description: Y gwasanaeth tân yn cael eu galw toc wedi 14:30 i ddigwyddiad ger maes awyr Carew, gyda'r mwg i'w weld o bellter.

title: Tân mewn iard sgrap ger maes awyr Carew yn Sir Benfro


description: Casnewydd yn ennill oddi cartref yn rownd gyntaf Cwpan Carabao neu Cwpan y Gynghrair.

title: Cwpan y Gynghrair: Caergrawnt 1 v 4 Casnewydd

fasttext_language: cy


description: Darganfyddiadau archeolegol yn codi cwr y llen ar hanes Caerfyrddin yng nghyfnod y Rhufeiniaid.

title: Darganfyddiad sy'n codi cwr y llen ar hanes Caerfyrddin


description: Gweddillion a cherrig beddi 62 o bobl wedi cael eu symud o fynwent hen gapel ar gyfer cynllun lledu ffordd yn Sir Fynwy.

title: Symud gweddillion beddi i ledaenu ffordd


description: 'Fflash-mob' o Gymru yn canu Hen Wlad fy Nhadau yn un o leoliadau mwyaf eiconig Efrog Newydd.

title: Cannoedd o Gymry yn canu yn Times Square


description: Un o brif ffyrdd de Cymru yn parhau ynghau fore Iau yn dilyn tân mewn lori ddydd Mercher.

title: Ffordd Blaenau'r Cymoedd yn parhau ynghau wedi tân lori


description: Tlws Dysgwr y Flwyddyn / Welsh Learner of the Year


description: Cyn-brop y Scarlets a Chymru yn honni bod cadeirydd clwb rygbi wedi anfon neges hiliol amdano, ac mae'r heddlu'n ymchwilio i'r mater.

title: Honiad o hiliaeth gan gyn-chwaraewr Cymru a'r Scarlets


description: Tri cyn-fyfyriwr Safon Uwch yn trafod eu blwyddyn ers iddyn nhw gasglu eu canlyniadau yr amser yma y llynedd.

title: Safon Uwch: Blwyddyn wedi'r canlyniadau

maintext:
Image caption Mae Nathan Pycroft (chwith) Iona Stewart a Math Roberts i gyd wedi cymryd llwybrau gwahanol ar ôl derbyn eu canlyniadau Safon Uwch union flwyddyn yn ôl
Union flwyddyn yn ôl roedd disgyblion Safon Uwch dros Gymru yn paratoi i gasglu eu canlyniadau fyddai'n siapio gweddill eu bywydau.
Roedd Cymru Fyw yno, yn adrodd ar emosiwn y diwrnod ac yn cael ymateb disgyblion dros Gymru i'w canlyniadau.
Tri wnaeth rannu eu canlyniadau gyda Cymru Fyw bryd hynny oedd Nathan Pycroft, Iona Stewart a Math Roberts.
Blwyddyn yn ddiweddarach mae'r tri yn edrych yn ôl i'r diwrnod pan gasglon nhw eu canlyniadau ac yn disgrifio ble maen nhw nawr.
Image copyright NAthan Pycroft Image caption Mae Nathan bellach yn astudio Peirianwaith Mecanyddol ym Mhrifysgol Caerhirfryn
Mae Nathan Pycroft o Lanberis o ar hyn o bryd yn astudio peirianwaith mecanyddol ym Mhrifysgol Caerhirfryn.
Yn ei arholiadau Safon Uwch, llwyddodd i ennill gradd A* mewn Mathemateg, A mewn Cemeg, A mewn Ffiseg, a B yn y Fagloriaeth Gymreig.
"Ar fore'r canlyniadau mi o'n i'n teimlo bach yn nerfus. Doeddwn i ddim yn disgwyl cael graddau mor uchel â be' gefais i!
"Roeddwn wedi rhoi cais i Brifysgolion Caerdydd, Lancaster, Lerpwl a Manceinion. Cefais fy nerbyn i bob un o'r rhain ond cefais gynnig cais diamod i Lancaster, felly rhoddais Lancaster fel fy newis cyntaf.
'Cadw cydbwysedd'
"Dros y flwyddyn ddiwethaf rwyf wedi bod yn chwarae rygbi i dîm cyntaf y brifysgol.
"Roedd hi'n anodd cadw cydbwysedd rhwng fy mywyd academaidd a chwarae rygbi gan ein bod ni'n ymarfer tair gwaith yr wythnos a gyda gêm pob dydd Mercher.
"Mae'r cwrs yn drwm iawn gydag o leiaf pum awr pob diwrnod."
Dros gyfnod yr haf mae Nathan wedi sicrhau gwaith yn ardal beirianneg Pwerdy Ffestiniog, cyn iddo fynd nôl i'r brifysgol ym mis Medi.
"Mae gweithio yn fan hyn wedi bod yn brofiad anhygoel a hefyd yn fy mharatoi ar gyfer y byd gwaith," meddai.
"Dwi ddim yn siŵr i ba adran beirianneg dwi'n bwriadu mynd iddo ar ôl graddio mewn tair blynedd.
"Mae'n gwrs sydd yn agor llawer o ddrysau gwahanol felly mae gen i ddigon o ddewis i'r dyfodol."
Image copyright Iona Stewart Image caption Mae Iona wedi cael sawl profiad gwerthfawr ar gynllun hyfforddiant gyda'r BBC yn Salford
Yn wahanol i'r arfer roedd Iona Stewart o Dregarth yn gwybod llwybr ei gyrfa fis cyn iddi dderbyn ei chanlyniadau Safon Uwch.
Ym mis Ebrill 2017, roedd Iona wedi gwneud sawl cais i sefydliadau cyfryngol am gynllun hyfforddiant. Roedd ganddi sawl profiad gwahanol o fynychu profiad gwaith yn ifanc gyda nifer o orsafoedd radio.
Roedd hi wedi gweithio gyda Radio Cymru, Juice FM a gorsaf annibynnol gŵyl Glastonbury, Worthy FM. Roedd hynny, meddai, yn brofiad allweddol wnaeth ei chynorthwyo i sicrhau lle ar gynllun hyfforddiant gyda'r BBC.
Bellach mae Iona yn byw yn Salford, Manceinion ac yn gweithio fel Cynorthwy-ydd Rheoli Cynyrchiadau gyda rhaglen Blue Peter.
'Cymaint o hwyl'
"Roeddwn yn gwybod yn 14 nad oeddwn am fynd i'r brifysgol," meddai.
"Drwy weithio'n galed a chael cymaint o brofiadau, roeddwn yn gwybod bod siawns i mi gael fy nerbyn ar gynllun hyfforddi, roeddwn i wrth fy modd pan gefais gadarnhad gan y BBC."
Fe astudiodd Iona ei phynciau Safon Uwch mewn tri lleoliad gwahanol.
Roedd hi'n astudio Astudiaethau Cyfryngau yng Ngholeg Menai, Drama yn Ysgol Friars ym Mangor, a Thechnoleg Gwybodaeth yn Ysgol Tryfan.
Llwyddodd i gael cymhwyster gyda theilyngdod mewn Technoleg Gwybodaeth ac Astudiaethau Cyfryngau a gradd C mewn Drama.
Wrth edrych i'r dyfodol, dywedodd Iona: "Mae'r cynllun gyda'r BBC yn dod i ben ym mis Medi. Dwi wedi mwynhau a 'di cael cymaint o brofiadau gwahanol dwi'n awyddus iawn i geisio cael swydd barhaol gyda'r gorfforaeth.
"Hoffwn barhau i weithio mewn teledu plant hefyd gan ei fod cymaint o hwyl, fy uchelgais yw gweithio'n galed a gobeithio un diwrnod dod yn gynhyrchydd."
Image caption Uchafbwynt y flwyddyn i Math Roberts oedd cipio'r fedal gyfansoddi yn Eisteddfod yr Urdd yn Llanelwedd
Dros y blynyddoedd, mae Math Roberts o Gwm y Glo ger Caernarfon wedi bod yn wyneb cyfarwydd yn eisteddfodau'r Urdd a'r Genedlaethol.
Llynedd, llwyddodd i gael tair A* mewn Cerddoriaeth, Cymraeg a Mathemateg, a dwy A mewn Astudiaethau Theatr a Bioleg AS.
Mae bellach newydd orffen ei flwyddyn gyntaf yn astudio cerddoriaeth yng Ngholeg Lincoln, Prifysgol Rhydychen.
Mae hi wedi bod yn flwyddyn brysur iawn i Math. Yn ogystal â chwblhau ei flwyddyn gyntaf, llwyddodd hefyd i gipio'r Fedal Gyfansoddi yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn Llanelwedd.
"Rhydychen oedd fy newis cyntaf, ar ôl bod yno am gyfweliad barodd bedwar diwrnod a byw fel myfyriwr, roeddwn wir wedi cael blas o'r ddinas," meddai.
"Roedd byw mewn dinas yn apelio'n fawr ataf. Roedd y newid o fod yn siarad Cymraeg pob dydd yn rhyfedd, ond mae 'na gymdeithas Gymraeg dda i'w gael yno.
"Mae Cymdeithas Dafydd ap Gwilym wedi mynd o nerth i nerth yn ddiweddar. Mae 'na Eisteddfod anffurfiol wedi ymddangos hefyd, sy'n lot o hwyl ac yn ffordd dda o gymdeithasu."
'Dinas hardd'
Doedd Math ddim yn sicr o'i le yn Rhydychen nes iddo ddychwelyd adref o'r ysgol ar fore'r canlyniadau. Doedd ddim am edrych ar wefan UCAS cyn casglu ei ganlyniadau rhag sbwylio'r sypreis, meddai.
"Mae sawl un yn gwybod cyn nôl y canlyniadau eu bod wedi'u derbyn neu beidio. Roeddwn yn nerfus iawn ar y bore," meddai.
"Roeddwn angen dwy A. Roeddwn eisoes wedi gwneud Lefel A Cerdd pan oeddwn ym Mlwyddyn 11, felly roedd y cyfan yn dibynnu ar weddill y canlyniadau.
"Roedd 'na ddigon o ddathlu'r diwrnod hwnnw wedyn efo fy ffrindiau."
Image caption Mae Rhydychen yn ddinas hardd i fyw ynddi, medd Math
Ar ôl cwblhau ei flwyddyn gyntaf mae Math yn falch ei fod wedi dewis mynd i Rydychen.
"Mae hi'n ddinas hardd i fyw ynddi, daeth hynny i'r amlwg fwy dwi'n credu yn ystod yr eira ym mis Chwefror," meddai.
"Mae 'na gymdeithas braf yno hefyd a cymaint o bethau allgyrsiol i'w wneud yno. Dwi'n aelod o gymdeithas ddrama amaturaidd yn ogystal â chymdeithas gerdd.
"Heb os uchafbwynt y flwyddyn i mi oedd ennill y fedal gyfansoddi yn Eisteddfod yr Urdd. Dyna dwi yn ei fwynhau ei wneud ac mae cyfansoddi yn rhan bwysig o'r cwrs."
Bydd Cymru Fyw yng nghanol y dathliadau eto eleni gyda llif byw arbennig fydd yn dechrau a 8:30 fore Iau.


description: Adroddiad yn dweud fod "cyfleoedd wedi eu colli" i godi pryderon am ofal plentyn 18 mis oed fu farw drwy law ei thad mabwysiedig.

title: Llofruddiaeth Elsie Scully-Hicks: 'Cyfleoedd wedi'u colli'


description: Tri dyn yn cael eu dedfrydu ar ar ôl cyfaddef i yrru'n beryglus ar hyd ffyrdd Triongl Evo yng ngogledd Cymru.

title: Triongl Evo: Tri dyn yn osgoi carchar am yrru'n beryglus


description: Rheolwr tîm pêl-droed merched Cymru, Jayne Ludlow yn cyhoeddi'r garfan ar gyfer y gêm dyngedfennol ragbrofol yn erbyn Merched Lloegr ddiwedd y mis.

title: Cyhoeddi carfan merched Cymru a chytundeb newydd i Ludlow


authors:
Gareth
Gohebydd Bbc Cymru

description: Canolfan Gymraeg Yr Hen Lyfrgell yng Nghaerdydd wedi gofyn am gymorth ariannol neu ostyngiad yn y rhent gan y cyngor i aros ar agor.

title: Canolfan Gymraeg eisiau cymorth ariannol i aros ar agor


authors:
Gareth Pennant
Newyddion Bbc Cymru

description: Pryderon am ddyfodol y Cyngor Llyfrau yn sgil adolygiad sy'n edrych ar y diwydiant cyhoeddi a llenyddiaeth yng Nghymru.

title: Pryder am ddyfodol y Cyngor Llyfrau yn sgil adolygiad

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Pryder Alun Ffred Jones am ddyfodol y Cyngor Llyfrau
Mae pryderon wedi codi am ddyfodol y Cyngor Llyfrau yn sgil adolygiad sy'n edrych ar y diwydiant cyhoeddi a llenyddiaeth yng Nghymru.
Yn ôl un cyn-weinidog diwylliant ar raglen Newyddion 9 BBC Cymru, mae Llywodraeth Cymru yn "amheus" o sefydliadau cenedlaethol annibynnol.
Daeth sylwadau Alun Ffred Jones ar ôl iddi ddod i'r amlwg y bydd yr adolygiad bum mis yn hwyr yn adrodd yn ôl.
Dywedodd Llywodraeth Cymru na all "unrhyw un amau cefnogaeth" y gweinidog sy'n gyfrifol am ddiwylliant, Ken Skates, tuag at sector llyfrau.
Image caption Mae grantiau'r Cyngor Llyfrau'n cefnogi tua 200 o gyhoeddiadau Cymraeg bob blwyddyn
Bwriad yr adolygiad yw edrych ar amcanion diwylliannol, cymdeithasol ac economaidd Llywodraeth Cymru wrth gefnogi'r diwydiant llenyddiaeth a chyhoeddi yng Nghymru.
Is-Ganghellor Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, yr Athro Medwin Hughes yw cadeirydd y grŵp.
'Lle i bryderu'
Dywedodd Mr Jones, oedd â chyfrifoldeb dros ddiwylliant rhwng 2008 a 2011: "Dwi'n credu bod gan y Cyngor Llyfrau le i bryderu.
"Mae'r gweinidog yma, Ken Skates, wedi dangos eisoes ei fod eisiau torri crib rhai o'r sefydliadau cenedlaethol - yr Amgueddfa Genedlaethol - ac mae ei olwg o hefyd ar y Llyfrgell Genedlaethol.
"Wrth gwrs, mi ddaru o drio torri cyllideb y Cyngor Llyfrau rhyw ddwy flynedd yn ôl ond, ar y pryd, fe ddaru ei fós o, Edwina Hart, eistedd arno fo a dwi'n credu efallai ei fod o wedi anghofio hynny."
Ychwanegodd: "Yn sicr mae yna gwestiynau achos mae'r gweinidog wedi dangos eisoes ei fod o'n amheus o sefydliadau cenedlaethol annibynnol sydd y tu allan i ddylanwad uniongyrchol y llywodraeth."
Image caption Dywedodd Llywodraeth Cymru na all "unrhyw un amau cefnogaeth" Ken Skates i'r sector llyfrau
Roedd yr adolygiad i fod i gyflwyno argymhellion i'r llywodraeth ym mis Medi.
Y rheswm am yr oedi, meddai'r grŵp, yw'r "nifer sylweddol iawn", sef dros 800 o bobl, sydd wedi ymateb i'r ymgynghoriad.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi bod yn gefnogol iawn erioed i'r diwydiant cyhoeddi a llenyddiaeth yng Nghymru ac mae wedi gwneud pob ymdrech i sicrhau bod y strwythurau sy'n bodoli'n rhai addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain.
"Ni all unrhyw un amau cefnogaeth Ysgrifennydd y Cabinet i'r sector llyfrau, ac yn arbennig gan fod cyllideb y Cyngor Llyfrau wedi'i diogelu tra bo cyllidebau eraill wedi'u torri."


description: Heddlu Dyfed-Powys wedi arestio dau berson ar ôl i swyddogion arfog gael eu galw i stryd yng Nghaerfyrddin.

title: Ffrwydradau mewn cyrch heddlu yng Nghaerfyrddin


description: Casnewydd yn trechu Grimsby gyda'u trydedd fuddugoliaeth adref yn Rodney Parade.

title: Adran Dau: Casnewydd 1-0 Grimsby


description: Mae Heddlu'r De'n ymchwilio i amgylchiadau gwrthdrawiad ym Mhontypridd lle bu farw dyn 27 oed nos Lun.

title: Un dyn wedi marw mewn gwrthdrawiad ym Mhontypridd


description: Ymddiheuriad syml "diamwys" sydd ei angen, medd Dylan Foster Evans

title: 'Angen ymddiheuriad syml' gan Lywydd Llys yr Eisteddfod


description: Adroddiadau fod wyt o bobl wedi'u hanafu ar ôl i geffyl redeg yn wyllt drwy'r dorf yn sioe amaethyddol Penfro.

