description: Ysgrif Cymraeg o'r 16eg Ganrif sy'n cynnwys clecs o lys brenhinol y Tuduriaid yn cael ei chydnabod gan gorff treftadaeth UNESCO.

title: UNESCO yn cydnabod ysgrif Cymraeg o'r 16eg Ganrif

maintext:
Image copyright Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Fe fydd ysgrif gan Gymro o'r 16eg Ganrif yn cael ei chydnabod gan gorff treftadaeth y Cenhedloedd Unedig, UNESCO.
Mae Cronicl Elis Gruffydd un o chwe darn o waith sydd wedi'u hychwanegu at Gofrestr Cof y Byd y Deyrnas Gyfunol.
Cafodd y gwaith ei ysgrifennu yn y Gymraeg gan Elis Gruffydd rhwng 1550 a 1552, pan oedd yn filwr oedd yn rhan o warchodlu byddin Lloegr oedd wedi'i leoli yn Calais.
Mae'r cronicl yn sôn am hanes y byd o'r dechrau hyd at ddyddiau'r awdur, ac yn cynnwys ffeithiau hanesyddol, chwedlau traddodiadol o Gymru, a hanesion o gyfnod y Tuduriaid.
Clecs am Harri VIII
Yn ôl Pedr ap Llwyd, Cyfarwyddwr a Dirprwy Brif Weithredwr a Llyfrgellydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru, mae'r cronicl yn "gampwaith" ond mae wedi mynd "braidd yn anghofiedig" ymhlith y Cymry.
"Ni ellir gor-bwysleisio pwysigrwydd y pedair cyfrol hyn. Hwn yw'r cronicl naratif mwyaf uchelgeisiol erioed i'w greu yn yr iaith Gymraeg, a dyma'r cyfanwaith rhyddiaith hwyaf yn yr iaith," meddai.
"Cynrychiola hefyd yr enghraifft wybyddus gynharaf o awdur Cymreig, yn ysgrifennu ar gyfer cynulleidfa Gymreig, y hwnt i'r Deyrnas Gyfunol - er nad oedd, yn llythrennol, yn ysgrifennu y tu hwnt i ffiniau'r Deyrnas Gyfunol ar y pryd."
Image copyright Llyfrgell Genedlaethol Cymru Image caption Darn o'r cronicl sydd bellach yn cael ei gadw yn y Llyfrgell Genedlaethol
Cafodd Elis Gruffydd ei eni tua 1490 ym mhlwyf Llanasa, Sir y Fflint, ac roedd yn Babydd cyn troi'n Brotestant pybyr yn ei gyfnod yn Calais.
Bu'n ymladd dros fyddin Lloegr yn yr Iseldiroedd, Gwlad Belg a Sbaen cyn symud i Calais, oedd dan feddiant Coron Lloegr ar y pryd, yn 1530.
Yno yr ysgrifennodd Elis Gruffydd ei gronicl, oedd yn cynnwys llawer o'i brofiadau personol yn ymladd fel milwr, yn ogystal ag adroddiadau llygad dyst o ddigwyddiadau megis cyfarfyddiad enwog Harri VIII a Ffransis I o Ffrainc yn 1520.
Image copyright Getty Images Image caption Mae'r cronicl yn cynnwys sïon o'r llys brenhinol am berthynas Harri VIII ac Anne Boleyn
Roedd y gwaith hefyd yn cynnwys clecs gweision a morynion y Llys Brenhinol yn Llundain ar faterion megis perthynas Harri VIII ac Anne Boleyn, a gwybodaeth am gwymp Thomas Cromwell.
Does dim gwybodaeth bendant am ei farwolaeth, ond mae'n bosib iddo gael ei ladd pan gipiwyd Calais gan y Ffrancwyr yn 1558.
Bydd ei Gronicl yn cael ei ddangos i'r cyhoedd yn y Llyfrgell Genedlaethol rhwng 30 Mehefin a 8 Rhagfyr fel rhan o arddangosfa o drysorau Plasty Mostyn, Sir y Fflint.


description: Morgannwg yn colli cyfle i gipio'u hail fuddugoliaeth o'r tymor ym Mhencampwriaeth y Siroedd wedi i Sir Derby frwydro'n ôl ar y diwrnod olaf.

title: Pencampwriaeth y Siroedd: Morgannwg a Derby'n gyfartal

fasttext_language: cy


description: Arweinydd Plaid Cymru'n cyhuddo gweinidogion llywodraeth o wneud sylwadau personol, nawddoglyd ac amhriodol tuag at ACau ei phlaid.

title: Wood yn cyhuddo gweinidogion o 'sylwadau nawddoglyd'


description: Yr ysgrifennydd iechyd yn dweud nad yw wedi derbyn manylion am yr £1.2bn ychwanegol gafodd ei gyhoeddi i Gymru.

title: Gething: Dim manylion am £1.2bn ychwanegol i Gymru


description: Teyrnged i Brian Davies sydd wedi marw yn dilyn salwch byr.

title: Teyrnged i 'Yogi'


description: Argymelliad i ysgolion wneud mwy o hunanarfarnu a gohirio arolygiadau allanol tra bo diwygiadau yn cael eu cyflwyno.

title: Galw am ohirio arolygiadau wrth gyflwyno diwygiadau


description: Cymru yn ennill 22-20 yn erbyn De Affica yn Washington DC nos Sadwrn.

title: Cymru 22-20 De Affrica


description: Menyw 28 oed wedi marw mewn gwrthdrawiad ar yr M4 rhwng Porthcawl a Margam a dyn yn yr ysbyty gydag anafiadau sy'n peryglu bywyd.


description: Gwyliwch yr uchafbwyntiau o fuddugoliaeth allweddol tîm pêl-droed Merched Cymru yn erbyn Bosnia-Herzegovina yn Abertawe.

title: Uchafbwyntiau: Cymru 1-0 Bosnia-Herzegovina


description: Pryder bod llygredd yn dinistrio afonydd Caerdydd, gyda gwirfoddolwyr yn dweud eu bod o dan "fôr o blastig".

title: Afonydd Caerdydd yn 'marw' ac yn 'fôr o blastig'


description: Arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood yn dweud bod casineb a sarhad tuag at ferched ar ei waethaf ers iddi ddod yn wleidydd.

title: 'Casineb tuag at ferched ar ei waethaf' medd Leanne Wood


description: Ymgyrch wedi ei lansio i godi £100,000 i adfer capeli ym Mynwent Cathays yng Nghaerdydd.

title: Cais i godi £100,000 i adfer mynwent yng Nghaerdydd


description: Teyrnged i ferch 19 oed o Lanfairfechan ger Bangor fu farw ar ôl i le tân awyr agored ffrwydro.

title: Teyrnged i 'ferch ddisglair a llawn bywyd' o Lanfairfechan


description: Gwyliwch yr uchafbwyntiau o fuddugoliaeth Cymru dros Rwsia o 3-0.

