authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

title: 'Angen cefnogaeth gwirfoddolwyr' i gofnodi enwau lleoedd

maintext:
Mae Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru'n galw am fwy o gefnogaeth a gwirfoddolwyr wrth iddyn nhw wynebu dyfodol ariannol ansicr.
Mae'r gymdeithas wedi cael arian loteri dros y pedair blynedd diwethaf ond mae'r nawdd hwnnw ar fin dod i ben.
Dros y Sul roedden nhw'n cynnal eu gweithdy diweddara' ym Methesda wrth iddyn nhw barhau â'u nod o greu bas data cenedlaethol o enwau hanesyddol Cymru ar gyfer y cenedlaethau i ddod.
Mae digwyddiadau fel rhain yn galluogi'r gymdeithas i fanteisio ar wybodaeth pobl leol o'r enwau a'r ynganiadau - boed hynny'n ffermydd, caeau, ogofâu, llwybrau, ponciau chwareli, pyllau afonydd a llawer mwy.
'Rhaid cofnodi'r enwau rwan'
Mae trigolion lleol fel John Llewelyn Williams yn croesawu'r cyfle i roi rhan o hanes ar gof a chadw: "Mae 'na fwlch mawr yn enwau lleoedd Dyffryn Ogwen.
"Un o'r problemau ydy bod y cofnod ddaeth efo'r degwm ddim wedi enwi'r caeau o gwbl, dim ond rhifau sydd.
"Ma' hynny'n drasiedi fawr ac felly mae'n bwysig ein bod ni yn cofnodi'r enwau rwan yn y dyffryn yma. Mae gweithdai fel hyn yn bwysig iawn, iawn."
Ym mis Mawrth y llynedd fe wnaeth Llywodraeth Cymru wrthod creu deddf i warchod enwau - ond nod Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru ydy creu bas data cenedlaethol a map digidol ar gyfer y cenedlaethau i ddod.
Dywedodd Dr Rhian Parry o'r Gymdeithas Enwau Lleoedd: "Unwaith mae'r enwau'n cael eu cofnodi, maen nhw'n mynd i gronfa ddigidol ddiogel fel bod nhw yno i'w rhannu ar ein gwefan newydd ni, fydd yn dod cyn hir.
"Yn enwedig mewn ardal fel hon yn Nyffryn Ogwen, ma' dringwyr yn dod, maen nhw'n newid enwau'n ddifeddwl ac mae'r enwau hynafol yn mynd ar goll.
"Gan bod 'na hanes yn perthyn i bob enw 'da ni'n colli'r etifeddiaeth yna."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dr Rhian Parry o'r Gymdeithas enwau Lleoedd yn gofyn am wahoddiad i ardaloedd ar draws Cymru
Un dasg ym Methesda oedd gosod enwau pyllau ar hyd Afon Ogwen a mae pysgotwyr lleol wedi bod yn helpu gyda'r gwaith.
Mae Bryn Evans yn ysgrifennydd Cymdeithas Pysgotwyr Dyffryn Ogwen: "'Dan ni'n gwybod am y pyllau ers blynyddoedd - wedi'u clywed nhw gan ein tadau a'n cyndadau - ond mae eisiau'u rhoi nhw lawr ar fap ar gyfer y dyfodol.
"Ond mae 'na rai pyllau doeddan ni ddim yn gyfarwydd â nhw, yn enwedig i lawr am gyfeiriad Castell Penrhyn, lle 'dan ni ddim yn cael pysgota. Llyn Lord a Llyn Lady, er enghraifft, yn y parc ar gyfer yr Arglwydd Penrhyn yn y gorffennol oedd rheiny."
Doedd dim prinder o awgrymiadau enwau gan y bobl ddaeth i Neuadd Ogwen dros y penwythnos, gan gynnwys Eirwen Morris.
"Fues i'n dysgu yn Capel Curig am 15 mlynedd a chlywed enwau reit anniddorol - dringwyr yn rhoi enwau ynde - Tin Can Alley ar y Chwarel Hogi, er enghraifft, am bod nhw'n taflu'u sbwriel yno," meddai.
"Mae 'na le o'r enw Independent Church ar y map. Ond tu ôl i'r capel mae 'na fryn sy'n gogwyddo lawr - Capel Bryn Gogwydd ydy ei enw o yn Gymraeg, dwi 'di ychwanegu'r enw at y map."
Angen gwahoddiad
Roedd y gweithdy diweddaraf yn llwyddiannus ond wrth i'r Gymdeithas Enwau Lleoedd wynebu dyfodol ansicr yn ariannol mae 'na gri am gymorth.
"Mi fydd y gymdeithas yn dal ati - ddown ni byth i ben mewn ffordd," meddai Dr Rhian Parry.
"'Dan ni'n gobeithio cael gwahoddiad i wahanol ardaloedd o Gymru - 'dan ni am gario 'mlaen i fynd.
"Os fydd ganddon ni arian sy'n beth arall. 'Dan ni 'di cael grant loteri dros y pedair blynedd diwetha' ond mae hwnnw'n dod i ben yn o lew o fuan.
"Ond 'dan ni'n gweithio'n wirfoddol ac ond i ni gael y diddordeb, bod pobl yn ein gwahodd ni i'w hardaloedd - dyna ydy allwedd y peth."


description: Trigolion Alun a Glannau Dyfrdwy yn ethol Aelod Cynulliad newydd yn dilyn marwolaeth Carl Sargeant ym mis Tachwedd y llynedd.

title: Isetholiad Cynulliad Alun a Glannau Dyfrdwy

fasttext_language: cy


description: Bydd tirfeddianwyr sydd â safleoedd gwag yn gorfod talu treth ar dir gwag dan gynlluniau Llywodraeth Cymru.

title: Llywodraeth yn ystyried treth tir gwag i hybu adeiladu


description: Cwmni bwyd cyflym KFC wedi gorfod cau nifer o'u canghennau yng Nghymru oherwydd prinder cywion ieir.

title: Rhagor o fwytai KFC yn cau oherwydd prinder cywion ieir


description: Rhag-wrandawiad cwest yn clywed ei bod yn bosib "dadlau bod achosion o dorri rhwymedigaethau'r wladwriaeth" pan fu farw dau filwr.

title: Cynnal rhag-wrandawiad i gwest marwolaeth milwyr


description: Derwyddon Cefn 0-2 Bangor

title: Canlyniad Uwch Gynghrair nos Wener


description: Rhai o ddarlithwyr prifysgolion Caerdydd, Bangor ac Aberystwyth yn dechrau ar gyfres o streiciau mewn anghydfod am newid i'w cynllun pensiwn.

title: Darlithwyr yn streicio dros newid i'w pensiynau


description: Y cyfarwyddwr o Gaerdydd, Rungano Nyoni, yn diolch yn Gymraeg ar lwyfan y BAFTAs wedi iddi ennill gwobr y ffilm gyntaf orau.

title: Siarad Cymraeg ar lwyfan y BAFTAs


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Dylai'r DU ystyried sefydlu cynllun astudio dramor ei hun yn lle cynllun yr Undeb Ewropeaidd, yn ôl pennaeth prifysgol fwyaf Cymru.

title: Brexit: Galw am gynllun newydd i fyfyrwyr astudio dramor


description: Teulu dyn 39 oed o Niwbwrch yn rhoi teyrnged iddo ar ôl gwrthdrawiad angheuol ar yr A55.

title: Teyrnged yn dilyn gwrthdrawiad angheuol ym Môn


description: Mae bwyty gan dau frawd o Gymru yn cau fis nesaf

title: Cau Cantre'r Gwaelod: Ergyd i gymdeithas Gymreig Efrog Newydd?


description: Merch o Geredigion yn ennill un o Wobrau Teledu Myfyrwyr y Gymdeithas Deledu Frenhinol yng Nghymru am ei ffilm am fywyd fferm deuluol.

title: Cyn-fyfyrwraig yn 'falch' gipio gwobr am ffilm cefn gwlad


authors:
Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Carwyn Jones yn dadlau dros gytundeb masnach rydd rhwng Prydain a'r Unol Daleithiau mewn cyfarfodydd yn America.

title: Jones: 'Masnach â'r UDA yn bwysicach yn dilyn Brexit'


description: AC Ceidwadol yn beirniadu araith "wrth-Brydeinig" pennaeth Amgueddfa Cymru, ond yntau'n dweud bod ysgogi trafodaeth yn rhan o'i rôl.

title: Araith 'wrth-Brydeinig' pennaeth amgueddfa'n destun dadl

maintext:
Image caption David Anderson yn annerch un o bwyllgorau'r Cynulliad yn 2016 ar achlysur trafodaeth am y posibilrwydd o uno cyrff treftadaeth
Mae AC Ceidwadol wedi beirniadu pennaeth Amgueddfa Cymru am "refru yn erbyn Prydeindod" yn ystod digwyddiad i ystyried dyfodol diwydiant twristiaeth Prydain wedi Brexit.
Mewn araith yn ystod seminar gan y corff Visit Britain yn Llundain fis diwethaf, fe ddywedodd David Anderson bod marchnata'r DU dan y faner 'Britain is GREAT' yn "gelwydd" sy'n "gwneud i ni edrych yn dwp".
Oherwydd ei sylwadau, medd llefarydd diwylliant y Ceidwadwyr Cymreig, Suzy Davies, mae Mr Anderson wedi "cefnu ar ei ddyletswydd i fod yn ddi-duedd yn wleiddyddol" ag yntau'n bennaeth ar gorff sy'n derbyn arian cyhoeddus.
Ond mae Mr Anderson yn dweud bod ysgogi trafodaeth yn rhan o'i rôl fel cyfarwyddwr cyffredinol Amgueddfa Cymru, a bod angen "diffiniad mwy cyfoes o Brydeindod" sy'n rhoi llais llawer cryfach i Gymru.
'Pedlera anwiredd'
Roedd Mr Anderson ymhlith y siaradwyr gwadd mewn seminar undydd yn San Steffan, ac yn ymateb i themâu yn cynnwys sgiliau, buddsoddi a strategaethau'r diwydiant ar ôl i'r DU adael yr UE.
Fe gyfeiriodd at agoriad arddangosfa gan Amgueddfa Cymru yn Chongqing yn China yn 2013, a'r profiad o sefyll dan faneri'n datgan 'Britain is GREAT'.
Roedd y baneri hynny'n hybu sefydliadau fel Oriel Tate, Llundain ond fe ddywedodd nad oedd yn ymddangos bod 'na un yn hybu Amgueddfa Cymru.
Image copyright Amgueddfa Cymru Image caption Gwaith celf o Gymru gafodd ei arddangos yn China yn 2013
Dywedodd yn ei araith: "Dydw i byth eto eisiau sefyll dan y faner 'Britain is GREAT'. Mae'r geiriau yn gelwydd.
"Rydyn ni'n gwybod hynny. Mae llawer o ymwelwyr o dramor yn gwybod hynny. Maen nhw ond yn gwneud i ni edrych yn dwp. Fe wnaethon nhw gyfrannu at wallgofrwydd lledrithiol torfol Brexit."
Ychwanegodd bod gofyn i'r diwydiant twristiaeth, dan arweiniad y cyrff Visit England a Visit Britain "stopio pedlera'r anwiredd o 'Fawredd Prydeinig'" a chreu hunaniaeth "amgen, mwy gonest, cadarnhaol a chynhwysol ar gyfer rhannau Seisnig yr ynysoedd yma".
'Hunan-faldodus'
Wrth feirniadu'r araith, dywedodd Ms Davies bod Mr Anderson wedi cael gwahoddiad i annerch y digwyddiad yng nghyd-destun ei swydd, ac nid ar lefel bersonol.
"Roedd disgwyl i'r siaradwyr ganolbwyntio ar rannu ymarfer da o ran hybu'r hyn sydd ganddyn nhw i'w gynnig i dwristiaid," meddai.
"Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud hi'n glir i Amgueddfa Cymu bod angen gwella niferoedd ymwelwyr a chynyddu incwm ac fe allai hwn wedi bod yn gynhadledd ddefnyddiol iawn o ran hynny i'r cyfarwyddwr cyffredinol.
Image caption Yn ôl Suzy Davies, fe gollwyd cyfle i gyflwyno pwyntiau diddordol am farchnata Cymru o fewn ymgyrchoedd Prydeinig
"Yn hytrach, fe benderfynodd yntau'n hunan-faldodus i refru'n afreolus, heb gynnig unrhyw beth adeiladol, oedd bron yn gyfystyr â rhefru pleidiol yn erbyn Prydeindod, Brexit, a nifer o faterion eraill y tu hwnt i faes gorchwyl y gynhadledd."
Dywedodd bod yr ymgyrch 'Britain is GREAT' wedi rhoi hwb gwerth £800m i economi Prydain, a bod Mr Anderson wedi gwastraffu cyfle i Amgueddfa Cymru gryfhau'r cysylltiadau gyda Visit Britain a hybu delwedd Cymru dramor.
"Yr hyn sy'n drist yw, yng nghanol y stranciau, fe allai fod wedi bod â nifer o bwyntiau diddordol am roi lle cryfach i Gymru o fewn yr ymgyrch farchnata, neu am ran yr amgueddfa yn cyflwyno staeon Prydain. Fodd bynnag, roedd yn well ganddo golli'r gynulleidfa a'i ddylanwad."
Adlewyrchu amrywiaeth
Mewn ymateb i'r feirniadaeth, dywedodd Mr Anderson ei fod wedi cysylltu gyda swyddfa Suzy Davies a chynnig i'w chyfarfod er mwyn trafod ei phryderon.
"O ran bod yn niwtral, fe fyddwn yn dadlau nad dim ond ceidwaid goddefol y gorffennol ydy amgueddfeydd ond [sefydliadau] gyda rôl allweddol yn codi cwestiynau heriol ac ysgogi dadl," meddai.
"Ac fy rôl i fel cyfarwyddwr cyffredinol Amgueddfa Cymru yw ysgogi dadl.
"O fewn y cyd-destun hwnnw y gwnes i gyflwyno'r ddadl yn y gynhadledd bod angen ar frys ddiffiniad newydd a mwy cyfoes o Brydeindod lle mae llais Cymru'n cael ei glywed yn llawer iawn cryfach, ac sy'n adlewyrchu amrywiaeth diwylliannau a hunaniaeth cenhedloedd a rhanbarthau'r DU."
Ychwanegodd eu bod wedi cydweithio'n agos yn gyson gyda Visit Wales a Visit Britain i hybu Cymru ar draws y DU a thramor, ac i wneud y gorau o'r cyfleoedd i ddenu ymwelwyr i Gymru.
Image caption Mewn ymateb i sylwadau Suzy Davies am niferoedd ymwelwyr Amgueddfa Cymru, dywed David Anderson fod y saith safle wedi cael y mis Awst gorau erioed y llynedd
Wrth feirniadu araith David Anderson, fe gyfeiriodd Suzy Davies at niferoedd ymwelwyr Amgueddfa Cymru gan ddweud eu bod wedi gostwng dros 100,000 y flwyddyn - neu 6.4% - ers ei benodi'n gyfarwyddwr cyffredinol yn 2010.
Cyfeiriodd hefyd at weithredu diwydiannol gan staff, cynlluniau posib i uno Amgueddfa Cymru gyda Cadw, ac adroddiad gan gyn brif weithredwr Heritage England a gafodd ei gomisiynu gan Lywodraeth Cymru er mwyn helpu gwella perfformiad yr amgueddfa.
Ond mae Mr Anderson yn dweud bod Amgueddfa Cymru yn debygol o weld eu niferoedd ymwelwyr mwyaf erioed yn 2017-18, a bod eu perfformiad wedi torri sawl record yn ddiweddar.
Fe wnaeth 297,792 o bobl ymweld â saith amgueddfa'r sefydliad fis Awst y llynedd - y mis Awst gorau erioed yn hanes Amgueddfa Cymru, a chynnydd o 18.9% o'i gymharu ag Awst 2016.


description: Cyn bêl-droediwr Cymru, Mark Aizlewood yn euog o gynllwynio i dwyllo am ei ran mewn cynllun hyfforddi pobl ifanc gwerth £5m.

title: Achos twyll: Y cyn bêl-droediwr Mark Aizlewood yn euog


description: Ymgyrch newydd yn dechrau i geisio cael statws cydnabyddedig sir ddi-blastig i Ynys Môn.

