description: Y Brifysgol Agored yn "synnu" o weld diddordeb cynyddol yn eu modiwl ar hanes Cymru, gan gynnwys ymhlith myfyrwyr o Loegr.

title: Diddordeb cynyddol mewn modiwlau hanes Cymru yn 'syndod'

maintext:
Image caption Mae mwy o fyfyrwyr yn troi at ddysgu am ffigyrau hanesyddol o Gymru fel Owain Glyndŵr - gan gynnwys nifer o Loegr a thu hwnt
Mae darlithwyr mewn hanes Cymru yn dweud eu bod "wedi synnu" o weld bod diddordeb cynyddol yn y pwnc.
Yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf mae'r niferoedd sy'n dilyn rhai o fodiwlau'r Brifysgol Agored a Phrifysgol Bangor wedi codi'n aruthrol.
Dywedodd un darlithydd bod gan fyfyrwyr o Loegr ddiddordeb mewn astudio gwlad sy'n "gyfarwydd ond yn egsotig ar yr un pryd".
Yn ôl un myfyriwr o Sussex sy'n dilyn cwrs Hanes Cymru, mae'n gyfle i astudio "gwreiddiau" hanes Prydain.
'Astudiaeth achos diddorol'
Cafodd modiwl 'The Making of Welsh History' ei gynnig fel rhan o gwrs gradd Hanes y Brifysgol Agored am y tro cyntaf yn 2016.
Ers hynny, mae'r darlithydd Dr Richard Marsden wedi gweld niferoedd y myfyrwyr sy'n ei ddilyn yn tyfu.
"Roedden ni am gynnig modiwl llai, gan osod targed o 40 o fyfyrwyr. Cofrestrodd 76 o fyfyrwyr ac fe godwyd y targed i 75, a dyma ni'n gweld 96 yn cofrestru eleni," meddai.
Mae Dr Marsden yn cyfaddef fod y niferoedd hynny wedi ei "synnu".
Yn ogystal, dim ond 12% o'r rhai sy'n dewis dilyn y modiwl sy'n dod o Gymru, ac mae 81% yn dod o Loegr.
Mae'r modiwl hefyd yn fwy poblogaidd na modiwl y mae'r Brifysgol Agored yn ei gynnig am hanes yr Alban.
Pwysleisiodd Dr Marsden fod Cymru fel gwlad yn "cynnig astudiaeth achos o ddigwyddiadau mawr a themâu" sy'n berthnasol wrth astudio hanes Ewrop yn gyffredinol.
"Mae'r llywodraeth ddatganoledig yn gwneud Cymru yn ddiddorol i'w hastudio, a'r syniad o hunaniaeth genedlaethol, gyda hunaniaeth Gymreig yn amlwg o'r cyfnod canoloesol hyd heddiw," meddai
"I fyfyrwyr o Loegr, mae Cymru'n lle cyfarwydd ond egsotig ar yr un pryd. Mae'n aml yn cael ei anghofio yn y meddylfryd Eingl-ganolog."
Niferoedd 'reit iach'
Mae'r Athro Huw Pryce, sy'n Athro Hanes Cymru ym Mhrifysgol Bangor, wedi cael ei "siomi ar yr ochr orau" gyda'r nifer sy'n dewis astudio Hanes Cymru drwy gyfrwng y Saesneg o flwyddyn i flwyddyn.
"Mae'r niferoedd wedi amrywio dros y blynyddoedd, ond ar hyn o bryd mae'n reit iach. Mae diddordeb gan bobl o bob man, ac rydym wastad wedi cael llawer o fyfyrwyr o Loegr," meddai.
Mae nifer y myfyrwyr sy'n dilyn rhai o fodiwlau hanes Cymru'r adran wedi codi eleni, gan gynnwys un cwrs ôl-raddedig sy'n edrych yn benodol ar gyfnod Llywelyn Fawr.
Image copyright David Stowell/Geograph Image caption Mae cwrs ôl-raddedig "The Age of Llywelyn ap Iorwerth" ym Mhrifysgol Bangor wedi denu 10 o fyfyrwyr eleni - tua pedwar sydd fel arfer yn dilyn y cwrs
"Mae'r galw yna, ac mae edrych ar Gymru yn benodol yn ein galluogi i ofyn cwestiynau eangach am hanes y byd," meddai'r Athro Price.
"Dwi'n meddwl byddai mwy o ddiddordeb petai Cymru yn dysgu hanes Cymru mewn ysgolion, ond mae 'na awydd i ddarganfod mwy hefyd, er bod hanes Cymru yn gallu cael ei hystyried fel hanes ymylol neu blwyfol.
"Mae 'na ddiddordeb mwy eang yn y gymdeithas hefyd, gyda phobol sydd wedi colli allan yn yr ysgol yn awyddus i ddarganfod mwy am hanes Cymru."
Chwilio am faes newydd
Penderfynodd Callum Dickson o Sussex ddilyn MA Hanes Cymru wedi iddo gwblhau ei radd yn yr adran Hanes, gan ddewis astudio hanes tywysogion Cymru.
"Pan rydych yn astudio ym Mangor, mae hanes Cymru o'ch amgylch ymhob man ac mae'n rhan o bob modiwl," meddai.
"Mae'r ffynonellau cynradd sydd ei angen arnoch wrth astudio yno neu lawr yn Aberystwyth."
Image copyright Callum Dickson Image caption Dywedodd Callum Dickson fod ganddo ddiddordeb mewn darganfod mwy am faes sydd ddim yn gyfarwydd i nifer o haneswyr
Yn ogystal, dywedodd Mr Dickson bod nifer o haneswyr yn chwilio am "niche".
"Mae nifer o fyfyrwyr o Loegr yn troi cefn ar feysydd ymchwil prysur neu boblogaidd, a dwi'n bersonol wedi cael fy nenu at feysydd dyw pobl ddim yn gyfarwydd â nhw."
Ychwanegodd ei fod yn ystyried astudio hanes Cymru'n berthnasol wrth "archwilio gwreiddiau Prydain".
"Mae gan Gymru a'i phobl gysylltiad i gyfnod cyn y Rhufeiniaid, ac mae'n rhan bwysig o dreftadaeth Prydain."


description: Ciyaartii kama dambaysta ahayd ee koobka Copa Libertadores ee dib loogu soo dhigay Axaddii ayaa haddana mar kale baaqatay.

title: Koobka Copa Libertadores: Ciyaar kama dambays ah ayaa mar labaad la baajiyay

fasttext_language: cy


description: Mae dau berson arall wedi cael eu harestio mewn cysylltiad â'r llofruddiaeth yn ardal Brookfield Drive fore Iau.

title: Llofruddiaeth Llaneirwg: Arestio dau arall


description: Erga bara 2014 manni murtii ol-aanaa Leegoos mana barumsaa keessatti akka hin uffatamne dhowwee, ka'umsa mormii guddaa ta'ee tureera.

title: Naayijeeriyaa: Leegoos hijaabii mana barumsaa keessatti dhowwamee ture kaaste


authors:
Geraint Thomas
Gohebydd Bbc Cymru

description: Mae problem gyfrifiadurol ddifrifol bob naw diwrnod yn y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru ar gyfartaledd, yn ôl adroddiad hynod feirniadol.

title: Systemau TG iechyd yn cael 'effaith negyddol' ar gleifion


description: Mam o Gaerdydd yn cynnig gwersi am ddim am alergeddau gan ei bod yn poeni fod llawer o ysgolion ddim yn gwybod digon amdanynt.

title: 'Ysgolion ddim yn gwybod digon am alergeddau'


description: Yr Ysgrifennydd Materion Gwledig yn annog ffermwyr i gadw "meddwl agored" ynglŷn â'i hargymhellion ar gyfer ffermio a chefn gwlad.

title: Brexit: Dylai ffermwyr Cymru gadw 'meddwl agored'


description: Sara Wyn sy'n trafod sut wnaeth hi a'r plant ymdopi wedi marwolaeth eu tad

title: Delio gyda galar y plant ar ôl colli Ynyr

maintext:
Image copyright Sara Wyn
Mae 15 - 21 Tachwedd yn wythnos o godi ymwybyddiaeth am alar plant. I un fam o Gerrigydrudion, wnaeth golli ei gŵr, tad ei phlant, ddechrau'r flwyddyn, un dydd ar y tro ydy hi o hyd.
"Mae popeth wedi newid," meddai Sara Wyn, sy'n fam i ddwy o ferched, Eldra sy'n dair a Lloer sy'n ddwy.
"Dw i rŵan yn deffro yn y bore i wely gwag. Does dim tecst i wneud siŵr fy mod i wedi cyrraedd gwaith yn saff. Dim tecst yn gofyn beth sydd i swper neu i ofyn mi nol hwn neu llall o'r siop. Does neb yn gofyn am fy niwrnod i na chwaith yn ffraeo am y remote! A phan mae'r diwrnod hir unig yn dod i ben, dyma fynd yn ôl i wely gwag."
Mae colli ei gŵr wedi ei newid hi fel person ac fel rhiant, meddai.
"Dw i rŵan yn fam ac yn dad. Yr un sydd yn rhoi'r stŵr a'r un sy'n cysuro wedyn. Ar ben y cyfan mae yna straen ariannol. Mynd o ddau gyflog i un.
OK, ond pryd mae Dad yn dod adre?
"A dw i mewn un ffordd wedi gorfod ail ddylunio pwy ydw i. Pwy ydw i heb Ynyr? Pwy ydan ni fel teulu o dri yn lle teulu o bedwar?"
Pan oedd Lloer ond yn bum niwrnod oed, cafodd Ynyr, gŵr Sara Wyn, ddiagnosis o diwmor ar yr ymennydd. Dim ond 30 oed oedd e. Bymtheg mis yn ddiweddarach, ar ddiwrnod pen-blwydd Eldra yn dair oed, bu Ynyr farw.
"Ro'n i wedi ceisio egluro i Eldra o flaen llaw y bydd Ynyr yn mynd un diwrnod ac na fydd yn dod yn ôl. Ro'n i wedi trio egluro marwolaeth drwy lyfrau plant fel 'Y Goeden Gofio', ond eto, pan ddigwyddodd o a minnau'n gorfod egluro i Eldra, roedd o mor anodd," meddai.
"Y golwg o ddryswch ar ei hwyneb hi, a'r geiriau 'OK, ond pryd mae Dad yn dod adre?'"
Ar ôl egluro tro'r cyntaf a bod mor onest â phosib, meddai Sara Wyn, roedd yn rhaid iddi ailadrodd yn ddyddiol bron.
"Ar rai adegau roedd hi mor anodd trio egluro heb ddisgyn yn un swp ar lawr fel bod hi'n haws anwybyddu neu newid y pwnc. Rŵan dw i'n siarad lot fwy agored gyda Eldra am ei galar ac am Ynyr."
Bod yn agored
Image copyright Sara Wyn
Mae yna ormod o gau llygaid ar alar, yn ôl Sara Wyn, gyda phobl yn tueddu i anwybyddu, a gobeithio y bydd pethau'n disgyn i'w lle.
"Dw i'n euog am ei wneud. Mae hi mor hawdd anwybyddu galar plant, yn enwedig gyda phlant ifanc oed Eldra," meddai.
"Rydan ni'n meddwl eu bod nhw'n rhy ifanc i ddallt a gydag amser mi wnawn nhw anghofio a symud ymlaen. Mae eu galar nhw yn cael ei anwybyddu oherwydd eu hoedran, sy'n hollol annheg. Mae deall ac ymdopi gyda galar fel oedolyn yn gymhleth, felly mae hi'n anodd credu sut all plentyn ei ddallt."
Rhaid bod mor agored â phosib wrth gefnogi plant sydd yn galaru, meddai, yn cynnwys egluro sut a pham bod rhywun wedi marw.
"Weithiau rydym ni'n dweud pethau diniwed er mwyn gwarchod plentyn ond fe all hynny greu rhagor o broblemau.
"Er enghraifft y gair 'sâl'. 'Mi wnaeth Dad farw am ei fod o'n sâl'. Ond eto mae'r gair sâl yn cael ei ddefnyddio i egluro annwyd, poen bol, cur pen a llawer mwy. Felly ydi pawb sy'n sâl am farw?
"Dyma pam ei bod hi'n bwysig i fod yn onest ac yn agored o'r diwrnod cyntaf. Mae hi'n bwysig bod plant yn cael y cyfle i drafod a chael ateb i'r cwestiynau, fel ei bod nhw'n medru symud drwy eu galar."
Mae trafod galar angen dod yn fwy derbyniol fel bod pawb yn fwy hyderus a'i drafod yn agored, meddai.
"Mae angen codi lot mwy o ymwybyddiaeth. Dychmygwch faint o blant bach sydd wedi profi profedigaeth. Mae rhan fwyaf ohonom ni'n nabod plentyn sydd wedi colli aelod agos o'r teulu, boed hynny yn Nain yn Daid neu yn ewythr neu'n fodryb.
"Mae gymaint o blant yn galaru ac mae angen i bawb fod yn fwy ymwybodol o'u galar nhw a sut i'w cefnogi nhw orau. Mae plant angen y gefnogaeth i ddeall ei fod o'n iawn i fod yn drist a bod hyn yn naturiol."
Gyda bron i flwyddyn wedi mynd ers marwolaeth ei thad, mae Eldra yn siarad amdano'n ddyddiol, meddai Sara Wyn.
"Mae hi'n dal yn cael hunllefau nos yn wythnosol, mae hi'n dweud yn aml ei bod hi eisio Dad i ddod adre a phan dw i'n egluro na fedr o ddod mae hi fel arfer yn torri ei chalon.
"Mae hynny'n anodd iawn i'w wylio ond mi fydd hi'n setlo yn aml pan dw i'n dweud pa mor bwysig ydy'r ddwy i Ynyr a faint mae o'n eu caru nhw."
Stori: Llinos Dafydd


description: Cyn bennaeth ysgol yn galw am greu corff annibynnol newydd i benderfynu pan mae achosion o ddadlau rhwng penaethiaid a llywodraethwyr ysgolion.

title: 'Angen ombwdsmon i ddatrys dadlau addysg'


description: Bu farw dyn 90 oed ar ôl cael ei daro gan gerbyd ar yr A487 ger Blaenporth, Ceredigion ddydd Sadwrn.

title: Apêl am dystion wedi gwrthdrawiad angheuol ger Blaenporth


description: Bechgyn o India yn cael caniatâd i ddod i'r DU er mwyn ymddangos mewn ffilm Bollywood sy'n ffilmio yng Nghymru, yn dilyn trafferthion fisa.

