description: Y grŵp sy'n gwthio ffiniau canu gwein Cymraeg

title: Gwyliwch fideo Pendevig am y tro cyntaf

maintext:
Mae rhai o hoff gerddorion gwerin Cymru wedi dod at ei gilydd i greu grŵp newydd sy'n gobeithio newid delwedd canu traddodiadol Cymreig.
Bydd Pendevig, sy'n cynnwys aelodau o'r bandiau gwerin Calan, Mabon a Plu, yn perfformio cerddoriaeth draddodiadol wedi ei chyfuno â jazz, pop, ffync a drum'n'bass, mewn cyngerdd arbennig ar lwyfan y Pafiliwn yng Nghanolfan Mileniwm Cymru yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni.
Ond cyn hynny, mae BBC Cymru Fyw yn rhoi'r cyfle i chi wylio'r fideo o drac cynta'r grŵp - 'Lliw Gwyn' - yma yn ei gyfanrwydd am y tro cyntaf.
Os na fydd y fideo yn ymddangos ar eich dyfais, pwyswch yma.
Yma, mae Angharad Jenkins, aelod o Calan, ac arweinydd Pendevig, yn esbonio pam ei bod hi am newid delwedd cerddoriaeth Gymraeg draddodiadol, denu mwy o bobl ifanc i'r sîn a dod â cherddoriaeth werin i lwyfan Maes B ryw ddydd!
Image copyright Angharad Jenkins
"Mae 'na egni a diddordeb wedi bod mewn canu gwerin dros y ddeng mlynedd diwetha' a rydyn ni'n trio cadw'r egni ifanc yna. Mae ffurfio Pendevig, mewn ffordd, yn ddathliad o'r sîn werin", meddai Angharad Jenkins.
"Mae Gŵyl Lorient yn cael ei chynnal yn Llydaw, a bob blwyddyn mae gwlad Geltaidd wahanol yn hostio, ac eleni, am y tro cyntaf ers deng mlynedd, tro Cymru yw hi. Felly fe wnaethon ni, fel grŵp Calan, feddwl gwneud rhywbeth arbennig i fynd i Lydaw, a daeth cynnig hefyd i wneud y gig yn y Pafiliwn.
"Gyda chefnogaeth yr Eisteddfod mae'n golygu y gallwn ni ddewis ein hoff gerddorion i berfformio yn Pendevig gyda ni. Felly byddwn ni'n cynnal dau gig ym mis Awst, un yn Llydaw ar lwyfan rhyngwladol, ac un yn yr Eisteddfod."
A hithau wedi ymddiddori mewn cerddoriaeth werin ers pan oedd yn ifanc, mae trio denu pobl ifanc at ganu gwerin Cymraeg yn bwysig iawn i Angharad Jenkins. Trwy arbrofi a chyfuno elfennau eraill gyda'r gwerin, mae'n gobeithio y bydd cerddoriaeth Pendevig yn cyrraedd cynulleidfa newydd.
Ond wrth arbrofi gyda'r traddodiadol, a chyfuno offerynnau pres, neu roi triniaeth jazz i alawon gwerin, mae Angharad yn cyfadde' hefyd na fydd yn plesio pawb.
"Dwi'n meddwl bod 'na le i'r ddau beth - y canu gwerin traddodiadol a gwthio'r ffiniau," meddai.
"Mi fydd 'na rai pobl fydd ddim yn cytuno gyda beth ni'n 'neud, ond dwi wir yn meddwl bod e'n hollbwysig bod pobl yn dysgu beth yw canu gwerin Cymraeg.
"Mae rhai yn meddwl ei fod yn hen ffasiwn, ond os allwn ni agor y drws a gadael nhw mewn, bydd hynny'n grêt.
Image copyright Pendevig Image caption Mae Pendevig yn cynnwys aelodau o grwpiau Calan, Mabon a Plu
"Dydyn ni ddim yn trio dweud mai dyma beth yw canu gwerin traddodiadol. Rydyn ni'n eitha' arbrofol, ond mae'n ffordd i mewn i gynulleidfa newydd," meddai.
"Dydy hwn ddim yn syniad hollol wreiddiol, mae bandiau yn gwneud hyn mewn gwledydd fel Yr Alban, Lloegr, Quebec a Llydaw. Ond 'sdim byd fel hyn wedi digwydd gyda cherddoriaeth Gymraeg.
"Yng Nghymru, dwi'n teimlo ein bod ni ar ei hôl hi tamed bach gyda chanu gwerin o'i gymharu â'r Alban.
"Pan wnes i ddechre fy niddordeb mewn cerddoriaeth werin pan o'n i'n ifanc, doedd dim byd i fy ysbrydoli i, roedd popeth i oedran fy rhieni. Roedd fy mam yn chwarae mewn band gwerin yn teithio o gwmpas Ewrop, ond pan rwyt ti'n dy arddegau, nid dy rieni di ydy'r pobl fwya' cŵl yn y byd, a doedd neb ifanc yn fy ysbydoli.
Hefyd o ddiddordeb:
"Doedd neb lot yn perfformio yn fyw yng Nghymru. R'on i'n gwrando ar Ar Log, ond o'n i'n edrych i'r Alban yn bennaf, mae ganddyn nhw draddodiad mor gryf, maen nhw'n gallu gwthio'r ffiniau i bob cyfeiriad.
"Ond mae 'na le, yn bendant, ar gyfer y stwff traddodiadol a ddylen ni byth golli hwnna. Mae'r cerddorion yn Pendevig yn dod o gefndir traddodiadol, rydyn ni'n gwybod am yr arddull Gymreig.
"Mae'n rhaid bod yn wyliadwrus wrth arbrofi, 'dyn ni ddim mo'yn colli y canu traddodiadol Cymraeg."
Cam ymlaen
Mae cynnal cyngerdd o gerddoriaeth werin ar lwyfan y Pafiliwn yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn gam ymlaen, meddai Angharad.
Ers i'r Tŷ Gwerin ennill ei le ar faes yr Eisteddfod, mae ei boblogrwydd wedi tyfu dros y blynyddoedd, ond canu gwerin ar ffurf cystadleuaeth - lle mae cywirdeb a ffurfioldeb yn bwysig - sydd yn y Pafiliwn fel arfer, meddai.
"Dydy'r canu gwerin anffurfiol â'r elfen o hwyl ddim wir yn bodoli yn y Pafiliwn. Felly mae'r gyngerdd yma yn ffordd ymlaen, ac os fyddwn ni'n gallu ysbrydoli rhai o'r gynulleidfa a'u tynnu nhw i mewn, bydde hynny'n grêt.
"Does dim byd elitaidd am ganu gwerin, yr holl bwynt yw i gymryd rhan. Os bydd rhywun yn mynd i ffwrdd o'r gyngerdd ac yn trefnu sesiwn yn y dafarn leol, neu'n mynd i ymchwilio i mewn i ganeuon traddodiadol, bydde hynny'n grêt.
"Mae 'na drysor yn y Llyfrgell Genedlaethol a'r archifau yn Sain Ffagan, a phan ti'n mynd trwy'r holl stwff, mae'n 'neud i rywun sylweddoli mai haenen fach iawn sy'n cael ei chwarae yng Nghymru, mewn gwirionedd.
"Mae eisiau mwy o bobl i ail ddarganfod y caneuon a rhoi bywyd newydd iddyn nhw.
"A'r gobaith mawr ydy y byddwn ni ar lwyfan Maes B yn y dyfodol!"


description: Cadeirydd trac rasio Ffos Las yn dweud y byddai'r gwerthiant i gwmni Arena Racing Company yn caniatáu i'r safle ehangu.

title: Gwerthu Ffos Las 'er mwyn ehangu'

fasttext_language: cy


description: Bydd oedi cyn ailagor ffordd sydd ynghau ers i 80 tunnell o goed a mwd syrthio arni yn gynharach yn yr wythnos.

title: Oedi cyn agor ffordd yn dilyn tirlithriad yng Nghwm Afan


description: Ni ddylid ystyried mewnblaniadau fagina fel y dewis cyntaf i drin prolaps a phroblemau iechyd eraill, yn ôl arbenigwyr.

title: Arbenigwyr: 'Angen ffyrdd amgen o drin prolaps'


description: Waxa uu imtixaamka ka furmayaa illaa 100 goobood oo ka tirsan dhulka ay ka taliso dowlad goboleedka Puntland ee Soomaaliya.

title: 15 kun arday oo imtixaanaad u fariisanaya Puntland


description: Madaxa adeega caafimaadka ee kooxda Arsenal, Colin Lewin ayaa waayay shaqadiisa, kadib 23 sano oo uu ka howlgalayay horyaalka dalka Ingiriiska.

title: Madaxii caafimaadka ee Arsenal oo shaqada laga eryay


description: Cyfle i selogion Eisteddfod yr Urdd ddweud eu dweud am restr newydd safonol o enwau lleoedd Cymru.

title: Holi eisteddfodwyr am enwau lleoedd Cymru


description: 97 o bobl i golli eu swyddi wedi i gwmni Arla gyhoeddi bwriad i gau ei safle cynhyrchu caws yn Llandyrnog ger Dinbych.

title: Cwmni Arla i atal cynhyrchu caws yn Llandyrnog


description: Arweinydd UKIP yn mynnu ymddiheuriad gan AC Llafur am awgrymu ei fod wedi dweud celwydd am ei disgrifiad o'i aelodau fel "cŵn gwyllt".

title: UKIP yn herio AC Llafur wedi iddi eu galw'n 'gŵn gwyllt'

maintext:
Image caption Fe wnaeth Joyce Watson egluro ddydd Mawrth ei bod hi wedi galw ACau UKIP yn "gŵn gwyllt"
Mae AC UKIP wedi galw am ymddiheuriad gan aelod Llafur am awgrymu ei fod wedi dweud celwydd, wedi iddo ei chyhuddo o alw aelodau ei blaid yn "gŵn gwyllt".
Fe gyfaddefodd Joyce Watson ei bod wedi defnyddio'r term mewn dadl gynharach, er ei bod hi wedi gwadu gwneud yr wythnos gynt.
Ond mae Neil Hamilton, arweinydd UKIP yng Nghymru wedi cyhuddo'r Llywydd o beidio â thrin y mater mewn ffordd deg.
Dywedodd llefarydd ar ran y Llywydd ei bod wedi trafod y mater gyda Mr Hamilton ac na fyddai'n "cymryd camau pellach".
Dim hawl i siarad
Roedd Ms Watson, AC Llafur Canolbarth a Gorllewin Cymru, wedi galw ACau UKIP yn "gŵn gwyllt" yn ystod trafodaeth gan y blaid ar leihau cymorth ariannol i wledydd tramor.
Fe gyfeiriodd Mr Hamilton at y sylwadau hynny mewn dadl seneddol cyn gwahardd AC UKIP, Michelle Brown am wythnos am sylw a wnaeth hithau.
Ychydig wedi'r ddadl honno'r wythnos diwethaf, dywedodd Ms Watson fod ganddi'r hawl i "gael fy nadrithio gan gelwyddau sydd wedi dod gan aelod arall, yn fy nghyhuddo o ddweud pethau dwi'n amlwg heb wneud na dweud".
Ond yn y Senedd ddydd Mawrth dywedodd ei "bod wedi defnyddio'r geiriau gafodd eu dyfynnu gan arweinydd grŵp UKIP".
Image caption Dywedodd Neil Hamilton fod ACau UKIP wedi eu ceryddu am ddweud pethau llawer mwy diniwed
Cyn hynny roedd Mr Hamilton wedi ysgrifennu at y Llywydd Elin Jones yn mynnu ymddiheuriad gan Ms Watson am ei gyhuddo o ddweud celwydd, ac am y sarhad.
Ddydd Mawrth dywedodd y Llywydd ei bod wedi trafod y mater â Ms Watson a bod "nunlle arall i fynd â'r peth".
Fe geisiodd Mr Hamilton brotestio, ond gwrthododd Ms Jones droi ei feicroffon ymlaen.
"Fe wnewch chi eistedd ar y pwynt yma achos dydych chi ddim wedi'ch galw i siarad neu wneud cyfraniad pellach i'r pwynt yma," meddai.
'Ddim yn ddiduedd'
Ers hynny mae Mr Hamilton wedi cyhuddo Ms Jones o "gamddefnyddio" ei phwerau, a dweud nad oedd hi wedi trin y mater mewn modd diduedd.
"Mae aelodau UKIP wedi cael eu beirniadu o'r gadair am ddweud pethau llawer mwy diniwed na chymharu pobl i gŵn gwyllt, ond fe wnaeth Joyce Watson ddianc heb unrhyw gosb," meddai.
"Dwi'n meddwl fod gen i'r hawl i wneud y pwynt, fel wnes i ddoe, nad oeddwn i wedi dweud celwydd."
Mae llefarydd ar ran Joyce Watson wedi gwrthod gwneud sylw ar yr alwad am ymddiheuriad.


description: Clwb Pêl-droed Caerdydd yn wynebu Northampton yn rownd gyntaf Cwpan Capital One.

title: Caerdydd yn teithio i Northampton


description: Wararka ka imanaya gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa sheegaya in roobabka da'aya xiligan gu'ga iyo fatahaadda webiga Shabeelle ay go'doomiyeen tobannaan tuulo oo ku yaalla gobolkaaasi.

title: Saameynta ka dhalatay Fatahaadda webiga Shabeelle oo korodhay


description: Aelod Seneddol Ceidwadol Mynwy, David Davies, yn ymateb i ddiswyddo Cheryl Gillan fel Ysgrifennydd Cymru.

title: Ymateb i ddiswyddiad Cheryl Gillan


description: Mae'r Gweinidog Addysg Leighton Andrews wedi galw ar Gydbwyllgor Addysg Cymru i newid y graddau TGAU Saesneg Iaith a gafodd eu rhoi i fyfyrwyr eleni. Petai'r bwrdd arholi yn gwrthod yr alwad, mae Mr Andrews yn dweud y byddai'n eu gorfodi i weithredu.

title: Ffrae 'gymhleth' am raddau TGAU


description: Cerdyn pen-blwydd anfwriadol ddoniol?

title: Dychmygwch dderbyn hwn!


description: Mae Plaid Cymru'n rhybuddio y gallai'r argyfwng o fewn y diwydiant dur fod yn arwydd o broblemau dyfnach o fewn diwydiannau eraill yng Nghymru.

title: Pryder am 'ddirywiad' diwydiannau Cymru


description: Dirprwy is-ganghellor Prifysgol Abertawe yn dweud bod hi'n bwysig bod arian yn cael ei fuddsoddi yn y sector prifysgolion Cymru.

title: 'Pwysig buddsoddi mewn prifysgolion er mwyn cystadlu'


description: Kirsty Williams yn dweud y byddai'n barod i barhau yn "ysgrifennydd addysg" o dan yr un telerau a gytunwyd gyda Carwyn Jones.

title: Kirsty Williams yn barod i ystyried "aros yn y cabinet"


description: Heddlu Dyfed-Powys yn cadarnhau bod bachgen 11 oed o ardal Tregaron wedi marw wedi gwrthdrawiad ar ffordd yr A485.

title: Gwrthdrawiad A485: Bachgen 11 oed wedi marw


description: Mae hi'n debygol y bydd UKIP Cymru yn pellhau oddi wrth y blaid yn Lloegr, yn ôl yr arweinydd Neil Hamilton.

title: UKIP Cymru am gael 'stamp Cymreig' yn ôl Neil Hamilton AC


description: Abertawe am ddisgyn i'r Bencampwriaeth oni bai bod gwyrth ar ddiwrnod olaf yn yr Uwch Gynghrair ddydd Sul.

title: Abertawe angen gwyrth i osgoi disgyn o'r Uwch Gynghrair


description: Cymru yw'r unig wlad yn y DU sydd wedi gwella'i hamseroedd aros canser o'i gymharu â phum mlynedd yn ôl, ond targedau dal yn cael eu methu.

