authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

title: Bywyd ar ôl Carwyn

maintext:
Dwn i ddim beth fyddai ateb David Cameron pe bai rhyw un yn gofyn iddo beth oedd ei gamgymeriad mwyaf mewn gwleidyddiaeth.
Galw'r refferendwm wnaeth roi terfyn ar ei yrfa fyddai'r ateb amlwg - ond mae'r cyn-brif weinidog wedi mynnu'n gyhoeddus ei fod o hyd yn credu taw dyna oedd y peth iawn i wneud. Gadewch i ni feddwl am un arall felly. Beth am y frawddeg hon yn ystod ymgyrch etholiad 2015?
"Terms are like Shredded Wheat, two are wonderful, three might just be too many"
Aeth Cameron ymlaen i ennill mwyafrif annisgwyl yn yr etholiad wrth gwrs ond o'r eiliad y gwnaeth e gymharu ei yrfa a'i fowlen brecwast fe ddechreuodd grym lithro o'i ddwylo gyda bron pob dim yn cael ei weld a'i benderfynu gydag un llygad ar yr olyniaeth.
A fyddai Boris Johnson wedi dringo ar ei fws coch pe na bai'n gwybod bod yna ras arweinyddiaeth ar y gorwel? Dim ond y blondyn ei hun all ateb y cwestiwn yna - ond mae gan sawl un eu hamheuon.
Fe wnaeth Tony Blair gamgymeriad digon tebyg a dyw e ddim yn syndod efallai bod Carwyn Jones yn gwrthod gosod amserlen ar gyfer ei ymadawiad yntau o weld beth ddigwyddodd i eraill.
Cymerwch y sylw a roddwyd gan rai aelodau cynulliad i'r erthygl yma gan Jeremy Miles, y Cwnsler Cyffredinol, gyda rhai'n amau ei fod yn arwydd bod aelod Castell Nedd yn paratoi ymgyrch.
Nonsens medd Jeremy ei hun. Ymateb i erthygl gan Richard Wyn Jones yng nghylchgrawn Barn oedd ei eiriau meddau fe, ymdrech i sicrhau bod 'na drafodaeth ynghylch cyfeiriad a syniadau'r blaid cyn mynd ati i ddewis yr arweinydd nesaf.
Mae'r esboniad yn un digon rhesymol ond dyma i chi ffaith fach ddiddorol. Cyn penodi Jeremy sesiwn fach ddigon tila oedd sesiwn gwestiynau'r Cwnsler Cyffredinol gyda dim ond un neu ddau o gwestiynau'n cael eu gofyn gan amlaf.
Erbyn hyn mae'r sesiwn yn tueddu llenwi'r amser sydd wedi ei chlustnodi ar ei chyfer, bron fel pe bai aelodau'r cynulliad yn defnyddio'r peth fel rhagbrawf!
Mae'r cloc yn tician.


description: Gwyliwch yr uchafbwyntiau o gêm Cymru yn erbyn Uruguay yn rownd derfynol Cwpan China.

title: Uchafbwyntiau Cymru 0-1 Uruguay

fasttext_language: cy


description: Erlyniad yn gollwng cyhuddiad o geisio llofruddio ond dyn o Ruthun yn wynebu cyfnod hir o garchar ar ôl pledio'n euog i ymosodiad difrifol.

title: Dyn yn wynebu carchar wedi ymosodiad difrifol yn Rhuthun


description: Ben Lake AS yn dweud y bydd yn "ergyd eithriadol i Geredigion" os fydd swyddi'n diflannu ym Mhrifysgol Aberystwyth.

title: Colli swyddi prifysgol yn 'ergyd eithriadol i Geredigion'


description: Ymgyrch heddlu yn parhau yng Ngheredigion wedi i bryderon gael eu codi am les dynes oedrannus a'i merch yn gynharach yn yr wythnos.

title: Aberaeron: Ymchwiliad wedi pryder am les dwy ddynes


description: Penaethiaid y GIG yn argymell Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd fel y ganolfan drawma gyntaf yng Nghymru.

title: Argymell Ysbyty Athrofaol Cymru fel canolfan drawma


description: Y ffermwr Geraint Roberts sy'n disgrifio'r her o ofalu am ei ddefaid yn yr eira ar ochrau'r Berwyn

title: Yr her o wyna yng nghanol yr eira


authors:
Sara Gibson
Gohebydd Bbc Cymru

description: Is-Ganghellor Prifysgol Aberystwyth yn rhybuddio bod rhaid torri swyddi "er mwyn sicrhau dyfodol hirdymor y brifysgol".

title: Prifysgol Aberystwyth: 100 o swyddi dan fygythiad


description: Theresa May yn benderfynol o wneud Brexit yn llwyddiant wrth iddi gwrdd ag arweinwyr busnes Cymru fel rhan o daith o amgylch y DU.

title: Theresa May: 'Pobl yn dod ynghyd' ar Brexit


description: Arweinwyr cymunedol yn "siomedig" am ddiffyg ymgynghori cyn cyhoeddiad y bydd safle Coleg Llandrillo yn cau yn Sir Ddinbych.

title: 'Diffyg ymgynghori' ar gau safle Coleg Llandrillo


description: Yr actor Ioan Hefin sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Ioan Hefin sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma


description: Cadarnhaodd yr heddlu fod Kiara Moore, 2 oed, a gafodd ei hachub o gar yn afon Teifi, Aberteifi, brynhawn Llun, wedi marw.

title: Merch, 2 oed, wedi marw yn afon Teifi


description: Parhau i ymchwilio i ddamwain awyren wnaeth ladd peiriannydd ac anafu peilot ar Ynys Môn.

title: Ymchwiliad damwain awyren Fali laddodd dyn yn parhau


authors:
Cemlyn Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Aelodau Cynulliad yn pleidleisio o fwyafrif mawr o blaid mesur brys fyddai'n "gwarchod" pwerau'r Cynulliad yn dilyn Brexit.

title: ACau o blaid mesur 'gwarchod' pwerau o Frwsel


description: Cyflwyno tystiolaeth am y gofal oedd yn cael ei ddarparu yn Gower Lodge, Tre-Gŵyr i Wasanaeth Erlyn y Goron.

title: Cyflwyno tystiolaeth am gartref i Wasanaeth Erlyn y Goron


description: Beth? Pam? Pwy? Ble?

title: Cwpan China mewn 200 gair

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae tîm pêl-droed Cymru yn nwyrain Asia ar hyn o bryd ar gyfer Cwpan China 2018.
Dyma fydd gemau cyntaf Cymru ers i'r rheolwr newydd, Ryan Giggs, gymryd yr awenau. Ond beth yn union yw Cwpan China?
Dyma esboniad mewn 200 gair...
Pwrpas y gystadleuaeth?
Cystadleuaeth wadd yw Cwpan China rhwng pedwar tîm rhyngwladol. Y dyn busnes Wang Jianlin sefydlodd y gystadleuaeth - ei gwmni Dalian Wanda sy'n berchen ar Atlético Madrid.
Dyma'r ail waith i'r gystadleuaeth gael ei chynnal, gyda Chile yn ennill Cwpan China 2017.
Image copyright Getty Images Image caption Cafodd tîm Cymru wahoddiad i Gwpan China yn dilyn y llwyddiannau ym Mhencampwraiethau Euro 2016 a gododd proffil y genedl
Pwy sydd yng Nghwpan China eleni?
Bydd Cymru'n wynebu China yn gyntaf ar Mawrth 22, ac yna Uruguay neu'r Weriniaeth Tsiec mewn gêm derfynol neu gêm am drydydd lle ar Mawrth 26.
Pwy fydd y sêr bydd Cymru'n wynebu?
Mae gan Uruguay nifer o sêr byd-enwog, fel Luis Suarez o Barcelona, Edinson Cavani o Paris Saint-Germain a'r capten Diego Godín o Atlético Madrid.
Efallai does gan y Weriniaeth Tsiec ddim yr enwau mawr fel yr oedd ganddynt yn y gorffennol, ond mae ganddynt chwaraewyr o safon fel Vladimír Darida o Hertha Berlin.
Does dim un o chwaraewyr China'n chwarae tu allan i'r wlad, ond mae'r asgellwr Wu Lei o glwb Shanghai SIPG yn cael ei ganmol yn fawr.
Mae'n debyg mai'r enw mwyaf sy'n gysylltiedig gyda charfan China yw eu rheolwr Marcello Lippi a enillodd Cwpan y Byd gyda'r Eidal yn 2006.
Image copyright Getty Images Image caption Luis Suarez, yr ymosodwr sydd wedi sgorio 49 o weithiau dros Uruguay mewn 95 gêm
Lle fydd Cymru'n chwarae?
Bydd y gemau'n cael eu chwarae yn Nanning, dinas yn ne China sydd â phoblogaeth o saith miliwn.
Mae'r stadiwm yn dal 60,000 o gefnogwyr, ond er hyn does yr un tîm pêl-droed o'r ddinas yn agos at brif gynghreiriau China.
Mae Nanning yn cael ei hadnabod fel 'Y Ddinas Werdd' oherwydd ei pharciau niferus, ac mae'r tymheredd cyfartalog ym mis Mawrth tua 20C.
Gallwch wylio'r gêm yn fyw ar Cymru Fyw, gyda sylwebaeth BBC Radio Cymru, am 11:25 ddydd Iau.


description: Llywodraeth Cymru wedi atgyfodi cynlluniau a allai weld nifer y cynghorau yng Nghymru yn cael eu torri i gyn lleied â deg awdurdod.

title: Atgyfodi cynlluniau i gwtogi nifer cynghorau Cymru


description: Bydd cleifion sy'n cael eu hamau o fod â chlefyd y galon yn cael profion o fewn wyth wythnos yn ôl targed newydd yng Nghymru.

title: Profion cynharach am glefyd y galon yng Nghymru


description: Pennaeth y gwasanaeth sifil wedi gwrthod cyhoeddi adroddiad i amgylchiadau diswyddo'r gweinidog Carl Sargeant.

title: Ysgrifennydd yn gwrthod cyhoeddi adroddiad Carl Sargeant


description: Yr Independent yn ymchwilio i "gamgymeriad annerbyniol" wnaeth olygu bod neges sarhaus wedi ymddangos ar gyfeiriad un o'i straeon ar-lein.

title: Independent yn ymddiheuro am neges sarhaus ar-lein


description: Gŵyl Ffilm Bae Caerfyrddin yn cyhoeddi mai'r gyflwynwraig Beti George fydd yn derbyn Gwobr John Hefin 2018.

title: Beti George i dderbyn Gwobr Cyfraniad Oes John Hefin


description: Teithwyr yn y gogledd yn cael eu rhybuddio i ddisgwyl oedi wrth i brosiect i wella'r rheilffyrdd gael ei brofi.

title: Disgwyl oedi wrth i welliannau rheilffyrdd barhau


description: Yr Alltudion yn colli adref yn erbyn Crewe.

title: Adran 2: Casnewydd 1-2 Crewe


description: Does dim penderfyniad wedi'i wneud eto ynglŷn â dyfodol Neil McEvoy fel aelod o Blaid Cymru, wrth i wrandawiad disgyblu drafod y mater.

title: Dim penderfyniad eto ar ffawd Neil McEvoy


description: Ar ôl gaeaf hir ac oer, mae'r gwanwyn wedi cyrraedd Cymru

title: Lluniau: Arwyddion cyntaf y gwanwyn

maintext:
'Nawr lanciau rhoddwn glod, y mae'r gwanwyn wedi dod...'
Ar ôl gaeaf hir ac eira mawr, o'r diwedd mae'r gwanwyn ar ei ffordd i Gymru. Dyma rai o'n hoff luniau o'r tymor newydd:
Image copyright Robert Evan Thomas-Jones Image caption Pelydrau'r haul ym Mhorth Neigwl, Pen Llŷn
Image copyright Marilyn E Williams Image caption Pont Menai ac Eryri - y gwanwyn a'r gaeaf yn gymysg oll i gyd
Image copyright Iestyn Hughes Image caption Machlud yr 'Alban Eilir' yn Aberystwyth - diwrnod cyntaf y gwanwyn
Image copyright Iola Wyn Image caption Traeth Telpyn a'r olygfa tuag at Sir Benfro, ar y ffin gyda Sir Gâr
Image copyright Dyfed Wyn Roberts Image caption Aber yr Afon Mawddach, Sir Feirionnydd
Image copyright Marilyn E Williams Image caption Blodeuo yn Nwygyfylchi
Image copyright Marc Gardner Image caption Eryri o Gapel Curig
Efallai o ddiddodeb:
Image copyright Dylan Parry Image caption Yr olygfa tra'n cerdded ar fynydd Tryfan
Image copyright Ann Lewis Image caption Ynys Enlli o'r llwybr islaw Uwchmynydd
Sut i gael negeseuon am y newyddion a'r straeon diweddaraf gan BBC Cymru Fyw yn syth i'ch dyfais.


description: Staff sy'n gweithio i Gyngor Gwynedd wedi derbyn llythyrau yn dweud fod yn rhaid iddynt gytuno i delerau ac amodau newydd i'w cytundebau neu wynebu colli eu swyddi.

title: Staff Cyngor Gwynedd: Derbyn newidiadau neu golli swyddi


description: Prif weithredwr un o gymdeithasau tai mwyaf Cymru yn ymddeol o'i waith wedi dros chwarter canrif o wasanaeth ddydd Gwener.

title: Walis George yn ymddeol fel Prif Weithredwr Grŵp Cynefin

maintext:
Gweld cymunedau sy'n ffynnu yn sicrhau bod diwylliant a'r iaith Gymraeg yn cael cyfle i lewyrchu, dyna yw gobaith prif weithredwr ar gyfer un o gymdeithasau tai mwyaf Cymru wrth iddo ymddeol o'i waith wedi dros chwarter canrif o wasanaeth.
Mae Walis George, Prif Weithredwr Grŵp Cynefin, wedi bod yn gweithio ym maes tai'r gogledd ers 26 o flynyddoedd.
Nod y gymdeithas yw diwallu anghenion tai, gan roi cyfle i bobl ifanc a theuluoedd barhau i fyw yn eu cymunedau a chynnig adfywiad i ardaloedd sy'n ei chael hi'n anodd.
"Law yn llaw â hynny, mae cymunedau sy'n ffynnu yn sicrhau bod diwylliant a'r iaith Gymraeg hefyd yn cael cyfle i lewyrchu yn yr ardaloedd gwledig ac mae'r weledigaeth honno yn rhywbeth sydd wastad wedi bod yn bwysig i mi." meddai Mr George.
Yn ystod ei yrfa, bu Walis George yn gyfrifol am oruchwylio nifer o gynlluniau uchelgeisiol, gan gynnwys ffurfio Grŵp Cynefin nôl yn 2014, datblygu Canolfan Fenter Congl Meinciau ym Mhen Llŷn a sefydlu'r gwasanaeth Hwylusydd Tai Gwledig cyntaf yn y gogledd.
Image copyright Google Image caption Pencadlys Grŵp Cynefin ym Mhenygroes, Gwynedd
Yn wreiddiol o Lanelli, Walis George oedd yr unig blentyn o'r stryd lle roedd yn byw i fynychu'r ysgol Gymraeg leol, Ysgol Gymraeg Dewi Sant, yn y dref.
Bu'n gweithio fel gwas sifil yn Llanelli ac Aberystwyth, ac fe dreuliodd dair blynedd yn gweithio i Gymdeithas yr Iaith Gymraeg cyn ennill swydd fel Swyddog Tai i gymdeithas dai Secondary Housing Association for Wales yng nghymoedd y de.
Ond fe symudodd ef a'i wraig, sydd â'i gwreiddiau yn Sir y Fflint i Wynedd, oherwydd eu hawydd i fagu teulu mewn ardal Gymraeg.
Yn ystod ei yrfa, bu Mr George yn gyfrifol am oruchwilio nifer o gynlluniau uchelgeisiol, gan gynnwys ffurfio cymdeithas dai Grŵp Cynefin nôl yn 2014, datblygu Canolfan Fenter Congl Meinciau ym Mhen Llŷn a sefydlu'r gwasanaeth Hwylusydd Tai Gwledig cyntaf yn y gogledd.
"Mae cymaint o bethau y gallwn eu rhestru fel uchafbwyntiau," meddai Walis George, "ond dwi'n falch iawn iawn o fodolaeth Grŵp Cynefin.
"Mae'r gwerthoedd creiddiol oedd yn rhan o'r ddwy gymdeithas, Cymdeithas Tai Eryri a Chymdeithas Tai Clwyd a unwyd yn 2014 i greu Grŵp Cynefin yr un mor fyw a pherthnasol heddiw."
Wrth ffarwelio â dros 200 o staff Grŵp Cynefin, mae Walis George yn hynod o falch fod y gymdeithas dai yn darparu gwasanaethau'n gwbl ddwyieithog.
"Mae'n debyg fel corff sy'n gweithio ar draws y gogledd, bod y ffaith bod mwyafrif helaeth o'r staff yn gallu'r Gymraeg yn eithaf unigryw.
"Clod i'r staff oedd llwyddiant sefydlu Grŵp Cynefin ac iddyn nhw mae'r diolch bod dros 4,550 o dai yn ein heiddo heddiw.
"Dwi hefyd yn falch iawn o'r ffaith bod Grŵp Cynefin yn cynnig cymaint mwy na thai erbyn hyn hefyd. Gyda gwasanaethau Gorwel yn cefnogi pobl sydd angen cymorth mewn gwahanol feysydd, megis trais yn y cartref, yr Hwb yn Ninbych yn cefnogi pobl ifanc a phobl ddi-waith a chynlluniau tai gofal ychwanegol yn rhoi gwasanaeth arbennig i bobl hŷn.
Image copyright Google Image caption Mae Walis George yn falch iawn o ddatblygiad Grŵp Cynefin yng Nghastell-y-Gôg yn Nyffryn Ardudwy
Mae gan Walis nifer o hanesion am droeon trwstan yn ystod ei gyfnod gyda'r gymdeithas, gan gynnwys siarad am hanner awr mewn gweithgor tenantiaid yn fuan wedi sefydlu Grŵp Cynefin a gwreigan yn holi o'r cefn wedi iddo orffen siarad: "Sgiwsiwch fi, pwy ydach chi 'lly?"
Mae hefyd yn cofio cyfnod anoddaf ei yrfa fel un oedd yn ymwneud â'i staff yn 2011, pan gollwyd dau gydweithiwr yn ystod yr un flwyddyn.
Cyfnod anoddaf ei yrfa
"Roedd colli'r ddau yn sioc a thristwch llethol i'r tîm cyfan a thra bod ni'n ceisio cefnogi'n gilydd roedd rhaid parhau i gynnig gwasanaeth i'n tenantiaid a'n partneriaid.
"Roedden nhw'n ffrindiau yn ogystal â chydweithwyr i ni a byddant yn ein calonnau am byth."
Wrth ymddeol dywed nad oes dim cynlluniau penodol heblaw gollwng y cyfrifoldeb i eraill.
Image copyright Twitter
Beth nesaf i Walis George?
"Rhwng cadw tŷ a'r ardd yn daclus, dwi hefyd yn gobeithio cael mwy o amser i grwydro Eryri ac arfordir Llŷn a Môn pan ddaw'r gwanwyn a'r haf a chefnogi tîm rygbi'r Scarlets yn yr hydref a'r gaeaf."
Mae Walis hefyd am ddymuno'n dda iawn i Shan Lloyd Williams fel y Prif Weithredwr newydd, ac mae hefyd yn edrych ymlaen at fod yn daid am y tro cyntaf.
Yn ôl Cadeirydd Bwrdd Rheoli Grŵp Cynefin, Dafydd Lewis: "Mae ein diolch i Walis George am ei wasanaeth i'r sector dai, nid yn unig yn y gogledd, ond yn genedlaethol yn enfawr.
"Mae ei frwdfrydedd a'i agosatrwydd wedi gwneud cydweithio ag ef fel aelodau'r Bwrdd, fel staff, fel tenantiaid ac asiantaethau partner yn waith rhwydd iawn.
"Bydd colled fawr ar ei ôl yn Grŵp Cynefin a dymunwn y gorau iddo ef a'i deulu ar ei ymddeoliad."


