description: Y gomedïwraig Esyllt Sears sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Esyllt Sears

maintext:
Image copyright Esyllt Sears
Y gomedïwraig, Esyllt Sears, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Llwyd Owen yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Ro'n i tua dwy oed ac yn byw ym Mhenrhyn-coch ger Aberystwyth. Ar waelod yr ardd, roedd afon fach yn gwahanu ni rhag cae o wartheg a 'wi'n cofio'n glir un bore, ro'n i gyda Mam yn ei hystafell wely yn edrych allan o'r ffenest ar Dad yn trio symud buwch oedd wedi crwydro i'n gardd ni o'r cae. A 'wi'n cofio ychydig ar ôl hynny, helpu Dad i gymysgu sment i godi wal fach i sicrhau na fyddai hyn yn digwydd eto!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Y person cynta 'wi erioed yn cofio ffansio oedd bachgen o'r enw Mark Morris. Bachgen yn yr un flwyddyn â fi yn yr ysgol gynradd. O'n i'n meddwl bod e'n hollol cŵl. Gwallt spikey, wastad yn chwarae pêl-droed neu'n siarad am y Lamborghini Countach. Ond hefyd, well i fi roi shout out i Jabas, Dafydd o Hapus Dyrfa a'r brawd hŷn o Honey I Shrunk the Kids.
Image copyright S4C / BBC Image caption Yn ffodus i Esyllt, mae Dafydd Hapus Dyrfa (Arwel Davies) yn dal i fod ar ein sgriniau, fel Eifion ar Pobol y Cwm
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mae hyn yn beth ofnadwy i ddweud, ond dwi ddim yn berson sy'n teimlo cywilydd yn aml iawn, yn enwedig wrth fynd yn hŷn a dwi wedi 'neud rhai pethau yn y gorffennol y base rhai pobl yn cael haint o'u clywed. 'Wi'n credu bod neud ffŵl o'ch hunan yn rhan o dyfu a datblygu.
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
'Wi'n crïo yn aml! Mae'n helpu i leihau straen. Ond 'wi'n credu mai'r tro diwethaf oedd un noson yn ddiweddar ar ôl cael diwrnod anodd gyda'r plant ac eistedd lawr yn y nos yn hollol shattered i geisio gwneud gwaith a teimlo mod i ddim yn neud cyfiawnder â dim yn 'y mywyd i ar hyn o bryd.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Chwarae gyda split-ends fy ngwallt. Dechreuodd yr holl beth pan o'n i'n adolygu ar gyfer arholiadau gradd - fel ffordd o ohirio gwaith. Galla i chware 'da nhw am hanner awr ar y tro.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Nefyn, Treorci, Cors Caron, Cwm Elan... mae yna gymaint! Yn bennaf oherwydd atgofion melys iawn o bobl a digwyddiadau.
Ond os oes rhaid i fi ddewis un lle, Bow Street fydde hwnna. Dyna lle ces i fy magu a dyna lle mae Mam a Dad dal yn byw. 'Wi wastad yn cerdded lan drwy'r pentre pan 'wi adre ac yn hoffi cofio'r holl lefydd oedd mor ddylanwadol a phwysig i fi pan yn fach.
O Archif Ateb y Galw:
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Eto, mae sawl un! Ond mae 'na un noson sydd wastad yn sefyll allan. Pan yn byw yn Llundain, es i a ffrind i fi i noson glwb yn nwyrain y ddinas o'r enw Swaparama. Parti cyfnewid dillad oedd hwn mewn bar. Bydde DJ yn chwarae, yna bob nawr ac yn y man, trwy gydol y noson, bydde corn yn canu a rhaid i chi gyfnewid eitem o ddillad gyda'r person oedd yn sefyll drws nesa' i chi.
'Wi'n cofio fy ffrind yn dod â llond bag o ddillad ei fam gyda fe i ni gael gwisgo yn lle gorfod colli ein dillad ein hunain. Roedd ei fam e'n farwnes felly roedd y dillad yn rhai lot rhy barchus, a neis! Yn anffodus, daeth y noson yma i ben yn 2008. Dwlen i tase rhywun yn ei hailddechrau. Sbort!
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Control freak ('nai hawlio hwnna fel un!), ystyriol, ansicr.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Llyfr Saesneg - On Beauty gan Zadie Smith. 'Wi jest yn cofio dechrau ei ddarllen a methu ei roi lawr. Mae hi mor glyfar wrth ysgrifennu am ymwneud pobl â'i gilydd.
Llyfr Cymraeg - Yr unig lyfrau Cymraeg 'wi'n cael cyfle i'w darllen yw llyfrau plant. Ffefryn fi a'r plant ar hyn o bryd yw Y Lindys Lwglyd Iawn.
Ffilm Saesneg - Ffilm deledu Olive Kitteridge, gyda Frances McDormand. Dwlu ar Frances McDormand. 'Wi'n erfyn ar bawb sy'n darllen hyn i'w gwylio hi - llinyn storïol gwych, cymeriadau syml o gymhleth, sinematograffi anhygoel. Mae'n delio gydag iselder, cenfigen, marwolaeth a galar... gallen i ei gwylio drosodd a throsodd.
Ffilm Gymreig - 'Wi hefyd yn erfyn arnoch chi i wylio Sleep Furiously. Ffilm am gymuned Trefeurig yng Ngheredigion - ddim yn bell o lle ges i fy magu. Mae'n gofnod hyfryd, torcalonnus ar gyfer cenedlaethau i ddod o gymuned yng nghefn gwlad Cymru.
Image caption Mae Julia Louis-Dreyfus wedi ennill llawer o wobrau am ei rôl yn y gyfres 'Veep'
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Julia Louis-Dreyfus (comedïwraig sydd wedi ymddangos yn Seinfeld, Curb Your Enthusiasm, Arrested Development, Veep). Hi yw fy arwres yn y byd comedi.
Nôl yn yr 80au, fel cymeriad blaenllaw yn y gyfres Seinfeld, fe wnaeth hi chwalu lot o stereoteipiau comedi merched. Roedd hi'n gyflym, yn gorfforol, ar yr un lefel gomedïol â'r dynion. Y broblem yw, tasen i byth yn ddigon ffodus i gwrdd â hi, sai'n credu fydden i'n gallu siarad, nag yfed...
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Ocê, rhywbeth does neb yn gwybod... dwi ddim yn berson betio O GWBL ond adeg refferendwm Yr Alban, wnes i roi bet o £300 y base'r Alban yn pleidleisio dros annibynniaeth.
Ro'n i wedi bod yn darllen lot am yr ymgyrchoedd a wedi dechre cael y teimlad y gallen nhw jest a bod ei gwneud hi. Ac ro'n i newydd gael tax rebate sylweddol, felly meddyliais i, pam lai?
Wir, does neb o gwbl yn gwybod am hyn, ddim hyd yn oed y gŵr... tan nawr!
Image caption Betio ar ganlyniad y refferendwm? Mae popeth yn dod allan nawr.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cyn cael plant, base'r ateb yma wedi bod yn gwbl wahanol ond nawr, mynd mas i farchogaeth peth cynta' yn y bore cyn i unrhywun arall ddihuno, bwyta ac yfed bwyd a diod da drwy'r dydd yn yr ardd gyda teulu a ffrindiau, wedyn cwtsho lan 'da'r plant a'r ci yn y gwely i wylio ffilm gyda'r nos.
Beth yw dy hoff gân a pham?
Saesneg: Squeeze - Up the Junction. Dyma yw cân y gŵr a fi. Mae'n sôn am ferch o Clapham ac am Clapham Common, a dyna lle wnaethon ni gwrdd - mewn bar yn Clapham Old Town. Fe wnaeth fy nghyflwyno iddi. Bob tro 'wi'n ei chlywed mae'n fy atgoffa o'r cyfnod buon ni'n byw yna. Dim cyfrifoldebau enfawr, jest yn mwynhau dod i 'nabod ein gilydd.
Cymraeg: Bando - Tybed Wyt Ti'n Rhy Hen. Ma' rhywbeth am ganeuon Bando sydd jest yn swnio yr un mor ffresh heddi ag oedden nhw yn yr 80au.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Dim Sum; Cinio dydd Sul Mam-gu; Crymbl mefus Mam gyda hufen iâ fanila Sub Zero - gyda coctêl Old Fashioned i ddechrau, digonedd o win drwy gydol y cyrsiau, a sieri Pedro Ximénez i orffen.
Image caption Dydi Esyllt methu cael Kylie allan o'i phen...
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Kylie. O'n i wastad ishe bod yn Kylie pan o'n i'n fach.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Alun Saunders


description: Annog trigolion Brechfa i adael y gwaith o ddelio â rêf anghyfreithlon yn yr ardal i'r heddlu.

title: Rêf anghyfreithlon Brechfa yn creu pryderon

fasttext_language: cy


description: Adroddiad Stonewall Cymru'n codi pryderon fod aelodau o'r gymuned LHDT yn dal i wynebu gwahaniaethu a bwlio yn y gweithle.

title: Pobl LHDT 'yn dal i wynebu bwlio yn y gweithle'

maintext:
Image copyright AFP
Mae pobl LHDT (LGBT) yng Nghymru'n wynebu bwlio, gwahaniaethu a hyd yn oed trais yn y gweithle, medd Stonewall Cymru.
Mae adroddiad ar gyfer yr elusen yn dweud fod traean o bobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thrawsryweddol wedi cuddio'u hunaniaeth oherwydd pryderon y byddan nhw'n cael eu trin yn anffafriol.
Dywed Stonewall Cymru bod pobl LHDT yn dal i gael eu trin yn wael gan gydweithwyr, rheolwyr a chwsmeriaid, er bod agwedd rhai cyflogwyr yn gwella.
Dywedodd un o bob chwech eu bod wedi wynebu sylwadau neu ymddygiad negyddol o fewn y flwyddyn ddiwethaf oherwydd eu hunaniaeth, gan gynnwys sylwadau dilornus, bwlio a chydweithwyr yn datgelu eu rhywioldeb heb eu caniatâd.
'Straen ofnadwy'
Mae'r adroddiad yn seiliedig ar brofiad 825 o bobl Lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thrawsryweddol yng Nghymru.
Yn ei dystiolaeth, dywedodd Dewi, 36 oed, wrth ymchwilwyr: "Dwi 'di bod i ffwrdd o'r gwaith oherwydd straen yn ddiweddar oherwydd bwlio homoffobig gan fy rheolwyr.
"Tra mae fy nghydweithwyr yn wych, mae'r rheolwyr yn ofnadwy.
"Aeth cwyn i Adnoddau Dynol, a ddaeth i'r casgliad bod agweddau homoffobig yn bodoli yno'n ehangach, ac rwyf wedi gorfod wynebu rhoi'r gorau i'r swydd neu ddychwelyd.
"Byddaf yn dychwelyd wythnos nesaf, ond dwi'n teimlo dan straen ac yn isel, ac ar adegau'n teimlo fel dod a'r cyfan i ben."
Profiad Ffion
Nid yw profiad pawb o'r gweithle wedi bod yn negyddol.
Mae Ffion Erin Parry, 35 oed, yn ddarlithydd peirianneg mecanyddol yng Ngholeg Menai ym Mangor.
Tan yn ddiweddar, roedd hi'n cael ei hadnabod fel Neil, cyn iddi gyhoeddi ei bod yn y broses o newid i fod yn ferch.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Roedd dod allan i'r gwaith "yn ryddhad mawr" medd Ffion Erin Parry
Ar raglen Y Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru fore Mercher, dywedodd ei bod wedi cael llawer o gefnogaeth pan benderfynodd hi ddod allan: "Mae'n helpu fod pobl Gaernarfon wedi bod yn rhagorol.
"Mae'n helpu fod gwaith, y staff, y myfyrwyr 'di bod yn uffernol o gefnogol a deud y gwir, ac mae hynna 'di rhoi'r boost yn yr hyder i fynd ymlaen i helpu eraill hefyd."
Ac wrth gynghori eraill sy'n wynebu cyfyng gyngor tebyg iddi hi, mae'n dweud bod siarad â'r cyflogwr yn bwysig: "Mae gynnon ni bolisiau a deddfau sy'n amddiffyn hawl y gweithiwr yn y gweithle.
"Da ni'n byw mewn oes lle dylsai pawb fod yn agored.
"Y peth cyntaf fyswn i'n dweud yw i gysylltu gyda'r rheolwr a siarad gyda'r rheolwr cyn mynd ymlaen i ddweud wrth staff eraill."
'Brawychus'
Mae Stonewall yn galw ar gyflogwyr i ddatblygu polisi dim goddefgarwch ar bob math o wahaniaethu ac aflonyddu.
Dywedodd Iestyn Wyn, Rheolwr Ymgyrchoedd, Polisi ac Ymchwil Stonewall Cymru nad yw'r casgliadau yn ei synnu: "Beth mae'r adroddiad yma'n ein atgoffa ni yw bod gyda ni lot o waith i'w wneud.
"Mae o'n frawychus i ddarllen rhai o'r tystiolaethau sydd wedi cael ei rhoi o fewn yr adroddiad o ran dyfyniadau gan bobl yn dweud eu bod nhw'n wynebu achosion trychinebus.
"Mae'r gweithle i fod yn rhywle sy'n gynhwysol, yn rhywle saff i bobl, oherwydd, pan da ni'n meddwl am yr oriau a'r amser da ni'n dreulio o fewn y gweithle, mae'r rhan helaeth ohonon ni'n wynebu ac yn treulio lot o amser yn y gwaith, ac ar lot o achosion, yn fwy na fasen ni adref.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae cymorth ar gael i bobl sy'n dioddef, medd Iestyn Wyn o Stonewall Cymru
"Fy nghyngor i i rywun sy'n delio efo achos o wahaniaethu ar sail eu hunaniaeth nhw fel person LHDT ydy i wybod bod o ddim yn iawn. a dydy o ddim yn iawn i gael eich gwahaniaethu neu eich bwlio neu eich trin yn wahanol ar sail hynny.
"Mae gan Stonewall Cymru wasanaeth gwybodaeth lle da ni'n gallu cyfeirio pobl at ffynonellau o gefnogaeth, lle da ni'n gallu dweud wrth bobl, "Dyma ydy'r ffordd y gallwch fynd ymlaen i alw hynny allan neu wneud rhywbeth am y peth.
"Mae o yn erbyn y gyfraith i gael eich gwahaniaethu ar y sail eich bod chi'n berson LHDT, a dyna fyswn i'n dweud ydy, peidiwch a meddwl am eiliad, os ydy o'n digwydd yn ddyddiol, bod hynny'n cyfiawnhau o, neu'n neud o'n iawn."


description: Pan mae enw Cymraeg yn drysu pobl

title: ‘Na, nid fel ‘na mae sillafu fy enw...’