title: Cymru yw'r unig wlad i wella'i hamseroedd aros canser

maintext:
Image copyright Ridofranz/Getty Images
Cymru yw'r unig wlad yn y DU sydd wedi gweld gwelliant yn ei hamseroedd aros canser o'i gymharu â phum mlynedd yn ôl.
Mae ymchwil gan y BBC yn dangos bod 87.3% o gleifion wedi eu gweld o fewn deufis yn 2017-18.
Roedd hyn yn gynnydd o'r 85.8% a welwyd yn 2012-13, ond mae'n parhau i fod yn is na'r targed o 95%.
Mae gan y GIG yn Lloegr darged is o 85%, ond wnaethon nhw ddim cyrraedd hynny chwaith gydag ond 82.4% yn cael eu gweld o fewn 61 diwrnod.
'Realiti trist'
Yng Nghymru fe wnaeth 959 o'r 7,525 o gleifion canser aros dros 62 diwrnod i gael eu gweld.
Fe wnaeth yr astudiaeth edrych ar berfformiad y gwasanaethau iechyd ar draws y DU o 2012-13.
Mae nifer y cleifion ar draws y DU sydd wedi gorfod aros dros ddeufis am driniaeth canser yn dilyn ymgynghoriad brys wedi cynyddu o 81% yn y pum mlynedd diwethaf.
Ond mae gwahaniaethau mawr rhwng y gwledydd gyda'r niferoedd yng Nghymru'n codi o 22% o'i gymharu â chynnydd o 76% yn Lloegr, 138% yng Ngogledd Iwerddon a 180% yn yr Alban.
Mae Cymru'n rhannu'r un targed â'r Alban a Gogledd Iwerddon o ran dechrau trin 95% o gleifion canser o fewn 61 diwrnod. Dyw Lloegr heb gyrraedd eu targed nhw o 85% ers pum mlynedd.
Image copyright jamesbenet/Getty Images
Ond dyw GIG Cymru yn ei gyfanrwydd heb daro'r targed ers 10 mlynedd, ac mae gwahaniaethau rhwng y gwahanol fyrddau iechyd o fewn y wlad.
Y tro diwethaf i Hywel Dda gyrraedd y targed oedd ym mis Rhagfyr 2009. Caerdydd a'r Fro oedd y bwrdd iechyd diwethaf i'w gyrraedd, ym mis Gorffennaf y llynedd, ond nawr nhw sy'n perfformio waethaf yng Nghymru.
Dywedodd Richard Pugh, pennaeth gwasanaethau elusen Macmillan yng Nghymru, fod "realiti trist" tu ôl i'r ffigyrau oedd yn dangos nad yw Cymru gyfan wedi cyrraedd eu targed ers 2008.
Ychwanegodd bod miloedd o bobl yng Nghymru yn "wynebu'r ofn a'r risg fod eu hiechyd yn dirywio ymhellach oherwydd yr oedi cyn derbyn eu triniaeth canser".
"Mae cael y driniaeth iawn ar yr adeg iawn yn cael effaith anferth ar beth sy'n gallu cael ei gyflawni," meddai.
"Mae angen i ni weld diagnosis llawer cynt, a thriniaeth fwy amserol, ac rydyn ni'n gweld hyn yn dod yn flaenoriaeth fel rhan o'r ymdrech tuag at y llwybr canser sengl, sy'n hanfodol os ydyn ni am wneud ein gorau i gleifion canser yng Nghymru."


description: Yn ôl y deietegydd arbenigol, Sioned Quirke, mae angen i'r diwydiant bwyd ehangu eu darpariaeth o fwyd figan.

title: Figaniaeth: 'Rhaid i'r diwydiant ddal i fyny'


description: Cyn-athro a cherddor gafodd ei garcharu yn 2011 am gael rhyw gyda merch 14 oed, wedi cyfaddef lawrlwytho delweddau anweddus o blant ar ei gyfrifiadur.

title: Cyn-athro yn cyfaddef lawrlwytho delweddau anweddus


description: Dawladda Soomaaliya ayaa sheegtay magaca shakhsiga ka dambeeya afduubka gabar kalkaaliso caafimaad ah oo u dhalatay Jarmalka, una shaqaysa hay'adda laanqayrta cas ee caalamiga ICRC, taasoo lagu afduubay xalay magaalada Muqdisho.

title: Dawladda Soomaaliya: waan ognahay cidda afduubtay shaqaalaha ICRC


description: Gwyn Williams a Graham Rix yn wynebu honiadau pellach o hiliaeth tra'n gweithio i Glwb Pêl-droed Chelsea.

title: Honiadau o hiliaeth yn erbyn hyfforddwr o Gymru


description: Mae Llywodraeth San Steffan wedi cyhoeddi bydd isafswm cyflog yn codi i £6.31 ym mis Hydref.

title: Isafswm cyflog yn codi i £6.31


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Bbc Cymru

description: BBC Cymru yn datgelu nad yw sawl un o'r chwe chwmni ynni mwya' wedi dechrau gosod mesuryddion clyfar yng Nghymru eto.

title: Cwmnïau ynni mwya' heb ddechrau gosod mesuryddion clyfar


description: Uwchgynhadledd i drafod y diwydiant bysiau yng Nghymru a chwilio am atebion tymor hir i wella'r gwasanaeth.

title: Uwchgynhadledd i geisio datblygu diwydiant bysiau Cymru


description: Mae'r awyren gyntaf i deithio'n uniongyrchol o Qatar i Gaerdydd wedi gadael Doha a bydd yn glanio amser cinio.

title: Awyren gyntaf o Qatar i lanio yng Nghymru


description: Y Bocsiwr o'r Barri, Lee Selby'n colli deitl IBF pwysau plu'r byd i Josh Warrington.

title: Selby'n colli ei deitl IBF pwysau plu'r byd i Warrington


description: Rhybudd am ddiffyg llety i ymwelwyr Eisteddfod yr Urdd Pen-y-bont, oherwydd ffeinal Cynghrair y Pencampwyr yng Nghaerdydd.

title: Eisteddfod yr Urdd: Rhybudd am ddiffyg llety yn y de


description: Derwyddon Cefn yn sicrhau eu lle yn rownd gynragbrofol Cynghrair Europa wedi buddugoliaeth yn erbyn Met Caerdydd.

title: Derwyddon Cefn drwyddo i rownd gynragbrofol Cynghrair Europa

maintext:
HUW GRIFFITHS: 'ni haeddu ennill heddiw'
Derwyddon Cefn yn sicrhau eu lle yn rownd gynragbrofol Cynghrair Europa.
Post-match manager reaction as @CefnDruids secure their place in the 2018/19 Europa League preliminary round. pic.twitter.com/i5ZlRKW4Eg


description: Llywydd y Cynulliad yn cyhoeddi mai Awst 1 fydd dyddiad Isetholiad Ynys Môn.

title: Isetholiad Ynys Môn ar Awst 1


description: Arddangosfa newydd Doctor Who i ddenu hyd at 250,000 o ymwelwyr

title: Arddangosfa newydd Doctor Who yn hwb i Gaerdydd


description: Cynllun peilot i atal dŵr o hen fwyngloddiau rhag llygru afonydd wedi cynnig canlyniadau "syfrdanol", yn ôl swyddogion amgylcheddol.

title: Cam ymlaen yn y frwydr i buro afonydd Cymru


description: Elusen The Wallich yn galw ar i gynghorau a'r llywodraeth i gyflogi pobl ddi-gartref sy'n cysgu ar y strydoedd.

title: 'Angen cyflogi pobl sy'n cysgu ar y strydoedd'


description: Band y Cory yn ail a Seindorf Ieuenctid Biwmares yn drydydd yn Utrecht.

title: Llwyddiant i fandiau pres o Gymru

maintext:
Image caption Roedd y band wedi codi dros £20,000 ar gyfer y daith i Utrecht
Dywed Band y Cory a Seindorf Ieuenctid Biwmares eu bod yn falch o'u llwyddiant ym Mhencampwriaethau Bandiau Pres Ieuenctid Ewrop yn Utrecht.
Brynhawn Sul daeth Seindorf Ieuenctid Biwmares yn drydydd yn eu categori ac fe enillodd Merin Lleu y wobr am yr unawdydd gorau.
Mewn neges drydar dywedodd y seindorf eu bod yn hynod o falch o'u llwyddiant.
Image copyright @beaumarisband Image caption Seindorf Ieuenctid Biwmares ar y llwyfan yn Utrecht
Roedd gwirfoddolwyr ac aelodau'r band wedi codi dros £20,000 ar gyfer y daith trwy gynnal gweithgareddau dros yr wythnosau diwethaf.
Roedd Band y Cory o'r Rhondda hefyd yn cynrychioli Cymru a hynny yng nghategori'r bandiau hŷn.
Image copyright @Coryband
Ddydd Sadwrn fe ddaethon nhw'n ail agos i Fand Pres Valaisia o'r Swistir a nhw a gafodd y marc uchaf am y perfformiad gorau o'r darn gosod.
Roedd deuddeg band yn cystadlu yn y categori a dim ond un marc oedd rhwng Band y Cory a'r band buddugol.


description: Tribiwnlys yn gorchymyn Dŵr Cymru i dalu bron £2 miliwn o iawndal i gwmni arall am fynd yn groes i reolau cystadleuaeth.

title: Gorchymyn Dŵr Cymru i dalu bron £2m


description: Mae "nyrsys da" yn gadael y proffesiwn oherwydd y pwysau gwaith, medd un cyn-nyrs.

title: 'Nyrsys da' yn gadael y proffesiwn


description: Tri wedi eu harestio mewn protest ar ôl y diwrnod cyntaf o drafod yn Uwchgynhadledd Nato.

title: Protestio yng Nghaerdydd wrth i arweinwyr Nato gyrraedd


description: Ysgrifennydd Sioe Nefyn yn dweud bod y gaeaf caled yn golygu bod llai o wartheg a defaid yn cystadlu eleni.

title: Gaeaf caled yn effeithio ar gystadlu Sioe Nefyn


description: Pennaeth Gorsedd Beirdd Ynys Môn yn galw ar yr Eisteddfod Genedlaethol i gynnig cefnogaeth ariannol gan fod eisteddfod yr ynys dan fygythiad.

title: Eisteddfod Ynys Môn dan fygythiad medd Derwydd


description: Bydd BAFTA yng Nghymru yn cynnal ei 21ain Seremoni Wobrwyo Cymru yr Academi Brydeinig nos Sul.

title: Noson wobrwyo BAFTA Cymru yng Nghanolfan y Mileniwm

maintext:
Image caption Alex Jones fydd yn cyflwyno'r seremoni
Bydd BAFTA yng Nghymru yn cynnal ei 21ain Seremoni Wobrwyo Cymru yr Academi Brydeinig yng Nghanolfan Mileniwm Cymru, Bae Caerdydd nos Sul.
Eleni caiff 29 o gategorïau crefft, perfformio a rhaglenni eu gwobrwyo.
Bydd cyflwyniadau arbennig yn cael eu gwneud yn y seremoni ar gyfer Gwobr Siân Phillips, Gwobr Gwyn Alf Williams a Gwobr Arbennig BAFTA am Gyfraniad Eithriadol i Ddrama Deledu.
Alex Jones fydd yn cyflwyno'r seremoni a seren Phantom of The Opera, John Owen-Jones, fydd y Perfformiwr Gwadd.
Yr awdur gorau
Y gyfres ddrama Gwaith Cartref sydd wedi cael y nifer fwyaf o enwebiadau o blith rhaglenni S4C gyda chwe enwebiad, gan gynnwys enwebiadau am Dylunio Cynhyrchiad; Golygu Ffuglen, Coluro a Gwallt a Dylunio Gwisgoedd Drama Deledu.
Y chweched enwebiad yw Rhian Morgan yn yr adran Actores Orau.
Yn y categori yna y mae Eve Myles am ei rhan yn y gyfres Baker Boys a Sharon Morgan am ei rhan yn y ffilm Resistance hefyd.
Mae'r gyfres ddrama Alys wedi'i henwebu am bum gwobr gan gynnwys enwebiad i awdur y gyfres Siwan Jones am yr awdur gorau.
Image caption Bydd Robert Pugh yn derbyn gwobr arbennig
Bydd y ffilm Patagonia, sydd wedi'i henwebu am bum gwobr yn cystadlu am wobr y ffilm teledu orau gyda Burton: Y Gyfrinach, sydd wedi'i henwebu am bedair gwobr a'r ffilm Submarine gafodd ei leoli yn Abertaw
Yr enwebiadau ar gyfer yr Actor Gorau yw Mark Lewis Jones (Baker Boys), Richard Harrington (Burton: Y Gyfrinach) a Craig Roberts (Submarine).
Wrth edrych ymlaen at ddathlu'r gwobrau dywedodd Allison Dowzell, Cyfarwyddwr Dros Dro BAFTA yng Nghymru: "Mae'n flwyddyn bwysig i BAFTA Cymru ac mae gennym gynlluniau cyffrous ac ambell syrpreis i fyny ein llawes ar gyfer digwyddiad arbennig eleni.
"Go brin fod ffordd well o ddathlu ein pen-blwydd yn 21 na thrwy gydnabod yr holl amser, egni, ymroddiad a'r gwaith caled sy'n rhan o greu a chynhyrchu cyfryngau creadigol, rhaglenni teledu a ffilmiau yng Nghymru."
Bydd cyflwyniadau arbennig yn ystod y noson hefyd ar gyfer Gwobr Siân Phillips a'r Wobr am Gyflawniad Gydol Oes fydd yn cael ei gyflwyno i'r actor Robert Pugh.
Yr enwebiadau ar gyfer Gwobr Gwyn Alf Williams am y rhaglen neu'r gyfres orau o raglenni sydd wedi cyfrannu fwyaf at ddeall a gwerthfawrogi hanes yng Nghymru yw Fishlocks Wales, Wyneb Glyndŵr a Lions 71.e.


description: Yr Urdd wedi cynnal trafodaethau mewnol ynglŷn â'r egwyddor o Eisteddfod deithiol, a'r posibilrwydd o gael safle parhaol.

title: Yr Urdd yn ystyried cael un safle parhaol 'aml bwrpas'


description: Heddlu Gogledd Cymru yn cadarnhau bydd Prif Gwnstabl y llu yn ymddeol ym mis Gorffennaf cyn cymryd rôl Cadeirydd Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr.

title: Prif Gwnstabl fydd Cadeirydd Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr


description: Xafladda xilliga gu'a ayaa toddobaadkani ka dhacaysaa magaalada Mowsil markii ugu horreysay illa sanadkii 2003-dii oo ahayd markii dagaalkii u horkacayay Mareykanka lagu afgembiyay hoggaamiyihii Ciraaq Saddaam Xuseen.

title: Malaga yaaba inay Iiraan guul ka gaarto doorashada Ciraaq


description: Bacteria ysgarthion ar rew mewn diodydd "bron i chwarter' y siopau coffi gafodd eu profi ar hap ledled Cymru.

title: Bacteria ysgarthion ar rew diodydd mewn siopau coffi


description: Tîm Cymru'n cynnal sesiwn ymarfer agored ar y Cae Ras yn Wrecsam, gyda thorf yn croesawu'r tîm yno am y tro cyntaf ers 2011.

title: Cymru'n dychwelyd i'r Cae Ras yn Wrecsam i hyfforddi


description: Mae'n debyg y bydd Cyngor Caerdydd yn gorwario o tua £9m yn y flwyddyn ariannol yma.

title: Disgwyl i Gyngor Caerdydd orwario o tua £9m


description: Rhestr o'r unigolion o'r gorllewin fydd yn cael eu hanrydeddu i Orsedd y Beirdd yn 2018

title: Anrhydeddau'r Orsedd: Y gorllewin


description: Cynnal taith gerdded i godi arian yn enw Steffan Lewis, AC Plaid Cymru sy'n dioddef o ganser y coluddyn.

title: 'Ail gyfle' i Steffan Lewis AC wedi diagnosis canser


description: Prif weithredwr yr Urdd yn 'hyderus' y bydd modd denu arian cyfatebol i ddatblygu gwersylloedd Glan-llyn a Llangrannog.

title: Hyderus o wireddu cynllun datblygu gwersylloedd yr Urdd


description: Plaid Cymru'n cyhuddo Llywodraeth Cymru o beidio â bod yn ddigon tryloyw am nifer y staff sy'n gweithio ar reoliadau'r Gymraeg.

title: Cwestiynu tryloywder ar nifer staff rheoliadau'r Gymraeg


description: Prosiect sy'n cynnig cefnogaeth i rieni plant sydd yn y system ofal yn cael ei ymestyn ledled Cymru.

title: Ymestyn cynllun cefnogi rhieni sydd â phlant mewn gofal


description: Arweinwyr busnes yn dweud y gall system drafnidiaeth metro ar gyfer de Cymru ddatrys anghydfod dros bwy ddylai dalu am drydaneiddio rheilffyrdd y Cymoedd.

title: Galw am system dramiau i dde Cymru yn lle trydaneiddio


description: Y Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi rhybudd o law trwm ar gyfer rhannau o ogledd a chanolbarth cymru

title: Rhybudd o law trwm mewn mannau


description: Tebygrwydd y bydd cynghorau Cymru yn anwybyddu canllawiau Llywodraeth Cymru ynglŷn â phatrwm cydweithio.

title: Cynghorau Cymru i anwybyddu canllawiau'r Gweinidog?


