description: Cyfle i ddathlu merched Cymru ar y cyfryngau cymdeithasol

title: O ble ddaeth yr hashnod #MenywodCŵlCymreig?

maintext:
Mae pawb yn ymwybodol fod merched Cymru yn cŵl, wrth gwrs. Ond yn ystod y Steddfod eleni, cafodd yr hashnod #MenywodCŵlCymreig ei fathu am y tro cyntaf.
Llio Elain Maddocks yw awdur cyfres o negeseuon trydar oedd yn dathlu llwyddiannau rhai o ferched Cymru, mewn meysydd mor amrywiol â llenyddiaeth, iechyd, gwleidyddiaeth, cerddoriaeth a mwy.
Image caption Catrin Dafydd, Gwenno Saunders ac Alaw Griffiths - rhai o'r merched gafodd y teitl 'Menyw Cŵl' gan Llio Elain Maddocks
Bellach, mae'r hashnod wedi tyfu fel caseg eira, ac mae grŵp Facebook newydd wedi denu dros 4,000 o aelodau mewn wythnos.
Cafodd Cymru Fyw sgwrs â Llio ynglŷn â'r hyn sydd wedi digwydd yn y bythefnos diwethaf:
Beth oedd y cymhelliad dros sefydlu'r hashnod yn y lle cyntaf?
Mi ddechreuodd yr holl beth yn eithaf naturiol. Dwi wedi bod i ffwrdd yn teithio am chwe mis, ond ro'n i'n dilyn yr Eisteddfod ar Twitter, ac wrth fy modd yn gweld cymaint o ferched yn llwyddo mewn gwahanol feysydd.
Nes i benderfynu dechrau edefyn ar Twitter i enwi merched dwi'n eu hedmygu neu sy'n ysbrydoliaeth i ferched eraill. Nes i ofyn i bawb enwebu eu hoff ferched nhw hefyd fel mod i'n gallu dysgu am bobl eraill, ac mi dyfodd yr holl beth o'r fan honno.
Roedd llwythi o ferched yn cynnig enwau, ac roedd o'n ffordd wych i bawb ddarganfod merched hynod o cŵl o bob math o gefndiroedd, a dod i adnabod ein gilydd.
Doedd na ddim elfen exclusive iddo o gwbl, mae o'n grŵp agored i bawb, ac fel dywedodd nifer o bobl ar Twitter- os ydych chi'n ferch ac yng Nghymru neu o Gymru, 'da chi'n cŵl.
Beth oeddet ti'n ei obeithio fyddai'n dod ohono fo?
I fod yn hollol onest, doedd gen i ddim syniad y byddai'n datblygu i fod yn rwydwaith mor gryf.
Nes i ddechrau'r edefyn Twitter gan enwi Catrin Dafydd a Manon Steffan Ros yn dilyn eu llwyddiant Eisteddfodol, yna mi es i gysgu a pan ddeffrais y bore wedyn ges i ddipyn o sioc o weld cymaint o bobl oedd wedi ymuno â'r edefyn.
Roedd o'n gymaint o bleser darganfod a sgwrsio efo merched eraill na fyddai wedi cyfarfod heb yr hashnod. Mae'n amlwg o'r ymateb bod angen rhywbeth fel hyn arnom ni yng Nghymru.
Beth yw bwriad y grŵp Facebook, Menywod Cŵl Cymreig?
Cafodd y grŵp Facebook ei ddechrau gan Melangell Dolma ar ôl sylwi bod angen gofod i ni allu trafod yn haws, a phostio am ddigwyddiadau a phrosiectau er mwyn gallu cefnogi ein gilydd. Mae gwahoddiad agored i bawb ymuno â'r grŵp Facebook, felly plis peidiwch bod yn swil!
Mae o'n ofod saff a chefnogol, a does dim barnu yno. 'Da ni jest eisiau helpu a chefnogi ein gilydd.
Mae o'n ofod saff a chefnogol, a does dim barnu yno. 'Da ni jest eisiau helpu a chefnogi ein gilydd.
Mae na lot o bobl yn rhannu tudalennau eu busnesau neu'n gofyn am gyngor, ac mae lot wedi sôn am ddechrau cynllun mentora drwy'r grŵp, ac mi fyddwn i wrth fy modd yn helpu datblygu cynllun o'r fath.
Dwi hefyd wedi sefydlu cylchlythyr misol fydd yn dechrau mis Medi, sy'n mynd i roi proffil o leia' un merch pob mis, yn ogystal â hysbysebu digwyddiadau, arddangosfeydd, perfformiadau - unrhywbeth sy'n cael ei greu neu ei drefnu gan ferched yng Nghymru a thu hwnt.
Image copyright Llio Elain Maddocks Image caption Mae Llio yn teithio ar hyn o bryd, ond diolch i'r cyfryngau cymdeithasol, dydy Cymru byth yn bell i ffwrdd!
Pam fod angen rhywbeth o'r fath?
Er bod cymaint o ferched llwyddianus a chryf yng Nghymru, doedd dim un gofod i ni gyd allu ei rannu a'i ddefnyddio i drafod a chefnogi ein gilydd.
Mae nifer o feysydd proffesiynol yn dal i gyflogi mwy o ddynion mewn swyddi arwain neu uwch-reolwyr ac felly mae'n anodd weithiau i ferched ifanc ddod o hyd i fenyw broffesiynol y maen nhw'n eu parchu.
Drwy gysylltu â'n gilydd mewn rhwydwaith gryf, gobeithio y gallwn ni ysbrydoli ein gilydd, dysgu o'n gilydd, a thyfu gyda'n gilydd.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Tîm achub mynydd yn cadarnhau fod y car a ddarganfuwyd yn Llyn Brianne wedi bod yno ers amser.

title: Darganfod hen gar yng nghronfa ddŵr Llyn Brianne

fasttext_language: cy


description: Mae'r amddiffynnwr canol Alfie Mawson wedi gadael Abertawe ac wedi arwyddo i Fulham am ffi sydd heb ei ddatgelu.

title: Alfie Mawson yn symud o Abertawe i Fulham


description: Helen Mary Jones yn galw am gofrestr statudol o blant sy'n cael eu haddysgu yn y cartref rhag iddyn nhw fod yn "anweledig" i'r awdurdodau.

title: Galw am gael cofrestr o blant sy'n cael addysg gartref


description: Arbenigwr marchnata'n galw ar Gaerdydd i wneud gwell defnydd o'i hadeiladau hanesyddol er mwyn denu ymwelwyr i'r ddinas.

title: 'Angen atal cyflafan ar dreftadaeth Caerdydd'

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae "cyflafan" yn digwydd ar dreftadaeth Caerdydd oherwydd methiant y ddinas i ddefnyddio adeiladau hanesyddol i ddenu ymwelwyr, medd arbenigwr.
Mae'r arbenigwr marchnata Roger Pride yn galw am "ddefnydd creadigol" o fannau o ddiddordeb pensaernïol, gan gynnwys nifer o safleoedd ar Heol y Santes Fair.
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Caerdydd eu bod yn pwyso a mesur ceisiadau cynllunio ar adeiladau'r ddinas yn unigol.
Daw rhybydd Mr Pride wrth i nifer o fwytai newydd symud i'r ardal, gyda chanolfan newydd yn cael ei hadeiladu ar Heol yr Eglwys.
Bariau a Bwytai'n cynyddu
Mae nifer y safleoedd trwyddedig yn y brifddinas wedi codi 20% ers 2013, ac mae digwyl i'r ffigwr barhau i godi.
"Dros y blynyddoedd, mae Caerdydd wedi colli gormod o adeiladau sydd â gwir gymeriad," meddai.
"Mae'n rhaid i'r gyflafan ar dreftadaeth ddod i ben."
Image copyright FOR Cardiff Image caption Mae'n bwysig gwneud y mwyaf o arcedau'r ddinas, medd Mr Pride
Creda'r hanesydd Bill Jones fod y ddinas yn cael ei siapio ar gyfer cynnal digwyddiadau mawr, a'r cynnydd yn nifer myfyrwyr y ddinas.
Bydd bar coctel, bwyty Indiaidd a bwyty Fietnamiaidd yn agor ar Heol yr Eglwys, tra bo cynlluniau tebyg ar gyfer safle bragdy Brains.
"Mewn byd sydd fwy fwy wedi homogeneiddio, mae dinasoedd llwyddiannus yn dangos eu cymeriad a'r hyn sydd yn eu cadw ar wahan", yn ôl Mr Pride.
"Yn fy marn i, mae hi'n bwysig fod yna fusnesau annibynnol a brandiau unigryw yn hytrach na bwytai a thafarndai cadwyn."
"Mae'n rhaid defnyddio'n hadeiladau mewn ffordd greadigol" meddai.
Dywedodd Eleri Rosier, arbenigwr marchnata o Brifysgol Caerdydd, fod tafarndai yn gyffredinol yn dirywio, ond bydd bwytai cadwyn yn cael eu denu fwy fwy i Gaerdydd.
"Mae Llundain yn parhau i reoli diwydiant bwyta ac yfed y DU, ond mae rheolwyr yn edrych am gyfleoedd i ehangu i ddinasoedd eraill."
Ychwanegodd: "Mae Caerdydd, Leeds a Lerpwl wedi gweld eu cyflenwad o safleoedd trwyddedig yn cynyddu o fwy na phumed dros y pum mlynedd diwethaf."
Cred Dr Rosier y gall prisiau Llundain arwain at dwf pellach o 20% yn y blynyddoedd nesaf.
Image copyright RIGHTACRES PROPERTY
Mae ymchwil gan felin drafod Centre for Cities yn awgrymu fod 10% o fusnesau Caerdydd yn gwerthu bwyd a nwyddau hamdden, o'i gymharu a 9% yn Newcastle, dinas debyg ei maint a'i strwythur.
Er bod hyn yn uwch na'r cyfartaledd drwy'r DU, maen nhw'n denu siopwyr posib i'r ddinas, medd Anthony Breach o'r felin drafod.
"Er bod hyn yn ymddangos fel petai gormod o'r farchnad bwytai, mae nhw'n gwrthsefyll cystadleuaeth o'r we.
Fe ddylai datblygiadau mawr fel y Sgwar Canolog ddod a miloedd o weithwyr i'r canol i gefnogi busnesau eraill.
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Caerdydd fod adnewyddu'r Gyfnewidfa Lo ym Mae Caerdydd yn enghraifft o'r modd mae'r awdurdod wedi cydweithio gyda chwmni i ddod ag adeilad hanesyddol yn ol yn fyw.


description: Helen Mary Jones yn dweud bod dyletswydd i sicrhau bod pob plentyn yn ddiogel, wrth alw am gofrestr gorfodol o blant sy'n cael addysg gartref.

title: 'Dyletswydd' i sicrhau bod pob plentyn yn ddiogel


description: Angen gweithredu er mwyn sicrhau nad yw plant yn "cerdded strydoedd yn llwglyd" yn ystod y gwyliau, yn ôl yr Eglwys yng Nghymru.

title: Galw am sicrhau nad yw plant yn llwgu yn ystod y gwyliau


description: Canlyniadau Uwchgynghrair Rygbi Cymru

title: Uwchgynghrair Rygbi Cymru


description: Richard Outram o Gaernarfon oedd ein ffotograffydd gwadd ym mis Mehefin

title: Trwy fy llygaid i: Mehefin


description: Dŵr Cymru'n rhybuddio bod gwaredu eitemau anaddas i lawr y tŷ bach yn achosi mwy o broblemau wedi'r tywydd sych.

title: Sychder yn arwain at fwy o achosion o flocio draeniau


description: Lansio Undeb Myfyrwyr Cymraeg Caerdydd yn swyddogol ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol yn y brifddinas ddydd Gwener.

title: Lansio undeb myfyrwyr Cymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd


description: Prif arolygydd ysgolion Cymru yn ffyddiog y gall athrawon wella safonau er toriadau i gyllidebau.

title: Ann Keane: 'Gall ysgolion wella er toriadau'


description: Nifer y trenau sydd wedi'u canslo ar gyfer rhai gwasanaethau penwythnos a gŵyl y banc wedi mwy na dyblu o'i gymharu â llynedd.

title: Canslo dwbl nifer y trenau penwythnos a gŵyl banc

maintext:
Image copyright GWR Image caption Mae undeb wedi dweud fod cytundebau presennol gyrwyr trenau yn un o'r rhesymau
Mae nifer y trenau sydd wedi'u canslo ar gyfer rhai gwasanaethau penwythnos a gŵyl y banc rhwng Cymru a Lloegr wedi mwy na dyblu, yn ôl ffigyrau newydd.
Fe wnaeth Great Western Railway ganslo 90 o drenau rhwng Abertawe a Llundain Paddington yn chwe mis cyntaf 2018.
Roedd hynny dros ddwywaith y nifer o drenau gafodd eu canslo drwy gydol 2017, pan oedd i ffigwr yn 39 - neu 7% o'r gwasanaethau oedd wedi'u hamserlennu.
Dywedodd y cwmni fod gwaith trydaneiddio wedi effeithio ar eu rhaglen ar gyfer hyfforddi gyrwyr.
Trenau newydd
Fe wnaeth 73% o'r gwasanaethau penwythnos a gŵyl y banc sydd wedi'u canslo hyd yn hyn eleni restru "gyrwyr" fel unai'r prif reswm neu'r ffactor wnaeth gyfrannu.
Dywedodd Brian Corbett o undeb gyrwyr trenau ASLEF: "Mae'n ystod eang o broblemau. Yn gyntaf mae gennych chi'r rhaglen drydaneiddio, a'r penderfyniad i ganslo cynlluniau i wneud hynny rhwng Caerdydd ac Abertawe.
"Mae hynny wedi arwain at lwyth o yrwyr yn aros i gael eu hyfforddi ar gyfer y trenau hybrid newydd.
"Dyw ein gyrwyr ddim wedi gallu dysgu sut i yrru'r modelau newydd yn ddigon cyflym am eu bod nhw mor hwyr yn cael eu cyflwyno."
Image caption Mae'r penderfyniad i beidio trydaneiddio'r rheilffordd i Abertawe hefyd yn ffactor, meddai'r undeb
Ychwanegodd Mr Corbett bod gwaith isadeiledd cyson yn rheswm arall pam nad yw gyrwyr yn dewis gweithio ar ddydd Sul, rhywbeth nad oes rhaid iddyn nhw ei wneud.
Mae'r ffigyrau sydd wedi dod i law BBC Cymru yn dangos mai Ebrill 2018 oedd y mis gwaethaf mewn pum mlynedd o ran nifer y trenau gafodd eu canslo, gyda 15 ohonynt ddim yn rhedeg.
Cafodd 11.5% o'r gwasanaethau gafodd eu canslo eu beio ar 'faterion diagram' - gwybodaeth am shifftiau a llwybrau gyrwyr - gyda methiannau technegol yn gyfrifol am 5%, a 3% yn dod oherwydd materion yn ymwneud a rheolwyr neu gasglwyr tocynnau.
Ymddiheuriad
Dywedodd llefarydd ar ran Great Western Railway eu bod dal wedi llwyddo i redeg 93% o'u gwasanaethau, gan gynnwys trenau ganol wythnos, ond eu bod wedi gorfod canslo mwy nag yr oedden nhw wedi'i obeithio.
"Mae oedi i waith trydaneiddio Network Rail wedi cywasgu ein rhaglen hyfforddi gyrwyr i gyfnod byrrach o amser, sy'n golygu bod llai o staff wedi bod ar gael ar gyfer gwasanaethau teithwyr," meddai llefarydd ar ran GWR.
"Rydym yn ymddiheuro am yr anghyfleustra mae hyn wedi achosi.
"Wrth i ni agosáu at gwblhau hyfforddiant ein gyrwyr, ac wrth i drenau newydd Intercity Express gael eu darparu, fe fyddwn ni'n darparu mwy o seddi, gwasanaethau mwy dibynadwy, ac wrth i'r gwaith trydaneiddio ddod i ben, bydd cyfle i newid yr amserlen er mwyn sicrhau siwrneiau cyflymach."


description: Gwraig sydd â dementia, a'i theulu, i gael gweld ffilm boblogaidd ar ôl gorfod gadael yng nghanol dangosiad blaenorol.

title: Gwraig â dementia i gael llonydd i wylio Mamma Mia!


description: Dyn 82 oed wedi marw a dau ddyn arall 80 a 79 oed yn yr ysbyty wedi damwain ar yr A499 ger Brynguba yn Sir Fynwy ddydd Iau.

title: Dyn wedi marw mewn damwain car yn Sir Fynwy


description: Dedfryd o garchar i ddyn am gynnau tanau yn fwriadol a phaentio cyfres o sloganau hiliol dros gyfnod o fis yng Nghasnewydd.

