description: Defaid mynydd yn cael hoe ar draethau'r gorllewin er mwyn helpu diogelu twyni tywod a gwarchod y gadwyn fwyd.

title: Ymwelwyr annisgwyl yn gwarchod amgylchedd yr arfordir


description: Cyngor Abertawe yn cydnabod cyfraniad un fenyw i'r frwydr dros sicrhau'r bleidlais i ferched 100 mlynedd yn ôl.

title: Prifathrawes yn flaenllaw yn y frwydr am bleidlais

fasttext_language: cy


description: Carwyn Jones i wynebu cwestiynau ACau a rhoi datganiad olaf yn y Senedd ddydd Mawrth cyn ymddiswyddo fel Prif Weinidog Cymru.

title: Cyfnod Carwyn Jones fel Prif Weinidog yn dod i ben


description: Muddo ku dhawaad 200 oo sano ah, tiro wiilal ah oo ka badan tan gabdhaha ayaa sannad kasta ku dhasha dalalka England iyo Wales, dadka ku xeel dheer cilmiga caafimaadka ayaana isweydiiyay sababta.

title: Ogow sababta ay carruurta dunida ku dhalata ugu badan yihiin wiilal, marka la weynaadana ay dumarka u badan yihiin


description: Yr Athro Mark Williams yn trafod pwysigrwydd Astudiaethau Celtaidd ym Mhrifysgol Rhydychen.


description: Mae gwaith ymchwil gan ohebydd cudd wedi datgelu fod grŵp asgell dde eithafol yn recriwtio aelodau yng Nghymru.

title: Grŵp asgell dde yn recriwtio aelodau yng Nghymru

maintext:
Image caption Logo grŵp asgell dde System Resistance Network
Mae tactegau recriwtio grŵp asgell dde eithafol wedi'u datgelu wedi gwaith ymchwil gan ohebydd cudd.
Mae'r grŵp System Resistance Network (SRN) yn arddel polisi dim goddefgarwch tuag at bobl sydd ddim yn wyn ac maent yn honni fod bod yn hoyw yn "afiechyd".
Deallai rhaglen Wales Investigates fod y grŵp yn targedu cymunedau yng Nghymru er mwyn denu aelodau newydd.
Mae nifer yn galw am wneud ymaelodi â'r SRN yn anghyfreithlon.
Credir fod y grŵp wedi ei ysbrydoli gan y grŵp asgell dde National Action, a'i fod wedi annog cefnogwyr i gynnau tannau yn fwriadol ac achosi fandaliaeth yn ninasoedd Cymru.
'Anogaeth i ddarllen Mein Kampf'
Mae gohebydd Wales Investigates wedi cael gwybodaeth o lygad y ffynnon ar sut mae'r SRN yn gweithredu.
Bu'n cysylltu â'r grŵp am fisoedd ac yn gweithredu ar eu rhan drwy rannu posteri a gofynnwyd iddo hefyd i ddarllen Mein Kampf gan Hitler.
"Maent yn sôn," meddai'r gohebydd, "am chwalu'r sefydliad ac am dorri'r gyfraith er mwyn cael eu henw yn y penawdau - dyw e ddim ots ganddynt os oes rywun yn brifo."
Mae un o sefydlwyr National Action, Alex Davies o Abertawe, wedi dangos ei gefnogaeth i'r grŵp ar orsaf radio Natsiaidd, Radio Aryan.
'Dathlu marwolaeth AS'
Roedd Alex Davies yn fyfyriwr pan gafodd National Action ei greu yn 2013.
Roedd National Action yn cael ei ystyried fel grŵp asgell dde mwyaf peryglus Prydain ac yn Rhagfyr 2016 cafodd ei wahardd wedi i'w aelodau ddathlu marwolaeth yr aelod seneddol Jo Cox.
Image caption Cafodd National Action ei sefydlu gan Ben Raymond (chwith) ac Alex Davies yn 2013
Ychydig dros flwyddyn yn ôl cafodd Mr Davies a Mr Raymond eu harestio ar amheuaeth o barhau i fod yn aelodau o National Action.
Mae'r ddau yn gwadu hynny a dyw'r ddau ddim wedi cael eu cyhuddo. Mae'r heddlu yn dweud bod eu hymchwiliadau yn parhau.
Mae'r rhaglen Wales Investigates wedi bod yn gwrando ar sylwadau Mr Davies lle mae e wedi bod yn dweud ei fod wedi'i ysbrydoli gan bosteri hiliol a graffiti ar waliau yng Nghaerdydd.
Mae Mr Raymond wedi bod yn gofyn ar y radio am ddeunydd darllen i gefnogwyr asgell dde eithafol sydd wedi cael eu carcharu.
Image caption Cafodd Alex Davies ei orfodi i adael Prifysgol Warwick am ei weithgareddau asgell dde eithafol
Mae BBC Cymru wedi cysylltu â'r dyn sy'n rhedeg Radio Aryan - mae'n cael ei adnabod fel Sven Longshanks.
Nid oedd am wneud cyfweliad ond mewn e-bost mae e'n gwadu unrhyw ddrwgweithredu ac yn dweud bod yr orsaf ar gyfer gwrandawiad preifat.
Dywedodd hefyd nad yw'n gyfrifol am yr hyn y mae Ben Raymond ac Alex Davies yn ei ddweud.
Mae deg o bobl wedi'u cael yn euog eleni o barhau i fod yn aelodau o National Action.
'Ardaloedd i bobl wyn ynghyd'
Mae'r rhaglen wedi darganfod fod un aelod o National Action wedi penderfynu fod Cymru yn le da i ledaenu neges asgell dde a sefydlu ardaloedd i bobl gwyn yn unig.
Mae Mikko Vehvilainen yn byw yn Llansilin ym Mhowys a doedd gan ei gymdogion ddim syniad o'i ddaliadau Natsiaidd nes i'r heddlu gynnal cyrch ym mis Medi 2017.
Darganfu heddlu terfysgaeth ei fod yn parhau i fod yn aelod gweithredol o National Action a bod ganddo gysylltiadau â'r grŵp yng nghanolbarth Lloegr.
Image copyright Alamy Image caption Doedd gan bobl Llansilin ddim syniad am ddaliadau gwleidyddol Mikko Vehvilainen
Yn ystod y cyrch fe ddarganfu'r heddlu lawer iawn o ddeunyddiau Natsïaidd yng nghartref Vehvilainen ac yn ei lety ym Mhontsenni.
Mewn un neges datgelodd ei atgasedd at hiliau eraill gan ddweud na ddylai pobl ddu gael byw.
Wrth sôn am ei brofiad fel milwr yn Afghanistan dywedodd: "Roeddwn i'n gallu saethu plant [du] heb deimlo dim. Wens i ddim saethu Mwslimiaid yn agos ond dwi'n gobeithio bod rhai o'm hergydion wedi'u lladd."
Cafodd Vehvilainen ei garcharu am wyth mlynedd am fod yn aelod o'r grŵp National Action wedi i'r erlyniad brofi ei fod wedi bod yn ceisio denu milwyr eraill i fod yn aelodau o'r grŵp.
Clywodd yr achos ei fod wedi prynu tŷ yn Llansilin fel rhan o gynllun i sefydlu ardal pobl wyn yn unig yng nghanolbarth Cymru.
Dywedodd llefarydd ar ran y fyddin wrth BBC Cymru nad oes lle i filwyr â daliadau asgell dde eithafol yn eu plith.
'Angen i gwmnïau ar y we wneud mwy'
Dywedodd Stephen Doughty, AS De Caerdydd a Phenarth bod angen gwahardd grŵp SRN - yn yr un modd ag y mae National Action wedi'i wahardd.
Ychwanegodd y byddai'n hoffi gweld yr heddlu yn ymchwilio i Radio Aryan ac i sylwadau Alex Davies a Ben Raymond.
Image copyright AFP Image caption Roedd yna anogaeth i'r gohebydd cudd ddarllen Mein Kampf Hitler
Mae Wales Investigates wedi ceisio cysylltu â Ben Raymond ac Alex Davies yn gyson er mwyn cael cyfweliad ac maent wedi gwadu unrhyw ddrwgweithredu gan ddweud fod ganddyn nhw hawl i fynegi eu hunain.
"Mae'r rhyddid hwnnw i rannu sylwadau yn niweidiol i hawliau pobl eraill," meddai Mr Doughty.
"Rhaid hefyd cosbi cwmnïau sy'n fodlon rhannu sylwadau eithafol - a hynny er eu bod wedi cael eu cyfeirio at yr awdurdodau."
Dywedodd y Prif Gwnstabl Jon Drake o Uned Gwrthderfysgaeth Cymru bod yr heddlu yn gweithio gyda chymunedau ar draws Cymru er mwyn canfod ac atal y math yma o weithgareddau eithafol - boed ar-lein neu yn rhywle arall.
"Os oes yna drosedd wedi'i chyflawni, fe wnawn ni ymchwilio a dwyn pobl o flaen eu gwell."
Bydd modd gweld Wales Investigates Exposed: The hidden world of Neo Nazi recruiters, nos Lun am 20:30 ar BBC 1 Cymru.


description: Buddugoliaeth gyfforddus i'r Gweilch o 51-20 yn erbyn Stade Francais yng Nghwpan Her Ewrop.

title: Cwpan Her Ewrop: Gweilch 51-20 Stade Francais


description: Y darlledwr yn adrodd hanes noson fythgofiadwy mewn tafarn gyda Shane MacGowan

title: Lyn Ebenezer: Fy noson gyda chanwr y Pogues

maintext:
Ar rhaglen Aled Hughes Dydd Llun, Rhagfyr 17, roedd Lyn Ebenezer yn adrodd ei hanes am noson dreuliodd gyda chanwr y Pogues, y band sydd yn gyfrifol am y clasur Nadolig Fairytale of New York.
"Fy claim to fame, ganais i Fairytale of New York gyda Shane MacGowan rhyw noson" meddai Lyn.
"Y Dubliners sydd ar fai, ro'n i'n mynd i weld y Dubliners pob tro o'n nhw'n canu yng Nghaerdydd neu Aberystwyth neu 'ta ble. A'r flwyddyn 'ma, mae'n rhaid fod hi dros 20 mlynedd nôl nawr, roedd Shane MacGowan ar daith gyda nhw.
"Yng Nghaerdydd o'n nhw'n perfformio ac Emyr Huws Jones (Ems) a minnau ddim yn siŵr a fydden ni'n mynd ar y dechrau, achos o'n ni ddim yn ffans mawr o Shane MacGowan. O'n ni'n meddwl fod e'n rhyw foi oedd jest yn lico dangos ei hun. Ond mynd wnaethon ni.
"Ar ôl y gyngerdd fe benderfynais i, yn ôl fy arfer, i fynd tu ôl y llwyfan i gwrdd â'r Dubliners, a phwy oedd yn eistedd 'na ond Shane ar ben ei hunan, a dyma fi'n meddwl, jiw, gwell i mi fynd i gael gair ag e."
Roedd Lyn yn pendroni a ddylai fynd draw i siarad efo Shane, a sut y byddai'n dechrau sgwrs.
"Felly dyma fi'n penderfynu eistedd wrth ei ymyl e a chanu 'You could have been someone...!' gan ddisgwyl pelten. Ond dyma fe'n rhoi ei fraich o gwmpas fy ngwâr i a chanu 'Well so could anyone...You took my dreams from me, when I first found you ....' A 'mlaen â ni i ganu gyda'n gilydd.
Cafodd y gan Nadoligaidd enwog ei chyfansoddi gan Jem Finer a Shane MacGowan, a'i rhyddhau yn wreiddiol yn 1987 ac ymddangos ar yr albwm enwog o 1988, 'If I Should Fall from Grace with God'. Dywedodd Lyn ei fod wedi gweld ochr wahanol i Shane McGowan ar y noson honno yng Nghaerdydd.
"Mae'n rhaid i mi ddweud, dwi erioed wedi bod mwy anghywir am gymeriad person. Oedd e gwbl gwbl wahanol i'r hyn o'n ni'n meddwl oedd e. Roedd e'n berson tawel, swil â dweud y gwir, gŵr annwyl iawn ac eisiau gwybod pethau amdanaf fi, yn hytrach na'r ffordd arall rownd.
Image caption Lyn Ebenezer: "Dwi dal ddim yn gallu cofio popeth am y noson!"
"Aethon ni ar y bws i fynd i'r gwesty 'ma yn Coryton, Caerdydd, lle ro'n nhw'n aros, ac Ems yn eistedd gyda fi, a dyma fi'n gweud wrth Shane, 'This is Ems, my friend.' a dyma fe'n dweud 'Hi Ems, I'm Shane...'
"A gaethon ni lot o hwyl ar ôl 'ny, ac yn wir ers hynny, o ddod i nabod e, mae e'n dipyn o arwr i mi ac yn fardd da iawn, ond yn dipyn o eccentric.
'Actio ar y llwyfan'
"Roedd e'n actio ar y llwyfan fel bod e'n feddw gaib, ond pan wnes i gwrdd ag e yn syth ar ôl y sioe, roedd yn hollol sobor.
"Ond pan gyrhaeddon ni'r gwesty, dyma fe'n archebu peint i yfed... sef chwarter o fodca, chwarter o jin, chwarter o tequila a chwarter o rym a rhyw chwarter modfedd ar y top ar gyfer bach o pineapple juice.
"Dyma fi'n gofyn iddo, 'Can I have a sip?' ac roedd e'n ffein ofnadwy, 'Oh Shane, it's lovely...' wedes i, 'That's why I blinkin drink it man,' atebodd e nôl. Fi'n cofio es i o 'na am hanner awr wedi pedwar, ac o'n ni fod dal y trên am hanner awr wedi saith i fynd i Lundain. Ond dwi ddim yn gallu cofio popeth am y noson...!"


description: Cyngor Castell-nedd Port Talbot yn dweud mai dymchwel rhes o dai gafodd eu heffeithio gan dirlithriad yw'r "ateb fwyaf tebygol".

title: Rhes o dai yn Ystalyfera yn 'debygol o gael eu dymchwel'


description: Southampton yn diswyddo Mark Hughes wedi dechrau siomedig i'w tymor.

title: Diswyddo Hughes wedi diffyg sbarc i dymor Southampton


description: Cymru'n parhau y wlad leiaf cynhyrchiol yn economaidd yn y DU, yn ôl tabl swyddogol sy'n mesur cryfder yr economi.

title: Cymru ar waelod tabl economaidd y DU unwaith eto


description: Cyfarfod cyhoeddus i drafod dyfodol hen swyddfa gwaith dur Gradd II - adeilad sy'n cael ei fandaleiddio'n gyson.

