description: Siôn Brynach sy'n rhannu ei brofiadau gonest gyda Cymru Fyw

title: Goroesi canser y brostad: 'Dwi ymhlith y rhai lwcus...'

maintext:
Image copyright HUW JOHN
Mae canser y brostad wedi bod yn y newyddion gryn dipyn yn ddiweddar, gyda Stephen Fry a Bill Turnbull wedi cyhoeddi eu bod yn derbyn triniaeth.
Hwn yw'r canser sydd bellach yn fwyaf cyffredin ymhlith y boblogaeth a bydd un ym mhob pedwar o ddynion yn cael diagnosis yn ystod eu hoes.
Un a gafodd ddiagnosis yn ddiweddar yw Siôn Brynach, prif weithredwr yr elusen ddosbarthu grantiau, Hanfod Cymru. Yma mae'n adrodd hanes ei brofiad ef o'r clefyd.
Dwi ymhlith y rhai lwcus - dwi yma o hyd, ac yn ôl yn iach, er gwaethaf y diagnosis diweddar o ganser y brostad.
Mae'n siŵr mai rhyw flwyddyn nôl y cychwynnodd pethau - poen yn fy nhwll tin a phoen a thrafferth wrth basio dŵr - a hynny'n arwain wedyn at ymweliad â'r meddyg teulu.
Prostatitis oedd y diagnosis a chwrs o dabledi gwrthfiotig oedd yr ateb.
Mis Ebrill daeth y boen yn ôl ac fe es i at y meddyg teulu eto. Roedd y meddyg yn amlwg yn amau bod 'na rhywbeth o'i le achos fe ges i archwiliad mwy trylwyr bryd hynny.
Dyw archwiliad o'r brostad ddim yn hwyl - bys i fyny'r twll tin - ond weithiau mae rhaid!
Wnaeth pethau ddim gwella felly es i'n ôl at y meddyg teulu a chael fy nghyfeirio at adran iwroleg Ysbyty'r Brifysgol, Caerdydd.
Ym mis Medi y gwelais i'r iwrolegydd. Bys i fyny'r twll tin unwaith eto a phrawf PSA arall. Fel y dywedodd yr arbenigwr wrthyf bryd hynny, mae archwilio'r brostad yn wyddor amhenodol, ond roedd hi'n ddigon amheus - chwarae teg iddi - i'm hanfon am sgan MRI.
A hwnnw a ddadlennodd bethau go iawn.
Image caption Cyhoeddodd y cyflwynydd Bill Turnbull yr wythnos hon fod ei ganser wedi lledaenu
Dwi'n dal i gofio eistedd yn y swyddfa wythnos ar ôl y sgan a'r ffôn yn canu ac un o nyrsys arbenigol yr adran iwroleg yn dweud: "Yn bendant 'ma 'na rhywbeth yn dy brostad di, felly 'dan ni angen i ti gael biopsi."
Dyw cael biopsi ddim yn lot o hwyl chwaith, ond dyw e ddim yn beth mawr.
Wythnos wedyn, ar ddiwedd eithaf mis Tachwedd, daeth canlyniad y biopsi, a'r fellten - "mae gen ti ganser y brostad".
Fy ymateb i oedd mynd i siarad â ffrindiau i mi a oedd wedi bod trwy'r profiad o'm blaen neu ffrindiau eraill a oedd yn feddygon eu hunain.
Rhan o'r dilema yw gwybod sut i ymateb, gan fod canser y brostad yn rhywbeth sy'n medru datblygu a thyfu yn araf iawn.
Mae llawer o ddynion hŷn yn dewis gwneud dim y tu hwnt i gadw llygad ar y sefyllfa, ond gyda phedwar o blant rhwng wyth ac 17 mlwydd oed, roeddwn i'n awyddus i wneud rhywbeth am y peth.
Ar 2 Rhagfyr felly, pan euthum i gadw oed gyda'r llawfeddyg iwrolegol, roedd y sgwrs yn gymharol syml, os ingol.
Oherwydd lleoliad y tiwmor ger top fy mhrostad, doedd llawer o'r triniaethau ddim yn bosib, a'r unig opsiwn felly o wneud rhywbeth oedd llawdriniaeth i dynnu'r brostad.
Erbyn i fi adael swyddfa'r iwrolegydd felly roedd y penderfyniad wedi ei wneud a'r dyddiad wedi ei bennu - 10 Ionawr.
Cefais driniaeth lawfeddygol a ddefnyddiai'r robot Da Vinci - sef robot â 5 braich denau.
Image copyright Getty Images Image caption Peiriant fel hyn - y robot Da Vinci - wnaeth weithio ar Siôn
Mae llawer o fanteision i'r sustem hon, nid lleiaf medru gadael yr ysbyty y diwrnod canlynol a medru arbed y nerfau o gwmpas y brostad adeg ei dynnu - gyda'r manteision o ran medru parhau i gael rhyw, a rheoli llif y dŵr ymhlith y rhai amlycaf
Bythefnos wedyn roeddwn wedi cael tynnu'r pwythau a'r cathetr a thair wythnos ar ôl hynny roeddwn yn ôl yn y gwaith.
Wythnos diwethaf - llai 'na saith wythnos wedi'r driniaeth - bûm yn gweld y llawfeddyg a chael y newyddion gwych - "roedd gen ti ganser y brostad - dyna'r neges i ti fynd adref gyda thi heddiw. Ymlaen â thi â gweddill dy fywyd".
Rwy'n ôl yn holliach ac yn medru gwneud pob peth y medrwn cynt (ac eithrio 'bungy jump' o bosib).
Ond maen nhw'n dweud mai ysgol ddrud yw ysgol brofiad felly rwy'n gobeithio mod i hefyd yn ddoethach.
Beth ddysgais i felly dros y misoedd diwethaf?


authors:
Sian Elin Dafydd
Newyddion Bbc Cymru

description: Undebau athrawon yn ysgrifennu at lywodraethwyr Ysgol Dyffyn Nantlle ym Mhenygroes i drafod gofidiau staff.

title: Pryder am 'ddisgyblaeth a lles' ysgol yng Ngwynedd

fasttext_language: cy


description: Ifanwy Williams, 96, yn cofio canrif o newid i fenywod

title: Sut mae bywyd menywod wedi newid?


description: David Davies a Neil Hamilton yn dweud na fyddan nhw'n siarad eto ar sianel deledu RT, a Phlaid Cymru am "adolygu" y sefyllfa.

title: Gwleidyddion o Gymru 'ddim am siarad eto ar RT'


description: Plaid Cymru'n cyhuddo Llywodraeth Cymru o roi'r gorau i uwchraddio rheilffordd Glyn Ebwy tra'i bod yn bwrw mlaen â chynllun "trên bwled i'r Bae".

title: Cyhuddo cynllun Metro o roi ffafriaeth i Gaerdydd

maintext:
Image caption
Un o'r mapiau sy'n awgrymu rhoi cynlluniau ar gyfer lein Glyn Ebwy o'r neilltu am y tro


description: Gallai cwynion ymgyrchwyr iaith sicrhau newid yn y ffordd y mae ymgynghoriadau cyhoeddus yn cael eu cofnodi gan Lywodraeth Cymru.

title: Ymatebion i Fesur y Gymraeg yn 'gamarweiniol'


authors:
Iolo Cheung
Bbc Cymru Fyw

description: Plaid Cymru'n beirniadu Llywodraeth Cymru am "lusgo traed" yn dilyn oedi pellach i gynllun ffordd osgoi Caernarfon.

title: 'Llusgo traed annerbyniol' ar ffordd osgoi Caernarfon


description: Anturiaethwr o ogledd Cymru yn ceisio bod y person cyntaf erioed i gerdded ar hyd Afon Yangtze yn China.

title: Afon Yangtze yn her newydd i anturiaethwr o Gymru


description: Galwad am sgan sydd ar gael am ddim mewn dwy ardal yng Nghymru i fod ar gael yng ngweddill y wlad.

title: Galw am gysondeb i sganiau canser y prostad


description: Peirianwyr wedi llwyddo i gafnod y nam ar linell rheilffordd rhwng Caerdydd a Caer wnaeth achosi Trenau Arriva Cymru atal trenau dosbarth 175 oherwydd 'pryderon diogelwch'.

title: Peirianwyr rheilffordd yn dod o hyd i nam


description: Caffi newydd yng Nghaerdydd yn cyflogi pobl ddigartref ac yn rhoi'r elw i helpu eraill sy'n cysgu ar y stryd.


description: Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones yn dweud ei fod yn "gefnogol" o gamau Llywodraeth y DU yn sgil achos o wenwyno cyn-ysbïwr o Rwsia.

title: Carwyn Jones yn gefnogol o Lywodraeth y DU ar Rwsia


description: Rhun ap Iorwerth yn dweud bod meddygon teulu "dan ddigon o straen fel ag y maen nhw", heb gael eu gorfodi i ddefnyddio system gyfrifiadurol newydd.

title: System gyfrifiadurol iechyd: 'Meddygon yn bygwth ymddeol'


description: Diffoddwyr wedi cael eu galw i ddelio â thân ar fws ar yr A470 ym Merthyr Tudful fore Llun.

title: Bws ar dân ar yr A470 ym Merthyr Tudful


description: Pobl yng Nghymru yn fwy pryderus am godi honiadau o fwlio ac aflonyddu yn dilyn marwolaeth Carl Sargeant, yn ôl AC Llafur.

title: 'Pryderu mwy am godi honiadau bwlio ac aflonyddu'


description: Aelod Seneddol o Gymru yn galw am ohirio Cwpan y Byd 2018 neu ei symud o Rwsia, wedi i gyn-ysbïwr gael ei wenwyno.

title: AS o Gymru yn galw am ohirio Cwpan y Byd Rwsia 2018


description: Cynlluniau ger bron Cyngor Wrecsam i addasu cynwysyddion llongau yn llochesi dros dro i'r digartref.

title: Addasu cynwysyddion llongau i bobl ddigartref yn Wrecsam


description: Bydd rhai o ddisgyblion Ysgol Ardudwy yn Harlech yn cael eu gwersi mewn theatr ar ôl i storm ddifrodi'r ysgol.

title: Gwersi mewn theatr i blant Ardudwy wedi difrod storm


description: Heddlu Dyfed-Powys yn dweud bod tân yn hen wyrcws Caerfyrddin yn cael ei drin fel un "amheus".

title: Tân mewn hen wyrcws yng Nghaerfyrddin yn 'amheus'


description: Bachgen 17 oed o Rondda Cynon Taf i gael ei ddedfrydu ddydd Gwener am gynllunio ymosodiad terfysgol yng Nghaerdydd.

title: Terfysgaeth: Dedfrydu bachgen 17 oed o Rhondda Cynon Taf


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Ffigyrau'n dangos fod absenoldeb o'r gwaith oherwydd salwch yn uwch yng Nghymru nag unrhyw ran arall o'r DU.

title: Menter gymunedol yn taclo salwch o'r gwaith

maintext:
Image caption Doris Adlam a Sioned Hughes yn swyddfa RCS
Mae mwy o bobl yn absennol o'u gwaith oherwydd salwch yng Nghymru nag yn unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig, yn ôl un asiantaeth sy'n ceisio taclo'r broblem.
Mae ffigyrau diweddara'r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn dangos bod 2.6% o'r gweithlu yma wedi colli eu gwaith oherwydd salwch, sy'n uwch na mewn rhannau eraill o'r DU.
Dros y flwyddyn ddiwethaf mae menter gymdeithasol RCS, sydd â swyddfeydd ar draws y gogledd, wedi helpu bron i 400 o bobl yn ôl i'w gwaith - a bron i 1,000 yn rhagor sydd â phroblemau iechyd hirdymor i aros yn eu swyddi.
Mae absenoldeb salwch yn costio tua £500m i economi Cymru pob blwyddyn, a rhyw £1,000 i gwmni os yw aelod o staff yn sâl o'u gwaith am gyfnod hir wrth i'r cyflogwr orfod chwilio am staff yn eu lle, neu rannu llwyth gwaith rhwng cydweithwyr.
Dim gwaith, dim arian
I rai sy'n hunangyflogedig, mae'n golygu bod heb unrhyw arian yn dod mewn os nad ydych chi'n gallu gweithio.
Sefyllfa felly oedd yn wynebu un cwpl o Lanfairpwll ar Ynys Môn yn ddiweddar - mae Ifor a Mari Humphreys yn weithwyr camera ond bu'n rhaid i'r ddau roi'r gorau i'w gwaith am gyfnod oherwydd eu problemau iechyd.
Dywedodd Mr Humphreys: "Ges i ddos go ddrwg o sciatica - oedd o'n boenus ofnadwy ac o'n i'n poeni sut o'n i'n mynd i allu gweithio.
"Fel person camera, mae'n rhaid bod yn hyblyg i symud a chario offer. A finna'n hunangyflogedig, mi golles i waith a doedd 'na ddim arian yn dod mewn.
"Es i weld doctor ac mi ges i dabledi lladd poen. Mi wnaeth o hefyd fy nghyfeirio i at brosiect Cymorth Mewn Gwaith yr RCS - cynnig cwrs o ffisiotherapi ac mae o wedi'n helpu i allu cerdded eto a mynd 'nôl i 'ngwaith."
Ychwanegodd Ms Humphreys: "Digwydd bod yr un amser o'n i 'di cael rhyw boenau mawr lawr fy mreichiau ac yn fy ngwddw, a ffeindio allan bod gen i radiculopathy, ryw nerve wedi trapio yn y gwddw, 'di dod o'r gwaith camera dwi'n ei wneud hefyd.
"Ond diolch byth am wasanaeth Cymorth Mewn Gwaith, mae'r boen mwy neu lai wedi mynd. Digon o ymarferion a buan iawn fydda' i'n ôl fel o'n i'n dechrau gobeithio."
Image caption Ailgread o un o sesiynau therapi RCS
Dywedodd Doris Adlam, sy'n gweithio yn swyddfa RCS ym Mangor: "Da ni'n cyfweld pobl i weld be' ydy'r broblem ac wedyn eu cyfeirio nhw at ffisiotherapydd falla, neu gwnselydd.
"Mwya' mae rhywun yn absennol o'r gwaith, anodda'n byd ydy mynd yn ôl weithiau."
Er mai annwyd neu ffliw sy'n achosi'r absenoldeb mwya' ymhlith gweithwyr, yn ôl Sioned Hughes o RCS, mae 'na ystod eang o broblemau'n cadw pobl o'u swyddi.
"Da ni'n cael lot o bobl efo poen cefn, poen ysgwydd - lot yn gweithio ar laptops rŵan," meddai.
"Hefyd lot o bobl yn diodde' efo iselder oherwydd problemau yn y gweithle neu yn eu bywydau personol a hynny'n effeithio ar eu gwaith nhw."
Effaith Brexit?
Mae prosiect Cymorth Mewn Gwaith yr RCS wedi'i ariannu'n rhannol gan arian Ewropeaidd a Llywodraeth Cymru.
Maen nhw felly, fel sawl corff arall, yn wynebu dyfodol ansicr unwaith y bydd Prydain wedi gadael yr Undeb Ewropeaidd, meddai Ms Adlam.
"'Da ni ddim yn siŵr be' fydd yn digwydd ar ôl Brexit. 'Da ni'n cael lot fawr o bobl yn dweud faint 'da ni wedi'u helpu nhw.
"'Da ni'n disgwyl rŵan i glywed a fyddwn ni'n gallu cario 'mlaen am y ddwy flynedd nesa' - ac ar ôl hynny, 'da ni ddim yn gwybod."


description: Cyngor Caerdydd yn galw ar drigolion i "wneud y pethau bychain" er mwyn creu "prifddinas wirioneddol ddwyieithog".

title: 'Uchelgais' i greu Caerdydd wrioneddol ddwyieithog


description: Y chwaraewr canol cae Dave Edwards yn ymddeol o bêl-droed rhyngwladol yn 32 oed, ar ôl ennill 44 o gapiau dros Gymru.


description: Pobl Caerfyrddin wedi'u "brawychu a'u siomi" yn dilyn tân yn un o adeiladau mwyaf hanesyddol y dref, meddai'r Maer.

title: Pobl Caerfyrddin wedi'u 'brawychu a'u siomi' wedi tân


description: Menyw gafodd ei lladd mewn digwyddiad ger Sanclêr wedi ei henwi'n lleol fel Fiona Scourfield, oedd hefyd yn cael ei hadnabod fel Suzi Wales.