title: Caniatáu ceisiadau fisa i actorion Bollywood


description: Yr actor Gwion Tegid sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actor Gwion Tegid

maintext:
Yr actor Gwion Tegid, sy'n portreadu Barry ar Rownd a Rownd, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Barri Griffiths yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Ma' ngho' fi'n ofnadwy. Dw i 'mond yn meddwl bo' fi'n cofio pethau o pan o'n i'n ifanc achos mod i 'di gweld nhw mewn fideos a llunia'!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
O'n i'n disgyn mewn cariad chwech neu saith gwaith y diwrnod pan o'n i'n iau!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Sesiwn Fawr Dolgellau tua 10 mlynedd yn ôl - nes i feddwl bo' fi 'di gweld Rhian Blythe felly es i draw ati i roi sioc iddi. 'Nath hi droi rownd, a Lisa Gwilym oedd hi! Yn lle just esbonio be' o'n i 'di neud, nes i jest deud "Lisa! Ti'n iawn?" a smalio bo' fi'n 'nabod hi!
Image caption Lisa Gwilym a Rhian Blythe... gwahanwyd yn y groth?!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Clywed Alys Williams yn canu Pan Fo'r Nos am y tro cynta'. Y gwreiddiol odd cân angladd fi digwydd bod - dw i'n ama' bod fersiwn Alys 'di cymryd drosodd 'wan.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Mynd i'r tŷ tafarn, ac aros yno'n rhy hir.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Aberdaron. Ges i dreulio chwe mis yno'n ffilmio Porthpenwaig yn ystod y gaeaf. Erbyn hyn mi fydda i'n mynd yno'n aml ar ddiwrnodau braf efo nghariad i gerdded, byta ac yfed ar y traeth yn ogystal â champio.
Image copyright Gwion Tegid Image caption Mae Gwion a'i gariad yn mwynhau treulio amser ar y traeth yn Aberdaron
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Lot fawr o nosweithia' i ddewis ohonyn nhw! Fues i'n Sicily dair mlynedd yn ôl - ac ma' un noson yn sefyll allan yn fwy 'na'r lleill. Yn Modica, lle oedden ni'n aros mewn AirBnB od, felly isio treulio gymaint o amser ag oedd yn bosib i ffwrdd o'r llety rhyfadd! Fuon ni'n treipsio o gwmpas enotecas ac osterias yn yfad gwin da wedi eu matchio efo cynnyrch o'r un ardal.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Dw i'n ffan o Hunter S Thompson, felly 'na i ateb y ddau gwestiwn efo un ateb - Fear and Loathing in Las Vegas. Er dwi 'di dechra' gweithio'n ffordd drwy'r Penguin Classics dros y flwyddyn dwytha' a ma' 'na ambell i ffefryn yn fan'no.
Ma' na ddegau o lyfra' Cymraeg 'fyd - Llyfr Glas Nebo oedd y diwetha' i mi ddarllen a wir mwynhau. Mi ydw i'n ffan o hen ffilmia' gangsters 'fyd... O dw'n 'im, ma'n gwestiwn rhy anodd - rhywbeth i'w drafod dros beint.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Nick Cave. Dw i'n meddwl bod o'n rili cŵl. Eitha' sicr 'sa fo'n sgwrs ddiddorol ar y dechra' cyn troi'n hwyl! Ma'n siŵr bod o'n gwbod sut i bartïo dydi?
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Coginio ydi un o fy hoff betha' i 'neud.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cael teulu a ffrindia' draw am fwyd, gwneud gwledd ac yfad gwin fedrwn ni'm ei fforddio!
O archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff gân a pham?
Dw'n 'im. Ma' cerddoriaeth wastad 'di bod yn bwysig yn fy mywyd. Motown Mam pan o'n i'n fabi, Elvis 'mlaen gan Dad. Gwylia' o gwmpas UDA, yn gwrando ar blues a roc a rôl. Cerddoriaeth Gymraeg yn yr holl gigs fues i ynddyn nhw'n ystod fy arddegau. Gwyliau cerddoriaeth wedyn yn gwrando ar Radiohead, Stevie Wonder, Flaming Lips, Willie Nelson, Primal Scream, N.E.R.D. Yn ddiweddar 'dw i di bod yn gwrando ar fwy o gerddoriaeth glasurol. Cwestiwn amhosib i mi ateb - dibynnu sut 'dw i'n teimlo.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Dwi'n di bod yn fegan am y flwyddyn a hannar dwytha'. Felly 'na i ddau fersiwn - realistig a pe taswn i'n cal cheat day! Hefyd, 'dw i'm yn malio am bwdin. Ma' well gen i cwrs cyntaf, prif gwrs, cwrs cyntaf. Mi ydw i 'di gneud hyn mewn amball i fwyty, rhai llefydd yn deall, rhai llefydd yn edrych yn rhyfadd arna fi!
Fegan
Spaghettata, Dhansak llysia', reis madarch a roti, Cauliflower buffalo wings
Cheatmeal
Ribs BBQ, Spaghetti meatballs, Scallops
Image caption Mae Usain Bolt wedi ennill naw medal aur Olympaidd am redeg a nawr yn wedi troi ei law at bêl-droed
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Rhywun sydd yn rhagori yn eu maes chwaraeon - Messi, Thor Björnsson, Rich Froning neu Usain Bolt.


description: Cwmni stordai oer yng Nghymru yn gwrthod paledi o fwyd gan bod eu siambrau mor llawn.

title: Ofnau am Brexit yn llenwi siambrau bwyd Cymru


description: Ysbyty wedi gweld cynnydd yn nifer y bobl ifanc sy'n cael eu trin am losgiadau o ganlyniad i 'sialensau YouTube'.

title: Sialensau YouTube yn arwain at gynnydd mewn llosgiadau

maintext:
Image copyright MangTeng/Getty Images
Mae cynnydd wedi bod yn nifer y bobl ifanc sy'n dioddef llosgiadau wrth gopïo a chreu fideos ar gyfer gwefannau cymdeithasol.
Yn ôl staff arbenigol Ysbyty Treforys, ger Abertawe, mae nifer o bobl ifanc wedi cael eu hanafu wrth gymryd rhan mewn sialensiau amrywiol yn y gobaith o roi hwb i'w statws ar-lein.
Dywedodd llawfeddyg o'r ysbyty, Jeremy Yarrow: "Dwi'n deall fod pwysau ar bobl ifanc i gael eu derbyn, neu i hybu eu delwedd ar-lein... ond mae'r canlyniadau yn gallu bod yn wahanol iawn.
"Dwi wedi gweld rhai sydd angen triniaeth cynnal bywyd neu yn gorfod byw gyda chreithiau parhaol."
'Gobaith o ddod yn enwog'
Nid yw'r ysbyty am ddatgelu cynnwys y 'sialensau' hyn, ond maen nhw'n nodi eu bod nhw'n defnyddio sylweddau fflamadwy amrywiol.
Dywedodd Ana Biney, nyrs yn adran llosgiadau Ysbyty Treforys: "Maen nhw'n eu copïo o wefannau cymdeithasol a YouTube, ac yn eu galw nhw'n 'sialensau YouTube'.
"Maen nhw'n ffilmio ei gilydd ac yna'n uwchlwytho rhain i'r we yn y gobaith eu bod nhw'n dod yn enwog.
"Mae cynnydd pendant wedi bod yn nifer y bobl ifanc sy'n dioddef anafiadau eithaf difrifol o ganlyniad i hyn."
Image copyright Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg Image caption Yn ôl Mr Yarrow mae rhai achosion lle mae bywydau cleifion wedi cael eu peryglu
Mae'r rhan fwyaf o achosion yn cael eu trin fel cleifion allanol, yn ôl Mr Yarrow, ond mae unigolion sydd angen llawdriniaeth yn cael eu derbyn i'r ysbyty.
Ychwanegodd: "Mewn rhai achosion difrifol a rhai sy'n peryglu bywyd, maen nhw'n cael eu derbyn i'r ysbyty am gyfnodau hir ar gyfer llawdriniaeth, all arwain at broblemau meddyliol a chorfforol yn y tymor hir."
Cyngor staff y ganolfan i drin llosgiadau yw rhoi dŵr oer yr ardal sydd wedi ei losgi am 20 munud er mwyn lleihau'r gwres, a galw am gymorth gan ambiwlans neu feddyg teulu yn dibynnu ar y sefyllfa.
Dywedodd Ms Biney: "Mae cymorth cyntaf yn hanfodol. Os ydych chi'n ei wneud yn iawn yna mae modd cael effaith enfawr ar y llosg.
"Ond wrth gwrs, y peth gorau i'w wneud yw peidio â chyflawni'r fath weithredoedd yn y lle cyntaf.
"Efallai eu bod nhw'n edrych yn gyffrous ar y we, ond mae'r gwirionedd yn wahanol iawn."


description: Casnewydd yn sicrhau eu lle yn ail rownd Cwpan FA Lloegr wedi buddugoliaeth oddi-cartref yn erbyn CPD Heddlu'r Met.

title: Cwpan FA Lloegr: CPD Heddlu'r Met 0-2 Casnewydd


description: Y cyn-Aelod Cynulliad, Aled Roberts, fydd Comisiynydd yr Iaith Gymraeg nesaf, gan olynu Meri Huws yn y swydd.

title: Aled Roberts wedi'i benodi'n Gomisiynydd y Gymraeg


description: Qaxootigan ayaa la sheegay iney kasoo kala jeedaan dalalka Afrika ee saxaraha ka hooseeya iyo koonfurta qaaradda Aasiya.

title: Tahriibayaal la badbaadiyay oo diiday iney ka dagaan Markab ku celiyay Liibiya


description: Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed C/laahi Farmaajo iyo Madaxweynaha Eritrea Isaayas Afwarqii ayaa soo gabagabeeyey booqashada ay ku joogeen dalka Itoobiya.

title: Muqdisho: Waxaa lagu qabanayaa shirka seddex geesoodka ee Madaxda Itoobiya, Soomaaliya iyo Eritrea


description: Mae £8.5m wedi cael ei glustnodi ar gyfer prosiect arloesol fydd yn galluogi peirianwyr i adnabod y mannau mwyaf addas ar gyfer pwyntiau trydan ceir.

title: Prosiect arbennig i adnabod mannau trydan ceir


description: Mae gan masgot Leicester City sef Ffilbert y Llwynog, gân a symudiadau i helpu disgyblion ddysgu tabl 8.

title: Tabl 8 yn Gymraeg gyda Ffilbert y Llwynog


description: Jenny Rathbone wedi ei gwahardd o grŵp Llafur y Cynulliad yn dilyn sylwadau a wnaeth am Iddewon y llynedd.

title: Gwahardd AC Llafur Jenny Rathbone am sylwadau am Iddewon


description: Crwner yn disgrifio marwolaeth babi pum mis oed yng Nghastell-nedd fel achos o "amgylchiadau hynod o drist".

title: Babi wedi marw ar ôl cysgu yn yr un gwely â'i fam


description: Buddugoliaeth ryfeddol i dîm Rowland Phillips yn erbyn Hong Kong.

title: Rygbi Merched: Cymru 65-0 Hong Kong


description: Eluned Morgan yn dweud y byddai'n cynnig £1,000 i bobl ifanc ddechrau eu busnes eu hunain petai'n dod yn Brif Weinidog.

title: Eluned Morgan yn annog hunan-gyflogaeth


description: Dyn oedrannus wedi marw ar ôl i'w gar adael y ffordd a tharo wal frics yng Nghastell-nedd brynhawn Llun.

title: Dyn wedi marw ar ôl i'w gar daro wal yng Nghastell-nedd


description: Teulu'r dyn a fu farw mewn gwrthdrawiad ar Colchester Avenue yng Nghaerdydd brynhawn Sadwrn yn dweud eu bod "yn dorcalonnus".

title: Teulu yn 'dorcalonnus' wedi gwrthdrawiad Caerdydd


description: Gweinidog Diwylliant Llywodraeth Cymru yn "amharod i ymrwymo" i roi £1m tuag at sefydlu Archif Ddarlledu Genedlaethol yn y Llyfrgell Genedlaethol.

title: Amheuaeth am ddyfodol cynllun Archif Ddarlledu

maintext:
Mae amheuaeth a fydd cynllun am Archif Ddarlledu Genedlaethol yn Aberystwyth yn parhau wedi i Lywodraeth Cymru dynnu cefnogaeth i'r prosiect yn ôl.
Roedd y ganolfan gwerth £9m yn y Llyfrgell Genedlaethol i fod i ddod yn gartref i 160,000 o recordiadau o archif raglenni BBC Cymru.
Ond mewn llythyr ddaeth i law newyddion BBC Cymru, dywedodd y gweinidog diwylliant Arglwydd Elis-Thomas ei fod "yn amharod i ymrwymo i'r £1m o gyllid cyfalaf y gofynnwyd amdano" ar gyfer y cynllun yn ei ffurf bresennol.
Doedd y gweinidog ddim yn fodlon rhoi cymorth strategol i'r Archif chwaith.
Mae'r Llyfrgell Genedlaethol yn "siomedig iawn" gyda'r penderfyniad, ac mae Plaid Cymru wedi disgrifio'r sefyllfa fel "cwbl warthus".
Er bod cytundeb mewn egwyddor i roi £5m o arian o Gronfa Treftadaeth y Loteri tuag at y cynllun, nid oes cais ffurfiol am yr arian eto wedi ei gyflwyno gan y Llyfrgell Genedlaethol.
Dywed llefarydd ar ran BBC Cymru: "Mae BBC Cymru yn siomedig na fydd y prosiect yn digwydd yn ei ffurf bresennol."
Tri lleoliad arall
Er mai rhaglenni BBC Cymru fyddai mwyafrif cynnwys yr archif arfaethedig, roedd hefyd disgwyl iddi gynnwys deunydd o raglenni S4C ac ITV Cymru.
Byddai'r cynllun yn caniatáu i archif presennol BBC Cymru gael ei gadw pan fydd y darlledwr yn gadael ei bencadlys presennol yng Nghaerdydd, ac fe fyddai'r cyhoedd yn medru gweld y deunydd yn ddigidol mewn canolfannau gwylio arbennig yn Aberystwyth, Caerdydd, Caerfyrddin a Wrecsam.
Fe fyddai digwyddiadau a gweithgareddau arbennig yn ymwneud â'r archif hefyd yn cael eu trefnu yn y pedwar canolfan.
Yn ei lythyr at lywydd y Llyfrgell Genedlaethol, Rhodri Glyn Thomas, pwysleisiodd Arglwydd Elis-Thomas ei fod am fynegi yn glir ei anfodlonrwydd cyn cyfarfod ag ymddiriedolwyr y llyfrgell ddydd Gwener pan fydd penderfyniad terfynol yn cael ei wneud am y cynllun.
Dywedodd: "Yn seiliedig ar gynllun y prosiect ac ar yr amcangyfrifon ariannol, rwy'n parhau i fod yn amharod i ymrwymo i'r £1m o gyllid cyfalaf y gofynnwyd amdano, nac i roi cymorth strategol i'r Archif Ddarlledu Genedlaethol yn ei ffurf bresennol."
Nododd ei fod wedi gofyn yn flaenorol am "adolygiad ac ail-lunio trylwyr" o'r cynllun, ond nad oedd hyn wedi digwydd. Ychwanegodd fod angen cymryd camau er mwyn sicrhau "na fyddai'r Archif Ddarlledu Genedlaethol yn peryglu sefydlogrwydd ariannol y Llyfrgell Genedlaethol yn y dyfodol".
Roedd y gweinidog yn derbyn fod rhai trafodaethau wedi digwydd rhwng y llyfrgell, y BBC a phartïon eraill ynglŷn â chynaliadwyedd tymor hir y cynllun, roedd yn "siomedig" fod y gwaith yna wedi ei wneud mor hwyr yn y broses.
Ychwanegodd fod y wybodaeth a ddarparwyd yn flaenorol gan y llyfrgell yn ei gwneud yn "glir bod rhai o weithgareddau presennol y llyfrgell yn debygol o gael eu heffeithio'n negyddol" gan y cynllun.
Image caption Dywedodd Dr Dai Lloyd fod Arglwydd Elis Thomas yn "bradychu ei ddyletswyddau"
Dywedodd Rhodri Glyn Thomas, Llywydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru: "Yn amlwg rydym yn siomedig iawn gyda phenderfyniad y gweinidog. Roedd y prosiect yn sicrhau dyfodol archif ffilm a sain allweddol o Gymru yn yr 20fed ganrif yn cynnwys newyddion, digwyddiadau hanesyddol arwyddocaol megis trychineb Aberfan a chofnod chwaraeon y cyfnod.
"Yn ogystal, roedd rhaglen gyffrous wedi'i baratoi i roi mynediad cyhoeddus mewn pedwar o ganolfannau digidol ar draws Cymru.
"Bydd Bwrdd Ymddiriedolwyr y Llyfrgell yn trafod penderfyniad y gweinidog yn ei gyfarfod dydd Gwener cyn ymateb ymhellach."
'Cwbl warthus'
Dywedodd llefarydd Plaid Cymru ar ddiwylliant, Dr Dai Lloyd AC: "Mae'r sefyllfa'n gwbl warthus. Rydym yn wynebu colli a dinistrio archif hynod werthfawr sy'n ffurfio rhan amhrisiadwy o etifeddiaeth ddiwylliannol ein cenedl oherwydd amharodrwydd y gweinidog i gefnogi'r cynllun.
"Mae penderfyniad yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas - y gweinidog sydd yn gyfrifol am ddiwylliant a threftadaeth, i wrthod ymrwymo unrhyw gyllid neu gymorth strategol i'r Archif Ddarlledu Genedlaethol, yn gwbl annerbyniol. Mae'n bradychu ei ddyletswyddau fel gweinidog ac yn rhoi'r prosiect cyfan yn y fantol.
"Rwy'n gofyn i'r gweinidog ail-ystyried ei benderfyniad a byddaf yn codi'r mater gydag ef ar lawr y Senedd fel mater o fyrder wythnos nesaf."
Ychwanegodd y llefarydd ar ran BBC Cymru: "Fe fyddai'r prosiect hwn wedi sicrhau fod ein harchif radio a theledu eang wedi ei rhoi yn anrheg i Lyfrgell Genedlaethol Cymru i bawb gael ei harchwilio a'i mwynhau.
"Yn gyfoeth o gynnwys yr ugeinfed ganrif, fe fyddai'r casgliad hynod yma wedi bod ar gael mewn adeilad pwrpasol yn Aberystwyth yn ogystal â thri safle arall ar draws Cymru yng Nghaerdydd, Caerfyrddin a Wrecsam."


description: Ymchwilaid ar y gweill ar ôl i ddynes farw yn dilyn tân mewn tŷ ym Modelwyddan.

title: Dynes wedi marw ar ôl tân yn ei chartref yn Sir Ddinbych


description: Heddlu'n cyhoeddi enw'r ddynes a fu farw yn dilyn ymosodiad yn Llanbedr Pont Steffan ar 8 Tachwedd.

title: Cyhoeddi enw dynes fu farw wedi ymosodiad Llanbed


description: Cyfres o fesurau yn cael eu rhoi ar waith i baratoi'r GIG ar gyfer y gaeaf, mewn ymateb i un o'r gaeafau anoddaf yn hanes y gwasanaeth.

title: £35m ar fesurau i helpu'r GIG dros y gaeaf


description: Gobeithion y bydd trefn newydd ar gylchfan ger Caerffili yn lleddfu tagfeydd traffig.

