description: ACau o dair plaid yn y Cynulliad yn galw am ailystyried penderfyniad comisiynydd safonau nad oedd fideo gan UKIP yn rhywiaethol.

title: Fideo dadleuol: Galw am ailystyried

maintext:
Image copyright Comisiynydd Safonau Cymru Image caption Syr Roderick Evans yw comisiynydd safonau'r Cynulliad
Mae galwadau ar gomisiynydd safonau'r Cynulliad Cenedlaethol i egluro'r penderfyniad fod fideo gafodd ei wneud gan arweinydd UKIP yng Nghymru, Gareth Bennett, am yr AC Llafur Joyce Watson ddim yn rhywiaethol.
Mae nifer o Aelodau Cynulliad wedi dweud wrth raglen Wales Live BBC Cymru eu bod yn teimlo fod y fideo yn rhywiaethol.
Mae un ohonyn nhw, Bethan Sayed, yn credu y dylai'r comisiynydd Syr Roderick Evans ailystyried ei benderfyniad.
Dywedodd llefarydd ar ran y comisiynydd nad yw'n "gwneud sylwadau am achosion unigol".
Image copyright YouTube Image caption Fe wnaeth Joyce Watson gwyno i'r comisiynydd am y fideo
Yn y fideo ar wefan YouTube mae Gareth Bennett yn cyfeirio at y ffaith fod Ms Watson yn arfer rhedeg tafarn, ac yn dweud "ond fyddech chi ddim yn credu hynny o edrych arni".
Dywedodd hefyd: "Dyw hi ddim yn edrych fel enaid y parti. Dwi ddim yn siwr fyddwn i'n mynd am beint sydyn i'r dafarn leol pe bydde'n i'n ei gweld hi'n tynnu peintiau wrth y bar."
Mae'r fideo yn cynnwys delwedd o wyneb Ms Watson wedi ei osod ar gorff barforwyn mewn ffrog â gwddf isel.
Fe wnaeth Ms Watson gwyno i'r comisiynydd am hyn, ond mae'r BBC yn deall fod Syr Roderick wedi penderfynu nad oedd yn rhywiaethol nac yn fisogynistaidd ac felly ni wnaeth fynd â'r mater ymhellach.
Wrth ymateb i'r penderfyniad fe ysgrifenodd Joyce Watson lythyr ato yn dweud: "Dydych chi ddim yn ystyried y fideo yn 'rhywiaethol nac yn fisogynistaidd'.
"Rwy'n gwerthfawrogi nad ydych yn feirniad chwaeth ar lefel y dadlau gwleidyddol. Ond rwy'n sicr fod y fideo yn disgyn y tu allan i ffiniau 'dadlau cadarn', a bod y gymhariaeth gyda 'buxom barmaids' yn rhywiaethol.
"Er mai materion goddrychol yw'r rhain, rwy'n credu y byddai wedi bod yn fwy priodol i gyfeirio fy achos at Bwyllgor Safonau'r Cynulliad am ystyriaeth ehangach, yn enwedig o ystyried y polisi Parch ac Urddas newydd."
Image caption Bethan Sayed: 'Ddim yn credu fod lle i hynny yng ngwleidyddiaeth Cymru.."
Mae ACau o'r tair prif blaid wedi dweud wrth Wales Live eu bod yn credu bod y fideo yn rhywiaethol.
Dywedodd Bethan Sayed o Blaid Cymru: "Gyda phob parch i'r comisiynydd safonau, dyw ef ei hun heb brofi rhywiaeth na misogyny yn ei fywyd, ac rwy'n credu os ydych chi'n fenyw sydd wedi cael ei thrin felly yna fe fyddech chi'n dweud yn syth 'mae hynny'n rhywiaethol'.
"Dydw i ddim yn credu fod lle i hynny yng ngwleidyddiaeth Cymru o gwbl, ac fe ddylai'r penderfyniad gael ei ailystyried.
"Yr hyn sy'n rhaid i ni ddeall gan y comisiynydd safonau yw sut y daeth i'r penderfyniad nad oedd yn rhywiaethol.
"Pa gyngor a gafodd? A wnaeth e ofyn am gyngor? Pam na wnaeth gyfeirio'r mater at y Pwyllgor Safonau?"
'Neges anghywir'
Mae Gwendolyn Sterk o Cymorth i Ferched Cymru hefyd am i'r comisiynydd egluro'r penderfyniad, gan ychwanegu ei fod yn rhoi'r neges anghywir.
"Yn sicr fe fydd yn cael effaith ar yr hyder sydd gan ferched yn y system," meddai.
"Ry'n ni'n gwybod fod merched ifanc yn ymatal rhag mynd i fyd gwleidyddiaeth oherwydd y driniaeth y maen nhw'n ei gael ar-lein.
"Bydd gweld nad yw hyn yn cael ei ddelio gydag e'n effeithiol yn atal mwy o ferched rhag mynd i wleidyddiaeth."
Dywedodd llefarydd ar ran y comisiynydd safonau: "Nid yw'r Comisiynydd yn gwneud sylwadau am achosion unigol, ac nid oes ganddo sylw pellach ar hyn o bryd."
Bydd rhaglen Wales Live yn cael ei darlledu ar BBC 1 Cymru ar nos Fercher, 26 Medi am 22:35.


description: Ffigyrau newydd yn awgrymu cynnydd sylweddol ers 2013 yn nifer yr achosion o ganfod cyffuriau yng ngharchardai Cymru.

title: Mwy o gyffuriau'n cael eu canfod yng ngharchardai Cymru

fasttext_language: cy


description: Ymgyrch i atal gornestau reslo rhwng pobl sydd â chyflwr corachedd yn siomi actor a chynghorydd sir, sydd â math arbennig o'r cyflwr ei hun.

title: Actor yn amddiffyn hawl pobl â chyflwr corachedd i reslo


description: Pennaeth cyfathrebu Cymdeithas Bêl-droed Cymru, Ian Gwyn Hughes yn trafod y paratoadau at y gêm yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon a helynt carfan Denmarc.

title: Ymgyrch arall yn 'ddechrau newydd' i Gymru


description: Dros 2,000 yn arwyddo deiseb am bolisi gwisg ysgol wedi cwynion bod disgyblion wedi colli gwersi am wisgo'r trywsusau anghywir.

title: Ffrae dros gosbi disgyblion gyda'r trywsusau 'anghywir'


description: Bydd llawer yn gwybod y pennill cyntaf, ond beth am yr ail...a'r trydydd?

title: Fedrwch chi adrodd geiriau ein hanthem genedlaethol?


description: Tîm difa bomiau wedi cynnal ffrwydrad rheoledig mewn adeilad yng Nghasnewydd yn dilyn pryder am eitem amheus ddaeth drwy'r post.

title: Tîm difa bomiau yn cynnal ffrwydrad yng Nghasnewydd


description: Mae dyn oedd ar wyliau gyda'i wraig yn Llandudno wedi marw ar ôl disgyn mewn storm a tharo'i ben.

title: Dyn wedi marw ar ôl disgyn mewn storm


description: Mam merch o Gymru gafodd ei chipio gan ei thad chwe blynedd yn ôl yn dal i boeni na fydd yn gweld ei merch fyth eto.

title: Torcalon mam i ferch gafodd ei chipio gan ei thad

maintext:
Image caption Nid yw Ms Szymanowicz wedi gweld ei merch ers chwe blynedd
Mae mam merch o Gymru gafodd ei chipio gan ei thad chwe blynedd yn ôl yn dal i boeni na fydd yn gweld ei merch fyth eto.
Cafodd Talia Belaid, oedd yn fabi ar y pryd, ei chymryd gan ei thad, Maher Belaid, i Libya yn 2012.
Dychwelodd Mr Belaid i Brydain yn 2014 a chael ei garcharu am gipio, ond nid yw wedi cydymffurfio â gorchymyn i ddychwelyd Talia i'r DU.
Mae ei mam, a chyn-wraig Mr Belaid, Malgorzata Szymanowicz o'r Barri, wedi siarad am ei thorcalon ar ôl bod i ffwrdd o'i merch am flynyddoedd.
Cafodd Mr Belaid ei ryddhau hanner ffordd drwy ei ddedfryd yn Awst 2017, ac mae'n wynebu cael ei alltudio o'r wlad.
Yn ôl AS Canol Caerdydd, mae "amser yn rhedeg allan" ac mae lle i drafod anfon Mr Belaid yn ôl i'r carchar am beidio ag ufuddhau i'r gorchymyn i ddychwelyd ei ferch.
Image caption Mae Talia'n chwech oed erbyn hyn ac yn byw gyda'i mam-gu yn Tripoli
Aeth Mr Belaid â Talia i Tunisia pan oedd hi'n bedair mis oed, ac mae hi bellach yn byw gyda'i fam yn Tripoli.
Er iddo gael gorchymyn llys i ddychwelyd ei ferch i Brydain, nid yw wedi gwneud hynny hyd yn hyn.
Am nad oes presenoldeb consylaidd yn Libya, nid oes modd cynorthwyo Prydeinwyr i adael y wlad honno.
'Meddwl am Talia bob dydd'
Cytunwyd i ohirio alltudiad Belaid am 12 mis er mwyn trefnu i Talia gael ei dychwelyd i'r DU, ond mae Ms Szymanowicz yn pryderu y bydd pob gobaith o weld ei merch eto'n diflannu gyda Belaid pan fydd yn cael ei anfon yn ôl i Libya.
Aeth Ms Szymanowicz am flynyddoedd heb weld ei merch, ond bellach gyda chymorth elusen Reunite mae wedi gallu cael sgyrsiau Skype cyson.
Nid yw Talia'n medru siarad llawer o Saesneg, felly mae'n rhaid i Mr Belaid gyfieithu'r sgyrsiau o'r Arabeg, o'i gartref yntau yn Llundain.
Dywedodd Ms Szymanowicz: "Pan welais i hi am y tro cyntaf, roeddwn yn nerfus iawn am sut fyddai hi, am nad yw'n fy 'nabod."
Image copyright Wales News Service Image caption Cafodd Maher Belaid ei garcharu am chwe blynedd a hanner am gipio ei ferch
Ond rhannodd Ms Szymanowicz bod ei merch yn siaradus ac yn rhoi "cusanau di-ri i fi ac yn gwneud siâp calon gyda'i dwylo".
"Mae bob dydd yn anodd i fi, am fy mod i'n meddwl 'beth mae hi'n ei wneud, a phwy sydd yn ei gwisgo hi nawr?' wrth fynd i gysgu.
"Dwi'n meddwl am Talia bob dydd."
Mae Ms Szymanowicz yn gwybod y bydd aduniad yn anodd i bawb, ac mae'n anodd iddi glywed ei merch yn galw rhywun arall yn 'mam'.
"Fe ddylai fy merch fod gyda fi ac mi ddylwn i fod gyda'm merch.
"Gyda chariad mae unrhyw beth yn bosib."
Image caption Mae Jo Stevens AS yn galw am "gymorth cyfreithiol" pellach er mwyn cael Talia yn ôl i Gymru
Mae Jo Stevens, AS Canol Caerdydd, yn galw ar yr ysgrifennydd tramor a'r ysgrifennydd cyfiawnder i edrych eto ar yr achos, gan ddweud bod "amser yn rhedeg allan".
Yn ôl Ms Stevens, dylid trafod anfon Belaid yn ôl i'r carchar os na fydd Talia yn cael ei dychwelyd i'r DU.
Mae Ms Stevens hefyd yn galw am "gymorth cyfreithiol" pellach, a bod "diffyg argaeledd cymorth cyfreithiol wedi bod yn rhan o'r broblem".
"Mae'n fy ngwneud yn grac bod rhywun yn gallu diystyru'r gyfraith yma, ac nad yw gwledydd tramor yn dilyn hawliau dynol rhyngwladol," meddai.
"Yng nghanol hyn i gyd mae plentyn diniwed nad yw wedi gallu gweld ei mam."
Dywedodd llefarydd ar ran y Swyddfa Gartref: "Mae pob penderfyniad i symud pobl o'r wlad yn cael eu gwneud fesul achos, gydag amgylchiadau unigol pob achos yn cael ystyriaeth ofalus."


description: Mam dyn 18 oed gafodd ei ladd mewn ymosodiad yn 2015 annog teuluoedd eraill i drafod rhoi organau.

title: 'O'dd e'n sicr bod e moyn rhoi ei organau'

maintext:
Mae Llywodraeth Cymru yn annog pobl i siarad ar Wythnos Rhoi Organau wrth i ffigyrau ddangos nad yw teuluoedd yn aml yn gwybod am ddymuniadau eu hanwyliaid.
Dywedodd llefarydd y gallai anwybodaeth o'r fath rwystro trawsblaniadau sy'n achub bywyd.
Mae mam Conner Marshall o'r Barri, dyn 18 oed a fu farw yn dilyn ymosodiad mewn parc carafanau ym Mhorthcawl ym mis Mawrth 2015, yn dweud ei bod yn falch bod hi wedi siarad â'i mab am roi organau.
Dywedodd Nadine Marshall bod ei mab "moyn cael ei ystyried fel rhywun oedd yn gallu rhoi organau".


description: Yr actores Beth Robert sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actores Beth Robert

maintext:
Image copyright Beth Robert
Yr actores Beth Robert sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Rhian Jones yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
O'n i rhyw dair oed - nes i gwympo ar fy mhen a gorfod cael pwythe'. O'n i'n ddiawl bach am ddringo, ac mae gen i go' o eirie Mam "Der lawr o fan'na..."!
Aeth fy wncwl i â ni i Ysbyty Bronglais, a dwi'n cofio meddwl pam mod i'n cael fy rhoi ar fwrdd smwddio...! Syndod faint dwi'n ei gofio - rhaid fod e wedi bod yn frawychus.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Pan o'n i'n tyfu lan, oeddet ti naill ai yn camp David Cassidy neu camp Donny Osmond, ac o'n i yn un David Cassidy. Ond rhaid i mi 'weud fod hwnna ddim wedi cario 'mlaen!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Pan o'n i ar Pobol y Cwm y tro cynta' - o'n i rhyw 25 - roedden ni'n ffilmio ar y dydd roedd y bennod yn cael ei darlledu, ac yn ymarfer ar y penwythnos.
Ges i wythnos i ffwrdd un tro, a ddim i mewn tan ddiwedd yr wythnos wedyn, a gan mod i wedi bod yn brysur, nes i benderfynu bwcio gwyliau i mi fy hun i Sbaen. Dyna lle o'n i, yn gorwedd ar y traeth yn ymlacio... yna sylweddoli ei bod hi'n benwythnos a mod i i fod yn y gwaith yn ymarfer!
Roedd pobl dwi'n eu 'nabod yn deall mod i wedi gwneud hyn ar ddamwain, gan mod i'n gallu bod yn chwit-chwat, ond roedd hi'n anodd perswadio pobl eraill mai nid bod yn diva o'n i!
Dwi'n cofio Gareth Lewis (Meic) yn tynnu coes yn ofnadwy wedyn! Nes i ddim hynny eto - well gen i droi lan pan does dim fy angen i nawr!
Image caption Roedd Beth yn actio Lisa Morgan ar Pobol y Cwm am flynyddoedd
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Nes i lefen y glaw am ddiwrnod cyfan ar 24 Mehefin 2016...
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Bwyta creision, ond dwi'n trio peidio!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Porthmadog. Dyna lle mae ngŵr i'n dod, ac ry'n ni'n treulio lot o amser yno fel teulu. Pan nes i gwrdd â Paul, ddywedodd e mai Porthmadog oedd y lle gore yn y byd, a fydden i'n cytuno.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Y noson nes i gwrdd â ngŵr i, sef 11 Mawrth 2000, pan o'n i mas yn dawnsio.
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Breuddwydiol, creadigol, gofidus.
O Archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
The Shadow of the Wind gan Carlos Ruiz Zafón - mae'n un o'r llyfre 'na sydd wedi aros 'da fi dros y blynydde ers i fi ddarllen e.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Nes i golli nhad yn fy ugeinie cynnar, a ches i 'rioed y cyfle i eistedd lawr â chal drinc 'da Dad, felly dyna bydden i'n ei hoffi.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
'Wi wedi gwneud skydive yn Cairns yn Awstralia - anhygoel!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Yfed gwin a bwyta pasta a siocled!
Image copyright Getty Images Image caption Enillodd Camila Cabello ddwy wobr yn yr MTV Music Video Awards yn ddiweddar - am artist y flwyddyn, ac am ei fideo i'r gân 'Havana'
Beth yw dy hoff gân a pham?
Mae hoff ganeuon yn mynd a dod, ond ar hyn o bryd, dwi wedi bod yn ddwl am Havana gan Camila Cabello.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Calamari, spaghetti vongole a tharten 'fale.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Un o ferched ABBA - Agnetha neu Anni-Frid - yn ystod y 70au, i gael gwybod sut beth yw hi i belto'r caneuon 'na!
Image caption Dydy Beth ddim yn meindio pa un, ond hoffai gymryd lle un o ferched ABBA... ond oni fyddai hynny yn newid enw'r band i ABBB?
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Sera Cracroft


description: Gorsaf bad achub newydd Tyddewi yn lansio ei llong gyntaf ddydd Gwener - ar yr un pryd, bydd yr hen fad achub yn cael ei lansio am y tro olaf.