title: Ynys Môn yn ceisio cael statws sir ddi-blastig


description: Deg o enwogion sydd â chysylltiadau Cymreig

title: Y sêr sydd â chysylltiadau Cymreig

maintext:
Maen nhw'n wynebau cyfarwydd ond wyddoch chi am eu cysylltiadau Cymreig? Mae ambell un yn annisgwyl iawn...
Pam Ferris
Os oeddech chi'n arfer mwynhau'r gyfres Darling Buds of May mae'n siŵr eich bod chi'n ymfalchïo yng Nghymreictod Catherine Zeta-Jones.
Ond efallai ddylech chi fod wedi edrych ar ei mam yn y gyfres, sef Ma Larkin, yr actores Pam Ferris.
Er iddi gael ei geni yn Hanover, Yr Almaen, roedd ei rhieni'n Gymry a'r unig reswm roedden nhw'n yr Almaen oedd oherwydd bod ei thad yn gwasanaethu yn yr awyrlu.
Symudon nhw nôl i Gymru a threuliodd ei phlentyndod yn Abercynffig, ger Pen-y-bont ar Ogwr, tan i'r teulu ymfudo i Seland Newydd pan oedd hi'n 13.
Paul Whitehouse
Mae Paul Whitehouse yn enwog am nifer dirifedi o gymeriadau doniol. Fe wnaeth ei enw yng nghyfresi sgetsus Harry Enfield ac yna cyfres The Fast Show.
Dechreuodd sylwi ar ei allu i greu acenion pan symuddodd ei deulu o Stanleytown yn y Rhondda i Enfield.
Roedd ei fam, a oedd ar un adeg yn gantores gyda Opera Cenedlaethol Cymru, yn digalonni ar ôl clywed ei mab yn siarad gyda thafodiaith Essex, ond pan roedden nhw'n mynd yn ôl i Gymru fe sylweddolodd y digrifwr ifanc fod ei acen Gymreig wreiddiol yn dal yno.
Sian Gibson
Fe ddaeth Sian i amlygrwydd trwy chwarae rhan Kayleigh yn y gyfres gomedi Car Share gyda Peter Kay.
Mae'r digrifwr yn y gorffennol wedi rhoi rhannau amlwg i'w ffrindiau o'i blentyndod yn ardal Bolton. Ond cafodd Sian ei magu a'i haddysgu yn yr Wyddgrug. Dechreuodd fagu blas at actio tra'n aelod o Theatr Ieuenctid Clwyd.
Roedd hi'n gweithio mewn canolfan alw yng Nghaer pan gafodd yr alwad ffôn newidiodd ei bywyd. Roedd Kay yn ei chofio pan roedden nhw'n perfformio gyda'i gilydd yn y coleg. Ers hynny mae hi wedi ymddangos yn The League of Gentlemen, Death in Paradise a chyd serennu gyda Johnny Vegas yn Murder on the Blackpool Express.
Ken Follett
Mae enw'r nofelydd yn ymddangos yn rheolaidd ymhlith yr awduron sy'n gwerthu fwyaf o lyfrau yn y DU. Mae nifer o'i lyfrau hefyd wedi eu haddasu yn ffimiau a chyfresi teledu gan gynnwys The Pillars of the Earth a World Without End.
Dechreuodd ei gariad at lyfrau pan oedd yn blentyn yng Nghaerdydd. Doedd ei rieni ddim yn gallu fforddio prynu llawer o gyfrolau felly roedd y llyfrgell ar Heol y Bontfaen yn Nhreganna yn lle arbennig iawn iddo.
Roedd yn ohebydd ar y South Wales Echo cyn troi ei law at ffuglen. Erbyn hyn mae wedi gwerthu 130 miliwn o lyfrau trwy'r byd.
Joanna Scanlan
Er mai ar Benrhyn Cilgwri y cafodd yr actores a'r scriptwraig Joanna Scanlan ei magu mae hi'n cydnabod mai yng ngogledd Cymru mae ei gwreiddiau.
Pan roedd hi'n ifanc fe brynodd ei rhieni westy enwog y Castle Hotel ar sgwâr Rhuthun. Disgrifiodd ei bywyd uwchben y gwesty "fel bod yn Fawlty Towers". Cafodd ei haddysg yn Ysgol Howell's Dinbych cyn mynd i Brifysgol Caergrawnt.
Falle dydy hi ddim yn syndod mai yn y byd comedi y mae hi'n fwyaf adanbyddus gyda rhannau yn y gomedi wleidyddol The Thick of It a Getting On. Yn ddiweddar mae hi wedi bod yn chwarae'r brif ran yn No Offence, cyfres ddrama Channel 4 am dîm o dditectifs ym Manceinion.
Image copyright Getty Images
John Prescott
Cafodd y gwleidydd Llafur ei eni ym Mhrestatyn. Roedd ei dad yn ddyn signal ar y rheilffyrdd a'i fam yn gynghorydd Llafur gyda chysylltiadau glofaol cryf.
Mae'n ymfalchïo yn fawr yn ei Gymreictod: "Cefais fy ngeni yng Nghymru, es i'r ysgol yng Nghymru ac mae'n fam yn Gymraes, rwy'n Gymro. Dyma gwlad fy ngeni."
Ac wrth gwrs, roedd yn fwy na bodlon ymddangos yn y gyfres gomedi Gymreig poblogaidd Gavin and Stacey, fel un o gyn-gariadon Nessa!
Dawn French
Mae'r gyfres Vicar of Dibley a'i chyfraniad i'r ddeuawd gomedi French & Saunders wedi hoelio lle Dawn French fel un o gewri comedi'r degawdau diwethaf.
Ond diolch i'r ffaith fod ei thad yn aelod o'r awyrlu yn y Fali, Sir Fôn, gallwn ei hawlio fel Cymraes hefyd, gan ei bod wedi'i geni yng Nghaergybi.
Yn anffodus, yr awyrlu sydd hefyd yn gyfrifol am ddiffyg cydnabyddiaeth o'i Chymreictod, gan eu bod nhw wedi rhannol dalu am ei haddysg mewn ysgol fonedd yn Sir Lincoln.
Image copyright Ernesto Ruscio
Peter Greenaway
Mae'r cyfarwyddwr ffilmiau Peter Greenaway yn adnabyddus am ei ffilmiau heriol, fel The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover, Prospero's Books, The Draughtsman's Contract a Drowning by Numbers.
Cafodd ei eni yng Nghasnewydd, ond yn anffodus, dyna lle mae'r cysylltiad Cymreig yn gorffen gan i'w deulu symud i fyw i Chingford.
A bod yn onest, wnaeth y teulu ond symud i dde Cymru yn y lle cyntaf i ddianc rhag y blitz!
Image caption Christian Bale ifanc yn ymddangos ar raglen Going Live y BBC i hyrwyddo'r ffilm Empire of the Sun
Christian Bale
Dydy Christian ddim yn arddel ei Gymreictod er ei fod e ymhlith nifer fechan o actorion sydd wedi ymddangos mewn ffilm Hollywood yn canu yn Gymraeg (neu o leiaf, ymddangos fel ei fod e'n canu'n Gymraeg).
Cafodd seren y ffilmiau Batman ei eni yn Hwlffordd, Sir Benfro gan fod ei dad â chysylltiad gyda'r awyrlu ym Mreudeth ger Hwlffordd. Daeth i sylw pawb yn chwarae rhan y bachgen ifanc yn ffilm Steven Spielberg Empire of the Sun ac, ar gychwyn y ffilm, mae'n cael ei weld yn meimio i fersiwn Gymraeg (o fath) o'r gân Suo Gân.
Er gwaethaf ei enedigaeth, mae wedi gwadu'r ffaith ei fod yn Gymro gan ddweud taw Sais yw e, a dim ond damwain oedd y ffaith ei fod wedi'i eni yng Nghymru. Lwcus nad ydy'r Bale enwog arall hwnnw, y pêl-droediwr Gareth, ddim yn teimlo 'run fath ag e!
Mary Quant
Mae'r cynllunydd dillad byd enwog Mary Quant yn eithaf unigryw, gan ei bod hi wedi ei geni yn Blackheath, Llundain, ond oherwydd bod ei rhieni'n Gymry, ac yn ymfalchïo yn y ffaith, mae Mary Quant yn cyfeirio at ei hun yn naturiol fel Cymraes.
Roedd ei rhieni'n hanu o deuluoedd glofaol a gwnaeth y ddau ennill ysgoloriaethau i fynychu Coleg Prifysgol Caerdydd, lle cafodd y ddau radd dosbarth cyntaf.
Symudon nhw i Lundain i ddysgu, ond roedden nhw wastad yn falch o'r cyfleoedd roedd eu cefndir Cymreig wedi ei gynnig a chodon nhw eu merch i barchu a dathlu'r cysylltiad Cymreig oedd ganddi.


description: Yr actor Trefor Selway, oedd yn adnabyddus am ei waith yn y Gymraeg a'r Saesneg, wedi marw yn 86 oed.

title: Yr actor Trefor Selway wedi marw yn 86 oed


description: Barclays yn cyhoeddi y bydd dwy o'u canghennau yng ngogledd Sir Benfro yn cau - gan gynnwys y banc olaf yn Abergwaun.

title: Banc i gau dwy gangen wledig yn ngogledd Sir Benfro


description: Diffoddwyr tân yn ceisio rheoli fflamau wedi i dân gynnau mewn tafarn yn Sir y Fflint brynhawn Sul.

title: Tân yn nhafarn Travellers' Inn yn Sir y Fflint


description: Dyn wedi ei gludo i'r ysbyty yn dilyn tân mewn tŷ yn Sir Gaerfyrddin.

title: Dyn yn yr ysbyty wedi tân mewn tŷ yn Sir Gaerfyrddin


description: Mae angen help ar y plant i groesi'n ddiogel, medd rhai o ddisgyblion Tycroes.

title: Ymgyrch lolipop: 'Eisiau rhywun i'n helpu ni'


description: Mae gwaith cartwnydd ifanc o Gaerdydd yn helpu defnyddwyr Instagram i ledu negeseuon cadarnhaol ar-lein.

title: Cartwnydd yn lledu caredigrwydd ar Instagram


description: Rhediad diguro Casnewydd yn ymestyn i naw gêm wedi iddyn nhw gael gêm gyfartal yn Port Vale brynhawn Sadwrn.

title: Adran Dau: Port Vale 0-0 Casnewydd


description: Myfyrwyr chwaraeon yn Wrecsam yn cael cyfle i elwa o fuddsoddiad yng nghyfleusterau hyfforddi newydd gwerth £4m.

title: Ymgynghori ar ganolfan chwaraeon newydd Prifysgol Glyndŵr


description: Agor cwest i farwolaeth babi a dynes fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr A487 ger Gellilydan yng Ngwynedd fis Ionawr.

title: Agor cwest i farwolaeth babi a dynes mewn gwrthdrawiad


description: Ymgyrchwyr anifeiliaid yn "obeithiol" am newid rheol fel y bydd yn orfodol i chwilio pob anifail gaiff ei ganfod am ficrosglodyn.

title: Ymgyrchwyr yn 'obeithiol' am newid rheol microsglodyn


description: Pwyllgor safonau'r Cynulliad yn penderfynu bod Michelle Brown wedi torri côd ymddygiad trwy ddefnyddio term hiliol.

title: Argymell diarddel Michelle Brown am wythnos heb dâl

maintext:
Image copyright UKIP
Mae AC rhanbarthol UKIP yng Ngogledd Cymru'n wynebu cael ei diarddel o'r Cynulliad am wythnos heb dâl am ddefnyddio term hiliol i ddisgrifio AS Llafur.
Daeth aelodau'r pwyllgor safonau, sy'n cynnwys Gareth Bennett o blaid UKIP, i'r casgliad fod Michelle Brown wedi torri'r côd ymddygiad yn "ddifrifol".
Fe wnaeth Ms Brown y sylw am Chuka Umunna yn ystod galwad ffôn breifat yn 2016, ac fe ymddiheurodd os oedd wedi peri loes pan ddaeth recordiad o'r alwad i'r amlwg.
Dywedodd llefarydd ar ei rhan bod bwriad i gyflwyno apêl.
Gan gyfeirio at achosion o gyhoeddusrwydd negyddol ynghlwm â Mr Bennett, fe ychwanegodd y llefarydd: "Dyw Michelle Brown ddim yn debygol o dderbyn unrhyw wersi ynglŷn â chywirdeb gwleidyddol a sut i fihafio gan Gareth Bennett."
Daeth argymhelliad y pwyllgor safonau - a chanlyniadau'r ymchwiliad gan y comisiynydd safonau, Syr Roderick Evans, oedd yn sail iddo - i'r amlwg wedi i'r adroddiad gael ei ryddhau'n answyddogol i BBC Cymru.
Bydd gofyn i'r Cynulliad bleidleisio o blaid gweithredu'r argymhelliad. Y gred yw taw dyma'r achos cyntaf o'i fath.
Hawliau gwleidydd i wneud pwyntiau
Cafodd Mr Umunna, AS Streatham, ei ddisgrifio gan Ms Brown fel "coconyt" wrth sgwrsio a'i huwch ymgynghorydd ar y pryd, Nigel Williams, ym Mai 2016. Fe roddodd yntau recordiad o'r sgwrs i bapur y Daily Post haf diwethaf.
Doedd y term, ym marn y comisiynydd safonau, ddim yn cwrdd â'r safon ymddygiad sydd i'w disgwyl gan ACau.
Dywedodd bod y pwynt yr oedd Ms Brown yn ceisio ei wneud - bod magwraeth freintiedig Mr Umunna, er ei etifeddiaeth, yn golygu nad oedd ganddo well ddealltwriaeth o'r problemau sy'n wynebu person du cyffredin - "o fewn yr ystod o bwyntiau y mae hawl i wledidydd eu gwneud".
Image copyright Getty Images Image caption Dywedodd Ms Brown ei bod yn ceisio gwneud pwynt am fagwraeth freintiedig Chuka Umunna
Ond wrth wneud y pwynt hwnnw "fe ddefnyddiodd Ms Brown derm hiliol".
Dywedodd y comisiynydd bod dadl Ms Brown - bod y sgwrs yn un breifat a phersonol rhwng dau gyfaill a chydweithwyr - yn "afrealistig", gan ei bod yn trafod amodau cyflogaeth person roedd hi'n ystyried ei gyflogi.
Cytunodd y pwyllgor bod y term yn yr achos hwn yn un hiliol a chwbwl annerbyniol, gan ei chyhuddo o roi enw drwg i'r Cynulliad.
Gan ychwanegu bod dim lle i hiliaeth o fewn cymdeithas, dywedodd yr aelodau bod angen i ACau lynu i'r côd ymddygiad bob awr o'r dydd.
Yn ôl yr adroddiad, roedd Ms Brown wedi dadlau nad oedd y term yn hiliol, a'i bod yn ddiedifar ynglŷn â'r geiriad.
'Penderfyniad anghywir'
Dywedodd bod ei geiriau wedi eu recordio a'u rhyddhau i'r wasg heb ei chaniatad, am resymau maleisus ac nid er lles y cyhoedd.
Ond mae'r adroddiad yn nodi iddi ymddiheuro maes o law os oedd ei sylwadau wedi peri loes.
Am mai cadeirydd y grŵp Llafur wnaeth gwyno'n wreiddiol, fe benderfynnodd yr AC Llafur Jane Bryant i beidio bod yn rhan o drafodaethau'r pwyllgor, gan olygu mai'r tri aelod arall fu'n trafod y mater - Llyr Gruffydd o Blaid Cymru, y Ceidwadwr Paul Davies a Gareth Bennett ar ran UKIP.
Dywedodd y pwyllgor nad oedd yn dymuno gweld rhagor o gŵynion yn cael eu cyflwyno gan grŵp yn yr un modd eto gan ei fod yn gael "effaith niweidiol ar y broses".
Fe ddywedodd llefarydd Ms Brown: "Wrth gwrs fydd Michelle yn apelio - mae'r pwyllgor wedi gwneud penderfyniad anghywir."
Dywedodd llefarydd UKIP Cymru y byddai'n amhriodol i wneud sylw ar adroddiad yr honnir iddo gael ei ryddhau'n answyddogol.