title: Uchafbwyntiau: Merched Cymru 3-0 Merched Rwsia


description: Bydd Y Bala yn teithio i San Marino tra bod Derwyddon Cefn yn herio clwb o Lithuania yn rownd ragarweiniol Cynghrair Europa.

title: Cynghrair Europa: Clybiau Cymru'n dysgu eu ffawd


description: Awdur adroddiad i forlyn llanw Bae Abertawe yn dweud y gallai Llywodraeth y DU fod wedi penderfynu ar ddyfodol y cynllun 18 mis yn ôl.

title: Morlyn: 'Dylai penderfyniad wedi dod 18 mis yn ôl'


description: Wrth i'r tywydd twym barhau disgwyl i dymheredd Cymru gyrraedd 27°C mewn mannau.

title: Disgwyl i dymheredd Cymru gyrraedd 27°C yr wythnos hon


description: Bachgen 15 oed yn synnu meddygon wrth ddal clefyd nad yw wedi cael ei weld yng Nghymru ers dros ddegawd.

title: Achos o frech y fuwch yn y gogledd yn synnu meddygon


description: Golygfeydd o'r diwrnod olaf o gystadlu yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed // Pictures from the Urdd Eisteddfod's last day

title: Lluniau: Dydd Sadwrn Eisteddfod yr Urdd 2018 // In pictures: Saturday at the Urdd Eisteddfod

maintext:
Ar ddiwrnod olaf y cystadlu yn Eisteddfod yr Urdd Maesyfed a Brycheiniog 2018, roedd yr haul yn gwenu ar griw ifanc y Pasiant Meithrin ac ar aelodau hŷn yr ysgolion ac aelwydydd.
The sun was shining on the last day at the Urdd Eisteddfod in Builth Wells while the young children took to the stage for the Mudiad Meithrin Presentation and the older Urdd members were competing to close the Eisteddfod.
Image caption Roedd Phoebe o gylch meithrin lleol yn cymryd rhan yn y Pasiant Meithrin ar lwyfan yr Eisteddfod fore Sadwrn ar y thema 'Rhy Gynnar i'r Sioe'! // Pheobe from one of the local Cylch Meithrin groups took part on the main stage in the Mudiad Meithrin Presentation
Image caption Bu'r ddau ffrind direidus yma o un o gylchoedd meithrin yr ardal yn canu am eu hoff anifeiliaid // These two friends sang about their favourite farm animals on stage... very appropriate on the Royal Welsh showground!
Image caption Aelwyd Llangwm enillodd y gystadleuaeth Ensemble Lleisiol, am eu fersiwn nhw o'r gân Watsia Di Dy hun gan Meinir Lloyd. Mae'r gân o 1969 wedi ei gwneud yn enwog unwaith eto ar raglen Tudur Owen ar BBC Radio Cymru // Members of Aelwyd Llangwm, Conwy won first prize in the Vocal Ensemble competition
Image caption Mae Osian - o'r band Candelas yn cystadlu gyda chriw Aelwyd Penllyn yn yr Eisteddfod ddydd Sadwrn. Mae'n perfformio o fath gwahanol gyda'r nos, Candelas sy'n cloi'r Eisteddfod yn y gig ar Lwyfan y Maes // Osian of the band Candelas is competing with Aelwyd Penllyn on Saturday, before taking to the stage on the Maes in the evening to perform in the gig to close the festival
Image caption Mae rhai cystadlaethau'n cael eu cynnal ar Lwyfan y Maes ym mhentref Mr Urdd. Mae Carys o Ysgol Y Preseli yn cystadlu ar yr Offer Taro Bl 10 a dan 19 oed // Some competitions are held around the Maes. Carys from Pembrokeshire is competing on the open air stage
Image caption Criw Aelwyd Pantycelyn // Members from Aberystwyth University enjoying lunch in the sun
Image caption Mae'n ddiwrnod mawr i'r myfyrwyr ac Aelwydydd ar y Maes ddydd Sadwrn. Mae Nerys, Elin ac Elain o Aelwyd JMJ, Bangor yn cystadlu mewn chwe cystadleuaeth heddiw // These students from Bangor University are hoping to make it to the stage in six competitions
Image caption Gwern, Glwys a Lleu yn pedlo i greu trydan ar stondin Llywodraeth Cymru // These three are pedalling to create electricity... here's where to come if you want to charge your mobile phone on the Maes!


description: Barn rhai o bobl ifanc Y Felinheli sydd newydd orffen eu harholiadau TGAU ynglŷn ag ymgyrch recriwtio'r fyddin.

title: Y fyddin yn 'annheg i dargedu pobl ifanc'


description: Rhybudd am gau ffyrdd ac oedi posib yn ardal Caerdydd wrth i'r Rolling Stones berfformio yn Stadiwm Principality.

title: Ffyrdd ar gau ar gyfer cyngerdd y Rolling Stones


description: £7.5m yn cael ei wario ar arafu llif afonydd yn yr ucheldir uwchben Dyffryn Clwyd pum mlynedd ers i lifogydd daro'r ardal.

title: Cynllun £7.5m i arafu afonydd Dyffryn Clwyd


description: Cei Connah i wynebu Shakhtyor Soligorsk o Belarws yn rownd ragbrofol gyntaf Cynghrair Europa gyda Bala a'r Derwyddon Cefn yn darganfod eu gwrthwynebwyr posib.

title: Cynghrair Europa: Cei Connah i wynebu Shakhtyor Soligorsk


description: Cyn gefnwr Lloegr, Josh Lewsey, wedi ei benodi'n bennaeth rygbi gan Undeb Rygbi Cymru.

title: Josh Lewsey yw pennaeth rygbi Cymru

maintext:
Image copyright Brian Tempest Image caption Enillodd Josh Lewsey 55 o gapiau i Loegr cyn ymddeol yn 2009
Mae Undeb Rygbi Cymru wedi cyhoeddi mai Josh Lewsey - oedd yn aelod o dîm Lloegr enillodd Gwpan y Byd yn 2003 - fydd pennaeth newydd rygbi yng Nghymru.
Bydd y cefnwr 36 oed a ymddeolodd o'r gamp yn 2009 yn dechrau ar ei swydd newydd ar ddiwedd mis Medi.
Mae ganddo gysylltiad â Chymru gan fod ei fam Mair Lewsey yn hanu o Gwmllynfell yng Nghwm Tawe.
Wrth ymuno â bwrdd gweithredol Undeb Rygbi Cymru bydd Lewsey'n gyfrifol am reoli strategol y gêm yng Nghymru ar bob lefel heblaw'r garfan ryngwladol.
Dywedodd Josh Lewsey: "Mae pawb sydd ym myd rygbi'n gwybod am angerdd Cymru gyfan tuag at y gamp, ac felly rwy'n ymwybodol iawn o'r cyfrifoldeb mawr rwyf wedi ei dderbyn.
"Mae'n her ac yn gyfle y byddaf yn ymroi'n llwyr iddo. Y prif beth yn fy marn i yw'r cydbwysedd rhwng canolbwyntio ar gemau cymunedol a gemau'r elît mewn modd sy'n sefydlu platfform cynaliadwy i rygbi yng Nghymru yn y tymor hir."
Enillodd Lewsey 55 o gapiau i Loegr, ac fe chwaraeodd i'r Llewod mewn tair gêm brawf.
Yn ystod ei yrfa, fe chwaraeodd yn bennaf i glwb Wasps gan gynnwys y tair blynedd rhwng 2002-2005 pan oedd Warren Gatland yn gyfarwyddwr rygbi yno.
Mae'n olynu Joe Lydon yn y swydd, a dywedodd prif weithredwr URC, Roger Lewis:
"Mae Josh yn ymuno â ni mew cyfnod lle mae'r gêm ryngwladol yng Nghymru yn eithriadol o gryf, ac mae e'n gwybod ein bod yn benderfynol o ymestyn y cryfder yna drwy'r byd rygbi yng Nghymru.
"Mae Josh yn arbennig o benderfynol o wneud gwahaniaeth i rygbi ar lawr gwlad yng Nghymru, yn yr ysgolion yn ogystal â'r clybiau."


