description: Galw am fwy o wybodaeth am anableddau i rieni gan fam merch naw oed a sgrifennodd lyfryn ei hun pan oedd ond yn bump oed.

title: Galw am lyfryn yn rhoi atebion i rieni am anableddau

maintext:
Image caption Dywed Ceris Williams bod ei merch yn gymeriad positif, ond mae bywyd yn fwy anodd i lawer o blant ag anableddau llai gweledol
Mae mam merch naw oed sydd â pharlys yr ymennydd yn galw am ragor o drafod mewn ysgolion am blant sy'n byw gyda gwahanol anableddau.
Yn ôl Ceris Williams o Gynwyd, ger Corwen yn Sir Ddinbych, byddai mwy o wybodaeth ar gyfer rhieni plant eraill am anableddau yn gwneud hi'n haws i blant anabl gymysgu â phlant eraill.
Dywedodd bod ei merch, Elan yn barod iawn i drafod ei chyflwr ac fe ysgrifennodd lyfryn pan oedd ond yn bump oed er mwyn i ffrindiau ac athrawon allu deall sut mae'n dylanwadau ar ei bywyd bob dydd.
Mae Ms Williams yn dweud y byddai'n fuddiol i bob rhiant gael llyfryn tebyg.
Anableddau 'cudd'
"Bydden i'n hoffi gweld cefnogaeth i rieni... pan ti'n ca'l plentyn efo anabledd, ti ddim yn ca'l instruction book o gwbwl, 'da ni'n gorfod ffeindio'n ffordd ein hunain o gwmpas," meddai.
"Bydde fe'n grêt os fydd pob rhiant falle yn siarad efo plentyn nhw a jyst esbonio - os ma' 'na plentyn efo anabledd, 'dyn nhw ddim mor gwa'niaeth â hynny.
"Falle ma' nhw'n symud a meddwl yn gwa'niaeth ond maen nhw'n blentyn r'un fath â phlentyn nhw yn mynd i'r ysgol yn y bore."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywed Ceris Williams bod Elan yn barod iawn i drafod ei chyflwr
Dywedodd Ms Williams bod Elan wedi cael cefnogaeth dda yn gyson yn Ysgol Bro Dyfrdwy - ysgol prif lif - ond mae'n dweud bod y sefyllfa yn amrywio ar draws Cymru, a bod pethau'n anoddach i blant ag anableddau "cudd" gan gynnwys cyflyrau at y sbectrwm awtistiaeth.
Mae hefyd yn poeni bod anwybodaeth yn arwain at labelu plant yn blant "drwg", ac yn galw am drafodaeth fwy agored ynghylch anableddau.
"Mae Elan yn bositif iawn ond 'di ddim pob plentyn fel'a. Ma' fe yn bwysig iawn bod rhieni yn helpu plant yn mynd yn ôl i ysgol a jest esbonio i 'nhw be' 'di rai o'r anableddau a sut all ffrindia' helpu plant efo anabledd hefyd."
Cwestiynau
Dywedodd y byddai'n croesawu rhoi gwybodaeth i rieni ar ddiwedd tymor yr haf - "rwbeth syml bo' rhieni'n gallu dangos y plant a gweithio efo nhw dros yr haf".
Mae llyfryn o'r fath yn cael ei ddosbarthu, meddai, mewn gwledydd fel America.
Image caption Mae Elan yn dweud ei bod yn gobeithio cystadlu yn y Gemau Paralympaidd
Ychwanegodd bod Elan yn aml yn trafod ei bywyd gyda pharlys yr ymennydd gyda phobl eraill, heb iddyn nhw fod wedi codi'r mater yn gyntaf.
Dywedodd Elan, sy'n gobeithio bod yn fathemategydd a chystadlu yn y Gemau Paralympaidd, bod "pawb yn gofyn cwestiynau" pan roedd yn fengach yn y cyfnod cyn bod modd iddi allu defnyddio'i chadair olwyn drydanol i fynd i'r ysgol.
Roedd y llyfryn a ysgrifennodd bedair blynedd yn ôl yn cynnwys lluniau, "pethau simple fel sut mae limbs fi'n ga'l ei effecto" a rhai o'r heriau yn ei bywyd bob dydd.
Dywedodd bod staff a chyd-ddisgyblion wedi "mwynhau" cynnwys y llyfryn a'i fod wedi eu hysgogi i godi cwestiynau ynghylch anableddau.


description: Tad a chyn-hyfforddwr y pencampwr bocsio Joe Calzaghe, Enzo, wedi marw yn 69 oed.

title: Yr hyfforddwr bocsio, Enzo Calzaghe wedi marw yn 69 oed

fasttext_language: cy


description: Bydd marchnad Y Fflint yn agor am y tro olaf ddydd Gwener cyn cau'n barhaol wedi 700 o fasnachu yn y dref.

title: Marchnad Y Fflint yn agor am y tro olaf


description: Mae angen mwy o gefnogaeth ymarferol ac emosiynol ar deuluoedd sy'n mabwysiadu, yn ôl y Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol.

title: Teuluoedd sy'n mabwysiadu yn galw am help


description: Heddlu'r De i hyfforddi dwbl y nifer o blismyn i ddefnyddio gwn taser yn dilyn cynnydd mewn gangiau cyffuriau sy'n cario arfau.

title: Hyfforddi mwy o blismyn i ddefnyddio gwn Taser


description: Y cyn-AC Simon Thomas wedi ei gyhuddo o greu delweddau anweddus o blant.

title: Cyhuddo Simon Thomas o greu delweddau anweddus o blant


description: Tua 50 o bobl yn cwrdd y tu allan i ysgol uwchradd yn Llanelli er mwyn cefnogi tad i ddisgybl fu farw'r wythnos diwethaf.

title: Protest yn dilyn marwolaeth disgybl 14 oed yn Llanelli

maintext:
Image caption Byron John a'i gefnogwyr y tu allan i Ysgol St John Lloyd ddydd Gwener
Mae tua 50 o bobl yn gwisgo rhosglymau melyn wedi cwrdd y tu allan i ysgol uwchradd yn Llanelli er mwyn cefnogi protest tad wedi marwolaeth disgybl yr wythnos diwethaf.
Y gred yw bod Bradley John, 14 oed, wedi lladd ei hun yn Ysgol Gatholig St John Lloyd.
Ddydd Gwener fe wnaeth ei dad, Byron John, gyflwyno llythyr i'r ysgol yn galw am ymddiswyddiad y pennaeth am yr hyn y mae e'n ei weld fel "y modd y mae wedi ymdrîn â'r sefyllfa".
Mae'r ysgol wedi dweud fod eu meddyliau a'u gweddïau gyda theulu Bradley, a'r cyngor yn dweud eu bod am "gefnogi pawb" sydd wedi eu heffeithio.
Mae Mr John yn cyhuddo'r ysgol o fethu â thaclo achosion o fwlio, gan ddweud fod ei fab wedi dioddef bwlio am 18 mis cyn ei farwolaeth.
"Rwyf am danlinellu'r diffyg gwarchod a methiannau yn y system," meddai.
"Mae e fel bod popeth wedi cael ei 'sgubo dan y carped.
"Mae gyd o'r problemau gafodd eu hamlinellu wedi cael eu hanwybyddu a dwi eisiau gwybod pam."
Nid yw'r ysgol wedi ymateb i'r honiadau.
Image copyright Llun Teulu Image caption Roedd Bradley John yn ddisgybl yn Ysgol St John Lloyd, Llanelli
Dywedodd Gareth Morgans, Cyfarwyddwr Addysg a Gwasanaethau Plant Cyngor Sir Gaerfyrddin: "Mae ein ffocws ar hyn o bryd ar gefnogi pawb sydd wedi eu heffeithio gan y digwyddiad trasig yma.
"Rydym wedi cynnig i gwrdd â Mr John a'i deulu i gynnig unrhyw gefnogaeth bellach sydd ei angen ac i glywed am unrhyw bryderon sydd ganddynt.
"Rydym yn gobeithio y bydd hyn yn digwydd yr wythnos nesaf."
'Sicrhau diogelwch a lles'
Ddydd Iau fe wnaeth yr ysgol roi datganiad yn dweud fod eu meddyliau a'u gweddïau gyda theulu Bradley a'i chwaer Danielle.
Roedd hefyd yn cynnwys sylw gan Mr Morgans: "Rydym yn deall fod ychydig o bryder ynglŷn â digwyddiad yn yr ysgol."
Ychwanegodd: "Rydym yn cydweithio yn agos gyda'r ysgol a nifer o asiantaethau i sicrhau diogelwch a lles yr holl ddisgyblion, staff ac aelodau o gymuned yr ysgol.
"Hoffwn gydnabod cyfraniad proffesiynol a thosturi'r prifathro a'i staff ar yr adeg anodd yma.
"Rwyf hefyd am ddiolch i rieni am eu cefnogaeth, a'r disgyblion am eu haeddfedrwydd."


description: Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn rhoi caniatâd cynllunio i adeiladu ffordd osgoi yn Llanbedr, Gwynedd.

title: Cymeradwyo caniatâd cynllunio i ffordd osgoi yn Llanbedr


description: Yr Alltudion yn codi i'r ail safle yn Adran Dau wedi buddugoliaeth oddi cartref yn erbyn Port Vale.

title: Adran 2: Port Vale 1 - 2 Casnewydd


description: Cipolwg ar godi Bryn Eryr, atyniad newydd Sain Ffagan, Amgueddfa Werin Cymru

title: Cymru yn yr Oes Haearn


description: Jeremy Corbyn yn galw am yr "amrywiaeth mwyaf eang posib" yn y ras i arwain Llafur Cymru.

title: Corbyn: Angen amrywiaeth yn ras arweinydd Llafur Cymru


description: Rhai o ddelweddau cofiadwy o'r Gŵyl Rhif 6 olaf am y tro

title: Lluniau: Gŵyl Rhif 6


description: Ymchwiliad cyhoeddus yn clywed 'straeon dychrynllyd' Cymry a gafodd trallwysiadau gwaed heintiedig yn y 1970au a'r 80au.

title: Ymchwiliad gwaed: 'Cymry'n aros am y gwirionedd'

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae ymchwiliad cyhoeddus wedi clywed bod cleifion o Gymru a gafodd eu heintio ar ôl cael gwaed heintiedig, yn dymuno i'r cyhoedd glywed am eu profiadau.
Mae o leiaf 70 o bobl o Gymru wedi marw o gyflyrau fel Hepatitis C a HIV o ganlyniad i dderbyn gwaed heintiedig yn ystod trallwysiadau gwaeth a thriniaethau eraill yn y 1970au a'r 80au.
Ar ail ddiwrnod yr ymchwiliad yn Llundain, dywedodd y bargyfreithiwr Lloyd Williams QC fod yr unigolion a gafodd eu heffeithio angen clywed y gwirionedd.
Mae disgwyl i'r ymchwiliad bara hyd at ddwy flynedd.
Ymhlith yr achosion sy'n cael eu cyflwyno i'r gwrandawiad mae hanes llanc 17 oed a gafodd wybod bod HIV arno wrth ymweld ag ysbyty ar ben ei hun, gyda gorchymyn i beidio â dweud wrth neb - ddim hyd yn oed ei fam.
Cafodd un dynes ei heintio ar ôl gorfod cael trallwysiad gwaed ar ôl rhoi genedigaeth.
'Straeon dychrynllyd'
Dywedodd Mr Williams yn ei araith agoriadol na ddylai'r ymchwiliad "fethu â sylweddoli maint dicter llwyr y dioddefwyr".
"Mae'r dioddefwyr yn dymuno gwrandawiad i'w straeon, ac mae gyda nhw straeon dychrynllyd i'w hadrodd," meddai.
Image caption Mae Lloyd Williams QC yn cynrychioli cleifion o Gymru, Gogledd Iwerddon a'r Alban
Dywedodd fod rhywun wedi dweud wrth y llanc 17 oed bod ganddo 18 mis yn unig i fyw. Fe gafodd y diagnosis effaith ddifrifol ar ei iechyd meddwl, meddai, gyda'r canlyniad iddo gamddefnyddio sylweddau.
"Ni chafodd unrhyw gefnogaeth na chyngor o gwbwl, ac roedd yn amhosib iddo siarad am y peth gydag unrhyw un oherwydd y stigma ynghylch HIV," meddai Mr Williams. "Mae yn dal yn fyw, ond mae'n crafu byw."
Mae Mr Williams yn cynrychioli 109 o gleifion ac ymgyrchwyr yn yr ymchwiliad - y mwyafrif o Gymru.
Fe wnaeth ei ddisgrifio fel "dioddefwyr hollol ddiniwed methiannau trychinebus... sydd wedi condemnio miloedd i farw'n gynamserol a miloedd lawer yn rhagor i fyw dan gysgod salwch, ofn, dicter a thlodi."
Mae'r dioddefwyr, meddai, yn flin eu bod wedi gorfod ymladd yn galed "am bob peth, gan gynnwys triniaeth a chefnogaeth ariannol".
"Yr ymchwiliad hwn fydd y cyfle cyntaf ac olaf i ddioddefwyr wybod y gwirionedd ynglŷn â pham... ac ym mha amgylchiadau y cawson nhw eu [rhoi mewn perygl trwy gael] gwaed heintiedig," ychwanegodd.
'Gobaith am gyfiawnder'
Ar draws y DU, mae amcangyfrif bod tua 5,000 o bobl gyda hemoffilia a chyflyrau gwaed eraill wedi cael eu heintio dros gyfnod o 20 mlynedd, a bod bron i 3,000 o'r rheiny wedi marw.
Dywed Nigel Miller, un o ymddiriedolwyr yr elusen Haemophilia Wales, ei fod yn gobeithio y bydd modd "cael rhyw gyfiawnder" ar ran y miloedd o deuluoedd sydd wedi cael eu heffeithio oherwydd trallwysiadau gwaed heintiedig.
Image caption Cafodd Nigel Miller ei heintio gyda Hepatitis C wedi triniaeth at hemoffilia
Cafodd Mr Miller ei heintio gyda Hepatitis C pan roedd oddeutu 14 oed yn sgil pigiadau i drin hemoffilia, ac mae'n ystyried ei hun yn "ffodus" o fod yn dal yn fyw.
Ond dywedodd ei fod "eisiau'r gwirionedd" a chael "gwybod pwy oedd yn gwybod bod y gwaed wedi ei heintio".
Roedd llawer o'r dioddefwyr angen triniaeth i geulo'r gwaed, ond oherwydd y galw am waed bu'n rhaid mewnforio cyflenwadau o'r Unol Daleithiau.
Roedd y cyflenwadau hynny'n cynnwys gwaed wedi ei werthu gan garcharorion, ac unigolion oedd â risg uchel o fod â heintiau yn y gwaed.
Yn 1991 y daeth trefn i rym i sgrinio gwaed rhag ei fod yn cario haint.


description: Gweilch yn newid 12 o'r tîm gollodd yn erbyn Munster wythnos diwethaf i ennill gartref o 27-10 yn erbyn Benetton nos Sadwrn.

title: Pro 14: Gweilch 27-10 Benetton


description: Myfyrwyr Bangor yn ailenwi eu cymdeithas drama ar ôl John Gwilym Jones ac yn gweithio i ehangu'r apêl ar ei chyfer.

title: Gwedd newydd i gymdeithas ddrama Gymraeg Prifysgol Bangor


description: Mae chwaraewr rygbi o Samoa wedi pledio yn euog i gyhuddiadau o ymosod yn dilyn ffrwgwd gyda thîm 7-bob-ochr Cymru.

title: Chwaraewr rygbi Samoa'n pledio'n euog i ymosod ar Gymro


description: Agor a gohirio cwest i farwolaeth Cymraes a gafodd ei chanfod yn farw mewn pwll nofio ar noson gyntaf ei gwyliau yn Bali.

title: Agor a gohirio cwest i farwolaeth Cymraes yn Bali


description: Roedd Mathew Parry yn chwarae i Glwb Rygbi Pwllheli pan gafodd ei anafu'n wael ar 15 Medi.

title: Hel arian i chwaraewr rygbi wedi anaf difrifol


description: Bydd papur newydd digidol yr Eisteddfod Genedlaethol yn ôl eleni gyda fformat newydd ar gyfer y Brifwyl yn Y Fenni.

title: Llais y Maes yn ôl gyda fformat newydd yn Y Fenni


description: Bdd yr Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei chynnal yn Nhregaron yn 2020.

title: Ceredigion yn croesawu'r Eisteddfod


description: Galwadau ar Lywodraeth Cymru i "ddangos y ffordd" ar ôl iddi ddod i'r amlwg nad ydynt yn defnyddio unrhyw geir trydan neu hybrid.

title: Llywodraeth angen 'gosod safonau' ar ddefnydd ceir trydan


description: Be'n union yw "an area the size of Wales"?

title: Beth yw maint Cymru?

