description: Holi'r etholwyr am eu barn ar Brexit a datganoli yn arolwg Dydd Gŵyl Dewi blynyddol BBC Cymru.

title: Cyhoeddi arolwg Dydd Gŵyl Dewi BBC Cymru

maintext:
Mae etholwyr yng Nghymru'n fwy negyddol wrth ystyried y rhagolygon economaidd i Gymru ar ôl Brexit, yn ôl arolwg Dydd Gŵyl Dewi blynyddol BBC Cymru.
Fe wnaeth yr arolwg, wedi'i gomisiynu gan BBC Cymru a'i gynnal gan ICM Unlimited, hefyd ofyn dros ba blaid fyddai pobl yn pleidleisio, treth ar blastig tafladwy, bwlio ac aflonyddu yn y gweithle.
Pan ofynnwyd am effaith Brexit ar economi Cymru, dywedodd 49% y byddai'n cael effaith negyddol gyda 24% y byddai'n cael effaith gadarnhaol.
Pan gafodd yr un cwestiwn ei ofyn yn arolwg 2017, dywedodd 44% eu bod yn credu y byddai Brexit yn cael effaith negyddol gyda 33% yn dweud y byddai'n beth positif.
Llafur ar y blaen
O ran sefyllfa ariannol bersonol roedd 14% yn meddwl y byddai Brexit yn cael effaith bositif, 36% yn dweud y byddai'n cael effaith negyddol a 41% yn dweud na fyddai'n gwneud gwahaniaeth.
Llynedd roedd 17% yn credu y byddai Brexit yn bositif, 30% yn negyddol, a 45% yn credu na fyddai'n gwneud gwahaniaeth.
Yn etholiadau San Steffan dywedodd 49% y bydden nhw'n pleidleisio Llafur, gyda'r Ceidwadwyr ar 32%, Plaid Cymru ar 11%, y Democratiaid Rhyddfrydol ar 5%, UKIP ar 2% ac eraill ar 3%.
Dywedodd yr Athro Roger Awan-Scully o Ganolfan Llywodraethiant Cymru y byddai'r canlyniadau hynny ar ogwydd cyffredinol yn golygu bod sedd Preseli Penfro yn symud o'r Ceidwadwyr i Lafur, gan ragamcanu y byddai hynny'n gadael Llafur gyda 29 AS, y Ceidwadwyr gyda saith a Phlaid Cymru â phedwar.
Image caption Dywedodd bron i hanner y bobl yn yr arolwg eu bod nhw'n ffafrio gweld y Cynulliad yn cael mwy o bwerau
Yn etholiadau'r Cynulliad fe waeth yr arolwg awgrymu y byddai Llafur yn ennill 30 sedd (27 etholaeth a thair ranbarthol), Plaid Cymru'n cael 15 sedd (chwe etholaeth, naw rhanbarthol), a'r Ceidwadwyr yn cael 13 sedd (chwe etholaeth, saith rhanbarthol), gydag UKIP yn cael un sedd ranbarthol a'r Democratiaid Rhyddfrydol yn cael un sedd etholaeth.
O ran y canrannau ar gyfer etholaethau'r Cynulliad byddai Llafur ar 40%, Plaid Cymru ar 24%, y Ceidwadwyr ar 22%, y Democratiaid Rhyddfrydol ar 6%, UKIP ar 5% ac eraill ar 3%.
Ar y bleidlais ranbarthol, y canrannau oedd: Llafur 36%, Plaid Cymru 22%, y Ceidwadwyr 21%, UKIP 8%, y Democratiaid Rhyddfrydol 6%, ac eraill 5%.
Petai'r patrwm yn cael ei efelychu ar draws y wlad, meddai'r Athro Awan-Scully, byddai'n golygu'r canlynol ar gyfer y seddi rhanbarthol:
Gogledd Cymru - 2 Ceidwadwyr, 2 Plaid Cymru
Canolbarth a Gorllewin Cymru - 3 Llafur, 1 Plaid Cymru
Gorllewin De Cymru - 2 Ceidwadwyr, 2 Plaid Cymru
Canol De Cymru - 2 Ceidwadwyr, 2 Plaid Cymru
Dwyrain De Cymru - 2 Plaid Cymru, 1 Ceidwadwyr, 1 UKIP
Mwy o bwerau
Pan ofynnwyd i bobl ddewis eu hoff opsiwn ar gyfer datganoli, dywedodd 44% eu bod am weld Cynulliad gyda mwy o bwerau - yr un ffigwr â blwyddyn yn ôl.
Dyma'r opsiwn sydd wedi bod fwyaf poblogaidd ym mhob arolwg BBC Cymru ers i'r cwestiwn gael ei ofyn yn y ffordd yma yn 2010.
Dywedodd 28% eu bod eisiau cadw pethau fel maen nhw, un pwynt yn is na llynedd, gyda 4% am weld Cynulliad â llai o bwerau, a 12% am ei weld yn cael ei ddiddymu.
Mae'r ffigwr hwnnw wedi aros yn gyson ers refferendwm annibyniaeth yr Alban ym mis Medi 2014, ar ôl codi mor uchel â 23% ym mis Mawrth 2014.
Image copyright Getty Images Image caption Dywedodd dros dri chwarter y bydden nhw o blaid treth ar blastig tafladwy
Dim ond 7% ddewisodd annibyniaeth i Gymru fel eu hoff opsiwn, un pwynt canran yn uwch nag yn arolygon 2017 a 2015. Mae'r canran wedi bod o dan 10% ers 2011.
Fe wnaeth 76% ddweud y bydden nhw o blaid treth ar blastig tafladwy, fel cwpanau coffi oedd ond yn cael eu defnyddio unwaith, gydag 17% yn gwrthwynebu.
Cafodd pobl hefyd yn holi ynglŷn â bwlio ac aflonyddu yn y gweithle.
Dywedodd 16% eu bod wedi cael eu bwlio neu eu haflonyddu yn y gweithle yn y pum mlynedd diwethaf, tra bod 6% wedi profi aflonyddu neu ymosodiad rhyw.
Dywedodd 24% eu bod wedi cael eu sarhau ar lafar, a 7% eu bod wedi dioddef o ymosodiad neu drais corfforol.
Fe wnaeth ICM Unlimited gyfweld a sampl cynrychioladol o 1,001 oedolyn 18+ oed dros y ffôn rhwng 8-25 Chwefror 2018. Cafodd y cyfweliadau eu cynnal ar draws Cymru ac mae'r canlyniadau wedi'u pwyso i gyd-fynd â phroffil oedolion Cymru. Mae ICM yn aelod o'r Cyngor Arolygu Prydeinig ac yn dilyn ei reolau.


title: Non Stanford fydd capten Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad

maintext:
Image caption Fe fydd Non Stanford yn arwain tîm o dros 200 o athletwyr ym mis Ebrill
Mae Tîm Cymru wedi cyhoeddi mai'r athletwraig, Non Stanford fydd eu capten ar gyfer Gemau'r Gymanwlad 2018.
Fe fydd y gemau eleni yn cael eu cynnal ar yr Arfordir Aur yn Awtralia.
Bydd Stanford yn arwain tîm o dros 200 o athletwyr ym mis Ebrill.
Nid oedd Stanford yn rhan o Dîm Cymru yn Glasgow 2014 oherwydd anaf, ond fe lwyddodd i wella erbyn y Gemau Olympaidd yn Rio yn 2016, gan ddod o fewn trwch blewyn i gipo medal efydd yng nghystadleuaeth y triathalon.
'Syndod ac anrhydedd'
Dywedodd Non Stanford ei bod wedi ei "synnu" pan gafodd y cynnig, gan ddisgrifio'r cyfle fel "anrhydedd".
"Cefais yr alwad a'r cynnig o fod yn gapten wrth baratoi i deithio i Dubai ac roeddwn i mewn sioc!
"Mae'r capten yn rôl fawr ac rwy'n ddiolchgar iawn o gael y teitl ar gyfer Tîm Cymru sy'n teithio i Awstralia mis nesaf."
"Mae'r Gemau Gymanwlad wedi bod yn freuddwyd i mi ers i mi fod yn ifanc, hyd yn oed cyn y Gemau Olympaidd. Yn tyfu lan, fy mreuddwyd oedd cystadlu dros fy ngwlad. Roedd colli allan ar y gemau yn Glasgow yn anodd iawn i fi, felly mae'r cyfle yma i wisgo'r crys coch ac i arwain Tîm Cymru yn wych - dwi wrth fy modd!"
Image copyright Getty Images Image caption Nid oedd Stanford yn rhan o Dîm Cymru yn Glasgow 2014 oherwydd anaf
Dyma fydd Gemau Gymanwlad gyntaf erioed i Stanford, a bydd yn cystadlu ar ddiwrnod cyntaf y Gemau.
Ychwanegodd ei bod yn "gobeithio'n fawr y bydd Cymry i gyd yn dangos cefnogaeth i'r tîm tra maen nhw 'n cystadlu".
Dywedodd Nicola Phillips, Chef de Mission Tîm Cymru: "Mae'r capten yn cael ei ddewis ar ei nodweddion arweinyddiaeth unigol a'u gallu i ysbrydoli tîm, eu hagwedd a'u hymddygiad yn y maes cystadlu.
"Rydym yn hynod o falch bod Non wedi cytuno i ymgymryd â'r rôl bwysig hon. Mae Non yn gallu arwain trwy esiampl ac mae hi wedi dangos yn barod cymaint o gryfder ar ôl anaf cyn y Gemau diwethaf."

fasttext_language: cy


description: Ceisiadau i wirio cefndir troseddol gwirfoddolwyr yn y Saesneg yn cael eu gwneud yn gynt nac yn y Gymraeg ar hyn o bryd.

title: Cyflymu'r broses o wirio gwirfoddolwyr


description: Gwaith wedi dechrau i ddiogelu murluniau pier Bae Colwyn wrth iddo gael ei ddymchwel.

title: Diogelu murluniau hanesyddol pier Bae Colwyn


description: Rhybudd melyn am rew yn parhau i fod mewn grym ar draws Cymru fore Sul, wrth i'r eira ddechrau toddi gan arwain at rybuddion llfogydd.

title: Rhybudd melyn o rew a llifogydd wrth i'r eira gilio


description: Dr Emily Garside sy'n dadlau bod angen newid ar y top

title: Ydy'r celfyddydau yng Nghymru'n rhy gul?

maintext:
Image copyright Emily Garside
Mae diffyg amrywiaeth o fewn y celfyddydau yng Nghymru yn gyrru talent i ffwrdd o'r wlad ac yn cyfyngu ar y gwaith 'dyn ni'n ei wneud.
Dyna farn Dr Emily Garside, sydd wedi bod yn cynnal gweithdai ar y pwnc yn ddiweddar. Mae'n dilyn penderfyniad National Theatre Wales i beidio mynychu seremoni Gwobrau Theatr Cymru yn gynharach eleni oherwydd diffyg amrywiaeth yr enwebiadau.
Ydy'r diffyg amrywiaeth yma - o ran dosbarth, rhyw, anabledd a chefndir ethnig - o achos bod y celfyddydau Cymreig, a'r mynediad iddo, yn cael ei reoli gan "bobl gul sydd ofn newid", fel mae Dr Emily Garside yn ei awgrymu?
Os ydyn ni'n onest gyda ni'n hunain, 'dyn ni'n gwybod bod y rhai sy'n gweithio o fewn y celfyddydau yng Nghymru yn teimlo eu bod nhw wedi'u creu gan bobl gul, ar gyfer pobl gul.
Mae'n naïf i feddwl nad pobl wyn, ddosbarth canol (dynion yn aml) sy'n arwain ac yn creu yn y celfyddydau.
Mae 'na lawer o siarad am Gymru fel 'canolfan gelfyddydol', ac eto mae unrhyw un sy'n chwilio am yrfa yn y celfyddydau yma yn clywed bod rhaid 'symud i ffwrdd' i wneud eu marc.
Hyd yn oed os nad ydy rhywun yn dweud hynny wrthyn nhw'n uniongyrchol, i lawer, dyna'r unig opsiwn. Ac i'r rhai sydd ddim yn ffitio'r 'demograffeg arferol' mae'r gwthiad yn gymaint mwy.
Os nad yw'n unrhyw beth arall, mae'r gwthiad yma o Gymru yn niweidiol i'n cynnyrch artistig ni.
Image copyright Theatr Bara Caws Image caption Enillodd y ddrama Yfory ddwy wobr yng Ngwobrau Theatr Cymru ym mis Ionawr 2018 - ond aeth staff National Theatre Wales ddim i'r seremoni wobrwyo
Mae'n rhaid inni weithio'n galetach ac yn hirach i gael cydnabyddiaeth i'n gwaith tu hwnt i Gymru fel mae hi; pam felly ein bod ni'n cyfyngu ein hunain drwy yrru ein talent gorau i ffwrdd?
Pam fod gan y grŵp cul yma ar y top gymaint o ofn i bobl sy'n wahanol iddyn nhw gynhyrchu gwaith celfyddydol?
Yr ateb gonest yw bod ganddyn nhw angen hunanol i ddal gafael ar bŵer. A'u bod yn ofni teimlo dan fygythiad.
Pwynt arall hollbwysig sy'n aml yn cael ei anwybyddu yw bod amrywiaeth yn bwysig ymysg y gynulleidfa hefyd.
Mae cael grŵp amrywiol o bobl yn gweithio yn y celfyddydau yn gorfod mynd law yn llaw ag amrywiaeth yn y bobl sy'n dod i weld cynyrchiadau.
Gwnewch gelfyddyd i'r bobl sy'n adlewyrchu eu byd nhw ac mi wnawn nhw ddod i'w weld a'i werthfawrogi.
Mae'r celfyddydau'n diodde' oherwydd os nad ydych chi'n cynhyrchu gwaith sy'n adlewyrchu cymdeithas, i bwy rydyn ni'n ei wneud? A pham ddylai pobl wario arian a threulio amser prin yn dod i'w weld?
'Ticio bocsys'
Mae cynrychiolaeth go iawn yn cymryd amser. 'Dyn ni wedi gwella yng Nghymru, mae gennym ni lawer o arweinwyr benywaidd yn ein sefydliadau.
Allwn ni wneud 'da mwy o fenywod yn cyfarwyddo, yn sgrifennu dramâu ac yn chwarae'r prif rannau? Gallwn, wrth gwrs.
Ond mae'n lleisiau LGBTQA ni'n brin ac mae gennym ni broblem 'dosbarth' yn y celfyddydau.
Er gwaetha' ymdrechion i gynnwys mwy o leisiau o'r dosbarth gweithiol, mae'r lleisiau cryfaf a'r rhai sy'n dweud y straeon yn dal i fod yn bobl dosbarth canol ar y cyfan.
'Dyw llond llaw o gwmnïau arbenigol yn rhoi artistiaid anabl ar lwyfan ddim yn ddigon. Na chwaith un person lliw bob yn ail gynhyrchiad a galw hynny'n "diverse casting".
'Dyw hi chwaith ddim yn ddigon i dicio'r bocsys yn y maes perfformio. Mae'n rhaid i'r gynulleidfa deimlo eu bod nhw'n rhan o'r byd yna hefyd.
Image caption Bu Dr Emily Garside yn cynnal gweithdy ar amrywiaeth yn Theatr Clwyd fis Chwefror 2018
Pam 'dyw'r dosbarth gweithiol ddim moyn dod i'ch canolfan chi? Pam 'dyw'r bobl o gymunedau Dwyrain Asia lleol byth yn dod i weld cynyrchiadau? A yw pobl drawsrywiol yn teimlo'n gyfforddus yn eich canolfannau?
Mae'n rhaid i bob canolfan ateb y cwestiynau yma. Ac mae'n rhaid iddyn nhw wneud hynny drwy ymwneud â'r grwpiau hyn a gwrando arnyn nhw.
Mae llawer o'r siarad o gwmpas sicrhau mwy o amrywiaeth yn y celfyddydau yn cael ei wneud gan bobl gyda bwriadau da ar y 'tu mewn' sy'n teimlo y dylen nhw wneud eu rhan i'r bobl ar y tu allan.
Mae digon o bobl yn barod am newid, ac yn gwneud newidiadau yn barod. Ond er mwyn cael newid 'go iawn' o ran arweinyddiaeth mae'n rhaid i hynny ddod o'r top.
Mae pobl Cymru sy'n gweithio o fewn y celfyddydau wedi dechrau gweiddi am newid - ond does neb yn gwrando.
Eisteddwch o gwmpas y bwrdd gyda'r bobl mae hyn yn effeithio arnyn nhw, edrychwch i fyw eu llygaid a d'wedwch eich bod yn gwneud popeth yn eich gallu. Yna gwnewch e.
Os nad yw'r celfyddydau wir yn perthyn i'r elite.


description: Dywed yr Athro Roger Awan-Scully fod arolwg barn yn awgrymu fod fawr o newid wedi bod yng nghefnogaeth y pleidiau gwleidyddol.