description: Person 18 yn un o dros 500 o bobl gafodd angladd cyhoeddus wedi ei dalu amdano gan un o awdurdodau lleol Cymru yn y bum mlynedd diwethaf.

title: £500,000 wedi ei wario ar angladdau cyhoeddus yng Nghymru


description: Y pêl-droediwr Jessica Fishlock a'r sgïwr Paralympaidd Menna Fitzpatrick ymhlith y Cymry ar restr anrhydeddau'r Frenhines.

title: Fishlock a Fitzpatrick ar restr anrhydeddau'r Frenhines


description: Heddlu'r De yn arestio dynes 37 oed ar ôl iddyn nhw gael eu galw i dŷ yn Rhondda Cynon Taf ble cafwyd hyd i ferch wedi marw.

title: Arestio dynes wedi marwolaeth merch yn y Rhondda


description: Disgwyl cymeradwyo cais i ymestyn caniatâd am faes awyr yng Ngheredigion, fyddai'n creu "500 o swyddi o safon uchel".

title: Disgwyl cymeradwyo cais Maes Awyr Gorllewin Cymru


description: Cyflwynydd tywydd S4C yn cofio ei chyfarfyddiad annisgwyl â Nelson Mandela 20 mlynedd yn ôl

title: Yvonne Evans yn cofio'r wefr o gwrdd â Nelson Mandela


description: Mae'r llyfr newydd 'Teach Your Dog Welsh' yn cynnig dull unigryw o ddysgu'r iaith...

title: Dysgu Cymraeg ochr-yn-ochr â'ch ci!

maintext:
Ydych chi erioed wedi bod eisiau gwella eich Cymraeg, ond methu ymarfer â neb?
Peidiwch â phoeni! Mae Anne Cakebread o Landudoch wedi creu llyfr a allai eich helpu i wella eich Cymraeg chi... ac un eich ci yr un pryd!
Anne fu'n siarad â Cymru Fyw ynglŷn â sut gafodd hi'r syniad am ei llyfr unigryw, Teach Your Dog Welsh:
Image copyright Anne Cakebread
Roedd gen i ychydig o eiriau o Gymraeg pan o'n i'n ifanc, ac mi wnes i ei astudio yn yr ysgol uwchradd yng Nghaerdydd - ond roedd e'n Gymraeg ffurfiol iawn. Doeddet ti ddim yn clywed y math yna o Gymraeg o amgylch y lle.
Pan o'n i ychydig hŷn, trïais i eto mewn gwersi nos, ac roedd yn cael ei dysgu mewn ffordd wahanol erbyn hyn - roedd yn ymddangos mwy fel iaith, yn hytrach na phan o'n i'n ei dysgu yn yr ysgol, pan oedd fel rhyw fath o wyddoniaeth!
Felly pan symudon ni i orllewin Cymru, ro'n i wir eisiau dysgu mwy, gan ei bod hi'n ardal Gymraeg a gan ein bod ni'n cadw lle gwely a brecwast. Ond roedd hi'n anodd dod o hyd i'r amser.
Ychydig o flynyddoedd yn ôl, 'naethon ni fabwysiadu whippet o'r enw Frieda. Roedd hi'n llawer mwy swnllyd na'r cŵn eraill, a ddim yn gwrando arnon ni, tan un dydd, nes i ddod mas â 'Paid' yn hytrach na 'No' - a stopiodd hi! Roedd hi'n amlwg wedyn fod ganddon ni gi Cymraeg-ei-hiaith, ac felly, ro'n i angen gwella fy Nghymraeg!
Image copyright Anne Cakebread Image caption Frieda - y ci a ddechreuodd y cyfan - ac Anne
Magu hyder wrth ymarfer
Fel dysgwr, dwi'n mynd yn nerfus iawn pan dwi'n gorfod dweud pethau'n uchel. Dwi'n cofio ymarfer drosodd a throsodd be' o'n i am ei ddweud wrth y cigydd un tro... a ddes i mas â 'Hola' pan gerddais i mewn! O'n i mor nerfus, o'n i ond yn gallu cofio'r Sbaeneg nes i ei ddysgu pan o'n i'n 16!
Ond sylwais i mod i'n dod yn fwy hyderus wrth siarad mwy â Frieda, wrth iddi ymateb. Felly ges i'r syniad am y llyfr 'ma, ble rydych chi'n gallu dysgu wrth siarad gyda'ch ci!
(Wrth gwrs, does 'na'm rhaid i chi gael ci - byddai tedi-bêr yn iawn hyd yn oed. Ond dwi wedi gorfod creu llyfr Teach Your Cat Welsh hefyd oherwydd, mae'n debyg, fyddai perchnogion cathod yn gwrthod prynu un cŵn...!)
Ynddo mae geiriau fel shwmae, os gwelwch yn dda, ga i, mas, pêl, llongyfarchiadau, diolch, fydda i ddim yn hir ayyb a sut i'w ynganu'n ffonetig. Mae'n hawdd i'w ddeall, felly mae'n grêt ar gyfer pobl sydd ddim yn dda am ddysgu ieithoedd.
Image copyright Anne Cakebread
Do'n i wir ddim ishe iddo fe edrych fel textbook - roedd e angen bod yn rhywbeth byddai pobl yn ei bigo lan, eu rhoi yn eu handbag ac yn barod i'w ddefnyddio. Fi sydd wedi tynnu'r lluniau ynddo - rhai lliwgar, retro - a gobeithio byddan nhw'n gwneud i bobl chwerthin. Dwi'n meddwl byddai hyd yn oed Cymry Cymraeg yn medru ei werthfawrogi.
Erioed wedi bod eisiau dysgu Māori?!
Roedd gen i syniadau pendant iawn ynglŷn â'r llyfr, ac roedd Y Lolfa yn ffit da o'r dechrau. I mi, roedd rhaid i'r llyfr cynta' fod yn Gymraeg, ond ro'n i hefyd eisiau gwneud llyfrau mewn ieithoedd eraill hefyd.
Bydd copïau caled ar gael mewn rhai ieithoedd, fel Sbaeneg a Gwyddeleg, ac e-lyfrau mewn ieithoedd eraill. Mae gen i nifer o ffrindiau sy'n siarad llawer o ieithoedd gwahanol sy'n fy helpu - mae ffrind sy'n dod i ymweld dros yr haf am gyfieithu'r llyfr i Māori i mi!
Image copyright Anne Cakebread
Un diwrnod, dwi'n gobeithio siarad Cymraeg yn fwy rhugl, a dwi'n gobeithio fydd y llyfr yma yn fy helpu i a phobl eraill.
Fy ngobaith yw i gael pobl i siarad mwy o Gymraeg ac ieithoedd eraill, ac mae gen i lawer o syniadau eraill am bethau i helpu pobl i ddod yn fwy dwyieithog - neu hyd yn oed amlieithog!
Bydd Teach Your Dog Welsh ar gael gan wasg Y Lolfa o fis Medi


description: Yr actores Nia Roberts yw Llywydd y Dydd, dydd Iau yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Brycheiniog a Maesyfed 2018.