title: Cafodd y Gwasanaethau Brys eu galw i faes sioe Penfro


description: Cyflwyno Rhaglen o Adloniant (28) / Entertainment Programme (28)

maintext:
Cyflwyno Rhaglen o Adloniant - Côr heb fod yn llai nag 20 mewn nifer (28) / Entertainment Programme - Choir of no fewer than20 members (28)
1. Côr CF1
2. Côr Dyffryn Dyfi
3. CôRwst


description: Peiriannydd yn dweud ei fod yn agos at berffeithio proses all arbed arian i'r diwydiant llaeth a lleihau achosion o lygredd afon.

title: Dyfeisio peiriant trin slyri 'allai daclo llygredd afon'


description: Y swm sy'n cael ei gasglu y pen gan elusennau Lloegr bron ddwywaith y ffigwr yng Nghymru, yn ôl y ffigyrau diweddaraf.

title: Elusennau yn Lloegr yn codi bron i ddwbl ffigwr Cymru


description: Eich enghreifftiau chi o ddywediadau a brawddegau Cymraeg ...ond mewn Saesneg!

title: Dylanwad y Gymraeg ar y Saesneg: Eich enghreifftiau chi

maintext:
Mewn erthygl ddiweddar ar Cymru Fyw, 'Over by 'ere!': Dylanwad y Gymraeg ar y Saesneg, fe wnaeth Cennard Davies, cyn-bennaeth Canolfan Astudiaethau Iaith Prifysgol Morgannwg, rannu nifer o enghreifftiau o ddylanwad strwythur a geirfa'r Gymraeg ar iaith Saesneg ardal y cymoedd.
Fe wnaethon ni ofyn i chi ymateb gyda'ch enghreifftiau chi o hyn ac fe wnaeth rhaglen Aled Hughes ar BBC Radio Cymru roi sylw i'r ffenomenom hefyd ddydd Mercher, Awst 2.
Dyma rai o'r sylwadau wnaethon ni eu derbyn ar e-bost, Twitter a Facebook:
Daeth e-bost bron yn syth gan Sian Teifi sydd bellach yn byw yng Nghaernarfon ond sydd â'i gwreiddiau yn y de.
Meddai Sian: "Ganed Mam a'i mam hithau yn Y Rhondda, ac fe ddysgodd Mam y Gymraeg er mwyn magu 'mrawd a finne yn yr iaith (cawsom ein geni yng Ngheredigion).
"Yna, er syndod, ac ar yr un cyflymder â ni'r plant, dysgodd fy Mam-gu (mam Mam) y Gymraeg hefyd. Roedd fy Nhad-cu yn Gymro Cymraeg, ond Saesneg oedd iaith yr aelwyd yn Y Rhondda.
"Roedd gan fy Mam-gu gymaint o ddywediadau fel y rhai a enwir yn eich erthygl.
"Yn eu plith - 'Do you think I'm dull?' (dwl). 'Lovely jibbons on that salad' (shibwns). 'Pull the 'angins" (tynna'r llenni) ac 'I'm off to town to do my messages' (mynd i wneud neges - sef siopa).
"Yr un olaf yn rhyfedd i mi, ond roedd teulu pell fy Mam-gu yn dod o Gorris, ac felly mae'n debyg bod rhai ymadroddion mwy Gogleddol wedi dod i'r pair yn rhywle!"
Ar Twitter fe wnaeth Jason Morgan rannu'r berl fach yma:
Ar e-bost eto, cysylltodd Gaynor Walter-Jones, o Rhiwbeina Caerdydd gyda'r stori yma:
"Dw i'n cofio'r gŵr yn mynd â chloc i gael 'i drwsio rywdro a dweud wrth berchennog y siop, "One of the fingers has dropped off"! Wrth reswm, roedd y dyn yn edrych yn hurt arno fe!!"
Cysylltodd Mair Rees o Gasnewydd ar e-bost hefyd gan ddweud:
"Byddai Mam, a oedd yn uniaith Saesneg ac yn hanu o ardal y dociau Abertawe, yn defnyddio nifer o'r esiamplau hyn.
"Roedd hi hefyd yn defnyddio'r gair maldod yn rheolaidd, naill ai'n gadarnhaol: 'He likes a bit of maldod' (spoiling), neu'n negyddol 'It's a load of maldod' (nonsense).
Roedd Dr. Bethan M. Jenkins yn awyddus i rannu ei phrofiadau hi tra'n byw yn yr Alban ar Twitter:
Cysylltodd Siân Evans, o Gaerdydd gyda'r engreifftiau yma:
"Ym mhentre Penclawdd Bro Gwyr, os oedd perthynas rhwng dyn a dynes yn chwalu, y dweud yn y pentre fydde, 'She put him to go'."
Cynigodd Eirlys Griffiths, o Dywyn, Gwynedd, yr enghraifft yma:
'Don't laugh on top of my head.'
A mae Emily Hammett o Abertawe yn gofyn:
"Ydy 'it's no odds to me' yn un? H.y. Sdim ots da fi..."
Ar Facebook gwnaeth llawer ohonoch ymateb gan gynnwys Emyr Gruffydd wnaeth gyfaddef iddo ef ei hun ddefnyddio rhai o'r ymadroddion canlynol:
" 'He/she's belonging to me' yn hytrach na 'related', a 'Remember me to her' yn hytrach na 'give her my regards'. Fydda i'n defnyddio'r ddau heb feddwl!"
Hefyd ar Facebook, wnaeth Ler Morgan gyfaddef iddi ofyn am 'lapping paper' mewn siop yng Nghonwy. A wnaeth Huw K Williams gynnig yr enghraifft 'Can I pull a picture?'
Yn ôl ar Twittter, roedd Jason Morgan yn awyddus i atgoffa pawb taw nid dim ond yng nghymoedd y de mae clywed dywediadau fel hyn:
A roedd Derec Rees yn awyddus i ddod â chysylltiad amaethyddol i'r ddadl. Meddai:
"Ambell i ffermwr mewn sawl ardal a sawl oes yn mynd mas 'to kill the hay' (lladd gwair).."
Nôl i Twitter ac roedd gan Neil Wyn stori o'i blentyndod:
Ond Geraint Lovgreen sydd â'r gair olaf gyda'r hanes fach yma:
"Roedd Mam yn nyrsio yn ysbyty plant Lerpwl a dywedodd wrth y plant ar ddiwedd dydd am gadw eu teganau 'you can keep your toys now' a'r plant yn meddwl y bysan nhw'n cael mynd â'r teganau adre!"
Dyw hi byth yn rhy hwyr i chi anfon eich engreifftiau atom:


description: Ansicrwydd ynglŷn â dyfodol meddygfa yn un o drefi cefn gwlad Ceredigion sydd a 6,000 o gleifion ar ei lyfrau.

title: Pryder am ddyfodol meddygfa wledig yng Ngheredigion


description: AS yn ceisio newid y drefn fel nad ydy dioddefwyr honedig mewn achosion o dreisio yn medru cael eu croesholi am eu hanes rhyw.

title: AS yn galw am newid cyfraith achosion treisio


authors:
Cemlyn Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Y Coleg Nyrsio Brenhinol yn dweud bod gormod o bwysau ar nyrsys ardal a bod angen mwy o fuddsoddiad.

title: 'Gormod o bwysau' ar nyrsys ardal medd Coleg Brenhinol

maintext:
Image caption "Fi'n credu bod pob nyrs moyn rhoi gwasanaeth o'r safon ucha' ond mae e yn broblem"
Mae gormod o bwysau ar nyrsys ardal sy'n gofalu am gleifion yn eu cartref ac mae angen mwy o fuddsoddiad, yn ôl y Coleg Nyrsio Brenhinol.
Nyrsys arbenigol sy'n gweithio'n y gymuned yw nyrsys ardal.
Mae ffigyrau diweddar yn dangos bod nifer y nyrsys ardal drwy Gymru wedi gostwng 42% dros y blynyddoedd diwethaf, ond ar yr un pryd mae eu llwyth gwaith wedi cynyddu'n aruthrol, meddai'r Coleg.
Dywedodd Llywodraeth Cymru bod nifer cyffredinol y nyrsys sy'n darparu gwasanaethau cymunedol wedi cynyddu.
'Isie buddsoddi mwy'
Mewn cyfweliad gyda rhaglen wleidyddol newydd BBC Cymru ar S4C, O'r Senedd, dywedodd Yvonne Thomas o'r Coleg Nyrsio Brenhinol: "Mae'n rhaid i chi gofio yn y gymuned does dim limit ar y gwlâu sydd gyda ni felly does dim limit i'n caseload ni.
"Os y'ch chi'n sâl chi moyn y gwasanaeth gore a fi'n credu bod pob nyrs moyn rhoi gwasanaeth o'r safon ucha' ond mae e yn broblem."
Image caption Dywedodd Yvonne Thomas bod pob nyrs eisiau rhoi gwasanaeth o'r safon uchaf, ond bod angen buddsoddi
"Does dim yr amser gyda ni i hala gyda'r cleifion i edrych ar ôl nhw'n iawn ambell waith.
"Mae isie buddsoddi mwy yn y gymuned a fwy o adnoddau."
Datblygu cymysgedd sgiliau
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae Byrddau Iechyd yn awyddus i ddatblygu cymysgedd sgiliau mwy effeithiol ar lefel leol, gan ddefnyddio nyrsys ardal hynod brofiadol i gyfarwyddo, arwain a chynghori timau nyrsio cymunedol.
"O ganlyniad, mae nifer cyffredinol y nyrsys sy'n darparu gwasanaethau cymunedol wedi cynyddu 17% dros y chwe blynedd diwethaf."
Wythnos diwethaf fe gyhoeddodd Llywodraeth Cymru y byddai'n gwario £95m ar hyfforddi mwy o weithwyr gofal gan gynnwys nyrsys ardal.
Bydd mwy ar y stori hon ar O'r Senedd ar S4C am 22.00nos Fawrth 28ain o Chwefror.
Image caption Mae nyrsys ardal yn gallu ysgafnhau'r straen ar rannau eraill y gwasanaeth iechyd
Cemlyn Davies ar daith gyda nyrs ardal.
Tra'n gweithio ar y stori hon fe dreuliais i fore yng nghwmni Siân Lewis, sy'n gweithio fel nyrs ardal yn Aberteifi.
Dywedodd Siân bod ei llwyth gwaith "wedi dyblu" ers iddi ddechrau gweithio'n y gymuned 10 mlynedd yn ôl.
"Yn Aberteifi ni'n gweld lan i 50 o bobl y diwrnod," meddai Sian.
"I drial ffito 50 o bobl mewn ni'n eitha prysur a ni'n gorfod dreifo'n weddol gyflym o un man i'r llall."
Fe gawson ni groeso cynnes wrth gyrraedd tŷ Tom a Muriel James, dau o gleifion Siân a'i thîm.
"Maen nhw'n werth y byd," meddai Muriel, "sai'n gwbod be fydden ni'n neud hebddyn nhw."
Dywedodd Tom y byddai e mewn cartref gofal erbyn hyn, oni bai am Siân a'i chydweithwyr.
Mae ymweliadau Siân yn golygu bod cleifion fel Tom a Muriel yn gallu osgoi taith drafferthus i'r ysbyty neu'r feddygfa.
Mae hynny'n ei dro'n ysgafnhau'r straen ar rannau eraill o'r gwasanaeth iechyd.
Ond mae'n werth cofio y bydd ymdrechion gwleidyddol nawr i ddarparu mwy o ofal yn y cartre'n gweld cynnydd pellach yn llwyth gwaith nyrsys sy'n gweithio'n y gymuned a bydd angen sicrhau bod ganddyn nhw'r adnoddau i ymdopi.
Dywedodd Bwrdd Iechyd Hywel Dda - sy'n gwasanaethu'r ardal hon - bod nifer o wasanaethau "newydd a chyffrous" yn cefnogi'r nyrsys ardal a bod rhain i gyd yn gweithio mewn "modd integredig i ddarparu'r lefelau uchaf o ofal yn y gymuned".
"Mae'r bwrdd iechyd yn falch iawn o ansawdd a maint y gwaith nyrsio ardal sy'n cael ei gyflawni a dymunwn ailadrodd ein diolchgarwch twymgalon ar ran ein cleifion a'n partneriaid," meddai'r llefarydd.


description: Geraint Curig, sydd wedi bod yn byw yng Ngroeg ers wyth mlynedd, yn rhannu ei brofiadau o argyfwng ariannol y wlad gyda Cymru Fyw.

title: 'Sicrwydd ansicrwydd': Argyfwng ariannol Gwlad Groeg


description: Pennaeth cynllun adfywio yn wynebu achos i adennill arian wedi iddi bledio'n euog i dwyllo.

title: Twyll: Ymgais i adennill arian

maintext:
Image copyright BBC news grab Image caption Dywedodd Miriam Beard cyn yr achos nad oedd yn euog o dwyllo
Mae pennaeth cynllun oedd i fod i gynorthwyo stad o dai difreintiedig yn wynebu achos llys i adennill arian a dwyllodd o'r cynllun.
Daeth Miriam Beard, 55 oed o Henllan, Sir Ddinbych, â'r achos twyll yn ei herbyn i ben yn Llys y Goron Yr Wyddgrug ddydd Iau drwy newid ei phle i euog.
Mae'n cyfadde' iddi "odro" mwy na £51,000 o gynllun Cymunedau'n Gyntaf Plas Madoc ger Wrecsam.
Bydd gwrandawiad pellach ddydd Gwener i gael yr arian yn ôl.
Bydd yn cael ei dedfrydu y mis nesaf.
Gwadu
Clywodd yr achos ei bod wedi dargyfeirio mwy na £50,000 o arian yr elusen iddi hi ei hun a'i theulu.
Yn wreiddiol roedd wedi gwadu'r cyhuddiadau, ac wedi gwadu dweud celwydd am ei hoed a'i chymwysterau.
Image copyright BBC news grab Image caption Miriam Beard oedd yn gyfrifol am gynllun Cymunedau'n Gyntaf Plas Madoc ger Wrecsam
Ond yna ddydd Iau fe blediodd yn euog i naw o 12 cyhuddiad.
Roedd y rhain yn cynnwys cyhuddiadau iddi dalu ei mab mwy na £18,000 am ddefnydd carafán oedd yn eiddo i gynllun Plas Madoc llywodraeth Cymru.
Fe wnaeth hefyd ganiatáu i'w mab dalu am werth £4,000 o danwydd gan ddefnyddio arian y sefydliad, ac roedd wedi creu honiadau am wasanaeth oedd yn cael eu darparu i bobl ifanc er mwyn hawlio £25,000 iddi hi ei hun.
Pryderon
Roeddwn i'n dweud wrthyn nhw nad oedd pethau'n iawn yno ac y dylai fod archwiliad, ond chafodd dim byd ei wneud Frank Biggs, Cyn weithiwr ym Mhlas Madoc
Dechreuodd cynllun Plas Madoc yn 2001, ond fe fynegwyd pryderon mor fuan â 2003 am y modd y cafodd y cynllun ei fonitro a'i archwil
Ymunodd Beard â'r cynllun yn 2003, ac fe ddigwyddodd y troseddau rhwng 2007 a 2009.
Codwyd cwestiynau am Blas Madoc gan gynnwys rhai gan bobl oedd yn gweithio yno - pobl fel Frank Biggs.
Dywedodd: "Roeddwn i'n dweud wrthyn nhw nad oedd pethau'n iawn yno ac y dylai fod archwiliad, ond chafodd dim byd ei wneud.
"Cafodd nifer o Aelodau Cynulliad wybod, cafodd nifer o wleidyddion wybod gen i nad oedd pethau'n iawn, ond chafodd dim ei wneud. Dydw i ddim yn deall pam."
Fe blediodd mab Beard, Daryl Kelly - 35 oed o Fanceinion - yn euog i chwe chyhuddiad yn ei erbyn mewn gwrandawiad blaenorol yng Nghaerdydd.
Bydd ei achos yntau i adennill yr arian hefyd yn cael ei glywed ddydd Gwener, ac fe fydd yntau hefyd yn cael ei ddedfrydu y mis nesaf.
'Gwaith da'
Dywedodd llefarydd ar ran llywodraeth Cymru: "Rydym yn croesawu'r datblygiad yma.
"Rydym yn ystyried y camddefnydd o arian cyhoeddus fel mater difrifol iawn, ac rydym wedi adolygu ein gweithdrefnau i sicrhau eu bod yn gadarn.
"Mae'n bwysig nad yw'r achos yma yn difrïo'r gwaith da sy'n cael ei gyflawni gan y rhaglen Cymunedau'n Gyntaf.
"Mae'r achos yma yn son am ganran fechan iawn o gyllideb Cymunedau'n Gyntaf, sydd ar hyn o bryd yn fwy na £40 miliwn y flwyddyn."io.


description: Cyngor Casnewydd yn cyhoeddi y bydd Felodrôm Cenedlaethol Cymru yn cael ei ailenwi ar ôl enillydd y Tour de France.

title: Ailenwi'r Felodrôm Cenedlaethol ar ôl Geraint Thomas


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Angen i Lywodraeth Cymru fuddsoddi mewn hyfforddi criwiau ffilm a theledu er mwyn sicrhau bod y diwydiant yn gynaliadwy, medd cynhyrchydd.

title: 'Angen buddsoddi' i hyfforddi criwiau ffilm a theledu


description: Gwasanaeth Carchardai yn cadarnhau bod Russell Trent wedi ei atal o'i waith fel Llywodraethwr Carchar y Berwyn yn ystod ymchwiliad i honiadau cafodd eu gwneud yn ei erbyn.