maintext:
Image copyright Twitter/@RhunapIorwerth Image caption Trina Peowith neu Rhun ap Iorwerth?
Ydych chi erioed wedi gorfod egluro wrth rywun sut mae ynganu eich enw chi'n iawn?
Yr wythnos hon, dyma'r enw (llun uchod) oedd yn disgwyl yr Aelod Cynulliad Rhun ap Iorwerth ym Maes Awyr Caerdydd wrth iddo chwilio am ei yrrwr tacsi.
Nôl ym mis Ionawr, fe ofynnodd Cymru Fyw i dri pherson, gan gynnwys Rhun ap Iorwerth, a oedden nhw'n teimlo bod eu henwau Cymraeg nhw wedi bod yn broblematig yn eu gyrfaoedd...
Image copyright Plaid Cymru
Rhun ap Iorwerth. Aelod Cynulliad a chyn-newyddiadurwr.
"Mae fy enw wastad wedi bod yn destun sgwrs! Dwi wastad yn deud wrth bobl ddi-Gymraeg bod fy enw'n ddigon hawdd i'w ddeud, ond yn cydnabod ei fod yn anodd iddyn nhw ei ddarllen!
"Tra'n darlledu i'r BBC, roedd fy nghydweithwyr yn Llundain yn gallu ynganu fy enw'n iawn, ond i mi roi sillafiad ffonetig iddyn nhw.
"Dwi'n cofio Dermot Murnaghan yn ei ynganu'n berffaith wrth fy nghyflwyno ar BBC Breakfast unwaith, ond i ddad-wneud hynny drwy ddweud 'Thank you Rhun ap' wrth gloi'r eitem!
"A fu'n broblem erioed? Rwy'n cofio meddwl tybed a fyddai'n broblem wrth i mi ddechrau ar fy ngyrfa newyddiadurol a darlledu yn Saesneg, ond na, ddigwyddodd hynny ddim mewn difri'.
"Fe ddaeth yn destun trafod wrth i mi droi at wleidyddiaeth. Ymddangosodd erthygl yn y Western Mail yn dyfynnu ffynhonnell o'r Blaid Lafur yn dweud: 'Most people in Wales won't even be able to pronounce his name, and it's difficult to imagine someone called Rhun ap Iorwerth going down well in Islwyn, or that the party will be able to make advances in the Valleys.'
"Roedd yna dipyn o backlash i hynny. Ai yr awgrym oedd bod pobl yn Islwyn neu ar draws gymoedd y de rywsut yn llai Cymreig na phobl gweddill Cymru? Twt lol!
"Fe wnaed i mi wenu gan y sylw yma ar Twitter wedi un ymddangosiad teledu:
"Dwi wedi gweld sawl sylw tebyg arall hefyd, chwarae teg. Rydw i'n falch iawn o fy enw!"
Image caption Roedd Annes yn un o sêr cyfres ddrama Little Women ar BBC One dros gyfnod Nadolig y llynedd
Annes Elwy. Actores.
"Dwi ddim yn meddwl bod fy enw i'n mynd i fod yn rhwystr i fi.
"Yr unig beth falle yw bod pobl yn gweld fy enw i ar ddiwedd rhaglen a gweld yn amlwg 'mod i ddim yn dod o ardal y cymeriad, ond dyw hynny ddim yn ormod o broblem.
"O'n i yn y coleg drama gyda merch o'r enw Melangell ac un o'r enw Elliw. Roedd pobl yn gofyn iddyn nhw alw eu hunain yn Mel Angel ac Ellie - mae pobl yn gallu gwneud pethe hurt weithie!
"Rwy'n aml yn cael pobl yn dweud 'oh, they've spelt yours wrong, it's got an 's' at the end of it'.
"Ond rwy'n falch o fy enw - ac os yw rhywun yn cael llwyddiant tu hwnt i Gymru mae'n ffordd cŵl o ddangos enwau Cymraeg i'r byd!"
Owain Tudur Jones. Cyn-chwaraewr pêl-droed rhyngwladol.
"Y broblem oedd cael pobl i ddweud yr enw'n gywir yn fwy na dim - dwi dal yn Owen Tudor i ffans Abertawe!
"Ers pan o'n i'n ysgol oedd pawb yn galw fi'n Owain Tudur, neu Owain Tudur Jones felly o symud i'r 'byd pêl-droed' doedd pobl methu dallt pam bod fy enw canol i'n cael ei ddefnyddio.
"Ond os rwbath 'nath o 'neud fy enw i'n fwy cyfarwydd i bobl lle ella os fyswn i jysd yn Owain Jones fyswn i o dan y radar ychydig bach yn fwy.
"Roedd sgwennu fy enw i hyd yn oed yn broblem i'r clybiau o'n i'n chwarae iddyn nhw. Anaml o'n i'n cael 'Tudur Jones' ar gefn fy nghrys ond os o'n i mi oedd 'na hyphen arno fo - oedd hynny'n golygu bod y kit man yn gorfod g'neud un arall i fi.
"O'n i methu dallt bod nhw ddim yn gallu d'eud fy enw i'n gywir ond pan oedd chwaraewyr o dramor yn dod i fewn - oedd efo enwa' dipyn fwy cymhleth na Tudur Jones - doedd 'na ddim problem!
"Geith pobl alw fi'n be' bynnag maen nhw isio - OTJ, Jonesy, Tudes, Lofty - dwi wedi'i gael o i gyd. Ond mae o'n dal i ddigwydd yn y cyfrynga' - mae Kevin Ratcliffe yn teimlo fod OTJ yn cymryd gormod o amsar felly mae o wedi'i fyrhau o hyd yn oed yn fwy i OT!"


description: Llywodraeth Cymru wedi cael ei beirniadu am ofyn i staff rannu tystiolaeth ar gyfer ymchwiliad Carl Sargeant gydag uwch weision sifil yn gyntaf.

title: Beirniadu e-bost yr Ysgrifennydd Parhaol Shan Morgan


description: Llywodraeth y DU yn cyhoeddi y bydd Llywodraeth Cymru yn derbyn £1.2 biliwn o arian yn ychwanegol o ganlyniad i'r cynnydd ar wariant ar y gwasanaeth iechyd yn Lloegr.

title: Llywodraeth Cymru i dderbyn £1.2bn o arian ychwanegol


description: Heddlu'r Gogledd wedi cadarnhau fod dyn 22 oed wedi marw mewn digwyddiad â thractor yn Sir Dinbych.

title: Dyn wedi marw mewn digwyddiad â thractor yn Sir Ddinbych


description: Menyw o Aberdâr yn cael dedfryd o wyth mlynedd o garchar am drywanu ei gŵr i farwolaeth wedi ffrae dros ffôn coll.

title: Carcharu menyw 32 oed am drywanu ei gŵr i farwolaeth


description: Tri o gyfarwyddwyr corff wnaeth gyhoeddi adroddiad yn ymchwilio i uned iechyd meddwl Tawel Fan bellach wedi gadael eu swyddi.

title: Tri cyfarwyddwr cwmni adroddiad Tawel Fan yn gadael


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cynghorwyr Sir Ddinbych yn dweud y byddai gorfodi awdurdodau lleol i uno yn "tanseilio gwasanaethau".

title: Gorfodi awdurdodau i uno yn 'tanseilio gwasanaethau'


description: Tîm pêl-droed Merched Cymru ar frig Grŵp A wedi buddugoliaeth o 1-0 yn erbyn Bosnia-Herzegovina yn Stadiwm Liberty, Abertawe.

title: Merched Cymru 1-0 Bosnia-Herzegovina


description: Ers i'r newyddion dorri fod siop Howells yng Nghaerdydd yn cau, mae ffaith ddifyr iawn wedi dod i'r amlwg

title: Y capel o fewn siop Howells, Caerdydd

maintext:
Image copyright Google Image caption Mae to'r capel i'w weld yn glir o'r awyr, ac os edrychwch yn ofalus, gwelwch fod ffrâm y capel dal yn gyfan ac wedi'i lyncu'n llwyr gan y siop
Ddydd Iau, 7 Mehefin, torrodd y newyddion fod siop Howells yng Nghaerdydd am gau fel rhan o ad-drefnu cwmni House of Fraser, perchnogion y busnes.
Yn sgil y newyddion trist hyn, daeth hi i'r amlwg fod y siop wedi bod yn cuddio cyfrinach ers rhai blynyddoedd.
Image copyright Meurig Rees Image caption Mae wal yr hen gapel i'w gweld yn glir o fewn adeilad presennol Howells
Yn 1959, prynodd James Howells Gapel Bethany, oedd erbyn hynny wedi cael ei amgylchynu bron yn llwyr gan siopau ar Heol y Santes Fair yng Nghaerdydd.
Ond yn lle bwrw hen adeilad y capel i lawr, cafodd y capel ei lyncu gan estyniad siop Howells ac mae fframwaith y capel dal yna ac yn amlwg iawn... os ydych chi'n gwybod lle i edrych amdano.
Image caption Cofeb i Rawlins White: Merthyr Protestanaidd a losgwyd i farwolaeth ar safle'r capel yn 1555. Mae'r arwydd bach o dan y gofeb yn datgan fod hen gapel yn arfer bod ar y safle, ond yn dweud dim am y ffaith fod e dal yna!
Ond does bosib fod dim o'r hen adeilad i'w weld o'r tu fewn?
Wel mae llawer o bobl sydd wedi bod yn mynychu Howells ers blynyddoedd wedi'u syfrdanu gan luniau sydd yn dangos fod llawer o hen elfennau mewnol y capel wedi'u hymgorffori yn y siop, ond bod neb yn sylwi wrth gerdded o gwmpas wrth edrych am siwmper newydd.
Image copyright Meurig Rees Image caption Hefyd i weld mae'r pileri yma oedd yn dal y galeri lle'r oedd cenedlaethau wedi bloeddio canu emynau unwaith
Does neb yn rhy siŵr pam gafodd y capel ei gynnwys yn yr adeilad newydd ar y pryd yn hytrach na'i ddymchwel fel nifer fawr o adeiladau hanesyddol eraill canol Caerdydd.
Ond y cwestiwn mawr yw, beth fydd ei dynged nawr?
Image copyright Meurig Rees Image caption Mae 'na fannau o fewn y siop lle gallwch hyd yn oed weld yr hen arwydd oedd i'w weld ar flaen y capel


description: Golwg yn ôl ar ddiwrnod crasboeth ar faes Eisteddfod Sir Gâr yn Llanelli, a theilyngdod unwaith eto ym mhrif seremoni'r dydd.

title: Dydd Gwener: Haul a theilyngdod eto

maintext:
Image caption Yr Arwyddfardd Dyfrig ab Ifor yn arwain y ffordd at Feini'r Orsedd fore Gwener
Ddydd Gwener yw'r diwrnod sy'n denu'r torfeydd mwyaf i'r Maes fel arfer - a 'doedd eleni ddim yn wahanol.
Hyd at 17:30 roedd 20,384 o bobl wedi dod drwy gatiau Eisteddfod Sir Gâr, gyda'r mwyafrif yn dod â'u sbectol haul gyda nhw.
Roedd hi'n grasboeth erbyn canol y bore, ac yn chwilboeth i'r aelodau newydd oedd yn cael eu hurddo wrth Gylch yr Orsedd.
Gwisgo siorts o dan ei wisg las wnaeth Stephen Jones, y chwaraewr rygbi. Efallai y bydd eraill yn dilyn ei esiampl a gwneud yr un peth os bydd hi'n boeth eto'r flwyddyn nesa' ym Meifod!
Roedd o a'r aelodau newydd eraill yn dweud bod cael eu hurddo yn "anrhydedd fawr".
Image caption 'Crwt o Bro Myrddin' yw enw'r chwaraewr rygbi Stephen Jones yn yr Orsedd
Gallwch weld lluniau o Gylch yr Orsedd fore Gwener, a digwyddiadau eraill y dydd, yn yr oriel yma.
Camp lawn
Ac ar ddiwrnod urddo chwaraewr rygbi, roedd 'na gamp lawn o ran y prif seremonïau - gyda theilyngdod wedi bod ym mhob un eleni.
Roedd y Pafiliwn Pinc dan ei sang ganol y pnawn ar gyfer seremoni'r Cadeirio, a chawson nhw ddim eu siomi - y Prifardd Ceri Wyn Jones yn ennill ei ail Gadair..
Y teitl eleni oedd 'Lloches', gyda'r beirniaid, Llion Jones, Alan Llwyd ac Idris Reynolds, yn chwilio am awdl ar fwy nag un o'r mesurau caeth heb fod dros 250 llinell.
Wrth draddodi'r feirniadaeth, dywedodd Llion Jones bod gwaith Cadwgan yn "cynnig yr antidôt angenrheidiol i gystadleuaeth syndod o ddi-fflach".
"Mewn cystadleuaeth, lle mae llawer iawn o gynganeddu blinedig a llafurus, dyma waith sy'n danchwa o drawiadau newydd ac annisgwyl," ychwanegodd.
Er iddi ddod i'r amlwg yn ystod y feirniadaeth nad oedd Alan Llwyd yn cytuno gyda'i gyd feirniaid, roedd y ddau arall yn gytûn "gydag awen lachar a gwreiddiol" fod "Cadwgan yn llwyr haeddu cadair Eisteddfod Sir Gâr."
Image caption Ceri Wyn Jones yn cael ei gadeirio
Newid ar droed
Gallwch weld clipiau fideo o holl seremonïau'r wythnos yma.
Mae modd hefyd gweld holl ganlyniadau'r Brifwyl ddydd Gwener yma.
Yn ystod y dydd, bu Cymru Fyw yn siarad â Robyn Tomos, swyddog celfyddydau gweledol y Brifwyl, a fu'n edrych 'nôl ar yr wythnos yn y Lle Celf. Datgelodd hefyd y bydd 'na newidiadau yno'r flwyddyn nesa', a rhywfaint o arbrofi o ran arddangos y gweithiau celf.
Digon i edrych 'mlaen ato wrth i ni ddechrau meddwl am Brifwyl 2015 felly!
Am fwy o'r Brifwyl, ewch i'n gwefan eisteddfod arbennig.


description: Dyn 58 oed o Ynys Môn yn euog o ganiatáu cynhyrchu canabis mewn sied ar fferm ynysig.

title: Yn euog o ganiatáu cynhyrchu canabis


description: Cyflwyno coron a chadair Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd i bwyllgor bwaith y Brifwyl mewn seremoni arbennig nos Fercher.

title: Dadorchuddio coron a chadair yr Eisteddfod Genedlaethol


description: Yn ôl pennaeth, 'gweithwyr diog' oedd y rheswm pam aeth cwmni i'r wal cyn iddo sefydlu un arall gerllaw.

title: Colli swyddi: 'Gweithwyr diog'


description: Seren tîm pêl-droed merched Cymru, Jess Fishlock yn dweud y gallai ymddeol ar ddiwedd yr ymgyrch i gyrraedd Cwpan y Byd.

title: Fishlock yn ystyried ymddeol o bêl-droed rhyngwladol


description: Y bencampwraig Taekwondo o Lannau Dyfrdwy, Jade Jones yn ennill medal aur yn Grand Prix Taekwondo y Byd yn Rhufain.

title: Medal aur i Jade Jones yn Grand Prix Taekwondo y Byd


description: Safle chwarel Minera ger Wrecsam yn agor i'r cyhoedd fel gwarchodfa natur wedi chwe blynedd o waith adfer.

title: Agor gwarchodfa natur ar safle hen chwarel yn y gogledd


description: Ffion Eira Davies o Abertawe yn creu hanes trwy gipio teitl ym Mhencampwriaeth Jiu Jitsu Brasilaidd y Byd yn California.

title: Ffion Eira Davies yn cipio pencampwriaeth byd jiu jitsu


description: Heddlu'r De yn cael mwy o amser i holi dynes 37 oed gafodd ei harestio yn dilyn marwolaeth merch yn Nhrealaw, Rhondda Cynon Taf.

title: Mwy o amser i holi dynes wedi marwolaeth merch


description: Cyngor Sir Ddinbych yn bwriadu casglu biniau bob pedair wythnos ac yn trefnu biniau du mwy i breswylwyr.

title: Cyngor Sir Ddinbych yn bwriadu casglu biniau'n fisol


description: Prifardd Eisteddfod yr Urdd 2018 ydy Osian Wyn Owen o'r Felinheli, Gwynedd.

title: Osian Wyn Owen yn ennill cadair Eisteddfod yr Urdd 2018

maintext:
Prifardd Eisteddfod Yr Urdd 2018 ydy Osian Wyn Owen o'r Felinheli.
Mae'r gadair yn cael ei chyflwyno i'r prifardd am gyfansoddi cerdd gaeth neu rydd heb fod dros 100 llinell, a'r testun eleni oedd 'Bannau'.
Mae Osian yn gyn-ddisgybl yn Ysgol Y Felinheli ac Ysgol Syr Hugh Owen, Caernarfon.
Mae'n astudio Cymraeg ym Mhrifysgol Bangor lle mae'n gobeithio graddio fis Gorffennaf ac yna dilyn cwrs meistr mewn Ysgrifennu Creadigol o fis Medi.
Ef wnaeth o gipio'r drydedd wobr yng nghystadleuaeth Coron yr Urdd y llynedd.
Ar hyn o bryd mae'n mynychu gwersi cynganeddu yn Galeri Caernarfon dan diwtoriaeth y prifardd Rhys Iorwerth.
Image copyright S4c
Enillodd y bardd ei gadair gyntaf yn Nhachwedd y llynedd, a chipiodd y dwbl, y goron a'r gadair, yn Eisteddfod Ryng-golegol Llanbedr Pont Steffan fis Mawrth eleni.
Wrth gyfeirio at destun y gerdd, Bannau, dywedodd Osian: "Nes i ddechrau sgwennu cyn o'n i'n gwybod beth oedd y testun, a digwydd bod, oedd o'n ffitio."
Dywedodd wrth Cymru Fyw nad yw'n gwybod yn union o ble daeth yr ysbrydoliaeth i ddechrau sgwennu yn y lle cyntaf.
"'Dio ddim yn rhywbeth sydd yn y teulu - does 'na neb yn y teulu yn sgwennu - ond mae'n rhywbeth sydd wedi bod yn reddfol i mi ers 'mod i'n fach. Dwi'n cofio ennill cystadleuaeth sgwennu yn yr ysgol fach, ac mae o wedi parhau," meddai.
"Yn bendant mae'n fodd i mi ymlacio ond fyswn i'n mynd o fy nghof os fyswn i ddim yn sgwennu.
"Os 'di rhywbeth yn digwydd, rwy'n meddwl 'reit mae'n rhaid i mi ddehongli hwn trwy ryw ffordd arall' ac mae llenyddiaeth yn rhoi'r cyfle yna i mi wneud.
"Mae o'n llesol i'r iechyd meddwl."
Image copyright S4c Image caption Gruffudd Antur yn traddodi ei feirniadaeth
Gruffudd Antur a Mari Lisa oedd y beirniaid, a ddyfarnodd Lowri Ffion Havard yn drydydd a Carwyn Eckley yn ail.
Wrth draddodi'r feirniadaeth, dywedodd Gruffudd Antur bod y gerdd yn "ymwneud â pherthynas" a bod y bardd wedi llwyddo "i fynegi ei hun a chyffwrdd ni fel beirniaid yn effeithiol mewn delweddau a chyffelybiaethau".
Ychwanegodd bod y gerdd yn "drawiadol" ac yn "fwy caboledig ei mynegiant a'i chrefft", a bod y beirniaid yn "gwbl gytûn" ei fod yn haeddu ennill.
Gwilym Morgan sydd wedi dylunio a chreu'r gadair, sydd wedi ei gwneud o ddarn o bren sy'n 1,000 o flynyddoedd oed.