title: Cyfarfod i drafod dyfodol swyddfa gwaith dur Shotton


description: Mae gwleidyddiaeth wedi bod yn "hollbwysig" i'r AC ifanc ers ei ddyddiau ysgol

title: Steffan Lewis: 'Ddim am i'r canser fy niffinio'

maintext:
Image caption Cafodd Steffan Lewis wybod fod ganddo ganser y coluddyn cyfnod pedwar ym mis Rhagfyr 2017
Ers pan oedd yn blentyn ysgol, un peth roedd yr Aelod Cynulliad Steffan Lewis eisiau bod, sef gwleidydd.
Bellach yn 34 mlwydd oed ac yn brwydro canser mae'n dal yn benderfynol mai hynny sy'n ei ddiffinio, ac nid y salwch sy'n bygwth ei fywyd meddai ar raglen Beti a'i Phobl, Radio Cymru.
Dywedodd wrth Beti George fod ei waith fel gwleidydd yn "hollbwysig" iddo a bod parhau i weithio "yn ffordd o ddangos i'r canser nad yw'n mynd i 'nghuro i, ddim ym mhob ystyr beth bynnag.
"Mae ngwaith i yn rhan mor ganolog o'n hunaniaeth i alla' i ddim dychmygu fi heb wleidyddiaeth.
"Mae'r gallu i fynd i waith a chydweithio gydag eraill a trio 'ngorau glas i wneud gwahaniaeth yn hanfodol i fi."
Yn Aelod Cynulliad ers pan oedd yn ddim ond 32 oed, roedd Steffan Lewis wedi bod yn weithgar mewn gwleidyddiaeth ers amser cyn hynny.
Roedd yn annerch cynhadledd Plaid Cymru yn 14 oed (ddwy flynedd yn iau na William Hague pan wnaeth ei araith enwog yng nghynhadledd y Ceidwadwyr!).
Image copyright Plaid Cymru Image caption Steffan y bachgen ysgol yn annerch cynhadledd Plaid Cymru yn 1997
Safodd mewn etholiad y tro cyntaf yn 2006, yn isetholiad Blaenau Gwent pan oedd yn 21 mlwydd.
Yna daeth yr aelod ieuengaf ar y pryd o Gynulliad Cymru pan gafodd ei ethol fel aelod Plaid Cymru dros Ddwyrain De Cymru yn 2016.
Llythyru gyda Dafydd Wigley
Daeth ei ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth yn naturiol, meddai, wedi ei fagu mewn cartref dwyieithog yn y Coed Duon lle roedd gwleidyddiaeth yn cael ei drafod ar yr aelwyd.
Mae'n ffodus iawn o anogaeth ei rieni, meddai: "Os nad oedd gyda nhw'r atebion i'r cwestiynau anodd o'n i'n gofyn fel crwtyn ifanc o'n nhw'n help mawr i fi sgrifennu at y bobl oedd gyda'r atebion.
"Fi'n cofio Mam yn rhoi teipiadur i fi pan o'n i'n ifanc iawn a fi'n sgrifennu at Dafydd Wigley pan o'n i'n 11 mlwydd oed yn gofyn cwestiynau iddo fe.
"Fi ddim yn siŵr beth oedd y dyn post yn ei feddwl pan oedd e'n cael yr amlenni 'ma gyda'r House of Commons arnyn nhw drwy'r amser a siŵr o fod oedd Dafydd Wigley wedi cael lond bola arno fi'n sgwennu ato fe!"
Oherwydd hyn cafodd "brentisiaeth answyddogol gwleidyddol yn ifanc iawn" meddai.
"Wedyn aeth fy nhad a fi i 'nghyfarfod Plaid Cymru cyntaf lleol a fi'n cofio dadlau enfawr a meddwl 'Waw mae hyn yn briliant - mae oedolion yn siarad fel hyn gyda'i gilydd?!' Ac o'n i'n meddwl 'fi mo'yn bod yn rhan o hyn'.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Steffan Lewis yn siarad gyda Beti George am ei ddiddordeb cynnar mewn gwleidyddiaeth
"O'n i wedi ystyried falle y dylwn i gael profiad gwahanol ond mae gwleidyddiaeth yn rhywbeth... os ydych chi'n cael eich cyfle chi rhaid i chi fynd amdani.
"Ac o'n i'n ffodus iawn i gael y cyfle i weithio dros nifer o wleidyddon penigamp cyn dod yn wleidydd fy hunan a dysgu lot fawr - mae hynny wedi fy ngwneud i'n wleidydd llawer mwy effeithiol."
Pan gafodd y diagnosis yn 2017 a bod "dim siaws o iachâd" ym marn y meddygon, dywed bod ei ffrind a'r cyn-Aelod Cynulliad Jocelyn Davies wedi dweud wrtho i beidio â gadael i'r canser ei ddiffinio, a bod hynny wedi aros gydag ef.
"Dwi ddim yn mynd i fod jyst y Steffan Lewis sydd efo canser. Dwi'n mynd i fod yn Steffan Lewis y tad, Steffan Lewis y mab, Steffan Lewis y gŵr a Steffan Lewis y gwleidydd," meddai.
Er iddo gael gwybod bod y canser y coluddyn cyfnod pedwar y cafodd ddiagnosis ohono wedi lledu i rannau eraill o'i gorff, mae'n dal i weithio fel AC dros ei etholaeth a llefarydd ei blaid ar Brexit.
Dwi ddim yn mynd i fod y Steffan Lewis sydd efo canser. Dwi'n mynd i fod yn Steffan Lewis y tad, Steffan Lewis y mab, Steffan Lewis y gŵr a Steffan Lewis y gwleidydd
Wedi i dreial cyffuriau newydd dros yr haf fod yn aflwyddiannus bydd yn debyg o gychwyn ail gwrs o gemotherapi yn nechrau 2019 ac nid yw'n rhoi'r gorau i obaith y daw datblygiad pellach mewn triniaethau canser.
Yn ogystal â pharhau gyda'i waith yn y Cynulliad mae hefyd yn cymryd bob cyfle i fagu perthynas gyda'i fab, Celyn, sy'n dair oed.
"Mae'r cyfnod diwetha' 'ma wedi bod yn anodd iawn ond rhaid i mi ddechrau wynebu cwestiynau anodd iawn ynglŷn â marwolaeth.
"Mae Celyn wedi bod yn gyment o hwb, fel mae plant.
"Mae'n rhoi cyd-destun i bopeth, pethau fel mynd i'r parc ar b'nawn dydd Sul. Os fi'n llwyddo i wneud hwnna, mae hwnna'n uchafbwynt i'r wythnos.
"Y'n ni wedi datblygu bond pwysig iawn a mae wedi bod yn bwysig i fi greu'r bond yna achos sa'i moyn iddo fe anghofio.
"Ond mae wynebu pethau fel marwolaeth a 'nymuniadau i pan mae fy amser i'n dod, mae meddwl am stwff fel'na wedi bod yn anodd dros ben."
Roedd Steffan Lewis yn siarad yn agored am ei salwch, ei driniaeth, ei wleidyddiaeth a'r gefnogaeth mae wedi ei chael gan ei deulu ac aelodau o'r cyhoedd ar raglen Beti a'i Phobol.
I glywed y cyfweliad yn llawn ewch i BBC Sounds.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae'n debygol fod dynes wedi marw ar ôl taro ei phen wrth iddi bwyso allan o ffenestr trên nos Sadwrn.

title: Dynes wedi marw ar ôl derbyn anafiadau difrifol ar drên


description: Dogfennau'n datgelu bod cyn-Ysgrifennydd Cymru wedi gwrthwynebu'n gryf y cynigion i gyflwyno cardiau adnabod gorfodol yn y 90au.

title: John Redwood 'wedi gwrthwynebu'n gryf' cardiau adnabod


description: Mark Drakeford yn gohirio'i gyfarfod un-i-un cyntaf â Theresa May ers dod yn brif weinidog er mwyn mynd i barti o aelodau Llafur.

title: Drakeford wedi 'gwrthod cyfarfod wyneb-yn-wyneb â May'


description: Y Prif Weinidog yn datgelu ei fod wedi ystyried ymddiswyddo ychydig ddyddiau wedi marwolaeth Carl Sargeant.

title: Carwyn Jones wedi ystyried ymddiswyddo yn sgil Sargeant

maintext:
Mae Carwyn Jones wedi datgelu ei fod wedi ystyried ymddiswyddo ychydig ddyddiau wedi marwolaeth Carl Sargeant.
Fe gafodd Mr Sargeant ei ddarganfod yn farw yn ei gartref yn Nhachwedd 2017, ddyddiau'n unig ar ôl cael ei ddiswyddo o gabinet Mr Jones yn dilyn cyhuddiadau iddo ymddwyn yn amhriodol tuag at ferched.
Cafodd y cwest i'w farwolaeth, lle bu Mr Jones yn rhoi tystiolaeth, ei ohirio fis diwethaf.
Bydd ymchwiliad gan fargyfreithiwr i'r modd y cafodd yr achos ei drin yn dechrau yn y flwyddyn newydd.
Er gwaethaf cwestiynu dwys am y ffordd y deliodd â'r sefyllfa, mae Mr Jones wastad wedi gwadu ei fod wedi ystyried ymddiswyddo.
'Cyfnod dwys'
Ond mewn dogfen ar BBC 1 Cymru, Being First Minister, wrth gyfeirio at y cyfnod ychydig ddyddiau wedi marwolaeth Mr Sargeant dywed Mr Jones: "Roedd hi'n gyfnod mor ddwys, meddyliais - yr unig ffordd y mae hyn yn mynd i stopio yw i fi fynd."
Fe benderfynodd Mr Jones barhau yn ei swydd, ac yn y rhaglen mae'n dweud: "Pe bawn wedi ymddiswyddo ychydig ddyddiau yn ddiweddarach, mi fyddai'n edrych fel fy mod yn derbyn y bai.
"Ni allwn wneud hynny."
Ym mis Ebrill 2018 fe gyhoeddodd Mr Jones y byddai'n camu lawr, ac fe fydd yn cynnig ei ymddiswyddiad ddydd Mawrth.
Mae disgwyl i Mark Drakeford ddod yn Brif Weinidog ar ôl ennill y ras i olynu Carwyn Jones yn arweinydd y Blaid Lafur yng Nghymru.
Yn y rhaglen ddogfen, mae Mr Jones hefyd yn trafod effaith marwolaeth Mr Sargeant arno.
'Erioed wedi'i weld mor isel'
"Does dim un diwrnod wedi mynd heibio ers i Carl farw nad ydw i wedi meddwl amdano. Mae wastad yno.
"Wedyn rydych yn teimlo yn is eich ysbryd. Mae'n anochel.
"Mae'n effeithio'r ffordd rydych yn gweld y byd - fel arall ni fyddwn yn fod dynol."
Ar y rhaglen mae Lisa, gwraig Mr Jones, yn dweud: "Y sialens fwyaf sydd wedi bod iddo yw Carl. Rwyf wedi gweld yr effaith ar Carwyn ac mae'n ofnadwy.
"Mae wedi ei roi mewn lle ofnadwy iawn. Dwi erioed wedi ei weld mor isel."
Being First Minister, BBC One Wales, Nos Lun am 21:00.


description: Plaid Cymru yn galw am uwchgynhadledd i ddatrys argyfwng trafodaethau Brexit.

title: Galw am 'Uwchgynhadledd y Cenhedloedd'


description: Mae Heddlu'r De yn bryderus am fam a merch gafodd eu gweld ddiwethaf yn Y Barri

title: Heddlu'r De yn apelio am wybodaeth am fam a merch


description: Buddugoliaeth oddi cartref cyntaf y tymor i Gaerdydd yn erbyn Caerlŷr yn Uwch Gynghrair Lloegr.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Caerlŷr 0-1 Caerdydd


description: Heddlu sy'n ymchwilio i ddiflaniad mam a merch o'r Barri wedi eu hannog i gysylltu â'r awdurdodau ar ôl iddyn nhw gael eu gweld yn Yr Alban.

title: Apêl o'r newydd i fam a merch sydd ar goll o'r Barri


description: Ci a gafodd ei ddwyn ym Mhowys yn 2016 yn ôl gyda'i berchennog, sy'n dweud ei bod wedi derbyn yr "anrheg Nadolig gorau erioed".

title: Ci a'i berchennog yn ôl gyda'i gilydd wedi dwy flynedd


description: Cymry'n disgrifio eu siom o fethu teithio o Faes Awyr Gatwick wrth i'r heddlu geisio dal y sawl sy'n gyfrifol am hedfan drôn ger y safle.

title: Cymry methu hedfan ynghanol trafferthion Gatwick


description: Yr Elyrch yn brwydo nôl i sicrhau buddugoliaeth ddramatic yn y Bencampwriaeth.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 2-1 Sheffield Wednesday


description: Lluniau o'r Wyddfa wedi eu tynnu o'r un lleoliad dros 12 mis

title: Edrych nôl ar Yr Wyddfa 2018


description: Canlyniadau'r dydd wrth i chwe gêm gael eu chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru ar Ŵyl San Steffan.

title: Gŵyl San Steffan: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: A oes angen pont arall er mwyn croesi i Fôn?

title: Trydedd Pont Menai? Mae lôn yno’n barod!

maintext:
Image copyright David Goddard
Pont, pontydd a mwy o bontydd. Mae 2018 wedi bod yn flwyddyn gyda mwy na'i siâr o bontydd. O ailenwi un dros Afon Hafren i ddymchwel hen un reilffordd yn Llangefni.
Ac yna ychydig fisoedd yn ôl daeth y cawr o gyhoeddiad bod trydydd pont i fod ar draws Y Fenai. Lleihau tagfeydd traffig rhwng Ynys Môn a'r tir mawr ydy'r bwriad.
Cafodd llu o syniadau eu cynnig i hwyluso'r daith rhwng Môn a Gwynedd, ac mae un cynllun sydd wedi derbyn tipyn o sylw wedi ei fedyddio gan lawer fel 'Pont Bendigeidfran'.
Cymysg ydy'r farn p'run ai oes angen trydedd pont o gwbl. Mae rhai'n gofyn a oes angen croesiad arall ar sail yr effaith amgylcheddol a ieithyddol a'r gost (£135 miliwn).
Mae un dyn sydd wedi bod yn siarad efo Cymru Fyw yn awgrymu efallai bod yr ateb reit o dan ein trwynau, yn llythrennol felly, a hynny o dan un o'r pontydd presennol - Pont Britannia.
Mae Dyfed Jones, o Lanfairpwllgwyngyll, yn amheus o'r cynlluniau newydd ac yn awgrymu bod lôn addas yno'n barod a fyddai'n gwneud y tro. Doedd hwn ddim yn un o'r syniadau iddo fo eu gweld yn cael eu cynnig i'w hystyried.
Lôn yn segur
Ar Bont Britannia, o dan lefel ffordd yr A55, mae lefel arall ble mae'r rheilffordd yn croesi gyda threnau yn teithio o Gaergybi i Lundain ar ei hyd.
Wrth ochr y rheilffordd honno mae lôn goncrid, lletach na char cyffredin, sydd yn mynd bob cam ar draws y bont - o Fôn i'r tir mawr.
Mae dwy beipen yn rhedeg ar hyd ochr y lôn.
"Tybed ai haws o lawer fyddai symud rheiny na chodi pont newydd sbon?" meddai Dyfed.
"Maen nhw wedi gwneud cynlluniau i greu ffordd i gerddwyr a beicwyr ar y bont newydd 'ma hefyd, ond oni fyddai defnyddio'r dec concrid sydd wrth ochr y rheilffordd, o dan Pont Britannia'n bosib? Tydwi ddim yn beiriannydd, dim ond codi'r cwestiwn!"
A oes rhywbeth amlwg wedi ei golli fan hyn?
"Dwi ddim yn siŵr os oes gwir angen gwario ar bont arall, o-ce, dwi'n derbyn ei bod yn 'bot gwahanol' o arian ond o gofio ein bod ni'n dal mewn sefyllfa economaidd gwan ac mae cynghorau Môn a Gwynedd yn wynebu toriadau yn eu cyllideb eto eleni," ychwanegodd Dyfed, sy'n byw yn y pentref ers 19 mlynedd.
"Dwi'n bersonol yn gallu teithio'n gynharach er mwyn osgoi'r traffig mwyaf ond yn derbyn nad ydi pawb ddim. Cyfnod byr yn y bore ac yna gyda'r nos sy'n achosi problemau, tua deg munud ydi o gan amlaf, felly siawns bod na ddatrysiad haws?
"Dim ond eisiau holi oeddwn i tybed a oes rhwybeth amlwg wedi ei golli yn fan hyn? Dyna'i gyd!"
Meddai Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth, Ken Skates: "Mae'r A55 yn ffordd hynod bwysig yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol. Pont Britannia yw'r unig rhan o'r ffordd sydd ddim yn ffordd ddeuol, sy'n cyfyngu ar lif y traffig ac yn arwain at dagfeydd ar adegau prysur.
"Mae cefnogaeth sylweddol i wella seilwaith trafnidiaeth yr ardal, gyda mwyafrif yr ymatebwyr i'r ymgynghoriad cyhoeddus ar y trydydd bont yn ystyried bod gwell capasiti ar yr A55 ar draws y Fenai yn bwysig i yrwyr a beicwyr.
"Byddai trydydd pont yn gwella amseroedd teithio, yn caniatáu i'r traffig lifo'n well ac yn sicrhau bod yr A55 yn gallu ymdopi'n well, yn ogystal â sicrhau bod mwy o gyfleoedd i deithio yn llesol. Byddai'n sicrhau bod y rhan yma o'r ffordd yn addas at y diben am sawl blwyddyn i ddod."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Cerdyn coch i Glasgow ond buddugoliaeth yn erbyn y tîm o Lanelli

title: Glasgow 29-20 Scarlets


description: Dylai newyddion am Gymru fod yn un o'r prif amodau wrth ddyfarnu trwyddedau radio masnachol lleol, medd pwyllgor.