title: Lansiad cyntaf o orsaf bad achub newydd Tyddewi


description: Yr heddlu'n arestio dyn 44 oed ar amheuaeth o achosi damwain ffordd ac anafiadau difrifol i gerddwr 24 oed yng Nghaerdydd.

title: Arestio dyn 44 oed ar amheuaeth o daro cerddwr a ffoi


description: Panel Heddlu a Throsedd Gogledd Cymru i drafod sawl cwyn yn erbyn Arfon Jones, Comisiynydd Heddlu'r Gogledd.

title: Comisiynydd Heddlu: 'Ymddygiad anaddas'


description: Mae'r heddlu wedi cardarnhau enw dyn 18 oed fu farw mewn gwrthdrawiad ger Llyn Efyrnwy ym Mhowys ddydd Sul.

title: Teyrngedau i ddyn fu farw mewn gwrthdrawiad ym Mhowys


description: Mae adroddiad newydd yn galw am ddull mwy beiddgar o hyrwyddo celfyddydau a diwylliant Cymru i farchnadoedd rhyngwladol.

title: Angen 'hyrwyddo celfyddydau Cymru'n well' o amgylch y byd


description: Disgybl ysgol o Ysgol Gyfun Gatholig St John Lloyd, Llanelli a fu farw ddydd Mercher wedi ei enwi'n lleol.

title: Disgybl ysgol fu farw yn Llanelli wedi ei enwi'n lleol


description: Ymdrech arwrol i achub dafad oedd yn sownd ym Mannau Brycheiniog

title: Aelodau o 'dîm Gwlad Thai' yn achub dafad Gymreig


description: Seren ac Osian Williams o Gonwy, a'u tad, yn canu "Yma o Hyd" wedi cael ei weld dros 80,000 o weithiau o fewn diwrnod.

title: Teulu o Gonwy yn sêr fideo ysgubol


description: Angen i gyfyngiad cyflymdra gael ei ostwng ar ffordd "beryglus" cyn i rywun gael ei ladd, yn ôl ymgyrchydd.

title: Galw i ostwng cyfyngiad cyflymdra ar ffordd 'beryglus'

maintext:
Image caption Mae Helen Dando yn pryderu am lês gyrrwyr ar ffordd yr A4093 ger Gilfach Goch
Mae angen i gyfyngiad cyflymdra gael ei ostwng ar ffordd "beryglus" cyn i rywun gael ei ladd, yn ôl ymgyrchydd.
Mae Helen Dando wedi cofnodi 18 gwrthdrawiad ar ffordd yr A4093 ger Gilfach Goch yn 2017/18 - gyda thri ohonynt yn digwydd yr un diwrnod.
Ond mae Ms Dando yn honni na wneith Cyngor Y Rhondda ostwng y cyfyngiad cyflymdra o 60 m.y.a., gan y byddai'n costio gormod.
Dywedodd Ms Dando: "Yn anffodus, os na wnâi rywbeth am hyn, bydd rhywun yn marw."
Mae Cyngor Rhondda wedi cael cais am ymateb.
'Mater o amser'
Mae Ms Dando yn byw yn agos at gornel ar y ffordd. "Mae'r ffordd mor beryglus, rydym mwy neu lai yn cael gwrthdrawiad arni bob rhiw chwech i wyth wythnos," meddai.
"Rydym wedi cael tri gwrthdrawiad mewn un diwrnod, rydym wedi cael dau wrthdrawiad ar ddiwrnod arall ... Lwcus does 'na'm cerbyd yn teithio o'r cyfeiriad arall wedi'i effeithio,
"Mater o amser yw hi nes i ni gael gwrthdrawiad angheuol yma," meddai.
Image caption Dyma'r tro ar ffordd yr A4093 Gilfach Goch, ble mae'r cyfyngiad cyflymder yn 60 m.y.a
Mae cyfyngiad cyflymder ar y ffordd yn 40 m.y.a., ond yn newid i 60 m.y.a , cyn gostwng i 30 m.y.a. tuag awr i ffwrdd o ble mae Ms Dando'n byw.
Yn 2017 fe wnaeth Ms Dando gofnodi 15 digwyddiad, a hyd yma yn 2018 mae hi wedi cofnodi tri, gan basio'r wybodaeth ymlaen at yr heddlu.
Er gwaethaf ei hymdrechion, mae hi wedi methu cael y cyngor i gytuni o ostwng y cyfyngiad cyflymder, gan nad yw ei chofnodion hi o'r gwrthdrawiadau'r un peth a'r rhai sydd gan y cyngor.
'Pryderu'
Yn ôl Ms Dando, dim ond tri gwrthdrawiad mae Cyngor y Rhondda wedi'i gofnodi ar y rhan honno o'r fordd yn 2017.
Mae hi'n honni fod y cyngor wedi dweud wrthi y buasai gostwng y cyfyngiad cyflymder yn costio £5,000.
Mae hi'n credu'r rheswm am hynny yw gan nad yw'r gwrthdrawiad yn cael ei gofnodi os nad yw person yn cael ei drin gan barafeddyg.
"Dwi wirioneddol yn pryderu gan ei fod y tu allan i fy nghartref," meddai.
"Dwi'n ofni os na wnâi rywbeth amdano, byddai'n difaru os bydd rhywun yn cael anaf difrifol, neu farw," meddai.
Nid yw Cyngor y Rhondda wedi cysylltu'n ôl hyd yma gyda'r BBC yn dilyn cais am ymateb.


description: Casnewydd yn aros yn yr ail safle wrth i gôl Tyreeq Bakinson sicrhau buddugoliaeth arall oddi cartref.

title: Oldham 0 - 1 Casnewydd


description: Kenneth Bowen, y tenor a'r cyfarwyddwr cerdd, yn marw yn 86 oed.

title: Marw'r tenor Kenneth Bowen


description: Wedi diwrnod digon boddhaol i fowlwyr Morgannwg, mae angen ymdrech fawr gan y batwyr os am fuddugoliaeth yn Derby.

title: Morgannwg angen batio'n well i ennill


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi cytundeb cyflog newydd, ond yr Ysgrifennydd Iechyd yn dweud ei fod yn "risg o ran cyllido" i'r dyfodol.

title: Codiad cyflog i feddygon a deintyddion yng Nghymru


description: Pennaeth ysgol Llundain yn rhagweld dyfodol gwell wrth i'r ysgol ddathlu ei phen-blwydd yn 60.

title: Ysgol Gymraeg Llundain yn dathlu ei phen-blwydd yn 60


description: Manchester City yn rhoi cweir o 5-0 i Gaerdydd wrth i'r Adar Gleision barhau i chwilio am eu buddugoliaeth gyntaf o'r tymor yn Uwch Gynghrair Lloegr.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Caerdydd 0-5 Manchester City


description: Croeso i'r ystadegau diweddaraf sy'n dangos cynnydd yn nifer y Cymry sy'n astudio meddygaeth ym mhrifysgolion y DU.

title: 'Egin o obaith' am fod mwy o Gymru'n astudio meddygaeth


description: Y cyfarwyddwr Kevin Allen yn cyhoeddi nad oes modd galw'i ffilm newydd yn ddilyniant i Twin Town am resymau cyfreithiol.

title: Ffilm newydd Tin Town 'ddim yn ddilyniant' i Twin Town

maintext:
Image copyright Moviestore/REX/Shutterstock Image caption Roedd Llŷr Evans a Rhys Ifans yn serennu fel dau frawd yn Twin Town
Mae'n debyg na fydd modd galw ffilm newydd Tin Town yn "ddilyniant" i'r clasur, Twin Town, wedi'r cyfan.
Dywedodd y cyfarwyddwr Kevin Allen ei bod hi ddim yn bosib erbyn hyn i gyfeirio at ei ffilm hir ddisgwyliedig fel dilyniant oherwydd rhesymau cyfreithiol.
Cafodd Twin Town, oedd wedi ei lleoli yn Abertawe, ei chyhoeddi yn 1997 gan dyfu i fod yn un o'r ffilmiau Cymreig mwyaf eiconig.
Ym mis Ionawr 2017, cyhoeddodd Mr Allen fod cynlluniau i wneud ffilm newydd wedi cychwyn.
Ond wrth ysgrifennu ar dudalen Facebook ei ffilm newydd, dywedodd bod dim modd cyfeirio at Tin Town fel dilyniant am "resymau tu hwnt i'n rheolaeth".
Ni fydd ffilmio yn dechrau tan y gwanwyn.
'Ail fywyd i Twin Town'
Yn gynharach eleni, dywedodd Rhys Ifans - a chwaraeodd ran un o'r efeilliad Lewis yn Twin Town wrth ochr ei frawd, Llŷr - ei fod yn gobeithio gweld Twin Town yn dychwelyd "mewn rhyw ffurf".
"Dwi'm yn siŵr, gawn ni weld. Mae 'na sgript," meddai mewn rhaglen arbennig ar Radio Cymru.
"Mae ariannu ffilmia'n broses anodd, anodd, anodd iawn yn y byd sydd ohoni. Ma' holl dirwedd ffilmia' wedi newid.
"Gobeithio fydd 'na ryw fath o ail fywyd i Twin Town mewn rhyw ffurf, pwy a ŵyr."


description: Arolwg gan Mind Cymru yn awgrymu bod angen rhagor o amser ar gleifion i drafod eu problemau iechyd

title: Apêl am amser digonol i drafod iechyd meddwl gan elusen


description: Carwyn Jones o'r farn y dylai unrhyw gytundeb Brexit orfod cael ei gymeradwyo gan lywodraethau datganoledig Prydain.

title: Galw am etholiad cyffredinol os gwrthod cytundeb Brexit


description: Mae Craig Gough wedi derbyn dedfryd o garchar a gwaharddiad rhag gyrru am achosi marwolaeth seiclwr.

title: Dedfrydu gyrrwr tacsi am achosi marwolaeth seiclwr


description: Ashley Williams wedi ei adael allan o'r garfan er ei fod wedi teithio i Denmarc ddydd Sadwrn.

title: Capten newydd i Gymru v Denmarc


description: Gobaith o ddenu mwy o ddigwyddiadau awyr agored i Wynedd ar benwythnos un o rasys beicio mwyaf heriol y byd.

title: Anelu'n uchel yn Nyffryn Dyfi gyda ras feicio lawr mynydd


description: Y Llywodraeth yn cyhoeddi £6m i weithwyr Ford, Toyota ac Airbus yng Nghymru yn sgil ofnau y bydd Prydain yn wynebu Brexit heb gytundeb.


description: Cwest wedi ei agor yn dilyn marwolaeth bachgen 14 oed a gafodd ei ddarganfod mewn ysgol yn Llanelli.

title: Cwest i farwolaeth bachgen ysgol 14 oed yn Llanelli


description: Rheolwr Cymru'n galw am adeiladu ar lwyddiant diweddar tîm merched Cymru trwy sicrhau tîm llawn o chwaraewyr proffesiynol.

title: Jayne Ludlow'n galw am dîm 'cyfangwbwl broffesiynol'


description: Nifer y bobl sy'n gallu siarad Cymraeg wedi cynyddu yn y degawd diwethaf, yn ôl ffigyrau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol(ONS).

title: Cynnydd yn y nifer sy'n gallu siarad Cymraeg yng Nghymru


description: Heddlu Gogledd Cymru yn apelio am wybodaeth yn dilyn lladrad aflwyddiannus mewn fferyllfa ym Mhrestatyn ddydd Sadwrn.

title: Apêl heddlu wedi lladrad aflwyddiannus mewn fferyllfa


description: Comisiynydd Heddlu a Throsedd Gogledd Cymru wedi cyhoeddi y bydd tîm arbenigol yn cael ei greu i fynd i'r afael â throseddau rhyw yn erbyn plant.

title: Tîm arbenigol i atal troseddau rhyw yn erbyn plant


description: Llywodraeth Cymru'n annog pobl i siarad ar Wythnos Rhoi Organau wrth i ffigyrau ddangos nad yw teuluoedd yn aml yn gwybod am ddymuniad anwyliaid.

title: Teuluoedd ddim yn gwybod am ddymuniadau rhoi organau

maintext:
Mae Llywodraeth Cymru yn annog pobl i siarad ar Wythnos Rhoi Organau wrth i ffigyrau ddangos nad yw teuluoedd yn aml yn gwybod am ddymuniadau eu hanwyliaid.
Gallai anwybodaeth o'r fath, medd llefarydd, rwystro trawsblaniadau sy'n achub bywyd.
I lansio ail gyfnod yr ymgyrch mae tair hysbyseb wedi eu paratoi, sy'n dangos unigolion yn diystyru dymuniad perthynas agos i roi organau am na fu trafodaeth rhyngddyn nhw ynghylch y ffaith ei fod wedi penderfynu bod ar y gofrestr rhoddwyr organau.
Mae arolygon yn dangos bod tua 80% o bobl yn y DU yn cefnogi rhoi organau ond dim ond 33% o bobl sydd wedi dweud wrth eu teulu eu bod eisiau rhoi organau.
Mae mam Conner Marshall o'r Barri, dyn 18 oed a fu farw yn dilyn ymosodiad mewn parc carafanau ym Mhorthcawl ym mis Mawrth 2015, yn dweud ei bod yn falch bod hi wedi siarad â'i mab am roi organau.
Image copyright Llun teulu Image caption Mae teulu Conner Marshall yn cefnogi'r ymgyrch i roi organau
Dywedodd Nadine Marshall: "Mae Conner wedi rhoi rhodd anhygoel, ac rydyn ni wedi gallu gwireddu ei ddymuniadau a chefnogi ei benderfyniad i roi organau.
"Er mai bachgen ifanc oedd Conner, roedd wedi gwneud y penderfyniad i roi ei organau ac yn ffodus, roedden ni wedi siarad am hyn.
"Rwy'n credu ei fod yn bwysig iawn ein bod yn gwrando ar bobl ifanc ac yn rhoi'r cyfle iddyn nhw siarad am roi organau yn yr ysgol a'r coleg. Ymhen ychydig amser, byddan nhw'n oedolion.
"Mae hefyd yn bwysig i bobl siarad â'u hanwyliaid amdano fel bod eu teuluoedd yn ymwybodol o'u penderfyniad pe byddai'r sefyllfa anodd honno'n codi.
"Pwy a ŵyr beth fyddai ein penderfyniad pe na fyddai Conner ar y gofrestr a phe na fyddem yn ymwybodol o'i deimladau cryf i roi ei organau."
Anwybyddu penderfyniad
Dywed Llywodraeth Cymru fod tystiolaeth yn dangos pan na fo teulu yn gwybod beth yw penderfyniad rhywun agos, maent yn llawer mwy tebygol o wrthod caniatáu rhoi organau.
Yn 2017-18, roedd data a gyhoeddwyd gan Gwaed a Thrawsblaniadau'r GIG yn dangos bod 22 o achosion yng Nghymru lle'r oedd teuluoedd naill ai wedi mynd yn groes i benderfyniadau eu perthnasau i roi organau, neu wedi gwrthod cefnogi'r cydsyniad tybiedig.
O ystyried bod 3.2 o organau ar gyfartaledd wedi'u tynnu fesul rhoddwr yng Nghymru yn 2017-18, gallai hynny, medd y Llywodraeth, fod wedi golygu cynifer â 70 o drawsblaniadau ychwanegol.
Image caption Rhaid cynyddu'r gyfradd cydsynio i roi organau, medd yr Ysgrifennydd Iechyd Vaughan Gething
Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething: "Rydyn ni'n awyddus i annog pawb yng Nghymru i siarad â'u hanwyliaid am eu penderfyniad ynghylch rhoi organau.
"Rydyn ni wedi gweld gwelliannau mawr yn ein cyfraddau cydsynio, sydd wedi cynyddu o 59% yn 2015-16 i 70% yn 2017-18.
"Fodd bynnag, gan fod pobl yn marw o hyd wrth aros am drawsblaniad, rhaid inni weithio'n galetach byth i gynyddu'r gyfradd cydsynio ymhellach er mwyn gweld gostyngiad sylweddol yn nifer y cleifion sydd ar y rhestrau aros am drawsblaniad.
"Os ydych chi'n cefnogi rhoi organau, cofiwch siarad â'ch teulu a'ch ffrindiau amdano."
Y dewisiadau
Wrth ystyried y mater o roi organau mae yna dri dewis:
Optio i mewn - bydd hyn yn dangos eich bod chi wedi penderfynu bod yn rhoddwr organau
Gwneud dim - bydd hyn yn dangos nad ydych chi'n gwrthwynebu bod yn rhoddwr organau a thybir eich bod chi wedi rhoi eich cydsyniad
Optio allan - bydd hyn yn dangos eich bod chi wedi penderfynu peidio â bod yn rhoddwr organau
Mae modd cofrestru penderfyniad unrhyw amser drwy ffonio 0300 123 23 23 (gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau'r GIG fydd yn ateb y galwadau hyn), mynd i rhoiorganau.org neu drwy ddweud wrth deulu a ffrindiau.