title: Ymchwiliad llofruddiaeth: Enwi menyw yn lleol


description: ACau i bleidleisio ddydd Mawrth ynghylch cyflwyno mesur ar frys ar gyfer amddiffyn pwerau'r Cynulliad wedi Brexit.

title: Pleidlais ar amddiffyn pwerau'r Cynulliad wedi Brexit


description: Grŵp yn dechrau ymgyrch a deiseb i "geisio gwireddu ymhellach ymdrechion merched a fu'n gweithio'n galed i hyrwyddo heddwch".

title: Lansio ymgyrch heddwch ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Merched


description: Yr Adar Gleision yn hedfan yn y Bencampwriaeth ar ôl curo Birmingham yn Stadiwm Dinas Caerdydd.

title: Caerdydd 3 - 1 Birmingham


description: Merched Cymru'n drydydd yn eu grŵp yng Nghwpan Cyprus yn dilyn gêm gyfartal yn erbyn pencampwyr 2017, Y Swistir.

title: Cwpan Cyprus: Merched Cymru 0-0 Merched Y Swistir


description: Mae matresi a phentyrrau o wastraff tŷ yn dal i losgi ar y safle yn Sandycroft.

title: Tân mewn ffatri ailgylchu ar Lannau Dyfrdwy


description: Cyfarwyddwr Coleg Brenhinol y Nyrsys yng Nghymru yn rhybuddio y gallai y Gwasanaeth Iechyd ddod i ben os nag oes mwy o gydweithio rhwng gwleidyddion.

title: 'Angen mwy o gydweithio i ddiogelu'r Gwasanaeth Iechyd'


description: Perchnogion pier y Mwmbwls yn gobeithio dechrau gweithio ym mis Mehefin os fydd Cyngor Abertawe'n cymeradwyo cynlluniau.

title: Gobeithio am olau gwyrdd i bier Mwmbwls


description: Tri pherson wedi eu trin am effeithiau anadlu mwg ar ôl i sychwr dillad fynd ar dân yn Sir Ddinbych yn oriau man y bore.

title: Sychwr dillad 'diffygiol' yn achosi tân yn Sir Ddinbych


description: Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau fod aderyn gwyllt gafodd ei ddarganfod yn farw yn y Barri, Bro Morgannwg, wedi ei heintio gyda ffliw adar.

title: Ffliw Adar mewn aderyn gwyllt ym Mro Morgannwg


description: AS o Gymru'n galw ar gydweithwyr i foicotio sianel deledu o Rwsia ac am atal ei thrwydded yn dilyn digwyddiad Caersallog.

title: AS o Gymru'n galw am atal trwydded sianel deledu o Rwsia

maintext:
Image caption Mae Stephen Doughty AS yn galw ar y rheoleiddiwr darlledu, OfCom i adolygu trwydded ddarlledu sianel RT
Mae AS o Gymru wedi galw ar gydweithwyr i foicotio sianel newyddion o Rwsia, ac i drwydded y sianel gael ei hatal, yn dilyn digwyddiad yng Nghaersallog.
Fe gafodd cyn-weithiwr cudd o Rwsia, Sergei Skripal a'i ferch, Yulia eu darganfod yn anymwybodol yng Nghaersallog ar 4 Mawrth.
Daeth i'r amlwg eu bod wedi cael eu gwenwyno gan sylwedd sy'n effeithio ar y system nerfol, ac maen nhw'n parhau mewn cyflwr difrifol yn yr ysbyty.
Yn San Steffan ddydd Llun, dywedodd y Prif Weinidog Theresa May ei bod hi'n debygol iawn mai Rwsia oedd y tu ôl i'r digwyddiad.
'Propaganda'
Bellach mae AS Llafur dros Dde Caerdydd a Phenarth, Stephen Doughty yn galw ar gydweithwyr i foicotio sianel newyddion RT, oedd yn arfer cael ei hadnabod fel Russia Today.
Fe wnaeth Mr Doughty alw ar Dŷ'r Cyffredin i atal y sianel deledu o rwydwaith ddarlledu San Steffan.
Mae hefyd yn galw ar y rheoleiddiwr OfCom i adolygu trwydded y sianel.
Image copyright Getty Images Image caption Mae swyddogion arbenigol wedi bod yn archwilio'r safle yng Nghaersallog
Dywedodd Mr Doughty mewn datganiad i Dŷ'r Cyffredin fod y sianel deledu yn cael ei defnyddio fel "propaganda ar gyfer llywodraeth Rwsia".
"Rwy'n galw ar Russia Today i gael ei symud oddi ar y system ddarlledu fewnol, ac rwy'n galw ar ASau i beidio â chyfrannu i gyfweliadau ar Russia Today," meddai.
'Gofalus'
Dywedodd Theresa May: "Dwi'n credu y dyle ni fod yn wyliadwrus a gofalus wrth edrych ar ba blatfformau o'r cyfyngau mae aelodau o'r Tŷ hwn yn penderfynu ymddangos arno.
"Fel i mi ddweud, mae Russia Today yn amlwg yn un sy'n destun pryder," meddai.
Mae llefarydd ar ran OfCom wedi ymateb drwy ddweud: "Rydym wedi clywed datganiad y Prif Weinidog ac rydym yn disgwyl datganiad pellach ddydd Mercher.
"Yna fe fyddwn yn ystyried goblygiadau trwydded ddarlledu RT."


description: Dynes 22 oed wedi ei lladd yn dilyn gwrthdrawiad gyda bws mini ym Mhorthcawl yn oriau man fore Sul.

title: Dynes, 22, wedi ei lladd ar ôl cael ei tharo gan fws mini


description: Mae magu cysylltiadau diwylliannol â China yr un mor bwysig a rhai masnachol, yn ôl bardd sy'n rhan o daith i'r wlad yr wythnos hon.

title: 'Rhaid meithrin y berthynas ddiwylliannol â China'


description: Canlyniadau'r penwythnos yn rownd wyth olaf Cwpan Cymru.

title: Canlyniadau rownd wyth olaf Cwpan Cymru


description: Comisiynydd Plant Cymru'n dweud bod angen i Lywodraeth Cymru a chyngorau wneud mwy fel bod profiadau disgyblion anabl yr un peth ar draws Cymru.

title: 'Bwysig' bod profiad disgyblion anabl yr un peth


description: Stori Marcus Williams a’i fab Rhys, sy’n byw yn Y Creunant ger Castell Nedd.

title: "Yn sydyn reit, chi'n gorfod tyfu lan."


description: Dathlu dydd ein nawddsant mewn eira a rhew

title: Lluniau: Dydd Gŵyl Rhewi


description: Dadansoddiad ar ystadegau tlodi'n awgrymu fod cynnydd wedi bod yng nghyfradd tlodi o fewn rhai grwpiau o bobl yng Nghymru.

title: Tlodi plant a phensiynwyr 'ar gynnydd' medd adroddiad


description: Oeddech chi yno?

title: Lluniau: Eisteddfod Ryng-golegol 2018


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Efallai'n wir bod y Metro 'yn ddigon da i drechu'r byd' ond doedd hi ddim yn ddigon da i achub British Leyland!

title: Metro ar fyd

maintext:
Roedd 'na gyfnod pan oedd lansiad car newydd yn ddigwyddiad o bwys, yn haeddu ei le ar y bwletinau newyddion. Pwy all anghofio dyfodiad y Fiesta neu'r Austin Mini Metro - "the British car to beat the world".
Efallai'n wir bod y Metro 'yn ddigon da i drechu'r byd' ond doedd e ddim yn ddigon da i achub British Leyland!
Math gwahanol o Fetro sydd dan sylw yn y Cynulliad ond unwaith eto ceir addewid y bydd y peth yn drawsnewidiol. Cawn wybod yn well ym mis Mai pan gyhoeddir enw a chynlluniau pa bynnag gonsortiwm fydd yn cael ei ddewis i olynu Arriva fel darparwr trenau Cymru.
Metro'r de-ddwyrain yw'r cyntaf mas o'r blocs a gellir cael rhyw syniad o sut siâp fydd ar hwnnw o'r mapiau wnaeth ymddangos yn ddisymwth ar wefan Trafnidiaeth Cymru rhiw fis yn ôl - mapiau y mae Plaid Cymru wedi bod yn gwneud môr a mynydd ohonyn nhw dros y dyddiau diwethaf.
Y broblem gyda'r mapiau yw bod eu hunion statws yn amwys. Ydyn, maen nhw'n ymddangos ar wefan y corff sydd i fod i oruchwylio'r Metro ond mae'r llywodraeth yn mynnu na fydd yr union gynlluniau yn cael eu datgelu cyn cyhoeddi enillydd y drwydded.
Fe gawn weld - ond rwy'n amau bod 'na fwy o siawns i chi gyrraedd Glyn Ebwy neu Faesteg mewn Mini Metro na mewn trên trydan!
Mae'r cynlluniau ar gyfer dau Fetro arall, un yn y Gogledd a'r llall yn y Gorllewin hyd yn oed yn fwy amwys.
Metro Sir Fflint a Sir Ddinbych yw un y gogledd mewn gwironedd ac mae'n anodd osgoi'r casgliad mai estyniad o MerseyTravel fydd hwnnw mewn gwirionedd. Mae hynny'n gwneud synnwyr perffaith yn economaidd. Llai felly, efallai, o safbwynt diwylliant a chenedligrwydd.
Problem wahanol sy'n wynebu'r cynlluniau am Fetro yng ngorllewin Morgannwg a dwyrain Sir Gar. Does neb yn amau bod angen dybryd i wella trafnidiaeth gyhoeddus y rhanbarth ond mae systemau Metro gan amlaf wedi eu cynllunio ar gyfer cario teithwyr i galon dinas lle mae cyflogaeth a gwasanaethau wedi eu canoli.
Dyna yw'r patrwm sy'n bodoli eisoes yng Nghaerdydd ond mae cyflogwyr mawrion Abertawe wedi eu disbyddu trwy'r ddinas. Nid yn y canol y mae llefydd fel y DVLA, y Parc Menter na'r Brifysgol ac, yn wahanol i gymoedd y dwyrain, mae nifer o'r hen reilffyrdd glo megis un Cwm Tawe wedi hen ddiflannu.
Er tegwch, mae cynghorwyr Abertawe'n deall y broblem yn iawn ac yn gwneud eu gorau glas i geisio denu cyflogwyr i ganol y ddinas. Y cwestiwn mawr yw p'un ddaw gyntaf - y Metro neu'r angen am Fetro?


description: Mwy na 2,500 o fodurwyr yng Nghymru wedi cael eu dal yn gyrru dan ddylanwad cyffuriau ers i bwerau newydd gael eu cyflwyno i'r heddlu dair mlynedd yn ôl.

title: Mwy na 2,500 wedi eu dal yn gyrru dan ddylanwad cyffuriau


description: Heddlu'r Gogledd yn apelio ar gefnogwyr pêl-droed i ymddwyn yn gyfrifol yn y gêm rhwng Wrecsam a Chaer ddydd Sul.

title: Heddlu'n apelio ar gefnogwyr i fihafio


description: Galw ar weinidogion Bae Caerdydd "i ymateb yn bositif er mwyn dod i gytundeb" ar bwerau fydd yn dod yn ôl o Frwsel.

title: Pwerau Brexit: Llywodraeth y DU yn galw am ymateb positif


description: Pwyllgor yn dweud mai "ychydig iawn o dystiolaeth" sydd i awgrymu na ddylai Llenyddiaeth Cymru dderbyn arian cyhoeddus.

title: Llenyddiaeth Cymru: Mwy o amheuon ACau

maintext:
Mae'r dadlau'n parhau am adroddiad i lenyddiaeth a chyhoeddi yng Nghymru wedi i un o bwyllgorau'r Cynulliad ystyried y mater.
Dywedodd pwyllgor diwylliant trawsbleidiol y Cynulliad mai "ychydig iawn o dystiolaeth" oedd yna i awgrymu nad oedd Llenyddiaeth Cymru yn ffit i dderbyn arian cyhoeddus, na'i fod mewn perygl o chwalu.
Mae'r pwyllgor hefyd yn dweud bod cynnig i drosglwyddo cyfrifoldebau i'r Cyngor Llyfrau angen ei ystyried ymhellach.
Mynegodd yr ACau bryderon bod y dadlau am y pwnc wedi cuddio materion pwysig eraill.
• Llenyddiaeth Cymru wedi'u 'cythruddo' gan adolygiad
Fe gafodd Llenyddiaeth Cymru ei greu yn 2011 i hybu a datblygu darllen ac ysgrifennu Cymraeg, ac roedd gan y corff incwm o tua £1.2m yn 2016.
Fe wnaeth adolygiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru - ac a gafodd ei arwain gan yr Athro Medwin Hughes o Brifysgol y Drindod Dewi Sant - ddisgrifio'r sefydliad fel un oedd "heb y sgiliau na phrofiad" i wario arian cyhoeddus.
Wrth ymateb i'r adolygiad, fe wnaeth y Gweinidog Ken Skates gyhoeddi yr haf diwethaf y bydd nifer o gyfrifoldebau Llenyddiaeth Cymru yn cael eu trosglwyddo i'r Cyngor Llyfrau.
Ymhlith y cyfrifoldebau yna oedd gwobrau Llyfr y Flwyddyn, arian i awduron a digwyddiadau llenyddol.
Ond dywedodd pennaeth Llenyddiaeth Cymru fod yr adolygiad yn llawn camgymeriadau, ac roedd Cyngor Celfyddydau Cymru hefyd yn dweud fod yr adolygiad yn un "hynod siomedig".
Mae'r Pwyllgor Diwylliant wedi bod yn ystyried yr adolygiad ei hun, a chanfod:
Bod angen "mwy o ddadansoddi o fuddion a goblygiadau" o'r angen i drosglwyddo cyfrifoldebau o Lenyddiaeth Cymru, ac nad oedd "wedi'i argyhoeddi" bod y costau nac ymarferoldeb hyn wedi ei ystyried yn llawn;
Bod y dadansoddiad o'r dirywiad mewn cyhoeddi yng Nghymru yn "annigonol" ac yn codi mwy o bryderon am y dystiolaeth oedd gerbron y panel adolygu;
Ei fod yn "gynyddol bryderus" am y modd y cafodd materion pwysig o fewn y sector eu taflu i'r cysgod gan y drafodaeth am yr adolygiad;
Ei fod am weld "dulliau mwy agored a thryloyw" gan Lywodraeth Cymru wrth benodi aelodau o banelau ymgynghori.
Cyhoeddi dogfennau
Dywedodd cadeirydd y pwyllgor, Bethan Sayed AC, eu bod yn "anghyffyrddus" am y modd y cafodd y drafodaeth am yr adolygiad ei osod, ac nad oedd y pwyllgor "wedi'i argyhoeddi" gan beth o'r dystiolaeth.
Mae'r pwyllgor am i Lywodraeth Cymru nawr gyhoeddi'r holl ddogfennau perthnasol, a chofnodion o gyfarfodydd y panel annibynnol.
Wrth roi tystiolaeth i'r pwyllgor, dywedodd yr Athro Medwin Hughes ei fod wedi "gweld llawer o drahauster" yn y feirniadaeth a gafodd ei adolygiad.
Ond ychwanegodd y byddai aelodau Cynulliad "wedi'u synnu" gan rai o'r hanesion a gafodd am y diwydiant.


description: Pob ysgol yng Nghymru i gael cynnig hyfforddiant a fydd yn helpu disgyblion sy'n wynebu cyfnodau anodd.

title: Adnodd i ddelio â phrofiadau plentyndod anodd


description: Yr actores Llinor ap Gwynedd sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Llinor ap Gwynedd sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma


description: Dŵr Cymru yn rhybuddio cwsmeriaid i beidio â gwastraffu dŵr ac i gadw golwg am bibau'n byrstio wrth i filoedd o dai fod heb ddŵr.

title: Dŵr Cymru: 'Peidiwch â gadael tapiau dŵr i redeg'


description: Cadw yn dweud y bydd yn rhaid i Gyngor Powys ailfeddwl eu cynlluniau ar gyfer safle ysgol Gymraeg newydd yn y Trallwng.

title: Ysgol Gymraeg newydd i gynnwys adeilad rhestredig


description: AS o Gymru yn galw am ddychwelyd eiddo dynes gafodd ei llofruddio 18 mlynedd yn ôl wrth gerdded yng Ngwlad Thai yn ôl i'w theulu.

title: Galw am ddychwelyd eiddo merch fu farw yng Ngwlad Thai


authors:
Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Carwyn Jones wedi dweud na fydd e'n cyhoeddi amserlen ar gyfer camu lawr fel prif weinidog.

