description: Awgrymiadau rhai darllenwyr amlwg am y llyfrau gorau i'w rhoi'n anrheg Nadolig

title: Pa lyfrau i'r hosan Dolig?

maintext:
Image caption Dyfalwch pa un o'r llyfrau yma sydd wedi ei enwebu gan bron bawb fel yr anrheg delfrydol?
Beth am roi llyfr da i fwydo meddwl ac enaid eich teulu a'ch ffrindiau dros yr ŵyl, yn lle ychwanegu at y gwastraff plastig a'r geriach diangen?
Mae gwledd o lyfrau Cymraeg newydd wedi eu cyhoeddi yn 2018: dyma rai awgrymiadau gan ambell ddarllenwr amlwg ar gyfer y Nadolig.
Aled Hughes, cyflwynydd Radio Cymru
Fel pawb yr aethon ni atyn nhw i holi, Llyfr Glas Nebo gan Manon Steffan Ros yw'r llyfr mae Aled Hughes am i bawb ei ddarllen, ond tybed oes unrhyw un ar ôl sydd heb wneud? Ond mae 'na reswm da pam fod 'na lyfr arall yr hoffai Aled ei gael yn ei hosan.
"Gobeithio y bydd Siôn Corn yn ddigon caredig i roi copi o nofel Gwynn ap Gwilym, Sgythia yn fy hosan.
"Dwi wedi clywed sawl un yn canmol y nofel, ac ar ôl i mi ddweud ar y rhaglen nad oedd dim byd difyr i'w ddweud am Mallwyd byth, mi wnaeth mwy nac un fy rhoi yn fy lle a dweud wrtha'i am fynd i ddarllen Sgythia.
"Dwi'n bwriadu gwneud hynny - a ga'i ddiolch i bobl Mallwyd am fod mor barod i fy rhoi ar ben ffordd.
"Petawn i'n gallu mi fyddwn i'n rhoi Llyfr Glas Nebo yn anrheg i bawb sydd heb ei ddarllen. Dwi'n meddwl bod Manon Steffan Ros wedi creu rhywbeth anhygoel. Braf fyddai meddwl y byddai pobl ifanc yn gallu astudio Llyfr Glas Nebo fel rhan o'u cwrs Cymraeg rhywbryd yn y dyfodol agos."
Lowri Cooke, awdur ac adolygydd
Image copyright Emyr Young
Mae Llyfr Glas Nebo "werth yr holl hype" meddai Lowri Cooke ond gan ei bod yn ymddangos fod "pawb yng Nghymru" wedi ei ddarllen yn barod, dyma'i dewis o'r perlau eraill sydd ar gael yn ogystal â'i chyfrol newydd ei hun, Bwytai Cymru, a lansiwyd ddechrau Rhagfyr.
"Dwi'n caru nofelau ditectif, ond dim ond os ydyn nhw'n rhai da, a ges i flas ar Y Düwch gan Jon Gower eleni. Mae'n dilyn llofrudd lluosog o'r enw 'Y Bwystfil' sy'n hela'i brae ar gyrion Port Talbot.
"Am gyfrol dditectif wahanol, galla i'n bendant argymell Y Milwr Coll gan Sion Hugheshefyd, chwip o nofel hanesyddol â chast rhyfeddol o gymeriadau, sy'n ymestyn o'r Rhyfel Byd Cyntaf tan toc cyn yr Ail Ryfel Byd.
"Ar fy rhestr i at Siôn Corn, mae nofel dditectif cyntaf Meleri Wyn James, Blaidd Wrth y Drws, a'r Jo Nesbo newydd sbon, Macbeth.
"Dwi hefyd yn edrych ymlaen i gael fy machau ar Sgythia, gan Gwynn ap Gwilym. Doeddwn i erioed yn meddwl y baswn i'n ysu i ddarllen nofel am hanes John Dafis, Rheithor Mallwyd, ond mae cymaint o ffrindiau a llyfrbryfaid wedi ei argymell i mi eleni, a dwi'n hoff o gael wompyn o nofel i'm cynnal ar hyd y gaeaf!
Image copyright Siop Inc Image caption Nofel hanesyddol am yr ysgolhaig Doctor John Davies, Mallwyd, yw Sgythia gan y diweddar Gwynn ap Gwilym sy'n mynd â bryd Aled Hughes a Lowri Cooke
"Bydda i'n siŵr o brynu copi o Cymru Mewn 100 Gwrthrych gan Andrew Green yn anrheg, a hefyd Blasu gan Elliw Gwawr - mae'r dyluniadau gan Lowri Davies yn hyfryd dros ben.
"Yn olaf, ond nid leiaf, dwi newydd ail-ymweld â chlasur Cymraeg ar gyfer clwb llyfrau dwi'n aelod ohono yng Nghaerdydd. Roedd ymgolli yn Y Stafell Ddirgel gan Marion Eamesyn bleser pur, fel darganfod nofel wych o'r newydd."
(Gyda diolch i Emyr Young am y llun o Lowri Cooke)
Matt Spry, tiwtor Cymraeg a Dysgwr y Flwyddyn 2018
Mae Matt Spry wrth ei fodd yn darllen a bellach wedi symud ymlaen i ddarllen nofelau Cymraeg sydd ddim wedi eu hanelu at ddysgwyr, fel nofelau gan Mihangel Morgan a Dewi Prysor a Rhyddhau'r Cranc gan Malan Wilkinson. Ond mae ganddo ddau ffefryn pendant hyd yma...
"Hoffwn i roi Gwales gan Catrin Dafydd a Llyfr Glas Nebo gan Manon Steffan Ros i rywun fel anrheg Nadolig - dwy o'r nofelau gorau dw i erioed wedi darllen yn Saesneg ac yn Gymraeg.
"Rydw i'n meddwl bod Gwales yn bwysig iawn achos bod y llyfr yn gwneud i chi feddwl am ddyfodol y Gymraeg, dyfodol Cymru, cenedlaetholdeb, chwyldro a hunaniaeth.
"O ran Llyfr Glas Nebo, mae'n gwneud i chi feddwl am gymdeithas a pha fath o gymdeithas yr hoffen ni fyw ynddi, am flaenoriaethau ein hoes a'n ffordd o fyw.
"Dw i'n dod o Loegr a hoffwn i ddysgu mwy am hanes Cymru ond trwy gyfrwng y Gymraeg felly dw i'n mynd i ofyn i Siôn Corn am Hanes Cymru gan John Davies. Bydd darllen y llyfr hwn yn fy helpu i deall mwy am hanes Cymru a datblygu fy Nghymraeg ar yr un pryd."
Dwynwen Berry, perchennog siop lyfrau
Image copyright Dwynwen Berry
Mae rhedeg siop lyfrau yn job ddelfrydol i rywun sy'n caru darllen ac mae'n debyg bod Dwynwen Berry wedi cael cyfle gwell na'r rhan fwyaf ohonon ni i gael cip ar beth sydd ar y farchnad drwy siop Bys a Bawd yn Llanrwst.
"Llyfr dwi'n edrych ymlaen i'w darllen dros y gwyliau ydi Siani Flewog gan Ruth Richards - nofel hanes am Ardalydd Môn, y Dancing Marquis - cymeriad hynod ddiddorol a lliwgar!
"Hefyd mae Dan Bwysau wedi cyrraedd, y ddiweddara' o nofelau ditctif John Alwyn Griffiths. Ma' na bobol yn disgwyl yn eiddgar am y ddiweddara o'r gyfres am y Ditecif Jeff Evans.
"Mae dau lyfr ffeithiol dwi eisoes wedi pori ynddynt. Y cyntaf ydi Galwad Cynnar- llyfr swmpus clawr caled yn dathlu chwarter canrif o'r rhaglen radio - ond mae'r lluniau yn y gyfrol yn well na'r radio! Mi fydd 'na rywbeth i apelio i bawb yn hwn - ac mae o'n rhesymol iawn am lyfr gyda diwyg mor dda.
"Dwi hefyd wedi cael golwg ar Bwytai Cymru, Lowri Haf Cooke, gan obeithio y caf fynd i ymweld â rhai o'r bwytai yn ystod y flwyddyn a ddaw."
Siôn Tomos Owen, cyflwynydd, cartwnydd ac awdur
Image copyright ©philipwarrenphotography
Dydi dewisiadau Siôn Tomos Owen, i lenwi hosanau Dolig y genedl ddim yn straeon pleserus ond "maen nhw bendant yn rhai o'n i ffili rhoi lawr a rhai o'n i'n cheesed off yn cwpla," meddai. Ei ddewis cyntaf yw, syrpreis syrpreis, Llyfr Glas Nebo a ddarllenodd ar wyliau mewn carafán yn y Gŵyr fis Awst.
"Yn y garafán does dim signal ffôn, 4G na'r we, 'mond sŵn y tonnau'n lapio, defaid yn brefu a'r gwynt yn chwipio ambell awning.
"Efallai byse rhai'n dweud nid y lle gorau i ddarllen nofel am Gymru ôl-apocalyptaidd ond roedd yn, oherwydd cafodd effaith mawr arna'i. Gwples i o fewn diwrnod ac yna steddais yn dawel am gyfnod yn synfyfyrio'r pyncie dwys wedi dweud mewn ffordd syml ond wedi mesur yn berffaith a'r amseru perthnasol i ni fel cenedl.
"Anrheg hanfodol i unrhyw ddarllenwr - byse fe lot well os tase Llywodraeth Cymru yn noddi copi i bob Cymro a Chymraes allan o'r arian roddwyd i basio adeiladu Wylfa B.
"Fy ail lyfr yw Pyrth Uffern gan Llwyd Owen. Fel Llyfr Glas Nebo mae nofel dditectif Llwyd yn archwilio pynciau dwys ac mae'r naratif yn un diddorol sy'n archwilio cyn ac ar ôl chwalfa nerfol y prif gymeriad, DS Rolant Price - dim ond rhan o'r gwe sy'n cael ei weu gan droseddwr sy'n herwgipio ac yn treisio merched ifanc.
"Roedd y nofel yn anodd i'w rhoi i lawr ond hefyd ar adegau'n anodd i'w hagor oherwydd y digwyddiadau afiach a wnaeth roi ambell i hunllef i mi fel tad i ferch.
"Fy newisiadau olaf yw dwy gyfrol o farddoniaeth, Ar Ddisberod gan Grug Muse ac Ar Adain gan Iestyn Tyne. Roedd teithio'r byd trwy'r cerddi byr hyfryd yma yn chwa o awyr iach i mi fel rhywun sydd heb ddarllen llawer o farddoniaeth Gymraeg ers fy nyddiau coleg.
"Mae'r ddau fardd yn rhan o dîm golygyddolcylchgrawn Y Stamp lle cyhoeddais ddau o'r cerddi cyntaf i mi eu sgwennu yn y Gymraeg am dros ddegawd, trwy ysbrydolaeth y ddwy gyfrol yma. Os ydych am wledd o farddoniaeth, celf, rhyddiaith, ffotograffiaeth a mwy, bysen i'n awgrymu tanysgrifiad i Y Stamp am yr hosan Nadolig hefyd."
Mari Lovgreen, actores, cyflwynydd ac awdur
Yn ogystal ag actio a chyflwyno, mae Mari Lovgreen wedi sgrifennu ac addasu llyfrau i blant. Fel rhiant, mae'r amser i ddarllen yn gallu bod yn brin, ond mae Mari wedi cael amser i sgrifennu llyfr am y profiad o fod yn fam ac mae ganddi ambell beth ar ei rhestr dymuniadau.
"Efo'r Nadolig yn dod, dwi am gymryd y cyfle am shameless plug i atgoffa pobl o'r gyfrol Brên Babi! Hanesion a theimladau gonest fi a fy ffrindiau am y profiad o ddod yn fam am y tro cyntaf.
"Presant delfrydol i rieni newydd, merch feichiog, neu unrhyw un sydd eisiau deall yn well sut beth ydi bod yn berchen ar Frên Babi.
"Yn fy hosan fyswn i'n licio gweld unrhyw beth gan Llwyd Owen neu Myfanwy Alexander. Dwi wedi bod eisiau darllen eu nofelau nhw ers sbel, ond heb ffeindio'r amser.
"O ran anrheg i rywun arall fyswn i'n bendant yn dewis rhoi Llyfr Glas Nebo gan Manon Steffan Ros - llyfr mor ddarllenadwy efo calon anferthol. Fyswn i'n herio unrhyw un i beidio cael eu cyffwrdd gan y nofel fer yma."
Gwrandewch ar raglen Y Silff Lyfrau, Radio Cymru i gael mwy o awgrymiadau am y llyfrau Cymraeg sydd ar y farchnad.
Catalog llyfrau'r Nadolig gan Gyngor Llyfrau Cymru
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae Gwasanaeth Gwaed Cymru yn apelio i fwy o bobl roi gwaed dros gyfnod yr Ŵyl yn dilyn dechrau anodd i'r flwyddyn.

title: Apêl i bobl roi gwaed dros gyfnod y Nadolig

fasttext_language: cy


description: Stori'r sglefrfyrddiwr o Gaerdydd, Matt Pritchard, sy' wedi trawsnewid ei fywyd gan roi'r gorau i gyffuriau a throi'n athletwr eithafol

title: Bywyd glân i seren Dirty Sanchez

maintext:
Deg mlynedd wedi i fywyd fel seren y rhaglen deledu Dirty Sanchez bron â lladd Matt Pritchard, mae'r sglefrfyrddiwr o Gaerdydd wedi trawsnewid ei fywyd, gan roi'r gorau i gyffuriau a throi'n fegan ac yn athletwr eithafol.
Mae rhaglen arbennig ar BBC One Wales, Wild Man to Iron Man, yn dangos effaith ysgytwol byw bywyd i'r eithaf ar y seren teledu byd-eang a'i drawsnewidiad diweddar.
Nawr yn 45 oed, mae Matt wedi cwblhau ras triathlon arbennig, gan fod y cyntaf i nofio, seiclo a rhedeg o amgylch Cymru mewn 14 diwrnod.
Image caption Matt Pritchard
Trobwynt
Dywedodd Matt am y trobwynt wnaeth iddo sylweddoli fod rhaid iddo newid ei fywyd: "Gwelais fy hun ar y teledu - 'o'n i'n bloated, yn felyn ac yn edrych fel mess a penderfynais gwneud rhywbeth amdano.
Dw i'n mwynhau gwthio fy meddwl a 'nghorff i'r eithaf a gweld pa mor bell dw i'n gallu mynd.
"Ro'n i'n byw bywyd i'r eithaf ac yn partïo gormod ac 'o'n i'n meddwl allwn i barhau i fyw fel 'na os fyddwn i'n fwy ffit. Ond sylweddolais 'mod i'n lladd fy hun a ddechreuais ffocysu ar iechyd, hapusrwydd a deiet da."
Roedd y ras triathlon o amgylch Cymru yn gyfle i'r sglefrfyrddiwr beiddgar ddathlu 12 mis heb gyffuriau, ac mae hefyd 10 mlynedd ers ddiwedd cyfres Dirty Sanchez, a oedd yn cael ei wylio gan dros 400 miliwn o bobl mewn 65 wlad.
Image caption Matt yn ystod ei ras o amgylch Cymru
Gyda llwyddiant y gyfres roedd yn byw bywyd i'r eithaf, gan gymryd cyffuriau a dioddef problemau iechyd meddwl. Daeth y pwysau yn agos i'w ladd.
Mae Matt yn sôn am lwyddiant y gyfres: "Digwyddodd e dros nos. Pob tro 'o'n i mas 'da fy ffrindiau 'oedden ni'n cael sylw. Aeth bywyd i 100 milltir yr awr yn gyflym iawn ac 'oedd hi fel 'na am sawl blwyddyn. Hwyl ond yn mental.
Effaith ar gorff a meddwl
"Gwnaeth fy iechyd meddwl ddirywio - ar ôl sbel, mae'r ffordd 'na o fyw yn dal i fyny gyda chi. Wnes i gloi fy hun yn y tŷ am dros wythnos a mynd i le tywyll iawn. Collais fy mhen a bu rhaid i fy rieni helpu fi - cafodd effaith mawr arnaf. 'Does dim lot o bobl yn gwybod.
"Penderfynais weld cwnselydd. 'Ro'n i ar feddyginiaeth hefyd ond 'dw i ddim bellach ac yn teimlo lot gwell.
"'Dyw problemau iechyd meddwl ddim yn mynd i ddiflannu ond 'dw i'n gwybod sut i ddelio gyda nhw nawr. 'Dw i'n mynd i'r gampfa chwe gwaith yr wythnos ac mae hynny'n gweithio i fi."
Image caption Matt yn seiclo o amgylch Cymru fel rhan o'r ras 'triathlon'
Mae Matt yn cyfaddef ei fod yn gymeriad eithafol: "Unrhyw beth 'dw i'n gwneud, 'dw i'n gwthio fy hun mor bell â 'dw i'n gallu ac mae r'un peth gyda ffitrwydd. Dechreuais gyda hanner marathon Caerdydd, yna ultra marathon, yna triple Ironman. 'Dw i'n mwynhau gwthio fy meddwl a 'nghorff i'r eithaf a gweld pa mor bell 'dw i'n gallu mynd.
"'Oedd fy ffitrwydd yn gwella a dechreuais i ddarllen am pam fod lot o athletwyr endurance yn fegan a phenderfynais droi'n fegan."
Rhoi'r gorau i gyffuriau
Meddai Matt: "'Doedd e ddim yn anodd o gwbl - unwaith ti'n gweld dy hun mewn cymaint o mess a ti'n gwneud yr un pethau bob penwythnos - mynd i'r un partïon a siarad yr un sbwriel - doedd e ddim yn galed.
"'Ro'n i'n gaeth i gyffuriau am adeg ond 'dw i'n dda am fynd cold turkey. 'O'n i arfer ysmygu hefyd ond stopiais a 'dw i heb gael sigarét ers saith mlynedd.
"Mae gen i bersonoliaeth addictive."
'Oedd pobl yn dweud 'mod i'n ddiwerth ac yn fy mwlio
Roedd y seren Dirty Sanchez yn enwog am ei driciau mentrus ar y gyfres ond be' sy'n gwneud iddo wthio ei hun i'r eithaf?
Yn ôl Matt: "Y frwydr i gario 'mlaen ac i beidio ildio. Pan 'dw i'n cyrraedd y pwynt pan mae fy meddwl yn dechrau chwarae triciau arna'i ac mae'n anodd iawn, dyna'r pwynt pan 'dw i'n cychwyn mwynhau achos dyna lle mae'r frwydr."
Bwlio yn yr ysgol
Mae Matt yn credu fod ei ddyddiau ysgol anodd wedi cael effaith mawr arno: "'Oedd cael pobl yn dweud 'mod i'n ddiwerth ac yn fy mwlio - unwaith ti'n clywed hynny yn blentyn ifanc, dyna sy' wedi gwneud fi'n y person ydw i heddiw a dyna pam mae gen i ysfa i lwyddo mewn bywyd. Dyna pam 'dw i'n gwthio fy hun mor galed.
Image caption Matt a'i gi Lemmy
"'Dw i'n berson swil. Pan ddigwyddodd Dirty Sanchez wnes i greu'r cymeriad 'ma - Pritchard. 'Roedd e'n ddyn crazy ond nid fi oedd e. 'Ro'n i'n Pritchard am amser hir ond mae e wedi mynd nawr a 'dw i 'nól i fod yn Mathew 'to. 'Dw i'n ffeindio mas 'to pwy yw Mathew a 'dw i dal yn y person swil yna.
"'Roedd e i gyd yn act er mwyn cuddio'r swildod. 'Dw i'n mwynhau bod yn Mathew 'to ar y funud."
Mae stori Matt yn ysbrydoliaeth i unrhyw un sy' eisiau newid bywyd a'i neges i eraill yw: "'Dydych chi ddim yn ddiwerth. Os chi wir eisiau gwneud rhywbeth, allwch chi. Ewch i ffeindio rhywbeth sy'n gwneud chi'n hapus.
"'Dw i'n gwybod ei fod yn anodd i ddianc os chi mewn lle tywyll iawn - ond cofiwch fod golau ar ddiwedd y daith a fyddwch chi ddim yn teimlo mor isel am byth."
Bydd y rhaglen Wild Man to Iron Man ar BBC One Wales am 10:40 ar nos Fercher, 19 Rhagfyr ac ar gael ar BBC iPlayer ar ôl y darllediad.
Mae rhaglen arall Matt, Dirty Vegan, sy'n sôn am ei feganiaeth ar BBC One Wales am 7:30 ar 2 Ionawr.
Hefyd o ddiddordeb