title: Chwe blynedd o garchar am gyfres o droseddau hiliol

maintext:
Image copyright Heddlu Gwent Image caption Fe osododd Austin Ross bosteri gyda negeseuon yn cymeradwyo gweithredoedd Adolf Hitler
Mae dyn 23 oed wedi cael dedfryd o chwe blynedd o garchar ar ôl paentio cyfres o swasticas a sloganau ar nifer o adeiladau yng Nghasnewydd.
Fe gyfaddefodd Austin Ross yn Llys y Goron Casnewydd ei fod wedi rhoi neuadd Seiri Rhyddion ac ysgol yn y ddinas ar dân a phaentio graffiti mewn sawl man.
Roedd eisoes wedi pledio'n euog i naw cyhuddiad o achosi difrod i eiddo gyda chymhelliad hiliol, pedwar cyhuddiad o aflonyddu gyda chymhelliad hiliol a dau gyhuddiad o gynnau tân yn fwriadol.
Dywedodd Heddlu Gwent fod y troseddau yn rhai difrifol oedd wedi peri gofid i bobl yr ardal.
Roedd y safleoedd eraill a gafodd eu targedu dros gyfnod o fis ym mis Mai yn cynnwys campws Prifysgol De Cymru, Theatr Glan yr Afon, Ysgol Gynradd Maendy, Ysgol Uwchradd Basaleg, swyddfa Gwasanaeth Prawf Gwent ac Eglwys y Bedyddwyr Bethel.
Image caption Y swastica a gafodd ei baentio ar ffens ar dir campws Prifysgol De Cymru
Roedd rhai o'r sloganau'n cyfeirio at y grŵp asgell-chwith eithafol SRN (System Resistance Network) ac eraill yn galw am ryddhau un o sylfaenwyr yr EDL (English Defence League), Tommy Robinson o'r carchar,
Hefyd fe wnaeth Ross osod dwsinau o bosteri'r SRN o gwmpas y ddinas gyda negeseuon yn cynnwys "Hitler did nothing wrong" a "Hitler was right".
Doedd dim arwydd o emosiwn ganddo wrth iddo gael ei ddedfrydu.
Dywedodd y Ditectif Uwch Arolygydd gyda Heddlu Gwent, Nicholas Wilkie bod y troseddau yn rhai "difrifol iawn, ac yn naturiol fe wnaeth achosi gofid a thrallod drwy'r gymuned gyfan".
Ychwanegodd bod "dim lle i droseddau casineb" yn y rhanbarth, a'u bod yn parhau i fabwysiadu polisi o "ddim goddefgarwch tuag at y math yma o droseddu" er mwyn sicrhau diogelwch y cyhoedd.


description: Trefnwyr yn ystyried y posibilrwydd o gynnal yr orymdaith eto ar ddiwedd y Brifwyl yn y Bae.

title: Carnifal y Môr ym Mae Caerdydd


description: Yr Ysgrifennydd Materion Gwledig yn ymweld â Sioe Sir Benfro i gyhoeddi grantiau newydd a chynlluniau i gefnogi ffermwyr ar ôl Brexit.

title: Cyhoeddi grantiau pellach ar gyfer taclo llygredd fferm


description: Mae pum dyn wedi eu carcharu am ymosod ar Ifan Owens ar Stryd Uchel, Aberystwyth ym mis Ionawr.

title: Carcharu pump am ymosod ar Ifan Owens yn Aberystwyth


description: Gweddw cyn-weithiwr ffyrnau golosg fu wedyn yn dioddef o froncitis cronig yn cael bron i £16,000 o iawndal wedi achos llys.

title: Iawndal o £16,000 i deulu cyn-weithiwr ffwrn golosg


description: Dyn a dynes o Gaerfyrddin wedi eu cadw yn y ddalfa ar ôl i heddlu arfog gael eu galw i ddigwyddiad yn y dref nos Fercher

title: Caerfyrddin: Dyn a dynes wedi eu cadw yn y ddalfa


description: Eifion Lloyd Jones 'yn ymddiheuro'n llawn a diamod' am ddefnyddio'r gair 'anwariaid' yn ystod seremoni Cymru a'r Byd yn y Brifwyl.

title: Llywydd y Llys yn 'ymddiheuro'n llawn a diamod'


description: Yr heddlu dal methu archwilio gwesty yn Aberystwyth gafodd ei ddifrodi gan dân oherwydd fod yr adeilad yn rhy beryglus.

title: Gwesty gafodd ei ddifrodi gan dân yn parhau yn beryglus


description: Trefnydd Ras yr Iaith ddim eisiau gweld y Gymraeg fel "iaith gwyn" yn y dyfodol, wrth i Eisteddfod Bae Caerdydd groesawu pobl o bob cefndir.

title: ‘Ddim eisiau dyfodol i’r Gymraeg fel iaith gwyn’


description: Galw am fuddsoddi mewn adnoddau sydd wedi'u teilwra i ddysgwyr Cymraeg ym Mhatagonia er mwyn gwarchod eu tafodiaith unigryw.

title: 'Angen teilwra adnoddau i ddysgwyr Cymraeg y Wladfa'


description: Fe gafodd miloedd o gefnogwyr brofiad 'annerbyniol' wrth geisio gadael Caerdydd ar drên yn ystod Cwpan Rygbi'r Byd, medd y trefnwyr.

title: Cwpan Rygbi'r Byd: 'Rhagdybiaeth' bod rhaid ciwio


description: Mae Lee Waters AC yn beirniadu CNC yn hallt am eu cytundeb i werthu coed wedi'u tyfu ar goetir cyhoeddus i BSW Timber.

title: Trethdalwyr wedi 'cael cam' gan CNC yn ôl Aelod Cynulliad

maintext:
Image caption Mae Lee Waters, AC Llanelli, wedi beirniadu Cyfoeth Naturiol Cymru am werthu coed am lai na phris y farchnad
Mae trethdalwyr wedi "cael cam" gan gwango mwyaf Cymru wedi iddynt werthu coed am lai na phris y farchnad, yn ôl AC Llafur, Lee Waters.
Mae manylion newydd wedi datgelu mwy am fethiannau cyson Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) i dendro coed wedi eu tyfu ar goetir cyhoeddus.
Yn ôl swyddogion, byddai wedi bod yn bosib i CNC wneud £1m yn fwy petaent wedi gwerthu'r coed ar y farchnad agored.
Mae CNC bellach yn bwriadu cynnal arolwg annibynnol i'r mater.
'Canfyddiadau difrifol'
Mae adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru wedi amlygu'r hyn ddigwyddodd wedi i gytundeb 10 mlynedd CNC gyda BSW Timber ddod i ben.
Roedd y fenter wedi methu cyflawni eu rhan nhw o'r cytundeb, oedd werth £39m i CNC, gan arwain at ddiwedd y cytundeb ym mis Mawrth 2017.
Ni chafodd y ddêl ei thendro, ac fe gafodd hynny ei feirniadu'n hallt gan y cyn-archwilydd cyffredinol, Huw Vaughan-Thomas.
Fodd bynnag, derbyniodd y cwmni ac is-gwmni arall gytundebau pellach, eto cyn mynd ati i werthu'r coed ar y farchnad agored.
Yn y ddwy achos, nid oedd yr archwilydd wedi gallu datgan bod y cytundebau yn gyfreithlon.
Image caption Dyma'r trydydd tro i'r archwilydd cyffredinol Huw Vaughan-Thomas leisio pryderon am allu CNC i reoli gwerthiant coed
Mae'r adroddiad gan Mr Vaughan-Thomas yn dangos bod CNC o'r farn eu bod yn ennill £1m yn llai na'r cytundeb gwreiddiol yn 2014, i gymharu â'r pris y byddent wedi ei dderbyn petaent wedi tendro.
Cafodd y cytundeb rhwng CNC a BSW Timber ei ddiddymu wedi i BSW - sydd eisoes â melin llifio ym Mhowys - fethu adeiladu cyfarpar llifio a gafodd ei addo yn y cytundeb.
Cafodd 59 "cytundeb trosiannol" eu creu gyda thri chwmni - BSW Timber, is-gwmni a chwmni cynaeafu arall - gwerth £2.76m.
Dangosodd e-bost mewnol bod y cwango'n ymwybodol nad oedd prisiau cytundebau blaenorol yn ddelfrydol.
Ond roedd 17 o'r cytundebau newydd i'r cwmni cynaeafu yn gwerthu coed am yr un pris.
Yn ôl yr adroddiad, fe wnaeth CNC hefyd anwybyddu ei gyngor cyfreithiol ei hun, a oedd yn rhybuddio bod y cytundebau newydd yn peri problemau yn ôl rheolau cymorth gwladwriaethol yr EU.
Roedd asesiad Mr Vaughan-Thomas o'r cytundebau pren wedi ei arwain i godi pryderon am gyfrifon blynyddol CNC, a hynny am y trydydd tro.
Arweiniodd hynny hefyd at ymddiswyddiad cadeirydd CNC, Diane McCrea.
'Tu hwnt i reolaeth'
Dywedodd Lee Waters, AC Llanelli, bod CNC "yn amlwg yn fudiad sy'n rhedeg tu hwnt i unrhyw reolaeth" a'u bod yn ymddangos fel petaent "yn atebol i neb".
"Yn amlwg, mae'r trethdalwr wedi cael cam, ac mae'r diwydiant wedi cael eu hamddifadu o fuddion oedd eu hangen."
Dywedodd ei fod yn cwestiynu natur "agos" y berthynas rhwng CNC a BSW ac nad oedd ganddo hyder ym mwrdd CNC i drin y mater.
"Mae lle i gwestiynu natur y berthynas rhwng cyflenwr a chorff cyhoeddus fel hyn, a hwythau'n meddwl eu bod yn gallu ymddwyn fel hyn heb ganlyniadau."
Yn ôl Clare Pillman, Prif Weithredwr CNC: "Mae'r rhain yn ganfyddiadau difrifol ac rwy'n benderfynol o gyrraedd gwraidd y mater.
"Mae'n rhaid i ni ddysgu gwersi, ac rwyf wedi ymrwymo i sicrhau nad yw hyn yn digwydd eto, a dyna pam rwy'n bwriadu comisiynu arbenigwyr annibynnol i ymchwilio i'r mater a chynnig argymhellion ynglŷn â'r camau nesaf."
Ni ymatebodd CNC i sylwadau Mr Waters, a chafodd BSW hefyd gais am sylw.


description: Yr heddlu'n cyhoeddi enw dyn fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M4 ger Casnewydd fore Llun.

title: Gwrthdrawiad M4: Cyhoeddi enw dyn fu farw


description: Aled Sion Davies yn cipio ei ail fedal aur ym Mhencampwriaethau Para-athletau Ewrop, ar ôl ennill y gystadleuaeth taflu siot.

title: Ail aur i Aled Sion Davies ym Mhencampwriaethau Ewrop


description: Cynhyrchwyr bwyd yn Nyffryn Clwyd eisiau help y cyhoedd i ddod o hyd i fwy o'r unig eirinen sy'n gynhenid i Gymru.

title: Apêl yn Nyffryn Clwyd am eirin Dinbych wedi tyfiant gwael


description: Mae cyn gyfreithiwr i Lywodraeth Cymru a heddwas wedi cael eu carcharu am 20 mlynedd am gyfres o droseddau rhyw yn erbyn plant.

title: Carcharu cyfreithiwr a heddwas am droseddau rhyw yn erbyn plant

maintext:
Image copyright South Wales Police Image caption Mi wnaeth John Ryan-Guess a Dean Roberts gyfarfod mewn fforwm ar-lein
Mae cyn gyfreithiwr i Lywodraeth Cymru wedi cael ei garcharu am 20 mlynedd ar ôl cyfaddef i 37 cyhuddiad o droseddau rhyw yn erbyn plant.
Mae heddwas hefyd wedi cael ei garcharu am 12 mlynedd am dreisio plentyn ifanc ac am bum cyhuddiad o ymosod yn anweddus.
Bydd John Ryan-Guess, y cyn-gyfreithwr 43 oed, yn treulio chwe blynedd arall ar drwydded.
Roedd y cyhuddiadau yn ei erbyn yn cynnwys camdriniaeth rywiol gorfforol yn erbyn dwy ferch dan 13 tra'u bod yn cysgu, yn ogystal â chymryd a dosbarthu miloedd o luniau a channoedd o fideos anweddus.
Mi wnaeth Ryan-Guess hefyd gyfaddef i gynorthwyo'r cyn-heddwas o Heddlu'r De, Dean Roberts, i gyflawni ymosodiad rhyw.
Dywedodd y barnwr Eleri Rees fod Ryan-Guess yn unigolyn "peryglus" sydd wedi "manteisio ar unrhyw gyfle i droseddu".
Fe gadarnhaodd Llywodraeth Cymru nad yw'r unigolyn bellach yn cael ei gyflogi ganddynt.
'Normaleiddio' ei ymddygiad
Mi wnaeth Roberts a Ryan-Guess gyfarfod mewn fforwm ar-lein o'r enw Kik.
Roedd y ddau wedi trefnu camdrin merch a chafodd lluniau anweddus ohoni eu rhannu ar y wefan.
Cafodd deunydd fideo ei ddarganfod ar ffôn Ryan-Guess a oedd yn ei ddangos yn cam-drin ei ddioddefwyr.
Yn ôl yr erlynydd James Wilson roedd Ryan-Guess hefyd wedi rhannu deunydd anweddus ar wefan cymdeithasol, gan gynnwys ffrwd byw o un o'i droseddau.
Meddai Ryan-Guess fod defnyddio'r wefan yn "normaleiddio" ei ymddygiad, gan alluogi iddo drafod gydag unigolion yr un fath ag ef.
Roedd hefyd wedi ffilmio nifer o ferched ifanc mewn llefydd cyhoeddus gan gynnwys mewn archfarchnad, mewn pwll nofio a thu allan i ysgol.
'Debygol o ail droseddu'
Plediodd Ryan-Guess yn euog i 37 cyhuddiad o droseddau rhyw amrywiol, gan gynnwys ymosodiad rhyw a rhannu lluniau anweddus gan gynnwys rhai categori A - y math fwyaf difrifol.
Dywedodd Mr Wilson fod gan Ryan-Guess "ddiddordeb rhywiol hir dymor" mewn merched ifanc, ac nad oedd wedi ceisio canfod help.
Ar ran yr amddiffyn, dywedodd Peter Rouch fod Ryan-Guess yn derbyn ei droseddau ac nad oedd am wneud unrhyw esgusodion.
Wrth ddedfrydu, dywedodd Ms Rees fod Ryan-Guess yn ddyn addysgedig, llwyddiannus a oedd yn arwain eraill i ymddiried ynddo a'i fod yn debygol o ail droseddu.
Yn ôl y ditectif uwch-arolygydd Heddlu'r De, Wendy Gunney, roedd yr ymchwiliad ynghlwm ag achos Ryan-Guess a Roberts wedi datgelu "tystiolaeth frawychus o gam-drin plant".
Dywedodd: "Mae'r ffaith bod y ddau wedi pledio'n euog wedi arbed y rheithgor rhag gweld tystiolaeth a fyddai wedi bod yn hynod o drawmatig."
Mae'r NSPCC hefyd wedi galw ar gwmnïau cyfryngau cymdeithasol i wneud mwy i amddiffyn plant ar-lein.
Dywedodd llefarydd ar ran yr elusen: "Mae pobl sy'n cam-drin yn defnyddio mwyfwy o'r rhyngrwyd nid yn unig i dargedu a thrin pobl ifanc, ond i gyfathrebu gyda'i gilydd.
"Mae'r achos yma wedi dangos sut mae delweddau erchyll o gam-drin plant yn cael eu rhannu rhwng grwpiau o droseddwyr o'r un meddylfryd."


description: Cadeirydd pwyllgor gwaith Eisteddfod Sir Conwy yn dweud bod hanner y targed ariannol eisoes wedi'i godi.

