description: Mam a merch yn trafod eu perthynas a bod yn greadigol

title: Yr ifanc a ŵyr: Doreen Lewis a Caryl Lewis

maintext:
Yn ddiweddarach eleni, mae'r gantores canu gwlad enwog o Geredigion, Doreen Lewis yn rhyddhau ei hunangofiant 'Merch o'r Wlad'.
Yma, mae hi a'i merch, yr awdures Caryl Lewis, sy'n enwog am nofelau fel Martha Jac a Sianco, Y Bwthyn a llyfrau plant, yn trafod perthynas mam a merch, bod yn greadigol, bywyd prysur a phlentyndod hapus.
Doreen Lewis: "Mae Caryl yn gallu ymestyn mas at bobl, a mae'n gallu cyffwrdd ynddyn nhw."
Image copyright Doreen Lewis Image caption Doreen Lewis - 'Brenhines canu gwlad Cymru'
Cafodd Caryl a'i brawd Gwyndaf eu magu yn y dre, yn Aberaeron, ddim ar ffarm. O'n i a'r gŵr yn blant ffarm, ond pan briodon ni fe symudon ni i fyw i Sgwâr Alban yn Aberaeron. O'n i'n bobl y wlad yn y dre!
Roedd y Ca' Sgwâr tu fla'n y tŷ, oedd Gwyndaf y mab wrth ei fodd yn cael chware ffwtbol! Roedd yn lle cyfleus i fagu plant, r'on nhw'n cael mynd i bob man a gwneud pob peth.
Cafodd Caryl fagwraeth syml, bywyd ysgol, mynd i'r Urdd ac i'r eglwys yn Aberaeron, chwarae'r piano ac yn y blaen.
Achos mod i'n canu, o'n i mas bob penwythnos yn perfformio, felly oedd y plant yn mynd wedyn i'r ffermydd at eu Mam-gu a Thad-cu - naill ai at fy mam a nhad i, neu at fy nhad a mam yng nghyfraith. Felly bob penwythnos o'n nhw ma's yn y wlad.
Oedd Caryl yn ferch dawel iawn, doedd hi byth yn un o'r plant oedd yn y rheng flaen, ond o'n i'n gwybod ei bod hi'n gwylio popeth ac yn sylwi ar bopeth hefyd.
Pan mae hi'n cyhoeddi llyfr newydd mae hi'n gyffro i gyd, a wi'n falch bod y cyffro yna gyda hi
Pan oedd y plant yn henach, oedden nhw'n dod gyda fi i lefydd pan o'n i'n canu, ac oedd y ddau yn cael eistedd yn y green rooms gefn llwyfan. O'dd Caryl yn gwrando a gwylio ar lot o wahanol bobl, mae 'na bobl ecsentrig yn y byd 'ma a ti'n dod ar eu traws nhw tu nôl y llwyfannau 'ma!
Felly o'dd Caryl wedi gweld amrywiaeth o bobl o bob cefndir pan oedd hi'n tyfu lan, a dwi'n credu bod hwnna nawr yn dangos yn ei gwaith hi.
Dwi'n falch iawn bod Caryl yn greadigol. Fi wastad yn meddwl bod e'n neis, pan mae rhywbeth gen ti sy'n fyd arall i fynd iddo. O'n i wastad yn gobeithio bydde un o'r plant â rhywbeth fel 'na gyda nhw, a dwi'n gobeithio y bydd rhai o'r wyrion hefyd.
Unwaith dwi'n mynd ar y llwyfan i ganu, allai anghofio am unrhyw beth sy'n fy mlino i cyn mynd ar y llwyfan. Pan dwi'n perfformio, mae e wedi mynd. A wi'n gwbod bod Caryl yr un fath. Unwaith ei bod hi ym myd ei llyfrau, mae hi mewn byd arall.
'Perthynas agos'
Mae gyda ni berthynas agos fel mam a merch. Mae Caryl yn dangos ei llyfre i fi cyn eu cyhoeddi, mae hi yr un mor falch o'r rhai diweddara' y mae hi wedi eu cyhoeddi ag odd hi gyda'r rhai cynta'.
Pan mae hi'n cyhoeddi llyfr newydd mae hi'n gyffro i gyd, a wi'n falch bod y cyffro yna gyda hi.
Fel 'na o'n i ar ôl ysgrifennu cân. Os o'n i'n sgwennu'n hwyr y nos, o'n i mor gyffrous ambiti'r gân, o'n i'n dihuno'r plant ac yn canu iddyn nhw ar y landing am hanner nos! Mae 'di cael y math 'na o fagwraeth.
I fi roedd y canu yn rhywbeth oedd yn rhaid i fi ei 'neud. Oedd 'na rhywbeth yndda i. Ers pan o'n i'n blentyn tair neu bedair oed yn y capel.
Wi'n cofio mynd yn blentyn bach i Neuadd Felinfach a gweld y ddrama bentref, a gweld y cymeriadau lleol ar y llwyfan, dwi'n cofio meddwl 'dwi mo'yn neud rhywbeth ar y llwyfan fel rhein' - o'n i'n eu hedmygu nhw yn fawr iawn.
'Dwi wedi cael canu fy nghân'
Wnes i fy record gynta' pan o'n i'n 16 oed gyda label Cambrian, o'dd Mary Hopkin 'di recordio gyda nhw, ac oedd contacts gyda nhw ym mhob man.
O'n nhw moy'n i fi fynd ymhellach, ges i gynnig i fynd bant i ganu ac i newid fy enw, ond wnes i ddim ei gymryd e.
Image caption Recordiodd Doreen Davies ei record gyntaf i label Cambrian yn 1969, a hithau'n dal yn ddisgybl yn Ysgol Uwchradd Aberaeron
Wi'n meddwl ambell waith, what if? Ond wedyn, a fydde teulu ac wyrion 'da fi nawr?
Pan ti'n 15 neu 16 oed, mae pobl yn dod ato ti yn dweud 'ni mo'yn i ti newid dy ddelwedd, a newid dy enw', beth wyt ti'n neud? O'n i ddim 'di gweld lot o'r byd a ddim yn deall lot ambiti'r byd, roedd yn codi ofan arna i.
Edrychodd Cymru ar fy ôl i a dwi 'di bod yn lwcus. Dwi 'di cael y ddau fyd, dwi wedi cael canu fy nghân, a dyna beth o'n i mo'yn.
Caryl Lewis: "Roedd Mam yn 'role model' modern iawn."
Image caption Enillodd Caryl Lewis deitl Llyfr y Flwyddyn am yr eildro yn 2016 am ei nofel Y Bwthyn. Enillodd yn 2005 am ei nofel Martha, Jac a Sianco.
Mae Mam yn berson cynnes iawn, roedd hi wastad yn llawn syniadau, wnes i erioed ddefnyddio'r gair bored yn tyfu lan, oedd wastad rhyw brosiect mlaen 'da hi.
O'dd fy mhlentyndod yn gyfnod hapus iawn ac yn ddiddorol.
O'n i'n mynd gyda Mam lot pan oedd hi'n canu. Wi'n credu bod eistedd tu nôl y llwyfannau pan oedd hi'n perfformio yn bendant wedi effeithio ar shwt dwi'n gweld pobl. O'n i wastad yn aros ac yn gwylio pobl, a mae hwnna wedi effeithio ar fy sgwennu i.
Pan ti'n fam, ac yn berson creadigol yn creu gwaith creadigol, rwyt ti bron yn ddau berson. Dwi'n cofio gweld Mam yn newid. O'dd hi'n rhoi colur mlaen ac yn gwisgo dillad lliwgar, ac unwaith odd hi wedi troi mewn i'r person yna, odd hi'n rywun arall.
Dwi'n gallu uniaethu gyda hwnna nawr bo' fi'n hŷn a gyda phlant. Mae dau enw gen i, enw priod ac enw ysgrifennu, ac mae 'na wahanu rhwng y person gatre a'r person sy'n 'neud y gwaith.
Roedd Mam yn role model modern iawn. O'n i'n gweld bod hi ddim 'jyst yn Mam' ac mae hwnna'n bwysig ac yn rhywbeth dwi'n trio rhoi i fy mhlant i.
Dwi'n dweud wrthyn nhw, 'mae Mam yn creu a mae hwnna'n normal ac yn iach'. Ges i hwnna wrth Mam, o'dd hi'n eitha' annibynnol gyda bywyd ac incwm ei hunan.
Ges i'r argraff yn ifanc iawn bod rhaid gwneud lot o wahanol bethe pan o'n i'n ifanc. Doedd Mam ddim yn fy ngwthio i unrhyw gyfeiriad o gwbl, dyw hi ddim y math yna o berson.
O'dd hi'n mynd â ni i bob man, doedd hi ddim yn ein gwarchod ni rhag bethe trist ac o'dd hi'n gadel ni weld bywyd fel ag yr oedd e, achos os wyt ti'n mynd i fod yn greadigol, mae'n rhaid i ti gael rhywbeth i sgwennu ambiti.
Mae Mam yn fy neall i. Mae'n deall yr ochr greadigol a'r angen i neud pethe ambell waith.
Os ydw i'n gofyn iddi warchod y plant i fi gael sgrifennu heddiw, bydde hi ddim yn gofyn 'pam na elli di ei wneud e fory?' Mae'n deall falle bydd yr awen ddim yn dod fory.
Ni mewn teulu lle mae parch at greadigrwydd ac heb y gefnogaeth yna, bydde fe'n anodd iddo fe weithio.
O archif 'Yr ifanc a ŵyr':


description: Is-reolwr Cymru, Osian Roberts yn dweud ar raglen Ar y Marc, Radio Cymru "nad oes amheuaeth gallai lwyddo" yn y swydd o reoli Cymru.

title: Osian Roberts yn datgan diddordeb yn swydd rheolwr Cymru

fasttext_language: cy


description: Cwrs newydd rhan amser i hyfforddi athrawon yn cael ei gyflwyno, gyda nifer o'r dosbarthiadau yn cael eu cynnal ar-lein.

title: Cyflwyno cwrs ymarfer dysgu rhan amser ac ar-lein

maintext:
Mae cwrs newydd rhan amser i hyfforddi athrawon yn cael ei gyflwyno, gyda nifer o'r dosbarthiadau yn cael eu cynnal ar-lein.
Y bwriad yw ei gwneud hi'n haws i bobl sy'n ystyried newid eu gyrfa neu sy'n byw yn bell o ganolfan ymarfer dysgu.
Mae pryderon wedi eu codi ynglŷn â phrinder athrawon, a mae'r ffigurau diweddara yn awgrymu bod yna ddiffyg o 41% rhwng y rhai sy'n cael eu hyfforddi ar gyfer y sector uwchradd a tharged y Llywodraeth.
Mae Llywodraeth Cymru am sicrhau bod mwy o hyblygrwydd i bobl hyfforddi i fod yn athrawon.
Hyblyg a hygyrch
Yn ol ffigurau gan Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru roedd yna 512 o gofrestriadau ar gyfer cyrsiau ymarfer dysgu addysg uwchradd yn 2017-18 ond roedd targed y llywodraeth yn 871 - diffyg o 41%.
Yn ôl yr Ysgrifennydd Addysg, Kirsty Williams, byddai'r pwyslais ar astudio ar-lein yn cael gwared ar unrhyw rwystrau fyddai'n gallu cael eu hachosi gan leoliad neu bellter o brifysgol.
"Bydd myfyrwyr newydd na fyddai byth wedi ystyried gyrfa mewn addysgu o'r blaen, neu ble fo'r costau neu eu lleoliad wedi bod yn rhwystr iddynt, yn gallu manteisio ar gymhwyster a rhaglen academaidd o'r safon uchaf bosibl, sy'n hyblyg ac yn hygyrch," meddai.
Y bwriad yw cyflwyno'r cyrsiau newydd o fis Medi 2019.
Image caption Mae Kirsty Williams wedi bod yn ysgrifennydd addysg ers Mai 2016
Yn ôl Llywodraeth Cymru bydd myfyrwyr yn gallu rhyngweithio gyda darlithwyr a myfyrwyr eraill ar-lein, gan osgoi'r pwysau i deithio i ddosbarthiadau.
Bydd athrawon dan hyfforddiant hefyd yn cael eu cyflogi'n uniongyrchol gan ysgolion o'r cychwyn, tra'u bod yn ennill cymhwyster.
Y nod yw ceisio mynd i'r afael â phrinder athrawon mewn ardaloedd gwahanol.
Cymorth ariannol
Dywedodd Ms Williams y byddai'r diwygiadau'n codi safonau yng Nghymru.
"Defnyddio technoleg yn y modd hwn yw'r ffordd orau i ni ddenu pobl ddawnus a phrofiadol iawn sydd â'r sgiliau lefel uwch y mae eu hangen ar y proffesiwn addysg a'r economi ehangach," meddai.
Fe fydd y myfyrwyr sy'n astudio'n rhan amser ar gyfer y cwrs TAR (Tystysgrif Addysg i Raddedigion) yn gallu hawlio cymorth ariannol fel rhan o newidiadau i gyllid myfyrwyr.
Mae disgwyl cyhoeddiad yn fuan ynglŷn â pha sefydliadau fydd yn gallu cynnig y cyrsiau hyfforddiant newydd.
Daw'r newidiadau yn dilyn adolygiad oedd yn codi pryderon am ansawdd hyfforddiant dysgu yng Nghymru.
Image caption Bu Aled William Mason yn fferyllydd am flynyddoedd cyn troi at ddysgu
Un sydd wedi newid cyfeiriad yw Aled William Mason, sydd bellach yn athro gwyddoniaeth a chemeg yn Ysgol Gyfun Gymraeg Bryntawe yn Abertawe.
Cyn hynny bu'n fferyllydd am dros saith mlynedd, ac mae'n croesawu'r newidiadau.
"Dwi'n credu bod hwnna'n ddatblygiad brilliant," meddai. "Mae'n rhoi cyfle i bobl wneud e'n rhan amser dros un neu ddwy flynedd.
"Wedyn os ydy arian yn broblem, mae'n gallu helpu yn ystod yr hyfforddiant a gallu helpu talu am gadw teulu a phethe fel yna.
"Ni'n brin o athrawon gwyddoniaeth - yn enwedig cemeg a ffiseg - ar draws Cymru.
"Fi'n gobeithio bydd hwn yn denu mwy o bobl i mewn i'r pynciau ac wedyn bydden ni'n gallu gweld y disgyblion yn gwella wrth i ni gael athrawon sy'n gallu dewis pwnc penodol."
Image caption Dywedodd Elaine Edwards y byddai gwella hyblygrwydd yn cadw athrawon yn y proffesiwn
Dywedodd ysgrifennydd cyffredinol undeb UCAC, Elaine Edwards ei bod yn gobeithio y bydd yn helpu i fynd i'r afael â phroblemau recriwtio ac "agor y proffesiwn i amrywiaeth mwy eang o bobl".
"Mae 'na broblem recriwtio yng Nghymru. Mae rhai ardaloedd, yn enwedig rhai gwledig, yn ei chael yn anodd, ac mae prinder o ran rhai pynciau hefyd.
"Ni'n gobeithio bod hwn yn arwydd y bydd y llywodraeth yn edrych ar gyflwyno system fwy hyblyg o weithio i athrawon.
"Mae'n gyfyng iawn ar hyn o bryd, ble mai'r unig fath o hyblygrwydd sydd yn agored i athrawon yw gweithio'n rhan amser.
"Mae'n amser i ni edrych ar hyblygrwydd, fyddai'n help i gadw pobl yn y proffesiwn yn hytrach na'u colli nhw."


description: Cais rhyddid gwybodaeth yn datgelu nad yw cwmni Pinewood yn talu rhent i Lywodraeth Cymru am ddefnyddio stiwdio yng Nghaerdydd.

title: Galw am ymchwiliad i statws stiwdio Pinewood


description: Diffoddwyr yn dal i daclo tân ar 15 hectar o dir yng Nghwm Rheidol, ger Aberystwyth sydd wedi bod yn llosgi ers diwrnod.

title: 'Monitro' tân mynydd yng Nghwm Rheidol ger Aberystwyth


description: Carcharu dyn o Ynys Môn am ymosod ar swyddogion heddlu a nyrs dan hyfforddiant yn Ysbyty Gwynedd, Bangor.

title: Carcharu dyn am ymosod ar swyddogion heddlu a staff ysbyty


description: Seminar yn y Sioe Fawr i drafod pryder am gynnydd mewn problemau iechyd meddwl yn y gymuned amaethyddol yn sgil Brexit.

title: Pryder am iechyd meddwl ffermwyr achos ansicrwydd Brexit


description: Byrddau Iechyd Cymru yn cynnal asesiad brys o ddiogelwch eu hadeiladau yn dilyn tân tŵr Grenfell.