title: Trefn newydd i leddfu traffig ar gylchfan ger Caerffili


description: Perthnasau i ddau gyfaill o'r Rhyfel Mawr yn cyfarfod am y tro cyntaf yn dilyn apêl am wybodaeth.

title: Datrys dirgelwch y cyfaill o'r Rhyfel Byd Cyntaf

maintext:
Image caption Cafodd Eluned Rowlands (chwith) a Kathryn Robyns gyfle i rannu straeon am eu perthnasau
Mae perthnasau i ddau ffrind o'r gogledd fu'n gwasanaethu efo'i gilydd yn ystod y Rhyfel Byd Cynta wedi cyfarfod am y tro cynta i hel atgofion am eu hanwyliad.
Fe glywodd Eluned Rowlands o Benygroes ger Caernarfon sgwrs Kathryn Robyns ar raglen y Post Cyntaf fore Mercher 7 Tachwedd.
Roedd hi'n sôn am ei thaid, William Henry Ensor o Falltraeth Ynys Môn, oedd yn gludwr stretsiars yn Passchendaele.
Cyfeiriodd hi hefyd at ffrind iddo, Gruff Jones o Benygroes, oedd yn gwneud yr un gwaith, gan ofyn a oedd gan unrhyw un wybodaeth amdano.
Pan glywodd Eluned y sgwrs, fe gysylltodd hi gyda'r rhaglen ar ôl canfod dogfennau mewn bocs yr oedd ei thaid wedi ei gadw yn olrhain hanes ei frawd hŷn, Gruff.
Image caption Y ddau gyfaill, William Henry Ensor yn eistedd, a Gruff Jones o Benygroes yn sefyll
Doedd Kathryn ac Eluned ddim wedi cwrdd o'r blaen, a bu'r ddwy'n dweud yr hanes wrth y Post Cyntaf.
"Wedi i mi glywed yr enw Ensor, mi es i chwilio mewn bocs oedd gan fy nhaid, gan mai Gruff oedd ei frawd o," eglurodd Eluned.
"Nes i 'rioed gyfarfod fy ewythr, ond mae hi'n dda bod fy nhaid wedi cadw'r holl lythyrau yma gan ei frawd hynaf."
"Mae'n brofiad od, fel atgyfodi rhywbeth rydwi wedi ei glywed o'r gorffennol pell," meddai Kathryn Robyns.
Image caption Kathryn ac Eluned yn edrych drwy ddogfennau a lluniau eu teuluoedd o gyfnod y rhyfel
Mae 'na luniau o William Henry Ensor a Gruffudd John Jones yng nghwmni ei gilydd, ond doedden nhw ddim yn aelodau o'r un tîm, fel yr eglura Eluned Rowlands:
"Roedd Gruffudd yn heddychwr ac yn y Royal Army Medical Corp er mwyn osgoi ymladd. Roedd ganddo 'chydig o gefndir meddygol.
"Dwi ddim yn siŵr os oedan nhw yn gweithio efo'i gilydd. Dwi'n meddwl bod William efo'r Field Ambulance hefyd ond yn gweithio efo aelodau eraill o'r un gatrawd."
Ond tra daeth William adref yn ddiogel ar ddiwedd y rhyfel, cafodd Gruff ei ladd ar 15 Medi 1918 yn ardal y Somme.
Dangosodd Eluned lythyr o gydymdeimlad roedd Nain Kathryn wedi ei anfon at deulu ei hen ewythr.
Image caption Llythyr cydymdeimlad nain Kathryn i deulu Griff Pritchard
"Mae'n dod a deigryn i fy llygaid i" meddai Kathryn wrth weld y llythyr am y tro cyntaf.
"Mae'n od gweld 'sgrifen Nain gan mai Taid fyddai'n 'sgwennu llythyrau bob amser."
"Dyma sgwennodd hi: "Bu'r ddau yn gyfeillion mynwesol am yn agos i bedair blynedd.. pa anawsterau bynnag y byddai ef ynddo, byddai Gruff yn ffyddlon i'w gynorthwyo."
"Mae'n dangos yn glir pa mor anobeithiol oedd y rhyfel. Mae'n amlwg eu bod nhw i gyd yn diodde..."
Gellir clywed y sgwrs yn llawn ar y Post Cyntaf fore Llun 12 Tachwedd.


description: Y Prif Weinidog, Theresa May i siarad gyda ffermwyr o Gymru ddydd Mawrth wrth iddi ymweld â maes y sioe aeaf yn Llanelwedd.

title: Theresa May i siarad â ffermwyr am Brexit yn y sioe aeaf

maintext:
Image caption Fe wnaeth Theresa May ymweld a'r Sioe Frenhinol yn Llanelwedd yn ystod yr haf eleni
Bydd y Prif Weinidog, Theresa May yn siarad gyda ffermwyr o Gymru ddydd Mawrth wrth iddi ymweld â maes y Sioe Aeaf yn Llanelwedd.
Yn ôl Downing Street, bydd Ms May yn dweud wrth ffermwyr y bydd cynnyrch o Gymru, fel cig oen a chaws Caerffili yn cael ei warchod.
Mae cytundeb Brexit Ms May eisoes wedi derbyn sêl bendith arweinwyr y 27 gwlad sy'n aelodau o'r UE, cyn i ASau bleidleisio ym mis Rhagfyr.
Dywedodd llefarydd ar ran Mrs May y byddai'r Prif Weinidog yn siarad gyda ffermwyr a chynhyrchwyr yn y ffair, cyn cyfarfod â gwleidyddion o Gymru.
Bydd Ms May wedyn yn gadael am Ogledd Iwerddon ble bydd hi'n cwrdd â'r pum plaid wleidyddol yn Belfast.
'Symud ymlaen'
Dywedodd Theresa May: "Bydd y cytundeb yma yn gweithio i ffermwyr yng Nghymru, sy'n haeddu gwell na'r Polisi Amaethyddol Cyffredin (CAP).
"Ar ôl i ni adael y CAP, fe fyddwn yn rhydd i ddylunio polisi newydd fydd yn gweithio i gynhyrchwyr amaeth yn y pedair gwlad ac rydym yn symud ymlaen gyda hwn."
Mae CAP yn bolisi ar hyd yr UE sy'n penderfynu pa gefnogaeth sydd ar gael i ffermwyr.
Llywodraeth Cymru fydd yn gyfrifol am ddylunio'r cynllun fydd yn dod yn lle CAP, maen nhw wrthi'n ymgynghori ar sut i fynd ati i newid y drefn ar grantiau a chymorthdaliadau.
Fe ysgrifennodd Ms May lythyr at bobl y DU ddydd Sul yn gofyn am gefnogaeth ar gyfer ei chytundeb Brexit.
Dywedodd fod y cytundeb yn addo "dyfodol disglair" ar gyfer y DU, ac y byddai gadael y UE y flwyddyn nesaf yn "foment adnewyddol ac yn gyfle i 'r wlad gyfan gymodi".


description: Carwyn Jones yn dweud y dylai Theresa May gynnal refferendwm arall os oes rhaid er mwyn datrys yr anghytuno ynghylch Brexit.

title: Carwyn Jones: 'Ewch yn ôl at y bobl' ar Brexit


description: Yr Ysgrifennydd Materion Gwledig yn dweud mai arferion ffermio gwael sy'n gyfrifol am lygredd afonydd, wrth gyhoeddi rheolau llymach.

title: Gweinidog yn beio 'ffermio gwael' am lygredd afonydd


description: Pryderon am wasgfa wrth i gefnogwyr Cymru gael eu gorfodi drwy ddwy giat yn unig yn y stadiwm yn Albania.

title: Cymru v Albania: Gofid wedi amodau 'peryglus' y stadiwm

maintext:
Image copyright Adam Davy Image caption Colli oedd hanes Cymru yn Albania nos Fawrth yn stadiwm Elbasan oddi cartref
Mae pryderon wedi codi yn dilyn gêm Cymru yn erbyn Albania neithiwr ar ôl i gefnogwr ddisgrifio peryglon trefniadau'r stadiwm.
Yn ôl Gary Pritchard, cefnogwyr ers dros 20 mlynedd, gallai diffyg rheolaeth y stiwardiaid dros y dorf wedi achosi damwain.
Dywedodd ar raglen raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru fore Mercher: "Y broblem fwyaf oedd bod gennych chi gyn lleied o giatiau i'r cefnogwyr fynd i mewn.
"Roedden nhw'n gwybod bod yna 1,800 o Gymru yn dod i'r gem. Roedd yna ddwy giât gyda dau turnstile oedden ni fod i fynd i. Roedden ni'n ciwio jyst o dan awr cyn i'r gêm gychwyn.
"Wrth inni nesáu at y giât a chulhau ac wrth inni nesáu at y cic off a chlywed yr anthem roedd pobl eisiau mynd i mewn. Doedd un o'r turnstiles ddim yn gweithio felly oedd pobl yn cael ei gwthio at un turnstile.
"Do, aeth hi reit flêr. Odda ni reit ffodus bod 'na ddim byd gwaeth wedi digwydd na phobl wedi cael eu gwasgu yn erbyn y turnstiles a methu mynd i mewn ar amser.
"Dywedodd un stiward wrth bawb i beidio a gwthio a chafodd hynny ddim effaith. Doedd na'm llawr o ymateb gan y stiwardiaid eraill i fod yn onest."
Collli oedd hanes tim pêl-droed Cymru neithiwr o 1-0 yn y gêm gyfeillgar yn Albania.


description: Mae dau berson arall wedi cael eu harestio mewn cysylltiad â marwolaeth Tegwen Roderick mewn ysbyty ym Merthyr Tudful.

title: Marwolaeth ysbyty: arestio dau arall


description: Cwmni ynni adnewyddadwy i ymgynghori ar eu bwriad i leoli llosgydd mewn hen chwarel ym Mhowys.

title: Cynllun ynni Powys i losgi 150,000 tunnell o wastraff


description: Wrecsam drwodd i ail rownd Cwpan FA Lloegr ar ôl ennill oddi cartref o 2-0 yn erbyn Weston Super Mare ddydd Sul.

title: Cwpan FA Lloegr: Weston Super Mare 0-2 Wrecsam


description: Trigolion ardal Llansamlet yn Abertawe yn pryderu am ddiogelwch eu strydoedd oherwydd problemau parcio diweddar.

title: Pryder trigolion am barcio 'peryglus' yn Llansamlet


description: Cynlluniau ysgol newydd ym Mhowys wedi eu rhyddhau gyda'r pennaeth yn dweud bod y dyfodol yn un "cyffrous iawn".

title: Dyfodol 'cyffrous' i ddisgyblion ysgol ym Machynlleth


description: Bro Morgannwg yn cynnal Eisteddfod y Ffermwyr Ifanc am y tro cyntaf erioed, wrth i'r digwyddiad ddod i'r Barri.

title: Eisteddfod Ffermwyr Ifanc ym Mro Morgannwg am y tro cyntaf


description: Cynghorwyr Dinas Caerdydd yn cael bwrw golwg ar gynlluniau i adeiladu arena fydd yn dal 15,000 o bobl.

title: Cam ymlaen i gynlluniau am arena newydd ym Mae Caerdydd

maintext:
Image copyright Cyngor Caerdydd
Bydd cynlluniau ar gyfer arena newydd yn cael eu rhoi ger bron cynghorwyr Caerdydd.
Mae'r cynlluniau yn cynnig dymchwel Canolfan Red Dragon er mwyn adeiladu'r arena newydd, fydd yn dal 15,000 o bobl, a chyfleusterau hamdden gerllaw.
Cyhoeddodd y cwmni sy'n rhedeg arena Motorpoint yng nghanol y ddinas eu bod yn awyddus i roi'r gorau i redeg yr arena honno er mwyn rhedeg yr arena newydd.
'Codi proffil'
Mae Caerdydd a Bryste wedi bod yn cystadlu i lenwi bwlch honedig yn y farchnad am arena o'r fath, ond cafodd cynllun am gyfleuster tebyg yn Temple Meads ei wrthod ym mis Medi.
Dywedodd Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates, fod y datblygiad yn "hynod bwysig."
Mae'r Cynghorydd Russell Goodway wedi ymateb i'r cynlluniau drwy ddweud y buasai'r datblygiad yn "rhoi egni newydd i Fae Caerdydd ac yn codi proffil yr ardal fel lle i hamddena."


description: Heddlu Dyfed Powys yn apelio am wybodaeth wedi i fenyw ddioddef anafiadau difrifol mewn digwyddiad yn Llanbedr Pont Steffan.

title: Apêl wedi 'ymosodiad difrifol' yn Llanbedr Pont Steffan


description: Cwest yn Aberystwyth yn clywed fod merch ddwy oed wedi boddi ar ôl i'r car yr roedd ynddo lithro i Afon Teifi.

title: Cwest: Merch ddwy oed wedi marw drwy anffawd


description: Cyngor Gwynedd yn camu i'r adwy i gadw gwasanaeth fysiau rhwng Llandudno a Blaenau Ffestiniog i fynd tan y Nadolig.

title: Cyngor Gwynedd yn achub gwasanaeth bysiau


description: Newidiadau i'r system raddio TGAU Saesneg eleni wedi rhoi cannoedd o ddisgyblion dan "anfantais", yn ôl consortiwm addysg.

title: TGAU Saesneg: 'Diffyg hyder yn y byrddau arholi'


description: Roedd un o'r diffynyddion wedi defnyddio enwau go iawn aelodau'r grŵp U2 i guddio'r cysylltiad â chwmni adeiladu ffug.

title: Carcharu tri chyn-reolwr bwrdd iechyd am dwyllo'r GIG

maintext:
Image copyright Wales News Service Image caption Cafodd Mark Evill, Robert Howells a Michael Cope eu dedfrydu ddydd Gwener
Mae tri chyn-reolwr gyda Bwrdd Iechyd Addysgu Powys wedi cael dedfrydau o garchar am dwyllo dros £700,000 o'r GIG.
Roedd Mark Evill, 47, a Robert Howells, 65 - y ddau o ardal Cas-gwent - wedi pledio'n euog i gyhuddiadau o dwyll yn sgil sefydlu cwmni ffug i sicrhau cytundebau gwaith adeiladu.
Ond fe gafwyd Michael Cope, 43 ac o Ferthyr Tudful, yn euog o dwyll gan reithgor yn Llys y Goron Merthyr Tudful ar ôl iddo yntau bledio'n ddieuog, gan honni nad oedd yn ymwybodol o'r cynllwyn.
Mae Evill wedi cael ei ddedfrydu i saith mlynedd o garchar, pedair mlynedd oedd y gosb yn achos Howells, a thair blynedd o garchar oedd dedfryd Cope.
'Twyll ffiaidd'
Dywedodd y Barnwr Peter Heywood fod Evill wedi sefydlu cwmni George Morgan Ltd - enw ei gi - i sicrhau cytundebau gwaith y GIG i'w hun, cyn hudo unigolion eraill i gyflawni "twyll ffiaidd ar y gwasanaeth iechyd".
Roedd Evill, meddai, "â'r haerllugrwydd i greu cymeriadau ffug" mewn ymgais i guddio'i gysylltiad gyda'r cwmni, gan gynnwys defnyddio'r enwau Paul Hewson a David Evans mewn gohebiaeth - enwau go iawn y canwr Bono a'r gitarydd The Edge o'r grŵp U2.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd defnydd Evill o enwau aelodau U2 yn arwydd o "haerllugrwydd", medd y barnwr wrth ei ddedfrydu
Dywedodd y barnwr fod y diffynyddion wedi manteisio ar y cyfrifoldeb a'r ymddiriedaeth oedd ynghlwm â'u swyddi i gyflawni twyll difrifol yn erbyn gwasanaeth iechyd "sydd eisoes yn gwegian dan bwysau".
Clywodd y llys fod Evill yn cadw cyn lleieid o gofnodion ariannol yn rhinwedd ei swydd gydag asiantaeth hyd-braich fel rheolwr prosiect ar ran adran eiddo'r bwrdd, roedd yn caniatáu iddo greu "trywydd archwiliad o ddogfennau ffug".
Fe wariodd £300,000 o elw'r cwmni ar wyliau yn Dubai, eiddo yn ardal Aberdâr, sawl oriawr drud a cheir, ac ar gar gwerth £10,000 i Howells am gynorthwyo'r twyll.
Dywedodd yr erlyniad bod Cope wedi derbyn siec o £500 gan y cwmni am ei ran mewn rhoi cytundebau iddo.
Clywodd y llys bod gwaith y cwmni mor ddiffygiol nes bod y twyll wedi costio £1.4m i'r trethdalwr ei gywiro.
Image copyright Jaggery/Geograph Image caption Methodd cwmni George Morgan Ltd â gwneud gwaith adeiladu yn Ysbyty Bronllys
'Siomi pobl Powys'
Dywedodd llefarydd ar ran Uned Atal Twyll y GIG yng Nghymru bod rhywun anhysbys wedi ffonio'u llinell cofnodi honiadau o dwyll yn cyhuddo Evill a Howells o gamddefnyddio arian y GIG trwy dderbyn taliadau gan gontractwyr allanol.
Ychwanegodd: "Bydd yna ymdrechion nawr i gael yr arian yn ôl."
Dywedodd dirprwy reolwr yr uned, Cheryl Hill bod "twyllo GIG Cymru mewn unrhyw fodd yn hollol annerbyniol".
Roedd y gwasanaeth wedi ymddiried yn y diffynyddion, meddai, i sicrhau bod arian y bwrdd yn cael "ei ddefnyddio er budd cleifion" yn hytrach na'u hunain
Dywedodd Prif Weithredwr Bwrdd Iechyd Addysgu Powys, Carol Shillabeer: "Mae pobl Powys wedi cael eu siomi'n fawr gan droseddau'r unigolion yma."


