description: 'Ua taui te ture nō te mātete a te hau, mai te mahana mātāmua nō tenuare 2018. Ture tei fa'ata'a hia nō te mau te poro'i a te Hau Fenua, te mau 'oire e te mau pū 'ohipara'a a te hau. Te fā i hia'a...

title: Te mau ture 'āpī i ni'a i te mātete a te hau, a pia i tā 'outou mau poro'i i roto ia Tahiti Infos

maintext: 'Ua taui te ture nō te mātete a te hau, mai te mahana mātāmua nō tenuare 2018. Ture tei fa'ata'a hia nō te mau te poro'i a te Hau Fenua, te mau 'oire e te mau pū 'ohipara'a a te hau. Te fā i hia'ai hia i roto i teie ture, o te parau ia nō te fa'a'āpīra'a i te mau arata'ira'a nō te pia i tā 'outou mau poro'i.Poro'i fa'atīaniani tanotano noaMai teie atu mahana, e nehenehe 'outou e pia i tā 'outou mau poro'i fa'atīaniani i roto i te mau ve'a ato'a, mai te peu e ho'o mai 'outou i te tahi mau tauiha'a i roto i te ārea e 3 haere atu i te 15 mirioni farāne pātifita. 'Eita e fa'ahepo-fa'ahou-hia ia 'outou i te pia atu i roto i te hō'ē ve'a i ha'amana hia.Poro'i fa'atīaniani fa'ahepo hiaE ti'a i te ta'ata ho'o i te fa'atū'ati i tāna poro'i ia au i te huru o te mātete. Nō reira, mai te peu e hau te fāito moni i te 15 mirioni farāne pātifita, e ti'a i teie ta'ata i te pia i tāna poro'i i roto i te ve'a a te hau aore ra i te hō'ē ve'a i ha'amana hia. Mai te peu te vai fa'ahou rā tāna i te tahi atu poro'i, e nehenehe 'oia e pia i te reira, i roto i te mau ve'a pāpa'i nō te fenua nei.Eie mai te mau fa'aaura'a a Tahiti InfosE piti ve'a tā Tahiti Infos i fa'anaho mai nā 'outou* Ve'a tei fa'aara i te mau 'ohipa e tupu ra i te fenua nei è te feiā i tai'o i teie ve'a : te mau ti'a mana, te mau fatu taiete…* 15 000 ve'a i nene'i hia è teie ana'e te ve'a i nene'i rahi hia i te fenua nei* Ve'a tei fāna'o-ato'a-hia i ni'a i te tahua natirara è i te mau mahana ato'a, e fa'anaho hia i te hō'ē rata tāireuira a Tahiti Infos (18 000 ta'ata i tātau hia), te vai ato'a rā teie fa'anahora'a Tahiti Kiosque (CSP+)* Te tahi mau 'api parau ta'a'ē tei fa'ata'a hia nō te mau poro'i.* Te tahi mau tārifa au-noa (ia au i te mau tārifa i fa'ahepo hia e te Hau Fenua)* Rave rahi ta'ata i Pōrīnetia nei tei haere i ni'a i teie tahua natirara* Ua fa'ata'a hia te tahi vahi nō te mau poro'i* E fa'atae hia te tahi mau poro'i fa'atīaniani, ia 'ite te ta'ata i teie fa'anahora'a fa'ata'a hia nō te mau poro'i i ni'a i te tahua natirara a Tahiti InfosA hāpono mai i tā 'outou mau anira'a nūmerara'a i ni'a ia annonces@tahiti-infos.com Nō te tahi mau ha'amāramaramara'a hau roa atu, a niuniu i te 40 43 49 49.

fasttext_language: cy


description: O lo ua o'o mai i Amerika Samoa le tama'ita'i e maua ona tusi pasi fa'apitoa i le avea ai ma Faia'oga A'au mo so'o se tasi e afua mai fanau iti e ta'itasi le tausaga

title: Faiaoga a'au mo tagata iai mana'oga fa'apitoa & isi uma


description: OSOFA'I ST. THERESA MA AVE SIPIKA TETELE E LUA

title: Tala I Vaifanua


authors:
New Era Staff Reporter
Please Enter Your Name Here
Andre Martinaglia

title: Tari-e !ûi-aona nî !ûi?

maintext:
Maria Amakalis
ǀAeǁgams-!Ûi-aob hîa ge ǂgom!gâheb, omsab nî Pioneerspark ǁanǁguib hîa ǀAeǁgams !nâ ǁgoeb tawa !khūb!naes kaitsēdi ǁaeb !nâ nî !ûiseb, ge ǁanǁare-aon nēb !ûihâ oms din oms !nâ khôaǂgâ tsî ǂauna om!nābexūna haka tsēdi ǁaeb !nâ ge !nariǂui. Nē !ûi-aob ge ǁnātikōse !gâi!gâ tama ge i ǁîb ge ǀhûhâsib khoen xa a mû!nâhe om-e !nariǂui!nâs ǀkhab a ǁaxa hîa amaga tsî ge îba ǂoago wekheb Wunstaxtsēs ai !khōsis !nâ ge ūhe. Nē 24 kurixa !ûi-aob hîa ge ǀnîkhami ǀonhâ !ûi-ao ǂnûiǂgās xa !gaesa ib ge ǁnāpab ge Pioneersparki !nâ om-e nî !ûise sîsenxa ib ge nēsa !ēs ase mû tsî ǁanǁare-aon di omsa tsēkorope gere !nari!nâ. ǀAeǁgams !Ā!khōmais di ǂHaitsi !Oabadi Mâisab, Fabian Amukweleleb ge ge mî, ǁanǁare-aon hîa ge mâiǂuis ǀkha !nari tama hâ in ge nē ǁaxasiba mû tsî ǀawa!namna a ǂanǂansa. ǁÎb ge gere dītsâ !hae ǁaeb !nâ ǁnāpa xu ūbēsensa xaweb ge ǁaeb ai ge ǁnāǂamhe. ǁAnǁare-aon di !khōǁnā-ūdadi ra ǁgausa !oab ge nē !ûi-aoba ǁnāb gere !narixū oms tawa Hôasoreb di 15, 17, 18 tsî 21 ai ge mûhe. Nē !ûi-aob ge ge ǂan!gâ !naris âb xa tsî ge mî ǀnaib ge ǀnî xūna a ǁamaxū tsî tamas ka io ǁîb ǂhâ hâ xūn ǀkhas tsîna gere mā!khunigusa. Nē xūn di ǁkhāsib ge noxopa a ǀūsa xawen ge ǁîna aiǁgause brelde xu laptops kōse !khōǂgā hâ. “Sida ge kaise ra ǂâiǂhansen ǂgui !gôab di omǀhonkhoen hîa omdi âna ǀguis khami ī kō!gâ-i ose xūmâi tsî sâǁaega ra in ǂnamipe, !gōsase kaitsēdi ǁaegu !nâ. Nē mâsib ge omkhôaǂgāde ra ǁgoaǂui,” tib ge Amukweleleba ge mî. ǁÎb ge ǁanǂgāsabena ǀkhoma tsî gere ǂgan, in hoa ǀaweǁguiga dī tsî hoaǁae khoe-e ūhâ omsa nî !ûiba ni-e. Omsa ǁnāti !ûi!gâs ose mâs !aroma gu ge !nari-aoga kaise a ǂkhaigari tsî !ēsa gu nî hōs karao, o khôaǂgās ǀguisa nî dī,” tis tsînab ge ge ǀaro.


description: Dynes o Sir Benfro yn gwadu bod â rhan ym marwolaeth ei mam oedrannus gan ddweud wrth reithgor mai hi oedd ei bywyd.

title: Dynes yn gwadu llofruddio ei mam oedrannus, Betty Guy

maintext:
Image copyright Wales News Service Image caption Bu farw Betty Guy ym mis Tachwedd 2011
Mae dynes o Sir Benfro sydd wedi ei chyhuddo o ladd ei mam wedi dweud wrth reithgor bod eu perthynas yn "anhygoel" ac na fyddai fyth wedi cytuno i ddod â'i bywyd i ben.
Mae Penelope John, 50, a'i mab, Barry Rogers, 33, yn gwadu llofruddio Betty Guy, oedd yn 84 oed.
Dywedodd y byddai'n gweld ei mam sawl gwaith yr wythnos ac mai hi dim ond hi oedd ar gael i fynd â hi i apwyntiadau.
Clywodd y rheithgor yn Llys y Goron Abertawe bod Ms Guy yn wael ac yn credu ei bod yn dioddef o ganser.
Dywedodd Ms John ei bod gartref yn Llandudoch noson y farwolaeth pan gafodd alwad ffôn gan un o gyfeillion ei mam yn dweud bod Ms Guy am ei gweld am nad oedd yn teimlo'n dda.
Fe deithiodd yno'n syth - taith sy'n cymryd oddeutu awr.
'Mi ddaw drwyddi'
Dywedodd bargyfreithiwr yr amddiffyn, Nadine Radford QC: "Mae yna awgrym eich bod wedi cytuno i helpu eich mam i farw - beth yw'ch ymateb i hynny?"
Atebodd Ms John: "Fyddwn i fyth yn cytuno i ddod â'i bywyd i ben - fy mam oedd fy mywyd. Fe wnes i fy ngorau i'w chadw i fynd."
Dywedodd ei bod wedi ffonio'i mab a dweud wrtho bod ei nain yn sâl iawn, a bod yntau wedi ateb: "Mi fydd hi'n iawn, mi ddaw drwyddi."
Image copyright Wales News Service Image caption Mae Penelope John a Barry Rogers yn gwadu cyhuddiad o lofruddiaeth
Ond fe gytunodd Mr Rogers wedyn i deithio i Sir Benfro o'i gartref yng Ngwlad yr Haf i weld ei nain ar ôl i Ms John "swnian" arno.
Dywedodd Ms John wrth y llys iddi godi yng nghanol y nos i fynd i'r tŷ bach a gweld bod golau ymlaen yn ystafell wely ei mam, ac mai dyna pryd y gwnaeth hi sylweddoli bod Ms Guy wedi marw yn ei gwely.
Aeth i'r 'stafell a galw ar ei mam ond doedd dim ateb.
Clywodd y llys bod Mr Rogers wedi cyrraedd y tŷ tua'r un pryd a bod Ms John wedi dweud wrtho: "Rwy'n credu bod ti wedi ei methu hi - rwy'n credu bod hi wedi marw".
Wedi'i llorio
Fe wadodd Ms John awgrym Ms Radford ei bod wedi rhoi tabledi Diazepam a Zopiclone mewn wisgi a'i roi i'w mam ei yfed.
Dywedodd: "Na, prin roedd hi'n gallu yfed paned o de... fydden ni ddim wedi rhoi dim byd felly iddi."
Ychwanegodd ei bod wedi'i "llorio" pan gafodd ei harestio ar amheuaeth o lofruddio.
Mewn ymateb i dystiolaeth gafodd ei gasglu ar ôl i'r heddlu osod offer recordio cudd yn ei chartref, dywedodd Ms John bod ei mab wedi rhagweld y posibilrwydd yna, a'i fod wedi awgrymu i'r ddau drin y sefyllfa fel jôc,
Mae'r achos yn parhau.


description: Y darlledydd Gwyn Llewelyn sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Gwyn Llewelyn

maintext:
Y darlledydd Gwyn Llewelyn sy'n Ateb y Galw yr wythnos hon, wedi iddo gael ei enwebu gan Beti George wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Fy atgof cynta' yw bod mewn ysbyty ym Mangor yn dair oed (mae'n rhaid mai 1945 oedd hi) gyda pneumonia difrifol. Clywais droeon mai fi oedd yr ail o Fôn i gael penicillin, oedd newydd ei ddarganfod - achubodd fy mywyd medde nhw.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Julie Christie. Mae hi'n byw yn y canolbarth ond 'dwn i ddim sut wedd sydd iddi erbyn hyn!
Image caption Dyma sut oedd Julie Christie yn edrych 'chydig o flynyddoedd yn ôl, Gwyn - ydy hi dal yn creu argraff?!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Cael blank yn ystod un linc tra'n cyflwyno cyngerdd Dafydd Iwan o lwyfan Prifwyl Bro Morgannwg 2012.
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Ddim yn cofio pryd ond yn lled ddiweddar.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Cnoi'r croen ar ben fy mysedd ar ôl torri ngwinedd!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Ynys Llanddwyn, lle ganed Nain a'i brawd pan oedd eu tad yn beilot yn tywys llongau 'dros y bar' i'r Fenai.
Image caption Does yna ddim syndod fod Gwyn, fel nifer o bobl eraill, yn gwirioni ar Landdwyn brydferth
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Amhosib dewis un. Bu sawl uchafbwynt.
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Annibynnol, anoddefgar, anghymdeithasol.
O Archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Cysgod y Cryman, Islwyn Ffowc Elis. Nofel ffurfiannol yn ei dydd (1950au) i bopeth ddaeth wedyn, a Syllu ar Walia', cyfrol Ffion Dafis, 2017 am ei gonestrwydd amheuthun ond anodweddiadol Gymreig.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Gyda fy nhaid fu farw ym 1934 pan oedd fy nhad yn 17 oed ond na chlywais fawr ddim o'i hanes.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Rhannu dim - gweler ateb y cwestiwn uchod am fod yn anghymdeithasol!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Plygu i'r drefn a bod yn ddiolchgar!
Image caption Gwyn Llewelyn oedd y llais cyntaf glywodd y genedl ar BBC Radio Cymru ar 3 Ionawr 1977
Beth yw dy hoff gân a pham?
Molawd Llawenydd (Ode to Joy, Beethoven) a Gwawr Edwards yn canu ei fersiwn Gymraeg o One moment in time gan Whitney Houston.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Bwyd môr, yna mwy o fwyd môr gyda gwin gwyn da, acrème brûlée yn bwdin.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Dim syniad.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Gwilym Owen


description: Cwmni yn cyhoeddi eu bod yn bwriadu adeiladu gorsaf bŵer nwy yn Felindre ger Abertawe.

title: Cais cynllunio ar gyfer gorsaf bŵer nwy ger Abertawe


description: Boblsediwr o Sir Benfro'n gorfod tynnu nôl o gynrychioli Prydain yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf fis nesaf, wedi iddo gael strôc fechan.

title: Dim gemau Olympaidd i fobslediwr o Gymru yn dilyn strôc


description: Abertawe'n parhau ar waelod Uwchgynghrair Lloegr wedi gêm gyfartal i ffwrdd yn Newcastle.

title: Newcastle 1-1 Abertawe


description: Mae'r cyfnod i enwebu ymgeiswyr ar gyfer isetholiad Cynulliad Alun a Glannau Dyfrdwy yn cau ddydd Mercher.

title: Cyfnod enwebu isetholiad Alun a Glannau Dyfrdwy yn cau


description: Y Scarlets a'r Gweilch angen buddugoliaethau hanesyddol i sicrhau lle yn rownd wyth olaf Cwpan Pencampwyr Ewrop.

title: Diwrnod tyngedfennol o rygbi i'r rhanbarthau yn Ewrop


description: Dyn 52 oed yn marw mewn ysbyty yng Nghaerdydd wedi ymosodiad difrifol yn Llanelli ar noswyl Nadolig.