maintext:
"An area the size of Wales." Dyma ymadrodd sy'n cael ei ddefnyddio yn aml wrth i newyddiadurwyr a chyflwynwyr teledu geisio rhoi syniad o faint rhyw arwynebedd penodol.
Ond beth am faint ein gwlad? Mae 'maint Cymru' wedi ei ddefnyddio ers blynyddoedd i fesur rhannau arall o'r byd. Mae 'rhan o goedwig law maint Cymru' a 'rhan o'r Arctig maint Cymru' yn cael ei ddefnyddio mewn rhaglenni dogfen ac erthyglau yn gyson.
Mae'r term yn cael ei ddefnyddio gymaint nes bod hyn yn oed elusen The Size Of Wales wedi ei sefydlu gyda'r nod o warchod ardal o'r goedwig law maint Cymru.
Ond pa mor fawr yn union yw 'ardal maint Cymru'? Cymru Fyw sy'n rhannu 'chydig o ffeithiau:
Cymharu â gwledydd eraill
Mae Cymru yn 8,015 milltir², 20,758km², sydd yn 5,129,413 acer a 2,075,800 hectar. Mae hyn yn golygu fod Cymru yn 8% o diriogaeth y Deyrnas Unedig.
Mae Lloegr yn 50,350 milltir² ac yn 130,427km², sydd oddeutu chwe gwaith maint Cymru.
Mae'r Alban 30,421 milltir² ac yn 78,789km², sydd 3.8 gwaith yn fwy na Chymru.
Os y byddai Cymru'n wlad annibynol mi fyddai yn y 153fed safle o ran maint o'r 233 gwladwriaeth a tiriogaethau dibynnol yn y byd.
Mae Cymru ychydig bach yn llai nac Israel ac El Salvador, ond ychydig yn fwy na Slofenia a Fiji.
Mae'r Iseldiroedd bron union ddwywaith maint Cymru, gyda Chiwba a Bwlgaria bron bum gwaith yn fwy.
Mae Cymru tua dwywaith maint Jamaica, ond gyda phoblogaeth debyg iawn.
Image caption Yr Iseldiroedd (41,850km2) a Jamaica (10,991km2) ym Môr y Caribî
Taleithiau America
Mae Cymru yn agos iawn i faint Massachusetts ar arfordir ddwyreiniol America, ac ychydig yn fwy na New Jersey.
Ond mae Kansas 10 gwaith yn fwy na Chymru, Texas 32 gwaith yn fwy, ac mae Alaska - y dalaith fwya' - 71 gwaith yn fwy.
Image caption Massachusetts yng nghornel gogledd ddwyrain UDA
Mae Gwlad y Basg, sydd wedi rhannu rhwng gwladwriaethau Ffrainc a Sbaen yn 20,947 km² - sydd bron yn union yr un maint â Chymru.
Mae pedair talaith y wlad ar ochr Sbaen y ffin, a thair talaith ar yr ochr Ffrengig.
Image caption Gwlad y Basg, sydd ar arfordir Bae Biskaia
Ond mae llawer o wledydd sydd dipyn llai na Chymru.
Mae Cymru bedair gwaith yn fwy na Trinidad a Tobago, 66 gwaith mwy na Malta a 417 gwaith mwy na gwladwriaeth leiaf y byd, y Fatican.
Image caption Sgwâr St Pedr, Y Fatican
Hefyd o ddiddordeb..


description: Cynllun newydd yn y gogledd yn defnyddio ceffylau fel rhan o therapi i helpu dioddefwyr trais yn y cartref.

title: Therapi ceffylau ar gyfer dioddefwyr trais yn y cartref


description: Mae Llywodraeth y DU wedi datgan eu cefnogaeth lawn ar gyfer unrhyw gais gan y 'gwledydd cartref' i gynnal Cwpan y Byd 2030.

title: Llywodraeth yn cefnogi'r cais i gynnal Cwpan y Byd 2030


description: Golwg yn ôl ar 20 mlynedd ers rhyddhau Twin Town

title: Twin Town: Ble maen nhw nawr?

maintext:
Daeth bron i 3,000 o ffans 'Twin Town ynghyd' yn Abertawe nos Iau 3 Awst 2017 i ddathlu 20 mlynedd ers rhyddhau'r ffilm eiconig.
Cafodd y ffilm gomedi dywyll - sydd wedi'i lleoli a'i ffilmio yn y ddinas - ei dangos ar sgrin fawr ym Mharc Singleton.
Mi wnaeth hynt a helynt meibion 'Fatty' Lewis greu cynnwrf yn y sinemâu ar hyd a lled y DU nôl yn 1997. Ers hynny mae rhai o aelodau'r cast wedi bod yn ymgynnull yn achlysurol i ddarllen y sgript o flaen rhai o ffans mwyaf ffyddlon y ffilm.
Ond ble mae rhai o aelodau'r cast gwreiddiol erbyn hyn?
Rhys Ifans (Jeremy Lewis)
Mae gyrfa yr actor o Rhuthun wedi mynd o nerth i nerth ers ymddangos yn Twin Town. Ar ôl ymddangos yn ei drôns yn Notting Hill yn 1999 aeth o yn ei flaen i ennill BAFTA am ei bortread o'r digrifwr Peter Cook yn y ffilm deledu Not Only But Always (2004). Ers hynny mae o wedi ymddangos mewn nifer o ffilmiau gan gynnwys portread o'i ffrind, y diweddar Howard Marks, yn Mr Nice (2010), y 'dyn drwg' Dr Curt Connor yn The Amazing Spiderman (2012) ac yn fwy diweddar fel Corbin O'Brian yn Snowden (2016). Yn 2016 roedd o nôl yn y theatr i bortreadu'r Ffŵl yn y cynhyrchiad o King Lear yn yr Old Vic yn Llundain.
Llŷr Evans (Julian Lewis)
Er gwaetha'r awgrym yn nheitl y ffilm, brodyr ydy'r Lewisiaid, nid efeilliaid. Yn y byd go iawn mae Llŷr dair blynedd yn iau na Rhys ei frawd mawr. Ers Twin Town mae Llŷr wedi bod yn wyneb cyfarwydd ar rai o gyfresi mwyaf poblogaidd S4C gan gynnwys Pengelli, Rownd a Rownd ac Y Dreflan. Roedd o a Rhys hefyd yn y ffilm O Dan y Wenallt (2015) i ddathlu canmlwyddiant Dylan Thomas. Yn ddiweddar camodd Llŷr i 'sgidiau Syr Wynff ap Concord y Bos yng nghynhyrchiad Theatr Bara Caws - Raslas Bach a Mawr.
Huw Ceredig (Fatty Lewis)
'Fatty' oedd tad y bechgyn yn y ffilm. Roedd y diweddar Huw Ceredig yn wyneb cyfarwydd ar y sgrin cyn iddo ymddangos yn y ffilm. Bu'n chwarae rhan Reg Harries yn Pobol y Cwm am 29 o flynyddoedd. Mi wnaeth ymddangos hefyd mewn cyfresi poblogaidd yn Saesneg fel Emmerdale, Z Cars a Heartbeat. Roedd ei lais yn gyfarwydd i blant Cymru fel llais Clob yn y cartŵn Superted ac fel Handel, brawd Jeifin Jenkins, yn Hafoc. Bu farw ym mis Awst 2011.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Atgofion William Thomas am chwarae rhan Bryn Cartwright
William Thomas (Bryn Cartwright)
Dyn busnes gyda chefndir 'lliwgar' ydy Bryn yn y ffilm ac mae'r brodyr Lewis yn ddraenen yn ei ystlys. Fe wnaeth yr actor ymddangos gyda Rhys Ifans yn Mr Nice. Roedd o hefyd yn aelod o gast y ffilm Gymraeg, Solomon a Gaenor (1999). Mae wedi ymddangos mewn llu o gyfresi drama a chomedi yn y Gymraeg a'r Saesneg dros y blynyddoedd. Roedd yn aelod o gast gwreiddiol Pobol y Cwm a fo oedd y gweinidog wnaeth briodi Ray a Hayley Cropper yn Coronation Street. Roedd o hefyd yn aelod rheolaidd o'r gyfres Torri Gwynt gyda Dewi Pws. Mae o hefyd yn ymddangos mewn golygfa sy'n cael ei hystyried gan nifer ymhlith un o'r golygfeydd doniolaf erioed mewn cyfres deledu. Fo sy'n agor y bar y mae Del Boy yn syrthio trwyddo yn Only Fools and Horses.
Dougray Scott (Terry Walsh)
Dydy'r Albanwr ddim wedi bod yn brin o waith ers Twin Town. Mae'n chwarae un o ddau dditectif llwgr sy'n ceisio helpu Bryn Cartwright i ddial ar y brodyr Lewis. Cafodd Scott ei ddewis yn bersonol gan Tom Cruise ar gyfer Mission: Impossible 2. Roedd 'na ddyfalu ar un adeg y byddai'n olynu Piers Brosnan fel y James Bond newydd hefyd. Ers hynny mae o wedi ymddangos yn Doctor Who a phortreadu Matt Busby, cyn reolwr Manchester United yn United, ffilm deledu yn olrhain hanes trychineb Munich yn 1958. Yn fwy diweddar fe ymddangosodd gyda Liam Neeson yn Taken 3 (2015).
Dorien Thomas (Greyo)
Ditectif llwgr oedd Greyo yn y ffilm ond yn llawn rhwystredigaeth wrth i'r brodyr Lewis ennill y blaen arno fo a Terry. Fel mae'n digwydd, fel ditectif preifat y daeth Dorien Thomas i'r amlwg gyntaf i wylwyr S4C. Fo oedd y 'partner' yn y gyfres Bowen a'i Bartner yn nyddiau cynnar y sianel. Bu'n chwarae rhan Graham Francis yn Pobol y Cwm hefyd ac roedd yn amlwg mewn nifer o gynyrchiadau eraill. Bu farw o drawiad ar y galon yn 55 oed yn 2012.
Di Botcher (Jean Lewis)
Mam y brodyr ydy Jean yn y ffilm. Ers hynny mae'r actores wedi bod yn wyneb a llais cyfarwydd ar sawl cyfres ddrama ar y teledu a radio. Mae hi wedi gwneud ei henw fel actores gomedi gan ymddangos yn Little Britain a Come Fly with Me gyda David Walliams a Matt Lucas. Roedd hi hefyd yn gymeriad rheolaidd yn y gyfres High Hopes. Mae hi wedi ennill rhagor o edmygwyr gyda'i phortread o Aunty Brenda yn y gyfres gomedi Stella ar Sky1. Yn ddiweddar fe ymddangosodd yng nghyfres newydd Silent Witness.


description: Ffordd brysur yng ngogledd Cymru wedi ei chau am gyfnod fore Llun ar ôl i lori ollwng llaeth ar y ffordd.

title: Cau ffordd ar ôl i lori ollwng llaeth ger Y Waun


description: Bu farw dyn 82 oed wedi gwrthdrawiad rhwng dau gar ym maes parcio Asda yn Llwynypia ger Tonypandy.

title: Gwrthdrawiad angheuol ym maes parcio Asda Tonypandy


description: Gyrrwr fan yn ddieuog o ddynladdiad tad ifanc fu farw ar ôl cael ei daro ar ei ben mewn maes parcio ym Maesteg.

title: Dyn yn ddieuog o ddynladdiad wedi 'cythraul gyrru'


description: Yn dilyn honiadau o "awyrgylch gwenwynig" mewn elusen amlwg yng Ngwynedd mae'r Prif Weithredwr wedi cael cefnogaeth yr ymddiriedolwyr.

title: Ymddiriedolwyr yn cefnogi Tal Michael


description: Crafodd y Gleision fuddugoliaeth yn erbyn Toyota Cheetahs yn y Pro14.

title: Pro 14: Gleision 24-21 Toyota Cheetahs


description: Prosiect i gofnodi hanes cerddorol Casnewydd a cheisio ail-greu'r cynnwrf ymysg pobl ifanc wedi derbyn £58,000.

title: Prosiect i ddathlu 'calon ac enaid' cerddorol Casnewydd


description: Mark Drakeford yn dweud y byddai'n cefnogi ail refferendwm ar Brexit os nad yw hawliau gweithwyr yn cael eu gwarchod.

title: Drakeford yn dweud y gallai gefnogi ail bleidlais Brexit


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Mae canlyniadau addawol wedi bod i gyffur atal HIV sydd yn cael ei dreialu gan dros 500 o bobl yng Nghymru.

title: Canlyniadau 'calonogol' i dreialon cyffuriau HIV


description: Ddyddiau cyn i gartref nyrsio gau gan roi wythnos o rybudd, acafodd nifer o fethiannau eu hamlygu.

title: Rheolwyr cartref nyrsio Gwynedd heb ymateb i rybuddion


description: Dyn gafodd ei arestio ar ôl i graffiti eithafol ymddangos yng Nghaerdydd wedi ei ryddhau ar fechnïaeth.

title: Graffiti Natsïaidd: Dyn wedi ei ryddhau ar fechnïaeth


description: Mae dynes 42 oed yn yr ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad rhwng dau gerbyd yng Nghaerdydd nos Sul.

title: Dynes ag anafiadau difrifol wedi gwrthdrawiad Caerdydd


description: Ras gystadleuol gyntaf Geraint Thomas yng Nghymru ers ennill y Tour de France ar achlysur Grand Depart cyntaf y Tour of Britain yn ne Cymru.

title: Thomas yn cystadlu yn y Tour of Britain yn ne Cymru


description: Paul Davies, AC Preseli Penfro, sydd wedi ei ethol i olynu Andrew RT Davies fel arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad.

title: Paul Davies yw arweinydd newydd Ceidwadwyr y Cynulliad


description: Llys milwrol yn dyfarnu mai methiannau systemig o fewn y lluoedd arfog arweiniodd at farwolaethau tri milwr mewn ymarferiad SAS.

title: Milwyr Bannau Brycheiniog: Dau ddyn yn ddieuog

maintext:
Image copyright Y Weinyddiaeth Amddiffyn Image caption Corporal James Dunsby, yr Is-gorporal Edward Maher a'r Is-gorporal Craig Roberts
Mae dau ddyn oedd yn gwadu cyhuddiadau o berfformio'u dyletswyddau'n esgeulus wedi i dri milwr farw yn ystod ymarferiad SAS wedi eu cael yn ddieuog mewn llys milwrol.
Fe ddyfarnodd y barnwr yn y gwrandawiad yn Wiltshire bod dim achos yn erbyn y ddau swyddog - sydd ond yn cael eu henwi fel milwr 1A a milwr 1B - mewn cysylltiad â marwolaethau'r Corporal James Dunsby, yr Is-gorporal Craig Roberts a'r Is-gorporal Edward Maher ar un o ddiwrnodau poethaf 2013.
Yn ôl y Barnwr-Adfocad Jeff Blackett, roedd y Gweithgor Iechyd a Diogelwch o'r farn nad y goruchwylwyr unigol oedd yn gyfrifol am yr hyn aeth o'i le ym Mannau Brycheiniog, ond corff o fewn y lluoedd arfog na ellir ei enwi am resymau cyfreithiol.
Ond yn ôl gweddw'r Corporal Dunsby, mae yna ddiffyg arweiniad "annerbyniol" hyd heddiw ar gyfer swyddogion sy'n goruchwylio ymarferiadau o'r fath mewn tywydd poeth.
'Asesiadau risg cyffredinol'
Roedd y llys eisoes wedi clywed gan arolygydd iechyd a diogelwch bod yna ddiffyg hyfforddiant o ran asesu risg a salwch gwres.
Wrth ddod â'r achos i ben, dywedodd y barnwr: "Os nad ydy person yn cael hyfforddiant… ac yn gwneud beth mae eraill wedi gwneud yn y gorffennol… mae'n hollol resymol iddo barhau i wneud yr un peth.
"Mae'n amlwg bod yna ddefnydd helaeth o asesiadau risg cyffredinol. Roedd hyn yn amlwg yn gamgymeriad, ond mae hefyd yn amlwg na fyddai unrhyw un ar yr un lefel â'r diffynyddion [o fewn y fyddin] wedi gwneud unrhyw beth yn wahanol."
Image copyright Getty Images Image caption Clywodd y llys bod disgwyl i'r milwyr oedd yn gobeithio ymuno â'r SAS gario hyd at 27 cilogram (4 stôn) o bwysau ar eu cefnau ar draws y Bannau
Gan gydymdeimlo â theuluoedd y milwyr fu farw, a pharchu eu hymddygiad "urddasol eithriadol" gydol y gwrandawiad, dywedodd y barnwr ei fod yn gobeithio eu bod yn deall y rhesymau dros ei ddyfarniad.
"Fe gawsoch wybod na fyddai unrhyw un yn cael eu herlyn. Gofynnodd un ohonoch chi, yn gyfiawn, am adolygu'r penderfyniad yna.
"Rydych chi wedi aros yn hir i'r mater ddod i'r llys… ac fe allwch chi fod wedi disgwyl gallu tynnu llinell o dan y cyfan."
Dywedodd bod y marwolaethau'n ganlyniad methiannau yn nhrefniadau rheoli'r lluoedd arfog.
"Yn fy marn i, fe wnaeth y ddau ddiffynnydd eu gorau… gan ystyried y diffyg hyfforddiant a'r diwylliant ar y pryd," meddai.
'Diffyg arweiniad brawychus'
Roedd ymateb chwyrn gan weddw'r Corporal Dunsby ar ddiwedd yr achos.
Dywedodd Bryher Dunsby bod y gwrandawiad "wedi amlygu'r gwirionedd brawychus bod yna dal ddim arweiniad swyddogol ynghylch salwch gwres ar gyfer rheiny sy'n rheoli ymarferion hyfforddi gwytnwch yn y Fyddin Brydeinig bum mlynedd yn ddiweddarach".
"Mae hynny'n du hwnt i annerbyniol, ac yn dangos anwybodaeth yn wyneb angen hanfodol. Mae'n ymddangos nad ydy tair marwolaeth yn ddigon i arwain at newid."
Mae Mrs Dunsby yn galw ar bennaeth y fyddin i roi mwy o flaenoriaeth i'r mater ac adnoddau ychwanegol er mwyn llunio a gweithredu canllawiau newydd.
'Diogelwch yn flaenoriaeth'
Dywedodd llefarydd ar ran y fyddin eu bod yn parhau i gydymdeimlo â'r teuluoedd, a bod diogelwch a lles staff yn flaenoriaeth.
Ychwanegodd: "Rydym wedi gweithredu nifer o newidiadau yn dilyn y digwyddiadau trasig yma, yn arbennig mewn cysylltiad â salwch gwres a hyfforddiant, i sicrhau nad oes digwyddiad fel hyn eto."
Mae'r fyddin hefyd yn pwysleisio eu bod wedi diweddaru eu canllawiau deirgwaith ers 2013, a'u bod yn parhau gydag ymchwil i effeithiau salwch gwres fel bod eu hyfforddiant yn cydfynd â'r safonau iechyd uchaf posibl.
Mae milwr 1A yn dal yn swyddog yn y fyddin, a milwr 1B bellach wedi gadael y lluoedd arfog.
Dywedodd Louis Mably QC ar ran yr erlyniad na fydd camau i apelio yn erbyn y dyfarniad.