description: Er mwyn gweld gwelliant sylweddol i addysg mae "angen newid sylweddol", yn ôl Prif Arolygydd Estyn.

title: Prif Arolygydd Estyn yn croesawu newidiadau i'r cwricwlwm


description: Gyrrwr tacsi mewn cyflwr difrifol a phedwar o'i deithwyr wedi eu hanafu ar ôl gwrthdrawiad gydag ambiwlans oedd yn ymateb i alwad 999.

title: Ambiwlans mewn gwrthdrawiad gyda thacsi


description: Teuluoedd yn rhoi teyrnged i ddau ddyn o Holmes Chapel yn Sir Caer fu farw pan ddaeth awyren ysgafn i lawr yn y canolbarth ddydd Sul.

title: Teyrnged i ddau fu farw mewn damwain awyren ym Mhowys


description: Cynnydd yn nifer y plant a phobl ifanc sy'n derbyn triniaeth iechyd meddwl y tu hwnt i Gymru.

title: Pobl ifanc yn cael triniaeth iechyd meddwl ymhell o adref


description: Yr actor Llŷr Evans sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actor Llŷr Evans


description: Safbwynt Swyddfa Cymru at bwerau'r Cynulliad i basio deddfwriaeth sy'n rhoi statws cyfartal i'r Gymraeg a'r Saesneg yn 'llanast,' medd cyn-Weinidog Treftadaeth.

title: 'Llanast' yw mesur statws cyfartal i ieithoedd yn ôl AC


description: Dr Elin Jones sy'n trafod hen dafodiaith Y Fenni a'r cylch, y Wenhwyseg.

title: Hen dafodiaith ardal y Steddfod

maintext:
Cartref yr Eisteddfod Genedlaethol eleni yw cartref un o dafodieithoedd hynaf Cymru, sef y Wenhwyseg. Daw'r enw oddi wrth yr enw ar hen drigolion Gwent, y Gwennwys. Redd yr iaith yn cael ei siarad yn eang ar un adeg mewn ardal yn ymestyn o Sir Fynwy cyn belled â Dyffryn Aman a Bannau Brycheiniog. Ond go brin y byddwch yn clywed llawer o un o dafodieithoedd hynotaf Cymru pan fyddwch yn ymweld ag ardal Y Fenni ar gyfer yr Eisteddfod. Hynny, er mai dyma gartref y Wenhwyseg.
Erbyn heddiw mae cadarnleoedd y dafodiaith wedi dirywio, a nifer y siaradwyr wedi gostwng yn helaeth. Mae Dr Elin Jones, sy'n Llywydd Eisteddfod Genedlaethol Y Fenni eleni, yn parhau i siarad y dafodiaith arbennig yma, ac wedi rhannu ei phrofiadau â Cymru Fyw.
"Iaith yr aelwyd"
Peth ofnadwy yw bod â chywilydd o'ch iaith eich hun ac ofni agor eich ceg rhag i eraill eich dirmygu a'ch gwawdio. Ond dyna oedd profiad miloedd o bobl de ddwyrain Cymru ar ddechrau'r ugeinfed ganrif.
Doedd dim parch na statws i'r iaith Gymraeg yn y byd mawr, ac yr oedd y tafodiaith a siaradent ymhell iawn o'r iaith glasurol a glywent yn y capel a'r ysgol Sul. Iaith yr aelwyd, y ffas glo a'r ffwrnais - a'r dafarn - oedd y Wenhwyseg.
Ganrif yn ôl, byddai trigolion bro'r Eisteddfod eleni yn ffurfioli eu geiriau wrth ffurfioli eu gwisg er mwyn mynd i'r cwrdd neu'r gymdeithas lenyddol neu'r côr - os dewisent siarad Cymraeg o gwbl, wrth gwrs.
Penderfynodd sawl teulu, fel teulu fy nhad innau, y dylai iaith yr aelwyd newid o'r Gymraeg i'r Saesneg, er mwyn gwella siawns y plant i gael swyddi o gyfrifoldeb a statws. Tua'r un adeg penderfynodd 'nhadcu beidio mynychu'r dafarn hefyd!
Nodweddion y Wenhwyseg Yr æ fain - mewn geiriau fel Cymræg, Tæd , Mæb
, Caledu'r cytseiniaid - dicon am digon, gwpod am gwybod
am digon, am gwybod Defnyddio 'a' yn hytrach na'r 'e' deheuol - catar yn lle cader, sgitsha yn lle esgidie
Y Wenhwyseg wedi gadael ei marc
Erbyn heddiw, does nemor neb ar ôl sy'n 'wilia Cymræg' yng nghymoedd de Cymru. 'Iaith ddeche' sydd gan y Cymry sy'n byw yma, neu dafodiaith newydd yr ysgolion cyfrwng Cymraeg sydd mor niferus yn yr ardal hon.
Ond mae seiniau'r Wenhwyseg i'w clywed o hyd, wedi ei ffosileiddio yn enwau lleoedd fel Gelligær ac Aberdær, neu Penallta (nid Penalltau!).
Cewch hefyd ddarlun byw o deulu oedd yn arfer y Wenhwyseg yn 'Pan Oeddwn Fachgen' gan Mihangel Morgan, ac mae yr Athro Meic Stephens wedi cyhoeddi 'Wilia', cyfrol o farddoniaeth yn y Wenhwyseg.
Image caption Mae Mihangel Morgan, o Aberdâr, wedi defnyddio'r Wenhwyseg yn ei nofel 'Pan Oeddwn Fachgen' - nofel am brofiadau plentyn o dde ddwyrain Cymru yn yr 1960au
Byddai fy nheulu innau wedi synnu i weld academyddion yn talu cymaint o sylw i'w tafodiaith 'sathredig'! Ond rwy'n credu y byddent yn fodlon iawn o wybod bod y Gymraeg yn fyw o hyd yn eu bro, beth bynnag yw ffurfiau'r ferf, neu'r gystrawen. Rhaid i bopeth sy'n byw dyfu a newid: does dim bywyd mewn ffosil.
Mae fersiwn cyfforddus o'n hanes fel cenedl yn rhoi'r bai am y gostyngiad yn y niferoedd sy'n siarad Cymraeg ar y 'Welsh Not' a pholisi wrth-Gymreig ysgolion Cymru yn y gorffennol oedd dan ddylanwad ac awdurdod y llywodraeth yn Llundain.
Mae elfen o wirionedd yn hynny, ond adlewyrchu gwerthoedd eu hoes oedd yr ysgolion hyn. Dan ddylanwad yr un gwerthoedd y magodd mwyafrif y Cymry a siaradent y Wenhwyseg gywilydd o'u tafodiaith, a dewis cefnogi polisi iaith yr ysgolion a newid iaith yr aelwyd hefyd.
Y genhedlaeth nesaf
Image copyright S4C Image caption Cymerodd ysgolion Cymraeg ardal Caerffili a'r Cylch ran yn hysbyseb swyddogol Eisteddfod yr Urdd ar S4C yn 2015
Mae plant, wyrion a gorwyrion y Cymry hynny heddiw'n mynychu dosbarthiadau dysgu Cymraeg i geisio, trwy lafur caled, adfer yr iaith wrthodwyd gan eu cydeidiau gynt.
Maent hefyd - ac yn eu miloedd - yn anfon eu plant i'r ysgolion cyfrwng Cymraeg sydd mor niferus yn yr ardal hon. Diflannodd y Wenhwyseg o fro'r Eisteddfod, ond erys hiraeth amdani.
Gobeithio nag oes gan neb sy'n darllen y geiriau hyn â chywilydd o'u tafodiaith, ac nid ydynt yn dirmygu'r dafodiaith newydd a ddatblygodd yn yr ysgolion Cymraeg. Gall cywilydd a dirmyg ladd iaith: lladdon nhw'r Wenhwyseg.
Yn ein calonnau ac ar ein tafodau ni fel unigolion mae mamiaith yn byw neu'n marw. Byddwn yn falch o'n heniaith yn ei holl amrywiaeth - a siaradwn holl dafodieithoedd Cymru gyfan ar faes Y Fenni eleni!
Cyhoeddwyd y darn hwn gan Dr Elin Jones yn wreiddiol ar BBC Cymru Fyw adeg Eisteddfod yr Urdd Caerffili a'r Cylch 2015.


description: Cip yn stafell y Prifardd Gruffudd Eifion Owen

title: Fy stafell i: Y Prifardd Gruffudd Owen

maintext:
Yn yr ystafell hon, y sgrifennodd Y Prifardd Gruffudd Owen, rannau o'r awdl fuddugol, Porth, a enillodd y Gadair iddo yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd eleni. Fel golygydd sgriptiau Pobol y Cwm, yma hefyd mae'n gweithio ar sgriptiau'r gyfres, a threulio amser gyda'i fab bach Dyfed:
Dwi weithiau'n gweithio wrth y ddesg, ond weithiau'n eistedd ar y soffa. Fe golles i ddefnydd o'r ddesg 'ma am gyfnod pan cafodd Dyfed fy mab bach ei eni. Roedd ei stwff o ymhob man, ond dwi am drio ei hawlio yn ôl rŵan!
Mae'r Gadair yn ffitio yn dda rhwng y piano a'r ddesg. Mae Gwennan yn gallu chwarae'r piano ond byth yn gwneud, a dwi'n anobeithiol am chwarae ond yn trio! Un o'r ffefrynnau ar hyn o bryd ydy Ethiopia Newydd gan Jarman, dwi'n ffan mawr ohono.
O'n i'n falch iawn ei bod hi'n gadair fodern a bod lle braf i eistedd arni. Gwelais hi'n cael ei dadorchuddio am y tro cynta' ar y teledu, ar yr un diwrnod ag o'n i 'di cael galwad ffôn gan yr Eisteddfod i ddweud fy mod wedi ei hennill, roedd hwnnw'n ddiwrnod cyffrous.
Ar dop y pentwr yma o lyfrau ar y ddesg, mae cyfrol o farddoniaeth fy nhaid, y diweddar John Rowlands. Dwi'n troi at Olwynion Aflonydd bob hyn a hyn. Roedd yn fardd gwlad o Ben Llŷn, yn cael ei adnabod fel Bardd y Lori Laeth. Bu farw ymhell cyn i fi gael fy ngeni, ac er bod ein bywydau ni mor wahanol - casglwr llaeth rownd ffermydd Llŷn oedd ei waith - rydyn ni'n cael ein cysylltu yn y cerddi.
Mae nofel gynta' fy ngwraig Gwennan yn y pentwr hefyd a llyfr Smot, un Dyfed bach!
Mae llyfrau'n bwysig iawn, ond dwi hefyd yn treulio lot o amser yn gwylio rhaglenni Netflix ar y ffôn... fel sy'n cael ei godi yn yr awdl.
Dwi'n lwcus iawn i gael byw efo bardd ac awdur, mae Gwennan yn darllen fy ngwaith i ac yn rhoi cyngor. Dan ni yn yr un tîm Talwrn hefyd, Y Ffoaduriaid.
Dwi'n olygydd stori ar Pobol y Cwm, a dwi'n gweithio lot ar sgriptiau'r gyfres yn y stafell hon. Mae 'na sgriptiau ar eu hanner a llyfrau nodiadau gyda thameidiau o'r awdl ar y ddesg. Mae Pobol y Cwm yn cymryd lot o le yn fy mhen, dwi'n adnabod cymeriadau'r gyfres yn well na aelodau fy nheulu a ffrindiau!
Beth maen nhw'n fwyta, beth yw eu cyflog... dwi'n cario'r holl wybodaeth yma am bobl - sydd ddim yn bodoli - o gwmpas gyda fi. Mae'n swydd ddiddorol a chreadigol a dyw hi ddim yn gyd-ddigwyddiad bod tri ohonon ni a enillodd brif wobrau'r Eisteddfod eleni yn gweithio ar y gyfres.
R'on i'n lwcus i ennill dwy stôl Stomp yn Eisteddfod Caerdydd eleni, yn ogystal â'r Gadair. Sion Tomos Owen wnaeth ddylunio un Stomp Tŷ Gwerin (ar y dde) a chafodd stôl y Siwper Stomp ei dylunio gan Swci [Mared Lenny]. Dwi a ngwraig Gwennan yn ffans mawr o'i gwaith hi fel artist a cherddor, ond pan enillais i hon d'on i ddim yn siŵr a oedd y tŷ yn ddigon cŵl am stôl mor ffynci!
Enillais i'r stôl yma mewn stomp a drefnwyd yng Nghaerdydd i godi arian i'r brifwyl. Mae wedi cael ei dyrchafu neu ei iselhau - pa bynnag ffordd chi'n edrych arni - fel bwrdd i ddal coffi.
Ges i cymaint o lythyron a chardiau o longyfarch ar ôl ennill y Gadair ac mae detholiad ohonyn nhw yn dal i fyny yn y stafell. Un llythyr ges i oedd gan weddw y dramodydd Wil Sam. Fe wnes i astudio gwaith Wil Sam ym Mhrifysgol Aberystwyth, ac oedd hi'n hyfryd cael y llythyr gan Dora.
Dwi di pori lot yn y cyfansoddiadau pan o'n i'n sgrifennu'r awdl, yn enwedig rhai y blynyddoedd diweddar i ddwyn syniadau!
Mae Dyfed y mab ychydig dros flwydd oed, ac fe gymrais i gyfnod o'r gwaith i edrych ar ei ôl. Nerys, cyd-weithiwr i fi wnaeth y cerdyn Siwperdad pan ddechreues i ar gyfnod o dadolaeth!
Mae'r casgliad yma o gardiau a lluniau yn bwysig iawn i fi.
Yn y canol, mae 'na lun o ganolfan ysgrifennu Tŷ Newydd. Cerdyn o longyfarch ydy hwnna, ond mae'r lle yn golygu llawer i fi a Gwennan. Dyna lle wnaethon ni gyfarfod a fanna wnaethon ni ddyweddïo hefyd.
Mae hon yn stafell aml bwrpas, yn enwedig ers i Dyfed ddod i'r byd. Am gyfnod wrth i dyddiad cau cystadleuaeth y Gadair agosau, r'on i'n codi'n gynnar cyn Gwennan a Dyfed ac yn dod lawr i'r stafell yma i weithio ar yr awdl.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Carwyn Jones yn dechrau'r ras am arweinyddiaeth Llafur Cymru drwy roi "hysbysiad ffurfiol" am ei fwriad i gamu i'r neilltu.

title: Carwyn Jones yn dechrau ras Llafur yn swyddogol


description: Cyngor Sir Pen-y-bont ar Ogwr yn wynebu gwrandawiad yn Llys y Goron am gyhuddiadau'n ymwneud â iechyd a diogelwch.

title: Marwolaeth Ashley Talbot: Gwrandawiad yn Llys y Goron


description: Ysgrifennydd Cymru'n amlinellu ei weledigaeth ar gyfer 'Pwerdy'r Gorllewin' i sicrhau hwb economaidd i dde Cymru a de orllewin Lloegr.

title: Gweledigaeth Alun Cairns ar gyfer 'Pwerdy'r Gorllewin'


description: S4C yn cadarnhau bod Guto Harri wedi "ymddiswyddo" fel aelod o awdurdod y sianel i ganolbwyntio ar waith darlledu a newyddiadura.

title: Guto Harri yn ymddiswyddo o Awdurdod S4C


description: Huw Irranca-Davies ac Alun Davies yn tynnu eu henwau yn ôl yn y ras am arweinyddiaeth Llafur Cymru er mwyn cefnogi Eluned Morgan.

title: Arweinydd Llafur: Pedwar AC yn cefnogi Eluned Morgan


description: Perchennog cwmni bysus Express Motors o Wynedd a'i feibion yn y llys wedi eu cyhuddo o dwyll.

title: Express Motors: Perchennog a'i feibion yn y llys


authors:
Aled Ap Dafydd
Prif Ohebydd Newyddion

description: Un o'r ymgeiswyr i arwain Plaid Cymru yn gwrthod honiad yr arweinydd presennol y gallai ddod i gytundeb gyda'r Ceidwadwyr.