title: Dyn wedi marw ar ôl ymosodiad noswyl Nadolig Llanelli


description: Lluniau archif o ganolfan eiconig BBC Cymru yng Nghaerdydd // Pictures of the iconic BBC Wales building in Cardiff

title: Lluniau Llandaf: 50 mlynedd o ddarlledu // Llandaff in pictures: 50 years of broadcasting

maintext:
Bydd BBC Cymru yn symud ei bencadlys i ganol Caerdydd yn 2019 a'r ganolfan ddarlledu bresennol yn cael ei dymchwel dros 50 mlynedd ers ei agor yn 1967. Mae'r lluniau hyn yn dangos rhan ganolog yr adeilad eiconig yn Llandaf yn hanes y BBC yng Nghymru dros y blynyddoedd.
BBC Wales plans to move to its new headquarters in the centre of Cardiff in 2019, and the current broadcasting house will be demolished over 50 years after it opened in 1967. These photos illustrate the pivotal role the iconic building has played in the BBC's programmes in Wales over the years.
Image caption Derbynfa'r BBC yn Llandaf wedi ei wneud i edrych fel swyddfa dollau yn Ffrainc ar gyfer y ffilm gomedi Grand Slam // Windsor Davies, Dewi Pws, Dillwyn Owen and Sion Probert filming at the BBC's reception for the film Grand Slam
Image caption Staff y system ffôn yn 1968 - tybed a oedd perlau'n rhan o'r iwnifform? // Pearls were a popular choice among the telephony staff in 1968
Image caption Pwy yw'r ddau blentyn sy'n cael eu llongyfarch gan gyn Reolwr BBC Cymru Gareth Price yn 1987? Gyda Liz Scourfield a Ruth Parry // Two schoolboys are congratulated by former Controller Gareth Price, with presenters Liz Scourfield and Ruth Parry.
Image caption Y sylwebydd chwaraeon David Parry-Jones yn gwneud cyfweliad ar risiau'r ganolfan // Sports reporter David Parry-Jones interviews on the steps outside
Image caption David Parry-Jones gyda thîm Rygbi Undeb Cenedlaethol Tonga ar risiau'r ganolfan ddarlledu // David Parry-Jones with the Tongan National Rugby Union team on the steps of broadcasting house
Image caption Yr ystafell dorri yn y 1960au - erbyn hyn mae'r golygu'n digwydd yn ddigidol // How many scenes ended up on the cutting room floor?
Image caption Dim cyfrifiadur ar gyfyl y swyddfeydd yn y 1960au // No computers in the 1960s, and very few typewriters.
Image caption Tro ar fyd yn 1988 gydag agor swyddfa Ceefax // A new era in 1988 as the Ceefax office opens
Image caption Beti George yn 1979 // Veteran Radio Cymru and S4C presenter Beti George in 1979
Image caption Y gwleidydd Roy Jenkins a'r gohebydd gwleidyddol Patrick Hannan wrth y fynedfa // Politician Roy Jenkins with political journalist Patrick Hannan
Image caption Cyflwynydd Radio Wales Mal Pope yn bodio am lifft o flaen yr adeilad // Radio Wales presenter Mal Pope tries to hitch a ride home
Image caption Nerys Hughes gyda rhai o'r nyrsys o'r rhaglen Labour of Love // Nerys Hughes with some of the nurses that appeared in the programme Labour of Love
Image caption Staff BBC Cymru, gan gynnwys Myfanwy Lewis, Rhodri Williams, Lena Pritchard Jones, Ruth Parry a Ronw Protheroe // BBC Wales staff with a camper van outside
Image caption Ho ho ho! Rhai o'r aelodau staff yn y dderbynfa, Nadolig 1988 // Kevin Davies, Glan Davies, Ruth Parry, Beti George, Elinor Jones, John Hardy and Ray Gravell in the foyer at Christmas, 1988
Image caption Cafodd y ganolfan newydd ei chodi ar safle plasty Baynton House - roedd yn cael ei ddefnyddio gan y BBC tan iddo gael ei dynnu i lawr yn 1975 // The then-new centre was built on the site of Baynton House, which was still used by the BBC until it was taken down in 1975


description: Mae staff y GIG yn gweithio mwy na ddylen nhw a dyw hi ddim yn opsiwn erbyn hyn gwneud dim o fewn Bwrdd Iechyd Hywel Dda, yn ôl un meddyg.

title: GIG: 'Staff yn gweithio mwy na ddylen nhw'


description: Mae'n amlwg bod rhai o'ch henwau chi yn achosi problemau lu..

title: Enwau Cymraeg: Eich profiadau chi

maintext:
Image copyright Getty Images
Fe ofynnodd Cymru Fyw i'n darllenwyr rannu eich profiadau o bobl yn ynganu eich enw Cymraeg yn anghywir - ac fe wnaethoch chi ddim siomi...
Ydy'ch enw Cymraeg chi'n help neu'n rhwystr? Gadewch eich sylwadau yma.
Ar ddiwrnod cynta'r brifysgol, rwy'n cofio'r darlithwr yn galw allan rhestr o enwau. Roedd o'n iawn gyda enwau erill o bob ban byd, ond "Miriam.... Welsh surname" gefish i 'ngalw!! Dwi dal mewn syndod tair mlynedd wedyn!
- Miriam Dafydd, Conwy/Manceinion
Ers byw yn Lloegr dwi wedi darganfod bod y mwyafrif o bobl yn methu deall fy enw cyntaf. Dwi'n cofio darlithydd yn y brifysgol yn mynnu fy ngalw'n "Ingrid" yn ystod y tair mlynedd!
Yn gwaith fel hyfforddwraig ffitrwydd mae'n haws bod pawb yn fy adnabod fel Hari. Fy ail enw ydy Rhiannon ac mae rhai yn gallu ymdopi ychydig yn well gydag hynny oherwydd y gân gan Fleetwood Mac!
- Angharad Payne, Grantham
Mae sawl person o hyd yn meddwl bod yna ddwy 'l' yn "Elen" ac yn dweud ei fod yn od mai dim ond un sydd genna i. Mae llawer wedi dweud imi newid y 'Mair' i 'Mary' er mwyn ei wneud yn haws i'r bobl di-Gymraeg.
- Elen-Mair, Ynys Môn
Dwi o hyd yn cael trafferth gyda fy enw yn Llundain, gan gynnwys ychydig o bobl haerllug sydd yn rhannu'u barn onest i mi am yr iaith Gymraeg. Mae'n gyfle i mi rannu fy mhrofiadau fel Cymraes a diwylliant Cymru efo pobl ddieithr. Dydw i erioed wedi bod mor falch i ddod o Gymru.
- Mabli Tudur, Llundain
Dwi 'di bod yn Norwy ers 2014 yn gweithio fel organydd i'r Den Norske Kirke (Eglwys Norwyaidd) ac yn athro cerdd.
Yn y byd cerdd ma' enw unigryw yn fanteisiol iawn. Ond ar y llaw arall, dwi 'di darganfod bod y rhan fwyaf o ieithoedd y byd ddim yn gyfforddus efo'r llythyren 'r' cyn 'f'. Felly dwi'n cael Afron rhan fwyaf o'r amser.
Amrywiadau eraill dwi'n cael ydy: Arson, Avon, Aron, Arfan, Afran, Aslan...
- Arfon Owen, Stavanger, Norwy
Wedi cael sawl enw dros y blynyddoedd. Yn yr ysgol wedi cael fy ngalw ar y gofrestr gan fy ail enw Tudur a'r athrawes yn meddwl fy mod i'n fachgen!
Wedi cael fy ngalw yn 'Simon' ac hyd yn oed wedi cael person dros y ffôn yn gofyn os yr oeddwn yn Tsieiniaidd ac yn meddwl mai 'C Wan' oedd fy enw!
Pwynt arall yw 'Siwan' rydych chi'n ei ddweud nid 'Shiwan' fel mae sawl person yn ei ddweud - nid oes 'h' yn fy enw? Cywir? Cywir.
- Siwan Tudur, Llanfairpwllgwyngyll
Roedd 'na sgwrs ddifyr ar ein tudalen Facebook hefyd...
Nia = N / A (not applicable) wrth lenwi ffurflen i fewn yn Llundain. Dychmygwch y sgwrs a ddilynodd!!
- Nia Keinor Jenkins ar Facebook
Wedi cael lot o hwyl - cael fy ngalw yn "Sainon", "Kenon" ac wrth gwrs "Conan" ac unwaith gofynnodd rhywun "are you a real Canon in the church?"
Pan bydd rhywun yn gofyn sut i ynganu fy enw mi fyddai yn dweud: "It's easy: J-O-N-E-S"
- Cynan Jones, Beddgelert
Anwylaf fam fy anwylaf gyn-ŵr. 'Cynanide'. A dwi'n reit siŵr ei bod hi'n dalld yn iawn er ei bod hi'n honni nad oedd hi ddim...
- Sioned Webb ar Facebook
Rwyf yn cofio gadael am Seland Newydd yn 1963 ar long o'r enw SS Northern Star - pedwar o hogia yn shario cabin bychan yn pen blaen yn waelod y gwch am bron i chwe wythnos am ei bod hi wedi torri i lawr yn Durban. Un o'r hogia o Lerpwl ddywedodd bod fy enw yn rhy galed i'w ddweud a dymunodd fy ngalw'n "Taffy" a dyna beth mae pawb yn fy ngalw i fwy na hanner canrif ers i mi lanio yma.
- Alwyn Parry, Seland Newydd
Image copyright Matthew Lewis/Getty Images Image caption "Rhydian, as in the singer??"
Fedrai ddim deud fod fy enw wedi bod yn rhwystr yn ystod fy ngyrfa. Ond o weithio yn y maes dwi ynddo (gweithio mewn gwesty) ac yn delio gyda phobl o bob cwr o'r byd, mae treulio lleiafswm o bum munud yn gorfod esbonio sawl peth megis sut i ynganu'r enw, nad oes yna fersiwn Saesneg o'r enw mewn gwirionedd ymysg y mwyaf cyffredin - hyn i gyd cyn iddyn nhw sylweddoli fod genai yr un enw â'r canwr a ddaeth i enwogrwydd ar yr X-Factor ac felly yn ceisio fy nghywiro i ar fy enw yn y lle cyntaf! O ran gyrfa, fedrai ddim galw'r enw yn rhwystr, ond fwy yn fater o rwystredigaeth wedi'r canfed tro?!
- Rhydian Morgan, Llan Ffestiniog
Eye-slit.
- Esyllt Glyn Jones ar Facebook
Hefyd o ddiddordeb


description: Galw am hyfforddiant gorfodol i weithwyr iechyd wedi cynnydd o 10% mewn tair blynedd yn nifer yr achosion o sepsis yng Nghymru.

title: Galw am hyfforddiant sespis i weithwyr iechyd


description: Ffigyrau'n dangos cynnydd eto mewn diweithdra yng Nghymru rhwng Medi a Thachwedd.

title: Cymru â'r cynnydd diweithdra mwyaf o wledydd y DU


description: Cyfoeth Naturiol Cymru cytuno ar reolau newydd ar bysgota mewn afonydd, ar ôl rhybuddio bod nifer yr eogiaid a sewin ar eu lefel isaf erioed.

title: Cytuno ar reolau llymach ar bysgota mewn afonydd

maintext:
Image copyright PA
Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn dweud bod nifer yr eogiaid a'r sewin yn afonydd Cymru wedi cyrraedd eu lefel isaf erioed.
Daw rhybudd y corff sydd yn gyfrifol am yr amgylchedd yng Nghymru wrth iddyn nhw gytuno ar reolau newydd gyda'r bwriad o warchod dyfodol pysgodfeydd.
Ond mae rhai pysgotwyr wedi dweud eu bod yn pryderu am effaith rhai o'r cyfyngiadau sydd wedi eu hawgrymu, gan gynnwys cwtogi'r tymor pysgota a rheoli faint o bysgod sy'n gallu cael eu cadw.
Byddai unrhyw reolau newydd yn dod i rym am ddeng mlynedd, gydag adolygiad ar ôl pum mlynedd.
'Nid jyst pysgotwyr'
Ddydd Iau fe wnaeth tîm pysgodfeydd CNC gwrdd ag aelodau'r bwrdd i drafod y ffordd ymlaen, ac yn y pen draw bydd yr argymhellion yn cael eu cyflwyno i'r Ysgrifennydd Amgylchedd, Lesley Griffiths.
Ymhlith y mesurau gafodd eu cymeradwyo mae gorfodi pysgotwyr i ryddhau bob eog sydd yn cael eu dal, a chyfyngiadau llymach ar ddal sewin.
Ond dyw hynny ddim wedi plesio pysgotwyr sydd yn dweud fod llygredd amaethyddol, newid hinsawdd a chynnydd yn nifer yr adar ysglafaethus yn gyfrifol am y gostyngiad yn niferoedd y pysgod.
Maen nhw'n dweud y gallai'r rheolai newydd effeithio ar dwristiaeth, sydd werth tua £150m y flwyddyn i economi Cymru ac yn cynnal 1,500 o swyddi.
Image caption Mae cwrwglwyr ar yr Afon Teifi yn poeni am effaith bosib y rheolau newydd ar eu ffordd o fyw
"Os na allwn ni gadw samwn, mae hwnna'n lot o arian i roi lan," meddai Ian Harries, un o aelodau Cymdeithas Rhwydwyr Cwrwgl Afon Teifi yng Nghilgerran.
"Y peth gwaethaf yw so nhw am i ni bysgota ym mis Ebrill, i ddala penllwydion mawr. Mae hwnna wedyn yn effeithio'n tymor i ni yn rhyfeddol, achos falle fyddwn ni ddim yn gallu dal digon o benllwydion ym mis Mai a mis Mehefin i dalu am y license."
Ychwanegodd pysgotwr arall, Dan Rogers: "Ni wir yn poeni bod CNC yn mynd i gymryd 40% o'r tymor bant o ni, maen nhw'n mynd i fynd ag un math o bysgodyn bant oddi wrthon ni, ond maen nhw dal isie'r un cymaint o license fee oddi wrthon ni."
"Mae lot mwy o effeithion tu fas i bysgota sydd yn cael effaith mawr ar yr afon, a ddim jyst pobl fel ein hunain."
Gorfodi
Yn ôl Tim Jones, cyfarwyddwr gweithredol gyda Chyfoeth Naturiol Cymru, maen nhw wedi ystyried yr ymatebion i'r ymgynghoriad diweddar wrth lunio'r rheolau newydd.
"Beth 'dan ni'n sôn rŵan ydi bod pobl yn cael eu gorfodi i adael unrhyw eog neu sewin maen nhw'n dal i fynd o dan amodau yn afonydd Cymru," meddai.
Image copyright Darren Harries Image caption Mae'r sewin, neu'r penllwyd, yn un o'r rhywogaethau sydd wedi gweld eu niferoedd yn gostwng
"Mae hwn 'di bod yn rhywbeth gwirfoddol, mewn rhai afonydd mae wedi bod yn llwyddiannus, mewn rhai afonydd dydi o ddim wedi bod mor llwyddiannus.
"Beth 'dan ni'n trio gwneud rŵan ydi neud yn sicr bod ni'n rhoi'r siawns gorau i'n plant ni a'u plant nhw weld eog a sewin gwyllt yn afonydd Cymru."
Llynedd fe benderfynodd cwrwglwyr Afon Teifi i ddychwelyd bob eog oedd yn cael eu dal o'u gwirfodd.
Ond yn ôl Dan Rogers, mae'n bryd i Gyfoeth Naturiol Cymru feddwl am dreftadaeth a diwylliant pysgota'r afonydd yn ogystal â'r pysgod eu hunain.
Image caption Mae Dan Rogers wedi galw ar Gyfoeth Naturiol Cymru am "gefnogaeth"
"Ni'n pryderu am ein ffordd ni o bysgota, mae'n rhaid i ni gael cefnogaeth oddi wrthyn nhw 'fyd," meddai.
"Ni 'di cefnogi nhw, mae'n amser iddyn nhw nawr drio cefnogi ni."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru y bydd Gweinidog yr Amgylchedd Lesley Griffiths yn ystyried argymhellion Cyfoeth Naturiol Cymru mewn manylder.


description: Stuart Andrew wedi ei benodi'n weinidog yn Swyddfa Cymru a Guto Bebb yn cael swydd newydd wrth i Theresa May ad-drefnu ei chabinet.

title: Penodi Stuart Andrew yn weinidog yn Swyddfa Cymru


description: Tottenham Hotspur yw gwrthwynebwyr nesaf Casnewydd yn Cwpan FA Lloegr, a gallai Caerdydd wynebu Man City.

title: Cwpan FA Lloegr: Timau Cymru yn y bedwaredd rownd


authors:
Iolo Cheung
Bbc Cymru Fyw

description: Cipolwg ar beth all tîm pêl-droed Cymru - a'u cefnogwyr - ddisgwyl o'u taith i chwarae yng Nghwpan China ym mis Mawrth 2018.

title: Cwpan China: Beth all Cymru ei ddisgwyl yn y Dwyrain Pell?