title: 'Dylai newyddion am Gymru fod yn amod trwyddedau radio'

maintext:
Dylai newyddion am Gymru fod yn un o'r prif amodau wrth ddyfarnu trwyddedau radio masnachol lleol, yn ôl Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu'r Cynulliad Cenedlaethol.
Mae'r pwyllgor am i Adran Ddiwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon (DCMS) llywodraeth y DU gyflwyno rheoliadau i sicrhau bod gorsafoedd masnachol lleol sy'n darlledu yng Nghymru yn cynnwys newyddion neilltuol i Gymru ochr yn ochr â chynnwys lleol a chynnwys am y DU.
Ar hyn o bryd mae'r DCMS wrthi'n ystyried cynigion i ddadreoleiddio diwydiant radio masnachol y DU, gan ei gwneud yn haws i orsafoedd newid fformatau, y gerddoriaeth a'r safleoedd y darlledir ohonynt.
'Gorsafoedd y BBC yn boblogaidd'
Mae bron i hanner holl wrandawyr radio yng Nghymru yn gwrando ar orsafoedd rhwydwaith y BBC ac mae'r pwyllgor yn galw ar i'r BBC ymchwilio i opsiynau ar gyfer darparu gwasanaeth optio allan i Gymru.
Mae'r pwyllgor yn nodi bod radio cymunedol yn adnodd gwerthfawr i gymunedau lleol ledled y wlad ac maent am i Lywodraeth Cymru ystyried ailagor ei chronfa Radio Cymunedol.
Mae hefyd am i gyrff cyhoeddus wario mwy o'u refeniw marchnata a hysbysebu i gefnogi gorsafoedd radio cymunedol.
Dywedodd Bethan Sayed AC, Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu: "Rydym o'r farn y dylai gorsafoedd radio sy'n darlledu yng Nghymru fod â gogwydd Cymreig.
"Maent yn dal i fod yn bwysig o ran sut mae pobl yn dysgu am yr hyn sy'n digwydd yn y byd neu yn eu milltir sgwâr, ond yr ydym am weld rheoliadau newydd yn cael eu cyflwyno i helpu pobl i ddeall yn well yr hyn sy'n digwydd yng Nghymru a sut mae'n effeithio ar eu bywydau.
"Mae gan y BBC y gyfran fwyaf o'r farchnad trwy ei orsafoedd rhwydwaith. Hoffem weld ymchwilio pellach i sut y gellir darparu gwasanaeth optio allan i Gymru a beth sydd angen ei wneud i oresgyn y rhwystrau i hynny.
"Mae gan orsafoedd radio cymunedol rôl werthfawr i'w chwarae i bob math o bobl ledled y wlad. Mae cefnogi'r gorsafoedd hyn yn allweddol i sicrhau bod cynnwys amrywiol a pherthnasol ar gael i gymunedau lleol, a dyna pam ein bod o'r farn y gallai cyrff cyhoeddus ddefnyddio'u gwariant marchnata a hysbysebu yn fwy eang."
'Y radio yn llwyfan'
Mae'r pwyllgor wedi gwneud 16 o argymhellion yn ei adroddiad.
Yn ogystal â rhoi pwyslais ar newyddion Cymreig mae'r pwyllgor hefyd yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru wneud defnydd helaethach o orsafoedd Radio Cymunedol ar gyfer ymgyrchoedd gwybodaeth gyhoeddus.
Mae'r pwyllgor yn dweud y dylid hefyd "ddarparu canllawiau i gyrff eraill yn y sector cyhoeddus yng Nghymru i'w hannog i ddefnyddio a gweithio gyda gyda gorsafoedd radio cymunedol fel llwyfan cyfathrebiadau ac ymgysylltu".


description: Olynydd Carwyn Jones, fel arweinydd y Blaid Lafur yng Nghymru, yn cael ei gyhoeddi yng Nghaerdydd brynhawn Iau.

title: Cyhoeddi arweinydd newydd y Blaid Lafur yng Nghymru


description: Age Cymru Gwynedd a Môn wedi trefnu cinio Nadolig i drigolion yr ardal, gyda'r gobaith o atal pobl hŷn rhag teimlo'n unig dros y cyfnod.

title: Cinio Nadolig Age Cymru Gwynedd a Môn yn 'help mawr'


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi eu bwriad i annog busnesau i roi'r gorau i ddefnyddio olew palmwydd sy'n niweidio'r amgylchedd.

title: Annog atal y defnydd o olew palmwydd yng Nghymru


description: Mae Eglwys Sant Grwst wedi derbyn dros £700,000 gan y Loteri Genedlaethol er mwyn uwchraddio'r adeilad hanesyddol.

title: Eglwys Llanrwst yn derbyn £700,000 o arian loteri


description: Daeth cadarnhad swyddogol mai Mark Drakeford yw Prif Weinidog newydd Cymru yn dilyn seremoni ym Mae Caerdydd.

title: Mark Drakeford yn tyngu llw fel Prif Weinidog Cymru


description: Mae Llywodraeth Cymru a'r DU wedi cyhoeddi eu bwriad i gynnal adolygiad annibynnol ar y cyd i Fargen Ddinesig Abertawe.

title: Llywodraeth i adolygu Bargen Ddinesig Bae Abertawe


description: 14 o ddisgyblion ysgol gynradd ym Mhort Talbot yn cael asesiadau meddygol ar ôl cael pigiad gan declyn ar gyfer profion clefyd y siwgr.

title: 14 o blant ysgol yn cael asesiad meddygol wedi pigiad


description: Haelioni pobl o'r gymuned Teithwyr yn synnu staff banciau bwyd yn Sir y Fflint.

title: Haelioni cymuned Teithwyr yn synnu banciau bwyd


description: Nid yw stori ddiweddar am lofruddiaeth teithwraig am atal Lisa Jones o'r Fenni rhag teithio mwy

title: Ydy hi'n ddiogel i ferch deithio'r byd ei hun?

maintext:
Mae llofruddiaeth Grace Millane, y ferch 22 oed o Loegr a gafodd ei lladd yn Auckland, Seland Newydd, wedi synnu'r byd.
Mae Seland Newydd yn wlad sy'n cael ei hystyried yn 'ddiogel', ac mae hyd yn oed y Prif Weinidog, Jacinda Ardern, wedi ymddiheuro i deulu Grace am ei gadael i lawr - "dylai hi fod wedi bod yn ddiogel yma", meddai mewn datganiad i'r wasg.
Fodd bynnag, mae rhai pobl ar y cyfryngau cymdeithasol wedi canolbwyntio ar y ffaith mai teithio ar ei phen ei hun yn Seland Newydd oedd Grace pan gafodd ei lladd, gan awgrymu efallai ei bod wedi rhoi ei hun mewn peryg.
Yn 2016, aeth Lisa Jones, o'r Fenni, i deithio'r byd am 10 mis ar ei phen ei hun. Yma, mae'n siarad â Cymru Fyw am y profiadau anhygoel y cafodd hi wrth deithio, a pham nad yw'r newyddion diweddaraf am ei hatal rhag neidio ar awyren eto.
Image copyright Lisa Jones Image caption Aeth Lisa Jones i deithio'r byd am ddeg mis yn 2016
Fel Grace Millane, o'n i'n 21 oed ac ar fin graddio pan nes i brynu fy nhocyn un-ffordd i Awstralia. 'Nes i ddechrau fy nhaith drwy weithio fel au pair am dri mis, ac wedyn 'nes i ddechrau croesi gwledydd oddi ar y bucket list.
O fewn rhyw 10 mis, o'n i wedi teithio arfordir dwyreiniol Awstralia, o Melbourne i Darwin; treulio mis yn gwirfoddoli ar ynys bellennig yn Fiji; teithio Ynys y De Seland Newydd am fis; treulio dau fis yn dod i 'nabod y Pilipinau ac ymweld â theulu; picio draw i Singapore a Hong Kong am 'chydig o wythnosau; a gorffen y daith yn Bali cyn dychwelyd adre' i Gymru.
Drwy gydol fy nhaith, does gen i'r un cof o beidio teimlo'n ddiogel. A phan 'nes i brynu fy nhocyn un ffordd, 'nes i fyth deimlo mod i'n gwneud penderfyniad risky drwy fynd i deithio ar fy mhen fy hun. Yn wir, o'n i'n teimlo dim ond cyffro am yr antur unwaith-mewn-bywyd 'ma o'n i ar fin ei ddechrau!
Wrth gwrs, roedd fy rhieni yn poeni amdanaf fi dros y misoedd o'n i i ffwrdd, ond mae Dad yn aml yn sôn ei fod yn poeni llai amdanaf fi pan o'n i'n teithio achos o'n i'n tecstio'n amlach na dwi'n ei 'neud nawr!
Image copyright Lisa Jones Image caption Lisa ar waelod pyramid o ffrindiau newydd yn Awstralia
Mynd i deithio ar fy mhen fy hun yw'r penderfyniad gorau dwi wedi ei 'neud. Gwnaeth pob rhan o'r daith i mi deimlo'n bwerus, yn rhydd ac yn gyflawn, ac â ffydd gyfan gwbl yn fy ngallu fy hun.
'Nes i allu herio fy hun, fel gwneud naid bynji, a datblygu sgiliau newydd fel gwneud cymhwyster deifio a dysgu sut i wehyddu to Fijiaidd. Dwi wedi gwneud ffrindiau gyda phobl anhygoel ar draw y byd, ac ers dod yn ôl adre' wedi cael llawer o aduniadau.
'Falle fod hyn yn swnio'n cliché - 'nes i dreulio deg mis yn crwydro, chwilota, mynd ar goll, ond ar yr un pryd, dod i 'nabod fy hun yn gyfan gwbl a gweithio mas beth o'n i mo'yn o'r dyfodol. Ac os nad yw hynny'n reswm digon da i fwcio ffleit a phacio bagiau, dwi ddim yn siŵr beth sydd!
Image copyright Lucie Blackman Trust Image caption Cafodd Grace Millane ei llofruddio yn Auckland, Seland Newydd ar 1 Rhagfyr
I'r rheiny sydd wedi darllen am lofruddiaeth Grace Millane, ac wedi dod yn fwy amheus o deithio eich hunain, plîs peidiwch â bod.
'Swn i'n eich cynghori i gadw mewn cysylltiad, unai gyda theulu neu ffrindie adre' neu'r ffrindie rydych chi wedi eu gwneud ar y daith. Soniwch am y cynlluniau anhygoel sydd gennych chi dros y dyddiau nesa', ble rydych chi'n bwriadu mynd, am pa mor hi a gyda phwy.
Un peth arall roedd Dad yn ei fwynhau oedd mod i'n medru rhannu fy lleoliad gyda fe ar fy ffôn, fel ei fod e'n gallu gweld lle o'n i (licio busnesu o'dd e!). Er fod hyn yn swnio'n eithafol, o'dd e'n golygu ei fod e'n gallu anfon tecst yn gofyn i mi sut oedd y Tŷ Opera yn Sydney neu holi os o'n i wedi mwynhau syrffio ar draeth yn Bali.
Image copyright Lisa Jones Image caption Cafodd Lisa brofiadau gwych, fel gwirfoddoli yn Fiji
Beth sydd wedi effeithio arnaf fi fwyaf am lofruddiaeth Grace Millane yw - nid yr ofn o deithio fy hun - ond yr honiadau na ddylai Grace fod wedi bod yn deithwraig ar ei phen ei hun.
Nid Grace yn teithio ar ei phen ei hun achosodd ei marwolaeth. Beth achosodd ei marwolaeth oedd dyn 26 oed a deimlodd fod ganddo'r hawl i gipio bywyd Grace oddi arni. I gipio'i gobeithion a'i breuddwydion. I gipio'r holl atgofion y byddai wedi eu creu, y ffrindiau y byddai wedi cwrdd â nhw, a'r eiliadau hynny pan y byddai wedi sefyll yn gwbl syfrdan wrth sylweddoli pa mor anhygoel yw ein byd o'n cwmpas.
Os unrhyw beth, byddwn i'n annog teithwyr benywaidd i bendant fynd ar eu pen eu hunain, i afael ar y cyfle am antur â dwy law ac i wneud hynny'n ddewr.
Mae llofruddiaeth Grace Millane yn drasiedi ac wedi torri fy nghalon, ond mae hefyd wedi fy ysbrydoli i fynd i ffwrdd ar fy mhen fy hun eto i brofi fod merched, beth bynnag eu hoedran, yn gallu teithio ar eu pen eu hunain, ac y dylan nhw allu gwneud hynny heb ofni marwolaeth neu drais.
Image copyright Lisa Jones Image caption Cymryd hoe ar gwch yn harddwch y Pilipinau
Hefyd o ddiddordeb...


description: Mae barcud coch lliw gwyn wedi ei weld yn ddiweddar yng Nghymru

title: A welsoch chi farcud coch... gwyn erioed?


description: An unique look at the work of the Royal Mint, which opened in Llantrisant 50 years ago this month

title: Dathlu 50 mlynedd o wneud arian // 50 years of making money

maintext:
Eleni, mae'r Bathdy Brenhinol yn dathlu 50 mlynedd ers symud o Lundain i dde Cymru.
Ym mis Rhagfyr 1968, daeth y Frenhines Elizabeth i Lantrisant i gychwyn gwaith y gwasg darnau arian yno am y tro cyntaf. Erbyn hyn mae'r Bathdy yn medru cynhyrchu 90 miliwn o ddarnau arian bob wythnos.
Dyma olwg unigryw trwy luniau ar waith y sefydliad sy'n gwneud ein harian.
This year, the Royal Mint is celebrating 50 years since moving from London to south Wales.
In December 1968, Queen Elizabeth launched the coin press in Llantrisant for the first time. Today the Royal Mint can produce 90 million coins every week.
Here's an unique look through pictures at the work of the institution which makes our money.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r mwyafrif o arian yn dechrau ar ffurf ingotiaid. // Most coins start as ingots...
Image copyright Andrew Molyneux
Mae peth o'r arian yn dechrau ar ffurf weiren. // Some of the money starts off in the form of wire.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r holl fetel yn cyrraedd Llantrisant ar gefn lori. // Most of the metal arrives on the back of a lorry.
Image copyright Andrew Molyneux
Ond yr un yw eu tynged - y ffwrnes. // But their fate in the furnace is the same...
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r arian yn cael ei brofi yn ystod y broses. // The money is tested throughout.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r arian yn cael ei rolio yn stripiau tenau, hir. // The money is rolled into long, thin strips.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r stripiau hir yn cael eu storio yn barod i'w defnyddio. // These are then stored in preparation for use.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r rholiau'n wedyn yn cael eu bwydo i beiriant tyllu sydd yn taro darnau moel, crwn o'r stribedi. // These rolls are then fed into a machine which punches blanks from the strips.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'r broses yn creu darnau bach o arian. // And hey presto, coins come out the other end.
Image copyright Andrew Molyneux
Rhaid cadw golwg fod rhain yn gywir o ran maint a safon. // These must be examined for size and quality.
Image copyright Andrew Molyneux
Reit, beth wnawn ni gyda hwn 'te? // Right, what'll we do with this then?
Image copyright Andrew Molyneux
Yn y cyfamser, mewn rhan arall o'r adeilad, mae'r templed ar gyfer y darn arian yn cael ei baratoi gan grefftwyr. // In another part of the building, templates for the coins are prepared.
Image copyright Andrew Molyneux
Wrth reswm, rhaid i rhain fod yn berffaith. // Obviously, these need to be perfect.
Image copyright Andrew Molyneux
Cyn eu stampio, rhaid rhoi'r 'sgrifen ar ymyl bob darn. // Before being stamped, the writing needs to be put on the edge.
Image copyright Andrew Molyneux
Y peiriant yn rhoi ei stamp ar yr arian. // The machine stamping the coins.
Image copyright Andrew Molyneux
Mae'n bosib i'r peiriannau daro tua 700 o ddarnau punt neu ddwy bunt y funud. // These machines strike up to 700 pound and two pound coins per minute.
Image copyright Andrew Molyneux
Rhaid sicrhau safon wrth reswm. // Standards have to be maintained.
Image copyright Andrew Molyneux
Gweithiwr hapus ar ôl diwrnod caled o waith yn creu arian. // An enriching day's work.
©Y Bathdy Brenhinol: Lluniau gan Andrew Molyneux a thrwy garedigrwydd Llywodraeth Cymru
Also on Cymru Fyw:


description: Canlyniadau'r penwythnos yn nhrydedd rownd Cwpan Cymru.

title: Canlyniadau trydedd rownd Cwpan Cymru


description: Cyngor yn ymbellhau oddi wrth gwmni gafodd ei ddewis i ddatblygu un o'r cynlluniau adfywio mwyaf yn ne orllewin Cymru.

title: Diwedd cytundeb cyngor ar bentref llesiant Llanelli


description: Gwrandewch a dyfalwch

title: Cwis: 'Nabod y garol?


description: Yn ôl un a ddioddefodd o drais yn y cartref, nid yw'r awdurdodau yn gwneud y defnydd cywir o drosedd newydd i ddwyn cyhuddiadau.

title: 'Dim cyfiawnder' i ddioddefwyr cam-drin


description: Canlyniadau 5 gêm nos Wener

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: ASau Llafur o Gymru yn galw am bleidlais o ddiffyg hyder yn Theresa May yn dilyn pryderon am oedi i'r bleidlais ar Brexit.