description: Llys yn clywed bod mam o Rondda Cynon Taf yn dioddef o seicosis difrifol pan wnaeth hi foddi ei merch yn y bath yn eu cartref.

title: Mam wedi lladd ei merch 'oherwydd seicosis difrifol'


description: Yr Adar Gleision yn hawlio pwynt oddi cartref yn erbyn Crystal Palace i gadw'n glir o safleoedd y cwymp.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Crystal Palace 0-0 Caerdydd


description: Mae'r Swyddfa Dywydd wedi cyhoeddi rhybudd melyn am law trwm dros rannau o dde Cymru fore ddydd Gwener.

title: Rhybudd melyn am law dros rannau o'r de fore Gwener


description: Y tîm ar frig y tabl yn rhy gryf i'r Alltudion oedd unwaith eto yn gorfod ceisio brwydro'n ôl ar ôl ildio goliau cynnar.

title: Adran Dau: Lincoln 3 - 2 Casnewydd


description: Bydd 'ymchwiliad byr' i wasanaethau iechyd meddwl y gogledd yn y gwanwyn wedi i ddau adroddiad ddod i gasgliadau gwahanol.

title: Aelodau pwyllgor Cynulliad i ymchwilio i ward Tawel Fan


description: Pwyllgor Ardal Ddinesig Bae Abertawe wedi cyhoeddi ymchwiliad mewnol i strwythurau prosiectau sy'n rhan o'r cytundeb £1.3bn.

title: Pwyllgor Ardal Ddinesig Bae Abertawe i gynnal ymchwiliad


description: Bydd y Prif Weinidog yn wynebu'r pleidlais diffyg hyder hwyrach ddydd Mercher.

title: Theresa May i wynebu pleidlais diffyg hyder


description: Teulu o Fro Morgannwg yn cael eu syfrdanu ar ôl derbyn gwerth 14 mlynedd o anrhegion Nadolig i'w merch gan gymydog fu farw'n ddiweddar.

title: 14 mlynedd o anrhegion Nadolig 'annisgwyl' gan gymydog

maintext:
Image copyright Owen Williams
Mae teulu o Fro Morgannwg wedi eu syfrdanu ar ôl i gymydog fu farw yn ddiweddar adael gwerth 14 mlynedd o anrhegion Nadolig i'w merch.
Roedd Ken, oedd yn ei 80au hwyr, yn byw yn agos at Owen a Caroline Williams yn Y Barri ers dwy flynedd.
Dywedodd y ddau fod Ken wedi "dotio" ar eu merch ddyflwydd oed, Cadi.
Bu farw Ken yn ddiweddar, a nos Lun fe ddaeth ei ferch heibio'r tŷ er mwyn cyflwyno'r anrhegion.
"Roedd ganddi sach blastig fawr, roeddwn i'n meddwl ei bod hi am ofyn i mi daflu rhywfaint o sbwriel," meddai Mr Williams.
"Ond, dywedodd hi mai dyma'r holl bethau yr oedd ei thad wedi ei gadw ar gyfer Cadi. Roedden nhw'i gyd yn anrhegion Dolig ar ei chyfer hi."
Image copyright Owen Williams Image caption Yn ôl y teulu roedd Ken wedi "dotio" gyda Cadi
Yn ôl Mr Williams, mae hi'n anodd disgrifio'r holl beth gan ei fod "mor annisgwyl".
Mae'r teulu yn dweud eu bod nhw eisoes wedi agor un o'r anrhegion, ond yn ansicr ynglŷn â beth i'w wneud gyda'r gweddill.
Ychwanegodd fod ei gymydog "wir dipyn yn gymeriad".


description: Dowladda Mareykanka ayaa shaacisay in ciidamadii ka joogay Suuriya ay halkaasi kala soo bixi doonto.

title: Mareykanka oo shaaciyay in uu ciidamadiisa kala baxayo Suuriya


description: Buddugoliaeth agos i'r Dreigiau yn erbyn y Gweilch yn Rodney Parade.

title: Pro14: Dreigiau 23-22 Gweilch


description: Bydd ffensys o amgylch maes Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ym Mae Caerdydd yn 2019 a staff i reoli mynedfeydd.

title: Cyhoeddi mwy o fanylion am Eisteddfod yr Urdd 2019


description: Mae dioddefwyr trais domestig mewn ardaloedd gwledig yn derbyn llai o gefnogaeth i gymharu ag ardaloedd eraill, yn ôl ymgynghorwr y Llywodraeth.

title: Cefnogaeth dioddefwyr trais domestig yn 'lotri côd post'


description: Dau ddyn o Wrecsam a Chilgwri yn cael rhybudd i ddisgwyl cyfnodau hir dan glo ar ôl cam-drin merched o gartref gofal yn rhywiol.

title: Dau yn euog o dreisio a masnachu pobl i ddibenion rhyw


description: Cyngor Caerffili yn bwriadu talu £242,000 ychwanegol i gyn-brif weithredwr, er gwaethaf gwrthwynebiad cynghorwyr a thrigolion.

title: Talu mwy o gostau cyn-brif weithredwr Cyngor Caerffili


description: Aelodau capel Cymraeg Weston Rhyn yn Sir Amwythig yn dechrau ar gyfnod newydd o addoli wrth i ddrysau'r capel gau am y tro diwethaf.

title: Cau capel Cymraeg Weston Rhyn yn Sir Amwythig


description: Cafodd un dyn ei gludo i'r ysbyty gan ambiwlans ychydig wedi 08.00 fore Mawrth.

title: Un yn yr ysbyty wedi gwrthdrawiad difrifol ger Llanelwy


description: Lois Griffiths, 41, yn cyfaddef ymosod ar stiward yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn y gêm rhwng Cymru a Denmarc.

title: Gwahardd dynes o'r Bala am benio stiward cyn gêm bêl-droed


description: Canolfan gelyddydau'r Muni ym Mhontypridd yn mynd i'r wal wedi tair blynedd o 'drafferthion ariannol a dim cyllid craidd'.

title: Canolfan gelfyddydau'n cau heb rybudd oherwydd dyledion


description: Ymchwil gan Cymwysterau Cymru yn dweud nad yw gwersi Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu yn ddigon perthnasol.

title: Gwersi Technoleg Gwybodaeth ddim yn ddigon perthnasol


description: Wilfied Bony yn methu cic o'r smotyn yn y munud olaf wrth i'r Elyrch golli am yr ail gêm yn olynol.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 0-1 Aston Villa


description: Rhybudd i deithwyr ddisgwyl oedi ac i gynllunio teithiau o flaen llaw wrth waredu'r tollau ar bontydd Afon Hafren.

title: Cau ffordd i gael gwared ar dollau dros yr Hafren

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Bydd yr M4 dros Bont Tywysog Cymru ar gau dros nos o 14 Rhagfyr tan fore 17 Rhagfyr
Mae gyrwyr yn cael eu rhybuddio i ddisgwyl oedi wrth i lonydd gorllewinol yr M4 ar hyd Pont Tywysog Cymru gau nos Wener er mwyn cael gwared ar y tollau.
Bydd teithwyr yn cael eu dargyfeirio dros y Bont Hafren wreiddiol, ar hyd yr M48, am dair noson.
Cyhoeddodd Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns, ym mis Hydref bod y tollau am gael eu diddymu erbyn 17 Rhagfyr, wedi i'r ail bont ddychwelyd i fod yn eiddo cyhoeddus ym mis Ionawr 2018.
Yn ôl un o'r staff sy'n gweithio'n casglu arian gyrwyr, bydd hi'n "gweld eisiau croesawu pobl i Gymru".
Mae rheolwr cyffredinol Priffyrdd Lloegr wedi "diolch o flaen llaw i yrwyr am eu hamynedd wrth i ni fwrw ati gyda'r gwaith".
Image copyright Getty Images Image caption Mae'n bosib y bydd cau'r heol yn achosi trafferth i rai sydd wedi bod yn siopa Nadolig dros y penwythnos
Mae tua 25 miliwn o gerbydau'n croesi'r Hafren bob blwyddyn, ac mae Llywodraeth Cymru'n amcangyfrif y bydd gwaredu'r tollau yn rhoi hwb o £100m i economi'r wlad.
Dywedodd y llywodraeth y bydd cael gwared ar y tollau yn "darparu gwell cyfleoedd i'r rhai sy'n ystyried ymweld a masnachu yng Nghymru".
Cafodd y bont gyntaf ei hagor gan y Frenhines yn 1966, tra bod yr ail bont wedi cael ei hariannu gan gonsortiwm preifat a'i hagor yn 1993.
Image copyright Getty Images Image caption Y gobaith yw y bydd tagfeydd wrth y tollau yn dod i ben erbyn y flwyddyn newydd
Am 20:00 nos Wener bydd lonydd gorllewinol yr M4 dros Bont Tywysog Cymru yn cau tan 06:00 fore Sadwrn, cyn cau eto am 20:00 nos Sadwrn ac ail-agor am 06:00 fore Sul.
Bydd y lonydd yna'n cael eu cau o 19:00 nos Sul tan 07:00 fore Llun.
Wedi hynny, bydd tair lôn gul ar agor i gerbydau, gyda chyfyngiad cyflymder o 50mya.
Yn dilyn hynny, bydd lonydd gorllewinol yr M48 dros Bont Hafren yn cau tan 19 Rhagfyr.
Bydd ganddynt hwythau hefyd gyfyngiad cyflymder o 50mya am y tro.
Image copyright Getty Images Image caption Mae'r tollau wedi bod ar waith ers i'r bont gyntaf agor yn 1966
Image copyright Getty Images Image caption Ar hyn o bryd mae'n rhaid talu i ddod i mewn i Gymru, ond nid i adael
Yn ôl Hannah Milliner, rheolwr cyffredinol Pontydd Hafren ar ran asiantaeth Priffyrdd Lloegr: "Mae hwn yn waith sylweddol sy'n mynd i fod yn gymhlethach na jyst gwaredu'r tollau.
"Rydym am sicrhau bod modd i deithwyr barhau i ddefnyddio'r heol yn ddiogel ac yn rhad ac am ddim erbyn diwedd y flwyddyn, ac wedi hynny fyddwn yn canolbwyntio ar gam nesaf y gwaith."
Bydd gwaith pellach yn cael ei wneud yn 2019 i addasu'r heol dros y ddwy bont i greu priffyrdd pwrpasol gyda thair lôn â chyfyngiad cyflymder o 70mya.
'Gweithred symbolaidd o fath'
Mae'r tollau wedi bod ar waith ers i'r bont gyntaf agor yn 1966, gyda theithwyr yn talu i ddod o dde-orllewin Lloegr i Gymru.
Ysgrifennodd Deborah Hitchins, sy'n gweithio ar y tollau, ar ei blog personol, y bydd hi'n "gweld eisiau croesawu'r byd i Gymru".
Mae hi'n un o'r 100 o bobl sy'n cael eu diswyddo wrth i'r tollau gau, gan hefyd arwain at gau'r swyddfa TAG yn Rogiet.
Dywedodd Ms Hitchins wrth deithwyr sy'n dathlu diwedd y tollau: "Cofiwch na fydd neb yno i'ch croesawu i Gymru rhagor.
"Mae tollau'r bont wedi datblygu'n draddodiad dros y 50 mlynedd ddiwethaf ac mae talu'r doll yn weithred symbolaidd o fath, ac yn rhoi'r teimlad o ddod adref i nifer."


description: Dyn 64 oed wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ar yr A449 rhwng cyffordd Coldra yr M4 a Brynbuga fore Mawrth.

title: Dyn 64 oed wedi marw mewn gwrthdrawiad ar yr A449


description: Ymgyrchwyr iaith yn galw ar Mark Drakeford i gymryd cyfrifoldeb dros y Gymraeg pan fydd yn dod yn brif weinidog.

title: Galw ar Mark Drakeford i fod yn gyfrifol am y Gymraeg

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Mae Mark Drakeford, sy'n siaradwr Cymraeg, yn cynrychioli etholaeth Gorllewin Caerdydd yn y Cynulliad
Mae ymgyrchwyr iaith wedi dweud y dylai Mark Drakeford gymryd cyfrifoldeb dros y Gymraeg pan mae'n dod yn brif weinidog.
Ddydd Iau daeth y cyhoeddiad mai Mr Drakeford fydd arweinydd nesaf Llafur Cymru, gan olynu Carwyn Jones.
Mae Mr Drakeford eisoes wedi dweud wrth BBC Cymru ei fod yn bwriadu "newid y ffordd mae'r cabinet... yn rhedeg".
Dywedodd Cymdeithas yr Iaith y byddai unrhyw ad-drefnu cabinet yn gyfle i'r Prif Weinidog newydd gymryd cyfrifoldeb dros y portffolio iaith.
'Arweiniad o'r brig'
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi gwneud galwadau tebyg yn y gorffennol, gan gynnwys yn 2013 pan wnaethon nhw alw am gynnwys y Gymraeg fel rhan o bortffolio'r Prif Weinidog Carwyn Jones.
Fe ddigwyddodd hynny, ond ers 2016 mae Llywodraeth Cymru wedi penodi gweinidogion yn hytrach nag ysgrifennydd cabinet i fod yn gyfrifol am y Gymraeg.
Mae ymgyrchwyr iaith nawr yn dweud eu bod am weld y cyfrifoldeb yn dychwelyd i'r prif weinidog.
Maen nhw hefyd am weld y Gymraeg yn bwnc y dylai pob aelod cabinet "gyfrannu ato", ac wedi galw am "uwchraddio'r uned yn y gwasanaeth sifil sy'n gyfrifol am yr iaith".
Image caption Eluned Morgan yw Gweinidog y Gymraeg ar hyn o bryd
"Dydy'r Gymraeg ddim yn cael y statws na'r ystyriaeth mae'n ei haeddu gan y llywodraeth ar hyn o bryd," meddai Osian Rhys, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith.
"Rydyn ni o'r farn mai dim ond gydag arweiniad o'r brig y gwelwn ni'r newid sydd ei angen."
Ychwanegodd: "Rydyn ni'n hyderus y gwelwn ni newid agwedd yn y llywodraeth o dan arweiniad Mark Drakeford.
"Roedden ni'n falch bod ei faniffesto yn canolbwyntio ar gyrraedd y targed o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg ac nad oedd sôn am y cynlluniau annoeth presennol i wanhau'r Ddeddf Iaith. Felly, mae'n debyg bod ei flaenoriaethau yn iawn."
Mark Drakeford, sydd yn Ysgrifennydd Cyllid ar hyn o bryd, sy'n debygol o gymryd yr awenau fel prif weinidog ar ôl i Carwyn Jones ymddiswyddo yn ddiweddarach yn yr wythnos.


