description: Teyrngedau wedi eu rhoi i gyn chwaraewr pêl-droed rhyngwladol sydd wedi marw yn 92 oed.

title: Colli cyn bêl-droediwr rhyngwladol

maintext:
Image copyright Other Image caption Enillodd Syd Thomas bedwar cap i Gymru
Mae teyrngedau wedi eu rhoi i gyn chwaraewr pêl-droed rhyngwladol sydd wedi marw yn 92 oed.
Roedd Syd Thomas yn byw ym Machynlleth, lle cafodd ei eni a'i fagu.
Chwaraeodd i Fulham rhwng 1939 a 1950 ac enillodd bedwar cap i Gymru rhwng 1947 a 1948.
Cafodd rhai o'i atgofion eu cyhoeddi mewn llyfr gan yr hanesydd lleol, David Wyn Davies.
Dywedodd Mr Wyn Davies: "Roedd yn ddyn hynod ddymunol.
"Roedd yn eithaf anodd i gael manylion am ei fywyd pêl-droed allan ohono oherwydd roedd yn ddyn mor ddiymhongar".
Fe gafodd Syd ei eni yn 1919 ac arwyddodd i Fulham yn 1938 ar ôl i reolwr y clwb, Jack Peart, ei wylio yn chwarae gêm gartref i Fachynlleth.
Pencampwriaeth
Ond amharwyd ar ei yrfa fel pêl-droediwr oherwydd yr Ail Ryfel Byd.
Image copyright Other Image caption Bu'n rhaid i Mr Thomas ymddeol oherwydd y diciáu yn 1951
Ond ar ôl iddo adael yr Awyrlu ar ddiwedd y rhyfel chwaraeodd ei gêm gyntaf i Fulham yn 1946 a bu'n aelod o'r tîm enillodd bencampwriaeth yr ail adran yn 1948-49.
Arwyddodd Syd i Bristol City am £9,000 yn 1950, yr un tymor ag y chwalodd y Cymro, Trevor Ford, y record am daliad trosglwyddo ym Mhrydain - pan symudodd o Aston Villa i Sunderland am £30,000.
Enillodd ei gap cyntaf dros ei wlad yn erbyn Lloegr ym mis Hydref 1947.
Yn y gêm honno chwaraeodd yn erbyn rhai o'r blaenwyr mwyaf enwog fu'n chwarae i Loegr erioed, Stanley Matthews, Tommy Lawton, Stan Mortenson, Wilf Mannion, a Tom Finney.
Image copyright PA Image caption Chwaraeodd Syd Thomas yn erbyn Stanley Matthews
'Cyflym iawn'
Pan gafodd ei gofiant ei gyhoeddi ym mis Ebrill 2011, dywedodd mab Mr Thomas, Clive: "Mae fy nhad wedi dweud wrtha i i'r gêm yn erbyn Lloegr ym Mharc Ninian o flaen 60,000 fynd heibio mewn fflach a dyw e ddim yn cofio llawer am wynebu chwaraewyr fel Stanley Matthews a Billy Wright.
"Ond mae e wastad yn chwerthin pan mae pobl yn sôn am ddulliau ymarfer chwaraewyr modern.
"Mae fy nhad yn cofio mai'r unig ymarfer wnaeth tîm Cymru cyn y gêm yn erbyn Lloegr oedd loncian o amgylch eu gwesty ym Mhorthcawl.
"Does dim rhyfedd fod Cymru wedi colli 3-0.
"Er mai dim ond pum troedfedd a phum modfedd ydyw o ran taldra, yn ôl pob sôn, roedd e'n gyflym iawn ac rwy'n siŵr mai dyna un o'r rhesymau pam y cafodd ei ddewis i chwarae dros Gymru," meddai ei fab y llynedd.
Yn 1951 bu'n rhaid i Syd ymddeol o'r gêm oherwydd y diciáu.
Ar ôl gwella dychwelodd i Fachynlleth lle bu'n gweithio fel pobydd tan ei ymddeoliad yn 1987.
Bu farw yn gynharach y mis hwn ac roedd ei angladd ddydd Iau.


description: Perfformiad cyntaf o oratorio newydd yn y Gymraeg, Gair Ar Gnawd.

title: Cyfle i glywed oratorio newydd yn y Gymraeg

fasttext_language: cy


description: Nia Thomas yn holi Ian Gwyn Hughes

title: Gêm i gofio y cyn-reolwr Gary Spedd


description: Ers rhai blynyddoedd bellach, mae ffermwyr wedi bod yn poeni am brinder cneifwyr. Oherwydd hynny mae llawer o berchnogion diadellau bach eisiau mynd ati i ddysgu cneifio'r defaid eu hunain efo gwellaif yn hytrach na pheiriant. Mae'r bwrdd marchnata gwlân nawr yn trefnu cyrsiau ychwanegol yn ystod mis Mai a Mehefin i gynnig hyfforddiant yn y grefft.

title: Dysgu sut i gneifio defaid


description: Rhywfaint o welliant ym mherfformiad unedau brys ar hyd Cymru, yn ôl y ffigyrau diweddaraf gan y Gwasanaeth Iechyd.

title: Gwelliant ym mherfformiad unedau brys ar hyd Cymru


description: Mam yn rhoi blas o heriau a phleserau bywyd gyda phlentyn awtistig a pham bod angen i rieni gael mwy o ddweud wrth ddyfeisio cynllunau gofal.

title: Cath Dyer yn sôn am ei merch sydd ag awtistiaeth


description: Dyn wedi ei garcharu am gyfnod amhenodol wedi iddo geisio herwgipio myfyrwraig 19 oed dair wythnos ar ôl iddo gael ei ryddhau o'r carchar.

title: Carcharu am gyfnod amhenodol


description: Madaxweynaha Koonfur Afrika, Cyril Ramaphosa, ayaa todobaadkan waxa uu magaalada Johannesburg ku qabanayaa shir laba maalmood socon doona oo loogaga hadlayo sidii loo dardar gelin lahaa hababka shaqo abuurka ee dalkaasi.

title: Shir diiradda lagu saarayo shaqa la'aanta hay'sata dhalinyarda oo lagu qabanayo Johannesburg


description: Aelodau undeb Unite yng Ngwasg Gomer yn mynd ar streic hanner diwrnod ddydd Mercher.

title: Aelodau Unite Gomer ar streic am hanner diwrnod


description: Heddlu sy'n ymchwilio i lofruddiaeth mewn maes carafanau yn Sir Gaerfyrddin yn cau gorsaf drenau Abertawe wrth chwilio am unigolyn "peryglus".

title: Heddlu'n cau gorsaf Abertawe wrth chwilio am ddyn 'peryglus'


description: Arbenigwyr yn dweud eu bod yn paratoi i ddechrau'r gwaith o symud disel oddi ar fwrdd llong cargo yng ngogledd Cymru.

title: Dechrau clirio'r tanwydd o long yn Llanddulas


description: Anrhydeddu goreuon y byd ffilm a theledu yn seremoni BAFTA Cymru 2018.

title: BAFTA Cymru 2018: Gwobrwyo goreuon byd ffilm a theledu

maintext:
Mewn seremoni llawn rhwysg yn Neuadd Dewi Sant, Caerdydd mae goreuon y byd ffilm a theledu yn cael eu gwobrwyo yn seremoni BAFTA Cymru 2018.
Eleni Un Bore Mercher/Keeping Faith a Born to Kill sydd ar frig y rhestr enwebiadau wrth iddynt dderbyn chwe enwebiad yr un.
Image copyright Sioned Birchall Image caption Ioan Gruffudd yn cyrraedd y seremoni yng Nghaerdydd nos Sul
Mae dwy raglen arall sydd wedi ymddangos ar S4C wedi derbyn nifer o enwebiadau sef Bang a Craith.
Mae Ioan Gruffudd ymhlith y rhai sydd wedi'u henwebu yng nghategori yr actor gorau am ei ran fel Andrew Earlham yn Liar.
Yng nghategori'r cyflwynydd gorau cafodd y gyflwynwraig Beti George ei henwebu am ei rhan yn y rhaglen Beti George: Colli David. Enillydd y categori oedd Gareth Thomas yn Alfie v Homophobia: Hate in the Beautiful Game.
Yr enillwyr hyd yma a'r rhai sydd wedi cael eu henwebu:
CYFLWYNYDD
GARETH 'ALFIE' THOMAS yn Alfie v Homophobia: Hate in the Beautiful Game
TLWS SIÂN PHILLIPS
LINDY HEMMING - dylunydd gwisgoedd. Mae ei gwaith mwyaf diweddar yn cynnwys Wonder Woman a Wonder Woman 1984, ffilmiau Paddington a Casino Royale.
GWOBR CYFRANIAD EITHRIADOL I DELEDU
MAVIS NICHOLSON - daw Mavis o Gastell-nedd yn wreiddiol ac mae'n adnabyddus fel cyflwynydd sioe sgwrsio benywaidd cyntaf y DU. Mae ei chyfweliad â'r canwr David Bowie ym mis Chwefror 1979 yn cael ei ystyried yn o'r cyfweliadau gorau â'r canwr.
ACTOR
IOAN GRUFFUDD fel Andrew Earlham yn Liar
JACK ROWAN fel Sam yn Born to Kill
MARK LEWIS JONES fel Steve Baldini yn Keeping Faith/Un Bore Mercher
RHODRI MEILIR fel Dylan Harris yn Craith
ACTORES
AMANDA MEALING fel Connie Beauchamp yn Casualty
ANNES ELWY fel Beth March yn Little Women
EVE MYLES fel Faith Howells yn Keeping Faith/Un Bore Mercher
GWYNETH KEYWORTH fel Megan yn Craith
RHAGLEN BLANT
CIC
DEIAN A LOLI
TITSH
DYLUNIO GWISGOEDD
SARAH-JANE PEREZ ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
SIAN JENKINS ar gyfer Reqiuem
ZOE HOWERSKA ar gyfer Bang
CYFARWYDDWR: FFEITHIOL
IAN MICHAEL JONES ar gyfer Frank Lloyd Wright: The Man Who Built America
JAMES HALE ar gyfer Hidden Cardiff with Will Millard
LAURA MARTIN-ROBINSON a CLAIRE HILL ar gyfer Richard and Jaco: Life with Autism
MOLLY-ANNA WOODS ar gyfer Sweet Sixteen: A Transgender Story
CYFARWYDDWR: FFUGLEN
BRUCE GOODISON ar gyfer Born to Kill
GARETH BRYN ar gyfer Craith
PHILIP JOHN ar gyfer Bang
EUROS LYN ar gyfer Kiri
GOLYGU
DAFYDD HUNT ar gyfer Bang
JOHN RICHARDS ar gyfer Born to Kill
MADOC ROBERTS, JOHN PARKER a DAFYDD HUNT ar gyfer Warship
SARA JONES ar gyfer Craith
RHAGLEN ADLONIANT
ONLY MEN ALOUD IN BOLLYWOOD
SALON
SIR GARETH EDWARDS AT 70
UCHAFBWYNTIAU EISTEDDFOD GENEDLAETHOL 2017
CYFRES FFEITHIOL
CERYS MATTHEWS A'R GOEDEN FALED
EXTREME WALES WITH RICHARD PARKS
ONE BORN EVERY MINUTE
SURGEONS: AT THE EDGE OF LIFE
GÊM
LATE SHIFT
NEWYDDION A MATERION CYFOES
WALES INVESTIGATES
WEEK IN WEEK OUT
NEWYDDION 9 YMOSODIAD MANCEINION
CERDDORIAETH WREIDDIOL
AMY WADGE / LAURENCE LOVE GREED ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
SAMUEL SIM ar gyfer Born to Kill
SIMON JONES ar gyfer Stella
FFOTOGRAFFIAETH A GOLEUO
SAM CARE ar gyfer Born to Kill
STEVE LAWES ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
STUART BIDDLECOMBE ar gyfer Craith
FFOTOGRAFFIAETH FFEITHIOL
ALED JENKINS ar gyfer Y Ditectif
HUW TALFRYN WALTERS ar gyfer Frank Lloyd Wright: The Man Who Built America
LUKE PAVEY ar gyfer The River Wye with Will Millard
FFILM FER
BEDDGELERT
FIRE IN MY HEART
HELFA'R HELI
NECKFACE
RHAGLEN DDOGFEN UNIGOL
CHARLOTTE CHURCH - INSIDE MY BRAIN
HIDDEN CARDIFF WITH WILL MILLARD
RHOD GILBERT: STAND UP TO SHYNESS
RICHARD AND JACO: LIFE WITH AUTISM
SAIN
JOHN MARKHAM ar gyfer Band Cymru 2018
TÎM CYNHYRCHU ar gyfer Kiri
TÎM CYNHYRCHU ar gyfer Stella
DRAMA DELEDU
BANG
BORN TO KILL
PARCH
AWDUR
JEFF MURPHY ar gyfer Hinterland
MATTHEW HALL ar gyfer Keeping Faith/Un Bore Mercher
ROGER WILLIAMS ar gyfer Bang
Mae'r seremoni yn cael ei chyflwyno gan Huw Stephens.


description: Maxkamad uu fadhigeedu yahay caasimadda dalka Hindiya ee Delhi ayaa fasaxday wariye caan ah oo soo tabin jiray musalsalka dambiyada Telefishinka, kaasoo xukun loogu riday inuu dilay xaaskiisa sannadkii 2000.

title: Maxkamad ku taalla Hindiya oo cafis u fidisay nin lagu eedeeyey inuu dilay xaaskiisa


description: Magaalo ku taalla gobolka Minnesota ayaa dadka deggan uga digtay in aysan ka welwelin shimbiro u muuqda inay sakhraansan yihiin oo magaalada ku soo dhacaya.

title: Magaalo ku taalla Minnesota oo dadka uga digtay Shimbiro


description: Y Cymro Dewi Griffiths yn dychwelyd i rasio Hanner Marathon Caerdydd, ble bydd 25,000 o redwyr yn cymryd rhan.

title: Dewi Griffiths yn dychwelyd i Hanner Marathon Caerdydd

maintext:
Image caption Fe wnaeth Dewi Griffiths golli allan ar le yng Ngemau'r Gymanwlad oherwydd anaf
Bydd y Cymro Dewi Griffiths yn dychwelyd i rasio yn Hanner Marathon Caerdydd ddydd Sul, wrth i'r ras gael ei chynnal am y 15fed tro.
Fe fydd Griffiths yn gobeithio am berfformiad da yn y ras elît, yn dilyn anaf wnaeth ei gadw allan o Gemau'r Gymanwlad.
Bydd 25,000 yn rhedeg y brif ras yn nigwyddiad chwaraeon torfol mwyaf Cymru.
Yn ogystal â'r rhedwyr, mae disgwyl 80,000 o gefnogwyr ar strydoedd y brifddinas, lle mae dros 20 o ffyrdd ynghau ar gyfer y digwyddiad.
Daw wrth i ymchwil gan Brifysgol Caerdydd awgrymu bod cystadleuwyr yn gwario dros £2m yn y ddinas dros y penwythnos.
Yn ogystal â bod yn ddigwyddiad elusennol mwyaf Cymru, bydd athletwyr o 18 gwlad yn cystadlu ym Mhencampwriaeth Hanner Marathon y Gymanwlad am y tro cyntaf.
Image copyright Getty Images
Ai hon fydd blwyddyn Dewi Griffiths?
Bydd y Cymro Dewi Griffiths hefyd yn gobeithio am berfformiad da arall eleni, ar ôl rhedeg ei amser gorau dros hanner marathon y llynedd - 1:01.33 - a gorffen yn bedwerydd.
Er iddo fethu llawer o'r tymor rasio eleni drwy anaf, dywedodd y rhedwr bod Hanner Marathon Caerdydd yn un mae'n "edrych ymlaen at ddod 'nôl ati bob tro".
"Ers i mi ddechrau rhedeg eto ddechrau'r haf, dyma'r ras o'n i'n edrych ymlaen ati, a dwi moyn gwneud yn dda i'n hun ac yng nghrys Cymru," meddai.
"Mae safon y ras wedi bod yn uchel iawn gyda rhai o athletwyr gorau'r byd yn cystadlu dros y blynyddoedd diwethaf, a gyda'r elfen ychwanegol o Hanner Marathon y Gymanwlad mae elfen y timoedd yn ychwanegu ato.
"Bydd pawb moyn rhedeg ar eu gorau i'r crys maen nhw'n gwisgo, a dwi'n siŵr fydd tîm Cymru'r un fath."
Image copyright Getty Images Image caption Eleni oedd yr ail dro i Dewi Griffiths golli allan ar gystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad
Fe wnaeth yr anaf gadw Griffiths allan o Gemau'r Gymanwlad yn Awstralia ddechrau'r flwyddyn, ond mae'n credu bod cyfle ganddo i ennill ras y dynion.
"O ystyried popeth 'dwi 'di bod drwyddo eleni, yna byddai cael unrhyw le'n agos at fy amser gorau personol yn wych," meddai.
"Dwi ddim yn ofnadwy o bell o hynny, ond gyda phob ras 'dwi'n gwneud 'dwi'n teimlo'n fwy hyderus, felly pwy a ŵyr beth all ddigwydd ar y diwrnod yng Nghaerdydd gyda'r holl gefnogaeth."
Hanner Marathon Caerdydd
25,000 o redwyr;
Tua 28,000 cam i gwblhau'r cwrs 13.1 milltir;
115,000 o boteli dŵr, 20,000 banana a 18,000 gel egni;
800 o wirfoddolwyr;
Dros 20 o ffyrdd ynghau yn y brifddinas.
Eto eleni bydd y ras yn dechrau y tu allan i Gastell Caerdydd cyn mynd heibio Stadiwm Dinas Caerdydd ar y ffordd i Benarth a dros y morglawdd i'r bae.
Yna bydd y rhedwyr yn anelu'n ôl tua'r ddinas cyn troi at Y Rhath ac yna Cathays i orffen ger Neuadd y Ddinas.
Bydd rhai o athletwyr gorau'r byd yn rhedeg y ras eto eleni, gan gynnwys John Lotiang ac Edith Chelimo o Kenya - wnaeth osod recordiau'r dynion a'r menywod i'r cwrs y llynedd.
Cyfyngiadau i deithwyr
Mae disgwyl i Gaerdydd fod yn brysur iawn dros y penwythnos a bydd llawer o ffyrdd canol y ddinas ynghau trwy gydol y diwrnod.
Mae'r rhain yn cynnwys Heol y Gogledd, Ffordd y Brenin, Heol Ddwyreiniol y Bont-faen a Heol Column.
Am yr holl fanylion am y trefniadau teithio ewch i wefan Cyngor Caerdydd.