title: Oedi pleidlais Brexit: ASau eisiau pleidlais diffyg hyder

maintext:
Image copyright HoC
Mae ASau Llafur o Gymru wedi dweud ei bod hi'n bryd trafod pleidlais o ddiffyg hyder yn y Prif Weinidog Theresa May yn dilyn pryderon am oedi i'r bleidlais ar Brexit.
Wrth siarad yn Nhŷ'r Cyffredin brynhawn Llun, dywedodd Mrs May na fydd y bleidlais ddydd Mawrth ar ei chytundeb Brexit yn mynd yn ei blaen.
Yn sgil hynny mae rhai o'r aelodau Llafur, Plaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol wedi galw am gynnal refferendwm arall ar adael yr Undeb Ewropeaidd.
Ond yn ôl yr AS Ceidwadol David Jones bydd oedi'r bleidlais yn gyfle i Mrs May "fynd yn ôl i Frwsel... i geisio dod i gytundeb ar rywbeth gwell".
Pryderon am y backstop
Fe wnaeth Mrs May roi gwybod i ASau am yr oedi i'r bleidlais mewn datganiad am 15:30.
Yn dilyn hynny bydd datganiad gan Arweinydd y Tŷ, Andrea Leadsom, ac yna datganiad gan yr Ysgrifennydd Brexit Stephen Barclay ar Erthygl 50.
Roedd disgwyl y byddai'r llywodraeth wedi colli'r bleidlais ar y cytundeb drafft yn drwm, gyda Llafur yn ogystal â nifer o aelodau meinciau cefn y Ceidwadwyr yn ei wrthwynebu.
Fe wnaeth Mrs May gydnabod hynny ar ddechrau ei datganiad, gan fynnu fodd bynnag bod "cefnogaeth eang" i'r rhan fwyaf o'i chytundeb.
Image copyright Reuters Image caption Dywedodd Jeremy Corbyn y dylai Theresa May geisio cael cytundeb well gyda'r UE
Dywedodd ei bod yn ymwybodol fod gan nifer o ASau bryderon ynghylch y backstop - polisi yswiriant er mwyn sicrhau na fydd ffin galed yn Iwerddon os nad oes cytundeb fasnach gyda'r UE.
Ychwanegodd y byddai'n codi'r pryderon hynny a gweinidogion ym Mrwsel, ond mynnodd hefyd y byddai'n rhaid i'r backstop fod yn rhan o unrhyw gytundeb.
Dywedodd y byddai cynnal refferendwm arall ar Brexit yn debygol o "hollti'r wlad eto", ac y byddai gadael yr UE heb gytundeb yn achosi trafferthion economaidd i lawer.
Wrth ymateb i ddatganiad y Prif Weinidog, dywedodd arweinydd Llafur y DU Jeremy Corbyn y dylai'r llywodraeth "gamu o'r neilltu" os nad oedden nhw'n llwyddo i ddychwelyd o Frwsel gyda bargen well.
'Llanast llwyr'
Mae nifer o ASau Llafur o Gymru wedi awgrymu eu bod yn credu mai nawr yw'r adeg i ddechrau'r broses o gynnal pleidlais o ddiffyg hyder yn Mrs May, allai ei disodli fel Prif Weinidog.
"Mae'r llywodraeth wedi datgan nad oes ganddyn nhw hyder yn eu hunig bolisi. Dylai'r Senedd drafod cynnig diffyg hyder ffurfiol yfory," meddai AS Rhondda, Chris Bryant mewn neges ar Twitter.
Mae sawl AS Llafur arall, gan gynnwys Tonia Antoniazzi ac Ian Lucas, wedi ategu'r farn honno a galw am etholiad cyffredinol neu bleidlais gyhoeddus arall ar Brexit.
"Dyma lanast llwyr. Amser cael y bleidlais, trechu ei chytundeb hi, a rhoi hyn yn ôl i'r bobl mewn Pleidlais i'r Bobl," meddai AS De Caerdydd a Phenarth, Stephen Doughty.
Image caption Dywedodd Liz Saville Roberts fod Theresa May wedi sylweddoli "realiti'r sefyllfa"
Mae Plaid Cymru hefyd wedi galw am refferendwm arall, gan ddweud bod oedi'r bleidlais Seneddol yn brawf bod "ofn" ar Mrs May a'i bod yn ceisio osgoi "colled anochel".
"Mae'r Prif Weinidog yn gwrthod rhoi'r cyfle i'r cyhoedd leisio eu barn trwy Bleidlais i'r Bobl ac erbyn hyn mae'n gwrthod rhoi pleidlais i ASau hefyd," meddai arweinydd y blaid yn San Steffan, Liz Saville Roberts.
"Mae'n mynd yn erbyn democratiaeth."
Ychwanegodd arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru, Jane Dodds, fod ymdriniaeth Llywodraeth y DU o Brexit wedi bod yn "embaras cenedlaethol", gan ategu'r galwadau am bleidlais arall.
'Cyfle i drafod eto'
Dywedodd AS Ceidwadol Gorllewin Clwyd, David Jones ei fod yntau'n credu bod oedi'r bleidlais yn "arwydd o golled i'r llywodraeth".
Ond mynnodd cyn-Ysgrifennydd Cymru a'r cyn-weinidog Brexit fod hynny'n golygu cyfle i drafod eto gyda'r Undeb Ewropeaidd.
"O edrych ar bethau mor bositif ac y gall rhywun, mae'n golygu bod gan y llywodraeth gyfle i fynd yn ôl i Frwsel a dweud na fydd y Cytundeb Ymadael yn cael ei gymeradwyo gan y Senedd, ac i geisio dod i gytundeb ar rywbeth gwell," meddai.
Roedd Mr Jones wedi dweud y byddai'n pleidleisio yn erbyn cytundeb presennol y Prif Weinidog, ond dywedodd y gallai newid ei feddwl a chefnogi Mrs May pe bai hi'n sicrhau "bargen well".
"Byddai'n rhaid iddo fod yn rhywbeth sydd ddim yn peryglu cyfanrwydd y DU - byddai'r cytundeb diwethaf mwy neu lai wedi troi Gogledd Iwerddon yn drefedigaeth o'r UE," meddai.
"Ond mwy na hynny, rydyn ni eisiau perthynas gall gyda'r UE, rhywbeth sydd wedi'i sefydlu ar egwyddorion masnach rydd."


description: Fideo byw wrth i Lafur Cymru gyhoeddi pwy fydd arweinydd newydd y blaid.

title: Cyhoeddi arweinydd newydd Llafur Cymru


description: Yn ôl ymchwil ddiweddar roedd o leiaf 1,063 o beiriannau ffacs ar draws byrddau iechyd Cymru gyda chost o dros £550,000 ers 2015.

title: Peiriannau ffacs yn costio dros £550,000 i GIG Cymru


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Wrth i'r Cynulliad baratoi ar gyfer pleidlais ar y cytundeb Brexit mae beirniadaeth o agwedd Llywodraeth Cymru

title: Beirniadu "diffyg arweiniad" Brexit yng Nghymru


description: Byddin y Iachawdwriaeth yn cyhoeddi rhifyn Cymraeg o'i bapur newydd wythnosol, Bloedd y Gad am y tro cyntaf mewn dros ganrif.

title: Cyhoeddi'r Bloedd Gymraeg gyntaf mewn 130 o flynyddoedd


description: Cymru i wynebu Croatia, Slofacia, Hwngari ac Azerbaijan yng ngrwp E yng ngemau rhagbrofol Euro 2020.

title: Cymru'n darganfod eu gwrthwynebwyr i gyrraedd Ewro 2020


description: Mae dyn 37 oed wedi gorfod byw mewn cartref ar gyfer yr henoed ers dros flwyddyn gan nad yw cyngor wedi canfod lle mwy addas iddo.

title: Dyn anabl yn ymbil i 'gael ei fywyd yn ôl'


description: Sganiau MRI i brofi am ganser y brostad wedi eu cymeradwyo ar gyfer y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru.

title: Cymeradwyo sganiau MRI i ddarganfod canser y brostad


description: Cadeirydd awdurdod S4C yn cyfaddef y dylai rhai o fuddsoddiadau masnachol y sianel fod wedi cael eu dirwyn i ben yn gynt.

title: Huw Jones: S4C wedi gwneud 'buddsoddiadau peryglus'


description: BBC yn deall fod Comisiynydd Safonau'r Cynulliad yn ymchwilio i honiadau fod Neil McEvoy wedi camddefnyddio arian y Cynulliad.

title: McEvoy wedi'i gyhuddo o gamddefnyddio arian y Cynulliad


description: Mae disgwyl i'r tri dyn fynd ger bron Llys Ynadon Llanelli fore Gwener.

title: Tri dyn wedi eu cyhuddo o ladrata archfarchnad Llandysul

maintext:
Image copyright Google
Mae Heddlu Dyfed-Powys wedi cadarnhau bod tri dyn wedi'u cyhuddo o ladrata wedi digwyddiad ger archfarchnad yn Llandysul fore Mercher.
Cafodd car - a gredir i fod wedi ei ddwyn - ei yrru'n fwriadol at fynedfa archfarchnad CKs yn Pont-tyweli, ger Llandysul am oddeutu 06:00, a chafodd alcohol ei ddwyn o'r siop.
Mae Daniel Ian Rogers, 32 oed o Bencader, Mark lon, 47 oed o Aberdaugleddau a Steven David McHugh, 42 oed o Hwlffordd wedi eu cadw yn y ddalfa.
Mae disgwyl i'r tri fynd gerbron Llys Ynadon Llanelli fore Gwener.
Mae'r heddlu hefyd yn awyddus i unrhyw un a welodd car lliw arian yn teithio yn ardal Llandysul a Phencader rhwng 06:00 a 08:00 ar fore 26 Rhagfyr, neu unrhyw ymddygiad amheus arall, i gysylltu gyda nhw.


description: Sam Ricketts yn gadael ei swydd fel rheolwr Wrecsam ar ôl dim ond saith mis er mwyn ymuno â'r Amwythig.

title: Sam Ricketts yn gadael Wrecsam i ymuno â'r Amwythig


description: Rheilffordd Llangollen yn cadarnhau bod trên oedd ar daith Nadoligaidd wedi taro ci o helfa leol oedd wedi rhedeg ar y traciau.

title: Trên ar daith Nadolig yn taro ci hela ger Llangollen


description: Actores, dawnswraig, cantores... ac athrawes yoga. Tara Bethan yn sgwrsio gyda Dewi Llwyd

title: Tara Bethan: 'Yoga'n atgoffa fi bo' fi'n ocê!

maintext:
Mae hi ar fin ail-ymddangos ar Pobol y Cwm, mae hi newydd orffen fod yn un o feirniaid panel Junior Eurovision a bydd hi'n ymddangos cyn hir mewn cyfres ddrama newydd o'r enw 35 Awr.
Ond ar ddiwrnod ei phenblwydd aeth Tara Bethan i sgwrsio gyda Dewi Llwyd ar BBC Radio Cymru am ei phlentyndod prysur ac am ei thatŵ, sydd yn gymorth iddi gadw'i bywyd o dan reolaeth.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Yr actores a chantores sydd hefyd yn athrawes yoga oedd gwestai penblwydd y bore.
Dwi 'di bod yn perfformio ers yn blentyn bach a does dim llawer o ryfadd, gan fod perfformio yn rhan o'r ddwy ochr o'r teulu.
Roedd mam fy mam yn tarpeze artist oedd yn teithio gyda 'The Helena Trio' a roedd ei gŵr hi, sef taid, yn ventriloquist.
Roedd Mam yn ddawnswraig a Dad, wel, reslar a pherfformiwr, felly oedd hi'n gwbl naturiol i mi gael gwersi ballet pan o'n ni'n dair... a wnes i gymryd ato fo fel chwadan at ddŵr.
Plentyndod llawn
Felly o sbio nôl, gyda'r gwersi ballet a gwersi canu a dawnsio, dwi'n meddwl efallai bod fi wedi'i gor-wneud hi, achos beth ges i ddim oedd plentyndod arferol.
Rwan, dwi ddim yn difaru bellach, achos be' wnes i yn fy ugeiniau oedd gwneud fyny am hynny, drwy ddim gweithio'n galed iawn a chymryd amser allan i ddarganfod pwy o'n i fel person. Pethau mae plant yn cael yr amser i wneud yn raddol fel arfer, ond doedd gennai ddim amser i wneud pan yn blentyn.
Image caption "O f'annwyl dad, am dwt lol..." Ond am beth allai Orig fod yn sôn?
Roedd genna'i yrrwr o'r enw Laurence, a roedd Laurence yn pigo fi fyny o'r ysgol, gyrru fi i'r holl wersi ar ôl ysgol fel gwersi tap, gwersi ballet, gwersi llefaru ac yna i'r dafarn i gael swper efo Mam a Dad.
Dyna lle roedden ni'n bwyta pob nos gan fod Mam a Dad yn brysur hefyd. Doeddan ni byth fel teulu'n eistedd rownd y bwrdd bwyd, neu eistedd o flaen y teli... o'n ni'n mynd, mynd, mynd.
Roedd Dad yn creu sioeau reslo rownd y byd a Mam yn rhedag efo fo... ond Mam oedd y bos go iawn!
Gwarchodwyr gwahanol
Wnes i dyfu fyny efo pobl lliwgar a dweud y lleia'. Wnes i dyfu fyny yn cael fy ngwarchod gefn llwyfan gan bobl fel Giant Haystacks, King Kong Kirk.... a roedd y merched oedd yn reslo, ar y cyfan, yn buteiniaid.
Weithiau dwi'n cwestiynu ethics fy rhieni yn gadael fi gyda phobl lliwgar fel'na, ond fyddai'n ddiolchgar am byth iddyn nhw am y rhyddid!
Ond wnaeth hi gymryd blynyddoedd i mi deimlo bo' fi'n ffitio mewn, achos wnes i dyfu fyny efo oedolion. Do'n i byth o gwmpas plant. O'n i'n unig blentyn, ac yn yr ysgol hyd yn oed o'n i'n wahanol achos fi oedd y ferch 'na oedd wastad i ffwrdd achos o'n i'n gwneud Heno neu'n gwneud Uned 5 a wedyn pan es i'r ysgol uwchradd, ges i 'mwlio oherwydd hynna.
Pan o'n ni'n 13, wnes i Bugsy Malone yn Llundain, ac felly pob yn ail wythnos, fydden ni'n byw efo hogan arall oedd yn y sioe ac yn mynd i'w hysgol hi, ond efo gwaith iaith Gymraeg o Ysgol Glan Clwyd... felly'r rhan fwyaf o'r amser, o'n i yna yn wingio hi!
Ond ar ben hynny, roedd HTV yn gwneud rhaglen ddogfen o mywyd i a dwi'n cofio diwedd hynna oedd genod blwyddyn yn hŷn na fi yn yr ysgol yn flushio mhen lawr y toiled fel rhyw fath o 'Who do you think you are...?' math o beth. Felly mi roedd hynna yn gyfnod anodd.
Image caption Mae Tara yn ôl fel Angela ar Pobol y Cwm... lwc owt!
Tawelu prysurdeb bywyd
O edrych yn ôl ar y cyfnod yna, petai chi'n gofyn i mi, a wnaethpwyd camgymeriadau? Oeddwn i'n gweithio'n rhy galed? Yna fydden i'n gorfod dweud oeddwn... ond roeddwn yn mwynhau pob eiliad ac mae'n rhaid i bawb gymryd cyfrifioldeb dros eu bywydau eu hunain.
Rhyw dair blynedd yn ôl es i India am fis dros adeg fy mhenblwydd i ddysgu i fod yn hyffordwraig yoga.
Dwi wastad wedi dweud ia i pob dim yn fy mywyd... mae yn fy natur i, ac ar y pryd o'n i wedi dod i ddiwedd cyfnod ofnadwy o brysur yn Pobol y Cwm.
O'n i mewn drwy'r dydd, pob dydd yn ffilmio golygfeydd trwm ofnadwy a wnaeth fy meddwl i fynd yn drymaidd oherwydd y prysurdeb 'ma... o'n i angen dianc ac o'n i angen tawelu fy meddwl.
Wnaeth y cwrs yoga newid fy mywyd, a newid y ffordd dwi'n sbio ar fywyd. Dwi'n cofio ar ddiwrnod fy mhenblwydd yna, wnes i ddeffro am hanner awr wedi pump y bore, gwneud y dwy awr o wers oedd i gael pob bore, ac wedyn mynd lawr i'r traeth, cael paned o goffi a teimlo fatha'...'Dwi'n ocê!'
Cadw'r ddisgyl yn wastad
Mae yoga dal yn elfen hanfodol o fy mywyd, ac yn byw ym mhrysurdeb Caerdydd, mae'n anoddach cadw'r atgof yna taw'r unig peth 'da ni wir ei angen er mwyn cadw i fynd yw ein iechyd meddwl. Dŵr, bwyd, digon o gwsg... ond iechyd meddwl ydy'r peth pwysicaf, dyna ddysgais i.
Does gen i ddim cywilydd o gwbl cyfaddef bod fi wedi bod yn... ac yn dal i fod yn stryglo gyda cyfnodau isel.
Mae bywyd yn gymhleth ac yn anodd ar adegau dydi!
Tydw i erioed wedi derbyn meddyginiaeth at iselder oherwydd mae'r syniad o roi rheolaeth fy iechyd meddwl i dablet yn codi ofn anferth arnai. Dwi'n hollol hollol parchu bod rhai pobl gwir angen y meddyginiaeth yna, felly dwi wedi gorfod gofyn i fy hun... 'ydw i'n dioddef o iselder, neu ydw i jest yn cael diwrnodau tywyll?'
Dwi wedi gweithio lot ar fy hun, a fy meddwl, dros y blynyddoedd, yn enwedig dros y naw mlynedd dwythaf ers marwolaeth fy nhad.
Ond dwi wedi bod at ddoctoriaid yn y gorffennol sydd wedi dweud wrtha'i 'Rwyt ti'n isel, rwyt ti angen meddyginiaeth... a dwi 'di mynd... 'na!'.
Felly wnes i benderfynu troi at therapi - siarad. A dyna fy ffordd i o ddygymod, lot o siarad.
Dwi wedi gweithio lot ar fy hun, a fy meddwl, dros y blynyddoedd, yn enwedig dros y naw mlynedd dwythaf ers marwolaeth fy nhad.
Un peth oedd ymdopi a cholli rhiant, peth arall oedd dygymod â bywyd ar ei newydd wedd, a pherthynas newydd gyda Mam, yn enwedig fel unig blentyn.
Hefyd o ddiddordeb:
Erbyn hyn dwi'n edrych o'm cwmpas a mae pobl da o'm cwmpas i gyd… a dwi'n credu os oes pobl da gyda chi fel ffrindiau, ma'n debyg eich bod chi'n berson da.
Pan dwi ddim yn perfformio, dwi'n dechrau teimlo fy meddwl yn dechrau mynd eto felly mae'n rhaid i mi gadw ar ben hynna a chael y buzz yna o berfformio, sydd wastad wedi fy helpu i gadw fy ysbryd i fyny.
Mae genna'i tatŵ ar fy ngarddwrn o gannwyll i fy atgoffa, pan fydd pethau weithiau'n mynd yn ormod, i dychmygu fy hun fel fflam cannwyll, a bod yr holl bethau 'na, gwynt, glaw ac ati, yn mynd o amgylch ond bod y fflam yn cadw yn solat.
Fydde fy nhad yn mynd, 'O f'annwyl dad, am dwt lol....' Ond mae'n helpu fi ac yn stopio fi rhag cael fy llusgo i ffwrdd â phrysurdeb bywyd. Mae'n atgoffa fi bo' fi'n ocê!