title: Camau brys i asesu peryglon tân ysbytai


description: Canlyniadau canol wythnos yn Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Cynhyrchwyr Antiques Roadshow yn rhybuddio pobl am beryglon y tywydd poeth wrth iddyn nhw baratoi i ffilmio yn Wrecsam.

title: Rhybudd am y tywydd cyn i Antiques Roadshow ddod i Wrecsam

maintext:
Image caption Fe fydd Fiona Bruce yn cyflwyno rhaglen 'The Antiques Roadshow' ym Mhlas Erddig, Wrecsam
Mae cynhyrchwyr un o raglenni hynaf BBC One yn rhybuddio pobl am beryglon y tywydd poeth wrth iddyn nhw baratoi i ffilmio yn Wrecsam.
Dydd Iau, fe fydd rhaglen The Antiques Roadshow yn ymweld â Phlas Erddig.
Wrth i'r rhagolygon awgrymu bydd y tymheredd yn uchel, mae criw'r rhaglen wedi rhyddhau gwybodaeth ynglŷn â threfniadau'r diwrnod ar hyn ddylai pobl ddod gyda nhw.
Gallai "ciwiau fod yn hir", meddai'r trefnwyr, wrth i bobl ddod a'u creiriau gyda nhw i ddangos i'r holl arbenigwyr fydd yn bresennol.
Maen nhw wedi gofyn i bobl:
Ddod â rhywbeth i eistedd arno;
Dod â het ac eli haul/ymbarél;
Dod â bwyd a diod;
Gofyn i stiward am gymorth os oes angen cymorth gyda pherson bregus.
Image caption Mae Plas Erddig yn blasty sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd yr 17eg ganrif, ac mae'r ystad bellach dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol
Fe fydd parcio cyhoeddus mewn caeau gerllaw a llefydd hefyd i yrwyr gyda bathodyn glas.
Mae Plas Erddig yn blasty sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd y 17eg ganrif, ac mae'r ystad bellach dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
Bydd y drysau yn agor am 09:00 fore Iau ac yn cau am 17:00, gyda mynediad am ddim.
Dywedodd cynhyrchydd y gyfres, Robert Murphy: "Rydym yn edrych ymlaen at groesawu miloedd o ymwelwyr i Erddig.
"Mae'n adeilad hyfryd, llawn cymeriad ac rydym yn edrych ymlaen at glywed straeon gan bobl o Gymru a thu hwnt."


description: Cyngor Caerdydd yn wynebu twll ariannol o £91m dros dair blynedd ac angen gwneud arbedion sylweddol, meddai aelod cabinet.

title: Cyngor Caerdydd 'yn wynebu twll ariannol o £91m'


description: Archeolegwyr yn dod o hyd i grochenwaith Rhufeinig ar safle adeiladau yng nghanol Caerfyrddin.

title: Archeolegwyr yn canfod olion Rhufeinig yng Nghaerfyrddin


description: Capel Bryn Rhos, capel olaf Y Groeslon ger Caernarfon, yn cau ei ddrysau am y tro olaf.

title: Capel olaf Y Groeslon ger Caernarfon yn cau


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Arolygydd cynllunio yn cefnogi penderfyniad Cyngor Sir Gâr i wrthod caniatâd am arwydd uniaith Saesneg yn siop newydd Pets at Home.

title: Atal Pets at Home rhag gosod arwydd uniaith Saesneg


description: Bygwth gwrthwynebu cynlluniau i gryfhau'r iaith Gymraeg yn eu ffurf presennol, wedi "cyfres hir" o achosion o amarch.

title: Plaid Cymru'n bygwth gwrthwynebu cynllun iaith Gymraeg


description: Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC yn nodi canmlwyddiant marwolaeth y gyfansoddwraig, Morfydd Llwyn Owen yn y Proms.

title: Perfformio gwaith cyfansoddwraig o Gymru yn y Proms


description: Mared Williams yn dod i'r brig yn y gystadleuaeth unawd Llais Rhyngwladol Theatr Gerdd yn Eisteddfod Llangollen.

title: Gwobr llais theatr gerdd Eisteddfod Llangollen i Mared


description: Heddlu'n cadarnhau bod dyn wedi ei arestio mewn cysylltiad ag "ymosodiad gyda cherbyd" yng Nghaerdydd.

title: Arestio dyn mewn cysylltiad ag 'ymosodiad car' Caerdydd


description: Rhieni o Geredigion yn annog eraill i fod yn wyliadwrus o sarcoma ar ôl i'w merch, Mia, ddioddef o'r cyflwr y llynedd.

title: Profiad Mia Lloyd, 11 oed, o ddioddef o gyflwr sarcoma


description: Mae Dyfodol i'r Iaith yn pryderu am faint o oriau darlledu'r sianel sydd ag is-deitlau yn y Gymraeg i gymharu â'r Saesneg.

title: Mudiad yn galw am drafod blaenoriaethau ieithyddol S4C


description: Un dyn yn parhau ar goll wedi tân yng ngwesty Tŷ Belgrave ar y prom yn Aberystwyth.

title: Tân gwesty Aberystwyth: Arestio dyn


description: Y broses o ailgyflwyno camerâu cylch cyfyng mewn 17 o drefi wedi dechrau - tair blynedd ar ôl penderfyniad i beidio ariannu'r gwasanaeth.

title: Dechrau ailgyflwyno camerâu cylch cyfyng Dyfed Powys


description: Trefnu cyfarfod i geisio denu cefnogaeth i gynllun adfywio Tŵr y Marcwis ar Ynys Môn.

title: Cynllun i ailagor Tŵr y Marcwis ar Ynys Môn


description: Y seiclwr o Gymru yn parhau i ddal ei afael ar y crys melyn wedi cymal 16 y Tour de France.

title: Geraint Thomas yn parhau yn y crys melyn


description: Gwledydd y DU wedi "colli cyfle" i ddatrys problemau'r GIG am eu bod yn ei drin fel "pêl-droed" gwleidyddol, yn ôl economegydd iechyd.

title: 'Colli cyfle' wrth drin iechyd fel 'pêl-droed' gwleidyddol


description: Geraint Thomas yn cadw ei afael ar y crys melyn ac yn gorffen yn ail yng nghymal 19 Tour de France.

title: Thomas mewn melyn ar ôl cymal allweddol 19 Tour de France


description: Rhieni'n galw am welliannau i ffordd ger campws newydd ysgolion cynradd yn Rhuthun gafodd ei agor ym mis Ebrill.

title: Galw am welliannau i ffordd ger ysgolion yn Rhuthun


description: Merched Mwslimaidd yn cael cynnig dosbarthiadau hunanamddiffyn yn dilyn pryderon bod Islamoffobia wedi cael ei "normaleiddio" yn dilyn Brexit.

title: Pryder bod troseddau casineb yn cael eu 'normaleiddio'


description: Tywydd eithafol yn gyfrifol am gynnydd o bron i 30% mewn blwyddyn yn nifer y cwynion, medd prif gwmni rheilffordd Cymru.

title: Cwynion am wasanaeth Trenau Arriva Cymru'n cynyddu 30%


description: Heddlu Dyfed-Powys wedi arestio tri mewn cysylltiad â dau achos o ymosod yng Nghaerfyrddin nos Sul.

title: Chwilio Caerfyrddin: Arestio tri o bobl nos Lun


description: Gallai safle nythu pwysig i adar gael ei effeithio gan gynllun i adeiladu gorsaf bŵer niwclear, yn ôl cadwraethwyr.

title: Gorsaf bŵer Wylfa Newydd yn 'peryglu safle adar'


description: Trefnydd Ras yr Wyddfa, Stephen Edwards, yn dweud eu bod wedi ystyried symud y ras i fis Medi oherwydd y prysurdeb ar y mynydd dros yr haf.

title: 'Wedi ystyried symud Ras yr Wyddfa'


description: Cwmni adeiladu tai Persimmon Homes wedi cynnig gwaith i 100 o weithwyr o'r cwmni dymchwel adeiladau, Cuddy Group.

title: Cynnig swyddi i 100 o weithwyr Cuddy wedi ansicrwydd


description: Ymchwiliadau'r heddlu i'r adroddiadau fod rhywun wedi ceisio cipio plentyn o archfarchnad yng Nghaerfyrddin yn parhau.

title: Dim tystiolaeth o geisio cipio plentyn yng Nghaerfyrddin


description: Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru yn cadarnhau eu bod yn ymateb i "dân mawr" ar fynydd Cilgwyn, ger Caernarfon.

title: Fflamau yn lledaenu am dros filltir ar Fynydd Cilgwyn


description: Bron i 100 o bobl yn casglu y tu allan i siop Trago Mills ym Merthyr Tudful i brotestio yn erbyn sylwadau'r perchennog am y Gymraeg.

title: Bron i 100 yn protestio yn erbyn perchennog Trago Mills


description: Ciwiau hir y tu allan i ysgol Gymraeg yng Nghaerdydd wrth i rieni geisio sicrhau lle i'w plant mewn clwb brecwast.

title: Rhieni'n ciwio am oriau i gael lle mewn clwb brecwast


description: Mae ciw anferth tu allan i ysgol yn y brifddinas wedi bod yn y penawdau

title: Pwy sy'n elwa o'r cynllun brecwast ysgol am ddim?


description: Llwybr gwyrdd wedi ei gyflwyno yn ardal y Sioe Fawr eleni i dywys ymwelwyr y dref o amgylch yr ardal.

title: Taith ar hyd Llwybr Gwyrdd y Sioe Fawr


description: Yr heddlu'n cyhoeddi fod dyn 19 oed o ardal Trelái yng Nghaerdydd wedi cael ei arestio ar amheuaeth o lofruddiaeth.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddiaeth yng Nghaerdydd


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Roeddwn wedi fy narbwyllo na fyddai 'na etholiad cyn ei iawn bryd. Erbyn hyn dydw i ddim mor siŵr.

title: SOS Galw Dewi Llwyd

maintext:
Rwy'n un o'r rheiny sydd wastod wedi bod yn amheus ynghylch y posibilrwydd o etholiad cyffredinol cynnar. Rwy'n gwybod bod y gwrthbleidiau yn awchu am un ond oherwydd cyfyngiadau'r Deddf Seneddau Tymor Penodol (2011) mae hi bron yn amhosib iddyn nhw orfodi un.
Cyn i David Cameron a Nick Clegg gyflwyno'r mesur fel polisi yswiriant i'w clymblaid roedd colli pleidlais allweddol yn y Tŷ ynghylch cyllideb neu Araith y Frenhines, dyweder, yn gallu bod yn ddigon i ddymchwel llywodraeth. Y dyddiau hyn yr unig ffordd y gall y gwrthbleidiau orfodi etholiad yw trwy sicrhau mwyafrif i gynnig gyda'r union eiriad hwn "That this House has no confidence in Her Majesty's Government".
Mae'n anodd gweld unrhyw sefyllfa lle byddai naill a'i DUP neu rebeliaid Ceidwadol yn cefnogi cynnig felly. Mae 'na ffordd arall o sicrhau etholiad cyn diwedd y tymor penodol o bum mlynedd. Hwn yw'r un a ddefnyddiwyd gan Theresa May yn 2017 sef sicrhau cefnogaeth dwy ran o dair o aelodau seneddol i ddiddymiad cynnar. Mewn sefyllfa felly anodd iawn fyddai i unrhyw wrthblaid wrthwynebu'r cynnig. Yng ngeiriau Jacob Rees Mogg; "No Opposition can sensibly say that they would prefer a Government they oppose to continue in office, rather than having a chance to defeat them".
Mewn geiriau eraill pe bai Theresa May yn deisyfu etholiad fe fydd modd iddi alw un ond oes unrhyw un yn ei iawn bwyll yn credu y byddai Mrs May yn gwneud hynny yn sgil gambl drychinebus 2017?
Dyna oedd y rhesymeg wnaeth fy narbwyllo na fyddai 'na etholiad cyn ei iawn bryd. Erbyn hyn dydw i ddim mor siŵr.
Mae modd i seneddau ddisgyn yn ddarnau. Dyw hynny ddim yn digwydd yn aml ond mae'r peth yn bosib.
Y tro olaf i hynny ddigwydd oedd yn nyddiau olaf llywodraeth James Callaghan yn niwedd y saithdegau. Ar ôl misoedd yn dawnsio wrth ymyl y dibyn fe ddaeth y cwymp - cwymp wnaeth esgor ar oruchafiaeth wleidyddol Margaret Thatcher. Rydym yn agosáu at sefyllfa lle nad oes 'na fwyafrif seneddol o blaid unrhyw fersiwn o Brexit. Gyda Llafur yn gwrthod achub cam cyfaddawd y Llywodraeth mae'n bosib y bydd Mrs May yn wynebu dewis anodd, cwympo mas o'r Undeb Ewropeaidd yn y modd mwyaf anhrefnus posib, neu alw etholiad arall yn y gobaith bod y darnau'n disgyn i'w lle y tro hwn.
Dyw Dewi Llwyd a minnau ddim wedi dechrau naddu ein pensiliau eto - ond efallai'n wir y daw ni i'r fan honno yn y man. Daliwch eich hetiau.


description: Cyfarfod yng Nghaerdydd ddydd Gwener er mwyn trafod effaith Brexit ar borthladdoedd Cymru ac Iwerddon.

title: Arweinwyr busnes yn trafod effaith Brexit ar borthladdoedd


description: Lluniau o ddiwrnod olaf y Sioe yn Llanelwedd

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Iau


description: Aelodau Seneddol Ceidwadol Cymru yn disgwyl i weld a fydd lle iddynt yng nghabinet Theresa May.

title: Aelodau Seneddol Ceidwadol Cymru yn disgwyl eu tynged


description: Gweinidogion llywodraethau Cymru a'r Alban yn dweud eu bod wedi colli allan ar gyfle i ddylanwadu ar drafodaethau Brexit.

title: Cymru'n 'colli cyfle' i ddylanwadu ar drafodaethau Brexit


description: Dyn 43 oed wedi cael ei gyhuddo o lofruddio dyn arall yn Sir y Fflint.

title: Cyhuddo dyn o lofruddiaeth yn Sir y Fflint


description: Llywodraeth y DU yn enwi 14 o fusnesau o Gymru oedd heb dalu'r isafswm cyflog i rai staff, ond un busnes yn gandryll â'r penderfyniad.