description: Heddlu Gogledd Cymru yn apelio am dystion ar ôl i drên oedd ar daith Nadoligaidd ar Reilffordd Llangollen daro haid o gŵn hela.

title: Apêl heddlu wedi i drên ar daith Nadolig daro cŵn hela


description: Cyngor Sir Conwy yn lansio cynllun peilot a fydd yn ei gwneud hi'n fwy hwylus i bobl fyddar y sir gael mynediad i wasanaethau.

title: Hwyluso gwasanaethau i bobl fyddar yn Sir Conwy


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Pryderon am ddyfodol adar wrth i ffigyrau newydd ddangos fod nifer o rywogaethau o dan fygythiad.

title: Pryderon fod sawl aderyn ar fin diflannu o'r tir


description: Aderyn prin iawn wedi ymgartrefu mewn hen waith brics yn y Rhyl.

title: Ymwelwyr yn heidio i weld aderyn prin yn Y Rhyl


description: Mae angen gwneud mwy er mwyn taclo unigrwydd ymysg pobl â nam golwg, yn ôl yr elusen i'r deillion, RNIB Cymru.

title: 'Angen taclo unigrwydd ymysg pobl sydd â nam golwg'

maintext:
Image caption Fe gollodd Faye Jones ei golwg yn 62 mlwydd oed
Mae angen gwneud mwy er mwyn mynd i'r afael ag unigrwydd ymysg pobl â nam golwg, yn ôl RNIB Cymru.
Mae'r elusen i'r deillion yn dweud mai un o'r rhwystrau mwyaf sy'n wynebu pobl â nam golwg rhag bod yn rhan o gymdeithas ydy rhagfarnau'r cyhoedd.
Yn ôl Faye Jones o Gaergybi, a gollodd ei golwg pan yn 62 mlwydd oed, mae unigrwydd yn broblem fawr ymysg pobl â nam golwg.
Mae hi wedi cael sawl profiad ble mae pobl yn dewis peidio siarad â hi.
"Dwi wedi bod yn sefyll yn siarad gyda ffrind a dwi'n gwybod bod y person arall sy'n siarad efo hi'n fy 'nabod yn lot gwell ond 'da chi'n teimlo fel eich bod chi ar ben eich hun," meddai Ms Jones.
"Dwi'n deall rŵan bod y person arall ddim yn gwybod sut i ymdopi efo'r sefyllfa, ond i ddechrau do'n i ddim yn gallu deall hynny."
Pan gafodd Ms Jones y diagnosis ei bod hi'n colli ei golwg, dywedodd ei fod "fel profedigaeth achos mae'ch golwg yn rhywbeth allwch chi byth ei gael yn ei ôl".
"Mae'r ddwy flynedd gyntaf yn ofnadwy," ychwanegodd.
'Dechrau newydd'
Dros y blynyddoedd diweddar mae Ms Jones wedi dechrau grwpiau gweu a darllen ar draws gogledd Cymru er mwyn i bobl â nam golwg ddod ynghyd i siarad.
"I ddau neu dri o'r bobl yma, dyma'r tro cyntaf iddyn nhw ddod i unrhyw grŵp," meddai.
"Mae o wedi bod yn ddechrau newydd iddyn nhw ac maen nhw'n gallu cadw mewn cysylltiad wedyn.
"Ond mae angen hyder i gerdded i mewn i grŵp fel hyn. Mae hi'n iawn i bobl ddweud 'ymunwch efo grŵp os ydych chi'n teimlo'n unig' ond mae hi'n anodd iawn i bobl ffeindio'r hyder i wneud hynny."
Image caption Mae unigrwydd yn gallu arwain at iselder, yn ôl Ms Workman
Yn ôl RNIB Cymru, mae unigrwydd yn broblem fawr i bobl â nam golwg.
Mae'n gallu arwain at iselder, meddai Ansley Workman, cyfarwyddwraig yr elusen.
"Mae gwaith ymchwil yn awgrymu bod pedwar ym mhob 10 o bobl â nam golwg yn teimlo fel eu bod, yn rhannol neu yn gyfan gwbl, wedi eu hynysu," meddai.
"Rwy'n meddwl bod pobl yn teimlo fel nad ydyn nhw'n gwybod beth i'w ddweud wrth rywun â nam golwg," meddai Ms Workman.
Ychwanegodd: "Un o'r pethau all pobl wneud ydy gofyn i bobl. Y realiti yw eich bod chi'n dweud wrth rywun, 'ydych chi angen help?' 'Ydych chi angen i mi ddarllen hwn yn uchel i chi?'
"Gofynnwch i bobl os oes 'na rywbeth allwch chi wneud i helpu pobl."


description: Pwyllgor cynllunio Cyngor Gwynedd yn cymeradwyo cais i droi tafarn yn Neiniolen yn llety gwyliau, er gwaethaf gwrthwynebiad gan rai.

title: Cymeradwyo troi tafarn yng Ngwynedd yn llety gwyliau


description: Y Gweilch yn gorfoleddu ar ôl sicrhau eu buddugoliaeth gyntaf mewn dwy flynedd a 10 gêm ddarbi yn erbyn yr hen elynion.

title: Pro14: Gweilch 19


description: Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y byddant yn cyfrannu £120m tuag a Fargen Twf y Gogledd sydd a'r nod o greu bron i 5,500 o swyddi newydd.

title: Buddsoddiad o £120m i economi'r gogledd


description: Beth yw hanes y llefydd ar yr ymylon yng Nghymru?

title: Ble mae 'bedwar ban Cymru'?

maintext:
Mae'r dywediad 'pedwar ban y byd' yn codi'n ddigon aml ond beth am 'bedwar ban Cymru?' Lle maen nhw a be' ydan ni wybod am y llefydd?
Ar wahân i un lle yn nwyrain Cymru sydd ar y ffin â Lloegr, ynysoedd bychain oddi ar arfordir Cymru yw llefydd mwyaf gorllewinol, deheuol a gogleddol ein gwlad.
Ond beth am i ni ddychmygu ein bod eisiau mynd am dro ar droed o un pegwn i'r llall, ar dir sych, heb ymweld â'r ynysoedd hynny. Gan bod Môn yn sownd i weddill Cymru gan ddwy bont, byddai'r daith yn mynd â ni o dop Ynys Môn i lawr waelod Bro Morgannwg ac o Benfro i Fynwy:
Llanlleiana, Môn
Clogwyni'n syrthio i'r môr yn ardal Llanlleiana yw llecyn mwyaf gogleddol tir mawr Cymru. Y nodwedd agosaf iddo, tua 75m i mewn i'r tir yw tŵr a godwyd gan gapten llong lleol yn 1902 i ddathlu Coroni Brenin Edward VII. Byddai'r capten yn eistedd yn y tŵr yn gwylio'r llongau'n mynd heibio.
O fan hyn gellir gweld Ynys Badrig, y mwyaf gogleddol o holl ynysoedd Cymru. Yn ôl y chwedl, llongddrylliwyd Padrig Sant, nawddsant Iwerddon ar yr ynys yma. Nofiodd i'r tir mawr, meddan nhw lle sefydlodd eglwys Llanbadrig, eglwys hynaf Ynys Môn.
Image caption Y 'Coronation Tower' ac Ynys Badrig yn y cefndir
Break sea Point a Thrwyn y Rhws, Bro Morgannwg
Ger Trwyn y Rhws, Bro Morgannwg mae Breaksea Point, traeth ar lan Môr Hafren. Ar sail llynnoedd hardd, ardaloedd y glaswelltiroedd a chlogwyni trawiadol Y Rhws mae'r ardal wedi ei ddynodi'n Safle o Bwys ar gyfer Cadwraeth Natur.
Wrth edrych i'r dwyrain o Breaksea point, tua 3.5 milltir i'r môr o bentref Larnog, gellir gweld Ynys Echni (Flat Holm yn Saesneg), ynys mwyaf deheuol Cymru. O Larnog, ar 13 Mai 1897 anfonwyd y neges radio cyntaf erioed ar draws môr agored.
Oddi yno anfonodd Guglielmo Marconi, gyda chymorth George Kemp, peiriannydd Swyddfa'r Post o Gaerdydd neges radio mewn Côd Morse, "Are you ready?" a "Can you hear me"? Ychydig wedyn daeth yr ateb gan Kemp yn ôl, "Yes, loud and clear".
Image caption Marconi a Kemp
Pen Dal Aderyn, Penfro
Man mwyaf gorllewinol tir mawr Cymru yw llecyn hyfryd heb fod yn bell o Dy Ddewi ar arfordir Penfro o'r enw Pen Dal Aderyn. Mae'r trwyn o dir, sydd ar Lwybr Arfordir Cymru ac yn denu miloedd o gerddwyr bob blwyddyn, yn cynnwys enwau Cymraeg difyr a hyfryd fel Carn ar Wîg, Pen-maen Melyn, Pen-pedol, Ogof Cadno ac Ogof Mrs Morgan.
Image copyright Alan Hughes Image caption Pen Dal Aderyn ac Ynys Dewi ar draws y dwr
Lady Park Wood, Mynwy
Yn wahanol i dri phegwn arall Cymru mae man mwyaf dwyreiniol Cymru yn bell o'r môr, yn Sir Fynwy. Yno mae parc natur Lady Park Wood, coedwig 110 acer, sydd yn cael ei ystyried yn un o'r llefydd pwysicaf o safbwynt cadwraeth coed drwy Brydain gyfan.
Yma hefyd mae cyfoeth o fywyd gwyllt gan gynnwys adar ac ystlumod prin. Yn llifo drwy ganol y parc mae Afon Gwy, pumed afon hiraf Cymru sy'n mesur 134 milltir o'i tharddle ar lethrau dwyreiniol Pumlumon i Afon Hafren, ger Cas Gwent.
Image caption Coedwig Lady Park Wood yn yr Hydref
Rŵan ein bod wedi sefydlu pedwar o leoliadau eithaf tir mawr Cymru mae'n bosib yn fathemategol, darganfod ble mae 'canol Cymru'! Yn fras drwy dynnu llinellau ar draws map y pegynnau mae 'canol Cymru' mewn cae yng Nghapel Madog, ger Aberystwyth. Llawer iawn nes i'r môr na'r disgwyl!
Ond fe fyddai tynnu llinellau sy'n cynnwys ynysoedd Cymru hefyd yn nodi bod 'canol Cymru' yn nes at Gwmystwyth.
Rhag ofn ei fod o ddiddordeb, y pellter rhwng Llanlleiana a Trwyn y Rhws, fel hed y frân yw 145 millir ac mae o'n tua 115 milltir o Ben Dal Aderyn i Lady Park Wood.


description: Y gred yw bod 300,000 pâr o adar drycin Manaw yn bridio yno - ond maen nhw ond yn bwydo eu cywion yn y tywyllwch.

title: Adar drycin Manaw yn dychwelyd i Ynys Sgomer


description: Perchennog gwesty o Gaerdydd wedi marw ar ôl camgymryd hylif glanhau am botel o sudd ffrwythau, a'i yfed ar ôl noson allan.

title: Dyn wedi marw ar ôl camgymryd hylif glanhau am botel sudd


description: Cafodd Tyddewi ei enwi'n ddinas yn 1994 ond roedd yna alw iddi dderbyn y statws ddwy flynedd ynghynt, yn ôl dogfennau newydd.

title: 'Dylai Tyddewi fod wedi'i henwi'n ddinas yn 1992'


description: Rhai o straeon wnaeth y newyddion yn 2018 - ond mewn ffigurau

title: 2018 mewn rhifau


description: Radio Cymru'n cofio sesiynau John Peel i fandiau Cymraeg

title: Y DJ oedd yn hybu bandiau 'tanddaearol' Cymraeg

maintext:
Wrth i BBC Radio Cymru ddathlu 40 mlynedd o sesiynau cerddorol gan fandiau Cymru mae'r orsaf hefyd wedi bod yn cofio'r DJ o Loegr oedd yn chwarae cerddoriaeth Gymraeg yn gyson ar Radio 1 yn yr 1980au a'r 90au.
Roedd John Peel yn un o gyflwynwyr mwyaf adnabyddus Radio 1, ac roedd yr iaith i'w chlywed yn rheolaidd ar ei raglen wythnosol i fandiau newydd.
Roedd hi'n rhaglen ddylanwadol ar y pryd oedd yn hybu a dangos parch at iaith a diwylliant y bandiau Cymraeg - a hynny mewn oes heb y we a'r dewis o orsafoedd sydd ar gael heddiw.
Dechreuodd ei ddiddordeb wedi i Rhys Mwyn dynnu ei sylw at yr albwm amlgyfrannog Cam o'r Tywyllwch.
Ond doedd y bandiau roedd yn eu chwarae ddim bob amser yn cael yr un sylw ar Radio Cymru ar y pryd.
Llai o sylw ar Radio Cymru
Cafodd 11 o fandiau band Cymraeg sesiynau ganddo ar Radio 1 sef Yr Anhrefn, Datblygu, Fflaps, Ian Rush, Gorky's Zygotic Mynci, Super Furry Animals, Melys, MC Mabon, Zabrinsky, Llwybr Llaethog a Tystion.
I prefer bands to sing in their own language and, without getting silly about it, to have some element in their music that identifies it as being of their culture - this doesn't mean that Anhrefn should use a harpist or anything. Using Welsh is enough in itself, I think. John Peel
"Y mwyaf tanddaearol oedd dy fand 'di, y lleia o airplay roeddat ti'n debyg o'i gael ar Cadw Reiat [rhaglen bore Sadwrn Radio Cymru ar y pryd]," meddai Rhys Mwyn, gitarydd yr Anrhefn, y band cyntaf i wneud sesiwn Cymraeg gyda John Peel yn 1986.
"Roedd bandiau fel Anrhefn yn cael rhywfaint o airplay ar Cadw Reiat ond doedd bandiau fel Fflaps ddim.
"A Datblygu hefyd yn cael llai.
"Wedyn roedd y sefyllfa od yma lle roedd bandiau oedd ddim yn ffitio mewn i'r mainstream Cymraeg yn gwneud sesiynau i Peel.
"Y bands roedd Peel yn fwynhau fwyaf oedd Datblygu, Llwybr Llaethog a'r Fflaps.
"Dwi wastad yn deud bod o'n licio bandiau oedd ddim mewn tiwn a ddim mewn amser! Oedd hynny'n mynd lawr yn well efo fo!"
'Mytholeg'
Ond mae ychydig o 'fyth' wedi datblygu fod Peel yn rhoi mwy o lwyfan i rai bandiau na Radio Cymru meddai Rhys Mwyn.
Image caption Mae gan Rhys Mwyn lun o John Peel yn dal record ''Sneb yn Becso Dam' gan Edward H Dafis yn ei gartref
Fe ddigwyddodd hynny yn achos y Fflaps meddai a "dyna lle mae'r myth yma wedi dod".
"Roedd o'n siwtio ni i gyd i ddweud bod ni ddim yn cael sylw achos roedd hynna'n creu sîn tanddaearol," meddai.
"Ond go iawn roedd caneuon fel Rhywle yn Moscow gan Anhrefn yn cael eu chwarae.
"Ond un rhaglen oedd - Cadw Reiat. Doeddat ti byth yn mynd i gael lot o sylw.
"Dwi'n gwybod bod y naratif yna'n bodoli, 'dydan ni ddim yn cael ein chwarae', ond fysan nhw ddim yn cael eu chwarae ar brif raglenni Radio 1 chwaith - ond roeddan nhw'n addas ar gyfer John Peel."
Dysgu Cymraeg
Fe gyflwynodd John Peel yr iaith a'r diwylliant cerddorol cyfoes Cymraeg i gynulleidfa ehangach tu hwnt i Glawdd Offa.
Roedd yn adnabod gogledd Cymru yn dda - roedd wedi ei fagu yn Sir Amwythig a gwneud ei wasanaeth milwrol yn y Fali ar Ynys Môn gan dreulio sawl gwyliau haf gyda'i fodryb a'i ewythr yn Rhosneigr.
Dywedodd am Datblygu, a gafodd bum sesiwn i gyd ar ei raglen: "You'd have to be a bit of a ninny to ignore Datblygu. This is the band that makes me want to learn the language"
"Mae'n eitha anhygoel ei fod wedi pigo fyny ar y bandiau yma a wedi rhoi sylw i bawb," meddai Rhys Mwyn.
Image caption John Peel yn cael help yn y stiwdio gan ferch fach dau o aelodau'r Tystion yn ystod eu sesiwn; gyda Paul ac Andrea Adams o'r band Melys ac ym Metws-y-coed yn 2001
"Roedd pobl yn gwrando ar y sesiynau - roeddan ni'n gallu mynd i ganu i Newcastle a pobl yn adnabod y caneuon naill ai ar ôl airplay neu sesiwn ar Peel."
Mae pethau'n wahanol yng Nghymru heddiw a bandiau newydd o bob math yn cael eu chwarae ar raglenni Radio Cymru meddai Rhys Mwyn, sy'n cyflwyno rhaglen ar yr orsaf ar nos Lun.
Mae gwerth 40 mlynedd o rai o sesiynau Radio Cymru i'w clywed mewn podlediadau newydd gyda Cerys Matthews yn cyflwyno a'r artistiaid eu hunain yn sôn am gefndir y caneuon.
Ewch i ap BBC Sounds a chwilio am Sesiynau BBC Radio Cymru gyda Cerys Matthews neu ewch i wefan Radio Cymru.
Dywed yr orsaf hefyd ei bod yn darlledu sesiynau newydd i ddangos ei "buddsoddiad parhaol yn y diwylliant poblogaidd drwy gyfrwng y Gymraeg".
Hefyd o ddiddordeb:


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Yn aml mae plant yn gwybod mwy nag athrawon mewn gwersi technoleg gwybodaeth, yn ôl adroddiad Cymwysterau Cymru.

title: Adroddiad: Gwersi technoleg gwybodaeth yn 'hen-ffasiwn'


description: O ddydd Llun fe fydd teithwyr yn gallu defnyddio pontydd Hafren heb orfod talu i ddod i Gymru.

title: Diwrnod olaf tollau ar bontydd Hafren


description: Tîm pêl-droed Cymru'n cyhoeddi y byddan nhw'n chwarae gêm yn y gogledd am y tro cyntaf mewn dros ddegawd.

title: Cymru i chwarae yn Wrecsam am y tro cyntaf mewn degawd


description: Y Scarlets yn cyhoeddi mai Brad Mooar fydd yn cymryd yr awenau gan Wayne Pivac fel prif hyfforddwr y rhanbarth.

title: Brad Mooar yw prif hyfforddwr y Scarlets


description: Buddugoliaeth i Wrecsam yn erbyn Solihull Moors yn Cae'r Ras.

title: Cynghrair Genedlaethol: Wrecsam 1-0 Solihull Moors


description: Ubutegetsi bwa Afuganistani bwavuze ko abantu 43 bapfiriye mu gitero c'umwiyahuzi n'amasasu y'inkoho ku nyubakwa ya leta i Kabul muri Afuganistani.

title: Igitero ku nyubakwa ya leta cahitanye 43 gikomeretsa benshi muri Afuganistani


description: Undeb yn honni nad yw tua hanner y gweithlu addysg uwch yn y Deyrnas Unedig ar gytundebau tymor hir sefydlog.

title: 'Gweithwyr prifysgolion ar gytundebau ansicr dan straen'


description: Adroddiadau yn Japan bod cwmni Hitachi yn ystyried cefnu ar eu cynlluniau £12bn i adeiladu gorsaf bŵer niwclear Wylfa Newydd.

title: Adroddiadau bod pryderon am brosiect Wylfa Newydd


description: Geraint Thomas yn ennill Personoliaeth Chwaraeon BBC 2018

title: Geraint Thomas yn ennill Personoliaeth Chwaraeon 2018


description: Cynlluniau i ailstrwythuro prif gorff amgylcheddol Cymru am "gyfaddawdu'n ddifrifol" ar ei allu i warchod natur, yn ôl staff.

title: Ailstrwythuro Cyfoeth Naturiol yn 'cyfaddawdu'n ddifrifol'


description: Dyn 36 oed o Ynys Môn wedi cael ei garcharu am 16 mlynedd ar ôl cael ei ganfod yn euog o dreisio dwy ddynes.

title: Carcharu dyn o Fôn am 16 mlynedd am dreisio dwy ddynes


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Mae'r dyddiadur yn cynnwys gwybodaeth bersonol a manylion oedolion a phlant bregus.

title: Darganfod dyddiadur cyngor â manylion am blant bregus


description: Rhai o weithwyr y gwasanaeth brys yn rhannu eu profiadau o weithio mewn swyddi "trawmatig".

title: Straen arbennig staff y gwasanaeth brys


description: Ribidirew! Mwy o hud a lledrith wrth i Ddeian a Loli newydd ymddangos ar y sgrîn

title: Cwrdd â theulu newydd Deian a Loli

maintext:
Image copyright Kristina Banholzer Image caption Teulu newydd byd hud Deian a Loli
Ribidirew! Mae 'na hud arbennig wedi digwydd ac mae 'na actorion newydd yn chwarae rhannau Deian a Loli yn un o gyfresi poblogaidd S4C i blant.
Allan o 600 o blant Cymru gafodd eu hystyried am y rhannau, Gwern Rhys Jones o Lanrug a Lowri Anes Jarman o Lanuwchllyn gafodd eu dewis i actio'r efeilliaid direidus sy'n gallu rhewi amser.
Gŵr a gwraig go iawn, Rhian Blythe a Simon Watts, sy'n chwarae rhan Mam a Dad.
Cyn rhagddangosiadau arbennig o'r cyfresi cyntaf sy'n dechrau ar Ragfyr 23 ym Mangor a Chaerfyrddin, camodd BBC Cymru Fyw i'w byd o hud i gwrdd â'r teulu newydd.
Bydd y gyfres newydd yn dechrau ar S4C fis Ionawr 2019.
Image copyright Kristina Banholzer Image caption Plant gwahanol, ond yr un pwerau hud i rewi amser
Gwern Jones - Deian
Sut deimlad oedd cael dy ddewis allan o'r 600 o blant gafodd eu gweld gan y cynhyrchwyr?
Oedd o'n syndod! Pan ddaeth y llythyr o'n i'n gegrwth!
Oeddet ti wedi actio o'r blaen?
Dim o gwbl, ella mewn sioe Dolig ysgol neu rwbath ond dim fel arall. I fod yn onest o'n i ddim yn gwybod ar gyfer be' oedd y clyweliad pan ddaeth y cynhyrchwyr i'r ysgol.
Ro'n i a'n ffrindiau yn meddwl ella' mai rhywbeth i wneud efo Steddfod yr Urdd oedd o.
Wedyn nes i glywed bo' fi 'di mynd i'r ail glyweliad efo'n ffrindiau, a doedden ni'n dal ddim yn gwybod be' oedd o tan 'nathon nhw roi sgripts inni ddysgu.
Ro'n i wedi clywed am Deian a Loli o'r blaen oherwydd roedd y Loli cynt [Erin Gwilym] yn dod o'r un ysgol â fi.
Ydy'r ffilmio yn gymaint o hwyl ag mae'n edrych?
Faswn i'n dweud bod o'n fwy o hwyl i'w ffilmio - dwi jyst yn mwynhau bob eiliad! 'Da ni'n mynd i lefydd gwahanol a mae'r sgrîn werdd yn gallu gwneud o lot o bethau.
Dim ond 11 munud ydy bob pennod a fel arfer rydyn ni'n cymryd tridiau i'w ffilmio fo i gyd a mae o'n hwyl i'w wneud - oherwydd dwi'n cael mynd i lefydd yn y byd hud o'n i ddim yn meddwl 'swn i byth yn mynd.
Pe tasai gen ti'r pŵer i rewi rhywun neu rywbeth, beth fyset ti'n ei wneud efo fo?
Fyswn i'n rhewi fy mrawd sydd ddwy flynedd yn hŷn na fi er mwyn cael llonydd - mae'n gallu mynd ar fy nerfau i'n aml iawn achos mae'n tynnu arna' i, fel mae brodyr yn ei wneud.
Lowri Jarman - Loli
Sut brofiad oedd y ffilmio?
Roedd y ffilmio yn waith caled ond mi wnes i fwynhau bob eiliad a chael andros o hwyl.
Sut gest ti'r rhan? Oeddet ti wedi gwylio'r rhaglen o'r blaen?
Ro'n i 'di gwylio'r rhaglenni hefo fy mrawd bach ac wedi eu mwynhau. Dyma ffrind i fi'n sôn bod nhw'n chwilio am Deian a Loli newydd ac mi dries i am y rhan a bod yn ddigon lwcus i gael clyweliad.
Ro'n i'n teimlo'n ofnadwy o hapus ac andros o lwcus pan glywais i mod i wedi cael y rhan. Roedd 'na ran ohona i'n nerfus a rhan ohona i'n gyffrous iawn!
Pa fyd hud rwyt ti wedi ei ffilmio hyd yma ydy dy ffefryn di?
Nes i fwynhau llond lle o hufen iâ yn Hafan iâ!
Pe tasai gen ti'r pŵer i rewi rhywun neu rywbeth, beth fyset ti'n ei wneud efo fo?
Mi faswn i wrth fy modd yn rhewi amser achos 'dw i'n hwyr i bob man! Mae 'na ambell beth reit debyg rhwng Loli a fi ond mi fyse hi'n braf cael pwerau hud i chware triciau!
Image copyright Kristina Banholzer Image caption "Dwi'n gobeithio ein bod ni'n fwy o hwyl na'r rhieni ar Deian a Loli ac y baswn i'n licio mynd i'r byd hud efo'r plant!" meddai Rhian Blythe sy'n actio Mam gyda'i gŵr go iawn, Simon Watts
Simon Watts - Dad
Oedd hi'n rhyfedd camu i sgidiau Sian Beca a Carwyn Jones [y rhieni gwreiddiol]?
Roedd Rhian a fi yn poeni am gamu i'w 'sgidiau nhw.
Am fod y cyfresi cyntaf mor boblogaidd mae disgwyliadau i'r teulu newydd ond 'dyn ni jyst yn trio gwneud ein gorau a gwneud beth ydyn ni'n gallu a pheidio meddwl gormod am y peth.
Mae'r deinamig yr un peth, mae Deian a Loli dal yn Deian a Loli ond fel plant gwahanol. Mae 'na glip fydd yn pontio'r ddwy gyfres - ffilm fer sy'n esbonio'r newidiau i'r plant newydd.
Ond ro'dd yn lot o hwyl a chael cyfle i fynd fel teulu i'r gogledd i neud y jobyn, fi a Rhian a'n dau o blant, Lewsyn a Mati.
Sut brofiad ydy actio gŵr a gwraig?
Roedd yn od i ddechrau. Na'thon ni gwrdd ein gilydd ar ddrama lwyfan gyda'r Theatr Genedlaethol 10 mlynedd yn ôl, ond dydyn ni ddim wedi gweithio gyda'n gilydd ers hynny.
Roedd bach yn rhyfedd gadael y plant yn y tŷ gyda'r nani, a'r ddau ohonyn ni'n mynd mewn i'r car i'r gwaith i warchod plant pobl eraill - roedd y paralels bach yn rhyfedd!
Sut ydych chi'n aros yn llonydd mor hir wrth gael eich 'rhewi'?
Roedd hwnna'n gwestiwn i Rhian a finne pan ddechreuon ni, ond rydyn ni'n rhewi go iawn - weithiau am gyfnod o tua dau i dri munud.
Mae'n ychydig o ymdrech peidio blincio - mae'n anoddach na beth ydych chi'n meddwl!
Pe tasai gen ti'r pŵer i rewi rhywun neu rywbeth, beth fyset ti'n ei wneud efo fo?
Fi'n meddwl falle fysen i'n rhewi mhlant fy hunan weithiau jyst i gael bach o lonydd a diflannu gyda ngwraig i gael pryd o fwyd a gallu dod nôl yn gwybod eu bod nhw'n ddiogel!
Mam - Rhian Blythe
Pa mor wahanol i rieni Deian a Loli ydych chi fel rhieni?
Dwi'n gobeithio ein bod ni'n fwy o hwyl na'r rhieni ar Deian a Loli ac y baswn i hefyd yn licio mynd i'r byd hud efo'r plant!
Pwy ydi'r gorau am rewi yn ei unfan?
Mae Simon yn well na fi am rewi! Dydyn nhw ddim yn dal y camera yn hir hir arnon ni, ond dwi'n ffeindio fo'n anodd, dwi'n blincio lot mwy na faswn i mewn bywyd go iawn jyst achos mod i'n gwybod mod i ddim yn cael.
Ond maen nhw'n rhoi'r hud rowndan ni wedyn ac mae hwnna'n ryw fath o guddio dipyn o'r symud!
Faint o gyngor oeddech chi'n gallu ei roi i Lowri a Gwern?
Doedd dim lot o ofyn am gyngor, roeddan nhw mor dda.
Do'n i ddim yno am y tair wythnos gyntaf am mod i'n ffilmio rhywbeth arall ac erbyn i mi gyrraedd roedden nhw'n hen lawiau arni a fi oedd yr un nyrfys.
Roedden nhw i gyd yn gartrefol iawn efo'i gilydd. Maen nhw'n dod ymlaen efo'i gilydd yn dda iawn, maen nhw'n dîm bach ac yn gwneud i'w gilydd chwerthin.
Oeddech chi'n poeni am gamu i mewn i gyfres mor llwyddiannus?
Yn bendant. 'Dan ni'n ffans yn tŷ yma - mae gynnon ni hogyn sy'n dair mlwydd oed erbyn hyn ac ers mae o tua blwydd oed mae o 'di bod yn ein ribidirewi ni - heb y geiriau ond jyst drwy dweud 'iaaa!', a ninnau'n gorfod rhewi.
Felly mae'n eitha' brawychus ond fedri di ddim meddwl gormod am hynny.
Pe tasai gen ti'r pŵer i rewi rhywun neu rywbeth, beth fyset ti'n ei wneud efo fo?
Dwi'n meddwl ella o bryd i'w gilydd y baswn i'n rhewi fy mhlant i fi gael mynd allan.
Dyna ddywedodd Simon hefyd...
O diar, rhieni gwael!
Image caption Enillodd y gyfres gyntaf wobr BAFTA Cymru. Dyma'r actorion Sian Beca, Carwyn Jones, Erin (Loli) a Moi (Deian) yn seremoni BAFTA Cymru
Efallai o ddiddordeb:


description: Cân band o Lanrug yn cael ei ffrydio miliwn o weithiau

title: Miliwn o wrandawyr i Alffa


description: Dywed y cyn-athletwr ei fod yn "anrhydedd" cael ei ddewis fel canghellor newydd Prifysgol Glyndŵr Wrecsam.