description: Llefarydd economi Plaid Cymru, Adam Price, fydd yn amlinellu gweledigaeth ei blaid ar gyfer Cymru yn 2030 gyda maniffesto answyddogol.

title: Plaid Cymru: Addewidion mewn llywodraeth


description: Llywodraeth y DU yn dweud y byddai'n croesawu cynllun am gytundeb twf ar gyfer canolbarth Cymru yn y Gyllideb ym mis Tachwedd.

title: Trafod cytundeb twf economaidd i ganolbarth Cymru


description: Arbenigwyr yn argymell i yrwyr adael yn gynnar dros y penwythnos er mwyn osgoi tagfeydd posib ar rai o ffyrdd Cymru.

title: Rhybudd bod tagfeydd mawr yn bosib ar benwythnos y Pasg


description: Cyhoeddi'r artistiaid sy'n perfformio yng ngŵyl Tafwyl eleni wrth iddi ddychwelyd i Gastell Caerdydd.

title: Artistiaid sy'n perfformio'n Tafwyl yn cael eu cyhoeddi


description: Llywodraeth Cymru'n cymeradwyo 15 o gynlluniau addysg Gymraeg cynghorau ar ôl iddynt gael eu hailgyflwyno.

title: Cymeradwyo 15 cynllun addysg Gymraeg ar ôl ailgyflwyno


description: Cymru'n paratoi i chwarae yng ngêm agoriadol Cwpan China, a gêm gyntaf Ryan Giggs fel rheolwr, yn Nanning.

title: Ryan Giggs yn barod am 'gêm anodd' yng Nghwpan China


description: Leanne Wood yn gwrthod yr alwad i gyfeirio Plaid Cymru i'r tir canol.

title: Leanne Wood yn gwrthod cyfeirio Plaid Cymru i'r canol

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Yn fyw: Cynhadledd Plaid Cymru 2018
Mae arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood wedi gwrthod yr alwad i ail-leoli Plaid Cymru mewn gwleidyddiaeth.
Ddydd Gwener dywedodd un aelod seneddol petai Plaid Cymru yn ceisio cystadlu â Phlaid Lafur Jeremy Corbyn mi allai ddiflannu i ebargofiant.
Mynnodd Jonathan Edwards y dylai'r blaid anelu am y tir canol - man sydd wedi'i adael yn wag gan y Blaid Lafur a'r Ceidwadwyr.
'Gwahanol yng Nghymru'
Ond wrth siarad yng nghynadledd wanwyn Plaid Cymru dywedodd Ms Wood wrth BBC Cymru: "Llafur Cymru yw'r tir canol yng Nghymru ac fe ellid dadlau bod y man canol hwnnw wedi'i lenwi".
Tra'n cael ei holi ar gyfer rhaglen deledu dywedodd: "Dwi'n meddwl fod y cwestiwn am wleidyddiaeth yng Nghymru yn wahanol i'r un yn Lloegr.
"Ac yn wir a yw pobl yn ein cymunedau wir yn meddwl am wleidyddiaeth yn y termau hynny? Dwi i ddim yn credu hynny.
"Dwin meddwl bod pobl yn cefnogi pleidiau sy'n cael eu gweld yn brwydro drostynt ac sy'n ceisio gwella eu safonau byw a phethau fel amserau aros ac yn y blaen.
"Dyw'r rhan fwyaf o bobl gyffredin ddim yn gweld gwleidyddiaeth yn y termau hynny."
Image caption Leanne Wood yn annerch y gynhadledd ddydd Gwener
Cafodd sylwadau Jonathan Edwards eu hadleisio gan arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan, Liz Saville Roberts.
Dywedodd Ms Roberts hefyd y dylai Plaid Cymru fod yn barod i gydweithio â'r Ceidwadwyr er mwyn disodli llywodraeth Lafur yng Nghymru.
Ond fe ailadroddodd Ms Wood ei gwrthwynebiad i glymbleidio â'r Ceidwadwyr.
Tra'n cael ei holi am undod ddydd Gwener dywedodd Ms Wood: "Mae Cymru angen llywodraeth newydd ac mae Plaid Cymru yn barod i fod y llywodraeth honno ond er mwyn cyrraedd y man lle mae pawb yn ein cefnogi rhaid i ni fod yn unedig ac mae'n rhaid i'n pwrpas a'n cyfeiriad fod yn glir."
Yn ddiweddarach ddydd Sadwrn mae disgwyl i Adam Price AC, llefarydd economi'r blaid, ddweud y byddai Plaid Cymru yn ffurfio cwmni awyrennau cenedlaethol a grid ynni, ac yn cynnal refferendwm ar annibyniaeth petaent yn cael dau dymor o ffurfio llywodraeth.


description: Gellid osgoi tua 140 o achosion o ganser yr wythnos yng Nghymru drwy newid ffordd o fyw, yn ôl ymchwil.

title: Canser: Modd osgoi 140 achos wythnosol drwy ffordd o fyw

maintext:
Fe ellid osgoi tua 140 o achosion o ganser yr wythnos yng Nghymru petai bobl yn newid eu ffordd o fyw, yn ôl gwaith ymchwil gan elusen Cancer Research UK.
Mae'r elusen yn rhagweld mai gordewdra fydd y prif ffactor fydd yn arwain at ddatblygu canser dros y blynyddoedd nesaf.
O ran ffactorau sy'n achosi canser y mae modd eu hosgoi, ysmygu oedd yr achos fwyaf yng Nghymru yn 2015.
Yn ôl ffigyrau gan y British Journal of Cancer o 2015, fe wnaeth ysmygu gyfrannu at 1,800 o achosion o'r afiechyd mewn dynion a 1,200 mewn merched y flwyddyn honno.
Yr ail brif ffactor yng Nghymru yw gordewdra, sy'n arwain at tua 1,000 o achosion blynyddol.
'Canlyniadau syfrdanol'
Yn ôl Cancer Research UK mae gordewdra yn gallu achosi 13 math gwahanol o ganser, gan gynnwys canser ar y coluddyn, y fron, y groth a'r aren.
Mae canlyniadau'r ymchwil hefyd yn awgrymu y byddai modd osgoi un o bob 20 achos o ganser yng Nghymru drwy gynnal pwysau iach.
Dywedodd Andy Glyde o Cancer Research UK: "Mae canlyniadau'r ymchwil yn syfrdanol, am y tro cyntaf rydym yn gallu gweld faint o achosion yng Nghymru gallai eu hosgoi drwy beidio ag ysmygu a bod yn iach o ran eich pwysau.
"Mae'n glir o'r ymchwil fod gordewdra yn broblem fawr," meddai.
Dywedodd Jyoti Atri o Iechyd Cyhoeddus Cymru, wnaeth gyfrannu data i'r gwaith ymchwil: "Mae nifer fawr o achosion o ganser yn cael eu cysylltu gyda ffactorau risg mae modd eu hosgoi fel ysmygu a gordewdra.
"Mae'r rhain yn risgiau ar gyfer afiechydon eraill fel clefyd y galon a strôc."


description: Bydd gŵyl genedlaethol, sy'n rhoi cyfle i ddysgwyr y Gymraeg fwynhau siarad yr iaith, yn cael ei chynnal am yr ail waith.

title: Cynnal gŵyl undydd genedlaethol i annog dysgwyr y Gymraeg


description: Buddugoliaeth o 6-0 i Gymru yng ngêm gyntaf Ryan Giggs wrth y llyw, wrth i Gareth Bale ddod yn brif sgoriwr yn hanes tîm pêl-droed Cymru.

title: Buddugoliaeth i Gymru yng Nghwpan China a record i Bale


description: Buddogliaeth o 14-13 i Gymru'n erbyn Ffrainc yn golygu fod y crysau cochion yn gorffen yn ail ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad.

title: Cymru'n gorffen yn ail ym mhencampwriaeth y Chwe Gwlad


description: Buddugoliaeth i'r Dreigiau wedi i'r capten sgorio.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 1-0 Maidstone


description: Ysgrifennydd Llywodraeth Leol Cymru yn dweud fod angen i awdurdodau lleol gydweithio mwy ar lefel ranbarthol.

title: Alun Davies: 'Angen i siroedd weithio'n rhanbarthol'


description: Gyrrwr beic cwad wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ar y B4413 rhwng Llanbedrog a Mynytho ym Mhen Llŷn nos Sul.

title: Gyrrwr beic cwad wedi marw mewn gwrthdrawiad ym Mhen Llŷn


description: Ffarier o Ynys Môn wedi ei garcharu am dair blynedd ar ôl bygwth saethu ei bartner yn dilyn anghydfod dros rhaglen deledu.

title: Bygwth saethu partner wedi anghydfod dros set deledu


description: Heddlu arfog wedi stopio trên yn Rhondda Cynon Taf wrth chwilio am ddyn y mae swyddogion eisiau ei ganfod.

title: Heddlu arfog yn stopio trên tra'n chwilio am ddyn


description: Mae'r gwyliau Pasg wedi dechrau yn y gogledd, ond mae'r tymor ysgol yn parhau yn y de.

title: Pam fod y gwyliau ysgol yn wahanol yn y de a'r gogledd?


description: Cennydd Davies sydd yn bwrw golwg dros ddewisiadau Warren Gatland i wynebu Ffrainc yng ngêm olaf y Chwe Gwlad.

title: Gatland 'heb osgoi gwneud newidiadau'


description: Athro yn osgoi cyfnod dan glo am geisio cwrdd â merch yr oedd yn credu oedd yn 14 oed i gael rhyw.

title: Dyn yn osgoi carchar am geisio cwrdd â merch i gael rhyw


description: Wrecsam yn disgyn i'r pumed safle yn y Cynghrair Cenedlaethol wedi gêm gyfartal yn erbyn Woking.

title: Woking 2-2 Wrecsam


description: Dalka India wuxuu hal xidhaale ku noqday dhakhtarrada aduunka ee ku takhasusay dawaynta cudurka kansarka.

title: India: Kansarku dumarka ayuu kaga badan yahay ragga


description: Gwyliwch y gêm bêl-droed rhwng Cymru a China gyda sylwebaeth Gymraeg

title: Gwylio China v Cymru gyda sylwebaeth Gymraeg


description: Ydyn ni'n medru hawlio nawddsant Iwerddon?

title: Ai Cymro oedd Sant Padrig?

maintext:
Mae hi'n ddydd Sant Padrig, nawddsant Iwerddon, ar 17 Mawrth - diwrnod lle mae nifer yn honni bod ganddyn nhw ychydig o waed Gwyddel ynddyn nhw, ac mae popeth yn troi yn wyrdd.
Ond mae'n debyg mai Cymro oedd Padrig mewn gwirionedd...
Image copyright Thinkstock
Ganwyd tua 387 AD mewn man o'r enw Bannavem Taburniae. Mae'n debyg mai Banwen yng Nghastell-nedd Port Talbot yw'r lle yma, ac mae trigolion y pentref yn cynnal gwasanaeth yno bob blwyddyn i'w goffáu.
Y cysylltiad â'r Iwerddon?
Pan oedd yn ei arddegau, cafodd Padrig ei gipio gan fôr-ladron a bu'n gaethwas yn Iwerddon.
Ar ôl rhyw 6 mlynedd llwyddodd i ffoi yn ôl adref i Gymru, ble hyfforddodd yn Llanilltud Fawr, yn ôl yr hanes, a chael ei ordeinio'n offeiriad.
Dychwelodd i Iwerddon ble chwaraeodd ran blaenllaw yn dod â Christnogaeth i'r Gwyddelod. Ef oedd esgob cyntaf y wlad, ac mae'n cael ei gofio ar 17 Mawrth gan mai dyna ddyddiad honedig ei farwolaeth.
Ond...
Fodd bynnag, nid oes sicrwydd o gwbl fod pob rhan o'r stori yma'n fanwl-gywir. Mae'r llawysgrifau cynharaf sy'n sôn amdano yn dyddio o leiaf canrif wedi ei farwolaeth, ac mae'n debyg mai o 'Brydain' ddaeth Padrig yn wreiddiol - dyw'r union bentref ddim yn cael ei enwi bob tro nac yn gyson ym mhob llawysgrif.
A pheth arall...
Ac mae'n rhaid cydnabod efallai fod yna lawer o orliwio a gor-ddweud wedi digwydd dros y canrifoedd. Ydych chi wedi clywed y stori enwog amdano yn hel yr holl nadroedd o Iwerddon...?! Mae celwydd yn gallu troi yn ffaith yn eithaf hawdd.
Ond pam ewn ni i boeni am y fath beth â'r gwir? Mae'n eithaf braf medru hawlio nawddsant gwlad arall.
A hyd yn oed os nad oedd o'n Gymro (a phwy all brofi un ffordd neu'r llall erbyn hyn) mae'n esgus i gael peint o'r stwff du, beth bynnag.
Sláinte!


description: Umukuru w'igihugu wa Afrika Yepfo Cyril Ramaphosa yavuze ko leta izobandanya iriha ibijanye n'urubanza rw'umukuru w'igihugu yahahora Jacob Zuma, rushingiye ku biturire.

title: Africa Yepfo ibandanya itanga uburyo mu rubanza rwa Zuma


description: Canolwr Cymru, Jamie Roberts, i ymuno â chlwb Caerfaddon o Harlequins ar ddiwedd y tymor.

title: Jamie Roberts i ymuno â Chaerfaddon ar ddiwedd y tymor


description: Peiriannydd wedi marw a pheilot yn derbyn triniaeth feddygol ar ôl i awyren blymio i'r ddaear yn Y Fali ar Ynys Môn.

title: Peiriannydd wedi marw mewn damwain awyren yn Y Fali


description: Y cyn-Brif Weinidog Gordon Brown, yr anturiaethwr Bear Grylls a'r actores Rose McGowan ymysg siaradwyr Gŵyl y Gelli eleni.

title: Gordon Brown a Chelsea Clinton i annerch Gŵyl y Gelli


description: Cyngor Caerdydd yn dweud bod cladin mewn chwech bloc o fflatiau uchel wedi methu safonau tân.

title: Grenfell: Fflatiau yng Nghaerdydd yn methu archwiliad


description: 200 a mwy o fyfyrwyr yng Nghymru yn cofrestru gydag app a gwerthu "cwmnïaeth" er mwyn talu am eu hastudiaethau.