description: Dynes oedd ar feic mewn cyflwr difrifol yn yr ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad gyda lori graeanu yng nghanol Caerdydd.

title: Gwrthdrawiad lori graeanu: Dynes mewn cyflwr difrifol


description: Yr hyfforddwr Rowland Phillips yn gwneud un newid i dîm rygbi merched Cymru ar gyfer y gêm yn erbyn Iwerddon ddydd Sul.

title: Un newid i dîm rygbi merched Cymru i herio Iwerddon


description: Uwchgynhadledd yn dod â gweithwyr, cwmnïau a gwleidyddion ynghyd i lunio dyfodol i'r diwydiant dur.

title: Undeb yn gobeithio am 'oes aur newydd' i'r diwydiant dur


description: Pryder y gallai cynyddu ffioedd angori cychod o hyd at 50% yng Ngheredigion arwain at wagu harbwr Aberaeron.

title: Llongwr yn anhapus gyda chynnig harbwr Cyngor Ceredigion


description: Y Gymraes Mica Moore a'i chyd-rasiwr Mica McNeill yn gorffen yn wythfed yng nghystadleuaeth y bobsled yn PyeongChang.

title: Wythfed i Mica Moore a Mica McNeill yn y bobsled


description: Clinigwr blaenllaw yn rhybuddio am y cynnydd sylweddol mewn presgripsiynau meddyginiaeth lladd poen cryf ledled Cymru.

title: Cynnydd o 300% mewn presgripsiynau tabledi lladd poen

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae clinigwr blaenllaw wedi rhybuddio am y cynnydd sylweddol mewn presgripsiynau meddyginiaeth lladd poen cryf ledled Cymru.
Dywed Dr Julia Lewis fod y cynnydd yn cael ei yrru'n rhannol gan anghysondebau yn y gwasanaethau rheoli poen, a bod diffyg therapïau amgen yn gadael dim dewis i feddygon ond i roi meddyginiaeth i'r cleifion.
Fe ddaw'r rhybudd wrth i astudiaeth fawr ar ddefnydd cyffuriau opioid yng Nghymru ddangos bod nifer o bresgripsiynau o'r cyffuriau cryfaf wedi cynyddu 300% rhwng 2005 a 2015.
Dywedodd Llywodraeth Cymru y bydd ymgynghoriad ffurfiol ar "arweiniad yn ymwneud â phoen parhaus" yn dechrau'n fuan.
Image caption Roedd yn rhaid i Robert Rees roi'r gorau i'w waith 15 mlynedd yn ôl oherwydd poen
Dywedodd Robert Rees o Bontypridd fod ei boen y rheoli ei fywyd, gan ychwanegu: "Dwi ddim yn hoffi derbyn y peth, ond rwy'n gaeth i'r cyffur."
Roedd yn rhaid i'r dyn 58 oed i roi'r gorau i'w waith 15 mlynedd yn ôl oherwydd poen cronig oedd yn deillio o osteoporosis.
Mae Mr Rees yn defnyddio cadachau fentanyl, cyffur sy'n 50 i 100 gwaith yn gryfach na morffin, yn ogystal â thabledi eraill i leddfu ei boen.
Dywedodd y tad i ddau, tra oedd yn yr ysbyty yn ddiweddar, roedd yn rhaid iddo aros am 72 awr i gael ei feddyginiaeth.
"Roeddwn i'n chwysu. Roeddwn i'n teimlo'n ofnadwy a phan ddaethon nhw, fe ddes i at fy hun. Cyn gynted ag y cefais y fentanyl roedd y byd yn lle gwell, ac mae hynny'n frawychus," meddai.
'Ofn defnyddio gwasanaethau'
Dywedodd Dr Julia Lewis, seiciatrydd dibyniaeth ymgynghorol yng Nghasnewydd, y gallai bod llawer mwy o bobl yng Nghymru yn ei chael hi'n anodd.
"Y mater mwyaf yw, perswadio cleifion i gymryd rhan. Maent yn aml yn ofnus dod i ddefnyddio gwasanaethau ar gyfer dibyniaeth," meddai.
Dywedodd Emma Davies, awdur yr astudiaeth ei bod yn pryderu pa mor effeithiol oedd y cyffuriau hyn yn y tymor hir.
Wrth i gleifion barhau i'w cymryd, maen nhw'n "darganfod eu bod yn llai effeithiol", meddai.
"Mae angen i ni wneud pobl ym mhob sector a phob arbenigedd yn fwy ymwybodol o risgiau syn dod gyda'r meddyginiaethau hyn."
Dywedodd Coleg Brenhinol Meddygon Teulu y byddai "yn sicr yn croesawu cynnydd mewn gwasanaethau rheoli poen yng Nghymru".
Y mis diwethaf, cyhoeddodd Public Health England eu bod yn lansio adolygiad i'r "broblem gynyddol" hon, sy'n cynnwys poen laddwyr, tawelyddion a thabledi gwrth-iselder.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru, fel rhannau eraill o'r DU, mae Cymru wedi gweld cynnydd yn nifer y presgripsiynau ar gyfer y meddyginiaethau hyn dros y blynyddoedd diwethaf.
Ychwanegodd y bydd yn dechrau ymgynghori'n fuan ar yr arweiniad sy'n ymwneud â phoen parhaus.
"Bydd yr arweiniad hwn yn rhoi cyngor ac yn tynnu sylw at ffyrdd effeithiol o reoli poen parhaus a lleihau meddyginiaethau sydd ddim yn fuddiol," meddai.


description: Diffoddwyr yn mynd i'r afael â thân sy'n cynnwys tua 1,000 o deiars, sydd wedi ymledu i adeilad ym Mhengam yn Sir Caerffili.

title: 1,000 o deiars yn llosgi mewn tân yn Sir Caerffili


description: 12 o bobl wedi'u carcharu am gyfanswm o dros 48 mlynedd am fod yn gysylltiedig â gwerthu cyffuriau Dosbarth A yn Abertawe.

title: Carcharu 12 am gyflenwi heroin a chocên yn Abertawe


description: Ryan Giggs yn penderfynu cadw Osian Roberts fel aelod o'i staff cynorthwyol gyda thîm pêl-droed Cymru.

title: Ryan Giggs yn cadw Osian Roberts yn rhan o staff Cymru


description: Scarlets wedi methu cyfle i godi i frig eu hadran ar ôl iddyn nhw golli oddi cartref yn erbyn Leinster.

title: Pro14: Leinster 20-13 Scarlets


description: Digwyddiadau'n cael eu cynnal ar draws y wlad ddydd Gwener i ddathlu'r trydydd tro i Ddydd Miwsig Cymru gael ei gynnal.

title: Digwyddiadau'n dathlu'r iaith ar Ddydd Miwsig Cymru


description: Teuluoedd yn anhapus gyda'r newyddion y dylid gohirio adroddiad ar fethiannau difrifol mewn ward iechyd meddwl.

title: Tawel Fan: Teuluoedd yn ddig am oedi adroddiad methiannau


description: Cyn-gyfrifydd gyda Llywodraeth Cymru a'r BBC wedi ei garcharu am dwyll ariannol ar ôl dwyn £1.7m gan Lywodraeth Bermuda.

title: Carcharu cyn-gyfrifydd BBC a llywodraeth am dwyll £1.7m


description: Yr heddlu'n ymchwilio i wrthdrawiad difrifol ym mhentref Caeathro ger Caernarfon nos Fercher.

title: Apêl heddlu wedi gwrthdrawiad 'difrifol' ger Caernarfon


description: Pryder am ddiogelwch plant yn Sir Gaerfyrddin, lle mae'r cyngor yn ei chael hi'n anodd dod o hyd i hebryngwyr ffordd.

title: Pryder am brinder pobl lolipop i ysgolion Sir Gâr


description: Manylion yr ysgolion sydd wedi cau ar gael ar wefannau'r cynghorau

title: Gwefannau'r cynghorau sir


description: Heddlu'r Gogledd yn cyhoeddi lluniau cignoeth o ddefaid wedi eu hanafu, gan rybuddio fod ymosodiadau gan gŵn erbyn hyn yn "ddigwyddiad dyddiol".

title: Heddlu: Ymosodiadau ar ddefaid 'yn ddigwyddiad dyddiol'


description: Gŵyl gerddorol sy'n cael ei chynnal mewn pentref yng Ngwynedd bob blwyddyn wedi ennill gwobr genedlaethol.

title: Gwobr genedlaethol i ŵyl gerddorol yng Ngwynedd

maintext:
Image caption Y gynulleidfa yn mwynhau'r arlwy ar sgwâr y pentref
Mae gŵyl gerddorol sy'n cael ei chynnal mewn pentref yng Ngwynedd bob blwyddyn wedi ennill gwobr genedlaethol.
Fe enillodd Gŵyl Rhif 6, sy'n un o uchafbwyntiau'r flwyddyn i bentref Eidalaidd Portmeirion, wobr am yr Ŵyl Fach Orau yng ngwobrau'r NME eleni.
Ers nifer o flynyddoedd mae Gŵyl Rhif 6 wedi bod yn cael ei chynnal ym Mhortmeirion bob mis Medi, lle cafodd y gyfres enwog The Prisoner ei ffilmio yn ystod yr 1960au.
Mae'r wobr gan gylchgrawn y New Music Express yn cael ei rhoi i'r ŵyl orau sydd ddim gyda chynulleidfa o fwy na 50,000 yn mynychu.
Dyma'r ail flwyddyn yn olynol i'r ŵyl ennill y wobr, ac eleni roedd gwyliau megis Kendal Calling, End of the Road, Wilderness a Boardmasters yn cystadlu am y teitl.
Image caption Yr artist Badly Drawn Boy yn perfformio ar un o lwyfannau'r ŵyl
Dywedodd un o drefnwyr yr ŵyl, Luke Huxham ei fod yn teimlo bod Gŵyl Rhif 6 yn haeddu ennill y wobr.
"Mae Gŵyl Rhif 6 yn ddigwyddiad arbennig iawn ac yn unigryw yng nghalendr yr ardal oherwydd mai'r lleoliad - Portmeirion ei hun - ydi seren y sioe.
"Rydym mor ffodus i gynnal un o wyliau gorau'r byd yma bob blwyddyn ac rydym yn ddiolchgar i'r bobl a'r gymuned leol sydd yn gwneud hyn yn bosibl.
"Rydym wrth ein bodd gyda'r wobr gan yr NME ac fe fyddwn yn ymdrechu unwaith eto i wneud 2018 yn flwyddyn wych arall."
Yn gynharach yr wythnos hon, fe gyhoeddodd Gŵyl Rhif 6 y bydd The The, Franz Ferdinand, Firearms Friendly, Jesse Ware a The Charlatans ymysg nifer o artistiaid fydd yn perfformio eleni.


description: Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri'n dweud bod rhannau o'r parc yn cael ei ddinistrio gan gerbydau 4x4.

title: Rhybudd fod cerbydau 4x4 yn dinistrio rhannau o Eryri


description: Rhai yn y diwydiant yn galw am statws arbennig i nwyddau sy'n cael eu mewnforio i borthladdoedd Cymru wedi Brexit.

title: Galw am statws arbennig i nwyddau mewn porthladdoedd


description: Jack Sargeant wedi ei ethol i gynrychioli Alun a Glannau Dyfrdwy yn y Cynulliad Cenedlaethol, yn dilyn marwolaeth ei dad, Carl Sargeant.

title: Isetholiad: Llafur yn cadw Alun a Glannau Dyfrdwy


description: Heddlu Dyfed Powys yn dod o hyd i gar oedd yn cael ei yrru ar y ffordd er bod un o'i deiars blaen ar goll.

title: Car heb deiar yn cael ei yrru ar y ffordd yn Sir Benfro


description: Pam fod baner Cymru yng ngolygfa'r Cenhedloedd Unedig yn ffilm Black Panther

title: Cymru wedi cael sedd yn y Cenhedloedd Unedig?

maintext:
Image copyright Marvel Image caption Nabod y faner ar y dde?
Mae'r Ddraig Goch i'w gweld yn aml mewn llefydd anarferol, ond dyma'r tro cyntaf erioed iddi hi gael ei gweld yn amlwg yn adeilad y Cenhedloedd Unedig.
Dyw Cymru ddim yn aelod llawn o'r UN meddech chi, ond dyw hynny ddim yn broblem ym myd ffuglen y sinema. Cafodd y faner ei gweld gan nifer o Gymry llygadog tra'n gwylio'r ffilm newydd Black Panther.
Mae 'na ddyfalu mawr wedi bod ar y cyfryngau cymdeithasol am ei phresenoldeb. Oedd 'na Gymro neu Gymraes yn addurno'r set neu oedd 'na genedlaetholwyr brwd wedi llwyddo i'w gosod hi yno cyn i unrhyw un sylweddoli?
Ond mae 'na ddamcaniaeth arall, sef bod aelod o griw'r ffilm yn ceisio plesio'r bos.
Industrial Light and Magic (ILM) oedd yn gyfrifol am effeithau arbennig Black Panther. Merch o Sir Benfro, Lynwen Brennan, yw Llywydd a Rheolwr Cyffredinol presennol ILM. Mae Lynwen, sy'n wreiddiol o Benalun ger Dinbych-y-Pysgod, hefyd wedi ei henwebu am wobr diwylliant yng Ngwobrau Dewi Sant 2018.
Ry'n ni yn Cymru Fyw wedi gofyn i gwmni Disney am esboniad.


description: Swyddfa Dywydd wedi cyhoeddi ail rybudd melyn am dywydd garw gyda chawodydd o eira i daro ardaloedd gorllewinol Cymru.

title: Ail rybudd am dywydd garw ddydd Mawrth


description: Trigolion yng Ngwynedd yn galw ar y llywodraeth ac Openreach i "gofio am y cymunedau mwyaf anghenus" a sicrhau cyswllt band eang iddyn nhw.

title: Band eang: 'Peidiwch gadael cymunedau Gwynedd ar ôl'

maintext:
Image copyright Thinkstock
Roedd tua 50 o bobl mewn cyfarfod cyhoeddus ym Mhorthmadog nos Iau i leisio cwynion am ddiffyg band eang cyflym yn yr ardal i'w cartrefi a'u busnesau.
Cafodd pryderon eu codi ynglŷn â gwaith uwchraddio oedd ddim wedi ei gwblhau eto mewn rhai ardaloedd er gwaethaf addewidion i wneud hynny.
Roedd Julie James, gweinidog Llywodraeth Cymru â chyfrifoldeb dros fand eang, a chynrychiolwyr o Openreach, yno i wrando ar y pryderon.
Dywedodd AS lleol Plaid Cymru, Liz Saville Roberts fod angen i'r llywodraeth a'r cwmni "gofio am y cymunedau mwyaf anghenus".
'Byth wedi cyrraedd'
Clywodd y cyfarfod gwynion fod Openreach ddim wedi gorffen y gwaith o ddod â band eang cyflym i'w cartrefi, a bod gwifrau wedi eu gadael yn hongian ychydig lathenni i ffwrdd.
Roedd Llywodraeth Cymru wedi rhoi cytundeb i Openreach i gysylltu 690,000 o gartrefi yng Nghymru, ond daeth y cytundeb i ben ddiwedd Rhagfyr ac mae rhai cartrefi'n dweud eu bod yn dal i ddisgwyl i gael eu cysylltu.
Mewn rhai achosion nid dim ond cartrefi a busnesau unigol oedd heb gyswllt, ond roedd cymunedau cyfan yn dal yn methu derbyn y gwasanaeth.
Dywedodd Julie James fod cytundeb newydd gwerth £80m, fyddai'n cael ei arwyddo yn ystod yr wythnosau nesaf, yn sicrhau fod 88,000 yn rhagor o gartrefi yn cael eu cysylltu.
Image caption Roedd tua 50 o bobl yn y cyfarfod i glywed am y cynlluniau a lleisio'u pryderon
Hyd yn oed wedyn, fodd bynnag, byddai rhai cartrefi yn dal yn methu derbyn band eang cyflym.
Roedd rhai o'r bobl yn y cyfarfod ym Mhorthmadog wedi teithio o Lanymawddwy, cymuned sy'n methu cael gwasanaeth ffôn symudol na band eang.
Dywedodd un o'r trigolion: "Mi faswn i'n hoffi deud fy mod i wedi cael fy nghalonogi heno ond pryderus ydw i. Er bod Llanymawddwy wedi cael ei addo fo dair blynedd yn ôl dydi o byth wedi cyrraedd."
Ychwanegodd dyn arall, o Lwyndyrys ger Pwllheli: "Dwi ddim wedi clywed dim byd sy'n llenwi unrhyw un hefo unrhyw ffydd lle mae cwmni fel BT yn y cwestiwn, a does 'na ddim math o reolaeth ar y cynllun gan Lywodraeth Cymru chwaith."
'Teimladau cryf'
Ar ran Openreach, sydd wedi bod yn gweithredu'r cynllun i BT, dywedodd Ynyr Roberts: "Mae'r gwaith rydan ni wedi ei wneud wedi bod yn llwyddiant i ddod â chymaint o gysylltiadau ar draws Cymru yn y cyfnod rydan ni wedi bod yn gweithio.
"Mae gweld nerth teimladau pobl yma heno, pobl sydd wedi cael eu gadael ac yn teimlo yn rhwystredig, mae hynny'n ein gwneud ni'n fwy penderfynol i ffeindio'r arian yn fewnol a chyda phartneriaid eraill, i orffen y gwaith a chysylltu'r bobl yma sy'n teimlo eu bod nhw wedi cael eu gadael ar ôl."
Dywedodd Ms Roberts, AS Dwyfor Meirionnydd: "Dwi'n diolch i'r gweinidog am ddod yma heddiw, mae'n dda ei bod hi yn wynebu pobl ac yn clywed eu problemau.
"Ond yr hyn dwi'n erfyn arnyn nhw rŵan ydi dysgwch y gwersi o'r cam cyntaf, a chofiwch am y cymunedau mwyaf anghenus... peidiwch â'u gadael nhw ar ôl."