title: Edrych 'mlaen at Eisteddfod Sir Conwy 2019

maintext:
Dywed cadeirydd pwyllgor gwaith Eisteddfod Conwy bod y pwyllgor eisoes wedi codi mwy na hanner y targed ariannol sydd wedi'i osod.
Daw sylwadau Trystan Lewis wedi i Brifwyl Caerdydd ddod i ben ac wrth i eisteddfodwyr droi eu golygon tuag at Eisteddfod Sir Conwy y flwyddyn nesaf.
Mae Mr Lewis yn wreiddiol o Ddeganwy ac yn adnabyddus fel cerddor a dyn busnes.
Dywedodd wrth Cymru Fyw: "Mae 'na andros o ddiddordeb, cymaint o edrych ymlaen".
Yn sgil ymddeoliad y prif weithredwr Elfed Roberts mae prif weithredwr newydd wedi'i benodi ac Eisteddfod Llanrwst fydd y birfwyl gyntaf i Betsan Moses.
Yn ôl Ms Moses mae'n gyfnod "cyffrous iawn", gan fod pobl wedi gweld potensial yr ŵyl yma eleni, felly "mae 'na gynnwrf braf iawn wedi cychwyn, lle mae pobl yn teimlo ar dân i wneud mwy dros yr Eisteddfod".
Image caption Bydd Betsan Moses nawr yn olynu Elfed Roberts (chwith) fel Prif Weithredwr yr Eisteddfod
'Datblygiadau anhygoel'
Bydd yr Eisteddfod yn cael ei chynnal yn Llanrwst rhwng 2-10 Awst 2019.
Dyma'r tro cyntaf i'r brifwyl ymweld â Llanrwst ers 30 mlynedd union - y tro diwethaf yn ôl yn 1989.
Dywedodd Ms Moses fod yr Eisteddfod wedi gwneud "datblygiadau anhygoel" eleni, gan nodi'r partneriaethau newydd gyda Encore a Mas ar y Maes.
"Mae rhain yn ddatblygiadau pwerus iawn, ble mae pobl yn teimlo fod y steddfod yn perthyn iddyn nhw, felly mae angen parhau i edrych ar hynny a datblygu hynny dros y blynyddoedd i ddod" meddai.
Yn ôl Ms Moses y cyngor gorau iddi hi ei dderbyn gan Elfed Roberts yw: "Gwranda. Hidla. Gweithreda".
Image caption Swyddogion pwyllgor gwaith 2019 yw (o'r chwith i'r dde) Dylan Rhys Jones, Sian Eirian, Catherine Jones a Trystan Lewis
Arian yn 'llifo i mewn'
O ran y paratoadau ariannol, dywedodd Mr Lewis bod yr arian yn "llifo mewn" a'u bod eisoes wedi codi "ymhell dros hanner" eu targed.
"Mae codi arian yn gallu bod yn faich, neu mi all ddod â chymunedau at ei gilydd, a dwi'n teimlo mai dyna sy'n digwydd - bod pobl yn mwynhau'r gweithgareddau codi arian."
Ychwanegodd ei fod yn ymwybodol y bydd galw mawr am safleoedd ar gyfer carafanau yn Llanrwst, a'i fod yn siŵr y bydd y "ddarpariaeth yn ardderchog" ar gyfer hynny.
Image caption Mae Eisteddfod Genedlaethol 2019 yn ailymweld â Llanrwst 30 mlynedd union ers iddi fod yno ddiwethaf yn 1989
Dywedodd Mr Lewis y bydd hefyd yn cyfarfod gyda chadeirydd pwyllgor gwaith eleni, Ashok Ahir yn y dyddiau nesaf i gael cyngor.
"Mae'r Steddfod yma wedi bod mor arbrofol, unigryw a llwyddiannus, a 'da ni'n edrych ymlaen yng Nghonwy i ddysgu rhai pethau o'r Steddfod yma."
'Parhau i ddatblygu'
Yr "her" ar gyfer y flwyddyn nesaf, yn ôl Trefnydd yr Eisteddfod, Elen Elis, ydy "edrych ar eleni, a gweld sut ydyn ni am elwa o brofiadau eleni. Mae'n bwysig i ni ddysgu bob blwyddyn".
"Fydd o mewn cae, felly mae o'n wahanol i eleni, ond eto'n debyg oherwydd y cynnwys" meddai.
"Fe fyddwn ni'n parhau i ddatblygu, gwthio pethau newydd a symud yn ein blaenau."
Image copyright Eisteddfod Genedlaethol Image caption Cafodd gorymdaith i groesawu Eisteddfod Genedlaethol 2019 i Sir Conwy ei chynnal ym mis Gorffennaf
Gan sôn am y prif weithredwr newydd, dywedodd Ms Elis bod hi a "Betsan yn dod ymlaen yn grêt", a bod ganddi "sialens o'i blaen hi rŵan i "arwain y ffordd wrth i ni ddatblygu ar gyfer y dyfodol".
Eisteddfod gynhwysol
Dywedodd Ms Moses nad oes angen i'r Eisteddfod drawsnewid o gwbl, ond yn hytrach esblygu er mwyn sicrhau llwyddiant.
Ychwanegodd hefyd nad oes bwriad i newid y rheol iaith ar hyn o bryd.
"Mae pobl yn meddwl - oherwydd fy nghefndir i o weithio yn y celfyddydau neu beth bynnag - fy mod i'n mynd i lacio'r rheol iaith.
"Mae'r rheol iaith yn aros, ond y peth pwysig i mi yw ein bod ni'n gynhwysol, a bod pobl yn cael mynediad i'r steddfod a bo nhw'n gallu deall beth yw'r ŵyl er mwyn gallu ei phrofi yn llawn.
"Mae'n perthyn i ni gyd yng Nghymru - boed yn siarad Cymraeg neu beidio."


description: Ryan Howells o Hwlffordd oedd yn fuddugol yn Y Fedal Gyfansoddi.

title: Ryan yn cipio'r Fedal Gyfansoddi


authors:
Alun Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Dros naw mis ar ôl iddynt beidio â bod yn arian cyfreithlon, mae oddeutu 169 miliwn o hen ddarnau arian £1 yn dal heb eu dychwelyd.

title: Bathdy Brenhinol: 169 miliwn hen ddarn £1 heb eu dychwelyd


description: Dau berson yn cael eu harestio ar amheuaeth o geisio llofruddio wedi i ddyn gael ei daro gan gar yn Abertawe.

title: Dau dan amheuaeth o geisio llofruddio wedi gwrthdrawiad


description: Bydd Shaun Edwards yn gadael ei swydd fel hyfforddwr amddiffyn Cymru ar ôl Cwpan y Byd 2019.

title: Shaun Edwards i adael ei swydd fel hyfforddwr amddiffyn


description: Cwest yn casglu bod merch 14 oed fu farw dan ofal gwasanaethau cymdeithasol "wedi bwriadu lladd ei hun".

title: Cwest: Merch 14 oed 'wedi bwriadu lladd ei hun'


description: Canlyniadau penwythnos agoriadol Uwch Gynghrair Cymru

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Rheolwr fferm ceffylau gwedd yn Sir Benfro yn gofyn am atebion gan Dŵr Cymru wedi iddo dderbyn cyfres o filiau yn enw ei dad-cu a fu farw yn 1991.

title: Bil dŵr i dad-cu a fu farw 27 mlynedd yn ôl


description: Yr actores Rhian Jones sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actores Rhian Jones

maintext:
Image copyright Rhian Jones
Yr actores Rhian Jones sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Catrin Arwel yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Un o fy atgofion cynta' yw mynd 'da'n nhad, oedd yn löwr, i bwll glo Cwmgwili, pan o'n i rhyw bedair oed. Wi'n cofio fe yn mynd â fi o gwmpas, a gweld y locers a'r stafell lle oedd pawb yn newid a'r cawodydd.
Wi'n cofio mynd i'r canteen (siŵr bod Dad wedi mynd â fi i brynu pop a chreision!) a gweld rhai o'i gyd-weithwyr a sylwi eu bod nhw i gyd yn gwisgo colur - eyeliner a masgara…
Wrth gwrs, roedden nhw newydd fod o dan ddaear felly roedd 'da'n nhw'r glo dal i fod o amgylch eu llygaid. Dyna fel oedd fy nhad. Wi'n cofio fe'n dod nôl â glo ar ei ddwylo - rhywbeth, yn amlwg, sydd ddim yn digwydd y dyddie 'ma.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Hawdd - Simon Le Bon neu Matt Dillon. O'n i'n obsessed!
Image caption Roedd Rhian yn ffan o Simon Le Bon a Duran Duran
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mae shwt gyment ohonyn nhw, ond dyma un sydd yn hollol cringe.
Dwi'n byw drws nesa' i fynwent, a phan mae angladd yn digwydd, mae'r hers fwy neu lai ar ein drive ni - pan ti'n agor y drws, dyna fe.
Un diwrnod, o'n i rhywsut ddim wedi deall bod 'na angladd, felly dyma ni'n gadael y tŷ 'da'r plant, yn chaos i gyd, a gerddon ni mas ar dyrfa a theulu trist wrth iddyn nhw roi'r arch yn ôl yn yr hers...
Dyma fi yn eu canol nhw yn trio ymddiheuro, yn trio mynd â'r plant a'r holl fagiau, a bygis a paraphernaliayn ôl i'r tŷ. Do'n i'm yn gwybod beth i'w wneud am y gore - mynd i ymddiheuro am y golled, neu jyst mynd o'n na cyn gynted â phosib...!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Nes i lefen penwythnos yma wrth wylio Manchester by the Sea - ond dwi'n crïo yn hawdd mewn unrhyw ffilm - unrhywbeth gyda 'chydig o emosiwn.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Lot gormod!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Mae hwn bach o cliché ond adre' yw e, yn Llanegwad. Dyna lle mae fy nheulu, fy ffrindie. Os dwi'n gweithio yng Nghaerdydd, pan dwi'n gyrru am adre', mae'r stres a'r pwysau yn diflannu. Dwi hefyd wrth fy modd â'r môr, ac mae rhywle ar lan môr yn cael yr un effaith.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Ddim yn cofio am resymau amlwg...!
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Obsessive, compulsive, prysur!
Image copyright E.T. Image caption Gall Rhian wylio ffilm 'E.T.' eto ac eto - ac mae ei phlant bellach yn ffans hefyd!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
E.T.- classic! Es i i'w weld e yn y Gerddi Botaneg o dan y sêr yn ddiweddar. Nes i lefen, wrth gwrs - dwi'n llefen bob tro. Dwi'n dwli bod e ddim wedi heneiddio, a ma' mhlant i'n ei joio fe hefyd.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Nes i wylio rhaglen ddogfen ar Robin Williams pnawn ddoe, ac odd e'n anhygoel. Nes i wylio Good Will Hunting yn syth wedyn - ffantastig! Roedd e'n ddyn mor hyfryd. Bydden i wrth fy modd yn mynd mas 'da fe.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Ar fy nhystysgrif geni i, mae'n nhw wedi camsillafu fy enw i, felly fy enw 'go iawn' i yw Ryan Jones!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Mae hyn yn nodweddiadol ohona i (ac mae'n siŵr achos bod 'da fi bedwar o blant) - hwfro a glanhau'r tŷ a sicrhau fod popeth yn ei le cyn gadael!
O Archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff gân a pham?
Pan o'n i a'n chwaer yn blant ac yn pallu dihuno yn y bore, roedd Dad yn chwarae recordiau Johnny Cash yn uchel ar draws y tŷ nes ein bod ni'n codi.
Roedd e'n dod at y drws a gweiddi canu Ring of Fire - dyna oedd ei gân e. Os dwi a fy chwaer yn clywed Ring of Fire nawr, ry'n ni lan yn sgrechian canu yn syth!
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Dim cwrs cynta'. Chips Mam 'da fillet steak. Wedyn dau bwdin - Victoria Sponge Mam, sy'n anhygoel, ac unrhyw beth siocled.
Image caption Am ddiwrnod fyddai Rhian yn ei gael yng nghwmni George!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Eva Mendes (sy'n briod â Ryan Gosling) neu Amal Clooney (sy'n briod â George Clooney) - a dim am y rheswm fod un yn actores gwych a'r llall yn gyfreithwraig hawliau dynol llwyddiannus, wrth gwrs...! Byddai diwrnod yn ddigon!
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Beth Robert


description: Clwb Pêl-droed Caerdydd yn teithio i Bournemouth i chwarae eu gem gyntaf nôl yn Uwch Gynghrair Lloegr wedi absenoldeb o bedair blynedd.

title: Gêm gyntaf Caerdydd nôl yn Uwch Gynghrair Lloegr

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency
Fe fydd Caerdydd yn teithio i Bournemouth ddydd Sadwrn i chwarae eu gêm gyntaf nôl yn Uwch Gynghrair Lloegr, bedair blynedd ar ôl disgyn o'r adran.
Mae rheolwr yr Adar Gleision, Neil Warnock eisoes yn gwybod na fydd un o'i chwaraewyr newydd ar gael, mae Harry Arter ar fenthyg o Bournemouth, felly ni fydd ar gael i chwarae.
Fe allai Victor Camarasa, wnaeth arwyddo ar fenthyg o Real Betis, ddechrau yng nghanol y cae i Gaerdydd, wrth i Warnock geisio cael dechrau da i'r tymor.
Mae Caerdydd wedi gwario tua £30m yn ystod y ffenestr drosglwyddo, ac wedi ychwanegu Greg Cunningham, Bobby Reid, Josh Murphy ac Alex Smithies i'w carfan ar gytundebau parhaol.
Image copyright Getty Images Image caption Fe allai Victor Camarasa (dde) chwarae ei gêm gyntaf i Gaerdydd ar ôl arwyddo ar fenthyg o Real Betis
Mae Bournemouth yn mynd fewn i'r gêm gyda sawl wyneb newydd fydd yn gobeithio dechrau i'w clwb newydd.
Un o'r rheiny yw'r chwaraewr canol cae, Jefferson Lema, wnaeth arwyddo am £27m o Levante yn Sbaen.
Daeth i'r amlwg fod Neil Warnock wedi ceisio arwyddo Lerma i Gaerdydd, ond fod y pris yn llawer rhy uchel i'r Adar Gleision i'w ystyried.
'Llwyddiant mwya'"
Dyma'r tro cyntaf i'r ddau glwb gwrdd ar y lefel uchaf yn Lloegr a dim ond dwy allan o 15 gêm yn erbyn Bournemouth mae Caerdydd wedi llwyddo i ennill yn y gorffennol.
Wrth edrych ymlaen at y tymor mae Caerdydd yn ffefrynnau i ddisgyn o'r gynghrair ar ddiwedd y tymor yn ôl sawl un o'r bwcis a'r gwybodusion.
Ond mae Warnock eisoes wedi dweud os all ef gadw Caerdydd yn yr uwch adran, yna dyna fuasai "llwyddiant mwyaf ei yrfa, hyd yn oed yn fwy na chael Caerdydd fyny yn y lle cyntaf".
Bydd y gic gyntaf rhwng Bournemouth a Caerdydd am 15:00 ddydd Sadwrn a bydd sylwebaeth lawn o'r gêm ar radio digidol yn y de ddwyrain.


description: Hywel Williams AS yn beirniadu cais y Swyddfa Gartref i rieni sydd â chyfenwau gwahanol i'w plant i ddod â thystysgrifau geni gyda nhw i'r maes awyr.

title: Gorfod profi perthynas wrth deithio yn 'gwbl annerbyniol'


description: Morgannwg yn ennill o chwe rhediad yn erbyn Essex ym mhencampwriaeth y T20 Vitality Blast yn Stadiwm Swalec nos Fawrth.

title: T20: Morgannwg yn curo Essex o chwe rhediad


description: Gôl hwyr gan Jamille Matt yn ddigon i sicrhau'r fuddugoliaeth i Gasnewydd.

title: Adran 2: Casnewydd 3 - 2 Notts County


description: Heddlu'n rhybuddio pobl rhag cynnau coelcerthi a thanau ar safleoedd hynafol yn y gorllewin.

title: Pryder am danau ar safloedd hynafol y gorllewin


description: Morgannwg allan am 203 o rediadau ar ddiwedd diwrnod cyntaf eu gêm yn erbyn Sir Warwick ym Mhencampwriaeth y Siroedd.

title: Pencampwriaeth y Siroedd: Morgannwg allan am 203


description: Ystadegau Consortiwm Manwerthu Cymru yn dangos gostyngiad yn y nifer o bobl sy'n ymweld â siopau ym mis Gorffennaf

title: Llai o bobl yn siopa yn y tywydd poeth


description: Yr actor Steffan Rhodri sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actor Steffan Rhodri


description: Plant Ysgol Hamadryad sy'n son am y pethau sy'n unigryw i'r Eisteddfod

title: Pethau'r Eisteddfod


description: Ar eu cynnig cyntaf yn y gystadleuaeth, Tîm Dros yr Aber yn fuddugol yn rownd derfynol Talwrn y Beirdd Radio Cymru 2018

title: Tîm Dros yr Aber yn ennill Talwrn y Beirdd 2018


description: AS o Gymru'n dweud fod angen i Jeremy Corbyn wneud mwy i atal gwrth-Semitiaeth yn y Blaid Lafur.

title: Kinnock: Angen i Corbyn 'wneud mwy' ar wrth-Semitiaeth


description: Cyngor Wrecsam yn dal i ymchwilio wedi i lwch llif gael ei ryddhau dros dai a busnesau o ffatri yn Y Waun.