title: Carwyn Jones: 'Dim amserlen camu i lawr fel prif weinidog'


description: Y Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi rhybudd coch i Gymru wrth i stormydd eira daro rhai ardaloedd.

title: Stormydd eira yn taro Cymru wrth i dros 900 o ysgolion gau


description: Cafodd y corff ei ddarganfod yn ardal Ty Croes, ger Rhosneigr, brynhawn Sadwrn.

title: Darganfod corff ar arfordir Ynys Môn


description: Ymchwiliad i ddamwain hofrennydd a laddodd bum aelod o'r un teulu yn dweud mai tywydd garw dros Eryri oedd achos y ddamwain.

title: Niwl a thywydd garw oedd achos damwain hofrennydd


description: Dŵr Cymru yn cadarnhau fod cyflenwad dŵr wedi'i adfer i'r rhan fwyaf o gartrefi ar ôl Storm Emma.

title: Dŵr Cymru: Llai na 100 heb ddŵr wedi Storm Emma


description: Fflur Mai Hughes, gollodd ei gŵr Elfed ar ôl iddo gael sepsis, yn dweud nad oedd ganddo symptomau cyn cael ei daro'n wael.

title: Sepsis: Y cyflwr sy'n 'lladd yn dawel'


description: Heddlu arfog yn arestio dyn yng Nghaerdydd yn gynnar fore Mawrth.

title: Heddlu arfog yn arestio dyn yng Nghaerdydd fore Mawrth


description: Cabinet Cyngor Gwynedd yn pleidleisio i ddod a nawdd mudiad ffermwyr ifanc y sir i ben mewn ymgais i arbed arian.

title: Cyngor Gwynedd i ddod a nawdd Ffermwyr Ifanc i ben


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cynnig i ad-drefnu ysgolion cynradd Bangor yn bygwth "amddifadu" plant mewn ardal eang o'r ddinas, medd cadeirydd llywodraethwyr.

title: Ad-drefnu ysgolion yn bygwth 'amddifadu' plant Bangor


description: Gallai mesur i ddod â phwerau ar faterion datganoledig o Frwsel yn syth i Fae Caerdydd fod yn ddeddf cyn diwedd mis Mawrth.

title: ACau o blaid mesur brys i amddiffyn pwerau


authors:
Daniel Bissett
Image
Publicity Pic

description: Actor Ryland Teifi gives us the lowdown on his character in the S4C drama

title: Delving into the life of the mysterious man on the streets in Parch

maintext:
Get daily updates directly to your inbox + Subscribe Thank you for subscribing! Could not subscribe, try again later Invalid Email
Over the past few weeks in S4C's Sunday-night drama Parch, we've been following Myfanwy Elfed as she's drawn into the life of Rhodri, her new homeless friend.
It's becoming clear there is more to Rhodri than meets the eye. Gwenlli's new friend at university, Mel, is Rhodri's daughter and is determined to find her father and this has led to a strained relationship with her mother, Clare.
Actor Ryland Teifi, 45, from Ffostrasol, who now lives in An Rinn, Ireland with his wife and three daughters, plays Rhodri. Here, he tells us more about his role in Parch.
What can you tell us about Rhodri?
Rhodri is full of mystery and as the series develops we find out he's part of a complicated emotional, psychological and familial web. Rhodri has been homeless for years. He's been wandering the streets of cities such as London, but the ghosts of his past have pulled him back to cities closer to Wales and his home and his family.
Is the homelessness in the drama a reflection of real life?
Series creator and author Fflur Dafydd, has touched upon a strong theme within the story. The plight of the homeless is at a crisis point in today's society. I heard once that we're all just one unfortunate incident away from being homeless. This is true.
(Image: publicity pic)
At the beginning, Rhodri rejected Myfanwy's help, but now they're becoming close. Why is this?
There was an instant connection between Rhodri and Myfanwy. It's as though Rhodri recognised her complexity, her sincerity and her readiness to understand without judgement. Myfanwy is the link between his life as a homeless person and 'normal' society, and Myfanwy is the catalyst that reveals the truth about his life and his past.
Was filming this series different to other filming dramas?
They're a talented crew and there was enough opportunity for a laugh which is important when tackling such heavy themes. Joining the third series of a successful series such as Parch is a challenge for an actor because you need to respect the tone and tempo of the production. But playing a character on the fringe was a big help in joining the story.
You now live in Ireland, do the opportunities to act and present in Wales give you a good excuse to come back?
Although I live in Ireland, I'm back in Wales regularly. I remember when I moved to An Rinn seven years ago people thought I might as well be emigrating to Australia! Now they just say 'Oh, you're back!' Three and a half hours on a boat is quicker than a trip from Cardiff to Caernarfon by car!
Parch, Sundays 9pm, S4C Welsh and English subtitles available.
Also on Friday nights with on-screen English subtitles.
On demand: s4c.cymru, BBC iPlayer and other platforms.
'Parch' at gymeriad digartref
Ers wythnosau nawr rydyn ni wedi bod yn dilyn Myfanwy Elfed wrth iddi edrych yn nyfnach i fywyd ei chyfaill newydd digartref, Rhodri. Mae'n dod yn amlwg bod hanes Rhodri'n un diddorol.
Mae Mel, ffrind newydd Gwenlli yn y brifysgol, yn ferch iddo ac yn benderfynol o ddod o hyd i'w thad. Mae hyn wedi arwain at berthynas anodd gyda'i mam, Clare.
Yr actor Ryland Teifi, 45, o Ffostrasol ond sydd erbyn hyn yn byw yn An Rinn, Iwerddon gyda'i wraig a'i dair merch, sy'n chwarae Rhodri. Yma, cawn fwy o wybodaeth am ei rôl yn Parch .
Beth elli di ddweud wrthon ni am Rhodri?
Mae Rhodri yn gymeriad llawn dirgelwch ac wrth i'r gyfres esblygu, cawn ddarganfod ei fod e'n rhan o we emosiynol, seicolegol a theuluol cymhleth iawn. Mae Rhodri wedi bod yn ddigartref ers rhai blynyddoedd. Mae e wedi bod yn crwydro strydoedd dinasoedd fel Llundain ond mae bwganod y gorffennol yn ei dynnu 'nôl i ddinasoedd sy'n agosach at ei gartref a'i deulu yng Nghymru.
Ydy'r ffaith bod digartrefedd yn rhan o'r gyfres yn adlewyrchu bywyd yn ein cymdeithas?
Mae'r awdur Fflur Dafydd wedi taro thema gref yn y stori. Mae tranc y digartref yn bwnc canolog ac yn argyfwng yn ein cymdeithas heddiw. Clywais unwaith ein bod ni i gyd yn un digwyddiad anffodus i ffwrdd o fod yn ddigartref. Mae hyn yn wir.
(Image: publicity pic)
Ar y dechrau roedd Rhodri yn gwrthod cymorth Myfanwy, ond erbyn hyn mae'n dod yn agosach ati. Pam?
Mae rhyw gyswllt yn digwydd rhwng Rhodri a Myfanwy yn syth. Mae fel petai Rhodri yn adnabod ei chymhlethdod hithau, ei didwylledd a'i pharodrwydd i ddeall heb ragfarn. Myfanwy yw'r ddolen gyswllt rhyngddo ef a'i fywyd digartref a chymdeithas 'normal', a Myfanwy yw'r catalydd sy'n dadlennu'r gwir am ei fywyd a'i orffennol.
A oedd ffilmio'r gyfres hon yn wahanol i ffilmio dramâu eraill?
Yn Parch , mae digon o le am hiwmor sy'n hollbwysig wrth drafod themâu trymion. Mae ymuno â thrydedd gyfres unrhyw ddrama lwyddiannus yn sialens i actor. Mae'n rhaid parchu tôn a thempo'r cynhyrchiad ond roedd chwarae cymeriad ar yr ymylon yn help wrth ymuno yn y stori.
Rwyt ti nawr yn byw yn Iwerddon, ydy'r cyfleoedd i actio a chyflwyno yng Nghymru yn rhoi cyfle da i ti ddod 'nôl adref?
Er 'mod i'n byw yn Iwerddon, wy nôl yng Nghymru'n aml. Wy'n cofio bron i saith mlynedd yn ôl pan symudais i An Rinn bod pobl yn meddwl 'mod i 'di allfudo i Awstralia! Erbyn hyn maen nhw jyst yn dweud 'O, ti 'nôl!' Mae tair awr a hanner ar gwch yn gynt na thaith o Gaerdydd i Gaernarfon mewn car!
Parch, bob nos Sul 9pm, S4C isdeitlau Cymraeg a Saesneg.
Hefyd nos Wener gydag isdeitlau Saesneg ar y sgrin.
Ar alw: s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: S4C will show the personal documentary on Mother's Day

title: Alex Jones shares experiences with other Welsh mothers

maintext:
Get daily updates directly to your inbox + Subscribe Thank you for subscribing! Could not subscribe, try again later Invalid Email
The role of a mother has changed significantly during the last century, and in a personal documentary Alex Jones: Y Fam Gymreig (Alex Jones: The Welsh Mother), to be shown on S4C on Mothering Sunday (11 March), popular presenter of the BBC programme The One Show, Alex Jones reveals that finding the perfect balance between work and home life can be quite a challenge.
"Most of us women today return to work after having a baby; I went back to work three months after Ted was born. That was difficult, and finding the balance between having a life of my own and being a mother is hard," says Alex, who became a mum for the first time last year, and will be publishing her book Winging It in April, where she shares her experiences of motherhood.
The programme is to be broadcast during S4C's season of programmes celebrating Welsh women. Alex will travel around the country to meet other Welsh mums, asking, 'Is it possible to have it all?' It's an age old question but is still difficult to answer!
(Image: publicity pic)
Alex's first stop is with Mary, her own mother, who shares her experience of how things have changed over the years. Forty years ago, she was considered an 'older mum' after giving birth to Alex at the age of 25. She was a stay-at-home mum with Alex and her sister for five years, while her husband had to return to work the day following the birth. Alex's mother's advice to any mum would be, 'Find your own way; everyone finds their feet.'
One woman who takes the challenge of motherhood to the extreme is Jen, who, together with her husband Rob, is bringing up nine children in their home near Llanrug, Caernarfon. With the eldest child just turned 17 and the youngest just seven months old, Alex learns about the reality of raising such a large family, with the children getting through ten loaves of bread each week and eight pints of milk every day!
Among the other mothers Alex meets are Sandra from Penygroes, near Ammanford who cares for her daughter Marie, who was born with cerebral palsy. She asks Angharad from Cardiff if there is stigma attached to being a single mum. She discovers why Heulwen, a mother from Derwen Las near Machynlleth set up her blog Mam Cymru. Alex also meets a group of mothers who are raising their children through the medium of Welsh in London, and she hears of Elin's unusual journey to becoming a mother to Caitlin, who is now a teenager.
Although the focus of the programme is on mums, the mother's role isn't determined by sex. Alex meets Alan who fills the role of mother and father in his family. Growing up, he was aware there was no option at that time for a gay man to become a parent. But he remembers vividly the special feeling he felt when he adopted his little boy.
"It felt totally natural from the start. I am showing him that you can do anything; it's okay to be different; it's okay to be yourself."
Alex Jones: Y Fam Gymreig, Sunday, March 11, 8pm, S4C English subtitles available.
Available on demand on s4c.cymru, BBC iPlayer and other platforms
Alex Jones yn rhannu profiadau gyda mamau Cymru
Mae rôl y fam wedi newid yn sylweddol dros y ganrif ddiwethaf, ac mewn rhaglen ddogfen bersonol Alex Jones: Y Fam Gymreig, a ddarlledir ar S4C ar Sul y Mamau (11 Mawrth), mae cyflwynwraig boblogaidd sioe BBC The One Show , Alex Jones, yn datgelu bod cynnal cydbwysedd bywyd gwaith a bywyd cartref yn dipyn o her.
"Mae'r rhan fwyaf ohonon ni ferched yn mynd allan i weithio erbyn heddiw, ac fe es i 'nol i'r gwaith dri mis ar ôl genedigaeth Ted. Roedd hwnna'n anodd, ac mae ffeindio'r balans rhwng fy ngwaith a bod yn fam yn anodd. Hyd yn oed ffeindio'r amser yn y bore i fwydo Ted cyn mynd i'r gwaith - mae'n anodd," meddai Alex, a gafodd ei phlentyn cyntaf y llynedd, ac sy'n cyhoeddi ei llyfr, Winging It , sy'n trafod profiadau mamau, ym mis Ebrill.
Mae'r rhaglen yn cael ei darlledu fel rhan o dymor S4C o raglenni i ddathlu menywod yng Nghymru, a bydd Alex yn teithio ar hyd a lled y wlad yn sgwrsio â mamau Cymreig eraill, gan ofyn 'A yw'n bosib cael y cyfan?' Cwestiwn oesol ond un sy'n dal yn anodd ei ateb.
(Image: publicity pic)
Y fam gyntaf i Alex ymweld â hi yw Mary, ei mam ei hun, sy'n rhannu ei phrofiadau am sut mae pethau wedi newid dros y blynyddoedd. A hithau'n 25 oed yn rhoi genedigaeth i Alex, roedd yn cael ei chysidro'n "fam hŷn" ddeugain mlynedd yn ôl, ac arhosodd gartref gydag Alex a'i chwaer am bum mlynedd, tra bu'n rhaid i'w gŵr ddychwelyd i'r gwaith mor fuan â diwrnod wedi'r enedigaeth. Ei chyngor magu i unrhyw fam yw, "Ffeindiwch eich ffordd eich hun; mae pawb yn ffeindio'u traed."
Un sy'n profi'r her o fod yn fam i'r eithaf yw Jen, sydd, gyda'i gŵr Rob, yn magu naw o blant ger Llanrug, Caernarfon. Gyda'r plentyn hynaf newydd droi'n 17 a'r ieuengaf yn saith mis oed, mae Alex yn clywed am y realiti o fagu teulu mor fawr, gyda'r plant yn llowcio'u ffordd drwy ddeg torth bob wythnos, ac yn yfed wyth peint o laeth bob dydd!
Ymhlith y mamau eraill y bydd Alex yn cwrdd â nhw mae Sandra o Benygroes ger Rhydaman sy'n gofalu am ei merch Marie, a gafodd ei geni gyda'r cyflwr parlys yr ymennydd neu Cerebral Palsy . Mae'n holi Angharad o Gaerdydd a oes stigma ynghlwm â bod yn fam sengl. Mae'n darganfod pam y penderfynodd Heulwen, mam o Dderwen Las ger Machynlleth sefydlu'r blog 'Mam Cymru'. Bydd Alex hefyd yn cwrdd â chriw o famau sy'n magu eu plant drwy gyfrwng y Gymraeg yn Llundain ac yn clywed am siwrnai anarferol Elin yn dod yn fam i Caitlin, sydd bellach yn ei harddegau.
Er mai ar famau mae canolbwynt y rhaglen, dydy rôl y fam ddim yn ddibynnol ar eich rhyw. Mae Alex yn cwrdd ag Alan sy'n llenwi rôl y fam a'r tad yn ei deulu ef. Wrth dyfu i fyny, roedd yn ymwybodol nad oedd cyfle i bobl hoyw fel yntau ddod yn rhieni ar y pryd. Ond mae'n cofio'r teimlad arbennig a gafodd pan fabwysiadodd ei fachgen bach yn ddiweddar.
"Roedd o'n teimlo'n hollol naturiol o'r dechrau. Rydw i'n dangos iddo dy fod di'n gallu gwneud unrhywbeth; mae'n ok i fod yn wahanol; mae'n ok i fod yn ti dy hun."
Alex Jones: Y Fam Gymreig, nos Sul, Mawrth 11, 8pm, S4C isdeitlau Saesneg ar gael.
Ar gael ar alw ar s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: Waaxda arrimaha dibadda ee Mareykanka ayaa laba nin oo Kenya u dhalatay ku daray liiska hogaamiyayaasha Al-Shabab ee la baadigoobayo.

title: Mareykanka oo 2 qof ku daray liiska madaxda Shabaab ee la baadigoobayo


description: Illtud Griffiths o Afonydd Cymru yn dweud bod Cyfoeth Naturiol Cymru "ddim yn gwneud eu gwaith" o ddelio â llygredd amaethyddol.

title: Cyfoeth Naturiol Cymru 'ddim yn gwneud eu gwaith'


description: Mae Forget-me-not Chorus wedi bod yn ymarfer ar gyfer Gŵyl Cer i Greu 2018

title: Côr ar gyfer pobl â dementia


description: O Wilkins i Williams: Sut mae Cymry wedi dylanwadu ar anturiaethau i'r gofod?