title: Myfyrwyr yn 'gwerthu cwmnïaeth'

maintext:
Image copyright Mixmike Image caption Mae dros 200 o fyfyrwyr yng Nghymru wedi cofrestru
Mae mwy na 200 o fyfyrwyr yng Nghymru yn gwerthu eu cwmnïaeth er mwyn talu am eu cyrsiau, a hynny drwy ddefnyddio ap ar-lein.
Mae app 'Seeking Arrangement' yn cysylltu pobl ifanc gyda dynion hŷn.
Dywedodd llefarydd na all myfyrwyr "bellach ddibynnu ar ddulliau traddodiadol" o dalu am eu hastudiaethau.
Ond mae corff yn y byd addysg uwch yn dweud bod dynion "diegwyddor" yn cymryd mantais o bobl ifanc bregus.
'Er budd y ddwy ochr'
Yn y DU mae 75,000 o fyfyrwyr - yn ddynion a merched - wedi'u cofrestru yn ôl 'Seeking Arrangement'.
Mae'r cwmni'n disgrifio'r trefniant fel "perthynas er budd y ddwy ochr" sy'n gallu cynnwys tripiau siopa, prydau bwyd allan a thâl misol.
Dywedodd y prif weithredwr Brandon Wade: "Mae pobl ifanc yn deall pwysigrwydd gradd prifysgol ac maen nhw am gyrraedd eu targedau personol, ond ni allan nhw bellach ddibynnu ar ddulliau traddodiadol o fynd drwy eu haddysg."
Mae'r cwmni'n honni y gall pobl ennill cymaint â £2,730 y mis drwy gwrdd gyda phobl eraill.
Image copyright Getty Images Image caption Mae Seeking Arrangement yn honni fod 75,000 o fyfyrwyr yn y DU wedi cofrestru gyda nhw
'£750 am swper'
Fe wnaeth myfyriwr ym Mhrifysgol Caerdydd, Hannah (nid ei henw iawn), ymuno â'r ap ar ôl canfod nad oedd yn medru cael dau ben llinyn ynghyd.
Ei 'chwsmer' cyntaf, meddai, ond dyn busnes o'r Almaen, ac roedd "weithiau'n hedfan i Lundain ar fusnes, ac fe ddywedais i mod i'n byw yng Nghymru," meddai.
"Wedyn roedd e'n dod draw i Gaerdydd er mwyn fy ngweld i. Roedden ni'n cael bwyd mewn gwestai, ac roedd e'n talu £750 jyst i gael swper gyda fi."
Ond wedyn gofynnodd y dyn iddi fynd i'w ystafell gwesty. Fe wrthododd Hannah.
Dr Diana Beech yw cyfarwyddwr y Sefydliad Polisi Addysg Uwch, a dywedodd: "Mae dynion diegwyddor wedi canfod ffordd o ecsploetio myfyrwyr benywaidd ifanc gan wybod eu bod nhw angen arian."
Cyngor ar gael
Wrth ymateb, dywedodd y bobl sy'n gyfrifol am yr app eu bod yn annog defnyddwyr i "fod yn glir o'r dechrau am yr hyn y maen nhw am gael o'r berthynas".
Dywedodd llefarydd ar ran Prifysgol Caerdydd: "Mae lles ein myfyrwyr yn flaenoriaeth ac fe fyddwn yn annog unrhyw un sy'n cael trafferthion ariannol i ofyn am gyngor gan ein gwasanaeth cefnogi myfyrwyr.
"Mae gan bob myfyriwr fynediad i ystod eang o wasanaethau cefnogol sy'n gyfrinachol a ddim yn eu barnu."
Dywedodd Llywodraeth Cymru nad ydyn nhw'n gallu gwirio ffigyrau'r cwmni sy'n gyfrifol am yr app, ac nad yw hi'n glir faint o fyfyrwyr sy'n dewis defnyddio'r ffynhonnell yma o incwm.
"Er hynny mae Llywodraeth Cymru'n cydnabod y gall arian fod yn her i rai myfyrwyr sy'n astudio mewn prifysgol," meddai'r llefarydd.
"Dyna pam fod ein system newydd yn cynorthwyo gyda chostau byw myfyrwyr drwy ddarparu'r hyn sy'n cyfateb i gyflog byw tra eu bod yn astudio, fel eu bod yn gallu canolbwyntio ar eu hastudiaethau yn hytrach na phoeni am arian."


description: Profiad newydd sbon i ddefnyddwyr llyfrgell yn Sir Gâr wrth i benwisg rhithwir mewn 'stordy creadigol' gynnig taith dan ddŵr i'r defnyddiwr.

title: Agor 'stordy creadigol' mewn llyfrgell yn Sir Gâr


description: Asgellwr Cymru, Alex Cuthbert wedi arwyddo cytundeb tair blynedd gyda Chaerwysg.

title: Alex Cuthbert yn arwyddo gyda Chaerwysg


description: Is-reolwr newydd tîm pêl-droed Cymru, yr Iseldirwr Albert Stuivenberg, yn dweud ei fod yn bwriadu dysgu'r anthem genedlaethol.

title: Is-reolwr newydd Cymru yn dysgu'r anthem genedlaethol

maintext:
Image copyright BBC Sport Image caption Roedd Albert Stuivenberg yn Sain Ffagan ddydd Iau ar gyfer cyhoeddi carfan Cymru
Mae is-reolwr newydd tîm pêl-droed Cymru wedi dweud ei fod yn bwriadu dysgu'r anthem genedlaethol.
Yn ystod y gynhadledd i'r wasg ddydd Iau fe gadarnhaodd Ryan Giggs y bydd Albert Stuivenberg yn ymuno â'i dîm hyfforddi.
Tony Strudwick, Osian Roberts a Tony Roberts yw'r aelodau staff eraill fydd yn helpu Giggs.
Dywedodd yr Iseldirwr ei fod wedi bod yn brysur yn ceisio dysgu geiriau Hen Wlad Fy Nhadau cyn y daith i chwarae yng Nghwpan China wythnos nesaf.
'Anodd'
"Mae dal yn anodd iawn," meddai.
"Ar y ffordd i China bydd gyda ni ddigon o amser ar yr awyren.
"Dyma yw fy uchelgais. Dw i wedi dod o hyd i fideo ac wedi gofyn sut i ynganu'r geiriau yn y ffordd gywir."
Mae'r cyn-hyfforddwr gyda thîm dan-21 Yr Iseldiroedd yn credu bod dysgu'r anthem yn rhan o'i swydd.
"Dw i ddim yn Gymro, dw i'n Iseldirwr - mae rhai pethau allwch chi ddim newid - ond dw i'n gweithio ar gyfer tîm pêl-droed Cymru a rhan o hynny yw dysgu'r anthem genedlaethol," meddai.
Image copyright Getty Images Image caption Fe wnaeth Stuivenberg weithio gyda Giggs pan oedd y ddau yn cael eu cyflogi gan dîm Manchester United
Nid dyma'r tro cyntaf i Albert Stuivenberg weithio gyda Ryan Giggs. Roedd y ddau yn rhan o dîm hyfforddi Louis van Gaal gyda Manchester United rhwng 2014 a 2016.
Ond fydd herio rheolwr newydd Cymru ddim yn broblem iddo, meddai.
"Mae'n gwybod beth mae eisiau [Giggs], yr hyn mae'n dda am wneud a beth ydw i'n dda am wneud, a gyda'n gilydd dw i'n credu y gallwn ni fod yn gefnogol iawn i'r holl staff cynorthwyol i fod yn llwyddiant."
Ychwanegodd Stuivenberg ei fod "wedi cyffroi" ynglŷn â chael gweithio gyda Gareth Bale ond hefyd ei fod yn edrych ymlaen at "ddod i adnabod yr holl chwaraewyr".


description: Meddygon teulu i dderbyn mwy o gyflog ond amod bod yn rhaid i'r proffesiwn wella'r ddarpariaeth iaith Gymraeg i gleifion.

title: Gwella darpariaeth iaith yn amod i gytundeb meddygon


description: Rheolwraig tîm pêl-droed merched Cymru, Jayne Ludlow wedi cyhoeddi'r garfan ar gyfer y gêm ragbrofol yn erbyn merched Lloegr.

title: Cyhoeddi carfan merched Cymru cyn eu gêm yn erbyn Lloegr


description: Trefnwyr hanner marathon Casnewydd yn canslo'r ras am yr eildro oherwydd rhagolygon y tywydd

title: Canslo hanner marathon Casnewydd am yr eildro


description: Y Sunday Times yn cyhoeddi rhestr o'r "llefydd gorau i fyw yng Nghymru", gyda'r Mwmbwls yn Abertawe ar y brig.

title: Y Mwmbwls yw'r 'lle gorau i fyw' yng Nghymru


authors:
Nia Thomas
Bbc Radio Cymru

description: Cyn gadeirydd Chwaraeon Cymru'n dweud bod angen gwella strwythur hyfforddi a gwario mwy i barhau gyda datblygiad pêl-droed i ferched.

title: Pêl-droed merched angen 'mwy o arian' a strwythur gwell


description: Pobl Aberteifi yn ymateb i'r newyddion am farwolaeth merch fach dwy oed yn Afon Teifi.

title: Teyrngedau wedi marwolaeth merch fach yn Afon Teifi


description: Crwner yn clywed fod fod dau fabi tripled pum mis oed o Ben-y-bont ar Ogwr wedi marw ar yr un noson o ganlyniad i haint ar y frest.

title: Trasiedi marwolaeth dau o dripledi


description: Cyfle i ehangu yn y byd digidol a sefydlogrwydd setliad ariannol yw'r ddwy elfen bwysicaf yn adroddiad S4C medd Alun Cairns.

title: Cairns: 'Ehangu digidol a sefydlogrwydd ariannol' i S4C


description: Un o'r prif ffyrdd i mewn i'r Drenewydd ynghau wrth i lori daro pont a throi drosodd.

title: Lori yn taro pont rheilffordd yn Y Drenewydd


description: Galw am "ymchwiliad brys" i gyfraddau marwolaeth y Gwasanaeth Iechyd, wedi i 13% yn fwy o bobl na'r disgwyl farw yn ystod wyth wythnos gyntaf 2018.

title: Galw am ymchwiliad i gynnydd yng nghyfradd marwolaethau


description: Heddlu arfog wedi eu galw i 'ddigwyddiad' yn ardal y Rhath, Caerdydd.

title: Trywannu tri dyn yng Nghaerdydd


description: Tro pedol yn rhoi'r hawl i ferched chwarae ochr yn ochr â'r dynion ar fore Sadwrn mewn clwb golff ym Mro Morgannwg.

title: Golffiwr benywaidd yn ennill brwydr i chwarae â'r dynion


description: Rhaid i ddarlledwyr addasu i'r "bygythiad" maen nhw'n ei wynebu gan wasanaethau ar-lein, yn ôl cyfarwyddwr Ofcom yng Nghymru.

title: Galw ar ddarlledwyr addasu i 'fygythiad' ar-lein


description: Y Dreigiau wedi chwarae 13 gêm heb ennill yn y Pro14 bellach ar ôl cael eu trechu gan y Cheetahs yn Rodney Parade nos Wener.

title: Pro14: Dreigiau 17-29 Cheetahs


description: Gareth Bale yn dweud y byddai ennill tlws tra'n chwarae i Gymru yn enfawr.

title: Bale: 'Ennill tlws tra'n chwarae i Gymru yn enfawr'


description: Kooxaha mucaaradka ee dalka Suuriya ayaa isaga baxay deegaano ku hareeresan bariga magaalada Ghouta ee dalka Suuriya, xilli dowladda Madaxweyne Bashar Al- Asad ay sii xoojisay duqeymaha ka dhanka ah xooggaga mucaaradka ee heysta qeybo akmdia h Suuriya.

title: Fallaagada Suuriya oo laga daad gureeyay bariga Ghouta


description: Y Seintiau Newydd yn ennill o 3-0 yn erbyn Y Bala yn unig gêm Uwch Gynghrair Cymru o'r penwythnos, gyda'r Seintiau Newydd bellach 15 pwynt yn glir ar frig y tabl.

title: Unig ganlyniad o'r penwythnos yn Uwch Gynghrair Cymru


description: Llywodraeth Cymru a chynghorau lleol i wario £533,000 ar atgyweirio ac yna amddiffyn ffordd ar Ynys Môn rhag rhagor o dirlithriadau.

title: Arian tuag at atal tirlithriadau pellach ar Ynys Môn


description: Rheithgor yn Llys y Goron Yr Wyddgrug yn dyfarnu fod Redvers James Bickely yn euog o lofruddio Tyler Denton yn Y Rhyl.

title: Dyn yn euog o lofruddio dynes yn Y Rhyl


description: Plentyn tair oed yn derbyn triniaeth feddygol ar ôl i'r heddlu oedd yn chwilio am gar oedd wedi ei ddwyn ddod o hyd iddo yn Afon Teifi.

title: Heddlu yn dod o hyd i blentyn mewn car yn Afon Teifi


authors:
Mari Grug
Newyddion Bbc Cymru

description: Deiseb yn gwrthwynebu newidiadau i eglwys yng Ngheredigion ond yr Eglwys yng Nghymru'n dweud bod y newidiadau "ddim yn radical".

title: Newidiadau posib i eglwys ym Mlaenpennal yn hollti barn


description: Mae toriadau i addysg yn golygu bod yn rhaid lleihau nifer y staff yn Ysgol y Preseli yn Sir Benfro, medd y prifathro Michael Davies.

title: Toriadau addysg yn golygu lleihau staff


description: Cyn-gadeirydd Chwaraeon Cymru'n dweud bod angen mwy o hyfforddwyr a chefnogaeth i ddatblygu pêl-droed merched yng Nghymru.

title: 'Angen cefnogaeth' ar bêl-droed merched


description: Yr heddlu'n defnyddio actorion yn eu brwydr yn erbyn gangiau sy'n defnyddio pobl fregus i symud a chyflenwi cyffuriau.

title: Actorion yn ail-greu achosion cyffuriau yn Wrecsam


description: Leanne Wood wedi dweud bod angen i aelodau Plaid Cymru sefyll "ysgwydd wrth ysgwydd" os yw'r blaid am drechu Llafur.

title: Leanne Wood: 'Angen i Plaid sefyll ysgwydd wrth ysgwydd'


description: Yr heddlu wedi cadarnhau fod corff dynes wedi ei ddarganfod mewn tŷ yng Ngheredigion.

title: Canfod gweddillion corff dynes mewn tŷ yn Aberaeron


description: Gbogbo ẹgbẹ agbabọọlu orilẹede Naijiria to n kopa ninu idije CAF gbogbo lo ṣi wa ni sẹpẹ lẹnu idije naa.

title: Enyimba, Akwa United gunlẹ fun idije ife ẹyẹ CAF


description: Cyngor Môn i gynnal ymgynghoriad arall ar gynigion i gau dwy ysgol gynradd ar Ynys Môn.

title: Ysgolion Môn: Cyngor i holi rhieni


description: Llywodraeth Cymru yn ymrwymo i dorri nifer y bobl sydd allan o waith, i fod ar yr un lefel â chyfartaledd y DU o fewn degawd.

title: Cynllun newydd i dorri nifer y di-waith yng Nghymru


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Y Cymro ar werth unwaith eto a'r golygyddion yn dweud y gall fod yn bapur cenedlaethol "poblogaidd" i bawb.

title: Papur newydd Y Cymro ar y silffoedd unwaith eto


description: Rhieni y ferch a foddodd wedi i gar ei mam lithro i afon Teifi yn gofyn i blant fynd i'r angladd ac iddynt wisgo dillad lliwgar.

title: Rhieni Kiara yn gofyn i blant fynd i'w hangladd


description: Ysgrifennydd Cymru yn rhoi teyrnged i Arglwydd Richard o Rydaman a fu farw yn 85 oed.

title: Arglwydd Richard: Cofio am ei waith 'amhrisiadwy'


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Wrth baratoi at ymwelwyr gwyliau'r Pasg, y gwaith o lanhau'r polystyren ar arfordir Ynys Môn yn parhau.

title: Ynys Môn 'ar agor i fusnes' wedi difrod Storm Emma


description: Rhybudd melyn am rew yn parhau i fod mewn grym ar draws Cymru fore Sul, wrth i'r eira ddechrau toddi gan achosi llfogydd.