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Cymru, China, Uruguay a'r Weriniaeth Tsiec - y pedair gwlad fydd yn rhan o'r gystadleuaeth
Mae'n deg dweud fod cefnogwyr pêl-droed Cymru wedi cael tipyn o syndod yn gynharach yn yr hydref pan ddaeth sôn fod y tîm cenedlaethol am gael gwahoddiad i gymryd rhan mewn cystadleuaeth yn China.
Ond roedd gwirionedd i'r sïon, ac yn gynharach fis Rhagfyr fe gadarnhaodd Cymdeithas Bêl-droed Cymru (CBDC) y byddan nhw'n chwarae yng Nghwpan China ym mis Mawrth 2018.
Mewn byd delfrydol gallai Cymru fod wedi defnyddio'r gemau cyfeillgar yma i baratoi ar gyfer Cwpan y Byd yn Rwsia yn yr haf.
Ond o leia mae'r trip i'r Dwyrain Pell o leiaf wedi rhoi rhywbeth i'r cefnogwyr, yn enwedig y rheiny sy'n hoff o ddilyn y tîm i rannau gwahanol o'r byd, edrych ymlaen ato ar ôl methu a chyrraedd Cwpan y Byd.
Pam Cwpan China?
Cystadleuaeth gwadd yw Cwpan China, ac mae'n adlewyrchu statws cynyddol Cymru yn y byd pêl-droed ers Euro 2016 ein bod ni wedi cael y gwahoddiad.
Y gwledydd eraill yn y gystadleuaeth, yn ogystal â China, fydd Uruguay a'r Weriniaeth Tsiec - dau dîm sydd hefyd yn uchel eu parch.
Bydd CBDC wedi derbyn y gwahoddiad yn rhannol am resymau ariannol, gyda disgwyl iddyn nhw gael ffi sylweddol am gymryd rhan (mae adroddiadau o Dde America wedi awgrymu y bydd Uruguay yn derbyn tua $2m, neu £1.5m, am fod yno).
Y fantais arall yw'r sylw y bydd Cymru'n ei gael o chwarae o flaen cynulleidfa deledu o ddegau o filiynau, yng ngwlad fwyaf poblog y byd, wrth herio China yn y rownd gynderfynol.
Nid Cwpan y Byd mohono, yn sicr, ond o ran taith genhadu allen nhw ddim fod wedi dewis lleoliad lawer gwell - peidiwch synnu petai ambell i wleidydd hefyd yn ceisio manteisio ar y cyfle.
Image copyright Getty Images Image caption Fel Cymru, dim ond unwaith y mae tîm pêl-droed China wedi cyrraedd Cwpan y Byd, a hynny yn 2002
Profiad gwahanol
Dyma fydd y tro cyntaf erioed i Gymru chwarae yn erbyn China, heb sôn am fynd yr holl ffordd yno ar gyfer gêm.
Unwaith erioed y mae'r tîm pêl-droed cenedlaethol wedi teithio'n bellach ar gyfer gêm - Cwpan Kirin yn Japan yn 1992.
Y tro diwethaf iddyn nhw gymryd rhan mewn twrnamaint cyfeillgar oedd Cwpan y Cenhedloedd yn 2011, pan chwaraeon nhw yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon, Gogledd Iwerddon a'r Alban.
Unwaith yn unig y cafodd y gystadleuaeth honno ei chynnal, gyda diffyg diddordeb yn ffactor - ond mae'n oes wahanol bellach, ac mae'n bosib iawn y bydd gan Gymru fwy o gefnogwyr allan yn China nag oedd ganddyn nhw yn Nulyn chwe blynedd yn ôl!
Mae'r daith hefyd yn cynnal traddodiad diweddar CBDC o drefnu gemau cyfeillgar oddi cartref mewn lleoliadau deniadol a difyr i'r cefnogwyr - fel Paris, Stockholm, Amsterdam ac Efrog Newydd - yn y blynyddoedd diwethaf.
Cyfnod newydd
O ran materion ar y cae, y peth amlwg i'w nodi yw y bydd hi'n gyfle i gael cip cyntaf ar reolwr newydd Cymru.
Mae CBDC yn awyddus i benodi olynydd Chris Coleman erbyn mis Ionawr, mewn da bryd ar gyfer Cwpan China ac yna Cynghrair y Cenhedloedd yn hydref 2018.
Y gobaith yw y bydd yn rhoi cyfle i chwaraewyr ifanc y garfan, gan barhau â'r broses a ddechreuodd Coleman yn ei gemau cyfeillgar olaf.
Ond mae'n bosib wrth gwrs y bydd mwy o bwyslais ar brofiad - ac ennill - gyda'r rheolwr newydd yn awyddus i blesio'r cefnogwyr yn sydyn a dangos mai fo oedd y dewis iawn.
Bydd llawer yn dibynnu ar argaeledd Gareth Bale, gyda'i glwb yn annhebygol o fod yn awyddus gadael iddo deithio hanner ffordd ar draws y byd ar gyfer dwy gêm gyfeillgar i bob pwrpas.
Ond mae atyniad seren Real Madrid yn rhan o'r rheswm pam fod Cymru wedi cael eu gwahodd - a byddai'n sicr yn helpu'r ymdrechion i hybu proffil ein gwlad tra'n bod ni yno.
'Y Ddinas Werdd'
Image copyright Getty Images Image caption Bydd digon o blanhigion a gwyrddni i'w weld yn Nanning
Bydd y gemau i gyd yn cael eu chwarae yn Nanning, mewn stadiwm sydd yn dal tua 60,000 o gefnogwyr.
Mae'r ddinas yn ne-orllewin y wlad â phoblogaeth o bron i saith miliwn - dros ddwywaith y nifer sy'n byw yng Nghymru.
Ond os 'dych chi'n meddwl bod hynny'n swnio fel lot, mae 'na dros ddau ddwsin o ddinasoedd eraill yn China sydd yn fwy na hi.
Dyw hi ddim yn lleoliad amlwg i ddewis cynnal y gystadleuaeth, yn enwedig o ystyried nad oes yr un tîm pêl-droed o'r ddinas yn agos at brif gynghreiriau China.
Dyn busnes, Wang Jianlin, sydd yn gyfrifol am leoli'r gystadleuaeth yno, ac mae ei gwmni Dalian Wanda eisoes yn weithredol iawn yn y byd pêl-droed - maen nhw'n berchen ar glwb Atletico Madrid, ac mae'n rhan o ymdrechion China i gynyddu ei phroffil yn rhyngwladol.
Image copyright Getty Images Image caption Mae poblogaeth Nanning dros ddwywaith maint un Cymru, ac yn parhau i dyfu
O ran y ddinas ei hun, mae Nanning yn cael ei hadnabod fel 'Y Ddinas Werdd' oherwydd ei pharciau niferus, gyda'r tymheredd cyfartalog ym mis Mawrth tua 20C - swnio'n ddigon braf felly.
Ond peidiwch â disgwyl dod ar draws lawer o siaradwyr Saesneg - mae'n syniad dysgu ambell air a dywediad o Fandarin cyn mynd.
Bydd y bwyd hefyd ychydig yn wahanol i'r hynny 'dych chi wedi arfer cael yn eich tecawê lleol - digon o bethau Cantoneaidd eu naws, ond o bosib llai o sweet and sour na fyddech chi'n ei ddisgwyl!
Lle arall i fynd?
Image copyright Getty Images Image caption Bydd rhaid teithio'n eitha' pell o Nanning i weld atyniadau fel y Wal Fawr, Shanghai, y Fyddin Terracotta, a'r Ddinas Waharddedig yn Beijing
Bydd mynd i Nanning yn cymryd tipyn mwy o amser ac yn costio llawer mwy na thripiau oddi cartref arferol Cymru, felly mae'n naturiol y bydd unrhyw un sy'n mynd eisiau gwneud y mwyaf o'u hamser.
Ond mae'r ddinas yn bell o gyrchfannau mwyaf poblogaidd y wlad i dwristiaid, fel Beijing a Shanghai, ac atyniadau poblogaidd fel y Wal Fawr a'r Fyddin Terracotta - felly os am weld y rheiny bydd angen hedfan ymhellach, neu stopio yno ar y ffordd.
Os 'dych chi'n chwilio am rywle agosach i fynd am ychydig ddyddiau fewn, mae dinasoedd fel Hong Kong a Macau, Guilin, ynys Hainan, a hyd yn oed Hanoi yn Fietnam, i gyd o fewn cyrraedd ar y trên neu wrth hedfan.
Beth bynnag fydd llwybr eich taith, mae un peth yn sicr - dyw cefnogwyr Cymru ddim yn mynd i gael trip fel hwn am sbel eto!


description: Llywodraeth Cymru'n dweud na fyddan nhw'n ymyrryd yng nghynlluniau cynghorau Sir Benfro i godi treth cyngor, wrth i Bowys hefyd ystyried cynnydd.

title: 'Dim rhwystr' i godi treth cyngor Sir Benfro 12.5%


description: Swyddogion iechyd yng Nghymru yn cynghori llywodraethau Lloegr a'r Alban ar symud at system o ganiatâd tybiedig o roi organau.

title: Cymru'n cynghori gwledydd eraill y DU ar roi organau


description: Y BBC a'r corff sy'n cynrychioli cerddorion a chyfansoddwyr Cymraeg yn i dod i gytundeb ar gyfer hawlfreintiau darlledu cerddoriaeth.

title: Eos a'r BBC yn dod i gytundeb ynglŷn â hawlfreintiau darlledu cerddoriaeth Cymraeg


description: Digwyddiad ym Mhenarth i rolio pen Bendigeidfran fel rhan o ddathliadau'r Hen Galan.

title: Rholio pen Bendigeidfran i ddathlu'r Hen Galan


description: Asgellwr Caerwrangon, Josh Adams i ennill ei gap cyntaf i Gymru yn erbyn Yr Alban yng ngêm agoriadol Pencampwriaeth y Chwe Gwlad.

title: Josh Adams i ennill ei gap cyntaf yn erbyn Yr Alban


description: Corff arolygu'r diwydiant gofal yn "mynegi pryder" am gartref nyrsio yng Ngwynedd, fisoedd wedi i adroddiad amlinellu problemau gyda'r gwasanaethau.

title: Pryderon yn parhau am gartref nyrsio yng Ngwynedd


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Y gweinidog diwylliant yn galw am "lechen lan" ar ôl i adroddiad ddweud i'r berthynas chwalu rhwng Llywodraeth Cymru ac Amgueddfa Cymru.

title: 'Llechen lân' i adfer perthynas y llywodraeth â'r amgueddfa


description: Plaid Cymru'n annog Llywodraeth Cymru i "beidio ymddiried yn y Ceidwadwyr" a'u haddewidion am ddeddfwriaeth Brexit.

title: Brexit: 'Peidiwch ymddiried yn y Torïaid' meddai Plaid


description: Y darlledwr Jamie Owen yn gadael BBC Cymru i ymuno â'r gwasanaeth newyddion o Dwrci, TRT World.

title: Cyflwynydd Wales Today, Jamie Owen yn gadael BBC Cymru


description: Anaf i linyn y gar yn golygu na fydd Rhys Priestland yn ymuno â charfan Cymru cyn Pencampwriaeth y Chwe Gwlad.

title: Pryder am ffitrwydd Rhys Priestland cyn y Chwe Gwlad


description: Casnewydd i ailchwarae yn Wembley wedi gêm gyfartal.

title: Casnewydd 1-1 Tottenham Hotspur


description: AS Gorllewin Casnewydd yn dweud y dylai'r tollau ar bontydd Hafren ddod i ben yn syth, gan eu beirniadu fel "threth Alun Cairns".

title: Beirniadu parhad tollau fel 'treth Alun Cairns'


title: Galwad AS i adolygiad diogelwch ar yr A487 yng Ngwynedd

maintext:
Image caption Mae Ms Saville Roberts wedi galw am adolygiad brys
Mae Aelod Seneddol lleol wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gynnal adolygiad brys o fesurau diogelwch ar ffordd yng Ngwynedd.
Fe ddaw'r alwad gan AS Dwyfor Meirionnydd, Liz Saville Roberts, yn dilyn gwrthdrawiad angheuol ar ffordd yr A487 rhwng Maentwrog a Gellilydan yr wythnos diwethaf.
Bu farw Anna Williams, 22 oed o ardal Penrhyndeudraeth yn y fan a'r lle ar ôl i'r car Ford Fiesta yr oedd yn teithio ynddo wrthdaro â lori yn Ngellilydan.
Daeth cadarnhad ddydd Gwener fod Mili Wyn Ginniver o Flaenau Ffestiniog, oedd yn chwe mis oed, wedi marw yn Ysbyty Alder Hey yn Lerpwl.
Gostwng terfyn cyflymder
Mae Ms Saville Roberts wedi hefyd wedi ysgrifennu at Ysgrifennydd Cabinet Economi a Thrafnidiaeth Llywodraeth Cymru, Ken Skates yn gofyn am ostyngiad ar unwaith yn y terfyn cyflymder ar y gefnffordd droellog.
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud eu bod yn gwbl ymrwymedig i wella diogelwch ar y ffyrdd a lleihau nifer y bobl sy'n cael eu lladd ar ffyrdd Cymru.
Yn ôl Ms Saville Roberts roedd yna 26 o ddamweiniau ar yr A487 rhwng Maentwrog a Gellilydan rhwng 2016 a 2017.
Image copyright Lluniau teulu Image caption Bu farw Anna Williams a Mili Wyn Ginniver wedi gwrthdrawiad â lori ar yr A487
"Mae'r ddamwain ddifrifol ddiweddaraf yma ar yr A487 yng Ngellilydan, sydd wedi gadael cymuned gyfan mewn galar, yn atgyfnerthu galwadau lleol hir sefydlog fod angen gwneud rhywbeth ynglŷn â diogelwch ar hyd y gefnffordd brysur yma." Meddai'r aelod.
"Yn sgil y pryderon difrifol hyn ac er mwyn ceisio atal trychineb o'r fath rhag digwydd eto, rwyf wedi ysgrifennu at Lywodraeth Cymru i ofyn am ostwng y cyfyngiad cyflymder ar hyd y ffordd brysur yma, ac wedi galw am adolygiad diogelwch brys a chynhwysfawr o fesurau diogelwch ar hyd yr A487 gyda ffocws penodol ar y darn rhwng Maentwrog a chyffordd yr A470 yng Ngellilydan.
"Rydw i'n pryderu am y lefel bresennol o gyllid seilwaith sy'n cael ei gyfeirio at ein rhwydwaith ffyrdd gwledig hynafol. Mae'n ddyletswydd ar Lywodraeth Cymru i wneud popeth o fewn eu gallu i wella seilwaith ein ffyrdd." ychwanegodd Ms Saville Roberts.
Nid yw achos y gwrthdrawiad lle bu farw Mili Ginniver, babi chwe mis oed ac Anna Williams, 22 oed, wedi ei gadarnhau eto, fe fydd yr heddlu a'r Asiantaeth Gefnffyrdd yn cyhoeddi adroddiadau maes o law.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae ein meddyliau gyda phawb sydd wedi eu heffeithio gan y digwyddiad hwn.
"Caiff y rhwydwaith cefnffyrdd ei arolygu'n rheolaidd ac mae unrhyw ddiffygion sy'n gysylltiedig â diogelwch yn cael sylw fel mater o flaenoriaeth.
"Mae'r Llywodraeth yn gwbl ymrwymedig i wella diogelwch ar y ffyrdd a lleihau nifer y bobl sy'n cael eu lladd a'u hanafu'n ddifrifol ar ffyrdd Cymru."


description: Cwest yn clywed bod gweithiwr wedi marw ar ôl cael ei wasgu gan stolion trwm mewn lifft yn un o fariau Abertawe.

title: Dyn wedi marw ar ôl cael 'ei wasgu gan stolion mewn lifft'


description: Cronfa i gynorthwyo teulu dwy fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr A487 wedi codi bron i £10,000.

title: Gwrthdrawiad A487: Cronfa'n codi bron £10,000


description: Teulu Carl Sargeant yn cytuno ar benodiad QC fydd yn arwain ymchwiliad annibynnol i'r modd wnaeth Prif Weinidog Cymru ymdrin â'r broses o roi'r sac i AC Alun a Glannau Dyfrdwy.

title: Cytuno ar QC i ymchwiliad Carl Sargeant


description: Admiral yn cysylltu a'u cwsmeriaid i wadu adroddiad papur newydd oedd, yn eu tyb nhw, yn awgrymu fod y cwmni'n hiliol.