title: Cysylltiadau Cymry â'r Gofod

maintext:
Image caption Yuri Gagarin, y gofodwr o Rwsia a oedd yn arwr i'r Undeb Sofietaidd
Mae Mawrth 27 yn nodi 50 mlynedd ers marwolaeth Yuri Gagarin, y gŵr cyntaf i deithio i'r gofod.
Aeth Gagarin i'r gofod ar y capsiwl Vostok 1 ar Ebrill 12, 1961, gan hedfan drwy'r gofod am 90 munud cyn glanio'n ôl yn yr Undeb Sofietaidd.
Ond beth yw cysylltiadau Cymru gyda'r gofod?
Cymry yn sail i deithiau Apollo?
Roedd Hugh Percy Wilkins yn beiriannydd o Gaerfyrddin a helpodd NASA i lanio ar y lleuad yn 1969 gyda'i fapiau manwl o wyneb y lleuad.
Wrth baratoi at deithiau Apollo i'r gofod yn y 1960au fe brynodd NASA sawl copi o fap Hugh Wilkins wedi iddo fod yn astudio'r lleuad gyda thelesgôp o'i ardd gefn ers blynyddoedd.
Image copyright Cymdeithas Seryddol Crayford Manor House Image caption Hugh Percy Wilkins a William Grove
Oni bai am y cyfreithiwr William Grove o Abertawe a ddyfeisiodd y gell danwydd gyntaf, efallai na fyddai'r Apollo 11 wedi gallu gadael y ddaear o gwbl heb sôn am lanio yn y lle iawn ar y lleuad.
Dyfeisiodd William Grove y gell danwydd hydrogen oedd yn cynhyrchu trydan gyda foltedd uchel yn 1842.
Dros gan mlynedd yn ddiweddarach roedd dyfais Grove yn sail i'r celloedd tanwydd gafodd eu defnyddio gan NASA ar gyfer teithiau orbit Gemini Earth, ac Apollo yn glanio ar y lleuad.
Image copyright llanddaniel.co.uk Image caption Daeth Tecwyn Roberts nôl i'w hen ysgol yn Llanddaniel in 1974
Roedd Cymro, Tecwyn Roberts o Landdaniel-fab, Ynys Môn, yn un o swyddogion NASA oedd yn gweithio'n agos ar deithiau Apollo yn y chwedegau gyda Buzz Aldrin, Neil Armstrong ac eraill.
Fe gafodd fedal gan NASA am wasanaeth neilltuol.
Llun cynharaf?
Image copyright John Dillwyn-Llewellyn Image caption Un o'r lluniau cynharaf o'r lleuad
Yn 1857 fe gynhyrchodd y Cymro John Dillwyn Llewellyn a'i ferch Thereza un o'r lluniau cynharaf o'r lleuad wedi iddo godi arsyllfa ar dir ei stâd ym Mhenlle'r-gaer i'w ferch, oedd yn rhannu ei ddiddordeb mewn seryddiaeth.
Felly pan gerddodd Neil Armstrong ar y lleuad am y tro cyntaf yn 1969 roedd hi'n naid fawr i ddynoliaeth ond hefyd yn gam bach yn hanes cyfraniad Cymru at y ras i'r gofod.
Y Ddraig yn hedfan
Image copyright Amgueddfa'r Glannau Image caption Dyma'r Ddraig Goch aeth i'r gofod yn 1994
Ers hynny mae'r Ddraig Goch a'r iaith Gymraeg wedi bod i'r gofod sawl gwaith wrth i ofodwyr a gweithwyr NASA o dras Cymreig fel Dafydd Williams o Ganada, George Abbey o Seattle a Joe Tanner o Illinois fynd â'u balchder yn hanes eu teulu gyda nhw i'r gofod.
Joe Tanner, mab i ferch o Dregaron yng Ngheredigion, a chefnder i'r bardd Gwyneth Lewis, oedd y cyntaf i fynd â'r Ddraig Goch i'r gofod yn 1994 yn ystod un o'i bedair taith mewn gwennol ofod.
Yn 1995 daeth Tanner ar ymweliad â Llanddewi Brefi lle roedd ei dad-cu yn brifathro a rhoddodd y faner i Amgueddfa Cymru.
Image copyright Elin Jones Image caption Joe Tanner yn Llanddewi Brefi yn 1995
Yr iaith yn y gofod
Ond mae'r iaith Gymraeg ei hun wedi mynd ymhellach na dim un o'r rhain.
Mae hi'n un o'r 55 o ieithoedd sydd ar fwrdd y Voyager 1 a 2, y chwilwyr gofod gafodd eu lawnsio i archwilio'r gofod yn 1977 ac sy'n dal i anfon gwybodaeth nôl.
Cafodd yr iaith ei dewis ar gyfer y Cofnod Aur a gasglwyd gan y seryddwr a'r astroffisegydd Carl Sagan i gynrychioli bywyd ar y ddaear, rhag ofn y bydd Voyager yn dod i gysylltiad â bodau eraill yn y gofod rhyw ddydd.
Mae'r Cofnod Aur yn cynnwys lluniau a synau'r ddaear a chyfarwyddiadau ar sut i ddarganfod y ddaear.
Image copyright Asiantaeth Ofod Ewrop Image caption Beagle 2
Mae'r cyfarchiad Cymraeg - yr unig iaith Geltaidd yn y casgliad - yn dweud "Iechyd da i chwi yn awr, ac yn oesoedd."
Mae Voyager erbyn hyn wedi gadael cysawd yr haul a mynd yn bellach nag unrhyw loeren o'r blaen.
Oes 'na fywyd ar Mawrth?
Cafodd y Chwiliedydd Gofod Beagle 2 ei ddylunio'n rhannol ym Mhrifysgol Aberystwyth sydd bellach yn cyfrannu at brosiect ExoMars 2018 i blaned Mawrth.
Mae Cymru eto felly'n cyfrannu at y prosiect diweddaraf i lanio ar blaned arall, a NASA wedi cyhoeddi adnodd Cymraeg ar y we ar gyfer eu lluniau hyfryd o'r blaned goch.
Safleoedd hynafol
Nid peth newydd yw ein perthynas gydag archwilio'r gofod - mae henebion fel Côr y Cewri yn dangos fod y sêr a'r planedau wedi bod yn rhan ganolog o fywyd ein hynafiaid hefyd.
Image copyright Rhys Thomas Image caption Mae Bryn Cellli Ddu wedi ei adeiladu i wynebu llwybr yr haul yn gwawrio
Roedd ein hynafiaid yn adeiladu cofebau o amgylch safleoedd arwyddocaol gwawrio a machlud yr haul, y lleuad a'r sêr. Ceir nifer o'r safleoedd pwysig hyn yng Nghymru, gan gynnwys Bryn Celli Ddu yn Ynys Môn. Codwyd y gofeb, ger tref Llanddaniel-fab, tua 5,000 o flynyddoedd yn ôl.
Cymru cosmig
Fe wnaeth y dylunydd Hefin Jones siwt ofod o wlân Cymreig a chlocsiau gofod. Mae gwaith Jones yn dangos nad oes rhaid i bobeth sy'n ymwneud â'r gofod ymwneud ag ymchwil wyddonol.


description: Dyn wedi ei rhyddhau o dan ymchwiliad wedi gwrthdrawiad rhwng pum cerbyd ger Tredegar brynhawn dydd Sul.

title: Ymchwiliad wedi gwrthdrawiad rhwng pum cerbyd


description: Nifer yr achosion o drais mewn carchardai Cymru wedi codi 53% - lefel sydd llawer uwch nag yn Lloegr.

title: Cynnydd sylweddol yn achosion trais mewn carchardai


description: Dadansoddiad newydd yn awgrymu bod pobl sy'n byw mewn cymunedau tlotach yn llai tebygol o oroesi canser yr ysgyfaint.

title: Y tlotaf yn llai tebyg o oroesi canser yr ysgyfaint


description: Byddai cyfraith newydd yn dileu'r amddiffyniad o "gosb rhesymol" i gyhuddiadau o ymosod ar blant.

title: Cyfle olaf i fynegi barn am daro plant


description: Problem caethwasiaeth yn "fygythiad sy'n esblygu" yn ôl cyfarwyddwr asiantaeth torcyfraith.

title: Caethwasiaeth: Nifer uchel yn Brydeinwyr medd ffigyrau

maintext:
Image copyright AFP Image caption Mae nifer o fenywod sy'n gaethweision yn cael eu gorfodi i buteinio
Roedd y mwyafrif o bobl a gafodd eu hadnabod fel caethweision posib yng Nghymru y llynedd yn hanu'n wreiddiol o Brydain, yn ôl ffigyrau swyddogol.
O'r 193 o bobl yng Nghymru a gafodd gymorth gan y corff Mecanwaith Cyfeirio Cenedlaethol yn 2017, roedd 30% yn Brydeinwyr.
Mae hynny bron ddwywaith y cyfartaledd yn Lloegr a gweddill Prydain yn ystod yr un cyfnod.
Dywedodd cyfarwyddwr yr asiantaeth cenedlaethol sy'n casglu'r ystadegau fod caethwasiaeth yn "fygythiad sy'n esblygu".
Ar draws Prydain roedd dros 5,000 o bobl wedi cael eu hadnabod fel caethweision posib y llynedd, ac mae'r nifer yna'n cynyddu yn flynyddol.
Yn ôl y corff cyfeirio, roedd nifer o bobl o Albania, Vietnam a Sudan yn eu plith.
Image copyright Rory Carnegie Image caption Gall pobl sy'n fregus neu sy'n byw ar gyrion cymdeithas gael eu gorfodi i weithio mewn rhai sectorau, fel ffermio
Mewn sawl achos cafodd caethweision posib eu cyfeirio at yr heddlu er mwyn iddyn nhw gynnal ymchwiliad pellach i'r sefyllfa.
Cafodd 29 o bobl eu cyfeirio at Heddlu'r De, 21 at Heddlu'r gogledd, tri at Heddlu Gwent ac un at Heddlu Dyfed Powys.
Roedd 106 yn fenywod ac 86 yn ddynion.
Roedd y mwyafrif o'r achosion o gaethwasiaeth yng Nghymru yn ymwneud â dynion yn cael eu defnyddio i lafurio (26%), ac yna blant oedd yn cael eu camddefnyddio yn rhywiol (21.7%)
Cynnydd yn nifer y bobl ifanc
Dywedodd Will Kerr, Cyfarwyddwr yr Asiantaeth Torcyfraith Cenedlaethol a oedd yn gyfrifol am gasglu'r wybodaeth ynghyd: "Mae'r adroddiad hwn yn atgyfnerthu'r farn ein bod ni'n ymdrin â bygythiad sy'n esblygu."
"Mae'r troseddwyr sy'n ymwneud â'r math hwn o gamddefnydd yn ehangu i'r wê er mwyn cyflawni eu gweithredoedd, yn enwedig yn y maes 'gwasanaethau oedolion'.
"Rydyn ni hefyd yn gweld cysylltiad llawer cryfach rhwng caethwasiaeth a threfnu mewnfudo anghyfreithlon o'r tu allan i Brydain.
"Yn aml, yr un rhwydweithiau o droseddwyr sy'n gyfrifol am gludo'r bobl yma, ac mae'r mewnfudwyr yn fregus i gael eu camddefnyddio yn ystod y siwrneau ac ar ôl cyrraedd yma.
"Beth sy'n ein poeni ni yn fwy na dim ydy'r cynydd mewn pobl ifanc sy'n cael eu camddefnyddio ar gyfer gwasanaethau rhyw a chario cyffuriau."


description: Cyfeillion yr Eglwys Newydd yn awyddus i roi tô newydd ar yr adeilad fel bod modd i ddwy eglwys y dre ffynnu.

title: Ymgyrch i hel arian i adfer hen Eglwys yn Aberdaron


description: Canon Phillip Wyn Davies, ficer yn Eglwys Blaenpennal, yn dweud eu bod yn ceisio ystyried anghenion pawb wrth ystyried newidiadau i'r eglwys.

title: 'Cyfaddawdu' gyda newidiadau posib i Eglwys Blaenpennal


description: Heddlu'n rhybuddio dyn am ladd crëyr i geisio achub hwyaden fach roedd yr aderyn wedi ei fwyta.

title: Heddlu'n rhybuddio dyn laddodd crëyr i achub hwyaden


description: Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau eu bod am ofyn i blant am eu barn nhw ynglŷn â phroses y DU yn gadael yr UE.

title: Llywodraeth Cymru i gasglu safbwynt plant ar broses Brexit


description: Llefarydd Iechyd Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth, yn siarad ar y Post Cyntaf

title: Rhun ap Iorwerth yw llefarydd iechyd Plaid Cymru


description: Yn 84 oed, bu farw Arglwydd Crucywel, fu'n ysgrifennydd gwladol ar Gymru dan lywodraeth Margaret Thatcher.

title: Cyn-ysgrifennydd Cymru, Arglwydd Crucywel wedi marw

maintext:
Image caption Bu'r Arglwydd Crucywel yn ysgrifennydd gwladol ar Gymru rhwng 1979 a 1987
Bu farw cyn-ysgrifennydd gwladol Cymru, yr Arglwydd Crucywel, Nicholas Edwards, yn 84 oed.
Fe oedd Aelod Seneddol Penfro rhwng 1970 a 1987, cyn ymddeol o Dŷ'r Cyffredin a chael ei urddo'n Arglwydd Crucywel o Bont Esgob.
Wedi ei eni yn Llundain yn 1934, cafodd ei addysg yn Ysgol Westminster a Phrifysgol Caergrawnt.
Aeth ymlaen i weithio ym myd yswiriant cyn dod yn aelod seneddol.
Penododd Margaret Thatcher ef yn ysgrifennydd gwladol dros Gymru pan ddaeth hi'n Brif Weinidog yn 1979, ac fe wasanaethodd yn ei chabinet tan iddo roi'r gorau i fod yn aelod seneddol yn 1987.
Yr Arglwydd Crucywel yw'r gwleidydd sydd wedi gwasanaethu hiraf yn swydd ysgrifennydd Cymru.
Image copyright Andrew Davis/Geograph Image caption Roedd datblygu dociau Caerdydd o dan y chwyddwydr pan oedd yr Arglwydd Crucywel yn ysgrifennydd gwladol
Yn ystod ei gyfnod yn ysgrifennydd gwladol, roedd yn gyfrifol am sefydlu Corfforaeth Datblygu Bae Caerdydd er mwyn adfywio dociau'r ddinas, adeiladu morglawdd a chreu'r glannau.
Yn ddiweddarach, datgelodd archifau'r cabinet ei fod wedi bygwth ymddiswyddo o'r llywodraeth, wedi i Margaret Thatcher wrthod cefnogi'r cynllun i ddechrau.
Yn breifat, fe rybuddiodd y prif weinidog hefyd am doriadau "niweidiol" i grantiau datblygu rhanbarthol - arian oedd yn cael ei ddefnyddio'n eang er mwyn denu swyddi a buddsoddiad i Gymru.
Hybodd Mr Edwards gysylltiadau rhwng Cymru a Japan, gyda nifer o gwmniau'n agor ffatrioedd yma.
Image copyright PA Image caption Nicholas Edwards yn ystod ei gyfnod yng nghabinet llywodraeth Margaret Thatcher
Fe hefyd oedd yr ysgrifennydd gwladol yn ystod streic y glowyr rhwng 1984 ac 1985, ond cafodd ei ymdrechion i ymuno â grŵp gweinidogol craidd eu gwrthod.
Wrth gofio'n ôl i'r cyfnod yn 2014, dywedodd fod dwy ran i'w bryderon: "Un oedd y byddai effeithiau'r streic yn niweidio fy ymdrechion egnïol i ddenu mewnfuddsoddiad.
"Y pryder arall oedd dyfodol y ddau waith dur mawr, yn enwedig Llanwern."
Hawlio'r clod am S4C?
Yn ystod ei gyfnod yn y llywodraeth, mae'n dweud iddo fod â rhan allweddol yn y cytundeb a arweiniodd at greu S4C, wedi i'r Ceidwadwyr fygwth newid eu meddwl ar addewid maniffesto i sefydlu sianel deledu Gymraeg.
Mynnodd mai ymweliad dan ei arweiniad ef gyda'r ysgrifennydd cartref ar y pryd - yn hytrach na bygythiad Gwynfor Evans i ymprydio - arweiniodd at dro pedol y llywodraeth.
Mae papurau'r cabinet hefyd yn dangos iddo siarad yn erbyn toriadau i'r celfyddydau, ac iddo rybuddio fod y Ceidwadwyr mewn perygl o gael ei gweld fel plaid "Philistaidd".
Pwysleisiodd ei ddiddordeb yn y celfyddydau mewn llythyr preifat at y prif weinidog: "Cefais fy magu yn y V&A i bob pwrpas a dwi wedi gwybod am y byd celfyddydol ar hyd fy mywyd."
Image caption Nicholas Edwards yn cael ei urddo'n Arglwydd yn 1987
Ar ôl ymddeol o wleidyddiaeth, dychwelodd i yrfa fusnes, gan eistedd ar fwrdd HTV cyn dod yn gadeirydd arno'n ddiweddarach.
Fe hefyd oedd cadeirydd cynta'r Awdurdod Afonydd Cenedlaethol, a ddaeth yn ddiweddarach yn Asiantaeth yr Amgylchedd.
Roedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch i sicrhau cartref parhaol i Opera Genedlaethol Cymru yn ystod y 1990au.
Yn fwy diweddar, bu yn y newyddion ym mis Gorffennaf 2017, pan alwodd am well cydlynu wrth gynllunio i ailddatblygu Bae Caerdydd, mewn ffrae dros godi fflatiau ar ran o'r tir.
Image copyright EPA Image caption Yr Arglwydd Crucywel yn siarad yn Nhŷ'r Arglwyddi
Dywedodd Golygydd Materion Cymreig BBC Cymru, Vaughan Roderick: "Roedd Nicholas Edwards yn ymwybodol iawn nad oedd gan y Ceidwadwyr fwyafrif yng Nghymru a cheisiodd ddilyn polisi llai Thatcheraidd.
"Roedd yn ffafrio polisi economaidd ymyraethol a denodd nifer o gyflogwyr mawr fel cwmni electronig Sony.
"Peidiwch ag anghofio mai fe oedd y grym gwleidyddol y tu ôl i forglawdd Bae Caerdydd - prosiect sydd wedi trawsnewid Caerdydd fel prifddinas, a mater yr oedd e'n barod i ymddiswyddo o lywodraeth Margaret Thatcher drosto, am ei bod hi wedi bod yn gyndyn i gefnogi'r cynllun ar y dechrau."