description: Waayaha BBC iga soo maray labaatankii sano ee aan u shaqeynayay waxaa ugu cuslaa wararka doorashadii madaxweynaha ee 2003 oo 80 cod oo keliya uu Daahir Rayaale kaga helay Axmed siilaanyo.

title: Axmed Siciid Cige oo ka hadlaya waayo aragnimadiisa 20kii sano ee uu BBC la shaqaynayey


description: "Dyw blerwch ddim yn esbonio penderfyniad Cyfoeth Naturiol Cymru i werthu cytundebau gwerth miliynau o bunnau heb fynd i'r farchnad agored," medd ACau.

title: 'Blerwch' ddim yn esbonio sgandal Cyfoeth Naturiol Cymru

maintext:
"Dyw blerwch ddim yn egluro penderfyniad cwango i werthu coed gwerth miliynau o bunnau heb fynd i'r farchnad agored", yn ôl pwyllgor o Aelodau Cynulliad.
Daeth i'r amlwg yn yr haf fod Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) wedi gwerthu cytundebau coed nad oedd wedi cael ei roi i dendr, er iddyn nhw gael eu beirniadu am wneud yr un peth ychydig fisoedd ynghynt.
Mewn adroddiad newydd, mae'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn dweud fod penderfyniadau a wnaed gan y cwango yn "anesboniadwy".
Wrth ymateb i adroddiad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus dywedodd CNC eu bod yn derbyn cynnwys yr adroddiad ac wedi penodi'r archwiliwr Grant Thornton i adolygu gwaith masnachol coedwigaeth y corff.
Mae cyfrifon y cwango, sydd wedi'i ariannu gan Lywodraeth Cymru, wedi cael eu beirniadu gan Swyddfa Archwilio Cymru am dair blynedd yn olynol oherwydd eu cytundebau coed.
Yn y gorffennol mae'r archwilydd cyffredinol wedi beirniadu CNC am gytundeb 10 mlynedd, gwerth £39m, i werthu coed i BSW Timber heb dendr a luniwyd yn 2014.
Roedd y feirniadaeth ar sail cyfreithlondeb y cytundebau, gan eu bod yn amau bod rheolau Ewropeaidd ar gymorth gan y wladwriaeth yn cael eu torri.
Er gwaetha'r feirniadaeth, fe luniodd CNC 59 cytundeb newydd gyda thri chwmni ym mis Gorffennaf eleni - gan gynnwys BSW Timber - unwaith eto heb gystadleuaeth marchnad agored.
Cafodd pob un o'r cytundebau eu gwerthu am bris is na phris y farchnad, ac fe gafodd y cwango ei feirniadu yn hallt.
'Croes i reswm'
Ym mis Medi dywedodd prif weithredwr Cyfoeth Naturiol Cymru bod y penderfyniad i wneud hynny wedi digwydd oherwydd blerwch yn hytrach na llygredd o fewn y corff.
Ond mae aelodau o Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad wedi dod i'r casgliad na all "blerwch yn unig" esbonio penderfyniadau'r cwango.
Ychwanegodd Nick Ramsey, cadeirydd y pwyllgor, fod pryderon blaenorol wedi cael eu hanwybyddu a bod gweithredoedd CNC yn "groes i reswm".
Dywedodd adroddiad y pwyllgor: "Mae'r strwythur presennol yn galluogi unigolyn i wneud fel y mynnant heb oruchwyliaeth gan y bwrdd rheoli, dim ymyrraeth gan y prif weithredwr a diffyg gwybodaeth gan Lywodraeth Cymru."
Image caption Dywedodd Claire Pilman, prif weithredwr CNC, ei bod hi'n benderfynol o fynd at wraidd y mater
Mae polisïau CNC yn nodi y dylai coed wastad gael eu gwerthu ar y farchnad agored, oni bai am amgylchiadau arbennig.
Dywedodd prif weithredwr y corff, Claire Pilman, fod y sgandal wedi niweidio enw da Cyfoeth Naturiol Cymru.
Mae CNC wedi derbyn cynnwys yr adroddiad ac wedi penodi'r Mr Thornton i gynnal "adolygiad annibynnol llawn" i waith masnachol coedwigaeth y corff.
Ychwanegodd Ms Pilman: "Mae'r rhain yn ddarganfyddiadau difrifol ac rydw i'n benderfynol o fynd at wraidd y mater fel ein bod ni'n gweld gwelliannau yn adroddiad y flwyddyn nesaf."


description: Nin ku hubeysnaa bambo gacmeed ayaa codsaday inuu la kulmo madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron xilli dalkaasi ay ka socdaan dibadbaxyo.

title: Nin bambo gacmeed sitay oo codsaday inuu la kulmo madaxweynaha Faransiiska


description: Buddugoliaeth adref i'r Alltudion.

title: Adran Dau: Casnewydd 2-0 Colchester


description: Mae'r system bresennol o fyrddau iechyd lleol yn rheoli meddygfeydd teulu yn "anghynaladwy" yn ôl meddygon.

title: System reoli meddygfeydd teulu yn 'anghynaladwy'


description: Y Swyddfa Dywydd yn dweud bod disgwyl mwy o drafferthion oherwydd gwyntoedd cryfion ar hyd Cymru gyfan ddydd Iau.

title: Disgwyl mwy o drafferthion tywydd ledled Cymru


description: Y cyn-chwaraewr rhyngwladol, Malcolm Allen, i "gymryd hoe oddi wrth ei ddyletswyddau sylwebu" ar S4C.

title: Malcolm Allen i roi'r gorau i sylwebu ar S4C 'am y tro'


authors:
Jenny Johnson
Bbc News

description: Mam a gollodd ei phartner mewn amgylchiadau amheus yn India yn 2014 yn dweud ei bod hi'n teimlo fod y Swyddfa Dramor wedi ei "bradychu".

title: Cymraes yn cyhuddo'r Swyddfa Dramor o'i 'bradychu'


description: Wrecsam yn ildio eu lle ar frig y tabl.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Maidstone 1-1 Wrecsam


description: Lleuwen Steffan yn trafod ei fideo newydd a pham fod emynau'n ei helpu i wneud synnwyr o'r byd

title: Fideo a sgwrs: Lleuwen Steffan a'r emynau sy'n ei hysbrydoli


description: Bydd y cwricwlwm newydd yn canolbwyntio ar addysg tu hwnt i'r dosbarth, a materion fel iechyd meddwl disgyblion.

title: 'Mwy o addysg ar-lein' wrth gyflwyno'r cwricwlwm newydd


description: Mam a gollodd ei mab mewn gwrthdrawiad gyda char yn annog pobl i gymryd gofal fel rhan o ymgyrch elusen Brake i ddiogelu gyrwyr beic modur.

title: Rhybudd mam ynglŷn â'r peryglon sy'n wynebu beicwyr modur


description: Cerdd i nodi diwedd y Rhyfel Mawr gan Fardd Cenedlaethol Cymru

title: Cymuno: Cerdd arbennig gan Ifor ap Glyn i gofio'r Cadoediad


description: Gwasanaethau radioleg yn anghynaladwy er iddyn nhw gael eu rheoli'n dda a chyrredd targedau amseroedd aros, yn ôl adroddiad.

title: Gwasanaethau radioleg yn 'anghynaladwy' yng Nghymru


description: Morgannwg yn enwi cyn-gapten y clwb, Matt Maynard, fel eu prif hyfforddwr dros dro.

title: Morgannwg: Matthew Maynard yn brif hyfforddwr dros dro


description: Mae modd datgelu fod cyn-filwr o Bowys gafodd ei garcharu hefyd yn aelod blaenllaw o'r mudiad terfysgol National Action.

title: Milwr hiliol o Bowys yn aelod o National Action


description: Cwestiynau'n codi wedi penodiad aelodau di-Gymraeg i fwrdd Cyfoeth Naturiol Cymru ac i Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri.

title: Beirniadu penodi aelodau di-Gymraeg i ddau gorff natur


description: Mae teuluoedd o Dorfaen sydd wedi dioddef profedigaeth yn ddig gyda'r cyngor ar ôl i roddion gafodd eu rhoi ar feddau eu plant gael eu taflu i ffwrdd.

title: Cyngor wedi taflu rhoddion beddi


description: Mae Jonathan Edwards, AS Plaid Cymru, yn dweud fod adroddiadau o wawdio ei acen yn "nodweddiadol o ddiwylliant y Senedd".

title: 'Gwawdio' acen AS Plaid Cymru yn San Steffan

maintext:
Image caption Dywedodd Jonathan Edwards fod yr adroddiadau yn "nodweddiadol o ddiwylliant y Senedd"
Mae Aelod Seneddol Plaid Cymru wedi ei "siomi" gan adroddiadau fod ei acen wedi cael ei wawdio yn San Steffan.
Fe wnaeth Jonathan Edwards, AS Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr, godi'r mater gyda llefarydd Tŷ'r Cyffredin prynhawn ddydd Mawrth.
Daeth y sylwadau yn dilyn negeseuon gan Laura Smith, AS Crewe a Nantwich, ar wefan cymdeithasol, lle nodai ei bod hi wedi bod yn dyst i "ASau Ceidwadol yn gwneud hwyl ar ben acen AS Cymreig".
Dywedodd Mr Edwards fod hyn yn "nodweddiadol o ddiwylliant y Senedd yn anffodus".
Cafodd acenion eu hamlygu yn y Senedd ym mis Hydref yn dilyn ffrae rhwng yr AS Ceidwadol o Seland Newydd, Syr Paul Beresford, a David Linden o'r SNP.
Nid oedd Mr Beresford yn gallu deall cwestiynau Mr Linden, ac ar ôl dwy ymgais a chais i siarad yn arafach roedd rhaid i'r is-lefarydd Syr Lindsay Hoyle ymyrryd.
'Tanseilio hunaniaeth'
Dywedodd Mr Edwards ar raglen Taro'r Post BBC Radio Cymru nad oedd wedi clywed dim ar y pryd ond bod y sylwadau ddim yn syndod iddo.
"O'n i wedi ymyrryd ar y gweinidog a gwneud pwynt am fethiannau economaidd y llywodraeth, ac yn ôl y sôn roedd ryw ddynwared neu wneud sbort o fy acen o feinciau'r llywodraeth," meddai.
"Ges i ddim ffeindio mas am y peth tan nifer o oriau ar ôl hynny... daeth aelodau o'r Blaid Lafur ataf fi i ddweud beth oedden nhw wedi clywed."
Ychwanegodd: "Mae'n fater gymharol ddifrifol, drwy wneud sbort ar acen rhywun chi'n ceisio tanseilio eu hunaniaeth nhw."
'Annerbyniol'
Fe gododd Mr Edwards bwynt o drefn gyda'r llefarydd, John Bercow, yn y siambr er mwyn dyfarnu os oedd hyn yn dderbyniol o ran y safonau y mae'n ei ddisgwyl yn Nhŷ'r Cyffredin.
Wrth ymateb, dywedodd Mr Bercow fod ymddygiad o'r fath yn gwbl "annerbyniol" ac yn "fath o fwlio".
Ychwanegodd fod cwynion Mr Edwards yn hollol gywir, a'i fod yn gobeithio na fydd rhaid iddo godi'r mater eto.


description: Mae'r cwmni mwyngloddio, Alba Mineral Resources, yn ymchwilio i'r posibilrwydd o ailagor cloddfa aur Clogau ger Dolgellau.

title: Ystyried ailagor cloddfa aur Clogau ger Dolgellau


description: Cynrychiolwyr o'r diwydiant fferylol yng Nghymru'n codi pryderon am effaith Brexit ar y gwaith o greu meddyginiaethau.

title: Paratoadau Brexit yn 'gwastraffu amser ac adnoddau'


description: Yr heddlu'n rhybuddio bod twyllwyr yn ceisio targedu ffermwyr o gwmpas yr adeg maen nhw'n derbyn taliadau gan y llywodraeth.

title: Heddlu'n rhybuddio ffermwyr am dwyll Taliadau Sylfaenol


description: Trefnwyr ras seiclo Velothon Cymru yn dweud na fydd y digwyddiad yn cael ei gynnal yn 2019 a thu hwnt.

title: Ras seiclo Velothon Cymru yn dod i ben


description: Mam i fyfyriwr meddygol fu farw yn Afon Tawe yn 2015 yn dweud bod gwelliannau diogelwch yno yn annigonol.

title: Gwelliannau i ddiogelwch Afon Tawe 'dal yn annigonol'


description: Mefys Jones-Edwards, athrawes Addysg Grefyddol ar Ynys Môn, yn dweud bod athrawon yn wynebu "her aruthrol" wrth ddysgu'r pwnc.

title: 'Her aruthrol' yn wynebu Addysg Grefyddol


description: Pryder am safon llawdriniaethau llygaid gan gwmni masnachol wedi arwain at ymddiheuriad gan fwrdd iechyd.

title: Bwrdd iechyd yn ymddiheuro i gleifion cataract wedi pryder


description: Trafnidiaeth Cymru'n ymddiheuro mewn nifer o bapurau newydd am nifer y trenau sydd wedi cael eu canslo yn ddiweddar.

title: Trafnidiaeth Cymru'n ymddiheuro am ganslo trenau


description: Oriel o'r cystadlu a'r hwyl yn y Barri

title: Lluniau: Eisteddfod Ffermwyr Ifanc 2018


description: Amddiffynnwr Aston Villa, Neil Taylor yn tynnu 'nôl o garfan Cymru oherwydd anaf cyn y gêm allweddol yn erbyn Denmarc nos Wener.


description: Ymgyrchwyr yn awyddus i godi £50,000 er mwyn creu cerflun parhaol i'r gyrrwr Fformiwla 1, Tom Pryce yn Ninbych.

title: Apêl am £50,000 i godi cofeb i Tom Pryce yn Ninbych


description: Norma Winston Jones yn cofio am ei thad-cu, Robert Winston - Cymro arall sydd i'w weld mewn llun enwog o'r Rhyfel Byd Cyntaf.

title: 'Tad-cu ddim ishe siarad am y Rhyfel'


description: Perfformiad gwych yn yr hanner cyntaf yn ddigon i selio buddugoliaeth i Gasnewydd gartref yn erbyn Northampton nos Fawrth.

title: Adran dau: Casnewydd 3-1 Northampton


description: Gwaith ymchwil gan y BBC yn canfod bod tenantiaid cyngor sy'n derbyn credyd cynhwysol ar ei hôl hi ddwywaith cymaint â phobl sy'n derbyn budd-dal tai.