description: Diffoddwyr yn ceisio delio gyda thân mewn adeilad gwag yn ardal Stow Hill yng Nghasnewydd.

title: Tân Casnewydd: Symud 40 o bobl i ganolfan hamdden


description: Cynghorwyr Sir Ddinbych yn cymeradwyo cynllun dadleuol i ddatblygu hen safle gwesty Bryn Morfydd yn Llanrhaeadr.

title: Cynghorwyr yn rhoi sêl bendith i ddatblygu Bryn Morfydd


description: David Clubb, Cyfarwyddwr RenewableUK Cymru yn dweud bod llai o fuddsoddiad yn y sector ynni adnewyddadwy.

title: Clubb: 'Llai o fuddsoddiad yn y sector ynni adnewyddadwy'


description: Cynghorwyr wedi ymestyn caniatâd cynllunio i gynllun i adnewyddu ac ehangu maes awyr yng Ngheredigion.

title: Ymestyn caniatâd i ehangu maes awyr Ceredigion


description: Cyfarwyddwr Carchar Parc, Pen-y-bont wedi cadarnhau bod carcharor wedi marw yno ddydd Iau.

title: Dyn wedi marw yng Ngharchar Parc, Pen-y-bont


description: Yr Athro Siwan Davies a'r heriau sy'n ein hwynebu wrth i'r byd gynhesu

title: Antur i'r Ynys Las i astudio newid hinsawdd

maintext:
Image copyright Siwan Davies
Mae'r Athro Siwan Davies, o adran Ddaearyddiaeth Prifysgol Abertawe, wedi gadael Cymru fach am antur am fis i'r Ynys Las.
Mewn tymheredd a fydd yn amrywio rhwng -20°C a -10°C, a gyda'r haul yn disgleirio am 24 awr y dydd, bydd yr arbenigwr newid hinsawdd a'i chydweithwyr yn drilio'n ddwfn i mewn i'r llen iâ.
Bydd eu harbrofion yn helpu i gael gwell syniad o hanes hinsawdd yn yr ardal dros y 25,000 o flynyddoedd diwethaf, a beth allai ddigwydd yno yn y dyfodol.
Mae'r prosiect EastGrip yn cynnwys gwyddonwyr o ledled byd, ac yn cael ei arwain gan Ganolfan Iâ a Hinsawdd Denmarc.
Nid dyma'r tro cyntaf i Siwan deithio i'r Ynys Las. Aeth yno yn 2016 ar gyfer y rhaglen S4C, Her yr Hinsawdd.
Dyma erthygl a ysgrifennodd i BBC Cymru Fyw i gydfynd â'r gyfres, ble mae hi'n holi beth yn union yw'r her sy'n ein wynebu yma yng Nghymru wrth i'r hinsawdd newid.
Newidiadau mawr ar droed
Athro Prifysgol ydw i ac ymchwil ar newid hinsawdd sy'n mynd â fy mryd i. Rwy'n gweithio yn bennaf mewn labordy, gyda meicrosgôp wrth law, ond yn aml yn cael cyfle i fynd ar waith maes cyffrous mewn gwledydd anghysbell i gasglu samplau iâ a mwd. Y cyfan er mwyn casglu tystiolaeth ar natur a sbardun newidiadau naturiol y gorffennol.
Ond dros y misoedd diwethaf dwi 'di bod ar daith newid hinsawdd tra gwahanol - taith i gymunedau sydd eisoes yn cael eu heffeithio gan newid hinsawdd. Newid hinsawdd sydd yn cael ei achosi gan effaith pobl. Yn fy ngwaith bob dydd, rwy'n aml yn esbonio'r dystiolaeth wyddonol i gynulleidifaoedd amrywiol er mwyn dangos fod patrwm y newidiadau heddiw yn wahanol iawn i'r hyn sydd wedi digwydd yn y gorffennol. Ond nid wyf erioed wedi cael y cyfle i gyfarfod â'r bobl sy'n gorfod ymateb heddiw i fygythiadau difrifol newid hinsawdd.
Image caption Eleni mae'r iâ yn yr Ynys Las wedi dechrau toddi bron ddeufis yn gynt na'r arfer
Peryglon
Yr Ynys Las yw cychwyn y daith, lle mae'r llen iâ yn toddi ar raddfa frawychus o gyflym. Dim ond 56,000 o bobl sy'n byw yn y wlad hon a hynny ar hyd ymlyon yr iâ. Siaradais â nifer o ffermwyr oedd yn ei gweld hi'n anodd i dyfu digon o wair i'w defaid oherwydd sychder, mae nifer wedi newid i dyfu llysiau.
Ond wrth i'r iâ grebachu mae 'na bosibiliadau newydd o ran mwyngloddio a masnachu a nifer yn edrych yn obeithiol i'r dyfodol. Er hynny, mae rhai yn sylweddoli bod y symptomau yn dechrau yn yr Ynys Las a bod yr iâ yn toddi yn beryg i weddill y byd.
Ac wrth i lefel y môr godi, mae ynysoedd isel y Maldives, miloedd o filltiroedd i ffwrdd, yn debygol o ddiflannu o dan y don. Dyma i chi ynysoedd a chymunedau sydd wir mewn perygl.
Er bod yna weithredu ar lefel llywodraethol, ymateb y cymunedau llai wnaeth yr argraff fwyaf arna i. Cefais fraint o aros ymysg pobl Ynys Kudafari - cymuned fechan sydd wedi dod at ei gilydd yn wirfoddol i amddiffyn a diogelu eu hynys. Y bobl ifanc yn bennaf oedd yn arwain y gwaith o blannu coed ac adeiladu basgedi cwrel; dyfodol eu plant nhw sydd yn y fantol.
Image caption Y criw ffilmio gyda rhai o frodorion Ynys Kudafari
Rhaid canmol blaengarwch S4C a Chwmni Telesgop am rhoi llwyfan i newid hinsawdd ac am adrodd y stori drwy lygad gwyddonydd. Yn rhy aml mae newid hinsawdd yn boddi mewn iaith arbenigol a thechnegol ond mae'r gyfres yma yn portreadu storiau'r bobl. Lluniau, delweddau a straeon o'r fath sy'n codi proffil yr her a sicrhau ymrwymiad ar draws ein cymunedau.
Mae'r daith wedi bod yn fythgofiadwy ac agweddau positif pobl yr Ynys Las a'r Maldives yn ysbrydoledig. Ac yn rhaglen olaf y gyfres cawn gipolwg ar brosiectau cyffrous yng Nghymru i ddatblygu ffynhonellau ynni gwyrdd.
Ond mae'r her o'n blaenau yn enfawr.
Gallwch ddilyn antur Siwan ar ei chyfrif Twitter - @siwanmdavies


description: Heddlu Gwent yn arestio dyn wedi yn dilyn digwyddiad yn Nhredegar barodd am bron i ddeuddydd.

title: Arestio dyn wedi digwyddiad yn Nhredegar


description: Alex George, doctor o Sir Gaerfyrddin yw un o gystadleuwyr Love Island 2018

title: Cymro'r Love Island

maintext:
Unwaith eto eleni, mae un o gystadleuwyr y gyfres deledu Love Island ar ITV2 yn Gymro Cymraeg.
Mae Alex George, sy'n ddoctor o Sir Gaerfyrddin yn un o'r rhai sy' ar ynys yn yr haul yn trio dod o hyd i gariad - ac hynny o flaen miliynau o bobl.
Image copyright ITV
Y llynedd cafodd Cymraeg ei glywed ar y gyfres wrth i Amber Davies o Ddinbych gymryd rhan, a mynd ymlaen i ennill gyda'i phartner ar y pryd, Kem.
Cyhoeddodd ITV2 yr wythnos hon, bod rhaglen agoriadol y gyfres ddiweddara' nos Lun wedi torri record am y gynulleidfa uchaf i'r sianel erioed.
Un o'r rhai oedd yn gwylio am y tro cyntaf oedd Gethin Thomas, cyn-brifathro Ysgol Natgaredig, lle bu Alex yn ddisgybl am saith mlynedd.
"Dydy hon ddim y math o raglen fydden i'n ei gwylio fel arfer, ond fe wnes i wylio'r rhaglen nos Lun o ran diddordeb, oherwydd y cysylltiad â Alex," meddai Mr Thomas oedd yn cofio Alex yn cychwyn yn y dosbarth meithrin.
"Ro'n i'n gallu ei adnabod e o'r atgof sydd gen i ohono fe'n yr ysgol."
Image caption Gethin Thomas, cyn-brifathro Ysgol Gynradd Nantgaredig
Hyd yn hyn dydy Alex George ddim wedi cael y cychwyn gorau i'r gyfres.
Ni chafodd ei ddewis gan yr un o'r merched i fod mewn cwpwl ag ef, ac ar y rhaglen nos Fawrth roedd Alex yn dangos ei fod wedi cael digon.
"Mae Alex yn berson tawel, cymwynasgar a chynnes iawn a tystiolaeth o hynny yw bod ei gyfoedion o'r ysgol yn dweud eu bod nhw'n llawn edmygedd ohono fe a'i fod e heb anghofio ei wreiddiau.
"Dwi'n meddwl oherwydd ei allu y bydd e dipyn yn fwy doeth na'r cystadleuwyr eraill.
"Mae e'n alluog iawn ac wrth gwrs cafodd hynny ei adlewyrchu ymhellach ymlaen yn ei fywyd wrth iddo fe astudio meddygaeth yn y brifysgol a dod yn ddoctor parchus.
"Fydden i ddim wedi meddwl ei fod e'r math o gymeriad i fynd ar Love Island, efallai ei fod yn chwilio am enwogrwydd, ond dwi'n dymuno pob llwyddiant iddo fe. Mae ei ddyfodol yn sicr yn y byd meddygol a dwi'n gobeithio y bydd ei yrfa yn mynd o nerth i nerth.
"Mae hwn yn gyfnod arbrofol iddo fe, fel mae llawer o ieuenctid yn 'neud, ond fel mae'r dywediad yn dweud: 'profwch bob dim ond glynnwch at yr hyn sy'n dda'.
"Gobeithio y geith e amser da a bydd pobl yn garedig wrtho fe yna, ond i gadw ei ben yn uchel a meddwl am ei ddyfodol."
Image copyright ITV
Hefyd o ddiddordeb:


description: AS Arfon, Hywel Williams yn dweud bod undeb GMB wedi "rhoi eu troed ynddi" wrth awgrymu y dylai dŵr gael ei drosglwyddo o Gymru i dde-ddwyrain Lloegr.

title: Symud dŵr: Undeb 'wedi rhoi troed ynddi'


description: Rhys Jones o Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yn dweud bod gan y corff ddylanwad yn y sector cyhoeddus er nad oes ganddynt bwerau i gosbi.

title: Arolygwyr iechyd â 'dylanwad' yn y sector cyhoeddus


description: Mae coeden wedi disgyn ar gar yn ardal Cathays, Caerdydd munudau ar ôl i'r perchennog ei adael.

title: Coeden yn disgyn gan ddifrodi car yng Nghaerdydd


description: Mae cyllid o £10m wedi cael ei gymeradwyo ar gyfer cyfres o ddatblygiadau fyddai'n cyfrannu at adfywio canol dinas Abertawe.

title: Cymeradwyo £10m ar gyfer datblygiadau yn Abertawe


description: Mae angen gwneud mwy i atal disgyblion bregus rhag cael eu gwahardd o'r ysgol, yn ôl y corff rheoleiddio addysg, Estyn.

title: Angen gwneud mwy i atal gwaharddiadau disgyblion


description: Miloedd yn gorymdeithio yng Nghaerdydd a chyfrannu at greu "celf byw" i gofio canrif ers rhoi'r bleidlais i fenywod yn 1918.

title: Gorymdeithio drwy Gaerdydd i gofio pleidlais i ferched

maintext:
Mae menywod o bob oed wedi bod yn cyd-gerdded yng Nghaerdydd a chreu "baner dorfol" i nodi 100 mlynedd ers i ferched gael yr hawl i bleidleisio.
Yn ôl y trefnwyr y bwriad yw creu'r "celf byw" yn y brifddinas, gyda digwyddiadau hefyd yn cael eu cynnal yn Llundain, Caeredin a Belfast.
Cyn y daith - sydd tua dwy filltir o hyd - cafodd y rhai sy'n cymryd rhan sgarff werdd, wyn neu fioled i'w gwisgo er mwyn creu rhubanau o liw.
Dyma oedd lliwiau gwreiddiol y swffragetiaid.
Image caption Yr orymdaith yn gweithio'i ffordd drwy Gaerdydd
Image caption Bu menywod o bob oed a chefndir yn cymryd rhan yn yr orymdaith
Yn ogystal fe wnaeth nifer o grwpiau ddod â baneri eu hunain gyda negeseuon gwahanol arnynt.
Mae rhwng 10 a 15 o grwpiau yng Nghymru wedi creu baneri â llaw gydag artistiaid lleol gan gynnwys Oriel Myrddin, Theatr Clwyd, Cymorth i Ferched Cymru a Chanolfan Gelfyddydol Aberystwyth.
Yn dilyn yr orymdaith dywedodd un o'r trefnwyr, Elin Rees: "Mae wedi bod yn ddiwrnod llwyddiannus iawn.
"Mae wedi bod yn hyfryd gweld y piws, gwyn a gwyrdd yn dod heibio'r castell gyda phawb yn cael amser mor dda i nodi achlysur mor bwysig.
"Mae menywod o bob oed a chefndir wedi dod at ei gilydd heddiw i ddathlu ac i greu hanes."
Image caption Nid pawb oedd yn gorymdeithio ar droed!
Image caption Fe wnaeth nifer o grwpiau greu baneri ar gyfer yr orymdaith
Image caption Shaimaa Osman, Sahar Al-Faifi a Husna Hossain yn dal baner i ddangos amrywiaeth menywod Mwslemaidd
"Pwrpas y baneri yma yw bod e'n rhywbeth i efelychu'r gwaith o'dd y suffragettes cynnar yn arfer 'neud a'r baneri ro'n nhw yn creu," meddai Catrin Owen o gwmni Artichoke wrth BBC Cymru Fyw.
"Ond hefyd mae'n rhywbeth visual i ddangos beth mae'n meddwl i fod yn fenyw neu'n ferch heddiw ym Mhrydain."
Cwmni Artichoke mewn partneriaeth â Gŵyl y Llais a Chanolfan Mileniwm Cymru sy'n cynhyrchu'r digwyddiad am ddim, ac 14-18 NOW sydd wedi'i gomisiynu.
Efallai o ddiddordeb...
Fe wnaeth yr orymdaith ddechrau y tu allan i Stadiwm Dinas Caerdydd, gan orffen ym Mharc Bute, gydag adloniant ar hyd y ffordd gan gynnwys corau a bandiau pres.
Yn ôl Ms Owen mae'n bwysig cynnal digwyddiad o'r fath i ddiolch am yr hyn mae menywod yn y gorffennol wedi ei wneud, a hefyd ystyried beth yw'r sefyllfa heddiw.
Image copyright Llyfrgell Menywod LSE Image caption Mae'n ganrif ers i fenywod gael yr hawl i bleidleisio ym Mhrydain
Image copyright Artichoke Image caption Yn ôl Catrin Owen mae'r digwyddiad yn gyfle i ystyried beth mae'n golygu i fod yn ferch mewn cymdeithas heddiw
"Mae'n bwysig i ni fel tîm cynhyrchu i greu rhywbeth i ddathlu ond hefyd creu moment i feddwl am faint o waith sydd dal i'w wneud er mwyn gwneud yn siŵr bod gyda menywod hawliau cyfartal ym Mhrydain, nid jyst yn ymwneud gyda phleidleisio ond hawliau bob dydd."
Ei gobaith yw y bydd merched yn dod at ei gilydd.
"Fi'n credu yn y flwyddyn ddiwethaf gyda symudiadau Me Too a Time's Up a gweld gymaint o broblemau sydd dal yn wynebu menywod heddiw, mae wir yn bwysig bod 'na rhywbeth i uno menywod a rhoi cyfle i ni ddathlu ond hefyd trio gwella pethau."
Image copyright Artichoke
Image copyright Llyfrgell Menywod LSE Image caption Bydd lliwiau'r orymdaith yn adlewyrchu'r lliwiau gafodd eu defnyddio gan y swffragetiaid cynnar
Mae nifer o fenywod amlwg yn llysgenhadon yn yr orymdaith, gan gynnwys yr academydd a chyn bêl-droediwr Laura McAllister, y gantores Lisa Jên a'r newyddiadurwr a darlledwr Carolyn Hitt.
Dim ond menywod, merched a rhai sy'n diffinio'u hunain yn fenywod sydd yn cymryd rhan ac mae'r trefnwyr eisiau annog plant, neiniau, ffrindiau a chwiorydd i ymuno.
Er hynny nid y bwriad yw dieithrio dynion, meddai Catrin Owen: "Y syniad yw bod ni'n trio creu darn o waith celf dorfol, sy'n cynnwys menywod yn unig.
"Bydden ni'n dwli bod dynion yn dod i gefnogi ar y dydd trwy fod bron yn gynulleidfa i'r procession.
"Bydden ni'n dwli gweld dynion ar y stryd yn dathlu a chefnogi eu gwragedd, eu plant a'u ffrindiau.
"Dyw e ddim cymaint amdano excludo dynion. Mae e fwy amdano creu cyfle arbennig i fenywod."