title: Cyfarfod llwch llif Kronospan: 'Dal i ymchwilio'


description: Mae'r gwaith ditectif wedi datgelu cyfrinach gwydrau Eisteddfod '78

title: Datrysiad i ddirgelwch y gwydrau Guinness!

maintext:
Ym mis Gorffennaf, ysgrifennodd Llio Rhys erthygl ynglŷn â gwydrau Guinness arbennig roedd hi wedi dod ar eu traws, a oedd yn hysbysebu Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 1978.
Er ei bod wedi dysgu am hysbyseb Guinness a gafodd ei wneud yn yr un flwyddyn gan gôr meibion Cymreig, doedd hi ddim agosach at gael gwybod sut daeth y gwydrau i fodolaeth.
Tan nawr...
Llio sydd â'r hanes:
Cafwyd dau e-bost pwysig o fewn dyddiau i gyhoeddi'r erthygl, ac mae'n ymddangos fel fod y dirgelwch wedi cael ei ddatrys!
Anfonodd Iolo Davies, sy'n wreiddiol o Gaerdydd ond bellach yn byw yn Sydney, Awstralia, e-bost yn syth ar ôl darllen yr erthygl, gan ei fod yn cofio'r gwydrau yma yn iawn.
Roedd ei fam, Mair Davies a'i ffrind, Teleri Gray, yn cadw siop nwyddau Cymreig ar Albany Road, o'r enw Gwerin - ac ar eu stondin nhw ar faes y Steddfod y cafodd y gwydrau eu gwerthu.
Image copyright Mair ac Emyr Davies Image caption Roedd Gwerin yn gwerthu nwyddau crefftwyr lleol ar Albany Road yn ystod y 70au
Ffoniais i Mair i gael clywed yr hanes.
"Gofynnodd y Pwyllgor i ni eu gwerthu nhw, gan eu bod nhw methu gwneud oherwydd y logo, ac y byddai hynny'n hybu alcohol," meddai.
"Cawson ni'r stoc i gyd i'w gwerthu - rhyw 50 ohonyn nhw falle - ac fe werthon ni nhw i gyd.
"Roedd y siop 'da ni yn Y Rhath am ryw bedair blynedd yn y 70au. Roedd crefftwyr lleol yn gwneud cynnyrch Cymreig ac roedden ni'n eu gwerthu nhw ar eu rhan am ganran o'r elw.
"Mae chwech o'r gwydrau 'da fi o hyd - maen nhw'n rhai hyfryd, ac yn amlwg o safon da iawn. Rhyfedd o fyd mai Iolo, yn Awstralia, a welodd yr erthygl yma a chysylltu â mi am y peth!"
Image copyright Mair ac Emyr Davies
Felly rydyn ni'n gwybod pwy oedd yn gwerthu'r gwydrau, ond pam gawson nhw eu creu yn y lle cyntaf? Yn ffodus, roedd e-bost arall wedi cyrraedd fy mewnflwch.
Ei awdur oedd John Walter Jones, cyflwynydd ar BBC Radio Cymru, ac aelod o Bwyllgor Gwaith Eisteddfod Caerdydd 1978.
Roedd yn cofio'n iawn sut ddaeth y gwydrau i fodolaeth.
"Syniad y cymwynaswr a'r gŵr busnes, (y diweddar) Eddie Rea, oedd y gwydr, a gynhyrchwyd mewn partneriaeth â chwmni Guinness.
"Syniad arall oedd cynhyrchu llwchflwch a 'leitar' o lechen (ar y cyd â chwmni RK PRODUCTS o Gasnewydd).
Image copyright John Walter Jones Image caption Blwch Cymreig ar gyfer eich llwch sigarét
"Cysylltiadau Eddie ddaeth â'r tri gwrthrych i fod - a llifodd yr arian i'r coffrau!
"Dwi'n falch fod gen i o leia' un gwydr a'r llwchflwch a'r leitar, achos maen nhw'n rhywbeth i gofio'r Eisteddfod.
"Creu gwydrau cwrw a chyfarpar ysmygu i hyrwyddo'r Eisteddfod?! Mae amser wir wedi newid!"
Image copyright John Walter Jones Image caption Deffro mae'n ddydd! Dyna oedd gwaedd y leitar Eisteddfodol!
Felly dyna ni. Diolch i bŵer y we, mae'r dirgelwch wedi ei ddatrys, a chyfrinach y gwydrau wedi cael eu datgelu.
Bydd angen i mi drysori fy rhai i, er mwyn eu diogelu am ddeugain mlynedd arall.
Ond gyntaf, bydd angen eu defnyddio i gynnig llwnc destun i Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018!
Iechyd Da!


description: Tair awdurdod yng Nghymru yn ariannu dim un tŷ bach cyhoeddus, a nifer wedi eu trosglwyddo i ofal cynghorau trefi a chymuned.

title: Tai bach sy'n cael ei hariannu gan gynghorau yn crebachu


description: Dynion wnaeth rannu fideo o'u hunain yn gyrru dros 100 m.y.a. wedi pledio'n euog i gyhuddiadau o yrru'n beryglus.

title: Triongl Evo: Tri dyn yn cyfaddef gyrru'n beryglus


description: Prif Weithredwr yr Urdd yn dweud ei bod eisiau cynnig mwy o ddarpariaeth i ddysgwyr yn y dyfodol.

title: Yr Urdd eisiau ehangu eu cynnig i ddysgwyr yn y dyfodol


description: Ai'r Cyngor Llyfrau neu'r gweisg sy'n gyfrifol am e-lyfrau?

title: Oes 'na ddigon o e-lyfrau Cymraeg?


description: Enillydd cadair Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a'r Cylch 2006, y Prifardd Gwynfor ab Ifor, wedi marw yn 61 oed.

title: Prifardd cadair Eisteddfod 2006, Gwynfor ab Ifor, wedi marw


description: Unawd i Fechgyn 16-19 oed (58) / Boys' Solo 16-19 years (58)


description: Dyn 23 oed o Ferthyr Tudful wedi ei ddedfrydu i garchar am droseddau rhyw, wedi iddo dargedu plant drwy gêm gyfrifiadurol.

title: Carcharu dyn o Ferthyr am dargedu plant drwy gêm ar-lein


description: Y Steddfod mewn lluniau // Images from the third day at the National Eisteddfod

title: Lluniau'r Steddfod: Dydd Mawrth // The Eisteddfod in pictures: Tuesday

maintext:
Image caption
Mae Akshita sy'n wreiddiol o Poole yn Dorset, yn fyfyriwr meddygol ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae hi a chyd fyfyrwyr yng Nghanolfan y Mileniwm heddiw yn mesur pwysedd gwaed yr Eisteddfotwyr // Akshita and fellow medical students from Cardiff University are on the Maes talking about the importance of testing your blood pressure and offering free checks


description: Dros 600 o blant a phobl ifanc wedi cysylltu gyda Childline yn pryderu y bydd ymosodiad terfysgol yn digwydd ym Mhrydain.

title: Plant mor ifanc â naw oed yn poeni am derfysgaeth


description: Y Steddfod mewn lluniau // Images from the foruth day at the National Eisteddfod

title: Lluniau'r Steddfod: Dydd Mercher // The Eisteddfod in pictures: Wednesday

maintext:
Diwrnod Tlws y Cerddor a'r Fedal Ryddiaith, a diwrnod yn llawn cystadlu ym Mae Caerdydd. Cofiwch bod fideo byw o'r Pafiliwn a'r holl ganlyniadau ar gael ein gwefan arbennig o'r Steddfod.
Enjoy some of Wednesday's highlights from the National Eisteddfod at Cardiff Bay. You can also watch a live video from the pavilion with English commentary, and see highlights and results on our special Eisteddfod website.
Image copyright Sharif Shahwan Image caption Daeth ychydig o law, ond dim digon i amharu ar fwrlwm y Bae // A little rain didn't dampen the Eisteddfod spirits at Cardiff Bay
Image caption Siôn a'i fam Ffion yn mwynhau criw Cyw // Siôn and his mother Ffion enjoying a performance by S4C's Cyw stars
Image caption Gorffen paratoi cyn noson gyntaf Maes B - Band Pres Llareggub sy'n cloi'r nos Fercher // The old Dr Who Experience has been revamped for this year's Maes B gigs
Image caption Ymarfer yn y Bar Syched // Practice makes perfect
Image caption Siôn, Gwion, Manon a Non o Saron, Caernarfon yn mwynhau seibiant bach yn y Bae // Siôn, Gwion, Manon and Non enjoy the views across the Bay
Image caption John Pierce Jones yn cymryd rhan mewn sesiwn yn y Babell Lên i goffau y diweddar Meic Povey. Ei chwaer, Buddug Povey, sydd ar y chwith // Actor John Pierce Jones pays tribute to the late actor and director Meic Povey in the Literary pavilion
Image caption Cwmni Maes yn perfformio addasiad o 'Diwedd y Byd' gan Meic Povey yn Theatr y Maes // A performance of Meic Povey's 'Diwedd y Byd' ('End of the World') by Cwmni Maes
Image caption Tim Heeley, enillydd Tlws y Cerddor, yn cael ei gyfweld gan Steffan Powell // Tim Heeley won the Musician's Medal for his orchestral composition suitable for a televised detective drama
Image caption Dawns y (potiau) blodau? Perfformiad creadigol tu allan i Ganolfan y Mileniwm // Creative dance outside The Millennium Centre
Image caption Gwarchodwyr y maes - heddlu y tu allan i'r Senedd // Guardians of the Eisteddfod maes - police on duty outside the Senedd
Image caption Y band Adwaith o Gaerfyrddin yn canu set acwstig yn Caffi Maes B // Carmarthen band, Adwaith, perform an acoustic set in Maes B
Image caption Manon Steffan Ros, ennillydd y Fedal Ryddiaith // Winner of the Prose Medal, Manon Steffan Ros
Hefyd o ddiddordeb // Also of interest:
Mwy o'r Eisteddfod ar ein gwefan arbennig.


description: John Cale yn trafod ei fagwraeth yn sir Gâr a The Velvet Underground

title: Canu, y Gymraeg ac Andy Warhol

maintext:
Bydd John Cale, un o sylfaenwyr band eiconig The Velvet Underground ymhlith y perfformwyr yng Ngŵyl y Llais fydd yn cael ei chynnal yng Nghaerdydd ym mis Mehefin.
Roedd the Velvets yn elfen ganolog yn stiwdio enwog 'The Factory' yn Efrog Newydd a oedd yn ganolbwynt i chwyldro celfyddydol ysgwydodd y byd.
Am gyfnod ynghanol y 60au, roedd y Cymro Cymraeg o'r Garnant ymhlith yr artistiaid roddodd lwyfan i gelfyddyd weledol 'pop art' Andy Warhol.
Gwrandewch ar sgwrs John Cale gyda Huw Stephens ar C2 Radio Cymru
Ond sut daeth mab swil i löwr yn ffigwr mor ddylanwadol?
Cymraeg, iaith y cartref
"Mam-gu oedd yn rheoli yn tŷ ni," meddai'r cerddor. "Do'dd hi ddim yn hapus fod mam wedi priodi glöwr di-addysg a do'dd ddim yn siarad Cymraeg.
"Ro'dd hi'n sefyllfa anghyffordus ar brydiau gan mai dim ond Cymraeg ro'n i a mam yn siarad. Ro'dd siarad 'da fy nhad yn anodd. Ro'n i yn ei chael hi'n haws rywsut i gyfathrebu trwy gerddoriaeth.
"Roedd llyfrgell y glöwyr yn y pentre yn bwysig i mi. Trwy archebu llyfrau a cherddoriaeth yno de's i wybod fwy am yr avant garde yn America - am ffigyrau fel John Cage a La Monte Young."
Ac yna daeth trobwynt yn mywyd y cerddor ifanc pan ddaeth y BBC i Ysgol Ramadeg Dyffryn Aman:
"Ro'dd y BBC ar y pryd yn ceisio rhoi sylw i dalent lleol ac ro'n nhw wedi clywed fy mod i wedi cyfansoddi darn i'r piano.
"Mi 'naethon nhw ofyn am y sgôr, ond doedd e ddim i'w gael. Felly ar ôl chwysu cryn dipyn es i ati i berfformio'r darn yn fyrfyfyr.
"Wnes i ryfeddu fy hun da'r hyn ro'n i wedi ei gyflawni. Daeth perfformio'n fyrfyfyr yn rhan ganolog i fy ngwaith i yn nes 'mlaen."
Yr 'avant garde' a'r Velvet Undeground
Enillodd John Cale ysgoloriaeth i astudio cyfansoddi yng ngholeg Tanglewood yn Massachussets cyn symud i Efrog Newydd a dod i gysylltiad gyda Le Monte Young, un o hoelion wyth y symudiad avant garde.
Trwy'r diwylliant celfyddydol tanddaearol daeth i gysylltiad gyda Lou Reed a ffurfio'r Velvet Underground.
Image copyright Getty Images Image caption Velvet Undeground ychydig cyn iddyn nhw wahanu yn 1968
"Ro'dd Lou yn fardd i flaenau ei fysedd ac yn gallu sgwennu cerdd am beth wnaeth e yn y caffi yn ystod y bore," meddai Cale mewn cyfweliad gyda rhaglen HARDtalk y BBC.
"Roedden ni'n gallu cydweithio yn iawn am gyfnod er ei bod hi'n anodd ar brydiau i mi gan fy mod i wedi bod yn gwneud cymaint o bethau byrfyfyr gyda Le Monte Young. Ro'dd angen mwy o ddisgyblaeth i lunio caneuon ar gyfer y Velvets.
"Pan naethon ni 'Venus in Furs' ro'n i'n gw'bod bod ganddom ni rywbeth arbennig o ran trefniant caneuon. Y bwriad oedd cael Lou i ganu'r caneuon yn fyrfyfyr.
"Doedden ni ddim yn meddwl am recordio'r caneuon, jyst gwneud cyngherddau gwahanol a chyfansoddi caneuon newydd drwy'r amser."
Roedd 'na gyfnodau tywyll iawn ar ôl i'r Velvets wahanu. Ro'n i'n cymryd gormod o gyffuriau.
Roedd y Velvet Underground yn ymarfer ac yn perfformio yn 'The Factory', yr adeilad sy'n cael ei gysylltu gydag Andy Warhol, a daeth yr artist yn reolwr arnyn nhw.
"Ro'dd Andy yn svengali... o flaen ei amser gyda syniadau masanachol," eglurodd Cale. "Doedden ni ddim yn gwybod beth o'dd yn mynd 'mlaen yn aml iawn.
"Ro'n i'n gallu cerdded i mewn i'r Factory. Ro'dd na artistiaid ar y llawr yn paentio sgriniau silc, a phobl yn ffilmio. Y peth pwysig i ni oedd bod ganddom ni le i chwarae."
Image caption Andy Warhol: Dyn o flaen ei amser
Y sac i Andy Warhol
Er bod y Velvet Underground yn cael eu cydnabod fel un o fandiau mwyaf dylanwadol y 60au wnaethon nhw ddim gwerthu llawer o recordiau ar y pryd:
"Roedden ni'n llawer mwy poblogaidd yn Ewrop nag oedden ni yn America, ond wedi dweud hynny do'n i ddim eisiau bod yn seren bop byd-eang. Y syniadau oedd yn bwysig i mi a chymryd risgs. Daeth y band i ben o fewn tair blynedd.
"Rhoddodd Lou y sac i Andy fel rheolwr ac roedd hi'n amlwg fod y pwyslais yn mynd i fod ar greu recordiau poblogaidd. Roedd Lou yn awyddus i sgwennu caneuon 'neis' a gwerthu mwy o recordiau, felly wnaethon ni anghytuno.
"Roedd e'n sioc ar y pryd ond penderfynias i fod yn gynhyrchydd."
Mae John Cale wedi cynhyrchu nifer o artistiaid gwahanol gan gynnwys Happy Mondays, Patti Smith a The Stooges.
"Roedd 'na gyfnodau tywyll iawn ar ôl i'r Velvets wahanu. Ro'n i'n cymryd gormod o gyffuriau. Roedd bron pawb oedd yn rhan o'r sin gelfyddydol yn Efrog Newydd yn arbrofi gyda phob math o sylweddau a thabledi.
"Nes i benderfynu rhoi'r gorau iddi hi'n llwyr pan gafiodd fy merch ei geni a nes i ddechrau byw bywyd iachach a cheisio meistrioli sboncen er enghraifft."
Image caption Cyrraedd cynulleidfa newydd yn Glastonbury
Cymeriadau wedi eu caethiwo
Mae John Cale newydd ail-gyhoeddi ei albwm arbrofol 'Music for a New Society (1982)' - albwm arloesol ac un y mae'n cydnabod sy'n anodd iawn gwrando arni mewn sawl ffordd.
Wrth ei thrafod gyda Huw Stephens ar C2 BBC Radio Cymru mewn cyfweliad newydd arbennig, meddai:
"Mae'r record wreiddiol yn fyrfyfyr a mae pob un o'r cymeriadau yn y caneuon wedi eu caethiwo, allen nhw ddim ffoi, felly dyna pam mae hi'n boenus iawn mewn rhai mannau.
Dwi'n dal eisiau gweithio yn y Gymraeg. Mi neith hi gymryd sbel i mi gael fy mhen rownd hynny, ond rwy'n benderfynol o'i wneud e.
"Do'n i ddim eisiau cynhyrchu rhywbeth confensiynol - ro'n i yn fwriadol am recordio yn y cywair anghywir a gyda recordiad newydd M:FANS do'n i ddim am greu fersiwn mwy sgleiniog o'r gwreiddiol.
"Beth sydd ar y record yw cymeriad sy'n sôn am y pwysau sydd arno i ddod o hyd i'w hunaniaeth. Beth sy'n galonogol yw fod y cymeriadau ar y record wedi goroesi'r profiadau tywyll a bod ganddyn nhw ddigon o galon ynddyn nhw i gadw'r ysbryd yn fyw.
"Rwy' wedi bod drwy'r cyfnodau yna ble chi'n meddwl does dim pwynt, ond does dim byd gwaeth na sefyll o flaen drych pan yn eich arddegau gyda rasal yn agos at eich gwddf."
Cyfeirio yn fan hyn mae'r cerddor at ei blentyndod pan gafodd o ei gamdrin yn rhywiol.
"Doedd dim gwaeth na hynny," ychwanegodd. "Do'n i ddim yn gallu siarad 'da fy rhieni, doedd gen i ddim ffrinidiau, doedd dim diddordeb 'da neb."
Image caption John Cale: "Rwy'n dal i gael fy ysbrydoli..."
Nôl at y gwreiddiau Cymreig
Ond er gwaetha' ei brofiadau yn blentyn, mae John Cale yn falch o'i wreiddiau Cymreig:
"Mae gen i deulu yng Nghrymych a byddai'n dod 'nôl i'w gweld pob cyfle y ga'i. Bues i ym Mhatagonia yn ddiweddar ac roedd 'na 5,000 o bobl yno mewn 'steddfod. Ro'dd Cymraeg llawer ohonyn nhw'n well 'na fy iaith i!"
Beth felly am y dyfodol? Beth sydd gan John Cale i'w gynnig i'r byd cerddorol?
"Dwi'n dal eisiau gweithio yn y Gymraeg," meddai. "Mi neith hi gymryd sbel i mi gael fy mhen rownd hynny, ond rwy'n benderfynol o'i wneud e.
"Mae gen i syniad am ddeialog rhwng mam a'i mab gyda chôr yn y cefndir. Mae'r gân yn egluro'r berthynas rhwng y ddau a'r hyn sy'n bwysig iddyn nhw."
Mae'r cyfansoddwr yn 74 eleni ond does dim awgrym ei fod am roi'r gorau i gyfansoddi er fod ei hen gyfeillion Lou Reed a David Bowie bellach wedi marw.
"Roedd hi'n siom clywed am Lou. Do'n i ddim yn deall pam ei fod wedi mynd yn ôl i yfed. Er bod ganddom ni wahaniaethau roedd gen i barch mawr tuag at ei waith.
"Rwy'n cofio tynnu coes David a'i alw yn 'Dai Jones'. Ro'n i'n gofyn iddo fe yn fy acen Gymreig orau: 'Ble 'ni'n mynd heno 'te Dai Jones?'. Mae yntau'n golled fawr."
Image caption Y diweddar Lou Reed a David Bowie
"Rwy'n cael fy ysbrydoli o hyd. Rwy'n mwynhau cerddoriaeth hip-hop a rap, cerddoriaeth amrwd y stryd sy'n cael ei gynhyrchu yn Georgia.
"Fy nghyngor i i fandiau newydd yw glynnwch at eich egwyddorion, dewch o hyd i'r ffordd orau i gyflawni eich amcanion, peidiwich â chynhyrfu a daliwch i ganu!"
(Mae'r erthygl yn seiliedig ar gyfweliadau John Cale gyda Huw Stephens ar gyfer C2 BBC Radio Cymru a sgwrs gafodd y canwr gyda Stephen Sackur yng nghyfres HARDtalk)