title: Rhybudd melyn o rew a llifogydd wrth i'r eira gilio


description: Bu farw cyn-aelod o fand Tystion yr wythnos yma yn 39 oed

title: Cofio'r cerddor Gareth 'Chef' Williams

maintext:
Image copyright Angharad Griffiths
Ar Ddydd Llun 19 Mawrth fe ddaeth y newyddion bod y rapiwr a cherddor Gareth Williams wedi marw yn 39 oed.
Roedd 'Chef', fel roedd yn cael ei adnabod gan lawer, yn dod yn wreiddiol o Gaerfyrddin, ac yn bennaf adnabyddus am fod yn rhan o'r grŵp Tystion yn yr 1990au a 2000au cynnar.
Cafodd Cymru Fyw air gyda rhai o'r bobl a oedd yn 'nabod Chef orau.
Roedd Steffan Cravos a Chef yn ffrindiau am dros 25 mlynedd, ac roedden nhw yn perfformio gyda'i gilydd yn y grŵp Tystion:
"Y tro cynta' i mi gwrdd â Chef oedd yn 1992 lle roedden ni'n dau yn yr ysgol yng Nghaerfyrddin. Roedd Chef bedair blynedd yn iau na fi ond roedd y ddau ohonom ni yn 'smygu tu ôl i sied feics yr ysgol un amser cinio. Ro'n i wedi shoplifftio copi o gasét sengl Jump Around gan House of Pain ac roedden ni'n gwrando arno ar fy walkman.
"Dros y blynyddoedd nesaf roedden ni yn aml yn cwrdd mewn gigs dros orllewin Cymru ac yng nghlwb Riviera yng Nghaerfyrddin. Erbyn 1996 roedden ni'n recordio albwm stiwdio gyntaf Tystion a daeth Chef draw i rapio.
"Roedd Chef yn foi cŵl, golygus a fydde ni wastad yn cael laff. Ges i gymaint o hwyl yng nghwmni Chef dros y blynyddoedd - roedd e'n gymeriad hoffus ac yn gerddor talentog."
Image copyright Mair Angharad Craig Image caption Gareth 'Chef' Williams yn perfformio gyda Steffan Cravos yng Nglwb y Toucan, Caerdydd yn 2004
Mae un o aelodau eraill Tystion, Gruff Meredith, hefyd yn cofio pa mor ddawnus oedd Chef:
"Trist iawn oedd clywed am farwolaeth Chef. Pleser oedd bod wedi cael ei 'nabod a gweithio efo fo dros y blynyddoedd.
"Roedd o'n dalentog ac yn ddidwyll ac yn rhoi blas arbennig ei hun ar fywyd ac ar eiriau a sŵn geiriau, yn naturiol a heb ffỳs.
"Er mai ei enw oedd Gareth Williams, mi hefyd fedyddiodd un o'r enwau MC gorau erioed i'w hun, MC Chef. Diolch am bopeth Chef."
Image caption Roedd Tystion yn perfformio ac yn cynhyrchu cerddoriaeth rhwng 1996 a 2002
Mae Emyr Williams o label Anskt hefyd yn nodi cyfraniad Chef i gerddoriaeth fodern Cymru:
"Mi oedd fy mherthynas i gyda'r Tystion yn pontio'r cyfnod cynnar eithaf cythryblus 'na gyda Sleifar (Steffan Cravos) a G Man (Gruff Meredith) yn ffeirio raps, gyda'r ddau ambell waith yn ceisio tynnu'r grŵp i gyfeiriadau gwbl groes i'w gilydd, ond pan ddaeth TystionMk2 i fodolaeth o'n i'n medru gweld fod y dyn hoffus yma - Gareth - Chef - wedi llwyddo rhywsut i ddod â lot fawr o heulwen i fewn i'r band, a ffocws i gynlluniau Sleifar a oedd ar goll o'r blaen.
"Bellach mi oedd yr holl beth yn gweithio'n lot fwy fel collective gyda doniau a syniadau a chyfraniadau yn llifo i mewn ac allan o'r miwsig yn ddi-ffỳs a gyda theimlad lot fwy naturiol a llai cartoonish ac ymosodol.
"Dwi'n meddwl fod lot fawr o hyn yn ymwneud â phresenoldeb Chef a'r berthynas glos gyda Steffan, y syniad yma o ffrindiau yn ail-greu rhywbeth o back in the day a bwydo hwnna i fewn gyda'r holl gynhwysion eraill oedd yn ffrwtio ar y tân er mwyn creu gwaith arbennig fel y clasur hip-hop Cymraeg 'Hen Gelwydd Prydain Newydd'.
"Mae dod ar draws rhywun sydd mor ddi-ffỳs a bodlon gyda chyfrannu a rhannu, a oedd hefyd yn foi ifanc gwbl hyfryd, yn rhywbeth eithaf prin ac o siarad gyda phobl ers clywed y newyddion trist am ei farwolaeth dwi'n gwybod fod llawer iawn yn rhannu'r farn yma."
Image copyright Angharad Blythe
Roedd y cynhyrchydd teledu Angharad Blythe hefyd yn ffrindiau gyda Chef:
"I mi, mae Chef yn gysylltiedig efo un o gyfnodau mwya' gwirion a gwyllt fy 'mywyd i - y 2000au cynnar, lle oedd Caerdydd yn fwrlwm o gerddoriaeth ac asbri newydd. Ac wrth gwrs, mi oedd Chef reit ynghanol yr hwyl.
"Roedd o fel plentyn mewn rhai ffyrdd - yn byw bywyd yn yr eiliad ac i'r eithaf, ac yn gweld y rhyfeddod ym mhopeth. Roedd o'n ystyried pawb yn ffrind, yn meddwl y gorau o bawb ac yn chwerthin o hyd.
"Chef oedd un o'r eneidiau anwylaf imi gael y fraint o'u hadnabod ac mae'n chwith meddwl nad ydi o yn y byd 'ma, bellach."


description: Dyn 28 oed wedi'i garcharu a'r heddlu'n rhybuddio gyrwyr blinedig i fod yn ofalus wedi i wrthdrawiad achosi anafiadau difrifol i seiclwr.

title: Carcharu gyrrwr 'blinedig' wedi gwrthdrawiad difrifol


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Agor stordy creadigol, y cyntaf o'i fath mewn llyfrgell yng Nghymru yn Rhydaman er mwyn ceisio ehangu apêl llyfrgell draddodiadol.

title: Agor 'stordy creadigol' mewn llyfrgell yn Sir Gâr


description: Gleision Caerdydd yn cyhoeddi mai John Mulvihill o Awstralia fydd yn olynu Danny Wilson fel prif hyfforddwr y rhanbarth.

title: Cyhoeddi John Mulvihill fel prif hyfforddwr y Gleision


description: Ynys Môn mewn sefyllfa gryfach nag erioed i lwyfannu Gemau'r Ynysoedd, yn ôl trefnwyr y cais i ddenu'r digwyddiad i Gymru yn 2025.

title: Môn mewn 'sefyllfa gref' i gynnal Gemau'r Ynysoedd


description: Gwraig yr ymgyrchydd canser Irfon Williams yn poeni am fudd-daliadau newydd sy'n cael eu rhoi i weddwon.

title: Gweddw Irfon Williams yn poeni am lwfans canser newydd


description: Heddlu'r De wedi rhyddhau tri dyn gafodd eu harestio mewn cysylltiad â digwyddiad yng Nghaerdydd dros y penwythnos.

title: Trywanu y Rhath: Rhyddhau tri dyn


description: Ein gohebydd yn y gogledd-ddwyrain, Siôn Pennar yn rhoi blas o'r ganolfan newydd Tŷ Pawb yn Wrecsam Cymru Fyw.

title: Tŷ Pawb Wrecsam: 'Un o'r datblygiadau mwyaf cyffrous'


description: Llywodraeth Cymru'n ymchwilio sut cafodd cyfeiriadau e-byst personol y prif weinidog eu cyhoeddi ar ei gwefan.

title: Ymchwilio i gyhoeddi cyfeiriadau e-byst personol Jones


description: Mae'r Pasg yn gymharol gynnar eleni, ond pam fod dyddiad yr ŵyl yn newid o flwyddyn i flwyddyn?

title: Pam fod dyddiad y Pasg yn newid?


description: Canlyniad yr un gêm yn Uwch Gynghrair Cymru nos Wener rhwng Y Bala a Chei Connah.

title: Canlyniad Uwch Gynghrair Cymru


description: Ymosodwr Real Madrid, Gareth Bale yn cael sylw'r wasg a'r cyhoedd wrth iddo gyrraedd ar gyfer Cwpan China gydag Adam Matthews.

title: Gareth Bale yn cyrraedd ar gyfer Cwpan China


description: Mae Kelvin Williams o Lanrwst, ond sy'n byw yn yr Hag, yn dweud bod yna "amheuaeth am y dyfodol".

title: Kelvin Williams o Lanrwst

maintext:
O Lanrwst y daw Kelvin Williams ond mae'n byw yn yr Hag yn yr Iseldiroedd.
Mae'n dweud bod yna "amheuaeth am y dyfodol" am y byddai yn rhaid iddo ystyried gwneud cais am basbort i fod yn ddinesydd o'r Iseldiroedd.
Ond byddai hynny meddai yn golygu rhoi'r gorau i'w basbort Prydeinig.


description: Buddugoliaeth i'r Gleision o 31-25 gartref yn erbyn Benetton nos Wener yn y Pro14.

title: Pro14: Gleision 31-25 Benetton


description: Ryan Giggs yn penodi Albert Stuivenberg a Tony Strudwick i'w staff hyfforddi, gydag Osian Roberts a Tony Roberts yn parhau yn eu swyddi.

title: Giggs yn ychwanegu dau aelod i staff hyfforddi tîm Cymru


description: Oṣu kẹrin lẹyin ti aarẹ Buhari gbe aba eto iṣuna ọdun 2018 kalẹ, ko tii lojuutu niwaju awọn aṣofin apapọ.

title: Saraki: ọpọ ileeṣẹ ijọba ni ko nii lẹtọ si eto iṣuna 2018


description: Canran y cleifion sy'n treulio llai na'r amser targed o bedair awr mewn unedau brys ar ei lefel isaf yng Nghymru ers i gofnodion gael eu cadw.

title: Perfformiad gwaethaf erioed unedau brys Cymru


description: Prif weithredwr Cyfoeth Naturiol Cymru yn dweud fod angen mwy o weithio mewn partneriaeth er budd yr amgylchedd.

title: Pennaeth amgylcheddol yn galw am gydweithio


description: Prif weithredwr Grŵp Llandrillo Menai, Dafydd Evans yn esbonio'r penderfyniad i gau campws y coleg yn Ninbych.

title: Coleg Llandrillo: 'Anodd torri newyddion drwg'


description: Holl ysgolion Blaenau Gwent ynghau yn ogystal â rhai ysgolion mewn siroedd eraill ddydd Llun wedi'r tywydd gaeafol.

title: Dros 170 o ysgolion ar gau oherwydd eira'r penwythnos


description: Chwaraewyr Cymru, ymysg gwledydd eraill, wedi bod yn cynnal sesiwn hyfforddi gyda rhai o blant Nanning.

title: Chwaraewyr Cymru yn hybu pêl-droed yn China


description: La muerte es fan de Morote Peru21.pe

title: La muerte es fan de Morote


description: Caerdydd yn methu'r cyfle i gau'r bwlch ar Wolves ar frig y Bencampwriaeth ar ôl methu dwy gic o'r smotyn yn amser ychwanegol.

title: Y Bencampwriaeth: Caerdydd 0-1 Wolves


description: Prif Weinidog Cymru'n bygwth camau cyfreithiol i rwystro cyhoeddi adroddiad am amgylchiadau diswyddo Carl Sargeant ddyddiau cyn ei farwolaeth.

title: Carwyn Jones yn bygwth cyfraith i atal cyhoeddi adroddiad


description: Heddlu De Cymru yn cadarnhau eu bod nhw wedi arestio dynes mewn cysylltiad â llofruddiaeth dyn yn Abertawe.

title: Heddlu'n arestio menyw wedi llofruddiaeth dyn o Abertawe


description: Newidiadau pellgyrhaeddol i'r gwasanaeth iechyd yng ngorllewin Cymru'n cael eu hamlinellu gan Fwrdd Iechyd Hywel Dda fore Iau.

title: Disgwyl cyhoeddi newidiadau pellgyrhaeddol Hywel Dda


description: Cynghorwyr yn ystyried cais i addasu rhan o adeilad hanesyddol a chofrestredig yng Nghaerfyrddin i fod yn fwyty.

title: Ystyried cais i droi rhan o adeilad hanesyddol yn fwyty


description: Cwmni Dunbia wedi cadarnhau eu bod yn cau eu safle yn Felinfach yng Ngheredigion ym mis Mai eleni.

title: Dunbia yn cau safle prosesu cig Felinfach, Ceredigion


description: Cwest yn clywed fod bachgen wyth oed wedi marw o anaf i'w ben wedi i'r car yr oedd yn teithio ynddo daro coeden mewn amodau rhewllyd.

title: 'Amodau rhewllyd' wedi cyfrannu at farwolaeth bachgen


description: Pryder y bydd dwy ysgol gynradd yn ardal Abertawe yn gorfod cau oherwydd prinder disgyblion.

title: Pryder am ddyfodol dwy ysgol gynradd yn Abertawe


description: Casnewydd wedi disgyn un safle wrth iddyn nhw golli gartref yn erbyn Stevenage.

title: Casnewydd 0-1 Stevenage


description: Perfformiad unedau brys Cymru yn gwaethygu ymhellach ym mis Mawrth i gyrraedd y lefel isaf ers i ffigyrau ddechrau gael eu cofnodi.

title: Perfformiad gwaethaf erioed i unedau brys Cymru


description: Y codwr pwysau Gareth Evans yn cipio medal aur gyntaf Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad ar yr Arfordir Aur.

title: Medal aur gyntaf Cymru i'r codwr pwysau Gareth Evans


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Sut fydd aros neu adael yr Undeb Ewropeaidd yn effeithio ar fyfyrwyr yng Nghymru? Bethan Lewis sydd yn pwyso a mesur dadleuon y ddwy ochr.

title: Undeb Ewropeaidd: Dadleuon bywiog myfyrwyr

maintext:
Mae myfyrwyr yn hanesyddol wedi bod yn flaenllaw yn y dadlau am gwestiynau gwleidyddol mawr y dydd.
Ond yn yr wythnosau cyn y refferendwm mae yna bryder wedi bod ynglŷn â faint o bobl ifanc fydd yn pleidleisio yn y refferendwm ar ddyfodol Prydain o fewn yr Undeb Ewropeaidd.
Serch hynny, ar sawl campws ar draws Cymru mae 'na ddadleuon bywiog wedi bod am oblygiadau aros neu adael yr Undeb Ewropeaidd ar fyfyrwyr.
Ar hyn o bryd mae gan fyfyrwyr hawliau i astudio mewn prifysgolion eraill yr UE dan yr un amgylchiadau â myfyrwyr cartref. Mae hynny'n cynnwys derbyn yr un cymorth ariannol tuag at ffioedd dysgu.
Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig grant o hyd at £5,190 tuag at ffioedd dysgu bob blwyddyn, ac mae hynny ar gael i fyfyrwyr o Gymru a'r UE - heblaw am fyfyrwyr o rannau eraill o'r DU.
Cydweithio
Mae hynny'n ymddangos yn anghyson i rai, ond mae Jean Francois-Poncet, myfyriwr o Ffrainc sy'n astudio yn Aberystwyth ac yn gymwys am y grant, yn amddiffyn yr egwyddor sylfaenol.
"Mae'r aelodau'n parhau'n sofran be' bynnag sy'n digwydd. Ac mae hynna'n bwysig...Cymru sy'n ariannu myfyrwyr Cymru - ond achos y cydweithio ar lefel Ewropeaidd, mae myfyrwyr o Gymru'n gallu mynd i Ffrainc, a chael addysg Ffrengig fel y Ffrancwyr. Does 'na ddim gwahaniaethu i'r naill gyfeiriad."
Yn yr un modd, mae myfyrwyr o Gymru sy'n astudio mewn prifysgolion yng ngweddill yr UE yn gallu gwneud cais am y grantiau sy'n bodoli yn y gwledydd hynny.
Erasmus
Pobl fel Samuel Sparrenius Waters, oedd yn ddisgybl yn Ysgol Gyfun Mynwy cyn mynd i astudio yn yr 'Hotelschool' yn yr Iseldiroedd.
"Mae'r sector rheoli ar gyfer gwestai wastad wedi mynd â fy mryd ac yn benodol rheolaeth busnes. Dw i wedi dod o hyd i brifysgol yn yr Iseldiroedd sydd yn rhif tri yn y byd ar gyfer y maes yma. Doedd o ddim yn benderfyniad bwriadol i astudio yn yr Undeb Ewropeaidd ond yn hytrach yn ddewis o ran lle oedd yr ysgolion gorau.
"Am ein bod ni'n aelod o'r UE dw i'n gallu gwneud cais ar gyfer yr holl fenthyciadau a grantiau mae myfyrwyr o'r Iseldiroedd yn derbyn. Ond mae 'na amodau fel mae'n rhaid i fi weithio hyn a hyn o oriau'r mis er mwyn cael benthyciad mwy."
Erasmus yw un o raglenni amlycaf yr UE - prosiect sy'n rhoi cymorth i bobl ifanc astudio neu hyfforddi mewn gwledydd eraill.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mark Norton
Roedd y Cymro Hywel Ceri Jones yn allweddol yn lansio'r cynllun ym 1987 fel pennaeth Adran Addysg y Comisiwn Ewropeaidd.
Mae'r rhai sy'n ymgyrchu o blaid aros yn yr UE yn pwysleisio gwerth prosiectau o'r fath.
'Dim effaith ar ffioedd'
Ond mae Mark Norton - sydd hefyd wedi bod yn astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth - yn dadlau y byddai'r cysylltiadau yna yn para tu allan i'r Undeb.
"Ynglŷn â myfyrwyr tramor neu o'r Undeb Ewropeaidd, mae'n rhaid i ni gofio, iddyn nhw yn yr Undeb Ewropeaidd ffioedd Prydain yw'r rhai uchaf yn yr Undeb Ewropeaidd ond maen nhw dal i ddod yma. Nadw i yn credu oherwydd maen nhw i gyd yn gyfoethog ac yn y blaen, ond oherwydd safon yr addysg sydd ganddo ni mewn prifysgolion ym Mhrydain. Felly nadw i yn gallu gweld effaith ar y ffioedd os ni yn gadael."
Llynedd daeth 80 myfyriwr i astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth fel rhan o gynllun Erasmus a bu 58 o Aberystwyth yn astudio dramor.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Branwen Miles yn esbonio beth wnaeth hi ddysgu yn ystod ei blwyddyn yn Strasbourg
Yn eu plith roedd Branwen Miles, o Hwlffordd, fu'n astudio yn Strasbwrg yn Ffrainc fel rhan o'i chwrs gwleidyddiaeth ryngwladol a Ffrangeg.
"O'dd e'n brofiad da. Odd e'n siawns i weld gwlad arall, byw mewn gwlad arall gyda chymorth o Erasmus, siawns i astudio mewn gwlad arall. Maen nhw yn 'neud e bach yn wahanol i ni. Mae bob gwlad bach yn wahanol, cwrdd â phobl o ar draws y byd, o Ewrop. O'dd rhai o Ganada ac Awstralia, Rwsia fyd. Oedden ni i gyd yn gymuned fach, gyda'r Ffrancwyr hefyd. Oedd e'n hwyl."
Ond nid gwerth y cysylltiadau hynny yw'r prif sylw wrth edrych ar oblygiadau aros neu i adael yr UE ar fyfyrwyr.
Mae'r rhai sydd am aros yn dadlau y byddai'r cysylltiadau'n cael eu peryglu a'r ymgyrchwyr dros adael yn dweud y bydd yna gydweithio a chyfnewid doed a ddelo.