description: Mae'r Volvo Ocean Race wedi dod i Brydain am y tro cyntaf

title: Ras hwylio enfawr yn dod i Gaerdydd

maintext:
Mae un o rasys hwylio mwya'r byd, Volvo Ocean Race, wedi cyrraedd Caerdydd - y tro cyntaf erioed i'r ras ymweld â Phrydain.
Mae'n cael ei ystyried yn un o uchafbwyntiau'r byd hwylio. Eleni, mae saith cwch yn rasio 46,00 milltir fôr o amgylch y byd, gan alw mewn 12 dinas ar draws chwe chyfandir, mewn naw mis.
Image copyright Getty Images
Bore Mawrth, 29 Mai, hwyliodd y cwch Turn the Tide of Plastic i borthladd Caerdydd yn y 6ed safle, gyda'r Ddraig Goch yn cwhwfan yn falch arno, gan fod unig Gymro Cymraeg y gystadleuaeth, Bleddyn Môn, yn rhan o'r criw.
Cafodd Bleddyn, sy'n wreiddiol o Amlwch, wybod ei fod wedi cael lle i weithio ar y cwch fis Awst diwethaf, ac wedi bod yn hwylio arno ers mis Hydref.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Teimladau Bleddyn Môn wrth hwylio yn ôl i Gymru
Dywedodd fod cael cymryd rhan yn y gystadleuaeth yn arbennig iawn, a bod y gymal ddiweddaraf, o Newport, UDA i Gaerdydd yn rhywbeth mae wedi edrych ymlaen ato o'r dechrau, gan ei fod yn cael dod yn ôl i'w wlad enedigol.
Yn ôl cyfrif Twitter cwch Turn the Tide of Plastic, nid yw ymdrechion Bleddyn i ddysgu Cymraeg i'w gyd-griw yn mynd yn dda iawn, ond mae dwy gymal arall ar ôl cyn i'r ras orffen yn yr Hague, yr Iseldiroedd, felly mae yna dal ychydig o amser i ymarfer!
Ras rhwng y Cymry
Nid Bleddyn yw'r unig Gymro yn y ras - cafodd Trystan Seal, sydd yn hwyllio ar Sun Hung Kai/Scallywag, ei fagu yng Ngheinewydd.
Mae cael hwylio i Gaerdydd yn arbennig iawn iddo yntau hefyd, ac roedd yn edrych ymlaen fod ei deulu yn dod i'w groesawu nôl i Gymru
Mae Bleddyn ac yntau yn gystadleuol, meddai Trystan, a'r ddau eisiau bod y Cymro cyntaf i gyrraedd Caerdydd.
Yn anffodus i Trystan, cwch Bleddyn aeth a hi, gyda chwch Trystan yn y safle olaf.
Image copyright Sun Hung Kai Scallywag/YouTube Image caption Mae'r ddau Gymro yn ffrindiau, er yr elfen gystadleuol!
Mae'r pentref rasio mawr wedi ei leoli ar y morglawdd ym Mae Caerdydd, sef cartref y ras enfawr o 27 Mai tan 10 Mehefin, cyn i'r morwyr adael am Gothenburg, Sweden ar gyfer y cymal nesaf.


description: Bydd apêl yn cael ei lansio i unigolion a chymunedau sydd wedi dioddef o ganlyniad i'r llifogydd sydd wedi taro gogledd Ceredigion.

title: Llifogydd: Apêl yn cael ei lansio


description: Mae dyn o ardal Wrecsam wedi marw wedi i'w feic modur fod mewn gwrthdrawiad â char ddydd Llun.

title: Beiciwr modur wedi marw mewn gwrthdrawiad


description: Tîm pêl-droed Caerdydd i gynnal dathliad yng nghanol y ddinas ddydd Sul i ddathlu eu dyrchafiad i'r Uwch Gynghrair.

title: Caerdydd i gynnal dathliad swyddogol ar ôl eu dyrchafiad

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Sean Morrison a Neil Warnock yn arwain dathliadau'r tîm ar ddiwedd gêm ddydd Sul
Bydd tîm pêl-droed Caerdydd yn cynnal dathliad yng nghanol y ddinas ddydd Sul i ddathlu eu dyrchafiad i Uwch Gynghrair Lloegr.
Fe fydd y tîm yn teithio ar fws heb do o Stadiwm Dinas Caerdydd at y castell, ble fydd y rheolwr Neil Warnock a rhai o'r chwaraewyr yn annerch cefnogwyr.
Bydd y daith yn dechrau yn eu stadiwm am 15:00 cyn teithio trwy ardal Treganna tuag at ganol y ddinas, gan orffen o flaen y castell.
Roedd pwynt wedi gêm ddi-sgôr yn erbyn Reading ddydd Sul yn ddigon i sicrhau bod yr Adar Gleision yn gorffen y tymor yn yr ail safle yn y Bencampwriaeth, ac felly'n cael dyrchafiad otomatig.
Mae arbenigwr busnes wedi darogan y gallai dyrchafiad Caerdydd arwain at hwb gwerth o leiaf £75m i'r economi leol.
Bydd y daith yn dechrau ar yr un pryd â gêm dyngedfennol Abertawe yn erbyn Stoke, wrth i elynion Caerdydd geisio aros yn yr Uwch Gynghrair.


description: Mae angen codi ymwybyddiaeth ymysg merched dros 70 am eu hawl i fynd am brawf canser y fron, yn ôl elusen.

title: 'Dryswch' am drefn profion canser y fron ôl-70, medd elusen


description: Yr heddlu sy'n ymchwilio i ddiflaniad Catherine Gowing yn dod o hyd i ragor o weddillion dynol. .

title: Milfeddyg: Mwy o weddillion dynol


description: Dau ddyn wedi eu cyhuddo gan yr heddlu ar ôl i gar daro pobl mewn digwyddiad yng Nghasnewydd fore Sul.

title: Cyhuddo dau ddyn wedi gwrthdrawiad Casnewydd


description: ACau o blaid mesur sy'n golygu bod Cymru gam yn nes at orfodi caffis a bwytai i arddangos sgoriau hylendid bwyd.

title: ACau yn pleidleisio o blaid mesur hylendid bwyd


description: Mae'n "warth llwyr" nad yw rhai menywod yng Nghymru yn gallu fforddio prynu nwyddau hylendid, yn ôl AC Llafur.

title: Tlodi mislif yng Nghymru'n 'warth llwyr' medd AC


description: 60 o bobl mewn cyfarfod cyhoeddus yn Sanclêr i drafod cynlluniau i godi bwyty McDonald's a chaffi Costa Coffee ar gyrion y dref.

title: Cynlluniau am fwyty a chaffi yn Sanclêr yn hollti barn


description: Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood wedi dweud y byddai yn barod i dderbyn arbedion effeithlonrwydd o 10% yn y gwasanaeth iechyd pe byddai ei phlaid mewn grym ym mae Caerdydd.

title: Leanne Wood: Trafod arbedion iechyd


description: Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi cyllid gwerth £1.2m i Brifysgolion Caerdydd ac Abertawe fel rhan o gynllun codio.

title: Prifysgolion i dderbyn £1.2m ar gyfer y Sefydliad Codio


description: Dyn 35 oed o Bowys wedi pledio'n ddieuog i lofruddio ei wraig Hollie Kerrell, oedd yn fam i dri o blant, ym mis Ebrill.

title: Dyn o Bowys yn pledio'n ddieuog i lofruddio ei wraig


description: Heddlu Gwent yn cyhoeddi enw dyn gafodd ei ladd yn dilyn gwrthdrawiad â cherbyd ger Casnewydd brynhawn Sul 30 Ebrill.

title: Cyhoeddi enw cerddwr fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr A48


description: Rhai o'r golygfeydd lliwgar o ail ddiwrnod Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed

title: Lluniau: Dydd Mawrth Eisteddfod yr Urdd 2018


description: Cawodydd trwm yn achosi llifogydd yn y de-ddwyrain brynhawn Iau.

title: Glaw yn achosi llifogydd yn ardal Caerdydd


description: Golygfeydd lliwgar yr wythnos o Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2018

title: Lluniau dyddiol: Eisteddfod yr Urdd 2018


description: Shacabka Ciraaq ayaa maanta galinka dambe u dareeraya codbixin markii ugu horeysay tan iyo markii dowladda Ciraaq ay ka guuleysatay ururka isku magacaabay dowladda Islaamka.

title: Shacabka reer Ciraaq oo maanta u dareeraya doorasho


description: Mae cwêst wedi clywed sut y bu i gyn-weinidog gyda'r Bedyddwyr farw mewn tân mewn sied tra roedd yn weldio.

title: Marwolaeth wrth i ddyn weldio


description: Rhybudd y gallai Ysgol Penweddig yn Aberystwyth wynebu "colli aelod o staff y flwyddyn" oherwydd costau PFI.

title: Pryder bod Penweddig am golli staff oherwydd cost PFI


description: Byddai cael gwared ar ffioedd gofal ar gyfer yr henoed a dioddefwyr dementia yn arbed miloedd o bunnoedd i deuluoedd, yn ôl Plaid Cymru.

title: Plaid Cymru yn addo cael gwared â ffioedd gofal


description: Rhestr o 100 o fenywod dylanwadol yng Nghymru wedi ei chyhoeddi, gyda'r bwriad o ddewis un ar gyfer cerflun cenedlaethol.

title: Cydnabod cyfraniad 100 Cymraes i'r genedl


description: Cwest yn clywed sut y bu merch 15 oed o Gaerffili farw ar ôl cymryd cyffur dosbarth A am y tro cyntaf.

title: Merch wedi marw 'ar ôl cymryd ecstasi am y tro cyntaf'


description: Yr actores Siân Reese Williams yw llywydd dydd Mercher yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Brycheiniog a Maesyfed.

title: Llais y Llywydd: Yr actores Siân Reese Williams


description: Cystadleuaeth gan BMA yn gofyn i feddygon beth yw ystyr bod yn feddyg heddiw.

title: Meddygon yn portreadu profiadau trwy luniau


description: Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu'n ymchwilio i'r ffordd wnaeth Heddlu Gogledd Cymru ymdrin gyda dyn wnaeth wedyn ladd dyn arall.

title: Ymchwiliad pellach i gysylltiad yr heddlu â llofrudd


description: Fe lwyddodd goliau gan Lex Immers a Stuart O'Keefe i sicrhau'r fuddugoliaeth i Gaerdydd yn erbyn Bristol City ddydd Sadwrn.

title: Bristol City 0-2 Caerdydd


description: Dirprwy lefarydd dros blant i'r Gymdeithas Llywodraeth Leol yn dweud bod gwasanaethau plant mewn 'crisis' heb fwy o arian.

title: 'Crisis' heb fwy o arian i wasanaethau plant


description: Un o'r pethau cyntaf a welir gan ymwelwyr â'r Eisteddfod Genedlaethol yn Llandŵ yw murlun trawiadol gan blant ysgol feithrin

title: Murlun ysgol feithin yn croesawu Eisteddfodwyr Bro Morgannwg


description: £7.5m yn cael ei wario ar wella'r amddiffynfeydd ar lannau Afon Elwy, Pum mlynedd a hanner ers i rai o brif drefi ardal Dyffryn Clwyd.

title: Cynllun i atal llifogydd yn Nyffryn Clwyd


description: Cweir i Forgannwg yn y Gystadleuaeth Pro 40 yn erbyn Hampshire.

title: Morgannwg yn cael cweir yn y Pro40


description: Morgannwg yn colli o naw wiced yn y Cwpan Undydd yn erbyn Essex yn Chelmsford.

title: Essex yn rhoi cweir i Forgannwg yn y Cwpan Undydd


description: Eos yn dweud fod y ddwy ochr "yn nes" at ei gilydd wrth geisio datrys yr anghydfod ynghylch hawliau darlledu caneuon Cymraeg ar Radio Cymru.

title: Eos a'r BBC: Y ddwy ochr "yn nes"

maintext:
Image copyright other
Dywed Eos fod y ddwy ochr "yn nes" at ei gilydd wedi trafodaethau ddydd Mawrth i geisio datrys yr anghydfod ynghylch hawliau darlledu caneuon Cymraeg ar Radio Cymru.
Mae Eos, sy'n cynrychioli tua 300 o gerddorion Cymraeg am i'r BBC wella'r cynnig ynglŷn â thaliadau i gerddorion, awduron a chyhoeddwyr.
Dydi Radio Cymru ddim yn cael darlledu dros 30,000 o ganeuon poblogaidd Cymraeg ers Ionawr 1.
Wrth siarad ar raglen y Post Cyntaf, ar y BBC dywedodd Dafydd Roberts: "'Da ni yn nes, yn bendant, gawson ni drafodaethau da ddoe, cynhyrchiol iawn, rhaid i mi ddweud, nifer o elfennau ychwanegol yn cael eu trafod, elfennau fydd o fudd i'r diwydiant cerdd yn y dyfodol ac yn y blaen, a 'da ni yn teimlo ein bod ni'n llawer nes.
"Mae Eos wedi dod lawr yn sylweddol yn eu cynnig diwethaf, a phe tai'r BBC yn dod i fyny punt am bunt am beth mae Eos yn dod lawr, yna mi fydd yna gytundeb.
Tasan nhw'n cyfaddawdu union yr un faint ac mae Eos, fe fyddai yna gytundeb."
Yn y cyfamser, mae'r AC Plaid Cymru Simon Thomas wedi galw ar y Prif Weinidog Carwyn Jones i ymyrryd yn yr anghydfod.
Dywedodd Mr Thomas: "Dwi'n meddwl bod y sefyllfa'n dechrau troi yn dipyn bach o embaras a dweud y gwir, bod yna fethiant hyd yma i ddod i gytundeb rhwng y ddwy ochr... ac mae'n amlwg bod yna bobl annibynnol megis Ymddiriedolaeth y BBC, megis Llywodraeth Cymru sydd yn gallu rhoi pwysau... i frysio at gytundeb...
Pwysleisiodd Mr Thomas nad oedd am weld gwleidyddion yn negodi nac yn dweud beth yw tal teg.
"Be' fydden ni am i'r Llywodraeth neud yn y lle cynta', yw cysylltu ag Ymddiriedolaeth y BBC, achos nhw yw ceidwad llais y cyhoedd yn y broses yma, mynegi pryder a siom bod yna ddim cytundeb eto, a gweld beth all yr Ymddiriedolaeth ei neud.
"Mae eisiau tanlinellu'r sefyllfa newydd sydd gyda ni o ran darlledu Cymraeg... sydd heb ei ddatganoli, dwi'n derbyn hynny, ond wedi dweud hynny, gyda S4C hefyd yn mynd tuag at y BBC, mae yna bwysau ychwanegol dwi'n meddwl ar y BBC yn gyffredinol i ystyried y gwasanaeth yn Gymraeg... i fod yn wasanaeth cenedlaethol tu fewn y cyd-destun Prydeinig...
"Licen ni awgrymu na fydden ni wedi gweld hwn yn llusgo ymlaen wythnosau pe byddai hyn yn digwydd i wasanaeth sydd yn deillio o Lundain.
"Ac felly mae rhywun yn rhywle heb dynnu bys mas i setlo'r mater yn ddigon cloi, a fydden i'n meddwl ei bod hi yn bryd felly bod gwleidyddion... o leiaf yn mynegi eu pryder ac yn mynegi eu siom bod yna ddim cytundeb hyd yma."
Ddydd Mawrth, dywedodd llefarydd ar ran y Prif Weinidog fod Carwyn Jones am weld y sefyllfa yn cael ei datrys yn fuan.
Rhybuddiodd cyn lywodraethwr BBC Cymru, Syr Roger Jones: "Alla i ddim gweld Eos yn llwyddo yn y cais yma... Mae arian yn brin."
"Os byddai Eos yn cael triniaeth arbennig, dwi'n meddwl y byddai cenhedloedd eraill Prydain yn dweud bod hyn yn annheg, a base hyn yn fwy na phroblem Gymraeg i'r Ymddiriedolaeth.
"Y BBC sydd rŵan yn gyfrifol am S4C. Base'n llawer iawn gwell o ran yr iaith i ni frwydro i gael neud yn siŵr bod digon o arian yn dod fewn i S4C."
Fe wnaeth dros 300 o artistiaid drosglwyddo eu hawliau darlledu o'r PRS (Performing Rights Society) i Eos ddiwedd 2012 oherwydd eu bod yn anhapus gyda'r breindaliadau oedd yn cael eu cynnig.
Gwadodd Dafydd Roberts fod Eos yn gofyn am ffafriaeth, a dywedodd nad oedden nhw hyd yn oed yn gofyn am gydraddoldeb gyda gorsaf Asian Network.
"Y broblem yn fan yma... yw bod y BBC yn llyffetheirio nhw eu hunan yn y trafodaethau yma... achos 'da ni yn bryderus eu bod nhw'n trio gwarchod y cytundeb sydd ganddyn nhw efo PRS - y taliad blanced"...
"Dyna pam mae Syr Roger Jones yn son hwyrach y byddai cenedl arall fel yr Alban yn dod fewn, wel pam ddim, beth sy'n bod ar hynny, oni ddylie fo fod yn farchnad rydd? Mae o wedi cael ei fficsio, a phrisiau wedi eu cadw lawr yn rhy hir oherwydd y flanced yma."


description: Plismyn wedi cyhuddo trydydd person wedi digwyddiad a anafodd pedwar o bobl yng Nghasnewydd ddydd Sul.

title: Gwrthdrawiad Casnewydd: Cyhuddo trydydd person


description: Does gan UKIP ddim dyfodol ac fe ddylai ddod i ben os caiff y cytundeb iawn ei sicrhau ar Brexit, meddai Nathan Gill.

title: Gill: Dim dyfodol i UKIP yn dilyn y cytundeb Brexit cywir


description: Rhan o'r A483 ger Wrecsam ger y ffin â Lloegr ar gau wedi gwrthdrawiad yn cynnwys dau gar a beic modur.

