fyddai wedi dewis Mr Hamilton fel ymgeisydd Cynulliad UKIP.
Fe arweiniodd hynny at wraig Mr Hamilton, Christine, yn cyhuddo Mr Gill o ymddwyn fel "cadfridog o'r drydedd radd".
'Nid yw'n teimlo'n wych'
Wrth siarad â BBC Cymru ddydd Mawrth, dywedodd Mr Gill: "Mae hyn ychydig yn rhyfedd. Dim ond UKIP fyddai'n gwneud y math yma o beth, disodli rhywun a sicrhaodd ein buddugoliaeth fwyaf mewn gwleidyddiaeth ddomestig, ac yna pedwar o'r saith AC yn penderfynu fod angen rhywun arall i arwain y blaid."
Ychwanegodd: "Yn amlwg nid yw'n teimlo'n wych."
Image caption Bydd Neil Hamilton yn arwain grŵp UKIP yn y Cynulliad, tra bod Nathan Gill yn parhau i arwain y blaid ar lefel genedlaethol
Ond dywedodd ac nid yw sefyllfa Mr Hamilton fel arweinydd y grŵp ym Mae Caerdydd yn "dechnegol" ei wneud yn arweinydd y blaid yng Nghymru.
"Ni fyddai angen i mi fynnu hynny. Dyna realiti'r sefyllfa.
"Hoffwn ddiolch i Mark Reckless a David Rowlands am bleidleisio i mi, ond rydw i wedi fy siomi gyda Caroline Jones. Dywedodd wrtha i ei bod yn mynd i bleidleisio i mi. Dywedodd wrth Neil ei bod yn mynd i bleidleisio drosto ef hefyd. Ond Neil gafodd ei phleidlais."
'Consensws'
Ar ôl i'r blaid gadarnhau'r arweinydd, dywedodd Mr Hamilton bod y grŵp wedi dod i "gonsensws" ac wedi "penderfynu anghofio" yr anghydfod cyn yr etholiad.
"Rydw i wedi fy newis i wneud swydd benodol i fod yn arweinydd ACau UKIP yn y Cynulliad," meddai.
"Mae gen i lawer iawn o brofiad seneddol. Rydw i wedi bod yn weinidog llywodraeth."
Ychwanegodd: "Rydw i am fanteisio ar y profiad yna i gael yr effaith fwyaf i UKIP yn ystod y pum mlynedd nesaf.
"Dwi'n meddwl y byddwn ni'n gweithio gyda'n gilydd yn hapus iawn."
Image caption Mae Neil Hamilton wedi cadarnhau y bydd yn cyflogi ei wraig, Christine
Dywedodd Mr Hamilton nad oedd yn rhyfedd i Nathan Gill arwain y blaid yng Nghymru ac i yntau arwain yr ACau.
Soniodd hefyd y byddai'n parhau i fyw yn yr un lleoliad am y tro, a bod "problem fawr" o ran lle i greu canolfan i'w hun oherwydd maint rhanbarth Gorllewin a Chanolbarth Cymru.
Fe fydd Mr Hamilton nawr yn ennill cyflog o £84,000 y flwyddyn - £64,000 fel AC, a thaliad o £13,000 am fod yn arweinydd grŵp, yn ogystal â £1000 yn ychwanegol am bob aelod sydd gan UKIP (£7,000).
Fe wnaeth Mr Hamilton hefyd gadarnhau y byddai'n cyflogi ei wraig, Christine Hamilton.
Dadansoddiad Daniel Davies, Uned Wleidyddol BBC Cymru
Fe gafodd un blaid etholiad siomedig, tra bod plaid arall wedi torri tir newydd trwy ennill eu seddi cyntaf yn y Cynulliad.
Ond aelodau'r ail blaid - y blaid lwyddiannus, UKIP - yw'r rhai sydd wedi bod yn brwydro.
Doedd neb am herio Andrew RT Davies am arweinyddiaeth y Ceidwadwyr Cymreig, er gwaethaf methiant y Torïaid yn yr etholiad wythnos ddiwethaf. A thra roedd e'n gwneud cyfweliadau ddydd Mawrth ynglŷn â'i benderfyniad i ddal ati, roedd aelodau UKIP yn paratoi am gyfarfod i ddewis arweinydd eu grŵp nhw.
Fe ddewison nhw Neil Hamilton yn lle arweinydd y blaid yng Nghymru, Nathan Gill, penderfyniad fydd yn siomi Nigel Farage gan mai ef benododd Mr Gill.
Mae'n olygfa anghyffredin i weddill Aelodau'r Cynulliad.
Dyma gasgliad un aelod o staff sy'n gweithio yn y Bae: "Nawn nhw rhoi siglad i'r lle."


description: Aelod Cynulliad Ogwr yw'r diweddaraf i ddatgan ei fwriad i ymuno yn y ras i olynu Carwyn Jones.

title: Huw Irranca-Davies eisiau arwain Llafur Cymru


description: Ddiwrnod wedi cyhoeddi eu bod yn ystyried ariannu orsaf bwer niwclear newydd ar Ynys Môn, Llywodraeth Prydain yn dweud eu bod nhw'n trafod y polisibrwydd o gael rhagor o adweithyddion ar safle Wylfa newydd.

title: Llywodraeth Prydain yn trafod caniatau mwy o adweithyddion yn Wylfa newydd


description: Cynnal gwasanaeth i nodi canrif a hanner ers etholiad cyffredinol 1868, a'i ddylanwad pellgyrhaeddol ar gymuned yn ne Ceredigion.

title: Y Troad Allan: Effaith etholiad 1868 yng Ngheredigion

maintext:
Image caption Cafodd cynulleidfa a gweinidog capel Llwynrhydowen eu troi allan ym 1876
Bydd gwasanaeth arbennig yn cael ei gynnal ddydd Sul i nodi canrif a hanner ers etholiad cyffredinol hanesyddol 1868, a'i ddylanwad pellgyrhaeddol ar gymuned yn ne Ceredigion.
Yn 1876, cafodd cynulleidfa capel Undodaidd Llwynrhydowen a'u gweinidog William Thomas (Gwilym Marles) eu troi allan o'u capel gan eu tirfeddiannwr.
Roedd hynny'n ganlyniad i raddau helaeth i ymgyrchu rhyddfrydol Gwilym Marles, a gododd wrychyn John Lloyd o Alltyrodyn.
Image copyright other Image caption Roedd Gwilym Marles yn weinidog ac ymgyrchydd
I ddial am hynny, pan ddaeth les y capel i ben, gafodd y gynulleidfa eu cloi allan o'r capel gan y tirfeddiannwr, a bu'n rhaid i'r addolwyr chwilio am gartref newydd.
Mae'r gwasanaeth yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn Sain Ffagan wedi ei drefnu er mwyn nodi trobwynt pwysig etholiad 1868 yn y cyd-destun hanesyddol hwnnw.
'Newid hanes'
"Fe newidiodd etholiad cyffredinol 1868 hanes Cymru," medd un o'r trefnwyr, y newyddiadurwr a'r darlledwr Dylan Iorwerth.
"Cafodd ddylanwad mawr ar wleidyddiaeth gwledydd Prydain, ac ar unigolion a chymdeithas yn ne Ceredigion.
"Mae rhai yn dweud mai dyma'r etholiad ddechreuodd ar y cyfnod gwleidyddol modern.
Image caption Mae'n bwysig cofio cyfraniad pobl de Ceredigion i newid pellgyrhaeddol yng ngwleidyddiaeth Prydain, medd Dylan Iorwerth
"Ar y pryd, doedd yna ddim pleidlais gudd, ac am y tro cynta', fe wnaeth rhyddfrydwyr cyffredin guro'r landlordiaid Torïaidd mewn pleidlais agored.
"O ganlyniad, buodd 'na erlid ar denantiaid ac ar gynulleidfa capel Llwynrhydowen."
Bydd y digwyddiad yng Nghapel Pen-rhiw am 14:00 ddydd Sul yn "gyfuniad o wasanaeth traddodiadol a chyflwyniad", lle bydd gofyn i'r gynulleidfa "ddychmygu eu bod nhw nôl yn Llwynrhydowen" yn ystod y cyfnod dan sylw.
"Collodd 43 o deuluoedd eu ffermydd yng Ngheredigion yn y cyfnod hwn, a 26 yn Sir Gar," meddai Mr Iorwerth.
Cyflwyno pleidlais gudd
Ychwanegodd fod digwyddiadau fel y Troad Allan wedi dylanwadu ar yr hyn ddigwyddodd nesaf: "Y canlyniad ar lefel Brydeinig oedd bod ymchwiliad wedi bod yn y senedd, ac mi wnaeth y digwyddiadau arwain at gyflwyno'r bleidlais gudd.
"Mae'n ofnadwy o bwysig i atgoffa pobl o'r straeon 'ma, a sut mae pobl wledig yn Nyffryn Cletwr a Dyffryn Teifi wedi cyfrannu at newid pellgyrhaeddol ym myd gwleidyddol Prydain."
Gobaith y trefnwyr yw cynnal rhagor o ddigwyddiadau yn ddiweddarach yn y flwyddyn, yn agosach at adeg etholiad 1868 tuag at ddiwedd y flwyddyn.


description: Dyn 29 oed o Wynedd wedi ei gyhuddo o wneud, prosesu a dosbarthu lluniau anweddus o blant.

title: Cyhuddo dyn o wneud lluniau anweddus

maintext:
Mae dyn 29 oed o Wynedd yn wynebu 10 cyhuddiad o wneud, prosesu a dosbarthu lluniau anweddus o blant.
Mae Liam Alexander Dorr o Dywyn hefyd yn wynebu dau gyhuddiad o ddenu merch dan 15 i gymryd rhan mewn gweithred rhyw.
Honnir ei fod wedi gwneud a phrosesu a chael ei dalu am ddosbarthu hyd at 178 o luniau anweddus lefel A , B ac C rhwng Ionawr 2008 ac Ionawr 2013.
Roedd y cyhuddiadau yn cynnwys dosbarthu delweddau a ffilm o blentyn.
Yn Llys Ynadon Dolgellau, ni roddodd Mr Dorr ble. Cafodd ei ryddhau ar fechnïaeth a bydd yn ymddangos yn Llys y Goron Caernarfon ym mis Mehefin.


description: Heddlu'r De yn arestio dynes 37 oed ar ôl iddyn nhw gael eu galw i dŷ yn Rhondda Cynon Taf ble cafwyd hyd i blentyn wedi marw.

title: Arestio dynes ar ôl canfod plentyn yn farw yn y Rhondda


description: Clwb Pêl-droed Caerdydd yn arwyddo'r golwr Alex Smithies o Queens Park Rangers am ffi o tua £3.5m.

title: Caerdydd yn arwyddo'r golwr Alex Smithies am £3.5m


description: Caerdydd yn codi i'r chweched safle ar ôl curo Southampton

title: Caerdydd 2-1 Southampton


description: Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Alun Cairns, yn dweud fod cyfle gwirioneddol i Gymru "arwain y byd" o ran technoleg ynni newydd.