title: Cwmni yswiriant Admiral yn gwadu 'hiliaeth'

maintext:
Mae cwmni yswiriant Admiral, sydd â'i bencadlys yng Nghaerdydd, wedi cysylltu â chwsmeriaid i wadu adroddiad papur newydd, oedd, yn eu tyb nhw, yn awgrymu fod y cwmni'n hiliol.
Honnodd ymchwiliad gan The Sun fod modurwyr o'r enw "Mohammed" yn talu mwy i yswirio'u ceir na phobl o'r enw "John".
Yn ôl llefarydd ar ran Admiral, roedd y stori'n "anghywir".
"Dydyn ni ddim, a dydyn ni erioed wedi defnyddio enw cwsmer nag unrhyw wybodaeth arall er mwyn pennu pris ar sail hil."
Dywedodd llefarydd ar ran The Sun eu bod yn cadw at gasgliadau eu hymchwiliad.
Honnodd y papur newydd eu bod wedi defnyddio'r union yr un manylion ar wahan i enw, a chael 60 amcanbris drwy wefan gymharu Go Compare, yn ogystal â chael amcanbrisoedd uniongyrchol gan gwmnïau yswiriant a gwefannau cymharu eraill.
Ond dywedodd llefarydd ar ran grŵp Admiral: "Doedd yr amcanbrisoedd yswiriant yn yr erthygl newyddion ddim yn cymharu ceisiadau tebyg.
"Rydym yn trin yr honiadau hyn o ddifrif a byddwn yn ymgynghori â'n cyfreithwyr."
E-bost
Mewn e-bost at gwsmeriaid, dywedodd Prif Weithredwr Yswiriant Car grŵp Admiral, Cristina Nestares: "Efallai eich bod wedi gweld stori yn y newyddion sy'n honni ein bod ni'n defnyddio enwau cwsmeriaid er mwyn bennu pris yswiriant ar sail hil.
"Dydy hyn 100% ddim yn wir, dydyn ni ddim, a dydyn ni erioed wedi defnyddio'r wybodaeth hon i ddarparu pris i'n cwmseriaid.
"Rydym yn ymddiheuro os yw'r stori wedi achosi unrhyw bryder i chi.
"Wrth gynnig prisiau, rydym yn defnyddio trefn brisio gymhleth ac yn pennu pris ar sail nifer o gostau amrywiol a ffynonellau data gwahanol.
"Mae'r newyddiadurwyr wedi camddeall ein trefn brisio a dydy'r amcanbrisoedd yswiriant yn y stori ddim yn cymharu ceisiadau tebyg."
Image caption Yng Nghaerdydd mae pencadlys cwmni Admiral
Roedd Admiral ymysg sawl cwmni a gafodd eu cynnwys yn yr erthygl, gan gynnwys Bell, Elephant and Diamond ac M&S.
Honnodd y papur newydd fod y cwmnïau "wastad yn rhoi amcanbris uwch i yrrwr o'r enw Mohammed. Roedd y gwahaniaeth yn aml tua £100".
Dywedodd llefarydd ar ran M&S nad ydyn nhw'n gwahaniaethu ar sail enw na hil cwsmer "dan unrhyw amgylchiadau" ac nad yw'n cael "unrhyw effaith" ar bris eu hyswiriant.
Ychwanegodd y llefarydd bod y cwmni wedi rhoi amcanbrisiau hafal "i bob cais lle roedd y manylion yr union yr un fath" a phan oedd gwahaniaeth, "nid oedd hyn o ganlyniad i enw'r cwsmer".
'Dim dylanwad'
Dywedodd llefarydd ar ran GoCompare nad oedd ganddyn nhw "unrhyw ddylanwad dros y modd y mae gwybodaeth cwsmeriaid yn cael ei ddadansoddi gan yswirwyr er mwyn cyfrifo cost yswiriant.
"Rydym yn casglu'r wybodaeth gan ein cwsmeriaid ac yna'n cyflwyno'r prisiau gan yswirwyr sy'n fodlon darparu amcanbris i gwsmeriaid."
Admiral yw'r unig gwmni FTSE 100 sydd â'i bencadlys yng Nghymru, ac mae'n cyflogi dros 8,000 o staff ar draws y byd.
Ar wefan y cwmni, mae Admiral yn dweud eu bod yn delio ag 11% o'r farchnad yswiriant car yn y DU.


description: Heddlu'r Gogledd yn apelio am wybodaeth wedi i 'ddyn lleol' farw mewn gwrthdrawiad ar Ynys Môn.

title: 'Dyn lleol' wedi marw mewn gwrthdrawiad ar Ynys Môn


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Ffermwyr ifanc, ar y cyd gyda gweinidogion Llywodraeth Cymru, am ddatblygu polisi amaeth fel rhan o fforwm newydd.

title: Fforwm amaeth newydd i glywed llais pobl ifanc


description: Carwyn Jones yn croesawu dewis Jack Sargeant yn ymgeisydd Llafur yn isetholiad Alun a Glannau Dyfrdwy, gan ganmol ei "ymrwymiad".

title: Isetholiad: Carwyn Jones yn croesawu dewis Jack Sargeant


description: Neil Hamilton yn gwrthod ystyried ail refferendwm ar aelodaeth y DU o'r UE, er i Nigel Farage ddweud ei fod yn agos i dderbyn y syniad.

title: Hamilton a Farage yn anghytuno am ail refferendwm Brexit


description: Plant sy'n byw mewn tlodi yng Nghymru yn tangyflawni o gymharu â phlant eraill, yn ôl adroddiad gan un elusen.

title: Plant tlawd yn fwy tebygol o dangyflawni yng Nghymru


description: Y Scarlets yn ennill mewn gêm allweddol yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop oddi cartref yng Nghaerfaddon nos Wener.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Caerfaddon 17-35 Scarlets


description: CPD Dinas Bangor wedi cadarnhau fod dryswch ynglŷn â'r defnydd o'r cae 3G ar safle'r clwb wedi ei ddatrus.

title: Datrus dryswch CPD Dinas Bangor


description: Cangen leol Llafur yn yn dewis Jack Sargeant i sefyll fel ymgeisydd yn isetholiad Alun a Glannau Dyfrdwy yn dilyn marwolaeth ei dad Carl Sargeant.

title: Llafur yn dewis ymgeisydd Alun a Glannau Dyfrdwy


description: Babi chwe mis oed yw'r ail berson i farw yn dilyn gwrthdrawiad rhwng car a lori ar yr A487 ger Gellilydan yng Ngwynedd ddydd Iau.

title: Babi wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad A487 yng Ngwynedd


description: Cynllun i fynd i'r afael ag unigolyn sy'n ffonio'r Gwasanaeth Ambiwlans dro ar ôl tro yn arwain at ostyngiad mewn galwadau diangen.

title: Galwadau ambiwlans 999 diangen yn gostwng 1,200

maintext:
Image caption Ar un adeg yn 2017 roedd 10 o bobl yn gyfrifol am dros 3,000 o holl alwadau brys y Gwasanaeth Ambiwlans
Mae ymdrechion i fynd i'r afael â phobl sy'n galw'r gwasanaeth brys 999 yn aml wedi arwain at ostyngiad o 1,200 mewn galwadau diangen, yn ôl y Gwasanaeth Ambiwlans.
Mae galwyr cyson yn cael eu hystyried yn broblem pan maen nhw'n ffonio 999 mwy na phum gwaith mewn mis, neu 12 gwaith mewn tri mis. Yn aml, mae'r galwadau rheiny am faterion amhriodol.
Yn 2017, fe alwodd un person 999 bron i 400 o weithiau.
Yn yr un flwyddyn, roedd 10 person yn gyfrifol am 3,284 o gyfanswm holl alwadau'r gwasanaeth.
Ond nawr, mae cyfres o newidiadau wedi arwain at ostyngiad yn nifer y galwadau diangen, gan gynnwys cyfeirio rhai galwadau at barafeddyg neu at nyrs dros y ffôn.
Cyn i'r newidiadau gael eu cyflwyno bedair blynedd yn ôl, fe fyddai'r gwasanaeth yn anfon ambiwlans at bob person oedd yn galw, dim ots sawl gwaith roedden nhw wedi ffonio.
Ond yn ôl Robin Patterson, sy'n Arweinydd Galwyr Cyson y Gwasanaeth Ambiwlans, mae'r newidiadau maen nhw wedi eu cyflwyno wedi arwain at rai yn galw'n llai aml.
"O'r blaen, fe fyddai claf yn ffonio 999, ac fe fydden ni'n anfon ambiwlans cyn gynted ag y byddai un ar gael at yr unigolyn hwnnw," meddai.
"Roedd hi'n eitha' clir fod yna broblem ac roedden ni'n gallu gweld faint o amser y byddai'n cymryd i'n criwiau ambiwlans ddelio â'r galwadau rheiny.
"Felly fe benderfynon ni edrych o'r newydd ar beth oedd y tu ôl i benderfyniad yr unigolyn i alw 999 ac a fyddai meddygon teulu, yr heddlu neu ryw wasanaeth arall yn gallu'n helpu ni i ddatrys y sefyllfa."
Dywedodd Mr Patterson fod galwadau gan alwyr cyson nawr yn cael eu cyfeirio at barafeddyg neu nyrs yn hytrach na swyddog galwadau.
Yn amlach na pheidio, meddai, mae'r galwyr yma'n gallu cael eu cyfeirio at wasanaethau eraill allai fynd i'r afael â'r hyn sy'n eu cymell i ffonio yn y lle cyntaf.
O ganlyniad, penderfynwyd peidio ag anfon ambiwlans dros 1,215 o weithiau at alwyr cyson.


description: Cynghorwyr Sir Benfro yn rhanedig ar fater cynyddu'r dreth cyngor er mwyn datrys diffyg yn eu cyllideb.

title: Treth: Barn cynghorwyr Cyngor Penfro wedi hollti


description: Adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru'n dweud bod angen i awdurdodau lleol fynd i'r afael â'r hyn sy'n achosi digartrefedd.

title: Diffyg gweithredu i atal digartrefedd gan gynghorau


description: Dylai dynion sy'n ymddwyn yn amhriodol gyda menywod 'wybod yn well' meddai Sara Manchipp

title: 'Oni'n teimlo'n frwnt': Profiad Cymraes o fod yn 'hostess'

maintext:
Image caption Enillodd Sara Manchipp deitl Miss Cymru yn 2011
Mae cyn Miss Cymru, Sara Manchipp, wedi trafod ei phrofiad hi o weithio fel croesaw-wraig (hostess) yn sgil honiadau bod menywod oedd yn gweithio mewn cinio elusen i ddynion yn Llundain wedi cael eu cyffwrdd yn amhriodol,
Dywedodd y gyn fodel o Bort Talbot ar raglen Taro'r Post, Radio Cymru, bod ymddygiad o'r fath wedi bod yn digwydd ers blynyddoedd a phobl wedi bod yn "trio cuddio'r mater dan y carped".
"Mae fel petai'n cael ei ddisgwyl ond mae'n hollol anghywir i bobl feddwl bod hyn yn dderbyniol," meddai.
"Fi wedi cael lot o brofiadau fy hunan yn gwneud math o waith hostess pan o'n i'n mynd drwy'r brifysgol.
"Un o'r profiadau ges i oedd mynd i weithio yn Cheltenham fel hostess. Wnaethon nhw ddweud wrthon ni mae'n rhaid i chi wisgo heels, mae'n rhaid ichi wisgo ffrog neis a cholur.
"Wnaethon ni droi lan yn meddwl bod ni'n mynd i ddweud wrth bobl lle i fynd i eistedd a helpu i roi diodydd a bwyd mas.
"A dywedodd y fenyw oedd yn ei redeg 'Na, job chi heddiw ferched yw diddanu chwaraewyr pêl-droed'."
Pan ofynnodd Sara beth oedd hi'n ei feddwl wrth "diddanu" dywed iddi gael yr ateb "Jyst cer gyda nhw, cer i yfed gyda nhw, cer i feddwi gyda nhw."
"Oni'n teimlo'n rili rili anghyfforddus a phan oni'n cerdded o gwmpas roedd lot o ferched eraill o gwmniau gwahanol yna hefyd, i gyd wedi meddwi," meddai.
"Roedd y dynion, nid i gyd, ond eitha lot, yn dod lan i ni, cyffwrdd ni, rhoi breichiau drostyn ni, trio ein cusanu ni.
"Yn y nos, oedd rhaid inni fynd i 'stafell arall.
Mae cyfrifoldeb ar y dynion yma i wybod yn well Sara Manchipp
"O'n i'n eistedd er bwys ffrind, doedd y ddwy ohonyn ni ddim yn hoffi bod yna, yn teimlo'n rili anghyfforddus.
"Daeth dau chwaraewr pêl-droed lan aton ni, cymryd fy llaw i a hi a'u rhoi yn ei boced. Yn ei boced roedd lot o arian - clwmp mawr o £50au - ac roedd wedi dweud 'ti a ffrind ti a fi a ffrind fi yn y stafell yna am awr'.
"O'n i'n teimlo'n sic at fy mola i bod y dyn yna yn meddwl y maint yna ohonon ni, bod ni'n mynd i wneud hynny.
"Oni'n teimlo'n frwnt."
Cyfrifoldeb ar ddynion
Yn ôl Sara 'dyw hyn ddim yn digwydd drwy'r amser ond "yn fwy aml na mae pobl yn meddwl."
"O'n i lot yn ifancach bryd hynny a dyna ydi'r broblem fi'n credu.
"Os oedd wedi digwydd i fi nawr fydden i wedi dweud wrth y dyn yna lle i fynd ac wedi gadael y lle yn syth.
"Ond oherwydd mod i lot ifancach doedd dim digon o hyder gyda fi ac oni ddim yn gwybod beth oedd yn iawn, beth i'w ddisgwyl.
"A dyna'r broblem, mae lot o ferched ifanc yn mynd mewn i waith fel'na a phan mae'r dynion yn dod 'mlaen atyn nhw mae ganddyn nhw ormod o ofn i ddweud rhywbeth. Falle oherwydd bod nhw'n meddwl bod nhw ddim yn mynd i gael gwaith gyda'r cwmni yna eto, ddim moyn achosi trwbwl a dim digon o hyder gyda nhw."
Mae Sara hefyd yn credu bod cyfrifoldeb ar y bobl sy'n rhedeg digwyddiadau i ofalu bod y merched sy'n gweithio yn iawn a delio ag unrhyw un sydd yn ymddwyn yn amhriodol.
"Maen nhw'n ddigon hen i wybod na ddylen nhw drin menywod y ffordd yna... mae cyfrifoldeb ar y dynion yma i wybod yn well - nage pob dyn, mae'r rhan fwyaf yn ffantastig - ond y rhai sydd yn, ddyle nhw wybod yn well.
"Mae'n rhaid inni wneud esiampl o'r bobl sydd ddim yn byhafio'n dda a gwneud i ferched sy'n gweithio deimlo'n saff a ddim fel bod nhw'n cael eu herlid."


description: ASE UKIP Nathan Gill, wnaeth ymddiswyddo fel AC fis diwethaf, yn beirniadu gwleidyddiaeth y Cynulliad, sy'n "gecrus a negyddol".

title: Nathan Gill: Y Cynulliad yn 'gecrus a negyddol'


description: Y Comisiwn Ewropeaidd yn caniatáu statws arbennig i Gaws Traddodiadol Caerffili sy'n ei warchod rhag cael ei gopïo.

title: Statws Ewropeaidd arbennig i ddiogelu Caws Caerffili


description: Cyn-Ysgrifennydd Cymru a chyn-weinidog Brexit yn dweud fod sylwadau Carwyn Jones ar Fesur Ymadael yr Undeb Ewropeaidd yn "anghyfrifol".

title: Brexit: Sylwadau Carwyn Jones yn 'anghyfrifol'


description: Casnewydd trwodd i bedwaredd rownd Cwpan FA Lloegr am y tro cyntaf ers 1979 ar ôl trechu Leeds o'r Bencampwriaeth yn Rodney Parade.

title: Cwpan FA Lloegr: Casnewydd 2-1 Leeds United


description: Wyneb newydd i gael ei roi ar ffordd yr A55 ger Abergwyngregyn er mwyn lleihau'r sŵn sy'n cael ei wneud gan geir, yn dilyn cwynion gan breswylwyr.

title: Wyneb ffordd newydd i leihau sŵn ger Abergwyngregyn


description: Dros flwyddyn yn ôl fe benderfynodd John Sam Jones o'r Bermo a'i ŵr Jupp Korsten adael Cymru. Sut maen nhw'n setlo?

title: Sut mae John Sam Jones yn setlo yn Yr Almaen?


description: "Un ffigwr cynulleidfa" fydd yn cael ei ddefnyddio i fesur faint o bobl sydd yn gwrando ar Radio Cymru a Radio Cymru 2.

title: "Un ffigwr" RAJAR i Radio Cymru a Radio Cymru 2


description: Ymgynghorwyr brys ysbytai Cymru yn rhybuddio Carwyn Jones fod diogelwch yn cael ei beryglu "i raddau annerbyniol."

title: Rhybudd fod risg diogelwch unedau brys yn 'annerbyniol'


description: Gweinidog y Gymraeg ddim am drosglwyddo cyfrifoldebau dros gwynion am wasanaethau yn yr iaith i'r Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus.

title: Dim cyfrifoldebau dros gwynion iaith i'r Ombwdsmon


description: Ar ddechrau wythnos Gofalwyr Newyddion 9, elusen yn amlygu maint y straen ar gleifion dementia a'u gofalwyr.

title: Gofal dementia: 'Brwydr sy'n cael ei cholli'


description: Yr Ysgrifennydd Cyllid, Mark Drakeford, yn galw am newid y system fydd yn cael ei ddefnyddio i ddewis arweinydd nesaf Llafur Cymru.

title: Galw am newid system i ddewis yr arweinydd Llafur nesaf


description: Rhai stondinwyr yn dweud nad ydyn nhw'n siŵr eto a fyddan nhw'n mynd i Eisteddfod Caerdydd oherwydd ansicrwydd ynglŷn â'r lleoliad.

title: Eisteddfod Caerdydd: Ansicrwydd stondinwyr


description: Dyn 23 oed wedi ei garcharu am 16 mis, wedi iddo wneud nifer o alwadau ffug ei fod wedi ei anafu wrth fynydda.

title: Carchar i ddyn am wneud galwadau ffug i dîm achub mynydd


description: Dyma farn rhai o wahanol feysydd...

title: Ydy'ch enw Cymraeg chi'n help neu'n rhwystr?