title: Gwrthdrawiad 'difrifol' yn cau rhan o'r A483 ger Wrecsam


description: Canolfan y Globe yng Nghaerdydd wedi ymddiheuro am fethu ag ymchwilio i gefndir band sy'n cael ei gyhuddo o fod a daliadau Ffasgaidd a Neo-natsiaidd.

title: Canolfan yn ymddiheuro wedi gig gan fand 'Neo-natsiaidd'


description: Cafodd dyn biniau ei hedfan i'r ysbyty wedi iddo ddioddef anafiadau yn dilyn digwyddiad gyda lori sbwriel.

title: Cludo dyn i'r ysbyty yn dilyn digwyddiad gyda lori sbwriel


description: Gwraig weddw'n gobeithio y bydd deddf fydd yn rhoi mwy o bwerau i'r Ombwdsmon yn dod i rym, yn sgil pryderon nad oes llawer o amser gan y llywodraeth i'w gymeradwyo.

title: Deddf newydd yn help i 'symud ymlaen' medd gwraig weddw


description: Tymor yr Alltudion yn dod i ben gyda phwynt ar Barc Brunton.

title: Adran Dau: Carlisle 1-1 Casnewydd


description: Yr Archdderwydd etholedig Geraint Llifon yn cofio ei frawd, Gerallt Lloyd Owen

title: Gerallt, fy mrawd bach

maintext:
Image copyright Sion Jones Image caption Brodyr y Brifwyl: Y Prifeirdd Gerallt a Geraint Lloyd Owen
Yr Archdderwydd etholedig Geraint Llifon fydd gŵr gwadd Cymdeithas Cadwgan, Pentyrch nos Iau 5 Mai. 'Gerallt a Geraint' fydd testun ei sgwrs. Bydd yn trafod gwaith a bywyd ei ddiweddar frawd, Y Prifardd Gerallt Lloyd Owen, fu farw ym mis Gorffennaf 2014. Bu'r Prifardd Geraint Lloyd Owen yn rhannu rhai o'i atgofion gyda Cymru Fyw:
Gerallt, fu bardd rhagorach
Erioed bois, na fy mrawd bach!
Roedd o'n wahanol. Nid pawb oedd â'r awydd ganddo i fod yn fardd. Ond dyna ei nod a'i uchelgais o, a phan oedd pawb arall yn chwarae ac yn cicio pêl yn y Sarnau ym Mhenllyn, mi roedd o yn sgwennu, sgwennu a sgwennu.
A phan oedd ei gyfoedion yn cyfnewid cardiau sigarennau, a lluniau pêldroedwyr enwog roedd Gerallt yn casglu lluniau o feirdd a llenorion ein gwlad ac yn eu gosod yn daclus ar siart ar ddrws yr ystafell wely o dan y pennawd Oriel yr Anfarwolion. Mae'r rhan fwyaf o'r lluniau gennyf hyd heddiw - Eben Fardd, Sarnicol, Pantycelyn, Parry Williams, Williams Parry, Dewi Emrys, Moelona, ayyb. Dyna'r cewri a oedd yn gwarchod ein llofft ni am flynyddoedd.
Image copyright S4C
Roedd milltir sgwâr ei blentyndod yn bopeth iddo hefyd. Ac o rwbio yng nghymeriadau'r Sarnau a'u tebyg daeth yr uchelgais i fod yn fardd yn wir. Erbyn ei fod yn 13 oed roedd wedi llenwi tri llyfr efo penillion, cwpledi, cerddi ac ambell bennill ar siâp englyn hefyd, canys roedd ganddo ddiddordeb bellach yn y gynghanedd.
Yn bymtheg oed fe enillodd ei wobr gyntaf ar yr englyn mewn Steddfod ddigon dinod yn Nhŷ Nant ger Dinmael ar yr A5. Roedd o'n tyfu fel bardd ac ennill fel yna yn rhoi rhyw anogaeth iddo ddal ati. Bellach hefyd roedd pobl yn galw heibio ein cartref yn siop y pentre. Rhai fel Gwilym R. Mathonwy Hughes, Euros Bowen, T. E. Nicholas, John Ellis Williams a Jâms Niclas. Roedd y sgwrsys hynny'n naturiol yn troi o gwmpas beirdd a llenorion ac mae'n sicr gen i i'r cyfan ysgogi Gerallt i ddal ati.
Ac yntau bellach yn 17 oed fe symudodd ei rieni o'r siop yn y Sarnau i Rhosbodrual, Caernarfon gan adael Gerallt i orffen ei flwyddyn olaf yn y chweched dosbarth yn Ysgol Tŷ Tan Domen. Dyma flwyddyn marw ei arwr cynnar (Llwyd o'r Bryn) a blwyddyn englynion coffa cofiadwy Gerallt iddo.
Ymhen peth amser fe gyhoeddodd 'Ugain oed a'i ganiadau'. Gwylio ei dwf yr oeddwn wedyn o fod yn fardd (a gwireddu ei nod yn blentyn) i fod yn fardd mawr.
Image copyright AFP Image caption Gerallt: y Meuryn medrus
Ond mae un peth ar ôl ac mae'n rhaid cyfeirio ato. Hynny oedd ei hiwmor.
Am wn i mai gan Taid y cafodd Gerallt hwnnw. Yr hiwmor sych, sydyn hwnnw a godai wên a chwerthin iach o'i glywed ac yn wir ryw chwerthiniad yng nghefn y gwddf ganddo yntau. Fe'i clywsom ganwaith ar y Talwrn yn rhoi ambell i 'fardd' yn solet yn ei le yn enwedig os byddai'n teimlo fod 'hwn a hwn' neu 'hon a hon' angen ei dynnu lawr beg neu ddau a bod angen dangos ei led a'i hyd iddo/iddi. Un stori i brofi'r hiwmor.
Rwy'n credu mai'r Talwrn ola' iddo yn y Genedlaethol oedd hi. Roedd o'n mygu'n gorn wrth gerdded i gyfeiriad y babell Lên ac wedi aros yn ei gwman i gael ei wynt, a'i ddwylaw ar ei ddau ben-glin. Dyma un o'i gyfoedion ysgol yn ei weld ac yn anelu ato am sgwrs. Wedi holi am gant a mil o bethau a Gerallt yn cael byd i'w ateb oherwydd y mygdod, dyma ei gyfaill yn gofyn, 'Ŵens, oes 'na rywbeth fedra i ei wneud i ti?' A dyma'r ateb fel ergyd o wn, 'Oes, cau dy blydi ceg.'
Ac mae'n amser i minnau wneud hynny rŵan.


description: Perchnogion anifeiliaid anwes yn cael gwybod na chawn nhw ddod â'u hanifeiliaid gyda nhw i faes carafanau yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd eleni.

title: Dim anifeiliaid anwes ar Faes Carafanau Prifwyl Caerdydd


description: Fanaanka caanka ah ee lagu magacaabo 50 Cent ayaa difaacay fanaanka kale ee R. Kelly, ka dib markii barta laga dhagaysto Muusiga ee Spotify ay ku dhawaaqday in heesihiisa ay halkaasi ka saarayso.

title: Fanaanka 50 Cent oo difaacay R. Kelly


description: Ombwdsmon Cyhoeddus Cymru yn pryderu am 'gyfres o fethiannau' yn Ysbyty Glan Glwyd

title: Claf yn derbyn gofal 'annerbyniol' yn Ysbyty Glan Clwyd


description: "Ergyd enfawr" i economi Abertawe wrth i ganolfan alwadau yn Llansamlet gau, gyda bron i 800 o staff yn colli'u swyddi.

title: 'Ergyd enfawr' wrth i Virgin Media ddiswyddo bron i 800


description: Cwmni opera'n croesawu rhodd o fwy na £1.2m oddi wrth un o deuloedd mwya' cyfoethog America.

title: Rhodd o £1.2m i gwmni opera


description: Hedd Bleddyn o Lanbrynmair yn trafod hanes ei gwmni

title: Canrif o naddu cerrig beddi

maintext:
Mae wythnos yma'n arwyddocaol i gwmni I B Williams a'i Fab yn Llanbrynmair, gan ei fod yn dathlu 100 mlynedd o greu cerrig beddi.
Rhys Bleddyn sy'n rhedeg y cwmni bellach yn dilyn olion traed ei dad, Hedd Bleddyn, a'i daid, I B Williams.
Siaradodd Hedd gyda Cymru Fyw am hanes y cwmni a'r grefft o greu cerrig beddi.
Dechreuwyd y cwmni gan T R Jones o Bennal, pregethwr a ddaeth i Lanbrynmair. Sefydlodd fusnes beddfeini yn wreiddiol ar iard yr orsaf, draws y ffordd i'r lle ydan ni rŵan yn 1918.
Cafodd fy nhad, Idris Baldwin Williams, ei eni yn 1900 a'r unig agoriad i fechgyn yr ardal ar y pryd oedd mynd i weithio i'r chwarel yn Bryn Eglwys.
Aeth fy nhad i'r chwarel yn ifanc, ond mae'n debyg bod ficer lleol Abergynolwyn wedi trio dysgu'r cynganeddion i griw o hogiau. Enillodd fy nhad ei gadair gyntaf yn 1921 ac yna roedd yn gweithio fel gohebydd y glannau i bapur Dolgellau, Y Dydd.
O weithio ar y graig, barddoni, a sgwennu'r golofn roedd amser yn brin, a rhywbryd ar ddiwedd y 1920au cafodd swydd arall yn y chwarel gyda'r 'cwt weindio' - yr adeilad a oedd yn gyfrifol am gael y llechi ar drên Tal y Llyn fel mae'n cael ei 'nabod heddiw.
Image caption Hedd Bleddyn gyda'i fab Rhys, sydd bellach yn rhedeg y cwmni
Roedd gan fy nhad ddawn arlunio erioed, ac un diwrnod dechreuodd gerfio un o'r cerrig ar wal y 'cwt weindio'- rhyw ben ceffyl, ac mewn 'chydig o amser roedd wal y cwt gyda cherfluniau drosto. Mae'n debyg y daeth Haydn Jones, perchennog y chwarel heibio a dweud bod fy nhad yn gwastraffu ei dalent a chafodd byncyr i greu beddfeini a'u gwerthu nhw.
Un o'r rhai oedd yn prynu gan fy nhad oedd T R Jones, Llanbrynmair. Dywedodd T R yn 1938 ei fod am ymddeol ac am werthu ei fusnes cerrig beddi.
Roedd eisiau £150, ond dim ond £100 oedd fy rhieni'n gallu eu fforddio. Cytunodd ar £100 i ddechrau gan roi amser i fy rhieni dalu'r gweddill. Daeth Dad yn berchennog ym Mawrth 1938 a ges i fy ngeni yn Nhachwedd 1938 - felly ro'n i yno o'r cychwyn!
Image caption Enghreifftiau o'r cerrig sydd yn weithdy I B Williams a'i Fab
Hogi'r grefft
Roedd yna gwmnïau cerrig beddau ym mhobman yn y canolbarth yr adeg yna, yn cerfio gyda chun a mwrthwl yn draddodiadol. Fe adawais i'r ysgol yn 1954 yn 15 oed a phenderfynu ymuno â fy nhad. Rhwng 1957 a 1959 es i Goleg Celf Amwythig a chael fy nysgu gan athro arbennig aeth 'mlaen i fod yn gerflunydd eithaf enwog, Harry Everington.
Dos i'n bartner busnes i fy nhad yn 1960 a ro'n i'n gweld potensial yn y canolbarth, achos roedd nifer fawr o'r beddfeini yn cael eu gwneud gan hen bobl, ac o'n i'n ifanc. Roedd fy nhad yn credu mai'r grefft oedd yn bwysig, ond yn y pen draw pwrpas busnes yw i greu bywoliaeth. Hobi ydy'r grefft i bob pwrpas.
Dydi'r grefft heb newid dros y blynyddoedd, ond mae'r ffordd o gerfio a gwneud y gwaith wedi newid.
Mae'n rhaid cael cymhwyster proffesiynol erbyn hyn sy'n beth da i gysoni'r safon yn y diwydiant, ac mae'r cwsmeriaid yn awyddus i gael gwasanaeth personol a dewis eang o gynlluniau.
Yr hyn oedd yn arferol ers talwm oedd carreg lechen pum troedfedd o uchder, ac roedd y cerfiadau yn y cyfnod i gyd yn eithaf tebyg, doedd dim lot o amrywiaeth. Maen nhw'n dueddol o fod mwy personol dyddiau 'ma - beth oedd bywoliaeth y person ayyb.
Image caption Alun Foulkes wrth ei waith yn llythrennu
Ehangu'r busnes
Ar ddiwedd y 60au a dechrau 70au fe brynais i saith o fusnesi bychain, gan wneud y cerrig beddau ar eu rhan nhw a'u gosod nhw. Pan dyfodd y cwmni roedd y galw'n mynd gymaint yn fwy, ac roedd hi'n anodd dal fyny efo'r hyn oedd ei angen.
Yn 1979 cafwyd trawsnewid sylweddol o wneud i ffwrdd â phopeth ar y safle gwreiddiol a chodi adeilad diwydiannol 4,000m2 ar gyfer peiriannau arbennig i ddal fyny efo'r galw.
Roedd fy nhad yn llythrennu efallai un yr wythnos, lle gall Rhys wneud pump neu chwech erbyn hyn - mae'n bosib gwneud pedwar neu bump y dydd os bydd angen.
Mae'r mwyafrif o gerrig yn dod o bendraw'r byd erbyn hyn hefyd, oherwydd fod llechen Gymreig mor ddrud ac mae'n hollbwysig i ni bod y cerrig o'r safon gorau i'n cwsmeriaid.
Yn ystod y cyfnod pan gychwynnais i efo'n nhad roedd 90% o gerrig beddi yn rhai llechi. Ond erbyn heddiw 10% sydd yn rhai llechi, gyda 90% ohonyn nhw'n wenithfaen. Newid yn y busnes chwareli llechi ac efallai'r gost sydd tu ôl hynny gan fod llechen yn gallu bod yn ddrud.
Image caption Rhys Bleddyn, sy'n rhedeg y cwmni yn Llanbrynmair ac yn byw yn lleol
Cofebau cofiadwy
Mae 'na blac wnes i ar y swyddfa bost yn Passchendaele, Gwlad Belg, a dwi wedi gwneud darnau i enwogion Cymru, ar y beddau neu wrth eu cartrefi - Syr Ifan, H T Edwards, Waldo...
Roedd crwydriaid yn galw yn ein gweithdy ni yn y 1940au a 1950au, ac un o'r rhain oedd Gwyddel o'r enw Paddy Duffy. Pan oedd o yno un diwrnod 'nath fy nhad ofyn i mi nôl darn o lechen i wneud carreg fedd.
Es i nôl carreg, ac roedd rhywbeth o'i le arni felly wnaethon ni benderfynu peidio ei defnyddio. Dywedodd Duffy "put that to one side for my grave", ac felly pan fu farw Duffy yn lleol dyna'r garreg y defnyddion ni yn rhad ac am ddim gydag englyn gan fy nhad arno:
Heb gartref, heb le di-blwy - y buost
Yn byw ar gynorthwy,
Rhodiaist yn gymeradwy
Gerddwr mawr ceir ddaear mwy.
Mae'n anrhydedd gwneud beddfeini, rhywbeth sydd mor barhaol, ac mae'n rhaid cael o'n iawn ar y cynnig cyntaf. Hefyd, be' sy'n rhoi boddhad i rywun ydy medru cyfleu cymeriad y person drwy gerfiad neu gynllun.
Un enghraifft oedd cofeb i'r Prifardd Gwenallt. Dywedodd Nel Gwenallt, ei weddw, mai'r cyfan oedd hi eisiau oedd 'Gwenallt' a dyddiad. Ond mi roedd hi eisiau 'Gwenallt' wedi ei gerfio mewn ffordd anarferol, fel bod siâp y llythrennau a'u hedrychiad nhw yn cyfleu cymeriad unigryw Gwenallt.
Dwi'n cofio gwneud sawl cynllun a Nel Gwenallt yn dweud "na 'di hwnna ddim yn iawn..." cyn cyrraedd y cynllun cywir.
Y Dyfodol
Roedd gan fy nhad 35 o gadeiriau o eisteddfodau ac roedd o'n frwd i mi ddysgu'r cynganeddion, ond doedd gennai ddim diddordeb gwneud pan oeddwn i'n iau. Ond wedi i mi ymddeol o'n i'n benderfynol i fynd ati i ddysgu'n iawn, ac mae gen i 16 o gadeiriau bellach!
Rhys sy'n rhedeg y busnes rŵan, ac mae ganddo ddau fab a merch. Wrth gwrs byswn i'n licio i'r cwmni aros yn y teulu, ond gallwch chi ddim rheoli bywyd eich plant neu wyrion, mae'n rhaid iddyn nhw gymryd eu cwys eu hun. Doedd gan Rhys ddim diddordeb i ddechrau - os rhywbeth roedd gan Nia'r ferch fwy o ddiddordeb pan oedden nhw'n blant.
Roedd Rhys eisiau bod yn actor ac fe gafodd 10 mlynedd lwyddiannus iawn yn y maes. Ond pan o'n i angen help rhywbryd, a Rhys digwydd bod adref, mi ddoth i fy helpu. Mewn rhyw bythefnos dywedodd ei fod eisiau ymuno â'r busnes - a dyna'r peth gorau glywes i erioed!