description: Athrawon yng Nghaerdydd yn rhybuddio rhieni sy'n herio canlyniadau mabolgampau gyda thystiolaeth fideo.

title: Rhybuddio rhieni am herio canlyniadau mabolgampau


description: Dyn 49 oed wedi cael ei arestio ar amheuaeth o lofruddio yn dilyn marwolaeth dynes 38 oed ym Merthyr Tudful.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddio dynes ym Merthyr


description: Cwmni Poundworld yn mynd i ddwylo gweinyddwyr gan beryglu nifer o swyddi mewn 21 o siopau ar draws Cymru.

title: Swyddi gweithwyr Poundworld yn y fantol ar draws Cymru


description: Arolygwyr Estyn yn rhybuddio y gallai polisi gofal plant am ddim y llywodraeth arwain at lai o blant yn dechrau addysg yn gynnar.

title: Estyn: 'Rhieni'n dewis rhwng gofal plant ac addysg'


description: Cyn-arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan, Elfyn Llwyd, yn galw am newid cyfeiriad ac arweinyddiaeth y blaid.

title: Elfyn Llwyd: Amser 'newid tîm' Plaid Cymru

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd Elfyn Llwyd bod Plaid Cymru angen "strategaeth ffres" ac "apêl o'r newydd"
Mae cyn-arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan wedi galw am newid cyfeiriad ac arweinyddiaeth y blaid.
Mae Elfyn Llwyd, cyn-Aelod Seneddol Dwyfor Meirionnydd, yn dweud bod y blaid wedi "sefyll yn ein hunfan" ers dros bum mlynedd.
Ychwanegodd mai "ychydig iawn sydd wedi ei gyflawni" gan y blaid dros y blynyddoedd diwethaf, a'i bod yn amser "newid y tîm".
Mae Plaid Cymru wedi wfftio sylwadau Mr Llwyd, gan ddweud eu bod "wedi gwneud cynnydd arwyddocaol yn y blynyddoedd diwethaf".
'Rhywbeth o'i le'
Daw'r feirniadaeth ar gyfnod allweddol i Blaid Cymru, wythnos cyn y dyddiad cau i herio Leanne Wood am yr arweinyddiaeth.
Fe wnaeth Mr Llwyd ei sylwadau mewn cyfweliad gyda Guto Harri i gyfres newydd o bodlediadau ar gyfer Radio Cymru - Pryd o Drafod.
Cafodd y podlediad cyntaf ei gyhoeddi ddydd Mawrth ac mae modd gwrando arni ar wefan Radio Cymru.
Image caption Mae Leanne Wood wedi croesawu her i'w harweinyddiaeth
"'Dan ni wedi sefyll yn ein hunfan ers pump i saith mlynedd bellach ac o bosib mae hynny'n awgrymu ei bod yn amser newid y tîm," meddai Mr Llwyd.
"Mae'n sefyll i reswm i mi, os nad ydych chi'n symud 'mlaen ar ôl y cyfnod hynny, bod rhywbeth o'i le."
'Digon o dalent'
Pan ofynnwyd iddo gan Mr Harri a oes rhywun gwell na Ms Wood i redeg y blaid, dywedodd Mr Llwyd bod "digon o dalent yng Nghaerdydd - does dim dwywaith am hynny".
Mae canghennau Plaid Cymru mewn dwy etholaeth eisoes wedi galw ar eu haelodau Cynulliad lleol i herio Ms Wood am arweinyddiaeth y blaid.
Mae aelodau cangen y blaid yn etholaeth Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr wedi enwebu Adam Price, tra bo cangen Ynys Môn wedi cefnogi Rhun ap Iorwerth.
Mae tri AC y blaid - Llŷr Gruffydd, Sian Gwenllian ac Elin Jones - hefyd wedi arwyddo llythyr yn galw am gystadleuaeth am yr arweinyddiaeth.
Dadansoddiad Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru, Aled ap Dafydd
"Do not be tribal whatever you do." Dyna'r cyngor roddodd Elfyn Llwyd i unrhyw ddarpar wleidydd yn ei gyfweliad ffarwel gyda'r Telegraph yn 2015.
Gyda hynny mewn cof mae'n gam mawr i alw am newid ar y brig. Ag yntau 'nôl yn fargyfreithiwr, fydd Elfyn Llwyd ddim mor gaeth ag eraill pan ddaw hi i leisio barn.
Oes, mae tri aelod Cynulliad wedi galw am ornest, ac mae Rhun ap Iorwerth wedi dweud ar Twitter ei fod yn ystyried sefyll.
Ond does yr un aelod Cynulliad na seneddol presennol nac o'r gorffennol wedi mynd mor bell ag Elfyn Llwyd.
Mae dau reswm posib - byddai straen amlwg i berthynas proffesiynol unrhyw un fyddai'n beirniadu'r arweinydd presennol pe bai hi'n mynd ymlaen i ennill gornest, ac efallai bod rhai'n amau a fydd gornest o gwbl.
Image caption Mae canghennau'r blaid eisiau i Adam Price a Rhun ap Iorwerth ymgeisio am yr arweinyddiaeth
Ychwanegodd Mr Llwyd y byddai cystadleuaeth am yr arweinyddiaeth yn gyfle da i drafod cyfeiriad y blaid.
"Efallai ei bod hi'n amser cael trafodaethau difrifol," meddai.
"'Da ni wedi sefyll yn ein hunfan am bump i saith mlynedd, a dydi hynny ddim yn sefyllfa iach i fod ynddi."
'Cynnydd arwyddocaol'
Dywedodd llefarydd ar ran Plaid Cymru: "Ymhell o sefyll yn yr unfan mae Plaid Cymru wedi gwneud cynnydd arwyddocaol yn y blynyddoedd diwethaf.
"Yn etholiad y Cynulliad 2016, cipiodd Leanne Wood y Rhondda o afael Llafur, ac yn etholiadau llywodraeth leol 2017 daeth y blaid o fewn tair sedd i'w nifer uchaf erioed o gynghorwyr gan dorri tir newydd mewn sawl ardal.
"Yn etholiad brys San Steffan dan amgylchiadau hynod heriol ble'r oedd y ddadl gyhoeddus wedi ei pholareiddio rhwng y pleidiau Prydeinig, cipiodd Blaid Cymru etholaeth Ceredigion gan y Democratiaid Rhyddfrydol a gwrthsefyll bygythiad y Blaid Lafur yn ei hanterth yn Arfon."
Mae'r ffenestr sy'n caniatáu ceisiadau i herio am arweinyddiaeth pleidiau yn y Cynulliad yn cau ar 4 Gorffennaf.


description: Mae Prifysgol Abertawe wedi cadarnhau bod uwch swyddog arall wedi gadael Ysgol Reolaeth y coleg. Mae'r Athro Niall Piercy wedi gadael ei swydd fel Dirprwy Ddeon.

title: Pennaeth arall yn gadael Prifysgol Abertawe


description: Mae McCauley Cox, 18, wedi pledio'n ddieuog i bedwar cyhuddiad o achosi niwed corfforol difrifol.

title: Dyn yn pledio yn ddieuog yn achos gwrthdrawiad Casnewydd


description: Criw oedd yn ffilmio 'The Voyage of Dr Dolittle' yn atgyweirio twll yn y ffordd ger Pont Menai.

title: Criw ffilmio Hollywood yn atgyweirio ffordd ger Bangor

maintext:
Mae twll yn y ffordd ger Bangor a oedd wedi achosi cryn ddrwgdeimlad yn lleol wedi ei drwsio gan griw ffilm o Hollywood.
Bu trigolion lleol yn cwyno am gyflwr y ffordd ers sbel gan fod "neb yn fodlon gwneud unrhywbeth" am y mater, ac ar ei waethaf roedd y twll yn mesur hyd at 1.5 metr.
Roedd ochr Bangor o Bont Menai wedi'i thrawsnewid fore Sul tra bod golygfa ar gyfer The Voyage of Dr Dolittle, sy'n cynnwys yr actor enwog Robert Downey Jr yn y brif ran, yn cael ei ffilmio.
Fel rhan o'r cytundeb i ffilmio ar y bont, fe gytunodd y criw i atgyweirio'r ffordd.
Dywedodd Gareth Jones, dyn busnes lleol, ei bod hi'n "beth da fod y ffilm yn cael ei wneud yma neu byddai'r twll dal yno mewn chwe mis".
Mae disgwyl i'r ffilm, sydd hefyd yn cynnwys actorion enwog megis Emma Thompson, Antoninio Banderas a'r Cymro, Michael Sheen, gael ei ryddhau yn 2019.


description: Cyngor Gwynedd yn cyhoeddi cronfa £50,000 fydd yn helpu i gadw rhai o glybiau ieuenctid y sir yn agored.

title: Cronfa £50,000 i achub clybiau ieuenctid yng Ngwynedd

maintext:
Bydd £50,000 yn cael ei roi gan Gyngor Gwynedd i gadw rhai o glybiau ieuenctid y sir yn agored yn dilyn protestiadau.
Ym mis Mawrth fe benderfynodd y cabinet gau pob un o'r 39 clwb ieuenctid, a chael un clwb fyddai'n gwasanaethu'r sir gyfan yn eu lle mewn ymdrech i arbed arian.
Daeth y penderfyniad er beirniadaeth gan rai nad oedd yr awdurdod wedi ymwneud â chymunedau ynglŷn â cholli'r clybiau.
Mae'r cabinet bellach wedi cymeradwyo'r gronfa newydd, fydd yn cael ei ddefnyddio i gefnogi cymunedau sydd am gadw clybiau lleol.
Dywedodd arweinydd y cyngor Dyfrig Siencyn ei fod yn teimlo bod y cyngor "wedi ymateb i'r pryderon sydd wedi eu codi".
Gall y gefnogaeth ariannol yma fod yn ddefnyddiol i gymunedau fel Blaenau Ffestiniog, Porthmadog a Chaernarfon, sydd eisoes wedi nodi eu bwriad i barhau i gynnal clybiau lleol.
Image copyright Cyngor Gwynedd
'Methu tric'
Bwriad y cyngor oedd sefydlu un clwb ar gyfer plant 11-19 oed ar draws y sir, ond derbyniodd gryn wrthwynebiad pan gafodd ei gyhoeddi yn gynharach eleni.
Daeth cwynion nad oedd digon o rybudd nac ymgynghori cyn cyhoeddi'r penderfyniad.
Ddydd Mawrth, ymddiheurodd y Cynghorydd Craig ab Iago am ddiffyg trafod gyda chynghorau tref a chymuned.
Gan dderbyn eu bod wedi "methu tric" drwy beidio â thrafod yn gynharach, roedd y cynghorydd yn grediniol y byddai'r drefn newydd yn gwasanaethu mwy o bobl ifanc yn ogystal â chynnig mwy o weithgareddau dros fisoedd yr haf.
Ychwanegodd: "Rydym ni angen targedu mwy na'r 14% sy'n mynychu clybiau ieuenctid, rydym ni'n gwrando ar be' mae ein pobl ifanc yn dweud wrthon ni."
Newidiadau 'calonogol'
Cafodd ei gadarnhau yng nghyfarfod y cabinet ddydd Mawrth bod 18 aelod o staff wedi eu penodi i ddarparu'r gwasanaeth.
Mae disgwyl i'r drefn newydd fod angen 21 o weithwyr rhan amser ac 19 gweithiwr llawn amser o'i gymharu â chyfanswm o 112 dan yr hen drefn.
Bydd gweithiwr ieuenctid yn gysylltiedig â phob ysgol uwchradd o fewn y sir, gyda chefnogaeth ar gael i bobl ifanc sy'n wynebu anawsterau gydag addysg, hyfforddiant neu ym myd gwaith hefyd.
Dywedodd Mr Siencyn ei bod hi'n "galonogol" gweld cymaint o weithgareddau wedi eu paratoi at yr haf a'i fod yn "edrych ymlaen" at glywed am ganlyniadau'r drefn newydd.
Ar hyn o bryd mae hi'n debygol y bydd yr arian hwn ar gael tan fis Ebrill 2019.


description: Adroddiad yn dweud fod mamau newydd yn gorfod teithio hyd at 10 awr am ofal gan nad oes uned iechyd meddwl amenedigol yng Nghymru.

title: Mamau'n gorfod teithio hyd at 10 awr am ofal amenedigol


description: Darren Osborne a yrrodd fan i mewn i dorf o bobl yn Llundain, wedi defnyddio gwerth £28,000 o gostau cyfreithiol.

title: Gwerth £28,000 o gostau cyfreithiol i ymosodwr Finsbury


description: Y llywodraeth yn ymgynghori ar wella rhan o'r A55 rhwng Llanfairfechan a Phenmaenmawr.

title: Y cyhoedd i ystyried naw dewis ar wella rhan o'r A55


description: Heddlu Dyfed Powys yn cadarnhau fod ysgol fuodd ar gau yn dilyn adroddiadau fod sylwedd wedi'i ddarganfod yno bellach wedi cael ei ryddhau yn ôl i ofal y pennaeth.

title: Heddlu'n rhyddhau ysgol ym Mhowys nôl i ofal y pennaeth


description: Brett "The Pikey" Johns, y Cymro sy'n un o ymladdwyr cawell gorau'r byd