title: Adam Price yn gwrthod y posibilrwydd o glymbleidio


description: Ffigyrau swyddfa Ystadegau Cymru yn datgelu bod 245 o bobl yng Nghymru wedi marw o ganlyniad i danau rhwng 2015/16.

title: Bron i 250 wedi marw o ganlyniad i danau yng Nghymru


description: Ryan Giggs a thîm Cymru yn wynebu oedi cyn hedfan i Denmarc oherwydd nam ar eu hawyren.

title: Nam ar awyren tîm Cymru yn achosi oedi


description: Mae 'na rai geiriau Saesneg sydd bob amser yn eich dal chi allan...

title: Allwch chi ddweud enw'r ras ceir enwog, heb regi?!

maintext: Gormod i'w rhestru... Dwi dal methu deud 'colonel' yn iawn, a methu deud Massachusetts heb ychwanegu rheg. Nes i hefyd ddeud "and thank you Pete Fowler for creating this wonderful murial" mewn digwyddiad efo lot o bobl oedd yn gwbod yn iawn mai mural 'dio fod.


description: Ffordd Blaenau'r Cymoedd, yr A465, wedi ei chau ers rhai oriau gan yr heddlu oherwydd 'digwyddiad difrifol'

title: Digwyddiad difrifol ar ffordd ger Merthyr


description: Barnwr yn dweud na ddylai cyn-brifathrawes wnaeth gyfadde' bod â lluniau anweddus o blentyn orfod cofrestru fel troseddwr rhyw.

title: Dileu gorchymyn cofrestr rhyw cyn-brifathrawes


description: Llai na hanner y cleifion sy'n mynychu adran frys Ysbyty Maelor yn Wrecsam yn cael ei gweld o fewn yr amser targed o bedair awr.

title: Ysbyty Maelor yn methu targedau adran frys pedair awr


description: Ffigyrau diweddara'n dangos fod y gyfradd ddiweithdra yng Nghymru wedi gostwng i 3.8% rhwng Mai a Gorffennaf 2018.

title: Cyfradd diweithdra Cymru yn gostwng i 3.8%


description: Pont hynafol a heol gul yn achosi problemau i drigolion lleol Llanbedr yng Ngwynedd.

title: Swyddogion cynllunio yn argymell ffordd osgoi i Lanbedr


description: Pris atgyweirio Pont Conwy wedi codi i dros £1.5m ar ôl darganfod mwy o ddifrod dan faw adar.

title: Baw adar yn cuddio £800,000 o ddifrod ar Bont Conwy


description: Cwest yn clywed fod plentyn tair oed wedi byw ar fara menyn am hyd at bedwar diwrnod wedi i'w mam ladd ei hun.

title: Merch fach 'yn byw ar fara menyn' wedi marwolaeth mam


description: Mae cloddfa archeolegol yng Nghaerfyrddin wedi newid barn arbenigwyr am statws y dref yn oes y Rhufeiniaid.

title: Diweddglo dadlennol i gloddfa archeolegol Caerfyrddin


description: Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn dweud bod 7,000 o swyddi yn y fantol os nad yw Llywodraeth Cymru yn cynnig mwy o gymorth ariannol.

title: Cynghorau lleol yn galw am gymorth i atal toriadau


description: Pren wedi ei werthu gan gorff amgylcheddol heb gael ei gynnig ar y farchnad agored oherwydd 'blerwch yn hytrach na llygredd.'

title: 'Blerwch' ar fai am fethiannau Cyfoeth Naturiol Cymru


description: Teulu menyw 21 a gafodd ei lladd mewn damwain ffordd yn galw am gamau newydd er mwyn lleihau marwolaethau ar y ffyrdd.

title: Galw am gamau newydd i leihau marwolaethau ar y ffyrdd


description: Mae dynes o Wrecsam wedi ymddangos gerbron ynadon yr Wyddgrug wedi ei chyhuddo o gam-drin rhyw hanesyddol o fachgen tair oed.

title: Dynes yn y llys wedi ei chyhuddo o gam-drin bachgen bach


description: Wrecsam yn colli o 3-0 oddi cartref yn erbyn Sutton Utd ddydd Sadwrn.

title: Cynghrair Cenedlaethol Lloegr: Sutton Utd 3-0 Wrecsam


description: Cafodd Owen Thomas, 16, wybod fod ganddo ganser prin yn ei geg a bu'n rhaid iddo gael triniaeth arbenigol yn America.

title: Bachgen ysgol yn diolch am arian triniaeth canser

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd Owen Thomas bod uned arbennig i drin pobl ifanc â chanser wedi bod yn "llawer o gymorth"
Mae bachgen ysgol wedi diolch am yr ymdrechion codi arian wnaeth sicrhau ei fod yn cael triniaeth hanfodol i'w ganser yn America.
Rai dyddiau'n unig cyn y Nadolig llynedd, cafodd Owen Thomas o ardal Tredelerch yng Nghaerdydd wybod fod canser yn ei geg.
Daeth i'r amlwg y byddai angen triniaeth arbenigol proton beam arno, a bod y driniaeth honno ar gael yn America.
Aeth ffrindiau ati i godi arian er mwyn sicrhau y gallai Owen deithio yno gyda'i deulu i dderbyn y driniaeth.
'Rhywbeth yn anghywir'
Yn siarad o'i gartref mewn cyfweliad gyda BBC Cymru Fyw, mae Owen yn cofio'r cyfnod pan aeth yn sâl: "Roeddwn i'n gwybod bod rhywbeth yn anghywir.
"Roedd Mam a fi wedi bod yn siarad am wythnosau bod rhywbeth yn wrong ar y fy ngheg.
"Nes i mynd mewn i gael sgan MRI ar y dydd Mercher, a wedyn y diwrnod wedyn, ges i sgan CT i' nhw siecio popeth.
"Yn syth y diwrnod nesa', roedden nhw wedi galw i ddweud bod gennyn nhw newyddion, ac i fod yn onest, roeddwn i'n meddwl bod rhywbeth yn anghywir, ond o'n i ddim yn disgwyl iddo fe fod mor wael."
Image copyright Llun teulu Image caption Cafodd Owen Thomas (dde) wybod fod ganddo ganser prin cyn y Nadolig
Yn hytrach na dathlu'r Nadolig gyda'i rieni, ei dri brawd ac un chwaer, roedd Owen yn yr ysbyty'n cael llawdriniaeth.
Wedi wythnosau o driniaeth ddwys, cododd y posibilrwydd o gael triniaeth pelydryn proton, fyddai'n golygu teithio i America.
Ond byddai hon yn driniaeth gostus, ac roedd yn bwysig i Owen fod ei deulu'n agos ato.
£15,000 gan elusen Jac Bach
Aeth ffrindiau'r teulu ati i sefydlu safle i godi arian, a chyn hir, roedd digwyddiadau'n cael eu cynnal gan ei ysgol, Ysgol Gymraeg Bro Edern, ac ysgolion eraill.
Cafodd yr ymdrechion hwb arbennig, pan roddodd elusen Jac Bach gyfraniad o £15,000 i'r gronfa.
Image caption Owen gartref gyda'i fam, Jemma, a'i chwaer fach newydd
Gydag Owen yng nghanol ei driniaeth, mae'n dweud nad oedd yn llwyr ymwybodol o'r ymdrechion oedd yn mynd ymlaen ar y pryd.
"Doeddwn i ddim yn gwybod pa mor fawr oedd e," meddai.
"Ro'n i'n cael snippets bach o'r teulu yn dweud sut oedd e'n mynd a beth oedd yn digwydd, ond ni'n ddiolchgar iawn am pawb wnaeth ddod i unrhyw events a wedi codi arian i helpu fi a fy nheulu i hedfan i America.
"Mae'n synnu fi fwy nawr, achos ar yr amser, ro'n i'n eitha' sâl, felly o'n i'n methu cael teimlad o beth oedd yn digwydd, a scale o pa mor fawr oedd y fundraising."
Image copyright Jemm Thomas Image caption Mae Owen wedi cael dod yn ôl â'r mwgwd roedd e'n wisgo ar gyfer triniaeth proton adref gydag ef
Pan oedd allan yn Florida, roedd Owen yn cael triniaeth proton yn ddyddiol, ac yn gorfod gwisgo mwgwd arbennig er mwyn sicrhau bod y pelydrau'n targedu'r canser heb achosi niwed i unrhyw ran arall o'i gorff.
Yn gofnod o'r cyfnod, mae Owen wedi cael dod â'r mwgwd yn ôl adref gydag e.
Diolch i uned 'unigryw'
Roedd y driniaeth proton yn llwyddiannus wrth drin y canser, a bydd Owen nawr yn teithio'n wythnosol i Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd i gael triniaeth cemotherapi am flwyddyn arall.
Elusen Teenage Cancer Trust sy'n gyfrifol am yr uned lle mae'n cael y driniaeth, sy'n galluogi i blant a phobl ifanc rhwng 13 a 24 oed sydd â chanser i fod yng nghwmni cyfoedion.
"Rwy'n credu ei fod yn bwysig," medd Owen, "oherwydd gwnaeth yr uned roi llawer o gymorth i fi yn bersonol.
"Gyda unedau eraill fel unedau plant a phobl eraill, mae'n eitha' isolating a ti'n teimlo'n eitha' unig."
Image caption Mae uned elusen Teenage Cancer Trust yn rhoi'r cyfle i bobl ifanc "rannu profiadau a chefnogi ei gilydd", yn ôl y cofrestrydd hemotoleg, Heledd Roberts
Yn ôl y cofrestrydd hemotoleg, Heledd Roberts, mae'r uned yn "hollol unigryw".
"Mae'n cynnig gofal gydrannol i bobl ifanc sy'n dioddef efo canser," meddai, "yn canolbwyntio ar anghenion mwy na jyst trin y canser, eu hanghenion personol nhw, ac hefyd, gadael iddyn nhw gadw'u hunaniaeth a bod yn bobl ifanc normal i ryw raddau.
"'Da ni gyd yn gwybod pa mor bwysig yw cefnogaeth teuluol yn ystod ein harddegau pan 'da ni yn bobl ifanc.
"Mae'r newidiadau corfforol ac emosiynol yn amlwg iawn yn ystod yr amser yma. Pan ti'n mynd drwy driniaeth, mae'r gefnogaeth yna'n fwy angenrheidiol fyth."
'Neis bod yn ôl'
Mae Owen a'i deulu wedi wynebu sawl her dros y naw mis diwethaf, ond un digwyddiad hapus oedd croesawu aelod newydd i'r teulu.
Ychydig wedi i'r teulu ddychwelyd gartref o America, cafodd Jemma, mam Owen, ferch fach: "O'dd hwnna'n syrpreis, achos roedd Mam yn mynd i ddweud wrthon ni jyst cyn i fi gael fy diagnosio, ond roedd rhaid iddi stopio, oherwydd popeth, ond oedd hi wedi dweud wrthon ni ar ôl fy cemotherapi cyntaf."
Image copyright Jemma Thomas Image caption Owen a'i chwaer fach newydd
Bydd triniaeth Owen yn parhau am flwyddyn arall, ond mae'n ôl yn yr ysgol yn dechrau astudio at Safon Uwch, ac yn falch o fod yn ôl gyda'i ffrindiau.
"Fi heb gweld nhw am misoedd oherwydd y triniaeth, ond mae'n neis i fi fod yn ôl yn yr ysgol a gallu siarad â nhw."


description: Ni welodd heddweision Gwent dystiolaeth o farwolaeth y dyn oedd yn cael ei amau o geisio lladd Norman Scott, cyn-gariad Jeremy Thorpe.

title: Sgandal Thorpe: Dim prawf o farwolaeth Andrew Newton


description: Trethdalwyr Cymru i dalu'r bil o £1m ar gyfer uwchraddio mesurau diogelwch ym Maes Awyr Caerdydd, yn dilyn ffrae am gyllido.

title: Ffrae dros ariannu gwaith uwchraddio Maes Awyr Caerdydd


description: Cyngor Conwy i drafod cynlluniau i gynorthwyo cwmni er mwyn gwarchod diwydiant cregyn gleision unigryw'r ardal.

title: Cynlluniau i warchod cregyn gleision Conwy


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Oce, gan taw'n llyfr i "Pen ar y bloc" yw llyfr yr wythnos ar Radio Cymru'r wythnos hon, ni fedraf osgoi rhoi fy mhen yn yr union fan ymgyrch arweinyddiaeth Plaid Cymru.

title: Adam i ennill, efallai


description: Yr Elyrch a Forest yn gorfod bodloni ar gêm gyfartal ar ôl i'r ddau dîm fethu manteisio ar gyfleoedd.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 0-0 Nottingham Forest


description: Oxfam Cymru yn awgrymu y gallai gwella ansawdd cyflogaeth merched leihau tlodi yng Nghymru.

title: Galw am wella swyddi merched i ddileu tlodi


description: Yr heddlu'n cyhuddo dyn 27 oed o droseddau'n ymwneud â ffrwydron wedi cyrch yn ardal Elái, Caerdydd ddydd Mercher.

title: Cyhuddo dyn wedi cyrch gwrth-derfysgaeth yng Nghaerdydd


description: Heddlu Dyfed-Powys wedi ymateb i adroddiadau o "wrthrych amheus" ar safle adeiladu yn Aberdaugleddau.

title: Canfod 'bom rhyfel byd' heb ffrwydro ar safle adeiladu


description: Mae disgwyl i arweinydd Llafur Jeremy Corbyn atgyfodi cynlluniau i adeiladu morlyn yn Abertawe

title: Corbyn i addo morlyn i Abertawe


description: Ysbyty newydd yn rhan o gynllun ad-drefnu Hywel Dda, ond dau ysbyty arall yng Nglangwili a Llwynhelyg yn colli gwasanaethau.

title: Hywel Dda: Ysbyty newydd i'r gorllewin


description: Rhun ap Iorwerth yn dweud ei bod hi'n "anochel" y byddai'n herio Leanne Wood am arweinyddiaeth Plaid Cymru.

title: Rhun ap Iorwerth: Her i arweinyddiaeth Wood yn 'anochel'


description: Pwynt i Wrecsam yn y frwydr ar frig y Gynghrair Genedlaethol

title: Harrogate 0-0 Wrecsam


description: Dyn wedi mynd o flaen llys ar Ynys Cyprus ar ôl i Charlie Birch o'r Trallwng farw mewn damwain fis Mehefin.

title: Dyn yn gwadu llofruddio Cymro ar Ynys Cyprus


description: Mae llys wedi clywed fod gan ddynes o'r Barri, sydd wedi ei chyhuddo o gyfres o droseddau rhyw, "anabledd deallusol".

title: Achos Y Barri: Gallu'r wraig yn 'ofnadwy o isel'


description: Clwb criced Morgannwg yn nesáu at eu seithfed colled yn olynol yn dilyn batiad cryf gan Gaint ddydd Mercher.

title: Morgannwg yn nesáu at golled arall yng Nghaint


description: Un o aelodau cyntaf Undeb Amaethwyr Cymru, a sylfaenydd Clwb Rygbi Dinbych, Meurig Voyle, wedi marw yn 93 oed.

title: Yr amaethwr Meurig Voyle wedi marw yn 93 oed


description: Cymru i chwarae gemau paratoadol yn erbyn Lloegr ac Iwerddon cyn iddyn nhw deithio i Gwpan Rygbi'r Byd yn Japan.

title: Cymru i herio Lloegr ac Iwerddon cyn Cwpan Rygbi'r Byd


description: Mae'r Swyddfa Dywydd wedi clustnodi ambell i enw Cymreig...

title: Idris? Gareth? Enwi stormydd am y flwyddyn i ddod


description: Gweinidog Capel Undodaidd Llambed yn cyfnewid lle gyda gweinidog o Augusta yn America.

title: Gweinidog yn cyfnewid Llambed am Augusta, America


description: Trafodaeth rhwng yr ymgeiswyr wrth i Rhun ap Iorwerth ac Adam Price herio Leanne Wood ar gyfer arweinyddiaeth Plaid Cymru.