description: Dyn ifanc lleol mewn cyflwr difrifol wedi "digwyddiad difrifol" yn Rhuthun yn ystod oriau man fore Sadwrn.

title: Dyn mewn cyflwr difrifol wedi digwyddiad yn Rhuthun


description: Rhybudd melyn o eira mewn grym ar gyfer bron bob rhan o Gymru gyda gwyntoedd iasol o oer o gyfeiriad Siberia.

title: Disgwyl eira a gwyntoedd iasol o oer ar draws Cymru


authors:
Arwyn Jones
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Pedwar o bump ymgeisydd isetholiad Alyn a Glannau Dyfrdwy'n dadlau dros bynciau fel y gwasanaeth iechyd a Brexit.

title: Iechyd yn bwnc llosg dadl isetholiad Alyn a Dyfrdwy


description: Does gan Lywodraeth Cymru "ddim cynllun" i baratoi'r wlad Cymru ar gyfer dyfodol heb geir petrol a disel, yn ôl AC Plaid Cymru.

title: 'Dim cynllun' am waharddiad ceir petrol yng Nghymru


description: Cwmni o Gymru yn ymateb i gannoedd o archebion am lwyau caru o'r UDA

title: Y llwyau caru Cymraeg sy'n ennyn diddordeb yn America

maintext:
Image copyright Cadwyn Image caption Meinir Ffransis yn llosgi enwau a neges ar un o'r 450 o lwyau caru a archebwyd dros nos o'r Unol Daleithau
Mae cwmni sy'n gwerthu llwyau caru yng Nghymru o dan y don heddiw, yn dilyn cannoedd o archebion o'r Unol Daleithiau dros y penwythnos.
Fore Sul, cafodd eitem am draddodiad y Cymry o roi llwyau caru i'w cariadon ar ddydd Santes Dwynwen ei darlledu ar wasanaeth newyddion CBS yn America.
Ers hynny mae'r archebion am lwyau caru wedi bod yn llifo i mewn i'r cwmni yn Llanfihangel ar Arth yn Sir Gaerfyrddin.
Dywedodd Ffred Ffransis, perchennog cwmni Cadwyn: "Mae 'na eitem wedi bod ar y traddodiad llwyau caru ar newyddion rhwydwaith CBS yn yr Unol daleithiau bore ddoe.
"Wnaeth un person ein ebostio ni i'n rhybuddio ni am hynny a phan aethon ni i checio ein blwch mewn, fe welson ni bod 'na 400 o archebion, gwerth rhyw £18,000 wedi dod i mewn ddoe a 'dan ni'n dal i gyfri.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Disgyblion Ysgol Uwchradd yr Eglwysnewydd yn creu llwyau caru gyda thorrwr laser
"Roedd hi'n ddydd Sul cyn Ffolant ac fe wnaethon nhw eitemau ar draddodiadau o gwmpas y byd ac eitem ar Ynys Llanddwyn a'r traddodiad o roi llwyau caru yng Nghymru. Fe wnaethon nhw gychwyn gyda brawddeg weddol drawiadol, wnaeth ddal y dychymyg:
"If you want to show your sweetheart you really love her...you don't get them flowers or chocolates or jewellery,you get them a spoon!"
Mae cyflwynydd yr eitem newyddion yn olrhain hanes y traddodiad o roi llwyau caru i'ch cariad wrth ymweld â Chymru a siarad â'r cerfiwr, Kerry Thomas.
Mwy o weithwyr
Er bod cwmni Cadwyn yn gyfarwydd â delio ag archebion cyson o dramor, mae nifer y ceisiadau a ddaeth am lwyau caru dros y Sul wedi gofyn am weithwyr ychwanegol i ddod i mewn i helpu, meddai Ffred.
"Mae'r nwyddau'n cael eu gwneud yn Nyffryn Taf, Pontypridd felly gallwch ddychmygu bod y ffôn a'r ebost yn goch heddiw ar gyfer archebion," meddai.
"Canolfan ddosbarthu sy' gyda ni fan hyn a 'dyn ni wedi cael staff ychwanegol i mewn sydd wedi cael eu dargyfeirio heddiw, ac mae un arall sydd wedi dod mewn i helpu hefyd. 'Dan ni'n sorted felly!
"Rhaid i allforwyr o Gymru fod yn barod i fuddsoddi er mwyn cael yr archebion mawr yma.
"Mae'n waith caled gyda buddsoddiad sylweddol ac mae archebion cymhedrol yn dod mewn, ond mae rhywun yn ddibynnol ar lucky break fel hyn iddo dalu'n iawn."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Cyngor Conwy yn ailystyried cynlluniau i ddatblygu rhannau o safle diwydiannol Tir Llwyd ym Mae Cinmel.

title: Ailystyried cynlluniau i ddatblygu Bae Cinmel


description: Canlyniadau system raddio yr ysgolion cynradd yn y categori coch sef rhai sydd "angen gwelliannau mawr".

title: Ysgolion Cynradd: Categori Coch


description: Gŵp o Fwslimiaid Ahmadi yn codi sbwriel er mwyn cael gwared â'r agweddau ystrydebol sy'n gysylltiedig ag Islam.

title: Mwslimiaid yn gwirfoddoli i waredu agweddau negyddol


description: Llys wedi clywed gan un o dair merch sy'n honni bod dyn 39 oed o Geredigion wedi cyflawni nifer o droseddau rhyw hanesyddol yn eu herbyn.

title: Achos cam-drin: Merch yn credu ei fod yn 'normal'


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Os ydych chi eisiau achosi trafferth i Lywodraeth yn y Cynulliad mae un wythnos yn rhagori ar bob wythnos arall ac wythnos Gŵyl Dewi yw honno.

title: Dydd Gŵyl Drygioni


description: BBC Cymru ar ddeall fod AC Llafur yn ymwybodol o'r honiadau yn erbyn Carl Sargeant a'r ffaith ei fod am gael ei ddiswyddo cyn iddo gael gwybod ei hun.

title: ACau yn gwybod cyn Carl Sargeant am honiadau yn ei erbyn


description: Golwg ar y golygfeydd o eira yng Nghymru ddydd Mawrth

title: Lluniau: Eira Chwefror


description: Yr actores Morfudd Hughes sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Morfudd Hughes sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma

maintext:
Image copyright Regan Management
Yr actores Morfudd Hughes sy'n Ateb y Galw yr wythnos hon, wedi iddi gael ei henwebu gan Tweli Griffiths wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Un o fy atgofion cynharaf, os nad y cyntaf un, ydi cael fy neffro yn ystod oriau mân y bora i fynd ar daith yn y car hefo fy mam a nhad a'm mrawd i Stoke-on-Trent!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Ynghyd â David Essex, ro'n i'n ffansio hogyn o'r enw Derwyn. Ro'dd o'n ffrind i'm mrawd ac yn goblyn o bêl-droediwr da.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Dwi'n cofio pan o'n i'n fach, dwyn bisgedan Jacob's Club oren o siop y pentra' - a chal copsan gin mam. Mam wedyn yn deud wrth Mr Parry'r perchennog. Nesh i mohono fo eto!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Llynedd, gryn dipyn. Mi wnes i golli llawer o anwyliaid.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Dwi braidd yn funud ola' hefo gwaith papur ac ati, yn enwedig cael trefn ar fy nghyfrifon.
Image caption Mae 'na lawer o lefydd hyfryd ar hyd arfordir Ynys Môn
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Mi fues i yn crwydro arfordir Môn llynedd. Mai'n anodd dewis fy hoff ran ohoni gan fod bob un yn gwbl odidog, waeth be' fo'r tywydd.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Fel mae'n digwydd, dydi hi ddim yn noson fyddwn i'n dymuno rhannu gormod amdani hefo neb arall. Llydaw y llynedd mewn caban pren tlws, fry uwchben mewn coedwig anghysbell. Roedd o'n rhan o aduniad ar ôl dros 30 o flynyddoedd o fod ar wahan hefo nghariad. Dwi 'di deud lot gormod rŵan!
O Archif Ateb y Galw:
Disgrifia dy hun mewn tri gair
'Nai adal hynny i bobol erill.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Ma' gin i sawl hoff ffilm ar fy rhestr sy'n newid yn achlysurol, ac mae Stand by me wastad arni.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Elvis, gan obeithio y bydda fo'n canu Love me tender cyn ddiwadd y noson.
Image caption Siŵr gallai Morfudd ddwyn perswâd ar Elvis i ganu iddi!
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod
Mi ges i f'arestio ar un o brif strydoedd Moscow ym mis Mai 1992.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Nôl yn y caban coed hwnnw nes i y siarad amdano'n gynharach... hefo'r un person wrth gwrs.
Beth yw dy hoff gân a pham?
Dŵr gan Huw Jones. Atgofion hyfryd o deithio yn y car hefo fy mab Llion pan oedd o'n fengach. Ein ffefryn oedd hwnnw. Y ddau ohona ni'n morio canu a phob yn ail cael cogio bach bod yn Huw a Heather! Ooooo gwych!
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Rwbath go syml i ddechra, oifau neu gaws gafr. Pysgodyn fel prif gwrs ac yna darn o unrhyw un o bwdinau anfarwol fy chwaer-yng-nghyfraith.
Image caption Fydd Morfudd yn cael bod Y Dalai Lama ar ôl cael ei harestio ym Moscow?!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Tenzin Gyatso, Y Dalai Lama.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Bryn Fôn


description: Nyrs mewn uned gofal dwys- sydd wedi ei hagor i fabanod sâl a rhai newydd anedig- yn esbonio'r cyfleusterau yno.

title: Agor uned gofal dwys i fabanod yn y gogledd


description: Ysgirfennydd Ynni Cymru yn rhoi caniatad i gwmni godi fferm wynt ar Fynydd Hiraethog yn groes i ddymuniadau cyngor sir a Cadw.

title: Caniatad i godi fferm wynt ddadleuol


description: Cais yr eilydd Ifan Phillips a throsiad y maswr Sam Davies yn selio buddugoliaeth o un pwynt i'r Gweilch dros y Cheetahs.

title: Pro14: Gweilch 27-26 Cheetahs


description: Plaid Cymru'n beirniadu trefniadau "munud olaf" Llywodraeth y DU i rannu dogfennau am effaith bosib Brexit gydag ACau.

title: Beirniadu cynnig 'munud olaf' i rannu dogfennau Brexit


description: Rhybydd y gallai gymryd dros flwyddyn cyn y bydd yn bosib i ailagor cartref nyrsio wedi tân difrifol fis diwethaf.

title: Dros flwyddyn cyn gallu ailagor cartref nyrsio wedi tân

maintext:
Fe allai preswylwyr cartref nyrsio ger Llanrwst orfod treulio o leiaf flwyddyn mewn llety dros dro ar ôl i dân difrifol eu gorfodi i symud.
Bu'n rhaid i 26 o bobl oedrannus adael yr Hen Ficerdy ym Mhandy Tudur wedi'r tân ar 18 Ionawr.
Mewn cyfarfod yn Llangernyw i drafod y camau nesaf, fe fynegodd rhai o'r perthnasau bryder am effaith yr ail-gartrefu ar eu hanwyliaid, sydd bellach yn byw ar wahân i'w ffrindiau.
Gan fod nifer yn siaradwyr Cymraeg mae pryder hefyd fod y gymdeithas Gymraeg oedd yn y cartref wedi'i chwalu.
Cafodd saith o bobl eu hachub o'r adeilad, a bu'n rhaid i chwech gael triniaeth ysbyty at effeithiau anadlu mwg.
Dywedodd gwasanaeth tân y Gogledd bod ymchwiliadau cychwynnol yn awgrymu mai offer trydanol wnaeth achosi'r tân.
Yng nghyfarfod nos Iau, fe ddywedodd perchnogion y cartref eu bod yn benderfynol o adfer ac ailagor y cartref ond fe allai'r gwaith gymryd misoedd.
Mae rhannau mawr o'r to wedi syrthio ym mhrif ran yr adeilad, ac mae'r llawr cyntaf wedi ei ddifrodi'n sylweddol.
'Gofyn am fynd adre'
Mae mam Lilian Williams yn 93 oed ac yn dechrau setlo ar ôl gorfod symud i gartref yn Y Rhyl.
"Mae hi'n well y diwrnoda' dwytha' 'ma ond mae hi fyny ac i lawr a ma' hi wedi gofyn am ga'l mynd adre fel roedd hi'n galw'r ficerdy yn fuan.
Image caption Dywedodd Lilian Williams bod ei mam yn gofyn am gael mynd 'adre' i'r Hen Ficerdy
Dywedodd bod y gofal yn y cartref yn Y Rhyl yn "ardderchog" ond mai dim ond un aelod o staff yno sy'n siarad Cymraeg.
Roedd nain Sion Roberts o'r Bala ymhlith y preswylwyr a gafodd eu cludo i'r ysbyty noson y tân.
"Roedd yn ddipyn o sioc. Cafodd ei chludo i'r ysbyty rhag ofn, ond doedd hi ddim wedi brifo'n ddifrifol.
"Erbyn diwedd y dydd, roedd gwasanaethau cymdeithasol wedi dod o hyd i le iddi, mewn cartref ym Mhorthmadog.
"Roedd y gwasanaethau brys yn anhygoel mewn sefyllfa anodd gyda llawer o hen bobol fregus."
'Teimlo i'r byw'
Yn ôl y cynghorydd sir lleol Garffild Lloyd Lewis, mae pawb yn sy'n delio â'r sefyllfa "yn teimlo i'r byw" bod y gymuned o fewn y cartref wedi'i chwalu.
"Mae'r iaith Gymraeg yn un peth. Mae 'na bellter teithio i deuluoedd ymdopi â fo hefyd.
"Dyna pam 'da ni yma heno i ddod â phobol at ei gilydd, rhannu'i profiada' a hefyd i'r tîm yng [Nghyngor Conwy] glywed be ydi pryderon pobol, be fedrwn ni 'neud i helpu a sut fedran ni gadw mewn cysylltiad yn gyson o hyn ymlaen."
"Dydan ni ddim yn mynd i fedru codi'r cartre dros nos .... felly bydd yn rhaid i ni weithio'n galed.
"Ond yn y cyfamser mae'n rhaid i ni neud yn siŵr bod y bobol oedrannus, anghenus yma yn cael y gefnogaeth a'r cymorth maen nhw angen dros y cyfnod nesa' 'ma."


description: Golwr Cymru yn edrych ymlaen at ddechrau gyda'i glwb newydd yn America, ond yn dweud ei fod dal ar gael i chwarae i Gymru.