maintext:
Ydych chi erioed wedi gorfod egluro wrth rhywun sut mae ynganu eich enw chi'n iawn?
Fe ofynnodd Cymru Fyw i dri person o wahanol feysydd os oedden nhw'n teimlo bod eu enwau Cymraeg nhw wedi bod yn help neu'n rhwystr yn eu gyrfaoedd...
Image copyright Plaid Cymru
Rhun ap Iorwerth. Aelod Cynulliad a chyn-newyddiadurwr.
"Mae fy enw wastad wedi bod yn destun sgwrs! Dwi wastad yn deud wrth bobl ddi-Gymraeg bod fy enw'n ddigon hawdd i'w ddeud, ond yn cydnabod ei fod yn anodd iddyn nhw ei ddarllen!
"Tra'n darlledu i'r BBC, roedd fy nghydweithwyr yn Llundain yn gallu ynganu fy enw'n iawn, ond i mi roi sillafiad ffonetig iddyn nhw.
"Dwi'n cofio Dermot Murnaghan yn ei ynganu'n berffaith wrth fy nghyflwyno ar BBC Breakfast unwaith, ond i ddad-wneud hynny drwy ddweud 'Thank you Rhun ap' wrth gloi'r eitem!
"A fu'n broblem erioed? Rwy'n cofio meddwl tybed a fyddai'n broblem wrth i mi ddechrau ar fy ngyrfa newyddiadurol a darlledu yn Saesneg, ond na, ddigwyddodd hynny ddim mewn difri'.
"Fe ddaeth yn destun trafod wrth i mi droi at wleidyddiaeth. Ymddangosodd erthygl yn y Western Mail yn dyfynnu ffynhonnell o'r Blaid Lafur yn dweud: 'Most people in Wales won't even be able to pronounce his name, and it's difficult to imagine someone called Rhun ap Iorwerth going down well in Islwyn, or that the party will be able to make advances in the Valleys.'
"Roedd yna dipyn o backlash i hynny. Ai yr awgrym oedd bod pobl yn Islwyn neu ar draws gymoedd y de rywsut yn llai Cymreig na phobl gweddill Cymru? Twt lol!
"Fe wnaed i mi wenu gan y sylw yma ar Twitter wedi un ymddangosiad teledu:
"Dwi wedi gweld sawl sylw tebyg arall hefyd, chwarae teg. Rydw i'n falch iawn o fy enw!"
Image caption Roedd Annes yn un o sêr cyfres ddrama Little Women ar BBC One dros yr ŵyl
Annes Elwy. Actores.
"Dwi ddim yn meddwl bod fy enw i'n mynd i fod yn rhwystr i fi.
"Yr unig beth falle yw bod pobl yn gweld fy enw i ar ddiwedd rhaglen a gweld yn amlwg 'mod i ddim yn dod o ardal y cymeriad, ond dyw hynny ddim yn ormod o broblem.
"O'n i yn y coleg drama gyda merch o'r enw Melangell ac un o'r enw Elliw. Roedd pobl yn gofyn iddyn nhw alw eu hunain yn Mel Angel ac Ellie - mae pobl yn gallu gwneud pethe hurt weithie!
"Rwy'n aml yn cael pobl yn dweud 'oh, they've spelt yours wrong, it's got an 's' at the end of it'.
"Ond rwy'n falch o fy enw - ac os yw rhywun yn cael llwyddiant tu hwnt i Gymru mae'n ffordd cŵl o ddangos enwau Cymraeg i'r byd!"
Owain Tudur Jones. Cyn-chwaraewr pêl-droed rhyngwladol.
"Y broblem oedd cael pobl i ddweud yr enw'n gywir yn fwy na dim - dwi dal yn Owen Tudor i ffans Abertawe!
"Ers pan o'n i'n ysgol oedd pawb yn galw fi'n Owain Tudur, neu Owain Tudur Jones felly o symud i'r 'byd pêl-droed' doedd pobl methu dallt pam bod fy enw canol i'n cael ei ddefnyddio.
"Ond os rwbath 'nath o 'neud fy enw i'n fwy cyfarwydd i bobl lle ella os fyswn i jysd yn Owain Jones fyswn i o dan y radar ychydig bach yn fwy.
"Roedd sgwennu fy enw i hyd yn oed yn broblem i'r clybiau o'n i'n chwarae iddyn nhw. Anaml o'n i'n cael 'Tudur Jones' ar gefn fy nghrys ond os o'n i mi oedd 'na hyphen arno fo - oedd hynny'n golygu bod y kit man yn gorfod g'neud un arall i fi.
"O'n i methu dallt bod nhw ddim yn gallu d'eud fy enw i'n gywir ond pan oedd chwaraewyr o dramor yn dod i fewn - oedd efo enwa' dipyn fwy cymhleth na Tudur Jones - doedd 'na ddim problem!
"Geith pobl alw fi'n be' bynnag maen nhw isio - OTJ, Jonesy, Tudes, Lofty - dwi wedi'i gael o i gyd. Ond mae o'n dal i ddigwydd yn y cyfrynga' - mae Kevin Ratcliffe yn teimlo fod OTJ yn cymryd gormod o amsar felly mae o wedi'i fyrhau o hyd yn oed yn fwy i OT!"
Ydych chi'n teimlo fod eich enw Cymraeg chi wedi bod yn help neu'n rhwystr yn ystod eich gyrfa? Rhannwch eich profiadau efo ni.


description: Rhybudd melyn yn parhau mewn grym gan y Swyddfa Dywydd, wrth i wyntoedd cryfion achosi trafferthion ar draws Cymru.

title: Gwyntoedd cryfion wedi taro Cymru dros nos


description: Banc Barclays yn cyhoeddi y bydd yn cau ei ganghennau yn Ninbych a Rhuthun, gan achosi pryder y bydd yr ardal heb fanc o gwbl cyn hir.

title: Pryder am gau canghennau Barclays Dinbych a Rhuthun


description: Cyflenwr cyffuriau o Gaerdydd wedi'i garcharu am 11 mlynedd am drywanu plismon gyda chyllell drifflyg, ac am ymosod ar swyddog arall.

title: Carcharu dyn am drywanu heddwas yng Nghaerdydd

maintext:
Image copyright Heddlu De Cymru Image caption Mae Abdirahaman Hashi wedi'i garcharu am 11 mlynedd wedi'r ymosodiad
Mae cyflenwr cyffuriau o Gaerdydd wedi'i garcharu am 11 mlynedd am drywanu heddwas gyda chyllell drifflyg ac am ymosod ar swyddog arall.
Fe wnaeth y Barnwr, Eleri Rees ddisgrifio'r gyllell fel yr un "mwyaf dychrynllyd" iddi erioed weld mewn llys.
Fe wnaeth Abdirahaman Hashi, 27 oed, bledio'n euog i droseddau o fod ag arf yn ei feddiant, clwyfo gyda bwriad, achosi niwed corfforol a bod a heroin a chocên yn ei feddiant gyda'r bwriad o'u dosbarthu.
Clywodd Llys y Goron Caerdydd fod DC Graham Budd wedi dioddef clwyf i'w ysgwydd, ac mae eto i ddychwelyd i'w waith wedi'r ymosodiad.
Image copyright CPS Image caption Y gyllell a ddefnyddiwyd gan Abdirahaman Hashi
Dywedodd cyd weithiwr i DC Budd, sef PC Ruth Copeland, fod 'na gynnydd yn nifer y bobl sy'n cario cyllyll yn ddiweddar.
Fe gafodd Hashi ei arestio ar ôl rhedeg i ffwrdd o gyfeiriad yn Ffordd Casnewydd, Caerdydd ar 19 Medi 2017 pan oedd yr heddlu yn cyflawni cyrch ar dŷ yn yr ardal.
Ychwanegodd y barnwr: "Ni ddylai swyddogion sy'n cyflawni eu dyletswyddau'n ddewr ddisgwyl cael ei hanafu yn y gwaith."


description: Prif Weithredwr yr Urdd, Siân Lewis, wedi cael "croeso cynnes" ers dechrau'r swydd wedi ymadawiad Sioned Hughes.

title: 'Croeso' gan staff i brif weithredwr newydd yr Urdd


description: Y gwasanaethau brys yn ymchwilio i achos tân mewn tŷ crwn yng nghymuned Lammas yng Nglandŵr ger Crymych yn Sir Benfro.

title: Tŷ crwn yn Sir Benfro wedi ei ddinistrio mewn tân


description: Cwmni Uber yn ymddiheuro i ddyn anabl o Gaerdydd ar ôl i dacsi oedd wedi ei archebu yrru i ffwrdd a'i adael.

title: Gwrthod tacsi Uber i ddyn â pharlys yr ymennydd


description: Undeb Rygbi Cymru'n cadarnhau bod y mewnwr Rhys Webb allan o Bencampwriaeth y Chwe Gwlad gydag anaf i'w ben glin.

title: Rhys Webb allan o'r Chwe Gwlad gydag anaf i'w ben glin


description: Mae 12,000 o bobl â firws hepatitis C yng Nghymru, a dydy hanner ohonyn nhw ddim yn gwybod eu bod wedi eu heintio, yn ôl elusen.

title: 6,000 o bobl â haint hepatitis C yng Nghymru heb wybod


description: Prinder siaradwyr Cymraeg yn ceisio am swyddi ar gyfer caffi'r Hen Lyfrgell yng Nghaerdydd.

title: A oes digon o Gymraeg yn yr Hen Lyfrgell?


description: Aelod Seneddol yn mynnu ymddiheuriad gan grŵp LGBT Ceidwadol wnaeth drydar yn beirniadu ei farn ar hawliau pobl drawsryweddol.

title: AS yn mynnu ymddiheuriad am neges 'sarhaus' grŵp LGBT

maintext:
Image copyright House of Commons
Mae David Davies wedi mynnu ymddiheuriad gan grŵp LGBT Ceidwadol wnaeth drydar yn beirniadu barn yr AS ar hawliau pobl drawsryweddol.
Ers hynny mae'r grŵp wedi cyfaddef fod y neges, oedd yn disgrifio barn Mr Davies fel un "ffiaidd", o bosib wedi pechu.
Yn ymateb, dywedodd bod yr iaith gafodd ei ddefnyddio yn "warthus", a galwodd am ymchwiliad.
Dywedodd Mr Davies y byddai'n gwneud cwyn i gadeirydd y Blaid Geidwadol, Brandon Lewis, am y mater ddydd Llun.
'Sarhaus'
Mae Mr Davies yn feirniadol o hawliau i bobl drawsryweddol, ac roedd wedi ymuno mewn trafodaeth ar Twitter ynglŷn â gwaharddiad i aelod o'r Blaid Lafur am gyhoeddi neges oedd yn dweud: "Mae merched trawsryweddol yn ddynion."
Roedd Mr Davies wedi dweud: "Dyw rhywun sydd â phidyn a cheilliau yn bendant ddim yn fenyw. Dylai hyn fod yn ffaith fiolegol, nid testun dadl wleidyddol."
Fe wnaeth grŵp Ceidwadwyr LGBT+ ymateb trwy ddweud: "Mae barn trawsffobig David Davies yn ffiaidd ac nid yw'n cyd-fynd â pholisi'r Blaid Geidwadol."
Roedd y neges hefyd yn cynnwys ymadrodd oedd yn cyfleu term anghynnes yn erbyn Mr Davies.
Wrth ymateb dywedodd yr AS fod y rheg oedd yn cael ei gyfleu yn un "sarhaus a gwrth-fenywod".
Image copyright AFP Image caption Dywedodd cyfrif Twitter Ceidwadwyr LGBT+ y byddan nhw'n cadw at safonau uwch yn y dyfodol
Yn hwyrach fe wnaeth y cyfrif Ceidwadwyr LGBT+ drydar yn dweud bod eu neges i fod yn un ysgafn, ac y gallai fod wedi pechu rhai pobl.
Ychwanegon nhw nad dyna eu bwriad, ac y byddan nhw'n cadw at safonau uwch yn y dyfodol.
Yn siarad â BBC Cymru ddydd Llun, dywedodd Mr Davies: "Rydw i eisiau ymddiheuriad. Rydw i eisiau rhoi stop ar hyn.
"Dydw i ddim yn meddwl bod hyn yn dderbyniol. Mae'n fater disgyblu.
"Mae'n achos ble mae rhai pobl o fewn y Blaid Geidwadol yn anghytuno am rai agweddau o'n polisi, ond does ganddyn nhw ddim hawl i fy sarhau yn y modd hwnnw."
Mae Llywodraeth y DU yn ystyried cynlluniau ar hyn o bryd i wneud y broses gyfreithiol o newid rhyw yn haws.
Mae BBC Cymru wedi gwneud cais am sylw gan y Ceidwadwyr.


description: Bydd yr arian yn mynd tuag at wella cynefinoedd rhostir a glaswelltir er budd y bywyd gwyllt.

title: Hwb o £40,000 i gynllun cadwraeth yn Sir Benfro


description: Gweilch allan o Gwpan Pencampwyr Ewrop ar ôl iddyn nhw golli o 24-7 oddi cartref yn erbyn Clermont Auvergne.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Clermont Auvergne 24-7 Gweilch


description: Galw ar Lywodraeth Cymru i wneud mwy i ostwng gwastraff plastig.

title: 'Angen darparu dŵr yfed mewn llefydd cyhoeddus'


description: Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau nad ydyn nhw wedi gofyn i gyfleuster claddu gwastraff niwclear gael ei adeiladu yng Nghymru.

title: Cymunedau Cymru i ddewis am safleoedd gwastraff niwclear


description: Perfformiad arwrol gan yr Elyrch wrth sicrhau buddugoliaeth hollbwysig yn erbyn Arsenal i'w codi o dri safle isaf Uwchgynghrair Lloegr.

title: Abertawe 3-1 Arsenal


description: Rhai cymunedau yng Ngwynedd heb wasanaeth bws wedi'i gwmni bysiau Express Motors golli eu trwydded.

title: Dim gwasanaeth bysiau mewn rhannau o Wynedd

maintext:
Image caption Mae gwasanaeth oedd yn rhedeg 14 gwaith rhwng Porthmadog a Chaernarfon bellach ond yn rhedeg tair gwaith y diwrnod
Mae rhai cymunedau yng Ngwynedd heb wasanaeth bws wedi i drwydded gael ei gymryd oddi ar un cwmni.
Fe benderfynodd y Comisiynydd Traffig, Nick Jones ym mis Awst na fydd Express Motors, o Benygroes ger Caernarfon, yn gallu gweithredu fel cwmni bysiau o ddiwedd 2017.
Daeth y penderfyniad hynny ar ôl i ymchwiliad gan Asiantaeth Gwasanaethau Cerbydau a Gweithredwyr ddod i'r casgliad bod rhai o'u dogfennau cynnal a chadw wedi cael eu ffugio.
Roedd y cwmni yn gyfrifol am wasanaethu teithiau yn y sir rhwng Bangor a Dolgellau.
Dywedodd Cyngor Gwynedd eu bod yn gwneud pob ymdrech i ddarparu gwasanaethau eraill, yn enwedig bysiau ysgol.
Dim gwasanaethau
Mae pentrefi Morfa Bychan a Borth-y-gest ger Porthmadog wedi colli 10 bws dyddiol - gyda dim gwasanaethau wedi'u trefnu yn lle gwasanaeth rhif 99.
Mae gwasanaeth oedd yn rhedeg 14 gwaith rhwng Porthmadog a Chaernarfon bellach ond yn rhedeg tair gwaith y diwrnod.
Image caption Mae'r sefyllfa ym Morth-y-gest yn "annerbyniol" yn ôl y Cynghorydd Selwyn Griffiths
Tebyg yw'r sefyllfa hefyd ym mhentrefi Dinorwig a Deiniolen, gyda'r gwasanaethau bysiau yno wedi'u haneru.
Mae pentref Dinorwig ger Llanberis wedi'i gadael gyda thri bws y dydd, gyda'r bws olaf yn gadael am Gaernarfon am 16:10.
'Problem fawr'
Dywedodd Cynghorydd Sir Gorllewin Porthmadog, Selwyn Griffiths fod y sefyllfa ym Morth-y-gest yn annerbyniol.
"Dwi'n hynod siomedig - mae'n broblem fawr, yn enwedig ar gyfer yr henoed yma," meddai.
Ychwanegodd "Roedd arfer bod gwasanaeth pob awr rhwng 08:30 a 18:30 - bellach does gennym ni ddim byd."
Mae cwmni newydd Express Motors (Caernarfon) wedi gwneud cais i adfer eu trwydded, gyda gwrandawiad i'w gynnal ar 17 Ionawr.
Mae cyfarwyddwr y cwmni, Ian Wyn Jones wedi'i wahardd rhag cael trwydded i yrru bws am 12 mis am ffugio dogfennau cynnal a chadw, ac mae'r rheolwr trafnidiaeth, Kevin Wyn wedi ei wahardd rhag gwneud ei waith oni bai ei fod yn gwneud cwrs arbenigol o'r newydd ynglŷn â'i rôl.
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Gwynedd: "Ein blaenoriaeth yw sicrhau bod gwasanaethau bws cyhoeddus ac ysgolion ar gael i drigolion Gwynedd, ac rydym yn hyderus y bydd y gwasanaethau bws yma'n parhau o fis Ionawr 2018 ymlaen."