description: Gydag enillydd Medal y Dysgwyr gael ei gyhoeddi ddydd Mawrth, dyma ddod i adnabod y pedwar sy'n cystadlu am y fedal eleni.

title: Pedwar yn cystadlu am wobr Medal Y Dysgwyr


description: Cwest wedi ei agor i farwolaeth menyw oedrannus o Aberaeron, wedi i gorff gael ei ganfod mewn tŷ ym mis Mawrth.

title: Agor cwest i farwolaeth dynes oedrannus yn Aberaeron


description: Ugu yaraan 18 ruux ayaa ku dhimatay dadkale oo baddana way ku hoos xannibmeen ka dib markii ay waddo dhulka ka sarraysa ku duntay magaalada Varanasi ee dalka Hindiya, iyadoo ku habsatay baabuur hoos maraysay.

title: Waddo Hindiya ku duntay oo ay 18 ku dhinteen


description: Cais i godi tâl o hyd at £5 am barcio ger atyniad poblogaidd ar Ynys Môn wedi ei alw'n "warthus" gan gyngor.

title: Gwrthod cais 'gwarthus' yr RSPB am dâl parcio Ynys Lawd


description: Mae Llafur wedi dewis Derek Vaughan fel eu prif ymgeisydd ar gyfer yr etholiadau Ewropeaidd nesaf.

title: Ewrop: Llafur yn dewis Vaughan


description: Cymuned yn Sir Conwy i dderbyn swm sylweddol o arian er mwyn hybu'r Gymraeg yn yr ardal, bedair blynedd wedi i ysgol y pentref gau.

title: Cymuned yn cael arian at y Gymraeg o werthu hen ysgol


description: Yr naturiaethwr a'r darlledwr Iolo Williams yw Llywydd y Dydd ddydd Llun yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Brycheiniog a Maesyfed 2018.

title: Llais y Llywydd: Yr naturiaethwr Iolo Williams

maintext:
Image copyright keith morris
Daw'r naturiaethwr a'r darlledwr Iolo Williams o Lanwddyn yng ngogledd Sir Drefaldwyn lle magodd ei ddiddordeb ym myd natur. Gwnaeth radd mewn Ecoleg yn Llundain cyn dychwelyd i Gymru.
Gweithiodd i'r Gymdeithas Gwarchod Adar am bron i 15 mlynedd cyn gadael i wneud rhaglenni natur ar y teledu â'r radio.
Erbyn heddiw, mae'n arwain teithiau bywyd gwyllt i'r Alban, Sbaen, India, Patagonia a De Affrica ac yn awdur ar saith o lyfrau ar fyd natur. Mae'n briod â Ceri ac yn dad i ddau o fechgyn, Dewi a Tomos.
Beth yw eich atgof cyntaf/hoff atgof o'r Urdd?
Fy atgof cyntaf o'r Urdd yw cystadlu yn aflwyddiannus ar yr adrodd yn Eisteddfod Cylch yr Urdd Llanerfyl. Teg dweud nad oeddwn i'n dda iawn!
Un arall fu'n llawer mwy llwyddiannus na fi ar yr un diwrnod oedd y gantores Siân James. Y chwaraeon oeddwn i'n eu mwynhau yn fwy na dim byd arall, ac yn bennaf y pêl-droed â'r rygbi, doeddwn i ddim yn Eisteddfotwr!
Disgrifiwch y profiad o gystadlu yn yr Eisteddfod i berson o'r gofod
Profiad rhyfedd oedd y cystadlu i mi, gyfystyr â rhoi dy hun mewn sefyllfa lle gall rhywun chwerthin am dy ben ar lwyfan o flaen cannoedd o bobl!
Image caption Byddai Iolo Williams yn hoffi i'r eisteddfod gynnal cystadleuaeth yn ymwneud â bywyd gwyllt
Yw'r profiad o gystadlu wedi bod o fudd yn eich bywyd proffesiynol?
Heb os, mae cystadlu fel rhan o chwaraeon yr Urdd wedi bod yn help mawr. Mae'n rhoi hyder i ti, ac yn dy ddysgu mai cystadleuaeth ydi bywyd. Rydych yn cystadlu yn erbyn pobl o hyd, ar gyfer swyddi ac yn y blaen. Y peth mawr i fi yw ennill, dwi yn gollwr sâl!
Pa gystadleuaeth newydd hoffech chi ei gweld yn rhan o'r Eisteddfod?
Fel rhywun efo fy nghefndir i, hoffwn weld rhywbeth i'w wneud â bywyd gwyllt a chefn gwlad. Efallai y darlun neu lun bywyd gwyllt gorau, yn enwedig o ystyried y cefndir o ail-gysylltu plant Cymru efo'r byd sydd o'u cwmpas.
Disgrifiwch ardal Brycheiniog a Maesyfed i bobl sydd erioed wedi bod yna o'r blaen
Mae canolbarth Cymru yn le unigryw, ac yn wahanol i unrhyw le arall. Mae'n llawn pobl gyfeillgar, sy'n gymysgedd o Gymry Cymraeg a theuluoedd sydd wedi bod yn ddi-Gymraeg ers cenedlaethau.
Y tirlun yw un peth nodedig, nid yw'n garegog, uchel a hardd fel Eryri, ond yn fryniau addfwyn. Yn wir, gellir ymestyn ymadrodd mwynder Maldwyn i lawr ar hyd Powys i gyd.
Dewch i'r Eisteddfod, ond cymerwch amser i fynd allan i fwynhau'r ardal o'i chwmpas. Rydych yn dod i un o ardaloedd hyfrytaf Cymru, peidiwch gwastraffu'r cyfle!
Beth, yn eich barn chi, yw'r peth gorau am yr Urdd?
Pan o'n i'n ifanc, y merched! Dyna pam o'n i'n mynd i'r Eisteddfodau! Ond wrth gwrs, y peth mae'r Eisteddfod yn gallu ei roi i blant a phobl ifanc yw hyder. Mae rhywun yn cwrdd â phlant o bob cefndir a phob rhan o Gymru, rhywbeth sy'n bwysig tu hwnt.


description: Cefnogwyr Southampton yn dweud bod ymddygiad gwesty yn Abertawe "yn warthus" wedi iddyn nhw newid trefniadau'r chwaraewyr cyn gêm dyngedfennol.

title: Cefnogwyr Southampton yn flin â gwesty cyn gêm Abertawe


description: Dim digon yn cael ei wneud i fynd i'r afael â thwyll o fewn y gwasanaeth iechyd yng Nghymru, yn ôl cyn-brif weithredwr gwasanaeth atal twyll.

title: 'Angen gwneud mwy' i daclo twyll o fewn y GIG


description: Y Cymro Mark Williams wedi cyrraedd rownd derfynol Pencampwriaeth Snwcer y Byd.

title: Mark Williams yn rownd derfynol Pencampwriaeth Snwcer


description: Trefnwyr yn poeni y bydd gwahardd pobl rhag yfed alcohol yn effeithio ar ŵyl.

title: Trwydded Gŵyl Rhuthun yn gwahardd alcohol


description: Cerdd Groeso i Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed


description: Galw am roi hyfforddiant i staff cartrefi gofal er mwyn adnabod arwyddion alcoholiaeth mewn pobl hŷn.

title: Annog pobl hŷn sydd â phroblemau yfed i chwilio am help

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae'r elusen Barod Cymru wedi galw ar weithwyr mewn cartrefi gofal i dderbyn hyfforddiant ar sut i adnabod arwyddion cynnar o alcoholiaeth.
Mae adroddiad ar gamddefnyddio sylweddau wedi dangos fod 20% o'r rhai gafodd eu cyfeirio at wasanaethau arbenigol yn 2015-16 dros 50 oed.
Ychwanegodd yr adroddiad fod cyfanswm o 3,515 achos - cynnydd o 30% dros bum mlynedd.
Roedd 80% o'r achosion hynny yn ymwneud ag alcohol.
'Angen gweithredu'n gynnar'
Mae nifer y derbyniadau i'r ysbyty sy'n gysylltiedig ag alcohol wedi cynyddu 35% ar gyfer unigolion dros 65 oed yng Nghymru.
Dywedodd Caroline Phipps, prif weithredwr Barod Cymru, bod angen ymyrryd yn gynt.
"Mae hi'n hanfodol ein bod ni'n hyfforddi gweithwyr iechyd sy'n ymwneud â phobl hŷn i allu adnabod ac ymateb i gamddefnydd sylweddau," meddai.
"Os allwn ni ymateb ac ymyrryd yn gynt yna gall hynny arwain at sicrhau nad yw pobl wedi cyrraedd y pwynt lle mae angen detox neu fod ganddynt broblemau iechyd difrifol."
Image caption Dywedodd Caroline Phipps bod angen ymyrryd yn gynt
'Herio'r stigma'
Mae dynes sydd wedi dioddef o alcoholiaeth yn y gorffennol wedi annog pobl hŷn sydd â phroblemau goryfed i chwilio am gymorth eu hunain.
Roedd Angie, 61 oed o Rhondda Cynon Taf, yn ddibynnol ar alcohol am 10 mlynedd ar ôl gorfod rhoi'r gorau i weithio.
Blwyddyn ar ôl iddi hi chwilio am gymorth ei hun, mae hi bellach yn cefnogi eraill sydd â phroblemau goryfed.
Mae hi'n annog pobl dros 40 oed i "herio'r stigma" a chwilio am gymorth er mwyn osgoi problemau iechyd difrifol.
'Ofn cyfaddef'
"Roeddwn i'n ddibynnol ar alcohol am rai blynyddoedd yn dilyn amser caled yn fy mywyd," meddai Angie.
"Roedd y stigma o orfod cyfaddef fod gen i broblem yfed yn fy nychryn yn ofnadwy."
Un diwrnod fe aeth Angie i swyddfa Drink Wise Age Well ym Mhontypridd ac mae hi'n dal i dderbyn cefnogaeth ganddynt hyd heddiw.
"Drwy siarad gydag eraill a gwrando ar rai sydd â phroblemau tebyg, gallwn i drio fy ngorau i gynnig cymorth tebyg i'r hynny a dderbyniais i," meddai.
Yn ôl Angie, mae hi bellach wedi dod o hyd i'r "golau ar ddiwedd y twnnel".


description: Heddlu Gogledd Cymru'n cyhoeddi enw caiaciwr fu farw ddydd Sadwrn.

title: Cyhoeddi enw caiaciwr fu farw ym Metws-y-coed


authors:
Gareth Bryer
Gohebydd Bbc Cymru

description: Ffigyrau diweddaraf yn dangos cynnydd o 149% yn y nifer o geisiadau i gymryd plant i ofal.

title: Gwasanaethau plant yng Nghymru yn 'agosáu at argyfwng'


description: Cynllun peilot i atal dŵr o hen fwyngloddiau rhag llygru afonydd yn cynnig canlyniadau ""syfrdanol", meddai swyddogion amgylcheddol.

title: Canlyniadau "syfrdanol" cynllun hidlo dŵr o fwyngloddiau


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Llywodraeth Cymru i gyhoeddi cynlluniau i leihau'r defnydd o blastig, sy'n cynnwys cynllun blaendal ar boteli diod a llefydd cyhoeddus i gael dŵr am ddim.

title: Disgwyl cyhoeddi cynlluniau taclo plastig y llywodraeth


description: Gwerthwr gwin yn dweud y gallai Cymru fod gyda 50 o winllannoedd yn yr 20 mlynedd nesaf.

title: Gwerthu gwin o Gymru i Ffrainc a dysgu gwersi o Ganada?


description: Cadeirydd y pwyllgor gwaith yn dweud bod hi wedi bod yn her i gynnal yr eisteddfod mewn ardal ddaearyddol eang ond bod yr ymateb wedi bod yn dda.

title: 'Her' cynnal 'steddfod mewn ardal fawr ond hwb i'r iaith

maintext:
Image caption Plentyn saith oed oedd Stephen Mason pan ddaeth yr eisteddfod i ardal Brycheiniog a Maesyfed y tro diwethaf
Mae cadeirydd pwyllgor gwaith Eisteddfod yr Urdd yn cydnabod bod hi wedi bod yn her i gael pobl mewn rhai trefi a phentrefi i ymwneud a'r eisteddfod eleni am ei bod hi'n cynnwys ardal ddaearyddol mor fawr.
Ond mae'r ymateb meddai wedi bod yn dda.
Eleni mae'r ŵyl yn dychwelyd i Frycheiniog a Maesyfed a hynny am y tro cyntaf ers 1978. Maes Sioe Llanelwedd yw'r lleoliad.
Tra bod Stephen Mason yn dweud bod nifer o ardaloedd fel Llanwrtyd, Aberhonddu a Heol Seni wedi bod yn gefnogol ac yn weithgar iawn mae wedi bod yn fwy o dalcen caled mewn llefydd eraill.
Mae yna bwyllgorau wedi eu sefydlu yn Rhaeadr Gwy a Llandrindod ond "falle bod ni ddim wedi ymestyn yn bellach mewn i Maesyfed na hynny," meddai.
Ymdrech fawr
Yr her arall oedd cyrraedd y bobl "sydd efallai yn tueddu i berthyn i Gwm Tawe i ddod i gefnogi rhywbeth sydd mor bell yn ddiwylliannol iddyn nhw lan ym Maesyfed ar y sioe falle," ychwanegodd.
Er hynny mae'n dweud bod disgyblion sy'n byw yn y sir ond yn teithio i Ysgol Gyfun Ystalyfera, sef yr ysgol gyfun Gymraeg agosaf, wedi bod yn ymwneud a'r ŵyl.
Dwy ffrwd Gymraeg mewn dwy ysgol uwchradd sydd ym Mrycheiniog a Maesyfed, a thra bod un ffrwd wedi wynebu dyfodol ansicr, mae'r ysgol arall sef Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt yn cau ac yn agor fel ysgol newydd gydag Ysgol Uwchradd Llandrindod ym mis Medi.
Image caption Mae Stephen Mason yn credu y bydd yr eisteddfod fel 'pentref bach neis' ar faes y sioe yn Llanelwedd
O ystyried y cefndir i gyd mae'r ymdrech meddai wedi bod yn un fawr.
"Mae'r ymdrech mae'r athrawon a phobl ifanc wedi gwneud er mwyn cystadlu, cefnogi, codi arian, ware teg, yn y cyd-destun sydd gyda ni eleni, mae wedi bod yn wych fi'n credu," meddai Mr Mason, sy'n bennaeth Cymraeg yn Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt.
£100,000 oedd y targed ariannol ar gyfer yr eisteddfod ac mae'n hyderus y bydd hwnnw wedi ei gyrraedd erbyn diwedd wythnos yr ŵyl, os nad cyn hynny.
Mae'r pwyllgor, sy'n griw bach, wedi bod yn "weithgar tu hwnt" ac fe allai'r swm fod 10 neu 15 mil yn uwch ar ôl i bob ceiniog ddod mewn i'r coffrau.
Hwb i'r iaith
Mae'n bendant fod trefnu a chynnal yr eisteddfod wedi bod yn hwb i'r iaith.
"Yn yr ardal yma, oni bai bod sefydliadau fel yr Urdd neu'r fenter iaith lleol yn trefnu rhywbeth, does dim byd fel arfer lle mae plant, pobl ifanc ac oedolion hefyd yn gallu mynychu yn y Gymraeg…"
"Byddai'n wych pe bai'r eisteddfod yn dod bob blwyddyn achos mae'r ffocws mae'r Gymraeg wedi cael dros y flwyddyn diwetha' yn rhywbeth dw i'n hynod o falch i weld."
Image caption Fe deithiodd cannoedd trwy dref Aberhonddu ar gyfer yr ŵyl gyhoeddi'r llynedd
Tra ei fod yn teimlo fod lleoliad yr ŵyl yn "gartref delfrydol" ar gyfer digwyddiadau ac mewn man canolog mae'n dweud y gallai rhai sydd wedi arfer dod i'r Sioe Fawr weld y maes fel un sy'n "teimlo yn fach".
"Ond fi'n credu bod yr Urdd wedi bod yn ymwybodol o hynny ac wedi edrych ar sut i drio cadw popeth yn un rhan o'r maes."
Pwysig parhau i deithio
Ond er hwylustod safle'r Sioe Fawr mae o'r farn bod hi'n bwysig bod Eisteddfod yr Urdd yn parhau i deithio fel bod ardaloedd eraill yn cael yr un hwb ieithyddol maen nhw wedi ei gael.
"Ond os mae 'na, oherwydd mae problemau ariannol yn herio bob sefydliad dyddiau 'ma, os mae'r Urdd yn penderfynu ac mae'r 'steddfod yn llwyddiannus ac maen nhw yn dweud bod nhw yn dod 'nôl bob pedair neu bum mlynedd falle, bydde hwnna yn wych.
"Bydde hwnna yn wych i'r Urdd, yn wych i'r Cymreictod yma, i'r Gymraeg yma. Ond dyle'r 'steddfod deithio yn bendant."