title: "Annibyniaeth er mwyn dianc rhag tlodi"

maintext:
Annibyniaeth yw'r llwybr gorau er mwyn dianc rhag tlodi i nifer o bobl Cymru, yn ôl Adam Price.
Dywed yr AC fod angen tawelu ofnau a mynd ati i berswadio pobl y gallai hyn fod yn 'well prosiect na Brexit' o ran cyflwyno newid - newid meddai, mae pobl am ei weld oherwydd dicter tuag at y sefydliad gwleidyddol.
Mae Mr Price a Rhun ap Iorwerth yn herio Leanne Wood ar gyfer arweinyddiaeth Plaid Cymru.
Mae Ms Wood wedi arwain y blaid ers 2012, a bydd canlyniadau'r bleidlais ar 28 Medi.
Mae'r cwestiwn o annibyniaeth yn rhywbeth fydd yn rhaid i'r tri fynd i'r afael ag o.
Dywed Ms Wood mai "ysbrydoli cymunedau" a sicrhau mwy o bŵer yn y Senedd yw'r her gyntaf.
Fe roedd y tri ymgeisydd cymryd rhan mewn dadl ar raglen Wales Sunday Supplement ar BBC Radio Wales.
Dywedodd Ms Wood fod gan y blaid y nifer mwyaf erioed o ASau (pedwar), dau o'r pedwar Comisiynydd Heddlu a Throsedd, a'r blaid yw'r ail fwyaf o ran nifer o gynghorwyr.
Gan gyfeirio at ei llwyddiant yn cipio Rhondda yn etholiadau'r cynulliad yn 2016, ychwanegodd: "Mae hyn yn dangos beth sy'n bosib. "
"Mae'r sylfeini yn eu lle, a gallwn nawr ennill etholiadau mewn ardaloedd traddodiadol y blaid Lafur."
Ond dywedodd Mr Price er gwaetha'r "oases bach o lwyddiant' yn Rhondda ynghyd â llwyddiant yn ei etholaeth Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr - roedd angen i'r blaid ymestyn ei hapêl.
Image caption Cafodd Rhun ap Iorwerth ei ethol yn AC Ynys Môn am y tro cyntaf yn dilyn isetholiad yn 2013
Dywedodd y cyn newyddiadurwr Rhun ap Iorwerth, AC Ynys Môn, ei fod am "adeiladu'r cynghrair ehangach posib."
"Ddim dim ond pobl ar y chwith ac yn y canol, ond ffermwyr a'r rhai sy'n credu yng Nghymru a'r dyfodol ac sydd am gyfrannu," meddai.
Pe bai'r blaid yn llwyddo i reoli'r Senedd - fe enillodd 12 o'r 60 sedd yn 2016, dywed Ms Wood y gallai wedyn ffocysu ar ei "darged craidd" o annibyniaeth.
"Mae'n rhaid derbyn y ffaith bod nifer o bobl yn bryderus ac ofn y syniad," meddai Ms Wood.
"Mae'n rhaid dadlau'r' achos mewn modd gonest, y ffactorau economaidd."
Image copyright Getty Images Image caption Fe lwyddodd Leanne Wood i gipio etholaeth Rhondda yn 2016
Dywedodd y byddai hyn yn cymryd dau gyfnod o lywodraeth Plaid Cymru - gan gyfeirio at y "650 o dudalennau oedd yn ateb pob cwestiwn posib" gafodd ei gyhoeddi gan yr SNP cyn y refferendwm yn yr Alban.
Pan ofynnwyd a oedd annibyniaeth yn gynaliadwy, gan mai Cymru yw un o wledydd tlotaf Ewrop, dywedodd Mr Iorwerth: "Fe fyddai Gweriniaeth Iwerddon wedi bod ar fap y gwledydd tlotaf cyn annibyniaeth."
Ychwanegodd wrth i ddarlun mwy clir o Brexit ymddangos byddai'n "fwy am losgi pontydd a chodi muriau" ond yn gyntaf roedd rhaid i Blaid Cymru "gydnabod ofnau pobl."
Image caption Adam Price oedd AS Dwyrain Caerfryddin a Dinefwr rhwng 2001 a 2010, ac yn AC ers 2016.
"Mae o ynglŷn ag ailgynllunio Prydain i gasgliad o wledydd sy'n cydweithio gyda'i gilydd, " meddai.
Dywedodd Mr Price: "Mae'n rhaid cydnabod nad yw annibyniaeth yn gwestiwn haniaethol, ond yn gwestiwn am fywydau pobl, a'r tlodi sy'n wynebu nifer o bobl.
"Hwn yw'r llwybr sy'n rhaid i ni ei ddilyn ar gyfer mwyafrif pobl Crymu."


description: Undeb myfyrwyr UCM Cymru yn galw am sicrhau dyfodol myfyrwyr wedi Brexit.

title: Galw am sicrhau dyfodol myfyrwyr wedi Brexit


description: Cais Rhyddid Gwybodaeth yn datgelu y bydd rhent pencadlys Cyngor Conwy yn costio £1.5m y flwyddyn i drethdalwyr am gyfnod o 40 mlynedd.

title: Cyngor Conwy: 'Costau uchel pencadlys'


description: Canlyniadau'r penwythnos yn Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Glaw yn tarfu ar y chwarae yng Ngerddi Soffia, ond yr ymwelwyr sydd â'r fantais ar ddiwedd yr ail ddiwrnod.

title: Sir Gaerloyw â'r fantais

maintext:
Image copyright Rex Features Image caption Mae Jack Taylor ar 98 h.f.a.
Oherwydd y glaw ni chafwyd lawer o chwarae ar ail ddiwrnod y gêm ym Mhencampwriaeth y Siroedd rhwng Morgannwg a Sir Gaerloyw ddydd Mawrth.
Ond yn yr ychydig o chwarae a gafwyd, fe wnaeth yr ymwelwyr sicrhau mai ganddyn nhw y mae'r fantais ar ddiwedd y dydd.
Dechreuodd Sir Gaerloyw ar 133 am 5 wrth ymateb i gyfanswm batiad cyntaf Morgannwg o 137.
Dim ond un wiced y llwyddodd Morgannwg ei chipio ddydd Mawrth wrth i Jack Taylor a Ben Charlesworth sgorio'n rhydd.
Erbyn i'r chwarae ddod i ben, roedd Sir Gaerloyw wedi cyrraedd 284 am chwe wiced - mantais o 147 gyda phedair wiced yn weddill - gyda Taylor ar 98 h.f.a. a Charlesworth ar 65 h.f.a..
Gyda'r rhagolygon tywydd yn well ddydd Mercher, bydd angen i Forgannwg fowlio, ac yna batio'n dda os am gael rhywbeth o'r gêm.


description: Denmarc yn cyhoeddi carfan o chwaraewyr futsal ac amatur ar gyfer y gêm yn erbyn Cymru, wrth i ffrae dros hawliau masnachol rygnu.

title: Denmarc yn enwi chwaraewyr futsal ac amatur i herio Cymru


description: Ceri Lloyd sydd yn rhoi ambell air o gyngor ynglŷn â lleihau eich effaith ar y blaned

title: Yr actores Ceri Lloyd a cheisio byw bywyd di-wastraff


description: Mair Elliott yn trafod byw gydag anhwylder bwyta, neu anorecsia


description: Mae darllenwyr Cymru Fyw wedi helpu Heddlu'r Gogledd i fathu term Cymraeg newydd

title: Helo, helo, helo... diolch am helpu'r heddlu gyda therm Cymraeg am 'county lines'

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Mae delwyr cyffuriau yn cysylltu gyda gwerthwyr o bell drwy ddefnyddio ffonau
Mae uned gyfieithu Heddlu Gogledd Cymru wedi bathu term Cymraeg newydd am waith yr heddlu diolch i ysbrydoliaeth gan wrandawyr Radio Cymru a darllenwyr dyfeisgar Cymru Fyw.
Cysylltodd Llifon Jones o'r uned â rhaglen Aled Hughes ar BBC Radio Cymru i ofyn am help gydag un ymadrodd wrth iddyn nhw fathu termau Cymraeg newydd yn ddiweddar, sef 'county lines'.
Tacteg ydy hon sy'n cael ei defnyddio gan ddelwyr cyffuriau i fanteisio ar bobl eraill, plant yn aml, i werthu cyffuriau mewn ardal neu sir y tu allan i'w hardal eu hunain gan ddefnyddio gwahanol linellau ffôn symudol i gysylltu â'u gwerthwyr, gan leihau'r tebygolrwydd o gael eu dal.
Wedi'r apêl ar raglen Aled Hughes cafwyd sawl cynnig gan wrandawyr Radio Cymru: "troseddu trawsffiniol", "llinellau llipryn", "llibart sir", "rhanbarth rheibio", "ffiniau bro", "cyffurffiniau", "ffiniau ffals".
A daeth darllenwyr Cymru Fyw i'r adwy gyda nifer o gynigion hefyd ar ôl inni ofyn am help.
Roedd rhain yn cynnwys "drwgweithredu o'r ymylon"; "troseddu llechwraidd"; "terfynau troseddu"; "llinellau lôn"; "ffôn dros ffin"; "gweision gwasgar"; "ffiniau ffonau"; "siroedd symudol" a "llinell cyffur", a ddaeth gan Mari Jones.
Mae Llifon Jones o'r uned gyfieithu wedi cysylltu i ddiolch i bawb a roddodd awgrym.
Felly beth oedd y canlyniad?
Gan mai disgrifio'r llinellau ffôn mae'r county lines yn hytrach na ffiniau sirol meddai Mr Jones, maen nhw wedi cymryd ysbrydoliaeth gan ddau gynnig ('cyffurffiniau' a 'llinell cyffur') ac wedi penderfynu ar ddau derm: 'llinellau cyffuriau' a 'cyffurlinellau'.
"Gobeithio y caiff y ddau derm ddefnydd a bydd rhwydd hynt i bawb ddefnyddio pa un bynnag sydd hawsaf iddynt," meddai Llifon Jones.
Maen nhw wedi bathu term Cymraeg am grooming hefyd, sef 'rhwydo' meddai.
Ond peidiwch â synnu os daw apêl iaith arall gan yr heddlu cyn hir - gyda natur trosedd a chyfraith a threfn yn newid yn barhaus mae'r angen i fathu termau newydd yn cadw unedau cyfieithu heddluoedd yn brysur.
Dyma rai o'r termau Cymraeg newydd eraill mae uned Heddlu'r Gogledd wedi eu bathu yn ddiweddar:
Drone: (Teclynnau di-beilot i dynnu lluniau o'r awyr) - 'gwas y glas' (yng nghyswllt yr Heddlu).
Cuckooing: (Sef delwyr cyffuriau sy'n byw yn nhai pobl fregus ac yn delio cyffuriau yno) - 'cogio'. "Mae cogio yn golygu hefyd smalio, sef beth maent yn ei wneud - smalio eu bod yn y tŷ," meddai Llifon Jones.
Dashcam: (Y camera sydd ar flaen cerbydau heddlu a rhai cerbydau arferol hefyd) - 'camera cerbyd'.
Body worn video: (Camera sy'n cael ei gario ar gorff llawer o heddweision ac sy'n gallu cael ei ddefnyddio fel tystiolaeth llys o drosedd)- 'camera corff'.
Smart water: (A ddefnyddir gan yr adran fforensig i ganfod olion bysedd) - 'dŵr datgelu'.
Diolch i bawb wnaeth gysylltu!
Hefyd o ddiddordeb:


description: Heddlu'n apelio am wybodaeth wedi i gerflun o aderyn ddiflannu o eglwys ger Dinbych.

title: Apêl am gerflun sydd wedi diflannu o eglwys ger Dinbych


description: Llywodraeth Cymru yn cael gwared ar drethi busnes i ddarparwyr gofal plant o fis Ebrill 2019 ymlaen.

title: Gwaredu trethi busnes ar gyfer meithrinfeydd Cymru


description: Llys yn clywed bod meddyg wedi gorfod troi at ladrata ar ôl iddi fynd yn gaeth i alcohol a chyffuriau.

title: Meddyg o Gaerdydd wedi dwyn ar ôl troi at alcohol


description: Y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn rhybuddio bod protestiadau gan staff dros amodau gwaith 'anniogel' yn anghyfreithlon.

title: Staff yn protestio yng ngharchardai Wrecsam ac Abertawe

maintext:
Image caption Roedd dros 100 o bobl yn y brotest y tu allan i Garchar y Berwyn, Wrecsam
Mae dwsinau o swyddogion a staff gweinyddol y gwasanaeth carchar wedi cynnal protestiadau y tu allan i ddau o garchardai Cymru.
Roedd dros 100 o weithwyr yn protestio ar safle Carchar y Berwyn yn Wrecsam a dros 50 yn Abertawe yn erbyn yr hyn mae cynrychiolwyr undeb yn ei ddisgrifio fel "gwaethygiad na welwyd o'r blaen mewn safonau iechyd a diogelwch yn y chwe blynedd diwethaf".
Dywed y Weinyddiaeth Gyfiawnder fod y protestiadau yn anghyfreithlon, gan rybuddio staff y gallen nhw golli rhan o'u cyflog a wynebu camau disgyblu.
Mae protestiadau tebyg wedi eu cynnal hefyd yn y rhan fwyaf o garchardai Lloegr, ac mae'r Weinyddiaeth yn mynd i'r llys i'w hatal.
Fe ofynnodd undeb Cymdeithas y Swyddogion Carchar i aelodau wrthdystio ym meysyd parcio'r carchardau o 7:00 ddydd Gwener "nes derbyn gorchymyn i'r gwrthwyneb".
Mae'n dilyn adroddiad ddydd Iau yn beirniadu'r "diffyg rheolaeth peryglus" yng Ngharchar Bedford ond mae cynrychiolwyr hefyd yn bryderus am safonau diogelwch yn gyffredinol mewn carchardai yn y blynyddoedd diwethaf.
'Digon yw digon'
Ddechrau Medi fe ddywedodd cadeirydd yr undeb, Mark Fairhurst fod Carchar y Berwyn yn "un o garchardai mwyaf treisgar Prydain", gan alw am ddiogelu staff trwy adael iddyn nhw ddefnyddio'r chwistrell lonyddu PAVA (Pelargonic Acid Vanillyamide
Dywedodd ysgrifennydd yr undeb, Steve Gillan mai bwriad y gweithredu yw tynnu sylw'r Llywodraeth a'r cyhoedd at "gynnydd mewn ymddygiad treisgar, mwy o gyffuriau, mwy o hunan-niweidio a phopeth a ddaw yn sgil hynny" o fewn carchardai Cymru a Lloegr.
"Dan y ddeddfwriaeth [iechyd a diogelwch] mae'r Llywodraeth a'r cyflogwr â dyletswydd i ofalu am fy aelodau," meddai, gan ychwanegu ei fod "wedi cael digon" o glywed am achosion o ymddygiad treisgar at swyddogion carchar.
"Digon yw digon... mae angen i weinidogion reoli'r hyn sy'n digwydd."
Image caption Staff y tu allan i Garchar Abertawe
Mae'r undeb yn cynrychioli 20,000 o aelodau, sef tua 90% o staff carchardau Cymru a Lloegr.
Dywed y Weinyddiaeth Gyfiawnder eu bod yn cymryd camau cyfreithiol i stopio'r protestiadau, wrth erfyn ar swyddogion carchar i ddychwelyd i'r gwaith yn unol â disgwyliadau'r "gyfraith a'r gwasanaeth carchar". dyletswyddau yn gyfraith
"Mae'n anghyfrifol i'r [undeb annog eu haelodau i weithredu'n anghyfreithlon fel hyn," dywedodd y gweinidog carchardai, Rory Stewart. "Rydym yn gweithredu ein cynlluniau wrth gefn ond, trwy beidio â dod i'r gwaith, mae'r swyddogion carchar yma yn creu bygythiad i'w cydweithwyr ac i garcharorion."
Ychwanegodd Mr Stewart eu bod wedi cymryd camau i ddiogelu swyddogion carchar, gan gynnwys recriwtio 3,500 yn rhagor o swyddogion, dyblu hyd y ddedfryd carchar bosib am ymosodiadau arnyn nhw, a £40m at wella adeiladau carchar a mynd i'r afael â'r broblem cyffuriau mewn carchardai.


description: Disgwyl 12,000 o bobl dyrru i bentref Portmeirion dros y penwythnos ar gyfer Gŵyl Rhif 6 olaf "am y tro".