description: Mali Harries yn galw ar yr awdurdodau i "aros ac ailasesu" cyn bwrw 'mlaen â'u cynlluniau i ddymchwel coed mewn parc yn Y Rhath, Caerdydd.

title: Coed Y Rhath: Galw am 'aros ac ailasesu' cyn dymchwel


description: Disgyblion ysgol yn ogystal â'r Comisiynydd Plant yn dweud bod delio ag Islamoffobia yn hynod bwysig.

title: 'Angen trafod Islamoffobia yn yr ysgol'


description: Swyddogion arfog wedi cael eu hanfon i Faesteg ac un ffordd yn y dre wedi'i chau.

title: Ffordd ar gau ym Maesteg


authors:
Aled Ap Dafydd
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Gohebydd gwleidyddol BBC Cymru, Aled ap Dafydd sy'n edrych ymlaen at isetholiad Alun a Glannau Dyfrdwy fis nesaf.

title: Isetholiad ymhen llai na phythefnos


description: Y Ceidwadwyr yn cyhuddo'r Ysgrifennydd Addysg o ganslo trip i Fietnam er mwyn cymryd rhan mewn pleidlais allweddol yn y Senedd.

title: Ysgrifennydd Addysg yn methu trip gostiodd dros £5,500


description: Dyn oedd yn arfer byw yng Nglannau Dyfrdwy wedi cael ei garcharu am wyth mlynedd ar ôl i reithgor ei gael yn euog o gyfres o droseddau rhyw.

title: Carchar am droseddau rhyw hanesyddol yng Nglannau Dyfrdwy


description: Rhai pobl yn Llanfairfechan yn gwrthwynebu ymestyn trwydded y clwb golff lleol yn dilyn honiadau am ymddygiad gwrthgymdeithasol.

title: Gwrthwynebu ymestyn trwydded Clwb Golff Llanfairfechan


description: Ffigyrau cwmni yswiriant amaethyddol yn awgrymu fod lladrata wedi cynyddu 20% dros 12 mis.

title: Rhybudd i ffermwyr wedi cynnydd 20% lladrata cefn gwlad


description: 40 mlynedd ers ei sefydlu, golwg ar hanes Cymorth i Ferched Cymru a holi faint o newidiadau sydd wedi bod yn y cyfnod ers hynny?

title: Camdriniaeth yn cael ei weld fel problem ddinesig

maintext:
Image caption Jane Hutt (chwith) mewn cynhadledd oedd rhwng Cymorth i Fenywod Cymru a'r heddlu yn 1987
Problem y dref ac nid problem y wlad oedd camdriniaeth ddomestig yn nhyb nifer yn yr 80au.
Roedd yn bwysig felly bod sylfaenwyr Cymorth i Ferched Cymru yn chwalu'r myth.
Ac un ffordd i wneud hynny oedd ymweld â'r Eisteddfod Genedlaethol.
"Er mwyn cael cyhoeddusrwydd a'r neges drosodd mewn ardaloedd gwledig, mi wnaethon ni o'r cyfnod cynnar yn 1978 roi stondin yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac mi oedd gennym ni stondin bob blwyddyn yn yr eisteddfod," meddai Jane Hutt, yr Aelod Cynulliad.
Galw am lochesi
Y cyn aelod o gabinet Llywodraeth Cymru oedd un o'r ffigyrau blaenllaw tu ôl i'r penderfyniad i sefydlu'r elusen.
Roedd Pwyllgor 'ar drais mewn priodas' yn San Steffan wedi cynnal ymchwiliad gan gymryd tystiolaeth o Gymru.
Un o'u hargymhellion oedd y dylai llochesau gael eu sefydlu a hynny 'yn gyflym'. Fe aeth Jane Hutt ac eraill at yr Arglwydd Albert Huish, oedd yn faer Caerdydd a gofyn iddo am help.
"Roedd e'n cydymdeimlo gyda'n galwad i ddod o hyd i dŷ, i Gyngor Caerdydd roi tŷ i ni allu defnyddio fel lloches," meddai.
Image caption Swyddfa Cymorth i Ferched Cymru yn 1992
Cafodd y lloches gyntaf ei agor yn 1975 ac ar ôl cael nawdd gan y Swyddfa Gymreig cafodd Cymorth i Ferched Cymru ei sefydlu yn 1978 a Jane Hutt ei phenodi'r cydgysylltydd cyntaf.
Diben y mudiad cenedlaethol yw dod a diwedd i gamdriniaeth ddomestig ac maen nhw yn cefnogi mudiadau arbenigol yng Nghymru sydd yn cynnig gwasanaethau eang i fenywod, dynion a phlant sydd wedi dioddef camdriniaeth.
Mae'r elusen hefyd yn gyfrifol am linell gymorth ac yn cynnal ymgyrchoedd a chodi ymwybyddiaeth.
Diffyg adnoddau
Ond yn y dyddiau cynnar gwirfoddolwyr oedd wrthi ac roedd adnoddau yn brin.
Er hynny erbyn i'r swyddfa agor yng Nghaerdydd yn 1978 roedd saith o grwpiau wedi dechrau gweithredu yng Nghymru.
"Yn syth ar ôl i ni gyhoeddi'r peth (y lloches) a'i agor fe gaethom ni ein llorio gan geisiadau.
"Felly dros nos roedden ni yn gweithio ac yn cefnogi menywod oedd yn profi trais yn eu bywydau ac oedd wrth gwrs yn effeithio eu plant hefyd."
Image caption Roedd Sue Bowyer (yma yn 1989) yn dweud bod yn rhaid iddyn nhw "ymladd bob cam o'r ffordd" er mwyn cael yr awdurdodau i wrando yn y dyddiau cynnar
Roedd hi'n bwysig ehangu'r llochesau ar draws Cymru.
"Roedd yna farn, bod hyn efallai yn broblem ddinesig oedd yn effeithio'r dosbarth gweithiol. Fe wnaeth hi gymryd amser hir i bobl gael y neges bod trais ymhob cymuned, ymhob cartref, ymhob sefyllfa economaidd-gymdeithasol."
Roedd hynny yn agwedd welodd Sue Bowyer, fu'n gweithio efo'r elusen am 17 mlynedd hefyd.
'Problem' y dref
Mae'n cofio un cydweithwr yn dweud wrthi am gyfarfod gyda chynghorwyr ynglŷn â sefydlu lloches mewn ardal ddinesig.
"Fe ddywedon nhw, 'Byddwch chi'n allforio problem i'n hardal ni a dydyn ni ddim eisiau chi yma'. Byddai hynny, dw i'n credu, gobeithio, y tu hwnt i'n dychymyg ni y dyddiau yma.
"Ond dyna'r math o ddiwylliant oedd yn bodoli ar y pryd."
Cytuno bod agweddau'r awdurdodau wedi gwella erbyn hyn mae Jane Hutt hefyd.
"Roedd yn rhaid i ni weithio mor galed i'r heddlu gymryd diddordeb, i gynghorwyr gymryd diddordeb. Mae hynny i gyd wedi newid."
Image caption Mae codi ymwybyddiaeth o gamdriniaeth ddomestig, fel y poster hwn yn 1993, wedi bod yn rhan bwysig o waith Cymorth i Ferched Cymru
Sue Bowyer oedd yn gyfrifol am ymladd am hawliau lles y menywod yr oedd hi'n helpu yn yr 80au, a hynny yn ystod cyfnod Margaret Thatcher pan oedd hi'n bwriadu cyflwyno treth y pen.
Roedd lobio gwleidyddion yn rhan o'u gwaith.
Mewn amser fe ddechreuodd gwleidyddion gymryd sylw, gyda'r AS, y ddiweddar Mo Mowlam yn gofyn am gael cyfarfod a'r elusen yn rhoi tystiolaeth i un o bwyllgorau San Steffan.
"Yn aml bydden ni yn siarad gyda gweinidogion llywodraeth neu weision sifil ac yn llwyddo i gael dim ond un frawddeg yn y canllaw oedd yn cael ei ddarllen gan swyddfeydd lleol.
"Os oeddech chi'n gallu newid hynny fe allai wneud gwahaniaeth mawr."
Image caption Ers 2015 mae rheolaeth drwy orfodaeth, sef person sy'n dioddef camdriniaeth emosiynol a seicolegol yn anghyfreithlon
Roedd rheolaeth ariannol yn un o'r problemau y daeth Sue Bowyer ar ei thraws wrth weithio gyda'r mudiad ac mae'n croesawu'r ddeddf ddiweddar sydd yn gwneud rheolaeth drwy orfodaeth yn anghyfreithlon.
Mae'n cofio pa mor enbyd oedd sefyllfa ambell wraig yn y dyddiau cynnar.
Un enghraifft oedd derbyn galwad gan fenyw oedd yn dweud nad oedd hi'n gallu gadael ei gŵr am nad oedd hi'n gwybod lle oedd y safle bws agosaf.
"Fe ddywedodd menyw arall - 'Does 'na ddim ffordd allen ni adael. Does gen i ddim esgidie gaeaf. Dw i ddim wedi cael cot ers 20 mlynedd'. Roedd hi'n ganol gaeaf."
Chwilio am eu partneriaid
"Mi oedd gŵr rhywun arall wedi datgysylltu'r holl wresogwyr a'u cymryd nhw lawr o'r waliau pan oedd e'n gweithio i ffwrdd."
Pan agorodd y lloches gyntaf yn yr 80au yn ardal Abertawe mae Lynne Sanders yn cofio dynion yn dod i chwilio am eu partneriaid.
"Ar y pryd roedden ni yn gyson yn cael dynion oedd yn cam-drin yn troi fyny i'r eiddo, yn neidio dros y waliau cefn, yn dod i'r drws ffrynt, yn dilyn gwirfoddolwyr ac yn y blaen."
Prin iawn mae hynny yn digwydd heddiw meddai'r rheolwraig lloches, sydd hefyd yn brif weithredwr Cymorth i Fenywod yn Abertawe ac mae'r gwasanaeth erbyn hyn yn fwy proffesiynol "gyda 'p' fach".
Yn ystod y 40 mlynedd ers i Cymorth i Ferched Cymru gael ei sefydlu mae sawl deddf wedi ei phasio yn y maes ac yn ôl y rhai sy'n gweithio i'r elusen maen nhw wedi gwneud gwahaniaeth.
Image copyright Getty Images
Roedd deddf Cartrefi Person Digartref yn un o'r deddfau pwysig meddai Jane Hutt.
"Mae'n anodd credu nad oedd yna ddull, na meini prawf mewn cyfraith, er mwyn rhoi dyletswydd ar awdurdodau lleol i ail gartrefu merched oedd wedi dioddef camdriniaeth ddomestig neu wedi gadael camdriniaeth ddomestig."
Angen newid agwedd
Un o'r deddfau diweddar mae Prif Weithredwr yr elusen yng Nghymru, Eleri Butler, yn tanlinellu yw Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol ddaeth i rym yng Nghymru yn 2015 am ei fod yn ffocysu ar atal camdriniaeth yn ogystal ag ymateb yn gynnar.
Ond mae un ymhob tri o ferched yng Nghymru yn profi rhyw fath o drais a cham-drin yn ystod eu bywydau ac yn 2016 cafodd un menyw ei lladd ar gyfartaledd bob 28 diwrnod yng Nghymru.
Mae yna waith i'w wneud o hyd i newid agwedd mewn cymdeithas meddai.
"Mae merched yn dal i ddweud wrthym ni eu bod nhw'n cael eu beirniadu, eu labeli neu eu beio.
"Ac mi ydyn ni wedi gweld hynny'n ddiweddar yn yr ymwybyddiaeth sydd wedi ei godi ynglŷn ag aflonyddu rhywiol yn y wasg.
"Mae 'na lot o feio'r dioddefwyr a'u cywilyddio nhw'n digwydd."
Image copyright LISA PEZZZCK Image caption Addysgu pobl ynglŷn â beth yw perthynas iach yw un o'r heriau i'r dyfodol medd Eleri Butler
Yn ôl Lynne Sanders mae'r ddealltwriaeth wedi gwella ond dydy o'n dal ddim digon da.
"Dw i dal i wneud sgyrsiau (lle mae rhywun yn dweud) 'Wel pam bod nhw'n aros? Fydden ni ddim yn aros pe bydden ni yn y sefyllfa yna'.
"Am ei fod yn bwnc mor gymhleth dw i'n meddwl bod gennym ni ffordd i fynd er mwyn bod dealltwriaeth y cyhoedd ar y lefel y dyle fe fod."
Codi ymwybyddiaeth a mwy o addysgu ymhlith cymdeithas yw un ateb medd Eleri Butler.
"Beth ydyn ni yn ei olygu gyda pherthynas iach? Beth ydyn ni'n golygu pan rydyn ni yn dweud perthynas saff, gyfartal? Perthynas di-drais? A pa fath o ymddygiad sy'n dderbyniol a ddim yn dderbyniol mewn perthynas?"
Fe all unrhyw un sydd yn dioddef camdriniaeth ddomestig, rywiol neu unrhyw ffurf arall o drais yn erbyn menywod yng Nghymru gysylltu gyda Llinell Gymorth Byw Heb Ofn ar 0808 80 10 800 neu trwy we-sgwrs 24 awr er mwyn cael gwybodaeth gyfrinachol a chefnogaeth a chymorth i gael mynediad at wasanaethau lleol.


description: Rhybudd gan weinidog a chyn-Aelod Cynulliad fod argyfwng yn datblygu o ran addoldai gwag yng Nghymru.

title: 'Argyfwng' addoldai gwag Cymru medd parchedig a chyn-AC


description: Hanes lliwgar CW Nicol yr anturiaethwr a'r cadwriaethwr o Gastell Nedd

title: Y Cymro sy'n achub coedwigoedd Japan


description: Yr actor Julian Lewis Jones yn galw am fuddsoddi mewn cynyrchiadau sy'n "wreiddiol" i Gymru.

title: 'Angen cynyrchiadau gwreiddiol i Gymru'


title: Mandy Jones 'i fod yn AC annibynnol' medd Hamilton

maintext:
Image copyright Twitter/Nathan Gill Image caption Mandy Jones wnaeth olynu Nathan Gill wedi ei ymddiswyddiad o'r Cynulliad
Mae'r AC newydd, Mandy Jones wedi penderfynu bod yn aelod annibynnol, yn ôl arweinydd UKIP Cymru, Neil Hamilton.
Dywedodd grŵp UKIP yn y Cynulliad ddydd Llun na fyddan nhw'n gadael iddi ymuno â nhw, a hynny oherwydd y staff mae hi wedi dewis eu cyflogi.
Daeth cadarnhad fis Rhagfyr y byddai Mandy Jones yn cymryd lle Nathan Gill yn y Senedd, wedi iddo gyhoeddi y byddai'n camu o'r neilltu.
Roedd Mr Gill wedi ei ethol dan faner UKIP yn 2016 cyn troi'n aelod annibynnol, gan olygu mai Ms Jones, oedd yn ail ar restr y blaid yn rhanbarth y gogledd, fyddai'n ei olynu.
Dywedodd un o staff Ms Jones, Llŷr Powell, mai ffordd Mr Hamilton o ddial ar Nathan Gill oedd gorfodi Mandy Jones i wneud y penderfyniad.
Bu Mr Gill a Mr Hamilton yn ymgyrchu am arweinyddiaeth y grŵp yn dilyn ethol y saith AC UKIP gwreiddiol - pum aelod sydd gan y grŵp erbyn hyn.
'Hollol anghywir'
Gwrthododd Mr Hamilton honiadau ddydd Mercher bod Ms Jones wedi ei gorfodi i wneud penderfyniad o fewn dwy awr, i gael gwared â'i staff neu beidio ag eistedd fel aelod UKIP.
Dywedodd Mr Hamilton wrth raglen Good Morning Wales fod yr honiadau "yn hollol anghywir".
Image caption Mae Neil Hamilton yn gwadu honiadau ei fod wedi rhoi dwy awr i Ms Jones benderfynu os oedd am fod yn aelod UKIP
Ychwanegodd: "Hi roddodd ddwy awr i'w hun mewn gwirionedd.
"Cawsom gyfarfod grŵp ddydd Llun i drafod hyn, ac mi barodd awr a hanner.
"Am hanner awr wedi chwech, dywedodd hi, 'rhowch ddwy awr imi wneud fy meddwl i fyny'. Ni chlywsom unrhyw beth wedi hynny."
"Am naw o'r gloch y bore canlynol roedd Llywydd y Cynulliad eisiau gwybod beth oedd ei phenderfyniad hi, at ddibenion seddau yn y siambr."
Roedd UKIP wedi honni ddydd Mawrth fod Ms Jones wedi dewis cyflogi aelodau o bleidiau eraill, neu rai oedd wedi ymgyrchu yn erbyn y blaid yn ddiweddar.
Dywedodd Mr Hamilton: "Bu'r ddau weithiwr yn ymgyrchu yn erbyn UKIP mewn etholiadau, a dywedodd y ddau ohonynt bethau annymunol a sarhaus iawn amdanaf ac aelodau eraill yn y grŵp yn gyhoeddus.
"Rwy'n gobeithio'n fawr mai cytundebau dros dro sydd gan y gweithwyr yma, ac y bydd yr aelod yn gweld synnwyr."
Image caption Mae Nathan Gill yn parhau i fod yn Aelod Seneddol Ewropeaidd
Dywedodd un o aelodau staff Ms Jones, a chyn-gynorthwyydd Nathan Gill, Llŷr Powell, fod llawer o bobl yn gweithio i ACau o bleidiau nad ydynt yn weithgar ynddyn nhw.
Dywedodd ei fod wedi bod yn aelod o'r Ceidwadwyr "yn y gorffennol".
"Mae llawer o bobl yn UKIP wedi bod yn aelodau o bleidiau eraill," meddai.
Honnodd Mr Powell mai ffordd Mr Hamilton o ddial ar Mr Gill oedd y rheswm tu ôl i'r anghydfod diweddara: "Dyna'r unig reswm y gallaf ei weld."