description: Tri o bobl yn y ddalfa ac un wedi ei ryddhau bellach wrth i blimsyn ymchwilio i'r farwolaeth ar faes carafanau.

title: Llofruddiaeth Pentywyn: Arestio mwy


description: Perchennog cwmni bysiau o Wynedd a'i dri mab yn euog o dwyllo.

title: Express Motors: Dyn a thri mab yn euog o dwyllo

maintext:
Image copyright Google
Mae pedwar dyn wedi eu cael yn euog o dwyllo degau o filoedd o bunnoedd o arian cyhoeddus drwy hawlio taliadau am deithiau ffug.
Fe wnaeth rheithgor yn Llys y Goron Caernarfon, a fu'n ystyried y rheithfarn am dros dri diwrnod, benderfynu fod Eric Wyn Jones, 77 oed, a thri o'i feibion yn euog o'r twyll.
Roedd Jones a'i feibion, Ian Wyn Jones, Keith Jones a Kevin Wyn Jones wedi gwadu'r cyhuddiadau'n eu herbyn.
Clywodd y llys fod pasiau bws i bobl dros 60 oed - y rhan fwyaf o'r rhain wedi eu colli neu eu dwyn - wedi cael eu defnyddio ar fysiau dros 80,000 o weithiau yn ystod cyfnod o ddwy flynedd.
Cafodd un o'r tocynnau ei ddefnyddio 23,000 o weithiau.
Roedd y cwmni wedyn yn hawlio arian am y teithiau ffug gan Gyngor Gwynedd, a oedd wedyn yn hawlio'r arian yn ôl gan Lywodraeth Cymru drwy'r cynllun consesiynau teithio.
'Un ddedfryd briodol'
Wedi cyhoeddi'r rheithfarnau, dywedodd y Barnwr Timothy Petts: "Rydych wedi eich cael yn euog o droseddau difrifol yn ymwneud â thwyllo'r awdurdod lleol drwy gyflwyno ceisiadau ffug ac o gynllwynio i wyngalchu arian o Express Motors.
"Mae'n glir mai dim ond un ddedfryd all fod yn briodol am droseddu o'r math yma, a dedfryd o garchar yw hynny."
Cafodd y dedfrydu ei ohirio am y tro.
Bydd y pedwar dyn, ynghyd â phumed dyn oedd wedi pledio'n euog yn flaenorol, yn cael eu dedfrydu ar ddyddiad i'w bennu.
Adolygu'r system
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Gwynedd: "Roedd hon yn achos difrifol iawn a oedd yn cynnwys symiau sylweddol o arian yn cael ei gymryd o'r pwrs cyhoeddus trwy dwyll.
"Fe wnaeth y Cyngor ymchwilio ar unwaith pan ddaeth amheuon o anghysondebau posib yng nghwmni Express Motors ynghylch taliadau bws consesiynol. O ganlyniad i'r ymchwiliad cychwynnol hwn, fe wnaethom gyfeirio'r mater at Heddlu Gogledd Cymru.
"Ers hynny, mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn adolygu gweithdrefnau ar gyfer cofnodi a hawlio tocynnau bws consesiynol ar gyfer holl awdurdod lleol. Rhagwelir y bydd y gweithdrefnau newydd ar gyfer Cymru gyfan yn cael eu cyflwyno yn y dyfodol agos."


description: Prif Gwnstabl yn gwneud newidiadau i wella'r ffordd y mae'r heddlu yn gweithio, gan gynnwys penodi Uwch-arolygyddion Ardal.

title: Heddlu'r Gogledd: 'Lle i wella'

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Mae Aelodau Seneddol wedi dadlau y byddai torri cyllideb Heddlu'r Gogledd yn golygu mwy o droseddu
Mae adolygiadau o strwythur a threfniadau gwaith Heddlu'r Gogledd yn awgrymu bod angen newidiadau pellach, er bod nifer o agweddau yn gweithio'n dda.
Mae'r Prif Gwnstabl Mark Polin yn dweud ei fod yn gwneud newidiadau i wella'r ffordd y mae'r heddlu yn gweithio, gan gynnwys penodi Uwch-arolygyddion Ardal.
Dywedodd bod yr heddlu, at ei gilydd, yn cynnig gwasanaeth da, er gwaetha toriadau yn nifer eu swyddogion.
Mae hefyd wedi gofyn i'r cyhoedd eu helpu trwy beidio â gwneud galwadau 999 diangen, gan gynnwys rhywun oedd eisiau cyfarwyddiadau ar sut i gyrraedd bwyty KFC.
Dros y misoedd diwethaf mae'r Heddlu wedi mynd drwy newidiadau er mwyn arbed o leiaf £16 miliwn o'n cyllideb.
Daeth y newid mwyaf ym mis Mai'r llynedd pan ailstrwythurwyd yr Heddlu.
Dros yr wythnosau diwethaf, cafwyd 17 o fyrgleriaethau mewn dim ond un ardal lle'r oedd pobl wedi gadael eu tai heb eu cloi, mae pobl yn parhau i brynu offer trydanol fel gliniaduron a ffonau symudol am brisiau rhad heb ystyried o le maent wedi dod Mark Polin, Prif Gwnstabl Gogledd Cymru
Newidiadau pellach
Dywedodd y Prif Gwnstabl Mark Polin: "Tynnodd y ddau adolygiad sylw at y ffaith bod nifer o agweddau o'r strwythur newydd a'r trefniadau gwaith yn gweithio'n dda ac yn darparu gwir fanteision gweithredol.
"Mae yna hefyd rai agweddau nad ydynt yn gweithio cystal â'r disgwyl ac mae angen newidiadau pellach. Mewn rhai achosion, mân newidiadau i'r trefniadau presennol fydd y rhain, tra mewn achosion eraill bydd angen newidiadau mwy sylweddol.
"Un o'r newidiadau mwyaf sylweddol yw bod Uwch-arolygyddion Ardal wedi dechrau yn eu swyddi ddydd Mercher.
"Nid ail greu'r hen system ranbarthol yw pwrpas hyn ac ni fydd yn golygu unrhyw gostau ychwanegol.
"Mae'n ymwneud â chynyddu atebolrwydd a chyfrifoldeb ac atgyfnerthu ein perthnasau â'n partneriaid er mwyn i ni allu, gyda'n gilydd, ymateb i'r cynnydd diweddar sydd wedi'i weld mewn trosedd yng Ngogledd Cymru."
Gan ddechrau ar Chwefror 1, mae'r Uwch-arolygydd Jeremy Vaughan yn gyfrifol am Sir y Fflint a Wrecsam, Uwcharolygydd Peter Newton yn gyfrifol am Wynedd a Môn ac Uwch-arolygydd dros dro Jane Banham yn gyfrifol am Sir Ddinbych a Sir y Fflint tan fis Ebrill pan fydd yr Uwch-arolygydd Andy Jenks-Gilbert yn cymryd cyfrifoldeb llawn am y rôl.
Mae'r adolygiad hefyd wedi dangos bod elfennau o'r cynllun newydd yn ei gwneud hi'n anodd rheoli adnoddau'n rhesymegol "gan arwain at ddiffyg hyblygrwydd i allu ymateb mewn modd dynamig" a bod rhai agweddau penodol o'r cynllun yn anoddach i'w rheoli mewn ardaloedd gwledig.
'Her aruthrol'
Sut all uwch-arolygydd newid y ffaith ei bod hi'n cymryd tri chwarter awr i deithio o Borthmadog i Aberdaron - dyw hi ddim yn ddigon da Elfyn Llwyd AS, Plaid Cymru, Dwyfor Meirionnydd
Meddai Mr Polin: " Un o Dasgau cyntaf yr Uwch-arolygyddion Ardal fydd edrych ar blismona yn yr ardaloedd perthnasol a chyflwyno unrhyw gynigion ar gyfer gwella plismona lleol gyda'r un lefel o adnoddau, a hynny erbyn diwedd mis Chwefror.
"Rydym wedi ymroi i wneud popeth o fewn ein gallu i atal trosedd o fewn ein cymunedau ond yn amlwg gyda dros 130 yn llai o swyddogion heddlu a 112 yn llai o staff, bydd hon yn her aruthrol ac mae angen cymorth pobl leol arnom er mwyn gallu llwyddo".
Ond dywedodd y gall pobl eu helpu lawer yn fwy.
"Dros yr wythnosau diwethaf, cafwyd 17 o fyrgleriaethau mewn dim ond un ardal lle'r oedd pobl wedi gadael eu tai heb eu cloi..... mae pobl yn parhau i brynu offer trydanol fel gliniaduron a ffonau symudol am brisiau rhad heb ystyried o le maent wedi dod".
'Ailfeddwl'
Er bod Aelod Seneddol Dwyfor Meirionnydd, Elfyn Llwyd, yn croesawu'r newidiadau yn fras, dywedodd nad ydyn nhw'n ddigon da chwaith.
"Mae'n gam yn y cyfeiriad cywir," dywedodd ar raglen y Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru.
"Ond sut all uwch-arolygydd newid y ffaith ei bod hi'n cymryd tri chwarter awr i deithio o Borthmadog i Aberdaron - dyw hi ddim yn ddigon da.
"Mae angen ailfeddwl am yr hybiau yma - lle y byddan nhw - ac ailfeddwl am faint o blismyn sydd ar y strydoedd.
"Mae'r amser ymateb ym Meirionnydd yn mynd yn waeth."
Rhif argyfwng
Ac ychwanegodd bod pobl yn ffonio 999 pan nad ydynt mewn sefyllfa argyfwng, ac y gallai nifer ohonynt fod wedi ffonio'r rhif difrys 101 ond ni ddylai eraill fod wedi ffonio o gwbwl.
"Er enghraifft yr wythnos diwethaf, cafwyd galwad gan rywun oedd eisiau cyfarwyddiadau ar sut i gyrraedd KFC.
"Cafwyd galwad 999 arall gan rywun a oedd eisiau rhif ffôn y cyngor lleol gan eu bod wedi colli ci. Ac efallai mai'r orau ohonynt i gyd oedd yr alwad gan y dyn a ffoniodd 999 i gwyno nad oedd ei ffôn yn gweithio ers 2 ddiwrnod gan fod BT wedi methu â datrys y broblem fel yr oeddent wedi addo.
"Nid llyfr ffôn nac Ofcom ydym ac yn fwy na dim fe allai defnyddio 999 yn y ffordd hon roi pobl eraill mewn perygl".


description: Shakhsiyaadkan ayaa isla galinkii dambe ee maalintaas, iyagoo diyaaradahaas khaaska ah isticmaalaya dib ugu laabtay magaalada Riyaad ee caasimadda Sucuudiga.

title: Magacyada iyo sawirrada 15-ka nin ee lagu tuhmay dilka Jamal Khaashuqji


description: Dyn sydd wedi ei gyhuddo o lofruddio Simon Clark a thri diffynnydd arall i sefyll eu prawf fis Mawrth nesaf.

title: Nodi dyddiad dechrau achos llofruddiaeth Pentywyn

maintext:
Image copyright Heddlu Dyfed-Powys Image caption Cafodd corff Simon Clark ei ganfod ym maes carafanau'r Grove ym Mhentywyn
Bydd dyn sydd wedi ei gyhuddo o lofruddio dyn 54 oed yn Sir Gaerfyrddin yn sefyll ei brawf ym mis Mawrth.
Mewn gwrandawiad yn Llys y Goron Abertawe fe wnaeth Jeffrey Ward, 40 oed, ond siarad i gadarnhau ei enw, ei oedran a'i genedligrwydd.
Cafwyd hyd i gorff Simon Clark mewn maes carafanau ym Mhentywyn ar 28 Medi.
Dywedodd y Barnwr Keith Thomas, wrth Jeffrey Ward 40 oed, a thri diffynnydd arall y bydd yr achos yn eu herbyn yn dechrau ar 18 Mawrth 2019.
Mae Kirston Macklin, 52, Linda Rowley, 52, a Julie Harris, 46, wedi eu cyhuddo o roi cymorth i droseddwr.
Mae Heddlu Dyfed-Powys yn dal yn chwilio am ddyn arall, Steven Baxter, mewn cysylltiad â'r llofruddiaeth ac mae gwobr o £5,000 yn cael ei gynnig am wybodaeth fyddai'n arwain at ddod o hyd iddo.


description: Mwynhewch raglenni o'r Eisteddfod Genedlaethol eto arlein

title: Ail-fyw Eisteddfod Bro Morgannwg arlein


description: Heddlu Gogledd Cymru yn ymchwilio ar ôl i ddyn gael ei drywanu gan griw o bobl ifanc wrth redeg ar lwybr beic.

title: Rhedwr wedi ei drywanu ar lwybr beic ym Mhensarn ger Bae Colwyn


description: Bydd Canolfan S4C, Yr Egin, yn bwysig wrth sicrhau dyfodol yr iaith yn y sir, yn ôl un arbenigwr iaith.

title: Agor Canolfan S4C yng Nghaerfyrddin, Yr Egin yn swyddogol


description: Heddlu De Cymru'n cadarnhau fod corff dyn wedi cael ei dynnu o Afon Nedd ger Llansawel fore dydd Mawrth.

title: Corff wedi ei dynnu o Afon Nedd


description: Côr Cymysg dros 45 mewn nifer

title: Côr Cymysg dros 45 mewn nifer


description: Chwaraewr rygbi gafodd lawdriniaeth frys ar ei gefn yn annog chwaraewyr unrhyw gamp i gael yswiriant personol.