title: Enwi busnesau Cymreig sydd heb dalu'r isafswm cyflog

maintext:
Image copyright PA
Mae Llywodraeth y DU wedi enwi 14 o fusnesau yng Nghymru oedd heb fod yn talu'r isafswm cyflog i weithwyr.
Dywedodd Swyddfa Cymru fod 64 o weithwyr wedi cael eu canfod yn cael eu talu llai nag y dylen nhw fod, ac y byddai cyfanswm o £20,500 yn cael ei ad-dalu iddyn nhw.
Ond mae'r cogydd James Sommerin wedi dweud ei bod yn "warthus" fod ei fwyty ymhlith y rhai sydd wedi eu henwi gan y llywodraeth, a hynny am "gamgymeriad gonest".
Ar hyn o bryd mae'r isafswm cyflog ar gyfer oedolion yn y DU yn £7.83 yr awr.
Dywedodd Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns fod talu gweithwyr llai nag y dylen nhw gael yn "anghyfreithlon, anfoesol a hollol annerbyniol".
'Lot o niwed'
Ar draws y DU cafodd 240 o gyflogwyr eu henwi fel rhai oedd heb dalu'r isafswm cyflog i 22,400 o weithwyr, gyda'r cyfanswm oedd yn ddyledus iddyn nhw'n dod i £1.97m.
Roedd rhai o'r achosion wedi digwydd eleni, ond roedd eraill yn dyddio nôl i 2011.
Ymhlith y pethau roedd cyflogwyr wedi'i wneud i beidio talu'r isafswm oedd gorfodi staff i dalu am wisg gwaith, peidio talu digon i brentisiaid, a pheidio talu am amseroedd teithio.
Ymhlith y cwmnïau yng Nghymru gafodd eu henwi roedd Parc Gwyliau Lyons yn Sir Ddinbych, wnaeth fethu â thalu £7,321.01 i 12 o staff, a gwasanaeth golchi ceir Nick's yng Nghonwy oedd â £3,601.20 yn ddyledus i dri gweithiwr.
Roedd gan Accent on Education Ltd o Gasnewydd, Cartref Aingarth yng Nghonwy, S R Motors yn Sir Gâr, a Mansion House Llansteffan yn Sir Gâr hefyd dros £1,000 yn ddyledus i'w gweithwyr nhw.
Image caption Dywedodd Alun Cairns fod peidio talu'r isafswm cyflog yn "anfoesol"
Y cwmnïau eraill gafodd eu henwi gan y llywodraeth oedd Sew 4 Sure yn Abertawe, bwyty James Sommerin ym Mro Morgannwg, bwyty Cantoneaidd Riverside yng Nghaerdydd, Diamond Cleaning yng Nghonwy, Max Polish Shop yn Sir Gâr, cigydd G. Williams a'i Fab yng Ngwynedd, garej New Sandon yng Nghaerdydd, ac Owens (Road Services) Ltd o Sir Gâr.
Dywedodd Mr Sommerin ei fod yn teimlo'n "gorfforol sâl" wedi i'w fusnes yntau gael ei enwi, a hynny am fethu a thalu £487 oedd yn ddyledus i un prentis.
"Mae'n warthus fod y llywodraeth yn gallu enwi a chywilyddu ni fel hyn, achos roedd e'n gamgymeriad gonest ar ein rhan ni," meddai wrth BBC Cymru.
Ychwanegodd nad oedden nhw wedi sylwi fod angen newid cyflog y prentis pan gyrhaeddodd oed penodol, a'u bod wedi ei ad-dalu'n syth pan wnaethon nhw sylwi.
"Rydyn ni'n fusnes teuluol bach sy'n gweithio'n galed, ac mae camgymeriad gonest fel hyn yn gallu gwneud lot o niwed ond dyw hi ddim fel petai bod y llywodraeth yn poeni."
'Camau llym'
Yn ôl parc gwyliau Lyons roedden nhw wedi canfod "nifer fechan o achosion neilltuol" oedd bellach wedi eu "cywiro".
Yn gynharach yn yr wythnos daeth i'r amlwg fod yr un cwmni wedi gofyn i bapur newydd beidio â'u crybwyll mewn stori flaenorol am beidio talu'r isafswm cyflog.
Ym mis Mawrth eleni fe wnaeth gohebydd y Daily Post gysylltu â Lyons yn gofyn am ymateb i'r ffaith bod un o'u parciau wedi'u henwi bryd hynny hefyd fel un oedd heb dalu'r cyflogau dyledus.
Fe wnaeth Lyons ymateb yn gofyn i'r Daily Post beidio eu henwi "o ystyried faint o arian rydyn ni'n ei wario arnoch" - ond fe gyhoeddodd y papur newydd y rhestr lawn beth bynnag.
Wrth gyhoeddi'r rhestr o gyflogwyr ddydd Gwener dywedodd Mr Cairns: "Os yw cyflogwyr yn torri'r gyfraith mae rhaid iddyn nhw wybod y bydd camau llym yn cael eu cymryd drwy eu henwi a'i dirwyo, yn ogystal â helpu gweithwyr i gael y cannoedd ar filoedd o bunnau sy'n ddyledus iddyn nhw.
"Diolch i ymchwiliadau Llywodraeth y DU mae cannoedd o weithwyr Cymru sydd ar y cyflogau isaf yn cael tâl sy'n ddyledus iddyn nhw bob blwyddyn, wrth i ni barhau i adeiladu Cymru a Theyrnas Unedig sy'n gweithio i bawb."
Mae cyflogwyr sy'n talu staff llai na'r isafswm cyflog yn gorfod ad-dalu'r cyflogau hynny, ond ar gyfradd beth bynnag yw'r isafswm cyflog presennol.


description: Y Tywysog Charles mewn seremoni i ailenwi Ail Bont Hafren yn Bont Tywysog Cymru ar ddechrau ei daith flynyddol yng Nghymru.

title: Tywysog Charles yn seremoni ailenwi Ail Bont Hafren


description: Trigolion Sir Conwy eisoes wedi codi bron i hanner eu targed ariannol lleol ac yn paratoi at groesawu’r brifwyl i'r ardal.

title: Seremoni i groesawu Eisteddfod 2019 yng Nghonwy


description: Malcolm Jones sy'n paratoi i gystadlu yn Ras yr Wyddfa rhif 43

title: Y dyn sydd wedi rhedeg pob Ras yr Wyddfa ers y gyntaf

maintext:
Ar 21 Gorffennaf bydd Ras yr Wyddfa rhif 43 yn cael ei chynnal. Roedd Malcolm Jones o Dremadog yn rhedeg y ras gyntaf un ac mae o wedi bod yn cymryd rhan bob blwyddyn ers hynny.
Bu Malcolm yn hel atgofion am y ras eiconig ddechreuodd ar ddiwrnod carnifal Llanberis yn 1976:
Pam wnes di benderfynu rhedeg Ras yr Wyddfa, ac yna dal i wneud ers y ras gyntaf?
Dwi wedi bod â diddordeb mewn rhedeg ers dyddiau ysgol. Cyn sefydlu Ras yr Wyddfa roeddwn i'n trafeilio i ardal y Llynnoedd yn Lloegr i gystadlu mewn rasys mynyddoedd.
Felly pan gychwynnodd Ras yr Wyddfa yn 1976 roedd hi'n her i gymryd rhan, ond 'nes i ddim meddwl y buaswn yn dal i wneud y ras 40 o flynyddoedd yn ddiweddarach.
Ai rhedeg yw dy brif ffordd o gadw'n iach neu wyt ti'n ymarfer corff mewn ffyrdd eraill hefyd?
Ers cyrraedd 60 oed 'dwi wedi cymryd diddordeb mewn triathlon, sef nofio, beicio a rhedeg ac yn cymryd rhan mewn tua pump bob blwyddyn.
Bydda i'n ymarfer bron bob dydd drwy nofio ac wedyn yn beicio tua 20 milltir.
Image caption Malcolm Jones pan yn iau
Ydy'r ras yn mynd yn anoddach fel mae'r blynyddoedd yn mynd heibio?
Ydi! Mae'r amseroedd yn ymestyn pob blwyddyn ond ceisio torri dwy awr ydi'r nod y dyddiau yma.
Mae'n cymryd diwrnod neu ddau i'r coesau ddod at eu hunain eto, yn hytrach na' chwpwl o oriau yn y blynyddoedd cynnar.
Prun oedd y ras orau... a'r waethaf?
Wrth rheswm tydi'r amseroedd ddim cystal ag yr oedden nhw pan roeddwn ar frig fy ffitrwydd a dydy hi ddim yn bosib cyrraedd amseroedd tebyg i'r hyn ro'n i'n gael 40 mlynedd yn ôl pan o'n i'n 25 oed.
Mi ges i fy amser gorau yn 1988 sef 1.14.14 a'r amser gwaethaf yn 2011 sef 2.14.00.
Oes 'na ras sy'n aros yn y cof?
Y flwyddyn sydd yn gofiadwy i mi yn bersonol yw 1991 pan roedd canser arna i.
Mi wnes i orffen y driniaeth ym mis Mai a chael amser o 1.35.33 - hapus iawn oherwydd doeddwn i ddim wedi ymarfer cystal ag arfer o achos y salwch.
Mynd heibio i neges Twitter rhif @Mici_Plwm Gyda edmygedd enfawr - dyma ddatgan i Gymru a’r byd fod Malcolm Jones (fy mrawd) - yn rhedeg Ras y Wyddfa Dydd Sadwrn - am y 43ydd tro - y fo ydi’r unig berson i gystadlu a chwbwlhau y Ras pob blwyddyn yn ddi dor ers ei sefydlu yn 1976.Fy ARWR heb os...🏃♂🏴 — Mici Plwm (@Mici_Plwm) 17 Gorffennaf 2018
Ydy'r ras wedi newid dros y blynyddoedd?
Y prif newid yw cyflwr y llwybr. Dwi'n cofio rhedeg mewn rhychau dyfn a chul - oedd yn galed ar y traed; erbyn hyn mae llwybr i'r copa yn gael ei gynnal a'i gadw'n eithriadol o dda.
Mae pethau fel dillad rhedeg ac esgidiau llawer gwell erbyn hyn hefyd, mae'n hanfodol cael gêr da er mwyn gwneud ras mor galed.
Newid sylweddol arall ydy agwedd y rhedwyr - ers talwm roedd digon o sbort a chwerthin i'w gael rhwng y cystadleuwyr; erbyn heddiw mae'r awyrgylch yn llawer iawn mwy sobor gan fod cystadlu rhyngwladol yn digwydd ac mae'r prif redwyr o ddifri yn cystadlu yn erbyn ei gilydd.
Sut fuaset ti yn mynd ati i wella Ras yr Wyddfa?
Mi fuaswn i yn cadw nifer y cystadleuwyr i ddim mwy na 400.
Rhaid cofio fod nifer fawr o ymwelwyr yn mwynhau cerdded yr Wyddfa a chan nad ydy'r llwybr yn cau ar ddiwrnod y ras mae hyn yn gallu creu trafferthion, nid yn unig i'r rhedwyr ond hefyd i'r cerddwyr.
Oes 'na unrhyw fwriad i ymddeol?
Ar ôl y flwyddyn yma, dwi am gymryd pob blwyddyn fel mae'n dod.
Dwi ddim yn bwriadu rhoi'r gorau iddi, cyn belled â mod i'n cadw'n heini a iach, gobeithio y galla' i ddal i gystadlu mor hir a fo bosib. Tuag at yr hanner canfed ras?? Efallai...
Image caption Ken Jones (y dde) oedd trefnydd gwreiddiol Ras yr Wyddfa. Michael Roberts (chwith) o Lanllyfni oedd yr enillydd cyntaf yn 1976
Cafodd yr erthygl hon ei chyhoeddi'n gyntaf ar Cymru Fyw yn 2015.


description: Yr heddlu yng Nghaerdydd sy'n ymchwilio i achos llofruddiaeth yn ardal Grangetown yn arestio dau ddyn arall ar gyhuddiad o lofruddiaeth.

title: Ymchwiliad llofruddiaeth: Cyhuddo dau ddyn arall


description: Mae Sarah ac Eurig Evans o Sir Fôn ymysg y "degau" o Gymry sydd wedi teithio allan i ddilyn y Tour de France.

title: Cefnogwyr yn darogan 'wythnos anodd' i Thomas


description: Cafodd dau o bobl eu cludo i'r ysbyty yn Stoke wedi'r ddamwain ar yr A487 ger Cross Foxes brynhawn Sul.

title: Un wedi marw mewn damwain ger Dolgellau


description: Y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn cyhoeddi cynllun i ddarparu gwasanaethau dwyieithog "sy'n gweithio'n well i siaradwyr Cymraeg".

title: Gwasanaeth cyfiawnder i'w ddarparu'n hollol ddwyieithog


description: Dynes wedi cael ei chyhuddo o lofruddio'i gŵr 52 oed yn ardal Pen-y-waun yn Aberdâr dros y penwythnos.

title: Dynes wedi'i chyhuddo o lofruddio'i gŵr yn Aberdâr


description: Mae Dr Rhian Noble Jones yn academydd ym Mhrifysgol Glasgow ac yn arwain ymchwil ym maes iechyd i Lywodraeth yr Alban.

title: Dr Rhian Noble Jones o Brifysgol Glasgow


description: Yr actores Saran Morgan sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Saran Morgan

maintext:
Image copyright Saran Morgan
Yr actores Saran Morgan sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Alun Saunders yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Torri fy llygad ar agor ar gornel y gwely pan o'n i'n dair. Dwi ddim yn cofio lot, ond dwi'n cofio gorwedd yn yr ysbyty wrth i Dr Wagi o'r Aifft fy mhwytho i fyny, a Mam yn adrodd stori Elen Benfelen.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Fred o Scooby-Doo! - y cartŵn a Freddie Prinze Jr o'r ffilmiau.
Image copyright Scooby-Doo Image caption Gyda'i wallt melyn hyfryd, a'r sgarff goch o amgylch ei wddw, dyw hi ddim yn syndod fod gan y Saran ifanc grysh ar Fred
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Nes i bisho'n hunan pan o'n i'n canu'r alaw werin yn Steddfod sir Caerdydd yn 10 mlwydd oed. Dwi'n gallu chwerthin nawr, ond ar y pryd o'n i'n meddwl bod bywyd ar ben!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Yn gwylio ail gyfres Queer Eye ar Netflix yn ddiweddar. Mae pob un bennod mor emosiynol a lysh.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Dwi'n gwario llawer gormod ar ddillad ac ar esgidiau, ac yn sucker am sêl. Pan dwi ddim yn actio dwi'n gweithio yn Kiti, boutique dillad ym Mhontcanna, sy' mor ddansherus gan bod e'n llawn o bethau anhygoel.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Dwi'n caru Caerdydd. Dwi mor lwcus i ddod o ddinas sydd mor fach ond byrlymus, gyda gymaint o bethau cyffrous yn mynd ymlaen.
Image copyright Getty Images Image caption Mae Bae Caerdydd yn y gwyll yn olygfa hynod...
Dwi hefyd yn teimlo fel mod i'n perthyn i'r Gorllewin, ac yn dwlu ar draeth Glan y Fferi. Ro'dd fy nhadcu yn brifathro'r ysgol am gyfnod, felly o'dd Mam yn byw yna nes o'dd hi'n 7, ac mae'n nhad erbyn hyn yn byw yng Nghaerfyrddin, felly dwi'n ymweld yn weddol aml. Mae'r olygfa draw at Lansteffan yn odidog wrth i'r haul fachlud.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Fe wnes i raddio blwyddyn d'wethaf o brifysgol Queen Mary yn Llundain, ac roedd cael pawb pwysig i mi mewn un lle yn gwbl lysh. Cafon ni ddiwrnod perffaith, a nes i sylweddoli pa mor lwcus ydw i.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Perffeithydd, bossy, ffyddlon.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Fy hoff ffilm yw Working Girl gyda Sigourney Weaver a Melanie Griffiths. Gwylies i fe am y tro cyntaf pan o'n i'n ifanc iawn ac o'n i'n meddwl bod e mor glamorous a chynhyrfus, a nawr dwi'n mynd nôl ato'n aml.
Fy hoff lyfr yw The Women's Room gan Marilyn French. Nes i ei ddarllen tua blwyddyn yn ôl, ond dwi'n siŵr a i nôl ato eto ac eto. Mae'n llyfr am fenywod, a'r frwydr am gydraddoldeb. Mae'n glasur, ac yn fy marn i dylai pob menyw (a dyn) ei ddarllen.
O Archif Ateb y Galw:
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Mam fy mam, Ray. Doeddwn i ddim yn ei hadnabod hi, ond yn ôl Mam dwi'n debyg dros ben iddi mewn lot o ffyrdd. Bydden i'n dwlu cael cyfle i ddod i'w 'nabod hi dros lasied o win.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Fe wnes i benderfynu troi'n llysieuwraig pan o'n i'n dair mlwydd oed. Sticies i ato fe yn weddol dda am 15 mlynedd, heblaw am cheeseburgers McDonald's, ar ôl i Steffan, fy mrawd, weud taw ond caws o'dd ynddon nhw, dim cig. Garies i 'mlaen i fwyta nhw, hyd yn oed ar ôl i fi sylweddoli fod e'n gweud celwydd. Wps!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Casglu pawb dwi'n caru mewn un lle, byta lot o'n hoff fwydydd, canu caneuon, hel atgofion a bod yn hapus.
Beth yw dy hoff gân a pham?
Mae gen i'r tâst miwsig mwya' eclectig erioed, ma'n ffrindie i'n ofn pan dwi'n rhoi'n iTunes i ar shuffle. O Taylor Swift i Kirsty MacColl, i soundtrack Nia Ben Aur i Grimes. Ar hyn o bryd dwi'n mwynhau albwm newydd Lily Allen, No Shame.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cwrs cyntaf - prawns mawr gyda garlleg a chilli a bara ffres
Prif gwrs - pizza gyda mozzarella a nduja
Pwdin - crème brûlée
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Fy nghi, Pandy. Mae'n cael ei drin fel brenin bach gan bawb ac yn cysgu'r rhan fwyaf o'r dydd!


description: Madeleine Moon AS yn arwain dadl yn Nhŷ'r Cyffredin ar ymestyn cyfnod taliad salwch angheuol tu hwnt i chwe mis.

title: AS yn galw am ymestyn cyfnod taliad salwch angheuol


description: Ysbytai dros Gymru wedi methu targed trin cleifion o fewn pedair awr ym mis Mehefin.

title: Amseroedd aros adrannau brys: Mehefin gwaethaf ar gofnod


description: Cyn-reolwr swyddfa AS wedi ei chyhuddo o dwyll, wedi honiad iddi roi codiad cyflog i'w hun a lleihau ei horiau gwaith heb ganiatâd.

