description: Rhai wynebau adnabyddus yn hel atgofion o'u diwrnodau yn swyddogion yng ngwersyll yr Urdd Llangrannog

title: Swogs adnabyddus Llangrannog yn cofio'r dyddiau da

maintext:
Mae'r Urdd wedi cyhoeddi gwaith datblygu gwerth £5.5m i wersylloedd Llangrannog a Glan-llyn. Mae disgwyl y bydd nifer yr ymwelwyr yn cynyddu o ganlyniad i'r datblygiadau newydd.
Mae gan nifer ohonom atgofion melys iawn o ymweld â Llangrannog neu Glan-llyn pan oedden ni'n iau, ac mae pawb yn dueddol o gofio pwy oedd y 'swogs' ar eu hymweliad â'r gwersylloedd ieuenctid.
Rhain oedd y swyddogion ifanc oedd yn gweithio yn y gwersylloedd yn gofalu am y plant ac arwain gweithgareddau.
Yma, mae'r actor Ieuan Rhys, y gantores a'r cyflwynydd Sioned Mair a'r darlledwr Angharad Mair yn hel atgofion am eu dyddiau da yn 'swogio'...
Image caption Y cyn 'swogs', Ieuan Rhys, Angharad Mair a Sioned Mair
Ieuan Rhys - "Gwersyll Llangrannog oedd y lle i fi."
Dechreues i fynd yno ar wyliau fel plentyn pan o'n i'n 10 oed. Pan o'n i yn fy mhumed flwyddyn yn Ysgol Rhydfelen, ges i'r cyfle i fynd yna fel swog dros yr haf. O'n i braidd yn ifanc, ond fe wnaeth John Jaffeth, pennaeth Llangrannog ar y pryd, adael i griw ohonon ni fynd. R'on i'n dal i swogo pan o'n i'n actio ar Pobol y Cwm, hyd nes tua 1988.
Image copyright Ieuan Rhys Image caption Ieuan Rhys (cefn yn y coch) a Dylan Davies (blaen ar y chwith) gyda chriw o Gaernarfon yn Llangrannog gan gynnwys Bethan Wyn Thompson sydd wedi cysylltu i ddweud mai hi sydd yn y crys chwys glas gyda bathodyn yn yr ail res. Ydych chi'n 'nabod rhywun arall?
Gwersyll Llangrannog oedd y lle i fi. Roedd e'n lot o hwyl, yn enwedig pan o'n i'n stiwdant. Am fis, o'dd dim rhaid poeni am arian, o'n i'n gweithio fel swog ac yn cael fy mwyd a diod yn y gwersyll, doedd dim cyfle i wario arian, ac i stiwdant oedd hwnna'n grêt. Fe wnes i gymaint o ffrindiau yn y cyfnod hynny a maen nhw'n dal 'da fi hyd heddi.
Trwy fynd i Langrannog ffeindies i fy Nghymreictod eto. Roedd hi'n norm yn yr ysgol i rebelio ac i siarad Saesneg gyda phawb, ond fe ddigwyddodd rhywbeth i fi yn Llangrannog a newidiodd fy agwedd yn llwyr.
Roedd y plant yn dod i'r gwersyll yn yr haf am wyliau a roedden ni'n gwneud yn siŵr eu bod nhw'n cael y mwynhad mwya' posib. Prif swyddogaeth y swog oedd i edrych ar ôl y plant, gofalu amdanyn nhw, yn y pwll nofio, ar y ceffylau, mynd mas ar y beics a gwneud yn siŵr eu bod nhw'n joio.
I ni roedd yn bwysig bod y rhan fwya' o'r plant yn llefen y glaw ar y bore dydd Gwener wrth fynd adre, roedd hynny'n arwydd eu bod nhw wedi joio ac o't ti'n gwybod, fel swog, dy fod ti wedi llwyddo!
Image copyright Ieuan Rhys Image caption Rhai o swogs Llangrannog gyda Ieuan Rhys
Un stori ddigri dwi'n cofio - o'n i ar ddyletswydd nos, ac o'n i'n clywed sŵn yn dod o un o gabanau'r bois. Es i mewn a gweld potel o seidr. Sai'n gwybod shwt o'n nhw di cael y botel, ond feddylies i bod rhaid mynd â nhw at y pennaeth. A dwi'n cofio'r boi bach 'ma yn dweud, gyda acen Caernarfon cryf: "Mae'n iawn, ia, mae'n deud serve child..." 'Serve chilled' oedd ar y botel!
Image copyright Ieuan Rhys Image caption Pa wynebau adnabyddus allwch chi eu gweld yn y llun yma? Ar y dde mae John Jaffeth, pennaeth Llangrannog yn y cyfnod
Angharad Mair - "...roedd e jyst fel Love Island heb y bicinis!"
Dwi'n cofio'r profiad o fod oddi cartre' am y tro cynta' heb y teulu. R'on i'n mynd yn ystod y gwyliau haf gyda ffrindiau ysgol, pan o'n i tua 11 oed.
Cerdded dros y top heibio Ynys Lochdyn a lawr i'r traeth. Roedd y swogs yn ein arwain ni mewn un rhes, a'r plant yn rhedeg mewn i'r dŵr. Ar y pryd roedd bach llai o bwyslais ar iechyd a diogelwch na sydd 'na heddi!
Pan o'n i'n hŷn fe es i nôl i Langrannog fel swog ac fe gwrddes i â lot o bobl bryd hynny ac y'n ni'n ffrindiau hyd heddi.
Yn y cyfnod hynny roedden ni gyd yn cysgu mewn pebyll, mae'n brofiad hollol wahanol erbyn heddi wrth gwrs ond yr un cyffro ydy e i'r plant.
Image copyright Urdd
Mae gen i atgofion melys iawn o fynd i Glan-llyn am dair blynedd hefyd, o pan o'n i'n 13 i 16 oed. Fanna ges i fy nghanlyniadau Lefel O, roedd hi mor wych bod yno gyda ffrindiau. Un alwad ffôn i glywed y canlyniadau a wedyn anghofio amdanyn nhw a mwynhau!
Wi'n cofio wastad pawb yn llefen ar y bore ola', wedi 'neud cariad newydd a gorfod ffarwelio. Cofio'r disgo ar y noson ola. Roedd e jyst fel Love Island heb y bicinis!
Image copyright URDD GOBAITH CYMRU Image caption Angharad Mair yn y 1970au yn Glan-llyn
Sioned Mair - "Mae gen i atgofion da o amser te, cael bara a jam a chreision."
Yn Llangrannog, pan o'n i tua 11 oed, oedd y tro cynta' erioed i mi gysgu mewn pabell ac fe wnes i gwrdd â llawer o ffrindiau newydd. Fe wnaeth Siwan Jones [awdur 35 Diwrnod, Alys ac ati] a fi gwrdd am y tro cynta' ar y swings yn Llangrannog, a ry'n ni dal yn ffrindiau heddiw. Ro'n i'n mynd â'r gitâr gyda fi ac yn canu a chael hwyl.
Dwi hyd yn oed yn cofio rhai o'r gwisgoedd es i gyda fi i Langrannog, yn enwedig un ffrog seicadelig. Ar ddiwedd y 1960au oedd hyn.
Fues i'n swog yn Llangrannog pan o'n i yn brifysgol ym Mangor. Roedd fy ngŵr i, Russell Isaac, yn swog yr un adeg. Roedd yn gyfnod arbennig iawn a dwi wedi cael pobl yn dod ata i dros y blynyddoedd yn dweud "dwi'n eich cofio chi o fod yn swog arna i yn Llangrannog."
Ar ôl i ni ofalu am y plant drwy'r dydd roedd y swogs yn aros i fyny'n hwyr a chael hwyl, yn yr un cyfnod roedd Emyr Wyn, Cleif Harpwood ac eraill yn swogs.
Dwi'n cofio cerdded i lawr i lan y môr, y swogs i gyd yn creu cylch yn y môr a'r plant yn rhedeg i mewn. Roedden ni'n gweithio'n galed, roedd na lot o ofal ar blant, ond roedd yn lot fawr o hwyl hefyd.
Mae gen i atgofion da o amser te, cael bara a jam a chreision. Roedd y bwyd yn blasu mor arbennig o dda, roedd yn waith corfforol a phrysur a r'on ni'n awchus am fwyd trwy'r amser.
Roedd 'na lot o ryddid bryd hynny, cyn rheolau iechyd a diogelwch fel sydd heddiw, a lot o hwyl i gael efo'r plant. Dwi'n cofio bod allan yn yr awyr agored ran fwyaf, ac ar nosweithiau clir, tywyll, gorwedd yn gwylio'r sêr.
Hefyd o ddiddordeb:


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Yn ôl Iechyd Cyhoddus Cymru, y brechiad yw'r dull gorau i osgoi dal neu ledaenu'r haint, sy'n gallu peryglu bywydau.

title: Annog pobl i gael brechiad rhag y ffliw

fasttext_language: cy


description: Heddlu'r Gogledd yn arestio dyn ar amheuaeth o lofruddiaeth wedi i gorff dynes gael ei ganfod mewn tŷ yn Sir y Fflint.

title: Arestio dyn ar ôl canfod corff dynes yn Sir y Fflint


description: Dynes 42 oed gafodd ei rhyddhau yn gynnar o'r carchar wedi'i hanfon yn ôl i'r carchar am oes ar ôl trywanu dynes ar drên.

title: Carcharu dynes am drywanu ei ffrind ar drên


description: Roedd protestwyr yn datgan eu anfodlonrwydd gydag ymateb Cyngor Sir Gâr i achos o bla pryfed yn Llanelli.

title: Beirniadu ymateb cyngor i achos pla pryfed Llanelli


description: Dyn 51 oed yn cael ei gyhuddo o lofruddiaeth yn dilyn marwolaeth dynes mewn tŷ ym Mhen-y-Ffordd, Sir y Fflint ddydd Mercher.

title: Marwolaeth Pen-y-ffordd: Cyhuddo dyn o lofruddiaeth


description: Amddiffynnwr Cymru, Ben Davies yn dweud fod gan Gymru hyder yn y chwaraewyr ifanc fydd yn camu i'r tîm yn absenoldeb chwaraewyr allweddol.

title: 'Mae gennym hyder yn y chwaraewyr ifanc'


description: Mari Roberts sy'n trafod ei phrofiadau o gael plentyn gyda rhoddwr sberm

title: Defnyddio rhoddwr sberm i gael babi

maintext:
Mae Mari Roberts o Gaerdydd yn fam sengl i fachgen dwy oed, Idris. Daeth Mari yn feichiog gyda Idris drwy ddefnyddio rhoddwr sberm.
Yn siarad ar Raglen Bore Cothi ar Hydref 2, fe esboniodd Mari y broses yr aeth hi drwyddo i feichiogi ei mab.
Mae Idris newydd droi'n ddwy, ac mae'n llawn bywyd. Nes i gael Idris drwy ddefnyddio rhoddwr sberm drwy fynd i glinig.
Roedd e'n rhywbeth oeddwn i wedi bod yn meddwl amdano ers blynyddoedd i fod onest. O'n i o hyd yn meddwl y bydden i'n ffeindio dyn, ond wnaeth e jest ddim digwydd.
O'n i o hyd yn meddwl mod i eisiau plentyn, a doeddwn i ddim am adael fy hun gyrraedd oedran lle'r oedd e rhy hwyr i mi wneud rhywbeth am y peth.
Pan nes i gyrraedd tua 38 oed nes i ddechrau ymchwilio mewn i'r peth, a sylweddoli bod y driniaeth ar gael ar yr NHS tan fod rhywun yn 40. Felly wnes i gael fy referio i'r Wales Fertility Institute, ac roedd rhaid aros chwe mis cyn cael apwyntiad.
Gall y Gwasanaeth Iechyd ddim gwahaniaethu rhwng menyw sengl sy'n methu cael plant oherwydd bod hi'n sengl, cwpl hoyw sydd methu cael plant oherwydd eu bod yn hoyw, neu gwpl heterorywiol sydd methu cael plant oherwydd rhesymau eraill.
Felly mae'n rhaid iddyn nhw roi'r un cyfle (dau dro o IVF), ac o'n i'n lwcus bod e wedi gweithio. Wrth gwrs mae yna lot o gyplau heterorywiol sy'n gorfod defnyddio rhoddwyr sberm neu roddwyr wyau am fod yna ddiffyg ar eu hwyau neu sberm, felly'r un driniaeth yw hi jest fod gen i ddim partner i fynd drwyddi 'da fi.
Roedd 'na brofion gwaed ac ultrasound, jest i edrych ar y groth a'r ofaris, ac roedd 'na brofion gwaed wedyn i weld beth oedd lefelau ovarian reserves fel maen nhw'n galw nhw. Roedd rhaid i mi wneud un prawf arall i weld os oedd y pibellau ffilopian ar agor. Ar ôl hynna oeddwn i jest yn aros i fod onest, i'r misglwyf ddechrau fel bo' chi'n gallu dechre'r broses.
Emosiynau
O'n i wedi darllen lot o lyfrau am y peth ac wedi edrych ar y we, ac wrth gwrs o'n i wedi siarad. O'n i'n teimlo'n bositif iawn am y peth, a doedd gen i ddim doubt fydda fe'n gweithio a dwi'n meddwl o'n i'n eithaf naïf achos o'n i wedi clywed am lot o bobl efo problemau - felly roeddwn i'n lwcus.
Gan fod e wedi gweithio yn reit gyflym dwi ddim yn teimlo mod i wedi bod drwy lot fawr o broblemau emosiynol. Dwi'n meddwl 'sa hi wedi bod yn sefyllfa wahanol iawn 'sa hi ddim wedi gweithio mor gyflym, a fyswn i wedi gorfod delio efo'r emosiynau o golled mewn ffordd.
Roedd ymateb y teulu a ffrindiau ar y cyfan yn bositif iawn. Roedd Mam yn arbennig yn poeni amdana i a sut fyddwn i'n ymdopi efo pethe - mae pob mam yn poeni dydyn.
Ond eto roeddwn i'n gwybod byddan nhw'n fy nghefnogi i 100% os fyddwn i'n dweud mai hynny oeddwn i eisiau gwneud. Roedden nhw'n bostif iawn ac yn gefnogol ofnadwy.
Image caption Mae Mari yn ddoctor ac yn byw yn ardal Caerdydd
Dewis rhoddwr sberm
Mae 'na lot fawr o ddewis o ran y sberm sydd ar gael. Es i drwy'r NHS felly o'n i'n gorfod defnyddio'r banc sberm roedd ganddyn nhw gontract 'da. Ond hyd yn oed mewn un banc roedd 'na lwyth o ddewis ar gael, a lot o rinweddau fel taldra, pwysau, lliw gwallt, lliw llygaid - roedd rheiny i gyd ar y wefan.
Rydych yn gallu gwybod am addysg y rhoddwr, beth mae'n wneud fel swydd, beth yw ddiddordebau fe, a hefyd beth oedd ei deulu'n gwneud fel swydd a'u hiechyd nhw - yn amlwg i wneud yn siŵr bod dim byd yn rhedeg yn y teulu.
Ar ddiwedd y dydd nes i jest mynd ar rywfath o gut instinct, ond oedd e'n rhywun o'n i'n teimlo falle 'o swn i'n licio mynd am ddêt efo'r person 'ma'.
Roedd 'da fe'r rhinweddau oedd yn attractive i fi mewn dyn ond doedd e ddim yn rhywun oedd yn edrych yn debyg i fi - mae gan Idris liw gwallt a llygaid hollol wahanol i fi. Ond roedd e'n rhywun efo diddordebau tebyg ac addysg debyg, ac roedd e mewn swydd dda, ac wrth gwrs mewn iechyd da.
Y dewis yn nwylo Idris
Roedd modd hyd yn oed gweld lluniau, os o'n i'n talu'n ychwanegol. 'Nes i brynu'r lluniau unwaith nes i sylweddoli mod i'n disgwyl. Dwi'n cadw ffeil ar y cyfrifiadur o'r holl wybodaeth amdano fe, fel bod Idris yn gallu gweld y lluniau a darllen y wybodaeth pan fydd e ddigon hen i wneud.
Pan fydd Idris yn ddeunaw ac yn oedolyn, wrth gwrs byddwn i'n ei gefnogi e be' bynnag mae eisiau gwneud, os fydda fe eisiau gwybod neu ddim gwybod, cwrdd da fe neu ddim cwrdd e.
Ond yn amlwg mae eisiau bod yn ofalus o ran disgwyliadau hefyd - dyna fysa fy mhoeni i fwy na ddim byd, fydda fe'n cael ei siomi os oedd ganddo fe ryw ddisgwyliadau sydd ddim yn mynd i gael eu cyrraedd.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Fe allai ymgynghoriad arwain at atal pobl rhag mynd â'u cŵn am dro ar draws meysydd lle mae rygbi a phêl-droed yn cael eu chwarae.