title: Credyd Cynhwysol: Sefyllfa tenantiaid yn waeth

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae tenantiaid cyngor sy'n derbyn credyd cynhwysol ar gyfartaledd ar ei hôl hi dros ddwywaith cymaint wrth dalu rhent, na phobl sy'n dal i dderbyn budd-dal tai, yn ôl gwaith ymchwil gan y BBC.
Yn Sir Y Fflint, un o'r siroedd cyntaf i gyflwyno'r taliad newydd, mae tenantiaid ar gyfartaledd tair gwaith ar ei hôl hi gyda'u rhent.
Dywedodd un person sy'n hawlio'r credyd fod camgymeriad yn ei achos e wedi golygu mai dim ond £29 y mis oedd ar ôl ganddo i fyw arno.
Dywedodd Llywodraeth y DU eu bod wedi gwrando ar bryderon, a bod y credyd cynhwysol yn gweithio'n dda.
Sefyllfa'r siroedd
Cysylltodd y BBC gyda phob awdurdod lleol drwy'r DU sydd â thai cyngor i ofyn am ôl-daliadau.
O'r 129 cyngor a ymatebodd, dangosodd canlyniadau fod tenantiaid sy'n gorfod hawlio credyd cynhwysol, ar gyfartaledd, ar ei hôl hi o £662.56 gyda'u taliadau. £262.50 yw'r cyfartaledd i rai sy'n dal ar fudd-dal tai.
Dangosodd adroddiad gan Gyngor Sir y Fflin fod y rheiny sydd ar gredyd cynhwysol ar ei hôl hi o £1,473, tra bo tenantiaid sy'n dal ar yr hen fudd-daliadau ar ei hôl hi o £334.
Mae'r credyd cynhwysol, gafodd gefnogaeth amlbleidiol pan gafodd ei gynnig yn wreiddiol, yn uno chwe budd-dal, fel budd-dal tai a chredyd treth plant.
Yn debyg i ennill cyflog, mae'r credyd yn cael ei dalu unwaith y mis, am y mis blaenorol.
Tra bo'r system wedi gweithio i rai, mae eraill yn dweud mai'r oedi hwn yn y taliad, yn unol â dryswch yn ymwneud â'r broses ymgeisio ar-lein, sydd wedi arwain at deuluoedd yn byw heb incwm am rai wythnosau, gan eu gorfodi i droi at fanciau bwyd a dewis rhwng talu biliau neu dalu'r rhent.
Cafodd y credyd cynhwysol ei gyflwyno i ganolfannau gwaith yn Sir y Fflint ym mis Ebrill 2017, sy'n golygu fod yr awdurdod ar y blaen i lawer o ardaloedd eraill.
Ddeunaw mis yn ddiweddarach, mae 23% o hawlwyr budd-dal y sir ar gredyd cynhwysol, o'i gymharu â 10% drwy'r DU.
Image caption Roedd gan James McDaid £29 i'w wario ar fwyd a biliau ar ôl talu ei rent.
Un sydd wedi wynebu dryswch y credyd cynhwysol yw James McDaid, sy'n dad sengl.
Fe roddodd orau i'w waith i ofalu am ei fab blwydd oed, a mynd i drafferthion yn syth gyda'i gais cyntaf.
Derbyniodd £579 y mis, gyda £550 yn mynd yn syth at dalu'r rhent, cyn gallu prynu bwyd a thalu biliau eraill.
Wedi iddo fethu a darganfod pam fod ei daliad mor isel, cafodd ei orfodi i droi at fanc bwyd, a bu'n rhaid iddo aros misoedd cyn i'w gais gael ei brosesu.
"Petai dim llefydd fel hyn (banciau bwyd) i'w cael, fe fyddech chi mewn trafferth," dywedodd.
"Dydy cael cymaint â hynny o straen ddim yn deg. Mae'n llanast pan nad ydych chi'n gwybod a ydych chi'n mynd i gael eich troi allan i'r stryd ai peidio."
Penbleth i'r cyngor
Mae Neal Cockerton, pennaeth tai Cyngor Sir y Fflint, yn wynebu gorfod troi tenantiaid sy'n methu â thalu'r rhent allan o'u cartrefi, tra ar yr un pryd, weld y bwlch yng nghyllid y cyngor yn tyfu.
Yn 2017, roedd yr awdurdod yn wynebu cyfanswm o £1.6m mewn ôl-daliadau. Mae'r ffigwr bellach wedi codi i £2m.
"Mae pwynt yn dod pan fo'n rhaid i chi wneud y penderfyniad i'w taflu allan," meddai Mr Cockerton.
Image caption Mae troi tenantiaid allan, a sefyllfa ariannol cyngor Sir y Fflind yn achos gofid, medd Neal Cockerton, pennaeth tai'r awdurdod
"Rydyn ni'n cynnig cefnogaeth ddwys cyn ein bod ni'n cyrraedd y pwynt yna, ond mae 'na elfen anochel i'r peth.
"Gallwch chi roi'ch pen yn y tywod iddo fynd i ffwrdd. Fydd e ddim yn mynd i ffwrdd, mae'n rhaid talu'r rhent."
Gan fod y credyd cynhwysol yn cael ei hawlio ar-lein, sy'n heriol i rai heb sgiliau cyfrifiadurol, mae'n rhaid i'r cyngor hefyd gyflogi staff newydd i gynorthwyo'r gwaith o wneud cais ac ôl-daliadau, sy'n gost ar adeg pan fo'r esgid yn gwasgu ar gyllidebau.
Mae Llywodraeth San Steffan wedi rhoi mwy o nawdd iddyn nhw i fynd i'r afael â hyn, ond mae'r cyngor yn dweud nad yw'n ddigon, ac y bydd yn dod i ben yn 2019.
Credyd cynhwysol 'yn gweithio'n dda'
Mae Llywodraeth Prydain wedi penderfynu oedi cyn trosglwyddo mwyafrif yr hawlwyr budd-dal i'r credyd cynhwysol am flwyddyn arall, yn ogystal â chyhoeddi y bydd rhagor o gyllid ar gael i wella'r system.
Dywedodd y gweinidog cyflogaeth Alok Sharma fod y budd-dal newydd yn gweithio'n dda, gan fynnu mai dros dro'n unig y bydd problemau gydag ôl-daliadau.
"Rydyn ni wedi gwêl system symlach, system y mae pobl yn ei deall sydd yn y pendraw yn golygu y byddan nhw'n dod o hyd i waith yn gynt ac yn aros mewn gwaith yn hirach.
"Dros gyfnod o amser, bydd pobl yn gweld yr ôl-daliadau (rhent) yn dod i lawr."
Gellir gweld y stori'n llawn ar raglen Panorama'r BBC The Universal Credit Crisis nos Lun am 19:30 a Wales Investigates, BBC One Cymru am 21:30.


description: AC Llafur yn ymddiheuro am sylwadau am y gymuned Iddewig gafodd eu gwneud mewn sesiwn holi ac ateb yn ei hetholaeth.

title: AC Llafur yn ymddiheuro am sylwadau 'gwrth-semitaidd'

maintext:
Image caption Mae Jenny Rathbone wedi ymddiheuro am sylwadau "ansensitif" a wnaeth am bryderon y gymuned Iddewig yng Nghaerdydd
Mae AC Llafur wedi dweud ei bod "yn wirioneddol flin" am awgrymu bod pryderon Iddewon yng Nghaerdydd am eu diogelwch wedi eu "creu yn eu pennau".
Cafodd papur y Jewish Chronicle afael ar recordiad o Jenny Rathbone yn gwneud y sylwadau mewn sesiwn holi ac ateb yng Nghaerdydd y llynedd.
Mae arweinwyr Iddewig wedi dweud bod y sylwadau'n "anfaddeuol".
Fe wnaeth Ms Rathbone gydnabod bod ei sylwadau'n "ansensitif" ac "annerbyniol", ac mae hi wedi trefnu mynychu sesiynau ar gydraddoldeb.
Sylwadau ar dâp
Wrth ymateb i gwestiwn am fesurau diogelwch ychwanegol yn synagog Cyncoed, dywedodd Ms Rathbone: "Dwi'n meddwl ei fod ynghlwm â'r methiant i gyrraedd cytundeb heddychlon rhwng Palestina ac Israel.
"Dwi'n meddwl bod ymddygiad Llywodraeth Israel wrth feddiannu tiroedd Palestina [sain aneglur] ac ymddwyn fel gorchfygwr yn gyffredinol yn ffafriol i heddwch.
"A dwi'n meddwl mai dyna sy'n arwain pobl i fod yn elyniaethus tuag at y gymuned Iddewig yn y wlad yma."
Dywedodd hefyd: "Mae'r ffaith fod y synagog Iddewig yng Nghyncoed yn [sain aneglur] gaer yn syniad anghysurus iawn.
"Mae faint ohono sy'n angenrheidiol a faint ohono sydd wedi cael ei chwyddo a'i greu yn eu pennau yn anodd ei feirniadu gan rywun o'r tu allan, ond dwi'n meddwl bod y meddylfryd o fod dan warchae yn rhan ohono."
Ymddiheuriad
Wrth ymddiheuro ddydd Mercher, dywedodd Ms Rathbone: "Rwy'n derbyn bod sylwadau a wnes i llynedd yn ansensitif ac wedi fy ngwneud yn agored i gyhuddiadau fy mod yn anoddefgar.
"Rwyf wedi gwerthfawrogi'r berthynas dda sydd gennyf gyda'm cymuned Iddewig leol, ac yn ymddiheuro am unrhyw ddrwgdeimlad gafodd ei achosi i etholwyr unigol a'r gymuned Iddewig ehangach gan fy sylwadau.
"Gyda lefelau o wrth-semitiaeth ar gynnydd mewn nifer o wledydd gorllewinol, ac yn dilyn yr ymosodiad difrifol ar synagog Pittsburgh, ni ddylai neb fychanu'r ofnau a phryderon mae nifer o Iddewon yn eu profi.
"Dyw hi ddim chwaith yn dderbyniol i awgrymu bod y gymuned Iddewig yn gyfrifol am weithredoedd Llywodraeth Israel."
Dywedodd Stanley Soffa, cadeirydd Cynrychiolwyr Iddewig De Cymru bod Ms Rathbone wedi mynychu synagogau yng Nghaerdydd a "derbyn croeso cynnes".
"Mae hi'n adnabod aelodau o'r ddwy gymuned, ond dydw i dal ddim yn synnu i'w chlywed yn gwneud sylwadau o'r fath, ac maen nhw'n ffeithiol anghywir.
"Dydw i ddim yn synnu oherwydd mae nifer o'r sylwadau mae hi wedi gwneud ar hyd y blynyddoedd wedi cael eu hystyried yn wrth-semitaidd.
"Dyma'r fath o beth sy'n dod ag anfri i'r blaid Lafur ac yn amlygu'r celwydd nad yw gwrth-semitiaeth yn rhemp o fewn y blaid."
Image caption Yn ôl Vaughan Gething mae honni nad yw gwrth-semitiaeth yn broblem "yn bychanu a gwadu profiadau go iawn pobl"
Dywedodd Vaughan Gething, un o'r ymgeiswyr yn ras arweinyddol Llafur Cymru: "Mae honni nad yw gwrth-semitiaeth yn broblem yn bychanu ac yn gwadu profiadau go iawn pobl, sydd â'r hawl i ddisgwyl llawer mwy o'r Blaid Lafur.
"Dydw i ddim yn cytuno gyda sylwadau Jenny Rathbone.
"Dydw i ddim yn credu fod mesurau diogelwch ychwanegol o amgylch synagogau yn deillio o 'feddylfryd o fod dan warchae'."
Dywedodd llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig dros ffydd, Mohammad Asghar, bod y sylwadau yn "ddifeddwl ac yn anwybodus, ac yn diystyru'r bygythiad mae'r gymuned Iddewig wedi ei wynebu".
"Mae'n ymddangos fod y don frawychus o wrth-semitiaeth wedi cyrraedd Cymru, ac nad yw bellach yn broblem i Jeremy Corbyn yn unig, ond mae'n broblem i Carwyn Jones a'i olynydd hefyd," meddai.
Dywedodd llefarydd ar ran grŵp y blaid Lafur yn y Cynulliad: "Mae'r sylwadau hyn yn hollol annerbyniol, ac maen nhw wedi cael eu pasio 'mlaen at Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Lafur er mwyn cynnal ymchwiliad.
"Bydd y Brif Chwip nawr yn ystyried pa gamau disgyblu sydd ar gael i'r Grŵp Llafur, ac fe fydd yn cyflwyno'r mater i'r cyfarfod nesaf ddydd Mawrth."


description: Artistiaid tywod yn creu portread trawiadol o Hedd Wyn ar draeth Bae Colwyn, i goffau'r Prifardd a fu farw yn y Rhyfel Mawr.

title: Portread trawiadol i gofio Hedd Wyn ar draeth Bae Colwyn


description: Y cyflwynydd Ifan Evans a'i wraig Gwawr yn disgrifio'r gofid pan gafodd eu mab Jos ei eni chwe wythnos yn gynnar

title: Ifan a Gwawr Evans a genedigaeth gynnar eu mab


description: Llys yn caniatáu adolygiad barnwrol i'r ffordd y mae ymchwiliad yn erbyn diswyddiad Carl Sargeant yn cael ei gynnal.

title: Caniatáu adolygiad barnwrol i ddiswyddiad Carl Sargeant


description: Cyngor Gwynedd yn poeni am "effaith gymdeithasol ac ieithyddol negyddol ar y tir mawr" yn sgil datblygiad Wylfa Newydd.

title: Pryderon am effaith Wylfa Newydd ar yr iaith Gymraeg


description: Hyfforddwr Cymru Rob Howley wedi cadarnhau na fydd Halfpenny'n chwarae yn erbyn De Affrica oherwydd cyfergyd.

title: Leigh Halfpenny allan o dîm Cymru wedi cyfergyd


description: Ar 30 mlwyddiant C'Mon Midffîld, beth yw eich hoff ddyfyniad?

title: Beth yw eich hoff ddyfyniad chi o C'mon Midffiîd?


description: Dyn 40 oed gafodd ei arestio ar amheuaeth o lofruddiaeth yn Llanbedr Pont Steffan wedi'i ryddhau ar fechnïaeth.

title: Marwolaeth Llanbedr Pont Steffan: Rhyddhau dyn ar fechniaeth


description: Un o banelwyr Galwad Cynnar sy'n trafod y newid ym myd natur ers i'r rhaglen gyntaf gael ei darlledu 25 mlynedd yn ôl

title: Natur yn diflannu o flaen ein llygaid heb i ni sylwi


description: Mae'n bosib mai'r Prif Weinidog nesaf fydd yn penderfynu ar ddyfodol ffordd liniaru'r M4, yn ôl Carwyn Jones.

title: Dyfodol ffordd liniaru'r M4 yn nwylo'r arweinydd nesaf?


description: Collodd y dyn ei achos oedd werth £10,000 yn erbyn y cwmni awyrennau British Airways.

title: Teithiwr â gafodd ei wasgu ar awyren yn colli ei achos


description: Mae'r bachgen bach oed dyn byw ar strydoedd Moscow bellach yn fideo 9Bach i'w cân amdano!

title: Hanes bachgen pedair oed yn mynd i fyw efo pac o gŵn ym Moscow


description: Geoffrey Bran yn ymddangos gerbron ynadon i wynebu cyhuddiad o lofruddio'i wraig Mavis yn Hermon, Sir Gaerfyrddin fis diwethaf.

title: Marwolaeth siop sglodion: Dyn yn y llys


description: Rheolwr pwll y Gleision yn dweud wrth lys ei fod yn "eithriadol o ofalus" ac nad oedd yn rhuthro i benderfyniadau er mwyn arbed amser.

title: Llys: rheolwr pwll y Gleision yn 'eithriadol o ofalus'

maintext:
Image caption Dywedodd Malcolm Fyfield fod glo yn fwy na gwaith iddo, yn 'ffordd o fyw.'
Mae rheolwr pwll y Gleision, Malcolm Fyfield, wedi dweud ei fod yn "eithriadol o ofalus" yn ei waith ac nad oedd yn rhuthro i benderfyniadau er mwyn arbed amser.
Yn Llys y Goron Abertawe dywedodd ei fod wedi penderfynu ymddeol cyn newid ei feddwl oherwydd ei fod "wedi diflasu".
Mae'n gwadu pedwar cyhuddiad o ddynladdiad wedi i David Powell, 50 oed, Charles Breslin, 62, Philip Hill, 44, a Garry Jenkins, 39, farw yn nhrychineb y Gleision ym mis Medi 2011.
Fe wnaeth y pwll lenwi gyda 650,000 tunnell o ddŵr ar ôl i lowyr ddefnyddio ffrwydradau.
Ddydd Llun, ar ôl 11 wythnos, gorffennodd tystiolaeth yr erlyniad yn erbyn Mr Fyfield a pherchnogion y pwll MNS Mining. Mae MNS Mining yn gwadu pedwar cyhuddiad o ddynladdiad corfforaethol.
Ffordd o fyw
Dywedodd Mr Fyfield ei fod wedi ymddeol yn 2008 oherwydd problemau gyda'i ysgyfaint a'i gefn.
Ond dywedodd i berchnogion y Gleision ei berswadio i ddychwelyd i'r diwydiant glo.
Ychwanegodd y dyn 58 oed, tad i ddau, fod glo yn fwy na gwaith iddo. "Roedd yn ffordd o fyw," meddai.
"Doedd fy nheulu ddim am i fi fynd yn ôl."
Clywodd y llys ei fod yn cymryd ei gyfrifoldebau fel rheolwr yn hynod ddifrifol.
"Rwyf wastad wedi bod yn hynod o ofalus, ac yn gwneud y gwaith i safon uchel oherwydd natur ddifrifol y diwydiant.
"Fyddwn i ddim yn torri corneli, doedd dim angen gwneud hynny."
Lefelau ocsigen
Dywedodd ei fod wedi penderfynu cysylltu neu uno dwy ran o'r Gleision - H1 a'r Hen Weithfeydd Canolog - oherwydd y byddai hyn yn gwella lefelau ocsigen.
Mynnodd nad oedd angen caniatâd i wneud y gwaith dan sylw oherwydd bod modd archwilio'r ddau fan.
Dywedodd Mr Fyfield iddo wneud y gwaith archwilio cyn rhoi caniatâd i ddefnyddio ffrwydron.
Roedd y rheithgor wedi clywed fod gan Mr Fyfield broblemau seicolegol "difrifol" ers y digwyddiad, gan gynnwys PTSD a theimlad o euogrwydd am iddo oroesi.
Yn ystod y gwrandawiad fe wnaeth Mr Fyfield siarad am gyfnod byr am y modd iddo ddianc o'r pwll.
Roedd yn yr ysbyty am bythefnos wedi'r ddamwain.
Mae'r achos yn parhau.