title: Cyhuddo cyn-reolwr swyddfa Aelod Seneddol o dwyll

maintext:
Image copyright Wales News Service Image caption Mae Jenny Lee Clarke wedi ei chyhuddo o roi codiad cyflog i'w hun a chwtogi ei horiau gwaith
Mae cyn-reolwr swyddfa i Aelod Seneddol Dwyrain Abertawe, Carolyn Harris wedi ymddangos yn y llys ar gyhuddiad o dwyll a ffugio.
Cafodd Jenny Lee Clarke ei chyhuddo o roi codiad cyflog o £2,000 i'w hun a lleihau ei horiau gwaith heb i'w chyflogwr awdurdodi hynny yn 2015.
Dywedodd Ms Clarke, sy'n 42 ac o Abertawe, mai Ms Harris oedd wedi dweud wrthi am wneud.
Mae wedi pledio'n ddieuog i'r cyhuddiadau yn ei herbyn.
'Heb weld y ffurflen'
Dywedodd Jim Davis ar ran yr erlyniad fod IPSA, y corff sy'n gyfrifol am gyflogau seneddol, wedi derbyn ffurflen gan Ms Clarke yn lleihau ei horiau wythnosol o 40 i 37.5.
Roedd ei chyflog hefyd wedi ei newid o £37,000 i £39,000, a hynny o 16 Gorffennaf 2015 ymlaen, gyda llofnod honedig gan Ms Harris ar y ffurflen.
Ond dywedodd Mr Davis fod Ms Harris, gafodd ei hethol yn ddirprwy arweinydd Llafur Cymru yn gynharach eleni, "erioed wedi gweld y ffurflen yma o'r blaen" ac "erioed wedi'i arwyddo".
Ychwanegodd Mr Davis fod y diffynnydd wedi cyfaddef mai hi oedd wedi arwyddo'r ffurflen yn enw Ms Harris.
"Ond mae hi'n dweud ei bod hi wedi gwneud hynny gyda sêl bendith Carolyn Harris," meddai.
Image copyright Senedd y DU Image caption Cafodd Carolyn Harris ei hethol yn ddirprwy arweinydd Llafur Cymru yn gynharach eleni
Cafodd Ms Clarke ei phenodi'n rheolwr ar y swyddfa yn 2015, yn dilyn yr etholiad cyffredinol ble daeth Ms Harris yn AS.
Clywodd y llys ei bod hi wedi cymryd y swydd oedd yn arfer cael ei gwneud gan Ms Harris ar gyfer y cyn-AS, Sian James.
Ond fe wnaeth perthynas Ms Clarke a Ms Harris "ddirywio" wedi i Ms Clarke gael cais i gynyddu cyflog aelod arall o staff - rhywbeth doedd hi ddim yn teimlo oedd yn "haeddiannol".
Fe wnaeth e-bost gan IPSA i Mrs Harris ar 18 Awst 2015 ofyn am gadarnhad o'r newidiadau i gytundeb gwaith Ms Clarke.
Cafwyd ateb yn dweud: "Ydy, mae hynny'n gywir. Diolch."
Yn ôl yr erlyniad fodd bynnag, mae Ms Harris yn dweud na chafodd hi e-bost am y cyflog ac na wnaeth hi anfon yr ateb ar 19 Awst.
Mae'r achos yn Llys y Goron Caerdydd yn parhau.


description: Y Cymro Geraint Thomas yn ennill 11fed cymal y Tour de France a sicrhau'r crys melyn fel arweinydd y ras ar yr un pryd.

title: Geraint Thomas yng nghrys melyn y Tour de France

maintext:
Image copyright Getty Images
Fe wnaeth y seiclwr Geraint Thomas ennill 11fed cymal y Tour de France a sicrhau'r crys melyn fel arweinydd y ras ar yr un pryd.
Roedd y Cymro yn yr ail safle dros nos, ychydig dros ddau funud y tu ôl i Greg Van Avermaet o Wlad Belg.
Fe wnaeth y seiclwr Team Sky ymosod yn y milltiroedd olaf wrth ddringo i La Rosiere ddydd Mercher, a phasio'r Sbaenwr Mikel Nieve fetrau'n unig o ddiwedd y cymal.
Roedd arweinydd tîm Thomas, Chris Froome, yn drydydd yn y cymal, 20 eiliad y tu ôl i'r gŵr o Gaerdydd.
Froome sydd nawr yn ail yn y ras ar gyfanswm amser, munud a 25 eiliad y tu ôl i Thomas.
Image copyright Getty Images Image caption Llwyddodd Geraint Thomas i gyrraedd y copa yn La Rosiere 20 eiliad ar y blaen i'r ail safle
Dywedodd Thomas ar ôl ei fuddugoliaeth: "Mae'n anhygoel - doeddwn i ddim yn disgwyl y peth o gwbl. Roedden ni [Team Sky] yn isel o ran niferoedd, felly fy ngreddf oedd ymosod.
"Rwy'n teimlo dros Mikel Nieve am ei fod yn foi neis, ond roeddwn i'n gorfod mynd am y fuddugoliaeth.
"Mae hi wastad yn fraint bod mewn melyn."
Y sefyllfa ar ôl 11 cymal
1. Geraint Thomas - 44 awr, 6 munud ac 16 eiliad
2. Chris Froome +1'25"
3. Tom Dumoulin +1'44"
4. Vincenzo Nibali +2'14"
5. Primoz Roglic +2'23"


description: Gemau Cymru, sy'n cael eu cynnal yn flynyddol gan Urdd Gobaith Cymru ar gyfer athletwyr ifanc, yn digwydd dros y tridiau nesaf.

title: Dros 1,400 o athletwyr ifanc i gystadlu yng Ngemau Cymru


description: Rhestr o'r anifeiliaid peryglus sy'n cael eu cadw fel rhai anwes

title: Crocodeilod, nadroedd ac adar gwyllt: Ai dyma sir beryclaf Cymru?


description: Mae ffigyrau yn dangos fod bron i 1000 yn llai o fyfyrwyr yn astudio cyrsiau prifysgol drwy gyfrwng y Gymraeg.

title: 1000 yn llai yn astudio cyrsiau prifysgol cyfrwng Cymraeg


description: Mae trefniadau diogelwch newydd yn eu lle ar gyfer y Sioe Frenhinol eleni yn dilyn marwolaeth dyn 19 oed y llynedd.

title: Gosod trefniadau diogelwch newydd i'r Sioe Frenhinol


description: Yr ymateb ar hyd y wlad i lwyddiant Geraint Thomas, wrth i sawl un longyfarch "un o athletwyr gorau Cymru erioed".

title: Tour de France: Yr ymateb i lwyddiant Geraint Thomas


description: Gwefan Booking.com yn ymddiheuro i griw o'r gogledd am drafferthion gwesty yn ystod parti plu yn Lerpwl.

title: Ymddiheuriad i barti plu am drafferthion gwesty Lerpwl


description: Yr Athro Ceri Phillips, economegydd iechyd ym Mhrifysgol Abertawe, yn dweud bod angen meddwl am ffordd wahanol i wario'r arian.


description: Oriel luniau o'r ŵyl gafodd ei chynnal dros y penwythnos

title: Lluniau: Sesiwn Fawr Dolgellau 2018


description: Dylai Llywodraeth Cymru wneud mwy i geisio codi proffil y celfyddydau ymysg noddwyr, yn ôl un pennaeth opera.

title: 'Angen codi proffil y celfyddydau ymysg noddwyr'


description: Mae Morgannwg wedi colli o fewn dau ddiwrnod i Sussex yn ail adran Pencampwriaeth y Siroedd.

title: Perfformiad trychinebus gan Forgannwg


description: Y ddynes o Aberystwyth sydd wedi rhoi bywyd newydd i dylluan

title: Y dylluan druan sy'n chwilio am gartref


description: Y perfformiwr Alun Saunders sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Alun Saunders

maintext:
Y perfformiwr a'r ysgrifennwr, Alun Saunders, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Esyllt Sears yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Wy'n itha siŵr mai cwrdd â Darth Vader yn Debenhams Abertawe yw hi... Ma' gen i frith gof ohono fe'n bod yn hollol anferth, ac oedd gen i ei lofnod ar fwrdd corc yn y'n ystafell wely am flynyddoedd wedyn. Sgwn i lle ma' hwnna nawr?
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Oedd gen i o leia' wyth poster o Madonna dros y wal pan yn iau, ac efallai 'mod i'n meddwl 'mod i 'fod' i'w ffansïo hi, ond wy'n gwbod am ffaith mai Jack ar Home and Away (Daniel Amalm) oedd y crysh go iawn gynta' dwi'n cofio. Yr unig reswm i wylio Home and Away.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
51.9% o boblogaeth y Deyrnas Unedig yn pleidleisio i adael yr Undeb Ewropeaidd.
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Neithwr wrth wylio Queer Eye ar Netflix. Mae'r ffordd mae'r Fab 5 yn trawnewid bywydau pobl gyda llawer mwy na makeover dillad, ond hefyd gyda'r ffordd maen nhw'n byw eu bywyd a'r ffordd bositif mae angen i ni weld ein hunain, yn emosiynol ac arbennig. Gwyliwch - mae'n amazing!
Image copyright Netflix Image caption Mae'r Fab 5 yn trawsnewid bywydau pobl mewn cyfres ar Netflix
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Wy'n absoliwtli caru pigo trwyn a dwi ddim yn meddwl neith hynna fyth newid. Cofio bod yn y car wrth olau coch - wrthi - a gweld grŵp o ferched mewn tacsi yn chwerthin. Nes i rolio fy llygaid cyn sylweddoli 'mod i'n nabod nhw gyd. Ah, wel...!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Wy'n caru Caerdydd lot, lot fawr OND mae 'na rywbeth hollol arbennig am ishte ar y ffrynt yn Aberystwyth yn edrych dros y môr. Ma' Aber yn agos iawn at 'y nghalon i.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Yn ddiweddar nes i berfformio'n sioe un dyn/es gyntaf un ar ben fy hun fel Connie Orff, a chael y wefr mwya' amazing a gwefreiddiol a ffantastig o fod wedi diddanu cynulleidfa (ffrindiau, teulu a dieithriaid llwyr) gyda rhywbeth oeddwn i wedi'i chreu fy hun. Oedd hynna'n eitha sbeshal!
Image caption Mae Alun wedi bod yn hyfforddi sut i fod yn Frenhines Ddrag, ac yn perfformio sioeau dwyieithog fel Connie Orff
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Dwyieithog, surprising, sili.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Fight Club. Wy'n rili joio ffilmie sy'n datgelu mwy a mwy wrth wylio'r eildro... neu'r trydydd!
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Mae 'na stori enwog am Cleo Rocos, Freddie Mercury a Kenny Everett tua diwedd yr 80au yn gwisgo'r Dywysoges Diana i fyny fel dyn, ac yn mynd â hi allan incognito i joio yn y Royal Vauxhall Tavern... Se'n i wedi DWLU bod yn eu gang nhw'r noson yna...
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Un o'r pethe dwi yn absoliwtli casau mwy nag unrhywbeth yn y byd yw sŵn pobl eraill yn bwyta. Mae'n neud i fi ishe ffrwydro. Mae 'na hyd yn oed enw ar y peth - misophonia. Gŵglwch!
O Archif Ateb y Galw:
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Casglu'n holl deulu a ffrindie i gyd at 'i gilydd am barti hollol amazing gyda lot o ddawnsio a joio. Priodas fi a'r gŵr take 2!
Beth yw dy hoff gân a pham?
*checio'r gân sydd wedi'i chware fwya' ar y laptop*
Sissy That Walk - RuPaul... Os ti ar y ffordd i'r gwaith, does 'na ddim un cân gwell i dy ysgogi di a 'neud i ti deimlo'n fabulous.
Image copyright Netflix Image caption Mae RuPaul yn cyflwyno cyfres RuPaul's Drag Race - cystadleuaeth i geisio dod o hyd i'r seren ddrag nesa'
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Mezze platter i'w rannu; stecen ffiled gyda saws pupur a triple-cooked chips; cacen caws (neu tshîscêc) mafon!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Am UN diwrnod? RuPaul, Brenhines y bydysawd. Se'n i'n trio 'mlaen bob un o'n ffrogie i ac yn cerdded y catwalk i 'nghaneuon fy hun. Diwrnod i'r Frenhines.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Saran Morgan


description: Dirprwy arweinydd Llafur Cymru yn cael ei chyhuddo o alw cyn-weithiwr yn swyddfa ei hetholaeth yn "dyke".

title: AS yn defnyddio 'term sarhaus' at gyn-weithiwr lesbiad

maintext:
Image copyright Wales News Service Image caption Mae Jenny Lee Clarke wedi ei chyhuddo o roi codiad cyflog i'w hun a chwtogi ei horiau gwaith
Mae dirprwy arweinydd Llafur Cymru wedi cael ei chyhuddo o alw cyn-weithiwr yn swyddfa ei hetholaeth yn "dyke".
Ond fe wnaeth Carolyn Harris wadu ei bod wedi bwlio Jenny Lee Clarke am fod yn lesbiad, gan ddweud mai dim ond tynnu coes yn y swyddfa oedd hi.
Roedd Ms Harris, 57, yn rhoi tystiolaeth i achos llys ble mae Ms Clarke, 42, wedi ei chyhuddo o dwyll.
Mae Ms Clarke, oedd yn rheolwr swyddfa i AS Dwyrain Abertawe, wedi ei chyhuddo o roi codiad cyflog o £2,000 i'w hun a lleihau ei horiau gwaith heb i'w chyflogwr awdurdodi hynny.
'Ymosod'
Clywodd y llys fod yr AS wedi dweud "edrych arnat ti yn yr esgidiau dyke yna", wedi i Ms Clarke ddweud wrthi ei bod yn hoyw.
Dywedodd Ms Harris nad oedd hi'n cofio defnyddio'r gair, ond petai hi wedi, mai "cellwair" yn y swyddfa yn unig yr oedd hi.
Ychwanegodd na fyddai hi wedi ceisio bod yn ddirmygus petai hi wedi defnyddio'r gair, sydd yn cael ei ystyried yn derm dirmygus tuag at lesbiaid.
"Dwi ddim yn homoffôb - rydw i'n ffrind i'r gymuned LGBT," meddai.
Image copyright Senedd y DU Image caption Dywedodd Carolyn Harris mai dim ond tynnu coes oedd hi os oedd hi wedi defnyddio'r term sarhaus
Gofynnodd Stephen Donnelly ar ran amddiffyniad Clarke sut berthynas oedd gan Ms Harris â hi, ac a oedd y gair a ddefnyddiodd "yn briodol mewn sefyllfa waith".
"Mae'n siŵr ddim," meddai Ms Harris mewn ymateb. "Ond roedd Jenny yn ei ddefnyddio ei hun."
Mae Ms Clarke wedi ei chyhuddo o ffugio llythyr yn 2015 yn dweud y byddai ei chyflog yn cynyddu o £37,000 i £39,000, ac yn lleihau ei horiau wythnosol o 40 i 37.5.
Yn ystod yr achos ddydd Mawrth, fe wnaeth Mr Donnelly hefyd gyhuddo Ms Harris o ymosod ar Ms Clarke a'i "hysgwyd yn galed".
Fe wnaeth hi wedyn gynnig swydd i Ms Clarke, meddai, mewn ymgais i'w "chadw'n dawel".
Absenoldeb
Dywedodd Ms Harris fod yr ymosodiad "yn bendant" heb ddigwydd, a bod Clarke wedi ei diswyddo nid am ffugio llofnod yr AS ond am ei bod yn absennol o'r gwaith am gyfnodau yn 2015 heb eu hawdurdodi.
"Doedd Jenny ddim yn y gwaith y rhan fwyaf o fis Tachwedd a'r cyfan o fis Rhagfyr, ac fe ofynnwyd iddi am bapurau absenoldeb ym mis Ionawr," meddai Ms Harris.
"Doedd hi methu darparu'r papurau absenoldeb ac felly fe ges i gyngor gan yr adran adnoddau dynol i beidio gadael iddi ddychwelyd nes bod ganddi nodyn ffitrwydd neu bapurau salwch.
"Wnaeth fi fyth ddarparu hynny felly wnaeth hi ddim dychwelyd."
Mae Ms Clarke, o Abertawe, yn gwadu'r cyhuddiadau o dwyll a ffugio yn ei herbyn, ac mae'r achos yn parhau.


description: Mae'r Urdd yn chwilio am noddwyr i'r gronfa 'Cyfle i Bawb' i ariannu gwyliau i blant a phobl ifanc difreintiedig.

title: Yr Urdd yn creu cronfa wyliau i blant difreintiedig


description: Rhai o leoliadau prysuraf gogledd Cymru yn "rhy boblogaidd er lles eu hunain" yn ôl adroddiad.

title: Pryder fod lleoliadau prysur yn troi'n 'rhy boblogaidd'


description: Trefnydd ras feicio mynydd wnaeth arwain at farwolaeth dynes yn Sir Ddinbych wedi ei gael yn ddieuog o fethiannau diogelwch.

title: Trefnydd ras feicio angheuol yn Llangollen yn ddieuog


description: Gwybodaeth am brif seremonïau'r Eisteddfod

title: Prif seremonïau'r wythnos


description: S4C yn cyhoeddi eu bod nhw wedi dod i gytundeb er mwyn gallu parhau i ddangos rhai o gemau cynghrair y Pro14.