description: S4C yn dod i gytundeb gyda Sky Sports i allu darlledu pob un o gemau tîm pêl-droed dynion Cymru dros y ddau dymor nesaf.

title: S4C yn sicrhau'r hawliau i gemau tîm pêl-droed Cymru


description: Sefydlwyr Canolfan Iaith Nant Gwrtheyrn yn dathlu pen-blwydd gyda neges fod angen i bob plentyn gael cyfle i ddysgu'r iaith.

title: Sefydlwyr Nant Gwrtheyrn yn dathlu pen-blwydd yn 40


description: Beth oedd yr enwau Cymreig mwyaf poblogaidd ar fabis y llynedd?

title: Enwau babis mwyaf poblogaidd y flwyddyn


description: Cerddwr wedi ei ladd ar ôl cael ei daro gan gar ar yr A548 yn Sir y Fflint.

title: Yr heddlu yn ymchwilio i wrthdrawiad angheuol


description: Llys yn clywed bod cwpl sydd wedi'u cyhuddo o dreisio a cham-drin plant yn arfer cynnal partïon rhyw ar gwch gyda swyddogion heddlu'n bresennol.

title: Achos cam-drin: 'Cwpl yn cynnal partïon rhyw ar gwch'

maintext:
Image copyright Wales news service Image caption Avril a Peter Griffiths yn cyrraedd Llys y Goron Caerdydd
Mae llys wedi clywed bod cwpl priod o'r Barri sydd wedi'u cyhuddo o dreisio a cham-drin plant yn arfer cynnal partïon rhyw ar gwch.
Mae Avril Griffiths, 61, a Peter Griffiths, 65, wedi'u cyhuddo o gynnal yr ymosodiadau rhwng yr 1980au a'r 1990au.
Clywodd y rheithgor yn Llys y Goron Caerdydd fod swyddogion heddlu'n bresennol pan gafodd merch ifanc ei threisio ar gwch yn Sianel Bryste tra bod eraill yn gwylio.
Mae'r ddau ddiffynnydd yn gwadu'r holl gyhuddiadau.
'Neb yn dy gredu'
Dangoswyd recordiad yn y llys o gyfweliad heddlu ble roedd un ferch yn dweud iddi gael ei threisio gan Peter Griffiths a dyn arall.
Dywedodd fod y dyn arall wedi cyrraedd y parti ar "gwch peilot", a bod y dyn yno er mwyn dathlu ei ymddeoliad.
"Dwi'n gwybod mod i wedi cael fy nhreisio gan o leia' dau ddyn y noson honno, falle mwy, Peter a'r dyn arall yma," meddai.
Dywedodd ei bod wedi cael ei gorfodi i yfed peint o fodca cyn cael ei threisio ddwywaith, a'u bod wedi bygwth ei "gadael hi yn y dŵr" pan wnaeth hi grïo.
Image caption Mae Avril Griffiths yn wynebu 10 cyhuddiad a Peter Griffiths 14 cyhuddiad
Ychwanegodd y ferch, oedd yn dweud ei bod hi yn ei harddegau cynnar ar y pryd, ei bod hi'n gwybod fod dau o'r dynion oedd ar y cwch yn heddweision gan eu bod nhw "wastad yn brolio am y peth".
Clywodd y llys fod y swyddogion yn ffrindiau i Peter Griffiths, oedd yn gwnstabl arbennig ar y pryd yn ôl yr achwynydd.
Fe ddywedodd hi wrth y llys bod swyddogion wedi dweud wrthi y byddai "neb yn dy gredu" petai hi'n dweud unrhyw beth am y cam-drin.
Ychwanegodd y byddai'n mynd ar y cwch yn nociau'r Barri ac y byddai merched eraill hefyd yn cael eu cludo ar y cwch, ble roedd "llawer" o'r cam-drin yn digwydd.
'Treisio mewn fan'
Clywodd y llys ei bod hi wedi gwneud honiadau wrth yr heddlu yn y gorffennol.
Fe wnaeth y llys hefyd glywed y byddai'r ferch yn cael ei chludo mewn fan i leoliadau ble byddai pobl yn cael rhyw gyda hi.
Dywedodd y byddai'n cael ei gorfodi i wisgo sgertiau byr a sodlau, ac yn cael ei threisio gan Peter Griffiths a dynion eraill yn y fan.
"Doeddwn i byth yn cwyno achos roeddwn i'n meddwl mai fy mai i oedd e i gyd," meddai.
Mae Avril Griffiths a Peter Griffiths yn gwadu'r holl gyhuddiadau yn eu herbyn, ac mae'r achos yn parhau.


description: Cwmni'n bwriadu ailagor hen long sy'n segur ar arfordir y gogledd ers degawdau yn atyniad profiadau apocalyptaidd.

title: Bywyd newydd llawn braw i hen long ar arfordir y gogledd


description: Dramodwyr yn croesawu cynnig National Theatre Wales i'w cyfarfod o fewn y pythefnos nesaf a thrafod pryderon ynghylch cyfeiriad y cwmni.

title: National Theatre Wales i drafod pryderon gyda dramodwyr


description: Yr Adar Gleision yn cael eu goliau cyntaf o'r tymor yn Uwch Gynghrair Lloegr ond yn dal yn aros am fuddugoliaeth.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Caerdydd 2 - 3 Arsenal


description: Cafodd angladd yr hyfforddwr bocsio, Enzo Calzaghe, ei gynnal yn Nhrecelyn ddydd Gwener.

title: Cynnal angladd y hyfforddwr bocsio Enzo Calzaghe


description: Yr heddlu sy'n ymchwilio i achos tân mewn gwesty yn Aberystwyth yn dod o hyd i weddillion dynol.

title: Tân Aberystwyth: Dod o hyd i weddillion dyn


description: Corff llywodraethu'r Eglwys yng Nghymru wedi cytuno i gynnig darpariaeth ffurfiol i gyplau un rhyw mewn eglwysi.

title: Eglwys yng Nghymru i ddarparu ar gyfer cyplau un rhyw


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Y mwyafrif o ddarparwy prentisiaethau uwch ddim yn eu rheoli'n dda nac yn ateb anghenion cyflogwyr, yn ôl arolygwyr addysg Estyn.

title: Darparwyr prentisiaethau 'ddim yn ateb anghenion'


description: Cadarnhad gan Cyfoeth Naturiol Cymru y bydd gwaith o waredu mwd o atomfa Hinkley Point ym Mae Caerdydd yn dechrau ddydd Iau.

title: Gwaredu mwd Hinkley i ddechrau dydd Iau


description: Heddlu Dyfed Powys yn cadarnhau eu bod yn archwilio tŷ ar ôl iddyn nhw arestio person ddydd Gwener.

title: Heddlu'n arwchwilio tŷ ym Mhowys


description: Prifysgol Abertawe i dderbyn £36m i ddatblygu deunyddiau adeiladu all greu ynni, yn ôl y Canghellor Philip Hammond.


description: Canlyniadau nos Fawrth yng ngemau Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Arbenigwr yn galw am newid y rheolau i optegwyr a meddygon pan nad yw golwg eu cleifion yn ddigon da i yrru.

title: 'Angen newid rheolau' ar adrodd problemau golwg gyrwyr


description: Prif Weithredwr Hybu Cig Cymru yn dweud bod angen i brynwyr Cymru ddangos "elfen o wladgarwch" at fwyd lleol wedi Brexit.

title: Gwyn Howells: 'Angen gwneud mwy i hybu cynnyrch Cymru'


description: Garddwr hunan gyflogedig yn cael ei garcharu ar ôl twyllo pensiynwr bregus ym Mhowys.

title: Carchar am dwyllo penisynwr bregus ym Mhowys


description: Guto Harri, cyn gyfarwyddwr cyfathrebu Boris Johnson, yn dweud fod sylwadau'r cyn Ysgrifennydd Tramor yn niweidiol.

title: Boris Johnson yn "torri bedd ei hun"


description: Mi fedrith ymyrraeth y 'newyddiadurwr' gael effaith da...

title: Cartŵn: Effaith bositif Katie Hopkins?


description: Roedd heddlu wedi dweud bod 147 achos o ddynladdiad mewn cyfnod o bum mlynedd, ond 33 oedd y ffigwr cywir.

title: Heddlu'n ymddiheuro dros ffigyrau trosedd 'anghywir'


description: Abertawe'n curo Millwall oddi cartref er gwaethaf cerdyn coch i Courtney Baker-Richardson ychydig funudau wedi'r gic gyntaf.

title: Y Bencampwriaeth: Millwall 1 - 2 Abertawe


description: Enwi'r dyn fu farw ar ffordd yr A548 rhwng Mostyn a Ffynnongroyw

title: Enwi'r dyn fu farw ar ffordd yr A548 ger Mostyn


description: Yr Ysgrifennydd Cyllid yn cyhoeddi penodiad cyn arweinydd Cyngor Gwynedd, yn is-gadeirydd cyntaf bwrdd Awdurdod Cyllid Cymru.

title: Penodi Dyfed Edwards yn is-gadeirydd corff trethi Cymru


authors:
Gareth Pennant
Newyddion Bbc Cymru

description: Nid yw Jeremy Corbyn yn "hollol siŵr" pam fod Carwyn Jones wedi galw ar y blaid i benderfynu ar ei pholisi Brexit erbyn mis Tachwedd.

title: Corbyn yn cwestiynu Carwyn Jones am ei safbwynt Brexit


description: Gwybodaeth am a dolenni at holl wefannau Cymraeg BBC Cymru gan gynnwys BBC iPlayer, Radio Cymru, CBeebies, yr Eisteddfod Genedlaethol, Podlediadau a Bitesize

title: Y gorau yn Gymraeg ar wefan BBC Cymru


description: Heddlu Gogledd Cymru'n dweud bod dyn wedi dioddef anafiadau sy'n peryglu ei fywyd ar ôl cael ei daro gan gar yng Ngwynedd.

title: Car wedi taro dyn ger Garndolbenmaen yng Ngwynedd


description: Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn mynegi pryder am y system gofal cartref ar ôl i nifer y digwyddiadau a gofnodwyd dreblu mewn wyth mlynedd.

title: System gofal cartref 'dan straen', yn ôl Comisiynydd

maintext:
Mae'n destun pryder fod nifer y digwyddiadau gofal cartref sydd wedi eu cofnodi gan arolygwyr yng Nghymru wedi treblu yn yr wyth mlynedd diwethaf.
Dyna farn Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru, ar ôl i Arolygiaeth Gofal Cymru gofnodi 3,861 o ddigwyddiadau y llynedd, o'i gymharu â 1,014 yn 2010.
Mae'r data - a ddaeth yn dilyn cais rhyddid gwybodaeth gan BBC Cymru - yn cynnwys adroddiadau amrywiol o syrthio yn y cartref i honiadau o gamymddwyn yn erbyn gofalwyr.
Yn ôl y Comisiynydd, Heléna Herklots, mae'r duedd yn awgrymu fod y system "dan straen", a bod nifer o ofalwyr yn ei chael hi'n anodd darparu gofal o ansawdd.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod nhw wedi diwygio cyfreithiau gofal cymdeithasol yn 2016 i sicrhau fod pobl yn cael y "gwasanaeth gorau posib".
'Pwysau aruthrol'
Dangosa'r data hefyd fod 310 achos ers 2015 lle'r oedd rhaid i'r heddlu ymateb i ddigwyddiad yng nghartref unigolyn dan ofal, yn ogystal â 201 achos o ddwyn neu ddigwyddiadau difrifol eraill.
Yn ôl Arolygiaeth Gofal Cymru, mae newid i'r rheolau yn 2016 wedi arwain at fwy o adroddiadau o gamgymeriadau meddyginiaeth.
Mae'r ffigyrau yn amcangyfrif bod 203 camgymeriad meddyginiaeth wedi eu cofnodi yn 2010/11, tra bod y ffigwr wedi codi i 1026 llynedd.
Ychwanegodd Ms Herklots: "Gwyddom fod y system gofal dan bwysau aruthrol,
"Mae'r cyllid yn annigonol. Mae yna ddiffyg cefnogaeth i nifer o bobl hŷn ac mae darganfyddiadau'r ymchwiliad yma yn dangos hynny."
Image copyright Llywodraeth Cymru Image caption Mae Ms Herklots yn awgrymu fod y data yn dangos fod y system "dan straen"
Dywedodd Unison Cymru, yr undeb sy'n cynrychioli gofalwyr cartref, fod y system "mewn argyfwng", i'r pwynt fod iechyd a diogelwch y rhai mewn gofal mewn perygl.
Yn ôl Matthew Egan o Unsain, dangosodd arolwg ymysg gofalwyr nad oedd hyd at 25% ohonynt wedi derbyn unrhyw hyfforddiant mewn rhoi meddyginiaeth.
"Nid yw pobl mewn oed a phobl anabl yn derbyn y gofal sydd ei angen oherwydd bod y gweithlu dan ormod o bwysau," meddai.
"Mae yna ddiffyg cefnogaeth, mae'r cyflogau yn rhy isel a does dim digon o hyfforddiant ar gael."
Dywedodd Mario Kreft o Fforwm Gofal Cymru fod y pwysau ar y system wedi arwain at wirio, hyfforddi a chefnogaeth annigonol ar gyfer gofalwyr.
Yn ôl Mr Kreft, mae angen newid sylfaenol: "Mae'r system bresennol yn cael ei lywio gan gyllideb a chyflogau pobl, a pan mae'r pwysau yn uchel, yna mae hi'n anochel fod pethau am fynd o'i le".
Arwyddion 'calonogol'
Dywedodd Colin Angel o'r UK Homecare Association, corff sy'n cynrychioli cwmnïau gofal, fod y cynnydd mewn digwyddiadau dros y blynyddoedd diwethaf o ganlyniad i gofnodi achosion yn well.
"Mae hi'n galonogol fod darparwyr gofal yn gwneud mwy o ailgyfeiriadau i Arolygiaeth Gofal Cymru," meddai.
"Mae'n rhoi cyfle gwell i ddeall ac i ymateb i ddigwyddiadau, a bydd modd wedyn i'r cyrff perthnasol ddelio â nhw."
Ychwanegodd y llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod "cyflwyno Deddf Rheoleiddio ac Arolygu Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2016 wedi darparu ffordd newydd o reoleiddio gofal cymdeithasol yng Nghymru".
"Un elfen o hyn yw'r cyfle i adolygu a chynnig eglurder i ddarparwyr gofal am drothwyon hysbysu'r rheolydd, Arolygiaeth Gofal Cymru, am ddigwyddiadau all effeithio iechyd pobl sy'n defnyddio eu gwasanaethau.
"Mae hyn yn helpu cefnogi gwelliannau cyson sy'n sicrhau fod y sector yn gallu darparu gofal cymdeithasol o ansawdd dda i bobl ar hyd Cymru."