description: Mae nifer y myfyrwyr sy'n cael eu derbyn i astudio ym Mhrifysgolion Cymru wedi disgyn bron i 6% eleni, yn ôl ffigyrau newydd.

title: Cymru yw'r unig ran o'r DU i weld cwymp yn nifer myfyrwyr


description: Bydd aelodau cyntaf Senedd Ieuenctid Cymru'n cael eu datgelu yn y Senedd ym Mae Caerdydd yn ddiweddarach.

title: Senedd Ieuenctid Cymru'n cael ei ethol


description: Mae trigolion Ynys Môn wedi galw ar y cyngor sir i gau rhoi o'u canolfannau hamdden er mwyn achub gwasanaethau cyhoeddus eraill.

title: Annog Cyngor Sir Ynys Môn i gau canolfannau hamdden


description: Lluniau: Sêr bach y Nadolig

title: Sioeau Dolig: Rhannwch eich lluniau


description: Aelodau undeb yr NASUWT yn Ysgol Uwchradd Aberteifi wedi pleidleisio o blaid gweithredu'n ddiwydiannol mewn pleidlais gychwynnol yn sgil pryderon.

title: Aberteifi: Athrawon un undeb i bleidleisio


description: Ffigyrau'n amlygu cynnydd yn nifer y bobl sy'n cael cymorth yn y cartref yn hytrach nag ysbyty ar ôl ceisio lladd neu anafu eu hunain.

title: Cyfeirio 17% yn fwy at dimau argyfwng iechyd meddwl


description: Yr Elyrch ar y blaen am gyfnod hir ond yn gorfod gadael Stadiwm KCOM heb bwynt wedi 20 munud olaf dramatig.

title: Y Bencampwriaeth: Hull 3 - 2 Abertawe


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Y Rhyl, Castell-nedd, Penarth ac Abertawe yn ymddangos ochr yn ochr â Hong Kong a New Mexico fel llefydd mae'r wybodaeth ddiweddaraf wedi'i gasglu.

title: Gwyddonwyr Cymru'n arwain y byd i adnabod mathau o ffliw


description: Canlyniadau'r penwythnos o Uwch Gynghrair Cymru

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Y Llys Apêl yn dileu euogfarn gweithiwr gofal ag anableddau dysgu oedd yn gwadu ymosodiad rhyw ar glaf oedd â dementia.

title: Dileu euogfarn ymosodiad rhyw gweithiwr gofal o Bowys


description: Cerdyn coch cynnar i Wrecsam yn arwain at fuddugoliaeth gyfforddus o 4-0 i'r Alltudion yn Rodney Parade.

title: Cwpan FA Lloegr: Casnewydd 4-0 Wrecsam


description: Uned troseddau gwledig yr heddlu yn pryderu y gallai adar ysglyfaethus sy'n rhydd beryglu bywyd gwyllt lleol.

title: Ceisio dal pedwar hebog Harris sy'n rhydd ym Mhen Llŷn

maintext:
Image caption Mae'r heddlu'n awyddus i ddal yr hebogau, gan eu bod yn hela anifeiliaid eraill
Mae pedwar hebog sy'n gynhenid i Fecsico yn rhydd ym Mhen Llŷn.
Mae uned troseddau gwledig Heddlu Gogledd Cymru yn ymchwilio i ddihangfa'r hebogiaid Harris, ac yn ceisio darganfod a wnaeth yr adar gael eu rhyddhau yn fwriadol neu drwy ddamwain.
Mae'n anghyfreithlon i ryddhau unrhyw rywogaeth nad yw'n gynhenid i'r wlad yn y DU.
Yn ogystal â hynny, mae'r heddlu'n awyddus i'w dal am fod perygl i'r adar ymosod ar a bwyta anifeiliaid ac adar eraill - gan gynnwys tylluanod, cwningod a chathod.
Pe baent yn bridio, mae'n debyg y byddent yn fygythiad i fywyd gwyllt lleol.
Image caption Mae'r hebogwr Geraint Williams a'i hebog Harris yntau, Dawn, yn cynorthwyo'r heddlu gyda cheisio dal yr adar
Cafodd yr adar eu gweld ddiwethaf mewn coedwig yn Rhiw, ger Aberdaron.
Mae'r hebogwr Geraint Williams a'i hebog yntau, Dawn, yn cynorthwyo'r uned droseddau gwledig gyda cheisio dal yr adar.
Y gobaith yw bod y pedwar hebog yn gweld Dawn, ac yn dod "i fusnesu" a symud yn nes.
Hela 'fel bleiddiau'
"Mae 'hain yn hela fatha bleiddiau, 'da nhw'm yn hela bob yn un, maen nhw'n hela fel pac.
"Am bod 'na bedwar y broblem ydy y gwnawn nhw ymosod ar bob math o fywyd gwyllt - tylluanod yn enwedig gan eu bod nhw'n byw yn y coed...
"Maen nhw'n mynd ar ôl cwningod, mynd ar ôl wiwerod, be' 'da chi ddim isio ydy iddyn nhw sylweddoli lle mae pobl yn byw, lle mae 'na gathod."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Pedwar hebog yn rhydd ym Mhen Llŷn
Bu Newyddion 9 yn ffilmio ymgais yr heddlu a Mr Williams i ddenu'r hebogiaid atynt, ac er iddynt ddod i'r amlwg, nid oedd modd eu dal.
Ond wrth wylio ffilm y criw newyddion yn ôl, sylwodd Mr Williams a'r heddweision bod gan yr hebogiaid gareiau wedi'u clymu wrth eu coesau.
Oherwydd hynny, y gred yw bod y pedwar aderyn wedi dianc o afael rhywun dibrofiad yn hytrach na'u bod wedi cael eu rhyddhau'n fwriadol.
Image caption Sylwodd swyddogion yr heddlu ar gareiau ar goes yr adar - sy'n awgrymu eu bod wedi dianc yn hytrach na wedi'u rhyddhau
Esboniodd PC Dewi Evans bod gweld y careiau am eu coesau'n "cael gwared a lot o'r ochr gyfreithiol, ond wrth gwrs wedyn mae'n dal rhaid eu cael allan o'r gwyllt".
"Felly dwi wedi dechrau siarad yn barod hefo Llywodraeth Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru i weld be' 'di'r camau nesaf 'efo tynnu nhw o'r gwyllt," meddai.
Bydd y swyddogion a Mr Williams yn dychwelyd i'r goedwig yn y flwyddyn newydd gyda Dawn, yn y gobaith o ddenu'r adar atynt unwaith eto.


description: Dyn sydd wedi bod yn byw yn Abertawe yn dweud y byddai ei fywyd mewn perygl pe bai'n cael ei anfon yn ôl i Weriniaeth Ddemocrataidd Congo.

title: 'Fy mywyd mewn perygl pe bawn i'n cael fy anfon adref'


description: Buddugoliaeth gyffyrddus i Wrecsam yn rownd gyntaf yr FA Trophy.

title: Wrecsam 3-0 Boston United


description: Heddlu Dyfed Powys yn apelio am wybodaeth yn dilyn gwrthdrawiad angheuol yn Llyswen fore Sadwrn.

title: Gwrthdrawiad angheuol ar ffordd yr A470 yn Llyswen


description: Cyngor yn cymeradwyo cynlluniau casglu gwastraff biniau du unwaith y mis yn Sir Ddinbych erbyn haf 2021.

title: Sir Ddinbych i gasglu sbwriel yn fisol erbyn haf 2021


description: Sinema'r Llusern Hud yn Nhywyn, Gwynedd, yn cynnal digwyddiad arbennig i fynd i'r afael â phroblem unigrwydd dros y Nadolig.

title: Sinema yng Ngwynedd yn taclo unigrwydd dros y Nadolig

maintext:
Image copyright Sinema'r Llusern Hud Image caption Dywedodd un o'r trefnwyr, Sara Waddington (dde), fod y digwyddiad yn gyfle i ddathlu "gwir ysbryd y Nadolig"
Bydd digwyddiad arbennig yn cael ei gynnal mewn sinema yng Ngwynedd ar Ddydd Nadolig er mwyn cynnig noddfa i'r rhai sydd yn teimlo'n unig dros yr Ŵyl.
Mae 'Dolig Diddan' wedi ei drefnu gan griw o wirfoddolwyr yn sinema'r Llusern Hud yn Nhywyn gyda chefnogaeth gan fusnesau'r ardal.
Fel rhan o'r digwyddiad bydd cyfle i bobl gymdeithasu drwy ganu carolau, gwylio ffilm Nadoligaidd, bwyta cinio Nadolig dau gwrs a digon o sgwrsio dros win a mins peis.
Dywedodd Sara Waddington, un o'r gwirfoddolwyr sy'n gyfrifol am drefnu'r diwrnod: "Mae'r Nadolig bellach yn amser lle mae straen, gwastraff a chost yn amlwg, a hoffwn ni gynnal digwyddiad sy'n dathlu gwir ysbryd y Nadolig - caredigrwydd, haelioni a chyfeillgarwch."
Yn wreiddiol dim ond dangos ffilm Nadoligaidd oedd y bwriad, ond o ganlyniad i "haelioni anhygoel" pobl leol, mae'r digwyddiad wedi tyfu a thyfu - gyda 70 o docynnau bellach wedi mynd.
"Bydd cogydd yn paratoi pryd o fwyd Nadoligaidd, bydd amrywiaeth o gerddorion, dawnswyr a difyrwyr yn perfformio yn ystod y dydd a bydd digonedd o bobl yn mynychu," meddai Ms Waddington.
"Dyma fydd y parti gorau o gwmpas!"
Image copyright Sinema'r Llusern Hud Image caption Mae'r sinema wedi trefnu sawl digwyddiad gyda'r bwriad o ddod â'r gymuned leol ynghyd
Cafwyd y syniad o gynnal digwyddiad o'r fath ar ôl i Ms Waddington glywed am ddigwyddiad tebyg yng Nghaerefrog - oedd wedi'i anelu at daclo unigrwydd ymysg pobl mewn oed.
"Mae pawb yn gwybod fod cyfnod y Nadolig yn anodd iawn i nifer o bobl, nid yn unig pobl hŷn neu bobl sydd ar ben eu hunain, ond i bobl o bob oed," meddai.
"Roedden ni'n meddwl y bydden ni'n gallu cynnig rhywle i bobl ddod ar Ddydd Nadolig i allu mwynhau ffilm a chwmni eraill."
'Ariannu digwyddiadau'
Nid dyma'r digwyddiad cyntaf i sinema'r Llusern Hud ei drefnu yn y gymuned. Y llynedd er enghraifft, fe drefnwyd digwyddiad calan gaeaf am ddim ar ôl i daith gerdded leol boblogaidd gael ei ganslo.
"Oherwydd ein bod ni wedi codi cymaint o arian ar gyfer y digwyddiad yma, bydd rhywfaint dros ben, a'r bwriad yw defnyddio'r arian yma i ariannu digwyddiadau rheolaidd yn y sinema," meddai Ms Waddington.
"Hoffwn roi cyfle i'r bobl sy'n mynychu 'Dolig Diddan' i gadw cysylltiad gyda rhai o'r bobl maen nhw yn eu cwrdd dros gyfnod y Nadolig."
Image caption Mae Eileen Jones, un o'r gwirfoddolwyr, yn credu fod sinema'r Llusern Hud yn bwysig i'r dref ac i'r ardal
Un arall sydd yn gwirfoddoli i estyn llaw Ddydd Nadolig ydy Eileen Jones.
"Da ni'n edrych ymlaen at weld y lle yn agor," meddai.
"Meddwl am bobl sy'n unig yn y gymuned ydyn ni a bod 'na le iddyn nhw ddod i gael diod dros yr ŵyl, bwyd, ffilm, sgwrsio a mwynhau.
"Sgenai 'mond diolch i sinema'r Llusern Hud yma yn Nhywyn - sy'n lle pwysig yn y dref ag i'r ardal ehangach."
Yn ôl Elyan Stephens, sy'n mynychu'r digwyddiad, mae "caredigrwydd ei chymdogion wedi codi ei chalon".
"Mae dod â phobl leol at ei gilydd yn cael effaith cydlynol ar yr holl gymuned, ac mae gwneud hynny mewn awyrgylch cysurus, caredig, heb fod yn nawddoglyd, yn hyfryd ar gyfer y rhai sydd â ffrindiau a theuluoedd yn byw yn bell i ffwrdd."


description: Wrecsam a Casnewydd i chwarae eto am le yn nhrydedd rownd Cwpan FA Lloegr wedi gêm ddi-sgor ar y Cae Ras.

title: Cwpan FA Lloegr: Wrecsam 0-0 Casnewydd

maintext:
Image copyright Huw Evans Agency
Fe fydd yn rhaid i Wrecsam a Chasnewydd wynebu ei gilydd unwaith yn rhagor am le yn nhrydedd rownd Cwpan FA Lloegr yn dilyn gêm ddi-sgor ar y Cae Ras nos Sadwrn.
Wrecsam gafodd y rhan fwyaf o'r meddiant dros y 90 munud, wrth iddyn nhw chwarae heb eu rheolwr eu rheolwr Sam Ricketts ar yr ystlys ar ôl i'r clwb ofyn iddo gadw draw o'r gêm yn dilyn ansicrwydd am ei ddyfodol.
Casnewydd gafodd y cyfle cyntaf yn y gêm wedi 11 munud. Croesiad o'r asgell dde gan Padraig Amond ac fe aeth cyffyrddiad Jamille Matt o chwe llath heibio'r postyn.
Fe gafodd Wrecsam ddau gyfle ond fe hedfanodd dwy ergyd gan Bobby Grant ac yn ddiweddarach Jake Lawlor o du allan y cwrt cosbi ymhell dros y trawst.
Arbediad gwych
Daeth cyfle gorau'r hanner cyntaf naw munud cyn yr egwyl.
Chwarae da lawr yr asgell chwith gan Wrecsam a gyda Chasnewydd yn methu a chlirio'r bel o'r cwrt cosbi fe gafodd ergyd bwerus Grant ei harbed yn wych gan Joe Day yn y gôl i'r ymwelwyr.
Image copyright Rex Features Image caption Roedd rheolwr Wrecsam, Sam Ricketts yn absennol o'r gêm
Ar ddechrau'r ail hanner roedd tempo Wrecsam llawer yn uwch ac roedden nhw ar y droed flaen yn syth.
Wedi 53 munud fe gafodd ergyd Stuart Bevan dros y golwr ei chlirio'n wych oddi ar y llinell gan Mickey Demetriou.
Roedd Wrecsam yn mwynhau cyfnod o ymosod yn gyson wrth iddyn nhw orfodi amddiffyn Casnewydd yn ddyfnach i'w hanner eu hunain.
Daeth cyfle gorau'r gêm i Wrecsam ar ôl 68 munud. Roedd cefnogwyr y tîm cartref ar eu traed yn credu fod Bobby Grant wedi sgorio o wyth llath, ond fe darodd ei ergyd y rhwyd ochr.
Fe gymrodd hi 80 munud i Gasnewydd gael cyfle gwirioneddol i sgorio.
Taro'r trawst
Fe ddylai'r eilydd Antoine Semeneo wedi gwneud yn well gyda'i beniad o chwe llath aeth dros y trawst ar ôl croesiad gwych gan Sheehan.
Fe aeth Semeneo yn agos eto tri munud yn ddiweddarach gydag ergyd o 12 llath, ond fe lwyddodd Rob Lainton i arbed yn y gôl i Wrecsam.
Gyda thri munud yn weddill fe darodd ergyd Grant y trawst ond roedd yn camsefyll.
Gyda'r dyfarnwr yn penderfynu chwarae chwe munud o amser ychwanegol daeth Wrecsam eto gan fygwth gôl Casnewydd.
Daeth y gêm i ben gyda Wrecsam yn teimlo eu bod yn anlwcus i beidio â chipio lle yn nhrydedd rownd Cwpan FA Lloegr wrth i Gasnewydd fodloni o gael cyfle arall i gyrraedd y rownd nesaf ar eu tomen eu hunain.