description: Ffrae wedi bod am sut i wario'r arian gasglwyd ar gyfer cronfa goffa i'r pedwar glöwr fu farw ym Mhwll y Gleision.

title: Ffrae am gronfa glowyr Gleision


description: Y Dreigiau yn gwneud cais ffurfiol i gael trosglwyddo yr wythwr Taulupe Faletau.

title: Faletau i adael y Dreigiau?


description: Lluniau o noson i'w chofio yng Nghanolfan y Mileniwm yng nghwmni Geraint Jarman

title: Lluniau gig Geraint Jarman: Steddfod yn y Ddinas


description: Wrecsam yn colli eu lle ar frig y Gynghrair Genedlaethol.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Solihull Moors 1-0 Wrecsam


description: Dynes wedi marw a thri o bobl wedi eu hanafu wedi i ddau gar daro'n erbyn ei gilydd ger Brynsiencyn ar Ynys Môn.

title: Dynes wedi marw mewn gwrthdrawiad ar Ynys Môn


description: Dr Dylan Foster Evans, pennaeth Adran y Gymraeg Prifysgol Caerdydd yn dileu ei aelodaeth o Lys yr Eisteddfod wedi sylwadau'r Llywydd.

title: Dileu aelodaeth wedi sylwadau Llywydd Llys yr Eisteddfod


description: Am yr wythfed mis yn olynol mae gwasanaeth Ambiwlans Cymru wedi llwyddo i gyrraedd eu targedau gosod.

title: Gwasanaeth ambiwlans yn llwyddo i gyrraedd y nod


description: Criw o rieni yng Nghaerfyrddin yn cyhuddo cwmni sinema o bron â dyblu eu pris mynediad o'i gymharu â'u canghennau eraill yng Nghymru.

title: Sinema Caerfyrddin 'ddwywaith yn ddrytach na Chaerdydd'

maintext:
Image copyright Brian Evans/Flickr Image caption Mae'n gallu costio bron dwbl i deulu fynd i wylio ffilm yn sinema Vue Caerfyrddin ac y byddai yng Nghaerdydd
Mae criw o rieni yng Nghaerfyrddin wedi cyhuddo cwmni sinema o bron â dyblu eu pris mynediad o'i gymharu â'u canghennau eraill yng Nghymru.
Gallai teulu o bedwar sy'n dymuno gwylio ffilm yn sinema Vue yng Nghaerfyrddin wynebu talu £34.16, tra byddai tocynnau cyfatebol yn costio £19 yn sinema'r un cwmni yng Nghaerdydd.
Mae un rhiant wedi dweud bod y gwahaniaeth yn "annerbyniol" ac mai'r rheswm yw nad oes cystadleuaeth leol yng Nghaerfyrddin.
Mae Vue wedi dweud fod tocynnau rhatach ar gael i'w cwsmeriaid ar ddyddiau Llun, Mawrth a Mercher.
'Gwarthus'
"Mae'r prisiau yng Nghaerfyrddin yn warthus. Mae posib teithio i Abertawe i wylio ffilm yn rhatach," meddai Anna Caroline Bowen o Bentre-cwrt yn Sir Gâr.
Mae gan Vue sinemâu yng Nghaerfyrddin, Merthyr Tudful, Cwmbrân, Caerdydd a Rhyl yng Nghymru.
Image caption Dywedodd Anna Bowen ei bod wedi talu mwy na £39 i fynd â'i theulu i wylio ffilm yn y sinema yng Nghaerfyrddin
Mae Ms Bowen yn aelod o grŵp ymgyrchu sy'n cymharu prisiau tocynnau ar gyfer holl sinemâu Vue yn y de.
Mae'r grŵp wedi dod i'r casgliad fod tocyn i ddau oedolyn a ddau blentyn i wylio ffilm ar brynhawn Sadwrn yn costio o leiaf £11.20 yn fwy yng Nghaerfyrddin nag unrhyw le arall.
Yng Nghaerdydd, roedd y bwlch yn codi i £15.16.
Ychwanegodd Ms Bowen: "Rydym wrth ein boddau'n mynd i'r sinema, ond dydyn ni ddim yn mynd i dalu dwbl y pris i fynd yno, allwn ni ddim ei fforddio.
"Os wnan nhw ostwng eu prisiau yna buasai llawer mwy o bobl yn mynd a'u cefnogi nhw."
'Prisiau gostyngedig'
Dywedodd llefarydd ar ran Vue: "Gall cwsmeriaid yn Vue Caerfyrddin fanteisio ar adloniant ar y sgrin fawr am brisiau gostyngedig gyda'r 'Super Monday' am £3.99, Mini Mornings am £2.49 a dau docyn am bris un ar ddyddiau Mawrth a Mercher gyda Meerkat Movies, a sgriniau i bobl hŷn am £3.99."
Mae Ms Bowen wedi ymateb i ddweud fod y cwmni yn methu'r pwynt.
"Mae rhieni yn gweithio ac eisiau mynd ar nosweithiau, dyddiau Sadwrn a Sul, ond does byth gostyngiadau yn ystod y cyfnodau yma," meddai.
"Dwi'n gwerthfawrogi mai'r penwythnosau yw'r cyfnod prysuraf iddyn nhw, ond i ni fod yn talu dwbl pawb arall? Mae hynny'n gwbl wallgof."


description: Y rapiwr a'r cerddor Ed Holden, neu Mr Phormula, i gynrychioli Cymru ym mhencampwriaeth beatbocsio'r byd.

title: Ed Holden i gynrychioli Cymru ar lwyfan y byd


description: Canlyniadau'r penwythnos yng ngemau Uwch Gynghrair Cymru

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Angen i drafodaethau cynlluniau twf gogledd Cymru ddechrau codi stêm yn ôl Is-Weinidog yn Swyddfa Cymru yn San Steffan.

title: Angen i drafodaethau twf i'r gogledd godi stêm


description: Y Dreigiau'n mynd o nerth i nerth yn y Cynghrair Cenedlaethol.

title: Y Gynghrair Cenedlaethol: Maidenhead 0 v 2 Wrecsam


description: Ai un gêm o bingo cyn-gariadon yw'r Eisteddfod?

title: Esyllt Sears sy'n egluro pam mai un gêm o bingo cyn-gariadon yw'r Eisteddfod


description: Llongyfarchiadau i holl ddisgyblion TGAU Cymru gan gynnwys disgyblion Ysgol Bro Morgannwg.

title: Canlyniadau rhagorol Ysgol Bro Morgannwg


description: Holl ganlyniadau'r Pagoda, Maes D, Theatr y Maes, Dawns a'r Tŷ Gwerin // All the results from the Pagoda, Maes D, Theatr y Maes, Dance and Tŷ Gwerin

title: Canlyniadau'r Pagoda, Maes D, Theatr y Maes, Dawns a'r Tŷ Gwerin // Results from the Pagoda, Maes D, Theatr y Maes, Dance and Tŷ Gwerin

maintext:
Canlyniadau'r Pagoda, Maes D, Theatr y Maes, Dawns a'r Tŷ Gwerin
Results from the Pagoda, Maes D, Theatr y Maes, Dance and Tŷ Gwerin
Unawd Offeryn/nau Taro dan 16 oed (85)
1. Owain Siôn
Unawd Chwythbrennau dan 16 oed (80)
1. Catrin Roberts
2. Georgina Belcher
3. Millie Jones
Unawd Piano dan 16 oed (82)
1. Charlotte Kwok
2. Beca Lois Keen
Unawd Telyn dan 16 oed (84)
1. Cerys Angharad
2. Heledd Wynn Newton
3. Megan Thomas
4. Erin Fflur Jardine
Unawd Llinynnau dan 16 oed (81)
1. Eddie Mead
2. Felix Llywelyn Linden
3. Mea Verallo
4. Elen Morse-Gale
Cystadleuaeth Cyfeilio ar y Piano - Cystadleuaeth Goffa Eleri Evans (62)
1. Anne Collard
Mwy o'r Eisteddfod ar wefan BBC Cymru Fyw / All the latest news from the Eisteddfod on BBC Cymru Fyw


description: Casnewydd yn colli o 0-3 yn erbyn Oxford United yn ail rownd Cwpan Carabao yn Rodney Parade.

title: Cwpan Carabao: Casnewydd 0 - 3 Oxford United


description: Theresa May yn cyhoeddi y bydd yn ceisio ffurfio llywodraeth leiafrifol, wedi i'r blaid Lafur ennill tir ac amddifadu'r Ceidwadwyr o fwyafrif.