title: Chwaraewr rygbi yn diolch am gefnogaeth wedi anaf

maintext:
Image caption Mae Mathew Parry yn annog chwaraewyr i gael yswiriant personol
Mae chwaraewr rygbi gafodd lawdriniaeth frys ar ei gefn wedi anaf yn ystod gêm yn dweud ei fod wedi'i synnu gan y gefnogaeth y mae wedi'i dderbyn.
Anafodd Mathew Parry ei wddf tra'n chwarae i dîm Pwllheli yn erbyn Bethesda fis diwethaf.
Dyw'r sgaffaldiwr 34 oed ddim yn gwybod hyd yma a fydd modd iddo weithio eto.
Eisoes mae hyd at £6,500 wedi ei gyfrannu tuag at ymgyrch i godi arian.
Dywedodd Mr Parry: "Mae'n anghredadwy. Mae 'na gymaint o bobl garedig o gwmpas."
Mae o rŵan am rybuddio chwaraewyr eraill pa mor bwysig yw hi i fod ag yswiriant personol cyn mynd ar y cae chwarae.
'Anaf wedi gallu bod yn waeth'
Roedd Mr Parry yn chwarae yn safle'r maswr yn ystod y gêm ar 15 Medi, ac wedi 35 munud anafodd dri fertebra wrth frwydro am y bêl.
Bydd yn rhaid iddo wisgo ffrâm o gwmpas ei wddf am fisoedd ac nid yw'n gwybod eto a fydd y teimlad yn ochr chwith ei gorff yn dod yn ôl.
Image copyright Lynne Ellis Image caption Cafodd Mr Parry lawdriniaeth chwech awr wedi'r anaf
Dywedodd ei fod yn "lwcus" wedi i arbenigwyr ddweud y gallai ei anaf wedi bod yn llawer gwaeth
"Dywedodd y llawfeddyg wrthai fy mod yn lwcus i beidio bod yn anabl.
"Felly da ni'n cymryd pethau o ddydd i ddydd. Allai'm meddwl llawer am y dyfodol."
'Methu symud'
Mae Mr Parry, sy'n dod o Dregarth, wedi bod yn chwarae rygbi ers yn fachgen ifanc ac ni feddyliodd y byddai'r gêm y mae'n ei charu gymaint wedi newid ei fywyd mewn chiwnciad.
Ychwanegodd ei fod yn gwybod fod rhywbeth o'i le, a'r unig beth oedd yn mynd drwy ei feddwl oedd "poen, jyst poen".
"Nes i drio codi syth ar ôl o, ond nes i jyst disgyn yn ôl i lawr ac o'n i methu symud."
Image copyright Gareth Jenkins Image caption Roedd Mathew Parry yn chwarae i Bwllheli yn erbyn ei gyn-glwb Bethesda
Roedd ei bartner, Lynne Davies, yn dyst i'r cyfan.
Dywedodd: "Nes i ddim gweld yr anaf ond pan welais i'r doctor yn estyn am ei ffôn symudol o'n i'n gwybod bod rhywbeth difrifol wedi digwydd."
Cafodd y gêm ei hatal tra bod Mr Parry yn cael ei gludo i Ysbyty Gwynedd. Aeth wedyn i uned trawma yn Stoke ar gyfer llawdriniaeth arbenigol.
Roedd dau fertebra wedi mynd o'u lle a darn o'r trydydd wedi torri - ond roedd y llawdriniaeth chwe awr yn llwyddiannus.
Image caption Dywed Lynne Davies, partner Mathew Parry, fod y gefnogaeth y mae'r teulu wedi'i derbyn yn "arbennig"
Mae Mr Parry bellach yn gwella adref ond mewn poen difrifol.
"Mae o braidd yn isel gan nad ydy o'n gallu gwneud y pethau mae'n hoff o'u gwneud a dydy o ddim yn gwybod os y bydd o'n gallu eu g'neud eto," ychwanegodd Ms Davies.
'Dim yswiriant'
Nid oedd gan Mr Parry yswiriant personol, ond bellach mae'n annog chwaraewyr pob camp i gael yswiriant.
Mae'n cyfaddef nad oedd wedi ystyried cymryd yswiriant chwaith, rhywbeth sy'n ei wneud yn "flin" erbyn hyn.
"Doedd gen i ddim yswiriant personol a dwi'n cynghori unrhyw un sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon i gael yswiriant cyn mynd ar y cae."
Yn ogystal â chefnogaeth ariannol mae Mr Parry hefyd wedi derbyn negeseuon gan chwaraewyr rygbi rhyngwladol - yn eu plith Rupert Moon, Phil Davies a Jacques Burger.
Dywedodd: "Mae 'na bobl hynod garedig o'n cwmpas, 'dan ni ddim hyd yn oed yn gwybod pwy sydd wedi bod yn garedig."
Er yr anaf, ychwanegodd nad oedd wedi newid ei farn ar y gêm.
"Maen nhw [anafiadau] yn medru digwydd, ond dwi'm yn meddwl bod o'n rhy galed i fod yn onest 'efo chdi."


description: Paul Davies yn galw am etholiad Cynulliad brys yn ystod ei araith yng nghynhadledd y blaid Geidwadol yn Birmingham.

title: Ceidwadwyr Cymreig yn galw am etholiad Cynulliad brys


description: Yr heddlu yn Abertawe sy'n ymchwilio i farwolaeth dyn yn y ddinas wedi cyhoeddi ei enw.

title: Teyrnged i frawd cariadus wrth i'r heddlu apelio am wybodaeth


description: Enw gweithiwr gofal cartref wedi'i dynnu oddi ar y Gofrestr o Weithwyr Gofal Cymdeithasol ar ôl iddi gael ei dyfarnu'n euog o gamymddwyn.

title: Gweithiwr gofal yn Wrecsam yn euog o gamymddwyn

maintext:
Mae enw gweithiwr gofal cartref wedi'i dynnu oddi ar y Gofrestr o Weithwyr Gofal Cymdeithasol ar ôl iddi gael ei dyfarnu'n euog o gamymddwyn.
Cafodd Sharon Owen, a gyflogwyd gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, ei dyfarnu'n euog o dorri'r Cod Ymarfer ar gyfer Gweithwyr Gofal Cymdeithasol ar ôl iddi ddwyn gan ddefnyddiwr gwasanaethau a derbyn rhybudd gan Heddlu Gogledd Cymru.
Fe wnaeth Pwyllgor Ymddygiad Cyngor Gofal Cymru gynnal gwrandawiad yng Nghaerdydd.
Roedd Ms Owen, a gyfaddefodd ei bod wedi dwyn gan ddefnyddiwr gwasanaethau yn ei gofal ar ddau achlysur yn ystod ymchwiliadau'r heddlu a'r cyflogwr, yn absennol o'r gwrandawiad.
Torri'r cod
Penderfynodd y pwyllgor fod Ms Owen wedi torri tair rhan o'r Cod Ymarfer sy'n ei gwneud yn ofynnol i ymarferwyr gynnal ymddiriedaeth a hyder y cyhoedd mewn gwasanaethau gofal cymdeithasol; sefydlu a chynnal ymddiriedaeth a hyder defnyddwyr gwasanaethau a chynhalwyr; a bod yn atebol am safon eu gwaith a chymryd cyfrifoldeb am gynnal a gwella eu gwybodaeth a'u sgiliau.
Wrth wneud y penderfyniad, fe wnaeth y pwyllgor ystyried y camau a gymerodd Ms Owen i ad-dalu'r swm a gafodd ei ddwyn ac anfon llythyr o ymddiheuriad at y defnyddiwr gwasanaethau.
Wrth gyflwyno'r penderfyniad, nododd y pwyllgor fod ymddygiad Ms Owen wedi tanseilio hyder y defnyddiwr gwasanaethau a'i deulu yn y rhai a oedd yn darparu gwasanaethau gofal cymdeithasol iddo ac y gallai danseilio hyder y cyhoedd yn y proffesiwn gofal cymdeithasol.
Penderfynwyd ni fyddai cosb ysgafnach yn ddigonol i ddiogelu defnyddwyr gwasanaethau rhag y posibilrwydd y byddai Ms Owen yn ymddwyn yn anonest eto, ac ni fyddai chwaith yn sicrhau bod hyder y cyhoedd yn y proffesiwn gofal cymdeithasol yn cael ei gynnal.


description: Wrth gofnodi rheithfarn naratif, crwner yn dweud na all gasglu a oedd marwolaeth Gary Speed yn fwriadol neu'n ddamweiniol.

title: Cwest: 'Damwain o bosib'


description: Llwyddiant albwm Le Kov wedi cyfrannu at gynnydd o 15% yn nifer y bobl sydd wedi sefyll arholiadau Cernyweg, medd un arholwr.

title: Mwy'n astudio'r Gernyweg wedi llwyddiant albwm Gwenno


description: Cabinet Cyngor Ceredigion yn ystyried gohirio cynllun i greu ysgol ardal newydd yng nghanol Ceredigion tan o leiaf yr Hydref.

title: Cyngor sir i newid polisi ad-drefnu ysgolion?


description: Fe fydd Archesgob Caergaint, Dr Rowan Williams, yn mynychu gwasanaeth ysgol fore Gwener.

title: Archesgob Caergaint yng Nghymru


description: Birraan bar'eera. Oromoon biyyaa alaafi biyya keessa jirus horaafi lagatti ba'ee irreeffachuun waaqa galateeffachaa jira.

title: Irreecha Birraa kutaa addunyaa gara garaatti kabajame


description: Cwmni Contour, sy'n cynhyrchu seddau awyrennau, yn diswyddo 62 o weithwyr yn eu ffatri yng Nghwmbrân.

title: Cwmni Contour yn diswyddo 62 o weithwyr yng Nghwmbrân


description: Cymysgedd o gynhwysion naturiol yn cael eu defnyddio yn y frwydr yn erbyn pla mewn coedwigoedd allai ddifrodi coed ifanc newydd sy'n cael eu plannu.

title: Brwydro yn erbyn pla mewn coedwigoedd


description: Mae Bwrdd Iechyd Hywel Dda wedi lansio rhif ffôn newydd ar gyfer achosion sydd ddim yn rhai brys er mwyn "symleiddio" eu gwasanaeth.

title: Rhif ffôn meddygol newydd ar gyfer cleifion Hywel Dda


description: Dylan Jones sy'n holi Gareth Blainey a fu'n gwrando ar sylwadau Chris Coleman yn y gynhadledd i'r wasg

title: Chris Coleman yw rheolwr Cymru


description: Rhai o'r prosiectau oedd i'w gweld yn Arddangosfa Gwobrau Arloesedd yn Stadiwm SWALEC, Caerdydd

title: Lluniau: Gwaith dylunio arloesol pobl ifanc Cymru

maintext:
Cynhaliwyd Arddangosfa Gwobrau Arloesedd flynyddol Cyd-Bwyllgor Addysg Cymru a Llywodraeth Cymru ar 1-2 Hydref yn Stadiwm SWALEC, Caerdydd.
Mae'r Gwobrau Arloesedd yn gystadleuaeth a gynlluniwyd i annog pobl ifanc yng Nghymru i fod yn dechnegol arloesol ac i werthfawrogi pwysigrwydd dylunio a thechnoleg.
Mae'r arddangosfa yn dangos y gwaith prosiect mwyaf gwreiddiol gan fyfyrwyr TGAU, UG a Safon Uwch sy'n astudio Dylunio a Thechnoleg, ac fel pob blwyddyn roedd y safon yn uchel tu hwnt!
David Johnson o Goleg Dewi Sant, Caerdydd, sydd wedi creu rhain i helpu pobl anabl i fedru gafael a defnyddio cwpanau.
Mae Lisa Evans o Ysgol Bro Pedr, Llambed, nid yn unig wedi cynllunio'r ffrog, ond wedi defnyddio laser i dorri'r deunydd i'r siapiau cywrain angenrheidiol.
Dyma brosiect TGAU Mollie Williams-Hughes o Ysgol y Creuddyn, sef gêm fwrdd o'r enw Dangan Ronpa.
Dyluniodd Mollie y rheolau a'r bocs hefyd.
Mae cwningen Archie Baxter o Ysgol y Gadeirlan yn byw mewn moethusrwydd ar ôl i Archie gynllunio'r cwt arbennig yma ar gyfer ei brosiect TGAU.
Mae Elizabeth Lewis o Ysgol Morgan Llwyd wedi troi ei sylw at gynllunio tŷ fforddiadwy ar gyfer ei phrosiect Lefel Uwch.
Mae'r cynllun yn defnyddio chwech blwch cludo (shipping containers) sydd yn cyrraedd y safle adeiladu ar gefn lori. Gallan nhw gael eu gosod at ei gilydd i greu tŷ mewn amser byr iawn ac am gost isel.
Mae model Seren Hopkins o Ysgol Uwchradd Pontypridd o dŷ draenog wedi ei seilio ar dŷ'r Hobbits o lyfr The Lord of The Rings...
...ac mae cynlluniau Seren yr un mor gywrain â'r model.
Cafodd Iwan Tomos o Ysgol Gyfun Gŵyr ei ysbrydoli gan ei ddiddordeb mewn rhwyfo i gynllunio'r peiriant rhwyfo pren yma.
Mae wedi'i gynllunio o ddeunydd rhad sef pren haenog (plywood) wedi'i wasgu fel fod y peiriant yn medru cael ei werthu fel flatpack.
Mae Libby Weeks o Ysgol Stanwell, Penarth, wedi bod yn gweithio'n galed iawn ar y cynlluniau papur ac yna creu'r dillad gorffenedig allan o ledr... deunydd sydd yn anodd iawn i'w wnïo mae'n debyg...
Mae'r manylder mae Libby wedi ei gyflawni yn wirioneddol anhygoel!
Mae teclyn bach Luke Williams, o Ysgol Coedcae, Llanelli, jest beth sydd ei angen arnoch ar gyfer parti yn yr ardd. Mae'n rhoi golau, yn chwarae cerddoriaeth ac yn gweini diod!
Mae prosiect UG Harri Tulliver o Ysgol Brynrefail, Llanrug, yn cynnwys cynlluniau a modelau ar gyfer nifer o declynnau sydd yn helpu pobl anabl i gyflawni tasgiau pob dydd fel torri â siswrn ac agor caniau a photeli.
Mab ffarm yw Harri Evans o Ysgol Dyffryn Conwy, Llanrwst, ac felly dyna pam ei fod wedi cynllunio teclyn cludadwy aml-bwrpas i helpu'r broses wyna.
Dim ond detholiad bach o dros 80 o ddarnau o waith yw'r lluniau uchod... Mae dyfodol Cymru wir yn arloesol!
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae prosiect i gefnogi 450 o gamddefnyddwyr sylweddau yn Sir Gâr ymysg y prosiectau fydd yn rhannu dros £2.8 miliwn a ddyfarnwyd gan y Gronfa Loteri Fawr.

title: Cefnogaeth i gamdefnyddwyr sylweddau bregus


description: Buddugoliaeth i dîm Sam Ricketts oddi cartref yn Dagenham yn y Gynghrair Genedlaethol yn eu rhoi ar frig y tabl.