title: Niwclear: Cyfle i Gymru 'arwain y byd'


description: Profiad y newyddiadurwraig o geisio ad-ennill iaith ei mam-gu

title: Rebecca John: Y Gymraeg a fi - mae'n bersonol

maintext:
Mae Rebecca John yn wyneb cyfarwydd i wylwyr newyddion Saesneg BBC Cymru.
Ond efallai nad ydych chi'n ymwybodol fod Rebecca yn ddysgwr Cymraeg.
Yma, mae'n ceisio egluro ei pherthynas â'r Gymraeg a'i hymdrech i ad-ennill iaith ei mam-gu.
Image copyright Rebecca John Image caption Rebecca gyda'i chydweithiwr yn y BBC, a'r cyd-ddysgwr Cymraeg, Derek Brockway, yn mwynhau yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau 2015
Ffrogiau perffaith, lliwgar, gyda hetiau, bagiau llaw a menig i gyd-fynd. Nid y briodas frenhinol, ond Capel Calfaria yng Nghlydach yn y saithdegau.
Ro'n i yna gyda fy mam-gu Mary John, cyn-athrawes gynradd a Chymraes Cymraeg.
Mi ges i'n syfrdanu gan y gwisgoedd Sul gorau: Ro'n nhw'n edrych fel sêr Hollywood i fi. Ro'n i'n dwli ar sŵn yr iaith felodaidd a'r emynau, ond yr unig broblem oedd, bo' fi'n deall dim ond ychydig o eiriau ar y pryd, fel Iesu, Duw, yn oesoedd ac Amen!
Wnes i fwynhau'r profiad, ac roedd pawb yn hyfryd i fi, ond ro'n i'n teimlo fel dieithryn, achos do'n i ddim yn gallu deall llawer.
O ran y Gymraeg, dydy be' ddigwyddodd yn fy nheulu i ddim yn anghyffredin, yn anffodus.
Roedd fy mam-gu a nhad-cu yn siarad Cymraeg â fy nhad i, David, ond stopion nhw pan ddechreuodd e yn yr ysgol gynradd Saesneg yn Nghwm Ogwr.
Doedd dim ysgol Gymraeg yna ar y pryd, yn y pedwardegau, ac ro'n nhw'n poeni byddai fe'n drysu. Felly collodd fy nhad ei Gymraeg ar ôl hynny mwy neu lai, yn anffodus.
Image copyright Rebecca John Image caption Rebecca a'i thad ar ddiwrnod ei phriodas ym mis Gorffennaf 2008. Bu farw David flwyddyn yn ddiweddarach o ganser y brostad
Aeth fy chwaer hŷn, Juliet, a fi i ysgolion Saesneg ym Mhenybont-ar-Ogwr. Roedd hi yn yr un flwyddyn academaidd yn Ysgol Brynteg â Phrif Weinidog Cymru, ac roedd Carwyn Jones yn un o ddim ond ychydig o Gymry Cymraeg yn yr ysgol.
Dwi wedi dwli ar ieithoedd ers i mi fod yn blentyn. Wnes i gymryd gymaint o ieithoedd ar gyfer Lefel O, (Ffrangeg, Almaeneg, Lladin yn yr ysgol, a Sbaeneg tu fas i'r ysgol yn Ngholeg Penybont). Wnes i Lefel O Cymraeg tu fas i'r ysgol, flwyddyn yn gynnar.
Roedd fy nhiwtor, Jennice Jones, yn ffrind i'r teulu, ac roedd hi'n hyfryd iawn. Blynyddoedd yn gynt roedd hi wedi bod yn athrawes Cymraeg yn ysgol Secondary Modern Nantymoel, pan oedd fy nhad-cu Cliff 'Pop' John yn brifathro yna. Llysenw'r ysgol oedd Pop John's Academy ar y pryd.
Wyneb y Gymraeg ym Mhenybont oedd Jennice. Erbyn hynny, roedd hi wedi ymddeol ac yn rhoi gwersi Gymraeg i bobl fel fi, pan nad oedd hi'n chwarae golff, neu'n gweithio yn ei siop Gymraeg, Siop yr Hen Bont. Perthynas i'r darlledwr Garry Owen oedd Jennice, ac athrawes ardderchog.
Dylwn i fod wedi cario ymlaen i wneud Lefel A Cymraeg, ond wnes i Ffrangeg, Almaeneg a Saesneg yn lle, ac wedyn fe wnes i astudio Ffrangeg ac Almaeneg ym Mhrifysgol Caergrawnt.
Pan ddes i nôl i Gymru, ar ôl gwneud cwrs ôl-raddedig Newyddiaduriaeth yn Leeds, ro'n i'n benderfynol o ddysgu Cymraeg yn ôl ar gyfer fy nheulu.
Image copyright Rebecca John Image caption Tad-cu a mam-gu Rebecca - Cliff a Mary John. Gwnaeth eu penderfyniad i beidio siarad Cymraeg â'u mab siapio bywyd eu hwyres
Wnes i amryw o gyrsiau i oedolion, yn dechrau gyda Wlpan, ac wedyn llawer mwy. Ro'n i'n ystyried dechrau Lefel A Cymraeg fel oedolyn, ond roedd rhaid i fi symud o gwmpas Cymru fel gohebydd newyddion ar gyfer BBC Wales Today. Felly stopiais i fynd i wersi amser maith yn nôl nawr, tua 2001.
O ran dysgu'r Gymraeg, dwi'n teimlo fy mod wedi cyrraedd rhyw lefel gwastad ac mae gwneud cynnydd pellach wedi bod yn boenus o araf.
Dwi ddim yn ymarfer yn ddigon aml, achos dwi ddim yn gwybod popeth a does gen i ddim lot o amser sbâr i ddysgu geiriau ayyb. Felly dwi'n siarad gormod o Saesneg yn y gwaith, a does llawer o bobl ddim yn gwybod bo' fi'n siarad Cymraeg o gwbl.
Mae'n gylch dieflig i rywun fel fi: dipyn o berffeithydd sydd wedi astudio ieithoedd. Dwi'n teimlo fel na ddylen i siarad Cymraeg â phobl CYN i fi ddysgu popeth yn Modern Welsh gan Gareth King, a'r Geiriadur Mawr!
Image caption Wyneb cyfarwydd ar deledu BBC Cymru. Mae Rebecca yn clywed llawer o Gymraeg yn yr ystafell newyddion
Er hynny, dwi'n lwcus achos dwi'n clywed Cymraeg trwy'r dydd yn y gwaith a dwi'n deall bron popeth. Dwi'n clustfeinio'n rhugl!
Hefyd dwi'n gwrando ar BBC Radio Cymru ac ar yr ap ardderchog Say Something in Welsh. Felly dwi'n gweud pethau i wella, ond mae rhaid i fi wneud llawer mwy.
Dwi byth yn gwybod beth i ysgrifennu ar y Cyfrifiaid am yr iaith Gymraeg. "A allwch ddeall, siarad, darllen neu ysgrifennu Cymraeg?" Mae'r cwestiwn yn rhy llydan i fi, achos dwi'n gallu deall, siarad a darllen peth Cymraeg, ond dwi ddim fel Huw Edwards neu Vaughan Roderick, yn anffodus, o ran y Gymraeg!
Image copyright Rebecca John Image caption Yn ffodus, mae llawer o adnoddau sy'n gallu helpu dysgwyr
Dwi'n aelod o Gôr y Gleision ers wyth mlynedd, ac mae hyn yn helpu fi gyda'r Gymraeg, achos mae llawer o aelodau yn siarad Cymraeg, a 'dyn ni'n canu yn Gymraeg yn aml hefyd.
Ym mis Ebrill wnaethon ni gymryd rhan yng Ngŵyl Gymreig Ontario yng Nghanada. Roedd y Gymanfa Ganu yn Kingston yn atgoffa fi o Gapel Calfaria. Ro'n i'n gallu deall llawer mwy o Gymraeg wrth gwrs nag yn y saithdegau, ac ro i'n teimlo llai fel dieithryn.
Image caption Enillodd Côr y Gleision yr ail wobr yn y gystadleuaeth Côr Cymysg dros 45 mewn nifer yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau yn 2015
Dwi'n rhyfeddu'n aml ble dwi ar y 'sbectrwm Gymraeg', a sut gwnaeth penderfyniad fy mam-gu a nhad-cu, i stopio siarad Cymraeg â fy nhad, newid fy mywyd i hefyd.
Mae fy lleoliad i ar y sbectrwm wedi newid, ond mae 'na ffordd i fynd o hyd. Hoffen i wneud cwrs dwys, i gynyddu fy hyder i ddechrau siarad yn fwy aml.
Ym mis Awst dwi'n gweithio yn yr Eisteddfod ac mae'n côr ni'n cystadlu yna am y trydydd tro. Pan fydda i ar y llwyfan, bydda i'n meddwl am fy mam-gu o Glydach, ac am yr emynau Cymraeg yn ei chapel.
Dwi'n siŵr byddai hi wedi bod yn browd.


description: Arweinydd grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, Andrew RT Davies, yn ymddiswyddo.

title: Andrew RT Davies yn ymddiswyddo fel arweinydd Ceidwadol


description: 100 o swyddi yn cael eu creu wedi i borthladd gael ei ddewis i gynnal a chadw fferm wynt oddi ar yr arfordir.

title: Gwynt y Môr: 100 o swyddi i Gymru


description: Ururka xasaradaha adduunka ayaa ka digaya in muranka kharaar ee u dhexeeya dawladaha khaliijka carabta uu khatar ku yahay oo uu wiiqayo daganaansha Somalia.

title: khilaafka Khaliijka oo laga digay in Somalia uu dhibaateeyo


description: Gallai rhai pleidleiswyr yng Nghymru gael eu hepgor oddi ar y gofrestr etholiadol cyn Etholiad y Cynulliad yn 2016, yn ôl y Comisiwn Etholiadol.

title: Hepgor pleidleiswyr oddi ar y gofrestr etholiadol?


description: Honiadau o ymosodiadau rhyw, aflonyddu rhywiol a bwlio'n dod i'r amlwg mewn holiadur gan y BBC.

title: Arolwg yn datgelu honiadau pellach o ymosodiadau rhyw


description: Trefnydd ras feicio mynydd wnaeth arwain at farwolaeth dynes yn dweud ei fod yn fodlon â threfniadau diogelwch y digwyddiad.

title: Trefnydd yn 'fodlon' gyda diogelwch ras feicio angheuol


description: BBC Cymru ar ddeall ei bod hi'n debygol y bydd cwmni dur Tata yn cyhoeddi ddydd Llun y bydd cannoedd o swyddi yn cael eu colli yng Nghymru.

title: Disgwyl cyhoeddiad am gannoedd o swyddi dur ddydd Llun


description: Wiilkan meydkiisa la helay oo la dhaho Ryan Evans waxaa la waayey Isniinti isaga oo saaxibbadi u raacay inu ku soo dabbaasho balliga Stoke.

title: Wiil maalmahan la la'aa oo meydkiisa la helay?

maintext:
Image caption
Ryan Evans waa wiilka meydkiisa la helay school said earlier it was "deeply shocked" he was missing


description: Heddlu'r Gogledd wedi cadarnhau fod dyn 22 oed wedi marw mewn digwyddiad â thractor Yn Sir Dinbych.

title: Dyn wedi marw mewn digwyddiad â thractor yn Sir Ddinbych


description: Arolwg o swyddogion Heddlu'r Gogledd yn awgrymu bod mwyafrif mawr eisiau'r hawl i gario gwn taser tra ar ddyletswydd.

title: Plismyn Heddlu'r Gogledd eisiau cario gynnau Taser

maintext:
Image copyright PA
Mae arolwg o swyddogion Heddlu Gogledd Cymru yn awgrymu bod 79% ohonyn nhw yn awyddus i gael yr hawl i gario gwn taser tra ar ddyletswydd.
Dyna ganlyniad arolwg a gafodd ei gynnal gan Ffederasiwn Heddluoedd Cymru a Lloegr.
Roedd yr astudiaeth yn ystyried barn y swyddogion am arfau yn gyffredinol, gan ofyn hefyd pa mor fodlon oedden nhw gyda chefnogaeth arfog y llu a hefyd eu barn am gael eu harfogi.
Dangosodd yr arolwg o swyddogion Heddlu'r Gogledd bod:
79% o'r rhai ymatebodd eisiau mynediad i wn taser ar bob achlysur tra ar ddyletswydd (os yw eu rôl yn un addas i hynny);
53% o'r ymatebwyr yn dweud bod eu bywydau wedi bod mewn perygl difrifol o leiaf unwaith dros y ddwy flynedd diwethaf;
80% ddim yn credu y byddai cefnogaeth arfog ar gael iddyn nhw pe byddai ei angen;
35% o'r ymatebwyr o blaid arfogi heddlu fel mater o arfer.
Daw'r canlyniadau i'r arolwg yn dilyn sylwadau gan yr Ysgrifennydd Cartref, Sajid Javid a fynegodd gefnogaeth i ynnau Taser gan eu disgrifio fel "dewis tactegol pwysig i swyddogion sy'n delio gyda'r troseddwyr mwyaf difrifol a threisgar" wrth siarad yng nghynhadledd flynyddol y ffederasiwn.
'Dull effeithiol'
Dywedodd Rich Eccles, ysgrifennydd Ffederasiwn Heddlu Gogledd Cymru: "Nid yw'n gyd-ddigwyddiad bod mwyafrif y swyddogion a holwyd am gael mynediad i wn Taser drwy'r amser tra bod cyfran fawr o'r un swyddogion wedi gweld eu bywydau'n cael eu peryglu dros y ddwy flynedd ddiwethaf.
"Mae Taser yn ddull effeithiol iawn o ddelio â nifer y sefyllfaoedd peryglus y mae swyddogion yn eu hwynebu'n aml, ac mae'n ddewis llai angheuol nag arfau cyffredin.
"Mewn 80% o achosion lle mae gwn Taser yn cael ei ddangos, nid yw'n cael ei danio gan ei fod yn arf ataliol, ac mae hynny'n helpu o ddiogelu cymunedau yn ogystal â gwarchod swyddogion rhag ymosodiadau."
Mae Ffederasiwn Heddluoedd Cymru a Lloegr yn parhau i alw am wella mynediad at offer o'r fath i'w swyddogion, ac mae ymgyrch 'Protect the Protectors' yn ceisio gofalu am les corfforol a meddyliol eu swyddogion, sicrhau fod ganddyn nhw'n offer diogelu priodol a galw am ddedfrydau llymach i droseddwyr sy'n ymosod ar blismyn ac aelodau o'r gwasanaethau brys eraill.