title: Perchnogion cŵn yn protestio yng Nghaerdydd


description: Arbenigwr busnes yn ofni y bydd swyddi'n mynd 'lawr yr A55 i Fanceinion a Lerpwl' oherwydd prinder adeiladau i gyflenwyr lleol.

title: Wylfa Newydd: Colli swyddi i Loegr?

maintext:
Image copyright Horizon Image caption Os ydy'r cynlluniau'n cael eu derbyn, mae'n debyg y bydd Wylfa Newydd ddim yn barod tan ganol y 2020au
Gall swyddi wedi'u creu yn sgil Wylfa Newydd gael eu colli i Loegr oherwydd diffyg adeiladau i gwmnïau lleol sy'n cyflenwi, yn ôl arbenigwr busnes.
Fe ddywed y cwmni sy'n gyfrifol am y prosiect, Horizon Nuclear Power, y byddai gorsaf niwclear £12bn yn cyflogi tua 9,000 o bobl ar ei hanterth, gan roi gwaith i amryw o gyflenwyr - o adeiladwyr i arlwywyr.
Dywedodd Cyngor Môn eu bod nhw'n ceisio darparu mwy o unedau busnes.
Mae Wylfa Newydd yn dal i ddisgwyl caniatâd cynllunio a thystysgrifau morol.
'Helpu busnesau'
Mae'r orsaf hefyd mewn trafodaethau gyda llywodraeth y DU ynglŷn â buddsoddi ac mae disgwyl i drethdalwyr gymryd rhan sylweddol yn y datblygiad.
Y disgwyl yw y byddai Wylfa Newydd yn cael yr un effaith â Tata Steel ym Mhort Talbot ac Airbus ym Mrychdyn, a welodd swyddi newydd a chwmnïau eraill gerllaw yn ffynnu.
Ond fe rybuddiodd Chris Sutton, cyfarwyddwr asiantaeth adeiladu JLL a chyn-gadeirydd CBI Cymru, y dylai cynghorau a Llywodraeth Cymru wneud cynlluniau ar gyfer datblygu eiladu i sicrhau gwaddol i fuddsoddiad Wylfa Newydd.
Image caption Mae Chris Sutton yn rhybuddio bod prinder adeiladau i fusnesau yng Ngwynedd a Môn
Ychwanegodd y dylai effaith y buddsoddiad gael ei weld yng ngogledd-orllewin Cymru gyfan, ac nid yn Ynys Môn yn unig.
"Os na wnawn ni hynny," meddai, "yna fe allwn ni weld y buddsoddiad a'r swyddi yn mynd lawr yr A55 i Fanceinion a Lerpwl.
"Mae'n rhaid i ni greu pecyn o adeiladau 'gradd A' sy'n addas ar gyfer y cwmnïau cyflenwi sy'n mynd yno."
Un o'r sectorau all weld budd o'r atomfa newydd yw cwmnïau bwyd.
Gethin Dwyfor ydy cyfarwyddwr reolwr Ffrwythau D.J. Fruits ym Mhorthmadog, sy'n cyflogi 20 o bobl.
Image caption Gethin Dwyfor: 'Angen helpu busnesau'
Mae wedi bod yn ceisio ehangu am flwyddyn ond heb allu dod o hyd i adeilad digon mawr.
"'Da ni'n cael dipyn o broblemau'n symud 'mlaen," meddai.
"Da ni'n ffeindio bod 'na ddim digon o dir a llefydd i ni 'neud y busnes yn fwy.
"Mae angen sbïo ar yr adeilada' sydd yno'n barod [ac] sydd ddim yn cael eu defnyddio. Mae 'na lefydd yng Ngwynedd - pam ddim 'neud rwbath efo'r tir yna a thrio helpu busnesa'?"
Ffordd newydd £12m yn Llangefni
Yn ôl y cynghorydd Carwyn Jones, sy'n gyfrifol am brosiectau mawr a datblygiad economaidd ar Gyngor Môn, mae'r awdurdod lleol yn gweithio'n galed i daclo'r broblem.
Dywedodd y bydd ffordd gyswllt newydd gwerth £12m yn Llangefni, pum uned fusnes newydd yn agor yn y dref a chynlluniau i agor 10 arall yng Nghaergybi.
Mae Horizon Nuclear Power, y cwmni tu ôl i Wylfa Newydd, hefyd wedi dweud eu bod nhw'n ymroddedig i adeiladu cadwyn gyflenwi ar yr ynys ac ar draws "y gogledd".


description: Seren ifanc yn dweud fod perfformio yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen wedi bod yn allweddol i'w llwyddiant.

title: Seren ifanc yn canu clodydd Eisteddfod Llangollen


description: Ffermwyr yn mynnu bod angen gweithredu i atal anifeiliaid rhag cael eu taro a'u lladd gan gerbydau ar benrhyn Gŵyr.

title: Galw am wneud mwy i atal taro anifeiliaid yng Ngŵyr


description: Cafodd rhai o reolwyr Bws Caerdydd eu recordio yn gwneud sylwadau "dirmygus ac annerbyniol" am yrwyr bysiau'r cwmni.

title: Bws Caerdydd: Cwyn am sylwadau homoffobig gan reolwyr


description: Wedi 52 mlynedd o bobi a gwerthu bara a chacennau, mae becws yng Ngwynedd yn paratoi i gau ei drysau.

title: Teimladau cymysg wrth bobi bara Cwm am y tro olaf


description: Teulu ym Mhowys yn cyflwyno cais newydd i adeiladu sied i ddal 32,000 o ieir ar ôl i'r cais gwreiddiol gael ei wrthod.

title: Ail-gyflwyno cais am sied i 32,000 o ieir ym Mhowys

maintext:
Image copyright PA
Mae teulu ym Mhowys wedi cyflwyno cais i adeiladu sied fyddai'n dal 32,000 o ieir, bron i flwyddyn ar ôl i'r cais gwreiddiol gael ei wrthod yn dilyn gwrthwynebiad lleol.
Mae Gareth a Delyth Woosnam eisoes yn ffermio defaid a gwartheg ar eu fferm ger y Drenewydd, ond maen nhw'n gobeithio gallu arallgyfeirio.
Cafodd y cais gwreiddiol ei wrthod ym mis Tachwedd 2017 oherwydd pryderon am yr effaith ar ffyrdd a'r amgylchedd lleol.
Dywedodd gwrthwynebwyr y cais gwreiddiol eu bod nhw'n bwriadu gwrthsefyll y cynllun diweddaraf hefyd.
Yn ôl gwrthwynebwyr mae'r cynllun yn "anaddas" ar gyfer ardal Cefn Mawr - ardal y maen nhw'n ei disgrifio fel "hafan".
Mewn datganiad dywedodd asiant o Roger Parry and Partners: "Mae'r teulu yn weithwyr caled ac yn gobeithio datblygu eu huned i ddarparu busnes amrywiol all gynnal y teulu a gwneud defnydd llawn o'r llafur sydd ar gael ar y fferm,".
"Mae'r teulu wedi sylwi y bydd y diwygiad i Bolisi Amaethyddol Cyffredin yr UE yn arwain at ostyngiad i incwm ffermydd ... a byddai'r cynllun newydd yn helpu sicrhau dyfodol cynaliadwy a chaniatáu olyniaeth deuluol."
Byddai'r adeilad newydd yn gorchuddio tua 30,000 troedfedd sgwâr, ond ychwanegodd y datganiad na fyddai'r cynllun yn cael effaith negyddol ar gynefinoedd lleol.
Dywedodd gwrthwynebwyr y cynllun wrth wasanaeth cofnodi democratiaeth leol eu bod nhw wedi nodi'r cais newydd, a'u bod yn barod i frwydro yn ei erbyn.


description: Mae dewis actor abl i bortreadu cymeriad ag anabledd dysgu yr un mor annerbyniol ag actor gwyn yn rhan cymeriad du, medd cwmni theatr.

title: Cyhoeddi safonau i herio arferion castio actorion anabl

maintext:
Image copyright Hijinx
Mae cynrychiolwyr o'r diwydiant ffilm a theledu yng Nghymru wedi croesawu argymhellion ar gyfer safonau newydd i sicrhau bod cymeriadau sydd ag anableddau dysgu yn cael eu cynrychioli'n deg ar y sgrin.
Mae'r argymhellion, sydd wedi eu llunio gan y cwmni theatr gynhwysol Hijinx, yn cynnwys peidio castio actorion abl i bortreadu cymeriadau ag anableddau, a chreu mwy o straeon sy'n adlewyrchu amrywiaeth cymdeithas.
Yn ôl prif weithredwr y cwmni, sy'n cynnwys actorion ag anableddau dysgu ymhob un o'i gynhyrchiadau ers dros 20 mlynedd, dylai dewis actor abl yn rhan cymeriad anabl fod yr un mor annerbyniol â dewis actor gwyn i chwarae cymeriad du.
Wrth herio'r diwydiant ledled y byd i fabwysiadu dulliau castio moesegol, mae Clare Williams hefyd yn gobeithio gweld actor niwroamrywiol yn ennill gwobr BAFTA Cymru erbyn 2025, gwobr BAFTA erbyn 2028 ac Oscar erbyn 2030.
Ers seremoni gynta'r Oscars yn 1929, mae 16% o'r gwobrau ar gyfer yr actorion gorau wedi eu cyflwyno am bortreadau o bobl â chyflyrau yn cynnwys awtistiaeth, syndrom Asperger a syndrom Down mewn ffilmiau fel Rain Man, Shine a Forrest Gump.
Y saith argymhelliad
Adlewyrchu amrywiaeth cymdeithas mewn cynyrchiadau ffilm a theledu, gan greu mwy o straeon sy'n cynnwys cymeriadau ag anabledd dysgu;
Osgoi stereoteipiau gan ddatblygu cymeriadau realistig;
Stopio castio actorion heb anabledd fel cymeriadau gydag anableddau dysgu;
Cynnig clyweliadau priodol heb fod yn seiliedig ar sgriptiau i actorion sy'n gweld darllen yn dipyn o her, a chlyweliadau hamddenol i actorion lle mae pwysau amser ac aros yn peri gofid;
Gweithio mewn partneriaeth ag arbenigwyr yn y maes er mwyn deall a diwallu anghenion actorion ag anableddau dysgu;
Buddsoddi mewn hyfforddiant fel bod staff yn gwybod sut i gyfathrebu'n dda gydag actorion a gweithwyr eraill sydd ag anableddau dysgu;
Rhoi cyfleoedd i actorion ag anableddau dysgu brofi bywyd ar set.
Image copyright Hijinx Image caption Dywed Clare Williams (ail o'r dde) bod atebion i bob un o'r heriau sy'n creu rhwystrau i actorion ag anableddau
"Byddai'n syfrdanol gweld actor yn 'ymbardduo' er mwyn chwarae cymeriad tywyll ei groen, a theimlwn yn 2018 ei bod yr un mor annerbyniol i actor heb anabledd dysgu chwarae rhan cymeriad ag anabledd dysgu," dywedodd Ms Williams.
"Mae'r addewid diweddar a wnaethpwyd gan y BBC i ddyblu nifer y bobl anabl sy'n gweithio i'r gorfforaeth erbyn 2020 yn gam mawr ymlaen, ond dim ond mynd â ni hanner y ffordd mae hyn, gan y dylem fod yn adlewyrchu gwir amrywiaeth ein cymdeithas ar ein sgrin hefyd."
Ychwanegodd bod cwmni Hijinx - sy'n rhedeg academi hyfforddi ddi-elw i actorion ac asiantaeth gastio ar gyfer actorion niwroamrywiol - yn gallu cynnig atebion a chefnogaeth mewn cysylltiad â phob un o'r argymhellion.
'Gall Gymru arloesi'
Roedd gwleidyddion a chynrychiolwyr nifer o sefydliadau'r diwydiant ffilm a theledu mewn seminar ym Mae Caerdydd i glywed yr argymhellion yn cael eu cyhoeddi ac i glywed trafodaeth am y camau nesaf i fynd i'r afael â rhwystrau.
Dywedodd y Gweinidog Diwylliant, yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas: "Rwy'n edmygu hyfdra galwad Hijinx am weithredu o fewn y diwydiant sgrin ac yn cefnogi'n frwd eu hamcanion sef cyflwyno adlewyrchiad gwirioneddol o'n cymdeithas ar ein sgriniau.
"Rwy'n cael fy nghalonogi gan y niferoedd oedd yn bresennol a'r gefnogaeth o du'r diwydiant sgrin ac rwy'n hyderus y gall Cymru, gyda chefnogaeth sefydliadau sy'n cael eu harwain gan anabledd dysgu, arloesi yn y dasg o newid wyneb y sawl gaiff eu cynrychioli ar y sgrin fach a'r sgrin fawr."
Image copyright Hijinx Image caption Sian Fouladi sy'n chwarae rhan Ceri yng nghyfres Pobol y Cwm
Mae cynhyrchwyr yr opera sebon, Pobol y Cwm wedi cael canmoliaeth am gynnwys cymeriad ag anabledd dysgu, Ceri, fel rhan o stori barhaus, ac am ddewis actor â syndrom Down, Sian Fouladi, i'w phortreadu.
Fe gysylltodd y tîm cynhyrchu â Hijinx yn gynnar yn y broses o greu llinell stori, ac fe gawson nhw help gyda'r trefniadau castio ac ymarfer.
Cafodd yr actores gefnogaeth yn ystod ymarferion ac ar y set gan gynorthwy-ydd Artist Niwroamrywiol o Hijinx.
Image copyright Hijinx Image caption Mewn cyflwyniad wedi'r seminar, roedd yn apêl gan rai o actorion Hijinx am fwy o gyfleoedd
Roedd yna gyflwyniad wedi'r seminar gan rai o actorion Hijinx yn amlinellu'r safonau newydd.
Gofynnodd Danny Mannings, actor ag awtistiaeth, i'r rhai oedd yn bresennol i "roi cyfle i ni fod ar set neu yn y stiwdio, dangoswch i ni sut rydych chi'n gweithio, gadewch inni ddeall eich disgwyliadau".


description: Dyn o Gasnewydd yn wynebu 12 mlynedd mewn sefydliad troseddwyr ifanc ar ôl gyrru car i mewn i dorf ym mis Ebrill.