description: Seremoni arbennig wedi'i threfnu yn nhref Cricieth ddydd Sadwrn i ddathlu agor gorsaf bad achub newydd.

title: Agor gorsaf bad achub newydd Cricieth mewn seremoni


description: Tîm Cymru ddathlu record newydd o 36 medal, gan gynnwys deg medal aur.

title: Cymu yn gorffen yn y seithfed safle ar yr Arfordir Aur


description: Carcharu dau aelod o gang o Lundain am fasnachu merch fregus 19 oed a'i gorfodi i gludo a gwerthu heroin yn Abertawe.

title: Carcharu dau am ecsbloitio merch fregus yn Abertawe


description: Camera corff swyddog heddlu yn dal y foment y ceisiodd Tony Buttigieg drywanu heddwas gyda dwy gyllell wrth gael ei arestio yng Nghaerllion.

title: Dyn yn ceisio trywanu plismon ar ôl cael ei saethu â taser


description: Protest yn cael ei chynnal yn erbyn cau clybiau ieuenctid Gwynedd ym Mhenrhyndeudraeth.

title: Protest yn erbyn cau clybiau ieuenctid Gwynedd


description: Dim ond 40 swyddog tân allan o'r 4,150 o holl swyddogion tân Cymru sydd yn ddu neu o leiafrifoedd ethnig, yn ôl ffigurau swyddogol.

title: 'Diffyg amrywiaeth' yn y Gwasanaeth Tân


description: Rheolwr gwesty o Fethel ger Caernarfon yn cael ei garcharu am 27 mis ar ôl ymosodiad rhyw ar fachgen 16 oed.

title: Carcharu troseddwr rhyw o Fethel am 27 mis


description: Mae gan sir arweinydd newydd wedi i'r cyn-arweinydd, Des Hillman, ymddiswyddo yr wythnos diwethaf.

title: Arweinydd newydd i sir


description: Dyn yn cael ei wahardd rhag cadw anifeiliaid am 10 mlynedd wedi iddo gadw eryr aur mewn cegin fudr.

title: Gwahardd dyn am gadw eryr aur mewn cegin fudr

maintext:
Image copyright RSPCA
Mae dyn wedi ei wahardd rhag cadw anifeiliaid am 10 mlynedd wedi iddo gadw eryr aur mewn cegin fudr.
Roedd Adam Smith o Birmingham, wedi cadw'r aderyn yn y gegin yn Sir Benfro. Cafodd ei ddedfrydu ddydd Llun ar ôl pledio'n euog yn Llys Ynadon Llanelli i droseddu yn groes i Ddeddf Lles Anifeiliaid ar 26 Mai.
Clywodd y llys yn y gwrandawiad blaenorol fod Smith wedi cadw'r eryr mewn cegin fechan mewn fflat yn nhref Penfro, a hynny mewn amgylchedd nad oedd yn lan a diogel i'r aderyn.
Cafodd swyddogion yr RSPCA eu galw ym mis Ionawr 2015 yn dilyn derbyn adroddiadau fod yr aderyn yn cael ei gadw mewn lleoliad amhriodol.
Image copyright RSPCA
Dywedodd yr Arolygydd Keith Hogben o'r RSPCA: "Roedd hwn yn achos hynod unigryw gan nad ydych yn disgwyl gweld eryr aur mewn cegin. Mae o'n un o'r pethau mwyaf gwallgof i mi ei weld erioed. Doedd dim modd dychmygu'r peth.
"Nid oedd yr amgylchiadau yr oedd yr eryr aur ynddo yn briodol o bell ffordd - roedd bagiau o sbwriel wedi eu gwasgaru ar hyd y llawr ac nid oedd modd i'r aderyn ymestyn ei adenydd i bob cyfeiriad mewn awyrgylch tywyll ag estron iddo.
"Roedd wedi ei gadw mewn amgylchiadau afiach oedd yn gwbl anaddas i unrhyw anifail, heb sôn am eryr aur."
Yn Llys Ynadon Hwlffordd ddydd Llun cafodd Smith ei wahardd rhag cadw anifeiliaid am 10 mlynedd, a'i orchymyn i dalu dirwy o £73, talu £200 o gostau, a dirwy dioddefwyr o £60. Cafodd 12 mis o orchymyn cymunedol.
Mae'r eryr aur, sydd tua thair neu bedair oed, yn derbyn gofal arbenigol ar hyn o bryd.


description: I ddathlu cyfres Sgen ti Lyfr ar Radio Cymru, rhai o gyflwynwyr yr orsaf yn sôn am y llyfrau sydd wedi dylanwadu arnyn nhw

title: Sgen ti lyfr dylanwadol?

maintext:
Am 12:30, dydd Llun Ebrill 30, bydd cyfres newydd yn cychwyn ar BBC Radio Cymru o'r enw 'Sgen Ti Lyfr.
Yn y gyfres, bydd Catrin Beard yn holi ambell berson adnabyddus am lyfrau sydd wedi dylanwadu arnyn nhw mewn rhyw ffordd.
Fel rhagflas, fuodd Cymru Fyw yn sgwrsio gydag ambell i gyflwynydd Radio Cymru, a gofyn am eu hoff lyfrau nhw:
Image caption Rhys Mwyn: Mae hunangofiant Robert Roberts yn llwyddo i greu darlun byw o'r Gymru wledig yn y cyfnod Fictoraidd
Rhys Mwyn - A Wandering Scholar, The Life and Opinions of Robert Roberts
Wrth wisgo fy het fel archaeolegydd un o'r amcanion dyddiol yw dod â hanes 'yn fyw', a mae hunangofiant Robert Roberts yn llwyddo i greu darlun byw o'r Gymru wledig yn y cyfnod Fictoraidd. Mae'r llyfr yn darllen fel nofel.
Y 'Sgolor Mawr' o Langernyw oedd Robert Roberts a adawodd Sir Ddinbych, mynd i weithio fel athro ar Ynys Môn, teithio wedyn i Lerpwl a diweddu ei oes yn feddwyn ac yn dlawd yn Awstralia. Cawn drasiedi, comedi a darlun o gyfnod o fewn y gyfrol.
Wrth groesi Llynnau Mymbyr ar hyd y ffordd drosodd at Nant Peris un gaeaf mae Robert druan yn rhewi a mae'r disgrifiad ohono yn dadmer ger y lle tân yn y dafarn yn Nant Peris yn un o'r darnau mwyaf 'ffilmig' i mi erioed ei ddarllen.
Image caption Eddie Ladd: Bwriad y llyfr yw i'n hargyhoeddi fod ein cymdeithas, fod Prydeindod, wedi ei seilio ar hiliaeth.
Eddie Ladd - BRIT (ish) gan Afua Hirsch
Mae'r awdur yn cyfeirio'r gwaith at y gymdeithas rhyddfrydol Brydeinig sydd yn honni ei fod yn agored ac yn gynhwysol.
Nid dadlau gyda'r sawl sydd yn arddel rhagfarn amlwg mae hi. Mae'n dangos fod Prydeindod wedi ei seilio ar hiliaeth, cudd ai beidio, sy'n deillio, yn ein cyfnod ni, o dwf aruthrol cyfalafiaeth yn y ddeunawfed ganrif.
Nid yw'n llyfr academaidd. Mae hi'n sôn am ei phrofiadau hi ei hunan a'r ffordd mae grymoedd hanes yn ymddangos yn ei bywyd beunyddiol.
Mae'n hil gymysg, a chanddi fam groenddu o Ghana a thad Iddewig gwyn-ei-groen o'r Almaen. Cafodd ei magu yn Wimbledon a mynd i ysgol fonedd gan fod ei rhieni wedi gweithio'n galed er mwyn iddi gael addysg o'r fath.
Bwriad y llyfr yw i'n hargyhoeddi fod ein cymdeithas, fod Prydeindod, wedi ei seilio ar hiliaeth, ac wedi i ni gydnabod hyn, dywed Hirsch wrth gloi, fe allwn gamu ymlaen, rhyw ddydd, rhyw ddydd.
Image caption Aled Hughes: Un Nos Ola Leuad yn brofiad bythgofiadwy
Aled Hughes - Un Nos Ola Leuad gan Caradog Pritchard
Erioed wedi darllen llyfr mor brydferth o gymhleth.
Mae mynd ar daith trwy feddwl y prif gymeriad, yn enwedig am y tro cyntaf, yn brofiad bythgofiadwy.
Diolch mawr i Caradog Prichard am y nofel.
Image caption Dafydd Meredydd: Bu'n rhaid i mi ddarllen yr unig dair brawddeg ar y dudalen olaf drosodd a drosodd.
Dafydd Meredydd - O! Tyn y Gorchudd gan Angharad Price
Dwi ddim yn un am nofelau hanesyddol fel arfer, ond gan fod y gyfrol yma wedi ennill y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, a'r ffaith fy mod i'n cofio'r awdures, Angharad Price, yn ddisgybl yn y flwyddyn o dan fy un i yn Ysgol Brynrefail, Llanrug, flynyddoedd yn ôl, mi benderfynais i ddarllen y llyfr.
Penderfyniad da! Mi gydiodd y stori a'r cymeriadau yn syth, ond beth sy'n codi'r nofel yma uwchlaw unrhyw beth ydw i wedi ei ddarllen mewn unrhyw iaith ydi'r diweddglo ysgytwol. Roedd y tro mor annisgwyl, bu'n rhaid i mi ddarllen yr unig dair brawddeg ar y dudalen olaf drosodd a drosodd, a doeddwn i ddim yn gallu peidio meddwl am y prif gymeriad am wythnosau wedyn.
Llyfr i fwynhau, ond llyfr i wneud i rywun feddwl hefyd, ac i'n gwneud yn ddiolchgar am yr oes yr ydan ni wedi cael ei geni ynddi!
'Sgen Ti Lyfr - 12:30, Dydd Llun Ebrill 30, BBC Radio Cymru


description: Ymchwilwyr sy'n astudio achosion E.coli yn dweud bod profion yn datgelu bod cysylltiad rhwng dau achos.

title: Cysylltiad ag achosion o E.coli sy'n tarddu o'r un lle


description: Mae athletwyr tîm Cymru wedi cael blas ar ddiwylliant Awstralia wrth iddyn nhw ddechrau cyrraedd yr arfordir aur ar gyfer Gemau'r Gymanwlad.

title: Gemau'r Gymanwlad: Tîm Cymru'n dechrau cyrraedd Awstralia


description: Edrych nôl ar y sioe gerdd seiliedig ar y Meseia yn nyddiau cynnar S4C

title: Nôl i'r 80au gyda chast gwreiddiol Teilwng Yw'r Oen

maintext:
Image copyright S4C Image caption Geraint Griffiths a Sonia Jones a chantorion ifanc Teilwng Yw'r Oen
Bydd fersiwn newydd o Teilwng Yw'r Oen, addasiad modern o'r Meseia gan Handel, yn cael ei pherfformio yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni - dros 30 mlynedd ers i'r fersiwn Gymraeg wreiddiol ymddangos ar S4C.
Yn 1984 roedd y trefniant roc o'r gwaith crefyddol gyda gitârs trydan a drymiau yn newydd i gynulleidfa'r sianel ifanc yng Nghymru.
Y canwr a'r actor Geraint Griffiths oedd un o'r tri yn y prif rannau ond roedd gan y ddwy arall, Sue Jones-Davies a Sonia Jones, gysylltiad annisgwyl gyda Monty Python.
Sue Jones-Davies oedd yn chwarae rhan Judith Iscariot, cariad Brian yn y ffilm gwlt Life Of Briana Sonia Jones o Lanelli, yn ddim ond 16 oed, oedd yn canu'r gân agoriadol, Brian Song.
Yn wreiddiol o Sir Benfro symudodd Sue Jones-Davies nôl i Gymru o Lundain yn ddiweddarach gan ailafael yn ei Chymraeg a dod yn faer tref Aberystwyth lle mae'n dal i fyw ac yn ymwneud â bywyd gwleidyddol y dref.
Image caption Fel maer Aberystwyth cynhaliodd Sue Jones-Davies - yma gyda Terry Jones a Michael Palin - o ddangosiad arbennig o'r ffilm yn y dref yn 2009
Rydyn ni wedi gweld llai o Sonia Jones yng Nghymru ond mae'n bosib eich bod wedi clywed ei llais ar sawl hysbyseb, jingl Toys R Us er enghraifft, neu fel llais cefndir i rai o fandiau mwya'r byd dros y blynyddoedd.
Mae wedi canu gydag artistiaid fel The Rolling Stones, The Who, Annie Lennox, Cliff Richards a Tom Jones.
Heddiw mae'n gweithio fel hyfforddwr llais, gyda'r gantores bop Rita Ora ymysg ei chleientiaid.
Wedi bod yn canu'n broffesiynol ers ei harddegau, roedd Sonia yng nghast y sioe Saesneg gwreiddiol o addasiad Tom Parker, The Young Messiah, oedd wedi bod yn llwyddiant mawr.
"Daeth David [Richards, y cynhyrchydd] at Tom Parker i ddweud eu bod eisiau gwneud fersiwn Gymraeg ac fe wnaeth Tom fy argymell i am fy mod i o Gymru," meddai o'i chartref yn Llundain, ble mae hi wedi byw ers 34 mlynedd.
Image copyright Sonia Jones/James Last Orchestra Image caption Mae Sonia Jones hefyd wedi bod yn brif leisydd y James Last Orchestra ers dros 25 mlynedd
Fe gafodd Sonia help i ynganu rhai o'r geiriau a'r ymadroddion Cymraeg.
"Dim ond Cymraeg roedd fy mamgu'n gallu ei siarad, roedd fy nhad yn rhugl a mam yn gallu rhywfaint ond doedd dim gwersi Cymraeg yn yr ysgol pan oeddwn i'n fach, doedd e ddim yn orfodol," meddai.
"Mae'n rhywbeth rwy'n gandryll amdano - doedd e ddim yn cŵl i ddysgu Cymraeg ar y pryd, fel arall fe fyddwn i'n actio neu'n cyflwyno yn Gymraeg yng Nghymru erbyn hyn mae'n siŵr!
Ro'n i'n rhoi llais gwirion ac yn ceisio dynwared sut roeddwn i'n meddwl oedd Shirley Bassey yn swnio! Sonia Jones
"Ond doedd fy Nghymraeg ddim yn ddigon da i hynny - ond roedd yn ddigon da i Teilwng Yw'r Oen."
Dynwared Shirley Bassey
"Cyd-ddigwyddiad llwyr" oedd y ffaith fod ganddi hi a Sue Jones-Davies gysylltiad gyda Life Of Brian, meddai - doedden nhw erioed wedi cyfarfod cyn Teilwng Yw'r Oen.
Damwain a hap oedd iddi recordio cân agoriadol y ffilm - roedd hi wedi cael cytundeb recordio gyda EMI ac yn recordio yn yr un stiwdio â chriw Monty Python ar y pryd.
"Daeth Terry Gilliam i mewn a dweud: 'Ti'n Gymraes, wnei di ddod i ganu'r gân yma inni? Rydyn ni'n mynd i'w rhoi hi i Shirley Bassey'.
"Felly es i mewn a chanu cân Brian. Ro'n i'n gwneud llais gwirion ac yn ceisio dynwared sut roeddwn i'n meddwl oedd Shirley Bassey yn swnio!"
Doedd hi ddim yn eu credu pan ddywedon nhw eu bod am ddefnyddio ei recordiad hi yn lle.
Lawnsio gyrfa broffesiynol
Roedd Geraint Griffiths yn adnabyddus fel prif ganwr y band Eliffant ond roedd y cyn nyrs yn dal i weithio i awdurdod iechyd pan gafodd ran yn Teilwng Yw'r Oen.
"Fe wnaeth Teilwng Yw'r Oen agor drysau imi a ges i gyfle i fynd yn llawn amser wedyn," meddai Geraint.
"Wnaeth Sain gynnig albym i fi ar sail y sioe ac ar ôl hynny ges i gynnig gwneud cyfres o chwech rhaglen ar S4C a dyna beth ddechreuodd fy ngyrfa i fel canwr proffesiynol."
Image copyright S4C Image caption "Dwi ddim yn cofio cael dim ymarfer, cwpl o 'run-throughs' wedyn mynd amdani!" meddai Geraint Griffiths
Sawl albym yn ddiweddarach, a chyda gyrfa fel actor dan ei felt hefyd, mae Geraint Griffiths bellach wedi ymddeol ac yn byw yng Nghaerfyrddin.
Ond mae ei ferch, Elin, yn cadw'r cof am Teilwng Yw'r Oen yn fyw i'w wyrion drwy chwarae'r albwm iddyn nhw yn y car.
"Bachgen a Aned yw eu ffefryn!" meddai Geraint.
"Mae'r gerddoriaeth wedi goroesi, maen nhw'n ganeuon gwych. Mae tiwns da gydag e, dim dowt!"
Bydd addasiad newydd Teilwng Yw'r Oen, gyda'r gerddoriaeth gan Mei Gwynedd a John Quirk, a'r geiriau gan John Gwilym Jones, yn cael ei berfformio yng Nghanolfan y Mileniwm ar 5 Awst 2018.
Hefyd ar Cylchgrawn:


description: Perfformiad arbennig gan Alys Williams a Cherddorfa Genedlaethol Gymreig Y BBC

title: Alys Williams - Pan Fo'r Nos Yn Hir


description: Cynghorau'n gofyn am gymorth ariannol i ddelio gyda chost yr eira yn ystod misoedd Chwefror a Mawrth.