title: Owain Fôn Williams: 'Cyntaf yna pan fydd fy ngwlad yn galw'


description: Canlyniadau nos Wener yn Uwch Gynghrair Cymru

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Y Seintiau Newydd allan o Gwpan Her yr Alban wedi cic rydd wych gan Dimitris Froxylias yn ail hanner y gêm.

title: Cwpan Her yr Alban: Y Seintiau Newydd 1 - 2 Dumbarton


description: Cadeirydd Plaid Cymru yn rhybuddio aelodau'r blaid i beidio "lladd ar gyd-aelodau" ac anfon "ymosodiadau personol" ar-lein.

title: Cadeirydd Plaid yn galw am beidio 'lladd ar gyd-aelodau'

maintext:
Mae cadeirydd Plaid Cymru wedi galw ar aelodau'r blaid i beidio â "lladd ar gyd-aelodau" ar-lein.
Dywedodd Alun Ffred Jones y gallai camau disgyblu gael eu cymryd os oedd pobl yn cael eu canfod yn anfon "ymosodiadau personol" at ei gilydd.
Daeth hynny wedi i aelod blaenllaw o'r blaid gwyno am "fygythiadau cudd" dros y cyfryngau cymdeithasol wedi iddi arwyddo deiseb yn erbyn Neil McEvoy.
Dywedodd llefarydd ar ran y blaid fod y rhybudd wedi dod yn sgil yr awyrgylch bresennol ar gyfryngau cymdeithasol.
Ychwanegodd nad oedd yn ymateb yn uniongyrchol i amgylchiadau yn ymwneud â Mr McEvoy, sydd wedi ei wahardd o grŵp y blaid yn y Cynulliad.
Cyfrifon dienw
Mewn e-bost gafodd ei anfon ddiwedd mis Ionawr, dywedodd Mr Jones fod gan y cyfryngau cymdeithasol "le canolog wrth gyfathrebu â phobl Cymru".
"Ar y llaw arall, rydym yn condemnio unrhyw gamddefnydd o'r cyfryngau sy'n lladd ar gyd-aelodau neu yn ymosodiadau personol," meddai.
"Mae dangos parch at ein gilydd yn un o'n gwerthoedd creiddiol ac yn rhan o'n Rheolau Sefydlog.
Image caption Fe wnaeth Helen Mary Jones arwyddo deiseb yn galw ar y blaid i beidio â gadael i Neil McEvoy ailymuno â'r grŵp yn y Cynulliad
"Bydd unrhyw aelod sy'n torri'r rheol hon ac yn amharchu cyd-aelod neu yn defnyddio ieithwedd ymfflamychol yn agored i gamau disgyblu.
"Mae gan bawb yr hawl i ddefnyddio'r cyfryngau cymdeithasol heb wynebu camdriniaeth neu fygythiadau."
Ychwanegodd fod rhai ymosodiadau ar aelodau wedi digwydd o gyfrifon dienw.
Doedd dim ffordd gan y blaid o wybod pwy oedd yr unigolion hynny, meddai Mr Jones, ond "cofiwch fod modd i chi adrodd cwyn am bobl o'r fath i reolwyr y platfform dan sylw os ydynt yn postio negeseuon dilornus".
'Bygythiadau ac ensyniadau'
Rai dyddiau cyn i'r e-bost gael ei anfon dywedodd cyn-AC a chyn-ddirprwy arweinydd Plaid Cymru, Helen Mary Jones ei bod wedi derbyn "bygythiadau cudd, galwadau am fy niarddel a honiadau niwlog am fy rhan honedig i mewn rhyw fath o gynllwyn dychmygol" ar Facebook.
Ychwanegodd ei bod wedi derbyn y negeseuon ar ôl arwyddo deiseb gafodd ei rhannu'n awtomatig ar ei thudalen, oedd yn galw am beidio â gadael i Mr McEvoy ailymuno â grŵp Plaid.
Roedd y ddeiseb yn dyddio nôl i gyn ei waharddiad.
Image caption Dywedodd Helen Mary Jones fod pobl wedi ei bygwth ar-lein wedi iddi arwyddo'r ddeiseb
Dywedodd Ms Jones y byddai wedi bod yn well iddi ddatgan ei chefnogaeth ar y cyfryngau cymdeithasol, yn hytrach nag arwyddo'r ddeiseb.
Ond mynnodd na fyddai hi'n goddef "sarhau a bygythiadau ac ensyniadau", gan ddweud y byddai hi'n cwyno am bobl os oedd angen.
Dywedodd llefarydd ar ran Plaid Cymru: "Mae Plaid Cymru yn cymryd ei hagenda o barch o ddifrif.
"Yn yr hinsawdd bresennol ble mae sarhau ar-lein wedi cynyddu, mae hi ond yn briodol i'r blaid gyflawni ei dyletswydd i atgoffa'r aelodaeth o'r ffaith honno."


description: Y Tywysog Charles yn ymweld â sefydliadau meddygol ac elusennau yn ne Cymru ddydd Gwener.

title: Y Tywysog Charles i ymweld â sefydliadau yn ne Cymru


description: Meddyg teulu o Gaerdydd wedi gwadu cyhuddiadau o dreisio ei wraig a cham-drin ei blant.

title: Meddyg teulu'n gwadu treisio'i wraig a cham-drin ei blant

maintext:
Mae meddyg teulu o Gaerdydd wedi gwadu treisio ei wraig a cham-drin ei blant.
Dywedodd y dyn, na ellir ei enwi am resymau cyfreithiol, wrth Lys y Goron Caerdydd: "Ni wnaeth hi erioed ddweud na wrtha i, dydw i erioed wedi ei threisio hi."
Mae'r dyn hefyd wedi gwadu cam-drin ei blant gan achosi iddynt gleisio, ond mae'n cyfaddef eu disgyblu ar rai achlysuron.
Mae'r dyn yn gwadu cyhuddiadau o ymddygiad rheolaethol, dau gyhuddiad o greulondeb i blant a threisio.
Pan gafodd lluniau o gleisiau ar gorff ei gyn-wraig eu cyflwyno i'r diffynnydd, dywedodd wrth y llys eu bod wedi eu hachosi yn sgil bwydo o'r fron, gan fod ei wraig yn dioddef o "broblem cleisio".
Dywedodd hefyd nad oedd wedi bygwth ei lladd pe bai hi'n gadael y cartref, ac nad oedd erioed wedi ymosod arni.
Gwadodd hefyd ymosod ar ei blant drwy eu taro a'u pinsio.
"Dydw i ddim yn ceisio brifo fy mhlant, ond rwyf i'n ceisio eu hatal rhag gwneud rhai pethau," meddai.
"Mae yna adegau lle rwyf wedi gorfod disgyblu, ond dydw i erioed wedi ymosod arnynt."
Mae'r achos yn parhau.


description: Rhediad siomedig Casnewydd yn parhau yn y gynghrair wrth iddyn nhw golli'n drwm o 5 - 0 nos Fawrth oddi cartref yn Mansfield.

title: Mansfield 5- 0 Casnewydd


description: Cymru yw'r wlad gyntaf yn y DU i wahardd pobl dan 18 oed rhag cael tlysau ar rai rhannau o'r corff, mewn ymdrech i atal problemau iechyd.

title: Cymru'n gwahardd rhai tlysau corff i bobl dan 18


description: Cau Ffordd Blaenau'r Cymoedd wedi wedi gwrthdrawiad rhwng pedwar cerbyd.

title: Cau Ffordd Blaenau'r Cymoedd wedi gwrthdrawiad


description: Colli fu hanes y Dreigiau yn erbyn Caeredin yng Nglyn Ebwy.

title: Pro 14: Dreigiau 12-25 Caeredin


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Yr ysgrifennydd iechyd yn dweud y bydd £100m yn cael ei ddefnyddio i "drawsnewid" y ffordd y bydd gwasanaethau gofal ac iechyd yn cael eu darparu.

title: Gwario £100m ar 'drawsnewid' gwasanaethau gofal ac iechyd


description: Yr Adar Gleision yn bedwaredd yn y tabl wedi buddugoliaeth dda yn Elland Road.

title: Y Bencampwriaeth: Leeds United 1-4 Caerdydd


description: Helmed yn achub aelod o dîm achub mynydd Dyffryn Ogwen wedi iddo gwympo tra'n achub tri dyn arall.


description: Gem gyfartal oddi cartref i Gaerdydd.

title: Y Bencampwriaeth: Millwall 1-1 Caerdydd


description: Heddlu'r Gogledd yn cadarnhau fod cyrff dau ddyn wedi'u canfod ar draeth Malltraeth ar Ynys Môn ddydd Gwener.

title: Canfod cyrff dau ddyn ar draeth Malltraeth ar Ynys Môn


description: Rhybudd melyn am eira a rhew mewn grym ar gyfer Cymru gyfan o 20:00 nos Lun nes 15:00 brynhawn Mawrth.

title: Rhybudd am eira a rhew mewn grym ledled Cymru


description: Y rhedwr marathon Caryl Mair Jones yn edrych ymlaen at gael gwireddu breuddwyd a dathlu ei phen-blwydd yng Ngemau'r Gymanwlad.

title: Caryl Mair Jones: Ffermwr, cyfrifydd a rhedwr


description: Ifor Glyn, sydd wedi bod yn "ddifrifol wael" yn yr ysbyty yn Bangkok, ar ei ffordd adref i gael triniaeth ym Mhrydain.

title: Ifor Glyn ar ei ffordd adref i dderbyn triniaeth feddygol


description: Cyn bêl-droediwr Cymru, Mark Aizlewood wedi cael ei ddedfrydu i chwe blynedd o garchar am ei ran mewn twyll gwerth £5m.

title: Chwe blynedd o garchar i Mark Aizlewood am dwyll £5m


description: Cyn-bencampwr snwcer y byd, Mark Williams yn gwrthod ildio ar ôl i gyd-chwaraewr ei gyhuddo o fod yn fwli ar-lein.

title: Ffrae snwcer: Mark Williams yn gwrthod ildio wedi beirniadaeth


description: Cadeirydd yr Alltudion yn trafod y gwaith o ail-adeiladu

title: Codi Clwb Cymry Llundain yn ôl ar ei draed


description: Guto Harri yn dweud mai'r her yw manteisio ar yr hyn mae'r sianel yn gynnig ac yn rhybuddio rhag disgwyl gormod gan yr adolygiad.

title: Y Cymry Cymraeg angen 'gwylio S4C eto' medd Guto Harri


description: Pwy sy'n gyfrifol am daclo llygredd plastig ar ein traethau ac yn ein moroedd?

title: Y gelyn ar arfordir Cymru


description: Canlyniad y gêm rhwng Y Bala a Derwyddon Cefn yn Uwch Gynghrair Cymru nos Iau.

title: Canlyniad Uwch Gynghrair Cymru


description: Merch ac ŵyr dynes 84 oed o Sir Benfro i gael eu dedfrydu am ei llofruddiaeth yn Llys y Goron Abertawe.

title: Dedfrydu merch ac ŵyr am lofruddiaeth dynes 84 oed


description: Rheolwr Clwb Pêl-droed Caerdydd, Neil Warnock, yn arwyddo cytundeb newydd dwy flynedd gyda'r clwb.

title: Cytundeb newydd dwy flynedd i reolwr Caerdydd Neil Warnock


description: Mam dyn gafodd ei lofruddio mewn ymosodiad yn rhannu ei hanes gyda phlant ysgol i annog siarad am roi organau.

title: Dweud stori marwolaeth mab i annog sgwrs rhoi organau


description: Hanes brwydr merched Cymru i gael pleidleisio

title: Y Gymraes gafodd ei hethol cyn i ferched ennill y bleidlais

maintext:
Image caption Cafodd Gwenllian Morgan ei hethol yn Faer Aberhonddu yn 1910, y ddynes gyntaf i ddal y swydd yng Nghymru
Roedd hi'n frwydr hir ond ganrif i 'leni fe enillodd menywod yr hawl i bleidleisio am y tro cyntaf. Ond wyddoch chi bod Cymraes o'r canolbarth wedi llwyddo i gael ei hethol ymhell cyn y garreg filltir arloesol yn 1918?
Bron i wyth mlynedd ynghynt cafodd Gwenllian Morgan ei hethol yn Faer ar dref Aberhonddu. Nid pawb oedd wrth eu boddau bod merch wedi ennill un o swyddi mwyaf dylanwadol llywodraeth leol ar y pryd.
Dr Neil Evans, o'r Ysgol Hanes ym Mhrifysgol Caerdydd sy'n olrhain yr hanes rhyfeddol a'r frwydr yng Nghymru i sicrhau'r bleidlais am y tro cyntaf i rai merched dros 30 oed.
Roedd merched yng Nghymru yn frwdfrydig iawn yn yr ymgyrchoedd i ennill y bleidlais i ferched yn ystod y blynyddoedd cyn y Rhyfel Byd Cyntaf.
Ar y cyfan, ymunodd y rhan fwyaf ohonyn nhw â'r National Union of Women's Suffrage Societies, o dan arweinyddiaeth Millicent Garret Fawcett.
Ymunodd eraill â'r Women's Social and Political Union - sefydliad llawer mwy milwriaethus dan arweiniad Emmeline Pankhurst a'i merched Christabel a Sylvia.
Roedd rhain yn gweithredu'n fwy uniongyrchol. Roedden nhw, er enghraifft, yn amharu ar gyfarfodydd, malu ffenestri ac yn achlysurol, gosod bomiau. Rhain oedd y suffragettes sy'n cael eu portreadu yn y ffilm Suffragette (2015)
Image caption Golygfa o'r ffilm 'Suffragette'
Protestio chwyrn
Amrywiodd y gweithredoedd ymosodol. Yn 1912 amharodd criw o ferched ar anerchiad David Lloyd George i gynulleidfa'r Pafiliwn yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam, drwy weiddi a phoeri arno, cyn cael eu llusgo oddi yno gan yr heddlu.
Image caption 'The Suffragette' o 1913 - yr un flwyddyn gafodd Rachel Barrett ei harestio am weithio arno
Yn ystod haf 1913, roedd straeon am yr ymgyrchu yn flaenllaw ym mhapurau newydd Cymru. Un oedd bod y Foneddiges Margaret Mackworth, merch y perchennog pyllau glo DA Thomas, wedi cael ei harestio am roi bocs post yng Nghasnewydd ar dân.
Roedd Rachel Barrett o Gaerdydd hefyd yn ymddangos yn y papurau - cafodd ei harestio am fod yn rhan o'r tîm oedd yn cyhoeddi'r papur newydd 'The Suffragette'. Roedd hi'n ymgyrchydd milwriaethus blaenllaw ac fe gafodd ei charcharu, ble ymprydiodd. Wedi iddi gael ei rhyddhau, parhaodd i gyhoeddi'r papur newydd.
Ochr arall y protestio
Fodd bynnag, yr un pryd, roedd merched eraill o Gymru yn cymryd rhan mewn pererindodau heddychlon i Lundain - yn cerdded, beicio, marchogaeth a mynd mewn car a chert i Lundain ar gyfer cyfarfod torfol yn Hyde Park.
Ar hyd y ffordd, roeddyn nhw'n cynnal cyfarfodydd mewn pentrefi, trefi a dinasoedd, yn pwysleisio eu bod nhw'n ddadleuwyr heddychlon dros yr achos.
Roedd y ddau ymgyrch yn digwydd yr un pryd, ond hyd yn oed heddiw, yr un filwriaethus sydd yn derbyn y cyhoeddusrwydd.
Image caption National Union of Women's Suffrage Societies - rhain oedd y protestwyr heddychlon oedd yn ymgyrchu dros hawl merched i gael y bleidlais
Gwleidydda
Roedd merched wedi bod yn cymryd rhan mewn gwleidyddiaeth yng Nghymru ers sawl degawd. Roedd rhai wedi cael eu hethol i fyrddau ysgolion a oedd yn rheoli addysg, ers yr 1870au.
Pan gafodd y gyfraith ei gwneud yn gliriach, fel bod trethdalwyr benywaidd yn cael pleidleisio ac ymgeisio mewn etholiadau lleol yn 1894, cafodd mwy eu hethol i gyrff llywodraeth leol eraill.
Yn 1910, cafodd Gwenllian Morgan ei hethol yn Faer Aberhonddu.
Roedd gan ferched hefyd swyddogaethau pwysig o fewn pleidiau gwleidyddol; ar y pryd, roedd y Rhyddfrydwyr a'r Ceidwadwyr yn flaengar yng Nghymru.
Byddai pob plaid yn trefnu merched i ganfasio a gwneud llawer o'r gwaith yn ystod etholiadau. Roedd eu hangen gan fod y swm y gallai'r pleidiau ei wario ar yr etholiad yn cael ei gyfyngu, a bod llafur rhad ac am ddim y merched yn cadw olwynion y pleidiau i droi.
Yn Rhagfyr 1910, gwrthododd merched rhyddfrydol yng Nghaerdydd weithio i ymgeisydd oedd yn erbyn rhoi'r bleidlais i ferched. O ganlyniad, collodd ei sedd.
Ymunodd rhai merched â'r cymdeithasau a'r pleidiau sosialaidd bach gafodd eu sefydlu yng Nghymru o'r 1880au - yn eu plith oedd Elizabeth Andrews o Ddowlais a Rose Davies o Aberdâr. Y sefydliadau yma oedd sail y Blaid Lafur pan gafodd ei chreu yn 1900.
Roedd rhaid i'r symudiad egnïol hwn aros tan ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf er mwyn llwyddo yn ei amcan. Yn ystod y rhyfel, gohiriodd y rhan fwyaf o ferched eu hymgyrch. Ond doedd hi ddim yn bosibl anwybyddu'r gwaith pwysig wnaeth y merched gydol y rhyfel, a doedd dim diben, bellach, i wrthod eu hawliau.
Roedd y ddau ymgyrch yn digwydd yr un pryd, ond hyd yn oed heddiw, yr un filwriaethus sydd yn derbyn y cyhoeddusrwydd.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Hanes y ddynes gyntaf i sefyll etholiad Seneddol yng Nghymru (Post Cyntaf, BBC Radio Cymru)
Yn 1918 cawson nhw'r hawl i bleidleisio, ond dim ond os oedden nhw'n 30, yn berchen ar dŷ neu wedi priodi perchennog tŷ. Ar y llaw arall, yr unig amod i ddyn oedd ei fod yn 21. Dim ond yn 1928 cafodd y merched yr hawl i bleidleisio ar yr un amodau â dynion.
Heddiw
Heb os, cafodd gweithredoedd y merched yma ddylanwad anferthol ar rôl y ddynes o fewn y byd gwleidyddol yng Nghymru. Yn 1929, cafodd Megan Lloyd George ei hethol yn Aelod Seneddol dros Ynys Môn - y ddynes gyntaf i gynrychioli Cymru yn San Steffan.
Erbyn heddiw mae nifer o ferched yn cynrychioli Cymru yn y Cynulliad Cenedlaethol, San Steffan a Senedd Ewrop - a merched yw arweinwyr Plaid Cymru a Democratiaid Rhyddfrydol Cymru.
Yn sicr, fyddai hynny ddim wedi bod yn bosib heb frwydro di-ddiwedd y merched a oedd yn mynnu'r hawl i gael pleidleisio dros bethau a fyddai'n effeithio arnyn nhw.
Image caption Megan Lloyd George, AS benywaidd cyntaf Cymru
Nôl yn 1910, ataliodd un o gynghorwyr Aberhonddu, CW Best, ei bleidlais pan gafodd Gwenllian Morgan ei hethol yn Faer, gan nad oedd o'r farn fod cael merched mewn swyddi cyhoeddus o les o gwbl i'r gymuned.
Tybed beth fyddai ei farn ef am y sefyllfa heddiw?