description: Bydd lolfa ar Goedlan y Parc yn cael ei henwi i gofio am Emyr James, cymwynaswr a chyn-swyddog.

title: Clwb Aberystwyth yn enwi lolfa i gofio Emyr James


description: Sale yn torri calonnau'r Cymry wrth ennill o bwynt yn Stadiwm Dinas Salford

title: Sale 34-33 Gleision


description: Hanes yr olwyn a roddodd dref y sosban ar y map

title: Olwyn Sbâr Stepney: Dyfais arloesol Llanelli


description: Cwest yn clywed fod dyn o Gaerdydd wedi marw ar ei barti stag ei hun ar ôl disgyn allan o dacsi a tharo'i ben.

title: Dyn wedi marw ar ei barti stag 'ar ôl taro'i ben'


description: Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol yn dweud na fydd ffordd liniaru newydd yn cael gwared ar dagfeydd ac y dylid gwario'r arian ar drafnidiaeth gyhoeddus.

title: M4: 'Ni fydd ffordd yn datrys tagfeydd'

maintext:
Image copyright Llywodraeth Cymru Image caption Argraff artist o'r ffordd newydd
Mae Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol yn dweud na fyddai gwario'r arian sydd wedi ei glustnodi i ffordd osgoi'r M4 o amgylch Casnewydd yn cael gwared ar dagfeydd, a dylai'r £1.4bn yna cael ei wario ar drafnidiaeth gyhoeddus a llwybrau beics, yn enwedig Metro De Cymru.
Mae'r adroddiad, gafodd ei sgwennu ar y cyd gan Brifysgol Gorllewin Lloegr a'r New Economics Foundation, yn dweud fod y 'llwybr du' y mae'r llywodraeth eisiau ei hadeiladu i osgoi Twneli Bryn-glas yn ceisio "datrys problem o'r ganrif yma, gydag ateb o'r ganrif ddiwethaf".
Mae'r Comisiynydd eisoes wedi beirniadu'r llwybr du mewn ymchwiliad cyhoeddus, sydd yn paratoi i adrodd yn ôl, ond mae'r adroddiad yma yn mynd gam ymhellach.
Maen nhw'n argymell sawl ffordd fyddai gwario'r arian ar Metro De Cymru, trafnidiaeth gyhoeddus a theithio llesol yn gwella iechyd y boblogaeth ac yn lleihau anghydraddoldeb incwm, llygredd a charbon.
Yn ôl yr adroddiad, doedd yr asesiad gafodd ei wneud gan y llywodraeth yn 2013 cyn penderfynu ar y 'llwybr du' heb gynnwys mesur cywir o effaith buddsoddiad mewn trafnidiaeth gyhoeddus, na chwaith effaith y rhan hynny o'r Metro sydd wedi ei gytuno ers yr asesiad.
Doedd yr asesiad hynny heb drafod effaith gwariant cyfatebol (i gost y ffordd osgoi) ar drafnidiaeth gyhoeddus.
Gyda'r holl arian cyhoeddus sydd wedi ei glustnodi i'r prosiect, mae'r adroddiad yn dweud fod hi'n bwysig fod yr arian yn cael gymaint o effaith â phosib ac yn awgrymu opsiynau gwahanol ar sut i'w ddefnyddio:
Cysylltiadau trên gwell, gwasanaethau Cysylltu a Theithio rhwng Trefynwy a Chasnewydd, coetsis cyflym i gymudwyr yn cysylltu Caerdydd, Casnewydd a Gorllewin Lloegr - yn costio £460m;
Gwella cyfleoedd teithio llesol fel cerdded a beicio ar draws Casnewydd, Sir Fynwy a Chaerdydd ar gost o £118m;
Ariannu pob cam o Metro De Cymru - cost bosib o £1bn - ar ben £738m sydd wedi ei glustnodi i'r camau cynta' hyd at 2023;
Gwelliannau i'r M4 megis technoleg traffyrdd clyfar - sy'n rheoli traffig ar yr M42 yn barod;
Mynediad cyfyngedig o rai lleoliadau yn ystod cyfnodau prysur, lonydd i fysus a theithwyr sy'n rhannu ceir, 10 taith cludiant rheilffyrdd y dydd i leihau'r nifer o lorïau yn teithio trwy Dwneli Bryn-glas.
Dywedodd Llywodraeth Cymru fod yr ymchwiliad cyhoeddus wedi rhoi'r cyfle i bawb, gan gynnwys y Comisiynydd, i fod yn rhan o be fyddai'n fuddsoddiad sylweddol yn seilwaith Cymru.
"Rydym yn disgwyl derbyn adroddiad yr arolygwyr annibynnol yn fuan," meddai llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru.
"Fydd hyn, ynghyd â thrafodaeth a phleidlais y Senedd, yn goleuo'r penderfyniad terfynol ynghylch a yw'r prosiect M4 arfaethedig, mewn cydweithrediad â Metro De Cymru, yn darparu'r ateb hirdymor i'r problemau ar y porth hwn i Gymru.
"Mae ein hymrwymiad i wella trafnidiaeth gyhoeddus ar draws Cymru gyfan yn amlwg yn y lansiad mis nesaf o'n contract gwasanaethau rheilffyrdd nesaf a fydd yn cyflawni gwelliannau sylweddol - gan gynnwys mwy o drenau gwell ar gyfer teithwyr ledled Cymru a'r Gororau - ac o 2023 bydd buddsoddiad £800m yn sicrhau bod 95% o bob taith ar drenau newydd."
'Angen ailystyried'
Wrth ymateb i'r adroddiad gan Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol, Trafnidiaeth addas ar gyfer Cenedlaethau'r Dyfodol, fe ddywedodd ysgrifennydd cabinet cysgodol Plaid Cymru dros drafnidiaeth, Adam Price AC: "Mae'r adroddiad hwn gan swyddfa Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol yn gwbl ddamniol o Lywodraeth Cymru.
"Mae Plaid Cymru wedi bod yn glir nad llwybr du yr M4 yw'r opsiwn cywir ac mae'r adroddiad hwn yn cadarnhau hynny. Mae cefnogaeth y llywodraeth i'r llwybr du yn seiliedig ar arfarniad opsiynau diffygiol a chyfyng a wnaed yn 2013.
"Y pwynt allweddol yma yw y byddai cynnal arfarniad heddiw o dan ganllawiau trafnidiaeth diweddaraf Llywodraeth Cymru o'r llynedd yn arwain at ddiystyru opsiwn llwybr du yr M4. Mae'n amlwg felly bod angen ailystyried - a hynny ar fyrder."


description: Wrth i'r cylchgrawn ddathlu carreg filltir, cyfle i daro golwg ar Golwg...

title: Golwg yn 30: Rhai o'r cloriau cofiadwy a barn y sylfaenydd


description: Oes yna gyfuniad bwyd rhyfedd rydych chi'n ei fwynhau?

title: Byrbryd ysgol anarferol Ifan Evans


description: Mae ymgyrchwyr gwrth-niwclear yn paratoi i geisio am waharddeb llys i atal gwaredu mwd o Hinkley Point ar safle ger Bae Caerdydd.

title: Ymgyrchwyr i geisio atal gwaredu mwd Hinkley yng Nghymru


description: Aston Martin yn cyhoeddi mai Sain Tathan fydd eu "cartref trydaneiddio" yn y dyfodol - cam allai arwain at greu cannoedd o swyddi.

title: Sain Tathan i fod yn 'gartref trydaneiddio' Aston Martin


description: Car wedi ei gario i ffwrdd gan ddŵr yn dilyn glaw trwm Storm Bronagh dros nos.

title: Car wedi ei gario gan ddŵr wedi Storm Bronagh


description: Cyflwyno Adam Price fel arweinydd newydd Plaid Cymru mewn seremoni yng ngwesty Novotel yng Nghaerdydd.

title: Cyflwyno Adam Price fel arweinydd Plaid Cymru


description: Fe wnaeth Morgannwg orffen yr ail ddiwrnod o chwarae yn erbyn Sir Gaerlŷr ar 11-1 ar ôl i'r tîm cartref osod targed o 181.

title: Gosod targed o 181 i Forgannwg guro Sir Gaerlŷr


description: Pâr priod o'r Barri wedi eu cael yn euog o 22 o gyhuddiadau hanesyddol o dreisio a cham-drin plant yn rhywiol.

title: Pâr priod o'r Barri yn euog o gam-drin plant yn rhywiol


description: Buddugoliaeth gampus yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon yng ngêm gystadleuol gyntaf Ryan Giggs fel rheolwr Cymru.

title: Cynghrair y Cenhedloedd: Cymru 4 - 1 Gweriniaeth Iwerddon


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi mai 50c fydd y pris am bob uned o alcohol sy'n cael ei werthu yng Nghymru yn sgil deddf newydd.

title: Gosod isafbris o 50c am uned o alcohol


description: Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn cyhuddo Llywodraeth Cymru o fod yn araf wrth gyflwyno newidiadau i ddysgu'r Gymraeg mewn ysgolion Saesneg.

title: Llywodraeth yn llusgo traed ar newidiadau addysg Gymraeg?


description: Cymraes o Gaerdydd sy'n ddirprwy uwch-gomisiynydd yn Karachi

title: Elin Burns: Bywyd diplomydd yn Pacistan

maintext:
Mae Elin Burns yn gweithio fel diplomydd ac arbenigwr masnach yn Karachi, Pacistan, ac yn delio gyda arweinwyr o'r byd busnes a'r byd gwleidyddol yn ddyddiol.
Yn rhifyn diweddara'r gyfres Benbaladr ar Radio Cymru, cafodd Alun Thomas y cyfle i holi Elin am ei dyletswyddau a'i hargraffiadau o fyw a gweithio ym Mhacistan.
"Mae Pacistan yn y Gymanwlad, ac felly mae 'na Uwch-gomisiynydd a Dirprwy Uwch-gomisiynydd yno, yn hytrach na Llysgennad a Consul General.
"Dwi'n Ddirprwy Uwch-gomisiynydd yn Karachi, sef ail ddinas Pacistan, ac yn fy swydd fi sy'n rhedeg swyddfa Llywodraeth Prydain."
Er mai Islamabad yw prifddinas Pacistan, mae Karachi yn ddinas hynod o bwysig ac un fwyaf poblog y wlad:
"Dwi wastad yn disgrifio fo fel y gwahaniaeth rhwng Washington ac Efrog Newydd. Yn Pacistan mae gen ti Islamabad sydd yn Brifddinas Weinyddol, a Karachi 'di'r hwb busnes - mae'n ddinas enfawr o dros 20 miliwn o bobl ac yn fwy na lot o wledydd, felly mae 'na hen ddigon i'w wneud.
Dyletwsywddau o ddydd i ddydd
"Mae'n swydd brysur, a dydi hi ddim yn un naw tan bump pan ti'n gweithio fel diplomydd dramor.
"Yn fy ngwaith alla' i fod yn ffeindio allan be' sy' 'di digwydd i Brydeiniwr sydd wedi cael trafferthion wrth deithio yma, alla i fod mewn cyfarfod gyda phenaethiaid busnes gan drafod masnachu gyda Phrydain, neu'n hostio pobl sydd wedi cael ysgoloriaeth i fynd i Brydain am flwyddyn.
"Ond y rhan fwyaf o'n swydd yw gweithio dros ddiddordebau Prydain ym Mhacistan, ac yn Karachi yn uniongyrchol."
Mae Elin hefyd yn gyfarwyddwr masnach ym Mhacistan:
"Ar hyn o bryd mae'r farchnad rhwng Pacistan a Phrydain werth rhyw £1.1bn y flwyddyn. Mae 'na bob math o fasnach. Cotwm a thecstilau sy'n cael ei allforio fwyaf o Bacistan, a ni yw marchnad fwya'r wlad o'r Undeb Ewropeaidd ar y foment, ac mae gwasanaethau cyfreithiol hefyd yn bwysig.
"Dwi'n gweithio gyda chwmni Cymreig sy'n ymwneud ag oergelloedd sy'n gweithio ar solar, sy'n amlwg mynd i fod yn ddefnyddiol iawn yn Pacistan."
Image copyright AAMIR QURESHI Image caption Karachi, dinas fwya' Pacistan a phrif ganoflan masnach y wlad
Gwlad ddiogel?
"Mae'r sefyllfa wedi dechrau newid. Roedd Karachi tan yn eithaf diweddar yn un o'r dinasoedd mwya' peryg yn y byd, ond dydi o ddim fel yna erbyn hyn.
"Mae 'na ymgyrchoedd diogelwch reit llym wedi bod gan y Llywodraeth sydd wedi trio gwneud pethau yn fwy saff. Yn amlwg mae dal problemau ac mae 'na ardaloedd o'r wlad 'da ni'n argymell i bobl ddim teithio iddynt.
"Ond mae 'na lot fawr o'r wlad sy' ddigon saff ond i bobl ddilyn y cyngor sydd gennym ni ar ei gwefan.
"Un o'r pethau y sylwais i pan symudais yma oedd fy mod i wedi cael gymaint o groeso, a'r peth pwysig i mi oedd fy mod i'n gallu rhoi fy araith gynta' i'r staff yn Karachi yn Urdu.
"O'n i'n ymwybodol mod i'n rhywun sydd 'di dod i'w gwlad nhw, a dwi'n meddwl mod i fel Cymraes yn deall faint mae o'n feddwl i bobl pan ti'n gwneud bach o ymdrech.
"Dwi 'di ffeindio bod hynny wedi cael ymateb gwych a dwi'n trio dechrau areithiau yn Urdu nawr, ac ar Ddydd Gŵyl Dewi wnes i fideo yn Urdu a Chymraeg - roeddwn i eisiau dangos bod gan Brydain ddiwylliannau gwahanol."
Mae Elin yn wreiddiol o Gaerdydd, ac er ei swydd bresennol doedd hi ddim wastad eisiau bod yn ddiplomydd.
"O'n i'n licio ymwneud gyda diwylliannau gwahanol a theithio, ond o'n i'n meddwl byddai rôl diplomydd yn rhy stuffy a fyswn i ddim yn gallu bod yn fi fy hun. Ond mi o'n i'n anghywir.
"Wnes i ddechrau fy ngyrfa gyda'r Gwasanaeth Sifil yn y Swyddfa Gartref, cyn mynd 'mlaen i Swyddfa'r Cabinet.
"Yn sgil hynny fe wnaeth y Swyddfa Dramor ofyn i mi symud atyn nhw i weithio ar y broses o basio Cytundeb Lisbon drwy'r senedd.
"Pan ddaeth y swydd yn Karachi i fyny nes sbïo arno a meddwl taw nid fi ar bapur fyddai efo'r cymwysterau gorau ar ei chyfer, ond oedd yn edrych mor ddiddorol.
"O'n i'n lwcus i gael cynnig y swydd, doedd o ddim yn rhan o ryw gynllun, ond dwi'n mor falch bo' fi 'di gwneud y penderfyniad i fynd amdani."
Mae Elin wedi bod yn y swydd ers bron i flwyddyn, ond gyda'r cyn-gricedwr Imran Khan wedi ei benodi'n Brif Weinidog ar Bacistan yn ddiweddar, faint o newid mae Elin yn rhagweld sydd ar y ffordd i'r wlad?
"Mae o'n newid mawr, achos dyma'r tro cyntaf ers sefydlu Pacistan fel gwlad i rywun heblaw'r ddwy brif blaid ennill yr etholiad. Mae 'na deimlad o gyffro drwy'r wlad gyda lot o bobl ifanc yn pleidleisio am y tro cyntaf.
"Mae yna sawl her, ond ein rôl ni fel llysgenhadon a diplomyddion ydy i weithio efo'r Llywodraeth newydd a'u cynorthwyo nhw mewn meysydd fel addysg ac iechyd, a dwi'n gyfrifol am hybu masnach rhwng y ddwy wlad a hybu'r economi."
Image caption Elin gyda chyflwynydd Benbaladr, Alun Thomas
Rôl merched
"Beth wnaeth fy synnu i, yn bennaf achos y ddelwedd sydd gan Bacistan dramor, ydy faint o ferched anhygoel dwi'n cwrdd â nhw.
"O'r tu allan i Bacistan, ti'n clywed hanesion am ferched yn cael eu cam-drin, a bod eu rôl nhw efallai ddim mor bwysig.
"Ond be dwi 'di ffeindio ydy bod yna bob math o ferched yn gwneud gwaith anhygoel, o gyfarwyddwr ffilmiau sydd 'di ennill Oscars, cyfreithwyr, merched sy'n rhedeg banciau mawr a merched sy'n dysgu.
"Mae 'na bob math o ferched anhygoel yn gwneud gwaith arloesol mewn cymdeithas lle dydi rôl merched ddim mor hawdd, ac mae'n rhoi lot o obaith i mi ar gyfer y dyfodol.
Ble nesa'?
"Mae hynny'n gwestiwn mawr. Dwi wastad wedi dweud fy mod i ddim yn gwybod be' i wneud pan dwi'n tyfu fyny, felly dwi'n edrych i weld be' fydd yn dod fyny efo'r Swyddfa Dramor.
"Dwi hefyd yn edrych i weld be alla i wneud nôl yng Nghymru, neu dros Gymru, achos dwi wastad 'di bod yn Gymraes reit browd, ac un o'r pethau dwi wedi licio ydi mod i wedi gallu cyflwyno pobl i Gymru ac i'r Gymraeg drwy be' dwi'n 'neud.
"Felly watch this space dwi'n meddwl."