title: Cynghorau'n gofyn am gymorth gyda chost yr eira


description: Diffoddwyr o chwe gorsaf wahanol yn brwydro yn erbyn tân ar safle hen Ysbyty Gogledd Cymru yn Ninbych.

title: Tân ar safle hen Ysbyty Gogledd Cymru yn Ninbych


description: Daeth sylwadau cyn AS a AC Plaid Cymru, Cynog Dafis, wedi i Leanne Wood awgrymu y dylai ei phlaid ymgyrchu dros Gymru annibynnol wedi'r refferendwm.

title: Cynog Dafis yn 'anesmwyth' gyda'r gair 'annibyniaeth'


description: Lansio prosiect â brand Eryri ar Faes Eisteddfod yr Urdd

title: Lansio antur fawr yn Eryri


description: Dynes o Gaerdydd sy'n dioddef o MS yn galw am wella darpariaeth ymarfer corff i bobl sy'n dioddef o'r cyflwr.

title: Galw am wella darpariaeth ymarfer corff i bobl â MS

maintext:
Image caption Mae Radha Nair-Roberts yn credu ei bod yn angenrheidiol bod pobl sy'n dioddef o gyflyrau niwrolegol fel MS yn cael digon o gyfle i wneud ymarfer corff
Mae mam o Gaerdydd wedi galw am wella darpariaeth ymarfer corff i bobl sy'n dioddef o gyflyrau niwrolegol.
Mae Radha Nair-Roberts, sy'n dioddef o'r cyflwr MS ers 18 mlynedd, yn dweud fod parhau i wneud ymarfer corff yn "hanfodol" i bobl sy'n byw gyda chyflyrau o'r fath.
Mae Ms Nair-Roberts yn wreiddiol o Singapore, ond fe briododd Tegid Roberts o Wrecsam, cyn dysgu siarad Cymraeg yn rhugl. Bellach mae ganddyn nhw ddau o blant.
Cyn rhoi'r gorau i'w gwaith, roedd Ms Nair-Roberts hefyd yn gweithio yn y maes ymchwil niwrolegol, ac roedd ei hymchwil yn profi bod cadw'n heini yn bwysig iawn i bobol â chyflyrau tebyg i MS.
Eglurodd Radha Nair-Roberts a'i gŵr wrth BBC Cymru fod nifer o rwystrau yn atal pobl anabl rhag gwneud ymarfer corff ar hyn o bryd.
Dywedodd y ddau fod y ffactorau yn cynnwys "diffyg hyfforddiant ymysg staff" canolfannau hamdden, i "offer arbenigol ddim ar gael".
Image caption Mae stafell arbennig wedi ei haddasu yng Nghanolfan Hamdden Llanisien ar gyfer darparu offer ymarfer corff i bobl anabl
"Mae'n teimlo'n dda iawn, mae'r peiriannau yn helpu i mi symud, ac mae symud y breichiau a'r coesau yn holl bwysig i bobl anabl fel fi.
"Fel person sydd wedi astudio gwyddoniaeth niwrolegol, dwi'n deall yn hollol fod cadw'n heini ac ymarfer corff yn holl bwysig i bobl yn fy sefyllfa i, oherwydd - If you don't use it, you lose it, felly dylai pobl anabl gael cyfleoedd gwell i gadw'n heini, oherwydd mae'n helpu eu salwch."
Ymgyrch newydd
Wedi iddi gael y diagnosis, doedd Ms Nair-Roberts ddim yn credu y byddai'r salwch yn ei newid yn llwyr, ond ar ôl i'r MS waethygu, fe benderfynodd ymgyrchu a chreu menter o'r enw Exercise for All i'w gwneud hi'n haws i bobol anabl gadw'n heini.
"Ein gobath efo Exercise for All yw y bydd yn rhoi mwy o gyfle i bobl anabl gadw'n heini yn y gymuned."
Mae'r ymgyrch wedi sicrhau fod ystafell arbennig wedi ei haddasu yng Nghanolfan Hamdden Llanisien, sy'n darparu offer ymarfer corff i bobl anabl.
Ychwanegodd Ms Nair-Roberts: "Mae dechrau ymarfer corff eto wedi gwneud gwahaniaeth anferth i mi, dwi dal ddim yn gweithio yn dda iawn, ond dwi'n llawer gwell, a dwi'n gallu symud fy mysedd rŵan a dwi'n gallu defnyddio fy mraich ychydig bach.
"Mae 'na dipyn mwy o waith angen ei wneud... ond mae'n rhoi gobaith i mi, achos 'da ni gyd eisiau bod yn bobl annibynnol."
Mae Radha Nair-Roberts a'i gŵr, Tegid, hefyd yn dweud fod 'na fanteision ariannol i'r GIG, petai gwell darpariaeth ymarfer corff i bobl sydd â chyflyrau fel MS, fe fyddai iechyd tymor hir pobl yn gwella, a llai yn dibynnu ar feddyginiaethau i reoli poen.
Trwy'r wythnos hon mae BBC Radio Cymru yn darlledu cyfres o sgyrsiau gyda Radha a'i theulu yn trafod yr heriau sy'n eu wynebu o ddydd i ddydd.


description: Rhai o wasanaethau trên yn y Gogledd wedi'u heffeithio oherwydd tân yng Ngorsaf rheilffordd Cyffordd Llandudno fore Sadwrn.

title: Tân yn effeithio ar rai o wasanaethau trenau yn y Gogledd


description: Y Cynghorydd Hugh Evans yn "falch iawn" o'r datblygiadau newydd sydd i'w weld yn Y Rhyl.

title: Cynghorydd yn trafod pwysigrwydd SC2 i'r Rhyl


description: Argraffiadau Ceris James, yn wreiddiol o Boncath ond sydd nawr yn byw ger stadiwm Gemau'r Gymanwlad yn Arfordir Aur, Awstralia

title: O arfordir Penfro i Arfordir Aur

maintext:
Image caption Ceris a'i gŵr Phil yn hoelio'u lle fel un o'r 'locals'
Bydd miloedd o bobl yn glwm i'w setiau teledu, radio neu gyfrifiaduron ac yn dilyn y cystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad yn ninas Arfordir Aur, Awstralia rhwng 4-15 Ebrill.
Ond i un ferch o Boncath, Sir Benfro, mae'r gemau ond rhyw 10 munud i ffwrdd.
Mae Ceris James yn byw yn yr ardal ers bron i 20 mlynedd ac yma mae'n rhoi ei hargraffiadau am yr ardal a'r gemau.
Fi'n gweithio i gwmni sydd yn gyfrifol am yr holl newyddion traffic i 22 o orsafoedd radio dros Awstralia, a fi wrth fy modd yma.
Ond pan symudes i 'ma gynta, gymrodd hi tua naw mis i fi setlio achos oedd e mor wahanol i Aberteifi neu Boncath.
Roedd pob dim mor glitzy a lot o fenywod gyda facelifts ambiti'r lle. Ond cyn hir ddysgais i grafu dan yr wyneb a dyna pryd ddechreuais i wir setlio.
Fi'n chwarae saxophone mewn bands o gwmpas yr ardal, ac felly ddes i nabod lot o lefydd a lot o bobl da dros yr ardal i gyd, a gymerodd hi ddim yn hir i mi deimlo'n gartrefol.
Fi nawr fel local! Erbyn hyn rwy wedi priodi gyda ngŵr Phil, a ma' da fi dau o blant, Jac sy'n 14 a Rhian sy'n 16.
Image caption Ceris a'r teulu yn y stadiwm cyn y seremoni agoriadol
Mae'r ardal wedi newid lot ers i ni setlio 'ma gyntaf. Ar y dechrau, Surfers Paradise ac Ashmore oedd y draw mawr gyda'r traeth yn chwarae rhan fawr yn eu poblogrwydd.
Roedd yn ardal cul iawn o ran diwydiant, ond erbyn hyn mae diwydiannau eraill wedi datblygu, mae swyddfeydd high rise wedi codi ac mae Gold Coast nawr yn ddinas sydd â phob dim sydd ei angen ar ddinas cosmopolitan, modern.
Image caption Uffern ar y ddaear! Dinas Arfordir Aur o'r awyr
Gyda'r gemau yma, rwy'n argoeli fydd hi'n brysur iawn rownd fan hyn dros y bythefnos nesaf achos mae'r holl ardal yn buzzan.
Mae'r countdown at y gemau yn ardal y Gold Coast wedi bod yn digwydd ers dros blwyddyn. Ond maen nhw wedi bod yn gweithio ar greu'r infrastructure ac adeiladu neu adnewyddu'r stadiymau a chanolfannau cystadlu eraill ers lot hirach.
Mae'r arian sydd wedi dod mewn i'r ardal yn huge... ac mae'n arian i adeiladu adnoddau fydd gyda ni a'n plant i'w defnyddio wedi'r gemau.
Image caption Stadiwn Carrara: Lleoliad yr athletau a'r seremoni agoriadol
Mae'n fab, Jac, yn chwarae lot o bêl-fasged ac ers rhyw chwe mis nawr, mae ei dîm wedi bod yn chwarae mewn adeilad lle bydd y gymnnasteg yn cael ei gynnal yn y gemau. Felly mae ef a'i ffrindiau wedi manteisio'n barod ar adnoddau'r gemau.
Mae lot o fuddsoddiad wedi bod mewn adnoddau, ond hefyd wrth gwrs, mae arian wedi llifo mewn i'r ardal i gyflogi pobl i wneud y gwaith paratoi, ac felly mae'r gemau wedi bod yn hwb mawr i bawb.
Ond mae'n ddigwyddiad mawr, byd-eang ac felly mae pawb yn falch iawn ei fod wedi dod yma, deg munud lawr yr hewl, pryd gallai wedi mynd i unrhywle!
Ac mae'n really dechrau agosau nawr. Nos Lun wnaeth y baton gyrraedd Surfers Paradise a fi'n edrych ymlaen i fynd gyda'r teulu i weld y seremoni agoriadol heno yn Carrara Stadium.
Image caption Ras gyfnewid Baton y Frenhines yn cyrraedd Surfers Paradise yn gynharach yn yr wythnos
Dyw pob dim ddim yn cael eu cynnal fan hyn. Mae lot o'r basketball yn Cairns a Townsville lan yn y gogledd ac mae rhai o'r campau mynd i fod lan yn Brisbane, ond mae'r rhan fwyaf o'r gemau'n cael eu cynnal yma ar y Gold Coast.
Mae wedi bod yn bach o sialens i gael tocynnau, ond yn ddigon rhyfedd y rhai haws i gael oedd y rhai i'r seremoni agoriadol. Dries i gael tocynnau i'r pêl-fasged a'r pêl-foli, ond dim lwc.
Ond rwy wedi llwyddo i gael tocynnau i ffeinal y 4 x 100 metre relay yn y stadiwm ar y diwrnod olaf ond un, ac i ffeinal y gymnasteg, felly fi wedi gwneud yn ocê.
Dwi ddim yn gallu gweld fi'n symud nôl i Gymru. Wrth reswm rwy'n gweld eisiau teulu a ffrindiau... a cwrw da! Dyw Fosters ddim cweit yn gwneud hi... rho peint o Felinfoel i mi unrhyw bryd.
Ond mae'r Gold Coast yn lle amazing! Alla'i ddal bws a tram tu fas y drws ac mewn chwarter awr alla'i fod yng nghanol dinas brysur, neu ar un o draethau gorau'r byd... traethau alla'i fwynhau y rhan fwyaf o'r flwyddyn achos fod y tywydd wastad yn braf.
Un peth rwy am y plant i brofi. Dy' nhw erioed wedi gweld eira. Dyna fy nymuniad pennaf, eu bod nhw un dydd yn medru ymweld â Chymru a gweld eira!


description: Gallai haneru nifer diffoddwyr tân mewn tref o 28 i 14 roi bywydau pobl mewn peryg yn ôl undeb.

title: Undeb diffoddwyr: Toriadau i orsaf Llanelli yn achosi pryder


description: Dyn, gafwyd yn euog o ladd o'r blaen, yn euog o lofruddio ei gymydog wedi iddo ei dagu â chordyn teledu.

title: Yn euog o lofruddio eto


description: Cyn-ddirprwy bennaeth uned cartref plant yn Sir Ddinbych yn y llys wedi ei gyhuddo o ymosod yn rhywiol ar fechgyn yn y 1970au.

title: Pallial: Cyn-ddirprwy bennaeth cartref o flaen llys


description: Trystan Ellis-Morris fydd llais newydd Y Sioe Frecwast ar foreau Sadwrn ar BBC Radio Cymru 2