title: Dedfrydu dyn i 12 mlynedd am yrru car i mewn i dorf

maintext:
Image copyright Heddlu Gwent
Mae dyn o Gasnewydd wedi cael ei ddedfrydu i 12 mlynedd mewn sefydliad i droseddwyr ifanc am achosi niwed corfforol difrifol yn dilyn gwrthdrawiad y tu allan i glwb nos.
Cafwyd McCauley Cox, 19 oed, yn euog o ddefnyddio ei gerbyd fel arf i daro dau berson ar noson allan yng Nghasnewydd.
Fe gafodd Sophie Poole ac Emma Nicholls anafiadau difrifol ar ôl cael eu taro wrth ddisgwyl am dacsi ar Ffordd Cambrian yn oriau mân 29 Ebrill.
Wrth ddedfrydu Cox, dywedodd y barnwr Daniel Williams fod fideo o'r ymosodiad yn "wirioneddol ddychrynllyd" a disgrifiodd y diffynnydd fel "dyn peryglus".
Yn ogystal â 12 mlynedd mewn sefydliad i droseddwyr ifanc, mae Cox hefyd wedi cael ei wahardd rhag gyrru am bum mlynedd ar ôl iddo gael ei ryddhau.
Image copyright Heddlu Gwent
Image copyright Heddlu Gwent Image caption Cafodd Sophie Poole anafiadau i 5% o'i chroen
Mewn datganiad y tu allan i'r llys dywedodd Ms Poole a Ms Nicholls fod yr ymosodiad wedi "newid eu bywydau", a'u bod nhw wedi dioddef yn gorfforol ac yn feddyliol yn dilyn y digwyddiad.
Cafodd Ms Poole losgiadau difrifol ac roedd angen impiad croen arni, ac fe gafodd Ms Nicholls rwygiadau i'w thueg (spleen) a briwiau drwg i'w ffêr.
Dywedodd Ms Poole ei bod hi'n teimlo'n hunanymwybodol oherwydd ei chreithiau: "Mae'r creithiau yn f'atgoffa bob diwrnod o'r hyn ddigwyddodd i mi... rydw i'n poeni am gyflwr fy nghroen ac ar y diwrnodau drwg, rydw i'n gallu teimlo'n isel iawn."
Yn ôl Ms Nicholls mae'r digwyddiad hefyd wedi ei heffeithio yn feddyliol, a dywedodd ei bod hi wedi dioddef o orbryder ers yr ymosodiad.
Ychwanegodd y datganiad eu bod nhw'n "ffodus nad oedd y canlyniadau yn waeth".
Dywedodd Nick Gedge, oedd yn amddiffyn Cox, fod ei gleient wedi dangos edifeirwch a bod ei fywyd "wedi mynd ar chwâl".
Ar un pryd roedd Cox wedi arwyddo gyda chlwb pêl-droed yng Nghynghrair Cenedlaethol Lloegr, ond cafodd ei gyhuddo o arwain yr heddlu ar helfa ar hyd Pont Hafren cyn taro rhwystr ar y bont.
Yn ddiweddarach fe gafodd ddedfryd o 18 mis am fod â chyffuriau dosbarth A yn ei feddiant, yn ogystal â gorchymyn cymdeithasol am ymosod ar ei gariad - oedd yn disgwyl ei blentyn ar y pryd.


description: Hen ardal lechi Gwynedd fydd yn cael ei henwebu nesaf i fod yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

title: Enwebu ardal lechi Gwynedd i fod yn safle UNESCO


description: Cymru'n asesu ffitrwydd Gareth Bale ar gyfer y gemau yn erbyn Sbaen ac Iwerddon wedi iddo gael ei anafu tra'n chwarae dros Real Madrid.

title: Pryder am ffitrwydd Gareth Bale cyn gemau Cymru


description: Trigolion yng Ngwynedd yn mynnu bod yn rhaid gwneud rhywbeth i ddatrys problemau parcio ger Canolfan Ogwen ym mhen uchaf Nant Ffrancon.

title: 'Damwain yn mynd i ddigwydd' ar yr A5 yn Eryri


description: Charles Evans yn trafod ei ymgais i ddringo Everest ym 1953


description: Bu farw dau ddyn ar ôl cwblhau Hanner Marathon Caerdydd ddydd Sul ac mae trefnwyr nawr yn bwriadu "adolygu trefniadau'r ras".

title: Adolygu trefniadau hanner marathon wedi marwolaethau


description: Mae'r heddlu yn apelio am wybodaeth ar ôl i fenyw gael ei tharo gan fws ar Heol Ystumllwynarth, Abertawe.

title: Menyw ag anafiadau 'difrifol' ôl cael ei tharo gan fws


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Offeiriad 82 oed o Geredigion yn mynegi siom ar ôl cael llythyr gan Esgob Tyddewi yn dweud na fydd yn medru cynnal gwasanaethau ar ôl 31 Rhagfyr.

title: Ficer 82 oed yn colli'i drwydded i gynnal gwasanaethau


description: Y Cwnsler Cyffredinol, Jeremy Miles, yn dweud bod angen datganoli plismona a chyfiawnder er mwyn sicrhau system deg a chyfartal yng Nghymru.

title: 'Angen datganoli plismona a chyfiawnder'


description: Bydd pennaeth ysgol gynradd yng Nghaerdydd yn cael ei ddedfrydu cyn diwedd y mis wedi ymosodiad ar fenyw yn ei swyddfa.

title: Prifathro'n euog o ymosodiad rhyw ar fenyw yn ei swyddfa


description: Sut fyddwch chi'n cyfarch yn Gymraeg ar ddiwrnod Shwmae Su'mae?

title: 'Shwmae' a chyfarchion eraill


description: Aelodau Cynulliad i gael "pleidlais ystyrlon" ar ffordd liniaru arfaethedig yr M4 ger Casnewydd, a hynny cyn i Carwyn Jones adael.

title: 'Pleidlais ystyrlon' i ACau ar ffordd liniaru'r M4


description: AC Arfon, Sian Gwenllian yn mynegi pryder a fydd modd i Brifysgol Bangor osgoi diswyddiadau gwirfoddol wrth iddyn nhw geisio arbed £5m yn rhagor.

title: 'Pryder' am ddiswyddiadau gorfodol Prifysgol Bangor


description: Cafodd dyn ei daro gan gar ar ffordd yr A494 yn oriau man fore Sul

title: Damwain Rhuthun: Dyn wedi marw


description: Y gwasanaeth ambiwlans yn cadarnhau bod dau redwr wedi dioddef ataliadau ar y galon ar ôl cwblhau Hanner Marathon Caerdydd.

title: Ataliadau ar y galon i ddau redwr Hanner Marathon Caerdydd


description: Mae canolfan a menter newydd Yr Egin yng Nghaerfyrddin wedi ei hagor yn swyddogol mewn seremoni yng Nghaerfyrddin nos Iau.

title: Cipolwg ar adeilad yr Egin


description: Abertawe yn ennill am yr ail waith mewn wythnos diolch i ddwy gôl gan yr ymosodwr Oliver McBurnie.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 2-0 Reading


description: Clwb Pêl-Droed Bangor wedi cadarnhau bod eu rheolwr, Craig Harrison wedi gadael y clwb.

title: Rheolwr CPD Bangor, Craig Harrison yn gadael y clwb


description: Canlyniadau nos Wener yng ngemau Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Mae Damion Harris wedi ymddangos gerbron Llys y Goron Abertawe wedi ei gyhuddo o lofruddiaeth yn dilyn tân mewn gwesty yn Aberystwyth.

title: Tân Aberystwyth: Achos i ddechrau mis Mawrth 2019


description: Dr Hannah Dee a sut i ddenu merched i fyd gwyddoniaeth a chyfrifiadureg

title: Sut mae paratoi plant i fod yn wyddonwyr?


description: Sian Gwenllian a Rhun ap Iorwerth wedi'u henwi fel dirprwyon grŵp Cynulliad y blaid gan yr arweinydd, Adam Price.

title: Plaid Cymru yn penodi dau ddirprwy yn y Cynulliad


description: Galw am gryfhau amddiffynfeydd llifogydd ger Caerfyrddin wrth i afon Tywi orlifo.

title: 'Angen cryfhau amddiffynfeydd'


description: Mae rhywfaint o welliant wedi bod ym mherfformiad unedau brys ar hyd Cymru, yn ôl ffigyrau gan y Gwasanaeth Iechyd.

title: Gwelliant ym mherfformiad unedau brys ar hyd Cymru


description: Cafodd plismyn arfog eu danfon i ardal Heol Peniel Green i sicrhau diogelwch y cyhoedd a swyddogion.

title: Arestio dau ddyn wedi digwyddiad yn Abertawe


description: £1.69m o Gronfa Trawsnewid yn mynd at ddatblygu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol i bobl ag anableddau dysgu.

title: Cyllid i wasanaethau anableddau dysgu


description: Llys yn clywed fod tri rheolwr GIG wedi defnyddio enwau aelodau'r grŵp byd-enwog wrth gael £700,000 o arian GIG trwy dwyll.

title: 'Defnyddio enwau aelodau U2 i dwyllo'r GIG o £700,000'


description: Lle yw eich hoff le chi am dro hydrefol?

title: Am dro i'r hydref

maintext:
Image copyright Cyfoeth Naturiol Cymru Image caption Lle yw eich eich hoff le chi i fynd am dro yn yr hydref?
Mae'r newid yn lliwiau dail y coed a'r ias yn yr aer yn arwydd ei bod hi'n hydref - y tymor perffaith i fynd allan am dro i fwynhau'r awyr iach a'r golygfeydd hardd cyn i'r gaeaf gyrraedd.
Mae tystiolaeth fod mynd allan i gerdded yn help i'r meddwl yn ogystal â'r corff ac mae elusen Mind yn dweud fod bod allan ynghanol byd natur yn dda i'n hiechyd meddwl.
A does dim prinder llefydd godidog i fynd am dro yng Nghymru.
Mae gennym ni lwybrau'r arfordir, llwybrau mynyddig, parciau a gwarchodfeydd di-ri sy'n cynnig tro addas i bawb.
Image copyright Richard Outram Image caption Golygfa hydrefol ger Beddgelert sy'n lle poblogaidd i fynd i gerdded neu fynd am dro hamddenol
Yn ôl cylchgrawn Country Living, Nant Gwynant yng Ngwynedd ac Ynys Dinas a Sir Benfro yw'r llefydd gorau yng Nghymru i fynd am dro yn yr hydref.
Image copyright Richard Outram Image caption Fferm Llyndy Isaf ar lan Llyn Dinas yn Nant Gwynant
Mae Cyfoeth Naturiol Cymru, sy'n rheoli nifer o warchodfeydd natur, wedi dewis eu deg hoff daith sy'n cynnwys Llwybr Elidir ym Mhont Melin-fach ger Ystradfellte, Parc Coed y Brenin ger Dolgellau a gwlyptir enfawr Cors Caron ger Tregaron.
Image copyright Cyfoeth Naturiol Cymru Image caption Golygfa hydrefol o Gors Caron
"Mae'r hydref yn dymor gwych i fynd am dro i leoedd a oedd yn brysurach yn ystod misoedd yr haf - cyfle i fwynhau traethau a oedd gynt dan eu sang a llwybrau cerdded poblogaidd trwy goedwigoedd mewn tawelwch braf," meddai Mary Galliers, Swyddog Marchnata Hamdden a Thwristiaeth Cyfoeth Naturiol Cymru.
"Ond nid mwynhad yn unig a gewch wrth fynd am dro yn yr hydref - mae pobl egnïol sy'n mwynhau'r awyr agored yn fwy tebygol o fyw bywydau hirach, iachach a hapusach."
Ond beth yw eich hoff dro hydrefol chi?
Beth am ein helpu i rannu'r llefydd gwych sydd ganddon ni yng Nghymru i glirio'r pen a mynd am dro yr adeg yma o'r flwyddyn drwy anfon llun o'ch hoff dro hydrefol at cymrufyw@bbc.co.uk?
Hefyd o ddiddordeb:


description: Rhan gyntaf y gwaith o waredu mwd o safle gorsaf niwclear newydd yn y môr oddi ar Fae Caerdydd wedi gorffen.

title: Gorffen rhan gyntaf gwaith gwaredu mwd Hinkley


description: Mae disgwyl i Aelodau Cynulliad gymeradwyo cynlluniau i newid y ffordd y mae'r Cynulliad yn gweithio.

title: Cynulliad: Trafod newid oed pleidleisio ac enw'r corff


authors:
Aled Ap Dafydd
Prif Ohebydd Newyddion

description: Hyfforddwr ceffylau rasio o Fro Morgannwg yn dweud fod Brexit wedi ei gwneud hi'n amhosibl recriwtio staff o dramor.

title: Brexit: Amser anodd i'r byd rasio ceffylau


description: Yr Elyrch yn hawlio buddugoliaeth o 3-1 yn erbyn Blackburn Rovers yn Stadiwm Liberty.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 3-1 Blackburn Rovers


description: Cafodd ambiwlans ei alw i dŷ mam Thomas Shackleford, 23, yng Ngwynedd dros y penwythnos am ei fod yn cael ffit.

title: Carchar i ddyn am afael ym mronnau parafeddyg


description: Cynnal angladd bachgen 14 oed a fu farw yn yr ysbyty ar ôl i'r gwasanethau brys gael eu galw i ysgol uwchradd yn Llanelli.

title: Angladd Bradley John, 14 oed, yn 'ddathliad o'i fywyd'


description: Mae "dyletswydd ar gefnogwyr ac aelodau o gymdeithas i herio hiliaeth" pan maen nhw yn ei glywed yn ôl cefnogwr pêl-droed Cymru.

title: 'Dyletswydd' ar bobl i herio hiliaeth


description: Dyn a dynes gafodd eu canfod yn farw ger Ceinewydd wedi marw o effeithiau'r oerfel a chymysgedd o gyffuriau.

title: Oerfel a chyffuriau'n gyfrifol am farwolaeth cwpl o Geredigion


description: Amddiffyn cadarn a meddiant clinigol Glasgow yn llethu ymdrechion y Gleision i sicrhau ail fuddugoliaeth yn y gystadleuaeth.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Gleision 12 -29 Glasgow


description: Caerdydd yn sicrhau eu buddugoliaeth gyntaf yn Uwch Gynghrair Lloegr y tymor hwn.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Caerdydd 4 - 2 Fulham


description: Dadorchuddio ffenestr liw yn cofio'r ffoaduriaid gafodd lloches mewn pentref yn Sir Gâr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

title: Ffenestr yn cofio croeso pentrefwyr i 40 o ffoaduriaid

maintext:
Image caption Disgyblion Ysgol Gynradd Llansteffan wnaeth ddylunio'r ffenestr
Mae ffenestr liw wedi cael ei dadorchuddio yn un o ysgolion cynradd Sir Gâr i gofio am ffoaduriaid o Wlad Belg a gafodd loches yn y pentref yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.
Disgyblion Ysgol Gynradd Llansteffan wnaeth ddylunio'r ffenestr, ac fe ganodd y plant anthem Gwlad Belg - La Brabançonne - mewn seremoni i'w dadorchuddio yn yr ysgol.
Fe ddaeth rhyw 250,000 o Felgiaid i Brydain i ddianc rhag y brwydro.
Cafodd rhyw 40 o ffoaduriaid loches ym Mhlas Llansteffan, ger Caerfyrddin.
Image caption Yr hanesydd lleol, Eiluned Rees, wnaeth ailddarganfod yr hanes
Dywedodd yr hanesydd lleol, Eiluned Rees mai "trwy hap a damwain" y gwnaeth hi ailddarganfod yr hanes am y Belgiaid a ddaeth i'r sir.
"O'n drueni mawr bod y bobl wedi mynd yn angof," meddai.
"O'dd y pentref wedi neud tipyn o effort i ddisgw'l ar eu hôl nhw. O'dd e ddim yn bentre' cyfoethog ond o'n nhw 'di neud popeth allen nhw i groesawu'r Belgiaid yma."
Dywedodd bod pob un wedi gadael Llansteffan erbyn Mawrth 1916 a bod rhai wedi symud i'r cymoedd i gael gwaith parhaol yn y pyllau glo i gynnal eu teuluoedd.
Image caption Mae'r darn yn adlewyrchu hanes yr unigolion fu'n rhaid ffoi o'u gwlad
Roedd pobl yr ardal wedi darparu bwyd, dillad, glo a dodrefn i'r unigolion a gafodd eu cartrefu dros dro yn y plasty gwag.
"Daethon nhw heb ddim byd. O'n nhw 'di gorfod ffoi - yn eu plith nhw wedyn o'dd rhai milwyr o'dd wedi ca'l eu hanafu. A'th rheiny'n ôl i ymladd yn y fyddin.
"O'dd e'n siŵr yn brofiad difrifol gawson nhw - wedi ffoi o'u gwlad, wedi gorfod croesi mewn bade o dan sang y Germaniaid.
"O'n nhw'n dod i wlad ddiarth, o'n nhw'n cael eu dosbarthu a ddim amcan 'da nhw ble o'n nhw'n mynd, a sdim shw' beth bod nhw 'di cl'wed sôn am Lansteffan erioed. A fydden nhw'm yn gwybod shwd groeso gele nhw."
Image caption La Brabançonne yw anthem genedlaethol Gwlad Belg
Dywedodd Ms Rees bod yr hanes yn angof dan gysgod erchyllterau'r Ail Ryfel Byd, ond bod hi'n "bwysig ofnadwy" i'w gofnodi.
Wrth ganu anthem Gwlad Belg yn y seremoni ddadorchuddio ddydd Llun, roedd y disgyblion yn dilyn esiampl plant a gafodd eu dysgu i'w chanu er mwyn croesawu'r ffoaduriaid ddegawdau yn ôl.
"O'dd e siŵr o fod yn deimlad rhyfedd iawn i glywed y plant yn canu'r Brabançonne - bues i jest mewn dagrau yn hunan nawr," meddai Ms Rees.
"Ond iddyn nhw o'dd e'n siŵr yn deimlad hyfryd i sylweddoli bod nhw 'di neud yr ymdrech yna i groesawu nhw."