title: Dagenham & Redbridge 1-2 Wrecsam


description: Cysylltiadau Cymreig gyda Chyngres America

title: Cymry Cyngres America

maintext:
Wrth i etholiadau canol tymor America gael eu cynnal heddiw mae'n gyfle i olrhain hanes rhai o'r Cymry sydd wedi chwarae rhan yng ngwleidyddiaeth y wlad. Pwy fuasai'n meddwl y byddai 'chydig o dân y Ddraig Goch yng nghynteddau'r Capitol yn Washington DC?
Heb os y gwleidydd o dras Cymreig gafodd yr yrfa fwyaf llewyrchus oedd James John Davies. Fe ymfudodd o a'i deulu i'r Unol Daleithiau o Dredegar yn 1881 pan roedd o'n 8 oed. Er bod y dogfennau swyddogol yn dangos mai Davis oedd ei gyfenw roedd o ei hun bob tro yn arddel y sillafiad Cymraeg, Davies.
Dechreuodd ei yrfa mewn gwaith dur yn nhalaith Pennsylvania ble roedd yn helpu efo'r gwaith o droi haearn toddedig. Dyna sut y cafodd ei lysenw 'Puddler Jim'.
Gweinyddwr abl
Am gyfnod symudodd i dalaith Indiana a daeth yn un o brif weinyddwyr Madison County. Wedi iddo ddychwelyd i Pittsburgh, daeth ei gryfder fel gweinyddwr i sylw'r Tŷ Gwyn a rhwng 1921 a 1930 gwasanethodd fel Ysgrifennydd Llafur yng nghabinet tri Arlywydd - Warren G Harding, Calvin Coolidge a Herbert Hoover.
Image copyright Getty Images Image caption Y Seneddwr James J Davis
Llwyddodd i berswadio perchnogion y gweithfeydd dur i ddod â'r diwrnod gwaith 12 awr i ben, ond roedd o hefyd yn benderfynol o gyfyngu ar hawliau gweithio mewnfudwyr a roedd yn cefnogi rhai syniadau sy'n cael eu cysylltu gyda ewgeneg (eugenics), maes dadleuol a oedd yn ennill ei blwyf ar y pryd.
Ymddiswyddodd fel Ysgrifennydd Llafur yn 1930 ar ôl cael ei ethol yn Seneddwr dros Pennsylvania. Collodd ei sedd yn 1944. Erbyn hynny doedd o ddim yn boblogaidd ymhlith y gweithwyr. Roedden nhw yn teimlo bod Davies wedi bradychu ei gefndir diwydiannol a'i fod yn cael ei ddylanwadu yn rhy hawdd gan gyflogwyr.
Tra roedd gyrfa wleidyddol 'Puddler Jim' yn dirwyn i ben roedd 'na Gymro arall yn gwneud ei farc yng ngwleidyddiaeth America.
O frwydro ar faes y gâd i frwydrau gwleidyddol
Cyn symud i America roedd Edward Vivian Robertson o Gaerdydd wedi bod yn filwr yn y Gatrawd Gymreig yn Ail Ryfel y Boer y Ne Affrica. Wedi cyfnod fel peiriannydd fe ymfudodd i dalaith Wyoming yn America yn 1912 ble bu'n ffermio ac yn rhedeg busnes ariannol.
Image copyright Wikipedia Image caption Edward Vivian Robertson, y milwr a ddaeth yn wleidydd
Cafodd ei ethol yn Seneddwr Gweriniaethol y dalaith yn 1942. Collodd ei sedd yn etholiadau 1948 ac ymddeolodd o'r byd gwleidyddol pan ddaeth ei dymor i ben ar ddechrau 1949.
Symudodd i dalaith Oregon yn 1958 a bu farw yno yn 1963.
Hefyd o ddiddordeb...
Gŵr amryddawn o Benllyn
Yn ogystal ag ethol cynrychiolwyr i siambr ucha'r Gyngres, bydd yr Americanwyr hefyd yn ethol aelodau i Dŷ'r Cynrychiolwyr. Hyd y gwyddon ni dim ond un Cymro sydd wedi ei ethol i'r siambr isaf, a gŵr o Llanuwchllyn oedd hwnnw.
Athro oedd John Richards wnaeth fudo i America a gwneud ei gartref, yn addas iawn, mewn tre o'r enw Johnsburg yn nhalaith Efrog Newydd. Daeth yn Oruchwylydd y dre yn 1807 gan wasanethu am sawl tymor.
Daeth yn aelod o Gynulliad talaith Efrog Newydd y 1811 a bu'n gweithredu fel syrfewr y dalaith. Cafodd ei ethol i Dŷ'r Cynrychiolwyr yn yr etholiadau canol tymor yn 1823 pan roedd John Monroe yn Arlywydd. Penderfynodd beidio ymladd yr etholiad nesaf yn 1825.
Aeth yn ôl i fyw yn Lake George ond mi wnaeth barhau i wasanaethu'r Llywodraeth. Bu'n Farnwr Warren County a defnyddiodd ei wybodaeth fel syrfewr i lunio mapiau o fynyddoedd Adirondack. Roedd o'n berchen hefyd ar dros 1,000 o erwau a bu'n gysylltiedig gyda ffermio a'r diwydiant haearn.
Image copyright Getty Images Image caption Lake George... atgoffa John Richards o Lyn Tegid a'r Arenig?
Gweledigaeth am Gymru newydd
Roedd yn sgwennu llythyrau at ei deulu yng Nghymru yn aml mewn Cymraeg graenus. Mae'n sôn yn un ohonyn nhw am ei bryder am y tlodi mawr yn ei famwlad. Mae o'n crybwyll hefyd ei fod wedi dod o hyd i ddigon o dir heb ei berchen i bawb yng Nghymru fedru byw yno yn gyfforddus.
'Chydig a wyddai Richards y byddai gŵr arall o Lanuwchllyn yn cael gweledigaeth debyg bymtheg mlynedd wedi ei farwolaeth. Dyna pryd yr arweiniodd Michael D Jones griw o Gymry ar y Mimosa i fywyd newydd ym Mhatagonia.
Bu farw John Richards yn Lake George yn 1850. Mae'r fynwent ble cafodd o ei gladdu, yn addas iawn, wedi ei henwi ar ei ôl.


description: Adolygiad o alwadau 'oren' i'r gwasanaeth ambiwlans yn canfod eu bod yn llwyddo i gyrraedd y cleifion mwyaf sâl gyntaf.

title: Ambiwlansys 'yn cyrraedd y cleifion mwyaf sâl gyntaf'


description: Teulu Susan Curtis yn ei chofio fel mam a gwraig "gariadus ac anhunanol" wrth i'r heddlu barhau i ymchwilio i'r gwrthdrawiad.

title: Teyrnged i ddynes fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M4


description: Y pêl-droediwr Ched Evans yn erlyn y cyfreithwyr oedd yn ei amddiffyn yn yr achos a arweiniodd ato'n treulio dwy flynedd a hanner dan glo.

title: Ched Evans yn erlyn ei gyn-gyfreithwyr am golli cyflog


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Y gobaith yw bydd targed amser newydd yn cyflymu'r broses o roi diagnosis i gleifion canser a darparu triniaeth fwy prydlon.

title: Cyflwyno targed newydd ar drin canser yng Nghymru

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd Dr Huw Jones y bydd y targed newydd yn cynnig "mwy o gefnogaeth" i gleifion
Cymru fydd y wlad gyntaf yn y DU i gyflwyno un targed amser newydd ar gyfer cleifion canser - mewn ymdrech i gyflymu diagnosis a gwella cyfraddau goroesi.
Yn ôl yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething, fe fydd y newid yn caniatáu i'r gwasanaeth iechyd gynnig gwell gofal a thriniaeth sy'n fwy prydlon.
Daw'r newid yn sgil pryderon nad yw'r targedau canser presennol yn adlewyrchu'r oedi sylweddol mae rhai cleifion yn wynebu wrth aros am ddiagnosis neu driniaeth.
Mae'r newid yn digwydd ar adeg pan fo arbenigwyr hefyd yn rhybuddio bod gwasanaethau canser yn cael trafferth ymdopi â chynnydd mawr yn niferoedd y cleifion.
Y gobaith yw y bydd cyflwyno "Un Llwybr Canser" yn caniatáu i'r system adnabod yn well lle mae'r rhwystrau yn digwydd er mwyn blaenoriaethu buddsoddiad i'w datrys.
Image caption Dywedodd Pennaeth Gwasanaethau Cymru Macmillan bod "pethau'n gorfod bod yn eu lle hefyd er mwyn i hyn weithio"
Mae arbenigwyr canser ac elusennau yn croesawu'r newid, sydd wedi cael ei drafod am flynyddoedd.
Yn ôl Richard Pugh, Pennaeth Gwasanaethau Cymru elusen Macmillan, maent yn "gefnogol" i'r cynllun, ond bod "pethau'n gorfod bod yn eu lle hefyd er mwyn i hyn weithio".
Pan gafodd y syniad ei dreialu gyntaf bedair blynedd yn ôl, dywedodd y gwrthbleidiau fod Llywodraeth Cymru yn ceisio "newid targedau na allai eu bodloni".
Wrth ymateb i'r cynllun, dywedodd Claudia McVie, Prif Weithredwr Tenovus: "Does yna ddim rheswm pam y dylai amseroedd aros a chyfraddfau goroesi Cymru barhau i fod y tu ôl i wledydd datblygedig tebyg, a dyma obeithio bod yr Un Llwybr Canser yn ddechrau ar ddatrys rhai o'r problemau sydd angen eu datrys ar frys."
Beth sy'n mynd i newid?
Ar hyn o bryd, mae cleifion yn dilyn un o ddau lwybr â thargedau gwahanol, yn ddibynnol ar sut mae'r canser yn cael ei ddarganfod.
Dylai cleifion sydd ag arwyddion clir ac amlwg o ganser penodol gael eu hanfon at arbenigwr yn syth. Ar ôl cadarnhau'r canser, dylai 95% ddechrau triniaeth o fewn 62 diwrnod.
Mae'r ail darged yn cyfeirio at gleifion sydd â symptomau sy'n llai eglur - sydd o bosib wrthi'n cael profion am broblem iechyd eraill. Os daw diagnosis canser yn dilyn hynny, fe ddylai 98% o gleifion dderbyn triniaeth o fewn 31 o ddiwrnodau.
Ond mae arbenigwyr yn poeni nad yw'r targed hwn yn adlewyrchu gwir amseroedd aros, gan y gallai claf fod wedi gorfod aros am fisoedd lawer cyn cael diagnosis - ac nad yw'r system yn cofnodi'r oedi hwnnw.
Byddai'r un targed newydd yn gweld y cloc ymhob achos yn dechrau pan fo canser yn cael ei amau. Y bwriad yw dechrau triniaeth ddim hwyrach na 62 diwrnod o'r pwynt hwnnw.
Perfformiad ar hyn o bryd?
Nid yw'r targed 62 diwrnod wedi cael ei gyrraedd yng Nghymru ers 2008. Fodd bynnag, mae'r Gwasanaeth Iechyd wedi cael gwell llwyddiant o ran y targed 31 diwrnod.
Mae perfformiad ar amseroedd aros canser, yn gyffredinol, wedi aros yn sefydlog yn ystod blynyddoedd diwethaf er bod y galw wedi cynyddu'n sylweddol.
Cyfaddefodd Mr Gething fod y system wedi "methu cyrraedd y targedau yn ddigon aml".
Bydd y targed newydd yn cael ei gyhoeddi gan fyrddau iechyd o fis Mehefin y flwyddyn nesaf a bydd y ddau darged presennol yn parhau i gael eu hadrodd am y tro.
Ond os caiff y targedau presennol eu diddymu yn y pen draw, gallai fod yn anoddach cymharu perfformiad canser yng Nghymru â gwledydd eraill y DU.
Ond mae BBC Cymru'n deall bod arbenigwyr yn Yr Alban yn dilyn datblygiadau yng Nghymru.
Mae astudiaethau rhyngwladol yn dangos fod cyfraddau goroesi canser yn y DU, ac yn enwedig yng Nghymru yn wael iawn o'i gymharu â llawer o wledydd Ewropeaidd neu wledydd eraill â systemau gofal iechyd tebyg.
Image caption Dywedodd Siân Phillips, sy'n ymgynghorydd radioleg yng Nghastell-nedd Port Talbot, bod nifer o gleifion wedi derbyn diagnosis o ganser yn gynt yn y clinig
Mae nifer o ymdrechion wedi cael eu cyflwyno i geisio gwella'r sefyllfa - er enghraifft helpu meddygon teulu i adnabod arwyddion canser yn gynharach; cynyddu'r gweithlu radioleg a threialu system o gyfeirio cleifion a symptomau aneglur i glinigau arbennig mewn dwy ardal - yn seiliedig ar fodel gafodd ei ddatblygu yn Nenmarc.
Mae Ysbyty Castell-nedd Port Talbot yn gartref i un o'r clinigau hynny, ac yn ôl Siân Phillips, ymgynghorydd radioleg yno, mae'r system yn "rhwydd ac yn gyflym" wrth roi diagnosis canser i gleifion.
"Yr holl beth yw ein bod ni'n pigo'r pethau hyn lan yn gynnar, a dwi'n credu bod y clinig hyn wedi llwyddo i 'neud 'ny.
"Mae dros 10% o'r cleifion ni wedi gweld wedi cael diagnosis o ganser ac mae rhai o'r rheini wedi cael eu diagnoso'n gynnar iawn, so mae hwnnw'n helpu lot ar driniaeth y person."


description: Mae Cyngor Abertawe wedi derbyn llythyr wrth Lywodraeth Cymru yn eu hatal rhag caniatáu adeiladu fflatiau ger pier y Mwmbwls.

title: Llywodraeth yn atal datblygiad pier y Mwmbwls am y tro


description: Buddugoliaeth emosiynol i Gaerlŷr wrth iddynt roi teyrnged i'r pump bu farw mewn damwain hofrennydd.

title: Uwchgynghrair Lloegr: Caerdydd 0-1 Caerlŷr


description: Galw am ohirio penderfyniad ar gau ysgolion ym Mangor gan fod llawer llai o lefydd gwag bellach, meddai cynghorydd.

title: Cynghorydd yn galw am ohirio cau ysgolion cynradd Bangor


description: Elusen wedi cofnodi cynnydd o 13% y nifer y pecynnau bwyd argyfwng gafodd eu dosbarthu yng Nghymru eleni.

title: Cynnydd defnydd banciau bwyd yn 'ofnadwy o drist'

maintext:
Image caption Mae'r Trussell Trust yn gyfrifol am saith o fanciau bwyd yn y brifddinas
Mae cynnydd o 13% wedi bod yn nifer y pecynnau bwyd gafodd eu dosbarthu yng Nghymru o'i gymharu â llynedd, yn ôl elusen.
Yn ôl y Trussell Trust maen nhw wedi dosbarthu bron i 50,000 pecyn argyfwng rhwng mis Ebrill a mis Medi eleni.
Dywedodd Helen Bull, Rheolwr Datblygu ym manc bwyd yr elusen yng Nghaerdydd, fod y sefyllfa yn "ofnadwy o drist".
Yn ôl llefarydd ar ran Llywodraeth y DU mae'r rhesymau fod pobl yn defnyddio banciau bwyd yn niferus ac yn gymhleth.
'Erioed wedi teimlo mor isel'
Dywedodd un fam i dri yng Nghaerdydd ei bod wedi defnyddio banciau bwyd wrth aros am ei thaliad Credyd Cynhwysol cyntaf.
Nid oedd am roi ei henw, ond dywedodd nad oedd "erioed wedi teimlo mor isel", a'i bod yn poeni na fyddai hi'n gallu prynu anrhegion Nadolig i'w phlant.
Gan ei bod hi'n gwneud cais am Gredyd Cynhwysol am y tro cyntaf mae'n rhaid aros am bum wythnos, ac er iddi gael swm o arian am y cyfnod, dywedodd bod y mwyafrif wedi ei wario ar rent a biliau.
"Mae'r Nadolig rownd y gornel. 'Dwi wedi gweithio erioed felly mae mynd o hynny i ddim byd mewn wythnosau yn ofnadwy," meddai.
"Gall y plant ddim cael dim byd. Mae'r plant yn sicr yn gwybod achos 'dwi'n gorfod dweud 'na' pan maen nhw'n gofyn am bethau."
Image caption Dywedodd Helen Bull (ail o'r dde) bod y sefyllfa yn "ofnadwy o drist"
Mae'r Trussell Trust yn cyflogi tri aelod o staff sy'n gweithio gyda dwsinau o wirfoddolwyr mewn saith banc bwyd ar draws y brifddinas.
Er ei bod hi wedi clywed y fath straeon dro ar ôl tro, dywed Ms Bull ei bod yn dal i gael ei dychryn gan amgylchiadau rhai unigolion.
"Roedd un dyn a ddaeth i mewn diwrnod o'r blaen methu â fforddio prynu siampŵ, felly roedd rhaid iddo ddefnyddio Fairy liquid.
"Roedd un hogyn bach oedd yn mynd i ysgol yn Nhrelái... sylweddolodd ei athrawon fod ei draed yn gwaedu.
"Ar ôl edrych ar ei draed daeth i'r amlwg nad oedd gwadnau ar ôl ar ei 'sgidiau.
"Mae fel rhywbeth o un o lyfrau Dickens. Nid oedd ei rieni yn gallu fforddio esgidiau newydd iddo."
Yn ôl Ms Bull mae tri phrif reswm fod pobl yn gorfod defnyddio banciau bwyd - incwm isel, oedi neu newid i fudd-daliadau, a diwedd perthynas neu salwch.
Mae rhai hefyd wedi amlygu methiannau yn y system Credyd Cynhwysol fel rhan o'r rheswm tu ôl i'r cynnydd yn nifer defnyddwyr banciau bwyd.
Dywedodd llefarydd ar ran Adran Gwaith a Phensiynau'r DU eu bod wedi cyflwyno anogaeth bellach i weithio, gan gynnwys cynyddu'r swm o arian gall unigolyn ei ennill cyn bod budd-daliadau yn lleihau.
Ychwanegodd fod y rhesymau fod pobl yn defnyddio banciau bwyd yn "gymhleth", a'i bod hi'n "anghywir i gysylltu cynnydd mewn defnydd ag un achos penodol".


description: Rheolwr Caerdydd, Neil Warnock wedi dweud fod "pêl-droed yn amherthnasol mewn amseroedd fel hyn" wrth i Gaerdydd baratoi i groesawu Caerlŷr ddydd Sadwrn.

title: Caerdydd i roi teyrngedau wedi trychineb CPD Caerlŷr


description: Meic Stevens i dderbyn y gwobr am gyfraniad arbennig fel rhan o seremoni flynyddol y Wobr Gerddoriaeth Gymreig.

title: Meic Stevens i dderbyn gwobr gerddoriaeth arbennig


description: Yr IOPC yn ymchwilio i ymateb Heddlu De Cymru i achos o drais domestig cyn i ddynes gael ei llofruddio gan ei phartner.