title: Dyrnu dros Gymru

maintext:
Image copyright TANABI GROUP
Fuasech chi'n mentro i gawell gyda Brett Johns o Bontarddulais?
Nid ar chwarae bach! Mae'r Cymro 23 oed bellach yn ddi-guro mewn gornest broffesiynol ymladd cawell.
Mi gafodd ei fuddugoliaeth ddiwethaf ar 18 Gorffennaf yn erbyn Anthony Guiterrez yn Kansas City, America.
Er iddo ennill yr ornest, collodd ei deitl fel Pencampwr Pwysau Bantam Titan FC gan nad oedd o wedi cyrraedd y pwysau gorfodol, ond mae'n gobeithio cael y cyfle i adennill ei wregys yn ei ornest nesaf.
Fe gafodd Cymru Fyw sgwrs gyda Brett ar ôl iddo gyrraedd adref:
Llongyfarchiadau mawr, pa mor felys oedd y fuddugoliaeth ddiwetha' 'ma?
O'n i'n hapus iawn i ddod adre gyda'r fuddugoliaeth, o'n i methu aros i'r wythnos orffen dweud y gwir. Hon oedd yr wythnos waetha' dwi wedi ei chael o ran paratoi.
Nes i fethu cyrraedd y pwysau cywir oherwydd mod i'n dost cyn y pwyso, oedd y doctor wedi dweud na ddylwn i ymladd, felly yn amlwg roedd fy emosiynau lan a lawr.
Yna, yn y ffeit, yn y drydedd rownd 'na'th fy mhenglin bopo mas, felly roedd yn neis dod adre'i ddathlu'r fuddugoliaeth.
Pa mor rhwystredig oedd colli dy deitl?
Rhwystredig iawn. Yn yr wythnosau cyn ymladd dwi'n arfer colli 16-17 pwys, ac roedd popeth yn mynd yn grêt wythnos dwetha', ond ar fore'r ffeit o'n i rhyw ddau bwys o'r pwysau cywir.
Fel arfer fyswn i'n mynd i'r sauna ond roedd rhaid i fi fynd i'r ysbyty gan fod gen i inflamed stomach... so ie, rhwystredig bo' fi heb allu cadw'r teitl ond hapus i ddod adre' wedi ennill.
Rwy'n ymladd y bois gore yn y byd, nid jyst Cymru ac Ewrop, felly mae'n grêt dod adre' gyda buddugoliaeth.
Image copyright Brett Johns Image caption Brett "The Pikey" Johns
Pryd gei di gyfle i adennill y gwregys?
Gobeithio ym mis Medi. Nes i guro Guttierez â finne ond yn 50% ffit, ond y tro nesa' byddai'n 100% felly dwi am fynd allan yno a dangos i bawb be' dwi'n gallu 'neud.
Rwy'n gwybod na fydd Guttierez isio ymladd fi eto, o'n i'n gwybod hynny ar ôl ei guro wythnos dwetha'.
Felly os mai Guttierez fydda i'n ymladd i gael y teitl nôl - grêt, neu pwy bynnag.
Dwi ddim yn g'neud hyn am yr arian na'r fame, dwi'n g'neud hyn am mod i'n hoffi ymladd.
Pam benderfynias di ymuno gydag adran y Titans yn America eleni?
Cyn symyd i'r Unol Daliaethau, roedd pob gornest wedi bod yn lleol, yn llythrennol dim mwy na 50 milltir o fy nghartre'. Roeddwn i yn ymladd yng Nghasnewydd, y Motorpoint Arena yng Nghaerdydd, y C2 yn Abertawe.
Daeth Titans ata i a dweud bo' nhw isio fy arwyddo i, ac ar ôl gweld y rhestr o ymladdwyr oedd yn cynnwys enwau gorau'r byd, roedd y penderfyniad yn un hawdd.
Image copyright S4C Image caption Brett â'i wregys Pwysau Bantam Titan FC enillodd nôl yn mis Mawrth
Be wnaeth i ti ddewis ymladd cawell, a beth oedd ymateb dy fam?
Pan dd'wedes i wrth Mam y tro cyntaf pan o'n i tua 15, doedd hi ddim yn hapus - ddim yn hapus o gwbwl - ond wedi blynyddoedd o begio a mynd yn hŷn, doedd hi methu deud 'na'!
Rwy'n ymwybodol o'r risg yn y gawell, dwi'n gwybod bod hi'n gallu bod yn beryglus. Dros y penwythnos diwetha', cafodd un bachgen o Brasil 15 pwyth uwchben ei lygaid - mae 'na risg, ond rwy'n hapus i'w cymryd nhw er mwyn ennill.
Rwy'n gwybod bod y gallu gen i ennill teitl UFC - os byddwn i ddim yna fydde'n well rhoi'r gore iddi. Dwi'n gwybod bydd angen llawer o sacrifice ond dwi'n hyderus y galla'i fod y best of all time.
Image copyright Brett Johns Image caption Y Cymro balch yn ei gampfa
A beth am dy gariad Carys, ydi hi'n mwynhau neu'n cadw draw pan wyt ti yn y gawell?
Ha, ma hi'n joio pan dwi'n ennill ac yn joio gwario'r siec! Ond na, ma hi'n mynd 'chydig yn emosiynol bob amser, yn enwedig penwythnos d'wetha pan 'nes i anafu fy nghoes yn y drydedd rownd a phawb yn meddwl "he's finished", roedd hynny'n anodd iddi.
Oes unrhyw obaith i gael gornest ar y lefel uchaf yng Nghymru?
Dyw hynny ddim yn opsiwn ar y funud, nes mod i wedi cyrraedd yr UFC, ond hoffwn i gael sell out crowd yn Stadiwm y Mileniwm.
Ro'dd gornest UFC yn Glasgow yn ddiweddar, felly sdim rheswm pan na all ddod i Gymru a'r Mileniwm.
Ymladd gyda'r mawrion yn yr UFC, a'i dyna yw'r prif nod?
Yn sicr, ma' hwnnw fel yr Uwch Gynghrair neu'r Champions League i ymladdwyr. Fan honno mae'r goreuon i gyd.
Ond i gyrraedd yr UFC, ma' rhaid parhau i ennill a chyn bo hir fe ddaw y gwahoddiad.
Rwy' yn y 5 gore yn y byd yn y pwysau Bantam, felly pam ddim?
Falle trwy wneud hynny ga'i gyfle i wireddu fy mreuddwyd o ymladd yn Stadiwm y Mileniwm, Las Vegas a Madison Square Garden.
Mae 'na isafswm o £15,000 am ennill gornest yn yr UFC hefyd, sydd ddim yn ddrwg!
Rhaid gofyn Brett, o ble ddaeth y llysenw "The Pikey"?!
Ha, syml, oherwydd y ffordd o'n i'n arfer gwisgo ar noson allan yn Abertawe pan yn 18!


description: Talat Chaudhri yn siarad ar raglen Aled Hughes

title: Sgwrs fore Llun 18 Mehefin ar BBC Radio Cymru


description: Sefydlu uned troseddau cefn gwlad yng Ngheredigion gyda'r gobaith o gydweithio ag unedau eraill o amgylch Cymru.

title: Sefydlu uned troseddau gwledig newydd yng Ngheredigion


description: Gallai landlordiaid a gweithredwyr gosod gael eu gwahardd rhag codi ffioedd i denantiaid rhent preifat yng Nghymru.

title: Gwaharddiad posib yng Nghymru ar ffioedd tenantiaid


description: Morgannwg yn cipio'r fantais ar ddiwedd y trydydd diwrnod yn Abertawe.

title: Morgannwg yn brwydro 'nôl yn erbyn Sir Derby


description: Oes digon o athrawon Cymraeg i gyrraedd miliwn o siaradwyr erbyn 2050?

title: Miliwn o siaradwyr Cymraeg: Pa mor bwysig ydy addysg?


description: Agor a gohirio cwest i farwolaeth peiriannydd y Red Arrows a fu farw mewn damwain awyren ar Ynys Môn ym mis Mawrth eleni.

title: Agor a gohirio cwest damwain awyren Y Fali


description: Undeb Unite yn condemnio banc Barlcays ar ôl i'r cwmni gyhoeddi bydd cyfanswm o 200 o swyddi'n cael eu colli yn eu swyddfeydd yng Nghaerdydd.

title: Colli 200 o swyddi ym manc Barclays Caerdydd


description: Ceri Wyn Jones yn trafod ei ran mewn creu gêm ryngweithiol ar hanes castell Aberteifi a'i gysylltiad unigryw â'r eisteddfod.

title: Gêm i gyflwyno'r eisteddfod i ymwelwyr castell


description: Gostyngiad o 25% ym mis Mai yn nifer y cleifion fu'n rhaid aros am y cyfnodau hiraf yn adrannau brys Cymru.

title: Gwelliant mewn mis yn amseroedd aros adrannau brys


description: Gweinidog eglwys yng Nghasnewydd yn dweud ei fod yn 'anhygoel' fod cyn lleied o niwed wedi ei achosi i'r ystafell weddïo.

title: Tân a ddinistriodd eglwys heb ddifrodi ystafell weddïo


description: Cyngor Sir Gâr yn dweud y bydd y gwaith adeiladu ffordd, sy'n rhan o gynllun trafnidiaeth £5m, yn ailddechrau'r wythnos yma.

title: Bwrw ymlaen gyda gwaith ffordd Caerfyrddin


description: Fe gafodd Caerdydd eu trechu oddi cartref yn Leeds yn y Bencampwriaeth nos Fawrth.

title: Leeds United 1-0 Caerdydd


description: Cyn-weithiwr cartref plant a gafwyd yn euog o droseddau rhyw hanesyddol wedi'i ddedfrydu i 22 mlynedd yn y carchar.

title: Pallial: 22 mlynedd o garchar i gyn-ddirprwy am gam-drin


description: Yn ôl arweinydd Cyngor Powys bydd rhaid i'r Cyngor ddatblygu i fod yn fudiad llai gan newid y ffordd mae'n darparu gwasanaethau er mwyn parhau i ddygymod â'r her ariannol sy'n ei wynebu.

title: Cyngor Powys: Angen arbed £70 miliwn


description: Bydd gwaith ar y brif lein yn golygu newid nifer o wasanaethau o orsaf Caerdydd Canolog a rhwng de Cymru a Llundain.

title: Rhybudd i deithwyr trenau yn ne Cymru


description: Corff rheoli pêl-droed y byd, FIFA, wedi cyhoeddi'r rhestr detholion ddiweddara', ac mae tîm merched Cymru wedi codi pum lle i safle 29 ar y rhestr.

title: Tîm merched Cymru yn codi ar restr detholion y byd FIFA


description: Teithwyr trên i wynebu siwrnai hirach rhwng de Cymru a Llundain yn ystod tair wythnos o waith trydaneiddio yn Nhwnnel Hafren.

title: Gwaith trydaneiddio'n cau Twnnel Hafren am dair wythnos


description: Cyngor Wrecsam yn cytuno i roi £25,000 i'r Ganolfan Cyngor ar Bopeth lleol i sicrhau ei fod yn aros ar agor am y flwyddyn nesaf.

title: Cyngor Wrecsam yn rhoi £25,000 i gadw'r CAB lleol ar agor


description: Mwy o blant sydd â thadau adnabyddus... fedrwch chi ddyfalu pwy?

title: Cwis: Pwy yw'r dadi?


description: Morgannwg yn ennill yn y Cwpan Undydd am y tro cyntaf y tymor hwn ar ôl trechu Surrey o chwe wiced yng Ngerddi Soffia.

title: Cwpan Undydd: Morgannwg yn trechu Surrey


description: AC UKIP Neil Hamilton yn cadarnhau y bydd yn ymgeisio eto i fod yn arweinydd grŵp UKIP yn y Cynulliad.

title: Hamilton i geisio bod yn arweinydd eto


description: Y canwr Aled Jones yn trafod ei daith ddiweddara a chodi'n gynnar

title: Aled: Canu, Daybreak a'r Dyn Eira

maintext:
Mae Aled Jones wedi gadael y soffa ac yn ôl ar y llwyfan. Ar ôl cyfnod yn cyflwyno Daybreak, rhaglen amser brecwast ITV, mae'r canwr o Landegfan, Ynys Môn bellach yn paratoi i ymweld â rhai o neuaddau Cymru i hyrwyddo ei albwm newydd.
Cafodd Cymru Fyw air efo Aled ynglŷn â'r daith
Sonia 'chydig wrtha ni am y daith a'r caneuon y byddi di'n eu canu.
" 'Songs Of Hope and Inspiration' ydi enw'r daith. Mi fydda i yn canu detholiad o'r hen ffefrynnau a rhai oddi ar fy albwm newydd. Rydw i yn edrych 'mlaen i ymweld ag Aberystwyth (Canolfan y Celfyddydau), Llandudno (Venue Cymru) ac Abertawe (Theatr y Grand)."
Rwyt ti wedi cyflwyno ystod eang o raglenni gan gynnwys Songs of Praise, Daybreak a rhaglenni radio i BBC Radio Cymru, BBC Radio 2 a Classic FM. Be 'di'r gorau gen ti erbyn hyn - y cyflwyno 'ta'r canu?
Image caption Aled - y dyddiau cynnar
"Dwi'n gw'bod ei fod o'n swnio'n chydig o cop-out ond dwi'n caru'r ddau gan eu bod yn adlewyrchu dwy ran wahanol o fy nghymeriad. Rydw i dal i gyflwyno ar y teledu diolch i'r gyfres 'Weekend' ar ITV1. Ond na'i byth stopio canu ...mae canu yn fy esgyrn i."
Mi ddaeth 'Daybreak' â dwy her fawr i ti - codi'n eithriadol o gynnar a delio efo straeon mawr y dydd. Sut wnes di fwynhau'r profiad?
"Dwi'n godwr cynnar beth bynnag felly doedd hynny ddim yn rhy galed, er roedd hi'n lot anoddach yn y gaeaf gan ei bod hi mor dywyll wrth i mi deithio i'r stiwdio. Rydw i wrth fy modd gyda her ac mi ddysgais i lot tra'n gweithio ar 'Daybreak'. Roedd hi'n wych gweithio efo Lorraine Kelly ac mi ddysgais i lawer ganddi hi. Rydw i yn hynod o ddiolchgar iddi hi am hynny."
Image copyright ITV Image caption Aled efo Lorraine Kelly ar set 'Daybreak'
Pa dalentau cerddorol sydd wedi creu argraff arnat ti'n ddiweddar?
"Mae nifer fawr ohonyn nhw wedi bod ar 'Weekend' yn barod. Ond rhaid dweud fy modi'n hoff iawn o Tom Baxter sy'n prysur gwneud enw iddo ei hun fel canwr a chyfansoddwr."
Pa mor aml wyt ti'n cael y cyfle i ddod adre i Ynys Môn?
"Ddim mor aml a 'sw'n i'n hoffi, ond mae nghalon i yno bob amser. Roeddwn i mor lwcus i gael fy magu yno."
Rwyt ti hefyd wedi bod yn brysur yn y stwidio yn ddiweddar...
"Do. 'Dwi wedi gorffen recordio albwm arall - dwi 'di recordio 30 o recordiau hir erbyn hyn. Bydd 'At The Heart Of It All' yn y siopau ddechrau Tachwedd. Mi wnes i fwynhau'r broses - gobeithio bydd pobl yn mwynhau gwrando arni hi!"
Image copyright Channel 4 Image caption Bydd Aled yn cael ei gysylltu efo The Snowman, er nad fo sy'n canu yn y ffilm!
Mae'n siwr bod hi'n anodd i ti fynd i unman heb i rywun dy atgoffa am y dyn eira enwog?
"Rydw i mor ddiolchgar i'r cyfle ges i i ganu "Walking in the Air" o'r ffilm The Snowman. Mae rhai pobl yn anghofio mai nid fi ganodd y gân yn y ffilm yn 1982. Mi nes i cover ohoni yn 1985 a chyrraedd rhif 5 yn y siartiau. Mae gen i atgofion melys iawn o'r cyfnod hwnnw pan oeddwn i'n fachgen ifanc yn canu trebl a dydw i ddim yn blino ar gael fy atgoffa o'r dyn eira!"
Songs of Hope and Inpiration: Venue Cymru, Llandudno, Hydref 14
Canolfan y Celfyddydau Aberystwyth, Hydref 15
Theatr y Grand, Abertawe, Hydref 16


description: Elusen ddigartrefedd yn dweud y byddai'n "hurt" peidio agor canolfannau yng Nghymru er mwyn i ddefnyddwyr allu cymryd cyffuriau yn saff.

title: 'Hurt peidio agor' canolfannau cyffuriau yng Nghymru


description: Galwad gan elusen i gyflogwyr fod yn fwy cefnogol ac ymwybodol o anghenion gofalwyr yn y gweithle.