title: Atal llywodraethwr carchar Wrecsam o'i waith dros dro


description: Dau ddisgybl 18 oed sydd ar fin mynd i'r brifysgol yn trafod manteision ac anfanteision cynigion diamod.

title: Cynigion diamod yn 'atal rhai rhag cyrraedd eu potensial'


description: Caerdydd yn colli eu gêm gyntaf yn Uwch Gynghrair Lloegr.

title: Uwch Gynghrair: Bournemouth 2-0 Caerdydd


description: Buddugoliaeth T20 i dîm criced Morgannwg yn erbyn Sir Gaerloyw yng Ngerddi Soffia nos Wener.

title: T20: Morgannwg yn curo Sir Gaerloyw


description: Y rapiwr a'r cerddor Ed Holden i gynrychioli Cymru ym mhencampwriaeth beatbocsio'r byd.

title: Ed Holden i gynrychioli Cymru ar lwyfan y byd


description: Dwy farn am Gymro blaenllaw gafodd ei ladd ym mrwydr Waterloo

title: Picton: Arwr neu fwystfil?

maintext:
Mae hi'n 200 mlynedd ers brwydr enwog Waterloo ar 18 Mehefin 2015. Roedd nifer o Gymry ar faes y gad ar y diwrnod y llwyddodd y cynghreiriaid i drechu'r Ffrancwyr dan arweiniad Napoleon. Yn eu plith roedd Syr Thomas Picton. Fo oedd y swyddog mwyaf blaenllaw o blith byddin y Cadfridog Wellington i gael ei ladd yn y brwydro.
Ond er ei aberth y diwrnod hwnnw, mae 'na gryn anghytuno yng ngorllewin Cymru ynglŷn â sut y dylen ni fel Cymry gofio Syr Thomas Picton.
Er ei fod yn filwr uchel ei barch, roedd o'n euog hefyd o gamdrin caethweision. Mi gafodd Cymru Fyw ddau ddarlun ohono gan ddau o haneswyr Sir Gâr.
Ann Dorset (Amgueddfa Caerfyrddin):
A ddylem ni gofio Picton? Dylsen, ond fel dyn o'i amser.
Ef oedd y ffigwr uchaf ym myddin Prydain i gael ei ladd yn Waterloo yn 1815. Cafodd ei ddisgrifio gan Dug Wellington fel 'rough foul-mouthed devil'.
Yn ystod ei fywyd fe wnaeth Picton dipyn o enw i'w hun, ac nid wastad mewn goleuni da, ond er hyn fe gafodd angladd teilwng i arwr.
Mae cerfluniau iddo yng Nghadeirlan St Paul's yn Llundain ac yma yng Nghaerfyrddin. Mae 'na strydoedd yn y dre' wedi eu henwi ar ei ôl ac mae 'na ddarlun mawr ohono yn hongian yn Llys y Goron ac, wrth gwrs, mae Ysgol Syr Thomas Picton yn Hwlffordd.
Waterloo oedd y frwydr dyngedfennol a ddaeth â'r rhyfel rhwng Prydain a Ffrainc i ben. Er i Picton gael anafiadau drwg ddeuddydd ynghynt, roedd e yn barod am y frwydr fawr ac fe gafodd ei glodfori fel arwr cenedlaethol a lleol.
Er hyn, does dim dwywaith fod y Cymro yma o Sir Benfro yn fwystfil. Fel Llywodraethwr Trinidad rhoddodd gosbau llymach i'r caethweision a oedd yn gweithio yn y caeau siwgr.
Penderfynodd llys yn Llundain bod Picton yn euog o arteithio merch ifanc yn Trinidad a oedd wedi ei chyhuddo o ddwyn, ond cafodd y dyfarniad ei wrthdroi yn ddiweddarach. Roedd gan Picton blanhigfeydd siwgr a chaethweision ei hun hefyd.
Y ffaith fod Syr Thomas Picton yn fwystfil oedd yn ei wneud yn filwr llwyddiannus, ac mae rhaid cofio pa mor anodd oedd bywyd i'r rhan fwyaf o bobl ar droad y G19fed.
Roedd llawer yn cytuno ag agwedd Picton tuag at gaethweision ac mae cyfoeth llawer o'n dinasoedd yn deillio o'r fasnach caethiwo a'r planhigfeydd siwgr.
Image caption Roedd tua 120,000 o ddynion o Brydain, Prwsia, Yr Iseldiroedd a Hanover yn brwydro yn erbyn Napoleon a'r Ffrancwyr yn Waterloo
JTowyn Jones (Llywydd Cymdeithas Hynafiaethau Sir Gaerfyrddin):
Pan oedd cofadail gyntaf Syr Thomas Picton yn dadfeilio yn 1846, sylw sarcastig rhywun oedd ei bod fel ei gymeriad yn haws ei thynnu ar led na'i chyweirio.
Caed asesiad o'i natur yn ymateb neb llai na'r Dug Wellington ei hun pan achwynodd swyddog cyflenwi wrtho fod Picton wedi bygwth ei grogi wrth y goeden agosaf oni chai fwyd ar unwaith i'w ddynion. "Gwnewch felly! Wn i ddim am neb tebycach na Picton i fod cystal â'i air!"
Ond, wedi cydnabod hynny, ymarferiad hollol ofer yw beirniadu cymeriad hanesyddol yn ôl safonau oes arall.
Nid oes yr un dewin (mytholegol fel Myrddin na mwy real!) fedr newid yr hyn a ddigwyddodd yn y gorffennol. Unwaith ein bod yn penderfynu dileu cofnodion gweladwy, o unrhyw natur, o'r hyn a fu unwaith - does dim pendraw ar y peth.
Adar o'r unlliw â'r fandaliaid ffyrnig o ogledd ddwyrain yr Almaen ddistrywiodd Rhufain yn y bumed ganrif yw'r sawl fynn ddileu olion cyfnod blaenorol.
O'r un duedd â'r Taliban ddinistriodd gerfddelwau Bwda yn nyffryn Bamyan yn Affganistan ym Mawrth 2001. A phenboethiaid Isil y mae adfeilion Rhufeinig enwog Palmyra mewn perygl rhagddynt ar hyn o bryd.
A thato o'r un rhych yw'r rhai fynnant gael gwared ar obelisg presennol Syr Thomas Picton a'i bortread.
O waredu'r portread oni ellid dymchwel Neuadd y Dre' (a fu'n gartre iddo erioed) hefyd. Wedi'r cyfan, perthyn i'r G18fed mae honno nid i'n hoes flaengar ni.
'Does fawr ar ôl o Gastell Caerfyrddin - ddown ni ben â hwnnw mewn prynhawn. Ac ar ein ffordd, beth am roi fforch JCB o dan ddelw y Cadfridog Syr William Nott?
Yn nes i fyny'r dyffryn peidiwn adael carreg ar garreg o Dŵr Paxton uwchlaw Llanarthne.
Wedi'r cyfan dim ond ei godi wnaeth e i edrych lawr ar bobl Sir Gâr o sbeit am golli 'lecsiwn. Does dim pendraw ar symbolau o'r gorffennol i'w difodi. Y Pyramidiau a'r Parthenon, pam lai? Mae'r byd yn ymagor o'n blaen...
Ond wnawn ni ddim newid dim a ddigwyddodd mewn ffaith drwy hynny. Yn gam neu yn gymwys fe fu Picton yn arwr yng Nghaerfyrddin unwaith a fedrwch chi na minnau na neb arall newid hynny.


description: Mam bachgen yn ei arddegau fu farw o ganser prin yn galw am wella'r gefnogaeth sydd ar gael i bobl sydd wedi cael profedigaeth.

title: Galw am well gwasanaethau i bobl yn dilyn profedigaeth


description: Mae NFLA a CNC wedi cadarnhau bod EDF Energy yn gohirio'r cynllun i waredu tunnelli o fwd a gwaddodion o Hinkley Point C tan diwedd Medi.

title: Gohirio gwaredu mwd Hinkley Point yng Nghymru


description: Mae'r heddlu'n chwilio am fam i fabi y maen nhw'n credu iddo gael ei eni heb gymorth meddygol yng Nghasnewydd.

title: Chwilio am fam i fabi newyddanedig yng Nghasnewydd


description: Cyngor Ceredigion yn dweud y byddan nhw'n ymchwilio ymhellach i'r posibilrwydd o adleoli Theatr Felinfach i adeilad newydd.

title: Cyngor Ceredigion i ystyried adleoli Theatr Felinfach


description: Yr Asiantaeth Priffyrdd yn cau'r tollbyrth ar Bont Hafren M48 oherwydd salwch ymhlith staff.

title: Cau'r hen bont Hafren oherwydd salwch staff


description: Mam i ddau yn cael ei lladd wedi gwrthdrawiad ar draffordd yr M4 yng Nghastell-nedd Port Talbot.

title: Mam i ddau yn cael ei lladd ar draffordd yr M4


description: Un dyn yn cael ei gludo i'r ysbyty ac un arall yn cael ei arestio yn dilyn damwain ffordd yn Sir y Fflint.

title: Gwrthdrawiad Penyffordd: Apêl am dystion


description: Nifer o ysgolion Sir Ddinbych yn rhan o fenter "arloesol" sy'n galluogi rhieni i gyfnewid ac ailgylchu gwisgoedd ysgol.

title: Menter ailgylchu gwisg ysgol 'arloesol' yn Sir Ddinbych


description: Car yn syrthio i lyncdwll agorodd yn ddirybudd ym maes parcio atyniad Craig-y-Nos ym Mannau Brycheiniog.

title: Tynnu car o lyncdwll ym Mannau Brycheiniog


description: Barn y cyhoedd wedi ei hollti ar gynlluniau i ddileu'r hawl i rieni daro eu plant fel cosb, yn ôl ymgynghoriad.

title: Deddf atal taro plant yn hollti barn y cyhoedd


description: Yr Archdderwydd Geraint Llifon yn siarad o'r llwyfan yn ystod seremoni'r Coroni ddydd Llun.

title: Sylwadau'r Archdderwydd yn y Coroni


description: Bydd Syr Bryn Terfel yn perfformio yng nghyngerdd agoriadol yr Eisteddfod er mwyn dathlu "ei arwr" Paul Robeson.

title: Bryn Terfel i ddathlu 'ei arwr' yn y cyngerdd agoriadol


description: Cadeirio'r Bardd / Chairing of the Bard

title: Cadeirio'r Bardd / Chairing of the Bard


description: Jeremy Miles yn datgan ei gefnogaeth i Mark Drakeford i olynu Carwyn Jones fel arweinydd Llafur Cymru.

title: Jeremy Miles yn cefnogi Mark Drakeford i arwain Llafur


description: Cyfle i adnabod Nicky Roberts, un o gystadleuwyr Dysgwr y Flwyddyn 2018, yn well.

title: Dysgwr y Flwyddyn 2018: Adnabod Nicky Roberts


description: Pumed buddugoliaeth allan o bump i Forgannwg wrth iddyn nhw ennill yn rhwydd yn erbyn Hampshire nos Wener.

title: T20: Morgannwg yn ennill yn erbyn Hampshire


description: Unawd Cerdd Dant 12-16 oed (24) / Cerdd Dant Solo 12-16 years (24)


description: Dyn a menyw wedi eu harestio, wedi i heddlu arfog gael eu galw i dŷ yn Heol Dŵr yng nghanol Caerfyrddin.

title: Arestio dau wedi digwyddiad yn Heol Dŵr, Caerfyrddin


description: Esyllt Sears sy'n trafod ei hargraffiadau o'r Eisteddfod Genedlaethol eleni

title: Pump peth ry'n ni wedi dysgu o Steddfod Caerdydd


description: Triawd neu Bedwarawd Cerdd Dant Agored (19) / Cerdd Dant Trio or Quartet (19)


description: Cyngerdd UB40 yn cael ei symud i leoliad arall yng Nghaerdydd, oriau cyn i'r band berfformio.

title: UB40: Tramshed Caerdydd 'ddim yn barod'


description: Geraint Thomas yn cadarnhau y bydd yng Nghaerdydd ar gyfer dathlu ei fuddugoliaeth yn y Tour de France.

title: Cadarnhau dathliad Geraint Thomas yng Nghaerdydd


description: Heddlu'r De yn cadarnhau fod tri dyn wedi marw mewn gwrthdrawiad rhwng car a lori yng Nghaerdydd.

title: Tri dyn wedi marw mewn gwrthdrawiad rhwng car a lori


description: Cymdeithas Bêl-Droed Cymru yn cadarnhau fod Kieran O'Connor wedi cael ei ethol fel y llywydd newydd.

title: Cymdeithas Pêl-droed Cymru yn ethol Llywydd newydd


description: Ymchwiliad wedi'i lansio ar ôl i bum cerbyd gael eu dinistrio gan fflamau yn Nhorfaen yn oriau man bore Sul.

title: Pum cerbyd wedi'u dinistrio mewn tân yn Nhorfaen


description: Rhan o gyngerdd agoriadol Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd

title: Cyngerdd Agoriadol Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd


description: Cymru Fyw sydd wedi bod yn dod i adnabod y pedwar cystadleuydd sydd yn mynd am wobr Dysgwr y Flwyddyn 2018.

title: Dod i adnabod cystadleuwyr Dysgwyr y Flwyddyn 2018


description: Pedwar ymgeisydd am arweinyddiaeth Llafur Cymru am weld ail bleidlais ar Brexit, ond Mark Drakeford ddim yn teimlo dan bwysau i gefnogi.

title: Ymgeiswyr yn rhanedig am ail bleidlais ar Brexit


description: Arolygydd cynllunio yn gwrthod cais gan ymgyrchwyr fyddai wedi atal ysgol Gymraeg newydd rhag cael ei hadeiladu yn Llanelli.

title: Gwrthod cais fyddai wedi atal ysgol Gymraeg Llanelli


description: Mae Heddlu De Cymru wedi arestio dyn wedi gwrthdrawiad lle gafodd dynes ei hanfu'n ddifrifol.

title: Arestio dyn wedi gwrthdrawiad difrifol yng Nghaerdydd


description: Elusen yn annog menywod i beidio ag anwybyddu gwahoddiad am brawf canser cêg y groth, gan fod nifer y rhai yng Nghymru sy'n cael prawf ar ei isaf ers 10 mlynedd.

title: Ymgyrch i gynyddu profion canser cêg y groth


description: Casgliad o luniau o Eisteddfod Caerdydd 2018 // The best pictures from the 2018 Eisteddfod at Cardiff

title: Lluniau gorau'r wythnos // Our pick of the week's top photos

maintext:
Ar ddiwedd wythnos unigryw a chofiadwy ym Mae Caerdydd, dyma gyfle i edrych nôl ar Eisteddfod Genedlaethol 2018 drwy gasgliad o luniau gorau'r wythnos.
At the end of a memorable and unique week at Cardiff Bay, we take a look back at the 2018 National Eisteddfod through a collection of the week's top pictures.
Image copyright Sioned Birchall Image caption Ymwelwyr o China, Li Dan Fu a Yu Jie Fu, yn mwynhau eu Eisteddfod gyntaf // Li Dan Fu and Yu Jie travelled from China to Cardiff Bay for a taste of Welsh culture
Image caption Huw Stephens a Jason Mohammad, y ddau o Gaerdydd, yn rhannu jôc ar y Maes // Fellow Cardiffians Huw Stephens and Jason Mohammad
Image copyright Sioned Birchall Image caption Dydd Llun cafodd Bae Caerdydd brofi gogoniant Gorsedd y Beirdd // On Monday, Cardiff Bay enjoyed the Gorsedd of the Bards in all its splendour
Image copyright Sioned Birchall Image caption Cyfle prin i Ashok Ahir, cadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Caerdydd 2018, roi ei draed i fyny // A rare chance for Ashok Ahir, chairman of the Eisteddfod committee, to sit back and enjoy
Image copyright Sioned Birchall Image caption Catrin Dafydd, enillydd Coron Eisteddfod Genedlaethol 2018 // Poet Catrin Dafydd won the 2018 Eisteddfod Crown
Image caption Efeilliaid, Srivik a Nivik (4 oed) o Gaerdydd yn mwynhau hufen iâ gyda Mam a Dad // A tasty ice cream treat for twins Srivik and Nivik
Image caption Côr Morgraig yn ymarfer funud olaf cyn mynd ar y llwyfan // Last minute rehersal for Côr Morgraig before going on stage
Image caption Y band Adwaith o Gaerfyrddin yn canu set acwstig yn Caffi Maes B // Carmarthen band, Adwaith, perform an acoustic set in Caffi Maes B
Image caption Anhygoel! Y dorf i groesawu'r beiciwr Geraint Thomas wrth y Senedd ddydd Iau // Wow! A massive crowd gathered to greet cyclist Geraint Thomas on Thursday
Image caption Geraint Thomas yn cyfarch y dorf ar risiau'r Senedd // Geraint Thomas on the Senedd steps
Image copyright Sioned Birchall Image caption Oherwydd y glaw fe gynhaliwyd seremoni'r Orsedd ym Maes B ddydd Gwener // Due to the rain, the Gorsedd ceremony on Friday was held in the unusual location of Maes B, where the late night gigs are held
Image copyright Sioned Birchall Image caption "Braf bod nôl ym Maes B, profiadau ffantastig yn tyfu lan yn y maes ieuenctid" meddai Jamie Roberts // Welsh rugby star Jamie Roberts was back on hometurf to be honoured by the Gorsedd
Image copyright Sioned Birchall Image caption Y ddawns flodau // The flower dance
Image copyright Sioned Birchall Image caption Bardd y Gadair, Gruffudd Eifion Owen, yn cofleidio Osian Rhys Jones // Gruffudd Eifion Owen, this year's winner of the Chair, greets his fellow poet Osian Rhys Jones
Image caption 'Jamio' traddodiadol yn y Tŷ Gwerin // A traditional 'jam' in the Tŷ Gwerin (Folk tent)
Image caption Dafydd a Llew yn mwynhau! Mae 'di bod yn Steddfod anhygoel. Hwyl tan y flwyddyn nesaf // Dafydd and Llew enjoying the Eisteddfod. It's been a blast! See you all next year
Hefyd o ddiddordeb // Also of interest:


description: Canllawiau cynllunio'r llywodraeth yn "anghyfreithlon" medd Cymdeithas yr Iaith, am beidio ag ystyried effaith datblygiadau ar y Gymraeg.