title: Llais y Llywydd: Yr actores Nia Roberts


description: Dyn ifanc o Wrecsam wedi marw wedi iddo ddisgyn 20 metr o falconi tra ar ei wyliau ar ynys Majorca yn Sbaen.

title: Cymro ifanc wedi marw ar ôl disgyn o falconi yn Sbaen


description: Heddlu'r Gogledd yn cyhoeddi enw beiciwr modur fu farw yn dilyn gwrthdrawiad ar yr A470 yng Ngwynedd ddydd Llun.

title: Gwrthdrawiad A470 Gwynedd: Cyhoeddi enw dyn fu farw


description: Castell ger Abergele'n cael ei dynnu o restr arwerthiant dros nos wedi i'r perchnogion dderbyn cynnig gan brynwr anhysbys.

title: Perchnogion Castell Gwrych yn derbyn cynnig i'w brynu

maintext:
Mae perchnogion hen gastell ger yr A55 yn Sir Conwy wedi derbyn cynnig i brynu'r eiddo.
Roedd bwriad i werthu Castell Gwrych ger Abergele mewn arwerthiant ym Manceinion ddydd Iau gyda phris awgrymedig o dros £600,000, ond cafodd ei dynnu o'r rhestr dros nos.
Ar eu gwefan, dywedodd cwmni Pugh Auctions fod y castell ddim ar werth mwyach "wedi i gynnig gael ei dderbyn gan ein cleient, gyda'r cyfan yn ddibynnol ar gyfnewid cytundebau".
Does dim manylion hyd yma ynglŷn â'r prynwr, ond yn y gorffennol mae Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Gwrych wedi apelio am gymorth y cyhoedd i brynu'r eiddo sy'n dyddio o'r 19eg Ganrif.
Mae gan yr ymddiriedolaeth a'r corff amgylcheddol Cyfoeth Naturiol Cymru brydles ar ran o'r safle.
Cafodd y castell ei brynu yn 2010 gan gwmni Edwards Property Management.
Rhoddwyd caniatâd cynllunio yn 2013 i gynllun gwerth £25m i droi'r safle'n westy moethus gyda sba.
Cafodd y castell ei adeiladu rhwng 1812 a 1822 gan Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh fel cofeb i deulu ei fam - sef y Llwydiaid.


description: Llys yn cael dyn o Gaerdydd yn euog o achosi marwolaeth Rebecca Evans, 27 oed o Ben-y-bont ar Ogwr, trwy yrru'n beryglus ar yr M4 ac yn ei garcharu am dair blynedd.

title: Gwrthdrawiad M4: Carcharu dyn am ladd mam feichiog


description: 90 mlynedd ers i'r peilot enwog lanio ym Mae Caerfyrddin

title: Ymweliad hanesyddol Amelia Earhart â Chymru


description: Cymro oedd yn ddifrifol wael mewn ysbyty yn Bangkok yn ddiolchgar iawn i bobl a gododd bron i £10,000 i'w hedfan adre i gael triniaeth.

title: Cymro fu'n wael yn diolch am arian i'w gludo o Wlad Thai

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Bellach mae Ifor Glyn yn trefnu trip i fynd yn ôl i'r Dwyrain Canol
Mae Cymro oedd yn ddifrifol wael mewn ysbyty yn Bangkok wedi dweud wrth BBC Cymru Fyw ei fod yn ddiolchgar i bobl a gododd bron i £10,000 i'w hedfan adre i gael triniaeth.
Cafodd Ifor Glyn o Abertawe, sy'n adnabyddus am ei waith ym myd cyffuriau, niwmonia tra roedd ar ei wyliau yng Ngwlad Thai ym mis Ionawr.
Cafodd ymgyrch ei lansio i ddod ag ef yn ôl i Brydain ar ôl i'w gwmni yswiriant wrthod talu am ei driniaeth.
Llwyddodd teulu a ffrindiau i godi £9,700 ar ôl sefydlu tudalen apêl, ond erbyn hyn mae ei gwmni yswiriant wedi cytuno i dalu ei gostau.
Cefnogaeth y Cymry
Treuliodd Mr Glyn, sydd bellach yn Gyfarwyddwr ar Ganolfan Gofalwyr Abertawe, bron i dri mis yn yr ysbyty yng Ngwlad Thai ac ym Mangor wrth iddo barhau i fyw gyda sgîl-effeithiau'r salwch.
Yn ei gyfweliad cyntaf ers dychwelyd adref fe ddywedodd wrth Cymru Fyw ei fod yn hynod ddiolchgar am y gefnogaeth.
"Mae'r cyfanswm o gefnogaeth gefais i a fy nheulu pan o'n ni yn ysbyty yn Thailand ac ar ôl dod adref hefyd yn anhygoel.
"'Swn i'n licio diolch wrth gwrs i'n nheulu a'n ffrindiau ac i bawb ar hyd a lled Cymru rili sydd wedi dod allan a dangos eu cefnogaeth i ni fel teulu.
"Lwcus mi nath y cwmni yswiriant dalu yn y pendraw ond yn bendant mae angen diolch i bawb am fod mor barod i ddangos cefnogaeth."
Image caption Roedd ffrind Mr Glyn, Elfyn 'Chum' Jones yn cysylltu gyda'r teulu yng Nghymru drwy gyswllt fideo
Roedd Mr Glyn yn mwynhau gwyliau dros y flwyddyn newydd pan aeth yn sâl ddiwrnod cyn oedd fod i hedfan adref.
"P'nawn cynt r'on i'n dechrau teimlo'n sâl fel bod gen i oerfel...bo 'fi'n crynu, gofyn am feddyg i ddod ata'i i'r gwesty.
"Mynd â fi mewn yn syth i'r ysbyty a dweud eu bod nhw am gadw fi mewn dros nos. Wedyn dyma fi'n mynd yn anymwybodol a chofio fawr o ddim am bron i ddau fis.
"O ran fi'n hun ma'n siŵr 'swn i'n deud bod o yn fwy o broblem i'n nheulu, brawd a chwaer a mam oedd yna ar y pryd yn hytrach na fi achos o'n i'n anymwybodol...dwi'n cofio darnau bach ohono fo ond nhw oedd yn gweld. os liciwch chi, y darnau gwaetha o fo gyd.
"Y nhw oedd yn gorfod delio efo'r problemau a gorfod cael fi adre ac yn y blaen, so 'da chi'n gweld os wbath y nhw nath ddelio efo'r amser gwaetha."
Dychwelyd i Wlad Thai
Mae Mr Glyn yn dweud ei fod yn rhwystredig nad oes modd iddo ddiolch yn bersonol i'r holl gyfranwyr i'w ymgyrch codi arian.
"Ym Mangor naethon nhw sôn am crowdfunding yn y lle cynta, a chlywed bod hwn a hwn wedi rhoi pres neu hwn a hwn. Ac yn aml iawn pobl o'n ni ddim 'di clywed amdanyn nhw, pobl o'n ni ddim 'di gweld ers blynyddoedd ella.
"Ond yn anffodus beth sydd wedi digwydd, am bo' ni ddim 'di gorfod derbyn yr arian, bod yr enwau i gyd wedi mynd a bo fi ddim wedi gallu gweld nhw fy hun i allu diolch i bobl. So chi'n gweld mae'n rhyw deimlad, os liciwch chi, bittersweet.
"Wrth gwrs dwi'n ddiolchgar bod pobl wedi dangos cefnogaeth ond bechod bo' fi ddim 'di gallu diolch i bobl am eu cefnogaeth."
Wythnos nesaf bydd wythnos lawn gyntaf Mr Glyn yn y gwaith ers iddo ddychwelyd adref i Abertawe - bron i bum mis ar ôl iddo fynd yn sâl.
"Yn feddyliol, dwi yn ôl fel o'n i yn iawn. Mae gen i ychydig bach o drafferth cerdded ond dwi'n meddwl ddeith hynny'n ôl efo ymarfer.
"Be dwi angen weld ydy ychydig o normalrwydd i fi, y teulu, a'n ffrindiau o'n cwmpas i. A gobeithio bod ni'n edrych ar y misoedd sydd i ddod fydd yn llai dramatig gobeithio."
Er y ddrama ym mis Ionawr, mae Mr Glyn eisoes yn bwriadu dychwelyd i'r Dwyrain Pell.
"Mae fy ffrind doth efo fi i Wlad Thai a finnau yn edrych ymlaen at fynd yn ôl ym mis Tachwedd, ond fyddai'n bendant yn chwilio os oes ffordd o gael vaccination yn erbyn niwmonia!"