description: Canlyniad siomedig i Abertawe yn stadiwm Liberty

title: Abertawe 1-2 Caerlŷr


description: Yvonne Evans, cyflwynydd tywydd S4C, yn cofio ei chyfarfyddiad annisgwyl â Nelson Mandela

title: Cwrdd â Nelson Mandela yng Nghaerdydd


description: Cwestiynu a fydd £2.5m o arian trethdalwyr gafodd ei fenthyg i'r cwmnïau y tu ôl i forlyn llanw Bae Abertawe yn gallu cael ei adfer.

title: Pryder am adfer £2.5m gan gwmnïau morlyn Bae Abertawe


description: Mae Leanne Wood wedi cyhoeddi y bydd hi'n gadael ei swydd fel arweinydd Plaid Cymru ar ôl etholiad 2021.

title: Leanne Wood i ildio arweinyddiaeth Plaid Cymru yn 2021

maintext:
Image caption Leanne Wood yn siarad gydag Aled ap Dafydd
Mae Leanne Wood wedi cyhoeddi y bydd hi'n camu o'r neilltu fel arweinydd Plaid Cymru ar ôl etholiad 2021... os na fydd hi'n Brif Weinidog.
Dywedodd Ms Wood wrth y BBC y byddai hi'n croesawu her i'w harweinyddiaeth a bod "lleiafrif" o fewn y blaid eisiau mynd ar "drywydd gwahanol".
Mae rheolau Plaid Cymru yn golygu y gall yr arweinyddiaeth newid pob dwy flynedd.
Nid yw Ms Wood wedi wynebu her i'w harweinyddiaeth ers cael ei hethol yn 2012, ond mae'r BBC ar ddeall fod yna anfodlonrwydd ymysg rhai ACau Plaid am ei pherfformiad.
Hyderus
Yn ôl Ms Wood mae ACau Plaid Cymru wedi cynnal trafodaethau agored ac onest, ond doedd hi ddim yn fodlon ymhelaethu ar yr hyn gafodd ei ddweud.
Roedd ei mandad hi wedi dod gan "aelodau cyffredin", meddai, gan bwysleisio fod y mwyafrif o'r rheini eisiau gweld hi yn parhau fel arweinydd.
Dywedodd Ms Wood y byddai hi'n croesawu her i'w harweinyddiaeth "i raddau" gan y byddai hynny yn rhoi'r cyfle iddi hi "fynd allan a chynnal trafodaethau".
Ychwanegodd: "Os nad ydw i yn Brif Weinidog ar ôl yr etholiad yn 2021, yna byddaf yn cerdded i ffwrdd".
"Byddaf nawr yn ymdrechu i sicrhau fod yr etholiad nesaf yn un cryf i Blaid Cymru, ac ein bod ni'n sicrhau lle yn y Llywodraeth.
"Ond mi fyddai'n brif weinidog."
Fel rhan o'i hymgyrch i ddiweddaru ei harweinyddiaeth, mae hi wedi galw am arolygiad llawn o bolisi'r blaid tuag at ynni niwclear, gan ychwanegu nad oedd hi yn bersonol o blaid Gorsaf Wylfa B ar Ynys Môn.


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Cyn-weinidogion Gogledd Iwerddon sy'n dod o Gymru yn pryderu am fethiant sgyrsiau Brexit i gyrraedd cytundeb ar y ffin yn Iwerddon.

title: Brexit: Pryder am fethaint trafodaethau ar ffin Iwerddon


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Ymhlith y melinau newyddion mwyaf cynhyrchiol y mae Swyddfa Cymru gallwch fentro swllt neu ddau y bydd eu datganiadau yn cynnwys y gair 'trawsffiniol'

title: Cymru, cawsom ein Moses!

maintext:
Bob dydd, yma yn y gwaith, rydym yn derbyn rhai dwsinau o ddatganiadau newyddion, rhaid yw eu darllen nhw i gyd er taw ychydig sy'n dod o'r rhan fwyaf ohonyn nhw.
Ymhlith y melinau newyddion mwyaf cynhyrchiol y mae Swyddfa Cymru a gallwch fentro swllt neu ddau y bydd eu datganiadau yn cynnwys y gair 'trawsffiniol' y dyddiau hyn. Roedd hyd yn oed y cyhoeddiad ynghylch gwasanaethau trenau Cymru ar ddechrau'r wythnos yn gyfle 'i ddatblygu cysylltiadau trafnidiaeth rhwng Cymru a Lloegr' yn ôl sgriblwyr Tŷ Gwydr. Bingo!
Rwyf wedi ysgrifennu o'r blaen ynghylch agwedd obsesiynol braidd Swyddfa Cymru tuag at gysylltiadau rhwng Cymru a Lloegr ond mae'r ymdrech ddiweddara yn ymylu ar fod yn ddoniol ac yn mynd a ni i fyd o rith lle mae'r moroedd yn diflannu, y dyfroedd yn rhannu a'r gwlyb yn troi'n sych.
Derbyniais yr amrywiaeth ddiweddaraf ar y thema ddoe - datganiad newyddion gyda'r pennawd hynod afaelgar 'Wales and South West England's joint innovation strengths highlighted in a new index produced by Data City' yn brolio am y cysylltiadau economaidd cryf rhwng Caerdydd, Casnewydd a Bryste. Mae'r Ysgrifennydd Gwladol, Alun Cairns yn amlwg ar ben ei ddigon. Dyma oedd ganddo i ddweud.
"This report demonstrates the value of the connectivity which is already underway between South Wales and the South West.In Bristol, Newport and Cardiff we have thriving digital and advanced manufacturing sectors, and our universities and higher education institutions have strong connections with industry and business on both sides of the Severn."
Am ryw reswm mae Alun yn fwy tawedog ynghylch 'clwstwr economaidd' trawsffiniol arall y mae adroddiad 'Data City' yn nodi sef rhanbarth 'Swansea-Exeter'.
Ym. Arhoswch eiliad. Sut mae honna i fod i weithio?
Does dim angen TGAU daearyddiaeth i wybod y byddai'n anodd iawn i chi deithio o Abertawe i Gaerwysg heb fynd trwy Gaerdydd, Casnewydd a Bryste ar y ffordd. Fe fyddai'n bosib, am wn i, i chi dwgyd cwch o farina Abertawe a'i hwylio o gwmpas Cernyw ac i fyny'r afon Exe ond rwy'n amau bod y traffig yna braidd yn ysgafn. Go brin ei fod yn ddigon i greu clwstwr economaidd!
Ond dyna ni. Yn ôl Data City mae'r cysylltiad rhwng Abertawe a Chaerwisg yn gryfach na chysylltiad ail ddinas Cymru â Chaerdydd!
I fod yn deg mae rhywun yn 'Data City' wedi sylwi bod 'na broblem. Ar ei gwefan ceir hyn yn yr FAQs.
"Are Swansea and Cornwall really part of the same cluster?
Probably not..."
Rwy'n amau y byddai 'definately' yn well air na 'probably' ond ta waeth am hynny, sut mae 'Data City' yn esbonio'r canfyddiad?
Wel sut mae esbonio popeth y dyddiau yma? Trwy feio'r cyfrifiadur wrth gwrs.
"We think that our clustering algorithm gives good results about nine times out of ten. It struggles because one of the main factors it uses to assign points to clusters is physical proximity. It doesn't understand what water is for example"
Neu mewn geiriau eraill "computer says no".
Nawr, mae'n chwerthinllyd braidd bod Swyddfa Cymru yn rhyddhau datganiad newyddion ar sail data sy'n amlwg amheus. Does ond gobeithio bod gwell sail i'w polisïau!
Cofiwch, mae 'na rywbeth eitha' apelgar ynghylch y syniad o'r ysgrifennydd gwladol yn sefyll ar y prom yn y Mwmbwls ac yn gorchymyn i'r dyfroedd agor o'i flaen. Cymru, cawsom ein Moses!


description: Mae cynnydd wedi ei wneud "ar nifer o faterion" yn y trafodaethau ynghylch cystadlaethau clwb Ewropeaidd, yn ôl y cymodwyr annibynnol.

title: Cystadlaethau rygbi Ewrop: Cam ymlaen?


description: Cyfarfod nos Lun i drafod diweddaraf pla pryfed Llanelli a phroblemau eraill yn ymwneud â sbwriel a thipio anghyfreithlon.

title: Cyfarfod i drafod pla pryfed Llanelli


description: Trafodaeth yn siambr y Senedd i ostwng yr oed pleidleisio yn etholiadau Cymru i 16.

title: Senedd i drafod gostwng oed pleidleisio i 16


description: Llywodraeth Cymru yn cadarnhau'r amseroedd y bydd ffordd yr A48 ar gau er mwyn cynnal gwaith atgyweirio ar ôl i dros 140,000 liter o gerosin ollwng.

title: Cyhoeddi amseroedd cau'r A48 yn Sir Gaerfyrddin


description: Goronwy Wynne yn cipio gwobr Llyfr y Flwyddyn 2018 am ei "gampwaith" o gyfrol, Blodau Cymru: Byd y Planhigion.

title: Blodau Cymru'n cipio Llyfr y Flwyddyn 2018

maintext:
Image copyright BBC Sport Image caption Blodau Cymru gan Goronwy Wynne yw enillydd Llyfr y Flwyddyn 2018
Campwaith ddylai fod ar gael ym mhob ysgol a llyfrgell, dyna ddisgrifiad beirniaid Llyfr y Flwyddyn 2018 wrth gyhoeddi mai cyfrol Goronwy Wynne, Blodau Cymru ddaeth i'r brig.
Cafodd y wobr ei chyflwyno mewn seremoni yn y Tramshed yng Nghaerdydd nos Fawrth.
Yn gynharach yn y noson, enillodd Goronwy Wynne y categori Ffeithiol Greadigol hefyd.
Robert Minhinnick ddaeth i'r brig yn y wobr Saesneg, am ei gyfrol Diary of the Last Man.
Image copyright Sioned Birchall
Llenyddiaeth Cymru sy'n trefnu'r gystadleuaeth yn flynyddol i ddathlu'r llyfrau gorau Cymraeg a Saesneg ym meysydd ysgrifennu creadigol a beirniadaeth lenyddol.
Mae enillwyr y tri chategori yn y ddwy iaith yn cael gwobr o £1,000 yr un, tra bo'r prif enillwyr yn cael £3,000 yn ychwanegol.
Y beirniaid ar y panel Cymraeg eleni yw'r ddarlledwraig a'r cyflwynydd Beti George; Prifardd Eisteddfod Genedlaethol 2016, Aneirin Karadog, a chyn-enillydd Gwobr Llyfr y Flwyddyn, Caryl Lewis.
Y colofnydd a'r awdur Carolyn Hitt; y bardd a'r golygydd Kathryn Gray a'r awdur Cynan Jones, a enillodd wobr y BBC Short Story Award 2017, yw beirniaid y panel Saesneg.
Gwobr Barn y Bobl Golwg 360
Y wobr gyntaf gafodd ei chyhoeddi oedd Gwobr Barn y Bobl Golwg 360, sy'n ganlyniad i bleidlais gan ddarllenwyr Golwg360.com.
Cafodd y wobr ei chyflwyno gan y newyddiadurwr Mared Ifan.
Enillydd y wobr eleni yw'r academydd a'r golygydd Peredur Lynch, am ei gyfrol farddoniaeth gyntaf, Caeth a Rhydd.
Image copyright Empics Image caption Enillydd Gwobr Barn y Bobl Golwg 360 yw'r Athro Peredur Lynch
Enillydd yr Wales Arts Review People's Choice Prize yw Tristan Hughes am ei nofel Hummingbird (Parthian).
Categori'r gyfrol farddoniaeth Gymraeg
Ar y rhestr fer:
Llif Coch Awst - Hywel Griffiths
Treiglo - Gwyneth Lewis
Caeth a Rhydd - Peredur Lynch
Yr enillydd yw Hywel Griffiths am ei gyfrol Llif Coch Awst (Cyhoeddiadau Barddas).
"Mae anwylder y dweud yn cyfareddu," meddai Caryl Lewis, wrth gyhoeddi'r enillydd.
Image copyright Barddas/Sioned Birchall Image caption Llif Coch Awst gan Hywel Griffiths sy'n ennill y wobr am y gyfrol farddoniaeth Gymraeg orau
Gwobr Farddoniaeth Saesneg Roland Mathias
Ar y rhestr fer:
The Mabinogi - Matthew Francis
Diary of the Last Man - Robert Minhinnick
All Fours - Nia Davies
A'r enillydd yw Diary of the Last Man (Carcanet) gan Robert Minhinnick
Categori ffuglen Gymraeg
Y rhestr y fer:
Gwales - Catrin Dafydd
Fabula - Llŷr Gwyn Lewis
Hen Bethau Anghofiedig - Mihangel Morgan
Cyhoeddodd Beti George mai Gwales (Y Lolfa) gan Catrin Dafydd ddaeth i'r brig, gan ei disgrifio fel "chwip o nofel".
Image copyright Sioned Birchall/Y Lolfa Image caption Catrin Dafydd a'i nofel Gwales ddaeth i'r brig yn y categori Ffuglen Cymraeg
Ffuglen Saesneg
Ar y rhestr Fer:
Hummingbird - Tristan Hughes
Lightswitches Are My Kryptonite - Crystal Jeans
Bad Ideas\Chemicals - Lloyd Markham
A'r enillydd yw Lightswitches Are My Kryptonite (Honno) - Crystal Jeans
Categori Ffeithiol Greadigol Cymraeg
Ar y rhestr fer:
Meddyginiaethau Gwerin Cymru - Ann Elisabeth Williams
Blodau Cymru: Byd y Planhigion - Goronwy Wynne
Ar Drywydd Niclas y Glais - Hefin Wyn
Ac mae'r wobr yn mynd i Goronwy Wynne am ei lyfr Blodau Cymru: Byd y Planhigion (Y Lolfa)
"Cyfrol nas gwelwyd ei thebyg erioed o'r blaen yn y Gymraeg", medd y Prifardd Aneirin Karadog gyhoeddi'r enillydd.
Categori Ffeithiol Greadigol Saesneg
Y rhestr fer:
Icebreaker: A Journey Far North - Horatio Clare
David Jones: Engraver, Soldier, Painter, Poet - Thomas Dilworth
All That Is Wales: The Collected Essays of M. Wynn Thomas - M. Wynn Thomas
A'r enillydd yw All That Is Wales: The Collected Essays of M. Wynn Thomas (Gwasg Prifysgol Cymru) - M. Wynn Thomas
Llyfr Cymraeg y Flwyddyn
Daeth y beirniaid yn ôl i'r llwyfan i gyhoeddi prif enillydd y noson yn Gymraeg.
Dywedodd Beti George fod y gwobrau'n rhai pwysig wrth roi statws i lenyddiaeth yng Nghymru a gwobrwyo'r awduron.
Dywedodd ei fod yn "benderfyniad anodd" dewis enillydd, ond bod y llyfr ddaeth i'r brig yn "gampwaith".
Enillydd Llyfr Cymraeg y Flwyddyn 2018 yw Blodau Cymru: Byd y Planhigion (Y Lolfa)
Derbyniodd Goronwy Wynne ei wobr gan y gweinidog Diwylliant, Dafydd Elis-Thomas.