title: Paratoi am Gŵyl Rhif 6 'olaf am y tro' ym Mhortmeirion


description: Wrecsam yn ôl ar frig y Gynghrair Genedlaethol wedi buddugoliaeth yn erbyn Aldershot ar y Cae Ras.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 2 - 0 Aldershot


description: Cyn-Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Ron Davies, yn trafod ei obeithion ynglŷn â datganoli

title: 'Pensaer datganoli' yn rhoi ei farn

maintext:
Mae Ron Davies yn cael ei ddisgrifio yn aml fel 'pensaer datganoli' yng Nghymru, un o'r bobl a luniodd y Gymru fodern pan ddaeth y Cynulliad i fodolaeth yn 1999.
Fis Medi 2018, mae hi'n 20 mlynedd ers iddo drechu Rhodri Morgan i gael ei enwi yn ymgeisydd Llafur i fod yn Brif Ysgrifennydd y Cynulliad. Fel Ysgrifennydd Gwladol roedd eisoes wedi arwain yr ymgyrch i sefydlu'r Cynulliad ym mis Medi 1997.
Ond fis yn ddiweddarach, ymddiswyddodd yn dilyn digwyddiad a ddisgrifiodd ar y pryd fel "moment o wallgofrwydd" ar Gomin Clapham yn Llundain.
Alun Michael ddaeth yn Brif Ysgrifennydd cyntaf y Cynulliad Cenedlaethol roedd Ron Davies wedi bod yn rhan mor allweddol o'i greu.
Erbyn hyn mae Mr Davies yn 72 mlwydd oed, yn byw yn ardal Caerffili ac yn weithgar gyda Chlwb Rygbi Bedwas. Mae ganddo dri o blant ifanc.
Ond beth mae'n ei feddwl o ddatganoli 20 mlynedd yn ddiweddarach? Beth oedd ei obeithion ar y pryd a beth yw ei obeithion i Gymru ar gyfer y dyfodol? Rhoddodd Mr Davies ei farn i Cymru Fyw.
20 mlynedd o ddatganoli...
O edrych nôl, os fyddai rhywun wedi dweud wrtha' i 20 mlynedd yn ôl (yn enwedig o ystyried pa mor agos oedd canlyniad refferendwm '97) y byddai gennym ni Senedd ddeddfwriaethol yng Nghaerdydd sydd wedi ei dderbyn gan bawb yng Nghymru heblaw am y rheiny ar yr ymylon, mi fyswn i'n hapus iawn.
Os edrychwch ar sut mae'r Cynulliad wedi sefydlu ei hun fel rhan o gyfansoddiad Prydain, mae'n amlwg yn bositif.
Rhywbeth arall positif i mi yw'r ffordd mae'r Cynulliad wedi ceisio mynd ar daith i fod yn agored, cynhwysol a blaengar - ar y cyfan, mae hyn wedi bod yn llwyddiannus.
Ond ar y llaw arall mae'r ochr bolisi wedi bod yn eitha' siomedig.
Gyda'r economi, roedd arian Amcan Un yn rhoi gobaith y byddai economi Cymru yn cael ei thrawsnewid, neu o leiaf yn troi cornel. Dydi hynny yn amlwg heb ddigwydd ac mae hynny'n siomedig iawn.
Mae'r Gwasanaeth Iechyd yma'n parhau i gael problemau strwythurol mawr.
Ac mae addysg wedi bod yn siom fawr hefyd.
Fy ngobaith i oedd drwy roi addysg o dan y chwyddwydr, a gyda gwleidyddion Cymreig yn trio datrys anghenion Cymru, y byddai'r system addysg yn gwella hefyd - ond yn amlwg dydi pethau heb wella a 'dyn ni dal yn tangyflawni.
Felly yn nhermau cyfansoddiadol rwy'n bositif iawn, ond yn nhermau gweithredu polisi mae wedi bod yn fethiant, yn anffodus.
Image copyright Simon Ridgway Image caption Ron Davies yn siarad yng Nghasnewydd ar 19 Medi 1998, mewn cynhadledd arbennig i aelodau'r Blaid Lafur
Dyfodol y Cynulliad...
Nes i weithio ar y refferendwm yn 2011 [i gynyddu pwerau deddfu'r Cynulliad], ac roedd e'n eitha' amlwg fod pobl wedi derbyn y Cynulliad, a barn y mwyafrif llethol oedd 'mae gennym ni'r Cynulliad ac mae yma i aros felly beth am roi pwerau digonol iddo'.
Dwi ddim yn rhagweld cynnydd yn y nifer o bobl sydd am ddiddymu'r Cynulliad.
Os 'dych chi'n edrych ar unrhyw drefniant cyfansoddiadol mi fydd nifer fach o bobl fyddai'n pleidleisio i'w ddiddymu.
Pe byddech yn gofyn y cwestiwn am Senedd Prydain fe fyddai yna rai pobl yn dweud 'ie, cael gwared ohoni!'.
Un o'r pethau cynta' wnaeth Nick Bourne [cyn-arweinydd y Ceidwadwyr yng Nghymru] ar ôl yr etholiad cyntaf i'r Cynulliad oedd sylwi nad oedd modd bod yn blaid gwrth-ddatganoli yn y Cynulliad.
Does dim byd yn sicr ac mae cyfansoddiadau yn gallu newid, ond dwi ddim yn rhagweld y Cynulliad yn cael ei ddiddymu oherwydd plaid ymylol fel UKIP.
Llafur yn rheoli ers 20 mlynedd
Dydi hi ddim yn iach. Un o'r rhesymau nes i ymladd o fewn y Blaid Lafur am system bleidleisio mwy teg na'r 'cyntaf i'r felin' oedd sicrhau bod gennym ni wleidyddiaeth â mwy o blwraliaeth.
Mae [hanes etholiadol y Cynulliad] yn adlewyrchu mai'r Blaid Lafur yw'r fwyaf yng Nghymru. Ond mae hefyd yn dangos gwendidau'r pleidiau eraill, a'r rhaniadau o fewn Cymru - yn ddaearyddol, cymdeithasol a diwylliannol.
Image caption Ron Davies gyda Dafydd Wigley, Peter Hain, ac aelodau eraill blaenllaw o'r ymgyrch 'Ie dros Gymru' yn dathlu buddugoliaeth 1997
Fy ngobaith i oedd am wleidyddiaeth gyda phlwraliaeth, gan symud i ffwrdd o'r 'party-based approach', sydd wedi bod mor amlwg yng ngwleidyddiaeth lleol yng Nghymru ers degawdau.
A gyda'r ewyllys gorau yn y byd, mae'r Cynulliad wedi bod yn pedestrian. Gyda Carwyn Jones a Rhodri Morgan, doedd 'na ddim llawer o arwydd o radicaliaeth neu agenda newydd neu edrych allan.
Yr 20 mlynedd nesaf
Nes i ddweud 20 mlynedd yn ôl mai proses yw datganoli, nid digwyddiad.
Dwi'n meddwl mai'r dyfodol mwyaf tebygol - ac mi fydden i'n gyfforddus ag e - yw rhyw fath o ffederaliaeth.
Pwy a ŵyr be' wneith ddigwydd yng Nghymru?
Os siaradwch chi â phobl o wahanol bleidiau, mae 'na ryw awydd i ailfeddwl ein trefniant cyfansoddiadol, drwy gomisiwn brenhinol neu be' bynnag, a chymryd hi allan o wleidyddiaeth bleidiol a thrin y mater mewn ffordd resymol.
Image copyright Matthew Horwood Image caption Beth fydd dyfodol sefydliadau datganoledig Ynysoedd Prydain dros y blynyddoedd nesaf?
Does gen i ddim byd yn erbyn yr egwyddor o annibyniaeth i Gymru. Ond pan 'dych chi'n cael y trafodaethau yma, mae'n rhaid i chi ofyn: "cael annibyniaeth o beth?"
Does dim modd cael annibyniaeth oherwydd cymhlethdodau'r byd modern - eich arian, eich economi, does 'na ddim annibyniaeth o'r cwmnïau mawr rhyngwladol neu'r systemau banc, o'r Cenhedloedd Unedig, o gytundebau neu o NATO.
Mae ychydig bach fel y ddadl Brexit, lle mae rhywun yn codi baner a dweud "dyma dwi eisiau", heb ddweud ein bod yn deall y goblygiadau i gyd.
Dwi ddim yn teimlo fy mod yn genedlaetholwr Prydeinig, nac erioed wedi bod. Pan oeddwn i'n y Senedd am 20 mlynedd fe roeddwn yn ymwybodol iawn o fy hunaniaeth Gymreig, ac roeddwn yn gweld fy hun fel Cymro, nid Prydeiniwr.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae Avril a Peter Griffiths wedi gwadu cyhuddiadau o dreisio ac ymosod yn anweddus ar dair merch ifanc rhwng 1980 a 1990.

title: Pâr o'r Barri yn gwadu treisio a cham-drin merched ifanc


description: Trosgais funud ola yn amddifadu'r Gleision o fuddugoliaeth yn yr Eidal.

title: Pro 14: Benetton 27 - 25 Gleision


description: Adroddiad yn datgleu y gallai'r gost o glirio asbestos o safloedd ysgolion uwchradd olygu cost o £350,000 i gyngor sir.

title: Asbestos: Cyngor yn cyfri'r gost


description: Bydd y locomotif enwog yn teithio ar hyd gogledd Cymru gan alw ym Mhrestatyn, Bae Colwyn a Chaergybi fel rhan o'r daith.

title: Trên enwog Y Flying Scotsman i ymweld â gogledd Cymru

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Dywedodd y National Railway Museum mai pwrpas y daith oedd rhoi cyfle i gymaint o bobl a phosib i weld y Flying Scotsman
Bydd un o drenau enwocaf y byd yn teithio drwy ogledd Cymru ddydd Sadwrn fel rhan o daith ar hyd y Deyrnas Unedig.
Mae disgwyl i dorfeydd mawr gasglu i weld y Flying Scotsman, a fydd yn ymweld â Phrestatyn, Bae Colwyn a Chaergybi fel rhan o'r daith.
Dyma'r tro cyntaf i'r locomotif ymweld â gogledd Cymru ers y 1990au.
Ni fydd amserlen fanwl yn cael ei rhyddhau oherwydd pryderon am wylwyr yn tresbasu ar y lein.
Yn ôl Bob Gwynne, o'r National Railway Museum, mae'r Flying Scotsman yn "symbol pwerus o'r oes stem".
Image copyright PA
Fe aeth y locomotif enwog allan o wasanaeth yn 1963, cyn cael ei brynu gan ŵr busnes o ogledd Cymru, Alan Pegler.
Dechreuodd y daith ddiweddaraf ym mis Ebrill yn dilyn gwaith adnewyddu gwerth £4.1m.
Ar ôl cyrraedd pen y daith yng Nghaergybi, bydd y Scotsman yn aros am dair awr cyn dechrau ar ei thaith 'nol.
'Diwrnod i'w gofio'
Dywedodd Mr Gwynne: "Mae'n bosib mai dyma'r trên stem enwocaf yn y byd.
"1994 oedd y tro diwethaf iddo fod yng ngogledd Cymru, a hynny yn Llangollen. Dwi'n cofio torfeydd mawr yn dod i'w weld,
"Fe es i weld y Scotsman am y tro cyntaf pan oeddwn i'n wyth oed - mae'n un o'r pethau sy'n aros gyda chi drwy eich oes."
Ychwanegodd: "Bydd yn ddiwrnod i'w gofio i lawer".


description: Cyfarfod cyhoeddus yn Sir Benfro i drafod sut y bydd y cyngor yn darparu gwasanaethau hamdden, diwylliant a thwristiaeth i'r dyfodol.

title: Trafod dyfodol gwasanaethau Cyngor Penfro

maintext:
Image caption Pencadlys Cyngor Penfro
Fe fydd cyfarfod cyhoeddus yn cael ei gynnal yng Nghrymych, Sir Benfro nos Iau i roi cyfle i bobl drafod sut y bydd y cyngor sir yn darparu gwasanaethau hamdden, diwylliant a thwristiaeth i'r dyfodol.
Dywed y cyngor ei fod yn ystyried nifer o wahanol ffyrdd o ddarparu'r gwasanaethau, gan gynnwys creu ymddiriedolaeth elusennol annibynnol fyddai'n gyfrifol am y gwasanaethau hyn yn y dyfodol.
Dywedodd dirprwy arweinydd y cyngor, Keith Lewis: "Rydym yn gofyn i'r gymuned, defnyddwyr gwasanaethau a rhanddeiliaid i helpu yn y broses penderfyniadau.
"Dros y 10 mlynedd ddiwethaf mae Cyngor Sir Penfro wedi buddsoddi dros £25m yn codi safonau ei ganolfannau hamdden a llyfrgelloedd.
"Mae'n hanfodol felly i gymryd mantais o unrhyw arbedion posib gyda'r bwriad o barhau gyda gwasanaeth o ansawdd i'n cwsmeriaid a sicrhau dyfodol i'n staff."
Gwrthwynebiad
Mae undeb Unsain yn gwrthwynebu unrhyw gynllun fyddai'n gweld y cyfrifoldeb am y gwasanaethau'n mynd o ddwylo'r cyngor sir.
Dywedodd ysgrifennydd cangen Unsain yn yr ardal, Vic Dennis: "Mae'r cyngor newydd wario miloedd o bunoedd ar gyflogi ymgynghorwyr, y tro hwn i awgrymu y dylid creu ymddiriedolaeth elusennol i redeg y gwasanaethau hyn sydd ar hyn o bryd dan reolaeth lawn yr awdurdod.
"Rydym yn credu mai'r ffordd orau o gynnig y gwasanaethau hyn yw drwy'r cyngor yn uniongyrchol. Mae'r gwasanaethau hyn yn cyfrannu at iechyd a lles ein cymuned, yn rhoi cyfle i bobl gael gwybodaeth am ddim a hefyd yn gymorth i ni ddeall ein treftadaeth a'n diwylliant.
"Ateb tymor byr i bwysau ar gyllidebau yw dosbarthu'r gwasanaeth i gorff arall ac fe fydd yn aberthu gwasanaethau poblogaidd sydd yn gwasanaethu pobl o bob oed."
Mae chwe chyfarfod wedi eu trefnu yn y sir, gyda'r cyntaf yn cael ei gynnal yng nghanolfan hamdden Crymych nos Iau. Dywed y cyngor fod modd i'r cyhoedd leisio eu barn ar wefan y cyngor hefyd.


description: Lliwen Jones sy'n rhannu ei chyngor

title: Sut i oroesi’r flwyddyn gyntaf yn y brifysgol


description: Jonathan Drakeford wedi ei ddedfrydu i wyth mlynedd ac wyth mis o garchar ar ôl i lys ei gael yn euog o dreisio ac ymosod.

title: Carcharu Jonathan Drakeford am dreisio ac ymosod


description: Gôl Shaun Pearson yn cipio'r buddugoliaeth i'r Dreigiau.

title: Braintree 0 - 1 Wrecsam


description: Hofrennydd a gwylwyr y glannau yn cael eu galw i achub dyn oedd wedi disgyn oddi ar glogwyni ar Ynys Môn ddydd Sadwrn.

title: Achub dyn oddi ar glogwyni ar Ynys Môn


description: Crwner yn pennu dyddiad ar gyfer cwest yn achos tân a laddodd tad a phump o blant yn Llangamarch, Powys.

title: Pennu dyddiad ar gyfer cwest tân angheuol Llangamarch


description: Mae Heddlu Gogledd Cymru angen eich help gyda thermau troseddol Cymraeg

title: Bathu termau Cymraeg: Helpwch yr heddlu!

maintext:
Image copyright PA Image caption 'Gwas y glas' yw term Cymraeg Heddlu'r Gogledd am eu drôn
Pan mae'n dod at sgrifennu a siarad Cymraeg mae 'na wastad heddlu iaith o gwmpas yn barod i gywiro a beirniadu ond o bryd i'w gilydd mae'r heddlu go iawn angen help gyda iaith.
Mae termau Cymraeg fel 'cadw yn y ddalfa' (detain in custody), 'ar fechnïaeth (on bail), 'cyrch' (raid) a 'theledu cylch cyfyng' (CCTV) wedi ennill eu plwy ym myd cyfraith a threfn erbyn hyn.
Ond gyda natur eu gwaith yn newid mae'n rhaid i'r heddlu fathu termau newydd am y troseddau sy'n cael eu cyflawni a'r dechnoleg maen nhw'n ei defnyddio i ddal y troseddwyr.
Mae'r angen di-baid yma am dermau Cymraeg newydd yn cadw uned gyfieithu Heddlu'r Gogledd yn brysur.
Cysylltodd Llifon Jones o'r uned â rhaglen Aled Hughes ar BBC Radio Cymru i rannu rhai o'r termau newydd maen nhw wedi eu bathu'n ddiweddar - ac i ofyn am help hefyd.
Dyma rai o'r termau Cymraeg newydd maen nhw'n eu defnyddio'n aml erbyn hyn:
Drone: (Teclynnau di-beilot i dynnu lluniau o'r awyr) - 'gwas y glas' (yng nghyswllt yr Heddlu)
Cuckooing: (Sef delwyr cyffuriau sy'n byw yn nhai pobl fregus ac yn delio cyffuriau yno) - 'cogio'. "Mae cogio yn golygu hefyd smalio, sef beth maent yn ei wneud - smalio eu bod yn y tŷ," meddai Llifon Jones.
Dashcam: (Y camera sydd ar flaen cerbydau heddlu a rhai cerbydau arferol hefyd) - 'camera cerbyd'
Body worn video: (Camera sy'n cael ei gario ar gorff llawer o heddweision ac sy'n gallu cael ei ddefnyddio fel tystiolaeth llys o drosedd)- 'camera corff'
Smart water: (A ddefnyddir gan yr adran fforensig i ganfod olion bysedd) - 'dŵr datgelu'
Ond mae uned gyfieithu Heddlu'r Gogledd eisiau eich help gyda'r term 'county lines'.
Tacteg ydy hon sy'n cael ei defnyddio gan ddelwyr cyffuriau i fanteisio ar bobl eraill, plant yn aml, i werthu cyffuriau mewn ardal tu allan i'r ardal mae'r delwyr eu hunain yn byw ynddi, gan leihau'r tebygolrwydd o gael eu dal.
Maen nhw'n defnyddio llinellau ffôn symudol arbennig i gysylltu â nhw wrth eu hanfon ar draws yr ardal neu'r sir i werthu.
"Rydyn ni eisiau enw reit fachog os yn bosib. Tydi 'llinellau sirol' ddim yn ei gyfleu rhywsut," meddai Mr Jones.
Mae gwrandawyr Radio Cymru wedi rhoi ambell gynnig yn barod:
Troseddu trawsffiniol
Llinellau llipryn
Llibart sir
Rhanbarth rheibio
Ffiniau bro
Cyffurffiniau
Ffiniau ffals
Oes gennych chi gynigion gwell am 'county lines'?
Cysylltwch drwy'r ffurflen isod neu anfonwch e-bost: cymrufyw@bbc.co.uk
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae'r awdurdod lleol cyntaf yng Nghymru i drefnu casgliadau gwastraff misol yn ymestyn cynllu peilot i bob rhan o'r sir.