authors:
Geraint Thomas
Gohebydd Bbc Cymru

description: Gallai achos i geisio herio penderfyniad i gau ysgol fod yn brawf o ddeddf newydd Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, yn ôl cyfreithiwr.

title: Herio penderfyniad i gau ysgol uwchradd yn y cymoedd

maintext:
Image copyright Geograph/Jaggery Image caption Penderfynodd y cyngor y bydd Ysgol Cymer Afan yn cau yn 2019
Gallai achos llys fod yn allweddol wrth brofi deddfwriaeth newydd sydd wedi'i lunio i amddiffyn cenedlaethau'r dyfodol yng Nghymru.
Dyna ddadl cyfreithwyr sy'n paratoi i herio'r penderfyniad i gau ysgol uwchradd yn y cymoedd.
Fel rhan o'u cynllun Gwelliant Strategol Ysgolion, fe wnaeth Cyngor Castell-nedd Port Talbot benderfynu cau Ysgol Gyfun Cymer Afan, ym mhentref Cymer yng Nghwm Afan, yng Ngorffennaf 2019.
Mae'r 229 o ddisgyblion wedi cael gwybod bod yn rhaid iddyn nhw symud i ysgol pob oed, Cwm Brombil ym Margam, sydd ryw 40 munud o daith iddyn nhw.
Ymhlith y rhai sy'n gwrthwynebu'r penderfyniad, mae rhieni'n dweud eu bod nhw'n ystyried addysgu eu plant yn eu cartrefi ac eraill yn bwriadu eu danfon i Ysgol Gyfun Maesteg, er ei bod dros y ffin yn ardal Cyngor Sir Pen-y-bont ar Ogwr.
Mae cais am adolygiad barnwrol o'r penderfyniad i gau'r ysgol yn cael ei baratoi ar sail materion yn ymwneud â chydraddoldeb o dan y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.
'Torri'r galon o'r gymuned'
Mae'r cyfreithiwr Michael Imperato o Watkins Gunn yng Nghaerdydd yn cynrychioli aelodau o'r grŵp sy'n ymgyrchu yn erbyn y penderfyniad.
Dywedodd wrth BBC Cymru y byddai'r her gyfreithiol yn canolbwyntio ar gynaliadwyedd y gymuned.
"Os ydych chi'n byw mewn cymuned wledig ble mae ysgol gyfun yn cau, gall hynny dorri'r galon allan o'r gymuned, a fy mhryder wedyn yw y bydd teuluoedd yn dechrau symud i ffwrdd," meddai.
Y gred yw mai dyma'r tro cyntaf i'r ddeddfwriaeth - sy'n gosod dyletswydd gyfreithiol ar gyrff cyhoeddus i ystyried effaith hir dymor eu penderfyniadau - gael ei phrofi yn y llys.
Mewn datganiad, dywedodd Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol, Sophie Howe, er nad yw hi'n gallu ymyrryd mewn achosion penodol: "Rwy'n croesawi'r ffaith bod aelodau'r cyhoedd yn mynnu bod cyrff cyhoeddus Cymru yn dangos sut maen nhw'n gweithredu'r ddeddf."
Colli swyddi?
Mae disgwyl bydd Ysgol Cwm Brombil, fydd yn uno Ysgol Gyfun Dyffryn gydag Ysgol Gynradd y Groes, yn agor fis Tachwedd gyda lle i 1200 o ddisgyblion.
Cafodd yr ysgol ei hadeiladu ar gost o £30m gyda 50% o arian cyfatebol gan Lywodraeth Cymru fel rhan o ymgyrch ysgolion yr 21ain ganrif.
Ysgol Gyfun Cymer Afan yw cyflogwr mwyaf ardal Cwm Afan Uchaf, wrth iddi gyflogi 23 o athrawon llawn amser a 39 o staff cynorthwyol.
Y pryder yw bydd nifer yn colli eu swyddi ar ddiwedd y flwyddyn ysgol bresennol.
Image caption Dywedodd David Evans fod "pryder arwyddocaol" am yr holl broses
Mae undeb yr NUT yn honni na wnaeth y cyngor gynnal ymgynghoriad digonol ar y cynigion a'i bod wedi methu â diogelu swyddi athrawon a staff cynorthwyol trwy beidio â chynnwys cau Cymer Afan yn eu cynlluniau gwreiddiol ar gyfer Ysgol Cwm Brombil.
Mae'r undeb yn rhybuddio ei bod nhw'n ystyried dechrau herio'r penderfyniad yn gyfreithiol hefyd.
Dywedodd Ysgrifennydd Cymru yr NUT, David Evans: "Rydym yn aml yn gweld sefyllfaoedd lle mae ysgolion newydd yn disodli ysgolion eraill, a'n rôl ni wedyn yw sicrhau bod swyddi ym mhob ysgol yn cael eu diogelu ac wedi'u neilltuo ar gyfer yr holl staff, cynorthwywyr dysgu a staff cymorth hefyd.
"Gan nad oedd Cymer Afan wedi chwarae rhan yn nyddiau cynnar y cynllun, doedd hynny ddim yn opsiwn nac yn rhan o drafodaethau pan oedden nhw'n edrych i staffio'r ysgol newydd yn Ysgol Cwm Brombil," ychwanegodd.
"Felly mae yna bryderon arwyddocaol am y broses gyfan honno."
Dywedodd Rob Jones, arweinydd Cyngor Castell-nedd Port Talbot, fod yr awdurdod wedi ymgynghori'n ehangach ar gau Cymer Afan nag unrhyw gynnig i gau ysgol arall yn ei hanes diweddar ac roedd yn "100 y cant yn hyderus" ynglŷn â chadernid y broses ymgynghori a'i chanlyniad yn wyneb unrhyw heriau, boed gan brotestwyr neu'r undeb addysg.
Ychwanegodd fod y penderfyniad yn seiliedig ar "yr addysg y mae'r plant yn ei dderbyn yn unig" a phryderon nad ydyn nhw'n gallu elwa o'r cwricwlwm newydd pe bai'r ysgol yn aros ar agor.
Gallwch glywed mwy am y stori hon ar raglen 'Eye on Wales' ar BBC Radio Wales am 18:30 dydd Mercher ac ar BBC iplayer.


description: Mwy o gŵynion am faw cŵn ar ffyrdd Caerdydd nag ar gaeau chwaraeon, er gwaethaf cynigion i wahardd cŵn o barciau cyhoeddus y cyngor.

title: Mwy o faw ci ar strydoedd Caerdydd na'r parciau


description: Hanes Alison Jones, oedd yn gyfarwyddwr teledu, ond bellach yn rhedeg clinig laser

title: R2D2: Y laser sy'n clirio'ch croen

maintext:
Roedd Alison Jones yn arfer cymysgu gyda'r sêr fel cyfarwyddwr teledu, ond yn diweddar penderfynodd newid cyfeiriad yn llwyr.
Bellach mae wedi'i hyfforddi i fod yn therapydd sy'n trin namau gweledol ar y croen gyda laser.
Yma mae'n sgwrsio gyda Shân Cothi ar raglen Bore Cothi am ei gwaith a'i phenderfyniad i newid ei byd.
Image caption Alison gyda'r teclyn sy'n gwneud y 'zapio'
Mae gynna'i ddiddordeb yn y maes ers blynyddoedd gan fod fi wedi gorfod cael triniaethau fy hun gan fod fi'n dioddef o PCOS [Polycystic Ovary Syndrome].
Mae hyn yn effeithio ar eich hormonau a'ch gallu i feichiogi, eich misglwyf, eich pwysau ac yn gallu achosi excess facial hair ac felly rwy wedi defnyddio'r driniaeth fy hun dros y blynyddoedd.
Ro'n i yn fy mhedwardegau canol ac, ar ôl colli nhad, wedi dechrau meddwl fod bywyd yn fyr. Er gwaetha'r ffaith mod i wedi cyrraedd pwynt yn fy ngyrfa lle o'n i'n llwyddiannus fel cyfarwyddwr teledu, roedd hwn yn rhywbeth o'n i wedi gweld y buddohono fy hun a wnes i benderfynu mynd amdani.
Proses hir
Dwi 'di gorfod gwneud sawl arholiad... Roedd 'na lot o anatomy a physiology, a lot o ffiseg, oedd bach yn annisgwyl. Dwi byth eisiau gweld arholiad arall!
Ar ôl rheiny, gorfod cael fy nghofrestru gan Arolygaeth Iechyd Cymru, er mwyn medru cynnig gwasanaeth i'r cyhoedd. Mae'n bwysig fod pobl yn mynd at rywun sy'n gymwys, a diolch byth yng Nghymru, mae'n rhaid bod yn gymwys cyn medru agor clinig.
Mewn rhai rhannau o Loegr, 'da chi'n gallu mynychu cwrs un dydd a dechrau fory! Felly yng Nghymru, os 'da chi'n mynd at rywun am driniaeth, 'da chi'n lot saffach.
Mae'r laser dwi'n ei ddefnyddio yn un arbenigol wrth reswm. Laser platform 'da ni'n ei alw ac mae'n un safon meddygol gyda'r gallu i gynnig lot o wahanol driniaethau.
Felly mae'n medru gwaredu tatŵs, blew, acne, rosacea... mae'n gwneud pob dim, ac yn edrych 'chydig bach fel R2D2 o Star Wars!
Mae cynnydd yn y nifer o driniaethau acne a rosacea siŵr o fod oherwydd diet neu'r pethau mae pobl yn ei roi ar y croen.
Yn y diwedd byddan nhw'n cyrraedd y pwynt lle dydyn nhw ddim yn gallu gwisgo colur, a'u bod nhw'n teimlo bod eu croen yn llosgi, a dyna pan maen nhw'n dod yma i weld beth fedrwn ni wneud i helpu.
Ond mae'n bwysig pwysleisio taw beth dwi'n ei wneud fan hyn yw trin y symptomau, ond fedra'i ddim trin be' 'di gwraidd y broblem, dim ond cynnig cyngor a chymorth ar ddiet ac wedyn gweithio o'r ddau gyfeiriad i geisio gwella'r broblem.
Un peth sy'n mynd yn fwyfwy poblogaidd ydy tynnu tatŵs. Yn anffodus dydi tatŵs ddim i fod i ddod i ffwrdd felly os 'da chi isho tynnu tatŵ mae'n broses hir a phoenus.
Gwyliwch yr haul... a'r cymylau!
Petai'n rhaid i mi roi un darn o gyngor i bawb ar y ffordd orau o ofalu am eich croen, yna SPF [Sun Protection Factor] ydy'r peth pwysicaf fedrwn ni ei wneud ar gyfer ein croen. Nid jest yn yr haf - mae angen SPF ar bawb drwy'r flwyddyn.
Mae UVb yn effeithio'r croen drwy wneud i ni losgi pan mae'r haul yn gryf, ond mae UVa yna drwy'r flwyddyn, hyd yn oed pan mae'n gymylog. Hwnna sy'n gwneud i'n croen ni heneiddio, yn achosi i'r croen ddirywio, a hwnna sy'n rhoi canser y croen i ni.
Rwy'n gwisgo ffactor 50 pob dydd ac mae'n bwysig cofio gwneud hyn, hyd yn oed os nad ydych chi'n gorwedd yn yr haul. Mae'n bwysig gwisgo SPF uchel a'i roi 'mlaen yn rheolaidd.


description: Hyfforddwr pêl-droed yn obeithiol yn dilyn sesiwn hyfforddi gyntaf ieuenctid Ynysddu, a hynny wedi apêl am chwaraewyr ar Twitter.

title: Dros 20 mewn sesiwn hyfforddi Ynysddu wedi apêl


description: Dros chwarter o boblogaeth Cymru yn dweud na fuasain nhw'n ceisio adfywio rhywun sydd wedi cael ataliad ar y galon drwy ddefnyddio dull CPR, yn ôl ffigyrau newydd.

title: Ymgais i geisio codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd CPR


description: Mae'r Parchedig Wyn Thomas wedi herio pobl sydd wedi ymosod arno a'i gapel oherwydd ei rywioldeb.

title: Gweinidog yn herio trolio ar-lein am ei rywioldeb

maintext:
Image copyright Facebook Image caption Derbyniodd y Parchedig Wyn Thomas cyfres o negeseuon cas drwy'r cyfryngau cymdeithasol dros y penwythnos
Mae gofyn herio pobl sy'n anfon negeseuon ciaidd ar-lein, yn ôl gweinidog gyda'r Undodiaid.
Dros y penwythnos, derbyniodd y Parchedig Wyn Thomas o Landysul negeseuon cas yn ymosod ar ei rywioldeb.
Dywedodd iddo benderfynu wynebu'r bwlio am nad yw bod yn hoyw yn rhywbeth i'w "gwato".
Yn ogystal, ychwanegodd prif weithredwr Stonewall Cymru, bod angen "herio" trolio o'r fath a gwneud ymdrech i gefnogi eraill sy'n cael eu targedu.
'Ddim yn rhywbeth i gwato'
Ar raglen Taro'r Post ddydd Mawrth, soniodd y Parchedig Thomas iddo dderbyn negeseuon cas yn gyhoeddus ac yn breifat oddi wrth griw penodol o bobl.
"A fi'n cymryd yn ganiataol, a falle bo fi'n anghywir, mai fy nhro i oedd hi, a bo nhw wedi gwneud penderfyniad i bigo arna' i dros y penwythnos."
Dywedodd ei fod wedi synnu'n wreiddiol i dderbyn y negeseuon: "Er bo fi'n weinidog mewn ardal ddigon ceidwadol, mae pawb wedi bod yn hynod gefnogol i fi'n bersonol."
Cafodd ei gapel ei alw'n "sodomite church" ac fe gafodd y Parchedig Thomas ei annog i gymryd ei fywyd ei hun.
Dywedodd y Parchedig Thomas ei fod wedi herio'r negeseuon am fod teimladau isel o'r fath yn rhywbeth "mae lot o bobol ifanc hoyw wrth dyfu lan yn eu cael" a bod peryg i dderbyn negeseuon o'r fath allu "atgyfnerthu teimladau fel 'na".
"Felly dyma pam o'n i'n teimlo 'mod i am ddweud nad yw bod yn hoyw yn rhywbeth i gwato," meddai.
Ymatebodd y Parchedig Thomas i'r negeseuon yn gyhoeddus, gan nodi na fyddai'n "cywilyddio" nac yn "cuddio".
"Sai moyn rhoi sylw iddyn nhw achos sylw ma' nhw eisiau, ond ar y llaw arall, mae'n hollbwysig bod pobol yng Nghymru a thu hwnt yn ymwybodol mai lleiafrif yw'r bobol sy'n casáu nid dim ond pobol hoyw ond unrhyw un ac unrhyw beth sydd yn wahanol."
Angen herio
Yn ôl Andrew White, prif weithredwr Stonewall Cymru, mae un o bob 10 o bobl LHDT yng Nghymru wedi profi negeseuon o'r fath ar-lein yn y mis diwethaf.
Mae un o bob pedwar wedi profi'r fath gamdriniaeth wedi ei anelu at rywun arall ar-lein yn y mis diwethaf, ac ymhlith pobol ifanc, mae'r ffigwr yn codi i ddwy ran o dair.
Dywedodd Mr White bod angen "herio" negeseuon ciaidd o'r fath.
"Os y'ch chi'n dyst i'r fath beth, weithiau dy'ch chi mewn sefyllfa lot cryfach na'r un sydd yn darged i'r casineb," meddai.
"Ewch i sefyll wrth ochr rhywun a neidio mewn, fel petai, i sefyll yn erbyn y fath ymddygiad.
"Cefnogwch bobl sy'n cael eu targedu fel hyn, maen nhw'n fregus ac yn aml dyna'r rheswm pam eu bod yn cael eu targedu.
"Mae'n meddwl y byd ac mae'n cael effaith."