title: Arolwg barn yn awgrymu fawr o newid yn sefyllfa'r pleidiau


description: Ond 'siom' T Elwyn Griffiths fod yr Eisteddfod wedi cael gwared â seremoni'r Cymry tramor

title: 'Tad' Cymru a'r Byd yn dathlu'r 100


description: 28 o bobl wedi'u dedfrydu i gyfanswm o 193 o flynyddoedd o garchar am gyflenwi cyffuriau yn Aberystwyth a Llanelli.

title: 193 mlynedd o garchar rhwng 28 aelod o gang cyffuriau


description: Un eraill o drefni gwledig Cymru yn grofod wynebu'r dyfodol heb yr un banc.

title: Banc olaf Machynlleth i gau


description: Mae lôn orllewinol yr M4 yn ardal Casnewydd wedi ei chau wedi i unigolyn gael ei daro gan gerbyd fore Iau.

title: Gwrthdrawiad yn cau'r M4 yng Nghasnewydd


description: Y Prifardd Ceri Wyn Jones sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Ceri Wyn Jones sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma

maintext:
Y Prifardd a Meuryn Talwrn y Beirdd, Ceri Wyn Jones sy'n Ateb y Galw yr wythnos hon, wedi iddo gael ei enwebu gan Llinor ap Gwynedd wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Fy mrawd yn gollwng bricsen goch ar fy mhen yn yr ardd gefn yn Y Rhos, Aberteifi.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Purdey, cymeriad Joanna Lumley ar The New Avengers.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mae gen i gof mynd gyda 'mrawd yn blentyn i'r Band of Hope yng Nghapel Mair, yn ôl ein harfer ar nos Fawrth, ond wedi mynd mewn i'r festri, sylweddoli'n raddol nad oedden ni'n nabod yr un enaid byw yno, ac nad oedd y Band of Hope yn cyfarfod y noson honno wedi'r cwbwl.
Bu rhaid i ni eistedd o flaen criw dieithr o blant a phobol ifainc am awr gyfan, tra'n bod ni'n aros i'n rhieni ddod 'nôl i'n casglu ni. Nid cywilydd yn gwmws ond embaras llwyr!
O Archif Ateb y Galw:
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Dwi'n gorfod ymladd deigryn yn amlach nag sy'n gweddu i gyn-chwaraewr rygbi, mae'n siŵr.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Oes, diolch. Gweler y rhestr hirfaith yn yr atodiad a baratowyd gan Catrin, fy ngwraig...
[Ni dderbyniodd Cymru Fyw yr atodiad - efallai fod y rhestr yn rhy hir i gael ei anfon? - gol.]
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Aber Afon Teifi mewn man a elwir yn Patch, ond sy'n dwyn yr enw Pen yr Ergyd ar rai mapiau. Mae'r llanw a'r trai - a'r tywydd a'r tymhorau - yn sicrhau bod yr olygfa yno yn newid o hyd. Ond yr un man yw e, ni waeth beth. Dyma'r man dwi'n hoff o jiengyd iddo.
Image caption Mae Patch yn brydferth ym mhob tywydd
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Yn y Pentre Arms, Llangrannog, drannoeth diwrnod ein priodas: rhyw ddathliad bach ychwanegol ac annisgwyl gyda chriw bach o ffrindie, 'cymundeb wedi'r cwrdd', chwedl Dafydd Rowlands.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Amyneddgar, diamynedd ac ymroddedig.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Dwi fawr o foi ffilm, a dweud y gwir - dyna pam taw Zulu yw'r ateb. Llyfr? Gulliver's Travels yn Saesneg a Cyfansoddiadau a Beirniadaethau Eisteddfod Genedlaethol Aberteifi 1976 yn Gymraeg.
Image caption Alan Llwyd enillodd y Goron a'r Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1976. Awdl Dic Jones oedd dewis cyntaf y beirniaid i ennill y Gadair, ond cafodd ei wahardd gan ei fod yn aelod o'r pwyllgor llên. Mae'r ddwy awdl yn ymddangos yn y Cyhoeddiadau.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Carwyn James. Roeddwn wrth fy modd yn gwrando arno ar y teledu a'r radio slawer dydd yn dadansoddi gemau rygbi. Yn hwyrach, des i wybod hefyd am ei ddysg a'i ddiwylliant. Byddai gallu trafod llenyddiaeth, Llanelli a'r Llewod yn yr un sgwrs yn brofiad braf.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod
Rwy'n ffanatig DIY.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cyfaddef fod fy ateb i'r cwestiwn blaenorol yn gelwydd noeth.
Image caption Mae gwên ar wyneb Ceri yn aml (yn enwedig ar ôl iddo ennill Cadair eisteddfodol!)
Beth yw dy hoff gân a pham?
Mae honno'n altro'n wythnosol. Wythnos dwetha' (wythnos Steddfod gylch yr Urdd), Fi 'Di'r Deinosor oedd hi. Yr wythnos flaenorol, aria gwely angau Rodrigo allan o Don Carlos ydoedd (a Dmitri Hvorostovsky neu Gwyn Morris yn ei chanu). A'r wythnos hon, You'll Never Walk Alone yw hi (dwi'n gefnogwr brwd o dîm pêl-droed Lerpwl ers o'wn i'n chwech oed).
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cawl Mam. Chilli Catrin. A phwdin yr un mor ddiplomataidd. (Ond bwyd Indiaidd yw'r ffefryn go iawn!)
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Arbenigwr DIY.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Neil Rosser


description: Athletau Cymru'n cadarnhau y bydd y Cymro Dewi Griffiths yn methu Gemau'r Gymanwlad yn Awstralia eleni oherwydd anaf.

title: Dewi Griffiths i fethu Gemau'r Gymanwlad oherwydd anaf


description: Cyfarfod cyhoeddus nos Iau yn clywed galwadau am leoli ysbyty newydd ar gyrion Caerfyrddin os oes ad-drefnu'n digwydd i iechyd yn y gorllewin.

title: Cyfarfod i drafod lleoliad ysbyty newydd yn y gorllewin


description: Canlyniadau nos Wener Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Cyngor Môn yn dweud y byddan nhw'n cynyddu eu hymdrechion i lanhau traethau sydd wedi eu gorchuddio gyda pholystyren ers Storm Emma.

title: Polystyren Caergybi: Cyngor Môn yn mynd ati i lanhau


description: Yr ysgrifennydd Cyllid yn dweud os bydd cronfa newydd yn cael ei sefydlu i ariannu gofal i bobl hŷn bydd yn rhaid sicrhau bod yr arian yn cael ei ddefnyddio yn gywir.

title: Cronfa gofal: 'Angen diogelu'r arian'


description: Busnesau'n clywed bod diddordeb cynyddol o dramor mewn cynllun gwerth £500m i adfywio canol dinas Abertawe.

title: Diddordeb tramor mewn adyfwio Abertawe


description: Pryder y gallai meddygon teulu ymddeol yn gynnar yn hytrach na defnyddio systemau cyfrifiadurol newydd.

title: Pryder y gall newid technoleg wthio meddygon at ymddeol


description: Bachgen 16 oed yn ymddangos yn Llys y Goron drwy gyswllt fideo wedi'i gyhuddo o lofruddio dynes 54 oed yn Sir Gâr.

title: Marwolaeth Sanclêr: Bachgen o flaen Llys y Goron


description: Bachwr Cymru, Ken Owens, yn dweud y bydd y gêm yn erbyn Ffrainc wythnos nesaf yn "her" wrth i Gymru anelu i orffen yn yr ail safle ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad.

title: Ken Owens: "Anelu am yr ail safle"


description: Dyn lleol wedi ei anafu'n ddifrifol yn dilyn gwrthdrawiad ar yr A470 ger Dolgellau ble wnaeth cerbyd fethu â stopio.

title: Dyn wedi'i anafu'n ddifrifol wedi gwrthdrawiad A470


description: Honiadau fod ysbyty wedi codi tâl ar nyrsys i aros mewn llety myfyrwyr yn ystod y tywydd garw diweddar.

title: Eira: Ysbyty yn 'gorfodi nyrsys i dalu i aros dros nos'


description: Cyn-weinidog a ddywedodd bod "awyrgylch wenwynig" o fewn Llywodraeth Cymru wedi cael ei gyhuddo o fod ag "agwedd ymosodol". Mae Leighton Andrews yn gwadu hynny.

title: Honiad o fwlio yn erbyn cyn-weinidog

maintext:
Mae'r dyn wnaeth honni fod 'na "awyrgylch wenwynig" o fwlio o fewn Llywodraeth Cymru rai blynyddoedd yn ôl, ei hun wedi cael ei gyhuddo o ddefnyddio "agwedd ymosodol" a "bytheirio bygythiol".
Dywedodd Leighton Andrews, y cyn-weinidog cabinet fod 'na "elfen o fwlio, chwarae gemau meddyliol, ffafriaeth, trin pobl yn wahanol a thanseilio personol bwriadol ar adegau" o fewn Llywodraeth Cymru rhwng 2011-2016.
Mae BBC Cymru wedi gweld llythyr o gŵyn gafodd ei ysgrifennu at y Prif Weinidog Carwyn Jones ym Mai 2013. Llythyr oedd yn codi pryderon am ymddygiad Leighton Andrews yn ystod ei gyfnod fel Gweinidog Addysg.
Wrth ymateb i'r cyhuddiadau dywedodd Leighton Andrews fod yna "ymgyrch bwrpasol" i'w danseilio.
'Ymosodiad personol a fitriolig'
Mae'r llythyr yn sôn am gyfarfod gyda phenaethiaid addysg i drafod dyfodol y corff arholiadau, CBAC.
Yn ystod y cyfarfod, dywedodd David Lewis, oedd yn gadeirydd dros dro ar CBAC ar y pryd, fod Leighton Andrews wedi dechrau ar "ymosodiad personol a fitriolig ar Brif Weithredwr CBAC Gareth Pierce. Roedd e yn gywilyddus oherwydd y natur bersonol".
Ychwanegodd Mr Lewis: "Fe danseiliodd y Prif Weithredwr o flaen ei staff a'i gyfarwyddwyr. Pan orffennodd siarad dywedais nad oedd llawer o siawns o bartneriaeth rhyngom ni yn y dyfodol os oedd e yn parhau ar agwedd yna... Roedd yn warthus a distrywiol."
Image caption Dywedodd David Lewis fod y cyn-weinidog "wedi ymosod yn bersonol a fitriolig ar Brif Weithredwr CBAC"
Fe ysgrifennodd Mr Lewis, oedd yn gynghorydd Llafur ac oedd â chyfrifoldeb dros addysg ar gabinet cyngor Castell-nedd Port Talbot, fod cyfarwyddwyr CBAC wedi ymateb i'r hyn ddywedodd y Gweinidog.
Fe aeth ymlaen i ddweud: "Fe ymatebodd y Gweinidog gyda llith hyd yn oed yn fwy bygythiol. Ar ddau achlysur, roedd rhaid i mi ofyn iddo ddefnyddio iaith oedd yn fwy priodol.
"Fe barodd y 'drafodaeth' lai na thri chwarter awr o'r awr oedd wedi ei bennu. Roedd ymddygiad LA (Leighton Andrews) yn warthus, nid yr hyn sy'n ddisgwyliedig gan Weinidog Llywodraeth. Ar ôl y cyfarfod, fe ddefnyddiwyd y geiriau 'bwli' a 'llabwst' gan y cyfarwyddwyr oedd yno."
Fe ddaeth i'r amlwg hefyd fod swyddog o fewn Llywodraeth Cymru wedi codi pryder am ymddygiad Leighton Andrews yn ystod cyfarfod gyda swyddogion yn Nhachwedd 2014.
Mewn ymateb i gais rhyddid gwybodaeth mae Llywodraeth Cymru yn dweud: "Cafodd y cyfarfod ei gynnal i drafod newidiadau i Fesur. Fe wnaeth y Cyfarwyddwr Llywodraethiant drafod y mater yn anffurfiol gyda Mr Andrews.
Ni chymerwyd unrhyw gamau swyddogol yn dilyn hynny. Ni chodwyd y mater gyda'r Prif Weinidog, fe gafodd wybod am hyn ym mis Ionawr 2018."
'Ymgyrch bwrpasol i danseilio'
Wrth ymateb i'r cyhuddiadau dywedodd Leighton Andrews: "Mae yna ymgyrch bwrpasol i fy nhanseilio i ac eraill sydd wedi bod yn cefnogi Carl Sargeant. Mae'n faleisus iawn ac yn fwy o brawf o'r diwylliant o fwlio gan rai o fewn Llywodraeth Cymru a'i ffrindiau ar y tu allan.
"Roedd Carl a gweinidogion, rhai sy'n dal yn y Llywodraeth, yn dystion i'r ymddygiad yma. Fe rybuddiais i bythefnos yn ôl fod ymosodiadau yn fy erbyn yn cael eu paratoi.
"Mae 'na ymdrech yn cael ei wneud i geisio tanseilio fy hygrededd. Mae pobl wedi dweud wrtha'i fod y person sy'n gwneud hyn â chysylltiadau agos gyda Llafur Cymru a Llywodraeth Cymru.
"Mae ail edrych ar gŵyn y Cynghorydd Lewis o bum mlynedd yn ôl yn chwerthinllyd. Fe wnes i ymateb i'w honiadau mewn cyfweliad teledu yn Awst 2013 sydd yn dal ar gael i'w weld ar wefan y BBC.
"Dwi'n flin os yw'r Cynghorydd Lewis yn dal yn chwerw fod llywodraethiant CBAC wedi ei ail-strwythuro gan arweinwyr Cynghorau Cymru, a bod Cadeirydd newydd wedi ei benodi. Dwi'n sôn am gefndir hyn yn llawn yn fy nghyfrol 'Ministering to Education' ar dudalennau 182-184.
"Dwi'n gwrthod yr hyn y mae'r Cynghorydd Lewis yn ei ddweud ac yn parhau yn gefnogol i'r camau wnaeth ddilyn wrth greu Cymwysterau Cymru.
"O ran y cais rhyddid gwybodaeth, does gen i ddim mwy i'w ychwanegu at be mae Llywodraeth Cymru wedi ei nodi."


description: Bydd dau awdurdod lleol yn trafod faint o gynnydd fydd yn y dreth cyngor ddydd Iau, ond mae'n sicr y bydd pawb yn gorfod talu mwy.

title: Treth cyngor i godi'n uwch ymhob sir


description: Rheolydd y diwydiant dŵr, Ofwat, i gynnal ymchwiliad i'r problemau a fu wedi'r eira mawr ddechrau Mawrth pan gollodd miloedd o bobl eu cyflenwad.

title: Ymchwilio i'r problemau dŵr wedi'r eira


description: Byddai morlyn Bae Abertawe wedi bod "ddwywaith yn ddrytach" na phwerdy niwclear Hinkley Point, yn ôl gweinidog Llywodraeth y DU.

title: Morlyn Abertawe 'dros ddwywaith yn ddrytach na Hinkley'


description: Tm pêl-droed merched Cymru yn cael eu trechu gan Awstria ar giciau o'r smotyn yn eu gêm olaf yng Nghwpan Cyprus.

title: Cwpan Cyprus: Cymru'n colli ar giciau o'r smotyn


description: Bachgen 16 oed wedi ei gyhuddo o lofruddiaeth wedi i gorff dynes gael ei ganfod mewn tŷ yn ardal Sanclêr ddydd Mawrth.

title: Cyhuddo bachgen o lofruddiaeth wedi marwolaeth Sanclêr


description: Tri o dirweddau mwyaf hardd Cymru yn derbyn bron i £5.5m o fuddsoddiad gan y Loteri Genedlaethol.

title: Buddsoddiad o £5.5m i dri o dirweddau mwyaf hardd Cymru


description: Cyhuddo dyn 36 oed o ddynladdiad yn dilyn ymosodiad yn y Vista Lounge yn Llanelli ar noswyl Nadolig.

title: Cyhuddo dyn 36 oed o ddynladdiad wedi ymosodiad Llanelli


description: Gêm gyfartal mewn amodau gwlyb ar Barc y Scarlets.

title: Pro14: Scarlets 10-10 Leinster


description: Yr arwr rygbi, Syr Gareth Edwards, yn dweud fod cael trên wedi ei enwi ar ei ôl "yn fraint ac yn anrhydedd".

title: Enwi trên ar ôl Syr Gareth Edwards 'yn anrhydedd'


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Undeb Amaethwyr Cymru yn pryderu y bydd cyllid i amaeth yng Nghymru yn gostwng 40% ar ôl Brexit.

title: Awgrym bydd llai o gyllid i ffermwyr Cymru wedi Brexit


description: Tîm yr Azzurri yn sicrhau pwynt bonws wrth i ferched Cymru gael eu cosbi gyda thair carden felen.

title: Rygbi Merched: Cymru 15 - 22 Yr Eidal


description: Bydd plac porffor yn cael ei ddadorchuddio ar wal y Senedd ym Mae Caerdydd i gofio am y cyn-Aelod Cynulliad, Val Feld.