title: Colin Jackson yw canghellor newydd Prifysgol Glyndŵr


description: Golwg ar rai o'r Cymry sydd wedi gwrthod anrhydedd gan y Frenhines

title: Anrhydeddau'r Frenhines: Diolch, ond dim diolch

maintext:
Ar ddechrau blwyddyn newydd mae nifer o Gymry ymhlith yr unigolion sy'n cael eu anrhydeddu gan y Frenhines ond, dros y blynyddoedd, nid pawb sydd wedi derbyn y gwahoddiad.
Dyma hanes rhai o'r Cymry adnabyddus sydd wedi gwrthod anrhydedd:
Carwyn James
Roedd Carwyn James yn athro Cymraeg ac bu'n darlithio yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. Cafodd ddau gap dros Gymru yn 1958, ond mae'n cael ei gofio yn bennaf fel hyfforddwr rygbi athrylithgar.
Cafodd gynnig yr OBE fel cydnabyddiaeth am lywio tîm y Llewod i fuddugoliaeth yn y gyfres hanesyddol yn Seland Newydd yn 1971. Ond, fel cenedlaetholwr pybur, gwrthod yr anrhydedd wnaeth Carwyn. Dyn y pethe' oedd o ac roedd yn falch o gael ei dderbyn i Orsedd y Beirdd.
Hywel Gwynfryn
Cafodd y darlledwr Hywel Gwynfryn gynnig yr MBE yn yr 1980au ond fe wrthododd yr anrhydedd. Dywedodd wrth Cymru Fyw:
"Pan ges i'r cynnig o'n i newydd gael fy ngwneud yn gymrawd Prifysgol Bangor ac wedi cael y wisg werdd gan yr Orsedd, felly o'n i'n teimlo mod i wedi cael cydnabyddiaeth gan fy ngwlad.
"Rheiny ddylai gael eu cydnabod ydi'r rheiny sydd ddim fel arfer yn cael eu 'nabod', sef y gweithwyr elusen a'r bobl sy'n weithgar iawn yn y gymuned. Yn bersonol dwi ddim yn meddwl y dylai darlledwyr, newyddiadurwyr a phobl yn y maes dderbyn anrhydeddau."
Grace Williams
Roedd Grace Williams yn gerddor medrus iawn ac yn un o brif gyfansoddwyr Cymru. Cafodd ei geni yn Y Barri yn 1906.
Cafodd ysgoloriaeth i astudio cerddoriaeth yng Ngholeg Prifysgol De Cymru a Sir Fynwy, cyn mynd 'mlaen i'r Coleg Brenhinol Cerddoriaeth yn Llundain. Grace Williams oedd y ddynes gyntaf o Brydain i gyfansoddi cerddoriaeth ar gyfer ffilm (Blue Scar, 1949), ac fe gyfansoddodd yr opera The Parlour yn 1961.
Cafodd gynnig OBE am ei gwasanaeth i gerddoriaeth yn 1967, ond fe'i gwrthododd. Mae stiwdio wedi'i henwi er cof am Grace Williams yng Nghanolfan y Mileniwm yng Nghaerdydd.
Bu farw yn Y Barri ym mis Chwefor 1977.
T E Lawrence
Cafodd y milwr, archeolegydd, newyddiadurwr ac anturiaethwr Thomas Edward Lawrence ei eni yn Nhremadog yn 1888, ond fel Lawrence of Arabia y mae'n cael ei 'nabod gan y rhan fwyaf. Cafodd ei anrhydeddu sawl gwaith, gan gynnwys y DSO yn dilyn Brwydr Tafilah yn 1918.
Yn Hydref 1918 cafodd Lawrence wahoddiad i Balas Buckingham. Roedd Lawrence yn meddwl bod y Brenin Siôr V am drafod ffiniau gwlad newydd i'r Arabiaid, ond yn hytrach fe gafodd gynnig i'w urddo yn Farchog (KBE).
Roedd Lawrence yn gweld penderfyniad Llywodraeth y DU i dorri'r addewid o roi annibyniaeth i'r Arabiaid fel brâd ac fe wrthododd yr anrhydedd mewn protest.
Augustus John
Augustus John (1878 - 1961) yw un o arlunwyr mwyaf nodedig Cymru. Yn wreiddiol o Sir Benfro, daeth John yn enwog am dynnu lluniau o dirwedd ac, yn hwyrach yn ei yrfa, o bobl.
Fe beintiodd lawer o luniau o gymuned y sipsiwn yng Nghymru, a hefyd ei gyd-Gymro T E Lawrence a'r awdur W B Yeats.
Er ei fod o wedi derbyn Order of Merit am ei gyfraniad i'r celfyddydau gan y Brenin Siôr V yn 1942, mae'n debyg ei fod wedi gwrthod cael ei urddo yn Farchog yn ddiweddarach.
Richard Aaron
Roedd Richard Aaron yn wreiddiol o Flaendulais ac roedd yn Athro Athroniaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth o 1932 i 1969. Roedd yn darlithio ym Mhrifysgol Yale yn yr Unol Daleithiau am gyfnod, ac roedd yn arbenigwr ar waith yr athronydd John Locke.
Gwrthododd Aaron CBE yn 1962, a dywedodd ei ferch, Jane Aaron, sydd hefyd yn academydd a llenor adnabyddus, wrth Cymru Fyw:
"Mab i deiliwr oedd fy nhad ac roedd e'n falch o'i gefndir a gwerthoedd dosbarth gweithiol. Rwy'n cofio doedd e ddim yn hoffi cael ei alw yn 'syr' gan bobl a doedd e ddim yn gweld ei hun fel rhan o'r 'sefydliad' o gwbl."
E Tegla Davies
Image caption E Tegla Davies
Roedd Edward Tegla Davies (1880-1967) yn weinidog gyda'r Wesleiaid ac yn llenor a oedd yn wreiddiol o Landegla ger Rhuthun.
Roedd yn ysgrifennu llyfrau i blant gan gynnwys y clasur, Nedw. Roedd Gŵr Pen y Bryn, ei unig nofel i oedolion, hefyd yn torri tîr newydd yn hanes llenyddiaeth Gymraeg.
Fe wrthododd Davies anrhydedd MBE yn 1963.
James Griffiths AS
Roedd Jim Griffiths yn ffigwr hollbwysig yn y broses o sefydlu'r Swyddfa Gymreig yn 1964, ac ef oedd Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru.
Dechreuodd ymwneud â gwleidyddiaeth drwy Undeb y Glowyr (NUM), ac roedd yn Aelod Seneddol dros Lanelli o 1936 hyd at 1970. Gwrthododd y cynnig i'w ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi fel arglwydd am oes.
Roald Dahl
Cafodd Roald Dahl ei eni yng Nghaerdydd yn 1916, yn fab i rieni o Norwy. Roedd yn enwog am 'sgrifennu llyfrau plant fel James and the Giant Peach, Charlie and the Chocolate Factory a The BFG.
Ond fe wrthododd Roald Dahl OBE yn 1986. Bu farw'r awdur bedair blynedd yn ddiweddarach yn 74 oed.


description: Arolwg wedi dod i'r casgliad bod cymwysterau technoleg gwybodaeth mewn ysgolion yn "hen ffasiwn".

title: Cymwysterau technoleg gwybodaeth yn 'hen ffasiwn'


description: Heddlu Gwent yn cadarnhau fod ffordd yr A48 wedi'i chau i'r ddau gyfeiriad yng Nghasnewydd dilyn gwrthdrawiad.

title: Ffordd yr A48 wedi'i chau yng Nghasnewydd


description: Daeth £500,000 gan Brifysgol Cymru a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant - un o'r cyfraniadau mwyaf yn yr ymgyrch i achub y 'Gadair Geltaidd'.

title: Codi £3m i ailgychwyn Astudiaethau Celtaidd yn Rhydychen


description: Trefniant newydd o'r gan Anfonaf Angel yn helpu pobl pobl i oroesi cyfnodau anodd yn eu bywydau.

title: Trefniant newydd o 'Anfonaf Angel' yn uno côr


description: Dynes a gollodd bump o fabanod yn y groth yn beichiogi'n llwyddiannus ar ôl cael ei hysbrydoli gan eitem ar raglen amaeth.

title: Eitem Ffermio yn ysbrydoli mam i feichiogi'n llwyddianus


description: Lluniau CCTV o gefnogwyr Caerdydd ac Aston Villa yn ymladd wedi cael ei ryddhau wrth i 13 dyn gael eu dedfrydu am y ffrwgwd.

title: Carcharu cefnogwyr Caerdydd ac Aston Villa am ymladd


description: Mam gafodd ei dedfrydu i garchar yn honni nad oedd hi wedi derbyn y gefnogaeth angenrheidiol gan yr awdurdodau.

title: Llysoedd yn cosbi merched 'yn hytrach na cheisio deall'

maintext:
Mae dynes gafodd ei charcharu am ddwy flynedd am esgeuluso ei phlant yn dweud na fyddai'r sefyllfa wedi mynd allan o reolaeth pe bai hi wedi derbyn y gefnogaeth iechyd meddwl angenrheidiol.
Llynedd cafodd ei chartref ei archwilio, a darganfuwyd bod sbwriel a baw cathod a llygod ar hyd y tŷ, yn ogystal â diffyg dŵr poeth a gwres canolog.
Ym mis Mawrth cafodd y ddedfryd ei gohirio gan y Llys Apêl, ond erbyn hynny roedd hi eisoes wedi treulio 11 wythnos dan glo ac wedi colli ei thŷ cyngor.
"Dwi 'di colli popeth, collais i fy nhŷ, fy eiddo, dwi 'di hunan niweidio er mwyn ceisio peidio teimlo dim," meddai Louise, sy'n enw ffug er mwyn amddiffyn ei phlant.
"Dwi'n derbyn cymorth bellach, ond fyswn i wedi derbyn hynny pedair blynedd 'nôl fyddwn i byth wedi ffeindio'n hun yn y sefyllfa yna."
Mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder "am weld llai o fenywod yn wynebu dedfrydau byr o garchar" ac yn gweithio tuag at gynnig mwy o gefnogaeth yn y gymuned.
Ychwanegodd Louise: "Dwi'n cyfaddef, mi oeddwn i'n byw fel yna ac roedd e'n ofnadwy, ond wnes i hefyd sortio fy hun allan er mwyn gwneud rhywle yn ddiogel, yn hapus ac yn lân ar gyfer fy mhlant."
Image copyright Getty Images
Roedd y fam o dde Cymru wedi dioddef o iselder am flynyddoedd, ond ar ôl i berthynas dreisgar ddod i ben roedd hi'n teimlo wedi'u hynysu, yn methu ymdopi ar ei phen ei hun ac o ganlyniad fe ddirywiodd ei hiechyd meddwl.
"Roeddwn i'n gwybod nad oedden nhw'n [y plant] gallu parhau i fyw fel yma, ond doeddwn i'n methu tynnu fy hun allan o'r sefyllfa er mwyn datrys y problemau," meddai.
"Mae hynny yn dal i frifo nawr, y ffaith nad oeddwn i'n gallu gwneud hynny. Mae gen i gywilydd mawr am hynny."
Troseddau merched yng Nghymru
Ar gyfartaledd, 248 menyw o Gymru sydd yn y carchar ar un adeg.
Yn ystod 2016, cafodd 623 menyw eu dedfrydu i gyfnod yn y carchar yng Nghymru.
Rhwng 2011 a 2016 roedd cynnydd o 18% yn nifer y menywod gafodd eu dedfrydu i gyfnod yn y carchar.
Yn 2017, roedd 83% o fenywod oedd yn mynd i'r carchar ar hyd Cymru a Lloegr wedi cyflawni troseddau di-drais, o'i gymharu â 69% o ddynion.
Y drosedd fwyaf cyffredin ymysg menywod o Gymru oedd dwyn.
Yn 2007, fe awgrymodd adroddiad Corston y dylai llefydd mewn carchardai gael eu cadw ar gyfer y menywod mwyaf peryglus, ond mae mwyafrif menywod Cymru yn dal i gael eu carcharu am droseddau di-drais.
Mae galwadau cynyddol am sicrwydd gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder eu bod am ariannu o leiaf un canolfan fenywod newydd yng Nghymru, er mwyn cynnig mwy o opsiynau dedfrydu i'r llysoedd.
'Cosbi yn lle deall'
Yn ôl yr Athro Kate Williams o Adran Troseddeg Prifysgol De Cymru, mae angen gwneud barnwyr yn fwy ymwybodol o anghenion menywod sydd yn y system gyfiawnder troseddol.
"Mae cosbau menywod yn dueddol o fod yn rhy llym, mae nifer o'r problemau sy'n arwain at droseddu yn dechrau o ganlyniad i'r amgylchiadau maen rhaid iddyn nhw eu hwynebu, ond yn methu delio â nhw - ac rydyn ni'n eu cosbi nhw am hynny yn hytrach na cheisio eu deall.
"Nid yw cosbi am arwain at yr hyn rydyn ni wir ei angen - sef sicrhau na fydd y menywod yn troseddu yn y dyfodol, eu bod nhw am fod yn aelodau cadarnhaol o gymdeithas a gobeithio yn esiamplau da i'w plant."
'Symud y ffocws'
Dywedodd llefarydd ar ran y Weinyddiaeth Gyfiawnder: "Rydym am weld llai o fenywod yn wynebu dedfrydau byr o garchar, gan fod tystiolaeth i ddangos bod eu rhoi yn y carchar yn gwneud mwy o niwed na lles i'r gymdeithas, ac yn methu torri'r cylch dieflig o ail-droseddu ac yn aml, gwaethygu sefyllfa deuluol digon anodd.
"Yn hytrach, rydym yn symud y ffocws i gynorthwyo'r menywod yn y gymuned, lle allant gael mynediad at ystod ehangach o gefnogaeth, er enghraifft rhoi cymorth i ddelio gyda phroblemau gyda chyffuriau ac alcohol a phroblemau iechyd meddwl."


description: Gêm gyfartal a di-sgor i Crawley a Chasnewydd yn Rodney Parade.

title: Adran Dau: Casnewydd 0-0 Crawley


description: Targedau newydd i geisio lleihau allyriadau carbon yng Nghymru wedi eu cyhoeddi.

title: Gosod targedau i gyrraedd nod o leihau allyriadau o 80%


description: Gleision Caerdydd yn sgorio dau gais ond yn colli oddi cartref yn y Pro 14

title: Ulster 16-12 Gleision


description: Cwpl wnaeth droi eu cartref yng Nghaerdydd yn "ffatri gwneud bomiau" wedi cael eu carcharu am gyfanswm o saith mlynedd.

title: Carcharu dau o Gaerdydd am greu ffrwydron yn eu cartref


description: Dyn 63 oed wedi ei arestio dan amheuaeth o lofruddio wedi i gorff dynes gael ei ddarganfod yng Nghaergybi.

title: Arestio dyn dan amheuaeth o lofruddio yng Nghaergybi


description: Emyr Gibson a Manon Elis sy'n trafod eu bywydau tu hwnt i Rownd a Rownd

title: Symud ymlaen ar ôl bod Rownd a Rownd am flynyddoedd

maintext:
Cryn dipyn o syndod i ffans Rownd a Rownd oedd clywed bod dau o hoelion wyth y gyfres boblogaidd yn gadael. Nôl ym mis Gorffennaf ffarweliodd Meical a Michelle â'u bywydau ym mhentref Glanrafon gan symud i Gasnewydd am fywyd newydd.
I'r actorion, Emyr Gibson (Meical) a Manon Elis (Michelle) mae hi felly yn dipyn o newid byd ar ôl chwarae rhannau'r gŵr a gwraig cythryblus ers 1999.
Er nad oes llawer o amser ers i Meical a Michelle ddweud 'hwyl fawr' a diflannu oddi ar y sgrin fach, cafodd Emyr a Manon wybod nad oedd dyfodol i'w cymeriadau tua 18 mis yn ôl.
Digon o amser felly i gnoi cil ac ystyried pa gyfeiriad i fynd a pha gamau i'w cymryd. Mae'r ddau wedi bod drwy gyfnod digon ansicr wrth geisio meddwl beth i'w wneud nesaf.
Image caption Dechreuodd Manon ac Emyr ar gyfres Rownd a Rownd yn 1999
"Pan gafon ni wybod bod Rownd a Rownd yn dod i ben, roedd bob math o bethau yn mynd trwy fy mhen i," meddai Manon Elis.
"Ydw i am adael fy mhlant wyth a phump oed yn y gogledd i fynd i chwilio am waith yn y de? Achos yn fan'no ma'r gwaith i gyd dyddiau yma. Neu ydw i'n gwireddu breuddwyd wrth drio dechrau busnes ac o leia' fel hyn dwi'n cael bod adra efo fy mhlant bach."
Dywedodd Emyr: "Achos bod ni wedi bod yn gweithio mor glos am gyfnod mor hir mae rhywun yn siarad am y pethau 'ma tydi."
Mae'r actor a'r canwr yn byw yng Nghaernarfon gyda'i wraig Sarah a'u dau o blant, Eos a Casi.
"Oedd Manon wastad yn dweud ei bod hi eisiau cychwyn wbath vintage a rhyw fath o siop ac o'n innau hefyd eisiau cychwyn menter fy hun o ryw fath.
"Dwi wedi bod yn gweithio ar ambell i brosiect dros y blynyddoedd yn ogystal â'r canu a'r actio - ond o'n i eisiau mentro tro 'ma a chael fy nannedd i mewn i rwbath go iawn."
Image caption Siop Manon yng nghanol tref Caernarfon
Dywedodd Manon: "Dwi'n caru bob dim vintage erioed, ma'r tŷ yn llawn o bethau tebyg. So fy menter newydd fydd gwerthu stwff vintage, gwaith celf, upcycle - cymysgedd o bethau hen, a rhoi bywyd newydd i hen bethau."
Mae'r siop, dan yr enw Manon, wedi agor ers ychydig dros wythnos erbyn hyn ac wedi ei leoli ar Stryd y Plas yng Nghaernarfon.
"Dwi wedi cael y fath groeso ar y stryd 'ma - mae pawb yn gweithio fel tîm a jest mor gefnogol.
"Dwi wedi cael llwyth o gymorth a dwi mor ddiolchgar. Mae fy ngŵr go iawn i [yr actor Emlyn Gomer Roberts] a fy ngŵr cocsio fi [Meical] wedi bod yn helpu fi hefyd efo'r pethau mawr trwm!
"Mae o'n rhyfedd, rydan ni wedi gweithio yn agos iawn ers 17 o flynyddoedd, ista o gwmpas ar set am oriau ac yn cael y sgyrsiau 'ma am fentro - mae o jest yn neis rili bod y ddau ohonom ni'n mentro i gyfeiriadau newydd yr un pryd," ychwanegodd Manon.
Image caption Emyr yn cymryd gofal o'i offer peintio
Felly os ydy'r brwsus colur a'r brwsus o'u menter glanhau yng Nglanrafon yn segur am y tro, does 'na ddim stop am y brwsus paent!
Yr ochr arall i'r dŵr ar Ynys Môn, mae Emyr Gibson yn baent o'i gorun i'w sawdl yn cael trefn ar ddistyllfa newydd Afallon Môn ble y bydd o a'i bartner busnes, yr actor Owen Arwyn, yn cynhyrchu jin.
"Dwi dal isho actio a chanu - ond mi oeddwn i a fy ffrind yn actorion ac isho 'neud rwbath arall… y syniad oedd gan ein bod ni yn hoffi tipple y bysan ni'n mentro i fyd jin ac mi aethon ni i neud cwrs ar sut i ddistyllu yn Sunderland," meddai Emyr o'r ddistyllfa sydd ar fferm ger Llanfachraeth.
Image caption Mae'n rhaid ymroi eich hunain i'r broses o gynhyrchu jin
"Mi fydd y jin cyntaf yn barod yn y Gwanwyn 2019. Mae hwn yn fwy o gambl na'r prosiectau dwi 'di 'neud yn y gorffennol efo'r gwaith trwyddedau, a'r offer.
"A mwya' sydyn rŵan mae jin 'di mynd yn boblogaidd iawn. 'Da ni'n gobeithio medrwn ni sefyll allan gan fod y ddau ohonom ni'n artistiaid so fydd 'na elfen fwy artistig i'r ddelwedd a'r marchnata, mae'r label wedi ei greu gan artist lleol hefyd.
"Branwen fydd enw ein jin cyntaf ni gan ein bod yn distyllu ddim yn bell o dref Branwen sef Llanddeusant. Mi fyddwn ni'n edrych ymlaen at groesawu ymwelwyr i'r ddistyllfa yn y dyfodol ac yn gobeithio ehangu ar y dewis drwy gynnig fodca a rym hefyd."
Troi a throi fydd y ddau brysur yma felly!
Hefyd o ddiddordeb:


description: Y Cymro Dan Biggar yn cicio wyth pwynt wrth i Northampton ennill o 48-14 yn erbyn y Dreigiau yng Nghwpan Her Ewrop.