description: Archwiliad i asesu ymateb bwrdd iechyd i honiadau yn erbyn cymhorthydd nyrsio aeth ymlaen i lofruddio cymydog.

title: Asesu ymateb bwrdd iechyd cyn llofruddiaeth cymydog


description: Mae honiad nad yw dyneiddwyr yn cael rhoi eu barn ar addysg grefyddol mewn ysgolion.

title: Addysg grefyddol: Dyneiddwyr wedi eu 'hatal' rhag cynghori


description: Iechyd Cyhoeddus Cymru yn rhybuddio bod angen gofalu am bobl fregus yn ystod y tywydd oer.

title: 'Angen gofalu am bobl fregus yn y tywydd oer'


description: Tri mis wedi llifogydd difrifol yng nghanol Llangefni, mae nifer o fusnesau'r dref yn dal i weithio i drwsio'r difrod.

title: Cynnig cyngor i drigolion wedi llifogydd Ynys Môn


description: Yr holl docynnau ar gyfer dau ddiwrnod Penwythnos Mwyaf Radio 1 yn Abertawe yn cael eu gwerthu o fewn hanner awr.

title: Gwerthu holl docynnau Penwythnos Mwyaf Radio 1 Abertawe


description: Rhybudd y gallai "hierarchaeth" gael ei greu o fewn addysg uwch os ydy adolygiad yn arwain at wneud rhai cyrsiau'n ddrytach nag eraill.

title: Addysg uwch: Pryder am effaith prisiau gwahanol i gyrsiau


description: Llywodraeth Cymru yn dweud y bydden nhw ond wedi bod yn fodlon gwarantu chwarter cost trac rasio Cylchffordd Cymru yng Nglyn Ebwy.

title: Llywodraeth ond am 'warantu chwarter cost' cylchffordd


description: Beth ydy'r enwau Cymraeg am y symbolau yma?

title: Cwis: Enwi'r symbolau'n Gymraeg


description: Chwaraeon Cymru i adolygu'r cynllun sy'n caniatáu i blant a phobl mewn oed gael nofio am ddim.

title: Chwaraeon Cymru i drafod dyfodol cynllun nofio am ddim

maintext:
Mae'r corff sy'n goruchwylio chwaraeon ar lawr gwlad yng Nghymru yn adolygu'r cynllun sy'n caniatáu i blant a phobl mewn oed gael nofio am ddim.
Mae Chwaraeon Cymru hefyd yn cynnal adolygiad ar wahân i'w rhaglen sy'n annog chwaraeon ymysg disgyblion ysgol.
Mae grant o £3.5m gan Lywodraeth Cymru, sy'n cael ei reoli gan Chwaraeon Cymru, yn galluogi plant dan 16 a phobl dros 60 i gael mynediad am ddim i byllau nofio cyhoeddus ar adegau penodol, megis gwyliau ysgol a phenwythnosau.
Ond awdurdodau lleol sy'n darparu'r gwasanaeth, a hynny mewn ffyrdd gwahanol gan fod cynghorau mewn ardaloedd mwy difreintiedig yn cael mwy o arian.
Daw'r penderfyniad gan Chwaraeon Cymru yn dilyn adolygiad annibynnol y llynedd, yn galw arnynt i gymryd camau ar unwaith i wella'u perfformiad.
Cyllideb o £40m
Mae gan y sefydliad gyllideb flynyddol o £40m, mae tua hanner yn dod gan Lywodraeth Cymru a'r hanner arall o'r Loteri Genedlaethol.
Yn 2016, cafodd gweithgareddau bwrdd rheoli Chwaraeon Cymru eu hatal gan Lywodraeth Cymru oherwydd pryderon.
Cafodd y cyn-gadeirydd, Paul Thomas a'r is-gadeirydd Adele Baumgardt, eu diswyddo gan weinidogion ym mis Mawrth y llynedd ar ôl "i'r berthynas rhwng y sefydliadau dorri i lawr".
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Byddwn yn cyfrannu at adolygiad Chwaraeon Cymru ar y cynllun nofio am ddim, ac yn edrych ymlaen at dderbyn eu hadroddiad maes o law."
Dywedodd llefarydd ar ran Chwaraeon Cymru: "Mae gan Chwaraeon Cymru, fel sefydliadau eraill yn y sector cyhoeddus, adnoddau sy'n lleihau.
"Bydd angen i ni sicrhau bod gan y ddarpariaeth ddyfodol a gwell lefel o gynaliadwyedd.
"Rydym am wybod a yw'r rhaglenni wedi cyflawni eu canlyniadau penodol ar gyfer plant a phobl ifanc pan gyflwynwyd hwy am y tro cyntaf (neu ers iddynt gael eu diwygio), a ph'un ai y gallant gael mwy o effaith ar lefelau cyfranogiad chwaraeon a gweithgaredd corfforol."


description: Y Ceidwadwyr yn disgrifio defnydd Llywodraeth Cymru o geir swyddogol i gludo dogfennau yn "wastraff o'r radd flaenaf".

title: Beirniadu defnyddio ceir y llywodraeth i gludo dogfennau

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae Llywodraeth Cymru wedi datgelu ei bod wedi defnyddio ceir swyddogol i gludo dogfennau, heb unrhyw bobl yn bresennol, ar 109 achlysur dros dair blynedd.
Fe gafodd 53 taith o'r fath eu gwneud yn 2015, 29 yn 2016 a 27 yn 2017.
Daeth y ffigyrau i'r amlwg yn dilyn cais dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth gan y Ceidwadwyr.
Dywedodd Janet Finch-Saunders AC o'r Ceidwadwyr fod hyn yn "wastraff o'r radd flaenaf", ond dywedodd gweinidogion bod y defnydd o geir yn y modd hwn yn "parhau i leihau yn flynyddol".
Mewn datganiad, dywedodd Llywodraeth Cymru bod achosion o ddefnyddio ceir gweinidogol i gludo dogfennau yn "isafol gan fod mwyafrif y gwaith yn cael ei wneud yn electroneg".
Ond ychwanegodd y datganiad fod "rhai dogfennau o bwysigrwydd busnes eithriadol angen cyrraedd gweinidogion ar frys".
Image caption Dywedodd Janet Finch-Saunders AC 'nad oedd esgus am ymddygiad diog'
Dywedodd Ms Finch-Saunders: "Mae defnyddio ceir pwerus i gludo dogfennau papur yn wastraff o'r radd flaenaf ac yn sarhad ar y trethdalwr.
"Cyn belled ag ydw i'n gwybod, mae pob aelod o gabinet Llywodraeth Cymru yn medru defnyddio e-bost ac yn gallu gyrru, reidio beic neu ddefnyddio cludiant cyhoeddus felly does dim esgus wir am ymddygiad diog fel hyn."
Atebodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae ceir y Llywodraeth yn cael eu defnyddio'n achlysurol i gludo dogfennau sensitif a chyfrinachol i weinidogion pan mae angen gweithredu ar frys.
"Mae defnydd ceir y Llywodraeth i'r pwrpas yma yn parhau i leihau yn flynyddol."
Mewn atebion ar wahân i gwestiynau ysgrifenedig gan Ms Finch-Saunders, dywedodd y Prif Weinidog Carwyn Jones mai'r gost o gyflogi 12 gyrrwr i'r 12 car gweinidogol oedd oddeutu £282,000 yn y flwyddyn ariannol bresennol hyd yma.
Y gost yn 2016-17 oedd ychydig llai na £316,500.


description: Darren Osborne o Gaerdydd, yrrodd fan i mewn i dorf o bobl ger mosg yn Llundain, wedi'i ddedfrydu i oes yn y carchar.

title: Finsbury Park: Oes o garchar i ddyn o Gaerdydd


description: Goroesi'r 'greenhouse' o rhechfeydd: Cyngor amhrisiadwy’r digrifwr Steffan Evans

title: Goroesi'r 'greenhouse' o rhechfeydd: Cyngor y digrifwr Steffan Evans


description: Cabinet Cyngor Sir Benfro yn cymeradwyo cynnig i gynyddu treth cyngor o 12.5%, fel rhan o gynllun i arbed £16.4m.

title: Cabinet Sir Benfro yn cytuno cynnydd treth cyngor o 12.5%


description: Llywydd y cynulliad yn dweud bod y cyhoedd yn "gyfforddus" pleidleisio am ddyn neu fenyw ac "ar y blaen" i'r pleidiau gwleidyddol a sefydliadau o ran hynny.

title: Y cyhoedd 'ar y blaen' i wleidyddion


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Llywodraeth Cymru'n wynebu cyhuddiadau o orfodi toriadau "brawychus" ar barciau cenedlaethol, yn wahanol i'r sefyllfa yn Lloegr.

title: Gorfodi toriadau 'brawychus' ar y parciau cenedlaethol


description: Fis ar ôl ymosodiad yn Aberystwyth mae myfyriwr 19 oed wedi deffro o goma yn yr Ysbyty Athrofaol.

title: Ymosodiad Aberystwyth: Myfyriwr yn deffro o goma


description: Y Ceidwadwyr a Phlaid Cymru'n cyflwyno cynnig ar y cyd yn galw am gyhoeddi adroddiad i ymchwiliad am ryddhau gwybodaeth cyn ad-drefnu cabinet Llywodraeth Cymru pan gafodd Carl Sargeant ei ddiswyddo.

title: Sargeant: Galw am gyhoeddi adroddiad


description: 30 mlynedd ers llofruddiaeth Lynette White, galwad i newid y gyfraith i gosbi troseddwyr sy'n gadael i gamweinyddu cyfiawnder ddigwydd yn fwriadol yn llymach.

title: Camweinyddu cyfiawnder: Angen cosbi troseddwyr yn llymach


description: Canlyniadau system raddio yr ysgolion cynradd yn y chategori oren sef rhai sydd "angen gwelliannau".

title: Ysgolion Cynradd: Categori Oren


description: Fideo o gogydd yn taflu powdr chilli i lygaid cwsmer mewn bwyty wedi ei ddangos i reithgor mewn achos ymosod.

title: Llys yn gweld fideo cogydd yn taflu chilli i lygaid cwsmer


description: Y Dreigiau yn disgyn i'r ail safle a gorfod bodloni ar gêm gyfartal ar y Cae Ras.

title: Wrecsam 1-1 Halifax


description: Canlyniadau system raddio yr ysgolion cynradd yn y categori melyn sef rhai sy'n cael eu hystyried yn "effeithiol".

title: Ysgolion Cynradd: Categori Melyn


description: Pwynt gwerthfawr oddi cartref wrth i dîm Carlos Carvalhal ymestyn eu rhediad diguro ym mhob cystadleuaeth i saith gêm.