title: Cofio am 'Bencampwr Cydraddoldeb' yn y Senedd


description: Alun Lenny, maer Caerfyrddin yn dadlau y dylai unrhyw ysbyty newydd sy'n cael ei hadeiladu fod wdi'i leoli ar gyrion y dref.

title: 'Dylai'r ysbyty newydd fod ger Caerfyrddin'


description: Aelodau Seneddol yn trafod galwad Plaid Cymru i roi'r hawl i ddinasyddion o'r DU gadw eu dinasyddiaeth UE wedi Brexit.

title: ASau i drafod galwad Plaid i ddiogelu dinasyddiaeth UE


description: Heddlu Dyfed Powys yn dweud bod unigolyn yn y ddalfa a'u bod yn ymchwilio i ddigwyddiad yn ardal Sanclêr ddydd Mawrth.

title: Unigolyn yn y ddalfa wedi digwyddiad ger Sanclêr


description: Mesurau diogelwch ychwanegol cyn y gêmau rhwng Cymru a'r Eidal ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad yn arwain at apêl i ddod yn fuan.

title: Rygbi: 'Dewch yn gynnar' yw'r rhybudd


description: Dim ond dau gynghorydd Biwmares wnaeth ymddiswyddo yn dilyn ffrae am iechyd a diogelwch sydd wedi'u hailethol mewn isetholiad.

title: Nifer o gyn-gynghorwyr Biwmares yn colli mewn isetholiad


description: Grŵp busnes am ddefnyddio chwedl y Tywysog Madog o'r 12fed ganrif er mwyn denu twristiaid o America i Gymru.

title: Gobeithio defnyddio chwedl Madog i hybu twristiaeth


description: Dŵr Cymru'n dweud fod dros 1,000 o gartrefi yng Nghymru yn parhau heb gyflenwadau dŵr yn dilyn y tywydd oer.

title: Dros 1,000 o gartrefi yn parhau heb gyflenwad dŵr


description: Dyn yn dweud bod ei fab 13 oed wedi achub ei fywyd wrth roi triniaeth CPR iddo wedi i'w caiac droi drosodd oddi ar arfordir Ynys Môn.

title: Mab 13 oed yn achub ei dad oddi ar arfordir Ynys Môn


description: Ymgais ar Ynys Môn i geisio torri record byd ar gyfer y casgliad mwyaf o redwyr gyda'r cyfenw Jones.

title: Ymgais record byd rhedwyr o'r enw Jones ar Ynys Môn


description: Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones yn dweud ei fod am weld digartrefedd ymhlith yr ifanc ddod i ben ymhen deg mlynedd.

title: Nod o ddileu digartrefedd ymhlith pobl ifanc


description: Un o gynghorwyr tref Biwmares sydd wedi llwyddo i gael ei ail-ethol yn dilyn isetholiad yn dweud ei bod hi'n amser "symud 'mlaen".

title: Cyngor Tref Biwmares: Galw am 'symud mlaen'


description: BBC Cymru ar ddeall bod cabinet Llywodraeth Cymru wedi trafod strwythur llywodraeth leol yng Nghymru, gan gynnwys cwtogi nifer yr awdurdodau lleol.

title: Cabinet y llywodraeth yn trafod cwtogi nifer y cynghorau


description: Mae'r chwaraewr rygbi rhyngwladol, Eli Walker wedi cyhoeddi ei fod yn ymddeol o'r gêm yn 25 oed.

title: Eli Walker yn cyhoeddi ei fod yn ymddeol o chwarae rygbi


description: Tîm Mike Flynn yn codi i'r 11eg safle yn yr Ail Adran, ar ôl curo Yeoville oddi cartref.

title: Yeoville 0 - 2 Casnewydd


description: Llywodraeth Cymru'n agor swyddfa newydd yng Nghanada

title: Prif Weinidog Cymru'n agor swyddfa newydd ym Montréal


description: Buddsoddiad o £1m, gan gynnwys arian gan Lywodraeth Cymru, yn creu 15 o swyddi newydd yng Nghasnewydd.

title: Buddsoddiad o £1m yn creu 15 swydd dur yng Nghasnewydd


description: Arweinydd Cyngor Caerdydd yn trafod yr ymdrechion i gadw ffyrdd y ddinas ar agor gyda'r darogan bod mwy o eira ar y ffordd.

title: Ymdrechion yng Nghaerdydd i gadw'r ffyrdd ar agor


description: Pier Bae Colwyn yn disgyn yn rhannol i'r môr


description: Profiad Zoe Roberts o Gaernarfon oedd yn arfer bod yn ddigartref sy'n dweud "gall mwy cael ei wneud" i helpu pobl ifanc sy'n ddigartref.

title: 'Gall mwy cael ei wneud' i helpu pobl ifanc digartref


description: Tom Rhys Harries a'i frawd Gruff Harries a'u gyrfa actio

title: Y ddau frawd a'u gyrfa ar y sgrîn

maintext:
Mae'r actor o Gaerdydd Tom Rhys Harries yn gwneud enw iddo'i hun yn myd ffilm, teledu a'r theatr yn Llundain.
Nos Sul, enillodd wobr yr Actor Cynorthwyol Gorau yng ngwobrau Offies 2018 am gynhyrchiad theatr a bydd yn ymddangos mewn ffilm newydd yn ddiweddarach eleni.
Roedd nos Sul yn noson fawr i'w frawd Gruff Harries hefyd. Roedd yn ymddangos yn y gyfres Parch ar S4C am y tro cyntaf, gan ddechrau ar ei yrfa fel actor.
Maen nhw'n siarad am eu gyrfa a'u perthynas fel dau frawd:
"Wnes i ennill Best Supporting Actor yng Ngwobrau Offies 2018 am ddrama nes i o'r enw The Pitchfork Disney flwyddyn dwetha," meddai Tom Rhys Harries o'i gartref yn Llundain.
"Dros y misoedd nesa' dwi'n ffilmio cyfres o'r enw Unforgotten ar gyfer ITV, ac mae gen i ffilm yn dod allan ym mis Medi, Slaughterhouse Rulez, lle dwi'n chware bad guy ynddo fe.
"Ffilm newydd Simon Pegg a Nick Frost ydy e, so mae'n rhyw fath o gomedi a dwi'n chware boi really posh Saesneg, oedd yn ddiddorol iawn achos dwi'n riff raff o Gaerdydd sy'n Welsh Nationalist!
Image copyright Tom Rhys Harries Image caption Tom Rhys Harries
'Ni eisiau siglo pethe i fyny dipyn bach'
"Dwi'n byw yn Llundain efo Sion Alun Davies [yr actor oedd yn chwarae rhan DS Owen Vaughan yn Craith ar S4C] ers rhyw bedair blynedd ac mae fy nghefnder i, Jacob, yn actor hefyd, ac yn byw yn Llundain."
Gyda Jacob Ifan yn serennu yn Bang ar S4C y flwyddyn ddiwethaf a Sion Alun Davies wedi chwarae un o'r prif rannau yn Craith yn ddiweddar, mae'r tri actor ifanc wrthi'n ysgrifennu cyfres ddrama, gyda'r bwriad o "siglo pethau" a'i chyflwyno i S4C.
"Sdim lot o control creadigol gen ti fel actor, hyd yn oed pan ti yn gweithio, ti ar ddiwedd y broses.
"Fi, Sion a Jacob yn sgwennu drama ddwyieithog a'r bwriad yw siarad â S4C. Ni eisiau siglo pethe i fyny dipyn bach.
"Drama o gwmpas y sîn roc Gymraeg ydy e, mae 'na gymaint o egni o gwmpas y sîn ar y funud a ni eisiau trio cyfleu hwnna a rhoi fe mewn cyfres.
"Fi di bod yn ffodus yn fy ngyrfa i mor belled â hyn. Mae'n fraint i allu cael cyfle i fod yn greadigol a gwneud bywoliaeth mas ohono fe ond fel freelance mae'n rhaid i ti wneud bach o bopeth."
Image copyright S4C Image caption Gruff yn chwarae rhan Dafydd yn Parch
Mae Gruff, sy'n 21 oed ac yn byw yng Nghaerdydd, yn ymddangos yn ei rôl deledu gyntaf fel y cymeriad Dafydd yn Parch, ac yn gobeithio am yrfa yn y byd actio. Mae cael brawd hŷn sy'n llwyddo yn y maes yn help mawr, meddai.
Ma' gyda fi berthynas dda gyda fe, sy'n lyfli.
"Roedd Tom yn role model da. Roedd wastad yn gwneud peth ei hunan, roedd e'n eitha annibynnol o berson, oedd e'n eitha siŵr o'i hunan, roedd yn beth da i fi gael rhywun fel fe oedd yn glir o beth oedd e eisie'i wneud.
"Fi'n credu ei fod wedi helpu fi, jyst gan bod Tom wedi mynd mewn i'r byd actio yn gyntaf. Pan ti'n dweud wrth dy rieni dy fod ti eisie bod yn actor mae'n eitha anodd eu cael nhw ar dy ochr di, ond os oes gen ti frawd sydd yn yr un math o faes, mae dipyn bach yn haws!
"Fi'n agos i Tom. Dwi'n aros gyda fe pan dwi'n mynd lan i glyweliadau yn Llundain a mae'n help aruthrol i fi yn mynd dros darnau gyda fi. Ma' gyda fi berthynas dda gyda fe, sy'n lyfli.
"Rydyn ni'n deulu eitha' creadigol. Mae fy chwaer Beca yn greadigol hefyd, mae'n peintio ac yn gwerthu cardiau ac yn gweithio yng Nghanolfan y Mileniwm.
Image copyright Gruff Harries Image caption Gruff, Tom a'u chwaer Beca
"Mae'r cymeriad [yn Parch] yn dod mewn a mas trwy gydol y gyfres, ac mae'n eitha cŵl eu bod nhw wedi rhoi trust yndda i fel actor i ddod mewn i rhywbeth sy' wedi bod ymlaen ers tair cyfres. Mae'n hwyl a lot o ochrau gwahanol i'r cymeriad hefyd.
"Dwi 'di mwynhau actio erioed, ond oedd gen i athro drama ardderchog yn Ysgol Gyfun Plasmawr, wnaeth fy annog i."
Gwnaeth Gruff gwrs sylfaen ar ôl gadael yr ysgol ac mae wedi bod ar gyrsiau actio ar benwythnosau yng Ngholeg Cerdd a Drama, Caerdydd, ers hynny a chymryd rhan mewn cynyrchiadau llwyfan.
"Fi'n trio am lefydd mewn colegau drama y flwyddyn hyn felly cawn ni weld lle fyddai'n mynd nesa'," meddai.
Roedd Tom yn seremoni wobrwyo'r Offies nos Sul pan oedd ei frawd Gruff yn ymddangos yn y gyfres Parch ar S4C.
"O'n i'n ffonio Gruff yn dweud wrtho 'recordia dy scenes di a danfon nhw i fi ar dy ffôn di i fi gael gweld, ond wnaeth e ddim!
"Ma fe'n actor rili taclus a mae'n fachgen lyfli a rili da, so fi'n hapus iawn drosto fe."


description: Mae Parc Gwyddoniaeth penodedig cyntaf Cymru'n agor ei ddrysau ac yn ôl yr Athro Dylan Jones-Evans fe fydd yn llwyddo os yw'r ffactorau iawn yn eu lle.

title: Agor Parc Gwyddoniaeth cyntaf Cymru


description: Gwylwyr y Glannau a'r heddlu'n cynghori pobl i gadw i ffwrdd o harbwr Caergybi wrth i wyntoedd cryfion ddifrodi cychod.

title: Storm yn achosi difrod i gychod mewn harbwr ar Ynys Môn


description: Pobl sy'n gadael gofal yn Sir Gaerfyrddin i gael eu heithrio rhag talu treth cyngor nes eu bod yn 25 oed dan gynllun y cyngor.

title: Dim treth cyngor i bobl sy'n gadael gofal yn Sir Gâr


description: Pump cais i Gymru wrth iddyn nhw godi i'r ail safle ym Mhencampwriaeth y 6 Gwlad.

title: Pencampwriaeth y Chwe Gwlad: Cymru 38


description: Enwau wedi'u tynnu allan o'r het ar gyfer rownd gynderfynol Cwpan Cymru.

title: Cyhoeddi gemau rownd gynderfynol Cwpan Cymru


description: Roedd ein camerâu ni yno i brofi'r cyfan

title: Lluniau: Cân i Gymru 2018


description: Heddlu Dyfed Powys yn apelio am wybodaeth wedi i ddyn 73 oed farw mewn gwrthdrawiad â thancer petrol yn Sir Benfro.

title: Dyn wedi marw mewn gwrthdrawiad â thancer petrol


description: Brian Thomas, Dirprwy Lywydd Undeb Amaethwyr Cymru, yn dweud y bydd ffermwyr yn cael gwared â'u hanifeiliaid heb gymhorthdal wedi Brexit.

title: Ffermwyr 'methu cadw anifeiliaid' heb gymhorthdal


description: Iechyd anifeiliaid a labelu bwyd ymhlith y pwerau mewn meysydd datganoledig fydd cael eu cadw dros dro yn San Steffan yn dilyn Brexit.

title: Cyhoeddi rhestr o bwerau i'w cadw yn Llundain wedi Brexit


description: Warren Gatland yn gwneud 10 newid i dîm Cymru ar gyfer y gêm yn erbyn Yr Eidal yng Nghaerdydd ddydd Sul.

title: Chwe Gwlad: 10 newid i dîm Cymru i wynebu'r Eidal


description: Dyn o Ddinbych yn gwadu llofruddio ei gyn-bartner a mam i ddau o blant yn dilyn ymosodiad.

title: Achos llofruddiaeth: 'Ymosod yn filain gyda chyllell'

maintext:
Image copyright Heddlu Gogledd Cymru Image caption Laura Stuart
Mae rheithgor mewn achos llofruddiaeth wedi clywed i ddyn o Ddinbych ymosod yn filain gyda chyllell cegin ar ei gyn-bartner ar ôl aros iddi ddychwelyd ar ôl noson allan.
Yn ôl yr erlyniad, fe wnaeth Jason Liam Cooper, 28 oed, hefyd drywanu dyn aeth i geisio rhoi cymorth i'r ddynes.
Mae Mr Cooper, o Teras St Hilary, yn gwadu llofruddio Laura Jayne Stuart, 33 oed, mam i ddau yn dilyn digwyddiad yng nghanol Dinbych fis Awst y llynedd.
Mae hefyd yn gwadu anafu David Roberts gyda'r bwriad o achosi niwed corfforol difrifol.
Yn Llys y Goron Yr Wyddgrug, dywedodd David Elias QC ar ran yr erlyniad, fod y diffynnydd yn ymddangos yn bwyllog wedi'r ymosodiad ar 12 Awst a'i fod wedi anfon neges destun i ffrind yn dweud: "Dwi newydd lofruddio Laura."
Yn ôl Mr Elias fe wnaeth hefyd wneud cyfaddefiad i'r heddlu gan ddweud: "Mae yna reswm am hyn. Roedd hi'n meddwl ei bod am fyw ei bywyd fel y mynnai, gadael fi ac y byddai hi yn hapus gwneud fel oedd hi eisiau.
"Wel nid felly tra mod i o gwmpas."
Dywed yr erlyniad ei fod wedi anfon nifer o negeseuon bygythiol i Ms Stuart yn dweud ei fod o'n ddig iawn, gan ofyn iddi a oedd hi yn wirioneddol yn "credu y byddai'n cerdded i ffwrdd o'r sefyllfa yn hapus?".
Clywodd y llys fod y ddau wedi bod mewn perthynas am ychydig o flynyddoedd ond fod yr heddlu wedi cael eu galw ar fwy nac un achlysur.
Aeth Ms Stuart i'r orsaf heddlu i gwyno am Mr Cooper wedi iddi dderbyn nifer o negeseuon testun bygythiol ganddo.
Ond gadawodd yr orsaf cyn iddi wneud cwyn ffurfiol, a honnwyd yn y llys fod Mr Cooper wedi disgwyl iddi ddychwelyd adref cyn ei llofruddio.
Mae Mr Cooper yn gwadu'r cyhuddiadau ac mae disgwyl i'r achos bara tua phythefnos.


description: Heddlu'n cyhoeddi y byddan nhw'n llacio mesurau diogelwch oedd mewn grym yn sgil trafferthion rhwng cefnogwyr dau glwb pêl droed.

title: Llacio mesurau rheoli cefnogwyr pêl-droed Wrecsam a Chaer


description: Dyn a anafwyd tra'n ceisio helpu Laura Stuart yn Ninbych yn disgrifio y foment y dechreuodd yr ymosodiad.