title: Cwpan Her Ewrop: Northampton Saints 48-14 Dreigiau


description: I bron i 50,000 o weithwyr yng Nghymru mae 25 Rhagfyr fel unrhyw ddydd Mawrth arall, wrth iddyn nhw fynd i'w gwaith.

title: Sut beth yw gweithio ar-alw ar Ddydd Nadolig?


description: Bydd gwaith i uwchraddio'r rhwydwaith drenau yn golygu na fydd nifer o wasanaethau ar gael dros y dyddiau nesaf.

title: Gwaith uwchraddio a thrafferthion trenau dros yr Ŵyl


description: Yr heddlu'n cyhoeddi enw dynes o Benarth fu farw ar ôl taro'i phen yn ystod taith drên yn ôl o Gaerfaddon.

title: Cyhoeddi enw dynes fu farw ar ôl taro'i phen ar drên


description: Marwadii koobaad ee hore ee waddanka Mareykanka Michelle Obama ayaa waxa ay soo afjartay 17 sanadood oo ay Hillary Clinton aheyd haweeneyda loogu qadarinta badan yahay waddankaasi.

title: Michelle Obama oo ‘haweeneyda loogu qadarinta badan yahay' ka qaadday Hillary Clinton


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

title: Drakefordiaeth

maintext:
O'r diwedd.
Mae Llafur Cymru wedi dewis ei arweinydd nesaf ac wythnos nesaf fe fydd gan Gymru Brif Weinidog newydd ar ddiwedd proses oedd yn boenus o hir a chwbl ddiangen.
Mae gen i un gair o gyngor i'r dyn newydd cyn cychwyn. Pan ddaw hi'n amser i ti fynd, Mark bach, cyhoedda a cher.
Dyw ymbalfalu o gwmpas am fisoedd fel y chwaden gloffa y gwelodd dyn erioed yn gwneud dim lles i unrhyw un.
Beth sydd i ddisgwyl gan Mark Drakeford felly?
Rhodri 2.0 oedd Carwyn Jones, mewn gwirionedd.
Fel gwleidydd pragmatig yn llywodraethu mewn cyfnod o lymder roedd dwylo Carwyn wedi eu clymu i raddau ond teg yw dweud hefyd nad ideoleg oedd yn ei yrru.
Roedd ganddo'i werthoedd yn sicr, cyfiawnder cymdeithasol a chenedlaetholdeb 'g' fach ond nid ar seiliau dogmatig yr oedd e'n llywodraethu Cymru.
Nid Carwyn 2.0 na Rhodri 3.0 yw Mark Drakeford.
Dyn ag argyhoeddiadau dwfn ideolegol yw'r arweinydd newydd ac yn sylfaen iddyn nhw i gyd mae'r gred bod y gyfundrefn wleidyddol ac economaidd presennol yn un anghyfiawn a ffaeleddus.
Nid tincran sydd ei hangen ond newid.
Nawr mae gallu Llywodraeth Cymru i gyflawni'r fath yna o newid yn gyfyng a hynny am ddau reswm.
Yn gyntaf wrth gwrs mae'r rhan fwyaf o'r arfau macro-economaidd o hyd yn nwylo gwleidyddion San Steffan a'r marchnadoedd arian.
Yn ail, mae economi Cymru mor fach ac mor dlawd y byddai ei thrawsnewid y tu hwnt i hyd yn oed llywodraeth gwbl annibynnol. Dyna o leiaf yw barn Mark ei hun.
Ystyriwch am eiliad y dyfyniad isod o gyfweliad Mark â'r gwefan Nation.Cymru:
"The tax and the benefit system are an essential part of what makes the United Kingdom worth having, in that, that is the great engine of redistribution and I'm not in favour of breaking it up."
Y broblem gyda'r ddadl yna, ac fe fydd Mark yn ymwybodol o hyn, yw bod y Deyrnas Unedig yn fwy o Austin Allegro na BMW pan ddaw hi at leddfu anghyfartaledd.
Dyw'r "great engine of redistribution" yna ddim yn profi'n effeithlon iawn pan y'ch chi'n cymharu'r anghyfartaledd rhwng gwahanol wledydd a rhanbarthau Ynys y Cedyrn â'r anghyfartaledd oddi mewn i wledydd ar dir mawr Ewrop.
Mae hynny'n dod â ni at ddadl ddeallusol a allai brofi'n ddiddorol a difyr dros y blynyddoedd nesaf.
Mae Mark Drakeford ac Adam Price ill dau yn gytûn ynghylch problem sylfaenol economi Cymru sef ein bod wedi byw am ganrifoedd mewn cyfundrefn sydd wedi sugno cyfoeth allan o'r wlad gan adael tlodi a fawr ddim byd arall ar ei ôl.
Mae annibyniaeth o leiaf yn rhan o'r ateb yn ôl Adam tra bod Mark yn deisyfu am beiriant Prydeinig mwy effeithlon. Rwy'n edrych ymlaen at glywed y dadleuon!


authors:
Iola Wyn
Gohebydd Bbc Cymru

description: Bydd noson gyntaf Pan-to-a-to-a-to yn cyflwyno cymeriadau hen a newydd i ddathlu pen-blwydd arbennig Theatr Felinfach.

title: Hanner can mlynedd o bantomeim Theatr Felinfach


description: Dau ddyn wnaeth gymryd merched o gartref gofal a'u masnachu er mwyn eu hecsploetio yn rhywiol wedi cael eu carcharu am gyfanswm o 28 mlynedd.

title: Carcharu dau am dreisio a masnachu pobl at ddibenion rhyw


description: Elin Jones yn awgrymu y gallai'r Senedd Ieuenctid gael dylanwad pwysig ar waith y Cynulliad i'r dyfodol.

title: Y Llywydd yn croesawu'r Senedd Ieuenctid


description: Heddlu'n ymchwilio i adroddiadau bod dau berson ifanc 15 oed wedi bygwth disgyblion yn Ysgol Penglais yn Aberystwyth.

title: Disgyblion 'wedi'u bygwth' yn Ysgol Penglais Aberystwyth


description: Rhai o'r digwyddiadau bythgofiadwy ym myd chwaraeon Cymru yn ystod 2018

title: Uchafbwyntiau chwaraeon 2018

maintext:
Mae'n siŵr am y tro cyntaf ers blynyddoedd bod dewis yr uchafbwynt mwyaf ym maes chwaraeon Cymru eleni yn un hawdd...
Ie dyna chi, Laura Deas yn ennill medal efydd drwy fynd lawr mynydd ar sled maint hambwrdd yn Ngemau Olympaidd y Gaeaf ym mis Chwefror... y Gymraes gyntaf i ennill medal yn y gemau erioed.
Image caption Laura Deas: Y Gymraes gyntaf i ennill medal yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf
O'r gorau, efallai bod rhai ohonoch chi'n anghytuno... ond mater o farn yw pob dim ynte, a bydd ambell i wyneb cyfarwydd yn ymuno â Catrin Heledd i rannu eu hatgofion chwaraeon o'r flwyddyn a fu, nos Sul 30 Rhagfyr am 21:00 ar S4C.
Bydd enwau mawr gan gynnwys Nigel Owens, Sarra Elgan, DJ Bry, Ryan Giggs, Non Stanford, Owain Tudur Jones a Nic Parry yn rhannu eu hatgofion, ond gadewch i ni fwrw golwg cyflym ar rai o'r uchafbwyntiau amlwg bydd efallai'n ymddangos ar y rhaglen:
Geraint Thomas yn ennill y Tour De France
Ar ôl seiclo 3,351km (2,082 milltir) o gwmpas Ffrainc ar gyflymder cyfartalog o 25 milltir yr awr, llwyddodd Geraint Thomas i fod y Cymro cyntaf i ennill y ras.
Mae'r gamp yn fwy trawiadol pan gofiwch chi iddo orfod adael y ras llynedd ar ôl torri pont ei ysgwydd, a doedd neb ar gychwyn y ras yn disgwyl iddo fod yn un o'r ceffylau blaen hyd yn oed.
Yn ffodus, wnaeth neb gofio dweud wrth Geraint!
Image caption Mark Williams gyda'i deulu ar ôl ei fuddugoliaeth yn Sheffield
Mark Williams yn ennill Pencampwriaeth Snwcer y Byd
Ym mis Mai llwyddodd y chwaraewr snwcer o Lyn Ebwy i ennill y bencampwriaeth yn Sheffield, bymtheg mlynedd ar ôl iddo lwyddo i wneud o'r blaen, ac am y trydydd tro yn ei yrfa
Roedd hyn yn dipyn o gamp gan iddo ystyried yn ofalus rhoi'r gorau i'r gamp y flwyddyn cynt wedi iddo fethu ennill lle yn y rowndiau terfynol.
Dweud y gwir, roedd e mor sicr bod e'n mynd i fethu, addawodd wneud y gynhadledd i'r wasg ar gyfer y buddugwr yn noeth os mai ef oedd yn llwyddo.
Mi wnaeth, ac mi wnaeth...
Image caption Mark yn sgwrsio gyda gohebydd y BBC Gareth Blainey cyn y rownd derfynol... a gyda'i ddillad ymlaen
Llwyddiant Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad
Eleni yn haul yr Arfordir Aur, Awstralia cafodd tîm Cymru'r gemau mwyaf llwyddiannus erioed gyda chyfanswm o 36 o fedalau a 10 o rheini'n fedalau aur.
Yn anffodus, yr hyn mae pawb yn ei gofio yw'r crysau 'Hawaiiaidd' yn y seremoni agoriadol!
Image copyright Getty Images
Tîm rygbi Cymru'n curo Awstralia... a De Affrica
Fis Tachwedd llwyddodd tîm rygbi Cymru i ennill gêm yn erbyn tîm o safon o hemisffer y de. Ar ôl ambell i gêm agos yn ystod y blynyddoedd diweddar, agos oedd hi eto, ond y tro yma Cymru oedd ar y blaen adeg y chwiban olaf o naw pwynt i chwech.
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Does neb yn gwybod lle i edrych wedi'r fuddugoliaeth!
Llwyddodd y tîm i gadw record 100% yng nghyfres yr Hydref, am y tro cyntaf erioed gan guro'r Alban, Tonga a gorffen yn hynod o gryf gyda buddugoliaeth yn erbyn tîm arall o hemisffer y de, sef De Affrica.
Chi'n gwybod beth maen nhw'n ei ddweud... 'sdim dau heb dri!
Image copyright Anthony Collins Image caption Dilynwyr Caerdydd uwchben eu digon wedi eu llwyddiant
Caerdydd yn mynd lan... ac Abertawe'n mynd lawr
Roedd gêm gyfartal, ddi-sgôr yn erbyn Reading yn ddigon i sicrhau byddai tîm Caerdydd yn codi i'r Uwch Gyngrair. Buddugoliaeth fyddai'n teimlo hyd yn oed yn well pan syrthiodd eu hen elynion, Abertawe nôl lawr i'r Bencampwriaeth.
Ond dyna fe, mae'n siŵr bod dilynwyr Caerdydd wedi crio deigryn fach dros yr Elyrch, a dilynwyr Abertawe'n dymuno'n dda i'r Adar Gleision y flwyddyn nesaf... o bosib!
Hefyd ar Cymru Fyw:


description: Cefnogwyr deiseb i atal gweddïo gorfodol mewn ysgolion yn galw ar weinidogion i ddod a'r arfer i ben.

title: Galw am atal gweddïo gorfodol mewn ysgolion


description: Ers 2014-15, mae 22 o gynghorau sir Cymru wedi rhoi mwy na 90,000 o ddirwyon am daflu sbwriel a baw ci - ar gost o £4.5m.

title: £4.5m o ddirwyon am sbwriel a baw ci ers 2014-15


description: Mae ymgyrchwyr wedi eu siomi gan waharddiad hela gwyddau talcen-wen prin, gan honni ei fod yn gwbl "ddiangen".

title: Galw am ailystyried gwaharddiad hela gwyddau prin


description: Mae prif hyfforddwr nesaf Cymru, Wayne Pivac, wedi cadarnhau pwy fydd yn rhan o'i dim hyfforddi yn dilyn Cwpan y Byd 2019.

title: Cyhoeddi tîm hyfforddi newydd tîm rygbi Cymru


description: Arbenigwr cyfrifiadurol o ardal Caerdydd yn cael ei garcharu am wyth mlynedd am nifer o droseddau rhyw.

title: Carcharu pedoffeil o Gaerdydd am droseddau rhyw ar y we

maintext:
Image copyright Heddlu De Cymru
Mae arbenigwr cyfrifiadurol o ardal Caerdydd wedi ei garcharu am wyth mlynedd am nifer o droseddau rhyw gan gynnwys rheoli ystafell sgwrsio am gam-drin plant yn rhywiol.
Cafodd Matthew Claridge 49 oed o Waelod-y-garth ei roi ar y rhestr troseddwyr rhyw am oes.
Fe wnaeth o hefyd bleidio yn euog i flacmelio merch ifanc.
Clywodd Llys y Goron Caerdydd iddo ddefnyddio peiriant recordio i wneud fideos o ferched ifanc yn cyflawni gweithredoedd anweddus.
Dywed yr erlyniad iddo ddefnyddio safle ar y we er mwyn annog merched ifanc i anfon delweddau a fideos anweddus o'u hunain iddo.
Cafodd ei ddal gan swyddogion yr Asiantaeth Troseddau Cenedlaethol (NCA).
Dywedodd swyddogion fod Claridge wedi rhannu gymaint â 2,500 o ddelweddau o blant mewn cyfnodau o 24 awr ar y tro.
Roedd y delweddau yn cynnwys rhai o oedolion yn cam-drin plant ifanc iawn ac yn y categorïau mwyaf difrifol.
Pan gafodd ei arestio roedd Claridge wedi ei ryddhau o'r carchar ar drwydded ar ôl cael ei ddedfrydu o ymosodiad rhyw ar blentyn yn 2008.
Wrth ddedfrydu Claridge, dywedodd y barnwr ei fod hefyd yn gosod gorchymyn yn cyfyngu ar ei ddefnydd o'r we a chyfrifiaduron.


description: Naw aelod o giang cyffuriau wedi'u carcharu am gyfnodau amrywiol am ddosbarthu cyffuriau Dosbarth A yn ardal Wrecsam.

title: Dedfrydu deg aelod o giang cyffuriau yn Wrecsam


description: Elusen yn galw am well dealltwriaeth o anghenion plant awtistig, yn dilyn anhapusrwydd am newidiadau i wasanaethau yng Ngheredigion.