description: Michelle Lloyd sy'n trafod ei hunigrwydd yn onest a di-flewyn ar dafod

title: Teimlo'n unig, ynghanol dinas llawn pobl


description: Y profiadau personol sydd wedi ysgogi Jess Davies a'i thad i godi arian at elusen cyn-filwyr

title: Her feicio 310 milltir y fodel Jess Davies dros gyn-filwyr

maintext:
Image copyright Jess Davies Image caption Mae gan Neil Davies, tad Jess, brofiad personol o'r problemau sy'n gallu wynebu milwyr
Mae Jess Davies o Benrhyncoch ger Aberystwyth fel arfer i'w gweld fel model 'glamour' mewn calendrau a chylchgronau dynion, ac yn fwy diweddar ar S4C. Ond yr wythnos hon mae hi'n mynd ar ei beic drwy Ffrainc a Gwlad Belg i godi arian i gyn-filwyr.
O ddydd Llun, Mehefin 11, bydd Jess yn beicio dros 300 milltir dros bum niwrnod yn y Big Battlefield Bike Ride gyda'i thad, Neil, er mwyn codi arian i achos sy'n agos iawn at galonnau'r ddau.
"Mae cefnogi cyn-filwyr yn rhywbeth sy'n agos iawn at ein calonnau, yn enwedig gan fod Dad yn gyn-aelod o heddlu'r RAF ac mae llawer o aelodau fy nheulu wedi bod yn y fyddin," meddai Jess.
"Pan o'n i'n teenager o'n i 'di gwneud lot i elusen i gyn-filwyr a nes i wneud y calendr Hot Shots sy'n rhoi arian i gyn-filwyr a fi wedi bod yn gwneud gwaith i elusen Help for Heroes."
Ar ôl iddi fod yn arwyddo'r calendr ar gyfer y lluoedd arfog yng nghanolfan yr elusen yn Tedworth House, Wiltshire, sy'n helpu milwyr sydd wedi dioddef anaf corfforol neu feddyliol, cafodd ei pherswadio i gymryd rhan yn y daith feics.
"Mae Dad yn beicio trwy'r amser a'r amser diwetha' i fi feicio oedd pan o'n i'n 12 a fi nawr yn 25 - falle bo' fi bach yn naïf a bydd e'n ofnadwy - ond mae bach rhy hwyr nawr!"
Trawma a PTSD
Er iddi berswadio ei thad i gymryd rhan am ei fod yn feiciwr profiadol, mae gan Neil reswm mwy personol dros gymryd rhan.
Yn gyn-aelod o'r Awyrlu a'r Heddlu a wynebodd ei broblemau ei hun wrth ddygymod â natur anodd y swyddi mae bellach yn gweithio i elusen sy'n helpu cyn-filwyr yn y gymuned i ymdopi gyda phroblemau meddyliol.
Mae'n fentor i elusen Change Step sy'n gweithio gyda'r gwasanaeth iechyd yng Nghymru.
"Mae'n gylch cyfan i mi ar ôl gyrfa hir gyda'r heddlu. Rydw i'n dod nôl at fy ngyrfa yn y fyddin ac yn helpu pobl sydd wedi cael eu cyflogi gan y lluoedd arfog ac wedi bod drwy drawma ac anaf meddyliol," meddai.
Yn ogystal â PTSD, mae problemau eraill yn dod yn sgil yr anhwylder - "pethau fel iselder a gorbryder - mae hynny'n broblem enfawr ymysg cyn-filwyr," meddai Neil.
Gall fod yn gysylltiedig â marwolaeth, camddefnyddio sylweddau, problemau gyda pherthynas, unigrwydd a methu gadael y tŷ, meddai Neil.
Image copyright jess davies Image caption Mae Neil Davies yn feiciwr profiadol ond dydy Jess ddim wedi reidio beic ers pan oedd hi'n 12 oed!
Ymunodd Neil â'r Awyrlu yn 17 oed. Yn 18 oed roedd yn patrolio strydoedd Gogledd Iwerddon gyda reiffl, ar anterth y gwrthdaro yno.
"Rydych chi'n gweld digwyddiadau trawmatig pan rydych chi yn y lluoedd arfog," meddai.
"Yn fy achos i, yn anffodus, fe ddes i ar draws pethau fel aelod o'r heddlu milwrol ac roedd rhaid inni ddelio gyda digwyddiadau.
"Roedd yna achos ofnadwy yn ne Cymru tua 20 mlynedd yn ôl lle bu farw plant ac fe wnaeth hynny effeithio lot arna i, ymysg pethau eraill.
"Yn ogystal a theithiau operational i lefydd fel Irac ac Afghanistan, mae yna ddamweiniau hefyd. Mae pobl yn gweithio gyda pheiriannau trwm ac yn gwneud pethau peryglus. Rydych chi hefyd yn delio gyda phethau fel hunanladdiad ac mae hynny'n gallu gadael ei ôl, a dyna ddigwyddodd i mi.
"Y pethau ddigwyddodd imi yn yr Awyrlu pan oeddwn i'n 17,18, 19, mae'r rheiny'n dod nôl atoch chi pan rydych chi'n cael eich wynebu gyda'r un peth eto.
"Os nad ydych chi'n delio gyda trawma ar y pryd fe all ddod nôl i'ch brathu a dyna ddigwyddodd imi ac fe es i'n sâl iawn o'i herwydd.
"Yn ffodus, rydw i drwyddo fe nawr a dyna pam rydw i mor angerddol am fy swydd newydd yn helpu cyn-filwyr ac yn eu cyfeirio at therapydd gwych sydd gennym ni yng Ngheredigion."
Tra gyda'r heddlu - Heddlu'r Met yn gyntaf ac yna Heddlu Dyfed Powys - hyfforddodd Neil fel asesydd trawma, fel ffordd o geisio rhoi cefnogaeth i gydweithwyr.
"Fe wnes i hynny oherwydd doeddwn ddim eisiau iddyn nhw gael eu gadael, fel ges i, heb unrhyw gefnogaeth," meddai.
Image copyright jess davies Image caption Mae Jess Davies yn gobeithio ei bod wedi ymarfer digon i feicio 70 milltir y diwrnod am bum niwrnod
Mae prosiectau fel yr hyn un mae Neil yn gweithio iddo yn dibynnu ar roddion gan elusennau fel Help for Heroes a digwyddiadau fel y reid feics, ond gallai'r cyllid hwnnw ddod i ben cyn hir ac mae Neil o'r farn y dylai'r arian i gefnogi pobl sy'n gadael y lluoedd arfog ddod gan y llywodraeth ganolog.
"Mae'r dynion a'r merched yma allan yna ar eu pennau eu hunain, does neb yn dod i'w canfod nhw, a chael triniaeth iddyn nhw ac yn y pen-draw fe allai'r canlyniad fod yn drychinebus i'r gymuned, eu bywydau a'u teuluoedd.
"Yn fy marn i, fe ddylai fod yn rhan o'r pecyn i'r dynion a'r merched sy'n gadael y lluoedd arfog gael eu rhoi mewn cysylltiad gyda mentoriaid yn y gymuned leol... cyn i'r broblem ddod yn un go iawn."
Mae Jess hefyd yn gobeithio y gall eu her feicio helpu i godi'r arian sydd ei angen ar brosiectau tebyg: "Sdim lot o support o'r llywodraeth i rhywbeth felna, cyn i elusen Help for Heroes ddechrau doedd dim llawer i helpu cyn filwyr."