description: Pwyllgor Materion Cymreig yn trafod y ddarpariaeth sy'n cael ei chynnig i garcharorion sy'n siarad Cymraeg.

title: ASau'n trafod darpariaeth y Gymraeg mewn carchardai


description: Rory Francis o Coed Cadw'n pryderu bod polisi cynllunio newydd i ddiogelu coetiroedd yn "wannach".

title: Pryder Coed Cadw am bolisi amddiffyn 'gwannach'


description: Dyna mae'r ystadegau yn ei awgrymu...

title: Mwy o Gymry balch yn y Cymoedd nag yng Ngwynedd a Môn?

maintext: % sy'n ystyried eu hunain yn Gymraeg / % who consider themselves Welsh - https://t.co/uUqjeNaho1 pic.twitter.com/lvF4jpC006


description: Cadeirydd presennol yr Undeb wedi'i hethol yn Llywydd

title: Anna Wyn: Llywydd newydd UMCA


description: Gwenda Owen o Rhuthun sydd wedi ennill Tlws John a Ceridwen Hughes eleni.

title: Gwenda Owen yw enillydd Tlws John a Ceridwen Hughes

maintext:
Image copyright Urdd Gobaith Cymru
Gwenda Owen o Ruthun sydd wedi ennill Tlws John a Ceridwen Hughes eleni - gwobr flynyddol i unigolion sydd wedi gwneud cyfraniad sylweddol i fywyd ieuenctid Cymru.
Mae'r wobr yn gyfle i Urdd Gobaith Cymru roi cydnabyddiaeth a diolch i unigolyn sydd wedi rhoi o'u hamser i gefnogi pobl ifanc drwy gyfrwng y Gymraeg.
Mae Ms Owen, sy'n gyn-athrawes a phennaeth ysgol ac yn fam i dri o fechgyn, wedi derbyn y clod am ysbrydoli cannoedd o blant a phobl ifanc gogledd Cymru.
Pan yn athrawes yn Ysgol Gynradd Pentrecelyn, Rhuthun, bu'n hyfforddi unigolion ac yn sgriptio a llwyfannu caneuon actol, cyflwyniadau dramatig a phartion llefaru llwyddiannus gan helpu'r ysgol i gipio nifer o wobrau mewn Eisteddfodau.
Arwain ysgol i lwyddiannau lu
Pan aeth ymlaen i fod yn bennaeth ar Ysgol Llandrillo ger Corwen parhaodd yr ymroddiad, gan arwain yr ysgol i lwyddiannau lu mewn Eisteddfodau cylch a sir.
Bu hefyd yn feirniad llefaru mewn sawl Eisteddfod gan gynnwys Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Sir y Fflint 2016.
Am nifer o flynyddoedd hi oedd trefnydd ac ysgrifennydd Pwyllgor Cylch ardal Edeyrnion.
Cafodd Ms Owen wybod ei bod wedi ennill y wobr wedi i griw teledu droi i fyny i'w gweld yn Eisteddfod Rhanbarth Dinbych ddydd Sadwrn.
Image copyright Urdd Gobaith Cymru Image caption Aeth Heledd Cynwal i ymweld â Gwenda Owen yn Eisteddfod Rhanbarth Dinbych ddydd Sadwrn
Dywedodd ei mab Dyfan Phillips, a enwebodd ei fam ar gyfer y wobr: "Fel rhiant, fe ysbrydolodd mam tri o feibion i ddilyn ei hesiampl i fod yn athrawon brwdfrydig tuag at addysg plant, tuag at yr Urdd a thuag at dyfodol addysg cyfrwng Cymraeg. Mawr yw ein dyled iddi."
Dywedodd Sian Lewis, Prif Weithredwr Urdd Gobaith Cymru: "Hoffwn ddiolch o waelod calon i Gwenda am ei holl waith caled dros y blynyddoedd yn cefnogi ieuenctid ardal Sir Ddinbych a'r cylch ehangach i wireddu eu breuddwydion, llongyfarchiadau calonog ar ran holl aelodau'r Urdd!"
Caiff y tlws ei rhoi gan Dewi a Gerallt Hughes, er cof am eu rhieni, oedd yn weithgar iawn ym maes ieuenctid.
Bydd Gwenda Owen yn derbyn y tlws mewn seremoni arbennig yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed yn Llanelwedd ddiwedd mis Mai.


description: Ar ôl canfod gweddillion corff mewn tŷ yn Aberaeron, yr heddlu'n parhau i drin y farwolaeth fel un heb esboniad ac yn apelio am wybodaeth am ddynes leol.

title: Corff Aberaeron: Ymchwiliad yr heddlu'n parhau


description: Fe ddylai Plaid Cymru fod yn barod i weithio gyda'r Ceidwadwyr, yn ôl Arweinydd Seneddol y blaid.

title: 'Angen i Plaid fod yn barod i weithio gyda'r Ceidwadwyr'


description: Ymateb i farwolaeth merch fach dwy oed wedi digwyddiad yn Aberteifi brynhawn Llun.

title: Mae Catrin Miles yn gynghorydd yn y dref


description: Bydd AC sydd wedi'i ddiarddel o fod yn aelod o Plaid Cymru yn ffurfio grŵp ymgyrchu newydd o fewn y blaid yn y gynhadledd wanwyn.

title: McEvoy i ffurfio grŵp newydd o fewn Plaid Cymru


description: Yr erlyniad yn honni i'r diffynnydd ddweud "gadewch i ni ddechrau" cyn ymosod ar Tyler Denton, ei chwiorydd a'i thad.

title: Achos Y Rhyl: 'Dyn wedi lladd hen ffrind yn eu cartref'


description: Cafodd Meilyr Tomos ei fabwysiadu yn 5 mis oed

title: Dewis mabwysiadu plentyn â Syndrom Down

maintext:
A hithau yn Ddydd Syndrom Down y Byd ar 21 Mawrth, siaradodd Cymru Fyw â Gwyndaf, tad balch iawn Meilyr Tomos, o Sir Benfro:
Image copyright Heather Tomos
Mae Meilyr yn 29 oed. Pan ges i a ngwraig, Heather, wybod amdano fe gynta', odd e'n bedwar mis, a daeth e aton ni pan odd e'n bum mis oed. Daeth e'n fab cyfreithiol i ni rhyw flwyddyn yn ddiweddarach.
Roedd rheolau yn bodoli yn Nyfed bryd hynny, os oedd un ohonon ni dros 35, oedden ni methu mabwysiadu plentyn 'normal' y's gweden nhw, ac o'n i yn fy 40au erbyn hynny.
Fuon ni'n trafod am fisoedd ynglŷn â beth fydden ni'n medru ymdopi ag e, o ran anghenion arbennig.
Ar ôl i ni gael Meilyr, dyma ni'n darganfod mai ni oedd yr unig rieni o fewn Dyfed oedd yn chwilio am blentyn ag anghenion arbennig, felly tasen ni ddim wedi ei dderbyn e, falle fydde fe wedi gorfod mynd tu fas i Gymru. Mae hynny'n drist iawn.
Bywyd annibynnol
Dyw e ddim wedi cael bywyd mor wahanol â hynny, ar y cyfan. Mae'n byw yn Abergwaun gyda dau ffrind a gofalwr ac yn byw bywyd eithaf annibynnol.
Mae'n cael ychydig mwy o drafferth gydag ambell i beth, fel cyfri' arian - mae'n gallu ei wneud e ond mae'n cymryd sbel a s'dim yr amynedd ganddo.
Mae'n gwirfoddoli gyda'r Theatr Genedlaethol, a bob hyn a hyn mae'n helpu i gyfri'r arian ar ôl perfformiadau sydd yn addysg ac yn brofiad da iddo.
Mae hefyd yn helpu yn y swyddfa ac ym mlaen y tŷ. Falle 'neith hwn arwain at swydd arall yn y dyfodol, pwy a ŵyr.
Image copyright Heather Tomos
Ond mae'n arlunydd da - gwell na fi - mae e wedi gwerthu ambell i lun, a 'sai 'di gwerthu dim!
Ac mae'n canu'r piano yn wych. Mae'n un o'r organyddion yng nghapel Hermon, Abergwaun, ac yn chwarae tua dwywaith y mis.
Mae hefyd yn cael y cyfle i chwarae'r piano yn yr Eisteddfod a Sioe Hwlffordd bob blwyddyn, ac wedi recordio crynoddisg.
Ddim yn 'one size fits all'
Mae pobl sydd â Syndrom Down â gallu gwahanol i'w gilydd - mae Meilyr ychydig uwch na'r average mae'n siŵr. Mae rhai wedi pasio arholiadau ag a swyddi, ond dyw rhai methu siarad, felly, mae'r ystod yn eang iawn.
Ond mae hynny'n union fel o fewn cymdeithas yn gyffredinol - mae'r wraig yn well yn academaidd, ond dwi'n well gyda fy nwylo. Mae'r un gwahaniaeth o fewn cymdeithas Syndrom Down - dyw e ddim yn one size fits all - ac mae angen i bobl sylweddoli hynny.
Mae pobl yn canolbwyntio ar y Down's, yn hytrach na'r person weithiau. Daeth dynes i siarad â Heather yn y dref rhywbryd, a gofyn iddi hi ynglŷn â beth oedd Meilyr yn ei wneud, er fod Meilyr yn sefyll yno o'i blaen.
Dyma Heather yn gofyn iddo "Beth wyt ti'n ei wneud, Meilyr?" a'i ateb oedd "'Sai'n gwybod - dim ond hanner brên sydd gyda fi...!" Rhoddodd hi yn ei lle yn wych - mae e bob amser wedi bod yn gymeriad!
Image copyright Heather Tomos
Ond ar y cyfan, dydyn ni ddim wedi diodde' llawer o agwedd negyddol.
Pan 'naethon ni fabwysiadu, dywedodd rhai y byddai pobl yn croesi'r stryd er mwyn ein hosgoi ni, ond mewn gwirionedd, y gwrthwyneb sy'n wir - mae pobl yn croesi'r stryd er mwyn siarad â Meilyr.
Os 'dyn ni eisiau picio i'r dre' am awr, fydd e'n cymryd dros ddwyawr i ni oherwydd fod pobl yn dod i siarad â ni.
Mae Syndrom Down yn ei ddal yn ôl mewn ambell i ffordd, ond dim llawer - ond mae hunan-hyder arbennig gydag e - 'neith e siarad ag unrhyw un, unrhyw le. Ac mae ei synnwyr digrifwch yn un milain - ry'n ni'n cael llawer o sbort!
Mae cael Meilyr wedi gwneud i ni gydnabod pobl ag anghenion yn gyffredinol, ac rydyn ni'n fwy ymwybodol o ran peidio siarad dros y person, ond yn hytrach gyda'r person. Mae eisiau i ni ddangos beth mae pobl ag anghenion arbennig yn gyffredinol yn gallu ei wneud o fewn cymdeithas.
Fuon ni'n ffodus iawn i'w fabwysiadu e.


description: Siom i Wrecsam yn erbyn deg dyn Bromley.

title: Bromley 1-1 Wrecsam


description: Dyn wedi'i ddedfrydu i garchar am oes am lofruddio mam ifanc yng Nghaerdydd ar ôl ei chwrdd ar wefan ddêtio.

title: Carchar am oes am lofruddio mam ifanc yng Nghaerdydd


description: Rheoli ei wlad am y tro cyntaf fydd "eiliad mwyaf balch" ei yrfa, yn ôl Ryan Giggs.

title: Rheoli Cymru fydd 'anrhydedd fwyaf' gyrfa Ryan Giggs


description: Archesgob Cymru yn ystyried ai trethi uwch yw'r ateb i well gwasanaethau,

title: Archesgob: 'Trethi uwch yw'r ateb i well gwasanaethau?'

maintext:
Mae'n bosib bydd yn rhaid i'r Eglwys yng Nghymru ddadlau bod yn rhaid "gael trethi uwch" os am gael gwell gwasanaethau cyhoeddus - dyna neges Archesgob Cymru.
Rhybuddiodd y Parchedicaf John Davies fod "gwasanaethau yn lleihau" a bod "cymunedau yn ymddatod".
Dywedodd hefyd y gallai'r eglwys "roi llais" i'r "rhai sy'n teimlo bod eu bywydau yn cael eu crebachu gan un gwasgfa ar ôl y llall".
Gwnaeth Mr Davies ei sylwadau tra'n cael ei gyfweld ar gyfer rhaglen Sunday Politics Wales.
Cafodd Mr Davies ei ethol yn Archesgob Cymru fis Medi diwethaf,
'Angen i'r eglwys siarad ar ran pobl'
Yn ei gyfweliad nododd fod rhannau helaeth o Gymru yn wledig.
"Mewn mannau," meddai, "mae Cymru yn wledig iawn ac mewn amryw o leoedd mae gwasanaethau yn crebachu.
"Mae yna bwysau ar deuluoedd, mae rhwydwaith trafnidiaeth yn broblem ac y mae heriau mawr hefyd mewn ardaloedd dinesig.
"Mae yna dlodi - tlodi o wahanol fathau mewn gwahanol fannau ac yn fynych does 'na ddim agosatrwydd cymunedol.
"Mae'r hyn a oedd yn cael ei gymryd yn ganiataol flynyddoedd yn ôl yn prysur ddiflannu.
"Petawn ond yn gallu bod yn gatalydd fyddai'n gallu dod â'r cymunedau yma yn ôl at ei gilydd. Mae'n dderbyniol i'r eglwys fod yn llais i'r "rhai sy'n teimlo bod eu bywydau yn cael eu crebachu gan un gwasgfa ar ôl y llall."
'Trethi uwch'
Ychwanegodd Mr Davies bod angen i'r eglwys "siarad ar ran pobl na sy'n gallu gwneud hynny".
"Efallai weithiau," meddai, "bydd yn rhaid i ni ddweud pethau anghyfforddus ynglŷn ag ariannu gwell gwasanaethau.
"Yn y pen draw, dwi'n dyfalu y bydd yn rhaid i'r arian ddod o bocedi pobl. Os ydych am well gwasanaethau mae'n rhaid talu amdanynt.
"Rhaid edrych yn ofalus ar wariant cyhoeddus a sicrhau ein bod yn cael gwerth ein harian.
"Ond ar ddiwedd y dydd os ydym am i bethau fod yn well mae'n rhaid i ni fod yn barod i dalu am hynny.
"Ac felly - trethi uwch o bosib."
Yn ôl Mr Davies, a gafodd ei ordeinio yn 1984 wedi gyrfa ym myd y gyfraith, dyw gwneud datganiad o'r fath "ddim yn ddatganiad gwleidyddol".
Ychwanegodd fod "gwasanaethau cyhoeddus yna i wasnaethau'r cyhoedd ac felly mae'r cyhoedd, o fewn eu gallu, yn mynd i dalu amdanynt.
"Ond mae'n rhaid i'r cyfan fod yn deg."
Mae Sunday Politics Walesar BBC 1 am 11:00 ar 25 Mawrth ac wedi hynny ar iPlayer y BBC.