title: 'Canllawiau cynllunio ddim yn parchu'r Gymraeg ddigon'


description: Arweinydd newydd UKIP yn y Cynulliad yn cael ei ethol am ei fod yn cael ei weld yn "ddi-duedd" o fewn y blaid, medd aelod UKIP arall.

title: 'Penodi Bennett am ei fod yn cael ei weld yn niwtral'

maintext:
Image caption Mae Gareth Bennett wedi dweud y byddai'n ymgyrchu i gael gwared â'r cynulliad
Cafodd arweinydd newydd UKIP yn y Cynulliad ei ethol am ei fod yn cael ei weld yn "ddi-duedd" o fewn y blaid, medd David Rowlands, AC UKIP dros De Ddwyrain Cymru.
Ddydd Gwener cafodd Mr Bennett ei ethol wedi iddo drechu Caroline Jones a Neil Hamilton yn yr ornest.
Fore Sadwrn dywedodd David Rowlands wrth y BBC fod y bleidlais i Gareth Bennett yn "bleidlais yn erbyn ffraeon cyd-ddinistriol oddi fewn i'r blaid".
Mae Mr Bennett wedi bod yn ffigwr dadleuol ers cael ei ethol i'r Cynulliad ddwy flynedd yn ôl.
Ef yw pedwerydd arweinydd UKIP yng Nghymru ers i Nathan Gill, a gafodd ei benodi gan Nigel Farage, arwain ymgyrch etholiadau y Cynulliad yn 2016.
Llwyddodd UKIP i ennill saith sedd yn y Senedd.
Image copyright Getty/Ashwood Photography Image caption Fe drechodd Gareth Bennett (Dde) Neil Hamilton (Chwith) a Caroline Jones yn yr ornest
Llwyddodd Mr Bennett i ddisodli Caroline Jones fel arweinydd grŵp UKIP yn y Senedd a hynny wedi dim ond chwech wythnos yn y swydd.
Ym mis Mai fe ddaeth Caroline Jones yn arweinydd yn lle Neil Hamilton.
Yn dilyn y bleidlais dywedodd arweinydd UKIP yn y DU, Gerard Batten, ei fod yn "disgwyl i bob ymgeisydd nawr gyd-dynnu a gweithio er budd UKIP".
Ychwanegodd David Rowlands: "Mae'n amser nawr i bawb sicrhau bod y ffraeo yn dod i ben."
Dywedodd hefyd fod penodiad Mr Bennett yn syndod.
'Cael gwared â'r Cynulliad'
Mae'r cyn-arweinydd Caroline Jones wedi mynegi ei "siom" gyda'r penderfyniad i gynnal etholiad a dywedodd bod ganddi "lot i feddwl amdano".
Ychwanegodd: "Gallech ddweud ei fod yn ddemocrataidd i gael etholiad ond fe ddylai hynny fod wedi digwydd ar y dechrau."
Yn ôl cyn-AC UKIP Mark Reckless, a ymunodd â'r Ceidwadwyr yn 2017, "barn gref" Mr Bennett yn erbyn y Cynulliad a sicrhaodd iddo fuddugoliaeth.
Mae Mr Bennett wedi dweud y dylid cael gwared â'r Cynulliad ond mae Mr Rowlands a Ms Jones wedi gwadu na ddylai rhoi diwedd ar ddatganoli fod yn bolisi'r blaid.
Mae pleidiau eraill wedi beirniadu penodiad Mr Bennett.
Dywedodd Ysgrifennydd Iechyd Llafur Vaughan Gething fod Mr Bennett yn "ddyn sarhaus" ac ychwanegodd arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood, y byddai marwolaeth UKIP yn rhywbeth a fyddai'n cael ei groesawu.
Yn y gorffennol mae Mr Bennett wedi cael ei feirniadu am gysylltu problemau sbwriel yng Nghaerdydd gyda mewnfudwyr o ddwyrain Ewrop.
Ym mis Rhagfyr y llynedd cafodd Mr Bennett ei wahardd o'r Senedd am wythnos ar ôl gwneud sylwadau am y gymuned trawsryweddol.
Ac ym mis Mai eleni fe wrthododd ag ymddiheuro am glip fideo "di-chwaeth" yn ymosod ar aelod o'r Blaid Lafur - er i rai o'i gyd-aelodau wneud hynny.


description: Rhai o drigolion tref yng Ngwynedd yn galw ar y sawl sydd wedi difrodi'r safle i gael ei dwyn i gyfrif.

title: Difrod mynwent yn "codi gwrychyn" pobl Bethesda


description: Bydd Shaun Edwards, hyfforddwr amddiffyn Cymru, yn ymuno â'r Gweilch y tymor hwn mewn rôl ymgynghorol.

title: Shaun Edwards i ymuno â'r Gweilch mewn rôl ymgynghorol


description: Cystadlaethau rasio ceffylau Cas-gwent yn dod i ben yn gynnar wedi pryderon am ddiogelwch arwynebedd y trac.

title: Pryderon am ddiogelwch trac rasys Cas-gwent


authors:
Iolo Cheung
Bbc Cymru Fyw

description: Galw am ystyried symud Tafwyl i Fae Caerdydd er mwyn "cynnal y diddordeb" yn sgil yr Eisteddfod, yn hytrach na chael y Brifwyl yno'n rhy aml.

title: Galw am ystyried Tafwyl yn y Bae yn sgil yr Eisteddfod


description: Y gwasanaethau brys yn cael eu galw wedi i dri pherson yn eu harddegau fynd i drafferthion yn y môr ger Tywyn, Gwynedd.

title: Tywyn: Achub tri pherson yn eu harddegau o'r môr

maintext:
Image copyright James Levett/Love Tywyn Image caption Y gwasanaethau brys ar y traeth yn Nhywyn ddydd Mawrth
Mae tri pherson yn eu harddegau aeth i drafferthion yn y môr ger Tywyn, Gwynedd ddydd Mawrth bellach wedi eu cludo i'r ysbyty.
Aeth bad achub Aberdyfi i'r digwyddiad am 13:44 brynhawn Mawrth a chwilio ardal rhyw 150-300m o'r arfordir ger Parc Carafanau Neptune Hall.
Cafodd yr heddlu hefyd eu galw i'r digwyddiad ychydig cyn 13:50.
Fe wnaeth gwylwyr y glannau a hofrennydd o Gaernarfon ymateb am 13:54, ac fe wnaeth Gwasanaeth Ambiwlans Cymru anfon parafeddyg ac ambiwlans i'r safle mewn ymateb i argyfwng meddygol.
Dim baneri coch
Dywedodd Gwylwyr y Glannau bod y tri pherson aeth i drafferthion yn y dŵr wedi eu cludo i'r ysbyty ac roedd un o'r bechygyn wedi'i ddarganfod gyda'i wyneb yn y dŵr.
Roedd dau ohonyn nhw'n 16 oed ac un yn 17 oed, ac roedden nhw'n rhan o'r un grŵp o ymwelwyr.
Yn ôl gwefan yr RNLI does dim achubwyr bywyd ar ddyletswydd ar draethau na chwaith ar hyd arfordir Gwynedd.
Image caption Mae AS Dwyfor Meirionnydd, Liz Saville Roberts wedi dweud ei bod yn pwyso ar Gyngor Gwynedd i wneud mwy i wella diogelwch ar y traeth.
Dywedodd Cyngor Gwynedd fod aelod o'i gwasanaethau morwrol ar ddyletswydd yn Nhywyn ac wedi cysylltu gyda'r gwasanaethau brys pan sylwodd fod y tri mewn trafferthion yn y dŵr.
Ychwanegodd llefarydd: "Fe wnaeth aelod o staff y cyngor fynd fewn i'r môr i gynnig cymorth, a gyda chymorth aelodau o'r cyhoedd, roedd yr aelod o staff yn gallu cynorthwyo dau o'r unigolion i'r lan.
"Mae staff adran forol Cyngor Gwynedd yn gyfrifol am batrolio 301km o arfordir.
"Mae ein swyddogion yn gweithio'n agos gyda phartneriaid o'r RNLI a'r gwasanaethau brys er mwyn sicrhau fod ein traethau yn ddiogel ar gyfer y miloedd sydd yn ei mwynhau pob blwyddyn."
'Risg y môr'
Dywedodd AS Dwyfor Meirionnydd, Liz Saville Roberts ei bod yn pwyso ar Gyngor Gwynedd i wneud mwy i wella diogelwch ar y traeth.
"Dwi wedi bod yn ceisio cael Cyngor Gwynedd i fynd i drafodaethau gyda sefydliad bad achub yr RNLI, oherwydd maen nhw mewn siroedd eraill cyfagos fel Ceredigion yn cynnig hyfforddiant ar gyfer wardeiniaid a'r cyhoedd fel eu bod nhw'n hyderus i fod yn achubwyr bywyd," meddai ar raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru.
"Dwi wedi siarad hefo'r heddlu a phobl leol yn Nhywyn wedi'r digwyddiad ddoe, a dwi'n meddwl y bydd 'na alwad yn dod o'r dref am faneri i gael eu hedfan i ddangos lefel risg nofio yn y môr - rhywbeth oedd yn digwydd ers talwm yn ôl be' dwi'n ddallt."
Image caption Yr arwyddion ger y traeth ar hyn o bryd yn rhybuddio am y peryglon
Dywedodd Paul Davies, rheolwr tafarn y Victoria Slipway ger y traeth, ei fod wedi rhedeg allan i weld beth oedd yn digwydd ar ôl clywed "llawer o sgrechian".
"Dwi erioed wedi gweld unrhyw beth fel 'na ar y traeth, roedd o'n ofnadwy," meddai.
"Dwi 'di tyfu fyny yma ac... roedden nhw'n arfer bod efo fflagiau coch [i rybuddio pobl o'r peryglon], ond yn y blynyddoedd diwethaf does dim fflagiau coch wedi bod yn hedfan.
"Roedden ni wastad yn gwybod pan fyddai'r fflagiau coch yn hedfan na ddylai unrhyw un fynd i nofio yn y môr."
Ychwanegodd Mr Davies nad oedd yn credu bod yr arwyddion presennol ger y traeth, yn rhybuddio nad oes achubwyr yno, yn ddigon.


description: Mam Eloise Parry, myfyrwraig a fu farw wedi iddi gymryd tabledi colli pwysau, yn galw i reoleiddio gwerthu tabledi colli pwysau dros y we.

title: Galw i reoleiddio gwerthu tabledi colli pwysau arlein


description: Pwy sy'n cofio... Charlton a Banks yn Nyffryn Nantlle?

title: Pwy sy'n cofio Bobby Charlton a Gordon Banks yn chwarae ym Maes Dulyn, Penygroes, yn 1976?


description: Lawrlwythwch yr ap am ddim nawr!

title: Ap arbrofol yn cynnig golwg arall ar faes yr Eisteddfod


description: Y golygfeydd gorau o Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018

title: Lluniau'r wythnos o Faes yr Eisteddfod


description: Gwobr Arwr Tawel Get Inspired y BBC yn dychwelyd yn 2018 i ddathlu'r gwirfoddolwyr mwyaf blaengar, deinamig ac ymroddgar sy'n hybu cyfranogiad mewn gweithgareddau chwaraeon a ffitrwydd ar lawr gwlad.

title: Arwr Tawel Get Inspired 2018 yn chwilio am y gwirfoddolwyr mwyaf blaengar, deinamig ac ymroddgar

maintext:
Bydd gwobr Arwr Tawel Get Inspired y BBC yn dychwelyd i ddathlu gwirfoddolwyr sy'n rhoi o'u hamser i helpu pobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau chwaraeon a ffitrwydd ar lawr gwlad.
Bydd Arwr Tawel 2018 yn dychwelyd am y 16eg flwyddyn yn olynol ac fe fydd yn chwilio am y gwirfoddolwyr mwyaf deinamig, blaengar a gweithgar o bob cwr o'r DU sy'n ysbrydoli pobl o bob oed i gadw'n heini.
Unwaith eto, rydyn ni'n gofyn i chi enwebu Arwr Tawel o'ch ardal chi.
Anfonwch eich enwebiadau heddiw!
Sut?
Mae'n syml: dywedwch pam mae'r unigolyn rydych chi'n ei enwebu'n haeddu bod yn Arwr Tawel Get Inspired y BBC.
Gallwch wneud cais drwy wneud y canlynol:
Llwytho enwebiad sain neu fideo i fyny gan ddefnyddio ein hadnodd ar-lein.
Llwytho'r ffurflen i lawr a'i chyflwyno drwy e-bost i arwrtawel@bbc.co.uk.
Mae'r rheolau i'w gweld yn y telerau ac amodau.
Gallwch weld enghreifftiau o enwebiad ysgrifenedig yma ac enwebiad fideo yma.
Pam?
Rydyn ni eisiau parhau i ddathlu cyfraniad y rheini sydd wedi bod yn annog pobl i gadw'n heini ers blynyddoedd, ond hefyd eisiau canolbwyntio ar yr Arwyr Tawel ifanc sydd â straeon ysbrydoledig i'w hadrodd.
Er enghraifft, y myfyriwr coleg sy'n annog torf o bobl i gymryd rhan yn ei glwb rhedeg wythnosol drwy ddefnyddio ei ddoniau ar y cyfryngau cymdeithasol, y gweithiwr proffesiynol ifanc sy'n treulio ei nosweithiau yn y clwb bocsio i gadw plant difreintiedig oddi ar y stryd. A'r athrawes ddawns 17 oed sy'n defnyddio ei dosbarth fel llwyfan i drafod pwysigrwydd iechyd meddwl.
Os ydynt yn chwaraeon neu'n weithgareddau* y mae angen gwirfoddolwyr i'w cynnal, a'ch bod chi'n gwybod am rywun anhunanol sy'n gweithio'n ddiflino i sicrhau bod pobl yn cadw'n heini, mae angen eich enwebiad chi arnom ni!
(* cyn belled â bod y gweithgaredd yn cael ei gydnabod gan gorff llywodraethu cenedlaethol - fel sydd wedi nodi'n unrhyw le yn y ddogfen hon)
Pwy?
Rhywun deinamig, brwdfrydig ac uchelgeisiol sydd wedi ymrwymo i wneud gwahaniaeth yn eich cymuned neu'ch clwb. Pwy ydych chi'n ei adnabod sy'n bodloni'r meini prawf?
Dychmygwch nhw'n tynnu hunluniau gyda'r sêr ar garped coch BBC Sport Personality ac yn derbyn gwobr o flaen arena lawn dop, gan wybod mai'ch enwebiad chi oedd yn gyfrifol am hynny. Mae enillydd 2017 Denise Larrad yn gwybod yn union beth rydyn ni'n ei olygu.
Image copyright Steve Pope Image caption Mike Blake oedd enillydd Gwobr Arwr Tawel Chwaraeon BBC Cymru yn 2017
Mae'n werth rhoi cynnig arni, dydy? Ewch ati i gydnabod yr unigolyn sydd bob amser yn rhoi pobl eraill yn gyntaf drwy ei enwebu ar gyfer gwobrau 2018.
Hyd yn oed os ydych chi wedi enwebu rhywun o'r blaen, gallwch ei enwebu ef neu hi eto eleni (cyn belled nad yw ef neu hi wedi ennill yn eich ardal o'r blaen).
Ble?
Rydym am ddod o hyd i'r gwirfoddolwyr mwyaf gweithgar, angerddol ac ysbrydoledig ym mhob rhan o'r DU.
O Thurso i Torquay ac o Lanelli i Lowestoft, bydd ein gorsafoedd rhanbarthol a chenedlaethol yn casglu eich enwebiadau ym mhob cwr o'r wlad.
Ar ôl derbyn eich enwebiadau, a gyda chymorth panel lleol, bydd rhestr fer yn cael ei hystyried a bydd enillydd rhanbarthol yn cael ei gyhoeddi.
Bydd 15 enillydd, un o bob rhanbarth, yn mynd ymlaen i'r wobr genedlaethol, lle bydd panel o'r radd flaenaf o fyd chwaraeon yn ystyried pob Arwr Tawel yn fanwl, gyda rhywfaint o gymorth gan bobl o'r cyfryngau a'r diwydiant chwaraeon. Ar ôl diwrnod o drafod tanllyd, byddant yn penderfynu pwy fydd Arwr Tawel Get Inspired y BBC 2018.
Pryd?
Mae'r cyfnod enwebu ar agor NAWR , felly ewch ati i wneud rhywbeth bach i rywun sy'n gwneud rhywbeth mawr!
Rhaid enwebu eich Arwr Tawel cyn y dyddiad cau, sef hanner nos Nos Sul 21 Hydref 2018, neu bydd rhaid i chi aros tan 2019.