description: Cynghorwyr i drafod cynlluniau gwerth £3.5m i adnewyddu hen siop Ocky White yn Hwlffordd.

title: Cyngor i benderfynu ar ddyfodol hen siop yn Hwlffordd


description: Tîm cryfaf Denmarc fydd yn herio Cymru wedi i'r gymdeithas bêl-droed gytuno i drafod â chwaraewyr ynglŷn â ffrae dros hawliau masnachol.

title: Tîm cryfaf Denmarc yn ôl i herio Cymru yn dilyn ffrae


description: "Sa'i moyn colli bywyd fi i anorecsia," meddai Mair Elliott

title: Anorecsia a fi: Byw gydag anhwylder bwyta

maintext:
Sut beth ydy byw ag anhwylder bwyta, neu anorecsia?
Diolch i ddewrder un ferch 21 oed o Sir Benfro, cawn syniad o'r hyn sy'n wynebu pobl â'r cyflwr mewn cyfres o eitemau ar raglen Bore Cothi BBC Radio Cymru drwy'r wythnos hon.
Er i Mair Elliott gael ei geni yng Nghaerdydd, fe symudodd i Sir Benfro pan oedd hi'n chwech oed. Tua'r adeg yma, dechreuodd sylweddoli ei bod hi'n wahanol i'r plant eraill yn yr ysgol.
Cafodd wybod fod ganddi awtistiaeth, ac yn raddol fe ddechreuodd ddioddef o iselder a gorbryder. Yn sgil hynny, daeth yr anorecsia.
Ar hyn o bryd, mae Mair yn dilyn cynllun bwyd pwrpasol mewn ymgais i ddelio â'r cyflwr. Dyma ei stori.
'Pob pryd bwyd mor anodd'
Sa'i moyn colli bywyd fi i anorecsia.
O'n i'n trapped yn yr anorecsia. O'n i ddim yn gwybod sut i fyw hebddo - dwi dal ddim. Mae dal yn rhan mawr o bywyd fi.
Mae'r recovery yn mynd i fod bach fel dysgu fy hun sut i fwyta eto achos sai'n gwybod sut i 'neud e.
Fi'n gweld y dietician pob wythnos a ma' hi'n edrych ar y cynllun bwyd a ma' hi'n cymryd pwyse fi.
Fi ddim yn edrych ar pwyse fi achos sa'i moyn edrych ar y scales yn mynd lan achos bydde hynna ddim yn help o gwbl.
Ma' pob pryd bwyd mor anodd achos 'na'i gyd fi'n gallu clywed yw'r anorecsia yn gweiddi "paid bwyta hynny... ti'n dew" a phethe fel 'na.
[Mae] corff fi'n oer, ond [mae] meddwl fi'n oer hefyd.
Ma' rhaid i fi gynllunio popeth fi'n bwyta. 'Sdim byd yn mynd i ceg fi os na bod fi wedi cynllunio fe ynghynt.
'Sdim hawl 'da fi 'neud unrhyw ymarfer corff. Yn y gorffennol fi 'di gorddefnyddio ymarfer corff er mwyn colli pwyse. Fi wedi 'neud lot o damage i corff fi.
Unwaith ti 'di rhoi y pwyse ar a chi'n bwyta'n iawn, mae'r anorecsia dal yna. Weithie mae'n waeth achos ti'n pwyso mwy.
Fi'n hapus mewn ffordd achos fi'n gwybod fod dilyn y cynllun bwyd yn bwysig i Mam a Dad, yn bwysig i'r dietician, yn bwysig i bobl eraill.
Ond fi ffeili teimlo'n hapus fy hun achos 'na'i gyd fi'n gallu meddwl am yw pa mor dew fi'n teimlo a faint o fwyd fi'n gorfod bwyta achos dyw bwyta gymaint o fwyd ddim yn 'neud sense i fi.
fi'n gwybod bod rhaid i fi [fwyta] er mwyn gwella
Fi'n casáu'r ffordd mae corff fi'n newid. Casáu'r ffordd fi'n rhoi pwyse ar.
Pan fi'n edrych yn y drych 'na'i gyd fi'n gallu gweld yw'r fat ac mae'n 'neud i fi deimlo'n sick.
Fi ddim moyn rhoi pwyse ar. A nawr ma' rhaid fi cario 'mlaen dilyn y cynllun bwyd pan yr unig beth fi moyn 'neud yw colli pwyse.
Ma' pob rhan o meddwl fi yn sgrechen yn dweud bod rhaid i fi golli pwyse, fi'n edrych mor dew.
Image caption Mae Mair wedi siarad am bwysigrwydd gwasanaeth iechyd meddwl i bobl ifanc yn y gorffennol
Fi'n casáu corff fi ac mae'n 'neud fi bron yn grac.
Pob tro ma' coese fi'n cyffwrdd pan fi'n cerdded, fi'n gallu teimlo fe a ma'r anorecsia yn gweiddi arna'i, ma' pobl yn edrych arna'i achos fi'n dew.
Sa'i moyn bwyta, sa'i moyn rhoi pwyse ar. O'n i'n lico bod yn fach ac yn dene, o'n i'n lico colli pwyse. Sai'n gwybod beth i 'neud nawr.
Ar y llaw arall fi'n gwybod bod rhaid i fi [fwyta] er mwyn gwella.
Gobeithio yn y dyfodol, wrth i mi ddilyn y cynllun bwyd, fyddai'n teimlo'n llai diflas a bydd hapusrwydd yn cymryd drosodd. Ar y funud dwi'n gweld hi'n anodd gweld hynny.
Y peth fi moyn yw i fod yn hapus, i gael rhyw fath o gydbwysedd a gwario amser efo teulu fi. Jest i fod yn hapus.


description: Gohebydd Addysg BBC Cymru, Bethan Lewis sy'n esbonio argymhellion Adroddiad Diamond i gyllid myfyrwyr.

title: Adroddiad Diamond: Beth mae'n ei olygu i fyfyrwyr?


description: AC yn sôn am "ddiffyg ewyllus sylfaenol" greu miliwn o siaradwyr Cymraeg,

title: Iaith: AC yn sôn am ddiffyg ewyllys


description: Meddyg o Gaerdydd yn galw am ragor o gefnogaeth i ddioddefwyr meigryn.

title: Meddyg yn galw am fwy o gefnogaeth i ddioddefwyr meigryn


description: Sir Derby allan am 251 o rediadau yn erbyn Morgannwg ym Mhencampwriaeth y Siroedd, gyda Billy Godleman yn sgorio 95.

title: Sir Derby allan am 251 rhediad yn erbyn Morgannwg


description: Buddugoliaeth o 16-5 i'r Dreigiau dros Zebre sy'n eu codi nhw oddi ar waelod tabl y Pro 14.

title: Pro 14: Dreigiau 16-5 Zebre


description: 'Singlet', 'poncin' a 'mynd i baseando' - y geiriau i'w dysgu cyn mynd i'r Wladfa

title: Cymraeg y Wladfa a Chymraeg Cymru - beth yw'r gwahaniaethau?

maintext:
Os ydych chi â'ch bryd ar fynd i ymweld â'r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia, naill ai i weithio neu ar wyliau, efallai byddai'n ddefnyddiol chi ddysgu ychydig o'r iaith.
Nid y Sbaeneg (er fod hynny'n ddefnyddiol iawn) ond Cymraeg arbennig y Wladfa.
Dydi llawer o bobl y Wladfa ddim yn gwisgo fest, bwyta pwmpen nac yn mynd am dro. Yn hytrach, 'singlet', 'poncin' a 'mynd i baseando' fyddai nifer o'r to hŷn yn ei ddweud.
Dros 150 o flynyddoedd ers i Gymry sefydlu gwladfa yn yr Arannin mae'r Gymraeg aeth yno efo nhw wedi newid a datblygu yn ei ffordd ei hun.
Mae Dr Iwan Wyn Rees yn arbenigwr tafodieithoedd sydd wedi astudio tafodiaith y Wladfa ac mae'n awgrymu ei bod yn bryd i'r llyfrau sy'n cael eu defnyddio mewn gwersi Cymraeg yno adlewyrchu'r dafodiaith arbennig sydd wedi datblygu yno.
Dylanwad Sbaeneg
Sbaeneg yw prif iaith swyddogol yr Ariannin a dyna un o'r rhesymau am y gwahaniaethau.
"Maen nhw'n defnyddio geiriau Sbaeneg yn hollol naturiol yn eu sgwrs," meddai Dr Iwan Wyn Rees.
"Weithiau mae'n amlwg iawn ond weithiau mae 'na bethau sy'n swnio'n hollol Gymreig neu Wladfaol, ond dylanwad y Sbaeneg ydy o".
Enghreifftiau o'r geiriau Sbaeneg hynny ydy:
Corral - corlan
Asado - math o farbaciw gyda darnau mawr o gig
Paseando - mynd am dro
Bueno - Da. Ynghanol sgwrs Gymraeg fe fyddan nhw'n dweud ' bueno ' ar ddechrau brawddeg yn aml yn debyg i 'wel', gennym ni.
' ar ddechrau brawddeg yn aml yn debyg i 'wel', gennym ni. Este a No - geiriau llanw eraill ar ddiwedd ac ynghanol brawddeg.
Hectarea - lle fydden ni yn sôn am aceri neu erwau maen nhw'n aml yn sôn am 'hectarea' (tua 2.5 acer)'.
Image caption Mae Dr Iwan Rees yn awyddus i weld dysgu mwy ar dafodiaith gynhenig y Wladfa
Mae yna ymadroddion sy'n dilyn cystrawen Sbaenaidd hefyd:
Siarad 'drwy'r' ffôn - "Rydyn ni'n dweud ein bod ni'n siarad 'ar' y ffôn ond mae siarad 'drwy'r' ffôn yn dod o'r Sbaeneg - hablar por telefono .
. Pasiwch - Lle fydden ni'n dweud 'dewch i mewn i'r tŷ' fe fydden nhw'n dweud 'pasiwch- dylanwad pas e y Sbaeneg.
y Sbaeneg. Tan tro nesa - Yn lle 'hwyl' wrth ffarwelo. 'Tan fory' hefyd. Mae dweud pryd fyddwch chi'n eu gweld nhw eto yn ffordd gyffredin iawn o orffen sgwrs yn Sbaeneg - hasta mañana, hasta la prox i ma.
Costio - "Ro'n i wedi 'sgrifennu llythyr ond roedd o'n costio i fi" - roedd yn drafferth neu ddim yn hawdd mi - dylanwad ' m e costó ' mewn Sbaeneg.
' mewn Sbaeneg. Welsoch chi - Mae 'Welsoch' chi a 'welast ti', yn gyffredin iawn fel gair llanw ar ddiwedd brawddeg e.e. 'Dwi'n mynd i'r dre rwan welsoch chi' Dylanwad Sbaeneg yr Ariannin - viste.
Pa dafodaith?
Mae rhai ymwelwyr yn credu bod acen y Wladfa yn debyg i acen canolbarth Cymru.
Cyd-ddigwyddiad yw hynny meddai Dr Rees, oherwydd y ffordd mae'r llafariaid 'o' ac 'e' yn cael eu hynganu mewn Sbaeneg.
Daeth y Cymry cyntaf i Batagonia ar long y Mimosa yn 1865 ac roedden nhw o wahanol ardaloedd o Gymru.
Felly nid un dafodiaith sydd wedi goroesi yno, mae cyfuniad o dafodieithoedd o wahanol ardaloedd yng Nghymru wedi cymysgu, a hynny wedi arwain at greu tafodiaith Gymraeg newydd sy'n unigryw i Batagonia, meddai Dr Rees.
"Byddai 'na dafodieithoedd o bob rhan o Gymru, o'r gogledd, o'r gorllewin, a'r rhan fwyaf o ardaloedd glofaol y de ddwyrain, ar y Mimosa," meddai Dr Rees.
"Byddai yna wahaniaethau mawr a be' fyddai wedi digwydd dros y degawdau cyntaf fyddai lefelu tafodieithol.
Image copyright Archif Prifysgol Bangor Image caption Rhai o'r gwladfawyr cyntaf
"Byddai nifer o wahaniaethau wedi lleihau ac fe fyddai pobl wedi dod i siarad ychydig tebycach i'w gilydd."
Ond er bod cynifer o bobl o dde ddwyrain Cymru, dangosodd astudiaethau gan yr ieithydd Robert Owen Jones yn y 1970au fod llawer o eirfa 'gyson' y Wladfa yn rhai gogleddol.
Geiriau gogleddol y Wladfa:
'allan' nid 'mas';
'cur pen' nid 'pen tost';
'fo' nid 'fe;
'fyny' nid 'lan';
'nain a taid' yn hytrach na 'tadcu a mamgu'.
Ond mae yna eithriadau meddai Dr Rees.
Geiriau deheuol
'ffwrn' nid 'popdy'
'llaeth' nid 'llefrith'
'march' nid 'stalwyn'
Y gred yw mai'r rheswm dros boblogrwydd y geiriau gogleddol ydy bod y rhan fwyaf o arweinwyr cynnar y Wladfa o'r gogledd.
"Roedd y rhan fwyaf o'r gweinidogion wedi dod o'r gogledd hefyd felly mae'n ymddangos bod iaith yr arweinwyr yn ogystal â dylanwad y beibl wedi bod yn ddylanwadol iawn," meddai Dr Rees.
Ydyn nhw'n ein deall ni?
Oes yna bethau na fyddai siaradwr Cymraeg yn y Wladfa yn ei ddeall am Gymraeg Cymru?
'troi'r golau mlaen' - Maen nhw'n synnu clywed pobl o Gymru'n dweud hyn, 'cynnu'r golau' fyddan nhw - a 'diffodd' y golau.
"Ymhlith yr hen bobl dw'n meddwl ein bod yn ofni gormod ynglŷn â defnyddio Saesneg yn ein Cymraeg achos mae llawer ohonyn nhw wedi cael rhywfaint o addysg Saesneg.
"Ond mae llawer o eiriau eraill sydd â gwreiddiau Saesneg yn cael eu defnyddio'n naturiol yng Nghymraeg y Wladfa, sy'n awgrymu eu bod yn cael eu defnyddio yng Nghymru yn 1865 hefyd.
Ymhlith y rhain mae 'bathrwm', geiriau am ffrwythau a llysiau - 'carots', 'cabets', 'plyms', 'peaches', 'rwm ffrynt' neu 'rwm fawr'.
"Mae'n dangos nad pethau diweddar i'r Gymraeg ydy hyn," meddai Dr Rees.
"Mae'n amlwg bod y rhain wedi gwreiddio'n gynnar yn hanes y Wladfa."
Mae Dr Rees yn galw am gyflwyno'r dafodiaith leol yn y gwerslyfrau a'r dosbarthiadau ac mae wedi datblygu adnodd arbennig i helpu athrawon y Gymraeg yno.
"Mae na 20 mlynedd wedi mynd o'r cynllun dysgu Cymraeg ac mae hwnnw wedi bod yn llwyddiant ysgubol," meddai wrth BBC Cymru Fyw.
"Ond rydw i'n edrych rŵan i'r dyfodol a'r 20 mlynedd nesa'.
"Mae yna le i iaith safonol - mae'n rhaid ei gyflwyno weithiau er mwyn i ddysgwyr y Wladfa ddeall y geriau sy'n cael eu defnyddio yng Nghymru.
"Ond does dim byd o'i le ar gyflwyno geiriau'r Gwladfawyr yn y cyrsiau.
"I raddau, mi fydd y rheiny sydd wedi cael magwraeth Gymraeg yn ein gadael ni a dim ond y rheiny sydd wedi dysgu drwy'r cynllun fydd ar ôl.
"Felly mae'n gyfnod ofnadwy o bwysig i fanteiso ar y bobl sydd wedi cael magwraeth Gymraeg, dyma'r cyfle i drosglwyddo ychydig o dafodiaith gynhenid y Wladfa i'r genhedlaeth newydd."
"Gallai arwain at brosiectau diddorol - ewch i holi be 'di gair eich nain a'ch taid am y geiriau yma. Mae na'n dal gyfle.
"Dydy'r awydd i adfer iaith a balchder mewn tafodiaith ddim yn bethau sydd ar wahân, maen nhw'n mynd law yn llaw."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae cynnig Llio Angharad ar Twitter i helpu pobl i ymarfer eu Cymraeg wedi cael ymateb rhyfeddol

title: Awr yr wythnos i helpu dysgwyr Cymraeg


description: Meddygon teulu dan hyfforddiant yn cael cynnig bonws o £20,000 i weithio mewn rhannau o Gymru lle mae'n anodd denu a chadw meddygon.