description: Perfformiad cyntaf drwy'r byd o opera gomig am yr ymgyrchydd hawliau cyfartal i fenywod, Arglwyddes Rhondda.

title: Opera'n cyflwyno hanes ymgyrchydd hawliau merched amlwg

maintext:
Image copyright Arglwydd Rhondda Image caption Cafodd Arglwyddes Rhondda ei magu i barchu hawliau merched
Bydd opera gomig am ymgyrchydd blaenllaw dros gydraddoldeb i fenywod yn cael ei pherfformio am y tro cyntaf nos Iau ym mro ei mebyd.
Roedd Margaret Haig Thomas, neu Arglwyddes Rhondda, yn un o aelodau amlycaf yr ymgyrch i sicrhau'r bleidlais i ferched, ac i fenywod gael eistedd yn Nhŷ'r Arglwyddi.
Cafodd ei charcharu ar ôl ceisio dinistrio blwch post yng Nghasnewydd yn 1913 gyda bom cemegol, ac fe oroesodd drychineb suddo llong enwog y Lusitania.
Wedi'r première byd nos Iau o Rhondda Rips It Up! yng nghanolfan Glan yr Afon, Casnewydd, fe fydd cynhyrchiad Opera Cenedlaethol Cymru (WNO), sydd â chast o ferched yn unig yn teithio ar draws Cymru a Lloegr.
"Roedd Arglwyddes Rhondda yn rhan bwysig o'r frwydr dros gydraddoldeb i ferched ac o berfformio'r opera yma nawr... ni allai fod yn fwy perthnasol," meddai'r mezzo-soprano Madeleine Shaw, sy'n portreadu'r prif gymeriad.
"Fe fydd, gobeithio, yn tanio'r hyn mae menywod yn brwydro drosto heddiw wrth i ni deithio'r wlad."
Image copyright Jane Hobson Image caption Paula Greenwood (Prid) a Madeleine Shaw (Arglwyddes Rhondda) yn ystod un o'r ymarferion
Cafodd yr opera ei chomisiynu i nodi canmlwyddiant sicrhau'r bleidlais i ferched.
Cafodd Margaret Haig Thomas ei geni yn 1883 yn unig blentyn i'r dyn busnes a'r gwleidydd Rhyddfrydol, Is-Iarll David Thomas.
Fel ysgrifennydd cangen Casnewydd o'r Women's Social and Political Union - y mudiad a sefydlwyd gan Emmeline Pankhurst - hi arweiniodd ymgyrch y swffragetiaid ar draws de Cymru, gan gymryd rhan mewn sawl cyfarfod tanllyd.
Fe ymunodd â'r teulu Pankhurst mewn gorymdeithiau protest, ac fe gafodd ei hanfon i garchar Brynbuga am wrthod talu dirwy am geisio dinistrio'r blwch post.
Cafodd ei rhyddhau o'r carchar ar ôl cychwyn streic newyn.
Image caption Mae darlun o Arglwyddes Rhondda yn San Steffan yn cydnabod ei chyfraniad a degawdau o ymhyrchu
Aeth ymlaen i gyhoeddi cylchgrawn ffeministaidd wythnosol, Time and Tide, oedd yn cynnwys cyfraniadau gan bobl fel Virginia Woolf a CS Lewis.
Yn 1915, fe oroesodd hi a'i thad ymosodiad yr Almaenwyr a suddodd llong y Lusitania, trwy ddal gafael ar fwrdd pren yn y dŵr.
Roedd y ddau'n dychwelyd o'r Unol Daleithiau ar ôl helpu trefnu cyflenwadau arfau i luoedd arfog Prydain.
Roedd yn wraig fusnes ac yn gyfarwyddwr ar fyrddau 33 o gwmnïau - yn y meysydd glo, dur a'r diwydiant llongau, yn bennaf.
Fe sefydlodd gorff rhwydweithio Efficiency Club ar gyfer merched busnes ym Mhrydain.
Brwydr Tŷ'r Arglwyddi
Wedi marwolaeth ei thad yn 1918, fe etifeddodd ei deitl, ond doedd dim hawl iddi eistedd yn Nhŷ'r Arglwyddi.
Ymgyrchodd yn frwd yn erbyn hynny ond bu farw yn 1958, ychydig fisoedd cyn cael y maen i'r wal.
Yn 1922, fe gafodd ysgariad oddi wrth ei gŵr Syr Humphrey Mackwort, cyn cael perthynas gyda sawl menyw.
Mae plac yn nodi'r rhan o Ffordd Rhisga, Casnewydd lle roedd y blwch post y ceisiodd Margaret Haig Thomas ei ddinistrio, ac yn 2011, fe gafodd darlun ohoni ei osod yn San Steffan i nodi ei chyfraniad a thros 40 mlynedd o ymgyrchu.
Mae hi hefyd ar restr o 100 Cymraes dylanwadol ac fe fydd cerflun o un o'r merched yn cael ei greu a'i osod yn Sgwâr Canolog Caerdydd yn 2020.
Image copyright Jane Hobson Image caption Mae cast yr opera'n cynnwys y canwr adnabyddus Lesley Garrett (ar y llwyfan)
Er holl orchestion Arglwyddes Rhondda, fe benderfynodd cynhyrchwyr Rhondda Rips It Up! gyflwyno'r hanes mewn ffordd ysgafn, yn null y neuadd gerddoriaeth Edwardaidd.
"O'r dechrau, fe benderfynon ni ei wneud fel comedi," meddai awdur y geiriau, Emma Jenkins, sy'n dweud bod gweithiau Gilbert and Sullivan, straeon Jeeves and Wooster gan PG Wodehouse a ffilmiau Carry On wedi bod yn ddylanwad arni.
Mae'r caneuon gwreiddiol hefyd wedi'u hysbrydoli gan sloganau'r swffragetiaid.
I gyd-fynd â'r opera, mae yna raglen o brosiectau ieuencitd a chymunedol yn cwmpasu themâu fel protest, gwrthryfel a hawliau dynol.