title: Cynghorau 'ddim yn deall anghenion cudd' plant awtistig

maintext:
Image caption Mae mam Angharad Rees-Evans, Sian, wedi dweud ei bod yn anhapus â'r newidiadau diweddar
Mae elusen wedi rhybuddio bod awdurdodau lleol yn methu â deall anghenion cudd pobl awtistig na'r heriau maen nhw'n wynebu wrth deithio.
Daw beirniadaeth Cymdeithas Awtistiaeth Genedlaethol Cymru wrth i rieni yng Ngheredigion wrthwynebu newidiadau i ddarpariaeth tacsis y sir.
Mae rhai rhieni yn teimlo bod lles y plant wedi ei ddiystyru, a hynny wedi i gwmni newydd gael ei benodi i'w cludo i'r ysgol.
Yn ôl Cyngor Ceredigion, mae'n rhaid iddyn nhw gydymffurfio â'r gyfraith wrth ddarparu gwasanaethau fel trafnidiaeth.
'Llais ein plant ni'
Mae Sian Rees-Evans wedi penderfynu peidio â gyrru ei merch Angharad, sydd yn awtistig, ar y gwasanaeth tacsis ar ôl y Nadolig.
Dywedodd bod angen gwell ystyriaeth o anghenion plant awtistig, gan fod newidiadau i bethau fel y cerbydau sy'n eu cludo a'r bobl sy'n eu tywys yn gallu cael effaith arnynt.
"Ni'n teimlo'n grac, ac yn flin am y ffaith bod Ceredigion wedi gwneud y penderfyniad heb edrych yn drylwyr ar y ffaith bod y plant yma ag anghenion," meddai.
"Allwch chi byth esbonio i Angharad bod rhywun diarth yn mynd i fod yn edrych ar ei hôl hi ym mis Ionawr.
Image copyright Google
"Ni fel teulu wedi penderfynu peidio ei gyrru hi ar y tacsi newydd ym mis Ionawr. Dwi'n mynd i fod yn mynd a hi nôl a 'mlaen fel oeddwn i'n gwneud o'r blaen.
"Ni yw llais ein plant ni, maen nhw'n ddi-iaith. Dy'n nhw methu esbonio i ni os oes 'na broblem neu os oes rhywbeth yn eu poeni nhw.
"Ni'n deall bod rhaid gwneud proses dendro, ond dwi o'r farn bod lles ein plant ni wedi ei ddiystyru.
"Dydyn nhw heb ystyried bod plant awtistig yn hoff o routine dyddiol ar ddilyniant hollbwysig sydd i'r gwasanaeth ni'n ei gael ar hyn o bryd."
Pryderon diddiwedd
Dywedodd Samuel Stone, Swyddog Materion Allanol Cymdeithas Awtistiaeth Genedlaethol Cymru, fod angen i gynghorau "ddeall anghenion cudd pobl awtistig a'r heriau maen nhw'n eu hwynebu wrth deithio".
"Nid yw llawer o'r anghenion hyn yn amlwg ar unwaith," meddai. "Er enghraifft, gall pobl awtistig fod yn hynod bryderus wrth wynebu newidiadau annisgwyl, megis eu taith i'r ysgol, i'r cerbyd y maent yn teithio ynddo neu i'w gyrrwr neu eu gofalwyr.
"Gall hyn wneud eu siwrnai yn heriol, os nad yw'n amhosibl.
"Rydym ni fel elusen yn parhau i glywed pryderon gan ddisgyblion awtistig a rhieni ynghylch darpariaeth cludiant ysgol."
Image caption Cafodd llythyr ei anfon i rieni yn eu hysbysu o'r newidiadau
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Ceredigion bod sicrhau trafnidiaeth ysgol dda i blant yn "bwysig iawn".
"Mae hefyd angen cydymffurfio â'r gyfraith wrth brynu gwasanaethau fel trafnidiaeth, gan wneud hyn mewn ffordd deg ac agored," meddai'r cyngor.
"Mae anghenion plant a phobl ifanc yn cael eu hystyried yn ofalus ac mae pob ymdrech yn cael ei wneud i ddatrys unrhyw faterion y gall ddigwydd pan fod newidiadau i'r gwasanaeth. Bydd y Cyngor yn gwneud popeth y gall i leihau effaith unrhyw newidiadau.
"Cafodd rhieni a gofalwyr plant ag anghenion arbennig, gan gynnwys awtistiaeth, sy'n derbyn darpariaeth tacsi lythyr o hysbys ynglŷn â'r broses tendro.
"Roedd y llythyr yn gwahodd unrhyw riant sydd â phryderon i gysylltu â'r Tîm Anghenion Addysg Arbennig."
Ychwanegodd y llefarydd na fyddai'r cyngor yn gwneud sylw ar achosion unigol.


description: Cynllun newydd ar droed yn Sir Gaerfyrddin i ddysgu Cymraeg i blant cynradd drwy ddefnyddio caneuon.

title: Dysgu Cymraeg drwy gân yn ysgolion Sir Gâr


description: Myfyriwr Astudiaethau Celtaidd yn Rhydychen yn dweud na fyddai'n siarad Cymraig oni bai am y cwrs.

title: 'Fi fyddai wedi bod y myfyriwr Astudiaethau Celtaidd olaf'


authors:
Llyr Edwards
Gohebydd Bbc Cymru

description: Trigolion un o strydoedd Y Bala'n dathlu tymor y Nadolig trwy fod yn rhan o gynllun calendr adfent byw.

title: Cymdogion yn Y Bala'n dathlu'r Nadolig fesul ffenestr

maintext:
Image caption Dod â phobl at ei gilydd oedd un o'r rhesymau dros drefnu'n calendr adfent byw, medd Claire Mackintosh (dde)
Mae trigolion un o strydoedd Y Bala wedi mynd i hwyl yr ŵyl trwy fod yn rhan o gynllun calendr adfent byw.
Bob dydd drwy'r mis mae ffenest newydd yn cael ei dadorchuddio yn un o dai Heol Tegid.
Dywedodd un o'r trefnwyr, yr awdures Clare Mackintosh: "Ges i'r syniad ar-lein bod tref arall wedi gwneud ffenest adfent byw.
"O'n ni'n meddwl ei fod o'n syniad da i ddod â phawb yn Heol Tegid at ei gilydd."
Image caption Ffenest rhif 10 calendr adfent Heol Tegid Y Bala
Mae ffenestr rhif saith y calendr yn nhŷ Rhian Thompson.
"Mae 'na lot o oleuadau," meddai. "Rhyw elfen Norwyeg, Sgandinafaidd o'n i'n ceisio mynd amdano fo.
"Mae pob un yn wahanol - fyny'r ffordd yn fan 'cw ma' nhw wedi gwneud ffenest efo tŷ sinsir... cymeriadau sinsir a phob peth yn y ffenest yn sinsir ac yn hollol fwytadwy.
"'Dwi'n gobeithio bod hyn i gyd yn codi hwyliau pawb gan greu awyrgylch. ac yn bendant mae'r Nadolig wedi cyrraedd yma yn gynharach eleni."
Image caption Mae cyfnod y Nadolig yn eithriadol o bwysig i fusnesau fel un hithau, yn ôl Ria Fergus Jones
Mae siop anrhegion Ria Fergus Jones - Siop Ria - ar y gornel lle mae Heol Tegid yn cwrdd â Stryd Fawr Y Bala.
Dywed bod hi'n bwysig bod y dref yn lliwgar ac yn groesawgar ar gyfer tymor y Nadolig - tymor sy'n eithriadol o bwysig i fusnesau fel un hithau.
"Mae jyst yn rhoi hyder i'r cwsmeriaid hefyd bod nhw'n cael rhywbeth neis a bod 'na bethau deniadol i gael yma," meddai.
"Yn sicir mae'r [adfent] yn rhoi naws Nadoligaidd ac yn gwneud i bobol awydd gwario, gobeithio."
Bydd trigolion y stryd yn canu carolau yno noswyl y Nadolig gan wahodd pobl eraill yr ardal i ymuno â nhw ac i weld y ffenestri adfent gwahanol.


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Bydd y cynllun cymunedol yn galluogi i bobl deithio o amgylch yr ardal am bris llai.

title: Cynllun rhannu car cyntaf gogledd Cymru yng Nghorwen

maintext:
Image copyright Partneriaeth Cymunedol De-Ddinbych Image caption Ken Skates AC a Susan Elen Jones AS yn y lansiad yng Nghorwen
Mae cynllun rhannu car wedi ei sefydlu mewn ardal wledig yn y gogledd gyda'r bwriad o fynd i'r afael ag unigedd.
Fe fydd car trydan ar gael i unigolion yn ardal Corwen i fynd o un lle i'r llall.
Mae'n rhan o gynllun trafnidiaeth £100,000 gan Bartneriaeth Cymunedol De Sir Ddinbych.
Yn ôl Roger Hayward o'r fenter, mae'n gyfle i ddarparu trafinidiaeth mewn ardal lle mae "ceir yn angenrheidiol".
Mae llond dwrn o gynlluniau tebyg ar draws Cymru, ond yn ôl y bartneriaeth, dyma'r cyntaf yn y gogledd.
Pobl ardal Edeyrnion sy'n cael ymuno ac er mwyn gwneud hynny, mae'n rhaid cyfrannu £50 y flwyddyn gyda chost ychwanegol o £1 yr awr a 25c y milltir.
Mynd i'r afael ag unigedd
Dywedodd Mr Hayward bod hyn yn galluogi pobl leol i deithio am bris "rhesymol".
"'Da ni wedi cael ein hariannu am dair blynedd i weld pa effaith fydd gan gar trydan ar ardal wledig," meddai.
"'Dan ni yma yng nghefn gwlad yn Edeyrnion... Mae 'na bobl allan yn y pentrefi lle does 'na ddim bws, ond maen nhw eisiau dod allan i weld pobl eraill, felly mae ceir fel hwn yn angenrheidiol."
Un sy'n bwriadu ymuno â'r clwb ydy Karen Jones, sy'n gweithio mewn tafarn ym mhentre' Carrog.
"Mi faswn i'n ei ddefnyddio i fynd i siopa, pan dydy fy nghar ddim ar y ffordd ac wedi torri lawr.
"Dwi'n hoffi'r ffaith ei fod o'n gar trydan... Os gawn ni'r newyddion allan i'r bobl a'u bod nhw'n gwybod am y peth, yna 'dwi'n siwr y byddan nhw'n defnyddio'r car."
Pan ofynnwyd iddo a oes 'na alw am y car trydan rhent, dywedodd Mr Hayward: "Yr unig ffordd i weld os ydy o'n gweithio ydy drwy flasu'r peth... fe wnawn ni weld dros y tair blynedd nesa' os oes 'na alw am y car yma."
Mae'r car trydanol newydd yn ymuno â chynllun sydd eisoes yn defnyddio bws mini 16 sedd sy'n mynd â thrigolion i wahanol ardaloedd.


description: Roedd Brian Ward ar ffo o'r heddlu ers 2013 wedi iddo gael ei gyhuddo o droseddau rhyw yn erbyn plentyn dan 16 oed.

title: Arestio troseddwr rhyw oedd ar ffo am bum mlynedd


description: Dyn 23 oed yn yr ysbyty wedi gwrthdrawiad difrifol ar Ŵyl San Steffan, ac mae'r heddlu'n apelio am wybodaeth.

title: Gwrthdrawiad: Pump wedi'u harestio


description: Mae 'Twristiaeth Dywyll' yn mynd yn fwy poblogaidd - a Chymru nawr hefyd ar y rhestr lleoliadau

title: Aberfan a lleoliadau Twristiaeth Dywyll y byd

maintext:
Image caption Mae Catacombes Paris ar restr lleoliadau twristiaeth dywyll y byd
Heulwen, tywod a phwll nofio - y cynhwysion a'r ddelwedd a gawn o'r gwyliau perffaith yn aml.
Ond mae mwy a mwy o bobl yn mynd am wyliau amgen a 'gwahanol' iawn. Nid sôn am wyliau antur neu deithio a chrwydro gwledydd ydan ni chwaith.
Mae yna fath newydd o ymwelwyr yn chwilio am brofiadau ac emosiwn yn hytrach nag atgofion melys.
Pobl ydi'r rhain sy'n dewis mynd i lefydd sydd â chysylltiad ag angau a marwolaeth. Dyma'r 'twrist tywyll' a'u pethau nhw ydi ymweld â llefydd sydd ar restr gydnabyddedig yn ymwneud a Thwristiaeth Dywyll.
Yn ôl ystadegau gan asiantaethau teithio mae cynnydd yn y nifer o bobl sy'n ymweld â lleoliadau sydd â hanes macabr, trist a sinistr.
Image caption Oradour Sur Glane, Ffrainc - pentref cyfan o 624 a ddilëwyd gan y Natsïaid
Mae'r atyniadau hyn fel arfer yn troi o amgylch llofruddiaeth, rhyfel neu drychineb erchyll a bellach mae un lle yng Nghymru wedi cyrraedd rhestr o lefydd sy'n cael eu hadnabod.
Yn barod ar restr teithiau tywyll mae:
Aushwitz Birkenau, Gwlad Pwyl
Ground Zero, Efrog Newydd
Chernobyl, Yr Wcráin
Hiroshima a Nagasaki, Siapan
Amgueddfa Tuol Sleng, Cambodia (lle lladdwyd 12,000 o bobl gan y Khmer Rouge
Majdanek, Gwlad Pwyl - camp rhyfel
Cyn-safle 25 Cromwell Street (cartref y llofruddwyr Fred a Rose West)
Oradour-sur-Glane, Ffrainc
Ond bellach mae Cymru ar fap yr ymwelwyr 'tywyll' hyn wrth i drasiedi enfawr Aberfan a beddau'r rhai a laddwyd yn y drychineb gael sylw ar wefannau Twristiaeth Dywyll ledled y byd.
Image caption Mae Aberfan yn cael ei enwi fel lleoliad 'Twrisitaeth Dywyll'
Image caption Mynwent y rhai laddwyd yn nhrychineb Aberfan
Yn ôl gwefan Travolution.com mae twf amlwg yn y nifer o deithwyr o Brydain sy'n chwilio am wyliau sy'n cynnig teithiau i lefydd â chysylltiad â dioddefaint.
Yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf mae'r nifer o deithiau awyren i lefydd agos i leoliadau trist wedi treblu.
Y Cymry a'r 'teithiau tywyll'
Mae data yn honni bod teithwyr o Gymru ar frig y rhestr o deithwyr o Brydain sy'n chwilio am wyliau macâbr gydag ehediadau i fannau sinistr a thrist wedi cynyddu 585%.
Y lle mwyaf poblogaidd ganddynt ôl y data yw Auschwitz.
Image copyright Llun teulu Image caption Mae Twm Jones o Ynys Môn newydd ddod nol o wersyll rhyfel Auschwitz Birkenau
Mae Twm Jones, o Lannerch-y-Medd, Ynys Môn newydd ddychwelyd o wersyll rhyfel Auschwitz Birkenau.
"Mi oedd yn brofiad hollol ddirdynnol," meddai.
"Do' ni ddim yn edrych ymlaen at fynd ond yn teimlo fod yn ddyletswydd mynd i weld be oedd cyd-ddyn yn medru ei wneud.
"Mi ysgytiodd fi i lawr i fy ngwreiddiau. Methu credu bod cyd-ddyn yn medru bod mor greulon a dideimlad a scale y lladd a'r peth mor fecanyddol.
Mi ysgytiodd fi i lawr i fy ngwreiddiau
"Profiad uffernol ond hollol angenrheidiol. Mae rhywun yn cael persbectif gwahanol iawn ar fywyd ar ôl bod."
Ers yn blentyn mae gan Twm Jones, sy'n wreiddiol o Lanuwchllyn, ddiddordeb byw yn yr Ail Ryfel Byd, World at War ac unrhywbeth yn ymwneud â'r rhyfel.
Felly dyna mae o'n teimlo sydd wedi ei ddenu i fynd i Auschwitz.
"Lle ydi o, nad oes neb eisiau mynd, ond lle sydd yn rhaid mynd iddo, jest unwaith," meddai'r nyrs iechyd meddwl dementia.
Image caption Auschwitz yn ystod y rhyfel a heddiw
Pam ei fod yn meddwl bod pobl eisiau mynd i lefydd mor 'dywyll' eu naws yn y lle cyntaf?
"Mae o wedi fy newid i fel dyn, cael mynd i'r fath le ac mae o'n rhoi bywyd chdi dy hun mewn cyd-destun, jest gweld y stark reality a'r fath erchylldera.
"Mae pobol ella yn chwilio am rywbeth i roi eu bywyd nhw eu hunain mewn cyd-destun ac ella dyna pam maen nhw'n mynd.
Mae pobol ella yn chwilio am rywbeth i roi eu bywyd nhw eu hunain mewn cyd-destun
"Jest profiad hollol wahanol, lle ti'n teimlo'r angen i fynd i reflection. Math o 'wyliau' ydi o, ond doedd o ddim yn addas tynnu lluniau a selfies.
"Mae'r hyn wnes i brofi yno wedi 'neud y fath argraff arna i, a nai fyth, fyth anghofio.
"Ddim angen llun camera i gofio y 46,000 o bara o esgidiau'r plant, y 7 tunnell o wallt, y miloedd o sbectolau...doedd o jest ddim yn briodol o gwbl i dynnu llun fel bysa rhywun fel arfer."


description: Gwaith adeiladu angenrheidiol yng Nglyn Ebwy'n golygu nad oes modd i'r cwmni ceir symud tan haf 2019.

title: TVR yn 'rhwystredig' am oedi cyn gallu symud i Lyn Ebwy


description: Mae'r enw Foel Penolau wedi'n ticlo ni; oes 'na enwau doniol eraill yng Nghymru?