description: Mae'r gwasanaethau brys yn ymateb i wrthdrawiad 'difrifol' ar yr A499 yn ardal Pwllheli.

title: Gwrthdrawiad 'difrifol' ar yr A499 ger Pwllheli


description: Mae'r cwrs Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Rhydychen ar ei ffordd yn ôl... ond beth yw'r ots?

title: Rhydychen: 'Darn bach o Gymru ynghanol Lloegr'

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Yr Athro Mark Williams yn trafod pwysigrwydd Astudiaethau Celtaidd
"Ry'n ni wedi bod yn ceisio codi arian ond does dim byd wedi bod yn digwydd yn ddiweddar."
Dyma ddywedodd adran Ieithoedd Modern Coleg yr Iesu ym Mhrifysgol Rhydychen wrth Cymru Fyw yn 2016.
Tu ôl i'r llenni, roedd pryder gwirioneddol ar y pryd am ddyfodol y cwrs Astudiaethau Celtaidd yno.
Roedd y targed o £3.25m yn ymddangos fel un annhebygol, bron yn amhosib i'w gyrraedd.
Ond ddwy flynedd yn ddiweddarach, mae'r ymgyrch i godi arian wedi cyrraedd y nod ac mae'r cwrs - yn ei ffurf lawn - yn mynd i ddychwelyd yn y ddwy neu dair blynedd nesaf.
Daeth yr ariannu gan y brifysgol i ben yn dilyn ymddeoliad yr Athro Thomas Charles-Edwards ym mis Medi 2011.
Ychydig flynyddoedd wedyn, fe ddaeth y cwrs Astudiaethau Celtaidd llawn i ben gyda'r Coleg yn atal ceisiadau gan fwy o fyfyrwyr.
Image caption Mae tua 400 o ddisgyblion o Gymru yn ceisio am le ym Mhrifysgol Rhydychen bob blwyddyn
Ond mae'r berthynas rhwng y Coleg yn dyddio nôl canrifoedd.
Cafodd Coleg yr Iesu ei sefydlu gan Hugh Price (neu Hugh ap Rhys), cyfreithiwr o Aberhonddu, yn 1571.
Cymro hefyd - John Rhŷs - oedd Athro Celteg cyntaf Prifysgol Rhydychen yn 1877.
Ymhlith y Cymry Cymraeg i astudio Celteg yno mae T H Parry Williams, Bedwyr Lewis Jones, R Geraint Gruffydd, Derec Llwyd Morgan, Medwin Hughes, Kathryn Jenkins, Huw Meirion Edwards ac Angharad Price.
Image copyright Wicipedia Image caption Yr Athro John Rhŷs
Roedd Daniel Taylor yn ofni mai ef fyddai'r myfyriwr olaf i wneud Astudiaethau Celtaidd yng Ngholeg yr Iesu.
Er iddo gael ei fagu a'i addysgu yn Abertawe, doedd o ddim yn medru'r Gymraeg tan iddo gyrraedd Rhydychen.
"Oni bai am y cwrs Celtaidd ym Mhrifysgol Rhydychen byddwn i ddim yn gallu siarad y Gymraeg," meddai.
"Yn ystod y cwrs dwi wedi astudio pedair cainc y Mabinogi, Culhwch ac Olwen, Peredur, cerddi Dafydd ap Gwilym a cherddi modern hefyd.
"Ro'n i'n meddwl fy mod i'n mynd i fod yr un olaf i astudio'r Geltaidd, ond mae 'na obaith yma nawr am ddyfodol y pwnc.
"Mae'n gwrs unigryw a byddai ei golli [wedi bod] yn erchyll."
Hefyd o ddiddordeb:
Doedd yr Athro Mark Williams ddim chwaith yn siarad Cymraeg tan iddo ddechrau astudio Cymraeg ganol oesol a hen lenyddiaeth Cymru yn ei gyfnod yn y brifysgol.
Er gwaetha'r ffaith nad oes ganddo unrhyw gysylltiad uniongyrchol â Chymru, mae bellach yn rhugl yn y Gymraeg ac yn dysgu Astudiaethau Celtaidd - neu elfennau o'r cwrs - yn Rhydychen.
"Mae'n adnoddau fan hyn yn gyfoethog iawn," meddai. "Mae gynnon ni Lyfr Coch Hergest a dwy lyfrgell sy'n llawn - gallen ni gefnogi 10 o fyfyrwyr ôl-raddedig os gawn ni'r Gadair yn ôl.
"Dwi'n meddwl fod y rhoddion ariannol yn dangos jest pa mor arwyddocaol yw'r Gadair Geltaidd ac astudiaethau am Gymru yma - yn yr hyn sydd, mewn gwirionedd, yng nghalon Lloegr - y darn bach o Gymru ynghanol Lloegr."
Image caption Dywedodd yr Athro Matt Williams bod y cysylltiad rhwng Coleg yr Iesu a Chymru yn "haearnaidd"
Yn y blynyddoedd diwethaf, mae cynllun Rhwydwaith Seren gan Lywodraeth Cymru, wedi ceisio cael prifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt i gynnig mwy o gyfleoedd i fyfyrwyr o Gymru.
Fel rhan o'r cynllun, mae Rhydychen bellach yn cynnal ysgolion haf - cyfle i fyfyrwyr o Gymru fynd yno i weld y cyfleusterau a'r ffordd o fyw.
O'r 74 disgybl aeth i'r ysgol haf yn 2018, fe wnaeth 41 wneud cais i Rydychen, a 13 ychwanegol yn gwneud cais i Goleg yr Iesu.
Dywedodd yr Athro Matt Williams, sy'n cydlynu'r prosiect ar ran Prifysgol Rhydychen: "Mae'r cysylltiad rhwng y Coleg a Chymru yn haearnaidd ac rydym yn falch iawn o hynny.
"Mae myfyrwyr o Gymru yn cael eu tangynrychioli ym Mhrifysgol Rhydychen ar y cyfan, ac rydym ni'n gwneud ein gorau i newid hynny."
Yn 2016, dywedodd yr academydd Dr Juliette Wood, cyn-fyfyrwraig yng Ngholeg yr Iesu sydd bellach yn ddarlithydd ym Mhrifysgol Caerdydd, y byddai hi'n "siom enfawr" pe bai'r cyrsiau Celtaidd yn diflannu.
"Yn anffodus, y cyrsiau lleia' hynny sy'n gorfod dod i ben," meddai bryd hynny.
Ond, am y tro o leiaf, mae dyfodol y cwrs yma'n saff.


description: Buddugoliaeth bwysig i Abertawe wrth iddyn nhw sgorio tair gôl oddi cartref yn Brentford.

title: Y Bencampwriaeth: Brentford 2-3 Abertawe


description: Shân Cothi'n camu mewn i un o brif rannau Sweeney Todd yn Zurich, gyda llai 'na 24 awr o rybudd

title: Shân yn achub y dydd!


description: Yr heddlu yn apelio am wybodaeth wedi i ddynes gael ei hanafu'n ddifrifol gan gar wnaeth wedyn yrru i ffwrdd o'r gwrthdrawiad.

title: Bangor: Car yn 'anafu dynes yn ddifrifol cyn gyrru i ffwrdd'


description: Ymchwil yn dangos bod tair etholaeth yn Llundain wedi derbyn mwy o arian loteri dros yr 20 mlynedd ddiwethaf na Chymru gyfan.

title: Arian loteri: 'Deg gwaith mwy y pen' i Lundain na Chymru


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Deiseb yn galw am newid i'r drefn o roi diagnosis canser y prostad a sgan yn y lle cyntaf sy'n llai poenus a mwy cywir na biopsi.

title: Deiseb cleifion canser y prostad am sgan yn lle biopsi


description: Pryder ynghylch toriadau posib i wasanaeth trochi disgyblion yn y Gymraeg wrth i Gyngor Gwynedd gynnal ymgynghoriad.

title: Pryder dros doriadau posib i gynllun trwytho iaith

maintext:
Image caption Mae'n nod i sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050
Mae undeb addysg ac ymgyrchwyr iaith wedi mynegi siom a phryder y gallai toriadau y mae Cyngor Gwynedd yn eu hystyried i'r drefn o drwytho plant yn y Gymraeg ar ôl symud i'r ardal fod yn niweidiol i'r gwasanaeth.
Mae'r cyngor yn ymgynghori ar hyn o bryd gyda staff Canolfannau Iaith y sir ac undebau ynglŷn ag ailstrwythuro "oherwydd toriad mewn grant cenedlaethol... gan Lywodraeth Cymru a chynnydd mewn costau".
Yn ôl undeb UCAC byddai "unrhyw un o'r opsiynau" dan ystyriaeth "yn cael effaith negyddol ar safon y dysgu" a'r niferoedd sy'n gallu manteisio ar y gwasanaeth, ac mae Cymdeithas yr Iaith wedi ysgrifennu at gynghorwyr yn eu rhybuddio bod toriadau arfaethedig i gyllideb y canolfannau o fis Medi 2019 "yn fygythiad i hyfywedd y Gymraeg yn lleol ac yn genedlaethol".
Ond mae'r cyngor yn dweud eu bod yn bwriadu sicrhau na fydd yna effaith ar niferoedd y disgyblion sy'n elwa o'r gwasanaeth.
'Gwasanaeth euraidd'
Nod y canolfannau iaith - pedair canolfan gynradd yng Nghaernarfon, Dolgellau, Llangybi a Phenrhyndeudraeth a chanolfan uwchradd ym Mhorthmadog - yw ymdrochi disgyblion sy'n newydd i'r sir yn y Gymraeg a'u helpu i ddod yn rhan o gymuned ddwyieithog.
Dywed y cyngor eu bod yn wynebu toriad o £61,000 yn y Grant Gwella Addysg y mae'n ei dderbyn gan Lywodraeth Cymru. Mae hefyd yn rhagweld cynnydd o £35,000 mewn costau.
Ond mae UCAC wedi mynegi siom nad yw'r ymgynghoriad "yn cynnig unrhyw opsiwn i gadw'r gwasanaeth euraidd yma fel y mae".
Ar hyn o bryd, mae un athro i bob wyth disgybl - y gymhareb (ratio) sy'n cael ei hargymell gan arbenigwyr iaith oherwydd natur dwys y cwrs - ond mae'r undeb yn dweud bod "rhan fwyaf o'r cynigion yn golygu dyblu nifer y disgyblion i bob athro".
Dywedodd swyddog maes UCAC yn y gogledd, Ioan Rhys Jones eu bod yn poeni y gallai'r newidiadau wneud hi'n "llawer anoddach trosglwyddo'r iaith yn effeithiol... a rhwystro plant Gwynedd rhag derbyn addysg Gymraeg a theimlo'n rhan o'r gymuned ddwyieithog ehangach".
Ychwanegodd:"Mae UCAC yn gresynu nad oes gan Gyngor Gwynedd yr ewyllys i sicrhau parhad y gwasanaeth effeithiol hwn yn ei gyfanrwydd, ac nad oes ymdrech wedi'i wneud i ddarganfod y cyllid i'w gynnal.
"Pa obaith sydd gennym o gyrraedd nod Llywodraeth Cymru o filiwn o siaradwyr erbyn 2050 pan na allwn sicrhau bod siaradwyr Cymraeg newydd yn ymuno ag addysg Gymraeg - a hynny yng nghadarnleoedd yr iaith yng nghymunedau Gwynedd?"
'Ymateb y Cyngor'
Mewn llythyr at gynghorwyr yn disgrifio Canolfannau Iaith Gwynedd fel yr "un llwyddiant yng Nghymru sydd wedi bod o ran cymhathu plant mewnfudwyr", dywedodd Toni Schiavone o Gymdeithas yr Iaith bod cynghorau Sir Gâr a Cheredigon yn ceisio cyrraedd yr un safon "ond nawr dyma Wynedd yn tanseilio ei chanolfannau ei hun".
Dywedodd: "Os na ellir Cymreigio'r mewnfudwyr cyn eu derbyn at yr ysgolion cymunedol, [mae'n] gosod baich ychwanegol annheg ac anghynaliadwy ar athrawon.
"Byddai'r toriadau arfaethedig yn peryglu iaith ysgolion a chymunedau Gwynedd am arbedion honedig o £96,000 - sef £1800 yr wythnos, neu 1.4 ceiniog y pen i bobl Gwynedd. Ydych chi wir am ganiatáu effaith andwyol ar effeithiolrwydd gwasanaeth y Sir am arbedion fel hyn?"
Mewn ymateb, dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Gwynedd: "Oherwydd toriad mewn grant cenedlaethol mae'r Cyngor yn ei dderbyn gan Lywodraeth Cymru a chynnydd mewn costau, mae Adran Addysg Gwynedd yn ymgynghori ar ailstrwythuro gwasanaeth Canolfannau Iaith y sir, sy'n dysgu Cymraeg i ddisgyblion ysgol sy'n mudo i'r ardal heb sgiliau iaith Gymraeg.
"Fel Cyngor rydym o'r farn fod y gwasanaeth yn un allweddol i bolisi iaith addysg yng Ngwynedd, a'n bwriad ydi fod y ddarpariaeth yn parhau i fod ar gael i blant Gwynedd.
"Tra nad oes penderfyniad wedi ei gymryd ar hyn o bryd, rydym yn parhau i gynnal ymgynghoriad gyda staff a'r undebau. Bydd yr holl sylwadau a dderbynnir yn cael eu hystyried cyn i ni benderfynu ar y ffordd ymlaen."
Mae cais wedi cael ei roi i Lywodraeth Cymru am ymateb.


description: Hyfforddwr ceffylau'n cyflawni'r un gamp â'i dad wrth i ebol ddod i'r brig ym Mhencampwriaeth Ceffylau Arabaidd y Byd.

title: Ebol Arabaidd o orllewin Cymru'n bencampwr byd


description: Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi y bydd mwy o arian yn mynd tuag at brentisiaethau, taclo tlodi a chyflogau addysg bellach.

title: Mwy o arian llywodraeth i brentisiaethau a thaclo tlodi

maintext:
Image copyright PA
Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y byddan nhw'n gwario £6.8m yn rhagor ar brentisiaethau yng Nghymru.
Wrth gyhoeddi fersiwn terfynol eu cyllideb, fe wnaeth gweinidogion hefyd gymeradwyo £4.7m tuag at gyflogau addysg bellach a £2m i daclo tlodi plant.
Bydd hefyd pecyn gwerth £23.6m o gymorth cyfraddau busnes ar gyfer siopau ar y stryd fawr.
Fe fydd pleidlais ar y gyllideb £18bn ar gyfer 2019-20 yn cael ei chynnal yn y Senedd ym mis Ionawr.
'Hyfforddiant o safon'
Roedd galwad wedi bod am fwy o arian i gynghorau wedi i'r gyllideb drafft gwreiddiol awgrymu toriadau i awdurdodau lleol a chynnydd yng nghyllid y gwasanaeth iechyd.
Yn ddiweddarach fe wnaeth y llywodraeth gyhoeddi y byddai'r toriadau ychydig yn llai na'r disgwyl.
Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddai'r arian ar gyfer prentisiaethau yn mynd tuag at 100,000 prentisiaeth "o bob oed".
"Mae prentisiaethau yn hanfodol er mwyn helpu pobl i gael hyfforddiant galwedigaethol o safon uchel a darparu cyfleoedd i fusnesau a'r economi ffynnu," meddai'r Ysgrifennydd Cyllid Rebecca Evans.
Bydd Cymru hefyd yn derbyn £550m yn ychwanegol o Lywodraeth y DU dros y tair blynedd nesaf oherwydd bod mwy o arian yn cael ei wario yn Lloegr ar gymorth cyfraddau busnes.
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud y byddan nhw'n gwario'r arian ar gyfer yr un pwrpas.
Bydd £1.6m yn ychwanegol hefyd yn mynd tuag at gynllun sy'n helpu i dalu am wisg ysgol a dillad chwaraeon i ddisgyblion, tra bydd £400,000 yn mynd tuag at ddarparu prydau bwyd i blant yn ystod y gwyliau haf.