title: Estyn arbrawf casglu sbwriel i bob rhan o Sir Conwy


description: Merch 15 oed o'r Bala yn cynrychioli Cymru ar lefel rhyngwladol mewn treialon cŵn defaid, fel ei Mam gynt.

title: Dilyn ôl troed ei mam wrth gynrychioli Cymru

maintext:
Mae merch 15 oed o Feirionnydd yn dilyn ôl troed ei mam wrth gynrychioli Cymru ar lefel rhyngwladol mewn treialon cŵn defaid.
Bydd Erin Fflur McNaught, sy'n ddisgybl yn Ysgol y Berwyn, Y Bala, yn cystadlu yn y categori iau yn Nulyn ddydd Sadwrn.
Dechreuodd ei diddordeb yn y gamp o ganlyniad i ddiddordeb ei mam Maralyn sy'n gyn aelod o dîm rhyngwladol cŵn defaid Cymru.
"Ma' hi wedi bod yn dysgu fi yn dda iawn a dwi'n falch iawn o gael ei help hi," meddai Erin.
"Ma' hi wedi gwneud fi'n proud iawn o ddilyn yn ôl troed fy nheulu - bod pedair cenhedlaeth wedi cael diddordeb, mae'n rhywbeth sbesial iawn."
Dyw'r diddordeb, chwaith, ddim yn annisgwyl, gan iddi gael ei magu ar fferm Pandy yn ardal y Bala, fferm sy dafliad carreg o Garth Goch, lle cafodd y treialon cŵn defaid rhyngwladol cyntaf erioed eu cynnal ym mis Hydref 1873.
Image caption Maralyn ac Erin McNaught
Fe fydd Erin, sy wedi bod yn cystadlu ers tair blynedd, yn cymryd rhan yn y treialon yn Iwerddon gyda'i chi, Moxy.
"Mae mynd i Iwerddon i gystadlu yn bwysig iawn.
"Mae'r ci yn gwrando'n dda iawn, ac mae'n ufudd iawn, mae just yn ffrind gorau.
"Os da chi'n cael defaid da ac os da chi'n cael ci sy'n gwrando dylai fod yn ok."
Dywedodd Maralyn McNaught fod ei merch wedi gweithio'n galed iawn ac wedi treulio cryn dipyn amser yn gweithio gyda'r ci.
"Dwi'n falch iawn. Dwi'n gwybod ei bod hi wedi gweithio mor galed yn hyfforddi Moxy ac wedi gwario lot fawr o amser efo hi er mwyn ei chael i'r safon ar gyfer y cystadlu yn Iwerddon."


description: Mae'r rheithgor yn achos y cyn-swyddog heddlu Gordon Anglesea wedi cael eu hanfon adref ar ôl treulio'r dydd yn ystyried eu dyfarniad.

title: Anglesea: Rheithgor wedi'u hanfon adref am y dydd


description: Y Gleision yn sicrhau eu buddugoliaeth gyntaf o'r tymor yn y Pro 14 mewn gêm gyffrous yn erbyn Munster ar Barc yr Arfau.

title: Pro 14: Gleision 37 - 13 Munster


description: Carl Foulkes, sy'n wreiddiol o Wrecsam, fydd yn olynu Mark Polin fel Prif Gwnstabl Heddlu'r Gogledd, ac mae wedi ymrwymo i ddysgu'r Gymraeg.

title: Prif Gwnstabl Heddlu'r Gogledd yn bwriadu dysgu Cymraeg


authors:
Elliw Gwawr
Gohebydd Seneddol Bbc Cymru

description: Gohebydd Seneddol BBC Cymru, Elliw Gwawr sy'n bwrw golwg ymlaen tuag at ethol arweinydd newydd y blaid Lafur.

title: Cyhoeddi'r arweinydd Llafur


description: Mae arweinydd newydd y Ceidwadwyr yng Nghymru, Paul Davies, wedi ad-drefnu grŵp y Cynulliad ar ôl seibiant yr haf.

title: Davies yn ad-drefnu grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad


description: Mae Shelter Cymru a Crisis wedi dweud ei fod yn anodd i bobl ddigartref gael mynediad i'r arian sy'n cael ei gasglu.

title: Pryder elusennau am gronfa newydd i helpu'r digartref

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Mae cynghorau Cymru yn galw i'r cyhoedd roi arian i ymgyrchoedd ac nid yn uniongyrchol i bobl ddigartref
Mae'n bosib nad yw arian sy'n cael ei gasglu gan gynghorau i bobl ddigartref fod yn cyrraedd y rhai sydd ei angen, yn ôl elusennau.
Mae ymgyrchoedd yn cael eu rhedeg gan sawl cyngor yn annog y cyhoedd i roi iddyn nhw yn hytrach na rhoi yn uniongyrchol i bobl ar y stryd.
Dywedodd Shelter Cymru a Crisis ei fod yn anodd i bobl ddigartref gael mynediad i'r arian sy'n cael ei gasglu gan y cyngorau.
Dywedodd Cyngor Castell-nedd Port Talbot, y diweddaraf i lansio ymgyrch o'r fath, ei fod yn anelu at ddiwallu anghenion hirdymor pobl ddigartref.
Mae cynghorau Caerdydd, Abertawe a Chasnewydd yn gweithredu cynlluniau sy'n galluogi pobl i wneud taliad tuag at gymdeithasau digartrefedd, gan gynnwys taliadau drwy gerdyn.
I gael cymorth, mae'n rhaid i bobl ddigartref wneud cais yn esbonio pam eu bod angen arian, yn ôl yr elusennau.
Dywedodd cyfarwyddwr Shelter Cymru, John Puzey, bod gan gynghorau'r "bwriad gorau" ond bod "pryder am yr effeithiau negyddol posib".
"Gallai'r arian sy'n cael ei wario ar y cynlluniau yma gael ei ddefnyddio'n well i daclo rhai o'r rhwystrau sy'n atal pobl rhag cael cymorth.
"Dylwn ni fod yn canolbwyntio ein hymdrechion ar ddarparu cartrefi parhaol a'r gefnogaeth i gyd-fynd â hynny."
Pawb ddim yn begera
Ychwanegodd Karen Grunhut o Crisis: "Nid yw pob person digartref yn begera ac nid yw pob person sy'n begera yn ddigartref, ac nid yw peth o'r iaith sy'n cael ei ddefnyddio yn y cynlluniau yn gwella dealltwriaeth y cyhoedd."
Dywedodd llefarydd ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru bod cael opsiynau i bobl allu helpu pobl ddigartref yn rhywbeth i'w gefnogi.
Mae rheolwr diogelwch cymunedol Cyngor Castell-nedd Port Talbot, Sian Morris, yn dweud bod eu cynllun yn mynd law yn llaw gyda gwaith arall yr awdurdod.
"Un o'r prif resymau nad yw pobl ar y stryd yn ymwneud (gyda'r system) yw am eu bod methu a chadw apwyntiadau neu am eu bod ofn llenwi ffurflenni.
"Dwi'n meddwl bod angen i ni dderbyn bod wastad pobl sydd ddim am dderbyn cymorth, yn yr un modd â phobl sy'n dewis bod yn ddigartref fel ffordd o fyw.
"Nid yw hynny'n golygu ein bod ni'n rhoi'r gorau i geisio helpu.
"Os ydych chi'n rhoi arian i rywun sy'n begera ar y stryd gall hynny eu helpu am ddiwrnod, rydyn ni'n gobeithio bydd yr arian o'r cynllun yn helpu i gyrraedd eu hanghenion am weddill eu bywydau."


authors:
Sian Elin Dafydd
Newyddion Bbc Cymru

description: Cyfarwyddwr ASCL Cymru o'r farn bod enghreifftiau yng Nghymru o ddisgyblion yn cael eu symud oddi ar gofrestr fel nad ydynt yn cyfrif yn rhan o ddata'r ysgol.

title: Mesur addysg ddim er budd disgyblion


description: Casnewydd yn taro 'nol i ennill triphwynt hollbwysig gartref yn erbyn Caergrawnt.

title: Adran dau: Casnewydd 4-2 Caergrawnt


description: Dyn 27 oed wedi ei gadw yn y ddalfa ar ôl cael ei gyhuddo o droseddau'n ymwneud â ffrwydron wedi cyrch yng Nghaerdydd.

title: Dyn yn y llys wedi cyrch gwrth-derfysgaeth yng Nghaerdydd


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cyngor i ddatgelu pa lwybr sy'n cael ei ffafrio ar gyfer symud ffordd sy'n cael ei bygwth gan lefel y môr.

title: Cyhoeddi cynllun i achub ffordd Niwgwl rhag y môr


description: Rheolau newydd yn dod i rym dros y penwythnos yn gwahardd alcohol mewn rhannau o Aberdâr a Phontypridd yn Rhondda Cynon Taf.

title: 'Parthau di-alcohol' mewn dwy dref yn Rhondda Cynon Taf


description: Amddiffyn cryf batwyr Morgannwg yn sicrhau bod eu gêm yn erbyn Sir Gaerloyw yn parhau i'r diwrnod olaf.

title: Morgannwg yn osgoi colled gyda batio cryf van der Gugten


description: Y Grid Cenedlaethol yn gyrru cais cynllunio at yr arolygiaeth gynllunio ar gyfer yr ail gysylltiad trydan i orsaf niwclear Wylfa Newydd.

title: Cynllun dadleuol am fwy o beilonau ar Ynys Môn gam yn nes


description: Cynghorwyr a thrigolion lleol yn cyhuddo Cyngor Gwynedd o fod yn "slei" drwy ganiatáu 35 o dai gwyliau gwerth hyd at £750,000 yr un.

title: Datblygiad newydd Pen Llŷn yn 'gynllwynio, nid cynllunio'


description: Wrecsam yn llithro o frig y Gynghrair Genedlaethol yn dilyn gêm ddi-sgôr gartref yn erbyn Halifax Town.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 0-0 Halifax


description: Aelod Seneddol Pontypridd yn cefnogi'r Gweinidog Iechyd yn y ras ar gyfer arweinyddiaeth Llafur Cymru.

title: Owen Smith yn cefnogi Vaughan Gething


description: Undeb Amaethwyr Cymru yn dweud bod angen i ffermwyr roi eu barn ar gynlluniau Brexit Llywodraeth Cymru er mwyn sicrhau dyfodol economi Cymru wledig.

title: 'Angen rhoi barn ar gynlluniau Brexit Llywodraeth Cymru'


description: Disgwyl i barc dŵr agor ym Mharc Tredegar yng Nghasnewydd erbyn haf 2019.

title: Agor parc dŵr ym Mharc Tredegar, Casnewydd yn yr haf


description: 'Gallai S4C dreblu ei hincwm drwy weithio'n wahanol'


description: Teulu Naomi Rees, sydd wedi bod ar goll ers bron i fis, yn apelio eto arni i gysylltu wrth iddi gael ei phen-blwydd yn 16 oed.

title: Apêl arall i ferch ar goll wrth iddi droi'n 16 oed


description: Cyfoeth Naturiol Cymru wedi pleidleisio i atal yr arfer o hela ffesantod ar goetiroedd cyhoeddus mewn cyfarfod cyhoeddus.

title: Cyfoeth Naturiol Cymru i atal hela ffesantod ar dir cyhoeddus


description: Y Cymro'n dweud ei fod yn "falch a hapus" ar ôl arwyddo cytundeb newydd sy'n ei gadw yn Chelsea am bum mlynedd.

title: Ethan Ampadu'n arwyddo cytundeb pum mlynedd gyda Chelsea


authors:
Iola Wyn
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cwmni gafodd ei sefydlu i addysgu plant cynradd am hanes Cymru yn mynd o nerth i nerth wrth ddathlu ei ben-blwydd yn bump oed.

title: Sioeau'n 'brawf' o'r angen i ddysgu hanes Cymru i blant

maintext:
Image copyright Mewn Cymeriad
Mae cwmni gafodd ei sefydlu i addysgu plant cynradd am hanes Cymru yn mynd o nerth i nerth wrth iddo ddathlu ei ben-blwydd yn bump oed.
Ym mis Medi 2013 cafodd sioe newydd ei pherfformio am y tro cyntaf wrth i'r Arglwydd Rhys - Arwr y Deheubarth - ddiddanu disgyblion Ysgol Bro Brynach yn Sir Gâr.
Dyma oedd dechrau'r daith i Eleri Twynog Davies, wrth iddi sefydlu Mewn Cymeriad - sioeau un dyn neu ddynes sy'n cyflwyno hanes Cymru i blant oed cynradd.
Mae'r cwmni wedi datblygu'n sylweddol yn ystod y pum mlynedd ddiwethaf, gyda 20 o sioeau bellach ym mhortffolio'r cwmni a thua chant o berfformiadau'n cael eu cynnal pob mis.
Mae Ms Davies yn amcangyfrif bod tua 100,000 o blant wedi gweld eu sioeau bellach.
'Bwlch'
Dywedodd Ms Davies bod yr ymateb wedi bod yn rhagorol, ac yn profi bod gwir angen y ddarpariaeth ar gyfer disgyblion cynradd.
Wrth wylio sioe am hanes Yr Ail Ryfel Byd yn Ysgol Ffairfach, Llandeilo, dywedodd ei bod hi wedi gadael heb lawer o wybodaeth am hanes Cymru.
Dywedodd ei bod hi'n teimlo "bod y bwlch yn dal yna", ac iddi sefydlu Mewn Cymeriad oherwydd hynny.
Mae'n teimlo bellach iddi brofi'r bwlch hynny oherwydd "y galw sydd wedi bod am y sioeau".
Image copyright Mewn Cymeriad Image caption Mae'r cwmni'n cynnal sioeau mewn ysgolon cynradd ledled Cymru
Yn ôl un o'r actorion sy'n llwyfannu'r sioeau, Anwen Carlisle, mae'n "brofiad hollol wahanol i fod ar lwyfan".
"Chi yng nghanol y plant, chi'n gofyn i'r plant ymateb, heb sôn am y cymryd rhan," meddai.
Ychwanegodd ei bod hi'n teithio i bob cwr o Gymru, gan ymweld â llefydd anghysbell, lle nad oes theatr.
"Mae'r plant yma'n medru cael y profiad theatr, fel mae plant mewn trefi a dinasoedd yn cael yn amlach o bosib," meddai Ms Carlisle.
'Dehongliad unigryw a byw'
Yn ogystal â'r Ail Ryfel Byd a'r Arglwydd Rhys, gall plant ddysgu am Buddug, Brenhines y Brwydro, Barti Ddu, Cnaf Cyfrwys y Caribi, Hedd Wyn, Harri Tudur a mwy.
"Mae'r sioeau yn cynnig dehongliad unigryw a byw o'n hanes ynghyd â'r cyfle i ryngweithio" meddai Ms Davies.
"Mae'r cyfuniad o ffaith a chwarae, dychymyg a rhesymu yn hanfodol."
Yn 2015, comisiynwyd cwricwlwm newydd yn dilyn Adroddiad Donaldson i ddyfodol addysg yng Nghymru.
Mae sioeau Mewn Cymeriad yn cyd-fynd ag amcanion craidd y cwricwlwm hwnnw, gyda'r elfen o ddysgu trwy brofiad yn rhan ganolog ohonynt.