title: Foel Penolau... ac enwau doniol eraill

maintext:
Image caption Plwmp - dyma sut bydd pawb yn teimlo ar ôl y Nadolig
Mae'r enw difyr Foel Penolau wedi tynnu ein sylw yr wythnos hon wrth i ddau ddyn honni y dylai'r foel yn Eryri gael ei chofrestru fel mynydd ar ôl iddyn nhw ei mesur yn ddiweddar.
Er anrhydedd i enw'r foel, dyma restr blentynnaidd iawn Cymru Fyw o rai enwau llefydd eraill sydd yn ein ticlo ni. Oes gennych chi ragor?
1. Yr As Fawr
Ar yr un thema â Moel Penolau efallai, dyma'r enw Cymraeg am Monknash ym Mro Morgannwg. Yn dydi ieithoedd yn gallu bod yn ddiddorol?
2. Llanwrin
Pentref ger Machynlleth yn y canolbarth. Nid cyfeiriad at y diffyg tai bach cyhoeddus ar briffyrdd Cymru ond pentref wedi ei enwi ar ôl y Sant Gwrin, mae'n debyg.
Image copyright Jeremy Bolwell / Geograph
3. Pentrecagal
Swnio'n anghyfforddus ond mae Pentrecagal yn agos i Gastellnewydd Emlyn a ddim ymhell o'r Amgueddfa Wlân yn Drefach, Felindre. Dim adlewyrchiad ar ansawdd y gwlân ddefnyddiwyd i wneud ein carthenni traddodiadol dros y canrifoedd gobeithio.
4. Plwmp
Mae bron yn amhosib gyrru heibio i'r pentref yma yng Ngheredigion heb ddweud yr enw'n uchel, gyda gwên. Yn blwmp ac yn blaen, yr ystyr am y pentref mae'n debyg ydy pwmp dŵr oedd ar fuarth fferm yn wreiddiol.
5. Cwm Selsig
Os hoffech fynd i brofi rhyfeddodau Cwm Selsig mae'n lle braf i fynd am dro uwch ben y Rhondda ac mae Nant Selsig yn rhedeg drwyddo. Allwn ni ddim cadarnhau os yw'n lle da am farbeciw.
6. Farteg
Dim byd yn bod os ydych chi'n dweud yr enw yma yn Gymraeg ond yn 2013 cododd nyth cacwn am ddefnyddio'r enw Cymraeg am Varteg ar arwyddion ffyrdd Cyngor Torfaen gan fod y trigolion yn poeni y byddai pobl ddi-Gymraeg yn chwerthin am ben eu pentref wrth ddarllen yr enw.
Image copyright Wales News Service
Mae Comisiynydd y Gymraeg yn awgrymu Y Farteg fel yr enw Cymraeg.
Gallai fod yn waeth - gallen nhw fod yn byw yn Pratt's Bottom yn Llundain.
7. Penisa'r-waun
Hen glasur ond un sy'n dal i achosi problemau i drigolion y pentref ger Caernarfon o bryd i'w gilydd wrth iddyn nhw geisio sillafu eu cyfeiriad yn Saesneg dros y ffôn.
Image caption Mae 'na sawl sillafiad ar arwyddion y pentref ger Caernarfon ond mae'r pump llythyren gyntaf yna wastad yr un peth...
8. Sili
Ychydig bach fel y rhestr yma... Dyma'r enw Cymraeg am Sully sydd rhwng Penarth a'r Barri ym Mro Morgannwg. Mae o bosib yn dod o'r enw Normanaidd de Sully ac mae 'na enwau eraill â 'sili' ynddyn nhw, fel Rhosili a Silian.
9. Y Cocyd
Dyma'r enw am gymuned sy'n rhan o Abertawe - Cockett yn Saesneg. Fydden ni ddim yn argymell gweiddi'r enw'n uchel ar Wind Street ar nos Sadwrn yn y ddinas, rhag ofn i rywun gamddeall.
10. Rhyd y Blew
Mae Rhyd y Blew ger Glynebwy, nid nepell o gylchdro ffyrdd Bryn Serth a Waun-y-Pound. Oedd gan bawb oedd yn byw yma farf ar un adeg? Neu oedd 'na beth wmbreth o siopau torri gwallt yma?
Ydych chi'n gallu meddwl am fwy o enwau doniol? Gadewch inni wybod!


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yn dweud bod yn rhaid blaenoriaethu'r achosion mwyaf difrifol yn ystod y cyfnod rhwng y Nadolig a'r flwyddyn newydd.

title: Ambiwlans Cymru: Rhybudd i gleifion yn ystod cyfnod prysur


description: Prifysgol Aberystwyth yn datgelu'r cynlluniau diweddaraf, gwerth £26.2m, i adnewyddu adeilad yr Hen Goleg yn y dref.

title: Datgelu cynlluniau £26.2m i adnewyddu Hen Goleg Aberystwyth


description: Apêl yn y gorllewin yn dweud eu bod wedi gweld cynnydd o 40% yn y galw am anrhegion Nadolig i blant o deuluoedd difreintiedig.

title: Apêl anrhegion: Cynnydd syfrdanol

maintext:
Image caption Mae gwirfoddolwyr eisoes wedi llenwi miloedd o fagiau i'w dosbarthu
Mae apêl arbennig ar gyfer plant difreintiedig yn dweud eu bod wedi gweld cynnydd o 40% yn y galw am anrhegion Nadolig eleni.
Yn ôl trefnwyr Apêl Teganau Nadolig Sir Gâr mae hynny yn rhannol oherwydd tlodi a phryder rhai am y drefn budd-daliadau newydd, Credyd Cynhwysol.
Bu'n rhaid ymestyn y dyddiad cau a gwneud apêl funud olaf er mwyn casglu 1,000 o anrhegion ychwanegol.
Fe ddaeth y drefn Credyd Cynhwysol llawn i rym yn y sir ar 11 Rhagfyr a dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth y DU fod y drefn newydd yn fwy teg ac "y gallai bobl hawlio hyd at 100% o daliadau o flaen llaw."
O ran yr apêl dywedodd Marie Griffiths, un o'r trefnwyr, eu bod eisoes wedi casglu 5,000 o anrhegion erbyn y dyddiad cau swyddogol - 2,000 yn fwy na'r llynedd.
Ond roedd hynny'n golygu eu bod dal 1,000 yn brin o'u nod, gyda phrinder penodol ar gyfer bechgyn yn eu harddegau
"Mae yna gynnydd mawr wedi bod yn y nifer sy'n cael eu henwebu gan ysgolion, gweithwyr cymdeithasol a chyrff eraill,
"Mae'n naid fawr ar y llynedd, mae yna blant ar ein stepen ddrws na fydd yn cael anrheg eleni," meddai
"Rydym yn aml yn meddwl am bobl sy heb fwyd adeg yma o'r flwyddyn, ond rydym yn anghofio am yr ifanc a bod nhw gorfod mynd heb anrhegion."
Mae'r dyddiad cau ar gyfer y casglu nawr wedi cael ei ymestyn i Noswyl Nadolig.
Image caption Maen nhw'n cael eu storio mewn warws ar gyrion Caerfryddin cyn cael eu dosbarthu
Image caption Mae'r warws hefyd yn casglu bwyd ar gyfer teuluoedd difreintiedig
Dywedodd Mair Stephens, dirprwy arweinydd y cyngor sir, fod nifer o weithwyr a swyddogion y sir yn helpu a'u bod i gyd yn rhoi eu hamser yn wirfoddol ac yn ddi-dâl.
"Ma' 'na nifer o deuluoedd yn ein cymunedau yn poeni... oes ma' mwy o dlodi ond maen nhw'n poeni hefyd am y lwfans newydd, ac a fyddan nhw'n gorfod byw heb lwfans am bum wythnos neu fwy, ac maen nhw'n torri nôl. "
"Mae amseriad y cyflwyniad, yr adeg yma o'r flwyddyn, yn anffodus a dweud y lleiaf. "
Image caption Marie Griffiths a Nia Thomas, dau o'r tîm o wirfoddolwyr Apêl Teganau Nadolig
Mae yna nifer o leoliadau casglu ledled y sir, gan gynnwys adeiladau cyngor, canolfannau hamdden, llyfrgelloedd, busnesau, capeli ac eglwysi.
Ar ôl eu casglu mae'r anrhegion yn cael eu hanfon i warws, safle hen hufenfa, ar gyrion Caerfyrddin.
Yno, mae bagiau unigol yn cael eu paratoi ar gyfer pobl plentyn, yn ddibynnol ar ryw ac oedran, gyda chwe eitem ym mhob bag.
"Ar ôl llenwi'r bagiau mae'r sawl sy' wedi enwebu'r plant yn penderfynu a yw'n addas ar gyfer y plentyn dan sylw," meddai Ms Griffiths.
"Ond ni ddim yn eu lapio nhw, mae hynny er mwyn gwneud yn siŵr fod rhieni'r plant yn cael y pleser o wneud hynny cyn y Nadolig."
'Dim yn wastraff'
Dywedodd Nia Thomas, rheolwr busnes gydag Adran Addysg y sir ac un arall o'r tîm cydlynu, fod yr ymateb wedi bod yn hyn hael o bob rhan o'r sir.
"O ni yma yn casglu ac o fewn deg munud i'w gilydd ffoniodd canolfan henoed a chymdeithas dai lleol yn dweud eu bod nhw wedi bod yn casglu ac yn awyddus i drosglwyddo'r teganau i'r warws,,"
"Mae tua chwe eitem ym mhob bag a phopeth yn gorfod cael ei sortio mewn da bryd.
"Mae croeso i bawb ddod a theganau, i'r rhai nad sydd yn addas byddwn yn eu rhoi i siopau elusen, bydd dim byd yn mynd yn wast.
"Ac os ydy'n nhw'n cyrraedd ar ôl y diwrnod dosbarthu does dim angen i neb boeni byddant nhw'n mynd i storfa ac yn cael eu rhoi heibio ar gyfer apêl y flwyddyn nesa."
Image caption Eisoes mae 6,000 o anrhegion wedi eu casglu cyn y dyddiad cau
Mae nifer o ysgolion lleol hefyd wedi bod yn rhoi help llaw gyda'r gwaith casglu.
"Yn ogystal â theganau a hamperi bwyd i dros 200 o deuluoedd, mae'r apêl hefyd wed bod yn paratoi bagiau hylendid neu wellbeing bag," meddai Ms Griffiths.
"Am y tro cyntaf eleni bydd y bagiau yma yn cynnwys pad ar gyfer misglwyf, ac rydym yn cydnabod fod prinder arian yn effeithio ar iechyd personol pobl ifanc."
Cafodd Apêl Teganau Nadolig Sir Gâr ei sefydlu yn 2011 ac mae'r nifer o anrhegion sy'n cael eu casglu a'r galw amdanynt wedi cynyddu bob blwyddyn.
Mewn ymateb i'r feirniadaeth am y credyd cynhwysol dywedodd llefarydd ar yr Adran Gwaith a Phensiynau y gallai bobl hawlio hyd at 100% o daliadau o flaen llaw.
"Mae Credyd Cymhwysol yn disodli system lwfansau oedd yn hen ffasiwn a chymhleth.
"Rydym yn gwrando ar bryderon pobl ac wrth i'r system gael ei chyflwyno rydym wedi cyhoeddi cyllid ychwanegol ôl o £4.5bn."
Yn ôl yr Adran mae ystadegau diweddara yn dangos fod 84% o'r rhai sy'n hawlio yn fodlon gyda'r system.


description: Steffan Lewis yn siarad gyda Beti George am ei ddiddordeb cynnar mewn gwleidyddiaeth

title: Fe ddatblygodd diddordeb Steffan Lewis ym myd gwleidyddiaeth yn ifanc iawn


description: Rhybudd elusen bod cyflogwyr yn torri'r gyfraith drwy beidio cefnogi eu gweithlu.

title: Canser: cyflogwyr yn "torri'r gyfraith."


description: Roedd disgwyl i'r Athro John Hughes ymddeol fis Awst nesaf ond daeth cadarnhad y bydd yn mynd ar ddiwedd mis Rhagfyr.

title: Is-ganghellor Prifysgol Bangor yn ymddeol yn gynnar


description: Myrddin ap Dafydd sy'n trafod beth yw tarddiad enw Siôn Corn

title: Pryd wnaeth Santa droi'n Siôn?

maintext:
100 mlynedd yn ôl doedd Siôn Corn ddim yn bodoli. Roedd Santa Clôs yn ymweld â phlant ar noswyl Nadolig wrth gwrs - ond doedd neb bryd hynny yn defnyddio'r enw sydd mor gyfarwydd i ni heddiw.
Image copyright GraphicaArtis
Roedd yr enw Santa Clôs wedi datblygu o Sant Niclas dros y blynyddoedd, fel mewn nifer o ieithoedd eraill.
Ar raglen Aled Hughes, fe eglurodd Myrddin ap Dafydd sut wnaeth un o'n caneuon Nadolig mwyaf poblogaidd greu'r enw Siôn Corn.
Mae Siôn Corn yn rhywbeth cynhenid Cymreig.
Mae gen i lyfr o ganeuon Cerddi Huw Puw gan J. Glyn Davies.
Roedd yr argraffiad cyntaf yn 1922 ac yn fan hyn mae'r gân Siôn Corn - 'Pwy sy'n dŵad dros y bryn' - rydan ni'n mor gyfarwydd â hi, fan hyn mae'n ymddangos gynta' - mewn casgliad o ganeuon i blant.
Mae'n dweud 'Siôn Corn', ac wedyn mewn cromfachau 'Santa Clôs Cymraeg'
Yn y cynnwys mae'n dweud 'Siôn Corn', ac wedyn mewn cromfachau 'Santa Clôs Cymraeg'.
Siôn Corn y coblyn bach
Mae gan J. Glyn Davies nodyn wedyn mewn argraffiad arall lle mae'n sôn bod ei dad o yn defnyddio'r enw Siôn Corn pan oedd o'n hogyn bach.
Gafodd o ei fagu yn Lerpwl yr 1870au ac er mwyn cael J. Glyn Davies i'r gwely mi roedd yn dweud "mae Siôn Corn yn y simnai ac mae o'n gwrando ar bob dim ti'n ddweud".
Ac mae hwnnw'n draddodiad gwahanol fel rhyw fwddrwg - drwy'r flwyddyn mae'r Siôn Corn yma yn y simnai ac wedyn fasa fo'n ei wobrwyo fo drannoeth am fod yn dda drwy'r flwyddyn.
Felly rhyw fath o goblyn bach, ond un da. Mae Glyn yn meddwl tybed os oedd hyn wedi dod gan fam ei dad o, ei nain ochr ei dad - oedd yn dod o Edern.
Image copyright Reuters
Ac mae'r enw Siôn yn dangos mai cymeriad Cymreig ydi o.
'Dan ni'n dweud Siôn Barrug am y rhew, Siôn Heidden am gwrw, Siôn Gaddo am rhywun sydd byth yn cadw at ei air ac yn torri addewid.
Siôn Chwarae Teg am rhywun sy'n cadw'r ddysgl yn wastad. Siôn Llygad y Geiniog - enw da am gybydd.
A hwn dwi'n licio - enw gan y chwarelwyr yn Arfon am rhywun diog: Siôn yr Offis - doedden nhw'n gwneud dim byd yn yr offis nagoedd?! Ac wedyn mae Siôn Plesio Pawb, fel Sioni Bob Ochr.
Llyfr Mawr y Plant
Felly mae J. Glyn Davies wedi plethu be' bynnag gafodd o gan ei dad, a'i nain falle o Edern, efo'r traddodiad Nadoligaidd 'da ni'n fwy cyfarwydd ag o.
Ac felly mae Siôn Corn yn dod yn gymeriad Cymreig, yn enw Cymraeg ar Santa Clôs.
Mae'n cymryd tan 1939 i Siôn Corn ymddangos yn Cymru'r Plant
Mae Llyfr Mawr y Plant yn ymddangos yn 1931 ac mae ganddoch chi Llythyr Annwyl Siôn Corn, a defnyddio lluniau i greu pos geiriol - ac wedyn wrth gwrs dyna sefydlu yr enw yn y Gymraeg.
Wedyn mae'n cymryd tan 1939 i Siôn Corn ymddangos yn Cymru'r Plant, sef misolyn ar gyfer plant, ond ar ôl hynny mae Siôn Corn wedi ennill ei blwyf yn sicr yn y Gymraeg.
Efallai hefyd o ddiddordeb:


description: Yr heddlu yn apelio am dystion ar ôl i ddynes 75 oed fod mewn gwrthdrawiad a char yn Sir y Fflint.

title: Dynes 75 oed mewn cyflwr difrifol wedi gwrthdrawiad


description: Y lluniau gorau o ddigwyddiadau 2018

title: 2018 mewn lluniau


description: Bydd bar cerddoriaeth y Parrot yng Nghaerfyrddin yn cau ar ddiwedd parti Nos Galan eleni oherwydd problemau ariannol.

title: Bar y Parrot, Caerfyrddin yn cau ei ddrysau am y tro olaf