title: Dim mwyafrif i'r Ceidwadwyr wrth i Lafur ennill tir

maintext:
Image copyright EPA Image caption Yr AS newydd Anna McMorrin yn cael ei llongyfarch ar ôl cipio Gogledd Caerdydd
Mae'r blaid Lafur yng Nghymru wedi cael noson etholiadol lwyddiannus gan gipio tair sedd oddi wrth y Ceidwadwyr.
Gŵyr, Dyffryn Clwyd a Gogledd Caerdydd oedd yr etholaethau hynny, gyda phob un o bedair sedd y brifddinas yn bellach yn goch.
Roedd yna ddarogan y byddai'r blaid yn colli seddi yn y gogledd ddwyrain, ond dyw hynny ddim wedi digwydd.
Dywedodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones, fod arweinydd y blaid Lafur, Jeremy Corbyn, wedi rhedeg ymgyrch "gampus" a hynny mewn awyrgylch "anwadal".
Mae'r canlyniadau ar draws y Deyrnas Unedig yn golygu mai senedd grog fydd y senedd nesaf, a'r Ceidwadwyr fydd y blaid fwyaf.
Yn dilyn ymweliad â Phalas Buckingham ddydd Gwener cyhoeddodd y prif weinidog Theresa May y byddai'n ceisio ffurfio llywodraeth leiafrifol, gyda chefnogaeth y DUP o Ogledd Iwerddon.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mi oedd Corbyn wedi "ysbrydoli pobl ifanc" meddai Carwyn Jones
Hyd yn hyn mae'r ffigyrau yn awgrymu bod tua 68.7% o etholwyr wedi pleidleisio, gyda chynnydd yng Nghymru ac ar draws y DU.
Yng Ngheredigion fe gipiodd Plaid Cymru unig sedd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru o drwch blewyn. Ben Lake fydd Aelod Seneddol ieuengaf Cymru a Plaid Cymru erioed, yn 24 oed.
Dyw'r Ceidwadwyr yng Nghymru ddim wedi llwyddo i gipio unrhyw seddi ychwanegol ond maent wedi dal gafael ar Aberconwy, Gorllewin Clwyd, Sir Fynwy, Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro a Bro Morgannwg gyda llai o fwyafrif.
Maent hefyd wedi cadw Maldwyn, a Brycheiniog a Sir Faesyfed gyda chynnydd yn eu mwyafrif.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Ben Lake yn esbonio'r rhesymau pam fod Plaid Cymru wedi cipio'r sedd
Yn Arfon roedd hi'n agos rhwng Plaid Cymru a Llafur gyda'r AS presennol, Hywel Williams, yn cael ei ail ethol ond gyda mwyafrif llawer yn llai sef 92 pleidlais.
Mae Plaid Cymru hefyd wedi cadw Dwyfor Meirionnydd, a Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr, ond lwyddon nhw ddim i gipio Ynys Môn.
Albert Owen sydd wedi cadw ei sedd yno, gyda'r Ceidwadwr ifanc Tomos Dafydd yn yr ail safle.
Ymgeisydd Plaid Cymru oedd cyn arweinydd y blaid, Ieuan Wyn Jones.
'Angen sefydlogrwydd'
Yn dilyn y canlyniadau mynnodd Mrs May na fydd hi'n ymddiswyddo, er bod ei phlaid wedi colli'r mwyafrif oedd ganddyn nhw yn San Steffan cyn yr etholiad.
Gyda 649 o'r 650 sedd ar draws y DU wedi eu cyhoeddi, mae'r Ceidwadwyr wedi ennill 318, naw yn brin o fwyafrif.
"Ar yr adeg hon fwy nag unrhyw bryd, mae angen cyfnod o sefydlogrwydd ar y wlad," meddai yn dilyn y canlyniad yn ei hetholaeth hi ym Maidenhead.
Dywedodd Jeremy Corbyn ei fod yn "barod i wasanaethu", a hynny wedi i Lafur ennill 261 o seddi.
Ychwanegodd ei bod hi'n bryd i Mrs May "symud o'r neilltu" ar gyfer llywodraeth fyddai "wir yn cynrychioli pobl y wlad".
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Y Ceidwadwyr wedi gwneud 'camgymeriadau difrifol' yn ôl Guto Bebb
Gwelwyd cwymp o 12% yng nghyfran UKIP o'r bleidlais gydag arweinydd y grŵp yn y Cynulliad, Neil Hamilton, yn colli ei flaendal yn Nwyrain Caerfyrddin a Dinefwr.
68.5% o bobl wnaeth bleidleisio yng Nghymru, cynnydd o 3% o'i gymharu gyda 2015.
Dywedodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones fod Jeremy Corbyn wedi "gwrando ar bobl".
"Mae e wedi siarad gydag aelodau o'r cyhoedd. Wnaeth e ddim siarad mewn cyfarfodydd oedd yn llawn o bobl yn union fel fe," meddai.
"Mi wnaeth e gymryd rhan yn y dadleuon arweinwyr, gwrando ar y bobl a dyna oedd y gwahaniaeth yn yr ymgyrch."
Mae gweinidog yn Swyddfa Cymru, Guto Bebb wedi dweud fod y canlyniad wedi bod yn "siomedig" i'r blaid Geidwadol yng Nghymru ond ei bod hi'n rhy gynnar i siarad am gamgymeriadau.
Image copyright Getty Images Image caption Fe wnaeth Jeremy Corbyn "wrando ar bobl" yn ystod yr ymgyrch meddai Carwyn Jones
"Dw i'n meddwl bod rhywbeth reit ddiddorol a chymhleth wedi digwydd.
"Do fe wnaeth ymgyrch y blaid Geidwadol rhai camgymeriadau.
"Ond dw i'n meddwl bod rhywbeth mwy sylfaenol wedi digwydd ac mae hi yn rhy gynnar siarad ynglŷn â beth yn union wnaeth arwain at y canlyniadau rydyn ni wedi gweld heno."
'Noson ryfedd'
Er i Blaid Cymru weld eu pleidlais yn gostwng mewn sawl rhan o Gymru, dywedodd eu harweinydd Leanne Wood ei bod "wrth ei bodd" wedi iddyn nhw lwyddo i ychwanegu Ceredigion at nifer eu seddi.
"Roedd hi'n noson od, ac ar noson pan gafodd gwleidyddiaeth ei rannu rhwng y ddwy brif blaid, rydyn ni'n falch o weld Plaid Cymru'n ennill sedd, a'r nifer uchaf o ASau rydyn ni wedi ei gael," meddai wrth Good Morning Wales.
Ychwanegodd y byddai'n rhaid adlewyrchu hefyd ar y seddi ble na lwyddodd y blaid i ennill tir: "Dwi ddim yn meddwl fod unrhyw un wedi darogan y canlyniad yma neithiwr."
Dywedodd Neil Hamilton o UKIP fod ei blaid yntau wedi eu "gwasgu".
Mae arweinydd UKIP ar draws y DU, Paul Nuttall wedi cyhoeddi y bydd yn camu o'r neilltu wedi i'r blaid fethu ag ennill unrhyw seddi.
Image caption Mark Williams oedd yr unig AS oedd gan y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru, nes iddo golli ei sedd dros nos
Mae'r Farwnes Jenny Randerson wedi dweud bod y Democratiaid Rhyddfrydol wedi dioddef ar lefel Prydeinig.
"Dydych chi ddim yn cael cymaint o amser ar y cyfryngau ac felly mae'n llawer mwy anodd i bleidio eich achos. Mae wedi bod yn etholiad caled," meddai.
Ychwanegodd cadeirydd pwyllgor gweithredol cenedlaethol y blaid, Carole O'Toole, fod colli eu hunig sedd yn Nghymru yn "ddiwrnod trist i ryddfrydiaeth yng Nghymru".
Mae disgwyl i'r blaid ddewis arweinydd newydd yn y misoedd nesaf wedi i'r arweinydd presennol, Mark Williams, golli ei sedd yng Ngheredigion.


description: Gyrrwr wedi ei anafu'n ddifrifol wedi i gar daro coeden ar yr A470 yn Sir Conwy nos Wener.

title: Gyrrwr ag anafiadau difrifol ar ôl taro coeden ar yr A470


description: Dyn yn cael ei garcharu ar ôl tresbasu ar safle hen atomfa Trawsfynydd, gan achosi i staff orfod cael eu cadw i mewn.

title: Cadw staff yn hen atomfa Trawsfynydd wedi i ddyn dresbasu


description: Mae Georgia Davies wedi ennill ei hail fedal aur ym Mhencampwriaethau Ewrop ar ol ennill y ras gyfnewid gymysg 100 metr.

title: Georgia Davies yn ennill ei hail fedal aur i Team GB


description: Y Fedal Wyddoniaeth a Thechnoleg er Anrhydedd / Science and Technology Medal


description: Dringwr o Wynedd wedi llwyddo i ddod yn un o'r bobl gyntaf erioed i goncro un o ddringfeydd anodda'r byd.

title: Dringwr o Wynedd yn concro un o ddringfeydd anodda’r byd


description: Cyn weinidog yn amddiffyn Mesur drafft Cymru, er i arweinydd ei phlaid yng Nghymru fynnu 'nad yw'n dderbyniol'.

title: Amddiffyn Mesur drafft Cymru


description: Cwest yn clywed bod dyn wedi marw o anafiadau niferus yn Nhredegar Newydd, wythnosau ar ôl cael ei ryddhau o'r carchar.

title: Tredegar Newydd: Dyn wedi marw o 'anafiadau niferus'


description: Mae system draffig un ffordd wedi ei chyflwyno ar Heol y Brenin yn Abertawe wedi dwy farwolaeth a damweiniau ar y ffordd.

title: System un ffordd yn Abertawe wedi marwolaethau


description: Map o artistiaid Cymraeg mwyaf poblogaidd Spotify yn ôl sir yn dangos bod angen "hybu cerddoriaeth Gymraeg"

title: Pwy yw'r band Cymraeg mwyaf poblogaidd o'ch sir chi?


description: Mae 'na alwadau i newid y ffordd mae'r wlad yn cael ei llywodraethu

title: Oes angen gweinidog i ogledd Cymru?


description: Heddlu Gogledd Cymru yn cadarnhau enw dyn 70 oed fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr A543 yn Sir Ddinbych ddydd Sadwrn.

title: Cyhoeddi enw beiciwr modur fu farw yn Sir Ddinbych

maintext:
Image copyright Google
Mae Heddlu Gogledd Cymru wedi cadarnhau enw dyn fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr A543 ger Bylchau, Sir Ddinbych ddydd Sadwrn.
Roedd Thomas Patrick Reddock yn 70 oed ac yn dod o ardal Lerpwl.
Yn ôl ei deulu roedd Mr Reddock yn "dad cariadus, yn frawd, taid ac yn ffrind da i lawer".
"Ni all eiriau ddisgrifio faint o ergyd yw'r newyddion, mae darn mawr o'n teulu ni nawr wedi mynd, a byddwn yn ei golli am byth," meddai'r teulu mewn datganiad.
Cafodd y gwasanaethau brys eu galw i safle'r gwrthdrawiad - rhwng beic modur Honda CBR 600 a Peugeot 206 arian - am 15:45 ar 18 Awst.
Cadarnhaodd yr heddlu fod Mr Reddock, oedd yn teithio ar feic modur, wedi marw yn y fan a'r lle.
Mae'r heddlu yn dal i apelio ar unrhyw a welodd y gwrthdrawiad neu oedd yn teithio ar hyd yr A543 cyn y digwyddiad i gysylltu â nhw drwy alw 101.


description: Sarah Rookes yn esbonio pam iddi hi fynd i'r digwyddiad yng Nghasnewydd i gael ei phrofi

title: Cynnig help trwy brawf mêr esgyrn


title: Côr Meibion heb fod yn llai nag 20 mewn nifer (30) / Male Voice Choir (30)

maintext:
Côr Meibion heb fod yn llai nag 20 mewn nifer (30) / Male Voice Choir with more than 20 members (30)
1. Côr Meibion Pontarddulais
2. Côr Meibion Machynlleth
3. Côr Meibion Taf


description: Morgannwg allan am 154 rhediad ar ddiwrnod cyntaf eu gêm yn erbyn Durham ym Mhencampwriaeth y Siroedd ddydd Sul.

title: Pencampwriaeth y Siroedd: Morgannwg allan am 154


description: Tîm ifanc Abertawe yn colli gartref i Crystal Palace yn ail rownd Cwpan Carabao.

title: Cwpan Carabao: Abertawe 0 - 1 Crystal Palace


description: Gyrrwr lori wedi ei garcharu am yrru ei gerbyd 44 tunnell gyda thair gwaith y lefel gyfreithiol o alcohol yn ei waed.

title: Carcharu gyrrwr lori meddw wedi gwrthdrawiad Ceredigion


description: Gruffudd Eifion Owen yn ennill Cadair Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.

title: Gruffudd Eifion Owen yn ennill Cadair y Brifwyl

maintext:
Gruffudd Eifion Owen sydd wedi ennill Cadair Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.
Yn wreiddiol o Bwllheli, mae'n gweithio i'r BBC fel un o olygyddion y gyfres sebon 'Pobol y Cwm' a hwn oedd y tro cyntaf iddo gystadlu am y Gadair.
Cafodd y Gadair ei chynnig am awdl ar fwy nag un o'r mesurau traddodiadol, heb fod yn hwy na 250 o linellau o dan y teitl 'Porth', a'r beirniaid oedd Ceri Wyn Jones, Emyr Davies a Rhys Iorwerth.
Mae Gruffydd, sy'n 32 oed, hefyd yn derbyn gwobr ariannol gan Gaynor a John Walter Jones er cof am eu merch Beca.
Yn dilyn y seremoni fe ddywedodd wrth Cymru Fyw: "Ers pan weles i'r gadair, o'n i'n meddwl ei bod hi'n aruthrol o hardd, ac y byddai pwy bynnag oedd am gael eistedd ynddi yn mynd i fod yn lwcus iawn. Dwi'n hynod falch mai fi sy'n cael mynd adra 'efo hi!
"Rhan o'r rheswm nes i benderfynu trio am y gadair eleni oedd am fod gen i gymaint o barch at y tri beirniad. Mae cael eu canmoliaeth nhw yn golygu andros o lot, a'r ffaith bod 'na ddwy awdl gref iawn - bod rhywun arall yn agos at y brig - yn arbennig."
Ychwanegodd: "Mae'r awdl yn trafod rhywfaint ar y gôl bwysig honno gan Hal Robson-Kanu, ac fel mae plant ysgol yn dewis eu hoff bêl-droediwr, o'n i'n meddwl y byswn i yn gwneud yr un fath".
Image caption Disgrifiodd Ceri Wyn Jones yr awdl fel un goeth a chyfoethog
Wrth draddodi'r feirniadaeth o'r llwyfan ar ran ei gyd-feirniaid, dywedodd Ceri Wyn Jones: "Porth oedd y testun ac ymhlith pyrth y gystadleueth, ro'dd porth y caethweision yn Nghalabâr, porth Brexit yng Nghaernarfon, porth bae Caerdydd, porth castell Caerdydd, a'r porth i'r byd digidol. A chwpwl o byrth nad ydw i - na Rhys nac Emyr y Graig - hyd at y dydd heddiw yn gallach beth y'n nhw, heb sôn am ble maen nhw!"
'Cywrain ac amlhaenog'
Wrth droi at waith 'Hal Robson-Kanu' dywedodd: "Mi aeth yr awdl hon â gwynt y tri ohono' ni - nid am ei bod hi'n goeth a chyfoethog, nid am ei bod hi'n eithriadol o gywrain ac amlhaenog - ond am ei bod hi mor syml o dreiddgar yn y ffordd mae'n ymdrin â phrofiade sydd yn ffordd o fyw i'r genhedleth ddigidol.
"A thrwy wneud hynny, mae'n archwilio'r modd yr y' ni'n dewis byw ein bywyde, ac mae ystyr - neu ddiffyg ystyr - hwnnw wedi bod yn ofid i feirdd ar hyd y cenedlaethe, wrth gwrs.
"Ond o bosib ei gamp fwya yw ei fod wedi gwneud hyn oll mewn ffordd mor ddealladwy, a hynny diolch i arddull lafar garlamus ac amrywieth o gyweirie, lle mae enwe brand a rhegfeydd yn bethe mor naturiol a chyffredin ag yw englynion telynegol iddo.
"Ac am ei fod e'n gynganeddwr mor sionc a greddfol, mae'n gallu taro ergydion cyson gofiadwy a newid ei arddull, heb darfu ar lif ei stori."
Cystadleuaeth agos
Roedd y gystadleuaeth yn agos eithriadol o agos, gydag awdl 'Gŵr dienw' hefyd yn haeddu'r Gadair yn ôl Ceri Wyn Jones: "Os yw awdl 'Gŵr dienw' yn siŵr o gyffroi'r darllenwyr hynny sy'n ffans o'r awdl eisteddfodol, mae gan awdl 'Hal Robson-Kanu' y potensial i gyffroi darllenwyr na ddarllenodd - neu na gafodd flas ar - yr awdl eisteddfodol erioed.
"Ond nid y pethe hynny drodd y fantol leni. Y gwir yw bod un o'r ddwy awdl eithriadol hyn wedi rhoi mwy o wefr i ni na'r llall.
"Ac ar sail y wefr honno, mae'r tri ohono' ni, yn annibynnol ar ein gilydd ac yn gwbwl gytûn, wedi penderfynu fod y gadair eleni yn mynd i 'Hal Robson, Hal Robson-Kanu'."
Image caption Dyma oedd seremoni olaf yr Archdderwydd Geraint Llifon wrth y llyw
Prifardd a Stompiwr
Bu'r Prifardd newydd yn mynychu gwersi cynganeddu gydag Ifan Prys a'r Prifardd Meirion MacIntyre Huws yn ystod ei arddegau.
Nid dyma'r tro cyntaf iddo dderbyn gwobr ar lwyfan Theatr Donald Gordon, gan iddo ennill y Fedal Ddrama yn Eisteddfod yr Urdd Bae Caerdydd yn 2009.
Mae'n stompiwr brwd ac fe enillodd stôl y Siwper Stomp ar lwyfan y Pafiliwn nos Lun, a'r brif wobr yn y Stomp Werin yn Nhŷ Gwerin nos Iau.
Mae'n un o griw Bragdy'r Beirdd ac yn teimlo bod cael cyfle i berfformio ei gerddi yn gyson o flaen cynulleidfaoedd wedi bod o fudd mawr iddo fireinio ei grefft fel bardd.
Mae'n ysgrifennu ar gyfer 'Pobl y Cwm' gyda dau o gyd-enillwyr yr wythnos hon, Catrin Dafydd, enillydd y Goron a Rhydian Gwyn Lewis, a enillodd y Fedal Ddrama ddydd Iau.
Ar hyn o bryd, mae Gruffudd i ffwrdd o'r gwaith yn mwynhau amser gyda'i fab ifanc, Dyfed Arthur, ond bydd yn dychwelyd i'w swydd ymhen y mis.
Mae'n aelod o dîm ymryson Llŷn ac Eifionydd ac o dîm talwrn Y Ffoaduriaid, pencampwyr y gyfres yn 2016.
Cyhoeddwyd ei gasgliad cyntaf o gerddi, 'Hel Llus yn y Glaw', yn 2015 gan Barddas, a chyrhaeddodd y gyfrol restr fer categori barddoniaeth Llyfr y Flwyddyn 2016.
Mae'n ddiolchgar iawn i'w gyn-athrawon a darlithwyr, ei deulu a'i gyfeillion am eu holl anogaeth, cefnogaeth ac amynedd dros y blynyddoedd, yn arbennig felly i Gwennan, Casia a Llŷr, ei gyd-Ffoaduriaid.
Image copyright EISTEDDFOD GENEDLAETHOL CYMRU
Wrth noddi'r Gadair i ddathlu pen-blwydd Sain Ffagan yn 70 oed, roedd Amgueddfa Cymru'n awyddus i weld cysylltiad rhwng y dyluniad a'r safle.
Cafodd Chris Williams, sy'n byw yn Pentre, ei ysbrydoli gan ffurf rhai o'r cadeiriau yng nghasgliad yr amgueddfa, ac un yn arbennig a gafodd ei gwneud yn Nhrealaw, nid ymhell o'i weithdy yn Ynyshir.
'Modern a thraddodiadol'
Dywedodd: "Mae'r dyluniad yn fodern gyda chyffyrddiadau traddodiadol, ond eto mae iddi bresenoldeb cadair seremonïol, diolch i elfennau megis sedd lydan a throm, breichiau agored a chefn uchel."
Mae gan y Gadair sedd a chefn o bren llwyfen, a choesau a breichiau o bren onnen.
Mae'r sedd a'r cefn wedi'u hengrafu â phatrwm gwlân traddodiadol sy'n seiliedig ar garthen yng nghasgliad Sain Ffagan - carthen a wehyddwyd ym Melin Wlân Esgair Moel, un o'r adeiladau cyntaf i gael ei ail-godi yn yr Amgueddfa Werin ym 1952.
Fe gafodd nifer o'r darnau eu creu â llaw gan ddefnyddio offer traddodiadol, ond fe ddefnyddwyd peiriant laser i engrafu'r patrwm arni.