description: Mae hofrennydd yr heddlu a swyddogion arfog wedi'u gweld yn ardal y Rhath, Caerdydd wedi i dri dyn gael eu trywanu mewn digwyddiad yno nos Sul.

title: Heddlu'n dychwelyd i'r Rhath


description: Trefniadau teithio ar ddiwrnod gornest focsio fawr yng Nghaerdydd nos Sadwrn wedi eu beirniadu'n chwyrn.

title: Cynlluniau trafnidiaeth gornest focsio yn 'ffars'


description: Mewn gwrandawiad yn Yr Wyddgrug, dyn 66 oed yn gwadu cyfres o droseddau rhyw yn erbyn plant yn y 1970au ac 80au.

title: Dyn yn gwadu troseddau rhyw hanesyddol


description: Oriel luniau o'r eira sydd wedi taro Cymru ddydd Sul

title: Lluniau: Eira dydd Sul


description: Cyngor Abertawe yn cyhoeddi ei fwriad i wneud cais i ddenu Channel 4 pan fydd rhai o staff y sianel yn symud o Lundain y flwyddyn nesaf.

title: Abertawe am wneud cais i ddenu canolfan Channel 4


description: Tîm hoci iâ Devils Caerdydd wedi ennill y Gynghrair Elît am yr ail dymor yn olynnol ar ôl trechu'r Belfast Giants o 3-2.

title: Hoci iâ: Devils Caerdydd yn ennill y Gynghrair Elît


description: Yr heddlu wedi canfod corff dyn oedd yn aros i gael ei ddedfrydu am fod â delweddau anweddus o blant yn ei feddiant.

title: Canfod troseddwr rhyw o Aberystwyth yn farw cyn dedfrydu


description: Rheolwr Caerdydd, Neil Warnock yn galw'r penderfyniad o ohirio'r gêm bêl-droed rhwng Derby a Caerdydd ddydd Sul fel un 'gwarthus'.

title: Warnock: Penderfyniad 'gwarthus' i ohirio'r gêm yn Derby


description: Merched yn colli allan ar fanteision iechyd am nad ydyn nhw'n gwneud cymaint o chwaraeon â bechgyn, yn ôl elusen.

title: 'Merched a menywod ifanc yn gwneud llai o chwaraeon'


description: Codi gwydr i rai o dafarndai enwoca'r wlad

title: Oriel luniau: tafarndai eiconig y Cymry

maintext:
Caeodd 19 tafarn yng Nghymru rhwng Mehefin a Rhagfyr y llynedd, yn ôl ffigurau sydd newydd gael eu rhyddhau gan CAMRA (Campaign for Real Ale), y sefydliad sy'n ymgyrchu dros gwrw go iawn.
Ymysg Cymry Cymraeg, mae'n siŵr mai'r enwocaf i gau oedd y Cŵps yn Aberystwyth.
Ond beth am y tafarndai eiconig Cymreig eraill?
Anfonodd Cymru Fyw ddau ffotograffydd sychedig ar helfa dafarn go arbennig gyda'r nod o ddal awyrgylch a chymeriad unigryw rhai o'r llefydd hanesyddol yma sydd wedi tyfu'n rhan o'n llên gwerin.
Lluniau: Iolo Penri ac Aled Llywelyn.
Black Boy, Caernarfon
Image copyright Iolo Penri
Un o'r tafarndai hynaf yng ngogledd Cymru, mae'r Black Boy ar Stryd Pedwar a Chwech wedi bod yn croesawu teithwyr i Gaernarfon ers dechrau'r 15fed ganrif.
Image copyright Iolo Penri
Yn ystod gwaith adfer yn yr ystafell fwyta yn ddiweddar, daeth gweithwyr o hyd i esgid plentyn, sawl cetyn clai ac esgyrn anifail o dan y llawr pren.
Yr Hen Lew Du, Aberystwyth
Image copyright Aled Llywelyn
"Llew du, lle da iawn..."
Image copyright Aled Llywelyn
Yn ôl cylchgrawn Barn, Tachwedd 2000: "Dyma dafarn sydd ar nos Sadwrn yn cynnig defod gymdeithasol bwysig i gannoedd o bobl ifanc wrth iddynt dyrru i'r un man ar yr un amser i siarad â'r un bobl, unigolion na fyddent yn cwrdd â hwy o gwbl yn aml iawn ond yn y dafarn arbennig yma. Mewn cymdeithas wasgaredig fel y gymdeithas Gymraeg dyma'r math o brofiad torfol sydd yn helpu diffinio beth yw ystyr 'perthyn'."
Image copyright Aled Llywelyn
Image copyright Aled Llywelyn
Image copyright Aled Llywelyn
Cann Office, Llangadfan
Image copyright Iolo Penri
Robert Thomas a'i wraig Rachel yw perchnogion presennol y gwesty ond mae'r lleoliad wedi bod yn rhan o hanes Dyffryn Banw ers 1310.
Image copyright Iolo Penri
Yn ôl rhai ffynonellau, daw teitl anarferol y dafarn o'r enw Cae yn y fflos. Ond mae eraill yn argyhoeddedig bod y dafarn wedi benthyg ei henw gan yr arwydd gwreiddiol â grogai tu allan - sef darlun o dri tancard (neu cann). Roedd y ddelwedd yn mynegi'n glir i bobl anllythrennog y 17eg ganrif, mai tŷ tafarn oedd hwn.
Yr Eagles, Llanuwchllyn
Image copyright Iolo Penri
Gyda'i welydd cerrig, trawstiau isel a lle tân agored, mae'r Eagles yn dafarn Gymreig traddodiadol. Tŷ fferm oedd hi'n wreiddiol ac erbyn heddiw mae'r adeilad hefyd yn cynnwys siop sy'n gwerthu nwyddau o bob math.
Image copyright Iolo Penri
Be' gymrwch chi? Perchnogion yr Eagles, Eleri a Meirion Pugh, wrth y bar gyda Thabo Mitchell a Dochan Gwyn Roberts.
Dyffryn Arms (Tafarn Bessie), Cwmgwaun
Image copyright Aled Llywelyn
Mae drysau'r Dyffryn Arms, wedi bod ar agor ers 1845.
Image copyright Aled Llywelyn
Mae'r dafarn wedi bod yn nheulu Bessie erioed. Dechreuodd weini cwrw yma pan oedd yn 20 oed ac mae wedi bod yn rhedeg y lle ers 45 o flynyddoedd.
Image copyright Aled Llywelyn
Twll yn y wall yw'r bar ac mae'r cwrw'n cael ei arllwys o jwg yn y modd traddodiadol.
Image copyright Aled Llywelyn
Dyw'r celfi yn y parlwr heb newid ers y 1920au. Does dim cerddoriaeth na theledu lloeren - ond mae pob amser groeso cynnes Cymraeg i ymwelwyr sy'n cyrraedd o bedwar ban byd.
Y Glôb, Bangor Ucha'
Image copyright Iolo Penri
Mae'r Glôb wedi bod yn dafarn eiconig i fyfyrwyr Cymraeg Bangor ers yr 1970au. Wedi ei lleoli i fyny un o strydoedd bach Bangor Ucha', yn ei hanterth doedd hi ddim yn anarferol gweld pobl yn ciwio i lawr y stryd i ddod i mewn erbyn last orders.
Image copyright Iolo Penri
Yn 2015, dathlodd ei landlord Gerallt Williams 21 mlynedd o fod yn gyfrifol amdani.
Tafarn y Fic, Llithfaen
Image copyright Iolo Penri
Ers 30 mlynedd, pobl lleol sydd wedi bod yn rhedeg y Fic - mae'n un o'r tafarndai cymunedol hynaf yn Ewrop.
Image copyright Iolo Penri
Erbyn heddiw mae'n adnabyddus hefyd fel lleoliad pwysig yn yr ardal ar gyfer gigs a phob math o adloniant Cymraeg.
Saith Seren, Wrecsam
Image copyright Iolo Penri
Cafodd canolfan Gymraeg Wrecsam ei sefydlu yn hen adeilad enwog y Seven Stars ar Stryd Caer yn sgil ymweliad yr Eisteddfod Genedlaethol â'r dre' yn 2011 pan gafodd apêl i ariannu'r fenter ei lansio. Daeth pobl leol i'r adwy unwaith eto pan ddaeth y ganolfan o dan fygythiad yn 2015.
Image copyright Iolo Penri
Erbyn heddiw, mae'r Saith Seren wedi ennill ei phlwy fel canolbwynt adnabyddus lleol ar gyfer pob math o ddigwyddiadau Cymraeg gan gynnwys cerddoriaeth fyw.
Yr Anglesey, Caernarfon
Image copyright Iolo Penri
Mae'r Anglesey yn cefnu ar waliau Castell Caernarfon ar lan y Fenai. Lle delfrydol i wylio haul ola'r p'nawn yn machlud dros y dŵr.
Image copyright Iolo Penri
Ond mae'n well gan rhai fod wrth y bar!
Image copyright Iolo Penri
Mae'r dafarn yn cynnal noson meic agored yn wythnosol.
Tafarn Sinc, Rhosybwlch ger Maenclochog
Image copyright Aled Llywelyn
'Ces mi beint 'na dwe!' Mae'r dafarn wedi ei henwi, wrth gwrs, ar ôl y deunydd a ddefnyddiwyd i'w hadeiladu.
Image copyright Aled Llywelyn
Y gymuned leol yw perchnogion Tafarn Sinc ar ôl codi dros £325,000 i wneud yn siŵr fod y drysau'n ailagor fis Tachwedd diwethaf.
Image copyright Aled Llywelyn
Roedd yna bryder fod y gloch wedi'i chanu am y tro olaf wedi i'r cyn berchnogion fethu â dod o hyd i brynwr.
Image copyright Aled Llywelyn
Adeiladwyd y gwesty gwreiddiol, sef y Precelly Hotel, yn 1876 fel atyniad i ddenu twristiaid i'r rheilffordd oedd newydd agor. Cafodd ei hailagor ar ei newydd wedd yn 1992 ac mae'r dafarn dal yn atyniad i dwristiaid sy'n cael eu swyno gan ei naws unigryw Gymraeg.
Hefyd o ddiddordeb:
Tafarn y Mochyn Du yng Nghaerdydd yn cael eu werthu
Perchnogion tafarn yn diolch am gefnogaeth wedi tân
Iechyd da o'r Mochyn Du!


description: Nifer o ffyrdd ar gau yng Nghaerdydd wrth i'r ras 10k gael ei chynnal.

title: Ras 10k yn cau nifer o ffyrdd yng Nghaerdydd


description: Naw mis ers y rhifyn diwethaf mae papur newydd Y Cymro ar gael i'w brynu yn y siopau eto.

title: Papur newydd Y Cymro ar werth yn y siopau eto


description: Aelod Seneddol Pontypridd, Owen Smith yn cael ei ddiswyddo fel Ysgrifennydd Cysgodol Gogledd Iwerddon gan Jeremy Corbyn.

title: Jeremy Corbyn yn diswyddo AS Pontypridd, Owen Smith


description: Graffiti asgell dde eithafol wedi'i baentio ar ochr adeiladau mewn ardal amlddiwylliannol o Gaerdydd.

title: Graffiti Natsïaidd wedi'i baentio ar adeiladau Caerdydd


description: Tri rhybudd gwahanol am eira, rhew a gwyntoedd cryfion oll mewn grym ar gyfer rhannau o Gymru dros y penwythnos.

title: Rhybuddion am rew, eira a gwynt mewn grym i Gymru


description: Yr Elyrch yn methu â chyrraedd rownd cynderfynol Cwpan FA Lloegr ar ôl colli'n drwm yn erbyn Tottenham Hotspur.

title: Abertawe allan o Gwpan FA Lloegr ar ôl colli gartref


description: Cost plismona rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr yng Nghaerdydd yn £5.7m.

title: Cost plismona ffeinal Cynghrair y Pencampwyr yn £5.7m

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Dirprwy Brif Gwnstabl yn gobeithio y bydd swyddogion yn edrych yn ôl ar eu gwaith gyda balchder
Mae ffigyrau newydd yn datgelu ei bod wedi costio £5.7m i blismona rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr yng Nghaerdydd fis Mehefin y llynedd.
Fe ddaeth hanner yr arian o goffrau'r Swyddfa Gartref, Llywodraeth Cymru a Chymdeithas Bêl-droed Cymru.
Roedd 1,556 o swyddogion Heddlu De Cymru ar ddyletswydd rhwng 30 Mai a 4 Mehefin ac fe wariwyd £2.1m o gyllideb Heddlu'r De ar y gwaith.
Mae cyllideb blynyddol Heddlu'r De yn £262.7m.
Dywedodd y Dirprwy Brif Gwnstabl Richard Lewis fod cefnogwyr a chwaraewyr wedi cael "croeso Cymreig go iawn ac wedi cael cyfle i brofi lletygarwch y brifddinas".
Daeth 300,000 o gefnogwyr i Gaerdydd i weld Real Madrid yn trechu Juventus o 4-1.
Cafodd saith o bobl, a oedd yn gysylltiedig â'r gêm eu harestio - pump am dwyll tocynnau, un am yfed a gyrru ac un am dor heddwch.
Roedd yna bresenoldeb "sylweddol" o heddlu yng Nghaerdydd ar y dydd Sul wedi'r gêm derfynol oherwydd bod ymosodiad terfysgol wedi bod yn Llundain y noson gynt.
Image copyright Getty Images Image caption Dywed Heddlu'r De bod eu dull o blismona wedi bod yn "gyfeillgar"
Ychwanegodd Richard Lewis: "Mae ein dull o blismona yma yn ne Cymru yn broffesiynol ond yn gyfeillgar - rhywbeth ry'n wedi bod yn hynod falch ohono a rhywbeth yr oedd y cyhoedd hefyd yn ei hoffi.
"Ry'n yn derbyn bod rhai busnesau a phreswylwyr wedi wynebu peth aflonyddu angenrheidiol ac fe fydden yn hoffi diolch iddyn nhw am helpu'r ddinas i gynnal y digwyddiad chwaraeon mwyaf yn y byd yn 2017.
"Wrth edrych yn ôl ar raddfa a llwyddiant y plismona, rwy'n gobeithio bod ein swyddogion yn cofio am eu dyletswyddau y llynedd gyda balchder."
Mae union ffigyrau y gost y plismona newydd gael eu cyhoeddi.
Derbyniodd Heddlu'r De grant o £1.95m gan Lywodraeth Cymru, £1.4m gan y Swyddfa Gartref a £263,708 gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru.
Roedd 2,900 o blismyn ychwanegol o luoedd eraill ar ddyletswydd yn ystod y dyddiau o gwmpas y rownd derfynol.


description: Ydy sgwennu mewn iaith lafar yn help i ddenu darllenwyr neu'n ergyd arall i Gymraeg safonol?

title: Sgwennu mewn iaith lafar. Ergyd i Gymraeg safonol?


description: Dyn 22 oed o Lerpwl wedi ei arestio ar amheuaeth o geisio llofruddio wedi ymosodiad yng Nghaergybi.

title: Arestio dyn o Lerpwl wedi ymosodiad yng Nghaergybi


description: Cyngor Gwynedd i gwtogi ar dreuliau teithio staff, a thaliadau ychwanegol am weithio'n hwyr, mewn ymgais i arbed arian.

title: Cyngor Gwynedd i gwtogi treuliau a thâl ychwanegol staff


authors:
Cemlyn Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Adroddiad yn galw ar Lywodraeth Cymru i bwyso am "fynediad ffafriol" i farchnad sengl yr UE ar ôl Brexit.