description: Perthynas y ddwy chwaer Elen a Lowri Gwynne sy'n actio yn y gyfres sebon Rownd a Rownd

title: Dwy chwaer Rownd a Rownd

maintext:
Mae'r actores Elen Gwynne newydd ymuno â chast y gyfres deledu boblogaidd, Rownd a Rownd. Mae ei chwaer fach, Lowri Gwynne wedi bod yn actio rhan y steilydd gwallt, Lowri, ers tua wyth mlynedd. Yma mae'r ddwy chwaer yn trafod eu plentyndod a mynd ar nerfau ei gilydd!
Image copyright Elen Gwynne Image caption "Mae rhai yn meddwl ein bod ni'n twins"
"Plentyndod lyfli"
ELEN - Fi 'di'r plentyn canol. Mae gen i gof o Lowri yn cael ei geni adeg Dolig, o'n i tua 6 oed a Mam-gu yn edrych ar fy ôl i a'n brawd Dafydd.
Roedd fy mhlentyndod yn un prysur, lot o fynd a dod. Roedd Dad yn athro Cerdd a Mam yn physio. Roedd yn gartref hapus ac yn lot yn hwyl.
LOWRI - Ges i blentyndod lyfli. Ro'n ni'n byw yn Pentrefelin pan o'n i'n fach a wedyn symud i Gricieth - sy'n lyfli o le i fyw. Mae Dafydd saith mlynedd yn hŷn na fi ac Elen chwe mlynedd yn hŷn felly roedd dipyn o gap oedran rhyngddon ni.
Pan o'n i'n yr ysgol gynradd o'n nhw 'di symud i'r ysgol uwchradd a ro'n i yn yr ysgol uwchradd hebddyn nhw. Felly er mod i'n un o dri, weithiau, o'n i mewn ffordd yn teimlo fel unig blentyn.
Ond roedd llawer o hwyl i gael a dwi'n cofio chwarae ffwtbol efo 'mrawd. Ro'n i'n real tomboy, gwallt cwta a gwisgo shorts a trainers bob dydd a dod i'r tŷ yn fwd i gyd.
Pan aeth Dafydd ac Elen i'r brifysgol yng Nghaerdydd, wnes i grïo yr holl ffordd adra yn y car efo Mam a Dad! Roedd o'n od, pan ti 'di arfer bod yn un o dri a wedyn dim ond fi a'n rhieni.
Image copyright Lowri Gwynne Image caption Elen y chwaer fawr, yn gofalu am Lowri
"Dyna'i gyd o'n i wastad eisiau 'neud"
ELEN - Sgennai ddim syniad o ble ddaeth y diddordeb mewn actio, does dim actorion eraill yn y teulu, ond dyna'i gyd o'n i wastad eisiau 'neud. Roedd yr elfen o gerddoriaeth wastad yn gry' yn y tŷ. Dwi'n cofio Dad yn recordio fi'n chware'r xylophone a'm mrawd ar y cello rhyw Ddolig!
Yn yr ysgol gynradd, dwi'n cofio fod gen i obsesiwn efo'r ffilm Annie ac fe wnes i sgwennu drama am blant mewn cartref amddifad, a nath yr ysgol adael i ni roi y sioe 'ma mlaen. Rhaid bod o'n ofnadwy, ond daeth y plant i gyd o'u dosbarthiadau i'w wylio fo!
Roedd y profiadau a gafon ni yn Ysgol Eifionydd, Porthmadog, yn sylfaen dda o ran ein trochi yn y Celfyddydau. Oedd o'n rhan annatod o'n haddysg ni. Roedd Dad, fel y Pennaeth Cerdd, a'r athrawon eraill, yn sicrhau ein bod ni'n cael ystod mor eang o brofiadau - mae'n nyled i'n fawr iddyn nhw. Roedd yr holl ymarferion hefyd yn ffordd dda o gael osgoi ambell bwnc o'n i'n ei gasáu!
LOWRI - Mae'n reit anarferol bod dau o blant 'di dewis gyrfa actio fatha mae Elen a fi 'di 'neud, ond roedd tyfu fyny yn gweld Elen yn mynd i goleg drama a mynd ymlaen i actio efallai wedi gwneud o'n fwy o opsiwn i fi. Mae hynny'n siŵr o fod wedi dylanwadu arna' i.
Pan o'n i'n fach o'n i'n gallu bod yn eitha swil, ond yng Nghymru 'dan ni mor ffodus 'dan ni'n gallu 'neud petha' creadigol o ran sioeau ysgol a'r Steddfod ac fe wnes i gymryd ato fo. Do'n i ddim yn swil pan o'n i'n actio ac o'n i'n teimlo bod o'n rhywbeth ro'n i'n dda ynddo fo.
"Chwaer annoying iawn!"
ELEN - Pan o'n i'n fengach, oedd genna' i ddiddordeb yn fy mhetha fy hun, so dwi ddim yn siŵr a oedd Lowri a fi'n agos bryd hynny.
Roedd Lowri yn dwyn fy nillad i, a fi'n mynd yn andros o flin. Dwi'n cofio ei gweld hi'n rhedeg oddi ar y bws ysgol, o'dd hi'n trio rhedeg i'r tŷ i dynnu'r trowsus du smart ma' oedd hi 'di ddwyn i fynd i'r ysgol!
Ond roeddan ni'n tri yn gyrru mlaen ac oedd 'na lot o hwyl i gael efo Lowri pan oedd hi'n fengach!
LOWRI - Mae unrhyw honiadau mod i'n dwyn ei dillad hi yn hollol wir! Roedd gan Elen ddillad neisiach na fi, a pam gofyn am ganiatâd i'w gwisgo nhw os o'n i'n gallu ei dwyn nhw?! Dwi'n siŵr ei bod hi'n fy ngweld i'n annoying iawn.
"Diolch i'n rhieni"
ELEN - Fe wnaeth Mam a Dad ddweud wrtha i, os wnei di dy orau ar gyfer TGAU gei di wneud beth bynnag ti isho wedyn, ac mi wnes i roi fy mhen lawr i gael TGAU y tu ôl i fi. Yna, wnes i gwrs Celfyddydau Perfformio BTEC arbennig yn Nolgellau gyda Mair Tomos Ifans, ac ymlaen i'r Coleg Cerdd a Drama yng Nghaerdydd.
LOWRI - 'Dan ni'n lwcus bod ein rhieni ni wastad 'di bod mor gefnogol a phositif. Roeddan nhw'n dweud, os mai dyna ti isho'i wneud, cer amdani. Am gyfnod yn fy arddegau, ro'n i'n teithio o Borthmadog i Fangor i Ysgol Glanaethwy bob wythnos, roedd yn ymroddiad mawr, yn ariannol ac o ran amser gan bod fy rhieni'n gweithio'n llawn amser - o'n i'n lwcus iawn i gael y cyfle.
Mae'n rhieni ni yn hapus os ydan ni yn hapus. Mae Mam a Dad yr un mor falch ohona i, Elen a Dafydd. Ein bod ni'n hapus yn ein gwaith sy'n bwysig iddyn nhw.
Image caption Mae cymeriad Lowri yn gyfneither i Gwenno, sy'n cael ei chwarae gan ei chwaer, Elen
"Ffrindiau da"
ELEN - 'Dan ni'n dwy yn eitha' sili am beth sy'n 'neud i ni chwerthin a dan ni'n agos iawn.
Mae Lowri'n byw yn Nghaernarfon rŵan, mae'n mwynhau bod efo Twm, fy mab bach, a 'dan ni'n mynd am dro efo'r cŵn yn reit aml, lapio a cherdded yn y glaw.
Pan o'n i'n rhoi genedigaeth i Twm, o'n i 'di bod wrthi am ddyddiau, ac o'n i wedi gyrru Llŷr [gŵr Elen, sy'n actio rhan Vince yn Rownd a Rownd] adra i tjecio ar y cŵn, a ddoth Lowri i'r sbyty am chydig oria'. Dan ni'n dal i chwerthin am fy rwdlan i ar ôl cal morffin!
LOWRI - Dwi'n meddwl bod deinamig brodyr a chwiorydd yn newid wrth fynd yn hŷn, a 'dan ni'n dwy yn rili agos erbyn hyn. Mae Elen bob amser yna i fi a dwi'n troi ati am gyngor ym mhob agwedd o mywyd, nid jyst am fy ngwaith.
Dwi'n meddwl ein bod ni'n reit wahanol, ond mae 'na rai 'di gofyn os ydan ni yn twins. Dwi ddim yn ein gweld ni mor debyg â mae rhai pobl yn ei ddweud.
"Mae Rownd a Rownd yn lwcus i'w chael hi"
ELEN - O'n i 'chydig yn nerfus yn cychwyn ar Rownd a Rownd, ar ôl sbelan hir i ffwrdd o actio a chyfnod mamolaeth ar ben hynny, ond nes i ymlacio'n syth efo Lowri. Mae hi'n cŵl braf ar set - yn gyd-actor gwych, saff.
Dwi'n credu ei bod hi'n hawdd iawn i'w gwylio ar y sgrin hefyd, mae hi mor naturiol, ac yn llawn haeddiannol o'i lle fel un o gymeriadau mwya' hoffus y gyfres (dyna ddigon o godi embaras arni!)
LOWRI - Mae'n teimlo fel bod Elen wedi bod yn y gyfres ers blynyddoedd, mae mor naturiol ei chael hi yna.
Mae'n actores rili da ac mae Rownd a Rownd yn lwcus iawn i'w chael hi.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Bydd plac arbennig yn cael ei ddadorchuddio yng Nghaernarfon er mwyn anrhydeddu cyn ymosodwr Cymru a Newcastle United, Wyn Davies.

title: Dadorchuddio plac i anrhydeddu Wyn Davies yng Nghaernarfon


description: Naomi Rees, 16, oedd wedi bod ar goll o'i chartref ers bron i fis, yn cael ei chanfod a dyn yn cael ei arestio.

title: Merch, 16, oedd ar goll ers mis wedi'i chanfod yn saff


description: Scarlets yn gorfod brwydro'n galed i sicrhau buddugoliaeth yn erbyn 14 dyn Benetton.

title: Pro 14: Scarlets 38-29 Benetton


description: Disgwyl i Gyngor Sir Penfro ddatgelu llwybr maen nhw'n ei ffafrio ar gyfer ffordd newydd i osgoi'r arfordir yn ardal Niwgwl.

title: Datgelu cynlluniau am ffordd newydd yn ngorllewin Cymru


description: Estyniad newydd y ganolfan greadigol yn cynnwys dwy sgrîn sinema, derbynfa a gofod arddangos.

title: Sinema newydd am 'ddenu mwy' i Galeri Caernarfon


description: Owen Thomas, 16 oed, yn diolch i uned y Teenage Cancer Trust yn Ysbyty Athrofaol Cymru am eu help wrth iddo fynd trwy ei driniaeth.

title: Diolch i uned ganser i bobl ifanc am 'lawer o gymorth'


description: Llafur Cymru yn penderfynu ar drefn un-aelod-un-bleidlais i ddewis arweinydd newydd fydd yn olynu Carwyn Jones fel Prif Weinidog Cymru.

title: Trefn un-aelod-un-bleidlais i ddewis arweinydd Lafur Cymru


description: Mae cyfarwyddwr Gŵyl Fwyd y Fenni yn cynnig ei argymhellion o'r llefydd gorau i fwyta yn Y Fenni

title: Tynnu dŵr i'r dant

maintext:
Mae ardal Y Fenni yn gyrchfan poblogaidd i fwydgarwyr o bedwar ban byd ac wrth reswm bydd gan Eisteddfotwyr y dewis mwyaf blasus o lefydd i fwyta neu bicio am beint eleni.
Yma, mae Scott Grant Crichton, Cyfarwyddwr Rhaglennu a Lletygarwch Gŵyl Fwyd y Fenni, wedi mynd ati i lunio rhestr o'i hoff lefydd ef i fwyta yn yr ardal. Os ydych chi eisiau pryd bwyd o safon arbennig, neu hyd yn oed paned a chacen - mae rhywbeth sy'n gweddu pob poced. Mwynhewch!
Ar y cyrion
Ar gyfer prydau bwyd o'r safon uchaf, mae yna bedwar lle amlwg. Yn gyntaf, The Walnut Tree Inn yn Llanddewi Ysgyryd, bwyty sydd â seren Michelin, ble mae Shaun Hill yn coginio pysgod a bwyd môr yn berffaith, ochr yn ochr â seigiau offal hyfryd.
Image copyright Kiran Ridley Image caption The Walnut Tree, Llanddewi Ysgyryd
Nesaf mae The Hardwick ar Hen Heol Rhaglan. Mae Stephen Terry yn cynnig dewis arbennig o brydau sy'n addas i bawb. Ond rwy'n argymell eich bod chi'n trio ei bryd enwocaf - hash o confit hwyaden gydag ŵy hwyaden.
Yn Cross Ash mae'r gŵr a'r wraig, Simon a Kate King, yn rhedeg eu bwyty, 1861. Mae Simon yn coginio bwyd lleol, ac yn sicrhau fod pob manylyn a chynhwysyn yn ei le. Daw'r rhan fwyaf o'r llysiau o blanhigfa tad Kate yn Nant-y-deri. Mae'r fwydlen blasu saith cwrs wir yn bleser.
Tim McDougall (gynt o'r Celtic Manor) yw'r prif gogydd yn Llansantffraed Court Hotel yn Llanfihangel-y-gofion, ac mae'n defnyddio gymaint o gynnyrch Sir Fynwy ag y gallai.
Ar gyrion y dref, ar hyd Hen Heol Henffordd, fe ddowch ar draws y Crown ym Mhantygelli, ble bydd Steve a Cherrie Chadwick yn eich croesawu i'w gastro-pub. Ar ddiwrnod braf, gallwch eistedd mas ar y patio a chael golygfa odidog o fynydd Ysgyryd. Mae yma hefyd ddewis eang o gwrw a seidrau gwych.
Image copyright HUW JOHN Image caption Mae miloedd yn heidio i Ŵyl Fwyd Y Fenni bob blwyddyn - mae'n dref sy'n llawn opsiynau gwych os ydych chi eisiau tamaid blasus i'w fwyta
Tref Y Fenni
Yn nhref y Fenni ei hun, mae dewis mawr o lefydd bwyta. Gallwch fwyta mewn steil yn Stafell y Dderwen yng Ngwesty'r Angel, neu yn llai ffurfiol ym mar Foxhunter, wrth gael peint o gwrw lleol gyda'ch pryd. Yn Stafell Wedgewood, gallwch drio eu te prynhawn gwobrwyedig.
Lan y ffordd ar Sgwâr Sant Ioan (gyferbyn â'r prif swyddfa bost) mae Gwesty King's Arms, ble mae Jim Hamilton yn coginio nifer o brydau traddodiadol, gyda thro anarferol. Yma hefyd cewch fwynhau cwrw lleol o safon.
Os hoffech chi drio rhywbeth ychydig mwy egsotig, yna mae yna ddau fwyty sy'n cynnig bwyd o Nepal. Maen nhw'n ddewis ychydig mwy diddorol na'ch bwyty Indiaidd cyffredin. Y cyntaf yw Regency 59 yng Ngwesty'r King's Head ar Stryd y Groes, ble mae'r prif gogydd Krishna Bhandari yn sicrhau ei fod yn defnyddio llawer o gynnyrch lleol o Gymru. Yr un arall yw Gurkha Corner ar Stryd Nevill.
Image copyright Kiran Ridley Image caption Stryd y Groes, ble mae Gwesty'r King's Head wedi ei leoli
Paned a chacen
Os mai te a choffi sy'n mynd â'ch bryd, mae yna bethwmbreth o ddewis yn y Fenni.
Dylech chi bendant geisio mynd i The Art Shop & Chapel ar Heol y Farchnad, ac mae yna ddewis helaeth yno o fwyd ar gyfer rhai sydd ag anghenion dietegol. Os oes gennych chi ddant melys, yna Emeline's ar Lôn Lewis yw'r lle i chi, gyda chacennau cartref blasus iawn.
Image copyright Kiran Ridley Image caption Trading Post - lle da am baned
Ar Stryd Nevill, mae nifer o siopau te a choffi. Y tri sy'n sefyll mas yw The Coffee Pot, The Trading Post a Get Together, sydd hefyd yn gwerthu cinio ysgafn.
Yn olaf, ond nid y lleiaf, mae'r Tithe Barn ar Stryd y Mynach, drws nesaf i'r byd-enwog Eglwys y Santes Fair. Eto, dyma le hyfryd i gymryd seibiant a chael brechdan a diod mewn lleoliad hanesyddol. Wedyn gallwch bicio i'r ganolfan gwybodaeth i dwristiaid, sydd o fewn yr un adeilad, i weld ble i fynd nesaf...
Eleni bydd Gŵyl Fwyd Y Fenni yn cael ei chynnal 17 a 18 Medi


description: Y Gweilch yn codi i frig y tabl ar ôl ennill gêm oddi cartref am y tro cyntaf eleni.

title: Pro 14: Zebre 8-22 Gweilch