authors:
Alun Rhys
Gohebydd Bbc Cymru

description: Mae elusen Bliss yn galw ar Lywodraeth Cymru i gynnig cymorth ariannol ychwanegol i rieni sydd â phlant wedi cael eu geni'n gynnar.

title: Galw am fwy o gefnogaeth i rieni babanod wedi'u geni'n gynnar

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Mae Caio Williams yn un o 2,700 o fabanod sy'n cael eu geni'n gynnar yn y DU
Mae 'na alw ar i Lywodraeth Cymru ddarparu cyfnod mamolaeth estynedig a chymorth ariannol i rieni babanod sy'n cael eu geni'n gynnar.
Bu'n rhaid i Kim Williams, mam i bedwar o Bwllheli, gymryd tri mis o'i gwaith yn ddi-dâl, a dywedodd y byddai cymorth ariannol o'r fath wedi bod o fudd garw iddi hi a'i theulu
Mae'r elusen Bliss, sy'n cefnogi teuluoedd plant sydd wedi eu geni'n gynnar, yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddilyn esiampl yr Alban ac i Lywodraeth San Steffan i ganiatáu cyfnod mamolaeth hwy.
Yn ôl prif weithredwr yr elusen, byddai cyflwyno Cronfa Costau Newydd-anedig yng Nghymru yn "helpu mwy o rieni i fod gyda'i babanod yn ystod cyfnod lle maen nhw wir eu hangen nhw".
Cafodd mab Ms Williams, Caio, ei eni 10 wythnos yn gynnar, a bu'n rhaid iddi aros gydag o yn yr ysbyty am saith wythnos - a olygai costau ariannol ychwanegol i'r teulu.
Mae Llywodraeth yr Alban yn rhoi cymorth ariannol tuag at gostau teithio ac yn y blaen i deuluoedd sydd â babi wedi cael ei eni'n gynnar.
Image caption Cafodd mab Kim Williams, Caio, ei eni 10 wythnos yn gynnar, gan dreulio saith wythnos yn yr ysbyty
Mae Caio'n un o 2,700 sy'n cael eu geni'n gynnar yng Nghymru.
Roedd yn ddau bwys ac 13 owns pan gafodd ei eni, ac mae o bellach yn ddwy oed ac angen gofal cyson.
Roedd gan Ms Williams ddau blentyn yn eu harddegau pan gafodd ei eni, ac mae hefyd ganddi eneth fach flwydd oed erbyn hyn.
Ar y pryd roedd pethau yn hynod o anodd gan ei bod yn treulio'i holl amser yn yr ysbyty.
"Oeddan ni yn Ysbyty Gwynedd am dri diwrnod, ac wedyn gafon ni ein symud i Glan Clwyd, a tra oedd hyn i gyd yn digwydd roedd Iwan, ei dad o, yn dal yn gorfod gweithio achos roedd maternity fi wedi cychwyn," meddai.
"O'n i yn yr ysbyty hefo Caio am saith wythnos ac wedyn oedd gynna fi'r ddau hynaf adra - oedd o'n amsar ofnadwy o anodd.
"Roedd angan pres i gael bwyd, pres petrol i Iwan ddod i'r ysbyty, a phres os oeddan ni isho talu i rywun ddod â'r plant hynaf i'r ysbyty. Roedd hi'n anodd."
Mi gymrodd Ms Williams naw mis o gyfnod mamolaeth a thri mis arall yn ddi-dâl.
Baich i gwmnïau bach
Mae'r elusen Bliss yn dadlau y dylai teuluoedd i blant sy'n cael eu geni'n gynnar gael cyfnodau mamolaeth hwy, ond mae Fflur Jones sy'n gyfreithwraig cyflogaeth yn rhagweld problemau.
"Os ydi'r tâl mamolaeth yn dod i ben yn fuan cyn iddyn nhw ddechrau cael yr amser arbennig yna hefo'u plentyn adre, dwi'n gweld bod yna ddadl y dylen nhw gael mwy o dâl, neu dâl am yn hirach," meddai.
"Ond y broblem hefo hynny ydi sut ydan ni'n mynd i ariannu fo o safbwynt cwmnïau bach a chanolig sy'n cwyno yn barod fod costau mamolaeth yn ddrud iawn iddyn nhw am eu bod yn gorfod talu i rywun arall wneud y gwaith, a thalu tâl mamolaeth statudol - felly oes yna berygl, drwy roi mwy o ofynion ar gwmnïau, y byddan nhw yn llai tebygol o recriwtio merched oedran cenhedlu?"
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod y Cynllun Costau Teithio Gofal Iechyd yn darparu cymorth ariannol i helpu pobl yng Nghymru gael y gofal maen nhw ei angen.
Mae'r cynllun ar gael i bobl sy'n derbyn budd-dal neu ar incwm isel.
Dywedodd llefarydd ar ran adran Fusnes, Egni a Strategaeth Ddiwydiannol Llywodraeth San Steffan - sy'n gyfrifol am famolaeth, gan nad yw'n fater wedi ei ddatganoli - eu bod yn ymgymryd ag adolygiad o'r ddarpariaeth i rieni babanod wedi'u geni'n gynnar, ac am "orffen yr adolygiad yn y flwyddyn newydd".


authors:
Llyr Edwards
Gohebydd Bbc Cymru

description: Yn ôl un cynghorydd mae damwain angheuol yn anochel os na fydd newid i'r system goleuadau ar yr A5 ger Y Ddwyryd.

title: Galw am newid system goleuadau ar yr A5 yn Sir Ddinbych

maintext:
Image caption Mae cynnydd wedi bod yn y nifer y damweiniau ar y gyffordd yn ddiweddar
Mae cynghorydd yn Sir Ddinbych wedi rhybuddio fod damwain angheuol yn anochel ar lôn yr A5 os na fydd gwelliannau i reolaeth y system oleuadau.
Yn ôl Mabon ap Gwynfor, sy'n cynrychioli Llandrillo, mae system oleuadau Y Ddwyryd yn anniogel yn dilyn newidiadau i drefn y goleuadau.
Daw'r rhybudd ar ôl cynnydd yn y nifer y damweiniau ar y gyffordd.
Yn ôl Mr ap Gwynfor: "Mae pobl yn dweud wrthym yn gyson - mae 'na ddamweiniau ar y gyffordd hon wrth i rywun deithio o'r gorllewin o Gerrigydrudion at Gorwen ac am droi i'r A494 am Y Bala.
"Does 'na'm ffordd i reoli'r ceir sy'n troi ar y gyffordd ac mae ceir sy'n dod ymlaen o Gorwen am Cerrig felly yn taro mewn i'r rheiny sydd eisiau troi tuag at Y Bala.
"Mae'r damweiniau yn digwydd yn gyson ac mae'n amlwg fod angen gwneud rhywbeth er mwyn sicrhau fod 'na ddiogelwch ar y gyffordd."
Image caption Dywedodd y Cynghorydd Mabon ap Gwynfor bod "angen gwneud rhywbeth"
Un gafodd ddamwain ar y gyffordd yn ddiweddar ydy Sian Roberts o Landderfel, oedd yn teithio gyda'i theulu pan fu gwrthdrawiad wrth iddi baratoi i droi am gyfeiriad Y Bala.
"Yn syml iawn 'sw ni'n licio gweld bod 'ne unai central reservation neu oleuadau ychwanegol yn dangos ei bod hi'n saff i bobl sy'n dod o gyfeiriad Cerrigydrudion i droi am Y Bala," meddai.
Wrth ymateb i'r pryderon dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae diogelwch ar y ffyrdd yn flaenoriaeth bennaf.
"Rydym wrthi'n cynnal adolygiad dros gyfnod o dair blynedd o'r terfynau cyflymder yng Nghymru i asesu pryderon diogelwch ar y rhwydwaith cefnffyrdd, ac mae'r darn hwn o'r A5 yn rhan o'r adolygiad.
"Byddwn yn cadw llygad arno ac yn mynd i'r afael ag unrhyw broblemau diogelwch a welwn."


description: Teulu Barrie John Taylor, 90 oed, yn rhoi teyrnged yn dilyn ei farwolaeth mewn gwrthdrawiad yng Ngheredigion.

title: Teyrnged i ddyn 90 oed wedi gwrthdrawiad Blaenporth


description: Waanti hin beekamne balali'aa jiru mul'ate jedhamu kun baayyee ifaa kan ta'eefi saffisa dachaa sagaleetiin kan balali'aa jirudha jedhan.

title: Paayiletoonni waan hin beekamne balali'u (UFOs) qarqara Ayerlaanditti arguu gabaasan


description: Pennaeth Ysgol Gymunedol Rhosybol ar Ynys Môn yn ddiolchgar i'r cyngor cymuned leol am ariannu prosiect i adeiladu croesfan newydd o flaen yr ysgol.

title: Croesfan newydd wedi ymgyrch disgyblion


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Fe ddangosodd Canolfan Fwyd Cymru "ddiffyg parch" i'w cyflenwyr wrth iddyn nhw fynd i'r wal, yn ôl teulu sy'n magu moch.

title: Cyhuddo Canolfan Fwyd Cymru o 'ddiffyg parch'


authors:
Owain Evans
Newyddion Bbc Cymru

description: Gohebydd BBC Cymru, Owain Evans yn olrhain hanes ei deulu ei hun yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan gofio brawd ei hen-dad-cu, fu farw.

title: Y Rhyfel Mawr: Olrhain hanes fy nheulu fy hun


description: Arolwg yn dangos fod y bwlch rhwng plant o'r ardaloedd mwyaf a lleiaf breintiedig sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon wedi cynyddu.

title: 'Llai o blant o ardaloedd tlawd yn gwneud chwaraeon'


description: Y gantores Shân Cothi sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y gantores Shân Cothi

maintext:
Y gantores a'r cyflwynydd Radio Cymru, Shân Cothi, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma wedi iddi gael ei henwebu gan Catherine Ayers yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Delwedd o finne yn faban mewn hen bram yn y cae gwair adre yn Ffarmers a mrawd Eirian yn meddwl bydde fe'n syniad grêt i dipo fi mas o'r pram - llawn drygioni!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Starsky a Hutch.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Rhedeg ffwl pelt a sgrechen mas o'r dosbarth gwnïo i lawr i gaeau chware Ysgol Llanbed yn wallgo' oherwydd bod rhywun yn chaso fi 'da choryn! (Shimpil braidd!)
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Cyn 'neud abseil i BBC Radio Cymru!
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais I gefnogi ymgyrch Pawen Lawen Al Hughes, fe wnaeth Caryl Parry Jones a Shân Cothi rywbeth arbennig iawn
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Wastad yn llwyddo i redeg yn hwyr a siarad gormod!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Adre... lle ma' popeth cyfforddus o nghwmpas, boed yn stabl neu'n gaeau. Llyn y Fan hefyd yn nefoedd ar y ddaear.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Wwwfff anodd achos ma' cyment ohonynt!
Fel arfer, y noson orau yw'r uchafbwynt mwyaf diweddar llawn adrenalin yn fy mywyd - o noson agoriadol Phantom of the Opera yn y West End i noson Gŵyl y Faenol 'da Bryn Terfel a Michael Ball i gyngerdd Mawreddog Pontrhydfendigaid dathlu 10 Amser Justin Time [elusen a gafodd ei sefydlu gan Shân er cof am ei gŵr, Justin Smith, a fu farw o ganser y pancreas ym mis Medi 2007], ac ar gefn fy ngheffyl Caio.
Ma' 'na gyment o atgofion campus llawn cyffro, fel ca'l y cyfle i raso ceffyl yng Ngŵyl Cheltenham, a'r dathlu i ddilyn, a choncro Kilimanjaro a 'styried bod bywyd mor fregus! O ac o'dd noson dathlu reido beic o Boston i Efrog Newydd ddim yn ddrwg chwaith!
O archif Ateb y Galw:
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Hapus, drygionus a chyrliog!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
The Wizard of Oz - ffantasi a realiti a lliw mewn harmoni. Ti'n gallu dysgu llawer wrth wylio'r ffilm 'na ac mae e'n ffilm berffeth i ymgolli ynddi. Neu The Shawshank Redemption achos golygfa cerddoriaeth godidog Mozart a'r ddeuawd hudolus o Briodas Figaro.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Freddie Mercury. S'dim ishe rheswm... mae ei enw e'n ddigon!
Image copyright Hulton Archive Image caption Mae Shân yn Gaga am Freddie!
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Fi o'dd brenhines Carnifal Neuadd Bro Fana Ffarmers yn 1977 - ma' sash piws 'da fi i brofi hynny!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Bydde rhaid fi wasgu reid fach ar y ceffyl mewn cyn cal stecen fach a chwtsho lan 'da'n anwyliaid... 'sain lico meddwl am y peth i fod yn onest.
Beth yw dy hoff gân a pham?
Anodd ateb! Dwli ar gymaint o bethe ond ar y funud, achos ni newydd recordio hi 'da Elin Fflur, Coflaid yr Angel / Angel, sef clasur Sarah McLachlan.
Image copyright Shân Cothi Image caption Mae Shân ac Elin Fflur wedi recordio Coflaid yr Angel i godi arian i elusen Amser Justin Time
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Mussels, stecen, mousse siocled.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Ceridwen y wrach.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Gillian Elisa


description: Plismyn yn poeni am les dynes sydd ar goll yng Nghaerdydd.

title: Plismyn yn poeni am les dynes o Gaerdydd


description: Teulu sy'n magu moch ym Mae Colwyn yn dweud eu bod yn debygol o golli bron i £17,000 ar ôl i Ganolfan Fwyd Cymru fynd i'r wal.

title: Canolfan Fwyd Bodnant â 'dim parch' at gyflenwyr


description: Ymosododd dyn a dynes ar fachgen a'i fam ar fws ger Y Barri wedi iddi ddweud ei bod hi o Israel.

title: Heddlu'n ymchwilio i drosedd casineb yn Y Barri


description: Ffigyrau newydd yn dangos bod gan Garchar y Parc y gyfradd uchaf o hunan-niweidio ymysg troseddwyr ifanc yng Nghymru a Lloegr.

title: Pryder am lefel hunan-niweidio ymysg troseddwyr ifanc


description: Cynllun arbennig i roi cymorth i bobl ifanc sy'n dioddef o iselder ar gael am y tro cyntaf drwy'r iaith Gymraeg.

title: Cynllun iselder ar gyfer pobl ifanc ar gael yn y Gymraeg


description: 'Mae'r rhai sy'n datgan diffyg hyder yn y Prif Weinidog yn gorfesur eu pŵer,' medd y cyn-weinidog Guto Bebb.

title: Bebb: Gwrthwynebwyr Theresa May yn gorfesur eu pŵer

maintext:
Image copyright San Steffan Image caption Gadawodd Mr Bebb ei swydd fel gweinidog amddiffyn ym mis Gorffennaf
Yn ôl y cyn-weinidog Guto Bebb dyw'r ymdrechion i gael gwared â Theresa May yn ddim mwy na "hunan-faldod".
Mewn cyfweliad â'r BBC ddydd Sul dywedodd AS Ceidwadol Aberconwy fod y rhai hynny a oedd yn ysgrifennu llythyron o ddiffyg hyder yn "gorfesur eu pŵer".
Bydd y Prif Weinidog, sydd eisoes wedi ei beirniadu'n hallt am ei chynllun drafft ar Brexit, yn wynebu her i'w harweinyddiaeth os yw 48 aelod yn ysgrifennu i ddweud nad oes ganddynt hyder ynddi.
Hyd yma mae 24 AC Ceidwadol wedi cyflwyno llythyron o ddiffyg hyder yn agored.
Mae rhai Aelodau Ceidwadol sydd o blaid Brexit wedi dweud bod y nifer hwnnw wedi'i gyrraedd ond nad yw dymuniad pawb eto'n gyhoeddus.
"Hyd yn oed os oes 48 aelod yn datgan yn ysgrifenedig nad oes ganddynt hyder - mae'r ffaith nad yw pawb wedi nodi hynny'n gyhoeddus hyd yma o ddiddordeb i fi a'm cyd-aelodau yn San Steffan," meddai Mr Bebb.
'May ddim yn haeddu pleidlais o ddiffyg hyder'
Dywedodd Mr Bebb hefyd: "Ers i mi adael ddydd Iau un o'r materion ry'n wedi bod yn ei drafod yw'r ffaith fod Steve Baker, Jacob Rees-Mogg ac eraill yn Grŵp Ymchwil Ewrop (ERG) wedi gorfesur y pŵer sydd ganddynt.
"Fy nheimlad personol i am y sefyllfa yw nad yw hi'n debygol y bydd Theresa May yn wynebu pleidlais o ddiffyg hyder - a dyw hi ddim yn haeddu colli pleidlais o'r fath - i fod yn onest mae'r cyfan yn edrych fel sioe ymylol o hunan-faldod."
Fe adawodd Mr Bebb, sy'n dymuno aros yn rhan o'r UE, ei swydd fel gweinidog amddiffyn fis Gorffennaf er mwyn pleidleisio yn erbyn y llywodraeth ar Fesur Tollau Brexit.
Ychwanegodd Mr Bebb y bydd hi'n anodd i Mrs May gael y cytundeb drafft drwy'r senedd.
Mewn cyfweliad cynharach dywedodd y cyn-Weinidog amddiffyn ei fod wedi dod i'r casgliad bod rhaid gadael i'r bobl a bleidleisiodd i adael yr Undeb Ewropeaidd benderfynu a ydyn nhw'n fodlon gyda'r cytundeb y byddai'r Prif Weinidog yn ei sicrhau.