title: Uwch Gynghrair: Caerlŷr 1-1 Abertawe


title: 2-4-6-8 Motorwê

maintext:
Go brin fod 'na ystafelloedd cyfarfod mwy afiach na'r rheiny sydd wedi eu lleoli yn y bont oedd yn cysylltu adeiladau'r hen Swyddfa Gymreig ym Mharc Cathays. Maen nhw wedi gwella rhywfaint ers i Lywodraeth Cymru eu hetifeddu ond yn ôl yn nyddiau'r Arglwyddi Rhaglawiaid Ceidwadol roeddent yn dywyll heb unrhyw olau dydd naturiol a'r muriau wedi eu troi'n felyn gan genedlaethau o ysmygwyr.
I un o'r ystafelloedd hynny y cawsom ni newyddiadurwyr ein galw yn ôl ar ddechrau'r 1990au er mwyn i weison sifil yr adran ffyrdd esbonio'r modd yr oedd ffaeleddau'r M4 yng Nghasnewydd yn tagu economi'r de a pha mor amhosib oedd hi i ddatrys y sefyllfa trwy wella'r ffordd.
Traffordd newydd sbon danlli i'r de o Gasnewydd oedd yr unig ateb ac yn unol â dogma'r oes ffordd dollau fyddai honno. Fe fyddai'r Via Carillion neu Capita hon yn cymryd ller'r Via Julia Maratima!
Roedd hynny yn 1991. Yn 1996 derbyniodd y cynlluniau sêl bendith William Hauge cyn i'r Llywodraeth Lafur newydd eu canslo yn sgil etholiad 1997.
Ymlaen â ni i 2004 a chyhoeddiad gan y Gweinidog Trafnidiaeth, Andrew Davies yn atgyfodi'r cynllun. £350miliwn fyddai'r gost yn ôl Mr Davies ac fe fyddai'r heol newydd yn agor yn 2006. Erbyn 2009 doedd dal dim heol ond roedd y bil arfaethedig wedi codi i biliwn o bunnau - digon i ddarbwyllo Ieuan Wyn Jones i roi stop ar bethau.
Ond os oedd y Bae wedi colli brwdfrydedd, doedd San Steffan ddim ac yn 2011 gafwyd cynnig gan George Osborne i alluogi i Carwyn Jones dynnu'r ffenics afler allan o'i wely unwaith yn rhagor. Cafwyd addewid gan y Prif Weinidog hefyd. Fyddai'r gost ddim byd yn debyg i biliwn o bunnau. Cywir, Carwyn. £1.3bn yw'r amcangyfrif diweddaraf ac mae peth o'r arian hwnnw eisoes wedi ei wario wrth i Ymchwilad Cynhoeddus ymwlybro trwy'r dadleuon o blaid ac yn erbyn Via Carwyn.
Felly, a fydd yr heol yn cael ei hadeiladu y tro hwn? Peidiwch a betio'ch cot.
Yn dechnegol, does dim angen pleidlais yn y Cynulliad i fwrw ymlaen â'r cynllun ond fe fyddai'n ddigon hawdd i'r gwrthbleidiau orfodi un. Er mor rhyfedd oedd haeriad diweddar Arweinydd y Tŷ, Julie James, nad yw pleidleisiau'r Cynulliad yn clymu dwylo'r llywodraeth mae'n bosib ei bod hi'n gywir yn yr achos hwn. Serch hynny fe fydda'n gam gwallgof i lywodraeth fynd i ryfel â'i senedd ei hun ynghylch cynllun mor bwysig a dadleuol.
Mae'n debyg felly y bydd yn rhai i Carwyn fynd ar ofyn y Ceidwadwyr neu Ukip er mwyn gwireddu'r cynllun gan fod Plaid Cymru a rhai aelodau mainc cefn Llafur yn gadarn eu gwrthwynebiad. Fe fyddai Carwyn yn casáu gorfod gwneud hynny ond gallasai Andrew RT Davies fod mewn sefyllfa i ddweud "my way or no highway" gan adael y prif weinidog mewn twll.
Mae'n weddol amlwg bod Carwyn yn gweld y draffordd newydd fel un o'i gofebion gwleidyddol. Go brin y byddai ei olynwyr yn teimlo'r un peth. Os cwymp Carwyn, felly mae'n bosib y byddwn ni yn ôl lle dechreuon ni - gyda swyddogion yr adran ffyrdd yn crafu eu pennau mewn ystafell dywyll!


description: Yr athletwr paralympaidd, Aled Sion Davies i gystadlu yn erbyn athletwyr heb anableddau am y tro cyntaf.

title: Davies i daflu pwysau yn erbyn athletwyr heb anableddau


description: Dyn 21 oed yn cael ei gyhuddo o geisio llofruddio yn dilyn digwyddiad yn Rhuthun yn ystod oriau mân fore Sadwrn.

title: Ymosodiad Rhuthun: Cyhuddo dyn o geisio llofruddio


description: Ffermwyr bîff a defaid y gogledd a'r gorllewin sy'n debygol o ddioddef fwyaf yn dilyn Brexit, yn ôl adroddiad.

title: Brexit: 'Ffermwyr bîff a defaid i ddioddef'


description: Cynnal sesiynau gwybodaeth i drigolion Llangefni a Dwyran yn dilyn y llifogydd ar Ynys Môn llynedd.

title: Cynnig cyngor i drigolion yn dilyn llifogydd Ynys Môn


description: Cwmni Sainsbury's yn ymddiheuro ar ôl i arwydd syrthio ar ddynes y tu allan i'w siop yn Uplands.

title: Arwydd siop yn anafu dynes yn Abertawe


description: Mwy na 300 o geiswyr lloches, y mwyafrif yn Iraniaid, wedi eu bedyddio a chael tröedigaeth at Gristnogaeth.

title: Dros 300 o geiswyr lloches wedi cael tröedigaeth

maintext:
Image caption Mae'r ceiswyr lloches sydd wedi troi at Gristnogaeth yn dweud na allan nhw fynd adref neu bydd eu bywydau mewn perygl
Mae mwy na 300 o geiswyr lloches wedi eu bedyddio gan eglwys yng Nghaerdydd yn y ddwy flynedd ddiwethaf, gyda'r mwyafrif sydd wedi cael tröedigaeth yn Iraniaid.
Gall y rhai sy'n penderfynu troi o grefydd Islam i Gristnogaeth wynebu'r gosb eithaf sef eu lladd, ac yn ôl y ceiswyr lloches mae eu penderfyniad i addoli Iesu Grist yn golygu na allwn nhw fyth fynd adref.
Felly ydyn nhw wedi dod o hyd i grefydd newydd neu ydy hyn yn cryfhau eu hachos i aros ym Mhrydain yn barhaol?
Dianc o'umamwlad
31 oed yw Daniel o Iran. Mae'r ceisiwr lloches, sydd yn beiriannydd, yn briod ac mae ganddo fabi. Mae'n byw yng Nghaerdydd.
Roedd yn arfer bod yn Fwslim ond cafodd ei fedyddio ddwy flynedd yn ôl.
Er mwyn ei amddiffyn o a'i deulu rydyn ni yn cuddio ei wyneb fel na all neb ei adnabod.
Fe wnaeth Daniel ffoi i Brydain ar ôl i'r awdurdodau yn Iran ddarganfod ei fod yn addoli Iesu Grist fel rhan o fudiad Cristnogol cudd.
Image caption Dal i aros mae Daniel i gael gwybod a fydd ei gais i aros ym Mhrydain yn cael ei dderbyn
Mae Daniel yn grediniol y bydd yn cael ei ladd os bydd yn dychwelyd i Iran.
"Os bydden i'n yn mynd nôl byddai'r awdurdodau yn fy arestio. Fe fydden nhw yn fy rhoi i'n y carchar ac fe fydden i'n yn cael fy lladd. Fe fydden i'n cael fy nghrogi.
Cyfyngderau addoli
"Fe wna' nhw'n lladd i a fy nheulu. Dw i ddim ofn achos fe fyddai'n cwrdd ag Iesu ond mi ydw i'n ofnus ynglŷn â fy nheulu."
Mae cyfansoddiad Iran yn cydnabod crefyddau Iddewiaeth, Cristnogaeth a Zoroastriad ond mae yna gyfyngder ar eu rhyddid i addoli. Dim ond rhai sydd ddim yn dod o gefndir Mwslimaidd sydd yn cael addoli mewn eglwys.
Cafodd ffrind i Daniel oedd wedi newid ei grefydd i fod yn Gristion ei lofruddio meddai, a'i weddillion eu gwasgaru tu allan i ddrysau eglwysi fel rhybudd i eraill.
Image caption Cafodd tua 60 o bobl eu bedyddio ym mae Jackson yn Y Barri ddwy flynedd yn ôl
Yn y ddwy flynedd ddiwethaf mae 324 o geiswyr lloches wedi cael eu bedyddio yn Eglwys y Bedyddwyr, Tredegarville yng Nghaerdydd.
Mae'r mwyafrif yn Iraniaid ond mae rhai Cwrdiaid a phobl o Afghanistan wedi eu bedyddio hefyd.
Ddwy flynedd yn ôl cafodd tua 60 o bobl, gan gynnwys Daniel eu bedyddio ym mae Jackson.
Mae'r gweinidog yn yr eglwys, Phylip Rees, wedi bedyddio nifer o geiswyr lloches yng Nghaerdydd ac yn helpu gyda'u hymdrechion i aros ym Mhrydain.
Does ganddo ddim amheuaeth bod y mwyafrif yn dweud y gwir ynglŷn â'u ffydd a ddim yn defnyddio crefydd er mwyn aros yn barhaol yma.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae'r gweinidog Phylip Rees yn dweud y dylai'r rhai sy'n amau ffydd yr Iraniaid ddod i'r eglwys i'w cyfarfod
Mae'n gorfod barnu os yw pobl yn ddidwyll neu beidio "bob dydd".
"Rwy'n cymryd fy nghyfrifoldeb i'r llywodraeth ac i'r wlad yma o ddifri.
Meini prawf y Swyddfa Gartref
"Felly dw i ddim yn cefnogi pobl, er enghraifft mewn gwrandawiad mewnfudo, oni bai fod y dystiolaeth sydd o fy mlaen i yn gwneud i fi feddwl eu bod nhw'n ddidwyll ynglŷn â'u crefydd.
"Dim ond wedyn wnaf i fynd i'r gwrandawiad. Mewn rhai achosion rwy' wedi gwrthod mynd i wrandawiad am fod yna amheuaeth yn fy meddwl."
Yn ôl canllawiau'r Swyddfa Gartref mae angen gallu dangos bod yna "debygolrwydd uchel" bod y person wedi cael tröedigaeth.
Gall hyn gael ei amlygu drwy fod person wedi cael ei fedyddio neu yn barod i gael ei fedyddio. Dylai hefyd gynnwys mynd i addoli, bod arweinydd yr eglwys yn gwybod pwy ydy e a bod ei gyfoedion- sydd hefyd yn credu- yn ei adnabod.
Does dim ffigyrau swyddogol ar gyfer ceiswyr lloches didwyll sydd yn grefyddol. Ond mae'r nifer o grwpiau o Iraniaid Cristnogol yn tyfu ac i'w gweld mewn eglwysi ar draws Prydain.
Bywyd newydd i eglwysi
Un o'r eglwysi mwyaf amrywiol o ran ei chynulleidfa yw Eglwys y Bedyddwyr, Tredegarville gyda 95% o'r dorf yn fewnfudwyr.
Mae'r gweinidog Phylip Rees yn dweud bod yna fywyd newydd yn yr eglwys, fel nifer o eglwysi eraill yng Nghymru.
"Byddai Tredegarville wedi cau oni bai am y cyfle i ymuno gyda'r Arglwydd yn ei waith i gysylltu gyda'r bobl yma.
"Rwy'n siŵr byddai eglwysi eraill yn dweud fod pobl sydd yn dod atyn nhw o wledydd eraill fel ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn fendith iddyn nhw fel y maen nhw i ni," ychwanegodd.


description: Rhybudd pwyllgor Cynulliad fod Llywodraeth Cymru heb baratoi am y posibilrwydd o ddim cytundeb Brexit rhwng y DU a'r UE.

title: 'Dim cytundeb Brexit': Cymru heb baratoi, medd ACau


description: Pwyllgor i ystyried cyflwyno cais i ddynodi ardal Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy yn drydedd Gwarchodfa Awyr Dywyll Cymru.

title: Ystyried dynodi statws Awyr Dywyll i Fryniau Clwyd


description: Angladd chwe aelod o deulu fu farw mewn tân anferth mewn tŷ yn Llangamarch, Powys, wedi'i gynnal ddydd Sadwrn.

title: Cynnal angladd chwe fu farw yn nhân Llangamarch


description: Cadarnhad y bydd parc gwyddoniaeth cyntaf Cymru yn agor ar amser ar Ddydd Gŵyl Dewi ac o fewn y gyllideb o £20m.

title: Parc gwyddoniaeth cyntaf Cymru i agor ar 1 Mawrth


description: Amddiffyn gwael gan y Scarlets yn rhoi buddugoliaeth i Benetton.

title: Pro 14: Benetton 22-12 Scarlets


description: Cafodd tua 300,000 o apwyntiadau eu methu yn ysbytai Cymru yn 2016/17, gan gostio hyd at £160 yr un.

title: Methu apwyntiadau ysbyty'n costio £36m yng Nghymru


description: Nifer o ddigwyddiadau yn cael eu cynnal yn Llundain i hybu diwylliant, busnesau a bwydydd Cymreig i ddathlu Gŵyl Dewi.

title: Cynnal digwyddiadau i ddathlu Gŵyl Dewi yn Llundain

maintext:
Image copyright Geograph Image caption Bydd taith arbennig yn cael ei chynnal i ganfod dylanwad y Cymry - dyma gofeb i Iolo Morganwg ym Mryn Briallu
Bydd nifer o ddigwyddiadau'n cael eu cynnal yn Llundain yn ystod y pythefnos nesaf i ddathlu dydd Gŵyl Dewi.
Wythnos Cymru yn Llundain sydd wedi trefnu'r digwyddiadau, sef prosiect sydd wedi'i ei sefydlu gan ddau berson busnes, Dan Langford a Mike Jordan.
Maen nhw'n dweud mai "ymateb aruthrol gan gymunedau Cymreig ledled Llundain" a "chefnogaeth gan bartneriaid a noddwyr" sy'n gyfrifol am lwyddiant y fenter, ac mai'r nod yw gwneud pobl yn ymwybodol o'r "hyn sy'n wych am Gymru a'i chynnyrch".
Ymhlith y digwyddiadau dros yr wythnosau nesaf mae taith gerdded fydd yn nodi dylanwad y Cymry ar Lundain, cinio gydag aelodau o Gymdeithas Bêl-droed Cymru, gŵyl rygbi fechan a chyfle i holi'r actor Michael Sheen.
Yn ogystal bydd noson gomedi Cymreig a digwyddiadau i hybu gwaith celf a bwyd a diod o Gymru.
'Ymateb anhygoel'
Dywedodd Dan Langford: "Mae'r ymateb eleni gan noddwyr, partneriaid a'r rhai sydd am gynnal digwyddiad yn Llundain wedi bod yn anhygoel.
"Ry'n hefyd yn falch o gydweithrediad Llywodraeth Cymru a'r Swyddfa Gymreig sydd wedi'n cefnogi i hybu delwedd fodern o Gymru yng nghanol Llundain."
Dywedodd Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns: "Mae Gŵyl Ddewi yn amser pan mae Cymry ar draws y byd yn dathlu eu gwreiddiau.
"Fel un o ddinasoedd rhyngwladol mwyaf cyffrous y byd mae'n gwneud synnwyr bod y digwyddiadau sy'n cael eu cynnal o gwmpas dydd Gŵyl Dewi yn gwerthu Cymru i'r byd."


description: BBC Cymru ar ddeall fod Aelod Cynulliad wedi symud ei swyddfa i adeilad arall ar ôl anghydfod gydag aelodau ei phlaid ei hun.

title: Aelod UKIP yn symud swyddfa wedi anghydfod â Hamilton


description: Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri wedi penderfynu sut y byddan nhw'n arbed bron i £800,000 yn dilyn toriad i'w cyllideb.

title: Parc Cenedlaethol Eryri'n trafod toriadau £800,000


description: Cyn ymweld â Dulyn ddydd Llun, y Prif Weinidog Carwyn Jones yn dweud na all gefnogi cytundeb Brexit a fyddai yn effeithio ar fasnach rhwng Cymru ac Iwerddon.