title: Ymchwilio i ymateb Heddlu De Cymru cyn llofruddiaeth


description: Y gantores Tammy Jones gyrhaeddodd rif 5 yn y siartiau ym 1975


description: Bu farw Alison yn gynharach eleni, ond mae Julie hefyd yn byw â'r cyflwr

title: Dwy chwaer yn dioddef o'r un canser

maintext:
Mae hi'n fis codi ymwybyddiaeth canser y pancreas, gydag ambell adeilad ar draws Prydain wedi ei oleuo'n borffor i ddenu sylw at y clefyd.
Bu farw Alison Evans o Landysul o'r afiechyd yn gynharach eleni. Ond mae ei chwaer, Julie, hefyd yn dioddef o'r un cyflwr.
Ar raglen Bore Cothi ar fore Mawrth, 6 Tachwedd, fe siaradodd Shân Cothi gyda Julie, a hefyd mab Alison, Carwyn Oliver:
"Roedd Alison yn berson mor hapus, ac yn mor barod i wneud unrhywbeth dros unrhywun. Roedd hi'n chwaer i fi, ond hefyd yn ffrind gorau i mi," meddai Julie.
"Roedden ni wedi bod drwy gymaint efo'n gilydd, hyd at y diwedd. Fe wnaethon ni rannu gymaint, nid yn unig yn blant gyda'n gilydd ond fe gafon ni'r bois yr un pryd, dim ond pum wythnos sydd rhyngddyn nhw. Ac wrth gwrs roedd gan y ddwy o'na ni'r un clefyd."
Ychwanegodd Carwyn, "Roedd wastad gwên ar ei hwyneb hi, dim ots lle oedd hi na beth oedd hi'n ei wneud."
Image caption Alison a Carwyn, Mehefin 2017
Roedd Alison yn nyrs ac felly yn ymwybodol o'r cyflwr, lle doedd Julie ddim yn gyfarwydd ag ef: "O'n i'n meddwl, canser, chi'n cael cemotherapi a chi'n gwella. Ond pan dd'wedon nhw 'na does dim gwella i gael, chi'n bwrw 'mlaen i ailystyried bywyd."
Beth yw'r symptomau?
"Fe gollodd Alison wyth stôn, a dwi 'di colli tua dwy stôn," meddai Julie. "Chi'n teimlo fel clwtyn llawr ac eisiau mynd i'r tŷ bach yn aml. Doedd dim poen gen i, ond mi roedd Alison mewn poen."
Fe gollodd Julie ac Alison eu tad tua'r un cyfnod, ac roedd y doctoriaid yn awgrymu mai stres a gor-bryder oedd yn achosi iddynt golli'r pwysau.
Doedd Julie ddim yn ystyried pa mor ddifrifol oedd pethau: "Ges i sgan, a hyd yn oed y diwrnod pan ges i'r canlyniadau o'n i'n meddwl mai efallai peth bach oedd arna i, rhyw cyst neu rywbeth, ac roedd Alison yn meddwl yn gwmws yr un peth. Ges i ganlyniadau'r sgan y diwrnod wedyn, ac fe fwrodd e fi fel bric i'r pen."
Image caption Alison a Julie, pan oedd Alison yn derbyn triniaeth cemotherapi
Pythefnos wedi i Julie gael y diagnosis fe gafodd Alison union yr un canlyniadau.
"Anghofia i byth, fe ffoniodd hi fi a dweud ei bod hi yn fy nhŷ i, doeddwn i ddim gartref ar y pryd. Es i adre a'i chwrdd hi a dywedodd hi 'ma da fi e fyd'... shwt y' chi'n cymryd hynna?"
"Rydyn ni fel teulu'n agored iawn am ein salwch, dim byd i'w gwato, a beth ni moyn yw i bobl wybod am ganser y pancreas, ac os oes symptomau 'da chi ewch at y doctor a pwshio am y sgans a'r profion gwaed er mwyn dal e'n gynt na beth wnaethon ni'n dwy.
"Roedd fy nghanser i wedi lledaenu i'r pancreas, lle'r oedd canser Alison ond yn y pancreas ei hun. Felly roedd y driniaeth ga'th ni'n dwy'n hollol wahanol - gath hi cemotherapi, lle dwi ond yn cael tabledi.
"Roedd y ddwy o'na ni'n dweud 'allith hyn ddim cael ni lawr', alle fe ddim. Mae rhaid i ni er mwyn y plant - rhwng y ddwy ohonom ni mae pedwar o blant, ac er eu lles nhw mae rhaid i ni gadw'n gryf. Mae ysbryd Alison yn fyw yno fi o hyd, a dwi'n siŵr mai hi sy'n cadw fi fynd- roedden ni'n cadw'n gilydd i fynd a chodi ein gilydd os oedd y naill yn isel.
"Rwy'n cael fy niwrnodau. Fi 'di blino yn swps, fel o'n i dros y penwythnos lle o'n i ddim yn 100%. Ond y diwrnodau dwi yn teimlo'n well - rhoi'r colur 'mlaen a mas a fi drwy'r drws. Ond ar hyn o bryd dwi'n gwneud yn ocê."
Salwch teuluol?
"Dydi e ddim yn ganser sy'n rhedeg yn y teulu, er bod y ddwy wedi cael e," meddai Carwyn. "Fi'n credu bod rhaid codi'r ymwybyddiaeth ynglŷn â'r canser a chael profion a thrio dal e'n fwy cynnar."
Dywed Julie bod rhaid gwthio: "Os nad yw'r doctor yn credu chi mae rhaid mynd nôl a nôl a dweud 'dwi dal ddim yn iawn', a mynnu cael y sgan a'r profion yn gynnar."
Image caption Cefndryd (plant Alison a Julie): Carwyn, Carys, Sioned a Gareth.
Fe wnaeth Carwyn a'i gefnder Gareth skydive yn Abertawe er lles elusen canser. "Dwi'n cofio Mam yn dweud cyn iddi farw 'os nad wyt ti'n jumpo mas o'r awyren, rwy'n mynd i bwshio ti', a dwi'n siŵr y gwnaeth hi."
"Gwnewch be' allwch chi i godi arian ac ymwybyddiaeth o'r canser. Dwi a Gareth am wneud Hanner Marathon Caerdydd flwyddyn nesaf, gan hel arian ar gyfer Just in Time. Fe wnaeth Carys, fy nghyfnither wneud e eleni."
Rhoddodd Carwyn air o gyngor i unrhywun sy'n mynd drwy'r un profiadau ag y cafodd e: "Gwnewch y mwyaf o'r amser sydd 'da chi wedi i rywun gael y diagnosis. Dim ond edrych yn ôl ar yr amseroedd da haloch chi efo'ch gilydd allwch chi wneud."


description: Beth sy'n digwydd ar ôl i'r dŵr glirio?

title: Adroddiad arbennig: Llandysul ar ôl y llifogydd


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Trigolion Blaenau Ffestiniog yn gobeithio bydd statws awyr dywyll yn Eryri yn denu mwy o dwristiaid ac yn hwb i'r economi lleol.

title: Blaenau Ffestiniog yn gobeithio elwa o statws awyr dywyll

maintext:
Image caption Mae gwaith celf i'w weld ar waliau rhai o fusnesau'r ardal, er mwyn ceisio codi ymwybyddiaeth o statws awyr dywyll Eryri
Mae trigolion Blaenau Ffestiniog yn gobeithio bydd statws awyr dywyll yn Eryri yn denu mwy o dwristiaid ac yn hwb i'r economi leol.
Dim ond 11 lleoliad ar draws y byd sydd wedi derbyn statws awyr dywyll.
Dros y flwyddyn ddiwetha' mae plant yr ardal wedi bod yn gweithio gyda'r artistiaid Rachel Rosen ac Andy Birch ar weithiau celf i gynrychioli pob rhan o Gysawd yr Haul, y sêr a'r planedau.
Yn ôl un o'r trefnwyr, Zoe Pritchard mae busnesau yn gallu cymryd mantais o'r cynllun ac mae'n denu mwy o ymwelwyr i'r ardal ac yn denu pobl o du allan i'r tymor twristiaeth arferol.
'Codi ymwybyddiaeth'
Mae dau leoliad statws awyr dywyll yng Nghymru. Mae Bannau Brycheiniog eisoes wedi derbyn y statws yn 2013, ac fe dderbyniodd Eryri'r gydnabyddiaeth yn 2015.
Mae'r statws yn golygu fod y lleoliad yn swyddogol yn un o'r llefydd gorau yn y byd i weld sêr.
Image caption Mae ffeithiau am y gofod i'w gweld ar hyd a lled Blaenau Ffestiniog
Mae'r gwaith celf ym Mlaenau Ffestiniog wedi'u gosod ym musnesau'r ardal ac yn rhan hefyd o 'Lwybr Cysawd Eryri'.
Un o'r ysgolion fu'n rhan o'r prosiect ydy Ysgol Maenofferen yn y dref, ac yn ôl y Pennaeth Aled Williams roedd yn gyfle arbennig i'r disgyblion godi ymwybyddiaeth o'r statws awyr dywyll.
"Dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig fod y plant yn ymwybodol o'r statws ac yn yr ardal leol hefyd, ac mi wnaeth y plant fwynhau'r cyfle o fod yn rhan o'r prosiect ac am gael lledaenu'r neges drwy gyfrwng celf hefyd," meddai.
'Lot o gyffro'
Un o'r busnesau sy'n cymryd rhan yn y prosiect yw caffi Kiki.
Dywedodd y perchennog Kiki Rees Stavros fod yr ymateb lleol wedi bod yn "grêt" a bod yna "lot o gyffro" yn yr ardal.
Ychwanegodd: "Mae'n dod â phobl i mewn ac maen nhw'n dysgu mwy am y cynllun. Mae'n gyfle i bobl fod yn falch o'r statws yma sydd ddim mewn lot o lefydd yn y byd, felly mae'n beth da iawn."


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Fe ddangosodd Canolfan Bwyd Cymru Bodnant "ddiffyg parch" i'w cyflenwyr wrth iddyn nhw fynd i'r wal, yn ôl teulu sy'n magu moch.

title: Cyhuddo Canolfan Bwyd Cymru Bodnant o 'ddiffyg parch'


description: Gareth Bale ac Aaron Ramsey yn ôl i wynebu Denmarc yng Nghynghrair y Cenhedloedd a'r gêm gyfeillgar yn erbyn Albania.

title: Cynghrair y Cenhedloedd: Bale a Ramsey yn ôl i Gymru


description: Sêff Rheilffordd Pont-y-pŵl a Blaenafon, yn cynnwys elw o £14,000, yn cael ei ddwyn noson Galan Gaeaf.

title: £14,000 o elw trên ysbrydion mewn sêff yn cael ei ddwyn


description: Bu farw Mavis Bran, 69, yn Ysbyty Treforys ychydig ddyddiau wedi'r digwyddiad yn y siop yn Sir Gaerfyrddin fis diwethaf.

title: Marwolaeth siop sglodion: Gohirio cwest


description: Heddlu Dyfed-Powys yn apelio wedi i becyn amheus gyda negeseuon bygythiol arno gael ei adael ar gar yng Nghwm-twrch.

title: Apêl yr heddlu am 'becyn amheus'


description: Yr achos llawn i lofruddiaeth Simon Clark i ddechrau ym mis Mawrth ac mae disgwyl iddo bara am bedair wythnos.

title: Dyn yn y llys wedi ei gyhuddo o lofruddiaeth ym Mhentywyn


description: Mae adroddiad newydd yn dweud fod pobl mewn peryg o fethu allan ar wasanaethau iechyd oherwydd diffyg sgiliau digidol.

title: Gwasanaethau iechyd digidol 'angen sylw ar frys'


description: Nifer y morloi bach sydd wedi eu geni yn Sir Benfro ar ei uchaf ar gofnod, flwyddyn wedi i ddau o bob tri farw yn ystod stormydd.

title: Cyfraddau genedigaeth morloi Sir Benfro yn 'galonogol'


description: Fe ymunodd George North â'r Gweilch yn yr haf ar gytundeb deuol gydag Undeb Rygbi Cymru, wedi cyfnod o bum mlynedd yn Lloegr.

title: George North: 'Symud nôl i Gymru wedi bod yn well i fi'


description: Cyngor Gwynedd yn rhoi caniatâd llawn i ddatblygiad fydd yn gweld 15 o dai yn cael eu hadeiladu yn Chwilog.

title: Caniatâd i godi 15 o dai yn Chwilog, Dwyfor


description: Y Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi rhybudd melyn o law trwm yn ne Cymru dros nos, gyda'r posibilrwydd o lifogydd mewn mannau.

title: Rhybudd melyn am law trwm a llifogydd posib yn ne Cymru


description: Heddlu'r Gogledd yn cadarnhau eu bod wedi dod o hyd i fomiau sydd heb ffrwydro ger eglwys yn ymyl Caergybi, Ynys Môn.

title: Canfod bomiau heb ffrwydro ar dir eglwys yn Ynys Môn


description: Yr actor o Gaerdydd sy'n westai pen-blwydd i Dewi Llwyd

title: Ydy Matthew Rhys yn teimlo fod e wedi cyrraedd y brig?


description: Pedoffilydd o Ynys Môn yn cael dedfryd garchar o dros dair blynedd wedi i swyddog ei ddal drwy esgus bod yn ferch 13 oed.

title: Carcharu dyn o Ynys Môn oedd â lluniau o gam-drin plant


description: Comisiynydd Plant Cymru'n dweud ei bod hi'n "drist" fod gwersi addysg gorfforol yn parhau i wahaniaethu ar sail rhyw.

title: 'Trist' bod gwersi addysg gorfforol dal yn gwahaniaethu

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae Comisiynydd Plant Cymru'n dweud ei bod hi'n "drist" cyn lleied o gynnydd sydd wedi'i wneud o ran gwahaniaethu ar sail rhyw mewn gwersi addysg gorfforol.
Dywedodd Sally Holland ei fod yn bwnc "pwysig" sy'n cael ei godi gan ddisgyblion ysgol yn aml.
"Mae'n gwneud i ferched a bechgyn feddwl bod rhaid i'w bywydau gael eu cyfyngu i ryw lwybr neu'i gilydd, ac mae'n niweidiol gan fod y gwahaniaethu yn rhywbeth a all eu harwain oddi wrth chwaraeon ac ymarfer corff," meddai.
Mae cais wedi cael ei wneud i undebau addysg NEU a NAHT am ymateb.
'Galw fi'n lesbian'
Mae Darcie Barry, sydd yn 13 oed ac o Gwmbrân, wedi bod yn chwarae pêl-droed ers ei bod hi'n wyth oed.
"Fe wnaeth y bechgyn ofyn i mi basio'r bêl yn ôl a nes i gicio hi gyda thipyn o nerth, felly nes i ddechrau chwarae gyda nhw," meddai.
Byddai Darcie yn hoffi chwarae'n broffesiynol rhyw ddydd, ac mae'n dweud ei bod hi eisiau herio'r stereoteip mai "gêm i fechgyn" yw pêl-droed.
"Maen nhw wedi fy meirniadu i a fy ngalw i'n ddyn, yn lesbian. Maen nhw wedi galw pob math o enwau arna i."
Image copyright Getty Images Image caption Byddai Darcie yn hoffi chwarae pêl-droed yn broffesiynol rhyw ddydd, fel rhai o aelodau tîm cenedlaethol Cymru
Dywedodd nad bechgyn yn unig oedd yn gyfrifol, a bod hyd yn oed rhieni weithiau yn gweiddi pethau fel "paid â gadael i ferch dy daclo di".
"Chwaraeon merched yw hoci, pêl-rwyd, dawns a phethau, ac i'r bechgyn pêl-fasged, rygbi neu bêl-droed yw e," meddai Darcie, sy'n chwarae yng nghanol cae i dîm Albion Rovers.
"Rydw i'n gofyn i fy athrawon ymarfer corff os allai chwarae pêl-droed achos mae'n un o'r rheiny sy'n cael ei argymell, ond maen nhw'n dweud na achos gêm i fechgyn yw hi.
"Dwi ddim yn meddwl bod e'n iawn fod pobl yn beirniadu merched am chwarae pêl-droed achos mae'n rhywbeth maen nhw eisiau gwneud ac yn mwynhau."
'Diffyg arbenigedd'
Dywedodd y Comisiynydd Plant fod gwahaniaethu ar sail rhyw mewn gwersi chwaraeon yn "syfrdanol" yn 2018, ond bod hynny'n adlewyrchu rhagfarnau ehangach o fewn cymdeithas.
"Mae merched yn dweud yn aml nad ydyn nhw'n cael llawer o gyfle i chwarae pêl-droed a rygbi," meddai Sally Holland.
"Weithiau mae ganddyn nhw glybiau ble maen nhw'n gallu cymryd rhan ond dyw e ddim yn rhan o'u gwersi ymarfer corff craidd."
Ychwanegodd fod bechgyn hefyd yn teimlo eu bod wedi'u cyfyngu i chwarae pêl-droed neu rygbi yn unig.
"Dwi'n gwybod y gallwn ni newid, dwi'n gwybod y gallwn ni wneud yn well."
Image caption Mae Sally Holland yn dweud bod angen i wersi ymarfer corff fod yn fwy hyblyg a chynhwysol
Yn ôl Dr Nalda Wainwright, cyfarwyddwr Sefydliad Llythrennedd Corfforol Cymru, mae'r patrwm o ddilyn "chwaraeon traddodiadol" yn yr ysgol yn deillio nôl i ddeddfwriaeth o gyfnod yr Ail Ryfel Byd.
Ond ychwanegodd nad y cwricwlwm oedd y broblem ar y cyfan.
"Mae e lawr i hyfforddi athrawon a dweud y gwir, eu harbenigedd nhw, a 'dyn ni'n gwybod fod diffyg yn yr arbenigedd yna yn enwedig mewn ysgolion cynradd," meddai Dr Wainwright.
"Dyw e ddim wir yn bwnc arbenigol ac mae athrawon yn tueddu i ail-greu'r profiadau gawson nhw."
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud na fyddan nhw'n gwneud sylw ar y mater.