description: Pleidlais yn y Senedd ar ddeddf yn gosod isafbris ar gyfer gwerthu alcohol yng Nghymru.

title: ACau i gynnal pleidlais ar ddeddf isafswm pris alcohol

maintext:
Image copyright PA
Bydd pleidlais yn y Senedd ddydd Mawrth ar a ddylid gosod pris isafswm ar gyfer gwerthu alcohol yng Nghymru.
Mae gweinidogion yn dadlau y byddai mynd i'r afael â gor-yfed yn arbed o leiaf un bywyd bob wythnos, gan arwain at ostyngiad o 1,400 y flwyddyn yn nifer y bobl sydd angen triniaeth ysbyty.
Dyw Llywodraeth Cymru heb benderfynu eto ar lefel yr isafbris.
Pe byddai isafbris o 50c yr uned o alcohol yn cael ei bennu, fe fyddai can o seidr yn costio o leiaf £1 a photel o win yn costio o leiaf £4.69.
Image copyright Llywodraeth Cymru Image caption Pe bai'r isaf bris yn 50c yr uned, byddai potel o fodca yn costio o leiaf £20
Mae disgwyl i'r mesur, sy'n cael ei gefnogi gan y Blaid Lafur a Phlaid Cymru, gael ei gymeradwyo yn y Senedd.
Pe byddai hynny'n digwydd, mae disgwyl ymgynghoriad cyn diwedd y flwyddyn ar lefel yr isafbris a bwriad i'w gyflwyno yn 2019.
Mae rheolwyr iechyd yn anelu at leihau nifer y marwolaethau â chysylltiad ag alcohol. 463 oedd y ffigwr yn 2015/16, ac mae 54,000 o bobl y flwyddyn yn cael triniaeth ysbyty mewn achosion yn ymwneud ag alcohol.
Er gostyngiad cyffredinol mewn yfed alcohol, mae pryder yn bennaf ynghylch goryfed achlysurol ymhlith pobl ifanc a goryfed ymhlith pobl dros 50.
Mae alcohol sy'n cael ei werthu am lai na 50c yr uned yn gyfystyr â 72% o'r gwerthiant cwrw, 42% o'r gwerthiant gwin a 66% o'r gwerthiant gwirodydd yn siopau ac archfarchnadoedd Cymru.


description: Morgannwg yn cael cweir gan Sir Northampton yng Nghaerdydd wrth i'r ymwelwyr selio buddugoliaeth hawdd gyda hanner diwrnod yn weddill.

title: Sir Northampton yn trechu Morgannwg yn hawdd


description: Cynnydd o 10% wedi bod yn nifer yr hysbysiadau cosb am barcio heb fathodyn glas.

title: Galw am blismona llefydd parcio anabl wedi 14,000 cosb


description: Cyn-Ysgrifennydd Cymru'n dweud fod gan arweinydd dros dro'r Ceidwadwyr Cymreig "sgiliau cynnil" all fod o help wrth glymbleidio yn y dyfodol.

title: Ceidwadwyr: 'Gallai Paul Davies weithio â Phlaid Cymru'


description: Cymro oedd yn llygaid dyst i'r ymosodiadau yn Llundain nos Sadwrn, lle cafodd saith o bobl eu lladd, yn rhannu ei brofiad.

title: Profiad Cymro wedi ymosodiadau Llundain nos Sadwrn

maintext:
Image copyright PA
Mae Cymro oedd yn llygad dyst i'r ymosodiadau yn Llundain nos Sadwrn wedi bod yn siarad am ei brofiad.
Roedd Gareth mewn tŷ bwyta yn un o'r lleoliadau lle digwyddodd yr ymosodiadau sef Borough Market.
Fe ddaeth un o'r ymosodwyr mewn i'r bwyty gyda chyllell a bu'n rhaid i Gareth a'i ffrindiau gloi eu hunain yn y tŷ bach am eu bod yn ofni am eu bywydau.
Mae saith o bobl wedi eu lladd a cafodd tri sy'n cael eu hamau o fod yn gyfrifol eu saethu'n farw gan yr heddlu.
Yr hyn rydym ni'n gwybod
Daeth yr adroddiadau cyntaf am yr ymosodiadau ychydig ar ôl 22:00 gyda'r sôn fod fan wen wedi bwrw i mewn i griw o gerddwyr ar London Bridge.
Yn ôl tystion roedd y fan wedi gwyro'n sydyn a mynd dros y palmant.
Mae'r heddlu'n dweud i'r fan gael ei gyrru wedyn i Borough Market lle neidiodd tri dyn allan ac yna thrywanu aelodau o'r cyhoedd yn yr ardal.
Mae'r heddlu yn dweud mai "digwyddiadau terfysgol" oedd yr hyn ddigwyddodd.
Roedd yr ymosodwyr yn gwisgo fest bomiau ffug.
Image copyright PA
Sŵn ergyd glywodd Gareth i ddechrau ac yna pobl yn rhedeg lawr y stryd.
"Odd y restaurant lle o'n i yn aros, oedd tua 50 o bobl yn dechrau symud i'r cefn ac yn dechrau gwneud sŵn a ddim yn gwybod beth oedd yn mynd ymlaen.
"O'n i efo ffrind fi a dau ffrind arall. Odd un ohonyn nhw yn disgwyl cael babi wythnos dwytha.
"Oeddan ni yn teimlo bod rhywbeth drwg am ddigwydd.
"O'n i yn dal ffrindiau fi a cymryd nhw fyny grisiau i gloi ni yn y toilet.
Gwaedd ger y drws
"Wedyn, jest cyn i fi gloi fy hun yn y toilet, dyma fi yn edrych lawr y grisiau a chlywed gwydr yn smashio a dyn yn cerdded mewn efo cyllell mawr yn edrych fel machete a merched yn crio a lot o sgrechian yn mynd ymlaen."
Yn y tŷ bach fe wnaethon nhw anfon negeseuon testun yn gofyn i'r gwasanaethau brys am help.
Roedden nhw yno am ryw awr meddai ac yn gallu clywed sgrechfeydd tu allan, yna distawrwydd.
"Wedyn dyma'r dyn armed response yn dod i'r drws ac yn gweiddi arnom ni i ddod allan. Ond o'n i ddim yn siŵr os oedd o yn fo neu beidio neu yn rhywun arall.
"Nathan ni gymryd siawns a mynd allan efo breichiau uwchben ein pennau.
"Ac wedyn lwcus oedd yr armed response person wedi dod aton ni a dweud rydan ni yn disgwyl bod popeth drosodd."
Image copyright Reuters Image caption Roedd aelodau o'r cyhoedd yn gorfod rhoi eu dwylo ar eu pennau am fod yna bryder fod yr ymosodwyr yn ceisio cymysgu gyda'r dorf
Mae nifer o bobl wedi eu hanafu ac yn ôl Gwasanaeth Ambiwlans Llundain fe gludon nhw o leiaf 48 i bump ysbyty yn y brifddinas. Mae 21 o bobl yn parhau mewn cyflwr difrifol.
Ymysg y rhai anafwyd mae pedwar swyddog Heddlu wnaeth geisio atal yr ymosodiad, dau gydag anafiadau difrifol.
Mae 12 o bobl wedi eu harestio yn Barking, Dwyrain Llundain.
Mae'r Prif Weinidog, Theresa May, wedi galw'r digwyddiad fel un "erchyll" sy'n cael ei drin fel "gweithred derfysgol posib" ac wedi bod yn cadeirio cyfarfod brys o'r pwyllgor argyfwng Cobra.
Image copyright Getty Images Image caption Cafodd pobl eu tywys o'r ardal wedi'r ymosodiad
Tyst arall i'r hyn ddigwyddodd oedd Mike Williams.
Mae'n aelod o gôr Cymraeg ac roedd mewn parti yn agos i'r farchnad gyda rhai o aelodau'r côr yn gwylio gêm derfynol Cynghrair y Pencampwyr.
"Ar ôl y gêm oedden ni jest yn cael cwpl mwy o drinks ac wedyn oedden ni yn gweld golau yn fflachio tu allan. O'n i yn cael negeseuon testun ac yn y blaen yn dweud bod rhywbeth wedi digwydd."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Llinos Griffin yn trafod y profiad o fod mewn cyswllt gyda'i brawd oedd ynghanol ymosodiad Llundain
Symud o'r ardal
Fe aethon nhw tu allan i weld beth oedd yn digwydd ond fe ddywedodd yr heddlu wrthynt fod yn rhaid iddyn nhw adael yr ardal.
Roedd gweddill aelodau'r côr ar wasgar meddai.
"Odd rhai o'r côr mewn un pub, rhai mewn pub arall ac o'n nhw yn cael lock ins. Odd security yn dweud bod neb yn gallu mynd allan o'r pub a neb yn gallu dod mewn. Oedd na jest mayhem a chaos rili.
Image copyright PA
Yn sgil y digwyddiadau mae'r blaid Geidwadol wedi rhoi'r gorau i'w ymgyrchu gwleidyddol ddydd Sul ac mae'r pleidiau eraill hefyd wedi gwneud yr un peth heblaw am UKIP.
Fe ddiolchodd yr arweinydd Llafur Jeremy Corbyn, y gwasanaethau brys am eu gwaith yn dilyn "y digwyddiadau brawychus a chiaidd".
Hwn yw'r trydydd ymosodiad o'i fath ym Mhrydain ers mis Mawrth ac mae'r heddlu wedi apelio ar i'r cyhoedd gadw draw o ardal yr ymosodiad nos Sadwrn.


description: Adroddiad tasglu, a sefydlwyd i edrych ar yr Eisteddfod Genedlaethol, yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru a'r Gymdeithas Llywodraeth Leol roi mwy o grant i'r Brifwyl.

title: Tasglu yn argymell bod yr Eisteddfod yn cael mwy o arian


description: Cafodd pum oedolyn a dau o blant eu cludo i'r ysbyty yn dilyn damwain ffordd yn Sir Gâr nos Wener.

title: Damwain: Saith yn yr ysbyty


description: Arbenigwyr yn creu map sy'n dangos pa wledydd sydd ar draws y môr i arfordir Prydain.