title: Brexit: Pwyso am 'fynediad ffafriol' i'r farchnad sengl

maintext:
Mae grŵp o ACau wedi rhybuddio na ddylai Brexit olygu fod Cymru'n rhoi'r gorau i fod yn wlad sy'n falch o'i chysylltiadau rhyngwladol.
Mewn adroddiad fydd yn cael ei lansio ym Mrwsel yn hwyrach mae Pwyllgor Materion Allanol y Cynulliad yn galw hefyd ar i Lywodraeth Cymru i bwyso am "fynediad ffafriol" i farchnad sengl yr Undeb Ewropeaidd.
Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddan nhw'n parhau i bwyso ar Lywodraeth y DU er mwyn parhau i gael mynediad i'r farchnad sengl ac i fod yn rhan o'r undeb dollau.
Mae'r adroddiad - Perthynas Cymru ag Ewrop yn y Dyfodol - yn rhybuddio "na ddylai Brexit olygu symud oddi wrth draddodiad Cymru fel gwlad sydd yn falch o'i chysylltiadau rhyngwladol, ac fe fydd perthynas Cymru ac Ewrop yn parhau i fod yn bwysig pan fydd y Deyrnas Unedig yn gadael yr Undeb Ewropeaidd".
Dywedodd Cadeirydd y Pwyllgor, David Rees: "Er bod Cymru yn gadael yr UE fel mae'r DU, nid ydym ni yn gadael Ewrop.
"Allwn ni ddim troi cefn ar 45 mlynedd o gyd-weithio ac integreiddio, beth bynnag fydd canlyniad Brexit."
'Effaith negyddol'
Wrth drafod y dyfodol ar gyfer cytundeb masnach rhwng y DU a'r UE, fydd yn cael ei negodi gan weinidogion Llywodraeth y DU, mae'r pwyllgor yn dweud: "Mae'r neges i Lywodraeth y DU yn glir o'r dystiolaeth sydd wedi ei roi i ni.
"Fe fyddai effaith negyddol i Gymru o beidio â sicrhau mynediad i'r farchnad heb unrhyw rwystr.
"Ein hargymhelliad ni yw bod Llywodraeth Cymru yn negodi gyda Llywodraeth y DU i sicrhau fod mynediad ffafriol i'r farchnad, sy'n rhydd o unrhyw rwystr trethiannol neu ddi-dreth, yn flaenoriaeth ar gyfer y trafodaethau ar ddyfodol perthynas y Deyrnas Unedig a'r Undeb Ewropeaidd."
Yn ei haraith yn Mansion House dywedodd y Prif Weinidog, Theresa May, y byddai mynediad i'r farchnad sengl yn y dyfodol yn "llai nag oedd ar hyn o bryd".
Mae Mrs May hefyd wedi dweud fod Llywodraeth y DU am adael yr undeb dollau.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod "wastad wedi ac am barhau i bwyso ar Lywodraeth y DU am yr angen i barhau i gael mynediad dilyffethair i'r farchnad sengl ac i fod y rhan o'r undeb dollau".
"Byddwn yn ystyried adroddiad y pwyllgor ac yn darparu ateb ffurfiol mewn amser."
Yn dilyn cyhoeddi'r adroddiad fe fydd y pwyllgor yn dechrau ar eu gwaith o lunio ail adroddiad fydd yn canolbwyntio ar y farn o Ewrop.


description: Arestio gyrrwr car wedi gwrthdrawiad difrifol ar ffordd yr A470 yn Rhondda Cynon Taf.

title: Gwrthdrawiad A470: Arestio gyrrwr


description: Gargaarkii ugu horeeyay tan iyo Isniintii ayaa ka gudbay furunta dagaalka iyada oo gargaarkaasi loo gudbiyay goobaha ay mucaaradka haystaan ee bariga Ghouta.

title: Kolanyo gargaar oo maanta gaaray bariga Ghouta


description: Dŵr Cymru yn rhybuddio cwsmeriaid i beidio â gwastraffu dŵr ac i gadw golwg am bibau'n byrstio.

title: Dŵr Cymru: 'Peidiwch â gadael tapiau dŵr i redeg'


authors:
Ellis Roberts
Newyddion Bbc Cymru

description: Does dim angen rhagor o arian ar S4C er mwyn iddyn nhw gynnig mwy o wasanaethau digidol, yn ôl adroddiad annibynnol ar ddyfodol y sianel.

title: S4C 'ddim angen rhagor o arian' yn ôl adroddiad


description: Canolwr Cymru Hadleigh Parkes yn arwyddo cytundeb newydd gyda'r Scarlets.


description: Dylai busnesau yng Nghymru fod yn "fwy uchelgeisiol" ac yn barod i gyd-weithio wrth geisio datblygu.

title: Annog 'mwy o uchelgais' ar gyfer arloesi yng Nghymru


description: Y gwasanaethau brys wedi achub paragleidiwr aeth yn sownd mewn coeden brynhawn Mawrth.

title: Achub paragleidiwr yn sownd mewncgoeden ger Llangollen


description: Gohebydd BBC Cymru, Catrin Heledd oedd yn Nanning ar gyfer y ffeinal Cwpan China.

title: Catrin Heledd: 'Wythnos Cymru'n China ar ben'


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Rhai o wleidyddion Bae Caerdydd yn edrych gyda chenfigen at Wallonia pan ddaw at gael dweud go iawn ar Brexit.

title: Pa wersi masnach i Gymru gan Senedd Wallonia?

maintext:
Image caption Bu farw glowyr o 12 gwlad yn Bois Du Cazier yn 1956
Roedd e'n drychineb mwyngloddio mawr a laddodd 262 o weithwyr.
Am 08:10 ar 8 Awst 1956, fe gymerodd tân ym mhwll glo Bois Du Cazier fywydau glowyr o 12 o wahanol wledydd.
Heddiw, mae'r hen lofa yn rhanbarth Wallonia yn ne Gwlad Belg yn gofeb i'r trychineb hwnnw dros 60 mlynedd yn ôl.
Wrth gwrs, mae llawer o hanes mwyngloddio Cymru erbyn hyn hefyd wedi'i gynnwys yn y llyfrau hanes, a rhai wedi eu troi'n amgueddfeydd.
Mae yna debygrwydd pellach, ar ôl ffyniant economaidd yn sgil diwydiannau trwm, mae'r ddau wedi cael hi'n anoddach wrth i'r diwydiannau hynny fethu, tra bod 'Wales' a 'Wallonia' yn deillio o'r term Almaeneg 'Walhaz' a ddefnyddir yn hanesyddol i olygu 'tramorwyr'.
'Pŵer eithriadol'
Ond pan ddaw i gytundebau masnach rhyngwladol, nid oes yna debygrwydd.
'Nôl yn 2016, ar ôl saith mlynedd o drafod, roedd Senedd Wallonia wedi rhwystro cytundeb masnach rhwng yr Undeb Ewropeaidd a Chanada ar y funud olaf.
Image caption Mae Senedd Wallonia yn gallu dylanwadu ar gytundebau masnachol
Roedd y rhanbarth Ffrengig yn galw am ddiogelwch cryfach ar gyfer gweithwyr, yr amgylchedd ac i ddefnyddwyr.
Fe gawsant yr hyn yr oeddent yn dymuno, a gyda hynny rhoddwyd cydsyniad ychydig ddyddiau'n ddiweddarach.
Image caption Dywedodd Jeremy Dodeigne bod system Gwlad Belg wedi rhoi "pŵer eithriadol i diriogaeth fach"
"Y rhan fwyaf o'r amser fe fydd y llywodraethau ffederal, y llywodraethau cenedlaethol, yn gyfrifol am berthynas rhyngwladol ac fe fydd y rhanbarth yn gorfod dilyn arweinyddiaeth y llywodraethau ffederal," meddai Jeremy Dodeigne, sy'n astudio gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Namur.
"Yng Ngwlad Belg mae hyn yn hollol wahanol."
Oherwydd y byddai'r fargen rhwng yr Undeb Ewropeaidd a Chanada yn effeithio ar rai o gyfrifoldebau'r senedd ranbarthol, roedd system Gwlad Belg wedi "rhoi pŵer eithriadol i diriogaeth fach".
'Dyletswydd' i ymyrryd
Ac mae'n bŵer y mae'r senedd yn hapus i'w ddefnyddio unwaith eto yn sgil y fargen Brexit derfynol, yn ôl André Antoine, Llywydd Senedd Wallonia - senedd â 75 o aelodau.
"Fe allwn ni ymyrryd, ac mae gennym ddyletswydd i wneud hynny, ar y llwyfan rhyngwladol, i gadarnhau cytundebau masnach neu beidio.
"Fe fyddwn ni'n dylanwadu ar broses Brexit. Rydym yn difaru ymadawiad Prydain ac mae'n poeni ni oherwydd mai'r Iseldiroedd a Gwlad Belg yw prif bartneriaid Prydain, Cymru, a'r Alban.
"Rydym yn hynod bryderus ac felly ry'n ni'n barod i ymwneud â chwestiwn Brexit."
Image caption Dywedodd André Antoine ei fod yn "difaru ymadawiad Prydain" o'r UE
'Nôl yng Nghymru, y tu allan i'r Cynulliad, mae Megan Mathias o Ganolfan Polisi Cyhoeddus Cymru yn dweud "yn syml does gennym ni yng Nghymru" yr hawl i gael dweud mewn trafodaethau masnach.
Fe wnaeth hi ysgrifennu papur ymchwil sy'n edrych ar esiampl Wallonia a llywodraethau is-genedlaethol eraill mewn trafodaethau masnach rhyngwladol.
Yn ôl Ms Mathias, Llywodraeth Quebec yng Nghanada yw'r esiampl orau ar gyfer gweinidogion yng Nghaerdydd.
"Yr hyn sy'n amlwg o achos Quebec yw'r gwaith paratoi a'r trafod o flaen llaw wnaethon nhw hyd yn oed cyn iddyn nhw gael sedd wrth y bwrdd.
"Roeddent eisoes yn siarad gyda'r Undeb cyn iddyn nhw gael rôl swyddogol.
"'Sdim ots pa mor gryf yw eich statws economaidd, chi'n un llais ymysg llawer, felly mae'n bwysig iawn i flaenoriaethu," ychwanegodd.
Image caption Mae Carwyn Jones yn dweud ei fod yn "hynod bwysig cyfrannu gymaint â phosib"
Pan ddaw hi i'r cytundeb terfynol, mae prif weinidog Cymru, Carwyn Jones, wedi dweud y dylai pob un o'r pedair senedd yn y DU gael pleidlais.
Mewn ymgais i ddylanwadu ar y trafodaethau, mae Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad wedi bod yn ôl ac ymlaen i Frwsel yn ystod proses Brexit i lobïo'r UE, ac mae sianelau cyfathrebu ganddyn nhw gyda gweinidogion a swyddogion Llywodraeth y DU.
Ond mae'r prif weinidog yn credu mai'r "peth gwaethaf a allai ddigwydd fyddai pe bai Llywodraeth y DU yn ceisio gwneud popeth ei hun".
Dywedodd Carwyn Jones: "Mae'n hynod bwysig ein bod ni'n cyfrannu gymaint â phosib. Mae yna fodel ar gyfer hyn.
"Pan oeddwn i'n weinidog materion gwledig, byddai'r gwahanol weinidogion o'r gwahanol lywodraethau'n cwrdd bob mis, byddwn yn penderfynu beth fyddai'r safbwynt ar gyfer cyfarfodydd gweinidogion y Cyngor Ewropeaidd a fyddai'n cymryd lle wythnos neu'n fwy wedi hynny a bu'n gweithio'n dda iawn.
"Yn aml iawn, byddwn i hefyd ym Mrwsel, byddai datblygiadau yn y cyfarfod hwnnw, byddai ysgrifennydd Gwladol DEFRA yn dod allan ac yn gofyn ein barn er mwyn cyrraedd cytundeb, roedd e'n gweithio'n wych.
"Rwy'n credu mai dyma'r ffordd orau ymlaen."
Penderfyniadau allweddol
Yn flaenorol, mae Llywodraeth y DU wedi dweud y byddant yn cysylltu'n agos ag ACau a gweinidogion Cymru er mwyn "cyrraedd cytundeb sy'n gweithio i'r DU gyfan".
Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns sy'n cynrychioli'r wlad o gwmpas bwrdd y cabinet yn Downing Street, ac mae'n cymryd rhan mewn rhai o is-bwyllgorau'r llywodraeth ar Brexit, ond nid y grŵp sy'n gwneud y penderfyniadau allweddol.
Fe fydd aelodau seneddol Cymreig hefyd yn cael dweud pan fydd Senedd San Steffan yn cael pleidlais ar y cytundeb Brexit terfynol, sydd ar hyn o bryd yn golygu naill ai rhoi sêl bendith i'r fargen, neu bleidleisio dros adael yr Undeb heb gytundeb.
Ond, am nawr o leiaf, dyw gwleidyddion ym Mae Caerdydd ond yn gallu edrych gyda chenfigen at eu cyd-wleidyddion yn Wallonia pan ddaw hi i gael dweud go iawn ar Brexit.


description: Brexit yn 'bygwth' dyfodol cadair olwyn drydanol sy'n galluogi defnyddwyr i grwydro mwy yn yr awyr agored.

title: Brexit: Ofnau am ddyfodol cadair olwyn drydanol


description: Mae asgellwr Cymru a'r Llewod wedi cael ei ddisgyblu am fethu sesiwn ymarfer gyda'i glwb, Northampton Saints, fis Chwefror.

title: Northampton yn disgyblu North am fethu sesiwn ymarfer


description: Yr hanesydd Dr Elin Jones yn bwrw golwg ar realiti hanesyddol bywyd yng Nghymru adeg y croeshoelio

title: Beth oedd y Cymry'n ei wneud adeg y croeshoelio?

maintext:
Mae nifer ohonom wedi dysgu am hanes y croeshoeliad ac wedi gweld y darluniau o'r cyfnod, ac efallai yn credu fod bywyd a gwisg yr un fath yma yng Nghymru ag yr oedd yn y dwyrain canol. Ond yw hynny'n gywir?
Dr Elin Jones sydd yn datgelu'r hyn rydyn ni'n ei wybod am fywyd yn yr ardal yma yn y flwyddyn sero Oed Crist.
Mae ail bennod Efengyl Luc yn dechrau gyda'r geiriau cyfarwydd 'Yn y dyddiau hynny aeth gorchymyn allan oddi wrth Cesar Awgwstus i gofrestru'r holl Ymerodraeth'.
Nid oedd Prydain yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeining yn nyddiau Awgwstus. Digwyddodd hynny yn ystod teyrnasiad yr Ymerawdwr Claudius, un o'i olynwyr, yn hanner cyntaf y ganrif gyntaf OC.
Ond roedd ewythr Awgwstus, Iŵl Cesar, wedi ymweld â Phrydain ganrif yn gynharach, ac mae ganddo ddisgrifiad o'r wlad yn ei lyfr am ei ymgyrchoedd yng Ngâl (y De Bello Gallico, un o hoff destunau cyrsiau Lladin am ganrifoedd).
Mae disgrifiad Cesar yn gyfyngiedig i'r de-ddwyrain, ac yn pwysleisio'r tebygrwydd rhwng trigolion Prydain a thrigolion Gâl (ardal yng ngorllewin Ewrop).
Doedd Cymru ddim yn bodoli
Ceir cyfeiriad at drigolion ardaloedd mwy pellennig, oedd yn gwisgo crwyn anifeiliaid, ac yn cadw stoc yn hytrach na thrin y tir.
Er doedd Cymru fel gwlad ar wahân ddim yn bodoli 2,000 o flynyddoedd yn ôl, fe allai'r cyfeiriad hwn ddisgrifio amaethyddiaeth Cymru hyd heddiw (ac mae gwisgo cotiau lledr yn dal yn eithaf poblogaidd yma!)
Pobl 'stroppy'
Yn ôl Cesar, roedd pobl Prydain yn dal, yn olau eu pryd, ac yn hoff iawn o ymladd. Roedd gwallt hir gan ddynion a menywod, ond byddent yn eillio pob rhan o'u cyrff ar wahân i'w pennau a'u gwefusau uchaf. Byddent hefyd yn lliwio eu croen gyda sudd lliwur glas (woad), er mwyn codi dychryn ar eu gelynion.
Image caption Mae coryglau dal yn cael eu defnyddio ym mhentref Cenarth, Sir Benfro
Mae hefyd yn disgrifio cychod sy'n swnio'n debyg iawn i goryglau, ac mae'n amlwg iddo edmygu cerbydau rhyfel y Prydeinwyr yn fawr iawn.
Roedd cerbydau tebyg yn beth newydd iddo, a cheir disgrifiad manwl iawn ganddo o'r dull o ymladd gyda'r cerbydau hyn, a sgìl y Prydeinwyr wrth eu trin.
Mi fydde fe'n dweud 'na, oni fydde fe?
Ond rhaid cofio bod Cesar yn ysgrifennu gyda'r bwriad o fawrhau ei fuddugoliaethau dros drigolion Gâl, ac felly'n debyg o bwysleisio natur ryfelgar brodorion Gâl a Phrydain.
Ar ben hynny, roedd y Rhufeiniaid (fel y Groegiaid o'u blaen) yn ddirmygus iawn o bob cenedl ar wahân i'w cenedl eu hunain. Barbariaid oeddynt i gyd, yn eu tyb nhw, yn gwneud rhyw synau aflafar tebyg i 'bar…bar…' yn hytrach na siarad ieithoedd parchus a dealladwy Groeg a Rhufain.
Image caption Bryngaer Castell Henllys yn Sir Benfro: Ail-gread o fryngaer o'r cyfnod
Mae tystiolaeth archaeolegol yn fwy gwrthrychol na sylwadau'r Cesar cyntaf, ond yn ategu ei sylwadau am y cysylltiadau agos rhwng Gâl a Phrydain.
Dwylo medrus
Mae cloddiadau ar safleoedd o'r cyfnod hwn yn profi bod crefftwyr medrus iawn ymhlith trigolion Prydain 2,000 o flynyddoedd yn ôl, a'u bod yn gweithio ystod o fetelau, gan gynnwys haearn.
Roeddynt yn byw mewn trefi a phentrefi trefnus, yn masnachu dros y môr, ac yn cynhyrchu gwrthrychau hardd o aur, arian ac owmal.
Os byddwch yn ymweld ag amgueddfa dros y Pasg, a honno'n arddangos eitemau o'r Oes Haearn (yn fras y cyfnod hwn), cewch weld peth o waith dwylo oedd yn fyw adeg yr Iesu ac Awgwstus Cesar.
Image caption Roedd crefftwyr metel medrus yn byw ym Mhrydain 2,000 o flynyddoedd yn ôl
Yn ddiweddar mae rhai haneswyr wedi honni bod y Rhufeiniaid wedi meddiannu diwylliant, gwybodaeth a thechnoleg y gwledydd a oresgynnwyd ganddynt, o wlad Etrwria ymlaen, ond yn anwybyddu a bychanu'r trigolion.
Mae llyfr Graham Robb, The Ancient Paths, yn dadlau bod heolydd enwog yr Ymerodraeth Rufeinig wedi eu hadeiladu ar seiliau a osodwyd gan y Celtiaid - trigolion Gâl a Phrydain adeg y Pasg cyntaf.
Felly os ewch am dro dros y Pasg, a cherdded rhan o Sarn Elen, neu un o'r hen ffyrdd 'Rhufeinig', byddwch efallai yn cerdded yn ôl traed fu'n dilyn yr un llwybr adeg y Croeshoeliad.