title: S4C yn sicrhau hawliau i dadrlledu gemau rygbi'r Pro14


description: Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) wedi cadarnhau'r cam nesaf i ddymchwel coed ansefydlog ger Machynlleth allai achosi oedi difrifol ar ffordd yr A487.

title: Rhybudd am oedi ar ffordd yr A487 wrth ddymchwel coed


authors:
Elliw Gwawr
Gohebydd Seneddol Bbc Cymru

description: Ein gohebydd gwleidyddol Elliw Gwawr fu'n siarad â rhai o Aelodau Seneddol Cymru ar drothwy tanio Erthygl 50.

title: Brexit: Beth nesaf ar ôl tanio Erthygl 50?

maintext:
Mae hi'n naw mis ers i bobl y Deyrnas Unedig bleidleisio i adael yr Undeb Ewropeaidd, ond 'fory fe ddaw Brexit yn realiti wrth i Theresa May ddechrau'r broses ffurfiol o adael.
Unwaith y bydd y llythyr - sy'n amlinellu bwriad y llywodraeth i danio Erthygl 50 - yn nwylo'r Cyngor Ewropeaidd fydd 'na ddim troi nôl.
Ac mae hynny'n sicr yn plesio'r rhai fel yr AS Ceidwadol, David Davies, wnaeth bleidleisio i adael.
"Gobeithio bod pawb yn mynd i fod yn glir nawr bod ni'n mynd i dynnu allan o'r Undeb Ewropeaidd, does dim dadl amdano fe," meddai.
Ystyried ffermwyr
Mae o'n awyddus i weld y llywodraeth yn sefyll yn gadarn yn y trafodaethau sydd i ddod.
"I fi mae'n bwysig iawn, iawn fod y llywodraeth yn gwneud yn glir iawn i'r gwledydd eraill yn Ewrop, pe bawn nhw ddim eisiau cael cytundeb gyda ni, y bydden ni'n jyst aros allan ac yn masnachu gyda nhw ar reolau'r WTO, fel 'dan ni'n masnachu ar hyn o bryd gyda'r Unol Daleithiau.
"Ar yr un pryd, pe baen nhw eisiau dod i ryw fath o gytundeb, 'dan ni'n hapus iawn i wneud hynny."
Image caption Byddai'r DU yn fodlon masnachu ag Ewrop ar reolau'r WTO, yn ôl David Davies
Mae Theresa May wedi dweud y byddai dim cytundeb o gwbl yn well na chytundeb gwael.
Ond mae David Davies yn cyfaddef y byddai gadael heb lunio perthynas masnach newydd gyda'r Undeb Ewropeaidd yn golygu y gallai ffermwyr Cymru gael eu taro gan dariffau uchel iawn.
"Mae rhai sectorau yn mynd i weld problemau, er enghraifft y sector ddefaid. Pe buasem ni'n cario 'mlaen dan reolau WTO mae'n bwysig iawn bod ni'n cael hynny yn ein meddwl ac yn rhoi help mewn lle."
Amheus
Dyw'r hyder yna y bydd popeth yn iawn ddim yn cael ei rannu gan Jonathan Edwards o Blaid Cymru.
"Rwy'n credu bod y Prif Weinidog yn byw mewn byd ffantasi yn bersonol - yr agwedd yw 'ni moyn ein cacen a ni moyn ei fwyta fe'," meddai.
"Dwi'n sceptical iawn - dwi'n credu y bydd yr Undeb Ewropeaidd yn edrych ar ôl buddiannau'r Undeb Ewropeaidd."
Mae o'n credu mai'r peth gorau i Gymru fyddai aros yn rhan o'r farchnad sengl, er mwyn galluogi cwmnïau i fasnachu heb unrhyw rwystrau na chostau.
Felly mae'r syniad o adael heb unrhyw gytundeb newydd gyda marchnad fwyaf Cymru yn achosi pryder mawr iddo.
Image caption Gallai methu â dod i gytundeb olygu goblygiadau "brawychus", yn ôl Jonathan Edwards
"Y peth cyntaf fydd yn cael ei drafod yw'r swm ysgaru. Mae ffigyrau o tua €60bn wedi cael eu taflu o gwmpas y lle.
Ac wrth gwrs mae gweinidogion yn y wladwriaeth Brydeinig yn dweud na fydden nhw'n talu unrhyw beth.
"Os nad oes cytundeb ar hynny dwi'n gweld yr holl drafodaethau yn dod i ben yn weddol gyflym heb unrhyw gytundeb, a bydd 'na oblygiadau economaidd brawychus i Gymru yn sgil hynny.
"Mae'n heconomi ni wedi'i selio ar y farchnad sengl a'r undeb tollau. Byddai gadael heb unrhyw strwythur neu fframwaith amgen yn ddychrynllyd o wael i'r economi Brydeinig.
"Dim ond dwy flynedd sydd 'na i ddod i gytundeb, ar dermau'r ysgariad beth bynnag, fe allai gymryd llawer hirach i gytuno ar unrhyw gytundeb masnach newydd."
'Newydd i bawb'
Does dim dwywaith mai dyma'r trafodaethau pwysicaf ac anoddaf i Brydain ei wynebu ers cenedlaethau, ac mae'r AS Llafur, Albert Owen yn credu ei bod hi'n holl bwysig fod pawb yn "rhoi gwleidyddiaeth i un ochr a dechrau siarad am beth sydd orau i Brydain a beth sydd well i bobl Prydain".
"Mae'n bwysig rŵan bod Theresa May yn gwybod beth yw'r problemau yng Nghymru, ac yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, a'n bod ni'n cael llais dros Brydain i gyd ac nid jyst llais Theresa May a'r cabinet," meddai.
"I fod yn deg 'dan ni ddim wedi bod yma o'r blaen. Mae hwn yn beth newydd i ni gyd.
"Ond mae'n rhaid i ni gydweithio ar draws y pleidiau i gael llais Cymru gref."
Image caption Dywedodd Albert Owen y byddai'n bwysig i Gymru gael llais yn y trafodaethau
Brexit yw Brexit - dyna oedd galwad cynnar a chyson Theresa May.
Erbyn hyn mae hi wedi ehangu rywfaint ar ei chynllun ar gyfer gadael, ond nid hi'n unig fydd yn penderfynu.
Mae'n rhaid iddi nawr ddod i gytundeb gyda'r 27 gwlad arall, a sicrhau cytundeb yn Senedd Ewrop - a does neb yn dadlau bod hynny yn mynd i fod yn hawdd.
Mae Prydain yn troedio tir newydd nawr, ond mae un peth yn sicr - mae'r broses hanesyddol yma'n mynd i siapio ein dyfodol am ddegawdau i ddod.


description: AS Aberconwy yn gadael ei swydd fel gweinidog i bleidleisio yn erbyn Llywodraeth y DU ar gymal o fesur Brexit.

title: Guto Bebb yn ymddiswyddo o'r llywodraeth dros Brexit


description: Y gantores a ganodd Nwy yn y Nen yn cofio canu Cymraeg y 1970au

title: Lle oeddwn i: Eleri Llwyd a Cân i Gymru 1971


description: Golwg ar y gwirfoddolwyr sy'n ceisio codi hwyliau cleifion Glangwili drwy gyflwyno rhaglenni ar orsaf radio'r ysbyty.

title: Darlledwr yn cydnabod cyfraniad Radio Glangwili


description: Cyfle i adnabod Steve Dimmick, un o gystadleuwyr Dysgwr y Flwyddyn 2018, yn well.

title: Dysgwr y Flwyddyn 2018: Adnabod Steve Dimmick


authors:
Aled Ap Dafydd
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Trysorydd Plaid Cymru'n ymddiswyddo gan honni iddo dderbyn bygythiadau gan aelodau o dîm Leanne Wood.

title: 'Bygythiadau' wrth wraidd ymddiswyddiad Plaid Cymru

maintext:
Image caption Dywedodd cyn-drysorydd Plaid Cymru, Nigel Copner, bod y blaid angen newid os am gipio grym yng Nghymru
Mae trysorydd Plaid Cymru wedi ymddiswyddo o'i rôl gan honni iddo dderbyn bygythiadau gan aelodau o dîm Leanne Wood.
Mae Nigel Copner yn aelod o'r blaid ym Mlaenau Gwent, a daeth y bygythiadau honedig ar ôl i'r gangen ddatgan eu cefnogaeth i ymgyrch Rhun ap Iorwerth i arwain y blaid.
Yn ôl Mr Copner dywedodd tîm Ms Wood wrthyn nhw am "anghofio am unrhyw gymorth" yn y dyfodol.
Dywedodd llefarydd ar ran Ms Wood nad oedd hi'n cydnabod y sylwadau.
Roedd y llefarydd hefyd yn gwadu eu bod wedi derbyn unrhyw gwynion am honiadau o'r fath.
Image caption Nid oedd Ms Wood yn adnabod y sylwadau, yn ôl llefarydd ar ei rhan
Yn yr e-bost lle ymddiswyddodd Mr Copner fel trysorydd, dywedodd fod bygythiadau tebyg hefyd wedi digwydd ar "lefelau is".
"Rydw i wir yn coelio'r bygythiadau hefyd, gan ystyried digwyddiadau'r gorffennol," meddai.
Ymddygiad 'siomedig'
Mae'r e-bost, gafodd ei yrru i brif weithredwr y blaid Gareth Clubb, Ms Wood, cadeirydd y blaid Alun Ffred Jones, a'r arweinydd seneddol Liz Saville Roberts, hefyd yn cynnwys beirniadaeth ehangach o'r blaid.
Soniodd Mr Copner am "weithdrefnau aneffeithiol o fewn y blaid" gan ddweud bod angen "sortio'i hun allan" os am fod ag unrhyw siawns o gipio pŵer.
Yn ogystal â dweud nad oedd yn adnabod sylwadau Mr Copner, ychwanegodd llefarydd ar ran Leanne Wood: "Fel y dywedon ni o'r dechrau, rydyn ni'n canolbwyntio ar gael ymgyrch arweinyddol bositif a buaswn yn annog unrhyw aelodau i fynd drwy'n dulliau priodol i wneud cwyn am gyd-aelodau."
Image caption Adam Price Rhun ap Iorwerth ydy'r ddau ymgeisydd arall i arwain Plaid Cymru
Dywedodd Mr ap Iorwerth, un o'r rhai sy'n herio Ms Wood am yr arweinyddiaeth, ei fod wedi "siomi" o glywed am ymddygiad o'r fath.
Ychwanegodd: "Ni fydd unrhyw sylwadau pellach gan fy mod i'n benderfynol o weld ymgyrch bositif sy'n canolbwyntio ar yr hyn fedrwn ei gynnig i'r blaid ac i Gymru, yn hytrach na beirniadu eraill."
Dywedodd Adam Price, sydd hefyd yn y ras ar gyfer yr arweinyddiaeth, ei fod yn "drist" i glywed am ymddiswyddiad Mr Copner.
Mae llefarydd ar ran Plaid Cymru wedi diolch i Mr Copner am ei waith dros y blaid, ond dweud nad ydyn nhw'n "cydnabod ei sylwadau" am weithdrefnau'r blaid.


description: Julie Morgan AC, gweddw'r cyn-Brif Weinidog, yn cydnabod y byddai cofgolofn iddo yn "adeiladu ar hanes datganoli".

title: Cefnogaeth i gofgolofn Rhodri Morgan


description: Cyn-brif weithredwr Plaid Cymru, Rhuanedd Richards yn cael ei phenodi'n olygydd newydd BBC Radio Cymru.

title: Penodi Rhuanedd Richards yn olygydd newydd Radio Cymru


description: AC Plaid Cymru, Simon Thomas, yn ymddiswyddo ar ôl cael ei arestio gan heddlu sy'n ymchwilio i honiadau yn ymwneud â delweddau anweddus.

title: Simon Thomas AC yn ymddiswyddo ar ôl cael ei arestio


description: AC UKIP, Neil Hamilton yn cael ei rwystro eto o swydd fel comisiynydd Cynulliad yr oedd eisoes wedi cael ei atal ohoni.

title: Atal Neil Hamilton eto o swydd comisiynydd Cynulliad


description: Geraint Thomas ar drothwy ennill ras feicio fwya'r byd ar ôl dal ymlaen i'w fantais yng nghymal 20 y Tour de France.

title: Geraint Thomas ar drothwy ennill y Tour de France


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Teulu o Borthmadog yn ennill tribiwnlys yn erbyn Ysgol Eifion Wyn ar ôl i'w mab fethu â mynd i'r ysgol am bron i bedair wythnos.

title: Ysgol wedi camwahaniaethu yn erbyn disgybl anabl


description: Trafodaethau ar y gweill i groesawu Geraint Thomas yn ôl i Gaerdydd wedi ei fuddugoliaeth hanesyddol yn y Tour de France.

title: Trefniadau ar y gweill i groesawu Geraint Thomas yn ôl


description: Galwad ar y rhai a ddioddefodd yn sgil 'sgandal' gwaed y Gwasanaeth Iechyd yn y 70au a'r 80au i ddod i roi tystiolaeth wrth i ymchwiliad i'r hyn a ddigwyddodd ddechrau.

title: 'Sgandal' gwaed: Galw ar ddioddefwyr i roi tystiolaeth


description: Cymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru am ddenu mwy o ddigwyddiadau amrywiol i faes y Sioe Frenhinol.

title: Ceisio denu mwy o ddigwyddiadau i faes y Sioe Frenhinol


description: Creu map arbennig yn dangos y "llwybr gwyrdd", un o'r mesurau diogelwch newydd yn y Sioe Frenhinol eleni.

title: Creu map i ddangos 'llwybr gwyrdd' y Sioe Frenhinol


description: Undeb mwyaf Cymru yn dweud eu bod o blaid newid y system fydd yn cael ei ddefnyddio i ethol olynydd Carwyn Jones.

title: Undeb o blaid newid rheolau ethol arweinydd Llafur


description: Pictures from the second day of the 2018 Royal Welsh Show

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Mawrth // Tuesday at the Royal Welsh

maintext:
Oni bai am ambell i gawod o law, mae hi wedi bod yn ddiwrnod cynnes ar y cyfan yn Llanelwedd. Dyma rai o'r golygfeydd o'r maes ar ddydd Mawrth:
There was the occasional shower, but on the whole it's been another warm day in Llanelwedd. Here are some of the scenes from the second day of the show:
Yr efeilliaid Aled a Dewi o Lanymddyfri yn mwynhau eistedd ar gefn beic cwad - efallai bod pump oed ychydig yn rhy ifanc i yrru un...
Twins Aled and Dewi from Llandovery enjoying sitting on a quad bike - but maybe five-year-olds should wait a few years before driving one...
Roedd yna ambell gawod ond ar y cyfan roedd hi'n sych ac yn gynnes ar faes y Sioe ddydd Mawrth, ac yn eitha' trymaidd!
There were some showers during the day but overall it was dry and warm at the show on Tuesday, albeit quite humid!
Mae'r Neuadd Fwyd yn lle pwysig i unrhyw un sy'n hoffi cig, caws a phob math o fwydydd eraill...ac yn baradwys i unrhyw un sydd â dant melys!
The Food Hall is an important venue for those who love meat, cheese and all kinds of other foods...and heaven for anyone with a sweet tooth!
Bedwyr (wyth oed) a'i frawd mawr Guto (10) o Bontargothi yn Sir Gâr yn cael codi Cwpan Her Ewrop ger stondin Gleision Caerdydd. Enillodd y Gleision y rownd derfynol yn erbyn Caerloyw yn Bilbao ym mis Mai.
Eight-year-old Bedwyr and his big brother Guto (10) fom Pontargothi, Carmarthernshire holding the European Challenge Cup at the Cardiff Blues stall. The Blues won the cup in the final against Gloucester in Bilbao in May.
Oen gwryw Charollais yn cael ei osod i'w le er mwyn ei arddangos i'r beirniaid.
Getting the Charollais to stand right for the judges.
Un o'r ymwelwyr ieuengaf yn y sioe eleni; Gwilym Tomos o Dreharris, sy'n bedair wythnos oed.
One of the youngest visitors at the show today; four-week-old Gwilym Tomos from Treharris.
Lydia, sy'n ddwy oed o Aberaeron, yn cael hwyl yn bwydo yn y sied geifr.
Lydia, two years old from Aberaeron helping with the feeding at the goat shed.
Mae'r Gymdeithas Lysiau Cenedlaethol yng Nghymru wedi creu arddangosfa o'r rhai o'r pencampwyr yn y cystadlaethau tyfu llysiau eleni.
The National Vegetable Society in Wales gave a display of some of the best produce its members had at the show's competitions.
Non, Rhodri a Gruffudd o bentref Mydroilyn ger Llanbed yn ymarfer at gynrychioli Cymru yn y rheng flaen yng Nghwpan y Byd 2027.
Non, Rhodri and Gruffudd from Mydroilyn near Lampeter preparing for the time when they'll be Wales' front row at the 2027 Rugby World Cup.
Chi'n beilo nawr?! Y Welsh Whisperer ar y llwyfan perfformio yn diddanu'r gynulleidfa gyda'i ganeuon amaethyddol.
In his element! The Welsh Whisperer on the performance stage entertaining the crowd with his agriculturally-themed songs.
Becky a Martin o Lanerfyl yn paratoi eu dafad North Country Cheviot Hill cyn cystadlu.
Becky and Martin from Llanerfyl preparing their North Country Cheviot Hill sheep ahead of the competition.
Cyffro'r sioe yn y tywydd clos wedi bod yn ormod i rai...
The show's excitement in the humid weather proved to be a bit too much for some...
Mwy o'r Sioe ar Cymru Fyw:


description: Heddlu Iwerddon yn cadarnhau mai dyn o Lantrisant a gafodd ei ladd yn Galway yn Iwerddon dros y penwythnos.