description: Y gantores Kizzy Crawford sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y gantores Kizzy Crawford


description: Colli fu hanes Abertawe mewn gêm yr oedd yr Elyrch angen ei hennill er mwyn diogelu eu lle yn yr Uwchgynghrair.

title: Uwchgynghrair Lloegr: Bournemouth 1-0 Abertawe


description: Elusen yn rhybuddio fod rhai pobl sy'n colli eu golwg yn dioddef am nad ydyn nhw'n gallu darllen cyngor am wasanaethau iechyd

title: GIG yn 'dal i fethu yn eu gwasanaeth i bobl ddall'


description: Yr heddlu wedi rhyddhau dyn gafodd ei arestio yn dilyn gwrthdrawiad angheuol ar yr A55 ar fechnïaeth.

title: Rhyddhau ar fechnïaeth wedi damwain A55


description: Astudiaeth newydd yn ystyried a allai'r trydydd croesiad dros y Fenai gario ceblau trydan o atomfa Wylfa Newydd.

title: A all trydydd croesiad y Fenai gario ceblau?


description: Hanes menywod ystâd Llanerchaeron oedd "o flaen yr oes" yn cael ei adrodd am y tro cyntaf.

title: Adrodd straeon menywod 'o flaen yr oes' Llanerchaeron

maintext:
Image copyright Ymddiriedolaeth Genedlaethol Image caption Roedd Annie Lewes yn fenyw gyfoethog oedd yn cyfrannu yn gyson i ysbyty Aberaeron
Bydd hanes menywod ystâd Llanerchaeron oedd "o flaen yr oes mewn sawl ffordd" yn cael ei adrodd am y tro cyntaf y mis hwn.
Fe helpodd y merched, oedd yn weithwyr neu yn berchnogion yr adeiladau, i ddiogelu'r ystâd ac roeddent yn ymladd am faterion sydd dal yn berthnasol heddiw, fel cyflogau cyfartal a chael yr hawl i edrych ar ôl y plant ar ôl i berthynas chwalu.
Mae eu straeon yn rhan o raglen Menywod a Phŵer yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol sy'n dathlu canmlwyddiant Deddf Cynrychiolaeth y Bobl ym mis Chwefror 1918, pan gafodd rhai merched dros 30 oed yr hawl i bleidleisio am y tro cyntaf.
Straeon rhai o'r menywod
Ymhlith y menywod sy'n rhan o brofiad Pŵer y Bais mae Eliza Lewis, merch William a Corbetta a oedd yn berchen ar Lanerchaeron. Fe lwyddodd i wahanu o'i gŵr a chadw ei phlant, oedd yn anghyffredin yn y cyfnod yma.
Gweithiwr ffarm oedd Mary Peregrine ond roedd hi'n fam sengl oedd yn gorfod cefnogi ei merch. Er ei bod yn gwneud yr un gwaith â'r dynion roedd y dynion yn cael bron ddwbl ei chyflog.
Cadw'r tŷ oedd Anne Scrimager a hi oedd hefyd oedd yn gyfrifol am y gegin. Fe weithiodd yn yr ystâd am dros 40 mlynedd ond doedd hi ddim yn cael yr un cyflog a'r bwtler oedd yn ddyn.
Fe ddaeth Annie Lewes i fyw yng Nghymru ar ôl priodi'r Capten Thomas Powell Lewes yn 1893. Roedd hi'n fenyw gyfoethog ac fe olygodd ei harian hi bod ei gŵr yn medru bod yn gyfrifol am ystâd Llanerchaeron pan wnaeth o ei etifeddu.
Roedd hi'n un o'r bobl wnaeth ffurfio Cymdeithas Nyrsio Aberaeron a'r ardal, ac roedd yn llywydd ar y gymdeithas tan iddi farw.
Image copyright Ymddiriedolaeth Genedlaethol Image caption Bydd enwau menywod sydd wedi bod yn ysbrydoliaeth i eraill yn cael eu gwnïo ar y bais
Image copyright Ymddiriedolaeth Genedlaethol
Mae un o wirfoddolwyr Llanerchaeron, Helen Williams, wedi creu pais fel symbol o gryfder menywod ac fe fydd ymwelwyr yn cael cyfle i sôn am fenywod sydd wedi bod yn ysbrydoliaeth iddyn nhw gyda'r enwau hynny wedyn yn cael eu gwnïo ar y bais sy'n cael ei harddangos.
Dywedodd Rachael Hedge, Stiward y Tŷ yn Llanerchaeron: "Nid bwriad Pŵer y Bais yw cymharu dynion a menywod, ond tynnu sylw at bŵer ein menywod a weithiodd ar eu pen eu hunain neu gyda'u partneriaid i ofalu am Lanerchaeron dros y cenedlaethau. Er nad oeddent yn berchen ar y tir, heb y menywod hyn a'u cryfder ni fyddai Llanerchaeron yr un peth heddiw."
Yn ôl Liz Girling, Cyfarwyddwr Cynorthwyol yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru mae'n bwysig i gofio hanes merched.
'Haeddu cael eu hadrodd'
"Roedd menywod hanesyddol Llanerchaeron o flaen yr oes mewn sawl ffordd, a'u hetifeddiaeth nhw yw'r Llanerchaeron hyfryd y gallwn ei mwynhau heddiw.
"Mae eu straeon amrywiol nhw, a straeon menywod ledled Cymru, yn haeddu cael eu hadrodd a'u dathlu, a dyma'n union y byddwn ni'n ei wneud drwy'r thema Menywod a Phŵer.
"Rydym yn gobeithio y bydd yn rhoi'r cyfle i'n hymwelwyr ystyried y rôl hanfodol y mae menywod yn parhau i'w chwarae mewn cymdeithas drwy ddod â'r straeon hyn, sydd wedi bod ar goll cyn hired, yn fyw."
Bydd Pŵer y Bais yn Llanerchaeron tan ddechrau Hydref gyda nifer o weithgareddau wedi eu trefnu. I lansio'r arddangosfa bydd menywod yn cael mynediad am ddim i Lanerchaeron ar Ddiwrnod y Menywod ar 7 Mai.


description: Trigolion dau bentref yn Wrecsam i dalu miloedd er mwyn gwaredu gwastraff hen waith plwm o'u gerddi eu hunain.

title: Trigolion i dalu cost llygredd

maintext:
Image caption Pencadlys Cyngor Wrecsam
Mae rhai o drigolion dau bentref yn Sir Wrecsam wedi clywed fod disgwyl iddyn nhw dalu rhwng £2000 a £10,000 yr un i gael gwared ar blwm o'u gerddi. Mae'r plwm wedi bod yno ers 200 o flynyddoedd.
Mae 18 o berchnogion tai ym mhentrefi Coedpoeth a Brymbo, sydd yn byw ar safle hen weithfeydd plwm, wedi clywed y bydd yn rhaid iddyn nhw dalu yn rhannol am y gwaith o waredu'r gwastraff plwm.
Bydd y gwaith yn dechrau ddydd Llun nesaf, gyda Chyngor Wrecsam yn talu gweddill y gost.
Dywedodd un o'r trigolion, Julie Hinchcliffe, sydd yn byw yng Nghoedpoeth, ei bod hi a'i chymdogion yn "gwbl gandryll" am y peth.
Roedd llawer wedi derbyn gwaith ymchwil cyfreithiol ar y tir wrth brynu tai yn yr ardal, a doedd na ddim awgrym bryd hynny fod problem yn bodoli gyda hen blwm ar y tir. Ychwanegodd Mrs Hinchcliffe:
Mae'r peth yn hurt, does dim bai arnom ni, mae gennym ni bob math o bobl yma, pensiynwyr, teuluoedd gyda phlant ifanc - mae disgwyl i rai dalu £10,000. Julie Hinchcliffe, Byw yng Nghoedpoeth
"Dydi'r rheol sydd yn dweud fod yr un sydd yn gyfrifol am lygru hefyd yn talu am y gwaith glanhau ddim yn gweithio yma, gan fod yr un sydd wedi llygru wedi marw gannoedd o flynyddoedd yn ôl."
Grŵp ymgyrchu
Mae hi a thrigolion eraill o'r pentrefi wedi ffurfio grŵp ymgyrchu er mwyn pwyso ar aelodau seneddol ac aelodau'r Cynulliad, yn y gobaith o ddylanwadu ar y cyngor.
Maen nhw'n gobeithio efelychu llwyddiant trigolion Blainfield yn yr Alban oedd mewn sefyllfa debyg, ond fe lwyddodd y trigolion hynny i ddarbwyllo'r cyngor lleol a llywodraeth y DU i dalu am y gwaith.
"Mae'r peth yn hurt, does dim bai arnom ni, mae gennym ni bob math o bobl yma, pensiynwyr, teuluoedd gyda phlant ifanc - mae disgwyl i rai dalu £10,000," ychwanegodd Mrs Hinchcliffe.
Mewn datganiad, dywedodd y cynghorydd David A Bithell ar ran Cyngor Wrecsam: "Mae swyddogion wedi gweithio gyda thrigolion ers 2012 ar y mater yma ac mae'r cyngor a'r trigolion wedi talu niferoedd amrywiol i ddiheintio'r tir. Rwy'n deall rhwystredigaeth y trigolion yn llwyr ac yn gobeithio y daw atebion i'r mater yn fuan."
Mewn achosion o'r fath mae'r ddeddf yn nodi fod y cyfrifoldeb am y gwaith o lanhau y tir yn gorwedd gyda pherchenog presenol y tir. Datganiad Llywodraeth Cymru
Dywedodd Llywodraeth Cymru mewn datganiad:
"Mae'r sefyllfa yng Nghoedpoeth yn dod o dan Deddf Gwarchod yr Amgylchedd 1990, sydd yn nodi fod y "person priodol" i dalu am y gwaith o lanhau tir sydd wedi ei lygru yw'r person oedd "yn gyfrifol am neu adawodd i'r llygredd ddigwydd.
"Cyfrifoldeb yr awdurdod lleol ydi dod o hyd i'r "person priodol" ac i ddarganfod ar bwy mae'r cyfrifoldeb yn disgyn.
"Yn anffodus yn yr achos hwn nid yw'r un oedd yn gyfrifol am y llygredd yn dal mewn bodolaeth ac mewn achosion o'r fath mae'r ddeddf yn nodi fod y cyfrifoldeb am y gwaith o lanhau'r tir yn gorwedd gyda pherchennog presennol y tir.
"Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod fod y trigolion mewn sefyllfa anodd ac rydym yn parhau i gydweithio yn agos gyda Chyngor Wrecsam i sicrhau ffordd ymlaen."


description: Cyngor i werthu safle hen ysgol ym Meirionnydd am £133,000 yn llai na'i werth ar y farchnad er mwyn codi tai fforddiadwy.

title: Cyngor i werthu safle hen ysgol ar golled o £133,000


description: Teyrngedau i "dad, partner, mab a brawd cariadus" fu farw wedi gwrthdrawiad beic modur yn Sir Conwy.

title: Teyrngedau wedi marwolaeth beiciwr modur ger Llanrwst


description: Mae cyn-löwr, oedd yn debygol o fod y dyn hynaf yng Nghymru, wedi marw yn 108 oed.

title: 'Y Cymro hynaf' wedi marw


description: Péicha he'i kuñakarai Isabelina Rojas ogueraháva peteî poyvi argentina, ha he'i péicha: “Ha'e ndaha'éi beata de Paraguay, ha'e ningo beata mundo-pe”.

title: "Ha'e ndaha'éi Paraguái beat´nte, sino beatta del mundo"


description: Sco unic candidat es Emil Müller (pbd) gnü reelet i’l Grond cussagl pel circul Sur Tasna cun 277 vuschs pro üna majorità absoluta da 169 vuschs. Sco suppleanta es gnüda reeletta Nina Padrun (pbd) cun 165 vuschs.

title: Emil Müller reelet per Sur Tasna


description: Arbenigwr ar ddiogelwch Dai Davies yn dweud bod gwaith plismona yn bwysig ond yn anodd ar adegau.

title: 'Plismona yn bwysig ac yn anodd'


authors:
Llyr Edwards
Gohebydd Bbc Cymru

description: Rheolau newydd "amhoblogaidd" yn hanfodol i warchod stociau eog, medd corff amgylcheddol, ond mae ofnau y bydd rhai'n stopio pysgota.

title: Rheolau pysgota am eog: Dyfodol clybiau 'yn y fantol'


description: Rhaid gwahanu adran amaeth San Steffan, Defra, i sicrhau eglurder, oherwydd dryswch ynglŷn â phryd y mae'n cynrychioli Prydain neu Lloegr yn unig, medd CLA Cymru.

title: CLA Cymru yn galw am wahanu Defra i sicrhau eglurder

maintext:
Image caption Dywedodd Rebecca Williams, Cyfarwyddwr Cymdeithas Tirfeddianwyr Cymru, nad yw Defra'n "deall y gwahaniaeth" rhwng cynrychioli Lloegr a'r DU ar adegau
Mae yna alw am wahanu adran Llywodraeth Prydain sy'n delio â materion gwledig, er mwyn cael eglurder ar pryd mae'n cynrychioli Prydain, a phryd mae'n siarad dros Loegr yn unig.
Yn ôl Cyfarwyddwr Cymdeithas Tirfeddianwyr Cymru (CLA Cymru), man angen sefydlu corff fyddai'n mynd i'r afael â materion yn ymwneud â Lloegr yn unig.
Dywedodd Rebecca Williams y byddai gwahanu Defra - yr adran yn San Steffan sy'n gyfrifol am amaeth a'r amgylchedd - "yn gwneud pethau tipyn haws wrth symud ymlaen".
Dywedodd llefarydd ar ran Defra eu bod nhw'n "gweithio yn agos" gydag awdurdodau datganoledig ac yn cyfarfod "yn gyson".
'Diffyg parch'
Y pryder yw nad yw Defra yn aml yn gwahaniaethu rhwng materion sy'n ymwneud â Lloegr yn unig, neu sy'n cwmpasu'r holl feysydd datganoledig.
Mae Ms Williams o'r farn fod achos Defra yn enghraifft o'r cwestiynau pwysig sydd angen eu gofyn am sut mae'r DU yn mynd i weithio wedi Brexit.
Mae'n cynnig gwahanu Defra yn ddwy, gyda gweinidog yn gofalu am ffermio yn Lloegr, ac wedyn ysgrifennydd uwchben hynny fyddai'n gofalu am wledydd y DU i gyd.
Dywedodd: "Ar hyn o bryd, dyw Defra ac adrannau eraill yn San Steffan ddim yn deall y gwahaniaeth rhwng pryd maen nhw'n cynrychioli Lloegr a phryd 'ma nhw'n cynrychioli'r Deyrnas Unedig."
Ychwanegodd: "Maen nhw'n defnyddio'r ddau derm yn gymysg yn eu dogfennau, a dyw hynny ddim digon da, ddim yn dangos y parch tuag at ddatganoli sydd angen."
Yn ôl Ms Williams, dyw'r mater ddim yn un amaethyddol yn unig, ond bod amaeth "ar flaen y gad" wrth ei drafod yn agored.
'Dim ffydd yn Defra'
Yn siarad ar y Post Cyntaf, dywedodd Rheolwr Gyfarwyddwr Undeb Amaethwyr Cymru, Alan Davies bod diffyg parch tuag at y "gwahaniaeth yn amaeth a ffermio rhwng Cymru a Lloegr", gan wneud pethau'n "anoddach" wrth geisio cael sicrwydd am yr hyn fydd yn digwydd yn y dyfodol.
Er ei fod yn beirniadu'r corff, nid oedd am weld Defra yn gwahanu, ond yn hytrach y corff yn "dysgu gwers".
Ychwanegodd bod Defra yn gweld Cymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon fel "gwledydd ar wahân" a "grŵp y mae'n rhaid iddyn nhw edrych ar ôl rhywsut, ond dydyn nhw ddim yn rhan ganolog o'r trafodaethau".
"Dydy hynny ddim yn helpu creu unrhyw ffydd 'da ni bod llais Cymru a llais ffermwyr Cymru yn cael eu cydnabod yn syniadau a sylwadau Defra ar hyn o bryd ac mae'n rhaid i ni newid hynna."
Wrth ymateb i'r sylwadau, pwysleisia llefarydd ar ran Defra eu bod nhw'n trafod yn gyson gydag awdurdodau datganoledig.
Yn ôl y llefarydd mae gweinidogion wedi bod i Gymru a'r Alban o fewn y deg wythnos ddiwethaf er mwyn cynnal cyfarfodydd.
Ychwanegodd: "Cafodd mesur Egwyddorion a Llywodraethu Amgylcheddol ei ddatblygu yn dilyn trafodaethau hirfaith gyda phob gweinyddiaeth yn y DU
"Byddwn yn parhau i gydweithio er mwyn llunio polisi i amddiffyn ac i harddu ein hamgylchedd."


description: Sioe lwyfan oedd yn rhybuddio pobl ifanc rhag neidio i'r dŵr o uchder wedi cael ei chanmol gan swyddogion porthladdoedd.