description: Y gwasanaeth ambiwlans yn cadarnhau fod dyn wedi ei gludo i'r Ysbyty Athrofaol yng Nghaerdydd wedi digwyddiad.

title: Myfyriwr yn yr ysbyty wedi digwyddiad yn Aberystwyth


description: Gweithwyr ar safle cwmni Airbus ym Mrychdyn wedi derbyn sicrwydd, ar ôl i'r cwmni ennill cytundeb i werthu hyd at 36 o awyrennau.

title: Sicrwydd i weithwyr Airbus ar ôl i'r cwmni ennill cytundeb


description: Ysgrifennydd Llywodraeth Leol Cymru yn dweud na fyddai unrhyw un nawr yn dadlau mai 22 o gynghorau sir yw'r nifer cywir ar gyfer Cymru.

title: Ailagor y drafodaeth am gynghorau lleol Cymru


description: Angen gêm arall i wahanu Abertawe a Wolves ar ôl iddi orffen yn ddi-sgôr ym Molineux, wrth i'r ddau dîm orffen y gêm gyda 10 dyn.

title: Cwpan FA Lloegr: Wolverhampton Wanderers 0-0 Abertawe


description: Ymchwilwyr Prifysgol Caerdydd yn datblygu techneg fydd yn cyflymu'r broses o ddatblygu cyffuriau newydd diogel ac effeithiol.

title: Prifysgol yn helpu darogan datblygiad tebygol cyffuriau


description: Swyddfa Dywydd yn rhyddhau rhybudd melyn (byddwch yn barod) am eira ar gyfer rhannau o Gymru.

title: Rhybudd melyn am eira a rhew i rannau o Gymru


description: Yr heddlu'n apelio am wybodaeth ar ôl i ddynes oedd yn cerdded rhwng Llandeilo a Thalyllychau gael ei tharo gan fan.

title: Menyw'n marw wedi gwrthdrawiad yn Sir Gaerfyrddin


description: Mae tair menyw yn gobeithio sicrhau'r gefnogaeth angenrheidiol i fod yn ddirprwy arweinydd cyntaf Llafur Cymru.

title: Tair am fod yn ddirpwy arweinydd Llafur

maintext:
Image caption Debbie Wilcox, Julie Morgan a Carolyn Harris sy'n gobeithio sefyll
Mae tair menyw o blaid Llafur Cymru yn ceisio dod yn ddirprwy arweinydd cyntaf y blaid.
AC Gogledd Caerdydd, Julie Morgan, AS Dwyrain Abertawe, Carolyn Harris ac arweinydd Cyngor Casnewydd, Debbie Wilcox yw'r rhai sy'n ceisio sicrhau digon o gefnogaeth ar gyfer y ras.
Mae rheolau'r blaid yn dweud fod rhaid i'r dirprwy fod yn fenyw os mai dyn yw'r arweinydd.
Bydd enwebiadau yn agor ar 9 Chwefror a bydd yr enillydd yn cael ei gyhoeddi yng nghynhadledd Llafur Cymru ym mis Ebrill.
Mae'n rhaid i ymgeiswyr sicrhau 12 enwebiad o blith ACau, ASau neu ASEau er mwyn cael eu henwau ar y papur pleidleisio, ac mae'n rhaid cael cefnogaeth o leia dri AC ac AS.
Coleg etholiadol
Dywedodd Mrs Morgan: "Roeddwn i'n gynghorydd am 12 mlynedd, yn AS am 13 mlynedd a nawr yn AC am dros chwe blynedd ac rwy'n credu mod i mewn sefyllfa dda i ddod â phob rhan o'r blaid at ei gilydd ac i weithio'n agos gyda'r aelodau."
Yn ôl Ms Harris, dylai'r dirprwy arweinydd fod yn "rôl ymgyrchu o fewn y blaid," gan ychwanegu: "Mae gen i lond pen o syniadau, lond galon o drugaredd a llais sydd â dim ofn cael ei glywed."
Dywedodd Ms Wilcox, sydd hefyd yn arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru: "Rwy'n dda iawn am arwain timau, ac yn enwedig yn dilyn digwyddiadau trasig y llynedd - sy'n dal i effeithio Llafur - mae'n rhaid symud ymlaen mewn modd trugarog...dyna'r undod yr wyf yn ei gynrychioli."
Bydd yr enillydd yn cael ei ddewis gan goleg etholiadol y blaid yn hytrach nag etholiad un-aelod-un-bleidlais (OMOV).
Fe ddaw'r etholiad yng nghanol cyfnod o ddadlau o fewn y blaid am y rheolau am ddewis yr arweinydd a dirprwy arweinydd nesaf.
Mewn ffrae o fewn y cabinet, mae rhai am weld y sustem OMOV yn cael ei fabwysiadu tra bod eraill am gadw gyda'r coleg etholiadol.
Mae cefnogwyr OMOV am weld y sustem yn newid yn ystod cynhadledd y blaid.


description: Rhai plant yn aros dwy flynedd am asesiad awtistiaeth yng Nghymru, er bod targed llywodraeth yn chwe mis.

title: Awtistiaeth: Rhai'n aros dwy flynedd er targed chwe mis


description: Teulu ifanc o'r Barri'n wynebu wythnosau o'u cartref wedi i wyntoedd rwygo'r to i ffwrdd.

title: Storm Eleanor: Teulu'n dianc ar ôl colli to eu cartref

maintext:
Image copyright Nicola Bethel Image caption Bu'n rhaid i Matthew Venables, ei bartner Natasha a'u plant adael eu cartref yn ystod oriau mân y bore
Mae teulu o'r Barri ym Mro Morgannwg yn dweud eu bod nhw'n wynebu wythnosau oddi cartref ar ôl i'r to gael ei chwythu i ffwrdd gan storm Eleanor.
Cafodd Matthew Venables, ei bartner Natasha a'u plant Louis, un oed, a Theo, sy'n wyth wythnos oed, eu gorfodi o'u cartref yn Gibbonstown yn y Barri am 02:00 fore Mercher.
Mae'r difrod yn achos gofid pellach, am nad oes gan y teulu yswiriant i drwsio'r to.
Fe gododd y gwynt eu to mewn un darn, a'i chwythu i faes parcio cyfagos, cyn glanio ar gar. Chafodd neb niwed.
Dywedodd Nicola Bethel, chwaer Matthew wrth BBC Cymru Fyw: "Mae'n drychineb iddyn nhw fel teulu.
"Dim ond y lloriau pren a'r trawstiau sydd ar ôl. Mae fy nhad wedi bod lan i'r to bore 'ma i geisio trwsio cymaint ac y gallai, ond does dim un rhan o'r to fflat ar ôl."
Image copyright Matthew Venables
"Fe glywodd fy mrawd sŵn enfawr, cyn gweld to adeilad yn gorffwys ar gar gerllaw. Ar y pryd, dywedodd wrth ei hun, "gobeithio nad fy un i yw hwnna", ond pan aeth e alla, fe welodd e'r difrod i'r to.
"Daeth yr heddlu a'r frigâd dân heibio a dweud wrthyn nhw bod rhaid iddyn nhw symud allan, am fod rhaid troi'r trydan, y dŵr a'r nwy i ffwrdd."
Image copyright Matthew Venables
Mae'r pedwar wedi symud i aros gyda theulu Natasha, ond gan nad oes ganddyn nhw yswiriant, dywedodd Nicola nad ydyn nhw'n gwybod pryd fyddan nhw'n gallu dychwelyd adre.
Maen nhw nawr wedi dechrau apêl arlein i godi arian ar gyfer y teulu.
"Dydyn nhw ddim wedi cael amser da yn ddiweddar chwaith," meddai Nicola.
"Fe dorrodd eu boeler yn ystod wythnos Nadolig, ac mae eu mab wyth wythnos oed ar feddyginiaeth gwrth-feiotig am fod ganddo Bronchiolitis.
"Y peth ola oedden nhw ei angen oedd hyn."


description: Y Swyddfa Dywydd yn rhybuddio y gallai gwyntoedd cryfion achosi trafferthion ar draws Cymru nos Fawrth a dydd Mercher.

title: Rhybudd am wyntoedd cryfion ar draws Cymru


description: Bachgen 13 oed o Aberaeron yn ennill Pencampwriaeth Seiclo Traws-Gwlad Prydain.

title: Cardi'n bencampwr seiclo Prydain


description: Ffoadur o Syria yw'r un cyntaf yng Nghymru i elwa o fenthyciad er mwyn ei alluogi i barhau i weithio fel deintydd yn y DU.

title: Benthyciad i ffoadur o Syria allu parhau bod yn ddeintydd


description: Rhybuddion i bobl baratoi am lifogydd yn parhau dros y dyddiau nesaf, medd Deiniol Tegid o Gyfoeth Naturiol Cymru

title: Rhybuddion llifogydd yn parhau wedi i storm daro Cymru


description: Millie Marotta a'i llyfrau lliwio poblogaidd i oedolion

title: Y Gymraes sy'n dylunio llyfrau lliwio i oedolion

maintext:
Mae llyfrau lliwio i oedolion wedi dod yn fwy a mwy poblogaidd dros y blynyddoedd diwethaf. Dylunydd o Bontarfynach yn wreiddiol, sydd bellach yn byw yn Ninbych-y-pysgod, sy'n gyfrifol am ddod â llyfrau lliwio i oedolion i'r amlwg yn y Deyrnas Unedig.
Image copyright Gareth Davies
Mae Millie Marotta, gafodd ei magu ym Mhontarfynach yng Ngheredigion ac aeth i Ysgol Gyfun Penweddig yn Aberystwyth, wedi dylunio pum llyfr lliwio i oedolion. Daeth ei llyfr cyntaf Millie Marotta's AnimalKingdom - A Colouring Book Adventure yn boblogaidd dros nos, gan gyrraedd siart gwerthiant gorau gwefan Amazon a'r Sunday Times.
Do'n i methu credu'r peth i ddweud y gwir. Roedd yn syrpreis llwyr, o gyfarfod fy ngolygydd ar un diwrnod, dechrau ar y gwaith y diwrnod wedyn a chael y llyfr lliwio cyntaf allan, wnes i erioed ddychmygu y byddai mor boblogaidd. Ro'n i jyst eisiau creu llyfr prydferth y byddai pobl eraill yn mwynhau ei liwio.
Image copyright Millie Marotta
Cefais fy ngeni yn Lloegr, ond symudodd y teulu i fyw ar ffarm fach ym Mhontarfynach, ac yno ges i fy magu. Fe es i'r ysgol gynradd yno ac yna i Ysgol Penweddig yn Aberystwyth. Roedd yn rhaid i ni ddysgu Cymraeg yn gyflym am ei bod hi'n ysgol Gymraeg, ond yn anffodus dwi ddim wedi defnyddio llawer o'r iaith ers i fi adael ysgol.
Ro'n i'n byw mewn ardal wledig, eitha' anghysbell, lle roedd bywyd gwyllt, anifeiliaid, a byd natur yn rhan fawr iawn o fy mhlentyndod. Ro'n i'n tynnu lluniau, peintio a gwneud collages fel ffordd o ddiddanu fy hunan, gan ein bod ni'n byw yn reit bell o bob man. Dwi'n meddwl mai o'r fan honno y daeth y sbarc creadigol i ddechrau. A dyna pam mai bywyd gwyllt ac anifeiliaid ydy natur fy lluniau yn y llyfrau lliwio.
Lliwio yn therapi
Ro'n i'n ddylunydd masnachol, yn bennaf yn gwneud gwaith du a gwyn, ac roedd 'na rai pobl wedi gofyn i fi os o'n i byth yn lliwio fy lluniau i mewn, roedd y syniad yna y byddai oedolion yn mwynhau eu lliwio. Mae lliwio wastad wedi bod yn rhywbeth dwi'n 'neud i ymlacio, mae'n therapi ac ro'n i wastad wedi teimlo'n sicr bod 'na bobl eraill allan yna fyddai'n mwynhau yr un peth.
Dyw'r dyhead yna i liwio sydd gyda ni pan ni'n blant ddim wir yn ein gadael ni, mae pobl jyst yn mynd yn fwy prysur.
Mamau prysur yw cyfran fawr o'r bobl sy'n prynu'r llyfrau, mae'n ffordd dda i ymlacio. Ond mae pobl o bob cefndir, rhai sy' am fod yn greadigol, rhai eraill sy'n defnyddio lliwio fel therapi a rhai jyst yn mwynhau ei wneud e. Dyw'r dyhead yna i liwio sydd gyda ni pan ni'n blant ddim wir yn ein gadael ni, mae pobl jyst yn mynd yn fwy prysur.
Image copyright Irena Herman Image caption Un o luniau Millie Marotta o'i llyfrau, wedi ei liwio gan Irena Herman
Pan welais fy llyfr cyntaf mewn siopau llyfrau o'n i'n rhyfeddu, roedd e mor bizarre! Ac yna, o wythnos i wythnos wnaeth y peth dyfu a thyfu ac roedd cymaint o alw am lyfr arall, a phobl yn holi pryd mae'r un nesa' yn dod allan.
Mae 'na oriel ar fy ngwefan ac mae llawer o bobl yn rhannu eu lluniau wedi eu lliwio ar Instagram. Erbyn hyn mae yna gymuned o bobl yn lliwio fy narluniau ac maen nhw'n cysylltu â'i gilydd ac yn trefnu dod at ei gilydd i liwio. Dwi wrth fy modd yn gweld beth maen nhw'n ei wneud gyda fy lluniau.
Er fy mod wedi cael fy ngeni yn Lloegr, dwi'n teimlo'n Gymraes a dwi erioed wedi cael fy nenu i oleuadau llachar y ddinas. Dwi'n byw ymhell o'r hyb masnachol, ond dwi wedi bod yn lwcus iawn i allu cyfuno fy nghariad at gelf a natur i greu gyrfa a dal i fyw yn Sir Benfro. Dwi'n teimlo hi'n fraint i fyw lle ydw i.
Image copyright Millie Marotta Image caption Millie yn mynd â'r ci am dro ar draeth yn Sir Benfro
Hefyd o ddiddordeb:


description: Saith dyn sy'n gysylltiedig â chwmni bysiau Express Motors yn gwadu cyhuddiadau yn eu herbyn o droseddau yn ymwneud â thwyll ariannol.

title: Express Motors: Saith yn gwadu twyll ariannol


description: Y Pwyllgor Materion Cymreig i ymchwilio i garchardai yng Nghymru, gan gynnwys y ddarpariaeth i garcharorion sy'n siarad Cymraeg.

title: Ymchwiliad pwyllgor o ASau i garchardai yng Nghymru


description: Teulu merch 11 oed o Gaerdydd yn dweud eu bod mewn sioc wedi iddi gael ei hatal rhag chwarae i'w thîm pêl-droed.

title: Rheolau'n atal merch 11 oed rhag chwarae i dîm pêl-droed


description: Cynlluniau ar y gweill i ganiatáu i bobl Corwen i brynu trydan yn syth o orsaf ynni dŵr sydd wedi cael ei datblygu gan gwmni cymunedol.