title: Dyn o Lantrisant wedi'i ladd yn Galway yn Iwerddon


description: Capten wedi'i gael yn euog gan lys milwrol o ddynladdiad trwy esgeulustod ar ôl i filwr gael ei ladd mewn ymarfer saethu yn Sir Benfro.

title: Capten yn euog o ddynladdiad milwr trwy esgeulustod


description: Rhun ap Iorwerth ac Adam Price yn dweud y byddan nhw'n sefyll i fod yn arweinydd Plaid Cymru, gan herio Leanne Wood am y swydd.

title: Rhun ap Iorwerth ac Adam Price i herio Leanne Wood

maintext:
Mae Rhun ap Iorwerth ac Adam Price bellach wedi cyhoeddi y byddan nhw'n sefyll i fod yn arweinydd Plaid Cymru.
Bydd AC Ynys Môn ac AC Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr yn herio'r arweinydd presennol Leanne Wood am y swydd.
Roedd Mr ap Iorwerth wedi datgan fis diwethaf nad oedd ganddo ddiddordeb i herio Ms Wood - sydd wedi bod yn arweinydd ar y blaid er 2011.
Fe ddywedodd Mr Price y byddai'n herio Ms Wood os nad oedd hi'n cytuno i gael dau arweinydd.
Fe wrthododd Ms Wood awgrym Mr Price ddydd Mawrth, gan ddweud ei fod yn fater ar gyfer yr aelodaeth.
Gornest
Mae'r cyhoeddiad yn golygu y bydd her i'r arweinyddiaeth ym mhob plaid o fewn y Cynulliad heblaw un.
Mae cryn dipyn o sôn wedi bod am her posib i Ms Wood, yn enwedig gan fod y ffenestr sy'n caniatáu ceisiadau i herio am arweinyddiaeth y blaid yn cau am hanner nos ddydd Mercher.
Image caption Fe wnaeth Leanne Wood ddod yn arweinydd Plaid Cymru yn 2011
Mae hi eisoes wedi croesawu her i'w harweinyddiaeth, ac wedi addo gadael os nad yw hi'n brif weinidog ar ôl etholiad y Cynulliad yn 2021.
Cafodd Mr ap Iorwerth ei annog i ymgeisio am yr arweinyddiaeth gan aelodau'r blaid yn Ynys Môn fis Mehefin.
Daeth yn Aelod Cynulliad mewn isetholiad yn 2013, gan gymryd lle cyn-arweinydd y blaid Ieuan Wyn Jones.
Ym mis Mehefin dywedodd Mr ap Iorwerth mewn cynhadledd i'r wasg nad oedd ganddo fo "nag unrhyw un arall" gynlluniau i roi eu henwau ymlaen yn y ffenestr yma.
Mae Mr Price hefyd wedi derbyn cefnogaeth gan aelodau o'i blaid leol i sefyll am yr arweinyddiaeth.
'Pennod newydd'
Ddydd Mercher fe rannodd Mr ap Iorwerth ddatganiad i aelodau'r blaid.
"Ychydig wythnosau yn ôl, fe wnaeth Leanne wahodd trafodaeth am arweinyddiaeth Plaid Cymru, trafodaeth allai arwain at ail-gadarnhau ei harweinyddiaeth hi, neu agor pennod newydd yn hanes Plaid Cymru," meddai.
"Mae cryn drafod wedi bod ers hynny ynglŷn â gwerth cael trafodaeth o'r fath, ac mae cefnogwyr ac aelodau o'r Blaid o bob rhan o Gymru - o gymoedd y de i'r gogledd a'r canolbarth, o'r gorllewin i Gaerdydd - wedi fy annog i i ganiatáu i fy enw gael ei gynnig.
"Mae'r anogaeth wedi dod o bob haen etholedig, ond yn bennaf o blith aelodau cyffredin, yn cynnwys rhai yr wyf yn llawn ddisgwyl iddyn nhw gefnogi Leanne.
"A dyna'r pwynt - trafodaeth adeiladol ddylai hon fod, un bositif i egnïo'r Blaid a Chymru, ac yn yr ysbryd yna yr wyf yn derbyn yr enwebiad."
Yn ei ddatganiad yntau dywedodd Mr Price ei fod wedi "derbyn llawer o negeseuon" yn gofyn iddo sefyll.
"Mae'r lefel o anogaeth a'r gefnogaeth a gefais er nad oeddwn wedi datgan unrhyw fwriad i sefyll wedi bod yn anrhydedd," meddai.
Ychwanegodd ei fod wedi trafod ei gynnig am arweinyddiaeth ar y cyd gyda Leanne Wood er mwyn ceisio "osgoi yr angen i herio", ond bod y trafodaethau hynny wedi'u "tanseilio".
"Byddaf nawr yn derbyn yr enwebiadau a gefais i geisio arwain Plaid Cymru," meddai.
"Byddaf yn defnyddio'r ymgyrch hon i rannu a thrafod syniadau polisiau creadigol yn frwdfrydig ar gyfer Cymru ffyniannus, hyderus ac annibynnol gydag aelodau'r Blaid a fydd bellach yn cael y cyfle y maent wedi galw am i ddweud eu dweud ar adeiladu Plaid Cymru wedi ei hadnewyddu at y dyfodol."
'Dim bwriad' clymbleidio
Wrth siarad â BBC Cymru ddydd Mercher dywedodd Aelod Seneddol Plaid Cymru yng Ngheredigion, Ben Lake fod yr her i'r arweinyddiaeth yn "newyddion i'w groesawu".
"Mae Leanne eisoes wedi dweud bod angen i ni gael y drafodaeth yma, ac yn croesawu'r gystadleuaeth," meddai.
"Dwi'n credu bydde fe'n beth da i'r blaid.
"Mae'n sicr dipyn o drafod wedi bod dros y pythefnos, dair wythnos diwethaf am yr arweinyddiaeth a'r cyfeiriad ni'n mynd iddo fel plaid - a oes angen ailystyried y strategaeth, y cynllun - a dwi'n credu bod hynny'n beth da."
Image caption Dywedodd Ben Lake ei fod yn croesawu'r frwydr arweinyddol
Pan ofynwyd i Rhun ap Iorwerth ar raglen Taro'r Post ddydd Mercher am ei farn am ddod i gytundeb gyda'r Ceidwadwyr ar ôl etholiad 2021, atebodd:
"'Sgen i ddim math o fwriad cael cytundeb gyda'r Torïaid - cael Plaid Cymru i arwain llywodraeth ydy'r nod.
"'Sgen i ddim ffansi cael clymblaid efo'r Ceidwadwyr, ond 'sgen i ddim ffansi cael clymblaid efo Llafur chwaith.
"Allai ddim rhagweld unrhyw sefyllfa lle allwn i gefnogi prif weinidog Llafur."


description: Creu hanes yn Eisteddfod Powys wrth i Karina Wyn Dafis ennill y gadair a'r goron am y tro cyntaf erioed.

title: Ennill y dwbl yn Eisteddfod Powys yn 'fendigedig'


description: Mae angen rhoi'r gorau i feirniadu ac amau ffermwyr am fod yn gyfrifol am fwyafrif yr achosion o lygredd afon, yn ôl y diwydiant.

title: 'Nid bai ffermwyr yw'r rhan fwyaf o lygredd afonydd'


description: Ystyried defnyddio biniau olwyn yn lle bagiau sbwriel du ym Mhen-y-bont ar Ogwr.

title: Ystyried gwaredu bagiau sbwriel du ym Mhen-y-bont ar Ogwr


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: BBC Cymru am dorri 83 o swyddi technoleg, adnoddau ac archifau cyn symud i'w pencadlys newydd, ond bydd 18 o swyddi newydd yn cael eu creu.

title: BBC Cymru i dorri dwsinau o swyddi technoleg ac archifau


description: Strategaeth fasnachol S4C am ganolbwyntio ar y diwydiant teledu a'r cyfryngau digidol yn y dyfodol, ar ôl methiant Loteri Cymru.

title: S4C 'ddim i ailadrodd' methiant Loteri Cymru


description: Gallai tai newydd gael eu dymchwel er mwyn addasu ffordd yr A55, ond perchnogion yn anymwybodol cyn prynu.

title: Perchnogion tai newydd yn 'gandryll' am gynllun A55

maintext:
Image caption Mae naw tŷ ac wyth flat yn y datblygiad newydd
Mae perchnogion tai newydd yn flin ar ôl cael gwybod y gallai'r adeiladau gael eu dymchwel.
Mae'r tai yn Llanfairfechan, Sir Conwy, ar safle sy'n cael ei ystyried i adeiladu ffordd ymadael i'r A55.
Ond cafodd y perchnogion ond wybod am y cynlluniau ar ôl symud i mewn i'w cartrefi newydd.
Dywedodd Llywodraeth Cymru bod y datblygwr wedi cael gwybod y gallai newidiadau i'r A55 effeithio'r safle.
Mae'r datblygwr, Oaking Developments, wedi cael cais am sylw.
Image caption Mae'r tai yn agos i'r A55, gyda'u toeau i'w gweld uwchben y coed
Dan gynlluniau i dynnu cylchfannau o'r A55, byddai dau o'r pum opsiwn posib yn golygu dymchwel y tai.
Dywedodd Leanne Herberts, symudodd i'w chartref newydd ar stad Fernbank ym mis Ebrill, ei bod hi'n "gandryll".
"Clywson ni bod 'na gyfarfod yn y neuadd yn y pentref nesa'. Dyna sut cawson ni wybod.
"Does dim llawer allwn ni ei wneud os ydy o'n digwydd - a dwi'n meddwl y bydd o, o'r hyn mae pobl wedi ei ddweud."
Ychwanegodd ei phartner, John, y gallai'r cynllun effeithio'r tai hyd yn oed os nad ydyn nhw'n cael eu dymchwel.
"Dydw i ddim yn mynd i fod eisiau byw yma os oes ffordd yn mynd drwy'r ardd, ydw i?"
O'r naw tŷ ac wyth fflat yn y datblygiad, mae tua hanner wedi eu llenwi erbyn hyn, gyda sawl yn dai gwyliau.
Cafodd y datblygiad ganiatâd cynllunio yn 2016, ac ym mis Mehefin eleni lansiodd y llywodraeth ymgynghoriad ar dynnu dwy gylchfan o'r ffordd, yn Llanfairfechan a Phenmaenmawr.
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod wedi rhoi gwybod i'r datblygwr y gallai newidiadau i'r A55 "altro eu cynlluniau neu gyfyngu ar olygfeydd" yn Fernbank.
Ychwanegodd y llefarydd bod y "cynllun i wella cyffyrdd 15 ac 16 yn ddatblygiad sylweddol yng ngogledd Cymru".
"Byddwn yn ystyried yr holl sylwadau ddaw o'r ymgynghoriad, sy'n gorffen ar 28 Awst, yn ofalus."
Mae'r BBC wedi gofyn a oedd Oaking Developments yn ymwybodol o'r effaith posib gan y cynllun ffordd.


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Brwdfrydedd ac arbenigedd staff sy'n dysgu Bagloriaeth Cymru yn amrywio gormod yn ôl arolygwyr Estyn.

title: Estyn: 'Gormod o amrywiaeth dysgu' Bagloriaeth Cymru


description: Adam Price yn dweud bod Plaid Cymru angen dau arweinydd i osgoi rhoi grym mewn un pâr o ddwylo.


authors:
Nia Thomas
Bbc Radio Cymru

description: Rhaid i ffermwyr Cymru baratoi eu busnesau ar gyfer newid wedi Brexit, yn ôl academydd o fyd amaeth.

title: Brexit: Gwneud dim 'ddim yn opsiwn' i ffermwyr

maintext:
Image caption Roedd Wynne Jones yn bennaeth Prifysgol Harper Adams am dros ddegawd
Naw mis cyn i'r DU adael yr Undeb Ewropeaidd, mae academydd blaenllaw o fyd amaeth yn dweud bod yn rhaid i ffermwyr Cymru baratoi eu busnesau ar gyfer newid.
Mae'r Athro Wynne Jones wedi dweud wrth raglen Manylu ar BBC Radio Cymru bod "gwneud dim ddim yn opsiwn".
Mae'r rhaglen hefyd wedi clywed gan ffermwyr sydd eisoes wedi penderfynu addasu a rhoi'r gorau i gadw defaid.
Ond yn ôl cyfarwyddwr amaeth gyda banc HSBC mae'r bobl ifanc sy'n dod i mewn i'r diwydiant yn "rhoi hyder", er yr heriau.
Newid ar droed
Dywedodd yr Athro Jones mai'r "neges i'r ffermwyr ydy peidio cynhyrfu, gwneud y job 'da chi yn ei 'neud, cadw'r ffigyrau, a gweld sut mae newid ac addasu".
Roedd yr Athro Jones yn bennaeth Prifysgol Harper Adams yn Sir Amwythig am 13 mlynedd, a bellach mae'n gadeirydd bwrdd strategol Cyswllt Ffermio - sy'n rhoi cyngor a gwybodaeth i ffermwyr.
"Bydd rhai yn penderfynu hwyrach i ymddeol a gadael, ond mae angen cael y meddylfryd bod 'na newid a dydy gwneud dim ddim yn opsiwn," meddai.
Image caption Dywedodd Paul Williams nad oedd yn benderfyniad hawdd i newid cyfeiriad y fferm
Un ffermwr sydd eisoes wedi addasu drwy roi'r gorau i gadw defaid ydy Paul Williams o Bentrefoelas yn Sir Conwy.
"Busnes 'da ni'n rhedeg ar ddiwedd y dydd felly 'da ni'n trin y fferm fel busnes sy'n golygu ein bod ni'n edrych ar ein ffigyrau yn fisol neu weithiau'n wythnosol," meddai.
"'Da ni'n ymwybodol o'n costau a ble mae'n incwm yn dod, ond un penderfyniad 'da ni wedi ei 'neud ydy rhoi'r gorau i gadw defaid."
'Torri traddodiad pum cenhedlaeth'
Canlyniad refferendwm Brexit ac ansicrwydd y farchnad ar gyfer ŵyn yn y dyfodol oedd y sbardun i fwrw 'mlaen â'r penderfyniad hwnnw.
"Mae'n debyg mai hwn oedd yr hwff olaf i gymryd y penderfyniad," meddai Mr Williams.
"'Dio ddim wedi bod yn benderfyniad hawdd. Dwi'n torri traddodiad pum cenhedlaeth yma yng Nghae Haidd."
Allforion cig Cymru
Allforion cig oen a dafad o Gymru yn 2017 yn £133m;
Gwerth 96% yn mynd i'r Undeb Ewropeaidd;
Traean o holl werthiant cig oen Cymreig yn mynd i'r UE.
Heriol fydd y dyfodol yn ôl Caryl Haf Jones, sy'n gweithio i Undeb Amaethwyr Cymru yng Ngheredigion ac yn ffermio yn Llanddewibrefi ger Tregaron.
"'Da ni wedi bod yn ddigon ffodus bod 'na deulu gyda ni sydd wedi rhoi fferm i ni," meddai.
"Ond i rywun sy'n dod i mewn i amaeth am y tro cyntaf mi fydd yn gyfnod anodd iddyn nhw achos fydda nhw ddim yn gwybod be' sydd o'u blaenau nhw.
"Ond yn bersonol 'da ni'n gobeithio symud y fferm ymlaen a symud amaethyddiaeth ymlaen a gweld be' allwn ni ei 'neud yn well hefo'r fferm heb orfod gwario gormod a dibynnu ar y taliadau, achos ni ddim yn gwybod faint o rheiny fydd gyda ni am y blynyddoedd nesa'."
Yn ei gwaith gyda'r undeb mae Brexit yn bwnc sy'n codi'n gyson.
"Dyw'r wybodaeth ddim yno er mwyn gallu plano ar gyfer y blynydde nesaf," meddai Ms Jones.
"Mae hynny'n dod lan yn aml a ma' nhw'n gofyn ydy'r undeb neu ydw i fel person yn gwybod mwy... ond ar hyn o bryd does neb yn gwybod dim mwy."
Image caption Mae Caryl Haf Jones yn dweud bod diffyg gwybodaeth i allu cynllunio i'r dyfodol
Ond er y pryderon am y dyfodol, mae agweddau cadarnhaol hefyd meddai Euryn Jones, cyfarwyddwr amaeth banc HSBC yng Nghymru a de-orllewin Lloegr.
"Yr hyn sy'n rhoi hyder i mi o ran y dyfodol ydy ansawdd y bobl ifanc sydd yn y diwydiant ac sydd wedi dod mewn i'r diwydiant yn ddiweddar," meddai.
"Mae eu hagwedd nhw yn aml iawn yn arbennig o dda, maen nhw'n fasnachol eu hagwedd, maen nhw'n barod i newid ac yn barod i gydweithio hefo cwmnïau eraill yn y gadwyn fwyd.
"Felly o ran y bobl sy'n dod i mewn i'r diwydiant mae hynny'n gallu rhoi hyder i ni unwaith eto y bydd amaethyddiaeth yn goroesi ac yn dod dros y sialens ddiweddara' yma."
Image caption Mae Euryn Jones yn gweld cyfle i bobl ifanc sy'n barod i gydweithio
Yn ddiweddarach yn y mis bydd Ysgrifennydd Amaeth Cymru, Lesley Griffiths yn cyhoeddi dogfen ymgynghorol ar ddyfodol taliadau yng Nghymru.
Mae hi eisoes wedi cyhoeddi y bydd y drefn bresennol o daliadau yn parhau ar gyfer 2019.
Yna bydd cyfnod o bontio i drefn newydd o daliadau dros o bum mlynedd.
Manylu: Dydd Iau 5 Gorffennaf am 12:30, ac ar ap iPlayer radio.