title: 'Llwyddiant' sioe lwyfan am beryglon neidio i'r dŵr


description: Cyllideb y canghellor George Osborne yn "ymosodiad ar bobl ifanc", yn ôl gweinidog cyllid Llywodraeth Cymru Jane Hutt.

title: Jane Hutt: Y gyllideb yn 'ymosodiad' ar bobl ifanc


description: Cymru yn gwneud pum newid i'r tîm fydd yn wynebu'r Ariannin yn yr ail brawf taith yr haf yn Santa Fe ddydd Sadwrn.

title: Pum newid i dîm Cymru i wynebu'r Ariannin yn yr ail brawf


description: Gyrrwr a darodd yn erbyn car arall ar yr M4 gan ladd mam feichiog yn dweud nad galwadau ffôn symudol oedd yn gyfrifol am y gwrthdrawiad.

title: Galwadau ffôn 'ddim yn gyfrifol' am wrthdrawiad M4


description: Y canwr byd-enwog Bryn Terfel ymysg y Cymry ar restr Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd.

title: Anrhydeddu Bryn Terfel yn farchog


description: Mae Josh Murphy wedi ymuno â Chaerdydd am ffi o tua £11m gan arwyddo cytundeb pedair blynedd â'r clwb.

title: Caerdydd yn arwyddo yr asgellwr Josh Murphy o Norwich


description: Cais gan Lywodraeth Cymru i gynyddu nifer y seddi ar hediadau rhwng Caerdydd ac Ynys Môn wedi cael ei wrthod gan Lywodraeth y DU.

title: Gwrthod cais i ehangu hediadau rhwng Caerdydd a Môn


description: Gweinidog Trafnidiaeth Cymru yn cyhoeddi £3 miliwn ychwanegol i wario ar rwydwaith ffyrdd y gogledd gyda phwyslais ar yr A55.

title: A55: £3m ar gyfer cynnal a chadw


description: Dau Aelod Seneddol o Gymru yn ymddiswyddo o fainc flaen Llafur i fynd yn erbyn yr arweinyddiaeth ar bleidlais am Brexit.

title: Dau AS Llafur o Gymru'n gadael mainc flaen y blaid


description: Dylai rhai gwasanaethau newyddion gael cefnogaeth ariannol gan Lywodraeth Cymru, yn ôl pwyllgor Cynulliad.

title: Galw am gefnogaeth ariannol i newyddiaduraeth Cymru


description: Y Cymro alltud wnaeth ailddarganfod ei Gymreictod yn Lloegr

title: Gorau Cymro, Cymro oddi cartref?

maintext:
Image copyright Leigh Jones
Wedi ei fagu yn Sir y Fflint a gadael Cymru 10 mlynedd yn ôl roedd Cymreictod i Leigh Jones yn rhywbeth hen ffasiwn, bregus, nad oedd eisiau cymryd rhan ynddo. Ond bellach yn gweithio i label recordio yn Llundain mae ei hunaniaeth Gymreig yn bwysicach iddo nag erioed.
Mae'r gŵr o Dreffynnon wedi dechrau podlediad o'r enw Clyw Cariad Yw i rannu persbectif Cymry alltud am Gymreictod.
Mae'n egluro sut digwyddodd y trobwynt yn ei Gymreictod a pham ei fod yn credu bod angen i'r diwylliant Cymraeg edrych tuag allan a bod yn ddigon hyderus i feirniadu ei hun.
Dan fygythiad
Dafydd Iwan, paent gwyrdd, rygbi, Max Boyce, Stereophonics, Eisteddfodau - dyma oedd terfyn fy nealltwriaeth i o Gymru wrth dyfu fyny yn nyddiau Cool Cymru. Ac i fod yn hollol onest, fel 'na y bu fy mherthynas â Chymru tan yn gymharol diweddar.
Er i fi gael fy magu trwy'r Gymraeg, does gen i ddim enw Gymraeg, nag acen Gymraeg chwaith pan dwi'n siarad Saesneg; felly mae fy hunaniaeth Gymraeg wedi bod yn rhywbeth i fi frwydro i'w ddeall ers gadael Cymru.
Ond trwy nifer o ddigwyddiadau dros y blynyddoedd diweddar fe wnes i ddarganfod bod fy hunaniaeth Gymraeg i'n gryfach nag erioed er gwaetha'r ffaith i fi fyw i'r dwyrain o Glawdd Offa am ran fwya'r degawd diwethaf.
Tyfais i fyny'n meddwl bod Cymreictod yn fregus ac yn sanctaidd
Y digwyddiad cyntaf yn neffro'r hunaniaeth hon oedd ailryddhau'r albwm Mwng gan y Super Furry Animals ar y label Saesneg Domino yn 2015.
Dyma fand o'n i'n caru wrth tyfu i fyny, ond bu i'r gwleidyddiaeth a ddaeth efo'r albwm yma saethu dros fy mhen pan y'i rhyddhawyd yn 2000, pan oeddwn i'n unarddeg.
Ers y pryd 'ny, rydw i wedi dod i ddeall mai rhan fawr o'r hunaniaeth Gymraeg yw'r ffaith ei bod hi wastad o dan fygythiad.
Tyfais i fyny'n meddwl bod Cymreictod yn fregus ac yn sanctaidd. Efallai doedd gen i prin diddordeb mewn materion cyfoes Cymraeg ers i fi symud i Loegr oherwydd fy mod i'n poeni fod cenedlaetholdeb y 60au yma o hyd.
Troi'r byd Cymreig ar ei ben
Image caption Fe wnaeth ailryddhau albwm Mwng y Super Furry Animals yn 2015 achosi "daeargryn gwefreiddiol" yn ymwybyddiaeth Leigh o'i hunaniaeth.
Roedd darllen am ryddhad gwreiddiol Mwng yn agoriad llygaid i fi. Y peth amlycaf i fi oedd y ffaith bod y Furries wedi gwrthod teithio yng Nghymru i hyrwyddo'r albwm gan bod nhw ddim eisiau i'r dorf cyfan troi i fyny wedi'u gwisgo fel cennin Pedr. Fe drodd y datganiad yma fy myd Cymreig ar ei ben.
Roedd fy hunaniaeth Gymraeg i wedi bod o dan glo - wedi'i ddiogeli rhag dylanwad allanol - efallai oherwydd ei bod hi'n fregus. Fe newidiodd SFA hynny.
Wrth sylwi bod hi'n bosib bod yn feirniadol o Gymru heb i hwnna fod o reidrwydd yn negyddol, fe deimlais i ddaeargryn gwefreiddiol tu fewn i'n ymwybyddiaeth i.
...fe welais i Gymru fel cenedl â hanes a chelfyddyd gyfoethog a byw a fydd yn goroesi dim ond ar yr amod ein bod ni'n edrych tu allan i'n ffiniau...
Dydw i ddim yn meddwl am eiliad fy mod i'n camu ar dir newydd trwy "ddarganfod" hyn ond fe fuodd hwn yn gam mawr i fi'n bersonol wrth ceisio deall hunaniaeth fy hun fel rhywun sy'n byw yn un o brif ddinasoedd y byd ac yn aelod estron o gymuned lleiafrifol.
Lle fuodd Cymru'n wlad fach gyda'r angen i amddiffyn ei diwylliant rhag dylanwad allanol, yn awr fe welais i Gymru fel cenedl â hanes a chelfyddyd gyfoethog a byw a fydd yn goroesi dim ond ar yr amod ein bod ni'n edrych tu allan i'n ffiniau ac yn rhannu efo, a dysgu gan, gymuned mwy eang y byd.
Rydyn ni i gyd erbyn heddiw yn byw mewn byd wedi'w globaleiddio. Yn hytrach na'i frwydro, fe ddylsen ni cymryd mantais o'r ffaith hynny a thyfu a ffynnu fel gwlad.
Yn Llundain dwi'n gweld pobl o wahanol ddiwylliannau yn mynegi eu hunaniaeth nhw mor hyderus ond 'dyw hynny ddim yn rhywbeth chi'n weld mewn llawer o Gymry. Pam? Mae 'na lot o Gymry Cymraeg yma, ond mae'r cymdeithasu i gyd yn digwydd allan o olwg pobl. Mae'r tueddiad Cymraeg hynny o gloi ein hunain i ffwrdd yn digwydd yma hefyd.
Mae canolfan Cymry Llundain yn adnodd hynod o bwysig i bobl Cymraeg ond mae'n cuddio popeth Cymraeg o fewn y ganolfan yma. Mae lot o bobl sy'n byw yn Llundain ddim yn gwybod am Ganolfan Cymry Llundain.
Image caption Mae Canolfan Cymry Llundain ar Gray's Inn Road ond faint o bobl Llundain sy'n gwybod amdani?
...oni bach yn bryderus i gymryd rhan mewn diwylliant Cymraeg achos mae na lot o bethau sy'n eitha hen ffasiwn a 'cheesy'
Ond dwi'n meddwl fod pethau'n newid - mae na genhedlaeth ieuengach nawr, y millenials, sydd wedi tyfu fyny efo'r rhyngrwyd ac sy'n gysylltiedig efo gweddill y byd a dwi'n meddwl bod yr hyder i fynegi ein hunain a'n hunaniaeth yn dod yn ôl.
Cyn i fi sylweddoli ein bod ni'n gallu bod yn feirniadol o'n hunain dwi'n meddwl 'o'n i bach yn bryderus i gymryd rhan mewn diwylliant Cymraeg achos mae 'na lot o bethau sy'n eitha' hen ffasiwn a cheesy ac 'o'n i ddim eisiau cymryd rhan yn yr ochr hynny o bethau. Ond do'n i ddim eisiau bod yn feirniadol chwaith felly'r canlyniad oedd cymryd cam yn ôl a pheidio mynegi'r hunaniaeth hynny.
Mae'n debyg fod 2018 yn flwyddyn dda ar gyfer podlediadau Cymraeg. Mae 'na llwyth o bodlediadau Cymraeg nawr, ac roeddwn i'n gobeithio fod gen i berspectif unigryw ar Gymru a Chymreictod i'w rannu.
Mae 'na ddigonedd o Gymru Cymraeg o Sir y Fflint, neu'n byw yn Llundain, ond prin mae lleisiau'r bobl yma yn cael eu clywed yng nghyfryngau Cymru - mae Clyw Cariad Yw yn ymdrech fach gen i i gysylltu â Chymry estron ar draws y byd.


description: Cynghorwyr Ynys Môn yn ymateb yn chwyrn i'r posibilrwydd o uno'r awdurdod lleol gyda Gwynedd.

title: Ymateb ffyrnig i gynigion a fyddai'n uno Gwynedd a Môn


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Bydd Gruff Rhys, Lisa Jên Brown, Gwenno a Carys Eleri ymhlith llu o berfformwyr yn yr ail Ŵyl y Llais yng Nghaerdydd.

title: Cymry Cymraeg yn codi llais mewn gŵyl ryngwladol


description: Plentyn wedi cael eu cludo i'r ysbyty ar ôl cael eu taro gan gar yn Y Bont-faen, Bro Morgannwg brynhawn Gwener.

title: Plentyn yn yr ysbyty wedi gwrthdrawiad ym Mro Morgannwg


description: Mae beiciwr modur a gafodd ei daro gan gerbyd ar yr A5 yng Ngwynedd wedi ei barlysu, ac mae'r gyrrwr wedi ei garcharu am 18 mis.

title: Carchar am 18 mis i yrrwr am barlysu beiciwr modur


description: Undeb y GMB yn galw am drosglwyddo dŵr o ganolbarth Cymru i Lundain a de ddwyrain Lloegr i baratoi rhag cyfnodau o sychder.

title: Galw am drosglwyddo dŵr Cymru i Lundain a dwyrain Lloegr

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Fe godwyd cronfa Craig Goch i gyflenwi dŵr ar gyfer dinas Birmingham
Mae undeb y GMB yn galw am drosglwyddo dŵr o ganolbarth Cymru i dde ddwyrain Lloegr yn sgil twf ym mhoblogaeth dinas Llundain a'r ardal o'i chwmpas.
Maen nhw eisiau i Thames Water gymryd dŵr o gronfa Craig Goch ym mynyddoedd Cwm Elan a'i gludo ar hyd camlesi Cotswold er mwyn paratoi rhag cyfnodau o sychder.
Dywedodd Plaid Cymru mai Llywodraeth Cymru ddylai reoli dŵr Cymru a bod angen gwrthwynebu'r cynllun yn "ffyrnig".
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud "y byddai angen i'r cwmni dŵr ymgynghori â Chyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru".
Fe gafodd cynnig ei gymeradwyo mewn cyfarfod diweddar o Gyngres y GMB yn nodi bod "patrymau tywydd tymor hir Llundain a rhannau o dde ddwyrain a dwyrain Lloegr" yn golygu y bydd yr ardaloedd yn cael "cyfnodau o ychydig iawn o law a fydd yn arwain at gronfeydd yn brin o ddŵr.
"Mae hyn yn degybol o ddigwydd bob rhyw 20 mlynedd."
"Mae'r gyngres hefyd yn cydnabod nad oes prinder dŵr ym Mhrydain ond mae yna ddiffyg capasiti i gael y dŵr o le mae digonedd ohono i ardaloedd lle fe allai fod yn brin o bryd i'w gilydd."
'Buddiannau'r genedl o flaen elw preifat'
Mae cynnig yr undeb yn tynnu sylw at gynllun i ehangu cronfa Craig Goch, a gafodd ei hadeiladu gan ddinas Birmingham ar droad y 20fed ganrif i gyflenwi dŵr ar gyfer ei diwydiannau.
Yn ôl y GMB mae angen manteisio ar waith sy'n digwydd ar hyn o bryd i adfer camlesi ardal y Cotswolds gan ei fod yn gyfle i gludo dŵr o ganolbarth Cymru i Afon Tafwys.
Dywedodd swyddog rhanbarthol gyda'r undeb, Mick Ainsley: "Mae pobl eisiau gwybod bod eu cyflenwad dŵr yn ddiogel ac maen nhw wedi cael digon ar esgusodion pam na fedrir symud dŵr o gwmpas y wlad i le mae'r angen. Mae'n bryd i wneud iddo ddigwydd.
"Mae angen i ni roi buddiannau'r genedl o flaen elw [cwmnïau] preifat."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Os mae yna unrhyw gynigion a allai effeithio ar Gymru, byddai'n rhaid i'r cwmni dŵr gysylltu gyda Chyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru.
"Bydden ni'n disgwyl sicrwydd bod unrhyw gynnig yn mynd i'r afael ag unrhyw ystyriaethau amgylcheddol neu effaith botensial ar gyflenwadau dŵr yng Nghymru."
Image copyright Ty'r Cyffredin Image caption Dywed Hywel Williams nad lle Llywodraeth y DU nac undebau llafur yw penderfynu sut i ddefnyddio dŵr Cymru
Dywedodd AS Plaid Cymru Arfon, Hywel Williams: "Dydi hi yn bendant ddim i fyny i Lywodraeth y DU yn Llundain nac i undebau llafur unigol o ran hynny, ddweud wrth bobl Cymru be ddylid ei wneud gyda'n dŵr.
"Llywodraeth Cymru sy'n rheoli dŵr Cymru. Fe ddylai unrhyw ymgais i fargeinio un o'r adnoddau naturiol pwysicaf oddi arnom gael ei wrthwynebu'n ffyrnig.
"Os am ei gludo i Lundain a'r de ddwyrain, fe ddylai fod am bris teg. Dylai'r GMB fod yn ymwybodol fod hanes hir a phoenus yng Nghymru o ran y mater yma.
"Maen nhw yn amlwg yn sathru ar bwnc nad ydyn nhw'n ei ddeall."
Dadansoddiad ein gohebydd gwleidyddol Carl Roberts:
Yn ddamcaniaethol, pe byddai Thames Water neu unrhyw un arall eisiau derbyn dŵr o gronfa Craig Goch, fe fyddai'n rhaid iddyn nhw dalu Dwr Cymru amdano.
OND - ac mae'n ond mawr -- dyw'r sefyllfa ddim mor syml â hynny. Cyn y gallai hynny ddigwydd, fe fyddai'n rhaid i unrhyw gytundeb posib gynnwys y rheoleiddiwr, Ofwat, a bodloni llywodraethau Cymru a'r DU - sy'n rhannu'r pwerau i benderfynu dros faterion dwr yng Nghymru.
Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi dweud "os mae yna unrhyw gynigion a allai effeithio ar Gymru, byddai'n rhaid i'r cwmni dŵr gysylltu gyda Chyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru.
"Bydden ni'n disgwyl sicrwydd bod unrhyw gynnig yn mynd i'r afael ag unrhyw ystyriaethau amgylcheddol neu effaith botensial ar gyflenwadau dŵr yng Nghymru."
Dywed Dŵr Cymru eu bod "fel cwmni nid-am-elw... yn ymroddi i roi cyflenwad cyson, safon uchel i gwsmeriaid ac ein blaenoriaeth yw sicrhau ei bod yn gallu diwallu anghenion ein cwsmeriaid ein hunain heddiw ac yn y dyfodol.
"Ddylai unrhyw gynlluniau i drosglwyddo dŵr o Gymru i rannau eraill o'r DU ond gael eu hystyried os mae o fudd i gwsmeriaid yng Nghymru."
Rwy'n cael ar ddeall pe byddai gofynion pellach am ddŵr o Craig Goch yna fe fyddai'n rhaid i Dŵr Cymru fuddsoddi i gynyddu maint y gronfa.
Felly mae nifer o faterion sydd angen eu datrys - dyw hi ddim yn broses syml.