title: 200 'wedi gorfod stopio gweithio' i ofalu am berthynas

maintext:
Mae bron i hanner y bobl sy'n gofalu am aelod o'r teulu yng Nghymru wedi gorfod gadael eu swyddi, yn ôl ymchwil gan Carers Wales.
Yn ôl yr elusen fe wnaeth 47% o ofalwyr gafodd eu holi stopio gweithio yn gyfan gwbl y llynedd.
Daw'r ffigyrau wrth i un sy'n gweithio yn y maes rybuddio bod angen gwneud rhywbeth yn fuan iawn er mwyn rhwystro'r sefyllfa rhag troi'n argyfwng.
Mae'r ymchwil hefyd yn awgrymu fod 70% o'r rhai a gafodd eu holi yn dioddef o broblemau iechyd meddwl, a 60% yn dweud bod eu hiechyd corfforol wedi gwaethygu'n sylweddol.
Mae'r elusen yn lansio cynllun newydd - sydd wedi'i ariannu gan Lywodraeth Cymru - sy'n rhoi cyngor i gyflogwyr sut y gallen nhw helpu'r 181,135 o bobl yng Nghymru sy'n gweithio a gofalu am aelodau o'r teulu.
Image caption Dywed Claire Morgan fod angen i gyflogwyr fod yn fwy hyblyg i atal staff profiadol rhag gadael eu swyddi
"Mae gofalwyr yn gallu bod dan straen aruthrol yn gorfod gweithio a gofalu ar yr un pryd," meddai Claire Morgan, cyfarwyddwr Carers Wales.
"Mae hynny'n gallu arwain at or-bryder ac iselder, felly rydym eisiau annog cyflogwyr i ddangos cydymdeimlad â'r gofalwyr o blith y gweithlu.
"Fe allen nhw annog pobl i weithio'n hyblyg, annog rheolwyr llinell i fod yn sympathetig i anghenion gofalwyr ac annog gofalwyr o fewn y gweithlu i siarad gyda'i gilydd a chefnogi'i gilydd."
'Rhaid buddsoddi rŵan'
Yn ôl Cyfarwyddwr Prosiect Gofalwyr Abertawe, Ifor Glyn mae angen mwy o gyllid ar frys i roi cymorth i bobl sy'n gofalu am berthynas.
Dywedodd: "Dwi'n meddwl yn bendant mae'r broblem yn eithaf difrifol. Mae'n bwysig bod ni'n gwneud rhywbeth rŵan i stopio'r sefyllfa rhag mynd yn grisis.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae Ifor Glyn yn dweud bod yna beryg i'r sefyllfa fynd yn "grisis" oni bai bod yna fuddsoddi
"'Da ni'n gweld mwy a mwy o bobl yn dod yn ofalwyr. 'Da ni yn gweld hefyd mwy a mwy o bobl yn heneiddio, mwy a mwy o bobl angen ryw fath o ofal ac yn anffodus 'da ni yn gweld lleihad yn y nifer o adnoddau sydd yn cael eu rhoi i'r gwasanaeth iechyd a gofal gwasanaethau cymdeithasol.
"Os ydan ni isio stopio'r broblem fynd yn grisis mae'n rhaid i ni fuddsoddi rŵan ac edrych ar y sefyllfa rŵan, yn hytrach na gadael iddi fynd am flynyddoedd tra mae hi yn broblem."
Mae Mr Glyn am weld mwy o lefydd fel Tŷ Conway, yn ardal Penlan y ddinas - canolfan sy'n rhoi cyfleoedd i bobl sy'n byw gyda chyflyrau fel dementia gymdeithasu dan ofal staff hyfforddedig - a seibiant i'r gofalwyr arferol.
Dywed Sharon Sherlock ei bod yn treulio'r holl amser nad ydy hi yn y gwaith yn gofalu am ei merch, Lexi, sy'n awtistig ac yn cael pyliau or-bryder.
Mae cefnogaeth ei chyflogwr, British Gas yn gwneud "gwahaniaeth mawr", meddai, wrth iddi hi a'i gŵr orfod newid shifftiau a threfniadau er mwyn delio â sefyllfaoedd sy'n codi.
"Falle bod apwyntiad yn cymryd dwy awr - ma' nhw'n rhoi awr i fi a dwi'n cymryd awr o 'ngwylia'," meddai. "Ond 'di o'm yn hawdd achos dwi'n gweithio mewn tîm bychan.
"Ma'r ffordd ma' British Gas yn gweithredu yn golygu dwi'n gallu bod yn hyblyg iddyn nhw fel diolch am iddyn nhw fod yn hyblyg 'efo fi."
"Does 'na ddim gofal plant i blant efo anghenion fel Lexi... so 'da ni angen bod adra 'efo hi pan 'di hi ddim yn yr ysgol.
"'Dwi'n nabod o leia' tri o bobl sydd wedi gadael eu gwaith yn y flwyddyn ddwytha'. Weithia' 'efo plant 'efo anghenion arbennig, os oes 'na broblem yn yr ysgol maen nhw'n gorfod gadael gwaith a 'di rhai cyflogwyr ddim yn gallu delio efo hynny.
"'Dyn nhw'm yn ca'l sac, ma' nhw'n mynd achos ma' nhw'n poeni be ma'r cyflogwr yn mynd i neud iddyn nhw a jyst rhoi'r ffidil yn y to."
Profiad cyflogwr
Mae Helen Walbey, rheolwr gyfarwyddwr cwmni Recycle Scooters yn Aberdâr yn cyflogi tri pherson ac yn dweud ei bod yn bosib i fusnesau bach fod yn fwy hyblyg.
"Mae yna newidiadau rhesymol i sicrhau fod staff yn gallu parhau i weithio, er enghraifft, fe allen nhw gychwyn yn hwyrach, cael amser cinio byrrach neu orffen yn hwyrach.
"Ond does gan berchnogion busnesau bach ddim llawer o amser felly maen nhw angen gwybodaeth syml, hawdd ei ddeall am y ffordd orau i gefnogi gofalwyr."
Dywedodd y gweinidog gofal cymdeithasol, Huw Irranca-Davies y byddai'n annog pob corff i ymaelodi â'r cynllun a fydd yn rhoi canllawiau arbenigol a chyngor cyfreithiol ar sefydlu polisïau i gefnogi gofalwyr.


description: Dyn mewn cyflwr difrifol ond sefydlog yn dilyn ffrwydrad mewn tŷ yn Llanbradach ger Caerffili, a thri arall dal yn yr ysbyty.

title: Deunydd mewn tŷ oedd achos ffwydrad Llanbradach


description: Cau'r A470 i'r ddau gyfeiriad wrth i'r heddlu ymdrin â "digwyddiad", gyda chiwiau traffig yn ymestyn am filltiroedd.

title: Heddlu'n cau prif ffordd i Gaerdydd wedi 'digwyddiad'


description: Nelson Mandela yn cwrdd â'r cyhoedd wrth dderbyn rhyddfraint dinas Caerdydd ar 16 Mehefin 1998

title: Nelson Mandela yn cwrdd â'r cyhoedd yng nghastell Caerdydd yn 1998


description: Heddlu Gwent yn cadarnhau eu bod yn chwilio am ddyn allai fod yn gyfrifol am geisio lladd cariad cyn arweinydd y blaid Ryddfrydol - Jeremy Thorpe.

title: Chwilio am ddyn wnaeth geisio lladd cariad Jeremy Thorpe


description: Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro yn cymeradwyo cais cynllunio dadleuol i godi gwesty newydd yn ninas Tyddewi.

title: Cymeradwyo cais dadleuol i agor Premier Inn yn Nhyddewi


description: Gwahardd athro rhag dysgu am 15 mis wedi iddo gyffwrdd disgyblion yn "amhriodol" a phwyntio pen laser yn eu hwynebau.

title: Gwahardd athro am 15 mis am gyffwrdd 'amhriodol'


description: Yr actor Richard Lynch yw Llywydd y Dydd, dydd Gwener yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Brycheiniog a Maesyfed 2018.

title: Llais y Llywydd: Yr actor Richard Lynch


description: Yn 2013 syrthiodd Hayley yn ddifrifol wael, ond doedd dim am ei hatal rhag priodi...

title: Stori Hayley: Priodi yn yr uned gofal dwys


description: Menywod y gymuned Somali yng Nghymru yn ceisio newid y gyfraith ar ddiogelu merched rhag cael eu horganau rhyw wedi'u torri.

title: FGM: Ymgyrch gan y gymuned Somali i newid y gyfraith


description: Yr asgellwr Josh Adams a'r prop Tomas Francis wedi cael eu galw i ymuno â charfan Cymru ar gyfer y ddwy gêm brawf yn Yr Ariannin.

title: Galw Josh Adams a Tomas Francis i garfan rygbi Cymru


description: Mae rhai o grysau lliwgar y perfformiwr mewn dwylo diogel

title: Cipolwg ar ddillad o wardrob Ryan Davies


description: Gyrwyr bws o Wynedd wedi eu cael yn ddieuog o gynllwynio i dwyllo ar ôl i'r erlyniad ollwng yr achos yn eu herbyn.

title: Dau'n ddieuog o gyhuddiadau twyll bws Express Motors


description: Chwaraewr canol cae Cymru'n arwyddo cytundeb newydd gyda Stoke City yn y Bencampwriaeth.

title: Joe Allen yn arwyddo cytundeb pedair blynedd gyda Stoke


description: Geraint Thomas yn ennill y Criterium du Dauphine ar ôl gorffen yn bumed ar gymal olaf y ras yn yr Alpau.

title: Geraint Thomas yn ennill ras y Criterium du Dauphine


description: Tudur Owen sy'n rhybuddio'r genedl 'cyn iddi fynd yn rhy hwyr'

title: 'Enwau Cymraeg llefydd mewn perygl o ddiflannu'

maintext:
Image caption Tudur Owen ym Mhorth Trecastell - neu 'Cable Bay' yn Saesneg
Mae'r enwau mwyaf dyfeisgar sydd wedi eu rhoi ar lefydd yng Nghymru, a'r straeon tu ôl iddyn nhw, mewn perygl o ddiflannu am byth.
Dyna mae'r digrifwr a'r cyflwynydd Tudur Owen yn ei rybuddio mewn eitem fer i raglen Wales Live nos Fercher, 13 Mehefin.
Fe ddylen ni ymfalchïo yn yr enwau yma, meddai, a pheidio mabwysiadu enwau Saesneg am fod pobl yn cael trafferth ynganu'r fersiynau Cymraeg.
"Dwi ddim yn meddwl y ddylia ni orfodi pobl i ddefnyddio enwau Cymraeg llefydd - mae'n rhaid iddo fo fod yn ddewis," meddai.
"Ond y peth lleia' fedrwn ni ei wneud ydy gwneud hwnnw'n ddewis gwybodus."
Mae'r arferiad yma'n cael gwared ar yr iaith Gymraeg "un enw lle ar y tro" ac mae'n awgrymu bod y cyfieithiadau yn rhai di-ddychymyg - Llyn Bochlwyd (Lake Australia), Cwm Cneifion (The Nameless Cwm), a Foel Fawr (Jam Pot Hill).
I ddyfynnu Winston Churchill...
"Dywedwch wrth bobl fod gan bob cae, pob ogof, pob afon, pob ffermdy enw a stori," meddai Tudur.
"Os ydan ni'n dewis peidio defnyddio'r enwau yma yna mi fyddan ni wedi'u colli nhw, a hynny am byth.
"Dydw i ddim yn dyfynnu Winston Churchill yn aml iawn os alla i helpu'r peth, ond mi oedd o'n iawn pan ddy'dodd o: 'A nation which forgets its past has no future'.
"Mae'n gorffennol ni, ein stori ni, yn un o'r rhai gorau gafodd ei hadrodd erioed."
Wales Live, BBC One Wales, 22:30, dydd Mercher, 13 Mehefin.


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Pryderon difrifol wedi eu codi wedi i awyren di-beilot blymio i'r ddaear ger maes awyr Aberporth nos Fercher.

title: Pryderon rhieni wedi damwain drôn


description: Eluned Morgan yn lansio cynllun Cymunedau am Waith a Mwy i helpu meithrin sgiliau cyflogadwyedd.

title: £12m i dargedu cenedlaethau o ddiweithdra teuluol


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Pennaeth newydd CBAC yn dweud ei fod yn deall pryder undeb athrawon nad yw'n medru siarad Cymraeg.

title: Pennaeth CBAC yn 'deall' pryder nad yw'n siarad Cymraeg


description: Aelod Seneddol Aberconwy, Guto Bebb, yn dweud bod angen adolygiad annibynnol o ddyfodol S4C.

title: Galw am adolygiad annibynnol o ddyfodol S4C


description: Tynged drist y Dywysoges Gwenllian

title: Elinor Wyn Reynolds yn trafod tynged drist y Dywysoges Gwenllian


authors:
Elliw Gwawr
Gohebydd Bbc Cymru

description: Elliw Gwawr, Gohebydd Seneddol BBC Cymru yn edrych ymlaen at gynhadledd flynyddol y Ceidwadwyr

title: Cynhadledd y Ceidwadwyr


description: Fflur Dafydd yn cyfaddef fod y broses o addasu Y Llyfrgell i sgript ffilm wedi bod yn 'anodd' ond yn edrych ymlaen at ymateb cynulleidfa Eisteddfod.

title: Addasu nofel i ffilm yn broses 'anodd' meddai'r awdures

maintext:
Image copyright Iestyn Hughes Image caption Roedd y ffilmio yn digwydd yn y llyfrgell genedlaethol
Mae awdures Y Llyfrgell sydd hefyd wedi creu'r sgript ar gyfer y ffilm wedi dweud fod y broses wnaeth bara chwe mlynedd wedi bod yn un 'anodd'.
Nos Lun fe fydd y ffilm yn cael ei dangos am y tro cyntaf yng Nghymru, a hynny yn sinema'r Fenni.
Fe enillodd Fflur Dafydd wobr Goffa Daniel Owen am y llyfr yn 2009.
Er bod y nofelwraig wedi arfer addasu nofelau Cymraeg i'r Saesneg roedd newid ei gwaith ei hun ar gyfer sgript ffilm yn broses newydd meddai: "Mae addasu fe yn yr un iaith ond cyfrwng gwahanol bron yn fwy anodd.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Fflur Dafydd yn trafod y ffilm, Y Llyfrgell
"Os ti yn meddwl ambiti'r ffaith fod nofel yn gallu bod mor hir, mor gymhleth, mor aml haenog a pan mae'n dod i ffilm mae gyda ti 90 munud i gyflwyno dy stori di.
"Beth oedd yn rhaid neud oedd anghofio am yr isblotiau, anghofio am yr elfen yma bod hi wedi gosod yn y dyfodol a'i bod hi ychydig bach yn absẃrd achos ni'n trio neud thriller trwy wneud hi'n ffilm."
Mae'r llyfr yn olrhain hanes efeilliaid sy'n ymchwilio i farwolaeth eu mam ond mae wedi ei seilio yn y dydd. Roedd yn rhaid newid hynny i'r nos ar gyfer y ffilm a newid agweddau eraill:
"Wrth i ti neud y gwahaniaeth yna rhwng dydd absẃrd a nos real mae'n sydyn iawn yn ffilm hollol wahanol i'r llyfr.
Ymateb y Cymry
"Felly dw i'n gobeithio bydd y gynulleidfa yn maddau i fi am newid gymaint ond dyna beth yw gofynion y cyfrwng, yn enwedig os ti eisiau neud ffilm gyffro, lle ti eisiau pobl ar flaen eu seddau nhw.
"Sdim amser gyda ti i roi areithiau hir iddyn nhw yn siarad am ddiwylliant Cymru a dyfodol llenyddiaeth neu bydde pobl yn cwympo i gysgu!"
Image caption Fe enillodd Fflur Dafydd Wobr Goffa Daniel Owen am y nofel yn 2009
Er ei bod hi wedi gweld y cynhyrchiad terfynol dyw hi ddim wedi gwneud hynny gyda chynulleidfa Gymraeg eto, hynny yw tan nos Lun: "Mae gweld e gyda dy gynulleidfa dy hunan, dw i'n teimlo bod hwnna mynd i fod yn wefr.
"Fydd e hefyd yn rhywbeth fyddai yn teimlo yn nerfus amdano cynt achos ti mynd i glywed nhw yn ebychu neu ti mynd i glywed nhw yn chwerthin neu ddim yn chwerthin. Felly mae'n mynd i fod yn brofiad rhyfedd ond pleserus dw i'n gobeithio."
Bydd y ffilm yn teithio i wahanol leoliadau yng Nghymru ac ar draws y ffin a maes o law bydd yn cael ei dangos ar S4C.


description: Golygfeydd o ddiwrnod y Coroni yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed

title: Lluniau: Dydd Gwener Eisteddfod yr Urdd 2018


description: Michael Pearce yn gwadu mai ef oedd yn gyfrifol am anafiadau i Alfie Sullock, oedd yn chwe wythnos oed pan fu farw.

title: Pearce 'methu esbonio' cleisio


description: Llawenydd ym Mro'r Preselau wrth i Gymdeithas Tafarn Sinc gyrraedd rhestr fer Gwobrau Cydweithredol 2018.

title: Tafarn Sinc ar restr fer Gwobrau Cyd-weithredol 2018.


description: Croeso eto i Eisteddfod yr Urdd yn Sir Gâr, medd cyn-reolwr Menter Cwm Gwendraeth ac ysgrifennydd Eisteddfod Sir Gâr 2007.

title: Denu Eisteddfod yr Urdd i Sir Gâr yn 2021?


description: Cynnal gwasanaeth i nodi canrif a hanner ers etholiad cyffredinol 1868, a'i ddylanwad pellgyrhaeddol ar gymuned yn ne Ceredigion.