title: Creu map sy'n dangos pa wledydd sydd ar draws y môr


description: Aelodau Cynulliad i drafod cynnig yn y Senedd o ddiffyg hyder yn Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns, ond mae'n annhebygol o gael ei basio.

title: Cynulliad i gynnal pleidlais diffyg hyder yn Alun Cairns

maintext:
Bydd Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns AS, yn wynebu pleidlais o ddiffyg hyder yn y Cynulliad Cenedlaethol yn ddiweddarach.
Ond mae'n annhebygol y bydd y cynnig yn cael ei basio am nad oes ganddo gefnogaeth gweinidogion y Llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd.
Plaid Cymru sydd wedi cyflwyno'r cynnig ar ôl i'r Llywodraeth yn San Steffan benderfynu ddydd Llun i beidio â chefnogi Cynllun Morglawdd Abertawe.
Dim ond cynnig symbolaidd ydy hwn, am nad oes gan ACau yr hawl i ddisodli Mr Cairns am nad yw'n aelod o'r Cynulliad ei hun.
Mae'r cynnig yn nodi y dylai'r Cynulliad Cenedlaethol ddatgan "nad oes ganddo bellach hyder yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru i gyflawni prosiectau seilwaith mawr, yn dilyn penderfyniad Llywodraeth San Steffan i beidio â chefnogi morlyn llanw Bae Abertawe".
Yn ogystal â hynny mae'n cynnig hefyd yn datgan "nad oes ganddo hyder yn swydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru ac yn credu y dylai'r swydd gael ei dileu a'i disodli gan gyngor Gweinidogion y DU, wedi'i gyfansoddi'n briodol gyda phwerau cyfartal i wneud penderfyniadau ar y cyd".
Dim ond 10 aelod sydd gan Blaid Cymru yn y Cynulliad, ac mae un ohonyn nhw'n Llywydd, sydd ddim fel arfer ddim yn pleidleisio.
Er mwyn i'r cynnig gael ei basio byddai angen i fwyafrif yr aelodau ei gefnogi. Mae gan y Blaid Lafur 29 o'r 60 sedd yn y Senedd.
Mae dau welliant wedi cael eu cynnig gan y llywodraeth, sydd ddim yn mynd mor bell â chynnig Plaid Cymru, ac sy'n awgrymu "rhagor o gydweithredu sy'n fwy cynaliadwy rhwng Llywodraeth y DU a'r llywodraethau datganoledig".


description: Y cerddor Rufus Mufasa sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Rufus Mufasa

maintext:
Image copyright Paul Musso
Y cerddor, cantores, rapiwr a'r bardd, Rufus Mufasa, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Aneirin Karadog yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Dwi'n cofio lot... gormod... falle 'na pham dwi'n sgwennu. Atgof cyntaf yw llosgi bys fi ar ddrws y ffwrn, a blister afiach yn codi'n syth ar ôl, a wyneb Dad yn troi'n hollol wyn, a'r ddau o ni'n sefyll o dan y tap dŵr oer... mond tua un mlwydd oed o'n i.
Wnes i ddim crïo - roedd wyneb Dad yn waeth na'r ddamwain, ond nes i beidio cyffwrdd â'r ffwrn eto.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Ocê... oh man!! Brian Conley o "itsa puppettttt" fame!
A... Tupac, Eminem, Kurt Cobain, Karate Kid yr 80au.
Image caption Dydi Brian Conley yn edrych yn ddigon o sioe?!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Dwi ddim yn siarad amdano nhw! Shhh! Siŵr o fod gormod. Well peidio atgyfodi nhw....
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Dwi'n crïo'n aml... dwi'n chwerthin yn aml hefyd. Mae crïo yn beth iach i 'neud; ifanc, hen, merched, dynion...
Wnes i stopio crïo am flwyddyn - y dagrau ar streic - a ges i acne afiach. Ar ôl crïo un noson, roedd fy wyneb yn hollol glir pan godais i yn y bore. Paid ofni crïo. Paid ofni chwerthin. Ni'n troi lan i'r byd 'ma yn crïo!
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Wrth gwrs! Mae gen i lawer o rai hollol wych hefyd!
Dwi'n proper gwaith caled, mae brain fi'n llawn y rhan fwy o'r amser, wastad yn sgwennu, creu, sticio "stwff" ar waliau, llyfrau sgrap, wastod yn creu, deg peth yr un amser... fi fel deranged magpie mewn rave! Dwi'n caru darllen, gormod ar yn un pryd...
Dwi'n deall fy mod i jyst gormod o egni i rai pobl, rhy full on... ond dwi'n reit mewn i ioga hefyd!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Gen i lot o atgofion o Abertawe yn tyfu lan, a dwi 'di creu atgofion newydd yno yn ddiweddar gyda fy merched. Dwi'n rhan o'r ddinas, yn reit organic. Roedd Abertawe yn reit gefnogol gyda lansiad yr albym hefyd.
Hefyd, mae Beddgelert yn reit annwyl i mi. Es i a fy nghi, Lenocs Brown, yno, ac ers iddo fe farw, dwi'n mynd nôl yn aml.
Image caption Mae Beddgelert yn denu nifer o ymwelwyr - does dim syndod, gyda'r pentref mor hardd!
A... Tŷ Newydd! Wastod yn teimlo fel fi'n mynd adref. Mae'n lle pwysig, lle sydd wedi'n helpu fi dyfu fel artist, fel mam.. lle sydd wedi bod yn rhan o eiliadau reit bwysig yn fy mywyd.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Dwi 'di cael llawer, a hynny ar draws y byd... ond mae noson sy'n cynnwys mwy na 6 awr o gwsg yn swnio'n tip-top! Mae plant yn newid popeth, ond mae bywyd yn well, ond heb gwsg!
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Ysbrydol, penderfynol, mwyn... ac un am lwc - cryf!
O Archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Ffilmiau: True Romance a Lucy.
Llyfrau: Reit galed... ond gen i go to llyfr os fi'n teimlo'n ar goll, neu angen hyder - A guide for the advanced soul gan Susan Hayward. Dwi'n dewis tudalen hollol random a jyst cael gair gyda fy hunain, a trio rhoi pob dim mewn trefn, dust myself off, a nôl mewn i'r gêm.
Dwi newydd gorfen Pijin gan Alys Conran, ac yn darllen The Golden Orphan gan Gary Raymond... dwi bach yn obsessed gyda chwmni llyfrau Parthian. Dwi methu aros am farddoniaeth newydd gan Rhian Elizabeth a Kate North, sydd hefyd yn dod allan gyda Parthian.
Image caption Enillodd Alys Conran (canol, yn y sgarff) wobr Llyfr y Flwyddyn 2017 am ei nofel Saesneg 'Pigeon', sydd hefyd ar gael yn Gymraeg (Pijin)
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
DJ Brave Toaster - ni'n colli ti bro xxx
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi'n gallu gweld egni pobl... yn debyg i ddarllen auras - nid yr un peth, ond dyna'r unig ffordd dwi'n gallu esbonio.
Hefyd, mae gen i synnwyr arogl reit gryf, ambell waith yn rhy gryf ac mae'n fy ngwneud i'n reit sâl... fel darllen y byd gyda llygad ychwanegol, ond yn fy nhrwyn... gormod o wybodaeth. Gallu bod yn greulon, a hefyd yn reit anhygoel.
Dwi'n caru bach o focsio... ers bod yn ifanc. Gen i brosiect newydd yn dod lan am pob dim bocso... a'r Barri! Barri a Bocsio - ideal!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Bod yn fam... a sgwennu pob dim lawr sy'n teimlo'n bwysig i basio mlaen... a bwyta cacennau, canu a dawnsio, gyda phawb dwi'n eu caru.
Image copyright Noel LeConte Image caption Ynghyd â pherfformio ei chaneuon a'i rapiau, mae Rufus Mufasa hefyd yn barddoni ac yn ysgrifennu ei nofel Gymraeg gyntaf
Beth yw dy hoff gân a pham?
Amy Winehouse - You know I'm no good. Dwi'n caru pob dim Amy Winehouse, ond dwi'n hoffi lay-out y gân 'ma, mae fel fformat ffilm - Equilibrium > Disequilibrium > Equilibrium Restored.
Jill Scott - Getting in the way. Achos, mewn ffordd reit annwyl, mae Jill yn esbonio 'paid â meddwl am eiliad fydda i ddim yn gallu ennill mewn ffeit'!
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Vegetarian Food Studio, Caerdydd. Pob dim ar y menu, ddwywaith!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Derren Brown neu Rubin "Hurricane" Carter.


description: Rhestr gemau Uwch Gynghrair Cymru ar gyfer y tymor nesaf yn cael ei rhyddhau, wrth i Gaernarfon a Llanelli ddychwelyd i'r gynghrair

title: Cyhoeddi rhestr gemau Uwch Gynghrair Cymru


description: Ysgolion yng Ngwynedd wedi cael eu rhybuddio eu bod yn cadw gormod o arian wrth gefn, gydag adroddiad yn dangos fod rhai yn bancio hyd at £270,000 ar gyfer "argyfyngau."

title: Ysgolion Gwynedd yn 'cadw gormod' o arian yn ôl


description: Yn dilyn "cannoedd ar gannoedd" o alwadau'n pryderu am godi rhent, AC yn galw ar gymdeithasau i gyfiawnhau'r cynnydd.

title: 'Rhaid cyfiawnhau cynnydd rhent cymdeithasol'


description: Mae dyddiau'r cŵn wedi cyrraedd ac yn ôl yr arfer wrth i'r tymheredd godi y tu fas i'r senedd mae'r cynllwynio yn cychwyn oddi mewn gyda phob un o'r pleidiau naill yn bwrw ati i ethol arweinwyr neu'n ystyried gwneud.

title: Wrth y llyw


description: Shir madaxeedka Midowga Yurub ee ballaaran ayaa dhammaan kara ayadoo aan wax natiijo ah laga gaarin sidii xal loogu heli lahaa khilaafka la xiriira sidii laga yeeli lahaa soogalootiga sharci darrada ah.

title: Midowga Yurub oo ku kala qaybsan arrinta muhaajiriinta


description: Prinder arian yn gwneud pethau'n anodd i barciau cenedlaethol, ond dim disgwyl "newid agwedd mawr" yn ôl cyfarwyddwr Cymdeithas Tirfeddianwyr.

title: 'Prinder arian yn anodd' i'r parciau cenedlaethol


description: Alun Lenny, cyn-faer Caerfyrddin, yn cofio dechrau ei swydd fel gohebydd gyda'r Carmarthen Journal.

title: Atgofion o swyddfa papur newydd y Carmarthen Journal


description: Dynes 37 oed yn parhau yn y ddalfa ar ôl cael ei harestio yn dilyn marwolaeth merch yn Nhrealaw, Rhondda Cynon Taf.

title: Dynes yn parhau yn y ddalfa wedi marwolaeth merch


description: Dros 100 yn trafod dyfodol ysbytai Sir Amwythig oherwydd pryder am effaith ar bobl yng nghefn gwlad Powys.

title: Pryder Cymry am ad-drefnu gwasanaethau ysbyty dros y ffin


description: Am y tro cyntaf erioed yn hanes yr Ŵyl mae 'na gôr lleol wedi ei ffurfio.

title: Côr lleol newydd i berfformio yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen


description: Cras, martis 3 trìulas, in su Cunservatòriu de Casteddu sighint sos apuntamentos cun is 'Notturni di note'

title: Cras apuntamentu nou cun 'Notturni di note'


description: Ken Skates yn cyhoeddi na fydd yn sefyll yn y ras i fod yn arweinydd nesaf Llafur Cymru, ac y bydd yn cefnogi Mark Drakeford.

title: Skates ddim am sefyll i fod yn arweinydd nesaf Llafur


description: Cafodd paragleidiwr a barcutwr eu cludo i'r ysbyty yn dilyn damweiniau difrifol prynhawn dydd Sul.

title: Dau yn yr ysbyty yn dilyn damweiniau paragleidio


description: Heddlu'n cadarnhau fod teuluoedd o Gymru yn rhan o' ymchwiliad i farwolaethau babanod mewn ysbyty yng Nghaer.

title: Cymry yn rhan o ymchwiliad i farwolaethau babanod Caer


description: Claf wnaeth ddarganfod, ar ôl cael sgan preifat, fod ei ganser wedi lledaenu yn ei gorff yn dweud fod y GIG wedi ei "fethu".

title: Y Gwasanaeth Iechyd wedi fy 'methu', medd claf canser


description: Gwaharddiad ar ficrobelenni plastig mewn cynnyrch harddwch yn dod i rym yng Nghymru.