description: Teyrnged teulu i ddyn a fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M4 yn ardal Pont Abraham ddydd Gwener.

title: Teyrnged teulu wedi gwrthdrawiad angheuol ar yr M4


description: Bydd dyn 51 oed sydd wedi ei gyhuddo o lofruddiaeth dynes yn ymddangos yn y llys ddydd Gwener.

title: Cyhuddo dyn 51 oed o lofruddio dynes yn Nhrealaw


description: Mae Clwb rygbi Castell-nedd yn wynebu deiseb dirwyn i ben ddydd Iau yn dilyn trafferthion ariannol perchennog y clwb.

title: Clwb Rygbi Castell-nedd yn wynebu deiseb dirwyn i ben


description: Bu farw'r actores a'r gyflwynwraig, a oedd wedi bod yn brwydro canser, yn 74 oed.

title: Yr actores Heulwen Haf wedi marw yn 74 oed


description: Dechreuodd Elin Williams ei blog yn trafod nam golwg 'nôl yn 2015, bellach mae ganddi dros 8,000 o ddilynwyr

title: Blogio 'wedi'n helpu mewn cymaint o ffyrdd'


description: Mae unigrwydd mewn mamolaeth yn thema gyson yn y cyfarfodydd, sy'n cael eu cynnal ym Mhowys.

title: Iechyd meddwl: Mamau newydd yn cefnogi ei gilydd


description: Mae Cyngor Sir Penfro wedi cyhoeddi cynlluniau i gynyddu treth cyngor o 10% fel rhan o gynllun i arbed £19m.

title: Sir Benfro yn wynebu cynnydd treth cyngor o 10%


description: Grŵp sy'n ceisio gwarchod pobl ifanc rhag radicaleiddio gwleidyddol a chrefyddol yn rhybuddio am dwf yr asgell dde eithaf yng Nghymru.

title: Rhybudd fod yr asgell dde yn targedu Cymry ifanc bregus


description: Casnewydd yn colli o 2-1 oddi cartref yn erbyn Swindon diolch i gôl hwyr gan Kaiyne Woolrey.

title: Adran dau: Swindon 2-1 Casnewydd


description: Adroddiad yn dweud fod atal hunanladdiad yn "fusnes i bawb" ac na all siarad â rhywun sy'n ystyried lladd eu hunan "fyth wneud pethau'n waeth".

title: Atal hunanladdiad 'yn fusnes i bawb'

maintext:
Ni all siarad â rhywun sy'n ystyried hunanladdiad fyth wneud pethau'n waeth.
Dyna neges Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon y Cynulliad wrth gyhoeddi adroddiad ar atal hunanladdiad.
Galwodd y pwyllgor ar Lywodraeth Cymru i gydnabod hunanladdiad ymysg dynion fel blaenoriaeth genedlaethol,
Mae ffigyrau yn dangos o'r 360 o bobl wnaeth ladd eu hunain y llynedd, roedd 278 yn ddynion. Dyma'r ffigwr ucha' ers dechrau'r 80au.
Mae'r adroddaid yn pwysleisio fod atal pobl ifanc rhag lladd eu hunain yn fusnes i bawb.
Image caption Dr Dai Lloyd yw cadeirydd y Pwyllgor
Er bod y pwyllgor yn credu bod angen gwasanaethau gwell a chyson ar frys er mwyn helpu'r rheini y mae hunanladdiad yn effeithio arnynt, mae hefyd yn credu bod angen mwy o ymdrech i godi ymwybyddiaeth o faterion hunanladdiad ymhlith y cyhoedd, yn ogystal â staff rheng flaen yn y gwasanaethau brys.
Clywodd aelodau'r pwyllgor dystiolaeth nad oes dull gweithredu cyson yng Nghymru, gyda rhai mudiadau yn cynnig cymorth mewn gwahanol feysydd ond heb fawr o ran arian cyhoeddus i'w cefnogi.
Mae Cymorth wrth Law Cymru yn un o'r gwasanaethau o'r fath, sy'n cael ei ddarparu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Clywodd y Pwyllgor fod y gwasanaeth yn effeithiol ac yn help mawr, ond nad oes digon o bobl, gan gynnwys pobl yn y proffesiwn meddygol, yn gwybod ei fod yn bodoli.
'Y pethau bach'
Dywedodd Dr Dai Lloyd AC, Cadeirydd y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon: "Y neges allweddol rydym wedi'i chlywed yw bod hunanladdiad yn fusnes i bawb; dyna'r neges y mae angen i bawb ohonom ei chofio a'i rhannu.
"Mae gan bob un ohonom ein rhan i'w chwarae o ran cynnig cymorth i bobl sydd mewn angen. Rydym ni'n gwybod y gall cymorth gan rywun arall wneud gwahaniaeth mawr i rywun sy'n meddwl am hunanladdiad.
"Ni ddylem ddibynnu ar weithwyr proffesiynol meddygol neu'r gwasanaethau brys i ddarparu'r cymorth hwn - gallwn ni i gyd helpu drwy gynnig cyfle i siarad.
"Mae angen i ni godi ymwybyddiaeth o'r pethau bach y gallwn ni i gyd eu gwneud a lledaenu'r neges na fydd siarad â rhywun sydd mewn gofid yn gwneud y sefyllfa'n waeth."
Mae'r Pwyllgor yn gwneud 31 o argymhellion yn ei adroddiad gan gynnwys:
Dylai Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus eraill, gan gynnwys byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol, drefnu bod cyllid penodol ar gael ar gyfer atal hunanladdiad i sicrhau ei fod yn gynaliadwy yn yr hirdymor;
Dylid mabwysiadu fframwaith hyfforddiant ar atal hunanladdiad a'i weithredu ar draws yr holl wasanaethau cyhoeddus mewn ffordd debyg i'r fframwaith ar gyfer trais domestig, lle y manylir ar y gofynion o ran hyfforddiant yn dibynnu ar y rôl;
Dylai Llywodraeth Cymru arwain y gwaith o hyrwyddo deunyddiau sydd eisoes yn bodoli, megis yr adnodd hyfforddi "See. Say. Signpost." fel rhan o ymgyrch i godi ymwybyddiaeth y cyhoedd a sefydlu'r neges bod hunanladdiad yn fusnes i bawb ac y gall ddigwydd mewn unrhyw gymuned ar unrhyw adeg;
Dylai Llywodraeth Cymru gymryd camau ar fyrder i sicrhau bod pob meddyg teulu yng Nghymru yn ymwybodol o ganllawiau'r Cyngor Meddygol Cyffredinol ynghylch rhannu gwybodaeth a'r datganiad consensws a gytunwyd gan Adran Iechyd y DU, y Colegau Brenhinol a phartneriaid eraill;
Dylai Llywodraeth Cymru gymryd yr holl gamau angenrheidiol i sicrhau cydraddoldeb rhwng gwasanaethau iechyd meddwl a chorfforol. Dylai hyn fod yn gysylltiedig â "Cymru Iachach", a rhaid i Lywodraeth Cymru sicrhau bod ei chynlluniau ar gyfer datblygu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn rhoi'r un flaenoriaeth i iechyd meddwl a lles meddyliol ag y maent yn ei rhoi i iechyd corfforol;
Dylid cyflwyno targed ar gyfer amseroedd aros am therapïau seicolegol i sicrhau bod y rhai sydd mewn angen yn cael y cymorth hwn o fewn amserlen briodol. Mae mynediad cynnar at therapi priodol yn gallu darparu'r ymyrraeth y mae ei hangen ac atal yr angen i rywun gael gofal mewn argyfwng yn nes ymlaen.
Bydd yr adroddiad bellach yn cael ei drafod gan Lywodraeth Cymru.


description: Cymdeithas Tafarn Sinc yn pwyso a mesur llwyddiannau'r flwyddyn gyntaf, tra bod eraill yn gobeithio efelychu'u llwyddiant yn Eifionydd a Llŷn.

title: Tafarn Sinc yn dathlu pen-blwydd ac yn ysbrydoli eraill


description: Gwyddonydd o Brifysgol Aberystwyth yn ymddangos ar gyfres Darlithoedd Nadolig 2018 y Sefydliad Brenhinol a fydd yn cael eu darlledu ar BBC 4 rhwng y Nadolig a'r Flwyddyn Newydd.

title: Cymro yn rhan o ddarlithoedd y Sefydliad Brenhinol


description: Cwpl oedrannus yn gorfod gadael eu cartref wedi tirlithirad yn yr ardd.

title: Tirlithriad yn cau ffordd ym Merthyr


description: Mam i naw o blant sy'n trafod sut mae'r Nadolig yn ei thŷ hi

title: Dawel Nos?! Nadolig... gyda naw o blant


description: AS Llafur Rhondda yn dweud ei fod wedi cwrdd ag aelod blaenllaw o'r llywodraeth er mwyn trafod camau nesa Brexit, gan gynnwys refferendwm.

title: Brexit: 'Trafodaethau ar gynnal refferendwm arall'

maintext:
Image caption Chris Bryant: Am gael refferendwm arall
Mae aelod seneddol Llafur amlwg wedi dweud wrth BBC Cymru ei fod wedi cwrdd ag aelod blaenllaw o lywodraeth Theresa May er mwyn trafod camau nesaf Brexit, gan gynnwys cynnal refferendwm arall.
Dywedodd Chris Bryant, AS Rhondda, ei fod wedi cael trafodaeth gyda David Lidington, am y camau nesaf.
Mae Mr Bryant, sydd am i'r DU aros yn yr Undeb Ewropeaidd, yn dweud ei fod am roi "taw ar y myth" y byddai nifer o aelodau seneddol Llafur yn cefnogi cynlluniau Theresa May ynglyn â Brexit.
Mae ef am weld refferendwm arall yn cael ei gynnal.
Polisi swyddogol y Blaid Lafur yw pwyso am Etholiad Cyffredinol.
Dywedodd Mr Bryant: "Dyw Brexit ddim yn symud. Dyw'r UE ddim am ildio. Ni all y prif weinidog gael y senedd i gymeradwyo ei chynllun. Ni all y Torïaid gael gwared ar eu harweinydd... ac mae'r cloc yn tician."
Bore ddydd Sul dywedodd Liam Fox, Ysgrifennydd Masnach Ryngwladol y Llywodraeth, wrth y BBC y byddai refferendwm arall yn arwain at ragor o rwygiadau yn y DU ac y byddai hefyd yn annemocrataidd.


description: Dyn yn euog o drosedd yn ymwneud â dryll, yn dilyn marwolaeth llanc 18 oed mewn maes parcio yng Ngwynedd y llynedd.

title: Marwolaeth Llanbedrog: Dyn yn euog o drosedd dryll


description: Elusen sy'n gyfrifol am un o atyniadau amlycaf Ynys Môn yn sicrhau grant cychwynnol gan y Loteri Genedlaethol ar gyfer gwaith adfer.

title: 'Cam yn nes' at adfer a diogelu Tŵr y Marcwis


description: Teulu dynes o Benarth, fu farw ar ôl taro ei phen wrth deithio ar drên, wedi rhoi teyrnged i berson "hyfryd".

title: Teyrnged gan deulu dynes o Benarth fu farw ar drên


description: Mae arbenigwyr yn rhybuddio bydd y ffyrdd ddydd Mercher yn brysurach wrth i bobl baratoi ar gyfer dathlu'r Nadolig.

title: Teithwyr i ddisgwyl oedi mawr dros y Nadolig


description: Llŷr ap Cennydd sy'n rhoi'r cyfle i ddysgu am y môr drwy'r Gymraeg

title: Nofio gyda siarcod heb wlychu

maintext:
Ydych chi erioed wedi bod eisiau nofio gyda siarc, dolffin neu grwban y môr ond ddim eisiau mynd i mewn i'r dŵr?
Mae cyfle i wneud hyn bellach gyda chymorth un o raglenni profiad realiti rhithwir (virtual reality) mwyaf poblogaidd y byd.
Drwy wisgo penwisg gallwch fynd i waelod y môr gyda'r creaduriaid sy'n byw yno, ac fe gafodd y rhaglen arbennig yma ei chreu gan Gymro.
Mae dyfeisiwr y rhaglen, Llŷr ap Cennydd, yn ddarlithydd yn yr Adran Gyfrifiadurol ym Mhrifysgol Bangor, ac fe siaradodd ar Raglen Aled Hughes ynglŷn ag Ocean Rift.
"Dyma'r rhaglen fwyaf o'i bath yn y byd o ran dysgu am y môr, a dwi 'di bod yn gweithio arni am dros bedair blynedd yn fy amser sbâr," meddai Llŷr. "Bellach mae o ar gael ar bron bob dyfais VR (Virtual Reality) ac mae 'na dros 2.5m o bobl wedi lawrlwytho'r ap.
"Mae'n ffordd hollol newydd o ddysgu am y byd o'n cwmpas ni. Mae'n un peth i ddarllen llyfr neu edrych ar raglen deledu am yr anifeiliaid ond mae'n beth arall i allu nofio hefo nhw a gallu gweld lle maen nhw'n byw a phroblemau sydd 'na efo llygredd a phethau fel 'na.
"Os 'da chi'n nofio gydag anifail fel dolffin bydd 'na banel yn y môr yn esbonio am yr anifail. Rydych yn cyffwrdd y peli 'ma yn y môr a mae'n agor a rhoi gwybodaeth am yr anifail fel bysa'n digwydd mewn sŵ."
Image copyright Llyrapcennydd Image caption Un o'r creaduriaid sydd wedi ei greu gan Llŷr ap Cennydd
"Doedd 'na ddim meddalwedd tebyg ar y pryd," dywedodd Llŷr. "Nes i ddechrau gyda morfil a oedd maint bws double-decker yn nofio heibio i fi. Yna nes i jest dal y bug a dechrau adio mwy a mwy o anifeiliaid fel siarcod a physgod bychain, ac mae 'di tyfu a thyfu ers hynny."
Mae'r wybodaeth ar gael yn Gymraeg hefyd - rhywbeth mae Llŷr yn ei weld yn bwysig er mwyn addysgu plant am y môr yn Gymraeg.
"Y syniad ydi y gallwch chi ddysgu am yr holl anifeiliaid yn Gymraeg, gan gynnwys testun am bob anifail a hefyd llais yn esbonio am yr anifail fel bysa chi'n cael mewn rhaglen ddogfen."
Image copyright Llyrapcennydd Image caption Mae Llŷr yn falch o'r ffaith bod 'Ocean Rift' ar gael yn Gymraeg
"Mae'r ffaith bod y dechnoleg mor 'ddyfodolaidd' mae o bron fel sci-fi o lle'r oedd o bum mlynedd yn ôl, ac mae'r ffaith bod yr iaith Gymraeg yng nghanol hynna a bod hi'n bosib dysgu am ein planed mewn ffordd mor unigryw yn y Gymraeg yn beth pwysig iawn.
"Mi allai ddarparu fersiwn Cymraeg un uniongyrchol ar orchymyn ar hyn o bryd, ond y gobaith ydy y bydd fersiwn Gymraeg yn rhan o'r app ei hun yn fuan."
Image copyright Llyrapcennydd Image caption Mae 'Ocean Rift' yn defnyddio technoleg sy'n rhoi'r argraff eich bod yn cyffwrdd â'r anifeiliaid
Y môr mawr yn tyfu a thyfu
"Mae pethau'n symud ymlaen mor gyflym yn y diwydiant yma. Bob rhyw chwe mis mae 'na ddyfeisiadau newydd, ac mae offer oedd yn werthfawr iawn yn troi'n junk mewn blwyddyn.
"Dwi'n gweithio ar ambell i gêm, sydd lot fwy syml na Ocean Rift - dim dysgu yn rhan ohono, jest saethu ac ati. Ond hefyd mae Ocean Rift am dyfu wrth gwrs, mae 'na fwy o anifeiliaid am ddod - dwi eisiau ychwanegu anifeiliaid cyn-hanesyddol achos dwi'n meddwl 'sa'n wych i ni allu nofio gydag anifeiliaid sydd ddim o gwmpas bellach."
Image copyright Llyrapcennydd
Efallai o ddiddordeb:


description: Perchennog Clwb Rygbi Castell-nedd wedi dweud ei fod yn fodlon gwerthu'r clwb yn dilyn misoedd o ansicrwydd am ei ddyfodol.

title: Mike Cuddy yn fodlon gwerthu Clwb Rygbi Castell-nedd


description: Mae angen nodi englynion ar gerrig beddi cyn iddyn nhw fynd ar goll, yn ôl Guto Rhys

title: Achub englynion bedd gyda ‘shaving foam’!