title: Meddygon teulu dan hyfforddiant: Bonws o £20,000


description: Mae rhaglen 'Y Byd yn ei Le' ar S4C wedi gwneud cyfweliad gyda Ms Hopkins yn dilyn ei sylwadau am addysg Gymraeg.

title: Guto Harri yn amddiffyn cyfweld â Katie Hopkins i S4C

maintext:
Mae'r newyddiadurwr Guto Harri wedi amddiffyn penderfyniad cyfres deledu ar S4C i gyfweld â'r cyflwynydd dadleuol, Katie Hopkins.
Mae rhaglen 'Y Byd yn ei Le' ar S4C, sy'n cael ei chyflwyno gan Mr Harri, wedi gwneud cyfweliad gyda Ms Hopkins, i'w darlledu ddydd Mawrth nesaf.
Mae'r penderfyniad i wneud y cyfweliad wedi ennyn ymateb chwyrn ar y cyfryngau cymdeithasol ar ôl i Ms Hopkins gwestiynu gwerth addysg Gymraeg yn ddiweddar a galw'r Gymraeg yn "iaith farw".
Wrth siarad ar raglen Taro'r Post BBC Radio Cymru ddydd Mercher, dywedodd Mr Harri ei fod yn anghytuno gyda safbwyntiau Ms Hopkins, ond bod dyletswydd arno fel newyddiadurwr i'w "herio".
'Paldaruo nonsens'
"Mae gan Katie Hopkins, er gwell neu er gwaeth, bron i filiwn o ddilynwyr," meddai Guto Harri.
"Pan mae hi'n dweud pethau am y Gymraeg, er bo' fi yn bersonol yn casáu ac yn anghytuno'n chwyrn gyda beth mae'n ei ddweud am yr iaith, mae 'na bobl sydd yn gwrando ar hyn ac yn credu hynna.
"A'n rôl ni fel newyddiadurwyr, sydd yn wahanol i bobl sy'n cynrychioli pleidiau neu sy'n gyfrifol am bropaganda, yw trio deall beth yw cymhelliad pobl, trio deall beth sy'n eu harwain nhw i ddweud pethe, a trwy eu herio nhw geisio dangos gwendid eu dadl, a gobeithio eu perswadio i beidio â phaldaruo'r un nonsens yn y dyfodol."
Image copyright Twitter
Fe wnaeth Ms Hopkins gorddi'r dyfroedd yn gynharach fis Medi drwy ofyn os ydy'r Saesneg wedi'i gwahardd yn yr ystafell ddosbarth yng Nghymru.
Aeth ymlaen i awgrymu fod y Gymraeg yn "iaith farw" mewn cyfres o drydariadau.
Image copyright Twitter
"Does yna neb hyd yma, heblaw am y criw cynhyrchu, wedi gweld y cyfweliad, ac eto mae gymaint o bobl yn hytrach na gwylio'r rhaglen ddeallus, ddiddorol gyda ffigyrau o bwys, o'n nhw ar [Twitter] yn ymosod ar gyfweliad 'dyn nhw ddim hyd yn oed wedi ei glywed," ychwanegodd Mr Harri.
"Na, ethon ni ddim i holi Katie Hopkins fel arbenigwraig ar addysg - ethon ni i siarad gyda hi achos ei bod hi wedi creu stŵr.
"Nes i ddim ymateb iddi pan na'th hi'r stŵr cynta', ond na'th na lond lle o Gymry Cymraeg.
"Felly os 'dyn nhw'n teimlo ei bod hi'n iawn i gael y ddadl ar Twitter, do's bosib bod yna le i newyddiaduraeth i groesholi'r fenyw 'ma ac i drio deall ei safbwyntiau hi ac i drio dangos gwendidau ei dadl hi. A dyna drïon ni ei wneud."
'Ddim yn deall Cymru'
"Rôl newyddiaduraeth, a dyw hi ddim yn un gyfforddus wastad, yw i herio pethe ac i ddeall y byd o'n cwmpas ni," meddai.
"A'r gwir amdani ydy bod rhywun sy'n dod i Gymru ac yn dweud pethe croch am ein cenedl ni yn mynd i ddylanwadu ar bobl.
"Ac mae'n bwysig bod rhai ohonon ni yn taro nôl - nid jest drwy daflu sylwadau rhad ar gyfryngau cymdeithasol - ond trwy fynd i afael â'r ddadl a dangos iddi fod hi ddim yn deall Cymru, ddim yn gwerthfawrogi Cymru, bod hi 'di cael cymaint o bethe yn wrong... a dyna dwi'n ei wneud yn y cyfweliad yma."
Mae'r BBC wedi gofyn i ITV Cymru ac S4C am ymateb.


description: Rhybudd bod oedi o ran sicrhau therapïau trafod i gleifion iechyd meddwl yn arwain at roi presgripsiynau fel ateb tymor byr.

title: Tabledi'n 'ateb tymor byr' yn niffyg gofal iechyd meddwl


description: Casgliad o luniau o dre'r Eisteddfod // A picture tour of the Eisteddfod's host town

title: Oriel luniau Y Fenni // Abergavenny in pictures

maintext: Mae cerrig yr Orsedd o'r Eisteddfod gyntaf yn y Fenni yn 1913 bellach wedi'u lleoli yn Nôl yr Alarch. Yma, gallwch hefyd weld meini sy'n dathlu bywyd Sir Benjamin Hall, neu Arglwydd Llanofer, a roddodd ei enw i'r gloch enwog 'Big Ben' yn Nhŵr San Steffan. // The Gorsedd stones in Swan Meadow are a reminder of the 1913 Eisteddfod. Here, you can also check out the twin standing stones which commemorate Sir Benjamin Hall, or Lord Llanover. He was in charge of rebuilding Parliament when 'Big Ben' was installed, thus lending his name to London's iconic landmark.


description: Cafodd etholiad ei alw yn dilyn penderfyniad Adam Price a Rhun ap Iorwerth i herio Leanne Wood am yr arweinyddiaeth.

title: Ethol Adam Price fel arweinydd newydd Plaid Cymru


description: Ymgynghorydd iechyd yn rhybuddio pobl am y peryglon iechyd, yn dilyn cynnydd yn y nifer sy'n cael rhyw ar ôl yfed neu gymryd cyffuriau.

title: Mwy yng Ngwynedd 'yn cael rhyw ar ôl yfed neu gyffuriau'


description: Pwyllgor Safonau Ymddygiad y Cynulliad yn cyhoeddi argymhellion oherwydd 'diffyg hyder' yn system gwynion y sefydliad.

title: 'Diffyg hyder' yn system gwynion y Cynulliad


description: Ffordd yr A545 rhwng Porthaethwy a Biwmares ar gau 'yn dilyn digwyddiad yn ymwneud â gollyngiad nwy yng nghyffiniau Glyn Garth'.

title: Cau ffordd yr A545 ar Ynys Môn wedi i wal ddisgyn


description: Seren ac Osian Williams o Gonwy yn canu "Yma o Hyd" wedi cael ei weld dros 80,000 o weithiau o fewn diwrnod.

title: Llwyddiant "ysgubol" fideo teulu yn canu


description: Derwen unigryw wedi ei darganfod yng ngerddi Aberglasne yn Sir Gaerfyrddin.

title: Darganfod derwen unigryw yng ngerddi Aberglasne


description: British Swimming yn cyhoeddi y bydd Jazz Carlin yn cymryd seibiant o gystadlu yn dilyn "blwyddyn anodd".

title: Y nofiwr Jazz Carlin i gael seibiant o'r gamp


description: Gwahardd cwmni bws o Wynedd oherwydd "risg i ddiogelwch ar y ffyrdd" gan eu cerbydau.

title: Diddymu trwydded cwmni bws Gwynedd achos 'risg diogelwch'


description: Galw ar i drigolion gogledd Cymru gael gwell mynediad i sganiau meddygol mwy arbenigol.

title: 'Angen mwy o sganiau PET i gleifion y Gogledd'


description: Mae'r Prif Weinidog wedi dweud ei fod yn barod i enwebu Eluned Morgan fel arweinydd er mwyn sicrhau fod dynes ar y papur pleidleisio.

title: Carwyn Jones 'yn barod' i enwebu Morgan fel arweinydd


description: Ioan Gruffudd, Eisteddfod Castell Nedd 1994


description: Ffigyrau elusen yn dangos fod 10,000 yn llai o blant wedi cael eu harestio yng Nghymru yn 2017 o'i gymharu ag yn 2010.

title: Gostyngiad o 72% yn nifer y plant sy'n cael eu harestio


description: Mesurau yn dod i rym ddydd Llun sy'n golygu fod pobl sy'n goryrru ar ran o'r M4 sydd â therfyn cyflymder newidiol yn wynebu cael eu herlyn.

title: M4: Rhybudd i yrwyr yn ardal Casnewydd


description: Perchnogion busnes yn galw ar Gyngor Wrecsam i ddatrys "hunllef iechyd a diogelwch" marchnad newydd y dref.

title: Ffrae masnachwyr gyda'r cyngor am gyflwr Tŷ Pawb

maintext:
Image caption Fe gostiodd datblygiad Tŷ Pawb yn Wrecsam £4.5m
Mae perchnogion busnes yn Wrecsam yn galw ar y cyngor i ddatrys "hunllef iechyd a diogelwch" marchnad newydd y dref.
Mae deg masnachwr yng nghanolfan Tŷ Pawb wedi ysgrifennu at arweinydd y cyngor yn honni bod eu busnesau'n dioddef am nad yw'r gwaith adeiladu wedi ei gwblhau.
Yn dilyn buddsoddiad o £4.5m, fe ailagorodd y ganolfan - oedd yn cael ei hadnabod gynt fel Marchnad y Bobl - ym mis Ebrill.
Fodd bynnag, bum mis ers ei hagor, mae'r awdurdod wedi bygwth troi rhai o'r perchnogion busnes allan, onibai eu bod yn arwyddo cytundebau erbyn 17:00 ddydd Mercher.
Image caption Cafodd y ganolfan ei hagor ym mis Ebrill 2018
Mae'r masnachwyr yn dweud y byddan nhw ond yn fodlon arwyddo, os ydyn nhw'n cael gostyngiad i'w rhent am y cyfnod rhwng Ebrill a Gorffennaf, pan honnwyd fod cwsmeriaid wedi gorfod gadael y ganolfan o ganlyniad i sŵn drilio a llwch.
Maen nhw hefyd yn tynnu sylw at broblemau sy'n parhau, gan gynnwys toiledau dynion anorffenedig, nam ar rai o'r drysau, ac achosion pan fo'r ganolfan wedi ei gadael heb ei chloi.
Yn ogystal, maen nhw'n dweud iddyn nhw golli busnes yn y misoedd cyntaf oherwydd nad oedd yna gysylltiad â'r we, a bod gwaith hysbysebu'r ganolfan wedi bod yn warthus.
"Dydyn ni ddim yn ceisio twyllo'r Cyngor o'u rhent", meddai'r masnachwyr, "ond fel grŵp, ry'n ni'n teimlo'n bod wedi colli arian oherwydd y modd mae Tŷ Pawb wedi ei hyrwyddo, a sut y mae'n cael ei reoli nawr."
Maen nhw hefyd yn rhybuddio na fyddai taflu masnachwyr allan o'r ganolfan yn gwneud unrhyw les i'r ganolfan.
Ymwybodol o bryderon
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Wrecsam fod yr awdurdod yn ymwybodol o bryderon masnachwyr ac y byddan nhw'n ymateb maes o law.
"Dydyn ni ddim mewn sefyllfa i drafod rhent ein tenantiaid - fodd bynnag, cafodd gostyngiad ei gynnig ar gyfer y flwyddyn gyntaf, fel cydnabyddiaeth o'r ffaith fod hon yn fenter newydd sbon fyddai'n cymryd peth amser i setlo, a sicrhau bod ein holl wasanaethau'n gweithio a bod nifer yr ymwelwyr yn cynyddu.
"Rydyn ni nawr yn gweld nifer cynyddol o ddigwyddiadau ac ymweliadau, yn ogystal â mwy o farchnata a diddordeb yn y gofod sydd ar gael i'w rentu.
"Byddwn yn parhau i wneud pob ymdrech i gefnogi'n masnachwyr, i sicrhau bod pawb sy'n gweithio yma yn elwa o'r ymweliadau cynyddol."


description: Achos yn erbyn cwpl sy'n gwadu cam-drin hanesyddol yn clywed bod rhai'n cyfeirio atyn nhw fel "Fred a Rose West".

title: Llys yn clywed fod pâr o'r Barri 'fel Fred a Rose West'


description: Bydd Cymru yn herio Gweriniaeth Iwerddon yn Stadiwm Dinas Caerdydd nos Iau yn eu gêm gystadleuol gyntaf dan reolaeth Ryan Giggs.

title: Giggs yn 'edrych ymlaen' at ei gêm gystadleuol gyntaf


description: Heddlu Dyfed-Powys yn cadarnhau fod disgybl ysgol uwchradd yn Llanelli wedi marw.

title: Heddlu'n cadarnhau marwolaeth disgybl ysgol uwchradd


description: Clip o archif BBC Cymru o'r gantores fyd enwog yn canu'n Gymraeg.

title: Eartha Kitt yn canu yn Gymraeg


description: Prif weithredwr Galeri Caernarfon yn dweud bod yr estyniad newydd yno'n ddatblygiad "pwysig iawn" i'r ganolfan greadigol.

title: Datblygiad 'pwysig iawn' i Galeri Caernarfon


description: Dylan Iorwerth, golygydd gyfarwyddwr Golwg, sydd wedi bod yn siarad ar ben-blwydd y cylchgrawn wythnosol yn 30 oed.

title: Angen mwy o 'newyddiaduraeth broffesiynol' yn y Gymraeg


description: Ar ôl cytuno cytundeb pedair blynedd newydd gydag Aaron Ramsey mae Arsenal wedi tynnu'r cynnig yn ôl.

title: Aaron Ramsey i adael Arsenal?


description: Cwsmeriaid yn mynegi siom wrth i Siop y Bont gau wedi dros 20 mlynedd o werthu nwyddau Cymreig ym marchnad Pontypridd.

title: Siom wrth i siop Gymraeg Pontypridd gau wedi 23 mlynedd


description: Un o siopau bach adnabyddus Caernarfon yn cau ei drysau am y tro olaf, ar ôl 30 mlynedd o wasanaethu'r gymuned leol.

title: Siop Iwan yn cau drysau wedi 30 o flynyddoedd

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Mae'r siop wedi bod yn gwasanaethu'r gymuned leol am 33 o flynyddoedd
Fe fydd siop sydd wedi bod yn gwasanaethu pobl Caernarfon am dros 30 o flynyddoedd yn cau ei drysau am y tro olaf ddydd Sadwrn nesaf, 22 Medi.
Dywedodd perchennog Siop Iwan, Iwan Evans, ei fod yn "benderfyniad anodd a bod hi'n drist," ond ei fod hefyd yn edrych ymlaen at bennod newydd.
"Rwyf i a'm gwraig Menna am ddiolch i'n holl gwsmeriaid sydd wedi bod yn gwmni da a ffyddlon dros y blynyddoedd."
Dywedodd fod y gwaith o gynnal y siop, sy'n gwerthu papurau newydd ac anrhegion, yn anodd ac yn golygu oriau hir, o 06:00 tan 19:00.
Image copyright Llun teulu
"Ro'n i wedi gobeithio ei gwerthu fel 'going concern', ond ma' wedi bod ar y farchnad am 10 mlynedd a heb ei gwerthu.
"Dwi'n dechrau mewn swydd newydd gydag Antur Waunfawr dydd Llun, a bydd un o'r merched yn edrych ar ôl y siop am wythnos cyn i ni gau'r drysau."
Dywedodd Sioned Evans, un o'r merched, eu bod nhw fel teulu "wedi cael andros o lot o bobl yn dweud diolch, mae wedi bod yn anhygoel fod y newyddion wedi cyrraedd gymaint o bobl".


description: Awdures yn amlygu ei hawydd i gefnogi busnesau bach trwy drefnu i siop leol ddosbarthu copïau o'i nofelau ledled y byd.