description: Enillydd Tlws y Cerddor Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018 yw Tim Heeley.

title: Tim Heeley yn ennill Tlws y Cerddor yn yr Eisteddfod


description: Deuawd Cerdd Dant dan 21 oed (21) / Cerdd Dant Duet under 21 years (21)


description: Rhiant o Langollen sydd wedi colli pedwar o blant yn galw ar y GIG i wneud mwy i helpu rhieni mewn sefyllfaoedd tebyg.

title: Galw am well gefnogaeth gan y GIG ar ôl colli plant


authors:
Alun Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Dim ond un o'r naw ymchwiliad gan Lywodraeth Cymru i ollwng gwybodaeth dros y degawd diwethaf sydd wedi dod o hyd i'r ffynhonnell.

title: Ymchwiliadau gollwng gwybodaeth 'ddim yn dwyn ffrwyth'


description: Morgannwg allan o gystadleuaeth y T20 dan y dull Duckworth Lewis wedi i law ddod â'r chwarae i ben.

title: Morgannwg allan o gystadleuaeth y T20


description: Plentyn 13 oed wedi cael anafiadau difrifol yn dilyn gwrthdrawiad gyda cherbyd ar stad ddiwydiannol ger Pontypridd.

title: Gwrthdrawiad: Plentyn mewn cyflwr difrifol


description: Mae gwaith Rhian Hâf yn rhan o Wythnos Wydr Fenis

title: Artist yn arddangos gwaith gwydr yn Fenis

maintext:
Bydd gwaith artist gwydr o Gwytherin, ger Abergele, yn cael ei arddangos mewn digwyddiad arbennig yn Fenis ym mis Medi.
Mae arddangosfa Rhian Hâf, Cipio Eiliadau / Capturing Moments, yn rhan o Wythnos Wydr Fenis lle mae artistiaid gwydr ar draws y byd yn cael arddangos eu gwaith.
Cafodd Cymru Fyw sgwrs â Rhian cyn iddi adael am Yr Eidal, gyda'i chês yn llawn darnau o wydr...
Image copyright Dewi Tannant Lloyd
Beth yn union yw Cipio Eiliadau?
Gwaith gosod ydy o efo gwydr ac LEDs. Mae pob darn o wydr yn cael ei oleuo gan LEDs ar onglau gwahanol, sy'n creu cysgodion ac adlewyrchiadau i greu siapiau gwahanol.
Yn 2011, ces i fynd i ŵyl gelf Bienniale Fenis, ac o'n i'n rhan o brosiect lle roeddwn i hefyd yn cael amser i wneud gwaith ymchwil.
Nes i dynnu llawer o luniau a gwneud paentiadau o sut oedd golau yn llifo ar hyd y strydoedd yn Fenis, a dyna'r ysbrydolaeth tu ôl i'r gwaith yma.
Felly mae'n braf iawn cael dod â fo yn ôl i'r ddinas, i gloi'r cylch mewn ffordd.
Image copyright Gerwyn Howley
Sut ddaeth y cyfle i arddangos dy waith yn Fenis?
Ges i'r gwahoddiad i'w arddangos o eleni mewn partneriaeth efo Venice Arts Factory, sy'n trefnu nifer o ddigwyddiadau i gydfynd â'r Biennale ar draws y ddinas.
Roedden nhw'n awyddus i weithio efo fi i roi hwn ymlaen, fel rhan o wythnos arbennig yn arddangos gwaith celf o wydr.
Mae'r lleoliad, Campo San Stefano, yn anhygoel - mae gen i lawr cyfan i ddangos y gwydr a'r ffotograffau a'r paentiadau sy'n cydfynd efo fo.
Dwi wedi cael arian gan sefydliad Celfyddydau Rhyngwladol Cymru i fynd â'r gwaith drosodd - fasai hi'n amhosib gwneud heb yr arian yna.
Image caption Rhian Hâf
Sut wyt ti'n mynd â darn o waith celf mor fregus dramor?!
Mae'r logistics wedi bod mor anodd, a'r gwaith pacio braidd yn ridiculous! Dwi wedi teithio dipyn efo'r darn yma, a galli di ei anfon i unrhyw le sydd efo ffordd, ond, wrth gwrs, mae Fenis ar ynys...!
Mae courier wedi mynd â'r paneli a'r bocsus sy'n dal y gwydr ers wythnos, dwi'n mynd â'r gwydr ei hun ar awyren Ddydd Sul, ac mae'r paentiadau a'r lluniau yn cyrraedd Ddydd Mawrth. Croesi bysedd fydd popeth yn cyrraedd yn iawn!
Wedyn bydd angen gosod popeth yn ei le... Neith hi gymryd rhyw ddiwrnod i agor yr holl focsus dwi'n meddwl!
Ond bellach, mae gen i system i osod popeth at ei gilydd, felly unwaith i ni benderfynu lle fydd popeth yn mynd, gobeithio fydd hi ddim rhy gymhleth!
Image copyright Dewi Tannant Lloyd
Beth sydd gan y dyfodol i'w gynnig?
Yn ystod yr wythnos, fydda i'n siarad â lot o bobl, ac yn gobeithio creu cysylltiadau. Mae'r Bienniale Pensaernïol hefyd ymlaen yno, a dyna faes yr hoffwn i weithio mwy ynddo, felly gobeithio fydd dipyn o'r gynulleidfa yna yn dod hefyd.
Mae rhan o'r gwaith ar hyn o bryd yn Amgueddfa Genedlaethol yr Alban yng Nghaeredin, ac yna mae'r holl waith yn mynd i'r National Centre of Craft and Design yn Sleaford yn syth o Fenis, felly dydi'r darn ddim wedi gorffen teithio eto.
Mae pethau yn gallu digwydd mor gyflym yn y busnes yma - nes i ond cael gwybod am hyn ddiwedd fis Mai - felly pwy a ŵyr pa gyfleoedd ddaw o hyn.


description: Mae hi'n "sgandal" nad yw pobl yn gwybod sut i gael cyngor neu achwyn am achosion o esgeuluso plant, yn ôl elusen.

title: Esgeuluso plant: 'Angen codi ymwybyddiaeth'


description: Mae ap newydd yn cael ei dreialu sy'n galluogi cleifion i weld cofnodion meddygol a gwybodaeth am eu cyflwr drwy ei ffôn.

title: Cleifion i gael mynediad at gofnodion meddygol drwy ap


description: Mae trigolion lleol yn awyddus i weld Taylor Wimpey yn ail-afael yn y gwaith adeiladu wedi llifogydd 2012

title: Gobaith gweld Taylor Wimpey yn ail-ddechrau adeiladu ar stad Glasdir


description: Faint o'r ffeithiau rhyfedd hyn fyddwch chi wedi clywed amdanynt?

title: Cwis: Saith ffaith anarferol am Gymru


description: Myfyriwr yn dweud wrth lys fod tri ditectif wedi dwyn rhan o'i gynilion yn ystod cyrch ar ei gartref yn 2011.

title: Achos heddlu: Cyhuddiad o ddwyn cynilion


description: Mae un o'r ymgeiswyr i arwain y Ceidwadwyr wedi wfftio honiadau o fod yn "llwyd".

title: Paul Davies AC yn wfftio honiadau o fod yn "llwyd"


description: Mae Heddlu Gogledd Cymru yn apelio am wybodaeth yn dilyn gwrthdrawiad 'difrifol' ym Metws-y-coed.

title: Apêl am wybodaeth wedi gwrthdrawiad ym Metws-y-coed


description: Am y tro cyntaf eleni bydd rhaglen o ddigwyddiadau'n ymwneud â'r gymuned LGBT yn rhan o'r Eisteddfod Genedlaethol.

title: Rhaglen LGBT i ddangos 'nad yw'r Eisteddfod yn gul'


description: Miloedd yn croesawu pencampwr y Tour de France yn ôl i Gaerdydd.

title: Cefnogwyr yn rhoi croeso cynnes i'w harwr Geraint Thomas


description: Stori Daniel Davies o ardal Pontypridd sydd newydd ennill The Voice Kids, ond wnaeth ddechrau canu i oresgyn swildod

title: Enillydd The Voice Kids: Canu i oresgyn swildod

maintext:
Mae dal mewn cysylltiad â'r gantores Pixie Lott, welodd ei fam yn mynd yn 'nuts' pan welodd hi Kylie, a fe yw'r canwr ifanc gorau ym Mhrydain...yn ôl gwylwyr rhaglen The Voice Kids.
Ond mae Daniel Davies, bachgen ifanc 14 oed o Trallwn, Pontypridd yn cyfaddef fod e'n swil a mewnblyg ac yn edrych ymlaen at fynd yn ôl i'r ysgol i ddatblygu ei dalentau cerddorol ymhellach.
Image caption Daniel cefn llwyfan gyda'r fentor, y gantores Pixie Lott
Wyt ti wastad wedi bod yn berfformiwr?
Dim o gwbl. Os rhywbeth fydden ni'n dweud bod fi'n swil ac yn eithaf mewnblyg. Ond ddechreuais i berfformio ym mlwyddyn 6 ysgol gynradd mewn cyngherddau ysgol ac yn y blaen, ac yn ara' deg dros y blynyddoedd, datblygodd fy hyder i'r pwynt lle roedden yn barod i roi cynnig ar gael clyweliad ar gyfer The Voice Kids.
Beth wyt ti'n hoffi fwyaf am berfformio?
Rwy wrth fy modd o flaen cynulleidfa ac wrth fy modd bod ar y llwyfan gyda phawb yn gweiddi a chlapio. Rwy'n credu bod fi'n hoffi'r adrenaline. Mae perfformio i fi fel mynd ar roller coaster really mawr a'r teimlad cyn perfformio yn debyg iawn i'r buzz chi'n cael wrth fynd ar roller coaster.
Ond fel bod ar roller coaster, y disgwyl a'r ofn wrth aros eich tro sydd waethaf...Ond pan chi arno, mae'n rhoi boddhad mawr i chi. Wel i mi mae hynny union fel disgwyl perfformio. Ydw, rwy'n mynd yn nerfus, ond mae'r cyfan yn dod i ben pan fi'n camu ar y llwyfan ac wedyn mae'r adrenaline yn gwneud ei waith.
Image caption Daniel yn eistedd yn sedd y beirniad
Felly oedd ymddangos ar rhaglenni byw The Voice Kids union fel perfformio mewn cyngerdd ysgol?
Wel, mi roeddwn ni'n nerfus iawn cyn y rhaglenni byw. Ond roedd pawb o'm cwmpas yn nerfus hefyd...wnaeth fi dipyn yn fwy nerfus. A dwi ddim jest yn son am y perfformwyr eraill, ond roedd y pobl tu ôl llwyfan, y technegwyr...pawb yn eithaf pryderus oherwydd bod ni'n darlledu'n fyw!
Ond eto, y disgwyl o flaen llaw a'r aros i fynd arno oedd waethaf. Unwaith gamais ar y llwyfan, Phew! Roedd hi'n rhyddhad a wnes i ei fwynhau a'r nerfau'n diflannu.
Pixie Lott oedd dy fentor di, roedd hi'n edrych fel bod y ddau ohonoch chi'n dod ymlaen yn dda iawn?
Erbyn hyn rwy'n teimlo bod ni'n ffrindiau da iawn. Wir, mae hi mor neis, ac nid dim ond pan mae'r camera ymlaen, ond mae hi'n neis drwy'r amser. Fi wedi bod i ambell i ddigwyddiad gyda hi ac aethon ni mas am ginio rhywbryd ac mae hi jest mor neis a chroesawgar drwy'r amser.
Sylwais fod Kylie Minogue yn perfformio ar y rhaglen olaf, wnes di gyfarfod â hi?
Na, dim really. Basiais i hi yn y coridor, ond wnaeth mam ecseitio'n llwyr a chodi llaw a gwenu arni, a wnaeth hi godi llaw a gwenu yn ôl. Ond mae'n really fach...ac yn fyr.
Ond ar y rhaglen, roedden nhw'n cadw'r cystadleuwyr ar wahân i'r perfformwyr ar y cyfan fel bod ni'n medru ymlacio heb ddim byd i dynnu ein sylw oddi ar ein perfformiad.
Felly wyt ti wedi ennill £30,000 a gwyliau yn Disneyland Paris, ond beth sydd nesa i ti?
Fi wedi cael ambell i gynnig i ganu mewn ambell i ddigwyddiad, ac mae'n Instagram a'n cyfrifon cyfryngau cymdeithasol wedi chwyddo tipyn, ond fi'n credu gwna'i ddefnyddio'r arian i helpu mi i ddysgu fod yn gerddor gwell.
Rwy'n bwriadu ail gydio mewn gwersi piano a dysgu mwy am gerddoriaeth a thechnegau 'sgrifennu caneuon.
Fyddet ti'n hoffi bod yn gerddor llawn amser?
Hoffwn ni fod yn ganwr, ond mae pethau eraill hoffwn i wneud hefyd, felly hyd yn oed os na fydd y canu'n gweithio mas, dim ots.
Dweud y gwir, pan wnes i roi cais mewn ar gyfer The Voice Kids, doedden ni ddim yn disgwyl byddai dim byd fel hyn yn digwydd...o gwbl!
Doedden ni ddim yn disgwyl mynd trwy'r clyweliadau cyntaf yn yr Holiday Inn yng Nghaerdydd, heb son am fynd drwy glyweliadau'r blinds ar y rhaglen ac yn sicr ddim i'r rownd derfynol. Felly, mae pob dim ers y clyweliad cyntaf 'na wedi bod yn fonws!


description: Mae ymgynghoriad am ddyfodol cartrefi gofal a chanolfannau dydd yn Sir Ddinbych wedi dechrau.

title: Cartrefi gofal cyngor Sir Ddinbych dan sylw


description: Mae angen cynllunio ac ariannu prosiectau iechyd am 20 mlynedd er mwyn delio gyda'n problemau iechyd i'r dyfodol medd Awen Iorwerth, Llawfeddyg Ymgynghorol.

title: Angen atebion iechyd hir dymor medd llawfeddyg


description: Cemlyn Davies sydd yn clywed mwy am gynllun newydd Senedd Ieuenctid Cymru, wrth i bobl ifanc wneud cais i sefyll fel ymgeiswyr.