description: Dyn 30 oed wedi ei gyhuddo o gynnau tân yn fwriadol gyda'r bwriad o beryglu bywyd mewn gwesty yn Aberystwyth.

title: Tân Aberystwyth: Cyhuddo dyn o gynnau tân yn fwriadol


description: Ymgyrchydd yn mynegi siom wedi i'r ymdrechion i achub Ysgol Gynradd Talwrn ar Ynys Môn fethu.

title: 'Siom' penderfyniad cau ysgol Talwrn ar Ynys Môn

maintext:
Image copyright Google Image caption Bydd disgyblion Talwrn yn cael eu symud i Ysgol y Graig yn Llangefni
Mae ymgyrchydd ysgol blaenllaw wedi mynegi ei siom wedi i'r ymdrechion i achub un o ysgolion bach Ynys Mon fethu'r wythnos ddiwethaf.
Ar 16 Gorffennaf, cymeradwyodd Ynys Môn gynlluniau i gau Ysgol Talwrn a symud 43 disgybl ddwy filltir i Ysgol y Graig yn Llangefni.
Fe wnaeth cynghorwyr oedd yn gwrthwynebu'r cam gais i drafod y pendefyniad, ond mewn cyfarfod arbennig o'r pwyllgor craffu corfforaethol ddydd Iau, methodd cynnig i drosglwyddo'r penderfyniad i'r cyngor llawn , sy'n golygu y bydd y cynlluniau i gau'r ysgol yn mynd yn eu blaen.
'Pryder mawr'
Yn ôl Bethan Wyn Jones, un o arweinwyr yr ymgyrch i gadw Ysgol Talwrn ar agor, mae llawer o drigolion y pentref yn teimlo nad ydyn nhw wedi cael eu trin yn deg.
"Mae pryder mawr ymhlith rhieni ynglŷn â'r ffordd rhwng Talwrn a Llangefni" meddai.
"Mae hon yn ffordd droellog, beryglus, ond fe gawson ni wybod sawl tro y byddai hyn yn cael ei drafod wedi i'r pendefyniad gael ei wneud. Does bosib ei bod hi'n rhy hwyr erbyn hynny?"
Ychwanegodd, "Cafodd dros 100 o lythyron yn gwrthwynebu eu hanfon o Talwrn, gyda dros 1,000 yn arwyddo deiseb.
"Rydym yn teimlo fod yr adroddiad wedi ei deilwra er mwyn gwthio'r achos dros gau Ysgol Talwrn ac nad yw'r darlun llawn wedi ei wneud yn glir."
Cwestiynu ffigyrau
Cwestiynodd hefyd ffigyrau'r awdurod ar ôl-groniad cynnal a chadw Ysgol Talwrn o £332,500.
O'r cyfanswm, roedd amcangyfrif o £250,000 ar stafell ddosbarth symudol.
"Gallech adeiladu tŷ am yr arian yna," ychwanegodd Mrs Jones.
"Cafodd ffigwr o £15,000 ei roi ar arwyneb newydd i fuarth yr ysgol a £10,000 ar arwyneb newydd ar faes parcio'r staff. Ond mae maes parcio'r staff lai nag wythfed maint y buardd, felly sut gall hyn fod yn gywir?"
"Unwaith eto, mae amheuon wedi codi dros y ffigyrau, sy'n gwneud i rywun amau popeth, ac yn bendant, dydyn ni ddim yn cytuno gyda safbwynt y cyngor ar safonau yn Ysgol Talwrn."
Costau
Yn ôl Cyngor Ynys Môn, serch hynny, £3,972 yw cost cyfartalog pob disgybl ar yr ynys, sef y trydydd swm uchaf yng Nghymru.
Yn Ysgol Talwrn, mae £4,447 yn cael ei wario ar bob disgybl, tra mae £3,395 yw'r ffigwr yn Ysgol y Graig, gyda dadansoddiad cyllidol yn dangos fod Talwrn a'r Graig yn wynebu costau ol-groniad cynnal a chadw ar y cyd o £369,000, gyda'r posibilrwydd o gostau ychwanegol wrth i adeilad ysgol Talwrn ddod at ddiwedd ei oes.
Er i'r penderfyniad gael ei wneud fis diwethaf i gau'r ysgol, cafodd ymgyrchwyr obaith wedi i gynghorwyr alw am ailystyried y mater, can sicrhau cyfarfod arbennig o'r pwyllgor craffu corfforaethol i drafod y cais yn llawn.
Serch hynny, cafodd y cynnig i drosglwyddo'r mater i'r cyngor llawn ei wrthod o dair bleidlais i chwech.
Nododd y deilydd y portffolio addysg, y Cynghorydd Meirion Jones, fod hanner disgyblion Talwrn yn dod o'r tu hwnt i ffiniau'r ardal yn swyddogol, a bod cwestiynu'r cynlluniau'n achosi ansicrwydd o fewn y pentref.
Tra'n derbyn y byddau cau'r ysgol yn cael effaith ar y pentref, dywedodd: "Fedra i ddim gweld pwynt y cyfarfod hwn, gan ein bod wedi ymghyngori fwy nag unwaith gyda'r gymuned leol ac wedi cynnal sawl cyfarfod ac wedi dod i benderfyniad."


description: Timau pêl-droed merched wedi eu siomi'n arw ar ôl cael eu gwahardd rhag chwarae ar gaeau eu clwb eu hunain.

title: Timau merched wedi eu gwahardd o gaeau CPD Bethel


description: Ffrae rhwng pencampwyr Uwchgynghrair Cymru, Y Seintiau Newydd, a'u cyngor sir lleol ynglŷn â grant o £80,000 i adnewyddu eu stadiwm.

title: Ffrae am grant £80,000 i bencampwyr Uwchgynghrair Cymru


description: Joe Cordina'n ennill teitl Pwysau Ysgafn y Gymanwlad ond Brett Johns yn colli ym mhencampwriaeth yr UFC.

title: Buddugoliaeth i Cordina ond Johns yn colli


description: Does neb yn ddiogel pan mae Catrin Heledd a'i ffôn o gwmpas y lle!

title: "Ga'i lun plîs?"

maintext:
Image caption Mae rhywun wedi gwrthod llun 'da Cat!
Mae hi'n wyneb a llais cyfarwydd ar wasanaethau teledu a radio BBC Cymru ac mae hi wedi creu ychydig o gynnwrf hefyd ar y cyfryngau cymdeithasol.
Gwleidyddion, sêr chwaraeon a hyd yn oed y teulu brenhinol... does neb yn ddiogel pan mae Catrin a'i bys ar fotwm camera ei ffôn symudol!
Yn ystod y pythefnos nesa' bydd hi'n ceisio ychwanegu mwy o hun-luniau, neu selfies, i'w chasgliad pan fydd hi'n gohebu unwaith eto o bencampwriaeth tennis Wimbledon.
Fe ofynodd Cymru Fyw yn garedig i Catrin roi ei ffôn o'r neilltu am 'chydig funudau i sôn mwy am ei hobsesiwn efo'r selffi:
"O bydded i'r hun-lun barhau!"
Fy enw i yw Catrin ac ma' gen i broblem. Dwi'n hun luniwr. Dyna 'ny, 'dwi 'di cyfadde', 'dwi'n hoff o hun lun neu ddau. Ie sucker wyf am selffi...
'Dwi wastad 'di bod yn un am lun gyda'r enwogion - pan yn fyfyriwr yn Aberystwyth roedd gen i "enwog-wal" neu wall of stalk a oedd yn destun dirmyg gan gyfoedion.
Roedd safon y selebs yn amrywio cofiwch. O rai o fawrion y genedl o Gwmderi i rai o wehilion 'Big Brother' a 'Fame Academy'. Ond rhoi fy ffydd a fy nghamera i ffrind fyddwn i bryd hynny... Erbyn hyn does dim rhaid.
Gyda chlic bach o'r ffôn, mae modd sicrhau llun cam, di-ffocws, di-drefn 'da sawl gên... ond dio'm ots am hynny... ma'r eiliad gyda'r enwog-un ar gof a chadw a fi yn unig sy' ar fai am fethiant neu lwyddiant yr hen lun.
Dros y flwyddyn ddwetha' tra ar grwydr 'da amryw gampau 'dwi wedi cofleidio'r arfer ac wrth i mi baratoi am bach o dennis ac, o bosib, Pimms yn Wimbledon ddydd Llun, dwi hefyd am ychwanegu at fy oriel hun-luniau.
Murray neu McEnroe sydd ar fy meddwl.... Ond cyn i mi ddechrau ar yr her hynny dyma hel atgofion am y deuddeg mis d'wetha' ar hun-luniau fydd yn aros yn hir yn y cof!!
O bydded i'r hun-lun barhau!
Dyma i chi rai o'r wynebau cyfarwydd rwy' wedi eu perswadio i dynnu llun 'da fi:
Tim Henman
Y cynta' o'r hun-luniau! Dwi'n meddwl i fi 'neud rhyw esgus bod y cynhyrchydd yn mynnu bo fi'n cael llun gydag e... celwydd noeth! Fi o'dd yn awyddus i gael llun a dyna 'ny!
Image caption Roedd hi'n rali galed i berswadio Tim Henman i gael tynnu ei lun!
John Lloyd
Wel am ddyn hoffus - wastad yn hael iawn ei gyfweliad ac yn amlwg yn un am hun-lun.
Image caption John Lloyd yn cael ychydig o amser i hamddena yng nghwmni Cat
Christian Malcom
Roedd y gwibiwr yn rhan o dîm sylwebu BBC Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad yn Glasgow y llynedd. Er fy mod i awr a hanner yn hwyr yn ei gyrraedd oherwydd campau'r merched gymnasteg rhythmig - roedd e'n hapus i gael llun!
Image caption Fe enillodd Cat y ras i gael llun gyda Christian Malcolm
Jamie Donaldson
Ges i'r llun 'ma rhyw ddeuddydd cyn i'r Cymro gael y pwynt hollbwysig fyddai'n sicrhau bod Cwpan Ryder unwaith eto yn nwylo Ewrop.
Roedd mynd yn agos ato wedi hynny yn her am fod pawb yn awyddus i gael gair ag e - ond ges i gwtch bach ganddo ar ddiwedd y gystadleuaeth.
Image caption Roedd hi'n bluen yn het Cat i gael llun gydag arwr y Cwpan Ryder, Jamie Donaldson
Sam Warburton
Er i'r Gleision golli eu gêm yn nigwyddiad Dydd y Farn yn Stadiwm y Mileniwm eleni - fe dreuliodd gapten Cymru rhyw hanner awr yn cael hun-luniau gyda'r dorf.
Roedd ganddo ddigon o amser, chwarae teg, i ohebydd di-nod fel fi hefyd!
Image caption Catrin yn arwain Sam tuag at y lens!
Y Tywysog William a Kate
Dyma Bethan Clement, fy nghydweithwraig, yn ymuno yn yr hwyl!
Os edrychwch chi'n graff iawn rhwng y ddwy ohonom ni ma'r ddau.
Yn rhyfedd iawn - doedd swyddogion diogelwch William a Kate ddim yn awyddus ein bod ni'n mynd yn nes atyn nhw!
'Sgwn i pam!?
Image caption Un llun, un tywysog a thair tywysoges!
Helle Thorning-Schmidt
Cyn Brifweinidog Denmarc! Dyma hi Brenhines yr Hun-luniau!
Fe a'th hi i ddyfroedd dyfnion adeg gwasanaeth coffa Nelson Mandela yn mynnu llun gyda David Cameron a Barack Obama. Pan dda'th hi i gefnogi ei gŵr Stephen Kinnock, o'dd yn ymgeisydd yng Nghastell-Nedd yn yr etholiad, rhaid o'dd nodi'r digwyddiad a chael llun!
Image caption Doedd tad yng nghyfraith Helle Thorning-Schmidt ddim mor awyddus i gael tynnu ei lun!
Ond credwch neu beidio ma' 'na ambell i un sy'n casáu'r arfer a dwi ddim yn gallu dwyn perswâd arnyn nhw am lun! Pan holes i Neil Kinnock adeg yr etholiad a oedd e'n ffan o'r hun-luniau, fel ei ferch yng nghyfraith, fe ddwedodd nad oedd e erioed wedi cael un a nad oedd e am ddechrau nawr.
Ac am hanner awr wedi pedwar y bore - yn ystod 'larwm dân mewn gwesty yn Glasgow- fe es i at un (fe na' i adael i chi ddyfalu pwy!) sydd wedi ei urddo'n farchog. Yn rhyfedd iawn - yn hanner cysgu - doedd e chwaith ddim am ymuno yn yr hwyl... ond chwarae teg roedd e'n ddigon cwrtais yn gwrthod!
Gan obeithio na fydd gormod yn gwneud dros y pythefnos nesa!
Gwyliwch y gofod!


description: Heddlu Dyfed-Powys yn chwilio am yrrwr fan yn dilyn gwrthdrawiad gyda cherddwr 75 oed yng Nghaerfyrddin.

title: Chwilio am yrrwr fan wedi gwrthdrawiad yng Nghaerfyrddin


description: Abertawe'n taro nôl i sicrhau buddugoliaeth yng ngêm gynta'r tymor i'r clwb yn y Bencampwriaeth.

title: Sheffield United 1-2 Abertawe


description: Ffynonellau'n dweud bod sylwadau Alun Cairns am negeseuon testun gafodd eu hanfon at Andrew RT Davies yn "gamarweiniol".

title: 'Angen eglurhad' gan Alun Cairns am negeseuon testun

maintext:
Image caption
Mae ffynonellau o'r Ceidwadwyr Cymreig yn galw ar Alun Cairns i gynnig "eglurhad" am negeseuon testun gafodd eu hanfon at Andrew RT Davies


description: Disgwyl i filoedd o bobl heidio i'r Rhyl dros y penwythnos ar gyfer 10fed sioe awyr blynyddol y dref.

title: Disgwyl miloedd i fynychu 10fed Sioe Awyr Y Rhyl


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Ni fydd busnesau nifer o bysgotwyr Cymru yn gallu "goroesi" Brexit heb gytundeb, medd corff sydd yn eu cynrychioli.

title: Pysgotwyr yn pryderu am ddyfodol y diwydiant wedi Brexit


description: Un o sêr tîm pêl-droed merched Cymru yn sôn am yr heriau mae hi wedi eu hwynebu oherwydd ei rhywioldeb.

title: Jess Fishlock: 'Angen parch ar sail rhywioldeb'