title: Her newydd Trystan Ellis-Morris

maintext:
Mae Trystan Ellis-Morris yn wyneb cyfarwydd i wylwyr S4C. Mae wedi bod yn gyflwynydd rhaglenni plant ers dros ddegawd, yn ogystal â phrif ddigwyddiadau'r haf ar S4C - o'r Urdd i Eisteddfod Llangollen, Cân i Gymru a Priodas Pum Mil.
Ond o ddydd Sadwrn 7 Ebrill, mi fydd yn cychwyn cyflwyno rhaglen radio, a hynny am y tro cynta' erioed...
"Dyma'r tro cynta' i fi gyflwyno rhaglen radio, paid a gofyn pam eu bod nhw 'di gofyn i fi!" meddai Trystan, llais newydd Y Sioe Frecwast ar fore Sadwrn ar BBC Radio Cymru 2 am yr wyth wythnos nesa'.
"Dwi'n falch i gael y cyfle i wneud rhywbeth gwahanol, mae hynny'n bwysig. Dwi am fod yn fi fy hun, a gobeithio bydd pobl yn gyfforddus yn gwrando ar y rhaglen.
"Fe fydd hwn yn luxury achos dwi'n hen gyfarwydd â deffro am 4 o'r gloch ar fore Sadwrn i fod yn y stiwdio erbyn 5. Byddai'n gallu codi a dod i'r gwaith yn fy tracksuit a beanie heb eistedd mewn cadair golur am oriau."
Tua tair blynedd yn ôl, daeth trobwynt ym mywyd Trystan. Wedi degawd yn gweithio yng Nghaerdydd yn cyflwyno rhaglen Mosgito gyda BBC Cymru, ac yn un o wynebau cynnar gwasanaeth Cyw, cafodd ei daro'n sâl. Roedd y cyfnod hwnnw wedi rhoi amser iddo feddwl, meddai, a dilyn breuddwyd a symud i Lundain.
Trobwynt
"Fe wnes i ddal feirws Cryptosporidium, wnaeth o ymosod ar fy ngorff i'n eitha sydyn ac yn violent, ac o'n i'n sâl am gyfnod hir o amser. R'on i bron hanner fy seis gwreiddiol ac oedd hi'n amser anodd iawn i'r teulu - pan ma' doctoriaid yn galw ar y teulu ac yn dweud bod y 24 - 48 awr nesa' am fod yn dyngedfennol. Wedi dod trwy hwnna wnes i feddwl, ella mai dyma'r amser.
"Roedd Llundain wastad wedi bod yn dynfa, a'r bwriad gwreiddiol oedd i fynd yno i wneud cwrs ôl-radd. Ond fe ges i swydd yn cyflwyno Mosgito yng Nghaerdydd, felly roedd y syniad o fyw yn Llundain 'di cael ei roi ar y back burner. Fe fues i'n cyflwyno Cyw wedyn am flynyddoedd.
"Ond pan es i'n sâl roedd yn rhaid i fi gymryd amser off gwaith ac es i adre' i'r gogledd. Ar ôl hynny wnes i benderfynu gadael Cyw a symud i Hammersmith.
"Gan mod i'n freelance dwi naill ai'n gweithio'n wyllt wirion neu'n cael dyddiau i ffwrdd felly dwi'n mwynhau mynd i redeg ar hyd yr afon, mynd i'r theatr, arddangosfeydd a mynd am dro. Beth sy' 'na ddim i' fwynhau yma?
"Dwi'n byw efo dwy ferch Gymraeg felly dwi'n siarad fwy o Gymraeg yn Llundain na Saesneg! Mae 'na gymdeithas rili da ohonon ni yma, a mae ganddon ni grwp WhatsApp ac yn trio gweld ein gilydd bob mis.
"Dim ots lle mae dy draed di, mae nghalon i dal yng Nghaerdydd ac adre'."
Yn ddiweddarach eleni, mi fydd Trystan yn gweithio ar y "gyfres orau mae wedi gweithio arni erioed", sef cyflwyno trydedd cyfres o Priodas Pum Mil, gyda Emma Walford. Mae'r ddau'n helpu i drefnu priodasau cyplau ar draws Cymru am £5,000.
"O bosib dyma'r gyfres fwya' hwyliog a'r orau dwi erioed 'di gweithio arni. Does 'na ddim actio, does 'na ddim ail gyfle, mae beth 'dach chi'n ei weld yn digwydd go iawn a mae gweithio efo Emma yn sbeshal.
"Mae'n gymaint o laugh ond mae'n anodd hefyd, mae'n oriau 16 - 17 awr y dydd yn arwain fyny at y briodas. Mae'n gyfrifoldeb mawr ond mae mor rewarding."
"Dwi'n berson pobl. Dwi'n diddori mewn pobl gwahanol a dyna dwi'n edrych ymlaen at ar fy rhaglen radio, i gael sgwrs hirach a mwy hamddenol efo pobl, heb orfod torri i hysbysebion neu ruthro cymaint, fel sy'n gallu digwydd ar raglenni teledu byw."
Hefyd o ddiddordeb:
Y Sioe Frecwast am 07:00, dydd Sadwrn 7 Ebrill ar BBC Radio Cymru 2


description: Am yr eildro yn olynol fe gafodd y Scarlets fuddugoliaeth wedi gêm ymosodol yn erbyn Treviso yn yr Eidal.

title: Buddugoliaeth am yr eildro i'r Scarlets


description: Agor ysgol Gymraeg 3-19 oed ym Mhentre'r Eglwys yn Rhondda Cynon Taf ym mis Medi 2019, gan ffurfioli trefniadau sy'n bodoli yn barod.

title: Ffurfio ysgol Gymraeg 3-19 ym Mhentre'r Eglwys


description: Sut mae diet y Cymry wedi newid a datblygu dros yr oesoedd

title: Y gwirionedd hallt

maintext:
Image caption Brecwast Cymreig llawn? 'Falle ddim!
Ddylet ti ddim bwyta gormod o hwnna! Mae'r drafodaeth am beth sy'n iach i'w fwyta yn un ry'n ni'n ei chlywed yn aml dros y blynyddoedd. Ond yw diet y Cymry wedi newid gymaint â hynny er gwaetha'r rhybuddion a'r cynghorion cyson?
Mae Mared McAleavey o Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan wedi astudio bwydydd ac arferion bwyd y Cymry dros yr oesoedd.
Peidiwch â beio'r gorffennol
Fe glywn yn aml bobl yn disgrifio problemau gordewdra heddiw fel rhai sydd yn codi o'n harferion bwyta ni yn y gorffennol, pan roedd Cymru'n llawn amaethwyr, chwarelwyr a glowyr ac yn bwyta bwyd hallt, llawn braster.
Ond a oedden nhw'n iachach mewn gwirionedd? Un peth sy'n sicr, roedd y dewis yn symlach - doedd ganddyn nhw mo'r arlwy anhygoel o fwydydd sydd gennym ni heddiw, nac ychwaith yr holl gynghorion sy'n aml yn mynd yn groes i'w gilydd. Roeddynt yn ddibynnol ar gynnyrch eu tir ac yn bwyta'r hyn oedd ar gael iddynt ar stepan eu drws.
Image caption Afocado i frecwast unrhyw un?
Cysondeb dros y canrifoedd
Ar ei daith drwy Gymru yn 1188, nododd Gerallt Gymro mai sylfaen ein diet oedd cig, ceirch, llaeth, caws a menyn. Ceir cadarnhad yn Adroddiad y Comisiwn Brenhinol ar Dir yng Nghymru, a gyhoeddwyd ym 1896, nad oedd pethau wedi newid rhyw lawer. Roedd mwyafrif y boblogaeth yn ddibynnol ar gig wedi ei halltu a'i sychu, llysiau cartref, cynnyrch llaeth a bwydydd llwy yn seiliedig ar geirch.
Yn ôl y dystiolaeth hanes llafar sydd ar gof a chadw yn yr Archif Sain yn Sain Ffagan, byddai brecwast gan amlaf yn cynnwys uwd, bara, bara ceirch, bara llaeth neu frŵes, wedi ei wneud o geirch a llaeth.
I nodi'r penwythnos, efallai y byddent yn mwynhau bacwn ac wyau i frecwast. Yr hyn sy'n ddifyr yw bod y patrwm yma wedi para gymharol debyg tan y 1980au. Yn ôl yr Arolwg Bwyd Cenedlaethol, yn ystod y 1960au i'r 1980au cynnar, y brecwast cyffredin fyddai te, tost, grawnfwyd a llefrith.
Image copyright Geoff Charles Image caption "Ychwanegwyd halen at fenyn a chaws i'r un perwyl, er mwyn eu cadw rhag mynd yn ddrwg."
Lladd mochyn
Mae'n wir dweud fod y diet yn uchel mewn braster a halen, ond roedd hynny o reidrwydd. Yr unig ffordd i deulu cyffredin gael cig fyddai pesgi a lladd o leiaf un mochyn a halltu'r cig i'w cynnal am y flwyddyn. Ychwanegwyd halen at fenyn a chaws i'r un perwyl, er mwyn eu cadw rhag mynd yn ddrwg.
Mae halen dal yn amlwg iawn yn ein deiet, a'r broblem yn llawer gwaeth nag oedd i'n cyndeidiau. Gan fod mwyafrif eu bwydydd yn gynnyrch cartref, roeddynt yn gwybod yn union faint o halen oedd yn eu bwydydd.
Gyda'r cynnydd a'r dewis o ran y bwydydd parod, rydym ni wedi colli rheolaeth yn llwyr o ran gwybod faint o halen, brasder ac wrth gwrs siwgr sydd yn ein bwydydd.
Ysgwn i be fyddai ymateb ein cyndeidiau petaen nhw'n cael afocado i frecwast? Rhywbeth ddigon tebyg i'n hymateb ni o gael brŵes am wn i!


description: Cynnal cystadleuaeth ddawns, Strictly Cymru ar gyfer pobl anabl - y gystadleuaeth "gyntaf o'i math" yng Nghymru.

title: Cystadleuaeth ddawns, y 'cyntaf o'i math' i bobl anabl

maintext:
Image copyright Leonard Cheshire Image caption Roedd dros 100 o gystadleuwyr yn ceisio am le yn y rownd derfynol
Bydd rownd derfynol cystadleuaeth ddawns, Strictly Cymru, yn cael ei chynnal ddydd Sadwrn.
Dyma'r gystadleuaeth gyntaf o'i math yng Nghymru medd y trefnwyr, sydd wedi ei chreu er mwyn annog pobl anabl i ddawnsio ac i gadw'n heini.
Mae gan 1 o bob 5 yng Nghymru fath o anabledd, a dydy 57% o'r rhain ddim yn cymryd rhan mewn ymarfer corff yn ôl Step Change Studios.
Bydd 10 o ddawnswyr yn gobeithio dod i'r brig yn y rownd derfynol yng Nghaerdydd.
'Diffyg cyfleoedd'
Cafodd dawnswyr brwd rhwng 16 a 65 oed eu gwahodd gan Strictly Cymru i gystadlu mewn rowndiau rhanbarthol ar hyd Cymru rhwng mis Rhagfyr a Chwefror eleni.
Fe wnaeth bron i 100 o gystadleuwyr gymryd rhan yn y rowndiau rhanbarthol, cyn i'r 10 olaf gael eu dewis.
Bydd cystadleuwyr yn perfformio gyda dawnswyr proffesiynol gan arddangos sawl arddull gan gynnwys y Paso Doble, Cha Cha a'r Walts.
Mae Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns ymysg yr unigolion sydd yn beirniadu'r gystadleuaeth.
'Effaith cadarnhaol'
Cwmni dawns Step Change Studios a'r sefydliad gofal a chefnogaeth Leonard Cheshire sydd yn gyfrifol am drefnu'r digwyddiad.
Bwriad y gystadleuaeth yn ôl Rashmi Becker, sylfaenydd Step Change Studios, yw cynnig cyfle unigryw i bobl anabl ddawnsio, perfformio a chystadlu ym mhrosiect ddawns gyntaf o'i fath yng Nghymru.
Sefydlodd Mrs Becker y cwmni dawns mewn ymateb i ddiffyg cyfleoedd i bobl anabl ddawnsio.
"Roedd hi'n ffantastig gweld gymaint o bobl ag anableddau yn cymryd rhan yn y rowndiau rhanbarthol," meddai wrth Cymru Fyw.
"Mae hyn yn dangos pwysigrwydd darparu mwy o gyfleoedd creadigol a chynhwysol i bobl anabl gadw'n heini."
"Wrth weithio yn y maes gofal cymdeithasol a gofalu am fy mrawd, rydw i wedi gweld yr effaith gadarnhaol a gaiff dawns ar hyder, cyfathrebu, creadigrwydd ac iechyd meddwl".
Image copyright Leonard Cheshire Image caption Rhai o'r cystadleuwyr a'u mentoriaid
Mae Rhian Stangroom, sylwebydd ar ran Leonard Cheshire yng Nghymru yn gobeithio y bydd Strictly Cymru yn digwydd yn flynyddol os bydd cefnogaeth ariannol ar gael.
"Rydyn ni yn gwybod bod nawdd gofal fel arfer yn canolbwyntio ar ofynion corfforol pobl ond ddim yn gwrdd â'u gofynion cymdeithasol."
"Mae angen mwy o ddigwyddiadau fel Strictly Cymru yng Nghymru," ychwanegodd.
Bydd y rownd derfynol yn cael ei chynnal yn neuadd Masonic, Caerdydd am 14:30 ddydd Sadwrn, gan gydfynd a diwrnod Iechyd Rhyngwladol.
Am fwy o wybodaeth am Strictly Cymru gallwch gyfeirio at wefan y digwyddiad.


description: Y trethi cyntaf yng Nghymru ers 800 mlynedd yn dod i rym, ac mae disgwyl iddyn nhw godi tua £1bn dros bedair blynedd.

title: Trethi cyntaf Cymru ers 800 mlynedd yn dod i rym


authors:
Craig Duggan
Gohebydd Bbc Cymru

description: Teulu o Syria wedi diolch i bobl Aberteifi am eu croesawu a'u helpu i ymgartrefu yn y dref.

title: Teulu o ffoaduriaid yn diolch am groeso yn Aberteifi


description: Y diwydiant celfyddydau yng Nghymru ddim yn cynrychioli ei phobl ac "ar ei hôl hi" wrth hybu amrywiaeth, yn ôl pennaeth cwmni theatr.

title: Celfyddydau Cymru 'ar ei hôl hi' wrth hybu amrywiaeth


description: Rhanbarth rygbi'r Scarlets i ymchwilio i honiadau o ymddygiad hiliol gan gefnogwyr yn ystod rownd wyth olaf Cwpan Pencampwyr Ewrop.

title: Ymchwilio i honiadau o hiliaeth yng ngêm y Scarlets


description: Yr hanesydd Dr Elin Jones yn bwrw golwg ar realiti hanesyddol bywyd yng Nghymru adeg y croeshoelio

title: Beth oedd y Cymry'n ei wneud adeg y croeshoelio?

maintext:
Mae nifer ohonom wedi dysgu am hanes y croeshoeliad ac wedi gweld y darluniau o'r cyfnod, ac efallai yn credu fod bywyd a gwisg yr un fath yma yng Nghymru ag yr oedd yn y dwyrain canol. Ond yw hynny'n gywir?
Dr Elin Jones sydd yn datgelu'r hyn rydyn ni'n ei wybod am fywyd yn yr ardal yma yn y flwyddyn sero Oed Crist.
Mae ail bennod Efengyl Luc yn dechrau gyda'r geiriau cyfarwydd 'Yn y dyddiau hynny aeth gorchymyn allan oddi wrth Cesar Awgwstus i gofrestru'r holl Ymerodraeth'.
Nid oedd Prydain yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeining yn nyddiau Awgwstus. Digwyddodd hynny yn ystod teyrnasiad yr Ymerawdwr Claudius, un o'i olynwyr, yn hanner cyntaf y ganrif gyntaf OC.
Ond roedd ewythr Awgwstus, Iŵl Cesar, wedi ymweld â Phrydain ganrif yn gynharach, ac mae ganddo ddisgrifiad o'r wlad yn ei lyfr am ei ymgyrchoedd yng Ngâl (y De Bello Gallico, un o hoff destunau cyrsiau Lladin am ganrifoedd).
Mae disgrifiad Cesar yn gyfyngiedig i'r de-ddwyrain, ac yn pwysleisio'r tebygrwydd rhwng trigolion Prydain a thrigolion Gâl (ardal yng ngorllewin Ewrop).
Doedd Cymru ddim yn bodoli
Ceir cyfeiriad at drigolion ardaloedd mwy pellennig, oedd yn gwisgo crwyn anifeiliaid, ac yn cadw stoc yn hytrach na thrin y tir.
Er doedd Cymru fel gwlad ar wahân ddim yn bodoli 2,000 o flynyddoedd yn ôl, fe allai'r cyfeiriad hwn ddisgrifio amaethyddiaeth Cymru hyd heddiw (ac mae gwisgo cotiau lledr yn dal yn eithaf poblogaidd yma!)
Pobl 'stroppy'
Yn ôl Cesar, roedd pobl Prydain yn dal, yn olau eu pryd, ac yn hoff iawn o ymladd. Roedd gwallt hir gan ddynion a menywod, ond byddent yn eillio pob rhan o'u cyrff ar wahân i'w pennau a'u gwefusau uchaf. Byddent hefyd yn lliwio eu croen gyda sudd lliwur glas (woad), er mwyn codi dychryn ar eu gelynion.
Image caption Mae coryglau dal yn cael eu defnyddio ym mhentref Cenarth, Sir Gaerfyrddin
Mae hefyd yn disgrifio cychod sy'n swnio'n debyg iawn i goryglau, ac mae'n amlwg iddo edmygu cerbydau rhyfel y Prydeinwyr yn fawr iawn.
Roedd cerbydau tebyg yn beth newydd iddo, a cheir disgrifiad manwl iawn ganddo o'r dull o ymladd gyda'r cerbydau hyn, a sgìl y Prydeinwyr wrth eu trin.
Mi fydde fe'n dweud 'na, oni fydde fe?
Ond rhaid cofio bod Cesar yn ysgrifennu gyda'r bwriad o fawrhau ei fuddugoliaethau dros drigolion Gâl, ac felly'n debyg o bwysleisio natur ryfelgar brodorion Gâl a Phrydain.
Ar ben hynny, roedd y Rhufeiniaid (fel y Groegiaid o'u blaen) yn ddirmygus iawn o bob cenedl ar wahân i'w cenedl eu hunain. Barbariaid oeddynt i gyd, yn eu tyb nhw, yn gwneud rhyw synau aflafar tebyg i 'bar…bar…' yn hytrach na siarad ieithoedd parchus a dealladwy Groeg a Rhufain.
Mae tystiolaeth archaeolegol yn fwy gwrthrychol na sylwadau'r Cesar cyntaf, ond yn ategu ei sylwadau am y cysylltiadau agos rhwng Gâl a Phrydain.
Image caption Bryngaer Castell Henllys yn Sir Benfro: Ail-gread o fryngaer o'r cyfnod
Dwylo medrus
Mae cloddiadau ar safleoedd o'r cyfnod hwn yn profi bod crefftwyr medrus iawn ymhlith trigolion Prydain 2,000 o flynyddoedd yn ôl, a'u bod yn gweithio ystod o fetelau, gan gynnwys haearn.
Roeddynt yn byw mewn trefi a phentrefi trefnus, yn masnachu dros y môr, ac yn cynhyrchu gwrthrychau hardd o aur, arian ac owmal.
Os byddwch yn ymweld ag amgueddfa dros y Pasg, a honno'n arddangos eitemau o'r Oes Haearn (yn fras y cyfnod hwn), cewch weld peth o waith dwylo oedd yn fyw adeg yr Iesu ac Awgwstus Cesar.
Yn ddiweddar mae rhai haneswyr wedi honni bod y Rhufeiniaid wedi meddiannu diwylliant, gwybodaeth a thechnoleg y gwledydd a oresgynnwyd ganddynt, o wlad Etrwria ymlaen, ond yn anwybyddu a bychanu'r trigolion.
Mae llyfr Graham Robb, The Ancient Paths, yn dadlau bod heolydd enwog yr Ymerodraeth Rufeinig wedi eu hadeiladu ar seiliau a osodwyd gan y Celtiaid - trigolion Gâl a Phrydain adeg y Pasg cyntaf.
Felly os ewch am dro dros y Pasg, a cherdded rhan o Sarn Elen, neu un o'r hen ffyrdd 'Rhufeinig', byddwch efallai yn cerdded yn ôl traed fu'n dilyn yr un llwybr adeg y Croeshoeliad.