title: Gwaharddiad ar ficrobelenni plastig yn dod i rym


description: Un o sylfaenwyr Radio Ceredigion yn mynegi siom y bydd llai o Gymraeg i'w glywed ar yr orsaf yn y dyfodol.

title: 'Siom a gwarth' colli'r Gymraeg o Radio Ceredigion


description: Cyn-gapten Cymru a'r Llewod, Sam Warburton yn cyhoeddi ei fod yn ymddeol o rygbi oherwydd anafiadau ag yntau ond yn 29 oed.

title: Cyn-gapten Cymru Sam Warburton yn ymddeol o rygbi


description: Hawliau dynol bachgen wedi eu "cyfaddawdu" ar ôl iddo orfod aros am dair blynedd am lawdriniaeth ar ei aren, yn ôl ombwdsmon.

title: Oedi triniaeth wedi 'cyfaddawdu' hawliau dynol bachgen


description: Cyhoeddiad y bydd yr Eisteddfod Genedlaethol i ddod i Dregaron yng Ngheredigion yn 2020, a hynny am y tro cyntaf erioed.

title: Tregaron i gynnal Eisteddfod Genedlaethol 2020


description: Dyn o'r Felinheli wnaeth lofruddio ei wraig wedi marw yn y carchar, ychydig wythnosau wedi iddo gael ei ddedfrydu i oes dan glo.

title: Llofrudd o'r Felinheli wedi marw yn y carchar


description: Systemau cyfrifiadurol canolfan ganser arbenigol Cymru wedi methu 11 gwaith mewn pedair wythnos.

title: Oedi i driniaeth canser achos 'methiannau cyfrifiadurol'


description: Yr Eisteddfod Genedlaethol yn cyhoeddi rhestr fer ar gyfer Gwobr Albwm Cymraeg y Flwyddyn.

title: Cyhoeddi rhestr fer Albwm Cymraeg y Flwyddyn


description: Cynghorwyr Gwynedd yn penderfynu cau dwy ysgol ym Mangor wrth ad-drefnu gwasanaethau yn y ddinas.

title: Cyngor Gwynedd yn penderfynu cau dwy ysgol ym Mangor


description: Wrth gyhoeddi ei bod yn sefyll am arweinyddiaeth y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, Suzy Davies yn dweud y byddai'n fodlon cydweithio gyda Phlaid Cymru.

title: Suzy Davies yn 'fodlon cydweithio' â Phlaid Cymru


description: Aelod y Super Furry Animals yn egluro sut y cafodd ei ysbrydoli gan chwedl Rhys a Meinir.

title: Cian Ciarán a byd y chwedlau


description: Hanes pedwar teulu sydd wedi bod trwy driniaeth IVF i genhedlu eu plant

title: Y siom a’r gorfoledd: Profiadau teuluoedd o driniaeth IVF

maintext:
Ar 25 Gorffennaf, mae'n 40 mlynedd ers geni Louise Brown - y babi cyntaf i gael ei geni wedi triniaeth IVF.
Mae rhaglen Teulu - IVF, sy'n cael ei darlledu ar BBC Radio Cymru ddydd Llun, yn adrodd hanes pedwar teulu a'r siom a'r gorfoledd wrth fynd trwy brofiadau o IVF.
Mae'r cyflwynydd Catrin Manel, sydd hefyd wedi bod trwy'r driniaeth ei hun, cyn mynd ymlaen i fabwysiadu ei phlant, yn siarad ag eraill sydd wedi profi siom ac hapusrwydd wrth genhedlu eu plant.
Bu Heledd a Nathan Tandy o Benisarwaun yn ceisio'n hir i gael plant, cyn rhoi genedigaeth i'w efeilliaid Elsbeth ac Isaac.
Image caption Elsbeth ac Isaac
"'Da chi'n sbïo ar o gwmpas tua £8,000 bob un tro da chi'n neud o, a hyd yn oed rŵan dwi'n sbïo ar yr efeilliaid a sgynno nhw ddim syniad faint ma' nhw 'di gostio. Ond maen nhw wedi cyfoethogi mywyd i gymaint, jyst yn y chwech wthnos ma' nhw 'di bod yma," meddai Heledd Tandy.
"'Swn i yn ei 'neud o i gyd eto, a 'swn i siŵr yn talu'r ffortiwn yna i gyd eto oherwydd fedrwch chi ddim rhoi pris ar be' sy' gynno fi rŵan, mae o 'di bod werth o.
"I fi, o'n i'n gw'bod mod i'n mynd i gael teulu a do'n i ddim yn mynd i stopio tan o'n i 'di cael un, doedd dim gymaint a hynny o ots gen i sut, os oeddan nhw'n perthyn trwy waed neu beidio.
"Oedd un o fy ffrindiau gorau yn bedyddio ei merch a wnâi byth, byth anghofio y teimlad o eistedd yn y capel. Dwi'n cofio sbïo rownd ac o'dd pob un sêt arall efo plentyn gyda'u mam a'u tad, a dim ond ein sêt ni oedd efo dau o bobl.
"'Dach chi ddim isho crio a gwneud lle yn annifyr i bobl eraill, ma' nhw yn dathlu bod babi wedi cyrraedd. Ond go iawn, dach chi'n marw tu mewn."
Mae Delyth Morgans Phillips o Lambed bellach yn fam i Tryfan Samuel, ond hir ac emosiynol oedd ei thaith hithau a Rob cyn geni eu plentyn bach, meddai.
Image caption Catrin Manel gyda Delyth a Tryfan
"Fi'n cofio'r doctor yn dweud wrtha i, mewn ffordd matter of fact, mai IVF byddai'r unig opsiwn. O'n i wrth fy hunan, yn ysbyty Bronglais, ar ôl i'r doctor fynd wnes i dorri lawr a llefen.
"O'n i'n gweld e'n rhywbeth clinigol iawn, oedd rhaid cadw at oriau penodol o'r dydd i roi'r injections. Oedd rhaid cadw dyddiadur a chadw trefn, ac achos bod y peth mor glinigol, oedd 'na method arbennig i wneud pethe, o'n i'n meddwl bod hwn yn mynd i weithio, achos mae'n rhywbeth gwyddonol, penodol i neud.
"Felly'r tro cyntaf hynny wnaeth y driniaeth ddim gweithio, o'dd hynny'n siom. Ond yr ail dro aflwyddiannus wnaeth fy nharo i waetha'.
"Beth benderfynon ni wedyn, oedd i fynd am un cynnig eto, yn breifat y tro hynny. O'n i wedi planno ein bod ni'n mynd i ddechrau'r trydydd cylch ym mis Medi 2016 ac wedi cael y cyffuriau a phopeth yn barod.
"Ond daeth galwad ffôn i fynd lan i Ysbyty Bronglais, ac fe fuodd fy nhad farw. A meddylies i, geith hwn fod nawr, ma' pethe pwysicach 'da fi feddwl ambiti.
"Ond ar ôl rhai wythnosau fe benderfynon ni fwrw mlaen â hi a chael rhywbeth positif i edrych ymlaen ato fe.
"Bore'r canlyniad oedd 15 Tachwedd. O'n i wedi deffro tua 5 y bore i wneud y prawf, ac o'n i ffili credu'r peth bod y canlyniad yn bositif. Fi'n cofio llefen lot y bore hynny."
Roedd efeilliaid Dana a Richard Edwards o Aberystwyth, sef Dafydd a Fflur, ymhlith y mil o fabanod cyntaf i gael eu geni yn yr 1980au.
Image caption Cyflwynydd y rhaglen Catrin Manel gyda Dana a Richard Edwards
"Doedd dim IVF i gael ar yr NHS bryd hynny, felly yr unig ffordd o dderbyn triniaeth oedd i dalu amdano fe," meddai Richard Edwards oedd yn feddyg teulu yn Aberystwyth.
"Felly bant â ni i Bourn Hall [Caergrawnt] - y clinic cyntaf yn y byd gath ei sefydlu er mwyn IVF a chwrdd â Mr Steptoe.
"Oedd y driniaeth cyntaf yn aflwyddiannus, aethon ni nôl am yr ail dro, eto ddim yn gweithio, a nôl am y trydydd tro ag fe weithiodd e. Yn ffodus iawn i ni, fe gydiodd dau embryo.
"Roedd Dafydd a Fflur ymhlith y mil cyntaf i gael eu geni trwy IVF yn Bourn Hall."
Mae Mari Roberts o Gaerdydd yn sengl a phenderfynodd mai ei chyfle hi i gael plentyn oedd i fynd am IVF ar ei phen ei hun.
Image caption Mari Roberts a'i mab Idris
"O'n i erioed 'di gweld fy mywyd heb blentyn, felly oedd hi ddim yn gwestiwn a ddyle fi gael plentyn, oedd hi'n gwestiwn o sut o'n i'n mynd i wneud.
"O'n i o hyd yn meddwl 'sen i'n cwrdd â rhywun a byse fe jyst yn digwydd fel 'na, ond pan wnes i ddim, o'n i'n meddwl 'sut mae hyn yn mynd i ddigwydd, sut ydw i'n mynd i gael fy mhlentyn?'
"Mae mynd trwy'r broses IVF yn gallu bod yn emosiynol anodd. Mae'n rhaid cael cefnogaeth teulu a ffrindiau. Bydde cael partner yn haws, dwi'n siŵr ond cael rhywun i siarad efo sy'n bwysig.
"Yn lwcus fe wnaeth y rownd IVF weithio y tro cyntaf i fi. O'n i'n sicr oedd e ddim yn mynd i weithio... ond mae Idris wedi dod! O'n i'n teimlo'n ofnadwy o lwcus bod e wedi gweithio.
"Mae sperm banks ychydig bach fel internet dating lle chi'n mynd ar y we a chi'n gallu cael dewis lliw llygaid, gwallt, taldra, swydd a chi'n cael gwybod am eu teuluoedd nhw a iechyd.
"Roedd yr ysfa gen i i gael rhywun o'n i wedi ei gynhyrchu, rhywun sy'n rhan ohona i, gwbod bod 'na rhywun ar ôl, ar ôl i fi fynd, sydd yn rhan ohona i."
Teulu - IVF, BBC Radio Cymru, dydd Llun, 23 Gorffennaf, 12:30.
Efallai o ddiddordeb:


description: Derwyddon Cefn yn colli i Trakai a'r Bala yn cael eu trechu gan Tre Fiori dros ddau gymal yn rownd gyn-ragbrofol Cynghrair Europa.

title: Derwyddon Cefn a'r Bala allan o Gynghrair Europa


description: Yr heddlu, gwylwyr y glannau a'r gwasanaeth tân yn chwilio am ddyn aeth ar goll yn y môr ger arfordir Penfro ddydd Sul.

title: Chwilio am ddyn ar goll yn y môr


description: Ymateb Llywodraeth Cymru i adroddiad ar ddarpariaeth iechyd meddwl pobl ifanc "ddim digon da" yn ôl grŵp o aelodau'r Cynulliad.

title: Ymateb llywodraeth i adroddiad iechyd 'ddim digon da'


description: Crwner yn dweud nad oedd mesur diogelwch yn ei le cyn i wn tanc gael ei danio, gan achosi ffrwydrad.