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency
Mae un o sêr tîm pêl-droed merched Cymru, Jess Fishlock, wedi sôn am heriau mae hi wedi eu hwynebu oherwydd ei rhywioldeb.
Hi yw cyn-gapten y tîm cenedlaethol ac yn chwarae i Seattle Reign yng nghyngrair genedlaethol y merched yn America.
Fe ddywedodd y chwaraewraig canol-cae ei bod hi wedi dioddef ymosodiadau homoffobig ar wefannau cymdeithasol a'i bod hi'n awyddus i amddiffyn ei bywyd personol.
"Fy mywyd i yw e, ac mae'n rhan enfawr o bwy ydw i," meddai wrth BBC Radio Wales Sport.
"Mae gen i gariad sy'n ferch, mae hi'n anhygoel, a dwi i'n treulio llawer o'm amser gyda hi.
"Weithiau mae pobl yn gallu bod yn greulon a be' dwi wir ddim ei eisiau ydi ... rhyw gefnogwr gwallgo' yn ymosod arni hi am ddim rheswm o gwbl."
'Rhagfarn'
Fe ddywedodd Fishlock - sy'n ymuno â thîm Melbourne City ar fenthyg am gyfnod - ei bod hi'n gyfforddus o ran ei rhywioldeb.
Fodd bynnag, mae'n derbyn bod 'na ragfarn yn bodoli.
"Dwi i bendant ddim yn cuddio'r peth. Mae fy nheulu i'n hynod gefnogol," ychwanegodd.
"Er mor fodlon ydyn ni, dyw pawb ddim yn fodlon ar y sefyllfa - rydyn ni'n ymwybodol o hynny.
"Ond rydyn ni'n bobl barchus, ac yn parchu'r rhai sy'n agos aton ni sy' ddim - ar hyn o bryd - yn ok am bopeth."
'Stereoteip anhygoel'
Fe ddywedodd cyn-gapten tîm pêl-droed merched Lloegr, Casey Stoney, ei bod hi'n hoyw ym mis Chwefror 2014 a chyfadde ei bod yn cael ei derbyn yn fwy parod ymysg merched na dynion.
Ar hyn o bryd mae Fishlock yn gweithio gyda sefydliad yn yr Unol Daleithiau sy'n ceisio dod â homoffobia a transffobia i ben yn y byd chwaraeon ac mae wedi dweud bod stereoteipiau yn bodoli yng ngêm y merched.
"Mae 'na syniad fod pob merch yn y byd chwaraeon yn hoyw, sy'n stereoteip anygoel," meddai.
"Mae'r sefydliad yn beth grêt a dwi i mor falch o fod yn llysgennad - ma' homoffobia ymhob chwaraeon - dynion neu ferched - yn beth ofnadwy.
"Ddylai fe ddim bod yn rheswm i unrhywun beidio cymryd rhan mewn chwaraeon ac, yn bendant, ddylai bod yn hoyw ddim bod yn rheswm i rywun ymosod arnoch chi."
Bydd mwy gan Jess Fishlock ar BBC Radio Wales Sport nos Fercher, Hydref 21.


description: Swyddogion yr RNLI yn atgoffa pobl i fod yn ofalus ar lan y môr wedi i dri llanc gael eu hachub yn y Rhyl.

title: Achub tri llanc o'r môr ger Y Rhyl


description: Unawd Cerdd Dant 21 oed a throsodd (22) / Cerdd Dant Solo 21 years and over (22)


description: I ble mae cadeiriau'r 'anheilwng' yn mynd?

title: Dim teilyngdod: Beth sy'n digwydd i gadeiriau heb eu hennill?

maintext:
Image caption Does neb eisiau gweld yr olygfa yma yng Nghaerdydd 2018 - y gadair wag yn cael ei chario o'r llwyfan yn Eisteddfod Dinbych 2013
Fel un o uchafbwyntiau seremonïau'r Eisteddfod Genedlaethol, does neb eisiau clywed nad oes "neb yn deilwng" o ennill Cadair y Brifwyl, sy'n cael ei rhoi i'r bardd sydd wedi cyfansoddi'r casgliad gorau o gerddi mewn cynghanedd.
Ond mewn 137 o flynyddoedd, mae'r geiriau hynny wedi eu cyhoeddi o lwyfan pafiliwn yr Eisteddfod 16 o weithiau a'r gadair wag wedi ei chludo oddi ar y llwyfan yn siomedig i.... i ble?
Oes 'na fynwent i gadeiriau barddol yn rhywle? Ydyn nhw'n cael eu hailgylchu? Neu eu defnyddio eto?
Wel yn ôl swyddogion yr Eisteddfod Genedlaethol, mae'r penderfyniad ynglŷn â beth i'w wneud â chadair nad oes neb yn deilwng ohoni yn nwylo pwyllgor gwaith lleol yr ŵyl.
Nhw sydd wedi comisiynu'r Gadair, felly nhw sy'n 'berchen' arni.
Fel arfer maen nhw'n penderfynu rhoi'r Gadair i sefydliad neu adeilad lleol.
Y tro diwethaf i ddiffyg teilyngdod am y Gadair ddigwydd oedd yn Eisteddfod Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013.
Dywedodd y beirniaid nad oedd y safon wedi ei chyrraedd a'r beirdd a gynigiodd am y wobr "heb chwysu digon dros y gwendidau".
Image caption Cadair a choron hardd Eisteddfod Caerdydd 2018
Mae'r gadair honno bellach i'w gweld yn Llyfrgell Dinbych, fel yr esbonia Medwyn Williams, hanesydd lleol sy'n gweithio yn Amgueddfa Dinbych.
"Am mai Eisteddfod Sir Ddinbych oedd hi yn 2013 [yn hytrach na'r dref] fe benderfynodd y pwyllgor gwaith ei rhoi hi i'r cyngor sir i'w harddagos rhywle yn y sir gydag argymhelliad ei bod yn mynd i lyfrgell y dref, gan mai yn y dref y cynhaliwyd yr eisteddfod," meddai.
"Felly yno y mae hi i bobl eistedd ynddi os dymunan nhw! Mae hi yn y gornel ar y llawr cyntaf.
"Cafodd cadair 1939 ei hatal hefyd ac mae hi yn siambr Cyngor Tref Dinbych ac yn cael ei defnyddio gan y Maer yn aml.
"Roeddwn yn arfer bod yn aelod o gyngor y dref ac roedd hi'n cael ei defnyddio gan gadeirydd pwyllgorau yn rheolaidd.
"Ond dydi hi ddim yn gadair gyfforddus chwaith!"
Gyda'r Gadair wedi ei hatal yn Ninbych yn 1898 hefyd, mae'r dref wedi bod braidd yn anlwcus o ran gwobrwyo'r Gadair.
Cafodd y Goron hefyd ei hatal yno yn 1939.
Image caption Doedd neb yn deilwng o gadair y Bala 2009 chwaith
Dilwyn Jones, o Faerdy ger Corwen, oedd wedi cynllunio a chreu Cadair 2013 ac yn anffodus iddo, roedd wedi profi diffyg teilyngdod i un o'i gadeiriau i'r blaen, a hynny yn Eisteddfod Meirion a'r Cyffiniau yn y Bala yn 2009.
Mae'r gadair honno, bellach i'w gweld yn Ysgol y Berwyn, y Bala, ac er na eisteddodd prifardd ynddi yn 2009 mae beirdd buddugol wedi gwneud defnydd ohoni o bryd i'w gilydd ers hynny.
"Mae'r gadair yn nerbynfa'r ysgol wrth ymyl y llyfrgell, sydd hefyd yn llyfrgell sirol sy'n agored i'r cyhoedd," meddai'r Pennaeth, Andrew Roberts.
Image copyright Ysgol y Berwyn Image caption Cadair Eisteddfod Meirion a'r Cyffiniau sydd i'w gweld yn Ysgol y Berwyn, y Bala
"O dro i dro mae hi wedi cael ei defnyddio yn eisteddfod yr ysgol ac rydyn ni wedi ei benthyg i ambell ysgol arall ac eisteddfodau ardal.
"Yn ddiddorol iawn, ar gefn y gadair mae llun o bry copyn wedi ei gerfio.
"Mae hynny am mai Heddlu Gogledd Cymru gyda chefnogaeth y prif gwnstabl oedd yn noddi'r gadair - y 'prif gopyn'!"
Y Prif Gopyn oedd enw barddol cyn-Brif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru, Richard Brunstrom, yng Ngorsedd Y Beirdd.
Ond beth am Eisteddfod Caerdydd 2018? Sut record sydd gan y brifddinas?
Wel fel Dinbych, mae Caerdydd wedi bod yn eithaf anlwcus o ran teilyngdod i'r Gadair hefyd.
Yn y chwe gwaith mae'r brifwyl wedi ei chynnal yno ers 1880, mae wedi ei hatal bedair gwaith - yn 1883, 1899, 1960 a'r tro diwethaf yn 1978.
Image copyright Nest Gwilym Image caption Cadair Eisteddfod 1978 yn Ysgol Glantaf
Yn 1978 roedd yn cael ei chynnal yn ardal Pentwyn a'r gadair yn cael ei rhoi am gywydd ar y testun Y Ddinas.
Ond doedd dim teilyngdod ac fe roddwyd y gadair i Ysgol Glantaf, sef ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf Caerdydd a oedd yn agor ei drysau i'w disgyblion cyntaf ychydig wythnosau'n ddiweddarach ym mis Medi 1978.
Yn ffodus, torwyd ar yr anlwc pan daeth Hilma Lloyd Edwards â theilyngdod i'r brifddinas yn Eisteddfod Caerdydd a'r Cylch 2008.
O ran cystadleuaeth y Goron, dim ond chwe gwaith mae wedi ei hatal ers 1880, a hynny'r tro diwethaf yn Aberdâr yn 1956.
Croeswn ein bysedd am deilyngdod yng nghystadlaethau Caerdydd 2018!


description: Y Prifardd Gruffudd Owen a'i deyrnged i Hal Robson-Kanu, sy'n ymddeol o chwarae dros Gymru

title: "Gôl hyll anhygoel hardd"

maintext:
Image caption Hal Robson-Kanu yn troi a thwyllo tri amddiffynnwr Gwlad Belg cyn rhwydo gôl dyngedfennol yn rownd y chwarteri, Euro 2016
Daeth newyddion heddiw bod un o arwyr Cymru yn ystod Euro 2016 yn ymddeol o chwarae pêl-droed rhyngwladol.
'Hal Robson-Kanu' hefyd oedd ffugenw enillydd Cadair Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018 sef Gruffudd Eifion Owen.
Wedi'r cyhoeddiad bod Robson-Kanu yn ymddeol, fe ofynodd Cymru Fyw i Gruffudd am ei ymateb. Mae'r Prifardd wedi llunio englyn newydd yn canu clodydd yr ymosodwr.
"Wrth reswm, dwi'n drist iawn o glywed fod Hal Robson-Kanu wedi penderfynu ymddeol o'r gêm ryngwladol, ond mae ei le yn oriel yr anfarwolion wedi ei sicrhau am byth, diolch yn bennaf i'r gôl ysgubol (ac annhebygol honno) yn rownd wyth olaf yr Ewros ddwy flynedd yn ôl.
"Y gôl honno, a'r ymateb iddi oedd rhan o'r ysgogiad i mi gystadlu ar gyfer y gadair eleni, ac hefyd y rheswm i mi ddewis 'Hal Robson-Kanu' fel ffug-enw.
Image caption Enillodd Gruffudd Owen y Gadair eleni gyda awdl dan y teitl 'Porth'
"Be dwi'n garu am y gôl honno ydi y byddai chwaraewr call wedi pasio'r bel yn ôl i lawr y cae, ond mi oedd gan HRK yr hyder gwirion i wyro a thwyllo'r amddiffynwyr a mynd amdani ei hun. Dwi 'di gwylio'r gôl ar YouTube ddegau o weithiau a dwi dal fyth yn siwr pa ffordd mae o am droi!
"Mae'n gôl eitha' hyll a thrwsgl ar un wedd ac eto'n ogoneddus o hardd! Felly diolch o galon Hal Robson Kanu am yr atgofion ac am yr ysbrydoliaeth. Mae 'na groeso iddo acw unrhyw bryd i eistedd yn y gadair!"
Diolch HRK
Ar echel y bêl safodd bardd -gwirion
a gwyrodd yn anhardd…
…a'i gôl hyll anhygoel hardd
brofodd ei fod o'n brifardd.


description: Aelodau newydd gan gynnwys Geraint Jarman, Elin Jones a Jamie Roberts yn cael eu hurddo i'r Orsedd yn yr Eisteddfod ddydd Gwener.

title: Urddo aelodau newydd i'r Orsedd yn Eisteddfod Caerdydd


description: Mae S4C yn ceisio codi ymwybyddiaeth o'r gwasanaeth is-deitlo mewn ymgyrch i annog y di-Gymraeg i wylio'r sianel.

title: Is-deitlau Saesneg otomatig ar S4C yn 'gam gwag'


description: Rhan o seremoni'r Fedal Ddrama yng Nghanolfan y Mileniwm ddydd Iau.

title: Rhan o seremoni'r Fedal Ddrama ddydd Iau


description: Gallai Llywodraeth Cymru orfod buddsoddi llawer mwy mewn technoleg iaith yn dilyn Brexit, yn ôl Aelod Seneddol Ewropeaidd

title: Galw am fwy o fuddsoddiad mewn technoleg yn y Gymraeg


description: Mae arbenigwr ar anafiadau rygbi yn galw am newidiadau i reolau'r gamp er mwyn lleihau'r risg i chwaraewyr.

title: Angen "newid gwirioneddol" i ddiogelu chwaraewyr rygbi

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae angen "newid gwirioneddol" o fewn y byd rygbi er mwyn lleihau'r risg i iechyd chwaraewyr, yn ôl arbenigwr.
Yn ôl Dr Izzy Moore, sy'n astudio anafiadau ar lefel rhyngwladol a rhanbarthol, dylai lles y chwaraewyr fod yn "flaenoriaeth i'r gamp".
Dywedodd y corff llywodraethu, World Rugby, eu bod nhw'n "ymroddedig i atal anafiadau ar bob lefel o'r gêm".
Mae'r BBC yn disgwyl ymateb gan Undeb Rygbi Cymru.
Credai Dr Moore, sy'n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd, nad yw newidiadau bach yn rheolau'r gêm i'w weld yn cael "effaith gwirioneddol".
"Fel y mae hi ar hyn o bryd, fe allwn ni weld sefyllfa lle bod llai o chwaraewyr yn datblygu drwy'r system oherwydd pryderon am anafiadau." meddai.
Dywedodd y gall newidiadau fod yn anodd i rai pobl eu derbyn, ond awgrymai y byddai symud y gamp o'r elfen gorfforol at "ddefnydd ehangach o sgil" yn apelio at gynulleidfa wahanol.
Image caption Yn ôl Dr Moore mae'r Brifysgol wedi bod yn cydweithio'n agos gydag Undeb Rygbi Cymru
Arweiniodd ymddeoliad annisgwyl cyn gapten Cymru, Sam Warburton, at nifer yn gofyn am newidiadau i reolau'r gêm.
Bydd yr awdurdodau yn treialu cynllun yn ail haen Cwpan y Pencampwyr eleni, lle bydd uchder tacl cyfreithlon yn lleihau.
Mae hyn yn rhan o'r ymdrech i wneud y gamp yn fwy diogel, ac er bod Dr Moore yn cydnabod fod y newid yn un "synhwyrol", mae hi'n amau os byddai'r newid yn ddigon i weld nifer yr anafiadau yn lleihau.
'Symud pethau 'mlaen'
Er hyn, dywedodd fod y gamp yn gweithredu ac yn "ceisio symud pethau 'mlaen, efallai yn well na chwaraeon eraill".
Ychwanegodd: "Rydyn ni'n cydweithio'n agos gydag URC. Maen nhw wastad wedi bod yn agored, yn ogystal â bod yn barod i rannu data fel bod pobl yn ymwybodol o'r peryglon.
"Mae'r gamp yn grêt ar yr agwedd yna, ond nid oes newid wedi bod yng nghyfraddau anafiadau am flynyddoedd,
"Mae cyfraddau cyfergyd wedi codi, ond mae'r anafiadau eraill wedi aros union 'run peth" meddai.
Image copyright Harry Trump/Getty Images Image caption Roedd rhaid i Adam Hughes ymddeol o'r gamp yn 28 oed wedi anaf i'r ymennydd
Yn ôl World Rugby, nid yw'r treialon yn "newidiadau bach" ond yn rhan o'r ymateb i ddadansoddiad "arloesol" o anafiadau.
Gwelodd treialon ar lefel dan-20 y gêm - lle cafodd uchder taclo cyfreithlon ei leihau - fod yna ostyngiad o 50% mewn lefelau cyfergyd, yn ogystal â gostyngiad sylweddol mewn asesiadau anafiadau i'r pen.
Ychwanegodd y corff nad yw cyfraddau anafiadau na'u difrifoldeb yn cynyddu yn y gêm, a bod tua 40% o holl anafiadau yn digwydd yn ystod sesiynau ymarfer ac felly mae modd eu rheoli".


description: Nid oes digon wedi ei wneud i wella mynediad pobl anabl i brif strydoedd Cymru, yn ôl elusen Anabledd Cymru.

title: 'Angen gwella' mynediad anabl i brif strydoedd Cymru


description: Banciau bwyd yng Nghymru'n rhagweld y byddan nhw'n dosbarthu mwy o gyflenwadau brys i blant yr haf hwn na'r llynedd.

title: Mwy o blant i gael cymorth banciau bwyd yr haf hwn?


description: Ymchwil yn awgrymu bod dros £87m wedi ei golli wrth i bobl o Gymru symud o un system o fudd-daliadau anabledd i'r llall.

title: Cymry'n colli £87m o system fudd-daliadau anabledd PIP


description: Mae sylwadau diweddar Boris Johnson am fenywod Mwslimaidd a'r burka yn "anfaddeuol" yn ôl yr Aelod Seneddol ceidwadol.

title: Sylwadau Boris Johnson yn 'anfaddeuol' yn ôl Guto Bebb