title: Ymosodiad Dinbych: Tystiolaeth dyn a gafodd ei drywanu

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Bu farw Laura Stuart ym mis Awst y llynedd
Mae dyn a gafodd ei anafu wrth iddo geisio helpu dynes a oedd yn cael ei thrywanu ar y stryd yn Ninbych wedi bod yn disgrifio'r foment y gwnaeth yr ymosodwr honedig daro.
Yn Llys y Goron Yr Wyddgrug bu David Roberts yn dweud sut y bu iddo ymyrryd pan yr ymosododd Jason Cooper ar ei gyn-gariad Laura Stuart wrth iddi adael tafarn yn Ninbych y llynedd.
Cafodd Mr Roberts ei drywanu nifer o weithiau a bu farw Ms Stuart ddau ddiwrnod yn ddiweddarach.
Mae Mr Cooper 28 oed o Ddinbych yn gwadu cyhuddiad o lofruddiaeth ac o anafu'n fwriadol gan achosi niwed corfforol difrifol.
Dywedodd Mr Roberts ei fod yn gadael tafarn y Golden Lion gyda Ms Stuart a'i thad ar 12 Awst y llynedd pan welodd Mr Cooper yn rhedeg tuag atynt.
Dywedodd: "Roedd ganddo gyllell yn ei law dde ac yn gweiddi ac yn sgrechian.
"Roeddwn yn gallu gweld ei bod yn rhyw fath o gyllell cegin."
Clywodd y llys fod Ms Stuart wedi dechrau rhedeg i ffwrdd ond bod Mr Cooper wedyn wedi'i chyrraedd ac wedi dechrau ei thrywanu a'i chicio tra'r oedd hi'n gorwedd ar y llawr.
Dywedodd Mr Roberts ei fod wedi ceisio ei dynnu i ffwrdd ond ei fod wedi cael ei drywanu yn ei ysgwydd, ei benelin a'i glust ac o ganlyniad wedi dioddef anhwylder ar ei ysgyfaint.
Image copyright Google Image caption Digwyddodd yr ymosodiad yng nghanol tre Dinbych
Pan ofynnwyd iddo pam ei fod yn ymosod ar Ms Stuart, honnir i Mr Copper ddweud gyda gwên ar ei wyneb: "Dywedais wrthych y byddwn yn gwneud hyn".
Dywedodd Mr Roberts, a oedd yn adnabod y cwpwl ers nifer o flynyddoedd, wrth y rheithgor: "Roedd e [Mr Cooper] yn ymddangos yn flin iawn tuag at Laura.
"Doedd e wir ddim yn ei hoffi hi. Roedd e am sicrhau nad oedd neb arall yn ei hoffi hi."
Ddiwrnodau cyn yr ymosodiad, dywedodd Mr Roberts ei fod wedi derbyn negeseuon gan Mr Cooper a oedd yn ei boeni a'i fod wedi ei gynghori i weld meddyg.
Clywodd y llys bod un neges yn dweud: "Ni all yr un person rwystro'r hyn dwi'n ei wneud" ac "mae un person neu ddau yn mynd i'w chael hi".
Ysgrifennodd hefyd: "Bydd yr hyn dwi'n ei wneud yn cael ei gyfiawnhau" a dywedodd ei bod "yn mynd i gael ei gwared".
'Cicio fel petai'n cymryd cic gosb'
Clywodd y llys hefyd dystiolaeth gan Gareth Roberts - tad David Roberts.
Fe gafodd Gareth Roberts hefyd ei anafu yn yr ymosodiad.
Dywedodd wrth y llys: "[Fe giciodd Mr Cooper Ms Stuart] fel petai'n cymryd cic gosb mewn gêm gynghrair".
Ychwanegodd Mr Gareth Roberts fod popeth wedi digwydd mor sydyn a'i fod wedi gweld Mr Cooper yn trywanu Ms Stuart o leiaf dair gwaith.
Mae'r achos yn parhau.


description: Cwest yn achos cyrff dau ddyn gafodd eu darganfod ar draeth ar Ynys Môn wedi'i agor a'i ohirio ddydd Iau.

title: Cyrff Ynys Môn: Agor a gohirio cwest i farwolaeth dau ddyn


description: Cynllun i geisio lleihau hyd y broses o wirio y ceisiadau gwirfoddolwyr sy'n cael eu cyflwyno trwy gyfrwng y Gymraeh, o chwech wythnos i 48 awr.

title: Cyflymu'r broses o wirio gwirfoddolwyr yn y Gymraeg.


description: Lluniau o hynt a helynt rhai o'n ffrindiau blewog a phluog yn y tywydd oer

title: Anifeiliaid yn yr eira


description: Mae'r clefyd Alabama Rot wedi lladd 13 o gŵn yng Nghymru erioed, ond mae chwech o'r rheini wedi digwydd yn y deufis diwethaf.

title: Clefyd prin yn lladd chwech o gŵn mewn deufis


description: Mae'r sgrifen ar y mur, ond yn lle?

title: Cwis: Ble mae'r murlun?


description: Parc Gwyddoniaeth gyntaf Cymru, M-SParc ger y Gaerwen ar Ynys Môn wedi cyhoeddi Rheolwr Gyfarwyddwr newydd.

title: Rheolwr Gyfarwyddwr newydd i Barc Gwyddoniaeth M-SParc


description: Trwch o eira'n disgyn yn y gogledd dros nos gan arwain at gau degau o ysgolion a rhybudd i fodurwyr gymryd gofal ar y ffyrdd.

title: Eira'n achosi trafferthion yn y gogledd


description: Chwaraewr rygbi Cymru a'r Llewod, Jonathan Davies wedi bod yn cludo pobl i'r ysbyty yn ei gar yn ystod y tywydd garw.

title: Chwaraewr rygbi Cymru'n cludo pobl drwy'r eira i'r ysbyty


description: Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr yn paratoi canllaw ar sut i ofalu am gleifion trawsryweddol sydd â dementia.

title: Cyngor ar sut i ofalu am gleifion trawsryweddol


description: Dadorchuddio gwaith celf fel rhan o ddathliadau canmlwyddiant Ysbyty Rookwood yng Nghaerdydd.

title: Dadorchuddo celf i nodi canrif ers agor Ysbyty Rookwood

maintext:
Image copyright Haf Weighton
Bydd gwaith celf arbennig yn cael ei ddadorchuddio ddydd Mawrth fel rhan o ddathliadau i nodi canrif ers agor Ysbyty Rookwood yng Nghaerdydd.
Mae'r ysbyty yn Llandaf yn ganolfan adfer i gleifion, sydd, ymysg gwasanaethau eraill, yn un o 12 uned drwy'r DU sy'n arbenigo mewn trin a gwella anafiadau i linyn y cefn.
Cafodd Rookwood ei adeiladu fel plasdy yn 1886, cyn iddo agor fel ysbyty gorffwys a gwella yn 1918.
'Adeilad hardd'
Dywedodd yr artist Haf Weighton, gafodd ei chomisiynu i ddarlunio'r adeilad, fod y profiad wedi gwneud iddi edrych ar yr adeilad o'r newydd: "Fi'n dod o Gaerdydd, fi'n nabod yr ysbyty - o'n i yn Glantaf sy' jyst rownd y gornel o'r ysbyty - ond do'n i ddim wedi sylwi arno'n iawn o'r blaen.
"Mae'n adeilad hardd - mae lot o deils lliwgar y tu allan a'r tu fewn i'r adeilad.
"Mae yna staer sy'n mynd reit drwy ganol yr adeilad, ac mae lot o adrannau gothig iawn i'r adeilad - fydde chi ddim yn sylwi gan fod lot o goed yn mynd ar draws yr adeilad."
Image copyright Google Image caption Roedd Rookwood yn gartref preifat cyn agor fel ysbyty yn 1918
Dros y blynyddoedd, mae Ysbyty Rookwood wedi gofalu am bobl sydd ag anafiadau cefn neu'r ymennydd, yn ogystal â chleifion strôc, sglerosis ymledol a chlefyd Parkinson.
Wrth siarad â BBC Cymru Fyw, dywedodd Haf Weighton iddi ddysgu llawer am ysbyty drwy siarad â'r staff a'r cleifion: "Mae rhai o'r staff wedi bod yna ers amser hir... a beth o'n i'n sylwi i ddechrau oedd bod lot o bobl sy'n gweithio yna 'efo cysylltiad pwysig gyda'r ysbyty.
"Hefyd, mae'r cleifion sydd wedi bod yna neu sy'n dal yna - mae'n lle pwysig achos eu bod nhw yn mynd yna i ddod dros ddamwain, neu rywbeth sy' 'di achosi eu bod nhw ddim yn gallu symud yn iawn."
Image copyright Haf Weighton
Oherwydd i Haf gael cymaint o wybodaeth gan bobl, roedd hi'n teimlo bod angen gwneud mwy nag un llun: "Yn y diwedd, dwi wedi creu tri llun ar wahan.
"Dwi'n creu lluniau sydd ddim yn edrych yn uniongyrchol fel yr adeiladau - mae gyda nhw deimlad yr adeilad hefyd.
"Mae yna gloch yn yr ysbyty - cymuned ym Mhorthcawl wnaeth roi'r gloch i'r ysbyty dwi'n meddwl - rhywbeth i'w wneud a'r môr, ond mae'r staff i gyd yn hoffi'r gloch yma yn y dderbynfa, ac mae'r ysbyty'n dweud bod hi'n bwysig fod y gloch yn y lluniau.
"Tapestries ydyn nhw - dwi'n defnyddio pwyth, ond hefyd printio a phaent hefyd - cymysgedd o ddeunyddiau gwahanol, ac mae i gyd ar ddefnydd fel arfer.
"Mae'r un mae Rookwood yn rhoi ar eu wal nhw tua metr a hanner o hyd, felly mae'n reit fawr."
Bydd y gwaith celf yn cael ei ddadorchuddio yn yr ysbyty am 16:30 ddydd Mawrth.
Image copyright Haf Weighton Image caption Rhan o'r llun yn cynnwys y gloch
Arddangos yn Oriel Saatchi
Mae hi'n gyfnod prysur i Haf ar hyn o bryd, gan y bydd rhai o'u gweithiau'n cael eu harddangos yn Oriel Saatchi yn Llundain cyn hir.
"Dwi'n lwcus iawn, mae gen i arddangosfa wythnos nesa', sy'n lansio o'r 20 Mawrth nes 1 Ebrill," meddai.
"Ro'n i'n athrawes yn Llundain, a phan o'dd Saatchi wedi sefydlu eu hadran addysg nhw, nes i weithio 'efo nhw tua deng mlynedd yn ôl.
"Yn ddiweddar, dwi wedi bod yn byw 'nôl yng Nghymru, a nes i broject y flwyddyn ddiwethaf drwy ysgolion creadigol arweiniol - prosiect y cyngor celfyddydau - gydag ysgol Pencoed.
Image copyright Haf Weighton Image caption Haf Weighton wrth ei gwaith
"Dyma'r plant yn creu darnau o waith yn seiliedig ar fy ngwaith i, a dyma'r prosiect yna'n mynd i fyny yn Oriel yr Aelwyd yn Ysbyty Llandochau."
Cymaint oedd y diddordeb yn y gwaith, cafodd ei hannog i chwilio am gyfle arall i arddangos y gwaith: "Roedd lot o bobl oedd yn ymweld â'r arddangosfa yn dweud y byddai'n wych os byddai hwn yn mynd i rywle arall, felly nes i gysylltu gyda'r Saatchi Gallery, a nes i anfon lluniau oedd yn yr arddangosfa, a dyma nhw'n dweud y bydden nhw'n hoffi arddangos y gwaith yna yn y gwanwyn.
"Dy' chi ddim yn disgwyl, pan ydych chi'n gweithio 'efo plant - pan o'n i'n athrawes - dy' chi ddim yn disgwyl i rywbeth mor fawr i ddod 'nôl yn y dyfodol."


description: Mam 30 oed oedd yn dioddef o boenau stumog yn rhoi genedigaeth annisgwyl yn ei chartef ym Mhont-y-pŵl.

title: Mam yn rhoi genedigaeth annisgwyl


description: Corff gafodd ei sefydlu i sicrhau arbedion ariannol i'r sector cyhoeddus wedi gorfod cael cymorth gan Lywodraeth Cymru ar ôl gwneud colledion.

title: Corff arbed arian yn gwneud colledion


description: Yr Ysgrifennydd Cyllid Mark Drakeford yn dweud ei fod yn ystyried treth newydd ar incwm pobl fyddai yn ariannu gofal i bobl hŷn yn y dyfodol.

title: Ystyried treth newydd i ariannu gofal i bobl hŷn


description: Cipolwg y tu mewn i stafell sy'n bwysig i'r awdur Bethan Gwanas yn ei chartref

title: Fy stafell i: Bethan Gwanas

maintext:
Mae'r awdur Bethan Gwanas wedi ysgrifennu toreth o nofelau yn y stafell hon dros y blynyddoedd. Gyda byd natur yn ddylanwad mawr arni, mae'r olygfa trwy'r ffenest hefyd yn chwarae rhan fawr yn ei gwaith. Yma, mae Bethan Gwanas yn esbonio arwyddocâd y pethau sy'n bwysig iddi yn y stafell:
Ro'n i'n gwybod yn syth pan symudais i mewn i'r tŷ yma 18 o flynyddoedd yn ôl mai yn y ffenest yma ro'n i am sgwennu. Dwi 'di sgrifennu 33 o lyfrau hyd yn hyn a'r rhan fwya' ohonyn nhw fan hyn.
Mae hi mor ddwfn roedd yn rhaid i mi gael desg wedi ei chreu'n arbennig i ffitio. Y diweddar John Pugh o Bennal wnaeth hon. Roedd gan fy mrawd goed castanwydden, fe aethon ni â'r coed at John Pugh ac fe wnaeth y ddesg yma.
Fedrai ddim dychmygu gweithio yn unrhyw le arall.
Mae'r stafell yn llawn trugareddau, addurniadau a lluniau o Affrica.
Fe fues i'n byw yn Nigeria am ddwy flynedd yn dysgu Saesneg mewn ysgol uwchradd yno o 1984 i 1986. Gydag Affrica, unwaith mae o'n cael gafael arno ti dydy o ddim yn gadael.
Mae 'na rai addurniadau sy' wedi dod nôl o Affrica efo fi, ond dwi'n prynu nhw ymhob man hefyd. Dwi 'di prynu sawl peth yn y Steddfod, arlunwaith o Gaer a mae teulu a ffrindiau'n prynu pethau o dras Affricanaidd i mi o hyd.
Dwi 'di sgwennu'r llyfr Gwanas yn Gbara ac fe es i'n ôl i bentref Gbara lle fues i'n athrawes i ffilmio rhaglen i S4C. Roedd hynny'n brofiad arbennig.
Dwi'n edrych allan ar yr ardd o'r ddesg, sy'n ysbrydoli trwy'r amser. Bydd unrhywun sy' wedi darllen fy nofel Gwrach y Gwyllt yn adnabod y tŷ yma. Allet ti ddweud fod y tŷ yn gymeriad yn y llyfr hwnnw.
Rhai o'r llyfrau dwi 'di sgrifennu yn y stafell hon.
Mae fy ngor-nith a fy ngor-neiaint Cadi, Mabon a Caio wedi fy ysbrydoli lot. Cadi ydy'r cymeriad yn fy llyfrau Coeden Cadi a Cadi Dan y Dŵr. Mae Mabon a Caio, a Ceri sy'n nith arall i mi hefyd yn ymddangos yn fy llyfrau. Maen nhw'n werth y byd. Mae 'na lot o hwyl pan maen nhw'n galw draw.
Dwi wrth fy modd efo sgwarnogod. Maen nhw i'w gweld ym mhob man o gwmpas y tŷ ac yn yr ardd. Mae rhywbeth yn hudol am y sgwarnog yn edrych fyny at y lloer. Mae pobl yn prynu clustogau a phethau efo sgwarnogod arnyn nhw yn anrhegion i mi.
Dwi 'di cadw'r llyfrau yma arwahân i'r gweddill. Mae rhain wedi creu argraff. Mae fwy nag un o nofelau'r diweddar Gareth F. Williams yma, mae ei waith yn fy ysbrydoli i.
Dwi'n sgwennu llyfrau, ond dwi hefyd yn dysgu Cymraeg i oedolion felly dwi'n paratoi, yn ateb e-byst a phopeth fan hyn.
Ffrind i mi, yr artist Carys Bryn, wnaeth ddarlunio'r llun yma o Del y ci. Mae'n golygu lot fawr i mi.
Mae Del wrth fy nhraed pan dwi'n gweithio, mae'n gwmni ac mae'n dweud wrtha' i pryd i stopio. Mae'n 'neud arwydd arna i i fynd allan - dwi'n beicio a mae hi'n rhedeg ar y gwair. Mae'n ffrind da i mi.
Hefyd o ddiddordeb:


description: 1,500 o gartrefi yng Nghymru yn parhau heb gyflenwadau dŵr ar ôl i bibellau dorri yn sgil effeithiau'r tywydd garw.

title: 1,500 o gartrefi yn parhau heb gyflenwad dŵr


description: Cynnydd yn y nifer o ferched sy'n chwarae rygbi ar lawr gwlad yn sgil newid delwedd medd Undeb Rygbi Cymru.