description: Heddlu Dyfed Powys yn apelio am wybodaeth wedi i ddyn farw mewn gwrthdrawiad ger Llanelli yn gynnar fore Mercher.

title: Cyhoeddi enw wedi gwrthdrawiad angheuol ger Llanelli


description: Mae'r Bartneriaeth Awyr Agored wedi cael ei henwi fel Sefydliad y Flwyddyn yng Ngwobrau Chwaraeon Cymru 2018.

title: Dynes gollodd chwe stôn yn diolch i elusen awyr agored


description: Mae na gynllun ar droed yn y gogledd i helpu barbwyr i roi cymorth i gwsmeriaid sy'n trafod iechyd meddwl.

title: Barbwyr yng ngogledd Cymru i dderbyn hyfforddiant iechyd meddwl


description: Aelod blaenllaw o eglwys Tystion Jehofa yn Y Barri yn cael ei garcharu am 14 mlynedd am gyfres o ymosodiadau rhywiol.

title: 14 mlynedd o garchar i arweinydd Tystion Jehofa

maintext:
Image copyright Athena Image caption Fe wadodd Mark Sewell y cyhuddiadau iddo ymosod ar ferched rhwng 1987 a 1995
Mae un o arweinwyr eglwys Tystion Jehofa yn Y Barri wedi ei garcharu am 14 mlynedd ar ôl iddo ymosod yn rhywiol ar ferched ifanc yn yr eglwys.
Yn Llys y Goron Merthyr Tudful cafwyd Mark Sewell, 53 oed, yn euog o wyth trosedd rhywiol. Clywodd y llys iddo dreisio un wraig, a cham drin yn rhywiol nifer o ferched ifanc.
Wrth gyhoeddi'r ddedfryd dywedodd y Barnwr Richard Twomlow: "Roeddech mewn swydd o ymddiriedaeth fel aelod blaenllaw o'r eglwys.
"Doedd eich dioddefwyr ddim yn teimlo eu bod yn rhydd i son am eu profiadau oherwydd eich swydd gyfrifol yn yr eglwys. Nid ydych wedi dangos unrhyw edifeirwch o gwbl."
Statws uchel
Clywodd y llys bod Sewell yn aelod uchel ei barch yn yr eglwys - ac yn ôl yr erlyniad fe fanteisiodd ar ei statws i "ecsploetio a cham-drin" gwragedd a phlant yn yr eglwys.
Dywedodd Sarah Waters ar ran yr erlyniad: "Fe ddefnyddiodd ei statws uchel ymhlith cynulleidfa'r Tystion Jehofa i ymddwyn mewn ffordd amhriodol yn rhywiol gyda merched. Fe ddefnyddiodd ei ddylanwad dros gyfnod o flynyddoedd er mwyn cam drin merched yn rhywiol."
Yn ystod yr achos fe glywodd y llys fod arweinwyr yr eglwys wedi gorchymyn y merched i beidio siarad am y digwyddiadau, a pan gafodd yr achos ei ystyried gan bwyllgor disgyblu yn yr eglwys, cafodd Sewell ei glirio o'r cyhuddiadau.
Dywedodd un o'r dioddefwyr: "Roeddwn i'n teimlo fy mod wedi cael fy chwalu. Roedd e fel roedd ganddo rym dros bawb a doedd neb yn gallu gweld y gwir heblaw am fi".
Mae eglwysi Tystion Jehofa wedi eu cofrestru fel elusennau. Mae'r Comisiwn Elusennau wedi dweud eu bod yn ymchwilio i'r achos.


description: Ellis Jenkins yn dweud ei fod yn parhau i obeithio dychwelyd erbyn Cwpan y Byd, wrth iddo ddisgwyl i weld pa mor ddifrifol yw ei anaf.

title: Gwella erbyn Cwpan y Byd yn 'nod' o hyd i Ellis Jenkins


description: Mae gan Wrex y Ddraig sef masgot Wrecsam, gân a symudiadau i helpu disgyblion ddysgu tabl 9. Ydych chi’n barod?

title: Tabl 9 yn Gymraeg gyda Wrex y Ddraig


description: Yr actor Mathew Rhys yn dweud ei fod yn siarad Cymraeg gyda'i fab, gyda'r gobaith y bydd yn "deall yr iaith drwy gydol ei oes".

title: Yr actor Matthew Rhys am i'w fab siarad Cymraeg


description: Mae tref Crug Hywel newydd ennill yr anrhydedd o gael ei enwi'n stryd fawr orau Prydain... dyma'r bobl sy'n rhedeg y busnesau

title: Lluniau: Y bobl tu ôl i Stryd Fawr orau Prydain

maintext:
Yn ddiweddar cyhoeddwyd bod tref Crug Hywel ym Mhowys wedi ennill gwobr Brydeinig yn dathlu'r stryd fawr.
Ymysg cystadleuaeth ffyrnig rhwng strydoedd dros y Deyrnas Unedig, enillodd y dref oherwydd ei gymysgedd unigryw o siopau annibynnol a'r amrywiaeth o fusnesau sydd ar gael.
Ond wrth gwrs, tu ôl i bob busnes bach llwyddiannus mae pobl, a dyma rai o'r bobl sydd yn gyfrifol am lwyddiant Crug Hywel.
Mae Emma Corfield-Walters yn greadur prin iawn erbyn hyn, hi yw perchennog siop lyfrau annibynnol Bookish. Mae hi hefyd wedi ennill gwobr Arwres y Stryd Fawr, gwobr ychwanegol i'r brif wobr, am ei chyfraniad unigol at lwyddiant y dref
Mae Bex a Lucy'n hapus yn eu gwaith ym mhobydd teuluol Askew's, a pha ryfedd...
Paj, chef gwesty'r Bear ar sgwâr Crug Hywel, yn arbrofi gyda danteithion arbennig ar gyfer dathliadau nos Galan y gwesty
"Beth gymerwch chi?" Ai dyna mae Steve, sy'n gweithio tu ôl i far y Bear, yn ei ddweud yn ei gwsg bellach?
Busnes teulu yw siop adrannol Nicholls a ddechreuodd yn y dref yn 1925 yn gwerthu nwyddau amaethyddol. Ers hynny mae wedi datblygu i fod yn fusnes llwyddiannus a phrysur, fel mae Karen yn medru tystio...
... tra bod Brenda'n edrych ar ôl y cwsmeriaid ar lawr y siop
Mae Andrew Roberts yn ffotograffydd lleol sy'n gwerthu ei luniau yng nghyntedd yr hen neuadd farchnad... ond mae'n waith oer
Mae Crug Hywel yn ffodus i gael nid dim ond un, ond dwy siop adrannol deuluol. Dechreuodd Herbert Webb fusnes Webbs yn 1936 yn gwerthu paraffin o gefn fan. Benthycodd £10 oddi wrth ei fam i gychwyn y busnes, fe dalodd y swm yn ôl iddi o fewn wythnos, ac mae'r gweddill yn hanes
Heddiw mae teulu Herbert dal yn cadw'r fflam ynghyn. Dyma Mike Webb, un o feibion Herbert ar y ffôn yn trefnu...
... tra fod John, un o feibion eraill Herbert, yn adeilad arall siop Webbs. Dyma hen storfa ŷd sy'n dyddio o'r flwyddyn 1650 ond bellach yn gartref da i welyau Crug Hywel
Mae siop cigydd Cashells wedi bod ar y stryd fawr ers dros 35 o flynyddoedd
Maen nhw'n arbenigo mewn cynnyrch ffermydd lleol, gan gynnwys fferm Neuadd Fawr sy'n perthyn i'r teulu Rees, perchnogion Cashells
Llongyfarchiadau i holl staff a pherchnogion busnesau bach Crug Hywel sydd wedi llwyddo i ddringo'r llethrau serth, a ffynnu. Hir oes i'r stryd fawr!
Hefyd ar Cymru Fyw:


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Ffrae yn codi ynghylch perfformiad y corff sy'n gyfrifol am godi safonau ysgolion yng nghanolbarth a gorllewin Cymru.

title: Ffrae yn codi am berfformiad corff codi safonau addysg


description: Mae'r Grid Cenedlaethol yn gobeithio gallu cael gwared â 10 peilon o aber Afon Dwyryd, ger Penrhyndeudraeth erbyn 2024.

title: 'Carreg filltir' cynllun i waredu peilonau yng Ngwynedd


description: Dyn ifanc o Bwllheli yn mynnu nad oedd yn gwybod sut i wn gael ei danio mewn cerbyd gan arwain at farwolaeth ei ffrind.

title: Achos Llanbedrog: 'Dim syniad sut i wn gael ei danio'


description: Byddai colli cwmni awyrennau Flybe o Faes Awyr Caerdydd yn "drychinebus", yn ôl cyn-bennaeth marchnata'r maes awyr.

title: 'Byddai colli Flybe yn drychinebus' i Faes Awyr Caerdydd


description: Nid Hedd Wyn oedd yr unig fardd Cymreig gafodd ei ladd yn y Rhyfel Mawr

title: Bardd Cymreig arall y rhyfel

maintext:
Image caption Edward Thomas
Mae nifer yn gwybod am farwolaeth Hedd Wyn, bardd y Gadair Ddu, ond faint ohonoch chi sy'n gwybod am hanes bardd arall o dras Cymreig fu farw yn ystod brwydro ffyrnig y Rhyfel Byd Cyntaf?
Cafodd Edward Thomas ei ladd ym mrwydr Arras ar 9 Ebrill 1917. Er mai yn Lambeth yn Llundain y cafodd ei eni, Cymry oedd y rhan fwyaf o'i deulu ac roedd ei dad yn siarad Cymraeg.
Fe greodd Cymru a'i diwylliant argraff fawr ar Edward Thomas pan yn ifanc yn ôl Dr Andrew Webb, Pennaeth Ysgol Lenyddiaeth Saesneg Prifysgol Bangor:
"Treuliodd Edward Thomas gryn dipyn o amser yng Nghymru gyda theulu ei dad ym Mhontarddulais, ac yn Rhydaman, gan ddod dan ddylanwad y bardd a'r ysgolhaig, Gwili (John Jenkins), a'i cyflwynodd i'r traddodiad barddol Cymreig, i'r mesurau caeth, i'r gynghanedd ac i chwedlau Cymru a'r Mabinogi.
"Roedd OM Edwards yn ddylanwad mawr arno yn Rhydychen hefyd ac roedd ef â'i fryd ar sefydlu 'llenyddiaeth a oedd yn Saesneg o ran iaith ond yn Gymreig o ran ysbryd'. Aeth Edward Thomas i'r afael â'r her hon, gan gyhoeddi pedair cyfrol Gymreig o ran natur yn y blynyddoedd ar ôl iddo adael y coleg gan gyflwyno'r gyfrol gyntaf, Horae solitariae, i OM Edwards.
Image caption Roedd OM Edwards yn ddylanwad mawr ar Edward Thomas
"Hyd yma mae Edward Thomas wedi ei weld fel bardd Seisnig. Bellach - ganrif ar ôl ei farw - mae'n bryd i ni ei hawlio'n ôl fel bardd Cymreig."
Yr awen yn cydio
Yn ystod ei gyfnod fel beirniad llenyddol y Daily Chronicle yn Llundain ar ddechrau'r ugeinfed ganrif, daeth Thomas ar draws y bardd-drempyn Cymreig, WH Davies gan ddylanwadu'n fawr arno o ran meithrin ei waith, ei yrfa a'i boblogrwydd ef.
Daeth yn gyfaill agos hefyd â'r bardd Americanaidd, Robert Frost a mae 'na ddyfalu mai Thomas oedd ysbrydoliaeth Frost ar gyfer un o'i gerddi enwocaf The Road Not Taken. Bu Frost yn ddylanwadol ar Thomas hefyd gan ei annog i ddechrau barddoni gan nad oedd wedi cyfansoddi'r un gerdd tan diwedd 1914, a chyn hynny roedd tipyn yn fwy adnabyddus fel awdur a beirniad llenyddol.
Bellach - ganrif ar ôl ei farw - mae'n bryd i ni hawlio Edward Thomas yn ôl fel bardd Cymreig. Dr Andrew Webb
"Mae dylanwad Cymru yn drwm ar gerddi Edward Thomas" yn ôl Andrew Webb.
"Mae un o'i gerddi, Head and Bottle, mewn cynghanedd, ac mae cyffyrddiadau cynganeddol i'w gweld mewn nifer o rai eraill - rhywbeth nad yw beirniaid llenyddol o'r tu hwnt i'r ffin wedi ei weld na'i gydnabod bob tro."
Image caption Milwyr ar eu ffordd i'r frwydr yn Arras, 1917
I faes y gad
Fodd bynnag, dylanwadodd Robert Frost mewn ffordd arall ar Edward Thomas. Dewisodd Thomas ddehongli The Road Not Taken fel beirniadaeth ohono am beidio â ymuno â'r fyddin - rhywbeth nad oedd Robert Frost wedi ei fwriadu mae'n debyg.
Daeth Thomas i'r casgliad felly yng Ngorffennaf 1915 y byddai'n rhaid iddo ymuno yn y brwydro, er ei fod erbyn hynny yn ei dridegau hwyr ac yn dad i dri o blant.
Ychydig fisoedd yn unig ar ôl ei anfon i'r ffosydd, cafodd ei ladd ar ôl iddo gael ei saethu yn ei frest ym mrwydr Arras yng ngogledd Ffrainc.
Roedd marwolaeth Edward Thomas yn ergyd drom i WH Davies. Lluniodd farwnad coffa iddo, Killed In Action (Edward Thomas), yn y casgliad o gerddi Raptures a gyhoeddodd ym 1918.
Cyfansoddodd Edward Thomas y cyfan o'i farddoniaeth yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ond prin iawn yw ei gyfeiriadau uniongyrchol at y rhyfel yn ei gerddi.
Mae e'n cael ei goffáu gyda beirdd eraill y Rhyfel Mawr yn Poet's Corner yn Abaty Westminster.
Image caption Mae enw Edward Thomas ar y garreg sy'n coffáu beirdd y Rhyfel Mawr yn Abaty Westminster
Cafodd yr erthygl yma ei chyhoeddi gyntaf ar BBC Cymru Fyw ym mis Ebrill 2017


description: Gôl munud olaf gan Carlisle yn sicrhau buddugoliaeth yn erbyn yr ymwelwyr yn Adran 2.