description: Tîm rygbi dan 20 Cymru yn colli o 15-39 yn erbyn yr Ariannin ym Mhencampwriaeth Rygbi Dan-20 y Byd.

title: Pencampwriaeth Rygbi Dan-20 y Byd: Ariannin 39-15 Cymru


description: Josh Poysden yn cymryd pum wiced dros Sir Warwick wrth iddyn nhw fowlio Morgannwg allan am 220 ym Mhencampwriaeth y Siroedd.

title: Pencampwriaeth y Siroedd: Poysden yn cymryd wicedi Morgannwg


description: Cau ffordd yn Sir Ddinbych am bum noson ar gyfer gwaith atgyweirio brys.

title: Cau ffordd yn Sir Ddinbych am bum noson


description: Yr ornest rhwng Morgannwg ac Essex methu â chael ei chwblhau wedi i law darfu ar y chwarae.

title: Glaw yn tarfu ar yr ornest T20 rhwng Morgannwg ac Essex

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae'r ornest T20 Blast rhwng Morgannwg ac Essex yn Chelmsford wedi methu â chael ei chwblhau ar ôl i law darfu ar y chwarae.
Fe enillodd Essex y tafliad, gan ddewis gadael i'r ymwelwyr fatio yn gyntaf.
Llwyddodd Morgannwg i sgorio 185 rhediad am bum wiced yn eu hugain pelawd, gyda Colin Ingram yn cael 101 o rediadau.
Ychwanegodd Jaques Rudolph 28 rhediad, gyda David Lloyd hefyd yn cael 23.
Ond wrth i Essex baratoi i fatio fe ddechreuodd y glaw ddisgyn, ac yn dilyn archwiliad pellach o'r cae am naw o'r gloch y nos fe benderfynwyd nad oedd modd parhau â'r chwarae.
Mae'r canlyniad yn golygu bod Essex yn ymuno â Morgannwg, oedd eisoes drwyddo, yn rownd wyth olaf y gystadleuaeth.
Bydd Morgannwg yn chwarae Swydd Efrog yng Nghaerdydd yn rownd wyth olaf y T20 Blast ddydd Iau 11 Awst.


description: Yr Adar Gleision yn dechrau gyda thaith i Bournemouth wrth ddychwelyd i Uwch Gynghrair Lloegr, ac yn gorffen y tymor yn Old Trafford.

title: Cyhoeddi gemau'r Uwch Gynghrair i Gaerdydd


description: Yr heddlu wedi arestio dyn 29 oed ar amheuaeth o achosi marwolaeth drwy yrru'n beryglus ar ôl gwrthdrawiad ym Mrynmawr.

title: Cerddwr wedi marw ar ôl gwrthdrawiad Brynmawr


description: Datgelu cynlluniau ar gyfer canolfan i brofi technoleg trenau'r genhedlaeth nesaf ar gost o £100m.

title: Datgelu cynlluniau £100m i brofi trenau a rheilffyrdd


description: Dyn 62 oed wedi ei arestio gan blismyn sy'n ymchwilio i ladrad sylweddol yng Ngholeg Penfro brynhawn dydd Llun.

title: Dwyn £57,000 o beiriant twll yn y wal


description: Dywed Aelod Cynulliad Arfon y gallai cynllun rhannu-swydd wneud y syniad o fod yn AC yn fwy deniadol yn enwedig i rai sydd â chyfrifoldebau gofal.

title: Cynnig cynllun rhannu-swydd ar gyfer ACau


description: Heddlu'n cyhoeddi enw dyn a fu farw wedi ymosodiad yn ardal Y Rhath, Caerdydd yn oriau man fore Sul.

title: Cyhoeddi enw dyn fu farw wedi ymosodiad yn Y Rhath


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru'n awgrymu nad yw pobl yn deall y gwaith maen nhw'n ei wneud, allai olygu nad ydyn nhw'n ymwybodol o bryderon.

title: Cyhoedd angen 'deall' rôl arolygwyr iechyd medd y corff


description: Gareth Thomas i gyflwyno bil drafft yn galw am wneud canu homoffobig yn anghyfreithlon mewn gemau pêl-droed.

title: Gareth Thomas i lansio bil i atal llafarganu homoffobig


description: Gollwng achos yn erbyn dyn oedd wedi'i gyhuddo o fethu yn ei gyfrifoldebau yn dilyn digwyddiad angheuol mewn ras feicio mynydd.

title: Ras feicio angheuol: Gollwng achos yn erbyn marsial


description: Timm van der Gugten yn arwain y ffordd gyda phum wiced i Forgannwg wrth i Sir Northampton gyrraedd sgôr o 281 yng Nghaerdydd.

title: Pum wiced i Gugten i Forgannwg yn erbyn Northants


description: Yr artist cerameg Lisa Krigel yw ennillydd y Fedal Aur am Grefft a Dylunio yn Eisteddfod Sir Fynwy a'r Cyffiniau.