description: Mae eglwys eiconig yn Aberdâr wedi derbyn dros £50,000 gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri i'w thrawsnewid yn adnodd cymunedol.

title: £50,000 i drawsnewid eglwys yn Aberdâr


description: Cyngor Sir Y Fflint yn ystyried cael gwared â chludiant am ddim i ysgolion Cymraeg a rhai crefyddol i arbed arian fyddai'n 'ergyd farwol' medd mudiad hybu'r iaith.

title: Dileu cludiant am ddim yn 'ergyd farwol' os yn digwydd


description: Swyddogion iechyd yn cynnig sgrinio yn dilyn tri achos o E.coli mewn teulu yn Sir Conwy.

title: Cynnig sgrinio rhagofalus ar ddau safle gofal plant


description: Rhubudd i ysgolion Gwynedd eu bod yn cadw gormod o arian wrth gefn, gyda rhai yn cadw hyd at £270,000.

title: Ysgolion Gwynedd yn 'cadw gormod' o arian yn ôl


description: Gallai taclo problemau iechyd meddwl yn y gweithle arwain at gynnydd mewn cynhyrchiant a llai o ddiwrnodau o salwch gweithwyr yn ôl arbenigwyr.

title: Ymgais i daclo problemau iechyd meddwl yn y gweithle


description: Math Roberts o Gwm-y-Glo yw enillydd Medal Gyfansoddi Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2018.

title: Math Roberts yn cipio'r Fedal Gyfansoddi


description: Heddlu'r Gogledd yn cadarnhau fod dyn wedi marw dyddiau ar ôl bod mewn damwain ffordd ger Cerrigydrudion.

title: Dyn yn marw wedi damwain ar yr A5 ger Cerrigydrudion


description: Ydych chi'n hoffi odli? Wel, rhowch gynnig ar ein cwis ni!

title: Cwis: Gorffennwch yr odl


description: Dros 150 o bobl yn bresennol mewn cyfarfod cyhoeddus i drafod pla o bryfed sydd wedi bod yn poenydio trigolion ardal Llanelli.

title: Cyfarfod cyhoeddus yn Llanelli i drafod pla pryfed


description: Profiad y newyddiadurwraig o geisio ad-ennill iaith ei mam-gu

title: Rebecca John: Y Gymraeg a fi - mae'n bersonol

maintext:
Mae Rebecca John yn wyneb cyfarwydd i wylwyr newyddion Saesneg BBC Cymru.
Ond efallai nad ydych chi'n ymwybodol fod Rebecca yn ddysgwr Cymraeg.
Yma, mae'n ceisio egluro ei pherthynas â'r Gymraeg a'i hymdrech i ad-ennill iaith ei mam-gu.
Image copyright Rebecca John Image caption Rebecca gyda'i chydweithiwr yn y BBC, a'r cyd-ddysgwr Cymraeg, Derek Brockway, yn mwynhau yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau 2015
Ffrogiau perffaith, lliwgar, gyda hetiau, bagiau llaw a menig i gyd-fynd. Nid y briodas frenhinol, ond Capel Calfaria yng Nghlydach yn y saithdegau.
Ro'n i yna gyda fy mam-gu Mary John, cyn-athrawes gynradd a Chymraes Cymraeg.
Mi ges i'n syfrdanu gan y gwisgoedd Sul gorau: Ro'n nhw'n edrych fel sêr Hollywood i fi. Ro'n i'n dwli ar sŵn yr iaith felodaidd a'r emynau, ond yr unig broblem oedd, bo' fi'n deall dim ond ychydig o eiriau ar y pryd, fel Iesu, Duw, yn oesoedd ac Amen!
Wnes i fwynhau'r profiad, ac roedd pawb yn hyfryd i fi, ond ro'n i'n teimlo fel dieithryn, achos do'n i ddim yn gallu deall llawer.
O ran y Gymraeg, dydy be' ddigwyddodd yn fy nheulu i ddim yn anghyffredin, yn anffodus.
Roedd fy mam-gu a nhad-cu yn siarad Cymraeg â fy nhad i, David, ond stopion nhw pan ddechreuodd e yn yr ysgol gynradd Saesneg yn Nghwm Ogwr.
Doedd dim ysgol Gymraeg yna ar y pryd, yn y pedwardegau, ac ro'n nhw'n poeni byddai fe'n drysu. Felly collodd fy nhad ei Gymraeg ar ôl hynny mwy neu lai, yn anffodus.
Image copyright Rebecca John Image caption Rebecca a'i thad ar ddiwrnod ei phriodas ym mis Gorffennaf 2008. Bu farw David flwyddyn yn ddiweddarach o ganser y brostad
Aeth fy chwaer hŷn, Juliet, a fi i ysgolion Saesneg ym Mhenybont-ar-Ogwr. Roedd hi yn yr un flwyddyn academaidd yn Ysgol Brynteg â Phrif Weinidog Cymru, ac roedd Carwyn Jones yn un o ddim ond ychydig o Gymry Cymraeg yn yr ysgol.
Dwi wedi dwli ar ieithoedd ers i mi fod yn blentyn. Wnes i gymryd gymaint o ieithoedd ar gyfer Lefel O (Ffrangeg, Almaeneg, Lladin yn yr ysgol, a Sbaeneg tu fas i'r ysgol yng Ngholeg Penybont). Wnes i Lefel O Cymraeg tu fas i'r ysgol, flwyddyn yn gynnar.
Roedd fy nhiwtor, Jennice Jones, yn ffrind i'r teulu, ac roedd hi'n hyfryd iawn. Blynyddoedd yn gynt roedd hi wedi bod yn athrawes Gymraeg yn ysgol Secondary Modern Nantymoel, pan oedd fy nhad-cu Cliff 'Pop' John yn brifathro yna. Llysenw'r ysgol oedd Pop John's Academy ar y pryd.
Wyneb y Gymraeg ym Mhenybont oedd Jennice. Erbyn hynny, roedd hi wedi ymddeol ac yn rhoi gwersi Cymraeg i bobl fel fi, pan nad oedd hi'n chwarae golff, neu'n gweithio yn ei siop Gymraeg, Siop yr Hen Bont. Perthynas i'r darlledwr Garry Owen oedd Jennice, ac athrawes ardderchog.
Dylwn i fod wedi cario ymlaen i wneud Lefel A Cymraeg, ond wnes i Ffrangeg, Almaeneg a Saesneg yn lle, ac wedyn fe wnes i astudio Ffrangeg ac Almaeneg ym Mhrifysgol Caergrawnt.
Pan ddes i nôl i Gymru, ar ôl gwneud cwrs ôl-raddedig Newyddiaduriaeth yn Leeds, ro'n i'n benderfynol o ddysgu Cymraeg yn ôl ar gyfer fy nheulu.
Image copyright Rebecca John Image caption Tad-cu a mam-gu Rebecca - Cliff a Mary John. Gwnaeth eu penderfyniad i beidio siarad Cymraeg â'u mab siapio bywyd eu hwyres
Wnes i amryw o gyrsiau i oedolion, yn dechrau gyda Wlpan, ac wedyn llawer mwy. Ro'n i'n ystyried dechrau Lefel A Cymraeg fel oedolyn, ond roedd rhaid i fi symud o gwmpas Cymru fel gohebydd newyddion ar gyfer BBC Wales Today. Felly stopiais i fynd i wersi amser maith yn nôl nawr, tua 2001.
O ran dysgu'r Gymraeg, dwi'n teimlo fy mod wedi cyrraedd rhyw lefel gwastad ac mae gwneud cynnydd pellach wedi bod yn boenus o araf.
Dwi ddim yn ymarfer yn ddigon aml, achos dwi ddim yn gwybod popeth a does gen i ddim lot o amser sbâr i ddysgu geiriau ayyb. Felly dwi'n siarad gormod o Saesneg yn y gwaith, a does llawer o bobl ddim yn gwybod bo' fi'n siarad Cymraeg o gwbl.
Mae'n gylch dieflig i rywun fel fi: dipyn o berffeithydd sydd wedi astudio ieithoedd. Dwi'n teimlo fel na ddylen i siarad Cymraeg â phobl CYN i fi ddysgu popeth yn Modern Welsh gan Gareth King, a'r Geiriadur Mawr!
Image caption Wyneb cyfarwydd ar deledu BBC Cymru. Mae Rebecca yn clywed llawer o Gymraeg yn yr ystafell newyddion
Er hynny, dwi'n lwcus achos dwi'n clywed Cymraeg trwy'r dydd yn y gwaith a dwi'n deall bron popeth. Dwi'n clustfeinio'n rhugl!
Hefyd dwi'n gwrando ar BBC Radio Cymru ac ar yr ap ardderchog Say Something in Welsh. Felly dwi'n gwneud pethau i wella, ond mae rhaid i fi wneud llawer mwy.
Dwi byth yn gwybod beth i ysgrifennu ar y Cyfrifiaid am yr iaith Gymraeg. "A allwch ddeall, siarad, darllen neu ysgrifennu Cymraeg?" Mae'r cwestiwn yn rhy llydan i fi, achos dwi'n gallu deall, siarad a darllen peth Cymraeg, ond dwi ddim fel Huw Edwards neu Vaughan Roderick, yn anffodus, o ran y Gymraeg!
Image copyright Rebecca John Image caption Yn ffodus, mae llawer o adnoddau sy'n gallu helpu dysgwyr
Dwi'n aelod o Gôr y Gleision ers wyth mlynedd, ac mae hyn yn helpu fi gyda'r Gymraeg, achos mae llawer o aelodau yn siarad Cymraeg, a 'dyn ni'n canu yn Gymraeg yn aml hefyd.
Ym mis Ebrill wnaethon ni gymryd rhan yng Ngŵyl Gymreig Ontario yng Nghanada. Roedd y Gymanfa Ganu yn Kingston yn atgoffa fi o Gapel Calfaria. Ro'n i'n gallu deall llawer mwy o Gymraeg wrth gwrs nag yn y saithdegau, ac ro'n i'n teimlo llai fel dieithryn.
Image caption Enillodd Côr y Gleision yr ail wobr yn y gystadleuaeth Côr Cymysg dros 45 mewn nifer yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau yn 2015
Dwi'n rhyfeddu'n aml ble dwi ar y 'sbectrwm Gymraeg', a sut gwnaeth penderfyniad fy mam-gu a nhad-cu, i stopio siarad Cymraeg â fy nhad, newid fy mywyd i hefyd.
Mae fy lleoliad i ar y sbectrwm wedi newid, ond mae 'na ffordd i fynd o hyd. Hoffen i wneud cwrs dwys, i gynyddu fy hyder i ddechrau siarad yn fwy aml.
Ym mis Awst dwi'n gweithio yn yr Eisteddfod ac mae'n côr ni'n cystadlu yna am y trydydd tro. Pan fydda i ar y llwyfan, bydda i'n meddwl am fy mam-gu o Glydach, ac am yr emynau Cymraeg yn ei chapel.
Dwi'n siŵr byddai hi wedi bod yn browd.


description: Cyhuddiadau a bygythiadau ar-lein gan rieni yn rhoi "pwysau annheg" ar athrawon, yn ôl undeb yr NEU.

title: Sylwadau ar-lein yn rhoi 'pwysau annheg' ar athrawon


authors:
Gareth Charles
Gohebydd Rygbi Bbc Cymru

description: Gohebydd rygbi BBC Cymru, Gareth Charles, sy'n edrych ymlaen at her y Saeson

title: Blog Charlo: 'Tîm cyffredin yw Lloegr'

maintext:
Image copyright Getty Images
Dyna ni te, ma' pawb eisoes yn estyn am eu copi o gân Kelly Jones, 'As long as we beat the English...'!
Ond tro 'ma, efallai bod 'na wirionedd yn y geiriau achos dim ond curo'r Saeson sydd ishe - sdim ots o faint, sdim hyd yn oed ots shwt! A dyna ddiwedd ar y dadlau am y tro am y fath o gêm mae Cymru'n chwarae ar y funud.
Dim ond curo Ffrainc wnaethon ni mewn gêm arall heb ormod o safon yn ein gêm ddiwetha'.
Doedd Cymru ddim mewn unrhyw beryg o golli ar unrhyw adeg - nhw oedd y tîm gorau o bell ac fe ddylen nhw fod wedi gwneud y gêm yn saff cyn yr egwyl, ond unwaith eto doedd gan Gymru ddim digon o amrywiaeth i dorri llinell amddiffynnol niferus a threfnus.
Bydd awyrgylch Twickenham yn heriol ac atgof Cwpan y Byd mor fyw ym meddyliau sawl chwaraewr
Roedd elfen anferth o lwc i unig gais George North ond mae angen hynny weithiau, ac unwaith eto y gallu i amddiffyn am gyfnodau maith heb ildio oedd sylfaen buddugoliaeth Cymru.
Roedd hi'n braf gweld Alex Cuthbert yn chware'i ran yn yr elfen honno i ail-adeiladu'i hyder achos prin, os nad dim, oedd y cyfle gafodd e'n ymosodol.
Oriog oedd y sgrym - ambell un yn wych, ambell un yn gwegian a heb os bydd Lloegr yn targedu'r elfen hon. Ond pa mor gyfreithlon yw sgrym Lloegr? Mae popeth yn dibynnu ar ddehongliad y dyfarnwr.
Cymru reolodd yr awyr gyda Dan Biggar a Liam Williams yn wych ond bydd rhaid bod tri ôl Cymru'n wyliadwrus achos mae dilyn y gic uchel ac ennill meddiant neu giciau cosb yn rhan annatod o gêm Lloegr.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd Dan Biggar yn amlwg iawn yn yr awyr yn erbyn Ffrainc
Rhan fawr arall o'u gêm yw gyrru drwy'r sgarmesu, ac mae hyn yn bryder o ystyried nad yw'r bêl mae Gareth Davies wedi cael yn aml o'r safon na'r cyflymder mae angen i'w defnyddio i greu cyfleon.
Un peth sydd wedi bod yn amlwg yn y bencampwriaeth yw bod Cymru yn dîm, yn uned, yn garfan sefydlog sy'n hen gyfarwydd â'i gilydd ac yn hen gyfarwydd â'r patrwm a'r ymroddiad disgwyliedig.
Mae pawb yn ymwybodol o rôl pob unigolyn ac yn hyderus bod pawb yn gallu chwarae'i rhan o fewn y patrwm cyflawn. Y cwestiwn mawr yw a yw'r weledigaeth ehangach a'r athroniaeth yn ddigon i guro'r goreuon?
'Tîm cyffredin yw Lloegr'
Yw Lloegr ymhlith y goreuon? Na - tîm cyffredin yw Lloegr sy'n dal i ddatblygu dan ofal Eddie Jones, ac efallai bod y ffaith bod tîm mor gyffredin o fewn cyrraedd y Gamp Lawn yn dweud cyfrolau am safon y gystadleuaeth drwyddi draw eleni.
Ond mae Billy Vunipola yn arf a Jonathan Joseph, Mike Brown a Jack Nowell yn beryg ond mae lot o waith gan Eddie Jones i wneud cyn ei fod e'n agos at y cynnyrch cyflawn mae'n anelu ato. Mae Lloegr yn bwerus ac yn drefnus ac yn tyfu gyda phob gêm.
Bydd awyrgylch Twickenham yn heriol ac atgof Cwpan y Byd mor fyw ym meddyliau sawl chwaraewr na fydd ishe geiriau Eddie Jones na Warren Gatland i danio'r emosiynau.
Nawr 'te, pawb da'i gilydd: "As long as we......"
Image caption Fydd Kelly Jones a'r Cymry'n canu ar ôl y gêm yn erbyn Lloegr?
Am fwy o straeon ewch i'n is-hafan Pencampwriaeth y Chwe Gwlad.


description: Capten tîm pêl-droed Cymru, Ashley Williams yn cyhoeddi ei fod wedi dioddef gwasgfa ar ei ysgyfaint yn ystod y gêm gyfeillgar yn erbyn Mecsico ddydd Mawrth.

title: Ashley Williams yn dioddef gwasgfa ar ei ysgyfaint


description: Heddlu Gwent yn cyhoeddi mai dyn 61 oed o Lundain fu farw wedi damwain ar yr M4 ger Casnewydd ddydd Mercher.

title: Heddlu'n cyhoeddi enw dyn fu farw wedi dawmain ar yr M4


description: Dioddefwyr camdriniaeth ddomestig yn galw am weddnewid llysoedd teulu, gan honni bod ofn a chamdriniaeth yn parhau yn ystod achosion.

title: Dioddefwyr camdriniaeth eisiau newid llysoedd teulu