title: 'Newid delwedd' yn denu mwy o ferched i chwarae rygbi

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Erbyn hyn mae merched sy'n chwarae rygbi yn cael eu parchu mwy medd y rhai sy'n ymwneud a'r gêm
Mae cynnydd mawr wedi bod mewn rygbi merched ar lawr gwlad am fod yna newid yn y ffordd mae chwaraeon i ferched yn cael ei weld, medd Undeb Rygbi Cymru.
Yn ôl yr undeb mae tua 10,000 o fenywod yn chwarae'r gêm ar draws 95 o ysgolion, colegau neu brifysgolion lle mae swyddogion rygbi llawn amser.
Tair blynedd yn ôl 170 oedd y ffigwr, pan oedd yna 43 o hybiau gwreiddiol mewn ysgolion.
Mae merched sy'n chwarae rygbi yn dweud eu bod nawr yn cael mwy o barch o fewn y gêm.
Fe lansiodd URC "glystyrau" ar draws Cymru ddwy flynedd yn ôl, sy'n cael cefnogaeth hybiau a chlybiau lleol.
Fe aeth Heledd Roberts o Ysgol Dyffryn Conwy ati i sefydlu tîm merched yn yr ardal bedair blynedd yn ôl.
Image caption Gobaith Efa Celyn a Heledd Roberts yw y bydd mwy o dimau merched rygbi yn cael eu sefydlu yn y gogledd
Yn ddiweddar mae'r ferch 16 oed wedi cymryd rhan yn rownd derfynol dan-18 Ysgolion Cenedlaethol ym Merthyr.
"Ar y dechrau roedd pobl yn ein gweld ni fel bach o jôc, yn enwedig yn ein hysgol ni. Byddai'r bechgyn yn chwerthin ar ein pennau," meddai Heledd.
"Ond dros y blynyddoedd rydyn ni wedi cael ein cymryd fwy o ddifri ac wedi ennill cystadlaethau."
Sylw'r wasg
Fe ddechreuodd Efa Celyn, sy'n ail reng, chwarae rygbi ym mis Medi ac mae'n mwynhau'r gwaith tîm a'r agwedd gymdeithasol.
Pan ddywedodd hi wrth ei thad ei bod hi eisiau rhoi tro arni, roedd o'n "gwrthwynebu ychydig" ond mae mwy o sylw yn y wasg ynglŷn â'r tîm merched cenedlaethol wedi helpu i ennyn parch am y gêm.
Mae Eileen Murphy o Aberhonddu "wrth ei bodd" bod ei merch "yn ymwneud gyda math o chwaraeon ochr yn ochr â'r bechgyn".
Mae ei merch yn chwarae gyda thîm Gwernyfed RFC's Red Kites.
Image caption Mae'r undeb wedi gweithio yn galed i newid delwedd a diwylliant medd Katy Evans
Dyw hi ddim yn pryderu am yr ochr gorfforol meddai gan ychwanegu: "Mae'n datblygu ysbryd tîm, maen nhw'n edrych ar ôl ei gilydd."
Yn ôl Katy Evans, sy'n cael ei chyflogi gan URC er mwyn cynnig cyfleoedd i ferched chwarae'r gêm, maen nhw wedi ceisio codi ymwybyddiaeth o rygbi merched yn unig drwy eu hymgyrchoedd.
"Oni bai eu bod nhw wedi eu magu gyda'u tadau yn mynd a nhw i'r clwb rygbi, fydden nhw ddim o anghenraid yn ymwneud a'r peth.
"Rydyn ni wedi gwneud lot o waith o gwmpas delwedd, y diwylliant, yr hyn mae merched yn gallu elwa ohono wrth chwarae rygbi," meddai.
Cynlluniau datblygu'r gêm
"Trwy adeiladau'r clystyrau yma mae byd newydd o rygbi wedi datblygu.
"Mae'n rhywbeth mae merched eisiau bod yn rhan ohono ac maen nhw'n gweld beth yw gwerth go iawn rygbi ond mewn awyrgylch mwy cyfforddus."
Dywedodd prif weithredwr yr undeb, Martyn Phillips bod proffil a diddordeb yn y gêm wedi codi yn y blynyddoedd diwethaf.
"Mae gyda ni gynlluniau i ddatblygu a chryfhau'r strwythurau hyn a'r cyfleoedd er mwyn cwrdd â'r galw cynyddol oddi wrth ferched sydd eisiau chwarae rygbi."
Bydd tîm cenedlaethol merched Cymru yn chwarae ym mhencampwriaeth y chwe gwlad yn Stadiwm Principality yn erbyn yr Eidal ddydd Sul.


description: Pwynt i'r Elyrch wedi iddyn nhw chwarae am 80 munud gyda 10 dyn yn unig.

title: Huddersfield 0 - 0 Abertawe


description: Bydd prentisiaethau newydd a hyfforddiant newyddiaduraeth yn cael ei gynnig i 300 o bobl ifanc fel rhan o gynllun gan BBC Cymru.

title: BBC Cymru i greu 300 o leoedd hyfforddi


description: Y BBC yn methu yn eu hymdrech i sicrhau cytundeb newydd ar gyfer darlledu gemau byw o'r Pro14 dros y ddwy flynedd nesaf.

title: BBC yn colli hawliau darlledu Pro14 yn fyw


description: Doctor yn y gogledd yn dweud y bydd yn ymddeol o'i waith rhan amser gyda nifer o feddygfeydd yng Nghonwy pe bai system gyfrifiadurol yn newid.

title: System gyfrifiadurol iechyd: 'Cymru'n cael system eilradd'


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Prosiect cyfnewid sy'n edrych ar sut mae gwarchod ieithoedd llai yn cyrraedd ei benllanw yn Llangollen.

title: Prosiect ieithoedd llai yn cyrraedd penllanw yn Llangollen


description: Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns yn amddiffyn siarad yn yr un digwyddiad â'r cyn-weinidog Damian Green ddydd Mercher.

title: Alun Cairns yn amddiffyn rhannu llwyfan â Damian Green


description: Yr eira'n gorfodi'r Urdd i ohirio eisteddfodau cylch oedd i fod i gael eu cynnal dros y penwythnos.

title: Ail-drefnu eisteddfodau cylch yr Urdd oherwydd yr eira


description: Pobl ddigartref yng Nghaerdydd yn dweud eu bod wedi dewis cysgu allan, yn hytrach nag mewn hostel, yn ystod tywydd oer Storm Emma er mwyn osgoi defnyddwyr cyffuriau.

title: Cysgu mas yn y tywydd oer i osgoi defnyddwyr cyffuriau


description: Yr heddlu sy'n ymchwilio i lofruddiaeth yn cadarnhau mai Fiona Jayne Scourfield oedd y fenyw y cafwyd hyd i'w chorff mewn fferm yn ardal Sanclêr

title: Ymchwiliad llofruddiaeth: Cadarnhau enw dynes


description: Gollwng cyhuddiadau troseddol yn erbyn cyn-chwaraewr rygbi Cymru, Shane Williams, a'i frawd yn dilyn ffrwgwd honedig yng Nghaerdydd.

title: Gollwng cyhuddiadau yn erbyn Shane Williams a'i frawd


description: Dyn gollodd ei gwch yn harbwr Caergybi yn ystod storm Emma yn cyhuddo'r cyngor a'r heddlu o fethu a'i helpu.

title: Awdurdodau wedi 'methu' perchnogion cychod Caergybi


description: Cynnig yn galw ar Gyngor Powys i ddangos esiampl i gwmnïau a thrigolion yn y sir.

title: Cyngor i drafod strategaeth i leihau gwastraff plastig


description: Y mewnwr Keira Bevan a'r asgellwr Jaz Joyce yn dychwelyd i dîm merched Cymru i herio'r Eidal yng Nghaerdydd ddydd Sul.

title: Keira Bevan a Jaz Joyce yn ôl i dîm merched Cymru


description: Gallai datganoli darlledu olygu llai o arian i gwmnïau sy'n gwasanaethu cynulleidfaoedd yng Nghymru, yn ôl un academydd yn y cyfryngau.

title: Datganoli darlledu: Rhybudd am lai o arian i gwmnïau Cymru

maintext:
Fe allai datganoli darlledu olygu llai o arian i gwmnïau sy'n gwasanaethu cynulleidfaoedd yng Nghymru, yn ôl un academydd yn y cyfryngau.
Dywedodd yr Athro Ruth McElroy y gallai'r ffi drwydded gael ei rhannu yn ôl poblogaeth Cymru, Lloegr yr Alban a Gogledd Iwerddon.
Fe fyddai hynny'n golygu llai o arian i Gymru, gan mai dim ond 4.7% o boblogaeth y DU sy'n byw yng Nghymru.
Ond dywedodd yr Athro McElroy gallai pethau fod yn wahanol ar gyfer gwasanaethau iaith Gymraeg.
Y prif ddarlledwyr cyhoeddus sy'n gwasanaethu cynulleidfaoedd yng Nghymru yw'r BBC, ITV Cymru ac S4C.
Dywedodd yr Athro McElroy wrth raglen Sunday Politics Wales y byddai'n "aneglur beth fuasai'r fethodoleg ar gyfer codi arian" petai darlledu'n cael ei ddatganoli.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Angharad Mair yn galw am ddatganoli darlledu ar raglen Pawb a'i Farn yn ddiweddar
"Os ydyn ni'n cymryd y BBC fel enghraifft, ar hyn o bryd mae'n cael ei hariannu gan ffi drwydded sy'n cael ei dalu gan bawb," meddai.
"Un ffordd o wneud hynny fuasai i dorri hynny yn briodol i boblogaethau'r gwledydd gwahanol.
"Gallai hynny olygu y byddwn yn cael llai o arian i wario ar ddarlledu yng Nghymru
"Dwi'n credu o ran ymarferoldeb datganoli darlledu, mae rhaid iddo gael ei weithio drwyddo'n well gan y rheiny sy'n galw amdano."
Ond ychwanegodd y gallai pethau fod yn wahanol ar gyfer yr iaith Gymraeg.
"Fe allai Llywodraeth Cymru benderfynu, o gymryd y polisi o geisio cael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, i roi mwy o arian i S4C," meddai.
Image caption Dywedodd yr Athro McElroy y gallai pethau fod yn wahanol ar gyfer gwasanaethau iaith Gymraeg
Dywedodd Dr Jamie Medhurst o adran Theatr, Ffilm a Theledu Prifysgol Aberystwyth y buasai dod â darlledu dan ofal Llywodraeth Cymru yn ei osod mewn safle cystadleuol gyda chyllidebau eraill datganoledig.
"Ar hyn o bryd fe allwch ddadlau fod arian yr Adran Ddigidol, Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon [yn San Steffan] wedi'i ddiogelu, mae'n saff," meddai.
Mae Guto Harri ar fwrdd llywodraethol S4C, a dywedodd ei bod hi'n annhebygol y byddai'r cyllid ar gyfer darlledu yn cynyddu petai pwerau'n cael eu datganoli.
"Pan 'dych chi'n gweithio gyda chyllid cyfyngedig, ac yn edrych ar ddarlledu, dim ots pa mor bwysig, yn erbyn ysgolion, ysbytai a phethau eraill dyrys, yna mae'n annhebygol y byddai gwleidyddion sy'n wynebu eu hetholwyr pob wythnos yn penderfynu rhoi mwy o arian tuag at deledu a llai i ysgolion ac ysbytai," meddai.
Adroddiad
Mae'r BBC ac ITV Cymru yn cael eu goruchwylio gan gorff rheoleiddio cyfathrebu'r DU, Ofcom.
Mae gan y BBC ddyletswydd i gynhyrchu o leiaf 470 awr y flwyddyn o raglenni yn benodol i Gymru ar gyfer BBC One a Two, gyda 250 awr yn gorfod bod yn newyddion a materion cyfoes ar BBC One.
Mae ITV yn gweithredu ar un drwydded ar draws Cymru gyfan, ac mae'n rhaid iddyn nhw ddarparu pum awr a hanner o raglenni newyddion a materion cyfoes ar gyfer Cymru gyfan.
Fe ddaw'r rhan fwyaf o gyllid S4C o ffi drwydded y BBC ac o adran Adran Ddigidol, Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon Llywodraeth y DU.
Mae disgwyl i adroddiad annibynnol yn edrych ar fodel ariannu, gorchwyl a llywodraethiant S4C gael ei chyhoeddi'n fuan.
Ddydd Mawrth fe wnaeth Elfed Wyn Jones, ffermwr o Drawsfynydd, orffen ympryd wythnos o hyd fel rhan o ymgyrch i ddatganoli darlledu o Lundain i Fae Caerdydd.
Ddydd Mercher cafwyd dadl ar y mater yn y Cynulliad yn dilyn cynnig gan Blaid Cymru.
Bydd rhaglen Sunday Politics Wales yn cael ei dangos ar BBC One Wales am 11:00 ddydd Sul 4 Mawrth.


description: Yr Ysgrifennydd Addysg yn dweud y bydd datganoli pwerau dros dâl ac amodau athrawon yn fodd o roi hwb i statws y proffesiwn yng Nghymru.

title: Datganoli tâl ac amodau yn 'hwb' i statws athrawon


description: Dyn mewn cyflwr difrifol yn yr ysbyty wedi iddo gael ei drywanu yng Nghaergybi yn oriau mân fore Mercher.

title: Dyn mewn cyflwr difrifol ar ôl cael ei drywanu ym Môn


description: Mae Elena Cresci yn gwneud rhywbeth gwahanol er mwyn codi arian - ond pam dewis bocsio?

title: Paffio i godi arian

maintext:
Bydd y newyddiadurwraig Elena Cresci'n camu i'r cylch bocsio er mwyn codi arian i elusen blant yr NSPCC ar 6 Ebrill yn Theatr y Troxy yn Llundain ar 6 Ebrill.
Pam a sut waeth hi gytuno i gymryd rhan mewn gornest focsio Thai, a pam dewis y modd yma o godi arian at achos da?
Mae Cymru Fyw wedi llwyddo i ddal lan gydag Elena, hanner ffordd drwy ei chynllun hyfforddi er mwyn gofyn (yn ofalus) am yr atebion.
Dwi'n gwneud hyn oherwydd wnaeth bos fi, sy'n gwneud mixed martial arts, anfon e-bost o gwmpas gwaith yn gofyn os oedd gan unrhyw un ddiddordeb cymryd rhan yn y digwyddiad.
Roedd fi ac un o'r bechgyn fi'n gweithio gyda yn siarad am y peth ac â diddordeb cymryd rhan, ac ar ôl sgwrsio gyda rhai o'm ffrindiau o'n i'n methu cael y peth mas o 'mhen.
Roedd e'n swnio fel lot o hwyl, felly wnes i benderfynu rhoi fy enw lawr....a wedyn ffeindio mas nad oedd y bachgen arall wedi gwneud!
Haws cynnau tân...
O'n i'n arfer gwneud karate blynyddoedd yn ôl pan o'n i tua 16, ac wedi bod yn dweud ers blynyddoedd bod fi am gymryd y peth lan eto, ond roedd bywyd wastad yn mynd o'r ffordd. Felly hwn oedd yr hwb oedd ei eisiau arnaf i wneud rhywbeth eto.
Ond er bod fi wedi gwneud karate, dwi erioed wedi bocsio a dwi erioed wedi gwneud bocsio Thai, felly mae dal wedi bod yn bach o sioc, ond mi ydw i'n eithaf chilled am y peth.
Image copyright Hansh S4C Image caption Dyw Elena ddim yn ddieithryn i'r cylch reslo
Ond pan ddechreuais i hyfforddi ar gyfer hwn, o'n i jest ddim digon ffit. Fi nawr pedair wythnos mewn i'r hyfforddi a bach yn well, ond y sesiwn cyntaf wnes i, o'n i'n sick! Diolch byth, fi wedi llwyddo i symud 'mlaen o fan'na.
Nid yr ennill, ond y cymryd rhan?
Roedd dewis gyda fi naill ai i wneud bocsio neu bocsio Thai, a gyda fy nghefndir karate, roedd y bocsio Thai, gyda'r opsiwn o gicio yn ogystal â tharo yn siwtio'n well. A rwi 'di ffeindio bod fy natur gystadleuol wedi dechrau cicio mewn.
Rwy newydd ypio'n hyfforddi o dair gwaith yr wythnos i bump gwaith a rwy' wedi rhoi'r gorau i alcohol.
Fi'n ffrîcio mas bach achos mae merch sydd yn yr un dosbarth â fi yn eithriadol o dda a fi'n dechrau ofni bod fi'n mynd i edrych bach yn c**p, felly fi'n benderfynol o beidio!
Ffordd anarferol i elusen godi arian?
Mae rhai pobl yn crafu pen am fod yr NSPCC yn codi arian drwy cael pobl i ymladd ei gilydd, ond yn y bôn, mae fel unrhyw gamp arall. Mae white collar boxing yn boblogaidd iawn yma gyda lot o bankers yn cymryd rhan, felly 'dyw e ddim mor anarferol â hynny. Hefyd, 'dyw e ddim fel bod hwn yn bare knuckle boxing neu bod fi mynd lawr Queen Street Caerdydd yn pigo ffeits 'da pobl.
Mae'r cwmni sydd wedi trefnu hwn, ac sydd wedi penderfynu rhoi'r arian i'r elusen, yn rhedeg gyms a chyrsiau boscio dros Lundain ac yn arbenigo mewn gwneud hyn a'i wneud yn iawn.
Felly i fi, 'dyw hyn ddim gwahanol na rhedeg marathon. Mae'n gamp corfforol, sydd yn cael ei wneud yn ôl y rheolau a gyda'r holl elfennau diogelwch angenrheidiol.
Difaru'r penderfyniad?
A dweud y gwir, fi wrth fy modd bod fi wedi penderfynu gwneud hyn. Mae wedi cael fi nôl i wneud rhywbeth o'n i'n rili hoffi, mae 'di cael fi'n ffit eto a fi'n rili mwynhau'r broses o baratoi.
Mewn ffordd mae'r ffeit jest yn rhyw fath o fonws. Fy mwriad yw cario ymlaen gyda hyn... wel yr hyfforddi o leiaf. Fi newydd brynu blwyddyn o aelodaeth i'r gym felly bydd rhaid i mi!
Felly beth sy'n fy mhoeni fwyaf? Cael fy mrifo neu edrych fel idiot? Heb os, edrych fel idiot. Dwi jest am berfformio a rhoi ffeit dda i'r gynulleidfa, a dwi'n sicr ddim am gael fy nghnocio mas! Dyna'r peth gwaethaf allai ddigwydd - cael dolur ac edrych fel idiot!