title: Senedd Ieuenctid Cymru: 'Mae'n bwysig bod ni'n cael llais'

maintext:
Yr wythnos nesaf bydd pobl ifanc ar draws Cymru'n gallu gwneud cais i sefyll fel ymgeisydd yn etholiad cyntaf Senedd Ieuenctid Cymru.
Y dasg a fydd yn wynebu'r 60 fydd yn cael eu hethol fydd cynrychioli plant a phobl ifanc, a cheisio dylanwadu ar Aelodau'r Cynulliad ym Mae Caerdydd.
Gohebydd gwleidyddol BBC Cymru, Cemlyn Davies sydd wedi bod yn clywed mwy am y cynllun.
Dros baned mewn caffi yn Rhydaman, mae 'na gyfle prin i gael sgwrs gyda Meg Escott.
A hithau'n 17 oed mae Meg ar fin cychwyn ar gam nesa' ei chwrs yn y coleg, ble mae hi'n astudio gofal plant.
Does dim yn anghyffredin am hynny, ond pan nad yw hi wrth ei gwaith mae Meg yn gofalu am ei mam-gu sydd â dementia, ei mam sy'n ei chael hi'n anodd symud ac sydd ag epilepsi, a'i brawd bach sydd hefyd ag epilepsi.
"Mae dyddie ble ti'n dihuno a ti'n non-stop am 10 awr yn 'neud popeth ac mae dyddie wedyn ble ti'n gallu cael chill am 10 munud," meddai Meg.
"Mae e'n gallu bod yn rili anodd achos mae mam mewn a mas o'r ysbyty drwy'r amser. Mae e'n gallu bod yn anodd iawn."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Meg Escott: "Dyw pobl ifanc ddim angen bod yn dawel"
Ond er gwaetha'r pwysau sydd arni, mae Meg â'i bryd ar gael ei hethol i Senedd Ieuenctid Cymru.
Bydd yr etholiad cynta'n digwydd dros gyfnod o dair wythnos fis Tachwedd - gyda dau draean o'r 60 aelod yn cael eu hethol gan bobl ifanc ar draws Cymru i gynrychioli'u hetholaeth nhw.
Bydd yr 20 aelod arall yn cael eu henwebu a'u hethol gan sefydliadau fel Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru - corff sy'n cynnig cefnogaeth i ofalwyr ifanc fel Meg.
"Gyda gofalwyr ifanc fel fi mae e'n bwysig bod ni'n cael llais achos maen nhw ddim yn cael llais rili, dydy pobl ddim yn ein deall ni a bydd bod ar y Senedd Ieuenctid yn rhoi llais rili da i fi gynrychioli pobl ifanc a gofalwyr fel fi," meddai Meg.
Addysg wleidyddol
Pwrpas y Senedd Ieuenctid yw rhoi cyfle i bobl ifanc drafod syniadau a chynnig adborth i Aelodau'r Cynulliad. Ond a fyddan nhw'n gwrando?
Mae Llywydd y Cynulliad Elin Jones yn "hyderus" y bydd yr oedolion etholedig yn talu sylw.
"Bydd gyda ni fforwm democrataidd nawr i roi'r llais yna'n uniongyrchol i'n pwyllgorau a'n Cynulliad ni fel bod y blaenoriaethau gwahanol sydd gan bobl ifanc yn cael y llais yna," meddai.
Gyda bwriad hefyd i ostwng yr oedran pleidleisio yng Nghymru i 16, mae Comisiynydd Plant Cymru Sally Holland yn cefnogi'r ymdrech i rymuso pobl ifanc.
Ond mae hi'n rhybuddio bod angen gwella'r addysg wleidyddol mewn rhai ysgolion i sicrhau bod disgyblion yn gallu manteisio'n llawn ar gyfleoedd i godi llais.
"Dydy rhai ysgolion a phobl ifanc ddim yn gwerthfawrogi pethau sydd ddim yn cael eu harholi, a ni'n gweld pethau fel Addysg Bersonol a Chymdeithasol a'r cyfle i siarad am faterion cyhoeddus ddim yn cael sylw," meddai.
"Gyda'r cwricwlwm newydd bydd cyfle i greu lleoedd am ddadl a bydd yn rhaid i ni sicrhau bod pobl ifanc yn deall bod y pethau sy'n bwysig iddyn nhw fel iechyd meddwl, grantiau i fynd i'r brifysgol a swyddi, yn wleidyddol.
"Mae'n siŵr y byddan nhw eisiau cymryd rhan a phleidleisio pan maen nhw'n deall hyn."
'Ddim yn dwp'
Ces i air gyda Sally Holland ar ôl iddi gyfrannu i sgwrs banel ar faes yr Eisteddfod.
Roedd Gruffydd McVeigh - myfyriwr o Gaerdydd - yn gyfrannwr arall ac mae e'n falch o weld ei genhedlaeth e'n cael cyfle i ddweud eu dweud.
"Dyw pobl ifanc ddim yn dwp," meddai.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Gruffydd McVeigh: Senedd yn "gyfle i godi diddordeb"
"Mae gyda ni wybodaeth am wleidyddiaeth - yn aml lot mwy o wybodaeth na phobl hŷn.
"Dyw hanner y boblogaeth yng Nghymru ddim yn sylweddoli taw ni sy'n rhedeg ein gwasanaeth iechyd ein hunain - mae hwnna'n rhywbeth ro'n i'n ei wybod.
"Mae angen i bobl ifanc beidio cael eu hystyried yn ddibwys."
Gall pobl ifanc rhwng 11 a 18 oed gofrestru i bleidleisio yn yr etholiad ar wefan Senedd Ieuenctid Cymru, a bydd modd gwneud cais i sefyll fel ymgeisydd o ddydd Llun.


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Ymchwil yn datgelu fod cannoedd o sifftiau meddygon teulu y tu hwnt i oriau arferol yn wag dros y gaeaf yng Nghymru.

title: Cannoedd o sifftiau meddyg tu hwnt i oriau arferol yn wag


description: Mae'n cymryd blynyddoedd i ddygymod â bywyd mewn gwlad newydd, medd awdur a dramodydd a gafodd lloches yng Nghymru.

title: Teimladau cymysg ffoadur ac awdur am hen wlad ei dadau

maintext:
Image copyright Black Entertainment Wales
Mae'n cymryd blynyddoedd i ddygymod â bywyd mewn gwlad newydd, yn ôl bardd a dramodydd o Cameroon a ddaeth i Gaerdydd am loches bron i 20 mlynedd yn ôl.
"Yn feddyliol, mi fyddai'n ddigartref am byth," medd Eric Ngalle Charles. "Pan dwi yng Nghymru, dwi'n hiraethu am Cameroon - a phan dwi yn Cameroon, dwi'n hiraethu am Gymru."
Mae ymhlith nifer o lenorion o Gymru a thu hwnt sy'n cymryd rhan mewn digwyddiad yng Nghaerdydd nos Fawrth sy'n dathlu ieithoedd a diwylliannau amrywiol y brifddinas.
Mewn 'chwaer-ddigwyddiad' yn y Babell Lên ar faes yr Eisteddfod ddydd Llun, cafodd cyfieithiadau Cymraeg o waith llenorion sy'n ceisio lloches neu sy'n ffoaduriaid yn y brifddinas eu darllen.
Image caption Eric Ngalle Charles gyda Bardd Cenedlaethol Cymru, Ifor ap Glyn a chyfranwyr eraill sesiwn gyntaf Hen Wlad Fy Nhadau
Mae'r digwyddiadau'n rhan o brosiect Hen Wlad Fy Nhadau, sy'n cael cefnogaeth gan gyrff yn cynnwys Cyngor Ffoaduriaid Cymru, Llenyddiaeth Cymru, y Groes Goch - a PEN Cymru, sy'n amddiffyn rhyddid mynegiant llenorion ar draws y byd.
Yn y sesiwn gyntaf roedd angen parchu rheol Gymraeg y Brifwyl, ond bydd sawl iaith i'w clywed nos Fawrth yn stiwdio Sunflower&I.
Dywedodd Eric Ngalle Charles ei fod yn ffodus o gael cefnogaeth nifer o unigolion "rhyfeddol, rhyfeddol, rhyfeddol" i setlo yng Nghymru a dechrau ysgrifennu.
Ond bob tro mae'n perfformio o flaen cynulleidfa does dim perthynas yno i'w gefnogi: "Chi'n chwlio am wynebau cyfarwydd ond does 'na neb yna.
"Ond chi'n cyfarfod pobl ddiethr yr ydych yn dod i'w caru fel petasen nhw'n perthyn. Mae'r pethau 'ma'n cymryd amser."
Dyw rhai ffoaduriaid, meddai, "byth yn gallu dod i delerau â'r ffaith eu bod yn byw erbyn hyn mewn lle newydd ac yn gorfod dechrau o'r newydd".
"Mae rhai pobl yma yn gorfforol, ond yn eu meddyliau maen nhw yn Eritrea, Libya, Syria, Cameroon..."
Image copyright Black Entertainment Wales
Cychwynnodd y daith i Gymru gyda ffrae deuluol a arweiniodd at ei ddietifeddu. Roedd ochr ei dad o'r teulu wedi gwneud ffortiwn yn y sector bancio, a'i daid yn lywodraethwr trefedigaethol.
Fe fanteisiodd griw smyglo pobl ar y llanc 17 oed oedd yn ceisio cael fisa i astudio yng Ngwlad Belg, a'r canlyniad annisgwyl oedd tocyn unffordd i Rwsia lle cafodd ei adael yn ddigartref gyda cheiniogau i'w enw.
Yn y ddwy flynedd y bu yno bu'n rhaid ennill arian ym mha bynnag ffordd bosib, gan gynnwys dawnsio a thynnu ei ddillad mewn clybiau nos.
Mae'n cyfaddef iddo, mewn cyfyng gyngor, dwyllo cyd-ffoadur o Cameroon yn ariannol ar un achlysur.
Aeth hwnnw ati i ddial arno trwy ei herwgipio o'i hostel ym Moscow a'i ddal am dridiau. "Ges i fy arteithio bron hyd at farwolaeth," meddai.
"Yr hyn wnaeth fy achub oedd clywed llais fy mam yn fy ngheryddu 'os ti'n meiddio cael dy ladd gan bobl ddiethr ym Moscow, dwi am groesi'r dyfroedd i dy ganu o dy fedd er mwyn imi dy ladd eto!'"
Image copyright Canolfan Dylan Thomas Image caption Mae Eric Ngalle Charles wedi cynnal gweithdai ysgrifennu creadigol ar gyfer ceiswyr lloches a ffoaduriaid yng Nghanolfan Dylan Thomas, Abertawe
Trwy ddysgu Rwsieg o fewn misoedd, fe ddaeth yn gyfieithydd anffurfiol, a dod i gysylltiad â swyddogion mewnfudo wnaeth ei helpu i adael y wlad maes o law.
Fe drefnodd un iddo deithio i Zimbabwe - ag yntau'n dal ond yn 20 oed - gyda phasport person 62 oed o Bulawayo, gan osgoi'r archwiliadau arferol yn y maes awyr.
Ym maes awyr Heathrow, cafodd y pasport ei dderbyn dan drefniant rhwng Zimbabwe a'r DU.
Image copyright Michael Alberry Image caption Eric Ngalle Charles yng Ngŵyl y Gelli eleni
Gwelodd fws National Express i Gaerdydd, ac er gwaetha'r bwriad gwreiddiol i ddychwelyd i Cameroon, fe neidiodd arno gan gofio am ffrind oedd wedi astudio ym Mhrifysgol Caerdydd.
Cafodd ganiatâd yn y pen draw i aros yng Nghymru ar ôl priodi merch leol a chael plentyn - "merch brydferth sy'n siarad Cymraeg ac yn dysgu ychydig o Gymraeg i mi".
Fe ddychwelodd i'w famwlad ddwywaith y llynedd - "nes i gynnal gweithdai ac nes i sôn am Hedd Wyn a'r Gadair Ddu" - ond mae'n anodd o hyd iddo ymweld â'r hen gartref ac aelodau o'i deulu.
"Mae'n sefyllfa annifyr. Dydyn nhw ddim yn gwybod sut i ddelio gyda fi."
Erbyn hyn, ac yn rhannol wedi grant gan Gyngor Celfyddydau Cymru, mae Eric Ngalle Charles yn ennill bywoliaeth fel awdur, dramodydd a pherfformiwr.
"Wnes i agor a chau Gŵyl Y Gelli eleni. Pwy fysa' 'di dychmygu hynny?" meddai, gan chwerthin.
Roedd yno i berfformio'i ddrama un-dyn 'The Last Ritual', am ei wythnos olaf cyn gadael Cameroon, a bydd yn ei pherfformio eto yn ystod Gŵyl Lyfrau Caerdydd fis nesaf.
Mae ei lyfr 'Asylum' yn rhoi blas o brofiadau ceiswyr lloches yng Nghymru ac mae wedi golygu blodeugerdd o waith gan lenorion o Gymru a Cameroon.
Mae'n ddiolchgar i'r bobl "sy'n fodlon buddsoddi ynddoch chi fel bod dynol", ond mae hefyd wedi profi hiliaeth, er yn gwrthod gadael i unrhyw ddrwgdeimlad effeithio arno.
"Rwyf wedi profi annynoldeb dyn at ei gyd-ddyn i'r eithaf. Os mae rhywun yn galw enwau arna'i, dyw hynny ddim am symud modfedd o waed o fy nghroen."


description: Ymateb "anhygoel" i gynlluniau i ailagor pwll nofio hanesyddol Brynaman, yn ôl gwirfoddolwyr.

title: Holiadur yn dangos cefnogaeth i ailagor lido Brynaman


maintext:
Parti Cerdd Dant hyd at 20 mewn nifer (17) / Cerdd Dant Party with up to 20 members (17)
1. Criw Caerdydd
2. Meibion y Gorad Goch
3. Parti'r Gromlech


description: Y Scarlets yn colli eu record 100%.

title: Pro12: Leinster 19-15 Scarlets


description: Morgannwg wedi colli eu gêm yn y gystadleuaeth 20 pelawd yn erbyn Essex nos Wener o 16 rhediad.

title: Essex yn curo Morgannwg yn y T20


description: Hwb ariannol i helpu cael gwared ar blanhigion estron ac adfer coedwigoedd i'w cyflwr ffrwythlon blaenorol.

title: £8.6m i adfer coedwigoedd glaw Celtaidd Cymru


description: Daw galwadau am well arwyddion diogelwch ar ôl i ddynes achub bywyd hogyn naw oed ar arfordir Gŵyr.

title: Dynes achubodd hogyn eisiau gwella diogelwch Gŵyr


description: Cyfraith yn dod i rym gan roi'r hawl i weinidogion bennu isafbris ar gyfer gwerthu alcohol yng Nghymru.

title: Bil isafbris alcohol bellach yn gyfraith yng Nghymru


description: Rhai wynebau adnabyddus yn hel atgofion o'u diwrnodau yn swyddogion yng ngwersyll yr Urdd Llangrannog

title: Swogs adnabyddus Llangrannog yn cofio'r dyddiau da

maintext:
Fuoch chi'n aros yng ngwersylloedd yr Urdd yn Llangrannog neu Glanllyn? Mae pawb yn dueddol o gofio pwy oedd y 'swogs' ar eu hymweliad â'r gwersylloedd ieuenctid.
Rhain oedd y swyddogion ifanc oedd yn gweithio yn y gwersylloedd yn gofalu am y plant ac arwain gweithgareddau.
Yma, mae'r actor Ieuan Rhys, y gantores a'r cyflwynydd Sioned Mair a'r darlledwr Angharad Mair yn hel atgofion am eu dyddiau da yn 'swogio'...
Image caption Y cyn 'swogs', Ieuan Rhys, Angharad Mair a Sioned Mair
Ieuan Rhys - "Gwersyll Llangrannog oedd y lle i fi."
Dechreues i fynd yno ar wyliau fel plentyn pan o'n i'n 10 oed. Pan o'n i yn fy mhumed flwyddyn yn Ysgol Rhydfelen, ges i'r cyfle i fynd yna fel swog dros yr haf. O'n i braidd yn ifanc, ond fe wnaeth John Jaffeth, pennaeth Llangrannog ar y pryd, adael i griw ohonon ni fynd. R'on i'n dal i swogo pan o'n i'n actio ar Pobol y Cwm, hyd nes tua 1988.
Gwersyll Llangrannog oedd y lle i fi. Roedd e'n lot o hwyl, yn enwedig pan o'n i'n stiwdant. Am fis, o'dd dim rhaid poeni am arian, o'n i'n gweithio fel swog ac yn cael fy mwyd a diod yn y gwersyll, doedd dim cyfle i wario arian, ac i stiwdant oedd hwnna'n grêt. Fe wnes i gymaint o ffrindiau yn y cyfnod hynny a maen nhw'n dal 'da fi hyd heddi.
Image copyright Ieuan Rhys Image caption Ieuan Rhys a'i ffrindiau yn Llangrannog - ydych chi'n nabod rhywun yn y llun?
Trwy fynd i Langrannog ffeindies i fy Nghymreictod eto. Roedd hi'n norm yn yr ysgol i rebelio ac i siarad Saesneg gyda phawb, ond fe ddigwyddodd rhywbeth i fi yn Llangrannog a newidiodd fy agwedd yn llwyr.
Roedd y plant yn dod i'r gwersyll yn yr haf am wyliau a roedden ni'n gwneud yn siŵr eu bod nhw'n cael y mwynhad mwya' posib. Prif swyddogaeth y swog oedd i edrych ar ôl y plant, gofalu amdanyn nhw, yn y pwll nofio, ar y ceffylau, mynd mas ar y beics a gwneud yn siŵr eu bod nhw'n joio.
I ni roedd yn bwysig bod y rhan fwya' o'r plant yn llefen y glaw ar y bore dydd Gwener wrth fynd adre, roedd hynny'n arwydd eu bod nhw wedi joio ac o't ti'n gwybod, fel swog, dy fod ti wedi llwyddo!
Image copyright Ieuan Rhys Image caption Rhai o swogs Llangrannog gyda Ieuan Rhys
Un stori ddigri dwi'n cofio - o'n i ar ddyletswydd nos, ac o'n i'n clywed sŵn yn dod o un o gabanau'r bois. Es i mewn a gweld potel o seidr. Sai'n gwybod shwt o'n nhw di cael y botel, ond feddylies i bod rhaid mynd â nhw at y pennaeth. A dwi'n cofio'r boi bach 'ma yn dweud, gyda acen Caernarfon cryf: "Mae'n iawn, ia, mae'n deud 'serve child'.." 'Serve chilled' oedd ar y botel!
Image copyright Ieuan Rhys Image caption Pa wynebau adnabyddus allwch chi eu gweld yn y llun yma? Ar y dde mae John Jaffeth, pennaeth Llangrannog yn y cyfnod
Angharad Mair - "...roedd e jyst fel Love Island heb y bicinis!"
Dwi'n cofio'r profiad o fod oddi cartre' am y tro cynta' heb y teulu. R'on i'n mynd yn ystod y gwyliau haf gyda ffrindiau ysgol, pan o'n i tua 11 oed.
Cerdded dros y top heibio Ynys Lochdyn a lawr i'r traeth. Roedd y swogs yn ein arwain ni mewn un rhes, a'r plant yn rhedeg mewn i'r dŵr. Ar y pryd roedd bach llai o bwyslais ar iechyd a diogelwch na sydd 'na heddi!
Pan o'n i'n hŷn fe es i nôl i Langrannog fel swog ac fe gwrddes i â lot o bobl bryd hynny ac y'n ni'n ffrindiau hyd heddi.
Yn y cyfnod hynny roedden ni gyd yn cysgu mewn pebyll, mae'n brofiad hollol wahanol erbyn heddi wrth gwrs ond yr un cyffro ydy e i'r plant.
Image copyright Urdd
Mae gen i atgofion melys iawn o fynd i Glanllyn am dair blynedd hefyd, o pan o'n i'n 13 i 16 oed. Fanna ges i fy nghanlyniadau Lefel O, roedd hi mor wych bod yno gyda ffrindiau. Un alwad ffôn i glywed y canlyniadau a wedyn anghofio amdanyn nhw a mwynhau!
Wi'n cofio wastad pawb yn llefen ar y bore ola', wedi 'neud cariad newydd a gorfod ffarwelio. Cofio'r disgo ar y noson ola. Roedd e jyst fel Love Island heb y bicinis!
Image copyright URDD GOBAITH CYMRU Image caption Angharad Mair yn y 1970au yn Glanllyn
Sioned Mair - "Mae gen i atgofion da o amser te, cael bara a jam a chreision."
Yn Llangrannog, pan o'n i tua 11 oed, oedd y tro cynta' erioed i mi gysgu mewn pabell ac fe wnes i gwrdd â llawer o ffrindiau newydd. Fe wnaeth Siwan Jones [awdur 35 Diwrnod, Alys ac ati] a fi gwrdd am y tro cynta' ar y swings yn Llangrannog, a r'yn ni dal yn ffrindiau heddiw. R'on i'n mynd â'r gitâr gyda fi ac yn canu a chael hwyl.
Dwi hyd yn oed yn cofio rhai o'r gwisgoedd es i gyda fi i Langrannog, yn enwedig un ffrog seicadelig. Ar ddiwedd y 1960au oedd hyn.
Fues i'n swog yn Llangrannog pan o'n i yn brifysgol ym Mangor. Roedd fy ngŵr i, Russell Isaac, yn swog yr un adeg. Roedd yn gyfnod arbennig iawn a dwi wedi cael pobl yn dod ata i dros y blynyddoedd yn dweud "dwi'n eich cofio chi o fod yn swog arna i yn Llangrannog."
Ar ôl i ni ofalu am y plant drwy'r dydd roedd y swogs yn aros i fyny'n hwyr a chael hwyl, yn yr un cyfnod roedd Emyr Wyn, Cleif Harpoowd ac eraill yn swogs.
Dwi'n cofio cerdded i lawr i lan y môr, y swogs i gyd yn creu cylch yn y môr a'r plant yn rhedeg i mewn. Roedden ni'n gweithio'n galed, roedd na lot o ofal ar blant, ond roedd yn lot fawr o hwyl hefyd.
Mae gen i atgofion da o amser te, cael bara a jam a chreision. Roedd y bwyd yn blasu mor arbennig o dda, roedd yn waith corfforol a phrysur a r'on ni'n awchus am fwyd trwy'r amser.
Roedd 'na lot o ryddid bryd hynny, cyn rheolau iechyd a diogelwch fel sydd heddiw, a lot o hwyl i gael efo'r plant. Dwi'n cofio bod allan yn yr awyr agored ran fwyaf, ac ar nosweithiau clir, tywyll, gorwedd yn gwylio'r sêr.
Image caption Mae cyfle i fwynhau te gwersyll wrth babell yr Urdd ar faes yr Eisteddfod yng Nghaerdydd yr wythnos hon.
Nos Iau am 17:30 ym mhabell y cymdeithasau (yn y Senedd) ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd, mae panel trafod yn rhannu straeon am eu hatgofion o'r gwersylloedd haf yng Ngwersyll Llangrannog wrth i'r Urdd lansio Cronfa Cyfle i Bawb - Gwersylloedd Haf yr Urdd.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Cyfle i adnabod Matt Spry, un o gystadleuwyr Dysgwr y Flwyddyn 2018, yn well.