title: Cwest: Nam ar wn oedd achos ffrwydrad tanc laddodd dau


description: Barn y colofnydd Yasmin Begum am sefyllfa fregus rhai o gymunedau Caerdydd

title: Codi cwestiynau am ddosbarth canol Caerdydd

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Bydd yr Eisteddfod yn cael ei chynnal ym Mae Caerdydd ddechrau Awst
Eleni mi fydd yr Eisteddfod Genedlaethol yn ymweld â Bae Caerdydd - ardal sydd wedi datblygu a newid yn llwyr ers dyddiau'r hen ddociau a Tiger Bay.
Ac mae nifer o ardaloedd yng Nghaerdydd wedi gweld newidiadau mawr yn y degawdau diwethaf wrth i filoedd o bobl, o bob cwr o Gymru a thu hwnt, dyrru i'r ddinas gyffrous, modern a chosmopolitan.
Ond beth yw effaith y mewnfudo a'r holl ddatblygu ar drigolion lleol y ddinas? Ydy o'n fêl i gyd?
Yma, mae'r colofnydd ifanc Yasmin Begum yn rhannu ei barn am sefyllfa fregus rhai o gymunedau Caerdydd. Mae hi'n gweld tebygrwydd gyda phroblemau tai haf yn y gogledd, ac yn codi cwestiynau anodd am dwf dosbarth canol y brifddinas:
Image copyright Yasmin Begum Image caption Mae Yasmin Begum, sy'n dysgu Cymraeg, yn ei hugeiniau cynnar ac mae ei theulu wedi byw yn y brifddinas ers saith cenhedlaeth
Hyd yn oed i bobl sydd ddim yn 'nabod Caerdydd, mae'n amlwg i bawb fod 'na newidiadau enfawr wedi digwydd yn y brifddinas.
O'r gwaith adnewyddu yn yr Aes a chreu ardaloedd i gerddwyr yn unig yng nghanol y ddinas i'r dwsin a mwy o letyau newydd i fyfyrwyr. Ers sbel, rydym yn gwybod am adfywiad Caerdydd.
Roedd 'adfywio' yn cael ei ddefnyddio'n llac i ddisgrifio'r newid ddigwyddodd wrth i dde Butetown ddatblygu i Fae Caerdydd.
Roedd 'adfywio' yn gyfforddus a chyfarwydd gyda ffocws ar y gymuned. Ond, erbyn hyn mae 'na derm arall sy'n cael ei ddefnyddio wrth i'r ffenomena gyflymu yn y ddinas: boneddigeiddio (gentrification).
Image caption Sgwâr Loudoun - calon yr hen Butetown, Tiger Bay, cyn dyddiau 'Bae Caerdydd'
Dylanwad y dosbarth canol
Mae boneddigeiddio yn derm sy'n golygu 'y broses o adnewyddu a gwella tŷ neu ardal er mwyn bodloni chwaeth dosbarth canol'.
Ar gyfartaledd, mae traean dinas Caerdydd yn byw o dan y ffin tlodi, felly mae 'na lawer o botensial i adnewyddu er mwyn apelio i'r dosbarth canol.
Mae boneddigeiddio yn digwydd mewn nifer o ardaloedd yn y ddinas, nid yn Butetown yn unig, a hynny gan mai Caerdydd yw'r ddinas sy'n tyfu ail gyflymaf yn y Deyrnas Unedig, ar ôl Llundain.
Yn hanesyddol, Pontcanna yw gogledd Glanyrafon (Riverside), ond ei fod yn cael ei alw yn Pontcanna. Yn 2016, cafodd Pontcanna ei ddynodi yn 'ardal' swyddogol (wnaeth blesio'r estate agents yn fawr).
Yn ôl data ar dlodi gan gyngor Caerdydd, mae byw ym Mhontcanna yn golygu eich bod 31% yn llai tebygol o fyw mewn tlodi nag os fyddech chi'n byw lai na phum munud i lawr y ffordd yng Nglanyrafon.
Pwy feddylia bod cyfleoedd bywyd yn gallu newid cymaint mewn un ardal?
'Effaith y BBC'
Mae statws Glanyrafon yn ansicr, am resymau yn fwy na thlodi yn unig. Mae'n agos iawn, iawn i ganol y ddinas.
Mi fydd nifer o gorfforaethau yn fuan yn symud i'r Sgwâr Canolog, tu fas i orsaf drenau Caerdydd Canolog, yn cynnwys y BBC, ac mae S4C wedi cyhoeddi bydd elfennau o'u gwaith yn symud yno yn ogystal ag i Gaerfyrddin.
Image caption Mi fydd pencadlys BBC Cymru yn symud i'r Sgwâr Canolog yng nghanol Caerdydd
Yn sydyn, mi fydd y tai Fictoraidd tair neu bedair ystafell wely yn ardaloedd tlotaf Glanyrafon yn apelio i'r rheiny sydd methu fforddio Pontcanna. Gydag ystafelloedd i'r plant a gerddi i'r cŵn, mi fydd yr ardaloedd yma ymhlith y cyntaf i fynd yn ystod y blynyddoedd nesaf.
Fe ddigwyddodd rhywbeth tebyg yn ardaloedd mwyaf cyfoethog Llandaf ger Heol Llantrisant, safle pencadlys presennol BBC Cymru; yr hyn oedd yn cael ei alw'n lleol yn 'Effaith y BBC'.
Darllenwyr The Guardian
Mae ardaloedd eraill y ddinas wedi mynd yn rhy ddrud oherwydd ffenomenau tebyg.
Mae Heol y Plwca (City Road) wedi dioddef nifer o danau ar prime real estate tra bod dros ddwsin o letyau i fyfyrwyr wedi eu hadeiladu yn ystod y blynyddoedd diwethaf.
Mae Heol y Plwca wedi'i leoli yn ardal y Rhath: yn 2011, fe gyhoeddodd The Guardian erthygl o'r enw 'Let's move to Roath and Cathays, Cardiff'. Saith mlynedd yn ddiweddarach ac mae'r Rhath a Cathays yn cael eu hystyried yn rhy ddrud.
Image caption Mae Heol y Plwca (City Road) yn y Rhath yn ardal brysur
Mae prynwyr a rhentwyr tai yn anelu am rannau eraill cod post CF24 fel Y Sblot ac Adamsdown, wrth iddyn nhw gael mwy am eu harian mewn ardaloedd sy'n mynd drwy'r broses o foneddigeiddio ar hyn o bryd.
Gyda phroblem digartrefedd enfawr, prinder tai cymdeithasol a gwleidyddion Caerdydd o blaid boneddigeiddio, dydy dadleoli economaidd pobl ifanc o'r ddinas ddim yn cael ei daclo'n eang.
Ai Grangetown yw'r Pontcanna newydd?
Mae 'effaith Bae Caerdydd' wedi teithio i'r gogledd. Erbyn hyn mae Grangetown yn gartref i fwy a mwy o sefydliadau creadigol ac asiantaethau sydd wedi eu gwthio mas o Fae Caerdydd.
Mae rhent yn rhatach yn Grangetown. Mae tai hefyd yn rhatach yn Grangetown, er ddim am llawer hirach.
Image copyright Google Image caption Ardal ddeniadol ond drud Pontcanna. A fydd ardaloedd eraill yn dilyn yr un trywydd?
I ddweud y gwir, gallwch chi weld effaith boneddigeiddio wrth edrych ar y bwyd o Pakistan sydd ar gael ar un stryd yn Grangetown.
Mae un lle lle gallwch chi brynu onion bhaji am £1, ac ar yr un stryd mewn tafarn sydd wedi ei 'hadnewyddu' yn ddiweddar gallwch chi brynu onion bhaji burger am £10. Mae'n costio llai na 10c fel arfer i wneud onion bhaji.
Tai haf a'r ardaloedd gwledig
Nid dyma'r tro cyntaf i gymunedau yng Nghymru beidio allu prynu neu rentu yn eu hardaloedd lleol.
Yn y 70au a'r 80au, cafodd nifer fawr o ail gartrefi eu prynu yn ardaloedd gwledig gorllewin, canolbarth a gogledd Cymru.
Hyd heddiw, Gwynedd yw un o'r ardaloedd mwyaf poblogaidd yn y DU ar gyfer tai haf, gyda Cymdeithas yr Iaith yn dadlau y dylai pobl leol gael y cyfle cyntaf i brynu cartrefi, er mwyn lleihau allfudo.
Mae'r diffyg gweithredu ar y ddwy ffenomena yma, boneddigeiddio a phrynu ail gartrefi, yn codi cwestiynau ynglŷn â pham nad yw gwleidyddion yn gwneud mwy a phwy, mewn gwirionedd, sy'n elwa o'r newidiadau yma sy'n niweidio cymunedau Cymreig.
Efallai o ddiddordeb:


description: AS Ceidwadol Cymreig yn herio un o'i gyd-aelodau dros ei feirniadaeth o gynlluniau Theresa May ynghylch Brexit.

title: Ceidwadwyr yn herio'i gilydd dros gynlluniau Brexit May

maintext:
Image caption Mae Guto Bebb (dde) yn honni nad oedd David Jones wedi cyflawni llawer yn ei flwyddyn fel gweinidog Brexit
Mae'r AS Ceidwadol o Gymru, Guto Bebb wedi beirniadu'r cyn-weinidog Brexit, David Jones am feirniadu'r prif weinidog Theresa May.
Fe fydd aelodau cabinet Llywodraeth y DU yn cyfarfod ddydd Gwener i drafod cynigion ar gyfer y berthynas gyda'r Undeb Ewropeaidd ar ôl Brexit.
Dywedodd Mr Jones fod y cynigion yn croesi "llinellau coch" Mrs May ei hun ynglŷn â gadael yr undeb dollau a'r farchnad sengl.
Ond mynnodd Mr Bebb fod yr AS yn "surbwch" am nad oedd yn gallu cynnig unrhyw syniadau ei hun.
'Croesi llinellau'
Mae Mr Jones yn AS Ceidwadol dros Dde Clwyd, tra bod Mr Bebb yn cynrychioli'r un blaid yn San Steffan yn etholaeth Aberconwy.
"Mae'n bechod bod cyn-weinidog Brexit, wnaeth ddim cynnig unrhyw ffordd gall ymlaen yn ei flwyddyn yn y swyddfa, nawr yn meddwl ei bod hi'n dderbyniol ymosod ar y prif weinidog ar y teledu a'r radio dros gynllun dydi o heb ei ddarllen," meddai Mr Bebb, oedd o blaid Aros yn y refferendwm.
"Fe wnaeth y diffyg cynnydd yn ystod ei flwyddyn fel gweinidog Brexit olygu bod David yn cael y sac, a blwyddyn yn ddiweddarach dydi o dal heb gynnig unrhyw atebion positif.
"Ydi ei agwedd surbwch o wedi effeithio ar ei grebwyll?"
Mae gweinidogion y cabinet yn cyfarfod yn Chequers, cartref gwledig y prif weinidog, er mwyn ceisio datrys eu rhaniadau dros Brexit.
Ar hyn o bryd maen nhw'n anghytuno ar ba mor agos y dylai'r DU barhau i lynu at reolau'r UE.
Image caption Mae David Jones wedi cyhuddo Theresa May o groesi ei llinellau coch ei hun
Mae disgwyl i Mrs May awgrymu cadw at safonau'r UE ar reolau masnach a nwyddau, ond nid ar gyfer gwasanaethau.
Bydd yn rhaid i unrhyw gynllun y mae'r cabinet yn cytuno arno hefyd gael sêl bendith gan yr Undeb Ewropeaidd.
"Ar yr wyneb - wrth gwrs dydw i ddim wedi gweld y ddogfen - dydi hi ddim yn un da o gwbl," meddai Mr Jones wrth raglen Today ar BBC Radio 4 ddydd Gwener.
"Mae'r prif weinidog wedi'i gwneud hi'n glir bod ganddi dair llinell goch yn y trafodaethau yma. Dim marchnad sengl, dim undeb dollau, a dim awdurdod i Lys Cyfiawnder Ewrop.
"Mae'n ymddangos i mi fel y byddai'r llinellau coch yma'n cael eu croesi gyda beth sy'n cael ei gynnig heddiw."
Dyma yw'r sylwadau cyhoeddus diweddaraf gan Mr Bebb yn beirniadu gwleidyddion Ceidwadol sydd o blaid Brexit.
Fe wnaeth AS Aberconwy gyhuddo'r ysgrifennydd iechyd Jeremy Hunt o sylwadau "ymfflamychol" wedi iddo ddweud ei bod hi'n "amhriodol" i fusnesau sôn am bryderon ynghylch Brexit.
Bu'n feirniadol hefyd o gyn-arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig yn y Cynulliad, Andrew RT Davies, a ddywedodd fod Airbus wedi gor-ddweud y risg i swyddi petai'r DU yn gadael yr UE heb gytundeb.


description: Mae ffigyrau yn dangos fod bron i 1000 yn llai o fyfyrwyr yn astudio cyrsiau prifysgol drwy gyfrwng y Gymraeg eleni.

title: 1000 yn llai yn astudio cyrsiau prifysgol cyfrwng Cymraeg


description: Betsan Moses yn dweud bod yr Eisteddfod yn "sicr" o barhau i deithio, ond bydd cyfleoedd newydd wedi gŵyl di-faes Caerdydd.

title: Prif Weithredwr: Eisteddfod yn 'sicr' o barhau i deithio


authors:
Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Yn dilyn camgymeriad arweinydd Llafur y DU, Daniel Davies sy'n ystyried pwysigrwydd iechyd fel pwnc gwleidyddol.

title: Iechyd: Pwnc gwleidyddol unigryw


description: Plentyn ac un person arall yn cael triniaeth ysbyty wedi gwrthdrawiad ger Llandeilo.

title: Tri char mewn gwrthdrawiad ger Llandeilo


description: Beirniadu Cyngor Gwynedd am hedfan baner â Jac yr Undeb arni y tu allan i'r siambr i nodi Diwrnod y Lluoedd Arfog.

title: Beirniadu Cyngor Gwynedd am hedfan Jac yr Undeb


description: Cyhoeddi canllawiau newydd i helpu lleoliadau gofal plant ddarparu bwyd a diod iach.

title: Canllawiau bwyta'n iach newydd i leoliadau gofal plant


description: Tri o hwylwyr ifanc mwyaf addawol Cymru'n cymryd rhan mewn ymarferiadau munud olaf, cyn troi am gystadlaethau ar draws Ewrop dros yr haf.