title: Carlisle 3-2 Casnewydd


description: Y stori anhygoel tu ôl un o ganeuon y band 9Bach sy'n dangos mor fach yw'r byd

title: Sut daeth 9Bach o hyd i'r 'bachgen oedd yn byw efo cŵn'

maintext:
Image copyright Real World Records Image caption Ivan Mishukov heddiw, mewn golygfa o fideo 9Bach
Fis Mehefin rhyddhawyd ffilm am stori wir bachgen bach o Rwsia fu'n byw gyda theulu o gŵn ar strydoedd Moscow. Rhyfeddwyd at stori'r bachgen yn ffilm 'Lek and the Dogs' oedd wedi ymddangos mewn llyfrau a rhaglenni teledu hefyd, ond wyddai neb beth ddaeth o'r bachgen go iawn, Ivan Mishukov...
Tan i fand o Gymru sgrifennu cân amdano a llwyddo nid yn unig i'w ddarganfod ond ei gynnwys yn eu fideo hefyd.
Bu Lisa Jên o'r band 9Bach yn dweud stori ryfeddol Ivan a'r hanes tu ôl i'r fideo a'u sengl ddiweddaraf ar Raglen Aled Hughes, Radio Cymru.
"Wnes i sgrifennu cân ar gyfer yr albym Anian, o stori wir ddes i ar draws ar ddrama ar Radio 4 o'r enw, Ivan and the Dogs," meddai Lisa Jên.
"Stori oedd hi am Ivan Mishukov oedd yn byw yn Moscow. Roedd yn dod o gartref di-gariad di-freintiedig adeg cwymp yr Undeb Sofietaidd. Mi gerddodd allan yn bedair oed, i ganol yr eira a mynd i fyw efo pac o gŵn gwyllt am ddwy neu dair blynedd.
"Dyw cŵn ddim yn dweud celwydda' oedd mantra Ivan, a doedd o erioed wedi teimlo cariad tebyg i gariad y cŵn 'ma.
Arweinydd y pac
"Roedd Ivan yn cymryd bwyd o'r biniau ac yn bwydo ei hun a'r cŵn, ac felly roedd y cŵn yn meddwl, 'ok, os wnei di hyn i ni, wnawn ni dy gadw di'n gynnes.'
A dyna fel oeddan yn byw - Ifan a tua 12 o gŵn yn byw'n danddaearol ar strydoedd Moscow. Wnaethon nhw ddod yn deulu, ac ar ôl tua blwyddyn, Ifan oedd y pack leader -pen blaidd y cŵn.
Image copyright York Tillyer yorktillyer.com Image caption Sgrifennodd Lisa Jên y gân 'Ifan' ar ôl clywed y stori ar raglen radio
"Ond gydag amser, daeth yr heddlu i ddeall bod yna hogyn bach yn cerdded ar ei bedwar ac roedd gynnon nhw gywilydd mawr o hyn. Bob tro roedden nhw'n trio dal Ivan, roedd y cŵn yn mynd amdanyn nhw.
"Wnaeth yr heddlu drio dal Ivan rhyw dair gwaith yn y rhwyd 'ma, fel anifail, a'r trydydd gwaith wnaethon nhw lwyddo drwy rhoi cig mewn un congl ac aeth y cŵn am y cig. Mae'n debyg wedi i'r heddlu ddal Ivan yn y trap 'ma, bod Ivan yn beichio crïo yng nghefn y fan ar y ffordd i rhyw gartre' plant tra bod y cŵn wedi rhedeg drwy'r ddinas am ddiwrnodia' yn chwilio amdano.
"Felly roedd y gân am y teimlad yna...y tristwch o gael eu gwahanu ac yn gofyn ydy o'n iawn dan amgylchiadau fel hyn i ni ddweud bod Ivan angen ei achub? Doedd o ddim isho ei achub, roedd o'n hapus fel oedd o yn byw efo'r cŵn.
Image copyright Real World Records
"Wrth i mi 'sgrifennu'r gân o'n i'n meddwl fod gen i ychydig o poetic licence. Wedi'r cyfan, fyddai Ivan byth yn clywed y gân...
"Wel, mae genna'i ffrind o'r enw Guto sy'n creu'r delweddau i ganeuon 9Bach a fo sydd yn gwneud llawer o'n fideos ni. Soniodd byddai wrth ei fodd yn gwneud fideo o'r gân, Ifan.
"Be' wnaeth Guto oedd mynd at ffrind iddo oedd yn byw yn Clynnog oedd yn arfer byw yn Moscow a gofyn os oedd o'n gyfarwydd â rhywun fyddai'n medru helpu drwy fynd allan i strydoedd Moscow i geisio ffilmio ychydig o eira ac amell i gi efallai.
"Roedd y person yma'n 'nabod dyn o'r enw Andrey a gofynnodd iddo helpu, ond aeth Andrey gam ymhellach o thrio cysylltu gyda'r Ivan gwreiddiol.
"Mi lwyddodd i ffeindio Ivan drwy eu fersiwn nhw o Facebook a dyma Ivan yn gofyn am glywed y gân.
Image copyright Real World Records Image caption Un o gŵn Moscow yn fideo 9Bach
"Doedd Ivan ddim yn deall gair o Saesneg felly wnaeth Andrey ddweud stori'r gân a'i chyfieithu iddo. Ac roedd o wrth ei fodd!
"Gofynnodd i Andrey os fyddai'n hoffi iddo fod yn y fideo. A dyna ddigwydodd!
"Wnaeth Ivan ddangos y mannau lle roedd o'n cadw'n gynnes efo'r cŵn, lle oedd y bloc o fflatiau oedd yn arfer byw ynddyn nhw cyn iddo gerdded allan... felly 'da ni mewn cysylltiad gydag Ivan.
"Mae llwyth o lyfrau a ffilmiau wedi eu gwneud amdano ond neb wedi meddwl mynd i chwilio amdano.
"Yn wir ar ddiwedd cyfweliadau ar gyfer y ffilm Leck and the Dogs, mae rhywun yn dweud nad oes ganddyn nhw syniad beth oedd wedi digwydd i Ivan a'i fod yn siŵr o fod yn y gwter yn rhywle!
"Felly unwaith eto, cafodd Ivan ei ddiystyru'n llwyr! Roedden nhw'n ddigon parod i ddefnyddio'i stori, heb ffwdanu ceisio darganfod beth ddigwyddodd wedyn.
"O fod mewn cysylltiad ag Ivan, sydd erbyn hyn yn ei ugeiniau hwyr, mae'n dweud ei fod wedi gweld trwy'r holl ddarnau o gelf ac ati sydd wedi eu gwneud am ei fywyd ond mae'n falch iawn o 9Bach gan bod ni wedi trin ei stori gyda pharch."
Cafodd Ivan ei roi mewn cartref plant ar ôl cael ei ddal meddai Lisa a chael ei faethu wedyn gan wraig wnaeth roi ci iddo'n anrheg.
Stopiodd gyfarth a cherdded ar ei bedwar a llwyddodd i gyfleu ei stori. Mae bellach yn byw yn ei gymuned ac yn gweithio mewn ffatri meddai Lisa.
Mae Lisa yn gobeithio y gallan nhw gyfarfod ac mae Ivan yn awyddus i ddod i Gymru.
Byd bach...
Efallai o ddiddordeb:


description: Dyn oedd yn defnyddio datgelydd metel yn credu iddo ddod o hyd i domen gladdu Geltaidd yn y gorllewin.

title: Dod o hyd i gerbyd rhyfel Celtaidd yn Sir Benfro

maintext:
Image copyright Mike Smith
Mae dyn oedd yn defnyddio datgelydd metel yn credu iddo ddod o hyd i domen gladdu Geltaidd arbennig yn y gorllewin.
Cred Mike Smith fod y bedd ar gyfer cerbyd rhyfel - a'i fod yn safle o bwys.
Roedd hi'n arferiad i benaethiaid llwythi Celtaidd gael eu claddu gyda'u cerbyd rhyfel, eu ceffylau a hyd yn oed eu harfau.
Dywed Mr Smith ei bod yn bosib bod y bedd gerllaw pentref o'r Oes Gerrig.
Mae'r lleoliad yn gyfrinach am y tro tan y bydd archeolegwyr yn cael cyfle i archwilio'r safle yn fanwl.
Roedd Mr Smith yn archwilio'r ardal yn ne Sir Benfro ym mis Chwefror pan ddaeth o hyd i ddarn o fetal - 'broes' oedd e'n credu oedd yn dyddio o'r Canol Oesoedd.
Image copyright Mike Smith Image caption Rhan o harnais sy'n awgrymu mai dwy ferlen fyddai wedi tywys y cerbyd rhyfel
Ond dywedodd arbenigwr wrtho nad broes oedd e ond yn hytrach ei fod yn rhan o harnais ceffyl Celtaidd oedd yn dyddio nôl i 600CC.
Fe wnaeth Mr Smith o Aberdaugleddau ddychwelyd i'r safle y diwrnod canlynol, gan ddarganfod mwy o eitemau.
"O ni'n gwybod am eu pwysigrwydd yn syth," meddai Mr Smith, sydd wedi bod yn chwilio am hen drysorau am tua 30 mlynedd.
"O ni wedi darllen am domenni claddu cerbyd rhyfel... ac mae dod o hyd i un wedi bod yn anrhydedd."
Image copyright Mike Smith Image caption Fe wnaeth Mike Smith (canol) ddychwelyd i'r safle ar ôl ei ddarganfyddiad cyntaf
Ar y dechrau dywedodd arbenigwyr wrtho eu bod yn amau ei stori.
"Ro nhw'n dweud chi yn anghywir,' meddai, "does yr un wedi ei ddarganfod yn y rhan yma o'r wlad."
Ond ym mis Mehefin fe wnaeth Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed ac Amgueddfa Cymru gynnal archwiliad o'r safle.
Fe wnaeth offer radar ddangos patrwm o waliau a ffosydd oedd yn awgrymu hen bentref Celtaidd, o bosib yn fwy na Castell Henllys ger Crymych.
Fe wnaeth y cloddio cychwynnol ddod o hyd i dop olwynion cerbyd rhyfel.
Erbyn hyn mae'r tir wedi cael ei ailosod er mwyn diogelu'r safle.
Mae cynlluniau ar y gweill ar gyfer cloddio mwy eang gan archeolegwyr y flwyddyn nesa.


authors:
Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Mae diffyg ymwybyddiaeth ynghylch y tri ymgeisydd sy'n gobeithio fod yn Brif Weinidog nesaf Cymru, medd y gohebydd gwleidyddol Daniel Davies.

title: 'Ddim yn gwybod' pwy ddylai arwain Llafur Cymru nesaf


description: Is-ganghellor Prifysgol Abertawe a deon yr Ysgol Reolaeth wedi eu gwahardd o'u gwaith tra bod ymchwiliad mewnol yn cael ei gynnal.

title: Is-ganghellor Prifysgol Abertawe wedi'i wahardd


description: Y cyn-chwaraewr pêl-droed rhyngwladol, Iwan Roberts a'r cyn-chwaraewr rygbi rhyngwladol, Emyr Lewis sy'n cymryd rhan yn rownd chwaraeon ein cwis tafarn.

title: Cwis tafarn: Pwy sy'n gwybod y mwyaf am ei gêm ei hun?


description: Trafnidiaeth Cymru yn dweud eu bod nhw ar ganol trwsio mwy na 40 o drenau ac y byddan nhw ddim yn weithredol am dair wythnos.

title: Mwy na 40 o drenau Trafnidiaeth Cymru i gael eu trwsio


description: Hanes rhyfeddol y llythyr oedd ym mhoced milwr o Gymru pan gafodd ei saethu'n farw yn y Rhyfel Mawr.

title: 'Braint a dyletswydd' rhannu hanes milwr rhif 155380

maintext:
Mae'n "fraint" ac yn "ddyletswydd" rhannu hanesion perthnasau a fu farw yn y Rhyfeloedd Byd, yn ôl nai milwr o Sir Gaerfyrddin a gafodd ei saethu'n farw ar faes y gad yn ystod y Rhyfel Mawr.
Cafodd Haydn Davies ei enwi ar ôl ei ewythr, Haydn Gwion Morris, a fu farw yn 23 mlwydd oed yn Ffrainc ar 6 Mai 1917.
Brawd Haydn Morris, David John Morris, wnaeth ei ddarganfod yn farw mewn ffos - roedd y ddau wedi ymuno â'r Peirianwyr Brenhinol ar yr un pryd ddechrau 1916, gan adael eu cartref yn Hebron a swyddi yn y diwydiant glo.
Mae Mr Davies yn bwriadu ymweld â'r fynwent lle mae ei gorff wedi ei gladdu - a threfnu arbenigwr i atgyweirio'r llythyr oedd ym mhoced ei ewythr pan fu farw, ac sy'n llawn tyllau bwledi.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Haydn Davies sy'n adrodd hanes ei ewythr a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf
Dyna oedd y llythyr olaf i'r ddau frawd ei dderbyn gan eu chwaer, Elsie Davies - mam-gu Mr Davies.
"Ar y llythyr mae'r baw yn y trenches ar y pryd," meddai. "Wrth gwrs, mae'r marcie lle o'dd y bwledi a'r shot wedi taro fe. A tu fewn roedd y neges ola' fe o'i chwaer.
"Mae'n dyddio nôl i 1914 - reit ar gychwyn y rhyfel... pan gadodd e i fynd i'r rhyfel. Oedd e yn ei boced e."
Gyda'r llythyr mewn cyflwr mor frau, dydy Mr Davies, sy'n byw yng Ngwynedd ac yn gyn bennaeth Ysgol Gyfun Llangefni, heb ei agor er mwyn darllen y cynnwys ers blynyddoedd - tan yr wythnos hon.
Image copyright BBC / Llun Teulu Image caption Tynnwyd y llun yma o Haydn Morris - milwr rhif 155380 - yn Chatham yn 1916
"Wi'n cofio darllen e 25 mlynedd yn ôl a'r neges ynddo fo [oedd] cymaint oedd ei chwaer yn caru y ddau frawd, a gobeithio bo' nhw'n sâff ac yn ddiogel.
"Ond hefyd llwyth o newyddion o beth o'dd yn digwydd yn y pentre' yn ei absenoldeb - bod bywyd yn mynd ymlaen yn ôl yn Hebron.
"O'dd dim syniad 'da'r chwaer - mam-gu fi - pa mor ddifrifol oedd y sefyllfa.
O'dd hi'n sgrifennu llythyr am newyddion fel byddech chi'n sgwennu i rywun ar eich gwylia' - ond wrth gwrs 'edrych ymlaen i gweld chi dod nôl'.
"O'n nhw'n meddwl bo' nhw yna am ddwy flynedd a dod adre' yn gynnar ar unrhyw amser ond wrth gwrs... nath hi ddim gweld Haydn eto."
Image caption Mae'r llythyr yn dangos ôl y bwledi a laddodd Haydn Morris
Mae'r llythyr ymhlith casgliad o drugareddau a ddaeth i feddiant Mr Davies yn 1972 pan wnaeth iechyd ei fam-gu, oedd erbyn hynny yn byw yn Aberteifi, ddechrau dirywio.
Mae'n cynnwys lluniau o Haydn Morris yn ei ddillad milwr o 1916, ei fan claddu ym Mynwent Brydeinig Baulencourt yng ngogledd Ffrainc, a phlac efydd oedd yn cael ei roi i deulu pob milwr Prydeinig a fu farw ar faes y gad.
Hefyd mae ganddo lythyr gan David at ei chwaer a ysgrifennodd o long ar ei ffordd yn ôl i Ffrainc wedi triniaeth at anaf a niwmonia mewn ysbyty yn Southampton.
Yn y llythyr roedd yn trafod rhoi broetsh yn anrheg "er cof am eu brawd".
'Sioc'
Wedi'r rhyfel fe aeth yntau ymlaen i weithio fel athro Addysg Gorfforol yn Ystradgynlais a bu farw yn y 1960au.
"Ges i sioc pan welish i nhw, ond wrth fynd yn hynach ddois i sylweddoli pwysigrwydd y digwyddiadau a'u heffaith.
"Bob blwyddyn mae'r teimlad o falchder oherwydd cyfraniad y teulu yn mynd yn gryfach - dwi'n teimlo bod dyletswydd i rannu'r storïau 'ma - mae pobl angen gwybod y storïau 'ma."
Mae Mr Davies a'i frawd Phillip bellach yn bwriadu teithio i Ffrainc i weld lle yn union y gafodd Haydn Morris ei gladdu.
Dywed ei fod yn "teimlo'n agos iawn i'r seremoni" Sul y Cofio oherwydd profiadau ei berthnasau, a bydd yn ei gwylio "ar y teledu, ar ben fy hun yn pwyso a mesur".


description: Gadewch i Clara’r Iâr gael eich dosbarth ar eu traed a dawnsio tra’n dysgu tabl 11.

title: Tabl 11 yn Gymraeg gyda Clara’r Iâr


description: Rhybudd melyn am law trwm a gwyntoedd cryfion dros dde Cymru brynhawn Gwener.

title: Tywydd: Rhybudd melyn dros rannau o Gymru


description: "Camddealltwriaeth" oedd digwyddiad pan gafodd yr heddlu eu galw i adroddiad o ladrata mewn siop, meddai Malcolm Allen.

title: Malcolm Allen: Digwyddiad siop yn 'gamddealltwriaeth'


description: Ymgyrchwyr hawliau anifeiliaid yn poeni am ddiogelwch cŵn sy'n cael eu defnyddio yn anghyfreithlon i fagu cŵn bach .

title: Pryder y gallai cŵn bridio gael eu saethu


description: Cwest i wrthdrawiad angheuol ar yr M4 fis Mehefin yn clywed fod y gyrrwr yn feddw a heb basio'i brawf gyrru.

title: Gyrrwr 'meddw a heb drwydded lawn' wrth y llyw ar yr M4


description: Mudiad Urdd Gobaith Cymru yn cyfranu £25.5m i'r economi yn y flwyddyn 2017-18, yn ôl adroddiad newydd.

title: Yr Urdd gwerth £25.5m i economi Cymru yn 2017-18


description: Yng nghanfed gêm Neil Warnock fel rheolwr yr Adar Gleision, llwyddodd Caerdydd i ennill o 2-1 gyda gôl hwyr yn erbyn Brighton.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Caerdydd 2-1 Brighton


description: Mwyafrif o ACau o blaid cael gwared a'r Mesur Ymadael gafodd ei basio i warchod pwerau'r Cynulliad yn sgil Brexit.

title: ACau o blaid diddymu'r Mesur Ymadael


description: Mae rhai o sêr y byd rygbi wedi ymuno a Taulupe Faletau mewn ymgyrch i godi arian ar gyfer triniaeth feddygol cefnder wythwr Cymru.

title: Faletau yn codi arian at driniaeth feddygol ei gefnder


description: Mae pedwar dyn wedi cael eu hanafu yn "ddifrifol" yn dilyn gwrthdrawiad â choeden ym Mhontardawe.

title: Pedwar dyn wedi'u hanafu mewn gwrthdrawiad ger Abertawe


description: Bydd Cymru yn llai llewyrchus o ganlyniad i gytundeb drafft Brexit Theresa May, yn ôl y Prif Weinidog Carwyn Jones.

title: Bydd Cymru yn llai llewyrchus o ganlyniad i Brexit'