description: Pwyllgor o ACau yn galw am gael gwared o'r system bresennol sydd yn blaenoriaethu pa bobl ddigartref sydd yn cael tai.

title: Digartrefedd: Galw am beidio blaenoriaethu gyda llety


description: Teulu menyw gafodd ei chamdrin yn llafar mewn cartref gofal yn dweud bod canlyniadau ymchwiliad y gwasanaethau cymdeithasol yn eu cythruddo.

title: Adroddiad i ofal Veronica Teal yn cythruddo teulu


description: Cyn-Ysgrifennydd Cymru, Paul Murphy, yn ymddeol fel Aelod Seneddol cyn yr etholiad cyffredinol ym mis Mai.

title: Mae cyn-Ysgrifennydd Cymru, Paul Murphy, i ymddeol


description: Cynnal gwylnos i goffau'r rhai fu farw yng nghyflafan clwb nos yn Orlando, Florida y tu allan i'r senedd nos Lun.

title: Gwylnos i gofio am feirwon Orlando tu allan i'r Senedd


description: Un person wedi marw wedi gwrthdrawiad ar ffordd yr A5 ger Pentrefoelas, Conwy, ddydd Mawrth.

title: Damwain farwol ar ffordd yr A5 ger Pentrefoelas


description: Ffermwyr yn apelio ar berchnogion cŵn i lanhau ar ôl eu hanifeiliaid gan y gall achosi afiechyd sy'n gwneud i wartheg erthylu lloi.

title: Rhybudd bod baw ci yn achosi i wartheg erthylu lloi


description: Pedair wythnos tan ddechrau Eisteddfod Genedlaethol Bro Morgannwg mae llawer o waith ar ôl i'w wneud i baratoi'r Maes ac i gwblhau trefniadau lleol.

title: Dal i baratoi'r Maes ar gyfer Prifwyl 2012


description: Enillwyr Cân i Gymru'n gorffen yn olaf yn yr Ŵyl Ban Geltaidd gyda'u cân Cofio Hedd Wyn.

title: Enillwyr Cân i Gymru'n olaf yn yr Ŵyl Ban Geltaidd


description: Gwasanaeth byw Cymraeg gan BBC Cymru sy'n cynnwys y newyddion diweddaraf a'r gorau o Gymru ar flaenau eich bysedd. News and more in Welsh by the BBC.

title: BBC Cymru Fyw


description: Gary Mills wedi ei gadarnhau fel rheolwr newydd Wrecsam mewn cynhadledd i'r wasg.

title: Wrecsam yn penodi Gary Mills fel eu rheolwr newydd


description: Gweinidog yr Amgylchedd yn clustnodi arian i wella'r parciau cenedlaethol ac Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol yng Nghymru.

title: £3.4m i wella Parciau Cenedlaethol Cymru


description: Cais dadleuol am 42 o dai yn Nhalacharn wedi'i wrthod yn dilyn ffrae am y budd i'r gymuned yn gysylltiedig â'r cynllun.

title: Gwrthod cais dadleuol i adeiladu 42 o dai yn Nhalacharn

maintext:
Image caption Roedd pryder bod y datblygiad yn rhoi clwb athletau'r dref mewn "limbo"
Mae cais dadleuol am 42 o dai yn Nhalacharn wedi'i wrthod yn dilyn ffrae am y budd i'r gymuned yn gysylltiedig â'r cynllun a phryder am ddyfodol caeau chwarae.
Cafodd y cais i adeiladu'r tai ger caeau rygbi a chriced y dref ei gyflwyno gan dirfeddianwyr lleol, Paul a Bethan Thomas, ym mis Ebrill 2017.
Yn wahanol i gais blaenorol, doedd yr un yma ddim yn cynnwys cytundeb i ddarparu buddion i'r gymuned a'r clwb athletau lleol.
Roedd dros 300 o bobl wedi arwyddo deiseb yn gwrthwynebu'r cynllun newydd ar y sail nad oedd yn cynnig manteision cymunedol.
Fe wnaeth pwyllgor cynllunio Sir Gaerfyrddin wrthod y cais o 14 pleidlais i bedair.
Image caption Byddai'r datblygiad wedi gweld 42 o dai yn cael eu hadeiladu
Roedd y cytundeb blaenorol yn nodi y byddai:
Tir yn cael ei roi i adeiladu llwybr cerdded;
Y caeau rygbi'n cael eu trosglwyddo gyda pherchnogaeth rydd i Glwb Athletau Talacharn;
Darn o dir yn cael ei drosglwyddo gan y clwb athletau i Ysgol Gynradd Talacharn;
Corfforaeth Talacharn yn cael darn o goedwig agos.
Ond fe wnaeth y caniatâd cynllunio gwreiddiol ddod i derfyn yn 2013, gan arwain at gyflwyno'r cais newydd y llynedd.
Wedi i'r cais gael ei gyflwyno, dywedodd Glyndwr Jenkins, cadeirydd Clwb Rygbi Talacharn, nad oedd y clwb wedi gallu datblygu cyfleusterau oherwydd ansicrwydd dros berchnogaeth y tir.
Ychwanegodd fod y clwb athletau - sy'n cynnwys cynrychiolwyr o'r timau rygbi a chriced - mewn "limbo".


description: Undeb NAHT yn croesawu cyllid ar gyfer lleihau maint dosbarthiadau, ond yn dweud bod ei effaith o bosib wedi'i wanhau gan y pwysau cyffredinol ar gyllidebau.

title: 'Posib bod effaith cronfa addysg wedi'i wanhau'


description: 80 o athrawon newydd yn cael eu cyllido drwy grantiau i dorri maint dosbarthiadau, er gwaethaf pryder am bwysau ar gyllidebau ysgolion.

title: 80 o athrawon newydd o achos cyllid dosbarthiadau llai


description: Y Swyddfa Dywydd yn newid y rhybudd am eira ac yn cyhoeddi rhybudd melyn am law dros rannau helaeth o Gymru brynhawn Sul am 24 awr.

title: Rhybudd melyn am law dros Gymru


description: Ymchwiliad wedi dechrau i achos tân mewn tŷ yn Llanelli, Sir Gaerfyrddin ddydd Mercher.

title: Ymchwilio i achos tân mewn tŷ yn Llanelli


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn trafod newidiadau iechyd pellgyrhaeddol gyda thri chynnig yn cael eu hystyried.

title: Trafod newidiadau iechyd pellgyrhaeddol yn y gorllewin


description: Y pedwar Cymro sy'n cystadlu ym Mhencampwriaeth Snwcer Y Byd yn cael gwybod pwy fydd eu gwrthwynebwyr yn y rownd gyntaf.

title: Cyn-bencampwr byd yw gwrthwynebydd rownd gyntaf Jones


description: Cannoedd yn aros am newyddion pryd y cawn nhw fynd adre' wedi llifogydd difrifol ddydd Mawrth.

title: 'Pryd cawn ni fynd adre'?'


description: Y prawf mwyaf o'i fath yn y byd, a gynhaliwyd yng Nghymru, yn dod i'r casgliad nad oes modd difa'r planhigyn llysiau'r dial.

title: Dim modd difa llysiau'r dial mewn profion yng Nghymru

maintext:
Image copyright PA
Mae'r prawf mwyaf o'i fath yn y byd - gafodd ei gynnal yng Nghymru - wedi dod i'r casgliad nad oes modd difa planhigyn llysiau'r dial.
Mae ymchwilwyr o Brifysgol Abertawe wedi bod yn cynnal y profion ar y planhigyn, sy'n cael ei adnabod fel Japanese Knotweed, mewn safleoedd yn Ffynnon Taf ger Caerdydd ac Abertawe.
Dros gyfnod o bum mlynedd, fe wnaeth y tîm brofi'r 19 prif ddull o reoli'r planhigyn.
Maen nhw'n dweud mai drwy weithio gyda bioleg y planhigyn ei hun y cafwyd y canlyniadau gorau.
Fe ddefnyddiwyd dulliau corfforol, cemegol a dull cyfannol.
'Cwmnïau diegwyddor'
Dywedodd yr Athro Dan Eastwood o'r brifysgol: "Yn y bôn, ry'n ni'n canfod y ffordd orau o ddelio gyda phlanhigion mewnlifol mewn amgylchiadau go iawn, gan ddefnyddio'r dystiolaeth o'r hyn sy'n gweithio.
"Fe ddechreuon ni ganolbwyntio ar lysiau'r dial mewn cyfnod pan oedd cryn dipyn o hysteria amdano.
"Ar y pryd roedd y rhan fwyaf o'r wybodaeth am y planhigyn yn seiliedig ar chwedl, ac fe arweiniodd hynny at gwmnïau diegwyddor yn cynnig atebion drud ac aneffeithiol.
"Roedd yn anhygoel i ni nad oedd prawf tymor hir o'r dulliau oedd ar gael i reoli llysiau'r dial."
Dywedodd Dr Dan Jones, sydd wedi sefydlu cwmni sy'n edrych ar broblemau gyda phlanhigion trafferthus: "O'r tair blynedd cyntaf o ddata ry'n ni wedi canfod nad yw difa'r planhigyn yn bosib.
"Dros y tymor hir mae gobaith y gallwn symud tuag at hynny drwy ddefnyddio cemegau newydd yr y'n ni wedi edrych arnyn nhw.
"Ond nid cwestiwn o ddifa fyddai hynny ond mater o reoli parhaus a deallus.
"Mae honiadau gan gwmnïau sy'n dweud eu bod yn gallu difa llysiau'r dial drwy ddefnyddio plaladdwyr dros gyfnodau byr wedi cael eu profi i fod yn ffug, yn seiliedig ar ein harbrofion ni.
"Yn fwy na hynny, ry'n ni wedi dangos bod defnyddio'r plaladdwyr anghywir ar yr adeg anghywir o'r flwyddyn yn arwain at fwy o ddefnydd o blaladdwyr gyda sgil-effeithiau amgylcheddol."
Risg
Wrth ddefnyddio'r pedwar prif grŵp o blaladdwyr, fe ddaeth i'r amlwg i'r ymchwilwyr mai'r cemegyn mwyaf effeithiol oedd glyphosate, ond hynny mewn dos isel iawn.
Ychwanegodd Dr Jones: "Mae problemau o safbwynt risg a materion gwleidyddol am glyphosate.
"Yr hyn a wnaethon ni oedd gweithio gyda bioleg y planhigyn er mwyn defnyddio cyn lleied o blaladdwr â phosib yn ystod y driniaeth.
"Er ein bod yn defnyddio plaladdwr dadleuol o'r safbwynt yna, ry'n ni'n defnyddio llawer llai o hwnnw nag y bydden ni wedi defnyddio o gynnyrch eraill sydd ddim yn gweithio ar lysiau'r dial."


description: Ymddiriedolwyr sinema ym Mlaenau Gwent yn cwestiynu bil cyngor o dros £100,000 cyn y bydd yr awdurdod trosglwyddo'r adeilad.

title: Rheolwyr sinema gymunedol yn beirniadu bil o £100,000

maintext:
Image caption Cafodd adeilad sinema Brynmawr ei drosglwyddo i ymddiriedolwyr yn 2013
Mae rheolwyr sinema ym Mlaenau Gwent yn anfodlon eu bod wedi cael bil o dros £100,000 cyn y bydd y cyngor yn ystyried trosglwyddo perchnogaeth yr adeilad iddyn nhw.
Mae Ymddiriedolaeth Sinema Neuadd y Farchnad ym Mrynmawr yn honni eu bod wedi eu rhoi mewn sefyllfa bron yn amhosib, yn dilyn blynyddoedd o drafodaethau.
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Blaenau Gwent eu bod yn "hollol gefnogol" i'r ymddiriedolaeth, ac nad yw'r hyn maen nhw'n ofyn yn "afresymol".
Fe gymerodd gwirfoddolwyr at reoli'r adeilad yn 2013 ar les tymor byr, wedi i'r awdurdod lleol ddweud nad oedden nhw bellach yn gallu fforddio'i gynnal.
'Dyled hanesyddol'
Ddydd Mercher, cytunodd cynghorwyr i drosglwyddo'r adeilad, cyhyd â bod yna gytundeb ar amodau ariannol a chyfreithiol y sinema o fewn pedwar mis.
Mae'r cynnig hwnnw'n cynnwys setlo "dyled hanesyddol", ond mae'r ymddiriedolaeth yn cwestiynu beth yn union sy'n rhan o'r setliad.
"Mae yna bentwr o'r biliau hyn," medd Julian Gardner, Cydlynydd Datblygiad Diwylliannol yr elusen, "ond dim ond rhif sydd arnyn nhw, does yna ddim manylion a oedden nhw i'w gwneud â phrofi asbestos, neu gynnal a chadw trydanol - does gyda ni ddim syniad am beth ry' ni'n dalu.
"Fyddai'r un sefydliad yn talu biliau oni bai bod ganddyn nhw'r holl fanylion.
"Bydd ymddiriedolwyr yn cyfarfod ddydd Iau i feddwl am y cam nesaf a chysylltu â'r cyngor er mwyn gweld a ydyn nhw'n barod i drafod y pwyntiau hyn, achos ar hyn o bryd, mae hi'n ddogfen fydd yn gyrru'r ymddiriedolaeth i'r wal."
Image caption Mae'r cyngor yn dweud eu bod yn barod i gynnal trafodaethau i drafod y ffordd ymlaen
Mae Cyngor Blaenau Gwent yn mynnu fod yr elusen wedi cael amcan brisoedd ac anfonebau am filiau ynni a gwaith ar yr adeilad, a'u bod yn hollol gefnogol i'r ymddiriedolaeth.
Mewn datganiad, dywedodd llefarydd fod y cyngor yn "ymrwymedig i drafodaethau agored" a'u bod yn cynnig nawdd pellach o £47,000 petai'r ymddiriedolaeth yn barod i dalu £100,000 o gostau eraill.
"Mae'r cyngor angen i'r Ymddiriedolaeth dalu'r gost o lanhau amgylcheddol yn ardal y llyfrgell yn dilyn gwaith adeiladu nad oedd wedi ei awdurdodi, ac a gyfeiriwyd yn ddiweddarach at y Gweithgor Iechyd a Diogelwch, a chanlyniad hynny oedd cynnal ymchwiliad a rhoi rhybudd i'r Ymddiriedolaeth fod rheolau wedi eu torri.
"Mae'r materion hyn ar gofnod cyhoeddus."
Asbestos
Yn y gorffennol, mae'r ymddiriedolaeth wedi cwestiynu'r ffordd y deliodd y cyngor gyda materion yn ymwneud ag asbestos.
Ychwanegodd y cyngor: "Mae'r cyngor hefyd wedi gwario swm sylweddol o arian ar ddiogelu'r adeilad, gan gynnwys samplo asbestos, gwaith trydanol, larymau tân a goleuadau brys, yn dilyn cynnal gwaith oedd heb ei awdurdodi yn y sinema a'r hen lyfrgell.
"Mae'r Cyngor yn teimlo nad yw hi'n afresymol gofyn i'r Ymddiriedolaeth wneud cyfraniad at y costau hyn, ac mae'r Cyngor yn cynnig rhannu'r costau hyn 50/50.
"Rydym yn deall fod gan yr Ymddiriedolwyr farn wahanol ac mae'r Cyngor unwaith eto'n pwysleisio bod yna wahoddiad i gwrdd â'r arweinydd i drafod ffordd ymlaen y gall y ddwy ochr gytuno arni."


description: Yr heddlu'n apelio am wybodaeth wedi i ddau berson redeg i ffwrdd yn dilyn gwrthdrawiad difrifol rhwng tri char yng Nghasnewydd.

title: Dau'n rhedeg o wrthdrawiad difrifol yng Nghasnewydd


description: Asgellwr Cymru a'r Llewod wedi ei ddisgyblu am fethu sesiwn ymarfer gyda'i glwb, Northampton Saints, fis Chwefror.

title: Northampton yn disgyblu North am fethu sesiwn ymarfer


description: Trefnwyr Rali Cymru GB yn obeithiol y bydd cymal olaf y ras ar y prom yn Llandudno, ond y trafod yn parhau.

title: Ansicrwydd am lwybr Rali Cymru GB yn parhau