description: Ẹsa ninu awọn aworan to dara ju l'Afrika ninu ọse yii.

title: Ẹsa ninu aworan Afrika: 9-15, ose kẹta ọdun 2018


description: Pennaeth corff arolygu addysg yng Nghymru yn rhybuddio gallai torri cyllid ysgolion danseilio gallu penaethiaid i gyflyno cwricwlwm newydd.

title: 'Gallai torri cyllid ysgolion danseilio penaethiaid'


description: Adroddiad yn dweud bod "diffygion sylweddol" yng ngofal cleifion mewn uned iechyd meddwl lle bu farw merch o Gaerdydd.

title: 'Diffygion' mewn uned iechyd meddwl lle bu farw merch


description: Cwest yn clywed y bu farw dyn 42 oed o Ynys Môn ddeuddydd yn unig ar ôl i ysbyty fethu â chydnabod bod ganddo geuladau gwaed.

title: Claf wedi'i ryddhau o ysbyty ddeuddydd cyn iddo farw


description: Trigolion Aberdâr ar raglen Heddiw yn y 60au'n dadalu pa ffordd mae'r clociau'n troi

title: O'r archif: Clociau Aberdâr yn mynd nôl neu 'mlaen?


description: Llys yn clywed bod dyn sydd wedi ei gyhuddo o lofruddio dynes yn Y Rhyl yn "cuddio y tu ôl i ffantasi".

title: Achos llofruddiaeth: Dyn yn 'cuddio y tu ôl i ffantasi'


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Cyngor Celfyddydau Cymru'n galw am i ddosbarthiadau dawns a gwersi celf fod ar gael ar bresgripsiwn i leihau pwysau ar wasanaethau iechyd.

title: Galw am bresgripsiwn celfyddydol i drin salwch


title: Nic Cric a'r Grands Projets

maintext:
Dywedodd Saunders Lewis rhyw dro bod hi'n bosib i ddyn fyw'n rhy hir. Dwn i ddim os ydy hynny'n wir am Nicholas Edwards ond roedd hi'n sioc i mi ddoe bod yna bron neb yn yr ystafell newyddion â chof personol o'i gyfnod fel Ysgrifennydd Cymru. Roedd hynny'n llai o syndod wrth i mi sylweddoli bod hi'n ddeng mlynedd ar hugain ers i'n hysgrifennydd gwladol mwyaf hirhoedlog benderfynu gosod ei dŵls ar y bar a symud ymlaen i borfeydd brasach.
"Si monumentum requiris, circumspice" medd y geiriau ar y garreg a osodwyd i gofio Sir Christopher Wren yng nghadeirlan Saint Paul's. "Os geisiwch ei gofeb, edrychwch o'ch cwmpas" yw ystyr y geiriau a does ond angen i mi gerdded at ffenest ein swyddfa yn Nhŷ Hywel i weld cofeb Nicholas Edwards -y bared ar draws Bae Caerdydd a'r holl ddatblygiadau daeth yn ei sgil.
Gallwn ddadlau hyd syrffed ynghylch pa mor ddibynnol ar lethu llanw a thrai Mor Hafren oedd trawsnewidiad de Caerdydd a p'un ai y byddai gwario'r arian ar brosiectau llai ar hyd a lled Cymru yn decach ac yn fwy effeithiol.
Un peth sy'n sicr. Pe bai pobl Cymru wedi pleidleisio o blaid sefydlu Cynulliad yn refferendwm 1979 byddai 'na ddim barad ar draws y Bae heddiw. Gweledigaeth un dyn oedd yr argae ac mae'n anodd dychmygu y byddai unrhyw fforwm democratiaeth Gymreig wedi ei chymeradwyo.
Mae prosiectau o'r fath ond yn bosib o ganoli grym yn nwylo un gwleidydd - bod hwnnw'n Unben, yn Arlywydd, yn Faer neu'n Ysgrifennydd Gwladol. Nid gormodedd oedd cymharu grym yr Ysgrifennydd Gwladol ers talwm a Llywodraethwyr Cyffredinol y Raj. Porth India Nicholas Edwards yw barad Bae Caerdydd.
Francois Mitterand oedd meistr y Grande Projets ac mae ei farc i'w weld ar Baris hyd heddiw ac er eu bod yn ddadleuol ar y pryd mae'r rhan fwyaf o'r prosiectau yn destun balchder. Go brin fod yr un peth yw wir ymhlith Llundeinwyr wrth iddyn nhw syllu ar fysiau drudfawr a rhaffbont Boris Johnson heb son am y bil enfawr am ardd-bont na osodwyd un fricsen ohoni ar lan afon Tafwys.
O safbwynt y barad rwy'n amau bod y mwyafrif bellach yn gweld ei gwerth. Mae p'un ai y byddai Grande Projet arall Nicholas Edwards, Tŷ Opera ysblennydd Zaha Hadid, wedi ennill ei phlwy yn fater arall!


description: Rhybudd i rieni i fod yn wyliadwrus o symptomau'r dwymyn goch ar ôl i nifer yr achosion gynyddu yng Nghymru.

title: Twymyn goch: Rhybuddio rhieni am gynnydd yn yr haint


description: Pwyllgor ACau yn dweud bod angen cymorth ar sefydliadau yn y celfyddydau er mwyn lleihau eu dibyniaeth ar gyllid cyhoeddus.

title: 'Angen cymorth' ar sefydliadau celfyddydol


description: Undeb ffermwyr NFU Cymru yn dweud ei fod yn "arswydo" o ddarllen mai cawl cig oen yw y pryd "mwyaf llygredig" ym Mhrydain.

title: Cawl cig oen yw'r pryd mwyaf llygredig, medd adroddiad


description: Pennaeth plismona'r Undeb Ewropeaidd yn hyderus y bydd cytundeb newydd ar ddiogelwch ar ôl Brexit.

title: Brexit: 'Gobaith am gytundeb am ddiogelwch'


description: Tîm dan-21 Cymru yn cael ergyd fawr yn eu gobeithion i gyrraedd Euro 2019 wrth iddyn nhw gael eu trechu yn Bosnia.

title: Euro 2019: Bosnia dan-21 1-0 Cymru dan-21


description: Ann Clwyd yn awgrymu y dylid cael ail refferendwm ar Brexit fel bod pobl yn cael ail gyfle.

title: Brexit: 'Dylid cael ail gyfle' medd Ann Clwyd

maintext:
Image caption Ann Clwyd yn awgrymu bod angen ail refferendwm ar Brexit
Mewn cyfweliad ar Radio Cymru mae Ann Clwyd, aelod seneddol Cwm Cynon, wedi awgrymu y dylid cael ail refferendwm ar Brexit fel bod pobl yn cael ail gyfle.
Wrth gael ei holi gan Dewi Llwyd dywedodd Ms Clwyd "nad oedd pobl yn deall goblygiadau Brexit adeg y refferendwm.
"Dwi'n cofio sefyll ar y stryd ym Mhenrhiw-ceibr cyn y refferendwm a gofyn i bobl sut oeddwn nhw am bleidleisio a pobl yn dweud wrtha i what's in it for us? A minnau yn dweud 'look around you, that bridge, that road, that school that would not have happened without EU backing'.
"Dwi ddim yn gwybod yr ateb oni bai ein bod yn cael refferendwm arall... dwi'n meddwl ddylai fod y bobl yn cael ail gyfle."
Nos Wener cafodd Owen Smith ei ddiswyddo o fainc flaen Llafur gan Jeremy Corbyn wedi iddo ysgrifennu erthygl ym mhapur newydd y Guardian yn galw am ail bleidlais ar ymadawiad y DU â'r Undeb Ewropeaidd.
Mae Mr Smith, a oedd yn llefarydd Llafur ar Ogledd Iwerddon, yn dweud bod Jeremy Corbyn wedi gwneud "camgymeriad" wrth ei ddiswyddo a'i fod wedi e [Mr Smith] wedi glynu wrth ei egwyddorion pan alwodd am ail refferendwm ar Brexit.
Image caption Cafodd Owen Smith ei ddiswyddo o fainc flaen Llafur wedi iddo alw am ail refferendwm ar Brexit
Yr wythnos hon roedd Ann Clwyd yn dathlu ei phen-blwydd ac mewn sgwrs i nodi'r achlysur dywedodd wrth gyfeirio at Brexit: "Pan o'n i'n meddwl dechrau flwyddyn diwethaf be fedra i wneud yn y sefyllfa yma, a'r llywodraeth yn benderfynol o wthio Brexit drwodd es i â deiseb i'r senedd Ewropeaidd.
"Mae wedi mynd drwy dri pwyllgor y senedd Ewropeaidd erbyn hyn. Dwi'n benderfynol ein bod ni ddim yn cael Brexit. Dwi'n parhau i weithio i'r perwyl hwnnw.
"Fel da ni'n gwybod yn economaidd fe fydd yn ddrwg i'r wlad yma... i Gymru ac i'r ardaloedd fel yr ardaloedd dwi'n gynrychioli fydd Brexit yn ddifrifol iawn.
"Mater o gydweithio ar sawl peth efo gwledydd eraill sy'n bwysig - mae lluchio hynna i ffwrdd yn hurt."
'Marw cyn cael diagnosis'
Bu Ann Clwyd hefyd, yn ystod ei chyfweliad â Dewi Llwyd, yn rhoi ei barn am y gwasanaeth iechyd gan ddweud ei bod yn siomedig "nad yw pethau wedi gwella ers datganoli".
Dywedodd: "Mae rhai pynciau fel iechyd... 'dan ni ddim yn cael trafod o ar lawr Ty'r Cyffredin oherwydd y Cynulliad sy'n gyfrifol am iechyd ac addysg a rhai pethau eraill a dwi'n ffindio hynny yn dipyn o broblem.
"Ges i'r cymariaethau Diagnostic Waiting Times - cymharu Cymru, Lloegr a'r Alban a mae Cymru ymhell ar ei hôl hi.
"Mae pobl yn gorfod aros misoedd yn hirach nag yn Lloegr, a 'di hynna ddim yn deg.
"Oedd datganoli ddim i fod am wasanaeth iechyd gwaeth yng Nghymru nac yn Lloegr a mae hynna yn fy ngwylltio i.
"Di o ddim yn deg fod pobl yng Nghwm Cynon yn marw cyn cael diagnosis.
"Dim ots o dan ba lywodraeth mae o, mae o'n warthus."
Wrth gael ei holi a oedd hi'n teimlo fod datganoli wedi bod yn fethiant ym maes iechyd dywedodd: "Wel ydw wrth gwrs mod i - dyna'r siom a nes i weithio mor galed ac unrhyw un dros Ddatganoli .
"Ond 'di pethau ddim i fod yn waeth mewn un rhan a dwi wedi siarad efo'r penaethiaid i gyd yn y Cynulliad ynglyn â hyn a dwi ddim yn fodlon â'r atebion."
Cafodd y cyfweliad ei ddarlledu ar raglen Dewi Llwyd ar Fore Sul am 08:30 ar BBC Radio Cymru. Mae modd gwrando ar y rhaglen eto drwy glicio yma.


description: Mwg yn codi o safle RAF Y Fali, ble mae awyren wedi plymio i'r ddaear, medd y Weinyddiaeth Amddiffyn.

title: Damwain awyren: Mwg yn codi o safle RAF Y Fali


description: Pwynt bonws i'r Gweilch a'r fuddugoliaeth yn newyddion da i'r Scarlets hefyd.

title: Pro 14: Gweilch 32-18 Leinster


description: Comisiynydd Plant Cymru yn dweud dylai pobl gysylltu gyda'r awdurdod lleol os yn amau bod plentyn yn cael ei esgeuluso.

title: 'Cysylltwch â'r awdurdod os yn amau esgeulustod'


description: Penderfyniad Prifysgol Abertawe i greu llety i fyfyrwyr Cymraeg yn "fanteisiol" i ddenu mwy o fyfyrwyr Cymraeg i'r ddinas.

title: Llety Cymraeg Abertawe yn 'fanteisiol' i ddenu myfyrwyr


description: Euryn Ogwen Williams, yn dweud y gallai'r sianel dreblu ei hincwm pe byddai'n newid ei ffordd o weithio i roi mwy o bwyslais ar elfennau digidol.

title: 'Gallai S4C dreblu ei hincwm drwy weithio'n wahanol'


description: Heledd Pritchard o Ynys Môn yn byw yn Ninas Lwcsembwrg ac yn gweithio fel newyddiadurwraig yn dweud bod yna ansicrwydd yn sgil Brexit oedd ddim yn bodoli o'r blaen.

title: Heledd Pritchard o Ynys Môn


description: Angen archwiliadau pellach ar 16 o dai gafodd eu hadeiladu ar hen weithfeydd copr, ar ôl i lefelau uchel o fetelau gael eu darganfod yn y pridd.

title: Archwiliadau pellach am lygredd ar dai yn Amlwch


description: Teuluoedd pobl gafodd eu heffeithio gan fethiannau ar ward iechyd meddwl yn pryderu bydd adroddiad yn cael ei wrthod gan y bwrdd iechyd.

title: Pryder teuluoedd am wrthod adroddiad ar Tawel Fan


description: Buddugoliaeth arall yn codi gobeithion yr Adar Gleision am ddyrchafiad.

title: Caerdydd 3-1 Burton Albion


description: Yeroo afuriif injifataa Olompikii kan ta'e Sir Mo Faaraah buufata xiyyaara Jarmanitti dararri sanyii narra gahe jedha.

title: Mo Faaraah: Champiyoonni Olompikaa buufata xiyyaara Jaarmanitti dararamni sanyii narra gahee jedhe.


description: Mae problemau iechyd meddwl yn gallu effeithio ar bawb, hyd yn oed comedïwyr.

title: Noel James: Brwydro problemau iechyd meddwl