description: T Elwyn Griffiths fu'n edrych yn ôl ar flynyddoedd o ddathlu'r Cymry tramor


description: Yr Arolwg Daearegol Prydeinig yn dweud bod daeargryn bychan wedi ei chofnodi ger Dinas Mawddwy, Gwynedd fore Gwener.

title: Teimlo daeargryn bychan yng Ngwynedd fore Gwener


description: Dyn sy'n gwadu llofruddio ei gyn-gariad yng nghanol Dinbych yn dweud wrth reithgor nad oedd wedi bwriadu achosi niwed iddi.

title: Dyn o Ddinbych yn gwadu lladd cyn-gariad yn fwriadol


description: Y Dreigiau'n cael cweir gan Southern Kings nos Wener, wrth i'r tîm o Dde Affrica sicrhau eu buddugoliaeth gyntaf yn y Pro14.

title: Pro14: Southern Kings 45-13 Dreigiau


description: Sefydlu llinell ffôn a gwefan newydd yn y gogledd er mwyn i'r cyhoedd roi gwybod am sbwriel sy'n cael ei adael ar ôl gan ddefnyddwyr cyffuriau.

title: Cyfle i roi gwybod am sbwriel cyffuriau yn y gogledd


description: Gwasanaeth Tân ac Achub Gorllewin a Chanolbarth Cymru yn ymateb i dân mewn adeilad hanesyddol yng Nghaerfyrddin.

title: 20 o ddiffoddwyr yn ymateb i dân yn hen wyrcws Caerfyrddin


description: Dod i adnabod y ddau sy'n cynrychioli Cymru yn nhîm Prydain yn Gemau Paralympaidd y Gaeaf yn PyeongChang, De Korea.

title: Dod i 'nabod Cymry Gemau Paralympaidd y Gaeaf


description: Ond pam nad oes mwy o fenywod yn cyrraedd y swyddi uchaf?

title: Y fargyfreithwraig sydd ar y brig

maintext:
Image copyright 30 Park Place Image caption Mae Caroline Rees newydd ei gwneud yn Gwnsler y Frenhines - un o bedwar QC yng Nghymru sy'n fenyw
Wedi i Gymraes gael ei phenodi i un o'r swyddi uchaf yn system llysoedd Cymru a Lloegr, mae bellach pedair QC, sef Cwnsler y Frenhines, sy'n fenywod yng Nghymru. Ond pam nad oes mwy?
Mae swydd QC yn un anrhydeddus sy'n cael ei rhoi i fargyfreithwyr sy'n cyrraedd y safon uchaf.
Y broblem meddai'r bargyfreithiwr Caroline Rees QC, yw nad yw menywod yn y proffesiwn yn gweld digon o fenywod eraill yn codi i'r swydd.
Mae Ms Rees, sydd o Lanelli, yn gobeithio y bydd ei phenodiad hi yn helpu i newid hynny.
Roedd hi'n siarad gyda Garry Owen ar raglen Taro'r Post, Radio Cymru i nodi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod ar 8 Mawrth.
"Part o'r broblem yw ei bod wedi bod yn anodd i weld menywod eraill yn gwneud y gwaith, dishgwl am role models a chael menywod i wneud cais am y rank - mae'n rhaid gwneud cais ac mae proses benodi i fynd trwyddo.
Fi'n credu bod merched yn cwestiynu eu hunain ormod
"Ond o ddisgwyl i lawr ar fargyfreithwyr sy'n gweithio nawr mae na lot mwy o fenywod [yn gwneud y gwaith] a fi'n gobeithio y bydd fy apwyntiad i yn rhoi hyder iddyn nhw wneud cais i gyrraedd y rank eu hunain yn y dyfodol.
"Fi'n credu bod merched yn cwestiynu eu hunain ormod. 'Ydw i'n ddigon da? 'Sai'n siŵr os mae hwn yn rhywbeth fi eisiau ei wneud' a ddim â'r hyder i wneud y cais - falle achos nad ydyn nhw'n gweld pobl rownd nhw yn ei wneud e [swydd QC].
"So mae'n bwysig rhoi'r hyder iddyn nhw wneud y cais ac edrych tua'r brig.
Gwaith a magu teulu
"Yn sicr mae'n anodd. Mae dau o blant 'da fi sydd yn yr ysgol a dyw e ddim yn hawdd i gael y balans rhwng y gwaith a bywyd yn y cartref.
Image copyright 30 Park Place Image caption Mae Caroline Rees QC yn gobeithio y bydd ei gweld hi yn cael un o'r swyddi uchaf ym myd y gyfraith yn ysbrydoli menywod eraill i ymgeisio
"Ond mae na fenywod ar draws y wlad yn gwneud hynny ac mae'n gwmws 'run peth yn y gyfraith - mae'n rhaid inni fod yn hyblyg dros ben. 'Dyw e ddim yn rhwydd ond mae e'n bosib.
"Mae'r siambr ble dwi'n gweithio wedi bod yn dda dros ben a mae llawer o fenywod sy'n famau wedi llwyddo i weithio a chael bywyd teuluol hefyd.
"Weithiau mae hynny'n meddwl bod rhaid gweithio'n hwyr yn y nos, gweithio penwythnosau a dishgwyl ar ffyrdd eraill o wneud y gwaith.
Roedd y rhan fwyaf yn ddynion, ac yn ddynion gwyn, y stereoteip o beth mae bargyfreithiwr yn dishgwyl fel
"Mae'r bar yn swydd sy'n od dros ben o safbwynt oriau gweithio.
"Mae'n rhaid inni fod yn y llys pan mae'r llys yn eistedd yn hwyr y nos, felly chi'n ffili gweithio oriau hyblyg yng ngwir sens y gair.
"Ond mae 'na ffordd o weithio rownd e - mae rhaid gwrando ar syniadau pobl eraill o sut allwn ni neud hyn yn well drwy'r amser.
"Mae yna glass ceiling. Pryd oni'n dechrau, doedd dim lot o fenywod o gwmpas o gwbl yn enwedig yn y llys y goron, yn gwneud gwaith troseddol.
"Roedd y rhan fwyaf yn ddynion, ac yn ddynion gwyn, y stereoteip o beth mae bargyfreithiwr yn dishgwyl fel, ac roedd yn anodd dishgwl lan a gweld ble oni'n gallu mynd.
"Ond fel mae'r blynyddoedd wedi mynd heibio a gweld menywod fel Elwen Evans QC [yr unig QC troseddol arall yng Nghymru sy'n fenyw] yn llwyddo ac yn dangos inni'r ffordd, dwi'n credu bod pethe'n gwella.
"Mae'r menywod sy'n gweithio yn y bar yn trio gweithio gyda'n gilydd lot yn gwrando ar ein gilydd am syniadau shwd i wella pethe a siarad gyda phobl eraill am y problemau 'y'n ni'n wynebu a mentora hefyd - dishgwl ar ôl ein gilydd a'r rhai sydd jyst yn dechre mas.
"Fi'n gobeithio bod fy apwyntiad i yn mynd i wella pethe hyd yn oed yn fwy."
Mae Caroline Rees yn gweithio fel bargyfreithiwr yng Nghaerdydd ac yn arbenigo yn y maes troseddol.
Fe gafodd ei derbyn i swydd Cwnsler y Frenhines yn ffurfiol gan yr Arglwydd Ganghellor yn Neuadd San Steffan ar 26 Chwefror.


description: Catrawd y Cymry Brenhinol wedi llwyddo i ddal Shenkin IV, wedi sawl ymgais aflwyddiannus.

title: Catrawd y Cymry Brenhinol yn dal eu Shenkin newydd


description: Bydd polisi parch newydd y Cynulliad yn datgan yn "glir" na fydd ymddygiad amhriodol yn cael ei oddef medd yr AC Jane Bryant.

title: 'Dim goddef' aflonyddu yn y Cynulliad medd AC


description: Gwylwyr y Glannau yn asesu'r difrod wedi i wyntoedd cryf achosi difrod i gychod mewn harbwr ar Ynys Môn.

title: Storm yn achosi difrod i gychod mewn harbwr ar Ynys Môn


description: Abertawe yn codi allan o safleoedd y cwymp yn dilyn buddugoliaeth gyfforddus yn erbyn West Ham yn Stadiwm Liberty.

title: Uwch Gynghrair: Abertawe 4-1 West Ham


description: Dathlu cyfoeth yr iaith gyda chasgliad arbennig ar gyfer Dydd Gŵyl Dewi

title: Beth yw hoff eiriau Cymraeg y 'selebs'?

maintext:
I ddathlu Dydd Gŵyl Dewi eleni, mae Cymru Fyw wedi mynd ati i gasglu hoff eiriau'r genedl.
Lansiwyd ymgyrch Hoff Air gan Fardd Cenedlaethol Cymru, Ifor ap Glyn, ar raglen Aled Hughes ar BBC Radio Cymru yn gynharach yn yr wythnos - ac mae cannoedd ohonoch chi wedi ymateb yn barod.
Bydd Cymru Fyw yn cyhoeddi cymaint o'ch hoff eiriau ag sy'n bosibl yr wythnos nesa'. Ond fel tamaid i aros pryd, mae llu o enwogion - gan gynnwys ambell i 'seleb' annisgwyl - wedi datgelu eu hoff eiriau yn barod.
Yn eu plith mae'r cyflwynydd radio Chris Evans, y newyddiadurwr Huw Edwards ac Alex Jones o The One Show. Hefyd, yr orangutan Gareth sy'n cyfweld enwogion ar Hansh ar S4C, a'r seren YouTube sydd wedi dod i amlygrwydd am ei fideos yn siarad mewn gwahanol dafodieithoedd, Korean Billy.
Cofiwch, mae dal cyfle i chi gyfrannu at y casgliad drwy lenwi'r blwch ar waelod y dudalen neu ebostiwch cymrufyw@bbc.co.uk. Gallwch hefyd eu hanfon drwy Facebook BBC Cymru Fyw neu drwy ddefnyddio'r hashnod #HoffAir mewn neges ar Twitter.
Alex Jones, cyflwynydd The One Show (Cwtsh)
Image copyright Getty Images
Fy hoff air i yw 'cwtsh' achos s'dim gair fel e yn Saesneg. Hug... cuddle... ond dyw e ddim cweit fel cwtsh. Dim ond ni'r Cymry sy'n gwybod beth yw cwtsh go iawn!
Huw Edwards, newyddiadurwr a darlledwr (Perfedd)
Perfedd oedd hoff air fy nhad (yr hanesydd Hywel Teifi Edwards).
Chris Evans, darlledwr a chyflwynydd y BBC Radio 2 Breakfast Show (Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch)
Pam? Achos mod i'n gallu ei ddweud e. Rwy' braidd yn gallu siarad Saesneg ond rwy'n medru ynganu'r gair yma!
Mari Lovgreen, awdur a chyflwynydd (Cwsg)
Image copyright Mari Lovgreen
Fy hoff air ydi 'cwsg' gan mod i'n caru cysgu a ddim yn cael digon ohono ar y funud!
Ifor ap Glyn, Bardd Cenedlaethol Cymru (Dwysbectolheigaidd)
Os oes rhaid i mi roi fy mhen i'w dorri, a dewis un hoff air, 'dwysbectolheigaidd' fyddai hwnnw, sef gair rhyfeddol y bardd Elerydd i ddisgrifio rhywun sy'n 'ddwys', 'sbectolog' ac yn 'ysgolheigaidd'.
Beti George, darlledwr (Siandifang)
Mae siandifang yn ddisgrifiad teg o'r stydi.
Dan Snow, hanesydd (Bach)
Fy hoff air yw 'bach' achos dyna beth oedd Nain yn ein galw ni pan oedden ni'n fabis. Mae'n fy atgoffa o deimlo'n ddiogel ac yn glyd.
Dafydd Iwan, canwr a chyfansoddwr (Preswylio / Preswylfa / Preswyliwr)
Image copyright S4C
Efallai fod peth o'r hud wedi ei chwalu gan y stori am un o weithwyr Atomfa Môn a enillodd ddigon o bres i godi tŷ newydd a'i enwi yn 'Preswylfa', ond un o fy hoff arwyddion cyhoeddus preifat yw'r un tu allan i westy ger Llanrug: "Agored i'r di-breswyl". Da 'di'r iaith.
Aled Hughes, cyflwynydd (Pendwmpian)
Gair sydd yn cyfleu yn berffaith y syniad o fod wedi blino rhywfaint. Wedi blino, ond dim wedi blino digon i gysgu. Chwip o air da.
Gwilym Owen, darlledwr a cholofnydd (Colbio)
Mae'n golygu rhoi curfa iawn i rywun - yn enwedig rhoi 'colbiad i'r sefydliad'. Dyna dwi'n mwynhau ei wneud mewn bywyd!
Osian Williams, cerddor (Simsan)
Pan o'n i'n fach o'n i'n arfer crio chwerthin ar y gair yma a dwi ddim yn siŵr pam! Felly pan dwi'n clywed y gair yma 'wan dwi dal yn ca'l rhyw wên fach efo fi'n hun.
Kate Humble, cyflwynydd (Hiraeth)
Mae gen i arwydd gyda'r gair 'hiraeth' yn hongian wrth fy nesg. 'Dyw e ddim yn cyfieithu'n dda iawn i'r Saesneg. Dyw longing neu homesickness ddim yn cyfleu'r emosiwn rhyw ffordd.
Ryland Teifi, actor a cherddor (Awen)
Pan fi'n sgwennu caneuon ac yn cael hwyl arni mae fel bod rhywbeth hudolus yn digwydd.
Gareth yr orangutan (Sglodion)
Image copyright S4C
Dwi'n licio chips, ma' chips yn un o'n hoff fwyd i. Mae o'n mynd efo pob dim, a mae o'n lot gwell na reis neu salad. Felly, fy hoff air Cymraeg i ydi sglodion, achos ma chips yn air Saesneg.
Hefyd o ddiddordeb:
Tudur Owen, comedïwr a chyflwynydd (Ymylol)
Oherwydd dio ddim yn y canol ac mae 'na lol ynddo!
Eleri Siôn, cyflwynydd (Slebetsh)
Mae'n air onomatopeaidd ac rwy'n dwli ar y geirie hynny! Mae'n air o'n i fel teulu yn defnyddio ar y fferm yn Neuaddlwyd lle ges i'n magu, ac roedd 'na lot o slebetsh o'n cwmpas ni yn tyfu lan! (Mae'n air tafodieithol am fwd).
Bryn Fôn, actor a chanwr (Drybola)
Drybola. Am ei fod yn swnio fel ei ystyr! 'Roedd y lle yn drybola!' sef yn llanast llwyr.
Hywel Gwynfryn, darlledwr ac awdur (Bondibethma)
Os ydach chi wedi clywed y gair o'r blaen, yna mae'n rhaid eich bod chi'n gwrando ar y rhaglen bop Gymraeg gynta' ar y radio 'Helo Sut Da Chi' ar fore Sadwrn ym 1968. Fe ges i hwyl garw yn cyflwyno'r rhaglen ac fe fathwyd y gair 'bondibethma' i gyfleu y teimlad o foddhad pur - teimlad bondibethma.
Siân Harries, comedïwr (Pendramwnwgl a Bolgi)
Pendramwnwgl - oherwydd bod e'n llythrennol yn swnio fel rhywun yn cwympo lawr staer, a bolgi - achos bod e hefyd mor llythrennol - rhywun sy'n byta cymaint ma' ganddyn nhw bola fel ci. Does na ddim cyfwerth yn Saesneg.
Siw Hughes, actores (Simsan)
Mae'n air melodig iawn ac yn cyfleu'r ystyr yn berffaith...
Gwyn Llewelyn, darlledwr (Gobaith)
'Gobaith', am fod ei ddirfawr angen rhag digalonni'n llwyr.
Alex Humphreys, newyddiadurwraig a chyflwynydd Ffeil (Sothach)
Yn bennaf, oherwydd dwi'n cofio roedd dad wastad yn dweud: "Ti ddim yn bwyta mwy o sothach, Alex!" a dwi'n cofio hoffi sut oedd y gair yn swnio. Hefyd, pan o'n i'n ysgol gynradd, ces i'r cyfle i fod yn extra mewn perfformiad o'r sioe 'Sothach a Sglyfath' yn Theatr Clwyd - y tro cyntaf i mi gael blas o berfformio ar lwyfan proffesiynol. Felly mae'r gair yn dod a sawl atgof yn ôl atai.
Derek Brockway, cyflwynydd tywydd (Bendigedig)
Dwi wrth fy modd pan dwi'n cael cyfle i ddefnyddio'r gair yma yn y bwletinau tywydd. Bendigedig - mae'n air sy'n swnio mor hyfryd.
Shân Cothi, cyflwynydd (Pendwmpian)
Mae'n disgrifio'r weithred yn berffaith. A mae sain y gair mor neis i'w ddweud. I ddweud y gwir, tasech chi'n ei ddweud digon aml, siŵr fasech yn cysgu mewn chwinciad.
Tweli Griffiths, newyddiadurwr (Tangnefedd)
Tangnefedd - mae'n addas ar gyfer gymaint o wahanol achlysuron.
Manon Rogers, o griw rhaglen Tudur Owen ar BBC Radio Cymru (Machlud)
Pwy sydd ddim yn hoffi'r adeg yma o'r dydd?
Korean Billy, seren YouTube (Cwtsh)
Image copyright Korean Billy
Fy hoff air Cymraeg yw 'cwtsh'. Mae'n creu delwedd hyfryd o bobl Cymru'n cofleidio ei gilydd. Ha ha!
Morfudd Hughes, actores (Ffurfafen)
Image copyright Getty Images
Ffurfafen - dwi mor hoff o sŵn y gair yn ogystal â'r darlun mae o'n 'i gyfleu.
Sharon Roberts, actores (Lapswchan)
Gair hollol stiwpid de! (Mae'n golygu 'smooch' yn Saesneg)
Richard Simcott, ieithydd (Draenog)
Mae draenogod yn anifeiliaid braf iawn a dwi'n hoffi'r gân 'Draenog Marw ar y Ffordd.'
Russell Grant, sêr-ddewin (Cariad)
Rwy' wedi dwli ar y gair 'cariad' erioed - ac mae'n siŵr mai dyna fydd ffefryn llawer o bobl. Y gair Cymraeg arall rwy'n ei hoffi yw 'bendigedig'.
Beth yw eich hoff air Cymraeg chi? Anfonwch eich hoff air at BBC Cymru Fyw a chofiwch nodi'r rheswm pam.