title: Apêl awdures amlwg i bobl gefnogi siopau'r stryd fawr

maintext:
Image caption Mae Clare Mackintosh wedi dod i gytundeb gyda Gwyn Sion Ifan ynghylch dosbarthu archebion ar-lein am ei llyfrau
Mae awdures ffuglen amlwg sy'n dysgu Cymraeg ers symud gyda'i theulu i Gymru yn annog pobl i gefnogi siopau'r stryd fawr.
Mae llyfrau ias a chyffro Clare Mackintosh, sydd bellach yn byw yn Y Bala, wedi bod ar ben rhestr gwerthiant wythnosol y Sunday Times.
Erbyn hyn mae ganddi drefniant sy'n golygu mai ei siop lyfrau leol, Awen Meirion, sy'n dosbarthu copïau o'i nofelau sy'n cael eu harchebu trwy ei gwefan.
Yn ôl rheolwr y siop, mae'r trefniant "wedi bod yn hwb aruthrol i'r busnes" oherwydd gwerthiant "anhygoel" ei gwaith ledled y byd.
Pwysigrwydd siopa'n lleol
Mae nofelau'r cyn blismones - sy'n cynnwys I Let you Go ac I See You - wedi gwerthu cannoedd o filoedd o gopïau ar draws y byd, ac mae'n dweud ei bod yn credu'n gryf mewn cefnogi busnesau bach.
"Yn fy marn i, mae'n bwysig iawn i siopa yn lleol," meddai. "Os 'da ni'n siopa yn unig ar-lein, 'da ni'n colli'r stryd fawr."
Image caption Let Me Die yw trydedd nofel yr awdures
"Pan mae Clare yn cael archebion, mae hi wedyn yn pasio'r archebion yna yn uniongyrchol i ni," meddai rheolwr Awen Meirion, Gwyn Sion Ifan.
"Dan ni'n delio â chwsmeriaid Clare yn unigol wedyn, yn trefnu y taliad ac yn trefnu'r dosbarthiad.
"Mae'r dosbarthiad wedi bod yn fyd-eang. 'Dan ni 'di gyrru llyfra' i wledydd 'da ni 'rioed wedi 'neud o'r blaen oherwydd y diddordeb rhyng-genedlaethol a rhyngwladol yng ngwaith Clare."
Y canlyniad, ychwanegodd, yw "bod 'na gofnod manwl o holl werthiant llyfra' Clare, yn y gobaith maes o law y bydd hyn yn arwain at fedru cofnodi holl waith awduron Cymru".
Image caption Mae Clare Mackintosh yn ymlacio a hel syniadau yn ardal Llyn Tegid
Yn wreiddiol o Sir Buckingham, fe symudodd yr awdures i'r Bala ddwy flynedd yn ôl gyda'i gŵr a'u plant.
Dywedodd bod harddwch naturiol yr ardal yn ei hysbrydoli.
"Pan 'dwi'n edrych am syniadau, 'dwi'n licio mynd am dro yma, a nofio yn y llyn," meddai, gan ddisgrifio Llyn Tegid fel "lle hyfryd" sy'n ei helpu i ymlacio.
Ychwanegodd bod hi'n "bwysig" ei bod yn" trio dysgu Cymraeg hefyd" gan fod ganddi "dri o blant sy'n siarad Cymraeg rŵan yn yr ysgol".


description: Rhai o olygfeydd godidog Parc Cenedlaethol Eryri // A selection of some of the wonderful scenery to be seen at Snowdonia National Park

title: Lluniau: Y Parc yn 65// In Pictures: Snowdonia National Park at 65

maintext:
Mae Parc Cenedlaethol Eryri yn 65 oed ar 18 Hydref 2016. Yn y parc mae mynyddoedd, llynnoedd, nentydd ac arfordir ysblennydd. Dyma ddetholiad o'r golygfeydd godidog sydd i'w gweld o fewn ffiniau'r parc.
Snowdonia National Park celebrates its 65th anniversary on 18 October. Within the park are spectacular mountains, lakes, valleys and coastline. Here's a selection of some of the views on display in Snowdonia National Park.
Image copyright KrissWilliams Image caption Yr Wyddfa. Yn 1,085 metr (3,560tr) o uchder dyma fynydd mwyaf Cymru // Snowdon, at 1,085 metres (3,560ft) is Wales' heighest mountain
Image copyright HarryKennedy Image caption Traeth godidog Harlech ym Meirionnydd // Harlech beach in Meirionnydd
Image copyright Visit Wales Image Centre Image caption Bermo a Llanaber yn y cefndir yn edrych dros arfordir dramatig Meirionnydd // Barmouth and Llanaber overlooking Meirionnydd's dramatic coastline
Image caption Castell Carndochan, Llanuwchllyn // Carndochan Castle, Llanuwchllyn
Image caption Mynyddoedd de Eryri gyda Phen Llŷn yn y cefndir // Southern Snowdonia with the Llŷn Peninsula in the distant background
Image caption Tirwedd trawiadol Castell y Gwynt, ar y Glyder Fach // The 'Castle of the Winds' on the summit of Glyder Fach mountain
Image caption Llyn Mwyngil, Tal y Llyn rhwng Dolgellau a Machynlleth // Tal-y-llyn Lake between Dolgellau and Machynlleth
Image caption Yr olygfa eiconig o Lynnau Mymbyr a Phedol Yr Wyddfa // The view of Snowdon from Llynnau Mymbyr
Image copyright EdWebster Image caption Beddgelert, man poblogaidd gyda ymwelwyr sy'n dringo mynydd Moel Hebog ac sy'n dod i weld bedd y ci enwog // Beddgelert, a popular destination for tourists who climb Moel Hebog
Image copyright Visit Wales Image Centre Image caption Bont Abermaw, sy'n 700m o hyd, yn ymestyn dros yr Afon Mawddach ger y Bermo // Barmouth Bridge spanning 700m over the River Mawddach Estuary
Image copyright Tania&Artur Image caption Yr olygfa o Reilffordd y Wyddfa // The view from the Snowdon Mountain Railway
Image copyright Iolo Penri Image caption Castell Dolbadarn ger Llanberis, sy'n dyddio o'r 13G // Dolbadarn Castle near Llanberis which was built by Llywelyn the Great in the early 13th Century
Image copyright Bearded_snapper Image caption Cader Idris yn ne Eryri, gyda Llyn Cau yng nghanol y llun // Cader Idris and Llyn Cau in southern Snowdownia
Image copyright ARG_FLICKR Image caption Yr Aran Fawddwy i'w gweld drwy'r niwl // Aran Fawddwy seen through the mist
Image copyright Visit Wales Image Centre Image caption Castell Harlech a Pen Llŷn yn y cefndir // Harlech Castle and the Llŷn Peninsula in the background
Image copyright StuartMadden Image caption Nant Ffrancon ger Bethesda, rhwng mynyddoedd y Glyderau a'r Carneddau. Rhewlif dros filoedd o flynyddoedd greodd y tirwedd dramatig // Nant Ffrancon near Bethesda, between the Glyderau and Carneddau mountain ranges. The dramatic scenery is due to the process of glaciation over thousands of years


description: Mae anffrwythlondeb anesboniadwy yn broblem gyffredin i gyplau sy'n cael trafferthion wrth drio cael plant

title: Dim esboniad dros fethu beichiogi'n naturiol

maintext:
Bydd un ym mhob saith cwpl yn wynebu problemau wrth geisio cael plant. Weithiau, mae doctoriaid yn gallu rhoi rheswm pam i'r cyplau ond mewn sawl achos mae'n anesboniadwy.
Cysylltodd cwpl ifanc sydd yn wynebu problemau beichiogi gyda Cymru Fyw yn ddiweddar i rannu eu stori.
Dydyn nhw ddim eisiau cael eu henwi ond fe gawson nhw eu hannog i ddweud eu stori ar ôl cael eu hysbrydoli gan benderfyniad Elin Fflur a'i gŵr Jason yn ddiweddar i drafod eu taith i geisio cael babi drwy broses IVF.
Dyma'u profiad nhw o'u taith drwy broses ffrwythlonni wahanol - IUI (Intrauterine insemination).
O'n i'n arfer meddwl y byddai dechrau teulu yn rhwydd. Ond dw i newydd dalu £1,450 dros y ffôn am goctêl o feddyginiaeth a fydd - gobeithio - yn fy helpu i gael fy mabi cyntaf gyda thriniaeth o'r enw IUI.
Bedair blynedd yn ôl, ges i brawf beichiogi positif ac ro'n i'n excited bost. Tynnes i lun ohono a'i anfon at y gŵr fel sypreis! Mae'r llun dal gyda fi - sai'n siŵr pam.
Image caption Y prawf beichiogi positif a ddaeth â llawenydd
Yn fuan wedyn, aethon ni ar wyliau i ddathlu fy mhen-blwydd yn 30 oed a roeddem ein dau yn y seithfed nef. Ond wap ar ôl cyrraedd adre, cwta chwe wythnos i mewn i'r beichiogrwydd, ddechreues i waedu. Collais y babi.
Colli babi yn y groth
Yn fy ngalar, doedd gen i ddim awydd trial am blentyn eto. Ro'n i'n dal i dorri 'nghalon am y babi golles i. Aeth dwy flynedd heibio cyn i ni benderfynu trial eto.
I fod yn onest, o'n i'n meddwl bydde dal yn rhwydd… gan i ni fod mor glou y tro cyntaf.
Chawson ni ddim lwc. Dim byd. Mis ar ôl mis, dim llwyddiant... am ddwy flynedd. A thrwy'r cyfan, yr un oedd cwestiynau a sylwadau pawb... "Ers faint chi'n briod nawr?" Tro ti i ga'l plant nawr" "Ti ddim moyn aros tan bo ti'n rhy hen." Fel 'se ti'n aros mewn ciw!
Tro ti i ga'l plant nawr. Ti ddim moyn aros tan bo ti'n rhy hen.
Profion di-ri
Aethon ni at y doctor a chael profion cychwynnol. Sberm y gŵr - tic. Fy lefel progesterone i - tic. Ond er mwyn ymchwilio ymhellach, roedd rhaid aros o leia' chwe mis gyda'r Gwasanaeth Iechyd. Rydyn ni'n dal i aros am apwyntiad.
Penderfynon ni barhau gyda chwmni preifat sy'n arbenigo ar dechnegau beichiogi cynorthwyedig a chael profion pellach. Y nifer o wyau gen i - tic. Tiwbiau ffalopaidd clir - tic.
Doedd dim rheswm penodol pam nad oedden ni'n beichiogi. Dywedodd y doctoriaid wrthon ni ei fod yn 'anffrwythlondeb annesboniadwy'.
Ar un llaw, mae'n rhyddhad clywed nad oes unrhyw beth yn bod arna i na'r gŵr, ond mae'n uffernol o rhwystredig nad oes rheswm pam nad ydyn ni'n gallu beichiogi'n naturiol. Mae un ym mhob saith cwpwl yn ffendio eu hunain yn yr un sefyllfa.
Beth nesaf?
Doeddwn i erioed wedi clywed am driniaeth IUI tan i ni siarad gydag arbenigwyr ffrwythlondeb, sef gosod sberm dyn yng ngroth menyw fel bo'r siwrne sy' rhaid iddyn nhw deithio i gyrraedd ŵy dipyn yn llai.
Oherwydd canlyniadau ein profion ac fy oedran i, yn ôl yr arbenigwyr mae'n werth rhoi cynnig arni am nad yw'n driniaeth mor ddwys - na mor ddrud - ag IVF.
Image caption Bydd angen chwistrellu meddyginiaeth a hormonau fel rhan o'r driniaeth
Ry'n ni wedi talu am dri cycle o IUI gan bo'r tebygolrwydd i "fynd â babi adre" i gwpwl yn ein sefyllfa ni tua 20 y cant ar ôl tair triniaeth.
Byddwn ni'n dechrau'r driniaeth gyntaf ymhen rhyw wythnos. Bydd hyn yn golygu chwistrellu fy hunan gyda hormonau menotrophin am gyfnod o ryw wyth diwrnod.
Mae'r hormon yma'n bwerus ac yn cymryd rheolaeth o fy system biolegol. Ych! Ei bwrpas yw ysgogi'r ofarïau i aeddfedu ffoliglau, a'u gwneud yn fwy ffrwythlon.
Pan fydd yr amser yn iawn, bydda i'n chwistrellu hormon arall a fydd yn sicrhau 'mod i'n bwrw ŵy rhwng 24 a 48 awr yn ddiweddarach. Yn ystod y cyfnod allweddol hwn, bydd doctoriaid yn glanhau sberm fy ngŵr ac yn gosod y rhai gorau yn fy ngroth er mwyn rhoi'r cyfle gorau posib i un ohonyn nhw ffrwythloni un o fy wyau i.
Buodd fy ngŵr yn ddigon cheeky a gofyn os gewn ni arian yn ôl os byddwn ni'n lwcus iawn ac yn 'mynd â babi adref' y tro cynta'! Ro'dd hi'n amlwg ar wyneb y doctor taw nid ni o'dd y cynta' i ofyn hyn.
Amser a ddengys.
Straeon eraill o ddiddordeb:


description: Y Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol yn dweud bod angen mwy o gefnogaeth ymarferol ac emosiynol ar deuluoedd sy'n mabwysiadu.

title: 'Angen mwy o gefnogaeth ar deuluoedd sy'n mabwysiadu'


description: Heddlu Dyfed-Powys yn apelio am wybodaeth yn dilyn gwrthdrawiad angheuol ger pentref Abertridwr, Powys fore Sul.

title: Gwrthdrawiad angheuol ger pentref Abertridwr ym Mhowys


description: Mae cynllun i godi peilonau wedi ei ollwng am fod dyffryn yn rhy serth.

title: Peilonau: Dyffryn 'yn rhy serth'


description: Elusen Asthma UK yn sylwi ar gynnydd aruthrol o blant sy'n mynd i'r ysbyty yn dioddef o bwliau drwg o asthma yn dilyn gwyliau'r haf.

title: Mwy o blant ag asthma'n mynd i'r ysbyty ym mis Medi

maintext:
Mae elusen wedi datgelu bod nifer y plant sy'n mynd i'r ysbyty oherwydd asthma yn cynyddu'n aruthrol yn dilyn gwyliau'r haf.
Yn ôl elusen Asthma UK, mae cynnydd o 210% mewn plant yn mynd i'r ysbyty yn dioddef o byliau gwael o asthma ym mis Medi o gymharu â mis Awst.
Diffyg trefn arferol y gwyliau sy'n cael ei ystyried yn un ffactor sy'n achosi'r cynnydd.
Dywedodd arweinydd clinigol yr elusen bod angen i rieni ac oedolion sy'n gyfrifol am blant ag asthma fod yn ymwybodol o beth sydd angen ei wneud petai plentyn yn dioddef o bwl gwael.
Anghofio rhoi meddigyniaeth
Yn ôl ffigyrau'r elusen, mae 58,000 o blant yng Nghymru yn dioddef o asthma, cyflwr sy'n golygu bod pobl yn ei chael hi'n anodd anadlu.
Mae'n bosib mai diffyg trefn arferol yn ystod y gwyliau haf sy'n arwain at broblemau erbyn i'r plant ddychwelyd i'r ysgol, gyda rhieni o bosib yn anghofio rhoi meddyginiaethau ataliol i'w plant.
Dywedodd Dr Andy Whittamore, arweinydd clinigol Asthma UK: "Dylai dychwelyd i'r ysgol fod yn gyfnod cyffrous i blant, ond gall nifer orfod mynd i'r ysbyty ar ôl pwl gwael o asthma.
"Mae hyn yn peri gofid i blentyn a'i rieni - gofid sy'n gallu cael ei osgoi os ydy rhieni'n gallu adnabod pwl gwaeth na'r arfer o asthma, ac yn gwybod beth i wneud."
Mae Rich Cook, 40 oed, o Gwmbrân yn gwybod yn union sut all dychwelyd i'r ysgol effeithio ar asthma plentyn.
Bu'n rhaid i'w fab, Harry, fynd i'r ysbyty wedi iddo gael pwl drwg o asthma fis Medi diwethaf, pan oedd yn bump oed.
Dywedodd Mr Cook: "Roedd yn frawychus derbyn galwad wrth ysgol fy mab yn dweud ei fod yn cael pwl drwg o asthma.
"Roedd athrawon wedi ceisio rhoi ei anadlydd cymhwythol iddo, ond roedd y pwl yn rhy ddrwg a chafodd ei rhuthro'n syth i'r ysbyty.
"Does yna'r un rhiant sydd am weld ei blentyn mewn uned gofal dwys yn gofyn, "Dadi, ydw i'n mynd i farw?"'
Yn ôl Mr Cook: "Digwyddodd pwl asthma Harry mor sydyn. Y bore hwnnw roeddwn yn ei ollwng yn yr ysgol ac roedd pob dim yn iawn, ac erbyn i fi ei weld eto roedd yn yr ysbyty yn brwydro am ei fywyd."
Mae Asthma UK yn argymell defnyddio anadlydd cymhwythol (sydd fel arfer yn las) a ddylai leddfu'r symptomau am oddeutu pedair awr.
Fodd bynnag, os nad ydy'r anadlydd yn gweithio am y cyfnod hwnnw neu os ydy'r symptomau'n gwaethygu, dylid cysylltu'n syth gyda'r meddyg teulu neu Galw Iechyd Cymru.
Yn ôl Dr Whittamore, ni ddylai rhieni deimlo na ddylent wneud apwyntiad brys gyda meddyg teulu neu nyrs asthma os ydy eu plentyn yn defnyddio eu hanadlydd mwy na thair gwaith yr wythnos, neu os ydynt yn peswch yn ystod y nos, neu'n cael hi'n anodd anadlu.
Mae gwybodaeth a chefnogaeth ar gael i rieni ac i blant ar wefan Asthma UK.