description: Cynlluniau'n cael eu cyflwyno a allai weld nifer y cynghorwyr yn Sir y Fflint yn gostwng o 10%, gyda maint rhai wardiau hefyd yn newid.

title: Cynlluniau i leihau nifer cynghorwyr Sir y Fflint o 10%


description: Y Scarlets yn ennill y frwydr rhwng rhanbarthau'r gorllewin yn Llanelli, gan drechu'r Gweilch o dri phwynt yn unig.

title: Pro14: Scarlets 20-17 Gweilch


description: Pam mae'r pyncs a'r rocyrs i gyd eisiau bod yn aelod o glwb arbennig yng Nghymru?

title: Y Clwb Clogynnau sy'n denu cerddorion i Gymru

maintext:
Image copyright Meurig Jones Image caption Paul Weller a'i fand oedd y cyntaf i wisgo'r clogynnau yng nghanolfan O2 Apollo Manceinion
Beth sy'n denu cerddorion fel Paul Weller, Jarvis Cocker, Noel Gallagher a Tim Burgess i fod yn aelodau o glwb arbennig wedi ei sefydlu mewn pentref gwyliau yng ngogledd Cymru?
Yr ateb yw clogynnau amryliw o bentref Portmeirion sydd wedi eu seilio ar y gyfres deledu eiconig The Prisoner.
Sefydlwyd Clwb y Clogynnau yn 2013 gan Meurig Jones, rheolwr digwyddiadau Portmerion, wedi i Paul Weller, un o ffans pennaf y gyfres, ofyn am un o'r clogynnau lliwgar sy'n ymddangos yn un o benodau'r gyfres.
"Roedd gitarydd Paul Weller, Steve Craddock, wedi bod yma ac mi ges i alwad ganddo'n deud bod Paul Weller yn gofyn os fyswn i'n gallu cael clogynnau y Prisoner iddyn nhw," meddai Meurig.
Yn anffodus doedd dim ar ôl yn siop The Prisoner a dim bwriad gwneud mwy. Ond gofynnodd Meurig i ddynes sy'n gweithio ym Mhortmeirion wneud rhai iddo.
"Felly ddaru hi wneud 10 ac es i â phedwar i Fanceinon i Paul Weller a ddaru nhw eu gwisgo nhw ar y llwyfan y noson honno - o'n i ddim yn disgwyl hynny," meddai.
Image copyright Meurig Jones Image caption Rydyn ni'n meddwl fod y wyneb yma'n golygu fod Jarvis Cocker o Pulp yn hapus gyda'i glogyn
Ar ôl dod adre cafodd Meurig alwad gan Paul Weller yn dweud ei fod wrth ei fodd efo'r clogynnau ond mai dim ond pedwar roddodd o, ac roedd chwech yn y band.
Felly aeth Meurig â dau arall iddyn nhw a dechreuodd feddwl bod 'na ddyfodol i'r syniad.
"Dyma fi'n meddwl y gallen ni gael ychydig o hwyl efo hyn felly es i ymlaen ac ar y funud mae gynna i 29 aelod yn y 'clwb'," meddai.
Cerddorion yw'r rhan fwyaf o'r aelodau mae Meurig yn eu gwahodd, pobl mae'n gwybod sydd â diddordeb yn The Prisoner.
Un o aelodau diweddaraf Clwb y Clogynnau yw Glen Matlock o'r Sex Pistols fu'n siarad ar raglen Rhys Mwyn ar Radio Cymru pan ddaeth i Borthmadog i berfformio fis Medi 2018.
Image copyright Meurig Jones Image caption Glen Matlock o'r Sex Pistols ym Mhortmeirion yn ddiweddar ar ôl perfformio ym Mhorthmadog
Pennod eiconig y 'gêm o wyddbwyll'
Roedd The Prisoner yn gyfres eiconig yn y 1960au a'r 1970au a gafodd ei ffilmio ym Mhortmeirion. Yn y gyfres roedd Patrick McGoohan yn actio dyn oedd wedi cael ei gipio i bentref swreal lle roedd gan bawb rif yn lle enw a phobl ddirgel yn eu rheoli.
Daw'r clogynnau o bennod lle mae pobl y pentref yn gorfod bod yn ddarnau mewn gêm o wyddbwyll.
"Mae'r clogynnau yn reit eiconig yn y gyfres," esbonia Meurig.
"Mae [cymeriad Patrick McGoohan] yn cael gwadd i chwarae yn y gêm ac mae un o'i dîm yn gwneud symudiad 'dio ddim i fod i'w wneud wedyn mae'n cael ei lusgo i ffwrdd.
"Mae'n gofyn pam, ac mae'r frenhines yn dweud 'wel ti fod i chwarae'r gêm a pheidio â bod yn rebel'.
"Wrth gwrs holl bwynt y gyfres oedd ei fod o yn rebel. Felly mae'n ddarn reit eiconig o'r gyfres."
Image copyright ITV/REX/Shutterstock Image caption Ffilmio golygfa o'r bennod Checkmate yn 'The Prisoner' lle mae gêm o "wyddbwyll dynol" yn cael ei chwarae mewn clogynnau ar y lawnt ym Mhortmeirion
Beth yw'r atyniad i gerddorion?
Mae pyncs a rocyrs o ryw oed arbennig yn uniaethu efo ethos y gyfres meddai Meurig.
"I bobl fy oedran i, yn eu pumdegau, roedd The Prisoner yn rhywbeth ddaru ni dyfu fyny efo fo," meddai.
"Ro'n i efo Echo & The Bunnymen neithwr yn Warringon ac maen nhw'n rhan o'r clwb achos roeddan nhw'n hoff iawn o'r gyfres.
"Roedd 'na rywbeth reit anarchaidd yn y gyfres. Roedd o'n rebel oedd yn cwffio yn erbyn y system felly mae'r rhan fwyaf o bobl sydd yn y clwb yn bobl oedd yn tyfu fyny efo cerddoriaeth pync a New Wave ac yn teimlo i raddau eu bod nhw'n cwffio yn erbyn y system hefyd.
"Mae 'na deimlad bod y ddau yn mynd efo'i gilydd yn dda."
Image copyright Meurig Jones Image caption Mae Ian McCulloch o Echo & The Bunnymen yn ffan ac yn aelod
Cwffio yn erbyn y system
Un o hoff straeon Meurig ydy gan y cerddor a'r gitarydd Steve Harley a soniodd fel roedd o a Marc Bolan o T Rex yn arfer mynd i nôl takeaway Tseineaidd a mynd adre i wylio The Prisoner efo'i gilydd.
"Roedd be' roedd Patrick McGoohan yn ei wneud ar anterth y Rhyfel Oer a'r syniad oedd 'byddwch yn ofalus efo pwy rydech chi'n siarad', peidiwch â trystio neb a chwffiwch yn erbyn y system a big brother.
"Ac wrth gwrs roedd y pyncs yma i gyd yn deall hynny'n iawn, a dyna reswm arall pam mae o 'di bod yn boblogaidd."
Fel cymeriadau'r gyfres, mae pob aelod newydd yn cael rhif a bathodyn arbennig a thystysgrif, yn ogystal â'u clogynnau.
Wrth ddod yn aelod yn ddiweddar roedd Glen Matlock eisiau bod yn Rhif 1 meddai Meurig ond roedd rhaid iddo setlo am Rif 25. Paul Weller yw rhif 1, am mai fo oedd y cyntaf i ofyn.
Ymysg yr aelodau eraill mae Martyn Ware o Heaven 17 (rhif 17, wrth gwrs), Mike a Jules Peters, Suggs o Madness, Captain Sensible a Pete McGee, arlunydd sydd wedi gwneud gwaith arluno The Who a Paul Weller.
Image copyright Meurig Jones Image caption Andy Scott (The Sweet), Tony Barbados, Mike Peters, Jules Peters a Patrick Bourke ar fwrdd gwyddbwyll Portmeirion
Mae dilyniant The Prisoner a Gŵyl Rhif 6 ym Mhortmeirion, sydd wedi ei enwi ar ôl rhif cymeriad Patrick McGoohan yn y gyfres, yn golygu bod cysylltiad cryf rhwng y pentref a'r byd cerddorol, gyda llawer o gerddorion o gyfnod arbennig yn ymweld â'r pentref.
Yn ôl Meurig mae Bernard Sumner o New Order wedi paentio ei gegin yr un lliw ag un o dyrrau Portmeirion ar ôl gofyn am sampl o'r lliw wedi un ymweliad.
Pwy fydd yr aelodau nesaf felly?
"Dwi newydd glywed bod Clem Burke o Blondie yn anferth o ffan o'r gyfres ac mae o'n dod drosodd i Brydain ym mis Chwefror so dwi am gael o yn y clwb hefyd. 'Dwi ddim yn gwybod am Debbie Harry eto..."
Ond gyda dim ond 32 o ddarnau mewn gêm o wyddbwyll, ydy llefydd yn y clwb yn rhedeg allan?
"Wel, os ydi Paul McCartney'n gofyn, dwi ddim yn mynd i wrthod. Fydd yn rhaid imi greu super subs dwi'n meddwl!" meddai Meurig.
Image copyright Meurig Jones Image caption Meurig gyda Captain Sensible
Efallai o ddiddordeb:


description: Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn lansio rhif ffôn newydd ar gyfer achosion sydd ddim yn rhai brys er mwyn "symleiddio" eu gwasanaeth.

title: Rhif ffôn meddygol newydd ar gyfer cleifion Hywel Dda


description: Cyn-enillwyr sy'n cofio'r noson a'u llwyddiant ers dod yn fuddugol

title: Sut beth yw ennill Ysgoloriaeth yr Urdd Bryn Terfel?

maintext:
Nos Wener 12 Hydref, bydd cystadleuaeth Ysgoloriaeth yr Urdd Bryn Terfel yn cael ei chynnal ym Mhafiliwn Llandrindod.
Mae chwech o berfformwyr mwyaf addawol Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed yn cystadlu am y wobr ariannol o £4,000, i'w ddefnyddio er mwyn meithrin eu talent.
Image copyright Urdd Image caption Cystadleuwyr 2018 yw Elwyn Siôn Williams, Celyn Cartwright, Epsie Thompson, Glain Rhys, Emyr Lloyd Jones a Jodi Bird
Cafodd Cymru Fyw sgwrs â rhai o gyn-enillwyr yr Ysgoloriaeth i glywed sut wnaeth ennill y wobr newid eu bywydau:
Mirain Haf
Mae Mirain yn wyneb cyfarwydd i nifer ohonon ni, ac wedi perfformio ar lwyfannau ac ar y sgrin ers blynyddoedd. Hi oedd enillydd cyntaf yr ysgoloriaeth, nôl yn 1999.
Image caption Mirain Haf oedd y gyntaf i ennill Ysgoloriaeth Bryn Terfel - yn y mileniwm diwethaf!
"Y peth dwi'n gofio fwya' ydi cael amser hyfryd gefn llwyfan efo'r cystadleuwyr eraill i gyd. Doedd 'na neb yn siwr iawn beth i'w ddisgwyl, gan mai honno o'dd y flwyddyn gynta', felly mi wnaethon ni gyd drio meddwl am y peth fel cyngerdd yn hytrach na chystadleuaeth.
"Roedd ennill yn sicr yn help pan o'n i'n cyfweld am golegau drama, o ran cael enw Bryn ar y CV, ac wrth gwrs yn ariannol hefyd. Mae Bryn yn dal i fod yn gefnogol iawn.
"Mi ges i fy nerbyn i'r Royal Academy of Music flwyddyn ar ôl ennill, ac wedi dal ati i berfformio ers hynny. Dwi newydd orffen taith gyda Gruff Rhys, gan berfformio mewn llefydd anhygoel fel Canolfan y Mileniwm a'r Barbican yn Llundain.
Image caption Mirain (gwaelod ar y dde) gydag aelodau eraill 9Bach
"Dwi hefyd yn aelod o'r band 9Bach, ac wedi cael teithio dros y byd hefo nhw, a dwi ar fin cychwyn ymarferion efo Theatr Genedlaethol Cymru ar gyfer eu taith nhw o'r sioe Nyrsys."
Gair o gyngor:
"'Swn i'n cynghori cystadleuwyr eleni i fod yn ddoeth wrth ddewis eu rhaglen, i ddangos eu hun ar eu gorau ac, wrth gwrs, i fwynhau'r profiad!"
Rakhi Singh
Rakhi oedd yr offerynnwr cyntaf i ennill y wobr, a hynny yn 2004 yn dilyn ei llwyddiant ar y feiolin yn Steddfod Ynys Môn.
"Roedd hi'n ddiddorol i mi fod yn cystadlu yn erbyn nifer o fathau gwahanol o gystadleuwyr, gan mod i wedi arfer cymryd rhan mewn cystadlaethau feiolin yn unig.
"Dwi ddim yn gwybod sut mae'r beirniaid yn ei wneud e, i feirniadu rhywun sy'n gwneud dawns y glocsen, yn erbyn canwr, yn erbyn rhywun ar y feiolin!
Image copyright Anne Bloom Photography Image caption Rakhi Singh oedd yr offerynnwr cyntaf i ennill y wobr
"Roedd e'n gyffrous. Ond nes i fynd i gornel ddistaw i gael llonydd a chlirio fy meddwl cyn cystadlu - ti'n cystadlu, felly ti eisiau bod yn y meddwl gorau i ti dy hun.
"Beth oedd yn braf wedyn oedd siarad 'da pobl, achos o'n i wedi gwneud y gwaith caled erbyn 'ny! Dwi ddim yn meddwl bo' ti byth yn disgwyl ennill. Dwi'n hapus os dwi'n teimlo mod i wedi gwneud fy ngorau.
"O'n i yn gadael coleg ar y pryd - roedd e'r amser perffaith - o'n i angen prynu feiolin ac angen cefnogi fy hun wrth adael coleg. Ges i gymryd amser i feddwl be' o'n i eisiau ei wneud. Nes i astudio yn breifat. Roedd e'n anhygoel i gael y gefnogaeth bryd hynny.
Image copyright Rakhi Singh Image caption Mae Rakhi Singh bellach yn aelod o fudiad cerddorol sy'n cyflwyno cerddoriaeth glasurol mewn ffordd "fodern a ffres"
"Mae fy mywyd cerddorol yn newid yn rheolaidd. Bellach dwi'n rhan o sefydliad Manchester Collective sy'n dod â cherddoriaeth glasurol i'n byd ni heddiw. Mae'n fodern a ffres, ond yn dod â'r gerddoriaeth o'r gorffennol i nawr.
"Mae cerddoriaeth glasurol mor anhygoel - ond mae rhai pobl fel tasen nhw ei ofn. A dydyn ni ddim bob amser yn ei werthu yn dda iawn! Byddwn ni'n dod i Gaerdydd i deithio yn fuan, a dwi'n gyffrous iawn am hynny."
Gair o gyngor:
"Rydyn ni'n byw mewn byd eithaf swnllyd, â llawer o bethau sy'n cymryd dy sylw di - dwi'n gwneud ymdrech i beidio bod yn distracted. Rhaid i ti ddilyn dy lais mewnol a bod y gorau alli di."
Elgan Llŷr Thomas
Yn 2010, yr enillydd balch oedd y tenor o Gyffordd Llandudno, Elgan Llŷr Thomas.
"Er ei bod hi'n wyth mlynedd ers i mi gystadlu am yr Ysgoloriaeth, mae'r diwrnod yn glir yn fy nghof. Roedd yr holl broses yn fythgofiadwy, o drefnu'r rhaglen, i'r dosbarth meistr a'r noson ei hun.
"Mae yna sawl atgof melys, ond fy hoff atgof ydy'r teimlad gefais tra'n canu Anfonaf Angel am y tro cyntaf. Doedd y gân heb gael ei chyhoeddi eto a dwi'n cofio cysylltu gyda Robat Arwyn i ofyn am ganiatâd i'w chanu… un o'r e-byst pwysicaf i mi yrru erioed!
Image caption Canodd Elgan Llŷr Thomas Anfonaf Angel am y tro cyntaf wrth gystadlu am y wobr yn 2010
"Yn sicr, roedd ennill y gystadleuaeth hon yn ddylanwad mawr arnaf ac yn sylfaen gadarn iawn i'm gyrfa fel canwr proffesiynol.
"Roedd y wobr ariannol yn gymorth enfawr hefyd. Ariannodd fy mlwyddyn gyntaf yn y Guildhall, Llundain. Y wobr arall wrth gwrs, a'r wobr bwysicaf i mi oedd cael rhoi'r geiriau 'Enillydd Ysgoloriaeth Bryn Terfel' ar fy CV. Agorodd hyn lawer o ddrysau i mi ac rwyf yn hynod ddiolchgar am gael y profiad unigryw hwn. Dyma wobr hynod werthfawr i berfformiwr ifanc yng Nghymru.
"Erbyn hyn, rwyf wedi bod allan o'r coleg ers dros dwy flynedd a hynny ar ôl wyth mlynedd o astudio! Yn yr amser yma, bues yn Emerging Artist gydag Opera'r Alban ac ar hyn o bryd yn Artist Harewood gydag Opera Cenedlaethol Lloegr (ynghyd â chyn-enillydd arall, Rhian Lois).
"Llynedd, mi wnes i fy debut ym Mharis gyda'r Theatre des Champs-Élysées yn Il Barbiere di Siviglia (Barbwr Seville). Byddaf hefyd yn gwneud fy debut yn America'r flwyddyn nesaf yng Ngŵyl Ojai, California."
Image copyright Seb Charlesworth Image caption Bydd Elgan Llŷr Thomas yn perfformio yn America yn 2019
Gair o gyngor:
"Y cyngor gorau fedra i ei gynnig i gystadleuwyr y gystadleuaeth hon yw i chi ddangos yr hyn rydych wedi'i baratoi ers wythnosau hyd eithaf eich gallu (hyd yn oed os ydych yn crynu y tu mewn!).
"Mae'n wir ei bod hi'n bwysig arddangos talent, ymarfer yn drylwyr a chynllunio rhaglen addas, ond y prif beth yw arddangos eich personoliaeth. Drwy wneud hyn byddwch yn teimlo'n ymlaciedig a chartrefol iawn ar y llwyfan. Chi fel person sy'n ennill y wobr, nid eich llais, nid eich offeryn, nid eich clocsiau… yr hyn sydd gennych i'w gynnig fel artist."
Enlli Parri
Dawnsiodd Enlli ei ffordd i'r brig yn 2014 - y ddawnswraig gyntaf i wneud hynny.
"Roedd cystadlu yn y gystadleuaeth yn anhygoel. Roeddwn i'n ifanc iawn (newydd adael yr ysgol) felly roedd yn brofiad eithaf brawychus hefyd a dweud y gwir.
"Ddim yn aml mae dawnswraig yn cael y cyfle a'r rhyddid i gyflwyno syniadau unigryw mewn slot o 12 munud. Bu'n rhaid i mi fod yn greadigol a threulio amser yn creu fy nghyflwyniad o ddim, ond dysgais lawer drwy wneud hynny.
Image copyright Urdd Image caption Er mai fel dawnswraig enillodd Enlli Parri aeth ymlaen i astudio'r ffliwt yn y Guildhall School of Music and Drama
"Roedd y penwythnos ei hun yn waith caled. Ond roedd digon o amser hefyd i gymdeithasu a dod i adnabod y cystadleuwyr eraill gan olygu bod y noson ei hun yn teimlo fel criw o ffrindiau'n cyflwyno cyngerdd yn hytrach na chystadleuaeth.
"Mae'r noson ei hun yn teimlo fel ddoe. Aeth cyfnod y perfformio heibio'n gyflym ond roedd yr eiliadau yn aros am y canlyniad yn teimlo fel oes.
"Fe gymerodd hi rai diwrnodau i mi wir sylweddoli fy mod i wedi ennill yr ysgoloriaeth. Mae gen i atgofion melys iawn o'r noson ei hun ac mae'n brofiad y byddaf yn ei drysori am byth.
"Gan mai dechrau ar fy mywyd coleg yn astudio'r ffliwt yn y Guildhall School of Music and Drama oeddwn i pan enillais, roeddwn am gadw fy mhen i lawr a gweithio'n galed, ond gan fod Bryn Terfel ei hun yn gyn-fyfyriwr y coleg cefais gryn dipyn o sylw yno!
Image caption Mae Enlli yn wyneb cyfarwydd ar lwyfan Eisteddfod yr Urdd a'r Genedlaethol
"Roedd y profiad ei hun, a'r broses o greu cyflwyniad arbrofol yn werthfawr iawn gan ei fod wedi rhoi hyder i mi arbrofi gyda syniadau newydd.
"Graddiais o'r Guildhall gyda gradd Dosbarth Cyntaf dros yr haf ac yn ystod fy astudiaethau cefais gyfle i chwarae gyda cherddorfa'r LSO, mynychu cwrs meistr yn yr Almaen yn ogystal â chael dosbarthiadau meistr gyda nifer o ffliwtwyr blaenllaw.
"Rydw i hefyd wedi cael gwahoddiad i chwarae mewn nifer o gyngherddau gan gynnwys premier byd o ddarn a ysgrifennwyd ar gyfer un ffliwt a'r llais."
Gair o gyngor:
"Mwynhewch! Dyna'r peth pwysicaf. Yn aml rwy'n meddwl pa mor anhygoel y byddai gallu ail-fyw'r profiad, ac felly pa bynnag mor flinedig y byddwch yn teimlo yn ystod y gwaith paratoi, manteisiwch i'r eithaf ar bob eiliad - ennill neu beidio mae'n brofiad cwbl unigryw a bythgofiadwy."
Pob lwc i gystadleuwyr Ysgoloriaeth yr Urdd Bryn Terfel 2018!
Hefyd o diddordeb:


description: Cynnig i ohirio trwydded gorsaf niwclear Hinkley C i waredu mwd yn y môr ger Bae Caerdydd yn methu wedi pleidlais ACau.

title: ACau'n pleidleisio'n erbyn gohirio trwydded mwd Hinkley


authors:
Sian Elin Dafydd
Newyddion Bbc Cymru

description: Gobaith Llywodraeth Cymru yw bod mwy o bobl yn derbyn gofal gartref er mwyn lleihau'r straen ar y gwasanaeth iechyd.

title: Cronfa i annog gofal yn y cartref

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Rita Davies: 'Mae pethau'n gweithio'n arbennig o dda'
Mae Rita Davies yn gofalu am ei gŵr Mel yn eu cartref ers 10 mlynedd ar ôl iddo gael strôc ddifrifol.
Mae hyn yn bosib gan ei bod hi'n un o'r bobl sy'n derbyn cymorth ar y cyd gan y gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol.
Tair gwaith y dydd mi ddaw gofalwyr i mewn i'w chynorthwyo hi ac mae Mel, sy'n 80 oed ac sydd â diabetes, yn cael cymorth gan nyrsys arbenigol.
Gobaith a gweledigaeth Llywodraeth Cymru, drwy sefydlu'r Gronfa Trawsnewid, yw bod mwy o hyn yn digwydd gan leihau rhywfaint o straen ar y gwasanaeth iechyd.
Mae Rita'n llwyddo i ofalu am Mel yn eu cartref ym Mhen-y-bont ar Ogwr gan ei bod wedi cael yr offer priodol i'w helpu, yn ogystal â chymorth y gofalwyr.
"Mae gwely o'r ysbyty gyda ni, mae matras aer, a hoist a sling, mae popeth o'dd yr occupational therapist wedi dodi yn ei le yn gweithio'n dda.
"Ni'n gallu cadw Mel adre wedyn yn lle bod e'n gorfod mynd mewn i ryw gartref preswyl."
Mae'r ddau newydd ddathlu eu priodas aur ac mae Rita'n dweud bod pethau'n gallu bod yn anodd weithiau ond gyda'r holl gefnogaeth mae'n cael gan y gwasanaethau a'r gymuned, mae'n ymdopi.
Problem i'r ardaloedd gwledig?
Cafodd y Gronfa Trawsnewid, sy'n werth £100m, ei chreu fel rhan o gynllun hirdymor Llywodraeth Cymru ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol ac mae'r prosiect cyntaf i dderbyn arian o'r gronfa wedi ei gyhoeddi.
Bwrdd Partneriaeth Ranbarthol Caerdydd a'r Fro sy'n gyfrifol am ddatblygu Fi, Fy Nghartref, Fy Nghymuned ac mae'n integreiddio iechyd a gofal cymdeithasol er mwyn cynnig gofal yn nes at y cartref.
Bydd yn derbyn bron i £7m dros ddwy flynedd er mwyn newid, datblygu a chysoni gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, gan roi mwy o bwyslais ar atal salwch, a symud gwasanaethau allan o ysbytai i dai a chymunedau.
Mae'r prosiect newydd yn seiliedig ar fodel gafodd ei ddatblygu yn Seland Newydd ac mae saith elfen iddo sy'n cynnwys caniatáu i weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol rannu gwybodaeth am gleifion yn ogystal â chyflwyno mwy o brosiectau cymunedol fel 'caffis siarad'.
Image caption Dywedodd Miriam Leigh y gall y prosiectau fod yn "broblem" wrth edrych ar ardaloedd mwy gwledig
Mae Miriam Leigh yn ddarlithydd Gwaith Cymdeithasol ym Mhrifysgol Abertawe ac yn aelod o'r Coleg Cymraeg.
Er ei bod yn croesawu bwriad ac egwyddor y gronfa, mae'n rhagweld rhai anawsterau, gan gynnwys y cyfnod o amser bydd y prosiectau newydd yn cael eu hariannu.
"Mae'n anodd iawn i werthuso rhywbeth [a] sefydlu prosiect dros ddwy flynedd a beth ma' nhw'n gofyn yw bod yr arian yn cael ei ddosbarthu bob chwarter, felly ma' hwnna'n mynd i fod yn anodd hefyd i brosiectau, i'r rheolwyr hynny," meddai.
"Falle dyw e ddim yn gymaint o broblem i'r awdurdodau lleol mwyaf ond mi fydd e'n broblem i'r prosiectau bychain, mwya' lleol a falle gwledig hefyd."
Ychwanegodd ei bod hi'n bwysig i'r llywodraeth gydnabod "beth yw cyd-destun a diwylliant Cymreig a Chymraeg yr ardaloedd hynny" wrth werthuso'r prosiectau.
Ond mae'r Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething, yn mynnu bod rhaid cyflwyno newidiadau yn sgil pwysau cynyddol ar y gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol.
"Dyna pam, yn ein cynllun hirdymor ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol, ein bod ni wedi nodi'r angen i drawsnewid y ffordd rydyn ni'n darparu gofal i sicrhau ei fod yn gynaliadwy yn y dyfodol," meddai.
"Bydd gofyn am integreiddio gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn well er mwyn dibynnu llai ar ysbytai a darparu gofal yn nes at y cartref," meddai.


description: Yr Eglwys yng Nghymru yn hyderus bod trefniadau yswiriant yn cwmpasu offeiriaid dros 80 oed ar ôl cael cyngor cyfreithiol.

title: Ficer 'rhy hen' â'r hawl i barhau i gynnal gwasanaethau


authors:
Alun Rhys
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cyfarwyddwr Plas Glyn y Weddw wedi beirniadu banc Lloyds am wrthod derbyn siec cafodd ei hysgrifennu'n Gymraeg.

title: Banc Lloyds yn 'sarhaus' am wrthod siec Gymraeg


description: Brexit yn peri pryder i gynhyrchwyr bwyd Cymreig sydd wedi'i warchod.

title: Brexit yn peri pryder i gynhyrchwyr bwyd sydd wedi'i warchod


description: Heddlu'r Gogledd wedi cael caniatâd i barhau i holi dyn am amser estynedig mewn cysylltiad â llofruddiaeth dynes yn Mhen-y-ffordd, Treffynnon.

title: Mwy o amser i holi dyn mewn cysylltiad â llofruddiaeth


description: Cyn-aelod Cynulliad yn pledio'n euog i dri chyhuddiad o greu delweddau anweddus o blant.

title: Simon Thomas yn pledio'n euog i greu delweddau anweddus


description: Cymuned amaethyddol yn sôn am y sioc a'r tristwch o glywed am farwolaeth bachgen tair oed.

title: Cymuned mewn sioc wedi marwolaeth plentyn


description: Yn Llys y Goron Abertawe, dyn 64 oed yn gwadu cyhuddiad ei fod wedi llofruddio ei wraig ac yna smalio iddi ladd ei hun.

title: Dyn yn gwadu iddo lofruddio'i wraig yn Y Mwmbwls


description: Mae prif hyfforddwr Cymru, Warren Gatland, wedi enwi carfan sy'n cynnwys dau chwaraewr sydd heb ennill cap ar gyfer gemau'r hydref.

title: Cyhoeddi carfan rygbi Cymru ar gyfer cyfres yr hydref


description: Diffoddwyr a gwylwyr y glannau yn tynnu dau berson o'r dŵr ym Marina Penarth yn hwyr nos Wener, ond dyn 32 oed wedi marw.

title: Dyn wedi marw ar ôl disgyn i farina Penarth

maintext:
Image copyright Penarth Coastguard
Mae dyn 32 oed wedi marw ar ôl disgyn i'r dŵr ym marina Penarth ym Mro Morgannwg nos Wener.
Cafodd dau berson eu tynnu o'r dŵr wrth i law trwm a gwyntoedd cryfion Storm Callum daro de Cymru.
Dywedodd Gwylwyr y Glannau Penarth fod un o'r ddau yn anymwybodol ar ôl cael ei dynnu o'r dŵr am tua 22:00 nos Wener, 12 Hydref.
Bu farw'r dyn o Benarth yn yr ysbyty yn ddiweddarach, ond ni chafodd menyw 35 oed o'r ardal unrhyw anafiadau.
Dywedodd Heddlu'r De nad oedd y farwolaeth yn cael ei thrin fel un amheus, ond mae swyddogion sy'n ymchwilio yn apelio am dystion i'r digwyddiad.


description: Llywodraeth leol yng Nghymru yn wynebu "dibyn ariannol difrifol" yn ôl Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru.

title: Llywodraeth leol yn wynebu 'dibyn ariannol difrifol'


description: Yr Elyrch yn camu i safleoedd y gemau ail-gyfle er gwaethaf gêm ddi-sgôr.

title: Y Bencampwriaeth: Wigan 0 - 0 Abertawe


description: Mae disgwyl i gabinet Cyngor Bro Morgannwg gyfarfod i benderfynu ar ddyfodol cynlluniau i ddarparu safle i sipsiwn.

title: Disgwyl penderfyniad Cyngor Bro Morgannwg ar safle i sipsiwn


description: Ein gohebydd Brexit, James Williams, sy'n ateb rhai o'r cwestiynau

title: Fideo: Beth ydy Brexit?


description: Manw yn ennill cyfres 'Chwilio am Seren' ar S4C ac felly'n cynrychioli Cymru yn y Junior Eurovision yn Belarus fis Tachwedd.

title: Manw i gynrychioli Cymru yn y Junior Eurovision


authors:
Llyr Edwards
Gohebydd Bbc Cymru

description: Trigolion yn Eryri'n mynnu bod rhaid gweithredu i fynd i'r afael â phroblemau parcio ger Canolfan Ogwen ym mhen uchaf Nant Ffrancon.

title: Parcio ar ochr yr A5 yn 'broblem enbyd' yn Eryri


description: Cymdeithasau pêl-droed wedi cytuno y gallai tîm merched gynrychioli Prydain yng Ngemau Olympaidd Tokyo yn 2020.

title: Cymdeithasau pêl-droed yn cefnogi tîm merched Prydain


description: Cynllun newydd yn annog mwy o bobl i fabwysiadu plant wrth i un o bob pum plentyn ddisgwyl yn hir am gartref yng Nghymru.