title: Y Troad Allan: Effaith etholiad 1868 yng Ngheredigion

maintext:
Image caption Cafodd cynulleidfa a gweinidog capel Llwynrhydowen eu troi allan ym 1876
Cafodd gwasanaeth arbennig ei gynnal ddydd Sul i nodi canrif a hanner ers etholiad cyffredinol hanesyddol 1868, a'i ddylanwad pellgyrhaeddol ar gymuned yn ne Ceredigion.
Yn 1876, cafodd cynulleidfa capel Undodaidd Llwynrhydowen a'u gweinidog William Thomas (Gwilym Marles) eu troi allan o'u capel gan eu tirfeddiannwr.
Roedd hynny'n ganlyniad i raddau helaeth i ymgyrchu rhyddfrydol Gwilym Marles, a gododd wrychyn John Lloyd o Alltyrodyn.
Image copyright other Image caption Roedd Gwilym Marles yn weinidog ac ymgyrchydd
I ddial am hynny, pan ddaeth les y capel i ben, gafodd y gynulleidfa eu cloi allan o'r capel gan y tirfeddiannwr, a bu'n rhaid i'r addolwyr chwilio am gartref newydd.
Cafodd y gwasanaeth yng nghapel Undodaidd Pen-rhiw yn Sain Ffagan ei drefnu er mwyn nodi trobwynt pwysig etholiad 1868 yn y cyd-destun hanesyddol hwnnw.
'Newid hanes'
"Fe newidiodd etholiad cyffredinol 1868 hanes Cymru," medd un o'r trefnwyr, y newyddiadurwr a'r darlledwr Dylan Iorwerth.
"Cafodd ddylanwad mawr ar wleidyddiaeth gwledydd Prydain, ac ar unigolion a chymdeithas yn ne Ceredigion.
"Mae rhai yn dweud mai dyma'r etholiad ddechreuodd ar y cyfnod gwleidyddol modern.
Image caption Mae'n bwysig cofio cyfraniad pobl de Ceredigion i newid pellgyrhaeddol yng ngwleidyddiaeth Prydain, medd Dylan Iorwerth
"Ar y pryd, doedd yna ddim pleidlais gudd, ac am y tro cynta', fe wnaeth rhyddfrydwyr cyffredin guro'r landlordiaid Torïaidd mewn pleidlais agored.
"O ganlyniad, buodd 'na erlid ar denantiaid ac ar gynulleidfa capel Llwynrhydowen."
Roedd y yng Nghapel Pen-rhiw yn "gyfuniad o wasanaeth traddodiadol a chyflwyniad", lle roedd gofyn i'r gynulleidfa "ddychmygu eu bod nhw nôl yn Llwynrhydowen" yn ystod y cyfnod dan sylw.
"Collodd 43 o deuluoedd eu ffermydd yng Ngheredigion yn y cyfnod hwn, a 26 yn Sir Gar," meddai Mr Iorwerth.
Cyflwyno pleidlais gudd
Ychwanegodd fod digwyddiadau fel y Troad Allan wedi dylanwadu ar yr hyn ddigwyddodd nesaf: "Y canlyniad ar lefel Brydeinig oedd bod ymchwiliad wedi bod yn y senedd, ac mi wnaeth y digwyddiadau arwain at gyflwyno'r bleidlais gudd.
"Mae'n ofnadwy o bwysig i atgoffa pobl o'r straeon 'ma, a sut mae pobl wledig yn Nyffryn Cletwr a Dyffryn Teifi wedi cyfrannu at newid pellgyrhaeddol ym myd gwleidyddol Prydain."
Gobaith y trefnwyr yw cynnal rhagor o ddigwyddiadau yn ddiweddarach yn y flwyddyn, yn agosach at adeg etholiad 1868 tuag at ddiwedd y flwyddyn.


description: Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cynlluniau i wella gwasanaethau i bobol gydag anableddau dysgu.

title: Cynllun i wella gwasanaeth i rai gydag anableddau dysgu


description: Paul Bowen QC yn cadarnhau beth fydd cylch gorchwyl yr ymchwiliad i'r modd y deliodd y Prif Weinidog Carwyn Jones gyda diswyddiad Carl Sargeant.

title: Cadarnhau cylch gorchwyl ymchwiliad Sargeant


description: Prif weinidogion Cymru a'r Alban yn galw ar Lywodraeth y DU i ailystyried ei safiad ar y farchnad sengl ac undeb tollau'r UE.

title: Jones a Sturgeon: 'Safiad Brexit May'n anodd ei gysoni'


description: Golygfeydd o ddiwrnod y Coroni yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed // Pictures from the penultimate day at this year's festival

title: Lluniau: Dydd Gwener Eisteddfod yr Urdd 2018 // In pictures: Friday at the Urdd Eisteddfod

maintext:
Mae hi'n ddiwrnod y Coroni yn Eisteddfod yr Urdd Maesyfed a Brycheiniog 2018.
Daeth y glaw ond wnaeth hynny ddim stopio'r torfeydd rhag heidio i'r maes yn Llanelwedd.
It's the day of the Crowning ceremony at the Urdd National Eisteddfod 2018.
The rain came in the early morning, but that didn't stop the crowds flocking to Llanelwedd.
Image caption Sioned Erin Hughes o Ben Llŷn yw enillydd Coron Eisteddfod yr Urdd 2018, ond oherwydd salwch roedd hi'n absennol o'r seremoni ddydd Gwener. Cafodd ei stori fer 'Du a Gwyn' ganmoliaeth arbennig gyda'r beirniaid Catrin Beard a Lleucu Roberts. // Sioned Erin Hughes from Pen Llŷn is the winner of the Urdd National Eisteddfod 2018 Crown. Unfortunately, due to illness she was not able to attend the ceremony.
Image caption Derbyniwyd y goron ar ran Erin yn y seremoni, gan yr Athro Gerwyn Williams o Brifysgol Bangor, wnaeth ei hysbrydoli i gystadlu eleni // The crown was presented to Professor Gerwyn Williams from Bangor University, who was Erin's inspiration to take part in the competition
Image caption Daeth cawod drom o law ben bore, wrth i'r cystadleuwyr a'u teuluoedd gyrraedd y maes // Friday morning on the Maes was a rainy affair
Image caption Mae angen help Mam a Dad ar Catrin o Aelwyd yr Ynys, Ynys Môn, gyda'r delyn ar ôl dod o'r llwyfan yn rhagbrawf Unawd Telyn Bl. 10 a dan 19 // But the weather failed to dampen the spirits of harpist Catrin and her parents from Anglesey
Image caption Yr actor Richard Lynch, sy'n chwarae rhan Garry Monk ar Pobol y Cwm, ydy Llywydd y Dydd yn yr Eisteddfod ddydd Gwener // Actor Richard Lynch was the President of the day
Image caption Dewi a'i fam Fflur yn mwynhau'r haul, wedi teithio am y dydd o Gaerffili i'r Eisteddfod // Dewi and his mother Fflur from Caerphilly enjoying some much-welcomed sunshine
Image caption Heblaw eich bod chi'n cystadlu ar y llwyfan, chewch chi ddim mynd heibio Ffion Haf a Jordan. Maen nhw'n gweithio gefn llwyfan trwy'r wythnos, a dyma'r ddau wyneb olaf y mae'r cystadleuwyr yn eu cyfarfod cyn mynd trwy'r twnel at y llwyfan // The last two faces competitors see before stepping on stage, back stage workers Ffion and Jordan
Image caption Gobeithio fod y map wedi helpu'r cystadleuydd yma i ffeindio ei rhagbrawf - mae'r cello yna'n edrych yn drwm! // "Hurry up with that map, this cello's heavy!"
Image caption Efa, Bleddyn ac Esyllt yn mwynhau'r ffair // A fun ride
Image caption Efallai nad oes yna wartheg yng nghylch y gwartheg yr wythnos hon, fel sydd yna wythnos y Sioe Frenhinol, ond mae'n lle braf a thawel i fwynhau cinio // A quiet spot for lunch in the midst of all the madness!


description: Tîm gymnasteg yn cyrraedd Barcelona dros 24 awr yn hwyr gan golli dechrau pencampwriaeth byd ar ôl i hediad o faes awyr Birmingham gael ei gohirio am 24 awr.

title: Tîm gymnasteg yn colli cychwyn pencampwriaeth byd


description: Pryder y bydd meddygfa wledig yn cau yn sgil buddsoddiad mewn canolfan fwy wedi ei drafod mewn cyfarfod cyhoeddus.

title: Trafod 'amheuon' am ddyfodol meddygfa Glantwymyn, Powys


description: Mae stori Dylan Williams bellach yn destun ffilm newydd

title: Y Cymro ddaeth yn seren y byd nofio yn Sweden

maintext:
Mae Dylan Williams yn wreiddiol o ogledd Cymru. Ond pan benderfynodd symud i Sgandinafia 17 mlynedd yn ôl newidiodd ei fyd yn llwyr ac fe wnaeth enw iddo'i hun mewn maes hollol annisgwyl.
Mae ei gampau yn y pwll nofio, ac mewn nofio cydamserol - neu 'synchronised swimming' - yn benodol, bellach yn destun ffilm gyda'r Cymro Rob Brydon yn serennu.
Dyma stori Dylan yn ei eiriau'i hun:
Nes i symud i fyw gyda fy nghariad ar y pryd, Anna, i Sweden yn 2001. O'n i wedi bod yn gweithio yn y maes teledu yng Nghymru a phan symudon ni roedd Anna'n disgwyl ein plentyn cyntaf.
Fe wnaethon ni symud yng nghanol y gaeaf, a'r unig waith o'n i'n gallu ei gael oedd gweithio yn y tip, ac yna o'n i'n gweithio fel cymhorthydd i berson gydag anawsterau.
Yn y flwyddyn gyntaf yn Sweden o'n i'n eitha depressed, ddim yn gwybod beth oedd fy nyfodol i am fod ac yn teimlo'r pwysau o fod yn dad.
Yna fe wnaeth 'na ddyn oedd yn 'nabod fy ngwraig gysylltu efo fi - roedd o am greu grŵp neu glwb newydd a meddwl fyddai'n ffordd dda i fi ddod i 'nabod pobl.
Nes i ddweud 'ie' cyn i mi wybod beth oedd o - o'n i mor desperate i ffeindio ffrindiau newydd.
Pan dd'wedodd o eu bod nhw am greu'r tîm synchronised swimming cyntaf i ddynion yn y byd nes i feddwl "grêt, ffantastig, 'nawn ni drio hi".
Image caption Yn y top ar yr ochr chwith, Dylan yn cymryd ei le i greu patrwm seren
Roedd 'na 11 o'na ni yn y tîm, a phawb tua'r un oed a'r un cyfnod o fywyd - lot o dadau newydd - roedd 'na deimlad o dîm.
Roedden ni'n cael dipyn o sylw yn y wasg, ac roedd pawb yn meddwl bod o'n ffyni.
Ond o'n i eisiau bod o ddifri am y peth a bod mor dda ag oedden ni'n gallu. Roedden ni'n gwneud hyn am gwpl o flynyddoedd ac fe ddaethon ni ar draws cystadleuaeth fawr oedd yn digwydd ym Milan.
Mae 'na reolau eithaf llym i gystadlu yn synchronised swimming. 'Da chi ddim yn cael sefyll ar waelod y pwll, na chwaith yn cael mwy na chwech mewn tîm - roedd 'na 12 yn ein tîm ni.
Felly roedd 'na ddosbarth arbennig i ni a roedden ni'n cystadlu yn erbyn tîm o Prague oedd yn hŷn ac yn dewach na ni - dwi'n meddwl mai gyrwyr bws oedden nhw - ac fe wnaethon ni eu curo nhw!
Roedd 'na dimau arbennig o dda, ac roedd y rhan fwyaf o'r timau wedi cystadlu yn y Gay Olympics.
Image caption Fe wnaeth Dylan gyfarwyddo ffilm ddogfen am stori'r criw yn 2010 o'r enw 'Men Who Swim'
Roedd hi'n anodd cael rhywun i ariannu'r ffilm ddogfen wnes i am ein taith ni (Men Who Swim, 2010), ond fe wnaeth cwmni ARTE yn yr Almaen gamu mewn, ynghyd â'r BBC.
Roedd premiere y ffilm mewn gŵyl yn Washington DC ac fe gafodd ei ddangos mewn tua 70 o wyliau ffilm ar draws America, ac yna ei werthu i dros 80 o wledydd.
Nes i deithio lot yn America ac ar draws Ewrop yn trio hybu'r ffilm. Yn sydyn reit ges i gynhyrchwyr yn troi fyny o Los Angeles yn gofyn am hawliau i wneud ffilm o'n stori ni, a rhai o Ffrainc a Llundain.
Mwy ar Cylchgrawn:
Gwnaethon ni gynhyrchiad efo cwmni o Lundain ac o'n i'n executive producer ar y ffilm, yn cael golwg ar y sgriptiau ac ati.
Mae Rob Brydon yn chwarae rhan Erik Scott, sydd mewn ffordd wedi ei seilio arna i, neu falle wedi ei ysbrydoli gan fy stori, yn y ffilm newydd Swimming with Men. Mae rhannau o'r ffilm yn wir, ond wrth gwrs mae lot o'r stori hefyd wedi ei addasu.
Roeddwn i ac aelodau eraill y tîm gwreiddiol i gyd yn extras yn y ffilm. Es i lawr i Basildon lle roedden nhw'n ffilmio ac roedd o mor rhyfedd achos roedd y pwll a'r gwisgoedd ayyb i gyd wedi ei wneud i fod yn union fel oedd o yn Milan yn ystod y gystadleuaeth.
Image copyright Barcroft Media Image caption Rob Brydon, yr actor o Faglan, sy'n chwarae rhan sydd wedi ei ysbrydoli gan Dylan
Fe wnaeth Men Who Swim sylfaenu fy ngyrfa fel gwnaethwr ffilm ddogfen i ddweud gwir, a dwi 'di mynd 'mlaen i wneud ffilmiau eraill. Dwi rŵan yn cynhyrchu rhaglen ddogfen am fiwsig efo Iggy Pop.
Dwi wedi dechrau ar ffilm ddogfen newydd o'r enw Men Who Sing. Mae'r ffilm yn dilyn fy nhad sydd wedi bod yn aelod o Gôr Meibion Trelawnyd ers 70 o flynyddoedd - mae o'n 88 bellach.
Mae'n debyg iawn i Men Who Swim mewn ffordd - thema ddoniol am grŵp o fois.


description: Pobl o Gymru'n teimlo'n fwy cadarnhaol am ddyfodol eu gwlad na phobl yn Lloegr, yn ôl arolwg ar gyfer y BBC.

title: Cymry'n 'fwy cadarnhaol' na Saeson am ddyfodol eu gwlad


description: Un o bwyllgorau'r Cynulliad yn dweud bod angen corff cenedlaethol hyd braich i achub cerddoriaeth mewn addysg rhag argyfwng.

title: Galw am gorff cenedlaethol i ddarparu addysg cerdd


description: Diwrnod cyntaf anodd i Forgannwg yn erbyn Sir Derby ym Mhencampwriaeth y Siroedd er iddyn nhw benderfynu batio.


description: Dyn yn ymddangos yn y llys wedi'i gyhuddo o lofruddio dynes 38 oed yn ardal Merthyr Tudful yn gynharach yn yr wythnos.

title: Dyn yn y llys wedi'i gyhuddo o lofruddio dynes


description: Clwb Pêl-droed Abertawe yn cyhoeddi mai Graham Potter yw rheolwr newydd y clwb.

title: Abertawe yn penodi Graham Potter fel rheolwr


description: Heddlu Gwent yn cyhoeddi fod dyn wedi marw wedi gwrthdrawiad ar yr M4 brynhawn dydd Mercher.

title: Dyn wedi marw wedi gwrthdrawiad ar yr M4


description: Teulu Carl Sargeant yn bygwth camau cyfreithiol yn dilyn honiadau o eithrio'r teulu o ymchwiliad i ddiswyddiad yr AC.

title: Protocol yr ymchwiliad yn 'anfoddhaol' yn ôl y teulu


description: Cludo ceffylau gwyllt o Gaint i Gymru fel rhan o gynllun i dyfu mwy o goed cynhenid ac ailgyflwyno rhywogaethau.

title: Arbrawf ceffylau gwyllt er mwyn tyfu coed cynhenid


description: Mwy o ddisgyblion yn camddefnyddio cyfryngau cymdeithasol yn erbyn staff a'r natur yn fwy "rhywiol" medd aelod o undeb NASUWT.

title: 'Lluniau anweddus o athrawon gan ddisgyblion ar gynnydd'


description: Mae'r clociau yn nhŵr Castell Penrhyn yn rhan o arddangosfa am amser

title: Pam fod 'na 5,000 o glociau mewn un castell yng Nghymru?