title: Cyfle i bobl Corwen brynu trydan yn lleol


description: Cyngor Catrin Ahmun sut i fod yn bositif ar ddechrau blwyddyn newydd

title: Sut i fod yn hapus

maintext:
Gyda'r Nadolig yn hen hanes a blwyddyn hir yn ymestyn o'n blaenau, mae'n gallu bod yn anodd i rai deimlo'n bositif ym mis Ionawr. Mae Catrin Ahmun, hyfforddwraig ffitrwydd a yoga ac sy'n fam i ddau o fechgyn, yn rhoi cyngor sut i deimlo'n dda ar gychwyn blwyddyn newydd:
Image copyright Catrin Ahmun
Dwi'n dwli mynd mewn i flwyddyn newydd. Mae'n llawn gobaith, cyfleoedd a chyffro.
Mae'n gyfle i adlewyrchu ar y flwyddyn a fu a phenderfynu beth sydd angen gadael ar ôl, neu beth i'w ychwanegu at eich bywyd. Mae'n bwysig i fod yn ymwybodol o beth sy'n eich codi chi i fyny a beth sy'n eich tynnu chi i lawr yn eich bywyd.
1. Ymarfer corff
Mae'n syml, pan ry'ch chi'n gwneud ymarfer corff mae'r ymennydd yn creu cemeg sy'n 'neud i chi deimlo'n hapus. Does dim ots pa fath o ymarfer corff rydych chi'n ei wneud, dim ond eich bod chi'n ei fwynhau. Dwi'n ffan mawr o pilates gan ei fod yn gyfuniad da; mae'n gweithio'r corff i gyd, yn eich cryfhau chi ac yn cadw'ch cefn yn iach. Mae'n addas iawn at ddechreuwyr gan fod y cyfan ar y mat a dim un jwmp mewn golwg (sy'n cadw'r pengliniau'n hapus!)
2. Deffrwch bob dydd gyda dŵr cynnes a lemwn
Mae'r corff angen cael ei hydradu peth cyntaf yn y bore. Mae lemwn yn cynnwys fitamin C a wneith roi hwb i'ch imiwnedd ac mae'n helpu i lanhau'r system treulio. Hefyd, mae yfed hwn yn rheolaidd yn helpu cadw'r croen yn iach a llyfn.
3. Mabwysiadu arferion positif
Wrth edrych ar ein bywyd mae'n siŵr ein bod ni gyd yn medru dod o hyd i arferion negatif sydd ddim yn 'neud lles i'n corff, meddwl a'n enaid. Gall hyn fod yn gossipan, treulio gormod o amser ar gyfryngau cymdeithasol, ysmygu neu yfed gormod o goffi. Ni'n gwybod beth yw ein harferion neu ymddygiad negatif, felly ysgrifennwch restr o arferion positif gall gymryd eu lle, a gwnewch nhw. Darllen llyfr, treulio amser tu allan bob dydd, mynd i'r gwely'n gynharach ac yn y blaen.
4. Yoga… yoga, bob dydd!
Ond nid y stwff 'stretchy'. Ma 'na sawl elfen sy'n creu'r gair yoga, 10 mewn gwirionedd. Yn syml, mae yoga'n golygu uno'r corff a'r meddwl. Gwneud rhywbeth â'r corff gyda'r meddwl yn hollol bresennol a darganfod eich hun, i fyw yn rhydd o boen. Felly, bob dydd, cymerwch yr amser i fod yn hollol bresennol ynddo, drwy ddefnyddio bob un synnwyr, byddwch yn ddistaw eich meddwl ac arsylwi.
Image copyright Kraevski / Thinkstock
5. Ymlaciwch, anadlwch a gadewch i hapusrwydd eich darganfod chi.
Mae pawb yn chwilio am hapusrwydd ond yn aml iawn, nid yn y llefydd cywir. "Os fydden i'n stôn yn ysgafnach neu os gaf i'r car newydd... yna fyddai'n hapus". Rydyn ni'n ceisio cyflawni pethe' mawr i roi pleser i ni, ond r'yn ni gyd yn gwybod fod pleser a hapusrwydd go iawn yn dod o'r pethe' bach.
Cymerwch yr amser bob dydd i feddwl neu ysgrifennwch am y pethe ry'ch chi'n caru, yn ddiolchgar amdanyn nhw, yna fydd hapusrwydd yn dod o hyd i chi. Felly siaradwch a meddyliwch mwy am eich bendithion yn hytrach na meddwl am eich gofidion.
Unwaith rydych chi'n cyfnewid meddyliau negatif gyda rhai positif, mae'n 'neud lle ar gyfer pethau positif i ddigwydd yn eich bywyd.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Carwyn Jones yn bygwth camau i warchod pwerau Cymru os na fydd mesur tynnu'n ôl o'r UE yn cael ei newid.

title: Mesur tynnu'n ôl o'r UE yn 'ymosodiad ar ddatganoli'


description: Dynes sy'n pwyso 34 stôn yn dweud ei bod yn daer eisiau colli pwysau ond bod dim cymorth ar ei chyfer yng ngogledd Cymru.

title: 'Dim gwir ymroddiad' i helpu pobl gordew yn y gogledd

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae dynes o Wrecsam sy'n pwyso 34 stôn yn dweud bod oedd rhaid iddi deithio i glinig arbenigol ym Mlaenau Gwent am gymorth i golli pwysau gan fod dim cymorth ar ei chyfer yng ngogledd Cymru.
Mae'n sefyllfa sydd angen newid ar frys yn ôl prif arbenigwr gordewrdra Cymru, sy'n rhoi triniaeth bariatrig yn Ysbyty Nevill Hall yn Y Fenni.
Dywedodd yr Athro Nadim Haboubi: "Mae yna ymdrechion da gan rai meddygon teulu ac ymgynghorwyr sy'n gwneud eu gorau ond does dim gwir ymroddiad i sefydlu gwasanaethau teilwng yng ngogledd Cymru."
Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn dweud eu bod am gychwyn gwasanaeth "aml-ddisgyblaeth" yn y gogledd ar gyfer pobl sy'n ddifrifol o ordew.
Yn ne Cymru mae dau glinig yn arbenigo mewn gordewdra ac mae llawdriniaethau bariatrig yn cael eu cynnal yn Ysbyty Treforys, Abertawe ar gyfer y cleifion mwyaf anghenus o dde, canolbarth a gorllewin Cymru.
Mae'r clinigau ym Mlaenau Gwent a Chaerdydd yn darparu ystod eang o wasanaethau ac mae'r arbenigwyr clinigol yn cynnwys deietegwyr, therapyddion ymddygiad, seicolegwyr a hyfforddwyr ymarfer corff.
Ond mae cleifion yng ngogledd Cymru yn cael eu cyfeirio at Ysbyty Salford ym Manceinion am lawdriniaethau a does dim clinigau dan arweiniad meddygon.
Image caption Yr Athro Nadim Haboubi
Yn ôl yr Athro Haroubi, Cadeirydd Cymdeithas Gordewdra Cymru, mae clinigau o'r fath yn "hanfodol" mewn cymdeithas lle mae gordewdra ar gynnydd am eu bod yn teilwra'r gefnogaeth i helpu unigolion golli pwysau.
'Teimlo'n euog'
Mae'r ddynes 35 oed o Wrecsam a wnaeth siwrne 10 awr i'r Fenni er mwyn cael cymorth yn teimlo gormod o gywilydd ynglŷn â'i phwysau i ddatgelu ei manylion llawn.
A hitha ond yn 5'1'' o daldra, yn pwyso 34 stôn ac yn gwisgo dillad maint 32, anaml mae hi'n gadael ei chartref erbyn hyn.
Dywedodd: "Rydw i wedi creu carchar i fi fy hun ac mae o'n fy atal rhag gwneud popeth.
"Rwyf angen help. Mae fy meddyg teulu wedi ceisio darparu help gyda deietegydd ond dydy o ddim yn addas i bobl fy maint i.
"Rwy'n rhy drwm i fynd ar y glorian yn y feddygfa ac rwy'n poeni y gallai dorri'r offer yn y gampfa.
"Felly pan glywish i am y clinig ym Mlaenau Gwent, ro'n i'n gwybod bod oedd rhaid mynd.
"Fe aeth fy ffrind â fi yna mewn car gan fod teithio ar fws yn creu embaras a phryder, ac yn anghyfforddus. Mae teithio yn fwgan mawr i mi ond ro'n i'n teimlo nad oedd gen i ddewis.
"Rwy'n llwyr ymwybodol bod hwn yn sefyllfa rwyf wedi creu fy hun ac rwy'n teimlo'n euog am ddefnyddio adnoddau meddygol ond rydw i daer angen help."
Mae hi'n gobeithio cael llawdriniaeth yn Salford ac yn aros i glywed os oes ateb cadarnhaol i'r cais am gymorth.
Datblygiad cyffrous
Yn ôl Adrian Thomas, un o gyfarwyddwyr Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, mae'r gwaith recriwtio wedi cychwyn er mwyn darparu'r gwasanaeth aml-ddisgyblaeth newydd ar gyfer pobl sy'n ddifrifol ordew yn y gogledd.
"Bydd y datblygiad cyffrous yma yn ein galluogi i ddiwallu canllawiau NICE (The National Institute for Health and Care Excellence) a darparu'r gefnogaeth fwyaf priodol i bobl," dywedodd.
"Rydym hefyd yn rhagweld y bydd ymyrraeth y tîm aml-ddisgyblaeth yn arwain at ostyngiad yn nifer y bobl sydd angen llawdriniaeth bariatrig.
"Mae llawdriniaethau bariatrig ar bobl o ogledd Cymru yn cael eu cynnal yn y Salford Royal ar hyn o bryd oherwydd does ganddon ni ddim y niferoedd allweddol i sicrhau bod llawfeddygon yn cwrdd â'r canllawiau cenedlaethol.
"Rydym yn gweithio'n agos gyda chydweithwyr yn Salford i sicrhau bod ein cleifion yn cael cefnogaeth dda."
Dywedodd llefarydd Llywodraeth Cymru eu bod "wedi ymroddi i greu strategaeth genedlaethol ar atal a lleihau gordewdra".
"Eisoes mae Llwybr Gordewdra Cymru yn mynd ati i reoli a thrin gordewdra yng Nghymru.
"Byrddau iechyd, trwy weithio gyda phartneriaid, sy'n gyfrifol am weithredu'r llwybr yn eu hardaloedd."


description: Un o hyfforddwyr hoci Cymru yn dweud bod gyrru timau i Gemau'r Gymanwlad am y tro cyntaf ers 20 mlynedd yn "her bositif".

title: 'Her bositif' i hoci Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad


description: Prif Arolygydd Estyn yn dweud bod angen mwy o gyfleoedd i ddefnyddio'r iaith mewn ysgolion cyfrwng Saesneg yn ei adroddiad blynyddol.

title: 'Diffyg cyfle' i siarad yr iaith tu allan i'r dosbarth


description: Asgellwr Cymru George North yn wynebu ras yn erbyn amser i fod yn holliach ar gyfer y Chwe Gwlad ar ôl iddo ddioddef anaf i'w ben-glin.

title: George North yn wynebu ras yn erbyn amser cyn y Chwe Gwlad


description: Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn dweud nad yw pethau'n newid yn ddigon cyflym i wella ansawdd bywyd pobl hŷn mewn cartrefi gofal.

title: Gofal pobl hŷn: 'Llywodraeth Cymru ddim yn gwneud digon'

maintext:
Image copyright Thinkstock
Mae pobl hŷn sy'n byw mewn cartrefi gofal yn diodde' oherwydd diffyg gweithredu gan Lywodraeth Cymru, yn ôl Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru.
Dywedodd Sarah Rochira fod y llywodraeth wedi methu cyflawni'r hyn y gwnaethon nhw addo dair blynedd yn ôl i wella ansawdd bywyd i bobl hŷn mewn gofal preswyl.
Mae adroddiad ganddi yn canolbwyntio ar welliannau mewn 15 maes gafodd eu henwi ganddi mewn adolygiad yn 2014, sy'n cynnwys atal cwympiadau, y defnydd o gyffuriau gwrth-seicotig, a hyfforddiant ar ddementia.
Dywedodd Llywodraeth Cymru nad ydyn nhw'n cydnabod y prif gyhuddiad gan Ms Rochira.
'Dim arweinyddiaeth ddigonol'
Mae'r adroddiad newydd - 'Lle i'w Alw'n Gartref: Effaith a Dadansoddiad' - yn feirniadol o'r llywodraeth, byrddau iechyd a rhai awdurdodau lleol.
Yn ôl Ms Rochira does dim digon wedi newid ers yr adroddiad gwreiddiol, a dywedodd: "Pan gyhoeddais ganfyddiadau fy Arolwg o Gartrefi Gofal, roeddwn i'n glir bod angen amrywiaeth helaeth o gamau gweithredu, ar lefel leol a chenedlaethol, er mwyn sicrhau bod ansawdd bywyd yn ganolog i'n system cartrefi gofal.
"Mae Byrddau Iechyd ac Awdurdodau Lleol wedi gwneud cynnydd cadarnhaol ac, o ganlyniad i fy arolwg, maen nhw bellach yn darparu amrywiaeth helaeth o weithgareddau sy'n canolbwyntio ar wella ansawdd bywyd pobl hŷn sy'n byw mewn cartrefi gofal, ond mae angen gwneud mwy ac mae angen cyflymu'r newid yn sylweddol er mwyn sicrhau'r canlyniadau gorau posibl i breswylwyr cartrefi gofal.
"Fodd bynnag, rwy'n siomedig iawn bod Llywodraeth Cymru wedi methu dangos arweinyddiaeth ddigonol a chymryd camau gweithredu digonol mewn nifer o feysydd allweddol, fel gofal dal dŵr, atal cwympiadau a chynllunio gweithluoedd, lle mae angen dull cenedlaethol er mwyn sicrhau newid diwylliannol ystyrlon, sicrhau mwy o atebolrwydd a hyrwyddo'r gwaith o ddefnyddio arferion da sy'n seiliedig ar dystiolaeth yn effeithiol."
Ychwanegodd y Comisiynydd ei bod wedi rhoi adborth i'r holl gyrff cyhoeddus yn yr adroddiad, a'i bod bellach yn disgwyl gweithredu pellach i wella bywyd i bobl hŷn.
Gwrthod yr honiad
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Ers cyhoeddi adolygiad y Comisiynydd yn 2014 rydym wedi deddfu am newidiadau mawr i'r ffordd y mae gofal cymdeithasol yn cael ei ddarparu yng Nghymru.
"Hefyd mae corff newydd - Gofal Cymdeithasol Cymru - wedi cael ei sefydlu gyda'r nod o sicrhau fod pobl Cymru'n gallu galw ar weithlu gofal cymdeithasol o safon uchel i ddarparu gwasanaethau sy'n ateb eu gofynion yn llwyr.
"Ochr yn ochr â hyn mae Arolygiaeth Gofal Cymru wedi cyflwyno trefn newydd o arolygu gwasanaethau i awdurdodau lleol. Mae'r Comisiynydd yn croesawu hyn a gweithredoedd ymarferol eraill yn ei hadroddiad.
"Er ein bod yn cydnabod bod llawer o waith eto i'w wneud, nid ydym yn cydnabod y prif honiad. Fodd bynnag byddwn yn ystyried yr adroddiad yn fwy manwl dros y dyddiau nesaf ac yn ymateb i'w phryderon maes o law."
'Cyfnod economaidd mwyaf heriol'
Wrth ymateb, dywedodd llefarydd ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru eu bod yn parhau i weithio'n agos gyda Chomisiynydd Pobl Hŷn Cymru mewn cyfnod ble mae "gwasanaethau hanfodol sy'n cael eu darparu gan lywodraeth leol o dan straen fel erioed o'r blaen".
"Mae ansawdd bywyd a'r gofal am bobl hŷn yn ein cartrefi gofal yn flaenoriaeth i gynghorau lleol Cymru, ac er bod sawl esiampl o ymarfer da yn yr adroddiad mae e hefyd yn nodi bod cyflymder newid ar draws Cymru yn amrywiol," meddai'r llefarydd.
"Er bod llywodraeth leol wedi ymrwymo i welliant parhaus o'r gwasanaethau gofal cymdeithasol y mae'n eu cynnig, rhaid cydnabod ei fod yn ceisio gwneud hynny yn erbyn ton o gyfyngiadau ariannol difrifol tra bod disgwyliadau'r cyhoedd yn tyfu."


description: Wedi honiadau am ddiogelwch carchar newydd Wrecsam, mae cyn-swyddog wedi dweud bod "staff yn fwy pwysig na dim".

title: Staff carchardai yn 'fwy pwysig na dim' medd cyn-reolwr


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Gwrthwynebiad i gynlluniau i godi 21 o unedau fforddiadwy ar safle hen Ysgol Gynradd Ffynnonbedr yn Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion.

title: Gwrthwynebiad i gynllun tai ar safle hen ysgol yn Llambed


description: Yr Ysgrifennydd Addysg yn dweud fod datblygiad y cwricwlwm newydd yn dod yn ei flaen, er gwaethaf pryderon gan bwyllgor Cynulliad.

title: Kirsty Williams: Cwricwlwm newydd 'yn dod yn ei flaen'