title: Dysgwr y Flwyddyn 2018: Adnabod Matt Spry


description: Hanes Eirlys Thomas a Lucy O'Donnell a'u taith 870 milltir

title: Y ddwy ffrind wnaeth gerdded yr arfordir ar ôl gadael eu swyddi

maintext:
Image copyright Ymddiriedolaeth Genedlaethol Image caption Eirlys Thomas a Lucy O'Donnell ar lwybr yr arfordir
"Dwi'n meddwl ei fod e'n un o ryfeddodau mwyaf Cymru."
Dyma oedd ymateb un gerddwraig wedi iddi gwblhau llwybr arfordirol Cymru yn ddiweddar.
A hithau'n 67 oed, mae Eirlys Thomas - ynghyd â'i ffrind Lucy O'Donnell, 53 - wedi'u dewis ers hynny fel cenhadon natur yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
Deunaw mis yn ôl, penderfynodd Lucy ac Eirlys fynd i'r afael â Llwybr Arfordir Cymru yn dilyn diswyddiad ac ymddeoliad.
Roedd y ddwy wedi bod yn gweithio gyda'i gilydd i'r Bwrdd Croeso - bellach yn Croeso Cymru - a gydag amser ar eu dwylo, aethon nhw ati i geisio gwella eu ffitrwydd, iechyd meddwl a phatrymau cysgu.
Torri tir newydd
Gan gredu mai 450 milltir oedd y daith yn wreiddiol - heb yn wybod ei fod yn 870 milltir mewn gwirionedd - fe ddechreuodd y ddwy arni ym mis Hydref 2016.
Mae'r daith wedi cymryd 100 diwrnod iddyn nhw, gyda'r rhan olaf yn cael ei gwblhau ym mis Mai eleni.
Nhw yw'r unig ddwy fenyw dros 50 oed sydd wedi cwblhau'r llwybr, gan felly ennill lle yn Oriel Anfarwolion Llwybr Arfordir Cymru.
"Mas o nunlle really fe benderfynon ni ein bod ni'n mynd i gerdded llwybr yr arfordir," meddai Eirlys, sy'n wreiddiol o ardal Preseli, ond yn byw yng Nghaerdydd ers tua 30 mlynedd.
"Roedd e'n brofiad anhygoel, anhygoel.
"Dwi'n meddwl ei fod e'n un o ryfeddodau mwyaf Cymru. Dydw i heb fod yn unman tebyg unrhyw le yn y byd."
Mae Lucy ac Eirlys yn rhan o ymgyrch Ymddiriedolaeth Genedlaethol Cymru - y mae'r seren rygbi Jamie Roberts yn wyneb iddi - i ddod o hyd i bobl sydd â straeon arbennig am natur Cymru.
Image caption Jamie Roberts yn fachgen bach gyda Rhosili yn y cefndir
"Wrth i ni gerdded roedden ni'n gweld arwyddion yr ymddiriedolaeth ym mhobman," meddai Eirlys.
"Doedden ni ddim yn sywleddoli bod rhan mor fawr ganddyn nhw i chwarae yn gofalu am yr arfordir.
"Pan ffeindion ni mas bod angen cenhadon arnyn nhw, dyma ni'n ceisio."
'Dewr' neu 'wallgof'?
Ond dydy cwblhau taith o'r fath ddim yn sialens i'r gwangalon, rhybuddia Eirlys.
"Roedd rhai aelodau o'r teulu yn meddwl bod ni'n ddewr, a rhai yn meddwl bod ni'n wallgo!
"Blisters oedd y broblem fwya' - dyma Lucy yn disgyn mewn i'r bogs yn y canolbarth sawl gwaith hefyd!
"Y rhan o Llandudoch i Trefdraeth yn Sir Benfro oedd yr anoddaf gen i.
"O'n i'n gweld e'n anodd pan nes i e yn fy ugeinie ond pan o'n i dros fy 60 roedd hi'n anoddach fyth!
"Ond roedd cael cwmni ffrindiau a theulu ar hyd y daith yn help mawr hefyd ac yn rhoi's sbardun 'na i ni."
Felly pa gyngor sydd gan Eirlys i rai sy'n chwarae gyda'r syniad o fynd allan i gerdded?
"Mae 'na gymaint o lefydd i gerdded yng Nghymru - does dim rhaid i chi wneud dros 800 milltir!
"Roedd hi'n amser iawn yn ein bywyd ni i wneud e - ond i bobl eraill, cerwch allan a gweld beth sydd yna ar eich stepen drws chi!
"Gwnewch tipyn bach i ddechre, yna ewch yn bellach."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae Saesneg cymoedd y de'n llawn atseiniau o wreiddiau Cymreig ei thrigolion

title: 'Over by 'ere!' ac enghreiffitiau eraill o ddylanwad y Gymraeg ar y Saesneg

maintext:
Image caption Cennard Davies yw golygydd papur bro'r Gloran yn Nhreorci
Sawl gwaith y'ch chi wedi clywed rhywun yn dweud rhywbeth fel "pull a photo" neu "lost the bus" heb feddwl dwywaith?
Ond yr hyn mae'r person sydd yn siarad yn gwneud fan hyn yw defnyddio'r ffurf Gymraeg i siarad Saesneg.
Mae hwn yn arferiad sydd i'w glywed dros Gymru gyfan, ond mae'n arbennig o gyffredin yng nghymoedd diwydiannol y de.
Yma mae Cennard Davies, cyn-bennaeth Canolfan Astudiaethau Iaith Prifysgol Morgannwg, yn trafod gwreiddiau'r ffordd unigryw yma o siarad...
Mae'r Gymraeg yn dal yn agos iawn i'r wyneb yn y Rhondda a llawer o bobl, heb yn wybod iddyn nhw, yn dal i'w siarad gan ddefnyddio geiriau Saesneg!
Pan ddaw ieithoedd i gysylltiad â'i gilydd, mae benthyca'n digwydd.
Tan ganol y 19eg ganrif, cymdeithas hollol Gymraeg ei hiaith oedd blaenau'r Rhondda Fawr yn cynnwys ffermwyr gwasgaredig ac ychydig grefftwyr.
Pan ddarganfuwyd glo, daeth tro ar fyd a dylifodd pobl yno o bob rhan o Gymru a Lloegr.
Come you by 'ere!
I ddechrau, Cymry o'r hen ardaloedd diwydiannol cyfagos ynghyd â Sir Gâr, Sir Aberteifi a Sir Drefaldwyn oedd y mwyafrif, ond gyda'r cyflogau uwch, denwyd gweithwyr o Loegr yn ogystal.
Er gwaethaf y mewnlifiad, roedd Cymraeg yn dal i fod yn brif iaith yr ardal ar ddechrau'r 20fed ganrif.
O ystyried hyn felly, doedd hi ddim yn syndod bod y Gymraeg wedi dylanwadu ar y Saesneg a siaredid yn yr ardal o ran geirfa, cystrawennau, priod-ddulliau ac acennu.
'E'll 'ave to rise money from the bank' *
(*Dyw siaradwyr y cymoedd ddim yn ynganu 'h' ar ddechrau gair yn y ddwy iaith.)
Yn aml defnyddir cystrawennau Cymraeg wrth siarad Saesneg, er enghraifft: 'It's gone shopping she 'as, is it?' neu 'I'll rise the tickets.' 'When is the funeral rising?'
Cyfarchiad cyffredin yn y cymoedd yw '(H)ow be?' (Shwd mae?) ac roedd Mrs Ifans, perchen Siop y Cornel yn ein stryd ni, wastad yn dweud wrth ddiolch i'r di-Gymraeg, 'Thank you very big'!
Glywais y frawddeg hon gan gymydog: 'I'm going shopping over Rona (ei wraig) but she'll be making coffee against my coming home.'
Image caption 'After he cheated 'er, she's got no looks on 'im.'
'They were calling names on me'
Am ryw reswm, mae trosglwyddo patrwm 'ar' yn y Gymraeg i'r Saesneg yn gyffredin iawn:
'After he cheated 'er, she's got no looks on 'im.'
'I don't know what's on Tom but 'e's looking bâd. He 'ad an awful cold on 'im last week and didn't 'ave much (h)wyl. 'E should 'ave been under the doctor.'
[Mae bâd, gydag â hir, yn cyfateb i 'tost' yn Gymraeg ac fe glywch chi bobl yn sôn am 'bâd back', 'bâd ear' neu 'bâd leg' yn gyson.]
'When you've finished with the book, put it to keep'
Pan fydd mwy nag un ystyr i air Cymraeg, yn aml fe'i camddfnyddir yn Saesneg, er enghraifft mae'r gair 'dysgu' yn golygu 'to learn' neu 'to teach'. Felly'n aml, cewch enghreifftiau fel: 'Come you [Dere di], I'll learn you when I get 'old of you.'
Yn yr un modd y gair benthyg (lend/borrow): 'Can I 'ave a lend of your car?'
'She's coming a pretty girl'
Arfer diddorol a drosglwyddir i Saesneg y cymoedd yw'r defnydd a wneir yn Gymraeg o'r berfau 'mynd' a 'dod' i fynegi cynnydd/cymeradwyaeth (dod) neu ddirywiad/anghymeradwyaeth (mynd).
Yn aml, clywir brawddegau fel: 'He's coming a good rugby player' neu 'The weather is going cold' neu 'He's going to look old'.
Image caption 'There's twp you are!'
'We 'ad a day for the king down in Cardiff'
Mae rhai priod-ddulliau wedi aros yn yr iaith lafar, fel y gwelwch chi yn yr enghreifftiau hyn:
'Tom is in his oils working in the garden.' [Yn ei hwyliau]
A weithiau, dywedir am rywun cegog: 'He/She's got a bell on every tooth.' [Cloch ar bob dant].
'There's no dal on 'im, 'e's so wit-wat!'
Mae ambell i air Cymraeg y bydd siaradwyr Saesneg yr ardal yn eu defnyddio. Geiriau fel bach, bara brith, bopa, bwci-bo, cariad, cawl, clecs, copis, corgi, crachach, crachwn (pysgodyn), cwtsh, cythrel, dal, daro, eist, eisteddfod, fellum (ffelwm), gammy (cam), gwli (lôn gefn), hiraeth, hwyl, jiawl, jiw-jiw, losin, mam-gu, milgi, paish, pics (picau ar y maen), sleish (rhaw fach), tad-cu, teisen lap, twp, twti down (twtian - cyrcydu), was (gwas), whare teg, wit-wat (chwit-chwat), ac ych a fi!
'There's change in the wind!'
Gyda diflaniad araf y rheiny oedd yn llawer mwy cartrefol yn y Gymraeg na'r Saesneg a dylanwad cynyddol y cyfryngau torfol, mae'n naturiol bod y nodweddion ni 'di bod yn eu trafod yn llai amlwg yn y Saesneg cyfoes nag y bu, ond maen nhw'n dal i'w clywed.
Mae'n amhosibl trafod holl gymhlethdodau tafodiaith Saesneg y cymoedd mewn erthygl fer fel hon, ond gobeithio bod yr enghreifftiau hyn wedi rhoi ichi ryw syniad o ddylanwad mawr yr iaith Gymraeg ar ei ffurfiant.
Ydych chi'n gallu meddwl am enghreifftiau tebyg yn eich ardal chi, neu ydych chi wedi clywed rhywun yn dweud rhywbeth tebyg i'r uchod? Cysylltwch â ni:


description: Mae trethdalwyr yn talu'r pris am esgeulustod clinigol gan y GIG yn ôl Angela Burns a'r Ceidwadwyr Cymreig.

title: Ceidwadwyr: Trethdalwyr yn 'talu am esgeulustod y GIG'


description: Dewis ffilm Rungano Nyoni, 'I Am Not A Witch', fel ymgeisydd y DU yng nghategori'r wobr am y Ffilm Orau Mewn Iaith Dramor yn yr Oscars.