title: Brexit: 'Rhaid cadw perthynas agos ag Iwerddon'

maintext:
Image caption Dyw Carwyn Jones ddim am ddargyfeirio traffig o borthladdoedd Cymru
Cyn ymweld ag Iwerddon ddydd Llun mae'r Prif Weinidog Carwyn Jones wedi dweud na all gefnogi cytundeb Brexit a fyddai yn effeithio ar fasnach rhwng Cymru ac Iwerddon.
Dywedodd bod Llywodraeth Cymru "wedi ymrwymo'n llwyr" i broses heddwch Iwerddon ond ei bod yn gwrthwynebu unrhyw ganlyniad a fyddai'n dargyfeirio traffig i ffwrdd o borthladdoedd Cymru.
Ychwanegodd Carwyn Jones mai parhau i fod yn aelod o undebau tollau gyda'r Undeb Ewropeaidd a pharhau i gymryd rhan yn y farchnad sengl oedd yr "opsiwn gorau" ar gyfer y DU ar ôl Brexit.
Yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mehefin 2017, fe allforiodd Cymru nwyddau gwerth £955 miliwn i Weriniaeth Iwerddon - y bedwaredd wlad uchaf o ran allforion Cymru.
Mae yna dros 50 o gwmnïau Gwyddelig yng Nghymru. Yn eu plith mae Dawn Meats yng ngorllewin Cymru a Kingspan yn Sir y Fflint sydd yn cyflogi 2,500 o bobl.
Mae dros 70% o nwyddau Gwyddelig sy'n teithio i'r UE ac oddi yno yn teithio drwy borthladdoedd Cymru.
Undeb tollau
Mae Llywodraeth y DU wedi dweud y bydd y DU yn gadael undeb tollau a marchnad sengl yr UE yn dilyn Brexit.
Mae undeb tollau yr Undeb Ewropeaidd yn lleihau rhwystrau masnachol a gweinyddol - yn eu plith archwiliadau a thaliadau tollau rhwng aelodau'r undeb gan gynnwys y DU ac Iwerddon.
Ond nid yw aelodau'r undebau tollau yn gallu cyrraedd cytundebau masnach rhyngwladol annibynnol - un o flaenoriaethau Downing Street wedi Brexit.
Mae yna bryder y gallai dychwelyd i archwilio tollau ar y ffin yn Iwerddon arwain at drafferthion unwaith eto.
'Ffin forwrol galed yn fygythiad'
Fel rhan o'r cytundeb gyda'r UE ym mis Rhagfyr, yng ngham cyntaf trafodaethau Brexit, cytunodd Llywodraeth y DU na fyddai yna "ffin galed" rhwng y Weriniaeth a Gogledd Iwerddon yn dilyn Brexit.
Mae'r cytundeb hefyd yn dweud na fydd yna "rwystrau rheoleiddiol newydd" rhwng Gogledd Iwerddon a gweddill y DU.
Fe fyddai ffin forwrol 'galed' rhwng ynys Iwerddon a Phrydain yn fygythiad i economïau Cymru ac Iwerddon, yn ôl prif weinidog Cymru.
Image copyright Getty Images Image caption Mae cychod o borthladd Caergybi yn ogystal â phorthladd Abergwaun yn cario pobl a nwyddau i Iwerddon
Dywedodd Carwyn Jones: "Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo'n llawn i wneud ei rhan i gefnogi Cytundeb Gwener y Groglith, ond does dim modd i mi gefnogi unrhyw ganlyniad a fyddai'n gwyro'r traffig oddi wrth Gaergybi, Abergwaun a Doc Penfro tuag at rannau eraill o'r Deyrnas Unedig.
"Rhaid sicrhau tegwch rhwng Prydain ac Iwerddon. Dydw i ddim eisiau gweld ffin galed ar ynys Iwerddon, ond dwi i ddim chwaith eisiau gweld safleoedd tollau ym mhorthladdoedd Cymru.
"Dyna pam mai'r opsiwn gorau yw i'r Deyrnas Unedig yn gyfan barhau i fod yn rhan o'r farchnad sengl a bod yn aelod o undeb tollau.
"Byddai hynny'n datrys y broblem hon yn llwyr.
"Dyna hefyd sydd orau i economïau Cymru ac Iwerddon ac, yn wir, i economïau'r DU yn gyfan. Ac fel yr ydyn ni wedi gwneud yn glir, ddylai ymadael â'r UE ddim effeithio ar drefniadau'r Ardal Deithio Gyffredin."
Yn ystod ei ymweliad, bydd y prif weinidog hefyd yn bresennol mewn trafodaeth Brexit dan gadeiryddiaeth Siambr Fasnach Prydain ac Iwerddon, yn ymweld ag Irish Ferries ac yn cyfarfod â llysgennad Prydain ac aelodau Cymdeithas Seneddol Prydain ac Iwerddon.


description: Allwch chi roi siroedd Cymru ar y map?

title: Cwis: 'Nabod y siroedd


description: Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr i dderbyn mwy o arian i ddelio â "heriau sylweddol", gyda rhybudd fod perfformiad yn annerbyniol.

title: Mwy o arian i Betsi Cadwaladr daclo 'heriau sylweddol'


description: Owain Wyn sy'n esbonio'r heriau ariannol i'r awdurdod

title: Parc Eryri'n chwilio am arbedion o £800,000


description: Faint o'r dreigiau sydd o'n cwmpas pob dydd fyddwch chi'n eu hacnabod

title: Cwis: Ble mae'r ddraig?


description: Casnewydd yn ennill eu pwynt cyntaf mewn pedair gêm wedi gêm ddi-sgôr yn erbyn Notts County.

title: Casnewydd 0 - 0 Notts County


description: Yr Alltudion yn colli yn Colchester cyn wynebu Tottenham Hotspur yng Nghwpan FA Lloegr yr wythnos nesaf.

title: Adran Dau: Colchester 2-0 Casnewydd


description: Qatar Airways yn dweud y bydd yna oedi cyn y byddant yn gallu cynnig gwasaneth saith diwrnod yr wythnos i Doha.

title: Oedi wrth gyflwyno teithiau dyddiol i Doha


description: Adroddiad yn dweud bod bwrdd iechyd yn amharu ar waith i fynd i'r afael â phroblemau o fewn gwasanaethau iechyd meddwl.

title: Gwelliannau iechyd meddwl yn Sir Conwy yn 'rhy araf'


description: Huw Llywelyn Davies, Ray Gravell a'r gêm rygbi ryngwladol gyntaf ar y teledu yn y Gymraeg

title: Cofio Cymru v Lloegr ar y teledu yn Gymraeg am y tro cynta'


description: Pysgotwyr yn rhybuddio y gallai busnesau "fynd i'r wal" yn sgil Brexit, gan alw am system iawndal os oes tollau ar allforion.

title: Perygl i bysgota gael ei 'adael ar ôl' wedi Brexit


description: Mam o Wynedd yn disgrifio'i hunllef ar ôl i'w mab ddweud wrthi hi fod y cyn hyfforddwr pêl-droed Barry Bennell wedi ei gam-drin yn rhywiol.

title: Barry Bennell: Hunllef mam cyn bêl-droediwr o Bwllheli

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Mae mam Matthew Monaghan yn dweud ei bod wedi beio ei hun am flynyddoedd am yr hyn a ddigwyddodd i'w mab
Mae mam o Wynedd wedi bod yn disgrifio'i hunllef ar ôl i'w mab ddweud wrthi hi fod y cyn hyfforddwr pêl-droed Barry Bennell wedi ei gam-drin yn rhywiol gan gynnwys ei dreisio pan yn fachgen ifanc.
Ar ddiwrnod dedfrydu Bennell yn Llys y Goron Lerpwl am nifer o droseddau rhyw mae Peta Pollitt o Bwllheli wedi siarad yn gyhoeddus am y tro cyntaf gyda rhaglen Manylu Radio Cymru am brofiadau erchyll ei mab Matthew Monaghan pan roedd yn chwarae i dîm ieuenctid Crewe Alexandra.
Mae Matthew yn honni i Bennell ei dreisio ddwywaith yn ei gartref.
'Byswn i'n gallu ei dorri fo yn ei hanner'
Dywedodd Peta Pollitt: "Ma just meddwl amdano fo yn troi fy stumog . . . dwi'n cofio ar un adeg o'n i jest isho lladd o.
"Bob tro dwi'n meddwl amdano fo . . . dwi'n crynu.
"Dwi'm yn deip i ddal dig efo pobl, dwi'n meddwl bo fi reit ddistaw yn fy hun.
"Ond swni'n ei weld o . . . dwi'n siwr y byswn i'n gallu ei dorri fo yn ei hanner efo dwylo fi fy hun."
Image copyright Llun teulu Image caption Am flynyddoedd fe gadwodd Matthew y cyfan iddo fe ei hun ac mae Peta wedi ei chael yn anodd dygymod â hynny
Unarddeg oed oedd Matthew pan ymunodd â thîm ieuenctid Crewe Alexandra - The Railway Juniors.
Gan fod Matthew yn byw mor bell, roedd yn aml yn aros yn nhŷ Bennell ar benwythnosau ac roedd Peta o dan yr argraff fod y trefniant yn gweithio'n hwylus.
Meddai: "Ar y pryd roedd pawb yn meddwl fod Crewe yn le da. O'dd o'n boblogaidd i'r hogia bach ifanc ac yn enw da.
"O'dd o'n mynd yna bob dydd Sadwrn a weithiau ar y wicend - a'i ddanfon ar y trên ar y bore dydd Sadwrn a'i nôl o nos Sadwrn neu weithiau nos Wener a'i nôl o nos Sul."
Image copyright Llun teulu Image caption Bu Matthew yn chwarae i Gymru yn gyson pan yn ifanc
Ond fisoedd yn ddiweddarach, fe ddechreuodd Bennell fynd i 'stafell wely Matthew gyda'r nos ac mae'n dweud iddo gael ei gam-drin yn rhywiol.
Mae Matthew yn dweud ei fod wedi dioddef y cyfan yn dawel ac nad oedd wedi gallu rhannu dim gyda neb - ddim hyd yn oed ei fam.
Ychwanegodd Peta: "Ella weithiau fod o di mynd yn 'chydig mwy distaw ond neshi'm rili meddwl dim byd ar y pryd.
"Ti'n meddwl . . . hogyn bach yn ysgol drwy'r wythnos, pêl-droed ar wicends a Matthew yma ac acw, a pawb yn ffonio isho fo joinio clwb nhw.
Oni jest yn meddwl yn aml mai blinedig o'dd o."
Chwalu'r freuddwyd
Yn 1989 arwyddodd Matthew, ac yntau yn 14 oed, i Manchester United.
Daeth yn gapten tîm Ieuenctid Cymru dan 15, 16 ac 18 oed a chafodd gytundeb proffesiynol gyda Man Utd yn 16 oed.
Image copyright Llun teulu Image caption 'O'dd pawb yn dre yn meddwl dio'm yn gall yn lluchio hwn i ffwrdd'
Roedd yn rhan o Ddosbarth 1993 ac yn cydchwarae ag enwogion fel Ryan Giggs, David Beckham, Phil a Garry Neville a Paul Scholes.
Ond yn 19 oed daeth y freuddwyd i ben ac roedd ei fam methu deall beth oedd wedi mynd o'i le.
"Cafon ni alwad gan Man Utd ac athon ni lawr - oddan ni'n ista ar un ochr y desg a Mr Alex Ferguson yr ochr arall.
"O'dd o'n rhwbio ei ben ac yn deud I can't believe it, he wants to leave - and I've told him he's going to be in the first team.
"Odd yna petha bach yn digwydd ond neshi ddeud erioed - os ti'm yn hapus tyd adra - ma yna wbath arall i'w gael bob amser.
"O'dd pawb yn dre yn meddwl dio'm yn gall yn lluchio hwn i ffwrdd.
"Dwi'n cofio Alex Ferguson yn rhoi'r cheque ar un ochr . . . a deud take it with you Matthew and think seriously about what you are doing and come back."
Achosion llys
Yn 1994 fe gafodd Barry Bennell ei garcharu yn Florida am bedair blynedd am ymosod yn rhywiol ar fachgen 13 oed.
Mi ddaeth cnoc ar ddrws Matthew gan yr heddlu yn 1997 yn holi os oedd e wedi cael ei gam-drin.
Yn 1998 fe gafwyd Bennell yn euog eto o 23 cyhuddiad o droseddau rhyw yn erbyn 6 phlentyn rhwng 9 a 15 oed.
Ond cafodd 22 cyhuddiad arall yn erbyn yr hyfforddwr, gan gynnwys rhai Matthew, eu cadw ar y ffeil.
Yn 2015, roedd Barry Bennell yn y carchar unwaith eto ar ôl pledio yn euog i ymosod yn rhywiol ar fachgen arall yn yr 1980au.
Y flwyddyn olynol, mi ddaeth nifer o chwaraewyr pêl-droed ymlaen i rannu eu profiadau o gael eu cam-drin gan Bennell - yn eu plith roedd Matthew.
Am flynyddoedd, fe wnaeth Matthew gadw ei gyfrinach yn dawel, ac mae Peta wedi ei chael yn anodd dygymod â hynny.
Dywedodd: "Odd gynnai ryw deimlad, fedrai'm deutha chdi be o'dd o . . . o'n i'n gwybod fod yna rywbeth yn bod.
"Yn diwedd mi ddoth allan bod o'n cymryd cyffuriau a dwi'n cofio pwshio fo lawr ar y couch a deud. Hyn nai ddim rhoi i fyny efo a dwi'm yn coelio bo ti'n neud y ffasiwn beth.
"Mae'n rhaid i ti gael help rwan neu dyna fo . . . a dwi'n cofio fo'n crio a deud Mam dwi angen help."
Euogrwydd
Ar ôl deall bod Matthew wedi ei gam-drin mi aeth Peta Pollitt drwy nifer o emosiynau.
"Guilt . . . Pam nesh i adael iddo fo fynd? O'dd yna rywbeth yn mater efo fi yn gadael i hogyn bach ifanc fynd i chwarae pêl-droed? Pam na fyswn i di deud - ti'm yn cael mynd?
"Dwi di rhoi'r bai arna fi fy hun am flynyddoedd a flynyddoedd a meddwl bo fi'n fam ddrwg.
"Ti'm yn meddwl am betha felna yn digwydd i dy fab . . . fysa ti byth. Doedd na'm byd yna i ddangos a dwi di trio meddwl a meddwl be 'swn i 'di gallu ei weld i stopio hyn rhag digwydd ond nesh 'im gweld dim byd."
Cyfiawnder
Yn Llys y Goron Lerpwl yr wythnos ddiwethaf cafwyd Bennell yn euog o 43 o gyhuddiadau yn ymwneud ag ymosodiadau rhyw difrifol yn erbyn 11 chwaraewr ifanc.
Roedd eisoes wedi pledio yn euog i 7 cyhuddiad yn erbyn bachgen arall.
Bydd yn cael ei ddedfrydu ddydd Llun.
Mae'r heddlu yn dweud eu bod nhw bellach yn ymchwilio i gyhuddiadau eraill yn erbyn Barry Bennell - sydd erbyn hyn yn dioddef o ganser.
Yn ôl Matthew, mae e'n rhan o'r ymchwiliad ac yn ysu i wynebu Bennell yn y llys.
Image caption Roedd Barry Bennell yn ymddangos dros linc fideo o'r carchar yn Milton Keynes yn ystod yr achos yn Llys y Goron Lerpwl. Bydd e'n cael ei ddedfrydu ddydd Llun
Ond mae Peta yn dweud nad yw hynna yn ddigon iddi hi: "Neith Matthew byth anghofio a mi 'na i byth anghofio tan y diwrnod dwi'n marw.
"I fi, 'di o ddim yn digon da ei weld o'n marw am fod ganddo ganser a 'di o'm yn ddigon da ei fod yn mynd i'r carchar am ddim ots faint o flynyddoedd.
"Dwi isho Matthew gael gwbod bod [Bennell] wedi mynd i fewn am be na'th o i Matthew a ddim jest iddo fo, ond i lot o hogia bach eraill hefyd.
"Dyna be mae o angen rwan - a fi. Jest cyfiawnder."
Manylu - Dydd Llun Chwefror 19 am 12:30 ar BBC Radio Cymru.


authors:
Cemlyn Davies
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Gweinidogion Cymru'n derbyn bod cyfleoedd i fasnachu y tu allan i'r UE, ond yn dymuno mynediad i'r farchnad sengl.

title: Rhybudd Carwyn Jones dros gytundebau masnach Brexit


description: Penaethiaid iechyd yn dweud y gallai defnyddio'r Gymraeg yn y gwasanaeth iechyd wella'r gofal y mae cleifion yn ei dderbyn.

title: 'Defnyddiwch y Gymraeg' er mwyn gwella gofal cleifion


description: Ffigyrau newydd yn dangos bod llai o wasanaethau ar gael mewn llyfrgelloedd wrth i nifer y staff sy'n derbyn tâl ostwng.

title: Staff cyflogedig llyfrgelloedd wedi gostwng 20%


description: Pedwar o Lewod Cymru yn holliach i wynebu Iwerddon ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad ddydd Sadwrn wedi anafiadau.

title: Chwe Gwlad: Pedwar yn holliach i Gymru i herio Iwerddon


description: Gweithwyr a chyn-weithwyr Tata wedi cael eu "hecsbloetio" a'u "hesgeuluso" gyda'u pensiynau, yn ôl pwyllgor o ASau.

title: Gweithwyr Tata 'wedi'u hecsbloetio a'u hesgeuluso'


description: Heddlu'r Gogledd yn parhau i ymchwilio, ar ôl i gyrff dau o ddynion gael eu darganfod ar draeth ym Malltraeth ar Ynys Môn.

title: Cyrff Malltraeth: Ymchwiliad yn parha


description: Cyngor Caerdydd yn cyhoeddi mai Glanfa'r Iwerydd yw'r lleoliad maen nhw'n ffafrio ar gyfer adeiladu arena dan do fydd â 15,000 o seddi.

title: Ffafrio'r Bae fel safle arena newydd Caerdydd