maintext:
O'r penwythnos yma tan fis Tachwedd mi fydd sŵn dros 5,000 o glociau'n tician yn llenwi rhai o stafelloedd Castell Penrhyn ger Bangor.
Image caption Mae'r clociau'n llenwi hen stafelloedd byw teulu'r Penrhyn gyda sŵn tician a chlychau larwm o bob math
Mae'r clociau'n rhan o waith celf o'r enw Harrison's Garden gan yr artist Luke Jerram a dyma ei unig ymweliad â Chymru.
Mae pobl leol wedi bod yn cyfrannu eu clociau eu hunain i'r gwaith ers iddo ddechrau teithio yn 2017, sy'n golygu ei fod wedi tyfu a thyfu a'r gwaith yng Nghastell Penrhyn yw'r mwyaf hyd yma.
Image caption Mae gan bob cloc ei hanes a'i stori ei hun
Mae'n cynnwys pob math o glociau - o hen glociau taid, i glociau plant, clociau larwm, a chlociau gwyddbwyll - i gyd yn tician a chanu bob awr o'r dydd.
Er mwyn gwneud yn siŵr eu bod i gyd yn dal i dician, mae gwirfoddolwyr yn ymweld yn gyson i weindio'r clociau a newid batris.
Image caption Mae nifer o'r clociau wedi eu cyfrannu gan bobl yr ardal lle mae'r arddangosfa wedi ymweld
Mae'r gwaith yn cael ei ddisgrifio fel "gardd o glociau" ac wedi ei enwi ar ôl y gwneuthurwr clociau John Harrison a greodd un rhai o'r clociau mwyaf cywir erioed yn y 18fed ganrif.
Mae gosodwaith Luke Jerram yn rhan o arddangosfa Amser yng Nghastell Penrhyn sy'n edrych ar gyfnodau allweddol yn hanes cythryblus y castell.
Image caption Mae'r "ardd o glociau" yng Nghastell Penrhyn yn rhan o arddangosfa ehangach am berthynas y castell gydag amser
Bydd yn cynnwys dwsin o storïau a gweithiau celf gan yr awdur lleol, Manon Steffan Ros, a storïau fideo sy'n rhan o arddangosfa'n dangos sut y mae amser yn amharu ar y castell a'i gynnwys.
Dywedodd Rhian Cahill, rheolwr profiadau ymwelwyr y castell sydd yn nwylo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol ers 1951: "Mae'n fraint i ni gael bod yn un o ddim ond llond llaw o safleoedd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i groesawu Gardd Harrison, a'r unig un yng Nghymru.
Image caption Mae'r gwaith yn creu "tirlun dychmygol" meddai Luke Jerram
"Oherwydd hyn ac oherwydd ein gwaith dros y blynyddoedd diwethaf yn edrych i mewn i hanes anodd Castell Penrhyn, roeddem yn teimlo bod angen i ni adeiladu ein profiad unigryw ni o gwmpas y darn trawiadol hwn o gelfyddyd.
Image caption Mae'r gwahanol fathau o glociau wedi eu grwpio gyda'i gilydd gan greu pocedi o synnau gwahanol
"Mae hanes y castell mor anhygoel tydi hi ddim yn ddigon bod pobl yn ymweld â'r castell a rhyfeddu at ei bensaernïaeth grand ac ystafelloedd moethus yn unig, heb sylweddoli o le daeth y cyfoeth.
"Mae hanes noeth y castell yn gallu bod yn un anodd ei drafod ond mae'n hanes pwysig sy'n perthyn i'r ardal yma ac i'r byd."
Image caption Bydd arddangosfa Amser hefyd yn edrych ar gysylltiad Castell Penrhyn gyda chaethwasiaeth a sut mae treigl amser wedi newid y dehongliad o'i hanes
Yn y blynyddoedd diweddar mae'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol wedi bod yn edrych o'r newydd ar hanes dadleuol y castell sy'n gysylltiedig gyda Streic Fawr Chwarel y Penrhyn a'r planhigfeydd siwgr yn Jamaica oedd yn sail i gyfoeth teulu'r Penrhyn.
Mae Manon Steffan Ros wedi ei magu yn Nyffryn Ogwen a bydd yn seilio ei gwaith ar gysylltiad y castell gyda chaethwasiaeth yn Jamaica.
Image caption Mae'r gwaith wedi teithio nifer o eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol gyda'r dehongliad yn wahanol ym mhob lle
Yn ogystal â chynhyrchu gwaith ysgrifenedig mae hi'n mentro am y tro cyntaf i greu celf weledol, ynghyd â cherddoriaeth, i gyd-fynd â'r straeon fydd yn cael eu cyflwyno yn ystafelloedd crand y Castell.
"Dwi wastad wedi teimlo cyfuniad o gael fy nhynnu at y lle, ond yn ffieiddio at yr hyn mae o'n ei gynrychioli," meddai Manon.
"Gan 'mod i wedi mynd i'r ysgol ym Methesda, ro'n i'n nabod llawer o bobl oedd yn gwrthod mynd yna, ac yn gweld ymweld â'r lle fel brad - ond dwi ddim wedi teimlo hynny erioed.
Image caption Daeth Luke Jerram i Gastell Penrhyn i osod ei waith celf gyda help y staff yno
"Dwi'n meddwl fod mynd yna yn ffordd o berchnogi'r lle, a bod yn dyst i'r holl gyfoeth afiach yma."
Bydd Amser yng Nghastell Penrhyn rhwng 16 Mehefin a 4 Tachwedd.
Image caption Ar ôl gorffen teithio, bydd yr arddangosfa yn cael ei gwerthu ar ocsiwn i godi arian at gerflun i John Harrison yn Barton upon Humber
Hefyd o ddiddordeb:


description: Abertawe yn curo Manchester United o ddwy gôl i un wrth i Ayew a Gomis sgorio gôl yr un.

title: Abertawe yn curo Manchester United


description: Clwb Ifor Bach yn cyhoeddi mai nhw fydd nawr yn gyfrifol am drefnu'r ŵyl aml-leoliad, Gŵyl Sŵn, yng Nghaerdydd.

title: Trosglwyddo rheolaeth Gŵyl Sŵn i Glwb Ifor Bach


description: Bachgen â phroblemau iechyd meddwl wedi treulio chwe awr mewn bwyty yng Nghaerfyrddin am ei fod yn le diogel i aros, medd AC Ceidwadol.

title: Bwyty'n 'fan diogel' i fachgen â phroblemau iechyd meddwl

maintext:
Image copyright Google
Fe wnaeth bachgen â phroblemau iechyd meddwl dreulio chwe awr mewn bwyty McDonalds yng Nghaerfyrddin fel rhywle diogel i aros, yn ôl AC Ceidwadol.
Dywedodd Angela Burns yn ystod gwrandawiad o bwyllgor iechyd y Cynulliad nad oedd "unrhyw le arall" gan y bachgen i fynd.
Fe wnaeth ACau fynegi pryderon i gynrychiolwyr o'r byd iechyd ynglŷn â safon y ddarpariaeth iechyd meddwl ar gyfer plant.
Cyfaddefodd un swyddog fod y sefyllfa'n "fwy heriol" y tu allan i oriau gwaith arferol.
Gofynion plant
Roedd Ms Burns, aelod Gorllewin Caerfyrddin a De Penfro, yn un o'r ACau fu'n holi cynrychiolwyr gwasanaethau iechyd meddwl ddydd Iau.
Dywedodd: "Dwi jyst eisiau sôn am fachgen ifanc o fy etholaeth i, ei le ef mewn argyfwng oedd McDonalds yng Nghaerfyrddin.
"Doedd unman arall ar gael iddo a dyna ble wnaethon nhw ei gadw..."
Dywedodd Rhiannon Jones, cyfarwyddwr gofal cymunedol ac iechyd meddwl ym Mwrdd Iechyd Addysgu Powys, ei bod yn gyfarwydd â sefyllfaoedd fel yr un gafodd ei ddisgrifio gan Ms Burns.
Image copyright Welsh Assembly Image caption Dywedodd Rhiannon Jones fod angen symud tuag at wasanaethau pob oed
"Mae'r achosion rydyn ni wedi gorfod adolygu'n lleol o fewn Powys yn rai yn ymwneud ag argyfyngau gyda phlant, ble dyw'n concordat a'n hymdriniaeth ni ddim wedi bod beth y dylai fod," meddai.
Yn ôl yr AS Llafur Lynne Neagle roedd pryder fod symud tuag at wasanaethau iechyd meddwl pob oed "ddim am gwrdd â gofynion plant yn effeithiol".
"Nid dim ond oedolion bach yw plant. Mae ganddyn nhw anghenion penodol," meddai AC Torfaen.
'Oriau o waith'
Gofynnodd Ms Burns a oedd yr heddlu'n gwybod "i sicrwydd" fod modd canfod "lle diogel" ar gyfer pobl oedd yn dioddef o boen meddwl.
Mewn ymateb dywedodd Dirprwy Brif Gwnstabl Heddlu'r De, Jonathan Drake: "Dwi'n meddwl ei bod hi'n fwy tebygol y byddech chi'n mynd a nhw i le diogel, ond yna aros gyda nhw am amser hir iawn yn disgwyl iddyn nhw gael eu trosglwyddo, neu ganfod y lle gorau i fynd er mwyn i rywun allu gofalu amdanyn nhw."
Dywedodd y byddai swyddogion yn aml yn aros gyda nhw nes eu bod wedi cael eu hasesu i weld a oedden nhw'n risg i'w hunain neu eraill, neu eu bod nhw'n dianc.
Ychwanegodd Mr Drake y gallai "llefydd diogel" gynnwys tŷ perthynas, neu ysbyty.
Dywedodd y dirprwy brif gwnstabl bod tua 12% o ddigwyddiadau mae'r heddlu'n cael eu galw iddynt bellach yn achosion o argyfwng iechyd meddwl.
Mewn rhai achosion roedd swyddogion yn treulio 36 awr o'u hamser gwaith yn delio ag achosion unigol.
"Dwi'n meddwl bod cyfleoedd i leihau faint o amser mae swyddogion yn treulio gyda phobl mewn argyfwng iechyd meddwl, ond hefyd i gael gweithwyr iechyd meddwl yn rhan o'r broses yn gynt," meddai.


description: Llafur Cymru i gynnal cynhadledd arbennig yn yr hydref i benderfynu sut i ddewis eu harweinydd nesaf.

title: Cynhadledd yn yr hydref i drafod system ethol Llafur


description: Alun Davies yn awgrymu y dylai ASau Llafur fynd yn erbyn arweinyddiaeth y blaid a chefnogi ymdrech i gadw'r DU yn y farchnad sengl.

title: Galw ar ASau Llafur i herio'r arweinyddiaeth ar Brexit


description: Y Ceidwadwyr Cymreig yn annog cyd-aelodau'r blaid i gefnogi cynllun morlyn Abertawe er mwyn hybu economi Cymru.

title: Ceidwadwyr: Byddai morlyn Abertawe'n hwb enfawr i Gymru


description: Meithrinfa yng Ngheredigion a gafodd ei difrodi'n sylweddol gan dân ffyrnig yn Hydref y llynedd yn ailagor.

title: Ailagor meithrinfa yng Ngheredigion saith mis wedi tân


description: Canghennau Plaid Cymru yn etholaethau Adam Price a Rhun ap Iorwerth yn galw arnyn nhw i herio Leanne Wood am yr arweinyddiaeth.

title: Aelodau'n galw ar ddau AC Plaid i herio Leanne Wood


description: 'Rhyw hel meddyliau digon digalon fues i'n ddiweddar...'

title: Yr actores Mari Emlyn yn trafod y profiad o heneiddio

maintext:
Mae'r actores Mari Emlyn yn ysgrifennu am y profiad o fynd yn hŷn, yr unigrwydd a chofleidio cyfleon newydd...
Rhyw hel meddyliau digon digalon fues i'n ddiweddar; teimlo henaint a cholled yn dechrau cael y gorau ohono i; teimlo fy mod i wedi cyrraedd llawr uchaf y tŵr.
Dydi'r ffaith i mi ganfod fy mod wedi colli rhywfaint o'm clyw, ddim wedi gwneud i mi deimlo dim iau.
'Mild hearing loss' oedd y diagnosis. Ac er nad oes gen i broblem efo gwisgo teclyn cymorth clyw, dydi fy niffyg clyw i ddim digon drwg ar hyn o bryd i orfod ei wisgo. Henaint ni ddaw ei hunan.
Wrth fynegi'r teimladau yma wrth ffrind, dywedodd wrtha i: 'Paid â theimlo'n drist ac edrych ar fywyd drwy lygaid Gwenlyn. Os wyt ti'n credu dy fod wedi cyrraedd y llawr ucha' - mae o yn dy allu di i fildio ecstenshyn!'
Rhoddodd ei eiriau wên ar fy wyneb a'm hysgwyd o'm hunan dosturi dwl.
Mater o agwedd ydi hi yn y pendraw ynte. Ia, pam lai! Mi fildia i ecstenshyn!
Ysmygu ac unigrwydd
Darllenais yn rhywle fod y risg o farw oherwydd unigrwydd yn llawer uwch nag ysmygu. Ac er fy mod i wedi rhoi'r gorau i ysmygu ers pum mis, (ac ydw, dwi'n dal i gyfrif!) gall unigrwydd daro unrhyw un, hyd yn oed pan ydach chi wedi'ch amgylchynu â phobl.
Dyma benderfynu felly i dderbyn gwahoddiadau, hyd yn oed pan nad oes gen i fawr o awydd bod yn gymdeithasol; cofleidio cyfleon tra galla i.
Ynghanol cynllunio ac adeiladu'r ecstenshyn dwi wedi bod ar dipyn o grwydr i wahanol lefydd.
A ninnau'n dathlu deng mlynedd ar hugain o briodas eleni, aethom gyda dau gwpl arall a briododd yr un flwyddyn â ni, yn griw bach hwyliog i dref Annecy yn ardal Haute-Savoie.
Gyda'r pen-blwydd priodas yma'n cael ei chyfri'n 'briodas perl' roedd o'n lle addas gan fod Annecy a'i lyn hardd yn cael ei ddisgrifio fel 'Perl yr Alpau'. Lleoliad a chwmni hyfryd.
Wedi dychwelyd o'r gwyliau, gweld bod yna wahoddiad i mi arwain sesiwn ysgrifennu creadigol yn Llandudno. Y rheswm i mi betruso cyn derbyn, oedd bod hwn yn Saesneg.
Dydw i erioed wedi arwain sesiwn o'r fath yn Saesneg o'r blaen. Ond dyma gofio'r ecstenshyn, a derbyn.
Rhaid cyfaddef fy mod wedi hen ddiflasu ar weld hysbysebion am weithdai ysgrifennu creadigol i bobl ifanc. Pam dim ond i bobl ifanc? Beth am fod yn fwy cynhwysol a'u targedu at ysgrifenwyr o bob oed?
Image caption Mari Emlyn mewn sesiwn ar waith menywod yn y celfyddydau ar Faes yr Eisteddfod yn Sir Gâr, 2014
Cefais wahoddiad yn ddiweddar i dreulio un dydd Sadwrn ar hyd llwybr llechi Eryri. Mi allwn i fod wedi rhaffu esgusodion dros beidio â derbyn, ond cofiais am yr ecstenshyn ac felly allan â fi!
Llwybr cylch 85 milltir o hyd ydi'r llwybr, ac aeth tair ohonom ar hyd y rhan rhwng Waunfawr a Nantlle.
O fewn pum munud i ddringo o briffordd Waunfawr i fyny i gyfeiriad y Lôn Wen, dyma glywed y gwcw am y tro cyntaf ers blynyddoedd! Does 'na ddim byd mawr o'i le ar fy nghlyw i, mae'n rhaid.
Oedodd y tair ohonom gan sefyll yn 'drindod faen' i wrando arni. Ac fe glywson ni ei chân ddwywaith wedyn.
Oedd hi'n ein dilyn ar ein taith ynte ai rhai gwahanol a glywsom wedyn? Dwn i ddim. Ond rhyfedd sut mae clywed ei chân yn rhoi gwên a'r fath foddhad.
Dwi adre o nhrafels heddiw ac wedi setlo yn fy ecstenshyn newydd a hynny heb orfod cael bildars na llanast na llwch na dim.
Mae ffenestri eang yr ecstenshyn yn taflu golau hyfryd dros fy nesg.
Does wybod pa gawodydd ddaw i faeddu'r ffenest fory, ond am heddiw, mae'r olygfa drwy ffenest fy ecstenshyn newydd yn fendigedig.
Efallai o ddiddordeb:


description: Andrew Selby yn ennill yr hawl i ymladd am bencampwriaeth byd.

title: Y bocsiwr Andrew Selby yn ennill


description: Kirsty Williams yn dweud y byddai'n barod i barhau yn Ysgrifennydd Addysg o dan yr un telerau a gytunwyd gyda Carwyn Jones.

title: Kirsty Williams yn barod i ystyried 'aros yn y cabinet'


description: Adroddiad yn dweud y gallai hydrogen fod yn hynod werthfawr er mwyn datgarboneiddio trafnidiaeth yng Nghymru.

title: Argymell cynllun trafnidiaeth hydrogen i Gymru


description: Heléna Herklots sy'n olynu Sarah Rochira fel trydydd Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru.

title: Heléna Herklots yw Comisiynydd Pobl Hŷn newydd Cymru


description: Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood, yn ymosod ar alwad y Prif Weinidog, Carwyn Jones, y dylai unrhyw ddatganoli pellach i'r Alban gael ei gynnig i Gymru.

title: Leanne Wood: Prif weinidog yn 'dewis a dethol' pwerau


description: Mam o Sir Conwy yn rhybuddio am y peryglon o chwarae gemau cyfrifiadurol ar y we gyda phobl ddieithr.

title: Rhybudd am beryglon gemau cyfrifiadurol


description: 'Angen gwneud mwy' i osgoi marwolaethau beicwyr modur yn y gogledd yn dilyn cynnydd eleni.

title: Marwolaethau beicwyr modur yn y gogledd wedi cynyddu


description: Heddlu Gwent yn parhau i ymchwilio wedi gwrthdrawiad ger cylchdro yng Nghasnewydd.

title: Dyn mewn cyflwr difrifol wedi gwrthdrawiad


description: Yr Eisteddfod Genedlaethol yn cyhoeddi enwau Llywyddion Anrhydeddus y Brifwyl ar gyfer Sir Conwy 2019.

title: Cyhoeddi enwau llywyddion Eisteddfod Genedlaethol 2019