title: Cynllun yn annog mwy o bobl i fabwysiadu plant

maintext:
Image copyright Gwasanaeth Mabwysiadu Image caption Mae Mike a Tony yn gobeithio mabwysiadu bachgen pedair oed
Mae un o bob pum plentyn sydd angen cael eu mabwysiadu yng Nghymru wedi bod yn aros dros flwyddyn am gartref, medd y corff sy'n gyfrifol am adolygu'r broses.
Dywed y Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol bod angen i fwy o rieni posib gynnig cymorth.
Mae un cwpwl sy'n ystyried mabwysiadu yn dweud: "Peidiwch ag ofni cwestiynau - gofynnwch a siaradwch am y peth."
Mae Mike a Tony yn gobeithio mabwysiadu plentyn pedair oed ar ôl dod yn rhan o gynllun o'r enw Mabwysiadu gyda'n Gilydd.
Yn ôl y Gwasanaeth Mabwysiadu, dyma'r prosiect cyntaf o'i fath yn y DU a'r nod yw targedu yn well deuluoedd addas ar draws Cymru - yn enwedig rhieni i blant sydd wedi bod yn aros am gartref am amser hir.
Mae'n anelu at gael pobl nad oedd yn wreiddiol wedi ystyried mabwysiadu i wneud hynny.
Mae'r cynllun yn cynnwys gwybodaeth fanwl am gefnogaeth cyn ac wedi'r broses o fabwysiadu.
Mae modd cael mynediad iddo ar draws Cymru, drwy asiantaethau mabwysiadu fel Cymdeithas Blant Dewi Sant a Barnardo's ac mae'n cael ei werthuso a'i gefnogi gan Brifysgol Caerdydd.
'Dod i adnabod y plentyn'
Cyfarfod a gafodd ei drefnu gan Gymdeithas Blant Dewi Sant a ysgogodd Mike a Tony i wneud y penderfyniad i fabwysiadu.
Dywedodd Mike: "Roedd yn ffordd i ddod i wybod mwy am y plentyn. Nid darllen am y plentyn ry'ch chi ond siarad â rhywun sydd wedi cwrdd â'r plentyn ac sydd wedi gofalu amdano.
"Mae modd gwybod wedyn beth sy'n ei ddifyrru, beth yw hoff fwyd y plentyn a be' mae e' fel peth cyntaf yn y bore.
"Mae'r broses yn creu llun o'r plentyn yn eich pen cyn i chi ei gyfarfod ac mae gennych syniad o'i anghenion."
Bydd Mike a Tony, sydd wedi bod mewn perthynas am 14 mlynedd, yn cael gwybod cyn hir a ydyn nhw'n addas i fod yn rieni mabwysiedig i blentyn.
Mae Mike yn annog oedolion eraill sy'n credu eu bod yn addas i fabwysiadu, i gysylltu â Mabwysiadu Gyda'n Gilydd.
Ychwanegodd: "Peidiwch â bod ofn gofyn cwestiynau a chael gwybodaeth. Mae modd i chi ddod i benderfyniad heb bwysau."


description: Mae Heddlu Gogledd Cymru wedi arestio dynes ar amheuaeth o lofruddiaeth ar ôl darganfod corff dyn mewn tafarn yn Llangefni.

title: Arestio dynes ar ôl darganfod corff dyn yn Llangefni


description: Diwrnod Cenedlaethol Barddoniaeth: T H Parry-Williams yn adrodd ei gerdd Bro yn 1971

title: Bro gan T H Parry-Williams


description: Ymateb pobl Porthaethwy i'r cyhoeddiad bod y llywodraeth yn ffafrio adeiladu trydydd llwybr ar draws Afon Menai.

title: Pont newydd dros Y Fenai: Yr ymateb yn lleol


description: Bu farw Murray Vincent Quartermain o Lanymddyfri yn adran ddamweiniau ac achosion brys Ysbyty Glangwili.

title: Adeiladwr ar droli ysbyty am 18 awr cyn marw


description: Chwaraewyr rygbi'n rhoi samplau i Fanc Bio Prifysgol Caerdydd er mwyn annog eraill i gyfrannu i ymchwil meddygol.

title: Sêr rygbi'n 'falch' o gyfrannu at waith ymchwil banc bio


description: Gall Brexit arwain at "drafferthion sylweddol" i'r Blaid Geidwadol ac i economi Cymru a'r DU, yn ôl Guto Bebb.

title: 'Trafferthion sylweddol' yn sgil Brexit


description: CPD Wrecsam yn cynnig mynedfa ar wahân, eisteddle tawel ac offer amddiffyn clustiau ar gyfer cefnogwyr gydag awtistiaeth.

title: Darpariaeth arbennig i gefnogwyr awtistig CPD Wrecsam

maintext:
Image caption Mae Cyfarwyddwr CPD Wrecsam, Spencer Harris yn credu mai CPD Wrecsam yw'r unig un ym Mhrydain i gynnig y fath ddarpariaeth
Ers dechrau'r tymor newydd mae Clwb Pêl-droed Wrecsam wedi bod yn cynnig darpariaeth ar gyfer cefnogwyr sy'n byw gydag awtistiaeth.
Yn ôl y cyfarwyddwr, Spencer Harris mae'r clwb yn cynnig parcio agosach, drws preifat i'r cefnogwyr ac ardal arbennig mewn rhan dawelach o'r stadiwm.
Hefyd mae ystafell ar wahân rhag ofn bod yr unigolyn angen gadael y gêm, offer amddiffyn y clustiau ar gyfer y sain a thoiledau ar wahân.
Gan fod awtistiaeth yn gyflwr sy'n amrywio ond gan amlaf yn effeithio'r synhwyrau, mae'r clwb wedi gwneud pob ymdrech i sicrhau bod y rhai sy'n mynychu'r gemau yn teimlo'n gyfforddus.
Cyntaf ym Mhrydain?
Mae gan y clwb swyddog anableddau, Kerry Evans, sy'n sicrhau fod trefniadau yn eu lle ac mai'r un stiward sy'n croesawu'r criw bob tro.
Yn ôl Mr Harris, cyn belled ei fod o'n ymwybodol, CPD Wrecsam yw'r unig glwb ym Mhrydain i gynnig y fath ddarpariaeth.
Dywedodd Mr Harris: "Mae'n bwysig iawn, oherwydd mae pobl hefo awtistiaeth, maen nhw'n bobl, ond yn bobl hefo mwy o sialens yn eu bywyd na phobl eraill.
"Mae'n bwysig i bawb 'neud rhywbeth amdanyn nhw, a'u rhieni nhw a rhoi outlet iddyn nhw ddod, rhywbeth iddyn nhw gefnogi a theimlo fel rhan o gymdeithas..." meddai.
Mae Elin Llwyd Morgan, sydd â mab sydd hefo'r cyflwr, yn credu fod darpariaeth y clwb yn "beth gwych".
"Mae'r galw yna'n amlwg a dwi'n meddwl bod o'n beth gwych bod pobl yn sylweddoli bod yna anableddau anweledig yn ogystal â rhai corfforol.
"Roeddwn i'n arfer meddwl dwywaith am fynd i lefydd cyhoeddus a dydych chi byth yn gwybod be' sy'n mynd i darfu arnyn nhw, doedd o ddim yn rhywbeth hawdd."


description: Casnewydd yn colli'n drwm yn erbyn Crawley a Fraser Franks yn gorfod gadael y maes ar ôl cael cardyn coch.

title: Adran Dau: Crawley 4 - 1 Casnewydd


description: Cadarnhad bod achos BSE Clasurol ar fferm yn Yr Alban, ond bod unman yng Nghymru wedi'i effeithio gan y canfyddiad.

title: 'Clefyd gwartheg gwallgof' yn yr Alban, ond nid Cymru


description: Bydd Canolfan S4C Yr Egin yn bwysig wrth sicrhau dyfodol yr iaith yn y sir, yn ôl un o arbenigwyr iaith mwyaf blaenllaw Cymru.

title: Agor Canolfan S4C Yr Egin yn swyddogol yng Nghaerfyrddin


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Galw am newid dull gyllido ysgolion gan fod ysgolion tebyg mewn ardaloedd gwahanol yn cael eu trin yn wahanol.

title: Dull ariannu ysgolion Cymru'n 'bryder' medd arbenigwyr


description: Dyn o Rondda Cynon Taf yn cael ei garcharu am wyth mlynedd ar ôl twyllo dyn busnes o'r UDA o filiwn o bunnau gyda chynllun ffug.

title: Carcharu dyn am wyth mlynedd am dwyllo gŵr busnes o £1m


description: Network Rail o dan bwysau i ail adeiladu pont reilffordd yn dilyn damwain.

title: Galw am ail godi pont Llangefni


description: Y Prif Weinidog Carwyn Jones yn galw am atebion wrth i Ford anfon staff ym Mhen-y-bont adref a rhoi stop i waith ffatri am wythnos.

title: Gwaith i 'stopio am wythnos' yn ffatri Ford Pen-y-bont


description: Mam a merch yn trafod eu perthynas, dylanwadau ac ysgrifennu.

title: Yr ifanc a ŵyr: Fflur Dafydd a Menna Elfyn

maintext:
Mae Menna Elfyn yn fardd toreithog sydd wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau, a Fflur Dafydd yn gerddor ac yn awdur, yn sgrifennu cyfresi teledu fel Parch, a'r gyfres newydd 35 Awr, fydd ar S4C yn fuan.
Yma mae'r fam a'r ferch yn trafod eu perthynas, dylanwadau ac ysgrifennu:
Image copyright Fflur Dafydd
Fflur Dafydd: "Fe agorodd Mam y drws i ferched eraill... a dwi'n falch iawn o'i chyfraniad hi."
Roedd yr anogaeth i ddarllen a chreu wastad yna ar yr aelwyd. O'dd e'n normal i fi a'm mrawd a'r plant drws nesa' greu sgript a pherfformio'r sioe i'n rhieni. Dyna'n ffordd normal ni o chware.
Wnes i dyfu lan mewn cymuned glos mewn ardal wledig iawn, ym Mhenrhiwllan tu fas Llandysul. Roedd lot o lyfrau yn y tŷ, lot o straeon, ac o'n i'n hoff iawn o ddarllen a dychmygu pethe. O'n ni'n deulu oedd yn mynd i'r Steddfod a gweld sioeau, roedd lot o fy mhlentyndod i am y byd dychmygol mewn ffordd, ac roedd hynny'n cael ei annog.
Dwi'n cofio roedd Mam yn un o athrawon yr Ysgol Sul ac roedd hi'n dweud wrthon ni am greu sioeau ein hunain, dwi'n dal i gofio rhai ohonyn nhw. Roedd yn wefreiddiol i ni fel plant i greu rhywbeth newydd.
O'n i'n ymwybodol bod Mam yn teithio lot ac yn mynd i wyliau gwahanol, ac yn mynd dramor. Roedden ni'n aml yn troi rhyw wahoddiad oedd ganddi i fynd i ŵyl, mewn i wyliau teuluol. O'n ni'n blasu profiadau gwahanol trwy ei gwaith hi.
Pan o'n i'n 13 oed, aethon ni i Mecsico. Oedd e'n drip ymchwil i Mam. Roedd hi'n sgwennu nofel i blant o'r enw Madfall ar y Mur. Aethon ni o gwmpas Mecsico am dair wythnos a mynd i gartrefi plant, oedd yn agoriad llygad. Dwi'n meddwl mor lwcus o'n ni fel plant i gael y profiadau hyn.
Roedd sefyll arholiad ar Lenyddiaeth Menna Elfyn yn y coleg bach yn 'bizarre'.
O'n i hefyd yn sylweddoli bod modd teithio ar draws y byd gyda dy waith, a dy fod ti'n gallu sgwennu'n Gymraeg. Pan o'n i'n fy ugeiniau cynnar, wnes i dderbyn lot o wahoddiadau gwahanol, ac mae'r profiadau rhyngwladol yna wedi bod yn werthfawr i fy ngwaith i hefyd.
Mam, a'i chwaer Anti Sian, sy'n darllen fy ngwaith i gynta'. Mae Mam wastad wedi bod yn hynod gefnogol o fy sgwennu i ers pan o'n i'n yr ysgol.
Ond dwi byth yn dangos sgriptiau teledu iddi achos mae hi a Dad yn mwynhau teledu gymaint, fi mo'yn iddyn nhw brofi'r cyfresi yn hollol o'r newydd. 'Sdim byd mwy diflas na gwylio rhaglen deledu yn gwybod beth sy'n mynd i ddigwydd achos dy fod ti wedi darllen y sgript!
Dwi mewn byd gwahanol i'r byd yr oedd Mam ynddo pan o'n i'n fach. Roedd yna gyn lleied o fenywod yn feirdd proffesiynol, ond roedd Mam mor gynhyrchiol yn y cyfnod. Roedd hi'n teimlo ei bod hi'n bwysig i ddod mas â chyfrol ar ôl cyfrol, a'i bod hi'n cyfrannu at gorff o waith oedd yn gosod stamp menywod ar lenyddiaeth.
Dwi ddim yn teimlo rhyw reidrwydd fel 'na ar y funud, achos mae 'na lot o fenywod yn sgwennu rhyddiaith da. Ond dwi'n falch iawn o'r cyfraniad dwi'n gallu 'neud.
Fe agorodd Mam y drws i ferched eraill a'u hysbrydoli nhw i allu creu, a dwi'n falch iawn o'i chyfraniad hi. Ar y pryd roedd hi'n 'neud teithiau barddonol - doedd menywod ddim fel arfer yn gwneud hynny. Fi'n cofio mynd i weld ei sioeau barddol hi, o'n i wrth fy modd yn ei gweld hi'n darllen ei cherddi a theimlo'r bwrlwm, a gweld Mam yn 'neud rhywbeth oedd yn bwysig.
Ar y llaw arall, fi'n cofio astudio ei cherddi hi yn yr ysgol pan o'n i yn fy arddegau. Roedd e'n deimlad o cringe i astudio cerdd Er Cof am Kelly gan Mam ar y cwrs TGAU. O'n i ddim eisiau bod yn wahanol i neb arall.
Fi'n cofio bod mewn darlith Gymraeg yn y brifysgol yn Aberystwyth a Mihangel Morgan, y darlithydd, yn siarad am awr gyfan am Menna Elfyn, gyda fi'n eistedd reit yn y blaen. Roedd sefyll arholiad ar Lenyddiaeth Menna Elfyn yn y coleg bach yn bizarre.
Ond dwi'n falch bod Mam wedi gosod cwys ei hunan, yn sgwennu'n unigryw ac yn rhyngwladol, a dwi'n sylweddoli nawr, gan mod i'n fam fy hun, pa mor anodd oedd e iddi sgwennu gyda phlant bach yn y tŷ.
Os oedd Mam yn ein gyrru ni i wers biano neu rhyw weithgaredd, oeddet ti'n gallu ei gweld hi'n rhyw fath o siarad â hi ei hunan. O'n i'n meddwl bod Mam pawb yn 'neud hyn, ond dwi'n cofio fy mrawd yn gofyn, "Mam, pam wyt ti'n gweddïo trwy'r amser?"
Hwnna oedd ei hamser sbâr hi, a roedd hi'n defnyddio'r amser mewn ffordd gynhyrchiol i ymarfer llinellau a llunio cerddi. A dwi'n ffeindio fy hunan yn 'neud 'na nawr, os ydw i mewn lle soft play gyda'r plant, dwi'n meddwl oes modd 'neud rhyw olygfa deledu mas o hyn?
Image copyright Fflur Dafydd
O'n i'n ymwybodol iawn o Mam a Dad fel ymgyrchwyr pan o'n i'n tyfu lan. Roedd yn eitha' cyffredin yn ein tŷ ni bod Mam yn cael ei arestio am ymgyrchu gyda Cymdeithas yr Iaith. Fel merch yn fy arddegau, o'n i bach yn bored bod fy mam unwaith eto yn methu dod i rhyw gyngerdd ysgol achos ei bod hi wedi cael ei arestio. Ond achos yr holl ymgyrchoedd yna, o'n i'n hyderus iawn yn fy Nghymreictod.
Aeth Dad, oedd yn gadeirydd Cymdeithas yr Iaith ar y pryd, i'r carchar am chwe mis pan o'n i'n fach. Dwi'n edrych nôl a meddwl am Mam yn magu plentyn ar ei phen ei hunan am gyfnod. Ond fe aeth e i'r carchar dros yr iaith a dros S4C, a nawr mod i'n sgwennu i S4C ac yn byw yn y byd yma, dwi'n teimlo bod y cylch mewn ffordd yn gyflawn.
'Mamo' mae fy mhlant yn galw fy mam, ac er ei bod hi'n fam-gu, rydyn ni'n trio ffeindio amser mam a merch yn ogystal ag amser Mamo a'r wyrion. Os oes gen i ddiwrnod lle dwi ddim yn gweithio, a'r plant yn yr ysgol, alla i fynd draw ati a chael paned a chlonc am waith a sgwennu a bach o bopeth. Ma' hwnna'n brofiad hyfryd. Ni'n agos iawn fel mam a merch.
Wrth edrych ar ei gyrfa nawr, fi'n sylweddoli pa mor gynhyrchiol mae hi wedi bod, ac mae hynny yn fy llorio i, ac mae'n fy ysbrydoli i i sgwennu mwy.
Menna Elfyn: "Mae hi'n mwynhau cwmni, chwerthin ac ymwneud â phobl, sy'n wahanol iawn i fi."
Hunanfeddiannol yw'r ffordd orau i ddisgrifio Fflur. A byrlymus. Creu a darllen oedd ei phethe pan oedd hi'n fach. Bydden i'n prynu llyfr yn y prynhawn a bydde hi wedi ei orffen cyn mynd i'r gwely!
'Sai'n synnu bod Fflur wedi mynd i mewn i fyd sgriptio teledu achos oedd hi'n sgrifennu dramâu bach pan oedd hi'n blentyn - ac mi oedd hi'n gorfod cyfarwyddo hefyd wrth gwrs!
Roedd hi a'i brawd yn lico creu rhyw fyd tu nôl i'r soffa. Do'dd dim angen teganau ac roedd yn gas ganddi ddoliau.
Roedd y cyfnod pan oedd Fflur yn fach yn arbennig o heriol, achos roedd Wynford y gŵr yn y carchar, tua'r un pryd â phan oedd Fflur yn cael triniaeth yn yr ysbyty. Felly o garchar i ysbyty oedd hi'n aml bryd hynny.
O'n i'n codi yn gynnar er mwyn ysgrifennu cyn bod y plant yn codi, roedd e'n gyfnod llawn digwyddiadau ac yn amser hapus. Roedd Fflur yn ferch mor llawen ac yn derbyn unrhyw beth oedd yn digwydd iddi bryd hynny.
Roedd y 1970au yn gyfnod eitha' unig o ran merched yn sgrifennu. Ro'n i'n trefnu'r teithiau barddol cyntaf oherwydd mod i'n ferch, o'n i eisiau dangos bod beirdd o ferched hefyd yn gallu bod yn weladwy. Agwedd sosialaidd iawn oedd gen i at fod yn fardd bryd hynny, ro'n i'n credu mewn bod yn gyfartal.
Roedd Fflur yn ferch academaidd iawn, yn dod adre o'r ysgol ac yn mynd yn syth at ei gwaith. Ond roedd hi hefyd yn mwynhau bywyd. Dwi'n cofio cyfnod Lefel A, oedd hi'n gweithio'n galed ond doedd hi byth yn colli mynd mas ar nos Sadwrn.
Dyw hi ddim am golli mas ar fwynhau, a mae hwnna'n dal yn rhan o'i byd hi. Mae hi'n mwynhau cwmni, chwerthin ac ymwneud â phobl, sy'n wahanol iawn i fi; dwi'n mwynhau bod ar ben fy hunan.
Nid dim ond sgwennu oedd yn mynd â'i bryd hi, cerddoriaeth oedd un o'i phrif ddiddordebau. Roedd hi'n chwarae'r piano a'r delyn (bu'n 'bysgo' ar y delyn un haf yn Aberaeron gyda'i ffrind Nia ar y ffliwt!)
Byswn i'n disgrifio ein perthynas ni fel un agos a chariadus. Roedd 'na un cyfnod hyfryd pan o'n i'n gymrawd yn y brifysgol yn Abertawe a Fflur yn ddarlithydd yno. Ro'n ni'n cyd-deithio ac yn cael brecwast gyda'n gilydd ar ôl cyrraedd y coleg. Mae llai o amser gyda ni i eistedd lawr jyst y ddwy ohonon ni erbyn hyn, ond ni'n trio neud ymdrech i gwrdd â'n gilydd yn y dre am goffi ac mae hynny'n neis.
Wi'n falch dros ben bod Fflur yn sgriptio rhaglenni teledu. Fe wnes i fwynhau y gyfres Parch yn fawr, a dwi'n edrych mlaen at ei chyfres nesa' hi hefyd.
Dwi'n meddwl ei bod hi wedi ffeindio ffordd o ysgrifennu sy'n addas iawn ar gyfer y teledu. Ac mae hi'n dal i sgrifennu rhyddiaith yn dawel fach hefyd.