description: Cynghorwyr yn galw ar arweinwyr Cyngor Penfro i ailystyried cynllun i wario £3.5m ar adnewyddu canol Hwlffordd.

title: Cyngor i ailystyried cynllun adnewyddu canol Hwlffordd

maintext:
Image caption Mae'r Cabinet am brynu'r salfe er mwyn adnewyddu canol Hwlffordd
Mae yna ansicrwydd bellach a fydd Cyngor Sir Benfro yn bwrw 'mlaen gyda chynllun i wario £3.5m er mwyn adnewyddu canol tref Hwlffordd.
Daw hyn wedi i bwyllgor craffu wrthwynebu cynlluniau'r cabinet gan ddweud nad yw'r "gost o brynu yn cynnig gwerth am arian".
Ddechrau'r mis roedd y cabinet wedi cymeradwyo cynllun i brynu hen siop Ocky White am £460,000, fel rhan o gynllun ehangach i wella canol y dref.
Ond ddydd Gwener dywedodd aelodau Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Gwasanaethau'r sir eu bod yn "poeni" am gost y cynllun.
Bydd y cabinet, sydd â'r gair terfynol, yn trafod y mater yn eu cyfarfod nesaf.
Byddai'r prosiect yn golygu cost o £1.27m i'r Cyngor, gyda £2.3m yn dod o Lywodraeth Cymru a'r Undeb Ewropeaidd.
Image caption Roedd y Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Gwasanaethau yn "poeni" am y costau
Dywedodd y cynghorydd Mike Stoddart, un o chwech o gynghorwyr oedd wedi gofyn am ailystyried, nad oedd y cynllun yn cynnig gwerth am arian.
"Rydym yn prynu'r adeilad am £450,000, gwario £3m ar adnewyddu a byddwn yn cael ased sy'n werth £750,000. Dyw hyn ddim yn fusnes da," meddai.
Ychwanegodd: "Dyw e ddim yn syniad da i symud ymlaen gyda rhywbeth fydd yn golygu costau. Dyw hwn ddim yn ased, yn hytrach mae e'n ddyled."
Cynllun ehangach
Fe wnaeth Ocky White gau bum mlynedd yn ôl, a bu ymdrechion i werthu'r adeilad ers 2011 yn aflwyddiannus.
Dywedodd Paul Miller, aelod o'r cabinet gyda chyfrifoldeb am ddatblygiad economaidd: "Rydym am fod yn flaengar wrth ailddatblygu canol y dref".
"Mae'n rhaid i ni gyfnerthu canol ein trefi er mwyn cynnig rhywbeth gwahanol.
"Pe bai ni yn prynu'r adeilad mae'n dangos ein hymroddiad i ganol y dre. Dyw e ddim yn un adeilad ar ben ei hun ond yn rhan o adnewyddu sylweddol o ganol Hwlffordd."


authors:
Dafydd Gwynn
Gohebydd Bbc Cymru

description: Pentrefwyr ym Mhen Llŷn yn cyhuddo cyngor o fod yn "slei" drwy ganiatáu 35 o dai gwyliau werth hyd at £750,000 yr un.

title: Cyngor Gwynedd yn 'slei' am ganiatáu tai gwyliau Llŷn


description: Daeth arwyddion o'r gorffennol i'r golwg dros haf 2018

title: Beth ddatgelwyd gan un o'r hafau poethaf ar gofnod?


description: Mae banc wedi ymddiheuro ar ôl i'r canwr Geraint Løvgreen gwyno am i'w neges Gymraeg gael ei wrthod.

title: HSBC yn ymddiheuro am alw'r Gymraeg yn 'iaith dramor'


description: Prif Weinidog Cymru yn galw ar Theresa May i roi'r gorau i gamarwain y cyhoedd gyda honiadau am Brexit "nad ydynt yn wir".

title: 'Peidiwch camarwain ar Brexit' meddai Carwyn Jones

maintext:
Chwe mis cyn i'r DU adael yr Undeb Ewropeaidd, mae Prif Weinidog Cymru wedi dweud y dylai Theresa May rhoi'r gorau i gamarwain y cyhoedd gyda honiadau anwir am Brexit.
Yn ôl Carwyn Jones, mae honiad Prif Weinidog y DU mai'r "unig ddewis sydd ar gael i ni yw cytundeb Chequers neu ddim cytundeb o gwbl yn anwiredd llwyr", gan ddweud fod parhau i fynnu hynny yn niweidio democratiaeth.
Byddai gorfodi pobl i ddewis rhwng "Brexit caled, trychinebus" a bod heb gytundeb o gwbl yn "hollol anghyfrifol" meddai.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth y DU eu bod yn "gweithio'n galed i sicrhau cytundeb sydd yn gweithio ar gyfer pob rhan o'r DU".
Ychwanegodd Mr Jones: "Mae fy Llywodraeth i wedi dangos bod ffordd arall ar gael a fyddai'n diogelu swyddi a'n heconomi, ac sy'n gyson â chanlyniad y refferendwm a safbwynt negodi'r Undeb Ewropeaidd.
"Yr unig ffordd o ddiogelu swyddi ac economi Cymru yw drwy sicrhau mynediad llawn a dirwystr at y Farchnad Sengl a chytuno ar undeb tollau."
'Buddiannau'r wlad'
Dros flwyddyn a hanner yn ôl fe wnaeth Llywodraeth Cymru gyhoeddi cynigion yn seiliedig ar weld y DU yn parhau i gymryd rhan yn y Farchnad Sengl ac mewn undeb tollau.
Mae Diogelu Dyfodol Cymru yn "gynllun ymarferol, seiliedig ar dystiolaeth, a all gyflawni ar gyfer pob rhan o'r Deyrnas Unedig," medd Mr Jones.
Eisoes mae Theresa May wedi gwrthod y syniad o'r DU yn parhau yn aelodau o'r undeb dollau a'r Farchnad Sengl.
Mae cytundeb Chequers, sef y cynnig a gyflwynwyd gan Ms May yn Salzburg yn ddiweddar, yn awgrymu 'trefniant tollau' a 'llyfr rheolau' ar gyfer mewnforio ac allforio nwyddau i'r UE, ond mae hynny'n brin o aelodaeth lawn o'r ddau, ac fe gafodd y cynnig ei wrthod gan y 27 o wledydd eraill yr UE.
Ychwanegodd Mr Jones: "Gyda dim ond chwe mis i fynd, rhaid i Brif Weinidog y DU roi buddiannau'r wlad o flaen buddiannau ei phlaid, a gweithio gyda'r UE i ddod i gytundeb sy'n diogelu ffyniant a llesiant pobl ar draws y DU."


description: Y dramodydd Gary Owen yn beirniadu National Theatre Wales am wneud llawer o'i gwaith "gyda chwmnïau o du allan i Gymru".

title: National Theatre Wales yn 'anwybyddu artistiaid Cymru'


description: Dim ond ar ôl diwygio addysg mewn ysgolion yng Nghymru y bydd camau sylweddol yn cael ei gwneud, yn ôl prif arolygydd Estyn.

title: Prif arolygydd Estyn yn 'obeithiol' am newidiadau


description: Ditectifs sy'n ymchwilio i lofruddiaeth mewn maes carafanau ym Mhentywyn wedi arestio dyn.

title: Heddlu yn ymchwilio i lofruddiaeth dyn yn Sir Gaerfyrddin


description: Leinster yn chwalu'r Gweilch er i'r Cymry daro yn ôl yn yr ail hanner.

title: Leinster 31-19 Gweilch


description: Gwaith ymchwil gan Sefydliad Iechyd y Byd yn awgrymu fod yfed alcohol yn llawer llai cyffredin ymysg y to iau yng Nghymru.

title: Llai o bobl ifanc Cymru'n yfed alcohol medd adroddiad


description: Cynhadledd arbennig ymhen wythnos i ystyried dwy drefn posib ar gyfer ethol olynydd i Carwyn Jones fel arweinydd.

title: Llafur: dwy drefn posib o ethol arweinydd

maintext:
Image caption Vaughan Gething (ch.) a Mark Drakeford (dd.) yw'r unig ddau ymgeisydd i sicrhau digon o enwebiadau ar hyn o bryd
Mae'r Blaid Lafur yn ystyried dwy ffordd wahanol o ethol arweinydd nesaf y blaid yng Nghymru.
Yn ôl y corff sy'n rheoli'r blaid yng Nghymru byddan nhw unai'n rhoi pleidlais gyfartal i bob aelod neu'n ethol arweinydd drwy ffurf ddiwygiedig o'r coleg etholiadol presennol.
Cafodd y system pleidlais gyfartal ei defnyddio i ethol Jeremy Corbyn, ond mae Llafur Cymru'n dal i ddefnyddio trefn y coleg etholiadol.
Bydd penderfyniad terfynol ar y mater y penwythnos nesa.
Roedd y cynigion o flaen y corff rheoli ddydd Sadwrn yn deillio o adroddiad gan y cyn aelod seneddol dros Dorfaen, Arglwydd Paul Murphy AS.
Daw'r etholiad yn yr hydref wedi i Carwyn Jones gyhoeddi y byddai'n camu o'r neilltu ar ddiwedd y flwyddyn.
Dau ymgeisydd sydd wedi sicrhau digon o gefnogaeth i fod ar y papur pleidleisio, sef Mark Drakeford a Vaughan Gething.
Os bydd y ffurf ddiwygiedig o'r coleg etholiadol yn cael sêl bendith bydd aelodau cyffredin yn gyfrifol am 50% o'r coleg gydag aelodau cysylltiedig, fel undebau a gwleidyddion, yn gyfrifol am yr hanner arall.
Mae cynigion tebyg eisoes wedi cael eu cyflwyno gan undebau Unsain a'r GMB.
Image copyright Reuters Image caption Jeremy Corbyn oedd arweinydd cyntaf y blaid Lafur i gael ei ethol drwy'r drefn newydd o un bleidlais i bob aelod
Ar hyn o bryd mae'r coleg wedi ei rannu'n dair rhan gyfartal, gydag aelodau cyffredin, aelodau undebau a gwleidyddion etholedig yn gyfrifol am dreuan yr un o'r bleidlais.
Dywedodd Darren Williams, aelod o'r corff rheoli: "Rydyn ni'n falch fod y penderfyniad wedi cael ei wneud i roi'r ddau gynnig a gafodd eu trafod yn adroddiad Arglwydd Murphy o flaen y gynhadledd arbennig wythnos nesaf, a bod y gynhadledd yn gyfrifol am y penderfyniad pwysig."
Fe ychwanegodd fod y corff rheoli wedi ffafrio'r syniad o ddiwygio'r coleg etholiadol, ond bod gan bobl yn y gynhadledd yr hawl i ystyried y ddwy ffordd wythnos nesaf.


description: Academi dronau cyntaf o'i fath yng Ngwynedd yn cael ei sefydlu Nghanolfan Awyrofod Eryri yn Llanbedr ger Harlech.

title: Sefydlu academi hedfan dronau yn Llanbedr, Gwynedd


description: Morgannwg yn colli o fwy na batiad yn erbyn Caint ym Mhencampwriaeth y Siroedd.

title: Chwalfa arall i Forgannwg


description: Heddluoedd Cymru ond wedi gofyn am 970 o orchmynion i ddiogelu dioddefwyr trais yn y cartref ers 2014.

title: Gorchmynion diogelu brys: Swyddogion yn 'araf i ymateb'


description: Buddugoliaeth munud olaf i Leinster yn erbyn Gleision Caerdydd ym Mharc yr Arfau.

title: Pro 14: Gleision Caerdydd 32-33 Leinster


description: Mae'r Ysgrifennydd Cyllid, Mark Drakeford, wedi cyhoeddi cyllid i annog pobl ifanc i astudio pynciau STEM TGAU.

title: Cyhoeddi £5.7m i annog pobl ifanc i astudio pynciau STEM


description: Mark Drakeford yn dweud fod beirniadu llywodraeth Israel yn "hollol wahanol" i fod yn wrth-Semitaidd, ac y dylai bobl gael hawl i'w barn.

title: Drakeford: Beirniadu Israel 'ddim yn wrth-Semitaidd'


description: Cyhoeddi ddydd Iau ai Paul Davies neu Suzy Davies y mae aelodau'r blaid wedi dewis i arwain grŵp y Ceidwadwyr Cymreig yn y Cynulliad.

title: Y Ceidwadwyr Cymreig i gyhoeddi arweinydd newydd


description: Y gêm rhwng Middlesbrough ac Abertawe yn gorffen yn ddi-sgor yn stadiwm Riverside.

title: Y Bencampwriaeth: Middlesbrough 0-0 Abertawe


description: Ffordd yr A490 ger y Trallwng wedi ei chau am gyfnod yn dilyn damwain yn oriau mân fore Sul.

title: Dyn wedi ei anafu mewn damwain ffordd


description: Ysgol cyfrwng Cymraeg Caer Elen i blant tair i 16 oed yn Hwlffordd yn agor ei drysau am y tro cyntaf.

title: 'Cyfnod cyffrous' wrth agor ysgol Gymraeg yn Hwlffordd


description: Pam Gŵyl Rhif 6, ac nid Gŵyl Rhif 5? Pam Gŵyl y Dyn Gwyrdd ac nid Gŵyl y Dyn Glas?

title: Cwis: Beth sydd y tu ôl i enwau gwyliau cerddorol Cymru?


description: Caiff Morfydd 'Llwyn' Owen ei chofio am ei dawn gerddorol, bywyd lliwgar a'i marwolaeth gynamserol

title: Cofio "gobaith mawr coll" cerddoriaeth Gymreig


description: David Brooks yn mynnu na fydd yn newid ei feddwl am chwarae dros Gymru, ddeuddydd cyn wynebu Gweriniaeth Iwerddon.

title: Dim ailfeddwl chwarae dros Gymru medd David Brooks


description: Cyhoeddi'r etholaethau seneddol newydd fel rhan o gynlluniau i leihau maint Tŷ'r Cyffredin.

title: Cyhoeddi cynlluniau etholaethau seneddol


description: Pâr priod o'r Barri yn dweud fod cyhuddiadau o dreisio a cham-drin rhyw yn erbyn plant yn rhai "ffug" gan bobl sydd eisiau hawlio "iawndal".

title: Achos cam-drin Y Barri: Cyhuddiadau yn rhai 'ffug'


description: Morgannwg yn gwella ar berfformiad y flwyddyn yn erbyn Sir Gaerlŷr ym Mhencampwriaeth y Siroedd.

title: Dechrau cadarn i Forgannwg yn erbyn Sir Gaerlŷr


description: Safonau byw yng Nghymru yn araf i ddychwelyd i lefelau'r cyfnod cyn yr argyfwng ariannol a ddechreuodd 10 mlynedd yn ôl.

title: Cyflogau Cymru yn eu hunfan ers cwmp ariannol 2008


description: Dr Cai Parry-Jones sy'n olrhain hanes Iddewon a setlodd yng Nghymru

title: Hanes y gymuned Iddewig yng Nghymru


description: Sawl un o'r enwau a thermau bwyd hyn fyddwch chi'n eu 'nabod?

title: Cwis: Geiriau anghyfarwydd am fwydydd cyfarwydd


description: Mae Paul Rogers wedi ei atal o'r blaid Geidwadol yn dilyn ymchwiliad i ddigwyddiad honedig yn ei etholaeth.

title: Arestio ac atal cynghorydd o Wrecsam o'i waith


description: Mae archifdy eisiau help gyda lluniau sy'n cofnodi cyfnod arbennig yn hanes Cymru

title: Apêl am help gyda lluniau o byllau glo de Cymru


description: Tri chais i'r Dreigiau yn erbyn pedwar yr ymwelwyr, ond y tim cartref yn ennill diolch i giciau Josh Lewis.

title: Pro 14: Dreigiau 27 - 22 Southern Kings