description: Elusen yn dweud y dylai pobl sy'n delio â phobl ddigartref o ddydd i ddydd gael mwy o hyfforddiant i ddeall eu hanghenion.

title: Galw am well hyfforddiant i bobl sy'n helpu'r digartref

maintext:
Image copyright Bananastock
Mae'r elusen Shelter Cymru yn galw am fwy o hyfforddiant i bobl sy'n delio â phobl ddigartref o ddydd i ddydd.
Yn ôl yr elusen nid yw'r rhai sy'n delio â phobl ddigartref "yn ddeall eu hanghenion" ac mae angen mwy o "hyfforddiant arnynt".
Yn ôl ymchwil diweddar yr elusen mae 345 o bobl ddigartref yng Nghymru.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod nhw wedi buddsoddi "£117,000 i hyfforddi dros 1,100 o staff yn y maes eleni".
Daw galwadau Shelter Cymru wrth i'r Llywodraeth gyhoeddi £700,000 i helpu pobl ddigartref symud o'r stryd i lety gan gynnig cymorth hirdymor iddyn nhw fyw yn annibynnol.
Mae'r cynllun yn rhan o fuddsoddiad o £30m dros ddwy flynedd i fynd i'r afael â digartrefedd.
Ond mae Shelter Cymru yn dweud fod diffyg tosturi a chydymdeimlad yn broblem ymysg rheini sy'n delio â phobl ddigartref pob dydd.
Wrth siarad gyda BBC Cymru Fyw dywedodd Heddyr Gregory o'r elusen:
"Y broblem yw, ac mae'n broblem gynyddol, mae 44% o gynnydd yn y nifer o bobl sy'n cysgu ar y stryd dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Mae'r ffigwr erbyn hyn yn 345.
"Gwnaethom adroddiad am gysgu ar y stryd. Un o'r pethau amlwg o'r ymchwil oedd bod pobl sy'n delio gyda phobl sydd ar y stryd ddim wir yn deall yr anghenion.
'Mwy o gydymdeimlad'
"Dydyn nhw heb gael yr hyfforddiant priodol. Mae gan bobl sy'n cysgu ar stryd gymhlethdodau yn eu bywydau
"Mae'r cymhlethdodau hyn angen cael eu deall ac rydym yn teimlo bod y rheini sydd allan pob dydd angen fwy o hyfforddiant i ddelio â hwy fel pobl.
Ychwanegodd fod "digon o bobl gall roi hyfforddiant yn y maes."
Image copyright Bananastock
Mewn ymateb fe ddywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod yr hyfforddiant y maen nhw wedi ei gynnig yn esbonio "sut gall profiadau plentyndod effeithio ar allu rhai wrth ofyn am gymorth wrth gael mynediad at dai".
"Rydym newydd gyhoeddi cyllid gwerth £1.34m i gefnogi gwaith sy'n cael ei wneud eisoes gyda'r digartref," meddai.
"Mae hyn yn cynnwys y cynllun Tai yn Gyntaf a gafodd ei gyhoeddi ddydd Sadwrn.
"Bwriad cynllun Tai yn Gyntaf yw cefnogi pobl sydd angen cymorth sylweddol i'w helpu i symud o'r stryd."
Dywedodd Julie James, y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol: "Gall Tai yn Gyntaf helpu pobl sy'n ddigartref ac sy'n aml ag anghenion cymhleth.
"Nid yw Tai yn Gyntaf yn addas i bawb sy'n ddigartref - mae dal i fod angen tai â chymorth a llety dros dro.
"Ond gall chwarae rôl bwysig iawn o ran helpu pobl, yn enwedig y rheini sydd wedi bod yn cysgu allan am gyfnod hir, i allu cynnal tenantiaeth.


description: Mae teulu dyn a fu farw mewn gwrthdrawiad yn Nhredelerch ym mis Tachwedd wedi rhoi teyrnged iddo.

title: Teyrnged i feiciwr modur bu farw mewn gwrthdrawiad


description: BBC Cymru yn deall fod yr is-ganghellor wedi ymddiheuro i staff ar ôl i rai ohonyn nhw dderbyn e-bost gyda manylion am ei fywyd personol.

title: Is-ganghellor Prifysgol Bangor yn ymddeol yn gynnar


description: Yr actores Lisa Victoria sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actores Lisa Victoria

maintext:
Yr actores Lisa Victoria sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma wedi iddi gael ei henwebu gan Aneirin Hughes yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Cwmpo yn yr ardd a colli fy nau ddant frynt a wedyn fy mrawd yn gneud sbort am fy mhen ac yn galw fi'n Dracula... am fisoedd!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
John Travolta a Huw Chiswell. Fi heb gwrdda John Travolta'n anffodus, ond wedi gwithio erbyn hyn gyda Huw Chiswell!
Image caption Huw Chiswell yn edrych yn ddigon o sioe yn ystod Cân i Gymru 1986
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Gofyn i Mam weud celwydd drosta i dro ar ôl tro i ffrindie oedd yn galw amdana i i fynd mas i whare... odd well gyda fi bod wrth fy hunan!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
W'thnos nôl yn eistedd yn theatr y Ryman yn Nashville yn gwrando ar gerddoriaeth gwlad ac yn dymuno bo' Dad dal yn fyw ac yna gyda fi i brofi'r peth.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Cnoi'r croen o gwmpas fy ngwinedd. Dwi 'di 'neud ers yn blentyn ac er bo' fi'n well nag o'n i, os dwi'n nerfys, y bysedd sy'n ei cha'l hi!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Bae Langland, Y Gwŷr. Atgofion melys o fynd yna gyda Mam a Dad am bicnic pan o'n i'n blentyn a nawr cerdded am filltiroedd gyda'r gŵr ar hyd yr arfordir cyn mwynhau cinio yn y Langland Brasserie.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Gwylio hen ffrind ysgol i fi, Daniel Evans, yn perfformio ar Broadway yn Efrog Newydd yn Sunday in the park with George. Waw... o'n i MOR browd!
Image caption Daniel Evans oedd enillydd cyntaf gwobr Richard Burton Eisteddfod Genedlaethol Cwm Rhymni yn 1990, pan oedd ond yn 17 oed ac yn ddisgybl yn Ysgol Gyfun Rhydfelen. Mae ei yrfa wedi mynd o nerth i nerth ers hynny.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Taclus, breuddwydiwr, preifat.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Anne of Green Gables. Nes i fwynhau'r ddrama ar y teledu gymaint yn blentyn, brynes i'r llyfr. Dwli ar y ffaith bod Anne yn ferch mor gryf a stwbwrn er gyda chalon anferth a ddim yn gadel unrhywbeth ei rhwystro.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Dwi ddim yn yfwr mawr ond licen i lased fach o siampên gyda Audrey Hepburn.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi wedi hyfforddi fel athrawes Pilates.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Os bydde fe'n bosib... dawnsio'r Argentine Tango ar Strictly a cha'l pedwar 10!
O archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff gân a pham?
Sweet Caroline gan Neil Diamond. Hoff gân Dad.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cwrs cyntaf: Scalops neu squid neu moules
Prif gwrs: Seabass
Pwdin: Tarten afal Nain, ond dyw hwnna ddim yn bosib bellach yn anffodus, felly a' i am tarte tatin.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Ginger Rogers i gal dawnsio gyda Fred Astaire! (Wedes i bo' fi'n freuddwydiwr!)


description: Mae Age Cymru wedi bod yn cynnig cinio Nadolig i rheini sy'n byw ar ben eu hunain.

title: Cinio am ddim i rhai sy'n unig yn Bontnewydd


authors:
Iola Wyn
Gohebydd Bbc Cymru

description: Mae Cyngor Sir Gâr wedi lansio pecyn croeso i drigolion newydd y sir er mwyn hyrwyddo'r iaith Gymraeg a diwylliant Cymreig y sir.

title: Lansio pecyn croeso Cymraeg Sir Gaerfyrddin

maintext:
Image copyright Cyngor Sir Gar
Mae Cyngor Sir Caerfyrddin wedi llunio pecyn croeso Cymraeg ar gyfer pobl sy'n symud neu'n dychwelyd i'r sir.
Fel rhan o'r pecyn fydd unigolion yn derbyn gwybodaeth am y sir, am yr iaith Gymraeg, gwahanol fusnesau a sefydliadau Cymraeg yn y sir yn ogystal ag eglurhad o'r manteision o fod yn ddwyieithog.
Bydd y fenter yn cael ei lansio gan y Cynghorydd Peter Hughes Griffiths yng nghanolfan Gymraeg Yr Atom yng Nghaerfyrddin ddydd Mawrth.
Bydd y pecynnau'n cael eu rhoi i'r rhai sy'n cofrestru ar gyfer treth y cyngor, tenantiaid newydd y Cyngor, staff newydd ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda, Heddlu Dyfed Powys yn y rhanbarth, a'r Cyngor Sir.
Yn ogystal, bydd y cynllun yn cael ei dreialu gan asiant tai a darparwyr tai cymdeithasol.
Image copyright Cyngor Sir Gar Image caption Mae'r pecyn croeso yn cynnwys gwybodaeth am sut i fynd ati i ddysgu Cymraeg yn y sir
Dywedodd Sarah Reynolds, sydd wedi dysgu'r iaith ac yn rhan o'r seremoni lansio: "Ar ôl symud i Gaerfyrddin o Surrey, 'nes i ddarganfod cymuned gynnes a chroesawgar ac ro'n i eisiau bod yn rhan ohoni."
Un arall fydd yn rhan o'r lansiad yw Ben Grice, a gafodd ei eni yng Nghaerfyrddin cyn symud i fyw mewn gwledydd ar hyd a lled y byd.
Ers iddo ddychwelyd i fyw yn y sir mae wedi dysgu Cymraeg a bellach yn siarad yr iaith bob dydd yn y gwaith a gyda'r teulu ac yn "mwynhau bod yn rhan o'r gymuned Gymraeg".
Mae modd darllen y pecyn croeso yn llawn yma.


description: Beth yw'r caneuon Cymraeg mwyaf poblogaidd ar Spotify?

title: Caneuon Cymraeg yn ffynnu ar Spotify


description: Yn ôl ffigyrau newydd, dim ond 11% o'r achosion o dreisio honedig yng Nghymru sy'n arwain at unigolyn yn cael ei gyhuddo.

title: Dim ond 11% o honiadau treisio sy'n arwain at gyhuddiad


description: Mae ailfesuriad o fryn sy'n rhan o fynyddoedd y Rhinogydd ym Mharc Cenedlaethol Eryri yn awgrymu fod y copa yn fynydd.

title: Ailfesuriad sy'n honni fod Foel Penolau yn fynydd


description: Safon ysgolion cynradd wedi gwella ond dim ond hanner o ysgolion uwchradd gafodd eu graddio yn dda neu'n arbennig yn 2017/18.

title: Estyn: Safon ysgolion cynradd wedi gwella


description: Harry Wilson yn sgorio dwy wrth i Derby guro'r Elyrch

title: Derby 2-1 Abertawe


description: Dyn 20 oed o Ynys Môn yn cael ei garcharu am droseddau rhyw "difrifol" yn erbyn plentyn.

title: Carcharu dyn o Ynys Môn am gam-drin rhywiol 'difrifol'


description: Cyn-dechnegydd TGCh mewn ysgol wedi ei garcharu am bum mlynedd am gam-drin merch 15 oed.

title: Carcharu technegydd ysgol am gam-drin merch 15 oed


description: Mae Hosbis Dewi Sant yn gobeithio agor uned newydd yng Nghaergybi yn 2019.

title: Cynlluniau i agor hosbis newydd yng Nghaergybi


description: Dyn o Wrecsam sy'n sefydlu banc newydd ar-lein yn dweud ei bod hi wedi bod yn "haws" datblygu'r cwmni yn Wrecsam na petawn nhw wedi gwneud hynny yn Llundain.

title: 'Haws' sefydlu banc yn Wrecsam na Llundain


description: Wrth i fachgen naw oed wyrdroi cyfraith oedd yn gwahardd taflu peli eira yn yr Unol Daleithiau, Cymru Fyw sy'n rhestru rheolau od Cymru dros y canrifoedd

title: Cyfraith y locsyn a rheolau difyr eraill Cymru

maintext:
Ar ôl i fachgen naw oed wyrdroi cyfraith oedd yn gwahardd taflu peli eira yn Severence, Colerado, mae Cymru Fyw wedi bod yn chwilio am reolau od fu yng Nghymru dros y canrifoedd.
Diolch i'r drefn, mae'r rhain hefyd wedi hen ddiflannu.
Image copyright ANDREW CABALLERO-REYNOLDS
1. Cyfraith y locsyn
Roedd gŵr yn cael curo ei wraig yn y canol oesoedd os oedd hi'n sarhau ei farf. Os ydi hynny'n swnio'n anheg, roedd hithau'n cael ei adael o os oedd ganddo anadl drwg.
Rheolau llem iawn, ond rhai sy'n gwneud mwy o synnwyr o wybod am gefndir y cyfnod.
Nid rhywbeth ffasiynol i hipsters oedd locsyn bryd hynny ond symbol o wrywdod dyn, ac roedd gwynt drwg yn arwydd o berson sâl iawn.
Mewn cyfnod heb wasanaeth iechyd a pan roedd parhad llinach yn beth pwysig, roedd rhaid cael barf ac anadl derbyniol er mwyn cael priodas lwyddiannus.
Image copyright Eric CHRETIEN Image caption Siawns na fyddai neb yn sarhau barf y dyn yma
2. Cerddi'r cywilydd
Doedd 1402 ddim yn gyfnod da i fod yn glerwr yng Nghymru gan fod crwydro'r wlad efo telyn a chanu cerddi yn erbyn y gyfraith.
Roedd yr un peth yn wir am gyfarfod gyda Chymru eraill, dal swydd gyhoeddus, a phrynu eiddo yn Lloegr. Pam? Mae'r cliw yn y dyddiad.
Cafodd y Deddfau Penyd eu pasio yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr.
3. Dim cosb am ladd
Roedd talu galanas, sef iawndal, yn rhan bwysig o gyfraith Hywel Dda.
Ond os oedd gan ŵr odderchwraig - neu concubine - byddai ei wraig yn cael ei churo heb orfod talu 'run ceiniog hyd yn oed os oedd hi'n ei lladd hi.
Image copyright WIKIPEDIA
4. Gwaeth na'r gilotîn
Yn ôl cyfraith Hywel Dda, roedd gŵr yn cael curo gwraig anffyddlon efo pastwn oedd mor dew â'i fys canol.
Os oedd dyn yn treisio dynes roedd yn gorfod talu dirwy.
Os nad oedd o'n gallu talu doedd ond un peth i'w wneud. Torri ei geilliau i ffwrdd.
Image caption Roedd castell a muriau tref Caernarfon yn cadw'r Cymry allan
5. Gwahardd y Cofis
Yng Nghaernarfon yn ystod y cyfnod Normanaidd, doedd y brodorion ddim yn cael mynd oddi fewn i furiau'r dref.
Felly doedd gan Cymry Caernarfon ddim hawl i gerdded o gwmpas tref eu hunain.
6. Y Welsh Not
Un rheol gyfarwydd iawn - a hurt bost - ydi'r Welsh Not.
Roedd ffon neu blac gyda'r llythrennau WN arni yn cael ei basio rhwng plant yr ysgol pan oeddent nhw'n cael eu clywed yn siarad Cymraeg yn lle Saesneg.
Byddai'r un oedd gyda'r Welsh Not - neu'r Welsh Note - ar ddiwedd y dydd yn cael cosb.
Er nad oedd hwn yn bolisi swyddogol, nac yn cael ei ddefnyddio drwy'r wlad - mae tystiolaeth gref ohono'n cael ei ddefnyddio yng Nghaerfyrddin, Ceredigion a Meirionnydd cyn 1870.
7. For Wales, see England...
Y diffiniad statudol am 'Lloegr' yn y 'Wales and Berwick Act 1746' oedd: 'England, Wales and Berwick-upon-Tweed'.
Deddf yr Iaith Gymraeg 1967 wnaeth wyrdroi'r ddeddf.
Image copyright CHARLY TRIBALLEAU Image caption A fyddai'r gwartheg yma yn ddigon perffaith i Frenin y Deheubarth?
9. Bywyd gwerthfawr
Yn y canol oesoedd, roedd rhaid talu galanas i deulu unrhyw un oedd yn cael ei ladd. Ond roedd bywyd rhai pobol yn fwy gwerthfawr nag eraill.
Doedd bywyd caethwas yn werth dim byd - i'w deulu o leiaf. Y perchennog yn unig fyddai'n cael arian am y golled.
Ar y llaw arall roedd galanas brenin Deheubarth wedi ei osod mor uchel, roedd yn amhosib ei gyflawni. Y pris oedd llinell hir iawn o wartheg perffaith.
Efallai hefyd o ddiddordeb:
Arddangos llawysgrif Cyfraith Hywel Dda
'Mwy o sylw' i hanes tywysogion Cymru