description: A hithau'n wythnos y Sioe Fawr, dyma gyfle i brofi'ch gwybodaeth o anifeiliaid fferm

title: Cwis: Ydych chi'n nabod anifeiliaid fferm Cymru?


description: Cyhoeddwyr yn gwrthod ffigyrau gwerthiant eu llyfrau ar ôl i ddata awgrymu nad oedd cyfrolau rhestr fer Llyfr y Flwyddyn wedi gwerthu dros 200 o gopïau.

title: Cyhoeddwyr cyfrolau yn gwrthod ffigyrau gwerthiant


description: Y gweinidog darlledu yn dweud y bydd Llywodraeth y DU yn gwarchod yr arian sy'n cael ei roi ganddi i S4C hyd at 2022.

title: Llywodraeth y DU yn ymrwymo i ariannu S4C nes 2022


description: AC Ceidwadol a enwebodd Suzy Davies ar gyfer arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn y Cynulliad yn cefnogi ei gwrthwynebydd Paul Davies.

title: Ceidwadwyr: Cefnogi ymgeisydd gwahanol i'r un a enwebwyd

maintext:
Image copyright Paul Davies Image caption Mae David Melding (dde) yn dweud mai Paul Davies (chwith) yw'r ymgeisydd gorau i ddod â'r Ceidwadwyr at ei gilydd
Mae AC Ceidwadol a enwebodd Suzy Davies ar gyfer arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn y Cynulliad yn cefnogi ei gwrthwynebydd Paul Davies ar gyfer y swydd.
Yn ôl David Melding, Paul Davies yw'r ymgeisydd gorau i ddod â'r blaid at ei gilydd.
Mae ras am yr arweinyddiaeth yn cael ei chynnal wedi ymddiswyddiad Andrew RT Davies.
Dywedodd Suzy Davies ei bod hi wastad yn gwybod bod Mr Melding yn cefnogi Paul Davies, yr arweinydd dros dro ar hyn o bryd.
Dywed llefarydd ar ran y blaid ei fod yn credu bod Mr Melding wedi enwebu Ms Davies am fod cael ras am yr arweinyddiaeth yn fanteisiol i'r blaid.
Mae Ms Davies wedi cael ei henwebu hefyd gan Janet-Finch Saunders a Mark Isherwood.
Dywedodd Mr Melding, cyn ddirprwy lywydd y Cynulliad: "Paul Davies yw'r ymgeisydd gorau ar hyn o bryd i ddod â'r blaid at ei gilydd ac i sicrhau fod ASau, ACau, cynghorwyr ac ymgyrchwyr yn gweithio gyda'i gilydd i symud pŵer oddi ar Lafur.
"Dwi'n gweld yn Paul Davies brif weinidog Ceidwadol sydd ag angerdd a phrofiad i arwain y wlad.
"Mae gan dîm y Ceidwadwyr Cymreig syniadau gwych ar gyfer newid Cymru, ond dim ond trwy gael y Ceidwadwyr mewn grym y bydd modd i ni drawsnewid ein gwlad - dyna pam mae'n rhaid i ni gael arweinydd profiadol sydd â record o ennill etholiadau."
Dywedodd Suzy Davies: "Roeddwn i wastad yn gwybod hyn a dwi'n hynod ddiolchgar i David am ganiatáu i'n haelodau gael ras am yr arweinyddiaeth."
Mae Paul Davies wedi cael ei enwebu gan bump AC - Angela Burns, Russell George, Nick Ramsay, Mohammad Asghar a Darren Millar.


description: Pam fod hen gân Gymraeg yn cal ei recordio mewn teyrnged i gampau seiclwr?

title: Titw Tomos Las, Hogia'r Wyddfa a Geraint Thomas


description: Ysbyty ym Merthyr Tudful yn arwain y ffordd gydag adnoddau ar-lein i gleifion a staff.

title: Ysbyty'n arwain gydag adnoddau ar-lein i gleifion a staff

maintext:
Image copyright Digimed Image caption Dechreuodd y cynllun gyda DVD rhyngweithiol yn rhannu'r hyn all glaf ei ddisgwyl yn yr ysbyty
Mae adnoddau ar-lein i gleifion gafodd eu datblygu gan ysbyty ym Merthyr Tudful bellach yn cael eu defnyddio ledled y byd.
Cafodd DVD ar gyfer cleifion sydd â chanser y coluddyn ei greu yn Ysbyty'r Tywysog Charles 10 mlynedd yn ôl, ac ers hynny mae'r "syniad syml" wedi tyfu.
Erbyn hyn mae adnoddau ar-lein er mwyn hyfforddi staff ar gael, ac mae'n fwriad datblygu deunydd tebyg ar gyfer cleifion â chyflyrau eraill.
Mae un o sylfaenwyr y prosiect, yr Athro P.N. Haray, wedi dweud bod "dyddiau'r cyfeirlyfrau neu bamffledi gwybodaeth ar ben".
Image copyright Google Image caption Mae Ysbyty'r Tywysog Charles wedi ennill gwobrau am greu'r adnoddau fideo
Mae cleifion a staff yn Ysbyty'r Tywysog Charles ym Merthyr a thu hwnt wedi cael budd o ffilmiau, adnoddau a chyrsiau ar-lein sydd wedi eu creu gan yr ysbyty,
Ddegawd yn ôl, cynhyrchodd tîm o'r ysbyty fideo i esbonio beth allai cleifion oedd â chanser y coluddyn ei ddisgwyl wrth fynd i'r ysbyty am driniaeth.
Yn hytrach nac actorion, roedd y ffilm yn cynnwys staff yr ysbyty o bob adran fyddai ynghlwm â gofal y claf yn yr ysbyty - o'r staff â chyfrifoldeb am brofion a sganiau i nyrsys a'r ffisiotherapyddion sy'n gyfrifol am ofal ar ôl y llawdriniaeth.
Syniad 'go bwysig'
Yn ôl Dr Rhodri Davies, ymgynghorydd radioleg, tyfodd y syniad yn wreiddiol wrth i'r adran gydweithio i feddwl am ffyrdd o rannu gwybodaeth gyda chleifion.
Dywedodd Dr Davies: "Mae clywed llais ymgynghorydd mewn clinig ac anghofio'n syth ar ôl mynd mas drwy'r drws yn un peth, ond mae cael rhywbeth yn eich llaw sy'n esbonio'ch sefyllfa chi yn nhermau'r system sydd ar gael a lle chi'n ffitio mewn yn go bwysig."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dr Rhodri Davies: Tîm Ysbyty'r Tywysog Charles yn "ganolog" i'r adnoddau dysgu
Mae Naomi Baker, nyrs sy'n gofalu am gleifion wedi iddynt dderbyn llawdriniaeth ar y coluddyn, yn dweud bod yr adnodd yn "werthfawr iawn" i ddarpar-gleifion, a'u bod yn gallu dod i arfer â staff yr ysbyty cyn eu triniaeth.
Dywedodd: "Mae e'n helpu nhw i baratoi ar gyfer beth i ddisgwyl wrth ddod mewn i'r ysbyty.
"Mae rhai cleifion heb ddod mewn i'r ysbyty ers blynyddoedd a ddim yn gwybod beth i ddisgwyl."
Mae cleifion fel Grahame Clarke, gafodd ddiagnosis o ganser y coluddyn chwe blynedd yn ôl, wedi dweud bod gwylio'r DVD wedi gwneud iddo "deimlo'n hyderus" wrth fynd i'r ysbyty.
Dywedodd: "Roeddwn yn gallu gweld â fy llygaid fy hun sut fyddai gwahanol adrannau yn yr ysbyty a'r staff yn cydlynu fy ngofal."
Image caption Mae Naomi Baker, nyrs yn Ysbyty'r Tywysog Charles, yn pwysleisio pa mor "werthfawr" yw'r adnoddau i gleifion a'u teuluoedd
Mae'r potensial ar gyfer yr adnodd yn ddiddiwedd, yn ôl yr Athro P.N. Haray, un o sylfaenwyr y prosiect, ac mae'r adnoddau wedi eu gwylio gan filoedd o gleifion a staff ledled y byd.
Bwriad y tîm ym Merthyr erbyn hyn yw datblygu ymhellach ar gyfer cleifion â chyflyrau eraill, gyda'r Athro Haray yn dweud bod potensial i drafod diabetes, gynecoleg, llawdriniaethau'r fron, casewinedd a mwy.
Dywedodd: "Drwy waith caled ac ymroddiad grŵp bach, ry'n ni wedi dechrau rhywbeth organig. Rhywbeth all dyfu cymaint ag y mae'r gwasanaeth iechyd am iddo wneud.
"Mae dyddiau'r cyfeirlyfrau neu bamffledi gwybodaeth ar ben - yn y byd sydd ohoni, adnoddau digidol sy'n cyfri.
"A man geni'r adnodd hwn yw Merthyr!"


description: Ffigyrau'r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn dangos bod llai wedi bod yn gwario eu harian mewn siopau ym mis Mehefin eleni.

title: Siopau'n gwerthu llai wrth i bobl fwynhau'r tywydd poeth


description: Maes Awyr Caerdydd i ddatgelu ei chynlluniau hyd at 2040, gyda'r bwriad o "greu budd economaidd sylweddol i Gymru".

title: Datgelu cynlluniau Maes Awyr Caerdydd hyd at 2040


description: Cais Rhyddid Gwybodaeth yn datgelu fod o leiaf pedair awyren ddi-beilot, sydd wedi cael eu profi ym Mae Ceredigion, wedi cael eu colli mewn damweiniau - gyda phob un yn costio £6m yr un.

title: Damweiniau awyrennau di-beilot yn costio £24m


description: Bron i 20 mlynedd ar ôl iddo gael ei addo, mae 'na alw ar i barc sglefrio gael ei godi i bobl ifanc Corwen yn Sir Ddinbych.

title: Dim parc sglefrio yng Nghorwen 20 mlynedd ers ei addo


description: Bachgen ifanc yn esbonio pam iddo greu elusen i adeiladu parc i blant anabl er cof am ffrind fu farw o diwmor ar yr ymennydd.

title: Agor parc i blant anabl er cof am ffrind fu farw


description: Defnyddio maes parcio i gostio o leiaf £8 ond mae trefnwyr yn annog Eisteddfodwyr i gyrraedd y Maes ar droed, beic, bws neu drên.

title: Cyhoeddi manylion teithio i'r Eisteddfod yng Nghaerdydd


description: Yr AS Ceidwadol Chris Davies yn cael ei holi'n ffurfiol gan yr heddlu ynglŷn â honiadau yn ymwneud â hawlio treuliau drwy dwyll.

title: Heddlu'n holi AS Brycheiniog a Maesyfed am dwyll honedig


description: Teyrngedau i'r actores Helen Griffin, a ymddangosodd yn Twin Town a Solomon a Gaenor, wedi iddi farw'n 59 oed.

title: Yr actores Helen Griffin wedi marw


description: Dynes oedd yn arfer gweithio i AS Dwyrain Abertawe, Carolyn Harris wedi dweud o flaen llys fod Mrs Harris wedi ymosod arni yn ei swyddfa.

title: Achos twyll: Dynes yn cyhuddo AS o 'ymosodiad treisgar'

maintext:
Image copyright Wales News Service Image caption Mae Jenny Lee Clarke yn cyhuddo AS Dwyrain Abertawe, Carolyn Harris o ymosod arni yn ei swyddfa
Mae dynes oedd yn arfer gweithio i AS Dwyrain Abertawe, Carolyn Harris wedi dweud wrth reithgor fod Ms Harris wedi ymosod arni yn ei swyddfa.
Mae Jenny Lee Clarke wedi ei chyhuddo o ffugio llofnod er mwyn cynyddu ei chyflog pan oedd hi'n rheolwr swyddfa i Ms Harris.
Roedd Ms Clarke a Ms Harris yn arfer gweithio ochr yn ochr â'i gilydd yn swyddfa cyn-AS yr etholaeth, Sian James.
Mae Ms Clarke yn gwadu'r cyhuddiadau yn ei herbyn ac mae'r achos yn parhau.
'Caru fy swydd'
Roedd Ms Clarke yn ei dagrau wrth iddi ddechrau rhoi tystiolaeth i'r amddiffyniad, gan ddweud ei bod hi'n "caru'r swydd" gyda Ms Harris.
Yn ôl Ms Clarke fe ddigwyddodd yr ymosodiad honedig pan oedd y ddwy yn gweithio i Sian James.
Dywedodd Ms Clarke ei bod hi'n eistedd wrth ei desg gyda Mrs Harris yn rhwbio ei hysgwyddau, cyn iddi "afael" yn ei phen a dechrau ei hysgwyd "yn dreisgar".
O ganlyniad i'r ymosodiad honedig, dywedodd Ms Clarke ei bod wedi gorfod eistedd ar ei soffa tan bedwar y bore gyda chlwt oer am ei phen.
Image copyright Senedd y DU Image caption Roedd Jenny Lee Clarke yn ei dagrau wrth iddi ddechrau rhoi tystiolaeth i'r amddiffyniad, gan ddweud ei bod hi'n "caru fy swydd" gyda Carolyn Harris (uchod)
Ychwanegodd Ms Clarke fod Ms Harris ar ei "gliniau yn ymddiheuro gan ddweud ei bod hi yn fy ngharu yn fwy na'i mab ei hun".
Ni wnaeth Ms Clarke adrodd y mater i Sian James na chwaith i'r heddlu ar y pryd, ond fe aeth hi at y doctor a chymryd amser i ffwrdd o'r gwaith.
Daeth cadarnhad yn ddiweddarach fod Ms Clarke wedi adrodd y digwyddiad i'r heddlu yn 2016.
Mae Mrs Harris eisoes wedi gwadu'n gynharach yn yr achos o ymosod ar Ms Clarke gan ddisgrifio'r honiadau yn "gwbl ffug ac yn ofidus".
'Codi embaras'
Dywedodd Ms Clarke hefyd fod Ms Harris wedi "gwneud sylwadau bychanol am fy rhywioldeb a gofyn cwestiynau anodd a cheisio codi embaras arnaf".
Fe newidiodd popeth meddai Ms Clarke pan wnaeth Ms Harris ddod yn AS, "gyda'i hunan falchder wedi mynd drwy'r to gan fod ganddi'r teitl AS".
Clywodd y llys hefyd fod Mrs Harris yn "casáu gwaith papur" a byddai Ms Clarke yn aml yn arwyddo ffurflenni seneddol yn enw Ms Harris.
Yn aml roedd hi'n anfon ffurflenni i'r Awdurdod Annibynnol Safonau Seneddol (IPSA), y corff sy'n gyfrifol am gyflogau yn San Steffan.
Gofynnwyd iddi: "Wnaethoch chi arwyddo'r ffurflenni (IPSA) yn ei henw?"
Atebodd MS Clarke: "Do, a ffurflenni eraill, beth bynnag oedd hi angen, roeddwn yn gwneud beth bynnag oed rhywun yn ofyn i mi ei wneud."
Image caption Roedd Carolyn Harris, sydd bellach yn AS, yn arfer gweithio gyda Jenny Lee Clarke i'r cyn-AS Sian James (uchod)
Dywedodd fod Ms Harris yn dweud wrthi: "Arwydda fe a'i anfon e."
Mae Ms Clarke yn cael ei chyhuddo o roi codiad cyflog iddi hi ei hun - o £37,000 y flwyddyn i £39,000 - a lleihau ei horiau wythnosol o 40 i 37 awr a hanner.
Pan ofynnwyd iddi os mai hi wnaeth arwyddo'r ddogfen, fe gyfaddefodd ei bod yn gyfrifol ond ar "orchymun Carolyn".
Gofynnwyd hefyd a wnaeth Ms Clarke arwyddo'r ddogfen gyda'r bwriad o fod yn anonest neu i gamarwain, fe atebodd "na" i'r ddau gwestiwn.
Mae Jenny Lee Clarke yn gwadu'r cyhuddiadau yn ei herbyn ac mae'r achos yn parhau.