title: Ffilm o Gymru'n ymgeisio am wobr yn seremoni'r Oscars

maintext:
Image copyright I Am Not A Witch 2017 Image caption Maggie Mulubwa yn portreadu'r prif gymeriad, Shula yn I Am Not A Witch
Mae ffilm gan gyfarwyddwr o Gymru wedi cael ei dewis fel ymgeisydd y DU ar gyfer y wobr am y Ffilm Orau Mewn Iaith Dramor yn seremoni'r Oscars y flwyddyn nesaf.
Mae ffilm ddychanol Rungano Nyoni, 'I Am Not A Witch' yn adrodd hanes merch wyth oed o Zambia sy'n cael ei chyhuddo o fod yn wrach.
Bydd yn rhaid aros tan y flwyddyn newydd cyn y bydd trefnwyr y seremoni yn cyhoeddi pa ffilmiau sydd ar y rhestr fer o enwebiadau.
Cafodd Ms Nyoni ei geni yn Zambia ac fe symudodd i fyw i Gaerdydd pan roedd yn wyth oed.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Y cyfarwyddwr o Gaerdydd, Rungano Nyoni, yn siarad Cymraeg ar lwyfan y BAFTAs
Fe ddefnyddiodd ychydig o Gymraeg a iaith Bemba Zambia wrth ddiolch am am y gefnogaeth a gafodd i gynhyrchu'r ffilm wrth dderbyn gwobr BAFTA ym mis Chwefror am y ffilm gyntaf orau gyda chynhyrchydd y ffilm, Emily Morgan.
Roedd y cefnogwyr ariannol yn cynnwys BFI, Film4 ac asiantaeth Ffilm Cymru, sydd wedi cefnogi Ms Nyoni trwy gronfa ar gyfer datblygu talentau newydd.
Dywedodd llefarydd ar ran Ffilm Cymru eu bod "mor falch o Rungano, Emily a'r tîm i gyd, a gynhyrchodd ffilm mor rymus a chyfareddol yn 'I Am Not a Witch'".
"Mae'n wych i weld talent Cymreig newydd yn ennyn cydnabyddiaeth yn rhyngwladol, a gallen ni ddim aros i weld y rhan nesaf o daith Rungano."
Bydd y ffilm yn cael ei dangos mewn theatrau yn Efrog Newydd fis nesaf.
Image copyright I Am Not A Witch 2017 Image caption Yn y ffilm mae sefyllfa'r ferch ifanc yn ysgogi merched hŷn i edrych o'r newydd ar eu bywydau eu hunain
Mae'r stori yn 'I Am Not A Witch' wedi ei gosod yn y cyfnod presenol ac yn dilyn hanes Shula - merch wyth oed sy'n dod i'r amlwg mewn pentref gwledig yn Zambia heb oedolyn ar ei chyfyl ac yn cael ei chyhuddo o fod yn wrach.
Mae'n cael ei dedfrydu i dreulio gweddill ei hoes mewn gwersyll gwladol ar gyfer gwrachod, lle mae'r rhai sy'n ei chadw'n dweud wrthi y byddai'n cael ei throi'n afr petasai'n ceisio dianc.
Ond mae argyfwng posib ar y gorwel yn ei gorfodi i wneud penderfyniad anodd.
Fe dreuliodd Ms Nyoni fis yn gwneud gwaith ymchwil ar gyfer y cynhyrchiad mewn gwersyll gwrachod yn Ghana.
Cafodd y ffilm ei dangosiad cyntaf drwy'r byd yn ystod Gŵyl Ffilm Cannes yn 2017 ac yna ei dangos mewn nifer o ganolfannau ar draws Cymru.


description: Heddlu'n cadarnhau enwau'r ddau ddyn arall gafodd eu lladd mewn damwain angheuol yng Nghaerdydd.

title: Gwrthdrawiad Caerdydd: Cyhoeddi enwau dau fu farw


description: Gofyn barn y cyhoedd am gynllun gwerth miliynau o bunnoedd i ailddatblygu pier hanesyddol Bae Colwyn.

title: Arddangos cynllun pier Bae Colwyn


description: Yr Elyrch yn drech na Preston North End yn Y Bencampwriaeth.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 1-0 Preston North End


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Canlyniadau arholiadau TGAU eleni'n dangos gostyngiad pellach yng nghyfradd y graddau rhwng A* i C.

title: Canlyniadau TGAU: Gostyngiad pellach yng ngraddau A*-C


description: Y lluniau gorau o'r Maes ar ddiwrnod cyntaf yr Eisteddfod

title: Lluniau'r Steddfod: Dydd Sadwrn


description: John Williams, sy'n gweithio ar Stryd Y Llyn yng Nghaernarfon, yn dweud ei fod wedi gweld mwg yn llifo allan o adeilad ar y stryd fore Llun.

title: Tân Caernarfon: 'Mwg yn llifo o'r adeilad'


description: Unawd Cerdd Dant 16-21 oed (23) / Cerdd Dant Solo 16-21 years (23)


description: Anrhydeddu prif gerddor a phrif lenor Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.

title: Cyflwyno Tlws y Cerddor a Medal Ryddiaith yr Eisteddfod


description: Mae tri o bobl wedi eu cael yn euog o gynllwynio i gyflenwi gwerth £5m o heroin.

title: Tri'n euog o gynllwyn heroin £5m


description: Morgannwg yn codi yn y tabl ugain pelawd.

title: T20: Morgannwg yn ennill yn erbyn Middlesex


description: Yr heddlu a'r Gwasanaeth Tân yn ymchwilio i achos tân sydd wedi difrodi hen adeilad ysgol.

title: Tân wedi difrodi hen adeilad ysgol ym Mangor


description: Mims Davies yn dweud bod ei hetholaeth yn ne Lloegr yn "amherthnasol" i'w swydd newydd fel is-weinidog yn Swyddfa Cymru.

title: Mims Davies: 'Amherthnasol bod fy etholaeth yn Lloegr'


description: Shereen Williams a Sion Tomos Owen yw'r cynta i gael eu penodi yn lysgenhadon dros y mudiad addysg blynyddoedd cynnar.

title: Llysgenhadon newydd i'r Mudiad Meithrin


description: Rhydian Gwyn Lewis yn ennill y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd am ei ddrama 'Maes Gwyddno'.

maintext:
Rhydian Gwyn Lewis sydd wedi ennill y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018 am ei ddrama 'Maes Gwyddno'.
Cafodd ei fagu yng Nghaernarfon ond mae bellach yn byw yn Grangetown, Caerdydd. Bu'n ddisgybl yn Ysgol y Gelli ac Ysgol Syr Hugh Owen, a mynychodd Ysgol Glanaethwy lle cafodd ei flas cyntaf ar ysgrifennu dramatig.
Aeth ymlaen i astudio Cerddoriaeth a Chymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd cyn cwblhau gradd Meistr mewn Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd, gan ganolbwyntio yn bennaf ar ysgrifennu creadigol.
Derbyniodd Y Fedal Ddrama er cof am Urien Wiliam a £750 ar lwyfan Pafiliwn HSBC mewn seremoni arbennig ddydd Iau. Cafodd y Fedal ei rhoi am ddrama lwyfan heb unrhyw gyfyngiad o ran hyd.
Yn dilyn y seremoni, dywedodd wrth Cymru Fyw fod y profiad yn un "eithaf rhyfedd, a poeth hefyd yn y clogyn."
"Ges i wybod tua deufis yn ôl, ac roedd o'n brofiad rhyfedd iawn i gadw'r gyfrinach am amser mor hir."
Diolchgar iawn i'r beirniaid
Ychwanegodd Rhydian Lewis: "Dwi'n ddiolchgar iawn i'r beirniaid am eu sylwadau, mae hi'n bwysig dangos gwaith fel hyn i bobl er mwyn clywed barn pobl eraill.
"Gobeithio y byddai'n gallu parhau i ddysgu a pharhau i weithio ar y ddrama er mwyn ei gwella hi, a gobeithio rhywbryd yn y dyfodol cael cyfle i'w llwyfannu hi."
Ychwanegodd fod cyfnod o actio ar y gyfres ddrama sebon 'Rownd a Rownd' ar S4C wedi bod o gymorth iddo.
"Drwy actio sgriptiau drwy'r dydd bob dydd mae rhywun yn ymddiddori yn y sgriptiau ei hun."
Image caption Dywedodd Betsan Llwyd fod y fdeialog yn llifo'n rhwydd a naturiol yn y ddrama 'Maes Gwyddno'
Y beirniaid eleni oedd Sarah Bickerton, Betsan Llwyd ac Alun Saunders. Wrth draddodi'r feirniadaeth o'r llwyfan, disgrifiodd Betsan Llwyd y ddrama 'Maes Gwyddno' gan 'Elffin', gan ddweud:
"Tafarn yn Grangetown, Caerdydd yn y flwyddyn 2051, mae Cymru ar fin cael ei llyncu'n llwyr gan Loegr, ac mae criw o bobl ifanc yn paratoi i brotestio'n derfysgol. Mae'r sefyllfa'n denu sylw, ac ymdriniaeth y dramodydd ohoni'n tanio a chynnal diddordeb, gyda thensiwn yn cynyddu drwyddi.
"Ar y cyfan caiff y manylion eu datgelu'n grefftus; mae'r ddeialog yn llifo'n rhwydd a naturiol, ac o ran llwyfaniad mae yma ddefnydd dyfeisgar o daflunio.
"Ond mae 'na elfennau naïf yma hefyd... e.e. mae'r datblygiadau storïol braidd yn annhebygol; a rhaid gofyn beth yn union yw gwirionedd y byd newydd yma - felly mae angen twrio'n ddyfnach i hyn er mwyn gosod seiliau cadarnach i lywio cymhelliant y cymeriadau; mae yma ymdrech i benodi nodweddion gwleidyddol a phersonol amrywiol iddynt, ac er nad oeddem yn gytûn ar lwyddiant y dramodydd i greu cymeriadau â lleisiau unigryw, yn sicr mae ganddo ef neu hi rywbeth pwysig i'w ddweud."
Bu Rhydian Gwyn Lewis yn aelod o gast Rownd a Rownd am wyth mlynedd ac, o ganlyniad, dechreuodd ymddiddori ymhellach ym myd y ddrama.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Rhan o seremoni'r Fedal Ddrama ddydd Iau
Bellach, mae'n gweithio fel golygydd sgript i gyfres Pobol y Cwm ers bron i bum mlynedd. Mae'n ddiolchgar iawn i'r gyfres am y cyfle i gydweithio gydag ystod eang o awduron ac actorion profiadol, ac mae bod yn rhan o dîm golygyddol rhaglen o'r fath wedi dysgu llawer iddo am ysgrifennu dramatig.
Yn 2016, cafodd ei ffilm fer, 'Atal', ei chynhyrchu fel rhan o brosiect 'It's My Shout', a bu gweld ei waith yn cael ei ddarlledu ar y teledu yn ysgogiad i Rhydian barhau i ysgrifennu. Daeth yn agos i'r brig yng nghystadleuaeth y Fedal Ddrama y llynedd ac roedd hynny hefyd yn hwb iddo ddal ati i ysgrifennu.
Yn ei amser hamdden, mae'n hoff o greu a gwrando ar gerddoriaeth. Bu'n brif leisydd a gitarydd y band Creision Hud am sawl blwyddyn ond mae bellach yn aelod o grŵp y Rifleros.


description: Bu farw'r academydd ac aelod blaenllaw o Gyngor yr Eisteddfod Genedlaethol, Alwyn Roberts.

title: Y Parchedig Ddr Alwyn Roberts wedi marw


description: Mae pob tocyn wedi ei werthu ac mae disgwyl i'r A40 rhwng Y Fenni ac Aberhonddu fod yn brysur dros y penwythnos.

title: Miloedd yn heidio i ŵyl y Dyn Gwyrdd ym Mannau Brycheiniog

maintext:
Image copyright Jenna Foxton Image caption Bydd The War on Drugs, Fleet Foxes a Public Service Broadcasting yn perfformio yn ystod yr ŵyl dros y penwythnos
Mae disgwyl i oddeutu 25,000 o bobl fynychu gŵyl y Dyn Gwyrdd ym Mannau Brycheiniog sy'n dechrau ddydd Iau.
Mae'r ŵyl bedwar diwrnod o hyd yn dathlu ei phen-blwydd yn 16 oed, ac ar y prif lwyfan eleni mae The War on Drugs, Fleet Foxes a Public Service Broadcasting.
Mae'r ŵyl annibynnol yn ddibynnol ar ei hincwm ei hun yn hytrach nag ar arian noddwyr, ac mae yna ddiddordeb wedi bod gan gwmnïau mawr i brynu gŵyl y Dyn Gwyrdd.
Yn ôl prif gyfarwyddwr yr ŵyl, Fiona Stewart, mae'r ŵyl yn "ddeniadol iawn" i brynwyr o'r fath.
Dywedodd Ms Stewart wrth BBC Radio Wales: "Does yna erioed amser mor heriol wedi bod i'r diwydiant gwyliau."
Image copyright Samantha Milligan Image caption Mae pob un tocyn wedi ei werthu, ac mae disgwyl i 25,000 o bobl i fynychu gŵyl y Dyn Gwyrdd
Esboniodd Ms Stewart: "Y Dyn Gwyrdd yw un o'r unig wyliau annibynnol sydd ar ôl, ac rydym yn gwerthu allan yn gyflym, felly mae'n opsiwn deniadol iawn i gwmnïau mawr, rhyngwladol o America."
Serch hynny, pwysleisiodd ymrwymiad y tîm i gadw'r ŵyl ger Crucywel ym Mhowys yn un annibynnol ac ychwanegodd eu bod yn awyddus i gynnig profiad o rywbeth heb "ei werthu" i'r cyhoedd.
'Profiad unigryw'
Mae'r digwyddiad, sy'n cael ei gynnal ar ystâd hanesyddol Glanwysg, yn cynnwys ardal sy'n gwerthu cwrw a seidr wedi ei fragu gan fusnesau annibynnol, ardal i blant a Gardd Einstein, sef dathliad o wyddoniaeth, celf a natur.
"Be dwi'n ei garu am y Dyn Gwyrdd yw bod modd i bobl ddewis eu profiad unigryw o'r ŵyl," meddai Ms Stewart.
"Maen nhw'n gallu dawnsio drwy'r nos, gwylio comedi neu ffilmiau'n hwyr, neu eistedd mewn twba twym yn yfed bubbly, yfed cwrw Cymreig neu ddarganfod band newydd cyn mynd i weld band rhyngwladol ar un o'r prif lwyfannau."
Image copyright Max Miechowski Image caption Mae'r ŵyl annibynnol yn 16 oed eleni
Mae gyrwyr yn cael eu rhybuddio i ddisgwyl mwy o draffig na'r arfer ar yr A40 rhwng Y Fenni ac Aberhonddu ac ar yr A465, sef Ffordd Blaenau'r Cymoedd, gerllaw.
Bydd hefyd fysiau gwennol arbennig yn teithio o orsaf drenau Y Fenni.
Yn ogystal, mae bysiau arbennig o fynychwyr yn teithio yno o 30 o leoliadau ledled y DU.


description: Mae dyn wedi cael ei gyhuddo o yrru dan ddylanwad alcohol yn dilyn gwrthdrawiad lle gafodd pum person eu hanafu.

title: Cyhuddo dyn wedi gwrthdrawiad yn ardal Y Rhath, Caerdydd


description: Adroddiad gan Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yn dangos bod gormod o amrywiaeth yn y prosesau o ryddhau cleifion ledled y wlad.

title: Methiannau yn y broses o ryddhau cleifion o'r ysbyty

maintext:
Image copyright PA
Mae pryderon ynglŷn â methiannau yn y broses wrth i ac wedi i gleifion gael eu rhyddhau o'r ysbyty wedi iddynt dderbyn triniaeth.
Yn ôl Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru (AGIC), mae gormod o amrywiaeth yn y camau sy'n eu lle wrth ryddhau cleifion ledled y wlad.
Mae'r adroddiad gan AGIC yn dangos bod diffyg ymwybyddiaeth staff ysbytai am y broses, systemau technoleg gwael a methiant gweithwyr proffesiynol i gyfathrebu ymhlith ei gilydd, oll yn cyfrannu at y broblem.
Mae'r adroddiad hefyd yn cynnig 13 argymhelliad, sy'n cynnwys sicrhau fod gan feddygon teulu ac ysbytai berthynas well, a gweithio tuag at alluogi teuluoedd i gymryd rhan fwy blaenllaw wrth benderfynu rhyddhau claf.
Darpariaeth 'dameidiog'
Er bod prif weithredwr AGIC, Dr Kate Chamberlain, wedi dweud bod staff yn ymrwymo i wella rheolaeth y broses o ryddhau cleifion o'r ysbyty, mae'r llun ar hyd y wlad yn "dameidiog", gyda mentrau a thechnegau lleol yn cael eu datblygu yn "absenoldeb datrysiad cenedlaethol".
Ychwanegodd Dr Chamberlain: "Mae gwendidau yn y broses o ryddhau cleifion o'r ysbyty yn gallu arwain at ddiffygion yn y gofal i gleifion yn y gymuned.
"Mae gweithio tuag at ddatrys hyn yn golygu bod angen i bob aelod o staff proffesiynol sy'n rhan o ofal claf i gymryd cyfrifoldeb am eu rhan wrth ryddhau'r claf o'r ysbyty."
Image copyright Getty Images Image caption Mae'r adroddiad yn nodi bod angen annog mwy o gyfathrebu rhwng meddygon teulu a staff yn yr ysbytai wrth ryddhau claf o'r ysbyty
Wrth ymateb, dywedodd Llywodraeth Cymru: "Mae'r adroddiad yn nodi bod cofnodi manylion cleifion sy'n cael eu rhyddhau gyda thechnoleg wedi cael effaith gadarnhaol ar y broses yng Nghymru.
"Mae'r system Drawsgrifio Meddyginiaethau ac E-ryddhau (MTeD) ar hyn o bryd yn cael ei ddarparu i ysbytai, gan roi mynediad uniongyrchol at wybodaeth electronig o safon uchel am gleifion wedi eu rhyddhau o'r ysbyty i feddygon teulu.
"Rydym hefyd yn gwneud mwy i rannu'r wybodaeth honno gyda fferyllfeydd cymunedol o ddewis y claf er mwyn sicrhau fod newidiadau i feddyginiaethau y cafodd eu gwneud mewn ysbytai yn cael eu nodi.
"Rydym hefyd yn comisiynu adolygiad o seilwaith TGCh yn y GIG ac yn bwriadu ystyried canfyddiadau'r adroddiad."


description: Y Gweinidog Diwylliant, Dafydd Elis-Thomas yn dweud ei fod o blaid gweld yr amgueddfeydd o bwys "cenedlaethol" yn parhau'n ddi-dâl.

title: Amgueddfeydd 'cenedlaethol' angen parhau am ddim