description: Yr heddlu'n dweud bod "pryder cynyddol" am ddynes 19 oed o Benrhyn Gŵyr sydd wedi bod ar goll ers gyrru yn y tywydd garw ddydd Iau.

title: 'Pryder cynyddol' am ddynes wnaeth yrru allan yn yr eira


description: Chi ddim yn gweld 'na bob dydd!

title: Deg delwedd annisgwyl o Gymru yn yr eira


description: Heddlu Dyfed Powys yn cadarnhau fod bachgen 16 oed wedi ei arestio ar amheuaeth o lofruddiaeth yn dilyn digwyddiad yn Sir Gâr.

title: Arestio bachgen 16 oed ar amheuaeth o lofruddiaeth


description: Gyda'r tywydd garw yn taro Cymru, Rhian Haf sy'n egluro beth mae rhybudd coch yn ei olygu, a sut mae disgwyl i'r tywydd ddatblygu trwy gydol ddydd Iau.

title: Rhian Haf: 'Peidiwch teithio os nad oes gwir angen'


description: Cyn-Miss Cymru yn trafod ei phrofiad o gael ei stelcio ar Facebook

title: Sara Manchipp: Effaith bersonol stelcian ar-lein

maintext:
Image copyright S4C
Mewn achos llys diweddar cafodd gŵr 25 oed ei ddedfrydu i garchar am ddwy flynedd a hanner am stelcio cyn-Miss Cymru, Sara Manchipp, a merched eraill ar wefan Facebook.
Ar raglen Aled Hughes ar BBC Radio Cymru ddydd Llun, 12 Mawrth, fe ddisgrifiodd Sara yr effaith brawychus gafodd y weithred ar ei bywyd.
'Codi corff y ci o'r ddaear'
Ges i negeseuon ar Facebook. Doedd dim llun ar y cyfrif, dim ond enw, a'r negeseuon mwyaf erchyll.
I ddechrau, o'n i'n meddwl fod e'n jôc, neu spam, ac er bod fi'n ypset, ar ôl y neges gyntaf 'na blocies i fe, ac anghofies i amdano fe.
Wedyn yn y prynhawn ges i neges o gyfrif arall, eto heb lun, ond y tro yma, roedd y negeseuon yn fwy personol ac wedi'u anelu'n fwy pendant tuag ataf i.
Roedd yn sôn am fy nghi bach o'dd newydd farw jest cyn y Nadolig yn 2017... ac yn dweud fod e'n mynd i godi ei chorff hi o'r ddaear... pethe' really erchyll a phersonol fel 'na.
Wedyn fydde fe'n mynd ymlaen i ddweud pethe fel: "Fyddi di byth yn saff Sara, fyddai wastad yn watshio ti."
Oedd fy ffrindiau i gyd yn dweud cer i'r heddlu, a wnes i feddwl am wneud, ond wedyn feddyliais... beth allen nhw wneud? O'n i'n credu fydde fe jest yn gwastraffu'u hamser nhw.
O ddrwg i waeth
Ond y diwrnod wedyn, enw arall, eto dim llun ond gyda pethau oedd yn awgrymu fod e'n gwybod lle ro'n i'n byw, ac oedd e'n dechrau gwneud storis bach lan oedd yn sôn am y pethe oedd e'n mynd i wneud i mi.
Oedd e'n dechrau cynnwys gwybodaeth bersonol iawn. O'dd e'n gwbod pwy oedd hoff gymeriad Disney fi, sef Ariel y fôr-forwyn, ac yn dweud pethe fel: "Fydd angen ti fod yn fôr-forwyn ar ôl i mi daflu di i'r môr" a pethe fel 'na.
Wnaeth hyn really codi ofn arna'i. Oedd e'n gwybod lle o'n i'n byw a pethau amdanaf i doedd dim modd iddo wybod.
'Symud mas o'r tŷ'
Es i i'r heddlu, ac o'n nhw'n ffantastig. Ar ôl cyfnod arall o negeseuon yn dod noson ar ôl noson, wnaeth yr heddlu benderfynu fod hi ddim yn saff i mi fod yn y tŷ gan fod dim syniad gyda neb pwy oedd e.
Allai wedi bod yn byw drws nesa. Alle fe fod yn ffrind... unrhywun.
Symudais i mas o'r tŷ a mynd i fyw gyda Mam. Rhoiodd yr heddlu panic alarm yn y tŷ a ges i rape alarm i gario gyda fi drwy'r amser.
Creu ofn
Dyma oedd y peth caletaf. Ddim yn teimlo'n saff hyd yn oed yn y tŷ. Roedd Mamgu'n gorfod dod lawr i dynnu'r llenni pan oedd hi'n tywyllu gan fod gormod o ofn gyda fi fynd i'r ffenest rhag ofn fod e mas 'na.
O'n i'n cysgu gyda pob golau arno, a gyda'r teledu 'mlaen. Ond y peth gwaethaf oedd bod fi ddim yn gwybod pwy i trustio.
Fi'n gwybod fod e'n swnio'n wael ond o'n i ddim hyd yn oed yn gallu trustio ffrindiau fi oedd yn ddynion.
Pob tro fyddai dyn yn dod lan ataf i oedden i'n gofyn i'n hun: "Ife ti yw e?"
Image caption Sara wrth ei gwaith yn hyrwyddo gwahanol ymgyrchoedd a digwyddiadau
Ges i wared â Facebook am gwpwl o fisoedd, ac ro'n i'n teimlo'n well am sbel achos stopiodd y negeseuon.
Ond oherwydd bod fi'n gweithio ym myd promotions, o'n i'n colli mas ar waith. Felly es i nôl ar Facebook gyda enw hollol wahanol... doedd ffrindie fi ddim hyd yn oed yn gallu ffeinjio fi.
Dau ddiwrnod ar ôl i mi gael y cyfrif newydd, dechreuodd y negeseuon eto.
Gwbod ei stwff!
Doedd e ddim yn dwp achos yn ôl yr heddlu oedd e'n gwybod sut i wneud gwahanol gyfrifon a chuddio'i IP address, fel bod hi bron yn amhosib i'w ffeinjio. Ond yn y diwedd, roedd yr heddlu'n fwy clyfar nag e!
Ar ôl iddo gael ei arestio, ffeinjies i mas fod e'n gwneud job oedd yn ymwneud â chyfrifiaduron, ac wedi bod yn stelcian 17 o ferched eraill ar yr un pryd â fi.
Y cysylltiad?
Ddaeth yn glir yn weddol gloi sut wnaeth y boi ddewis fi fel un o'i ddioddefwyr.
Pan ddwedoddd yr heddlu beth oedd enw'r boi, doedden ni ddim yn ei nabod, ond pan wnes i Googlo'i enw, weles i ei lun a lynces i nghalon!
Roedd y bachgen yma'n arfer dod mewn i'r siop Subway lle ro'n i'n gweithio. O'n i'n teimlo'n sick!
Ceisio bod yn garedig
O'n i'n cofio fe'n iawn. O'n i wastad yn gwneud ymdrech i siarad ag e, achos pan oedd e'n dod mewn, oedd e wastad yn dawel a shei.
Pan oedd e'n siarad â fi, roedd e byth yn edrych i fy llygaid, oedd e bach yn od o feddwl nôl.
Ond do'n i ddim yn gallu dychmygu beth oedden i wedi gwneud i ypsetio fe ddigon iddo fe wneud hyn i bywyd fi!
Gwybodaeth ar blât
Yn y Llys, wnes i gyfarfod â rhai o'r merched eraill oedd e wedi stelcian ac roedd un yn gweithio mewn siop tebyg yn Hereford ac roedd pawb ond fi yn dod o Hereford, lle roedd e'n byw. Dim ond fi oedd e wedi dewis o'r tu fas.
Roedd e wedi cael ein henwau o'r bathodynau oedden ni'n gwisgo yn y gwaith a dyna sut wnaeth e ffeinjio ni ar y we!
Pam?
Y reswm oedd e'n gwneud hyn mae'n debyg oedd oherwydd bod e'n dioddef o anxiety a depression, a roedd e'n genfigennus bod ni gyd yn edrych mor hapus, felly roedd e am i ni deimlo mor isel â roedd e'n teimlo.
Ond i unrhywun sy'n cael ei boeni fel hyn, peidiwch ag anwybyddu'r peth. Ewch at yr heddlu'n syth. Does neb yn haeddu cael eu trin fel hyn.
Mae llais 'da chi, a bydd pobl yn gwrando. Defnyddiwch fe er mwyn stopio pobl fel hyn rhag dinistrio bywydau pobl eraill hefyd.
Un peth oedd e'n cyhuddo fi o fod yn ei negeseuon oedd "spineless". Felly yn y Llys, edrychodd e arna'i a gwenu. Wnes i edrych yn ei lygaid, chwerthin a fflicio nghwallt i.
"Who's spineless now?!"


description: Rhoddodd aren newydd 'fywyd newydd' a'r cyfle i fod yn fam i Danielle Thomas

title: 'Byw bywyd i'r eithaf' gydag aren newydd

maintext:
Image copyright Danielle Thomas Image caption "Rydyn ni wedi bod mor lwcus i gael Gethin, sy'n hogyn bach iach a hapus," meddai Danielle Thomas
I un fam o'r gogledd, roedd cael trawsblaniad aren yn ferch fach yn obaith, ond dydy penderfyniadau mawr bywyd ddim wedi bod yn fêl i gyd ers hynny.
Ar Ddiwrnod Aren y Byd 2018, dyma stori Danielle Thomas o Langefni, Ynys Môn.
"Y rhwystr mwyaf yn sicr oedd y cyfyng gyngor os fyswn i'n gallu cael fy mhlentyn fy hun neu beidio oherwydd y risgiau sydd ynghlwm â thrawsblaniad, a'r effeithiau hirdymor o hynny," meddai Danielle Thomas, sy'n wreiddiol o Wrecsam, ond sydd bellach wedi ymgartrefu gyda'i gŵr yn Llangefni.
Mae cael plentyn yn rhywbeth y mae hi wedi bod eisiau erioed, ac roedd hi'n ffyddiog y byddai hi'n gallu cael babi er gwaethaf y trawsblaniad.
"Er hynny, pan wnaeth fy ngŵr a minnau benderfynu dechrau teulu ryw bedair blynedd yn ôl, fe wnaeth meddyg ar y pryd ddweud na ddylen i gael babi o gwbl oherwydd bod lefel creatinine yn rhy uchel - sy'n dynodi pa mor dda mae'r aren yn gweithio.
"Roedd o'n gadarn iawn ei farn oherwydd byddai'n ormod o risg ar fy aren i gael babi yn tyfu yn fy nghroth, a byddai'r hormonau yn achosi pwysedd gwaed uchel," meddai.
Aeth cyfnod heibio wedyn lle wnaeth Danielle Thomas a Steffan, ei gŵr, ymchwilio i fabwysiadu plentyn.
"Roedd tua chwe mis wedi mynd heibio, pan wnaethon ni gwrdd â meddyg arall, a chefais apwyntiad hirfaith gydag o wrth iddo drafod fy iechyd," meddai.
"Wnaeth o weld yn y nodiadau ein bod yn bwriadu mabwysiadu, a holi pam - a phan ddysgodd o am y rheswm, wnaeth o ddweud bod o'n anghytuno, a bod o'n meddwl y byddai beichiogrwydd yn hollol bosib i ni!"
Aeth cyfnod o flwyddyn heibio, meddai, gyda newid yn ei meddyginiaeth yn ogystal â cheisio cadw'n heini er mwyn gwella ei hiechyd yn gyffredinol cyn iddi feichiogi.
"Trwy gydol y beichiogrwydd, cefais ofal cyson, gyda phrofion gwaed wythnosol, a dros 12 sgan er mwyn gwneud yn siŵr bod y babi'n tyfu ac yn datblygu.
Image copyright Danielle Thomas Image caption Danielle yn feichiog gyda'i mab, Gethin: "Mae'n annhebygol iawn y gwnawn ni fynd trwy hyn eto."
"Mae'n annhebygol iawn y gwnawn ni fynd trwy hyn eto. Yn un peth rydyn ni wedi bod mor lwcus i gael Gethin, sy'n hogyn bach iach a hapus. Ond mae fy iechyd yn gwella'n araf bach ar ôl y beichiogrwydd a'r geni."
Bywyd o'r newydd i ferch fach
Ar ôl cael ei geni gyda Congentital Nephrotic Syndrome doedd arennau Danielle Thomas yn gweithio'n iawn.
"Roedd y ddwy aren wedi methu pan gefais fy ngeni," meddai.
"Pan oeddwn i'n naw mis, ac wedi tyfu ychydig, tynnwyd fy aren chwith, oherwydd nad oedd yn gweithio o gwbl. A dim ond 13% o'r aren arall oedd yn gweithio.
"Tan oeddwn i'n saith oed, roedd fy unig aren yn ceisio gweithio gyda chymorth dialysis tan i mi gael fy nhrawsblaniad ar y 18 Ionawr, 1996."
Roedd yn gyfnod o gyffro iddi hi fel merch fach, oherwydd roedd hi'n gwybod y byddai'n rhoi bywyd ac egni o'r newydd iddi.
"Dw i mor ffodus o gael monitro agos iawn a gofal iechyd rhagorol gan y Gwasanaeth Iechyd, o'r cychwyn cyntaf," meddai.
"Mae'n rhaid i mi gael profion gwaed rheolaidd ac apwyntiadau i wirio fy iechyd a heblaw am yr haint wrin sydd fel arfer yn digwydd bob ryw 18 mis sy'n golygu arhosiad byr i'r ysbyty i adfer, mae popeth wedi bod yn dda."
Image copyright Danielle Thomas
Byw bywyd i'r eithaf
Ar hyn o bryd, mae Danielle Thomas yn rhedeg cyfres o hanner marathon er mwyn codi arian i elusen ac i gadw'n heini.
"Triniaeth ydy trawsblaniad, nid iachâd llwyr. Er hynny, yn arferol, dylai aren gan roddwr bara hyd at 12 mlynedd, ond dyma fi, 22 mlynedd yn ddiweddarach, gyda'r aren yn parhau i fynd yn gryf," meddai Danielle Thomas.
"Rhaid byw bywyd i'r eithaf, bod yn bositif ac yn ddiolchgar. Mae mor bwysig i ofalu am eich hun a gyda thrawsblaniad, rhaid cadw mor heini â phosib er mwyn rhoi'r cyfle gorau i chi i fyw bywyd normal."
Stori: Llinos Dafydd


description: Cyngherddau gan Syr Bryn Terfel a Geraint Jarman, cystadleuaeth farddol a chynhyrchiad newydd o hen ffefryn ar raglen nos yr Eisteddfod.