description: Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru'n beirniadu'r gweinidog Alun Davies am gymharu cynghorwyr i Oliver Twist, wrth drafod cyllid awdurdodau lleol.

title: Beirniadu gweinidog am gymharu cynghorwyr i Oliver Twist

maintext:
Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi beirniadu'r Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, Alun Davies wedi iddo gymharu cynghorwyr oedd yn gofyn am fwy o arian gyda chymeriad Oliver Twist.
Dywedodd Mr Davies y dylai cynghorwyr roi'r gorau i "gwyno", a hynny wedi i Lywodraeth Cymru gwtogi ar y setliad ariannol ar gyfer awdurdodau lleol y flwyddyn nesaf.
Yn dilyn y sylwadau, dywedodd dirprwy arweinydd CLlLC y dylai'r Prif Weinidog Carwyn Jones "ystyried a yw'n briodol" i Mr Davies barhau yn ei rôl.
Mae Plaid Cymru wedi disgrifio'r toriadau fel rhai sy'n "waeth na fyddai wedi bod yn rhesymol i unrhyw un eu disgwyl", a galw ar y gweinidog i ymddiheuro.
'Dim mwy o gwyno'
"Dwi wedi cael llawer o gynghorwyr yn dod atai fel Oliver Twists dros yr wythnosau diwethaf - 'can we have some more'," meddai Alun Davies ar raglen Hawl i Holi, BBC Radio Cymru.
Dywedodd nad oes "angen 22 o awdurdodau lleol ar Gymru", a bod cynghorwyr yn cytuno â hynny'n breifat ond yn "anfodlon dweud hynny'n gyhoeddus".
Ychwanegodd ei fod eisiau gweld cynghorau'n cytuno i newidiadau.
"Dwi wedi cael digon o hynny ac mae'n bryd i hynny newid, felly beth dwi eisiau clywed gan gynghorwyr yw dim mwy o gwyno," meddai.
Image caption Mae Dai Lloyd AC wedi galw ar Alun Davies i ymddiheuro
Yn gynharach yn y drafodaeth dywedodd Mr Davies fod cynghorau yn Lloegr wedi wynebu toriadau mwy, ac y byddan nhw'n colli eu holl gyllid o'r llywodraeth ganolog yn fuan.
Dros yr haf dywedodd y gweinidog na fyddai cynghorau'n cael eu gorfodi i uno, gan fynd yn groes i gynigion oedd wedi cael eu cyflwyno'n gynharach yn y flwyddyn.
Wrth ymateb i'r sylwadau diweddaraf dywedodd Rob Stewart, arweinydd Cyngor Abertawe a dirprwy arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, fod geiriau'r gweinidog yn "hynod anffodus ac amhriodol".
"Rydyn ni'n galw ar y Prif Weinidog i ymbellhau ei hun o sylwadau'r Ysgrifennydd Cabinet ac ystyried a yw'n briodol iddo aros yn y cabinet yn ei swydd bresennol," meddai.
Ychwanegodd: "Dydyn ni ddim yn ymddiheuro am ofyn am fwy o adnoddau oddi wrth Lywodraeth Cymru i achub y gwasanaethau hynny sy'n cael eu darparu gan athrawon, gweithwyr ieuenctid, llyfrgellwyr a gofalwyr sy'n gwarchod cymunedau Cymru."
'Meistr creulon'
Dywedodd Dai Lloyd AC, llefarydd Plaid Cymru ar lywodraeth leol, y dylai Mr Davies "ymddiheuro" am ei sylwadau diweddaraf.
"Mae'r dirmyg sy'n cael ei ddangos gan Alun Davies tuag at lywodraeth leol yn esiampl o ymddygiad hynod o wael," meddai.
"Mae cymharu cynghorwyr i Oliver Twist - y bachgen amddifad oedd yn ymbil am rual - yn anaddas tu hwnt ac yn eironig yn gwneud iddo fe edrych fel y meistr creulon yn y stori."


description: Cyflenwadau byd-eang yn isel, meddai Llywodraeth Cymru, wrth i feddygon addasu dyddiadau chwistrellydd.

title: Pryder am brinder EpiPen i gleifion

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae Llywodraeth Cymru yn cynghori pobl sy'n defnyddio'r chwistrellydd adrenalin awtomatig, EpiPen, i chwilio am fathau arall o'r chwistrellydd am fod prinder o'r ddyfais ym Mhrydain.
Daw hyn wedi i aelod Cynulliad godi'r mater ar lawr siambr y Senedd yn ystod trafodaeth brynhawn Mawrth.
Yn ôl Julie Morgan AC, mae yna brinder yn enwedig o chwistrellydd i blant sydd ag alergedd difrifol, ac yn un achos mae rhiant o Gaerdydd wedi gorfod teithio i Abertawe i nôl cyflenwad i'w merch.
Fe gadarnhaodd y Llywodraeth eu bod nhw'n ymwybodol o brinder byd-eang o'r math yma o ddyfais, ond bod cynhyrchwyr yn ceisio cynyddu'r niferoedd cyn gynted â phosib.
Sefyllfa bryderus
Dywedodd Julie Morgan: "Mae hwn yn amlwg yn sefyllfa bryderus, ac rwy'n deall mai'r cyngor sydd wedi cael ei roi i feddygon ar hyn o bryd yw ymestyn y dyddiad "ar ei orau cyn" sydd ar y feddyginiaeth, neu i gael gafael ar EpiPen sydd wedi mynd heibio'i ddyddiad.
"Ond y broblem i'r Fam yma yw mai dim ond yn ddiweddar mae ei merch wedi cael gwybod bod angen y dyfeisiau yma arni, felly does ganddi ddim hen EpiPen o gwbl, ac mae angen sawl un arni er mwyn eu cadw yn yr holl lefydd mae hi'n ymweld â nhw. "
Yn ôl yr Asiantaeth Rheolaeth Meddygaeth a Gofal iechyd, nid yw'n briodol i feddygon ymestyn dyddiad chwistrellydd plant.
Mae disgwyl i'r Ysgrifennydd Iechyd wneud datganiad ar y mater o fewn y dyddiau nesaf.
Image copyright Getty Images Image caption Mae'r chwistrellydd yn rhyddhau adrenalin yn syth i'r corff os ydy rhywun yn cael adwaith all beryglu eu bywyd
Dywedodd Llywodraeth Cymru: " Rydyn ni'n ymwybodol bod yna brinder o'r ddyfais EpiPen ym Mhrydain, ac mae hwn yn broblem fyd-eang, felly rydyn ni'n gweithio gyda Llywodraeth Prydain a'r Asiantaeth Rheolaeth Meddygaeth a Gofal Iechyd er mwyn mynd i'r afael â hyn.... yn y gobaith o gynyddu'r cyflenwadau ym Mhrydain."
"Ddydd Gwener ddiwethaf cafodd meddygon gyfarwyddyd ar beth i'w wneud er mwyn sicrhau bod cyflenwadau digonol o'r chwistrellydd adrenalin awtomatig ar gael ym Mhrydain i ateb y galw.
"Dylai unrhyw glaf sy'n ei chael hi'n anodd dod o hyd i EpiPen siarad gyda'u meddyg am ddefnyddio chwistrellydd arall dros dro."


description: Cynnig gwobr o £5,000 am wybodaeth fyddai'n arwain at ddarganfod dyn mae'r heddlu am ei holi ynglŷn â llofruddiaeth.

title: Ymchwiliad llofruddiaeth: £5,000 am wybodaeth

maintext:
Image caption Steve Baxter - sydd hefyd yn cael ei adnabod fel Steve Rowley, Wayne Tidy ac William Tidy
Mae gwobr o £5,000 yn cael ei gynnig am wybodaeth fyddai'n arwain at ddarganfod dyn mae'r heddlu am ei holi ynglŷn â llofruddiaeth dyn mewn maes carafanau.
Fe ddaeth yr heddlu o hyd i gorff Simon Clark, 54 oed, ym maes carafanau'r Grove ym Mhentywyn, Sir Gâr ar 28 Medi.
Mae'r heddlu yn awyddus i holi Steve Baxter mewn cysylltiad â'r digwyddiad.
Dywed elusen Crimestoppers Cymru, sy'n cynnig y wobr ariannol, y bydd unrhyw wybodaeth maen nhw'n ei dderbyn yn cael ei drin yn gwbl gyfrinachol.
'Unigolyn peryglus'
Dywedodd Ella Rabaiott, rheolwr yr elusen yng Nghymru: "Mae pedwar o bobl wedi eu cyhuddo mewn cysylltiad â marwolaeth Simon, ond mae'r heddlu hefyd am holi Steve Baxter mewn cysylltiad â'r drosedd.
"Mae'n unigolyn peryglus ac rydym yn annog pobl i gysylltu â ni oes ganddyn wybodaeth amdano.
"Mae ein helusen yn trin bob gwybodaeth yn gwbl gyfrinachol. Ni fydd unrhyw un yn gwybod eich bod wedi cysylltu â ni."
Gallwch gysylltu â Crimestoppers Cymru ar 0800 555 111 neu drwy eu gwefan.
Image copyright Heddlu Dyfed-Powys Image caption Cafodd corff Simon Clark ei ganfod mewn maes carafanau
Mae Mr Baxter hefyd yn cael ei adnabod fel Steve Rowley, Wayne Tidy neu William Tidy, ac mae ganddo gysylltiadau gyda gorllewin a de Cymru a de orllewin Lloegr.
Yn 5'5" o daldra mae ganddo datŵs ar ei freichiau. Mae tatŵ ar ei fraich chwith yn cynnwys yr enw Chez mewn cylchoedd, tra bod tatŵ o neidr ar ei law arall.
Dywed Heddlu Dyfed-Powys y dylai unrhyw un sy'n ei weld gadw draw a chysylltu â nhw ar unwaith.
Fe wnaeth pedwar o bobl ymddangos gerbron Ynadon Llanelli'r wythnos diwethaf ar gyhuddiadau yn ymwneud â'r farwolaeth.
Cafodd dyn 40 oed ei gyhuddo o lofruddiaeth, ac fe gafodd tri o bobl eraill eu cyhuddo o gynorthwyo troseddwr.
Fe fydd y pedwar yn ymddangos eto gerbron Llys y Goron Abertawe ar 9 Hydref.


description: Enillydd y Tour de France 2018, Geraint Thomas yn cadarnhau ei fod yn disgwyl cyd arwain Team Sky gyda Chris Froome yn y ras y flwyddyn nesaf os bydd yn cymryd rhan.

title: Tour de France: Thomas am gyd arwain gyda Froome yn 2019?


description: BBC Cymru yn cael ar ddeall efallai na fydd oriel genedlaethol i gelf gyfoes Cymru'n cael ei lleoli mewn adeilad newydd.

title: A fydd adeilad newydd i oriel gelf gyfoes?


description: Rhai o olygfeydd mwyaf trawiadol y penwythos

title: Lluniau: Pan ddaeth storm Callum i Gymru


description: Treuliodd 35 mlynedd yn Nhŷ'r Cyffredin fel Aleod Seneddol Llanelli dros y Blaid Lafur.

title: Cyn-AS Llanelli Denzil Davies wedi marw yn 80 oed