description: Gŵyl lyfrau gyntaf Aberaeron yn llwyddiant.

title: ‘Croeso cynnes’ i ŵyl lyfrau gyntaf Aberaeron


description: Pedwar dyn yn ymddangos yn y llys ar gyhuddiadau o dreisio a masnachu rhyw yn erbyn merched ifanc yn ardal Wrecsam.

title: Pedwar yn y llys am gam-drin merched ifanc yn Wrecsam


description: Bydd achos cannoedd o is-bostfeistri yn erbyn y Swyddfa Bost yn cyrraedd yr Uchel Lys yr wythnos yma.

title: Achos llys y Swyddfa Bost yn 'hollbwysig'


description: Arddangos y prototeip cyntaf o ddau gerbyd trydan fydd yn cael eu cynhyrchu gan Aston Martin ym Mro Morgannwg.

title: Golwg gyntaf ar geir Aston Martin

maintext:
Image copyright Aston Martin Image caption Bydd model newydd y Lagonda'n cael ei wneud yn Sain Tathan
Mae Aston Martin wedi arddangos y prototeip cyntaf o ddau gerbyd trydan fydd yn cael eu cynhyrchu yn eu ffatri ym Mro Morgannwg.
Yn ôl y cwmni, y Lagonda fydd y car moethus cyntaf yn y byd fydd â dim allyriadau o gwbl.
Fe fydd y model y cyntaf yn dod o'r llinell gynhyrchu yn Sain Tathan yn 2021.
Fe fydd car trydan cyntaf Aston Martin, Rapide E, yn barod erbyn y flwyddyn nesaf.
Ym mis Medi eleni fe gyhoeddodd y cwmni eu bod am sefydlu Cymru fel eu 'cartref' ar gyfer ceir trydan.
Dywedodd Andy Haslam o Aston Martin fod y ceir wedi eu hanelu at y rhai a chyflogau uchel sy'n hoff o'r dechnoleg ddiweddaraf - gan geisio apelio yn benodol at bobl arfordir gorllewinol yr Unol Daleithiau a China.
Erbyn yr adeg yma'r flwyddyn nesa', mae Aston Martin yn gobeithio y bydd y safle yn Sain Tathan yn cyflogi 300, gan gynyddu i 700 erbyn gwanwyn 2020.
Gwrthododd Mr Haslam wneud sylw ar adroddiadau gan y BBC fod Llywodraeth Cymru wedi darparu £18.8m i'r cwmni- ond fe ddywedodd nad cymorth ariannol oedd y prif resm am ddewis y safle yng Nghymru yn hytrach na'r 19 oedd dan ystyriaeth.


description: Becws teuluol poblogaidd yn ailagor dridiau yr wythnos fis yn unig ar ôl cau'r drysau wedi hanner canrif o wasanaeth.

title: Ailagor becws wedi galw mawr gan gwsmeriaid am fara Cwm


description: Cymru sy'n cipio Cwpan Doddie Weir yn dilyn gêm gyntaf Cyfres yr Hydref.

title: Cyfres yr Hydref: Cymru 21-10 Yr Alban


description: Heddlu'r De wedi cyhoeddi eu bod nhw'n ymchwilio i lofruddiaeth ar ôl i gorff gael ei ddarganfod yn Llaneirwg, Caerdydd ddydd Iau.

title: Llaneirwg: Ymchwilio i lofruddiaeth mewn ardal goediog


description: Cyngor Pen-y-bont ar Ogwr yn cael dirwy o £300,000 wedi marwolaeth bachgen 15 oed ger ei ysgol yn 2014.

title: Dirwy drom i gyngor wedi marwolaeth bachgen ger ysgol


description: Pwyllgor cynllunio Cyngor Caerdydd i benderfynu a fydd cynlluniau ar gyfer gorsaf fysiau newydd gwerth £100m yn cael eu cymeradwyo.

title: Disgwyl cymeradwyo cynlluniau gorsaf fysiau Caerdydd

maintext:
Image copyright Meshroom
Mae disgwyl i gynlluniau ar gyfer gorsaf fysiau newydd gwerth £100m yng nghanol Caerdydd gael eu cymeradwyo yn ddiweddarach.
Byddai'r orsaf, sy'n cynnwys 14 safle unigol, yn cael ei hadeiladu gyferbyn â safle'r hen orsaf ar faes parcio Marland House.
Mae'r datblygiad hefyd yn cynnwys bloc o fflatiau, swyddfeydd, unedau manwerthu a maes parcio preifat fydd yn rhan o gartref newydd y BBC yn y Sgwâr Canolog.
Bydd pwyllgor cynllunio Cyngor Caerdydd yn penderfynu ar ddyfodol y gyfnewidfa mewn cyfarfod ddydd Mercher, ond mae swyddogion cynllunio eisoes wedi awgrymu y dylai'r cais gael ei gymeradwyo.
Er bod cynlluniau amlinellol ar gyfer yr orsaf fysiau eisoes wedi cael eu cymeradwyo gan gynghorwyr, dyma'r tro cyntaf i'r holl ddatblygiadau gael eu cynnwys gan y datblygwyr, Rightacres Property Company, sydd nawr yn ceisio sicrhau caniatâd cynllunio llawn.
Mae'r datblygiad yn rhan o bartneriaeth rhwng Cyngor Caerdydd, Llywodraeth Cymru, Rightacres a Network Rail.
Image copyright Cyngor Caerdydd Image caption Byddai'r orsaf newydd yn cael ei adeiladu gyferbyn a safle'r hen orsaf
Mae rhai wedi beirniadu'r cynlluniau gydag amheuon fod y safle yn rhy fach, ac y byddai'n ychwanegu at lygredd a thagfeydd yn y brifddinas.
Dywedodd Cymdeithas Ddinesig Caerdydd eu bod nhw'n rhagweld "traed moch" yn yr orsaf ar amseroedd prysur oherwydd targedau cyrraedd a gadael afrealistig.
Yn ôl swyddogion y cyngor, fydd yr orsaf yn derbyn saith bws pob awr yn ystod yr amseroedd prysuraf, gyda gwasanaethau eraill yn defnyddio safleoedd ar y strydoedd.
Byddai modd lleihau lefel y llygredd o'r gyfnewidfa drwy ddefnyddio mwy o gerbydau hybrid neu drydan, meddai'r swyddogion.
Image copyright Rightacres Image caption Mae bloc o fflatiau hefyd yn ran o'r datblygiad
Byddai'r orsaf newydd yn cael ei rheoli gan gorff trafnidiaeth Llywodraeth Cymru, Trafnidiaeth Cymru.
Os caiff y cynlluniau eu cymeradwyo, bydd gofyn i'r datblygwyr roi £1.7m tuag at waith cyhoeddus yn ar ardal, £50,000 tuag at gyfleusterau llogi beiciau a £10,000 tuag at fonitro safon yr aer.
Ychwanegodd yr adroddiad cynllunio fod gan Network Rail "obeithion hir dymor" o uwchraddio gorsaf drenau Caerdydd Ganolog.


description: Mae gwaith adnewyddu i farchnad Aberteifi yn golygu bod angen i'r stondinwyr chwilio am leoliad newydd dros dro.

title: Galw am sicrwydd i stondinwyr marchnad Aberteifi


description: Rhoddodd y peilot Simon Jones 'syrpreis' i'w deulu pan ddaeth adref mewn awyren wedi'i chipio

title: Hedfan adre i Cribyn o'r Rhyfel Mawr...mewn Fokker


description: Bu dathliadau ledled Cymru i nodi diwedd yr ymladd

title: Dathlu diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf


description: Mae Cydlynydd Cwmni Gwallgofiaid Cyf, Rhys Roberts, yn dweud fod Prosiect Gwallgofiaid yn "fwy na sinema".

title: Prosiect Gwallgofiaid yn 'fwy na sinema'


description: Heddlu'r Gogledd yn apelio am wybodaeth ar ôl i ddynes oedrannus ddioddef anafiadau difrifol yn dilyn gwrthdrawiad yn Sir y Fflint nos Fercher.

title: Apêl heddlu am wybodaeth wedi gwrthdrawiad ym Mwcle


description: Cwpan Doddie Weir fydd y tlws i'r tîm buddugol pan fydd Cymru'n herio'r Alban yn Stadiwm Principality ddydd Sadwrn.

title: Cefnogaeth 'anhygoel' i Doddie Weir yng Nghymru


description: Martin Hughes yn dweud bod "rhywbeth angen newid" wedi i'w dad orfod aros saith awr am ambiwlans i'w gludo i'r ysbyty.

title: Oedi ambiwlans: 'Rhywbeth angen newid'


description: Y reslar Barri Griffiths sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y reslar Barri Griffiths


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Mae ffermwyr a thirfeddianwyr yn "bryderus ac amheus" o gynllun sy'n ceisio ailgyflwyno rhywogaethau cynhenid i gefn gwlad Cymru.

title: Ffermwyr yn 'bryderus ac amheus' am gynllun natur

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Fe gafodd belaod coed eu hailgyflwyno i'r ardal yn 2015
Mae cefnogwyr cynllun dad-ddofi ('rewilding') fwyaf Prydain wedi mynnu nad rhwystro ffermio yw eu bwriad.
Ar ôl sicrhau £3.4m o gronfa elusennol, mae prosiect 'O'r Mynydd i'r Môr' ar fin penodi cyfarwyddwr i arwain y gwaith.
Y syniad yw creu un coridor hir ar draws y canolbarth i gefnogi rhywogaethau cynhenid o goed, planhigion a bywyd gwyllt.
Ond mae ffermwyr a thirfeddianwyr ar hyd y llwybr yn "bryderus ac yn amheus", yn ôl un cynghorydd lleol.
"Mae'n gynllun uchelgeisiol sy'n gobeithio gweithio ar draws 10,000 hectar," eglurodd Rory Francis, rheolwr ymgyrchoedd Coed Cadw.
"Nid stopio ffermwyr rhag ffermio yw'r bwriad, ond gweithio gyda nhw i'w helpu i wneud pethau positif fydd yn gwneud gwahaniaeth i fywyd gwyllt.
"Pethau fel adfer corsydd mawn, coedlannau hynafol a phlannu coed newydd ar y tirlun."
Image copyright Ben Porter/Summit to Sea
Mae'r elusen yn arwain y gwaith o sefydlu'r prosiect ar y cyd â chorff Rewilding Britain.
Nid prynu tir fyddan nhw, ond yn hytrach, defnyddio'r arian nawdd - o gronfa ryngwladol Arcadia sy'n cefnogi gwaith amgylcheddol - i dalu ffermwyr a thirfeddianwyr i ymgymryd â phrosiectau i hybu byd natur.
Y gobaith yw creu ardal fydd yn hafan i rywogaethau prin, gan gynnwys bele'r coed - gafodd ei ailgyflwyno yma yn 2015.
"Fe ddatgelodd adroddiad diweddar Cyflwr Byd Natur bod Cymru yn un o'r gwledydd sydd wedi'i effeithio waethaf gan ddirywiad ym myd natur," meddai Mr Francis.
"Felly os ydyn ni am weld ein plant a phlant ein plant yn mwynhau a phrofi bywyd gwyllt mae angen i ni ddarparu cynefinoedd ar eu cyfer.
"Ry'n ni'n gobeithio y bydd y prosiect yma'n rhan o'r ateb."
Ond mae'r ddau undeb amaeth wedi codi pryderon am fwriad y cynllun, tra bod cynghorydd Dyffryn Dyfi, Elwyn Vaughan wedi rhybuddio bod angen gwneud mwy i ymgynghori â'r gymuned leol.
Image caption Mae'r Cynghorydd Elwyn Vaughan yn bryderus am "ddelweddau negyddol"
"Mae gennym ni nifer o bryderon yn lleol a ry'n ni'n gwthio'r trefnwyr i ailenwi'r prosiect - gan gael gwared ar y gair 'rewilding'.
"Mae'n rhaid i'r swyddog sydd ar fin gael ei benodi fod yn rhugl yn y Gymraeg i gael gwared ar unrhyw ddelweddau negyddol ac mae'n rhaid cydweithio â'r undebau amaethyddol, y mentrau iaith a'r cynghorau bro a sicrhau fod 'na wir berchnogaeth, cynhenid arno - a'i fod yn rhywbeth Cymreig nid rhywbeth estron."
'Siom ofnadwy'
Roedd 'na ymateb cymysg gan amaethwyr ym mart Dolgellau hefyd.
"Mae pawb yn daer yn erbyn y prosiect," meddai Tegid Jones, sy'n ffermio ger Machynlleth, "fues i'n ddigon ffôl i fynd i bwyllgor (am y cynllun) a ges i'n siomi'n ofnadwy.
"Doedd dim syniad ganddyn nhw am yr ardal na beth oedden nhw isio 'neud."
"Ar y funud does gennyn ni ddim syniad pa fath o gynlluniau maen nhw'n sôn amdanyn nhw, ac a fyddan nhw'n apelio i ffermwyr ai peidio," ychwanegodd Dafydd Jones o Bonterwyd.
"Gallwch chi alw'r peth yn 'rewilding' - ond gwell gen i ddweud gwella'r amgylchedd wrth ffermio. Mae 'rewilding' yn golygu lot o bethau a fyddai'r un ffermwr yn cytuno â nhw'i gyd."
Dywedodd Mr Francis fod y gwaith ymgynghori gyda'r gymuned leol wedi bod yn gyfyngedig, oherwydd mai ond yn ddiweddar yr oedd yr arian nawdd wedi'i sicrhau.
"Rŵan mi fydd 'na dîm, fe fydd 'na gyfarwyddwr a'u prif waith nhw fydd mynd allan i siarad a fyddwn ni yn annog pobl i weithio hefo ni i adeiladu'r prosiect o'r gwaelod i fyny."


description: Mae 480 o ymgeiswyr yn ymgiprys am 40 o seddi mewn etholiad sy'n sicrhau llais i'r genhedlaeth nesaf yng ngwaith y Cynulliad.