description: Geraint Thomas yn llwyddo i ddal ar y crys melyn yn y Tour de France gyda thri chymal yn weddill o'r ras.

title: Geraint Thomas yn arwain Le Tour gyda tri chymal ar ôl


description: Dyn 34 oed o Frynaman yn pledio'n euog i 10 cyhuddiad o gyhoeddi negeseuon gyda'r bwriad o gorddi casineb hiliol.

title: Dyn yn pledio'n euog i gyhoeddi negeseuon hiliol

maintext:
Image copyright YouTube Image caption Jonathan Jennings yn un o'r fideos a gyhoeddodd ar YouTube
Mae dyn o Frynaman yn Sir Gâr wedi pledio'n euog i 10 cyhuddiad o gyhoeddi negeseuon gyda'r bwriad o gorddi casineb hiliol.
Ymddangosodd Jonathan Jennings, 34 oed, yn Llys y Goron Abertawe drwy linc fideo ddydd Gwener.
Clywodd y llys fod Jennings wedi cyhoeddi'r negeseuon ar wefan o'r enw GAB - sydd yn disgrifio ei hun fel rhwydwaith gymdeithasol sy'n cynnig rhyddid i lefaru.
Roedd y negeseuon yn cynnwys rhai oedd yn galw am ladd a sterileiddio Mwslemiaid, bygythiad yn erbyn Jeremy Corbyn, a rhai yn dweud fod Hitler wedi cael ei eni 100 mlynedd yn fuan.
Mae chwech o'r cyhuddiadau yn cyfeirio at ddeunydd a gyhoeddwyd i annog casineb, tri yn cyfeirio at yrru negeseuon bygythiol, ac un am yrru neges sarhaus.
Bydd Jennings yn cael ei gadw yn y ddalfa nes ei ymddangosiad nesaf yn y llys ar 10 Awst.


description: Teyrngedau i'r cynhyrchydd a'r cyfarwyddwr teledu, Terry Dyddgen-Jones, fu farw'n 67 oed yn dilyn salwch byr.

title: Y cyfarwyddwr teledu Terry Dyddgen-Jones wedi marw


description: Modd astudio meddygaeth yng ngogledd Cymru yn 2019 yn sgil cydweithio rhwng Prifysgol Caerdydd a Phrifysgol Bangor.

title: Modd astudio meddygaeth ym Mangor yn 2019


description: Cyn-ysgrifennydd Cymru yn dweud y dylai arweinydd nesa'r Ceidwadwyr Cymreig adlewyrchu safbwyntiau Ewrosgeptig aelodau llawr gwlad.

title: Y Ceidwadwyr Cymreig 'angen arweinydd Ewrosgeptig'

maintext:
Image caption Fe wnaeth Andrew RT Davies ymgyrchu dros adael yr Undeb Ewropeaidd
Rhaid i arweinydd nesa'r Ceidwadwyr Cymreig adlewyrchu safbwyntiau Ewrosgeptig aelodau llawr gwlad y blaid, medd cyn-Ysgrifennydd Cymru, David Jones.
Dywedodd Mr Jones ei bod hi'n bwysig bod gornest i olynu Andrew RT Davies, wedi iddo gyhoeddi ei ymddiswyddiad ddydd Mercher.
Yn y cyfamser, dywedodd cyn-gynorthwyydd i Mr Davies ei fod wedi ei gyfyngu fel arweinydd oherwydd y modd roedd y blaid yn cael ei rheoli.
Paul Davies - Aelod Cynulliad Preseli Penfro a gefnogodd yr ymgyrch dros aros yn yr Undeb Ewropeaidd - sy'n arwain y grŵp yn y Cynulliad dros dro, ac mae eisoes wedi dweud y byddai'n hoffi gwneud y swydd yn barhaol.
Image caption Fe allai Andrew RT Davies sefyll mewn etholiad i ddewis arweinydd nesa'r Ceidwadwyr Cymreig, medd David Jones AS
Dywedodd Mr Jones, Aelod Seneddol Gorllewin Clwyd, y dylid cynnal etholiad ar yr arweinyddiaeth, ac y gallai Andrew RT Davies - sy'n cefnogi Brexit - fod yn ymgeisydd.
Ychwanegodd: "Mae'n ddrwg gen i fod Andrew wedi teimlo'r angen i ymddiswyddo.
"Mae wedi gwneud gwaith da dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae wedi adlewyrchu safbwynt y blaid Gymreig yn ei chyfanrwydd, sy'n Ewrosgeptic iawn, ac roedd yn falch o weld canlyniad y refferendwm, oedd yn arbennig o gryf yng Nghymru.
"Dwi'n credu y dylai ei olynydd gael ei ddewis mewn etholiad gan y blaid yng Nghymru, yn unol â rheolau'r blaid, a wela i ddim rheswm... pam na all Andrew fod yn ymgeisydd yn yr etholiad."
Dylai'r arweinydd nesaf fod "yn rhywun sy'n adlewyrchu'r blaid yn ei chyfanrwydd", meddai.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Paul Davies: 'Dim cyfrinach fod gen i ddiddordeb yn y swydd'
Hyd yma, does neb wedi dweud y byddan nhw'n ymgeisio yn erbyn Paul Davies.
Gwrthododd ef â chadarnhau ei fod wedi siarad ag Andrew RT Davies rai wythnosau'n ôl i'w annog i ymddiswyddo.
Yn ei ddatganiad ddydd Mercher, dywedodd Andrew RT Davies: "Fy marn yw y dylai Arweinydd Grŵp y Cynulliad gael yr un mandad mewn pleidlais lawn ar lawr gwlad, a dwi'n gobeithio y bydd fy olynydd yn cael ei ddewis felly."
'Rhyddid i arwain'
Dywedodd Anthony Pickles, pennaeth staff yr arweinydd rhwng 2012 a 2015, fod cyfyngiadau wedi bod ar Mr Davies fel arweinydd: "Mae'r syniad y dylai polisïau gael eu penderfynu gan ryw fwrdd dirgel rhywle, sy'n cynnwys Aelodau Seneddol Ewropeaidd a phobl eraill, yn anghywir.
"Beth am gael gwared â'r teitl chwerthinllyd 'Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig yn y Cynulliad ac Arweinydd yr Wrthblaid'? Fyddai hynny ddim yn ffitio ar gerdyn busnes.
"Beth am gydnabod mai pwy bynnag sy'n cael ei ethol gan yr aelodaeth yng Nghymru yw'r arweinydd? Rhowch fandad iddyn nhw a'r rhyddid iddyn nhw arwain."
Image caption Dydy Janet Finch-Saunders ddim wedi diystyru sefyll am yr arweinyddiaeth ei hun
Dywedodd Janet Finch Saunders AC ei bod yn siomedig fod Mr Davies wedi ymddiswyddo a bod rhai aelodau mewn "sioc".
"Dydy'r trafferthion diweddar ddim wedi bod yn bleserus ac rwy'n gobeithio y bydd undod nawr i bwy bynnag fydd yn arwain y grŵp," meddai.
Ychwanegodd fod "dylanwadau allanol" diweddar wedi bod yn "ddiangen ac amhriodol" - mae'n ymddangos bod y sylw'n cyfeirio at sylwadau AS Aberconwy Guto Bebb, feirniadodd Mr Davies am ei sylwadau am Airbus.
Dywedodd Ms Finch-Saunders bod aelodau wedi bod mewn cysylltiad â hi yn gofyn am bleidlais, a wnaeth hi ddim diystyru'r posibilrwydd o sefyll ei hun.
Pan ofynnwyd iddi a ddylai enw menyw gael ei gynnwys ar y papur pleidleisio, dywedodd: "Ddylen ni ddim cymryd yn ganiataol na fydd yna gais i ddynes gynnig ei henw."
Brwydr
Mae un arall o ACau'r Ceidwadwyr, Mark Isherwood, wedi dweud fod aelodau cyffredin wedi bod yn "bombardio" ffigyrau amlwg o fewn y blaid i sicrhau bod brwydr i olynu Andrew RT Davies.
Fe fydd swyddogion y blaid yn cyfarfod yn y dyddiau nesaf i benderfynu ar amserlen ar gyfer y ras arweinyddol.
Does neb wedi dweud hyd yn hyn eu bod yn dymuno sefyll yn erbyn Paul Davies, sydd wedi cadarnhau fod ganddo ddiddordeb yn y swydd a bod ganddo gefnogaeth ACau eraill.
Yn y cyfamser mae ffynhonnell yn agos at Andrew RT Davies wedi dweud wrth BBC Cymru: "Fe wnaeth Andrew ddewis croesi'r ffordd yn saff gan ddefnyddio'r groesfan sebra yn hytrach na sefyll ar ymyl y palmant yn aros i gael ei wthio dan y bws nesaf."


description: Gallai'r diffyg adnoddau dysgu i ddisgyblion Cymraeg gael "effaith wirioneddol" ar eu haddysg, meddai pwyllgor o ACau.

title: Diffyg gwerslyfrau cyfrwng Cymraeg yn 'bryder mawr'

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae gwerslyfrau Cymraeg yn "hynod bwysig" yn ôl Megan Barett
Mae diffyg adnoddau i ddisgyblion yng Nghymru yn destun "pryder mawr" a gallai'r diffygion gael "effaith wirioneddol" ar eu haddysg, yn ôl pwyllgor o ACau.
Clywodd y grŵp fod diffyg gwerslyfrau ac adnoddau cyfrwng Cymraeg yn golygu bod rhai athrawon yn cyfieithu adnoddau eu hunain.
Yn ôl y pwyllgor plant, pobl ifanc ac addysg roedd hyn yn cymryd cryn amser gan ddyblu gwaith athrawon a chreu anghysondebau o ran y cyfieithiadau.
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod am "ystyried argymhellion y pwyllgor yn ofalus" a'u bod wedi ymrwymo i ddarparu adnoddau addysgol dwyieithog ar gyfer disgyblion mewn da bryd.
Ysgolion dan straen
Wrth roi tystiolaeth i'r pwyllgor, dywedodd disgyblion ac athrawon fod y prinder adnoddau yn achosi i lefelau straen a phryder gynyddu mewn cyfnod arholiadau.
Daeth i'r amlwg hefyd fod disgyblion yn dysgu mewn gwahanol ffyrdd ac mae'r pwyllgor yn dweud bod rhaid sicrhau bod adnoddau ar gael mewn sawl ffurf, gan gynnwys copi caled a fersiynau digidol.
Image copyright Getty Images
Mae'r pwyllgor wedi gwneud 15 o argymhellion, gan gynnwys gofyn i'r ysgrifennydd addysg:
Egluro pwy sy'n gyfrifol am sicrhau bod adnoddau ar gael i bob disgybl ar ba bynnag ffurf;
Canfod i ba raddau mae athrawon yn cyfieithu adnoddau eu hunain;
Cyfieithu'r adnoddau hynny yn ganolog, a'u darparu i athrawon a disgyblion;
Sicrhau bod gwerslyfrau sy'n canolbwyntio ar gwricwlwm yn cael eu cynhyrchu yn y dyfodol a'u defnyddio fel y dull o addysgu yn hytrach na'r ffurf bresennol o ddefnyddio gwerslyfrau sy'n canolbwyntio ar gymwysterau.
Er bod y pwyllgor yn deall bod cyfyngiadau cyllid, mae'n credu bod angen ail edrych ar ba adnoddau ddylai fod ar gael i ddisgyblion.
Roedd pryder hefyd am ddiffyg eglurder am bwy sy'n gyfrifol am sicrhau bod gan ysgolion a disgyblion adnoddau digonol.
Image caption Yn ôl Lynne Neagle mae angen sicrhau bod y ddarpariaeth Gymraeg yn cael ei chynnig yr un pryd â'r Saesneg
Dywedodd cadeirydd y pwyllgor bod "prinder adnoddau, nad yw llyfrau weithiau'n cyrraedd tan ganol y flwyddyn ysgol, a bod y ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg mor anghyson yn destun pryder mawr".
Ychwanegodd Lynne Neagle AC: "Mae angen i ni gael gwybod pwy ddylai fod yn darparu gwerslyfrau, y caiff y ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg ei chynnig ar yr un pryd â'r ddarpariaeth cyfrwng Saesneg, a bod gwerslyfrau ac adnoddau athrawon yn rhan o'r pecyn craidd o adnoddau sydd ar gael i ddysgwyr."
'Traed moch'
Yn ôl Darren Millar AC mae'r sefyllfa yn "draed moch llwyr", a dydy hi "ddim yn syndod gafodd Cymru ei chanlyniadau TGAU gwaethaf mewn degawd haf diwethaf".
"Dylai Llywodraeth Cymru ymddiheuro i'r myfyrwyr sydd wedi eu heffeithio gan y llanast yma, a chymryd mesurau i sicrhau nad yw unrhyw TGAU neu Lefel A newydd yn cael eu cyflwyno heb fod yr holl ddeunydd addysgu ar gael cyn dechrau'r cwrs," meddai.
Image caption Mae Elaine Edwards o UCAC wedi croesawu gwaith ymchwil y pwyllgor
Dywedodd Elaine Edwards, Ysgrifennydd Cyffredinol Undeb Cenedlaethol Athrawon Cymru, bod angen "sicrhau tegwch a pharch" at ddisgyblion sy'n astudio pynciau drwy gyfrwng y Gymraeg a'u hathrawon.
Ychwanegodd bod "amserlen diwygio cymwysterau" uchelgeisiol ar fai am y diffyg adnoddau i ddisgyblion a bod "gwersi i'w nodi" wrth ddiwygio'r cwricwlwm a chomisiynu gwerslyfrau yn y dyfodol.
"Mae'n bryd i ni gael ymagwedd gwbl wahanol at yr holl broses, gan gynnwys llawer mwy o bwyslais ar adnoddau Cymreig wedi'u comisiynu a'u cynhyrchu yng Nghymru," meddai.
Ystyried yr argymhellion
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru y byddan nhw'n "ystyried argymhellion y pwyllgor yn ofalus".
"Rydym wedi ymrwymo i sicrhau bod adnoddau i gefnogi'r cwricwlwm a'i gymwysterau ar gael yn y Gymraeg a'r Saesneg ac wedi sefydlu grŵp rhanddeiliaid adnoddau addysgol Cymraeg a dwyieithog i edrych ar ddarpariaeth adnoddau dwyieithog amserol," meddai.
Mae sefydliad Cymwysterau Cymru hefyd wedi dweud eu bod yn nodi sylwadau'r pwyllgor ac yn "ystyried yr argymhellion yn ofalus".


description: Andrew RT Davies yn dweud ei fod wedi darganfod bod aelodau o'r Ceidwadwyr eisiau cael gwared arno fel arweinydd dros flwyddyn yn ôl.

title: 'Ymgyrch' i annog Andrew RT Davies i ymddiswyddo


description: Teulu dyn yn dweud ei fod yn "ffodus" i oroesi digwyddiad lle cafodd car ei "yrru'n fwriadol" at bobl.

title: 'Ffodus i fod yn fyw ar ôl atal gyrrwr rhag taro pobl'


description: Cwmnïau dur Tata Steel a ThyssenKrupp i uno i greu ail wneuthurwr dur mwyaf Ewrop, gan ddod â rhagor o sicrwydd i Bort Talbot.


description: Bydd un o fusnesau hynaf Llandudno yn cau cyn diwedd y flwyddyn ar ôl bod ar agor am 96 mlynedd.

title: Siop esgidiau yn Llandudno i gau wedi 96 mlynedd