title: Ar y dŵr gyda hwylwyr addawol Cymru


description: Cwmni rheoli gwastraff yn galw ar Lywodraeth Cymru i wneud mwy wrth ailgylchu gwastraff plastig amaethyddol.

title: Galw am fwy o ganolfannau i ailgylchu gwastraff fferm


description: Dyn o'r gogledd wedi cael ei arestio ar amheuaeth o lofruddio yn dilyn marwolaeth dyn yn Sir y Fflint nos Fercher.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddio yn Sir y Fflint


description: Heddlu'n cyhoeddi enw dyn 18 oed a fu farw mewn gwrthdrawiad rhwng car a lori ar yr A470 ger Dolgellau.

title: Cyhoeddi enw dyn fu farw ar yr A470 ger Dolgellau


description: Ymgeisydd Ceidwadol mewn isetholiad cyngor yn cael ei gwahardd gan y blaid yn dilyn "sylwadau annerbyniol" am Fwslemiaid a Theresa May.

title: Gwahardd ymgeisydd Ceidwadol am 'sylwadau annerbyniol'

maintext:
Mae ymgeisydd gafodd ei dewis gan y Ceidwadwyr i sefyll mewn isetholiad cyngor wedi cael ei gwahardd gan y blaid yn dilyn "sylwadau annerbyniol" ar gyfryngau cymdeithasol.
Roedd Laurel Ellis wedi ei dewis i sefyll yn ward Gurnos ar Gyngor Sir Merthyr Tudful.
Fe wnaeth Ms Ellis rannu negeseuon yn beirniadu Islam ac arweinydd y Ceidwadwyr, Theresa May.
Dywedodd Ms Ellis nad yw am amddiffyn y negeseuon a'i bod yn difaru'r sylwadau a wnaeth am Mrs May ar Twitter.
'Sharia May'
Fe wnaeth y Ceidwadwyr gyhoeddi bod Ms Ellis wedi'i gwahardd yn dilyn ymholiadau gan BBC Cymru am ei negeseuon Facebook ddydd Mercher.
Dywedodd y blaid na fyddai hi'n sefyll ar eu rhan - ond mae'r papurau enwebu eisoes wedi'u cyflwyno a bydd ei henw'n ymddangos ar y papur pleidleisio.
Fe wnaeth tudalen Facebook Ms Ellis rannu un neges oedd yn awgrymu bod Prydain yn oddefgar "cyn i'r Mwslemiaid fartsio".
Roedd un arall, gyda'r pennawd "Sharia May", yn cynnwys llun wedi'i addasu yn dangos Theresa May yn gwisgo dillad crefyddol Mwslimaidd.
Roedd y negeseuon yn deillio o dudalennau Facebook eraill yn wreiddiol.
Mewn neges Twitter cyn i Mrs May ddod yn arweinydd ar y blaid Geidwadol, dywedodd Ms Ellis: "Arweinydd sy'n cefnogi Islam ac sy'n hapus cael Deddfau Sharia yn ein gwlad?"
'Cynrychioli pobl o bob cefndir'
Dywedodd llefarydd ar ran y Ceidwadwyr Cymreig fod y blaid yn ceisio "ymestyn allan a chynrychioli holl gymunedau a phobl o bob cefndir yng Nghymru".
Cyn y gwaharddiad dywedodd AC Llafur Merthyr Tudful a Rhymni, Dawn Bowden: "Mae'n bryderus fod y Ceidwadwyr Cymreig wedi dewis ymgeisydd swyddogol â safbwyntiau sy'n ymddangos mor annymunol a gwrth-Islam, sydd hefyd yn edrych fel petawn nhw hyd yn oed yn ymosod ar arweinydd ei phlaid ei hun.
"Mae'n glir fod gan y Ceidwadwyr Cymreig gwestiynau i'w hateb ynglŷn â sut y cafodd ymgeisydd o'r fath ei dewis."
Image caption Mae Dawn Bowden wedi mynegi pryder am negeseuon Ms Ellis, sydd wedi ymateb gan honni i'w geiriau gael eu 'camliwio'
Dywedodd Ms Ellis: "Rwy'n mawr edifar y sylw a wnes i ynghylch Theresa May ac rwyf wedi gwneud fy ngorau ers ymuno â'r Ceidwadwyr i weithio tuag at lwyddiant y blaid.
"Megis gair i ddod â trafodaeth i ben, yn fy nhyb i, yw'r cyhuddiad o wrth-Islamiaeth, i 'nhyb i. Roedd fy sylwadau i wedi'u hanelu at derfysgwyr yn unig."
Ychwanegodd: "Dydw i ddim am amddiffyn hen negeseuon rwyf wedi'u rhannu, er rwy'n credu ein bod â gwlad ardderchog.
Gan gyfeirio at Ms Bowden, dywedodd "mae'r aelod Llafur wedi camliwio fy ngeiriau a'r ystyr."
Mae'r isetholiad ar 26 Gorffennaf yn cael ei gynnal wedi i'r cyn-gynghorydd, Rhonda Braithwaite gamu o'r neilltu am resymau personol ym mis Mai.
Mae Allyn Hooper o'r blaid Lafur, a'r ymgeiswyr annibynnol Dillan Singh a Jeremy Davies, hefyd yn sefyll.


description: Cwpwl sy'n rhedeg y pafiliwn tê ar bier Bangor wedi dweud fod gwaith atgyweirio wedi eu gorfodi i gau'r caffi gyda dim ond tri diwrnod o rybudd.

title: Cau pier Bangor wedi gwneud cwpwl yn 'amddifad'


description: Gallai treth incwm yng Nghymru godi 1c, er mwyn cynyddu'r gwariant ar addysg, yn ôl un o ymgeiswyr arweinyddiaeth Plaid Cymru, Adam Price.

title: Adam Price yn galw am gynnydd 1c mewn treth i hybu addysg


authors:
Alun Thomas
Newyddion Radio Cymru

description: Agoriad swyddogol canolfan yn Y Fenni wedi galw am weithgareddau Cymraeg ar ôl Eisteddfod Genedlaethol 2016.

title: Canolfan Gymraeg yn gwireddu breuddwyd i bobl Y Fenni


description: Yr RSPB i apelio yn erbyn penderfyniad gan gynghorwyr Môn i wrthod caniatáu iddyn nhw godi ffi am barcio ger Ynys Lawd.

title: RSPB i apelio yn erbyn penderfyniad tâl parcio Ynys Lawd


description: Cipolwg ar ddigwyddiadau'r Sioe yn Llanelwedd

title: Y Sioe Fawr: Lluniau'r wythnos


description: Yr actores Sue Roderick sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actores Sue Roderick


description: Hofrennydd wedi ei anfon i ddiffodd fflamau ar fynydd Maerdy wrth i'r gwasanaeth barhau i gadw llygad ar sawl safle ar draws y wlad.

title: Ymladdwyr yn delio a sawl tân yn y tywydd poeth


description: Penaethiaid gwasanaeth tân y gogledd yn ymchwilio i'r posibilrwydd bod tân eithin mawr ger Caernarfon wedi cael ei gynnau'n fwriadol.

title: Posib bod tân Mynydd Cilgwyn wedi'i gynnau'n fwriadol


description: Arbenigwyr meddygol yn dweud bod angen hyfforddi meddygon mewn ysbytai yng Nghymru er mwyn sicrhau gwasnaeth meddygol Cymraeg.

title: 'Angen hyfforddi meddygon yn ysbytai Cymru'

maintext:
"Rhaid gwneud pob dim i hyfforddi meddygon mewn ysbytai yng Nghymru er mwyn eu cadw a sicrhau gwasanaeth meddygol Cymraeg" - dyna neges arbenigwyr meddygol mewn rhaglen a fydd yn cael ei darlledu ar BBC Radio Cymru ddydd Llun i nodi pen-blwydd y GIG yn 70.
Yn ôl ffigyrau y Swyddfa Ystadegau Gwladol dim ond 380 o feddygon teulu Cymraeg eu hiaith sy'n gweithio yng Nghymru - ond fel mae'r rhaglen yn nodi does dim rhaid i feddygon gofrestru gallu ieithyddol.
Mae'r rhaglen yn canfod mai Dr Mair Parry yw'r unig feddyg pediatrig Cymraeg yng ngogledd Cymru ac yn ei hôl hi mae sefyllfa denu meddygon yn gyffredinol - yn enwedig meddygon Cymraeg - lawer yn waeth nawr nag ugain mlynedd yn ôl.
'Siom peidio cael ysgol feddygol'
Mae'n dweud: "Os na da'n ni'n gallu hyfforddi meddygon yn lleol mae'n lot anoddach denu nhw nôl wedyn.
"Roedd e'n siom peidio cael ysgol feddygol yn y Gogledd.
"Mae'r Ysgrifennydd Iechyd Vaughan Gething yn gwybod ein bod yn poeni ond weithiau dwi'n meddwl nad yw e'n deall pa mor ddrwg ydi hi arnom ni."
Image caption Yng Ngorffennaf 2017 dywedodd Vaughan Gething nad oedd wedi ei berswadio bod angen ysgol feddygol i'r gogledd
Wrth ymateb i'r prinder staff meddygol Cymraeg mae Vaughan Gething yn dweud mai'r broblem fawr yw deall faint o staff sydd eu hangen.
Mae'n nodi bod angen cynyddu lleoedd hyfforddi ym mhrifysgolion Caerdydd ac Abertawe ac yn awgrymu y gallai hi gymryd gormod o amser i sefydlu ysgol feddygol yn y Gogledd.
Un arall sy'n credu bod hi'n argyfwng o ran denu meddygon yw Dr Margaret Jones sydd wedi bod yn feddyg yn Y Drenewydd ers dro dri deg mlynedd.
"Fi yw'r unig feddyg," meddai, "sy'n siarad Cymraeg yma ac mae Cymry Cymraeg Drenewydd yn ceisio cael apwyntiad 'da fi.
"Pan dwi i'n gadael be sy'n mynd i ddigwydd? Dydan ni ddim yn gallu cael doctor o unrhyw wlad heblaw sôn am rywun sy'n siarad Cymraeg."
'O ddod yma, maent wedi aros'
Yr unig ateb, medd ei merch Dr Siwan Jones sy'n gofrestrydd yn Ysbyty Maelor Wrecsam yw annog Cymry Cymraeg sy'n astudio meddygaeth i aros yng Nghymru.
Dywedodd: "Mae angen annog myfyrwyr i fynd i'r Brifysgol yng Nghaerdydd neu os yn gwneud cwrs ôl-radd eu hannog i fynd i Abertawe fel bod ganddynt y cyfle wedyn i fynd i hyfforddi mewn ysbytai yng Nghymru ac aros yn yr ardaloedd hynny.
"Dwin gwybod am rai sydd wedi cael profiad ffantastig mewn ysbytai yng Nghymru ac o gael cyfle i ddod i hyfforddi yma maent wedi aros."
'Recriwtio yn yr ysgol gynradd?'
Yn ôl Dr Awen Iorwerth, uwch-ddarlithydd clinigol ym Mhrifysgol Caerdydd, mae llai o Gymru wedi bod yn ymgeisio i wneud meddygaeth yn gyffredinol ac mae'r rhai sydd yn ymgeisio yn dewis gwneud hynny allan o Gymru.
Mae Dr Iorwerth yn dweud bod cynlluniau bellach ar y cyd â'r Coleg Cymraeg i geisio denu disgyblion ysgol uwchradd i'r maes.
"Ond efallai," meddai, "y dylwn wneud hynny yn gynt - yn yr ysgol gynradd o bosib."
Sioned Wyn, cwmni Chwarel, yw cyflwynydd a chynhyrchydd y rhaglen ac fe fydd i'w chlywed ar Radio Cymru am 12:30.


description: Map o leoliadau prif ganolfannau'r Eisteddfod

title: Lleoliadau Maes Eisteddfod Caerdydd


description: Gobaith o hwb o £4m i'r economi yn ardal Llandudno wrth i filoedd o bobl ymgynnull ar gyfer Diwrnod y Lluoedd Arfog ddydd Sadwrn.

title: Degau o filoedd yn Niwrnod y Lluoedd Arfog yn Llandudno


description: Yn dilyn adroddiad gan Asiantaeth Safonau Bwyd, mae Cyngor Gwynedd am ehangu eu gwasanaeth gorfodi cyfraith bwyd.

title: Cyngor Gwynedd: bwriadu gwario £70,000 ar staff hylendid bwyd


description: Bronwen Jenkinson o Waunfawr y ferch gynta o Gymru i ennill ras y merched ers 1989; Alberto Vender o'r Eidal y dyn cyntaf.

title: Cymraes yn ennill Ras yr Wyddfa