title: Eisteddfod Caerdydd: Geraint Jarman a Bryn Terfel i berfformio


description: Difrod o Storm Emma yn atal y gwasanaethau brys rhag cyrraedd dyn yng Ngwynedd oedd dioddef o boenau i'w frest, a fu farw'n ddiweddarach.

title: Difrod storm yn atal achubwyr rhag cyrraedd dyn fu farw


description: Y BBC ar ddeall y bydd Cyngor Caerdydd yn gwneud cais swyddogol i gartrefu rhan o fusnes Channel 4 pan fydd yn ymestyn o Lundain.

title: Caerdydd am wneud cais i ddenu canolfan Channel 4

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Mae Channel 4 am symud 300 o staff i dair canolfan y tu allan i Lundain
Mae BBC Cymru ar ddeall y bydd Cyngor Caerdydd yn gwneud cais swyddogol i fod yn gartref i ran o fusnes Channel 4 pan fydd yn ymestyn o Lundain.
Mae llythyr gan arweinydd y cyngor i brif weithredwr y darlledwr yn cadarnhau y bydd yn gwneud cais i sicrhau un o dri chanolfan gynhyrchu.
Mae Channel 4 wedi cyhoeddi cynlluniau i symud 300 o staff a chreu tair canolfan y tu allan i Lundain.
Fe fyddan nhw hefyd yn cynyddu eu gwariant ar raglenni sy'n cael ei wneud y tu allan i'r ddinas.
'Cartref delfrydol'
Yn y llythyr, mae arweinydd Cyngor Caerdydd, Huw Thomas yn dweud y byddai Caerdydd "wrth ein bodd" yn dangos beth all y ddinas ei gynnig.
"Does gen i ddim amheuon am gymryd y cyfle yma i gadarnhau ein bwriad i wneud cais i sicrhau un o'r canolfannau creadigol newydd," meddai Mr Thomas yn ei lythyr at brif weithredwr y darlledwr, Alex Mahon.
Mae'n rhestru rhinweddau fel sector diwydiannau creadigol sy'n ffynnu, prisiau rhent isel a phoblogaeth sy'n cynyddu.
Wrth ymateb i ymgynghoriad ar ddyfodol Channel 4 yn haf 2017, dywedodd Llywodraeth Cymru wrth weinidogion yn San Steffan y byddai Caerdydd a'r cyffiniau yn gartref newydd "delfrydol" ar ei gyfer.
Bydd y darlledwr yn dechrau gwahodd dinasoedd i fynegi diddordeb yn y canolfannau newydd o fis Ebrill, gyda disgwyl penderfyniad ar eu lleoliad erbyn mis Medi.


description: Y sgiwraig Menna Fitzpatrick a'i thywysydd Jen Kehoe wedi ennill medal arian yng Ngemau Paralympaidd y Gaeaf.

title: Medal arian i Menna Fitzpatrick yn PyeongChang


authors:
Nia Thomas
Bbc Radio Cymru

description: Dynes o Fôn yn galw am godi ymwybyddiaeth o sepsis ar ôl i'w gŵr farw o'r afiechyd heb ddioddef o nifer o'r symptomau.

title: 'Lladdwr tawel': Galw am godi ymwybyddiaeth o sepsis

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Roedd Elfed Hughes yn ddyn iach cyn iddo gael sepsis
Bron i ddwy flynedd ers colli ei gŵr mae dynes o Langefni yn dweud bod angen codi ymwybyddiaeth am sepsis.
Bu farw gŵr Fflur Mai Hughes, Elfed, wythnosau'n unig ar ôl ymddeol, ac yntau'n ddyn 55 oed iach.
Dywedodd Mrs Hughes wrth raglen Manylu ei bod wedi cymryd "amser maith" i dderbyn na fyddai hi wedi gallu achub ei gwr.
"Os oedd y doctoriaid ddim yn gwybod be oedd yn mater hefo Elfed pa obaith oedd gen i?"
Mae achosion o sepsis wedi cynyddu 20% yng Nghymru, ond nifer y marwolaethau wedi gostwng - prawf meddai'r llywodraeth bod y gwasanaeth iechyd yn fwy ymwybodol o'r cyflwr.
Image caption Y sioc i Fflur a'i theulu oedd pa mor sydyn y gwnaeth iechyd ei gŵr ddirywio
Mae sepsis yn digwydd wrth i'r corff ymateb i haint, gyda'r ymateb hwnnw'n gallu niweidio organau'r unigolyn. I bob pwrpas mae'r corff yn ymosod ar ei hun.
Roedd Mr Hughes yn adnabyddus yn lleol fel un o gyfarwyddwyr cwmni adeiladu Huws Gray, ac mae Mrs Hughes wedi siarad am ei phrofiadau am y tro cyntaf gyda BBC Radio Cymru.
"Dwi wedi mynd dros y penwythnos yna - Ebrill 10, 2016 - filoedd o weithiau yn fy meddwl a meddwl be' fasa rhywun wedi ei 'neud yn wahanol, ac wedi teimlo euogrwydd mawr am fisoedd a misoedd wedyn.
"A ma' hi wedi cymryd amser maith i ddygymod â'r ffaith na faswn i ddim wedi gallu gwneud dim byd o gwbl i helpu neu i achub Elfed."
'Pa obaith oedd gen i?'
"Os oedd y doctoriaid ddim yn gwybod be oedd yn mater hefo Elfed pa obaith oedd gen i?
"Maen nhw'n ei alw fo yn silent killer am reswm oherwydd nad oes 'na lawer o symptomau, a hynny o symptomau sydd yna doeddan nhw ddim gan Elfed."
Mae nifer yr achosion o sepsis mewn ysbytai yng Nghymru wedi cynyddu 20% yn ystod y chwe blynedd hyd at ddiwedd Mawrth 2017.
Ond law yn llaw â hynny mae nifer y marwolaethau o sepsis mewn ysbytai wedi gostwng 13% dros yr un cyfnod.
Pan gafodd Mr Hughes ei daro'n wael roedd meddygon Ysbyty Gwynedd o'r farn bod ei gorff yn brin o ddŵr, ac aeth yn ôl adref.
Gwaethygu wnaeth ei gyflwr dros yr oriau nesaf, ond roedd achos ei salwch yn dal yn ddirgelwch.
Cafodd nifer o brofion ac archwiliadau yn Ysbyty Gwynedd cyn i feddygon benderfynu ei fod angen llawdriniaeth.
Dywedodd Mrs Hughes: "Mi oeddwn i hefo to tan tua 10 neu 11 o'r gloch y nos pan oedd o'n mynd i'r theatr - a mi roedd o yn dal mor hwyliog ag yr oedd o.
"Ac o fewn ychydig wedyn mi oedd o wedi cael y small bowel volvulus, wedi cael sepsis ac wedi mynd i septic sioc a'i organau fo'n methu.
"Erbyn y bore Llun mi oedd o'n wael iawn iawn."
Y sioc fwyaf
Dros dair wythnos a hanner cafodd bum llawdriniaeth cyn colli'r frwydr.
Dywedodd Mrs Hughes mai'r sioc fwyaf oedd "sydynrwydd y peth, bod rhywun yn gallu mynd o fod yn holliach i fod wedi colli'r person yna mewn tair wythnos a hanner".
Image caption Problem fawr yw gallu cleifion i wrthsefyll cyffuriau gwrthfiotig, yn ôl Dr Dafydd Williams
Meddyg yn adran gofal brys Ysbyty Gwynedd ydy Dr Dafydd Williams, sy'n gweithio ar brosiect i Fwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr i wella ymateb i achosion o sepsis a gostwng nifer y marwolaethau.
"Mae o'n sialens, ac o safbwynt y gwasanaeth iechyd ym Mhrydain, mae 'na ystadegau sy'n awgrymu eich bod chi'n bum gwaith yn fwy tebygol o farw ar ôl diagnosis o sepsis nac ydach chi o farw o ddiagnosis o strôc neu drawiad ar y galon...
"Hefyd o safbwynt gwrthsefyll cyffuriau gwrthfiotig - mae hyn yn broblem enfawr i'r byd, sydd yn fy marn i llawer pwysicach na Trump na Brexit na dim byd arall.
"Pan fyddwn ni'n rhedeg allan o antibiotics mi fyddan ni mewn trwbwl fel byd."
'Cofio'r person arbennig'
Mae Mrs Hughes yn awyddus i godi ymwybyddiaeth o sepsis ac mae'n dosbarthu taflenni gwybodaeth.
"Mae'n bwysig nad ydan ni'n cofio Elfed oherwydd afiechyd a sepsis a bod ni fel teulu yn ei gofio fo am y person arbennig oedd o a mor ffeind oedd o.
"Mae'n bwysig ein bod ni'n codi ymwybyddiaeth ond hefyd bod ni ddim yn anghofio cofio amdano fo am bwy oedd o."
Image caption Mae ystadegau'n dangos fod unigolyn yn fwy tebygol o farw o sepsis na thrawiad ar y galon neu strôc
Yn ôl Llywodraeth Cymru mae'r ystadegau'n profi fod y gwasanaeth iechyd yn fwy ymwybodol o sepsis a bod ymdrechion i'w drin yn fwy effeithiol.
Dywedodd llefarydd: "Mae ymdrechion Cymru i atal, adnabod a thrin sepsis yn gynnar wedi ennill cydnabyddiaeth ryngwladol.
"Ni oedd y wlad gyntaf yn y byd i gyflwyno system i sicrhau bod cleifion sy'n ymddangos eu bod yn dirywio yn cael eu huwch gyfeirio yn sydyn, ac mae'r ffigyrau diweddaraf yn awgrymu bod nifer y marwolaethau sy'n gysylltiedig â sepsis wedi gostwng."
Manylu: Radio Cymru 12:30 ar 1 Mawrth a 16:00 ar 4 Mawrth ac ar gael ar yr I player radio o 0600 bore Iau 1 Mawrth.


description: Teyrnged teulu i ddynes 54 oed o ardal Sanclêr gafodd ei darganfod yn farw ar fferm.

title: Marwolaeth Sanclêr: Teyrnged teulu i Fiona Scourfield


description: Y llywodraeth yn enwi 10 cwmni yng Nghymru sydd wedi cael cyfanswm o £87,000 mewn dirwyon am beidio â thalu digon o gyflog i'w gweithwyr.

title: Enwi cwmnïau yng Nghymru oedd heb dalu'r isafswm cyflog


description: Menna Fitzpatrick a'i thywysydd yn gorffen yn y trydydd safle yn y ras sgïo Super-G yn y Gemau Paralympaidd y Gaeaf yn Ne Korea.

title: Medal efydd i Gymraes yn Pyeongchang


description: Ar raglen Manylu, mae mam i ddyn ifanc sydd ag awtistiaeth yn galw am newid yn y ddarpariaeth er mwyn lleihau'r straen y mae newid yn ei achosi.

title: Mam yn galw am newidiadau sylfaenol i ofal awtistiaeth


description: Rhybudd melyn am eira wedi'i gyhoeddi ar gyfer rhannau mawr o Gymru, lai nag wythnos wedi'r tywydd difrifol.

title: Rhybudd arall am eira i rannau mawr o Gymru


description: 20 o ddiffoddwyr yn ymateb i dân mewn adeilad hanesyddol yng Nghaerfyrddin.

title: Tân difrifol mewn hen wyrcws yng Nghaerfyrddin


description: Gyda disgyblion yn sownd yn eu gwersyll ym Mae Caerdydd, a degau o eisteddfodau wedi'u canslo, mae'r tywydd wedi achosi cryn dipyn o drafferth i'r Urdd.

title: Tywydd garw'n taro Urdd Gobaith Cymru


description: Hên fatresi a bwndeli o wastraff ty ar dân mewn canolfan yn Sandycroft ar Lannau Dyfrdwy ers nos Wener.

title: Tân mewn canolfan ailgylchu yn Sir y Fflint


description: Adroddiad yn nodi trafferthion staffio yn adran gwasanaethau plant Powys er bod gwelliannau wedi digwydd yno wedi methiannau mewn adroddiad blaenorol.

title: Salwch staff gwasanaethau plant


description: Carwyn Jones yn dweud nad oes penderfyniad wedi'i wneud eto ar drydaneiddio rhan o'r rheilffordd fydd yn rhan o Fetro De Cymru.

title: 'Dim penderfyniad' ar drydaneiddio rhan o Fetro De Cymru


description: Yr actor Rhodri Meilir yn ennill gwobr theatr mewn seremoni arbennig ym Manceinion.

title: Rhodri Meilir yn ennill gwobr theatr ym Manceinion

maintext:
Image copyright Trydar@MTAwards Image caption Rhodri Meilir yn ennill y wobr am ei ran yn How My Light is Spent
Enillodd yr actor Rhodri Meilir y wobr am y perfformiad gorau mewn cynhyrchiad stiwdio yng Ngwobrau Theatr Manceinion nos Wener.
Cafodd ei wobrwyo am ei ran yn How My Light Is Spent sef drama ddoniol a gobeithiol am unigrwydd, dyheu a'r profiad o gael eich gadael ar ôl.
Y rhai eraill a enwebwyd yn y categori oedd Lucy Jane Parkinson (Joan), Keisha Thompson (Man On The Moon) ac Alex Walton (From Ibiza to the Norfolk Broads).
Mae'r gwobrau yn anrhydeddu actorion a chynhyrchiadau a gafodd eu gweld ym Manceinion yn 2017.
Daw Rhodri Meilir yn wreiddiol o'r Wyddgrug ac mae e'n wyneb adnabyddus ar S4C gan iddo actio yn Y Pris, Caerdydd, Teulu, Tipyn o Stâd, Cyw , Byw Celwydd a Y Gwyll.
Fe hefyd oedd Trefor yn Gwlad yr Astra Gwyn ac ef oedd y Rapsgaliwn gwreiddiol.


description: Cynghorydd ar Ynys Môn wedi dweud bod y diffyg dŵr yn sgil y tywydd oer dros y penwythnos yn "ddifrifol iawn".

title: Diffyg dŵr yn y gogledd yn 'ddifrifol iawn'


description: Cynllun newydd yn argymell eithrio pobl ifanc sy'n gadael gofal yn Sir Gâr rhag talu treth nes eu bod yn 25 oed.

title: Dim treth i bobl ifanc sy'n gadael gofal yn Sir Gâr

maintext:
Image copyright Getty Images
Fydd hi ddim yn ofynnol i bobl ifanc sy'n gadael gofal yn Sir Gaerfyrddin dalu treth y cyngor nes eu bod yn 25 oed os bydd cynllun newydd yn dod i rym.
Fe fyddai'r cynllun, ar hyn o bryd, yn effeithio ar 80 o bobl ac yn costio £6,000 y flwyddyn i'r awdurdod lleol.
Bydd y cyngor llawn yn penderfynu a ddylid rhoi sêl bendith i'r cynllun.
Fis Hydref y llynedd, Caerdydd oedd yr ail gyngor i benderfynu na ddylai pobl ifanc sy'n gadael gofal dalu treth y cyngor nes eu bod yn 21.
Roedd Cyngor Torfaen eisoes wedi penderfynu gwneud hynny.
'Rhaid dangos cydymdeimlad'
Dywedodd y Cynghorydd Glynog Davies y dylai cefnogaeth y cyngor barhau i bobl ifanc wedi iddynt adael gwasanaeth gofal yr awdurdod lleol.
Ychwanegodd: "Mae mynd mas i'r byd go iawn yn anodd ac mae nifer o'r rhai sy'n gadael gofal yn cael trafferth gyda hynny ac felly dylai eu heithrio rhag talu treth fod o help iddyn nhw.
"Mae'n plant ni yn dod adre weithiau i gael cyngor. Rhaid i ni ddangos yr un cydymdeimlad tuag at y rhai sy'n gadael gofal."
Ar hyn o bryd mae pob cyngor yn Yr Alban yn eithrio y rhai sy'n gadael gofal rhag talu treth ac mae 33 cyngor yn Lloegr yn gwneud hynny.
Mae'r cynllun yn cael cefnogaeth Comisiynydd Plant Cymru, Sally Holland.


description: Cymwysterau Cymru'n dweud bod rhwystrau ymarferol yn atal byrddau arholi rhag cynnig cwrs TGAU Seicoleg arbennig ar gyfer Cymru.

title: 'Dim digon o alw' am gwrs TGAU Seicoleg arbennig i Gymru