title: Agor y bleidlais i ethol Senedd Ieuenctid gyntaf Cymru


description: Datblygiadau cyffrous fydd efallai'n galluogi Cymru i fod yn bwerdy'r byd eto

title: Prifysgol Abertawe'n arloesi ym maes solar

maintext:
Mewn adroddiad diweddar, rhybuddiodd y Panel Rhyng-lywodraethol ar Newid Hinsawdd (IPCC) bod y sefyllfa cynhesu byd-eang yn llawer gwaeth na'r hyn roedd pawb wedi ei feddwl yn wreiddiol.
Os na fyddai camau pwysig yn digwydd yn gyflym i'w leihau, rhybuddiodd y panel o wyddonwyr blaenllaw y byddai'r canlyniadau'n drychinebus.
Un cam pwysig i gyrraedd y nod yw datblygu dulliau adnewyddol o greu ynni i gynhesu a rhedeg ein cartrefi a'n diwydiannau, ac mae gwaith pwysig, arloesol yn y maes yma'n digwydd ar hyn o bryd ym Mhrifysgol Abertawe. Dyma'r athro Trystan Watson, un o arweinwyr y prosiect i esbonio:
Image copyright Specific
"Dwi ddim yn awdurdod o gwbl mewn newid hinsawdd, ond rwy'n rhedeg prosiect unigryw sydd â'r nod o droi adeiladau mewn i bwerdai.
"Y bwriad yw cymryd tai neu ffatrïoedd a rhoi haenen allanol yr adeilad ar waith. Mae hyn nid ond yn golygu rhoi paneli solar fel ry'n ni'n adnabod nhw nawr, ond datblygu technolegau newydd sydd yn gallu cael eu rhoi ar ochrau'r adeiladau er mwyn dod â gwres i mewn i'r adeilad: technoleg o'r enw Transpired Solar Collection.
Gofod gwastraff
"Mae rhywbeth fel 4 biliwn metr sgwâr o doeau ym Mhrydain, sydd yn gwneud dim byd ond cadw'r glaw mas, ond os allwn ni jest defnyddio'r toeau yna, fe allwn ni wneud gwahaniaeth enfawr yng nghyfanswm yr ynni ni'n ei ddefnyddio a'i gynhyrchu.
Image copyright Specific Image caption Swyddfa ynni bositif, sy'n defnyddio'r technegau solar a storio diweddaraf ar ganolfan arloesi a gwybodaeth SPECIFIC ar gampws Prifysgol Abertawe
"Fy rôl i yw datblygu celloedd solar newydd, mwy effeithiol a rhatach i'w cynhyrchu. Ar hyn o bryd, mae paneli solar yn cael eu gwneud mas o silicon, ac mae'r silicon yn gorfod fod yn bur iawn. Felly mae cynhyrchu silicon o'r fath yn broses sydd yn cymryd lot o ynni. Mae hefyd yn broses sy'n cael ei wneud mewn gwledydd eraill ac felly o ddim defnydd economaidd i Gymru.
Troi'r broses ar ei ben
"Mae'n bwysig ein bod ni'n edrych eto ar y ffordd ni'n gwneud ac yn defnyddio paneli solar. Er enghraifft, ar hyn o bryd, ni'n creu to, ac wedyn yn gwneud twll yn y to ac yn rhoi panel solar ynddo.
"Ein syniad ni yw troi'r holl do mewn i banel solar. Felly ar hyn o bryd, mae 'na ffatri yng Nghasnewydd sydd yn medru ffurfio'r elfen solar mewn i ffoil tenau, sydd wedyn yn medru cael ei roi dros y paneli metel sydd yn ffurfio'r to.
Image copyright Specific Image caption "Ein syniad ni yw i droi'r holl do mewn i banel solar..."
Syml, cyflym, rhad...
"Y fantais amlwg yw bod y to cyfan yn banel solar, ac yn ymarferol, mewn diwrnod, mae'n bosib adeiladu to ar adeilad newydd, sydd gyda'r paneli solar wedi'i adeiladu mewn iddo'n barod.
"Ar hyn o bryd, mae'r ffoil yn dod o wlad arall, ond ein nod ni yw creu fersiwn fedrwch chi brintio ar y metel drwy greu panel solar nid o lwmpyn o silicon, ond o inc solar ni'n ceisio'i ddatblygu gyda chwmni arall ar hyn o bryd.
"Mewn amser y gobaith yw y byddwn ni'n medru printio, neu hyd yn oed paentio'r inc solar yma ar y dur, neu hyd yn oed gwydr. Mae'r manteision o ran cost adeiladu a chyfleustra yn amlwg iawn.
Budd economaidd i'r wlad
"O wneud yr ymchwil yma yng Nghymru, ein nod hefyd yw creu'r system gynhyrchu hefyd yng Nghymru, sydd yn rhoi manteision ychwanegol i ni fel gwlad.
"Yr unig beth sydd yn stopio hyn rhag bod yn realiti nawr yw'r her o geisio sicrhau fod yr adeiladau yr un gost ag adeilad cyffredin. Ar hyn o bryd, mae'r gost o adeiladu ychydig yn uwch, dim llawer yn uwch, ond yn uwch.
Image copyright Specific
"Wrth gwrs dros fywyd yr adeilad, mae'r gost ychwanegol yma'n cael ei ad-dalu, ond mae angen ysgogaeth i annog unigolion a chwmnïoedd i brynu mewn i hwn.
"Gyda hyn mewn golwg, ni'n gweithio ar dechnolegau newydd, mwy effeithiol i storio unrhyw ynni sy'n cael ei gynhyrchu, a thechnolegau sy'n defnyddio unrhyw ynni sy'n cael ei greu yn fwy effeithiol.
Cyfuno technolegau
"Yma ym Mhrifysgol Abertawe, rydyn ni newydd ennill cyllid i ddatblygu canolfan ymchwil newydd o'r enw'r Active Building Centre. Syniad hwn yw dod â'r holl dechnolegau a all gael eu defnyddio mewn adeiladau at ei gilydd mewn un adeilad ymarferol.
Image copyright Specific Image caption Ystafell ddosbarth ar gampws newydd Prifysgol Abertawe sydd yn cynyrchu mwy o ynni na mae'n defnyddio
"Ar y foment mae gyda ni ddau adeilad yn ein canolfan arloesi a gwybodaeth SPECIFIC, ar gampws y brifysgol, sydd yn ynni bositif. Hynny yw, maen nhw'n creu mwy o ynni na maen nhw'n ei ddefnyddio dros y flwyddyn. Fe godon ni'r adeilad cyntaf ddwy flynedd yn ôl, sef adeilad dosbarth sydd wedi cael ei ddefnyddio'n gyson ers hynny.
"Y sialens fawr yn y maes yma yw, nid jest datblygu technolegau newydd, ond i sicrhau eu bod nhw'n gweithio gyda'i gilydd.
"Rhaid sicrhau bod unrhyw gasglwyr solar yn siarad gyda'r batri sydd yn storio'r ynni, sydd yn ei dro'n siarad gyda'r haenen o dan eich traed sydd yn twymo'r ystafell.
"Un peth ddarganfyddon ni'n syth oedd bod yna ddim system felly ar gael, felly'r cam cyntaf oedd gweithio ar ddatblygu hwnnw.
"Erbyn hyn rydy ni newydd orffen yr ail adeilad yn y prosiect, sef swyddfa weithredol, sydd â thechnolegau mwy newydd fyth.
Image copyright Specific Image caption Batris sy'n defnyddio dŵr halen sy'n cael eu defnyddio yn yr ystafell ddosbarth i storio unrhyw ynni ychwanegol sy'n cael ei gynhyrchu gan yr adeilad. Gall y batris storio digon o ynni i redeg y stafell am hyd at ddau ddiwrnod
"Pob tro rydyn ni'n datblygu adeilad, ni'n dysgu rhywbeth, ac os lluoswch chi hyn gyda'r nifer o adeiladau sydd yn cael eu creu pob blwyddyn, wel mae'r potensial i ddatblygu yn syfrdanol.
Creu fersiwn masnachol
"Ond ar hyn o bryd, does dim system hawdd ar gael i adeiladwyr eu defnyddio er mwyn gwneud adeiladau newydd yn ynni bositif, a dyna ran o'n swydd ni fel canolfan ymchwil; rhoi system at ei gilydd a allai gael ei ddefnyddio gan y diwydiant adeiladu yn hawdd er mwyn creu'r adeiladau yma'n hawdd, yn gyflym ac yn rhad.
"Mae sefyllfa lle ni'n medru adeiladu adeiladau ynni positif yma yn barod, ac mae Cymru yn arwain y byd ar hyn o bryd yn yr ymchwil a'r dechnoleg yma. Y cam nesa' fydd ei ddefnyddio yn y byd iawn, ond rydyn ni'n sicr ar y ffordd!"
Hefyd o ddiddordeb...


description: Gêm siomedig i'r ymwelwyr yn erbyn y Gleision ym Mharc yr Arfau.

title: Pro14: Gleision Caerdydd 37-0 Zebre


description: Cymdeithas y Cymod yn galw ar yr Awyrlu i roi'r gorau i hyfforddi peilotiaid o Saudi Arabia ar Ynys Môn.

title: Ffrae dros hyfforddi peilotiaid Saudi Arabia ar Ynys Môn


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Seremoni emosiynol yn Llansteffan i gofio am yr olaf o'r 19 o fechgyn yr ardal fu farw yn y Rhyfel Mawr.

title: Rhyfel Mawr: Cofio cenhedlaeth goll Llansteffan

maintext:
Yn Llansteffan mae'r gofeb olaf, sy'n rhan o brosiect i gofio am y 19 o fechgyn gafodd eu colli o'r ardal yn y Rhyfel Mawr, wedi'i dadorchuddio.
Mae myfyrwyr o Goleg Celf Caerfyrddin wedi creu 19 o gofebau gweledol unigol sydd yn cynnwys lluniau a hanes am bob milwr a laddwyd.
Mae'r cynllun wedi cael ei wneud mewn partneriaeth gyda'r Lleng Brydeinig a Neuadd Goffa Llansteffan.
Dros gyfnod o bedair blynedd, mae gwasanaeth unigol wedi ei gynnal i nodi union 100 mlynedd ers i bob milwr gael ei ladd.
Cafodd yr olaf, Williams Howells, ei gofio ddydd Sul. Fe gafodd ei ladd union wythnos cyn y cadoediad heddwch ar Dachwedd y 4ydd, 1918.
Un sydd wedi bod yn rhan o'r gwaith trefnu yw'r Cynghorydd Sir lleol, Carys Jones.
Dywedodd: "Mae hwn wedi bod yn ddirdynnol i'r myfyrwyr. Mae'r ymchwil maen nhw wedi gwneud wedi cael tipyn o effaith arnyn nhw.
"Roedd hi'n golled fawr iawn - bois lleol, bois ifanc. Yn gadael gwagle mewn cymuned fechan fel hon. Bydd pawb yn gallu dod yma i'r neuadd a darllen eu straeon, a gweld eu bod nhw'n fois cig a gwaed go iawn."
Emosiynol iawn
Ar waliau'r Neuadd Goffa, mae yna gofeb i Thomas Trevor Treharne. Cafodd ei glwyfo yn Messines a bu farw ym mis Ebrill 2018. Roedd ei or-wyres, Gaynor Jones, yn bresennol yn y gwasanaeth ddydd Sul.
"Fe gafodd ei saethu yn yr ymladd a bu farw yn yr ysbyty yn Boulogne ar y 24ain o Ebrill 1918 - yr un diwrnod â ges i fy ngeni 48 o flynyddoedd yn ddiweddarach. Mae'n emosiynol iawn i weld yr holl ddynion yma. Mae'n braf iawn i gael y gofeb yma."
Mae criw o fyfyrwyr Coleg Celf Caerfyrddin wedi bod yn gyfrifol am y gwaith. Un ohonyn nhw yw Jacob Davies, wnaeth greu cofeb i Thomas John wnaeth farw ym mis Ionawr 1916.
Dywedodd: "Fe ges i agweddau o hanes Thomas. Roedd e'n rili ddiddorol i ddysgu am hanes y bobl hyn. Roedd e'n neis i gael clywed am eu bywydau nhw cyn mynd i ryfel. Ro'n ni'n gwybod lot am Thomas."
Fe fydd y cofebau gweledol yn cael eu cadw ar waliau Neuadd Llansteffan fel teyrnged barhaol i genhedlaeth goll y plwyf.


description: Perchennog hysbysfwrdd digidol yn Aberystwyth yn dweud ei fod yn "hynod anffodus" fod lluniau erotig wedi eu dangos ar y sgrin.

title: 'Lluniau erotig' ar hysbysfwrdd yng nghanol Aberystwyth


description: Mims Davies AS wedi gadael ei swydd fel is-weinidog yn Swyddfa Cymru, gyda Nigel Adams wedi ei benodi.

title: Penodi is-weinidog Swyddfa Cymru yn lle Mims Davies


description: Gweithwyr Cyngor Môn yn cael eu cyhuddo o symud cerrig hynafol a dinistrio tystiolaeth gwyddonol.

title: Tystiolaeth Oes yr Iâ'n cael ei ddinistrio ar draeth Lleiniog


description: hydref

title: Cwis rygbi: Cyfres yr Hydref


description: Bwriad cwmni cemegol i gynhyrchu cerbyd gyriant pedair olwyn yn codi gobeithion gweithwyr Ford yng Nghymru.

title: Cytundeb newydd i ddiogelu swyddi Ford ym Mhen-y-bont?


description: Bu farw John Michael Jones, Leon Rice a Colin Hornsby yn dilyn gwrthdrawiad ar 26 Hydref.

title: Gwrthdrawiad Sir Ddinbych: Gohirio cwest tri bachgen


authors:
Geraint Thomas
Gohebydd Bbc Cymru

description: Un fam yn dweud ei fod yn "destun pryder mawr" bod ei merch wedi cael ei hanfon i gartref 250 o filltiroedd i ffwrdd.

title: Angen mwy o leoliadau preswyl arbenigol i blant Cymru

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae mam sydd â phlentyn mewn cartref diogel i blant, cannoedd o filltiroedd i ffwrdd yn Lloegr, wedi disgrifio'i sefyllfa fel "hunllef ddiddiwedd".
Cafodd ei merch ei gosod yno er ei lles ei hun gan ei hawdurdod lleol yn dilyn gorchymyn llys teuluol.
Yn ôl Comisiynydd Plant Cymru, mae angen lleoliadau gofal preswyl arbenigol i blant sydd â phroblemau cymhleth ar fyrder.
Mewn datganiad, dywedodd Llywodraeth Cymru ei bod yn gweithio i ddatblygu ffyrdd newydd o gynnig gofal therapiwtig i blant sydd ag anghenion cymhleth iawn ac ymddygiad heriol.
'Sefyllfa ofnadwy'
Roedd y ferch yn ei harddegau wedi bod yn yfed a hunan-niweidio ac yn ôl y cyngor, roedd hi mewn perygl o gael ei cham-drin yn rhywiol.
Does dim modd enwi'r fam, ond wrth siarad gyda BBC Cymru, dywedodd bod penderfyniad y cyngor i osod ei merch mewn llety diogel yn "frawychus".
"Doedd dim gwelyau ar gael trwy Brydain ar ddechrau'r achos llys, ond daethon nhw o hyd i le yn ystod ein gwrandawiad."
Yn y pendraw, mi gafod y ferch ei symud i gartref diogel i blant 250 o filltiroedd i ffwrdd.
"Roedd y sefyllfa'n ofnadwy. Doedd hi ddim yn ymdopi o gwbwl. Dyw hi ddim yn hoffi bod i ffwrdd o'i chartref."
Ychwanegodd nad oedd awyrgylch cartref diogel i blant yn addas ar ei chyfer.
"Mae'n garchar plant mwy neu lai? Mae sôn am wahardd pethau, mae dulliau rheoli ymddygiad yn cael eu defnyddio - mae'r derminoleg yn ddigon i godi braw ar rywun."
'Testun pryder'
Mae 15 o gartrefi diogel i blant yng Nghymru a Lloegr.
Dros y flwyddyn ddiwethaf yng Nghymru, cafodd 18 o blant eu gosod mewn sefydliadau o'r fath yn sgil gorchymyn llys teuluol.
Cafodd 10 o'r rheiny eu rhoi mewn cartrefi yn Lloegr.
Awdurdodau lleol sy'n rheoli'r cartrefi ar gyfer plant dros 10 oed. Mae'r cartrefi ar gyfer plant sydd naill ai wedi eu cyhuddo o droseddau difrifol neu'n cael eu rhoi yno er ei lles ei hunain ac eraill.
Dywedodd y fam, bod e'n "destun pryder mawr" iddi fod ei merch yn yr un lle ag unigolion oedd wedi eu cyhuddo o droseddau difrifol.
"Mae hi'n ferch fregus a gallai hi gael ei dylanwadu'n hawdd gan y plant eraill fyddai wedi gallu lladd neu anafu rhywun - does dim ffordd o wybod - a does dim modd iddyn nhw rannu'r wybodaeth yma gyda fi.
"Felly dwi ddim yn gwybod pwy mae'n cymysgu gyda na pha ddylanwad maen nhw'n cael arni," ychwanegodd.
"Dwi ddim yn credu fod hi'n briodol bo' nhw'n cymysgu gyda'i gilydd. Dwi ddim yn gweld sut allai'r drefn yma fod o fudd iddi. Yr unig beth sydd ar ei meddwl yw sut i adael y lle.
"Dydy hi ddim yn cydweithio achos eu bod hi eisiau gwella, mae'n cydweithio gan ei bod eisiau gadael y lle mor fuan â phosib."
Image caption Yn ôl Sally Holland, Comisiynydd Plant Cymru, nid yw Llywodraeth Cymru'n rhoi digon o sylw i ofal plant bregus, er iddi godi'r mater droeon yn y gorffennol
Dywedodd Comisiynydd Plant Cymru, Sally Holland, wrth BBC Cymru bod y ddarpariaeth bresennol yn ddiffygiol.
"Mae angen i Lywodraeth Cymru ddatblygu gofal preswyl arbenigol ar gyfer nifer fach o blant sydd â gofynion uchel o ran gofal emosiynol a gofal iechyd meddwl," meddai.
"Mae angen i ni orffen edrych ar y sefyllfa fel rhywbeth yn ymwneud â gofal iechyd meddwl neu ofal cymdeithasol.
"Mae angen edrych ar sut mae'r gwasanaethau arbenigol, ar y cyd, yn darparu'r gofal mwyaf addas i blant, sydd ymhlith y rhai mwyaf bregus yng Nghymru," meddai.
Ychwanegodd nad oedd anghenion y cnewyllyn bach yma o blant yn cael digon o sylw a'i bod hi wedi codi'r mater gyda Llywodraeth Cymru yn gyson.
Dywedodd y fam ei bod hi'n poeni am effaith y sefyllfa ar ei phlentyn.
"Dy'n ni ddim yn cadw mewn cysylltiad yn ddigon aml, mae'n anodd i mi ymweld â hi gan fod gen i blant arall gartref.
"Rwy'n poeni am effaith hyn ar ei hiechyd emosiynol a'i iechyd meddwl a sut mae'n mynd i ymdopi yn y dyfodol.
"Does dim modd bwrw ymlaen gyda'n bywydau ni ar hyn o bryd, mae'n hunllef ddiddiwedd."
Datblygu ffyrdd newydd
Yn ôl llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydym yn gweithio gyda phartneriaid i ddatblygu ffyrdd newydd o gynnig gofal therapiwtig i blant sydd ag anghenion cymhleth iawn ac ymddygiad heriol.
"Mae'r rhain yn cynnwys lleoliadau preswyl arbenigol ar gyfer plant sydd mewn perygl o fynd i lety diogel, a darpariaeth i'r rhai sy'n gadael llety diogel."
Ychwanegodd bod grŵp sy'n edrych ar ofal preswyl i blant, yn ystyried y ffordd orau o gynyddu darpariaeth ar frys a bod cynrychiolydd o swyddfa'r Comisiynydd Plant yn rhan o'r grŵp.


description: Dyfarnwr achubodd fywyd cefnogwr pêl-droed ar ddiwedd gêm dros y penwythnos yn galw ar i fwy o glybiau fuddsoddi mewn diffibrilwyr yn eu meysydd.

title: Dyfarnwr pêl-droed yn achub bywyd cefnogwr ar ddiwedd gêm


description: Grant yn cael ei roi i atgyweirio clychau Eglwys Sant Pedr yn Rhuthun ac i hyfforddi cenhedlaeth newydd o bobl i'w canu.

title: Atgyweirio clychau Eglwys Sant Pedr yn Rhuthun


description: Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws, o'r farn y dylai Llywodraeth Cymru gymryd camau i wella'r ddarpariaeth Gymraeg i bobl â dementia.

title: Meri Huws: 'Gofal Cymraeg i gleifion dementia yn angen clinigol'


description: Wrecsam ar frig tabl y gynghrair yn dilyn buddugoliaeth oddi cartref.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 3-1 Gateshead


description: Wyth o ACau gogledd Cymru yn galw am ymchwiliad gan y Cynulliad i ward dementia Tawel Fan yn Sir Ddinbych.

title: Galw am ymchwiliad arall i ward iechyd meddwl Tawel Fan


description: Darllenwch y Telerau ac Amodau ar gyfer cystadleuaeth Gohebydd Ifanc y BBC

title: Cystadleuaeth Gohebydd Ifanc y BBC - Telerau ac Amodau

maintext:
Mae'r gystadleuaeth hon yn agored i bawb sy'n byw yng Nghymru sydd rhwng 11 a 18 oed ar y dyddiad cau, sef 6ed Ionawr 2019. Nid yw'r gystadleuaeth yn agored i'r sawl sy'n perthyn yn agos i aelodau o staff y BBC neu gwmnïau Grŵp y BBC neu i weithwyr llawrydd y BBC. Cystadleuaeth gan y BBC, a gynhyrchir gan y BBC, yw Cystadleuaeth Gohebydd Ifanc y BBC.
Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ofyn am brawf oedran yn ogystal â chydsyniad rhiant neu warcheidwad.
Dim ond cynigion unigol a ganiateir. Ni chaniateir i unigolion gyflwyno mwy nag UN cynnig. Bydd y cynnig cyntaf a gyflwynir yn cael ei ystyried; caiff cynigion dilynol eu diystyru.
Dim ond cynigion a gyflwynir drwy'r drefn ar-lein fydd yn cael eu hystyried. Dim ond cynigion Cymraeg eu hiaith fydd yn cael eu hystyried. Ni chaniateir unrhyw ddull cyflwyno arall (mae hyn yn cynnwys e-bost neu bostio).
Drwy'r wefan swyddogol yn unig y gellir cyflwyno cynigion i'r gystadleuaeth. Gallant fod yn ysgrifenedig, wedi'u recordio neu wedi'u ffilmio.
Dylai cynigion ysgrifenedig fod yn ddim mwy na 500 gair o hyd. Dylai fideos neu recordiadau sain fod yn ddim mwy na 3 munud o hyd. Bydd unrhyw elfen o gynigion sydd y tu hwnt i'r cyfyngiadau hyn yn cael ei diystyru, felly cofiwch wneud yn siŵr nad yw'ch cynnig yn hirach na'r hyn sy'n cael ei ganiatáu. Rhaid i bob cynnig hefyd gynnwys, mewn dim mwy na 250 o eiriau neu recordiad o ddim mwy na 2 funud, amlinelliad o pam rydych am rannu'ch stori gyda chynulleidfa'r BBC a beth mae hynny'n ei olygu i chi.
Rhaid i'r cynnig a gyflwynir fod yn waith gwreiddiol y cystadleuydd ei hun a rhaid iddo beidio â difenwi na thorri hawlfraint na chynnwys unrhyw beth a allai gael ei ystyried yn sarhaus neu'n amhriodol. Bydd unrhyw ddeunydd sy'n cael ei ystyried yn anaddas yn cael ei dynnu o'r broses farnu a'i wahardd. Dylai cystadleuwyr gadw copi gan na fydd cynigion yn cael eu dychwelyd.
Rhaid cyflwyno'r holl wybodaeth y gofynnir amdani gyda'r cynnig drwy'r broses gyflwyno ar-lein. Bydd unrhyw gynnig a gyflwynir gyda rhywfaint o'r wybodaeth ar goll yn annilys ac ni fydd yn mynd ymlaen yn y gystadleuaeth.
Rhaid i gynigion ddod i law'r BBC erbyn 23:59:59 ar 6ed Ionawr 2019 fan hwyraf. Bydd cynigion hwyr, anghyflawn, nad oes modd eu darllen neu'u clywed yn cael eu gwahardd. Ni all y BBC gymryd unrhyw gyfrifoldeb am unrhyw fethiant neu broblem dechnegol, a allai olygu oedi wrth gyflwyno cynnig, neu nad yw cynnig yn cael ei gofrestru neu'i recordio'n iawn. Ni fydd y BBC yn gallu dychwelyd cynigion, felly cofiwch gadw copi ar gyfer eich cofnodion chi.
Mae'r BBC yn cydnabod bod perchenogaeth unrhyw hawliau eiddo deallusol yn aros gyda'r cystadleuwyr, ond drwy gyflwyno cynnig mae rhiant neu warcheidwad pob cystadleuydd yn rhoi i'r BBC yr hawl anghyfyngol i ddefnyddio neu atgynhyrchu, yn rhad ac am ddim, gynnig y cystadleuydd neu unrhyw ran o'r cynnig at ddibenion y gystadleuaeth, yn cynnwys rhoi cyhoeddusrwydd i'r gystadleuaeth ar unrhyw gyfrwng a phob cyfrwng am byth, ledled y byd, cyflawni'r wobr ac unrhyw gyhoeddusrwydd / sylw cysylltiedig â'r gystadleuaeth ar unrhyw wasanaeth o eiddo'r BBC neu gwmnïau Grŵp y BBC, sianel neu ar-lein gan y BBC, ei is-gwmnïau neu drydydd partïon a ddewisir ganddo.
Bydd pob cynnig yn cael ei farnu yn y lle cyntaf gan staff y BBC. Cwblheir y cylch barnu cyntaf gan ddefnyddio'r meini prawf canlynol:
Gwerth golygyddol (cryfder y stori a'r ongl) 10 marc
Stori bersonol neu'r cefndir i'r stori (safbwynt neu reswm unigryw dros rannu'r stori) 10 marc
Gwreiddioldeb y stori - (ei bod am fater neu am stori bersonol nad yw wedi cael sylw eang o'r blaen a/neu ei bod yn rhoi safbwynt gwahanol i stori) 10 marc
Bydd newyddiadurwyr o'r BBC yn ymchwilio i storïau cyn llunio'r rhestr fer a rhaid iddynt gydymffurfio â Canllawiau Golygyddol y BBC a bod yn ddilys yn gyfreithiol.
Byddwn yn cysylltu â'r 20 cynnig uchaf ym mhob categori o'r rownd gyntaf ac yn gwirio'r cynigion. Bydd y gwirio yn digwydd erbyn 28 Chwefror 2019. Os bydd unrhyw rai o'r cynigion gorau â'r un nifer o farciau, gallwn dderbyn hyd at 25 cynnig i'w gwirio cyn yr ail rownd. Os na fyddwn wedi llwyddo i wirio'r cynigion ar ôl gwneud ymdrech resymol i gysylltu, mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddiystyru'r cynnig hwnnw. Bydd cynigion dilys yn mynd ymlaen i'r ail rownd farnu, a gaiff ei chwblhau gan banel o olygyddion a newyddiadurwyr y BBC. Bydd y panel yn defnyddio'r un meini prawf ag a ddisgrifiwyd uchod, i benderfynu ar yr enillwyr terfynol. Bydd un enillydd fesul categori a grŵp oedran.
Bydd staff Gohebydd Ifanc y BBC yn cysylltu â rhiant/gwarcheidwad y cystadleuwyr i gadarnhau bod y cynnig yn gymwys ac yn wreiddiol. Gallai hynny olygu siarad â'r unigolion a/neu'r aelodau grŵp a fu'n rhan o gynhyrchu'r cynnig. Os nad oes modd cysylltu â chystadleuydd neu'i riant neu'i warcheidwad ar ôl ymdrech resymol i wneud hynny, mae'r BBC yn cadw'r hawl i gynnig ei le i'r cystadleuydd nesaf orau. Ni chysylltir â chystadleuwyr aflwyddiannus.
Y Wobr yw bod yr enillydd yn cael gweithio gyda newyddiadurwr neu dîm cynhyrchu o'r BBC i gynhyrchu'i stori ar gyfer radio, teledu, ar-lein neu gyfryngau cymdeithasol, ac y bydd y stori'n cael ei darlledu ar un o'r platfformau hyn gan y BBC ar 6 Mawrth 2019 oni chytunir ar ddyddiad arall gyda'r enillydd a'r tîm cynhyrchu (mae hyn i ganiatáu ar gyfer angen golygyddol i ddarlledu neu greu cynnwys ar adeg wahanol i ateb agenda newyddion/angen darlledu). Bydd yr enillwyr hefyd yn cael taith y tu ôl i'r llenni o amgylch Canolfan Ddarlledu'r BBC yng Nghaerdydd ac yn cael gwobr Gohebydd Ifanc y Flwyddyn y BBC.
Mae penderfyniad y BBC a'r beiriniaid yn derfynol. Ni fydd unrhyw ohebu'n digwydd mewn perthynas â'r gystadleuaeth.
Disgwylir i gystadleuwyr gymryd rhan mewn cyhoeddusrwydd darlledu ac ar-lein neu mewn print ar gyfer y BBC ar ôl y gystadleuaeth.
Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ganslo'r gystadleuaeth neu newid unrhyw un o'r rheolau hyn ar unrhyw adeg os yw'n barnu bod hynny'n angenrheidiol neu os bydd amgylchiadau y tu hwnt i'w reolaeth yn codi. Rhoddir gwybod yn briodol am unrhyw newidiadau o'r fath. Ni ellir dal y BBC yn gyfrifol am unrhyw ddigwyddiadau annisgwyl yn ymwneud â gorfod canslo neu ohirio'r gystadleuaeth.
Mae'r gystadleuaeth hon yn cydymffurfio â Cod Ymddygiad y BBC ar gyfer Cystadlaethau a Phleidleisio.
Ni all y BBC, Stream UK, eu his-gontractwyr, is-gwmnïau a/neu asiantaethau dderbyn unrhyw gyfrifoldeb o gwbl am unrhyw fethiant neu broblem dechnegol neu unrhyw broblem arall gydag unrhyw weinydd, mynediad i'r rhyngrwyd, system neu fel arall a allai olygu nad yw cynnig yn cael ei gofrestru neu'i recordio'n iawn.
Mae'r Telerau a'r Amodau hyn yn cael eu rheoli gan gyfreithiau Cymru a Lloegr.


description: Y Bathdy Brenhinol wedi gwrthod y cyfle i goffau Roald Dahl oherwydd pryderon am ei ddaliadau gwrth-semitig.

title: Gwrthod teryrnged Roald Dahl 'oherwydd ei wrth-semitiaeth'

maintext:
Image caption
Roald Dahl ydy awdur clasuron fel Charlie And The Chocolate Factory, The BFG, a Matilda


description: Bydd Eluned Morgan yn ildio ei sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi os ydy hi'n cael ei hethol yn arweinydd y blaid Lafur ac yn Brif Weinidog Cymru.

title: Eluned Morgan i ildio ei theitl os yn arweinydd Llafur


description: Hanner can mlynedd ar ôl diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, dychwelodd Ifan Gruffydd i ffosydd Armentières

title: Atgofion y Gŵr o Baradwys o'r Rhyfel Mawr


description: Pennod newydd i siop lyfrau yn Aberteifi wrth i'r dyn a enillodd y siop mewn raffl ei hagor.

title: Agor siop lyfrau a enillwyd ar raffl yn Aberteifi

maintext:
Image copyright Tivyside Advertiser Image caption Y cyn-berchennog Paul Morris (chwith) gyda Ceisjan Van Heerden
Bydd siop lyfrau yn Abertefi yn agor pennod newydd ddydd Llun wrth i'r dyn a'i henillodd mewn raffl gymryd yr awennau.
Yn gynharach eleni roedd cyn-berchennog siop Bookends, Paul Morris wedi rhoi cyfle i unrhyw un a oedd yn gwario dros £20 yn y siop i'w hennill mewn raffl.
Byddai'r enillydd hefyd yn cael holl gynnwys y siop.
Dywedodd Mr Morris ei fod am roi'r cyfle i rywun na fyddai fel arfer yn cael y siawns i ymgymryd â menter o'r fath.
Enillydd y raffl oedd Ceisjan Van Heerden o'r Iseldiroedd a ddydd Llun bydd yn agor ei siop yn Aberfeifi.
"Ges i sioc ofnadwy, pan glywais fy mod wedi ennill," meddai Mr Van Heerden. "Roedd rhaid i fi gael coffi ac eistedd i lawr."
Image copyright Bookends Image caption Mae siop Bookends ar Stryd Fawr Aberteifi
Cafodd siop Bookends ei sefydlu gan Mr Morris yn 2014 wedi iddo weld 18,000 o lyfrau ar werth ar y we.
Ag yntau'n dioddef o gryd cymalau a'r cyflwr yn gwaethygu roedd rhaid iddo werthu'r siop ond doedd e ddim am ei gwerthu i gadwyn.
Am dri mis bu pobl yn cymryd rhan mewn raffl ac ar 1 Medi, i gyfeiliant y gân The Winner Takes It All gan Abba, cyhoeddwyd mai Mr Van Heerden oedd yr enillydd.
Mae'n bwriadu rhedeg y siop gyda'i ffrind, Svaen Bjorn o Wlad yr Iâ.
Mae'r ddau wedi bod yn ffrindiau ers naw mlynedd ers cyfarfod ar y we ond dyw'r ddau ddim wedi cyfarfod ei gilydd wyneb yn wyneb.
"Mae hynny'n ymddangos yn rhyfedd," meddai Mr Van Heerden, " ond mae'n gyfle gwych ac mi fyddwn yn sicrhau llwyddiant y fenter."


description: Rhoddodd y peilot Simon Jones 'syrpreis' i'w deulu pan ddaeth adref yn ei awyren


description: Daw'r canfyddiadau o adroddiad sy'n cael ei gyhoeddi ddydd Mercher gan Gomisiynydd y Gymraeg ac Alzheimer's Society Cymru.

title: 'Darpariaeth Cymraeg i bobl â dementia yn annigonol'