title: Lisa Krigel yn ennill y Fedal Aur am Grefft a Dylunio


description: Suzy Drane, capten tîm pêl-rwyd Cymru a'u gobeithion y Nghwpan y Byd

title: Rhwydo dros Gymru


description: Gwenda Owen a'r profiad o fyw gyda'r salwch

title: Byw gyda Motor Niwron: Gwobr yn rhoi'r 'wefr fwyaf'


description: Aelodau undeb athrawon NASUWT i fynd ar streic mewn gwrthwynebiad i ddiswyddiadau posib yn Sir Benfro.

title: Athrawon ar streic dros ddiswyddiadau posib yn Sir Benfro


description: Dyn yn ei 40au yn yr ysbyty ar ôl cael ei drywanu ar Ffordd Parc Ninian yng Nghaerdydd.

title: Dyn yn yr ysbyty ar ôl cael ei drywanu yng Nghaerdydd


description: Dyn a dynes wedi eu cadw yn y ddalfa ar ôl cael eu cyhuddo o lofruddiaeth yn dilyn ymosodiad yn ardal Y Rhath.

title: Dau yn y ddalfa wedi'u cyhuddo o lofruddiaeth Y Rhath


description: Ysgrifennydd Cymru yn agor y swyddfa gyntaf ym Mhrydain sydd yn creu mwy o ynni solar nag y mae'n defnyddio.

title: Agor swyddfa ynni solar gyntaf Prydain yn Abertawe

maintext:
Image copyright Prifysgol Abertawe Image caption Mae'r Swyddfa Weithredol wedi ei lleoli yn Abertawe
Mae'r swyddfa gyntaf ym Mhrydain sy'n creu mwy o ynni solar nag y mae'n ei ddefnyddio wedi ei hagor ym Mhrifysgol Abertawe.
Yn ôl un o'r asiantaethau sydd wedi ariannu'r adeilad newydd, fe allai'r syniad "chwyldroi'r sector adeiladu" ac mae'r dylunwyr yn dweud y gallai "leihau biliau tanwydd" ac allyriadau carbon "yn sylweddol" mewn swyddfeydd.
Swyddfa Weithredol yw'r enw ar yr adeilad yn y ddinas, ac mae sawl math o dechnoleg yn cael ei ddefnyddio i greu, storio a rhyddhau'r ynni solar.
Yn eu plith mae to crwm gyda chelloedd solar ynddo, a system thermol ar wal sy'n gallu creu gwres a thrydan o'r haul.
Mae yna ystafell ddosbarth sydd yn weithredol yn barod drws nesaf i'r adeilad newydd, ac mae wedi cynhyrchu mwy na 1.5 gwaith yr ynni a ddefnyddiodd yn ei blwyddyn gyntaf.
Bydd y ddau adeilad yn medru rhannu ynni ac mae'n dangos y ffordd y byddai cymuned pŵer solar yn medru bodoli, medd y rhai sydd y tu ôl i'r cynllun.
Image copyright Prifysgol Abertawe
Dywedodd Kevin Bygate o SPECIFIC, sef Canolfan Arloesi a Gwybodaeth o dan arweiniad Prifysgol Abertawe ac a ddyluniodd yr adeilad: "Mae swyddfeydd yn defnyddio symiau enfawr o ynni, felly trwy eu gwneud yn gadarnhaol o ran ynni, mae potensial i leihau biliau tanwydd a lleihau eu hallyriadau carbon yn sylweddol.
"Mae troi'n hadeiladau'n orsafoedd pŵer yn gysyniad sy'n gweithio, fel y dengys yr Ystafell Ddosbarth Weithredol."
Ychwanegodd y byddan nhw'n casglu data a gwybodaeth fyddai modd eu defnyddio ar gyfer swyddfeydd eraill yn y dyfodol.
Creu swyddi
Yn ôl Ian Campbell o Innovate UK - un o'r asiantaethau sydd wedi rhoi nawdd tuag at y Swyddfa Weithredol - mae yna botensial mawr mewn adeiladau o'r fath.
"Gallai'r cysyniad chwyldroi'r sector adeiladu yn wirioneddol, ac ar ben hynny newid sut rydym yn cynhyrchu ac yn defnyddio ynni yn gyfan gwbl, felly mae agor y Swyddfa Weithredol yn Abertawe yn gam cyffrous ymlaen."
Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns fydd yn agor yr adeilad ac mae'n dweud bod y manteision ar gyfer adeilad o'r fath nid yn unig yn rhai amgylcheddol ond hefyd yn rhai economaidd am eu bod yn creu swyddi.


description: Mwy o feicwyr modur wedi marw ar ffyrdd gogledd Cymru eleni na thrwy gydol 2017.

title: Pryder am farwolaethau beicwyr modur


description: Cabinet cyngor yn pleidleisio dros wahardd llusernau o bob eiddo o dan reolaeth yr awdurdod.

title: Cyngor Powys yn gwahardd llusernau


description: Tri o bedwar ASE o Gymru yn amheus am a fyddan nhw'n cefnogi'r cytundeb terfynol ar Brexit.

title: Amheuon am gefnogi Brexit gan dri o bedwar ASE Cymru


description: Ifor Glyn, Cyfarwyddwr Prosiect Gofalwyr Abertawe, yn dweud bod angen buddsoddi mewn gofalwyr i osgoi wynebu sefyllfa o "grisis".

title: Angen buddsoddi mewn gofalwyr rŵan neu wynebu 'crisis'


description: Cytundeb ar ddyfodol y gystadleuaeth rygbi Ewropeaidd yn golygu sefydlu tair cystadleuaeth, gan gynnwys Cwpan y Pencampwyr.

title: Cystadleuaeth rygbi Ewropeaidd newydd

maintext:
Image caption Bydd Cwpan Heineken yn dod i ben
Mae dyfodol y gystadleuaeth rygbi Ewropeaidd wedi cael ei gadarnhau wedi i'r naw corff sy'n cynrychioli'r clybiau ddod i ddealltwriaeth.
Mae'r cytundeb wyth mlynedd yn dod â misoedd o ansicrwydd i ben ac yn golygu sefydlu tair cystadleuaeth newydd.
Bydd Cwpan y Pencampwyr, y Cwpan Her a'r Gystadleuaeth Ragbrofol yn dechrau yn nhymor 2014-15 .
Gareth Charles - Gohebydd Rygbi BBC Cymru O'r diwedd mae'r manylion hir-ddisgwyliedig wedi cael eu cadarnhau. Fe fydd tair haen i'r gystadleuaeth Ewropeaidd newydd, a bydd 20 tîm yn y brif gystadleuaeth, Cwpan Pencampwyr Rygbi Ewrop. Bydd chwech o Ffrainc, chwech o Loegr a saith o'r Pro12 - un o bob gwlad a'r tri gorau o ba wledydd bynnag. Bydd gêm ail gyfle i benderfynu'r 20fed lle. Eleni bydd y gêm rhwng dau dîm o Loegr a Ffrainc ac o'r tymor nesa' ymlaen bydd dau dîm o'r Pro12 hefyd yn cystadlu. Bydd 20 tîm hefyd yn yr ail gystadleuaeth, y Cwpan Her. Bydd 18 o Ffrainc, Lloegr a'r Pro12, a dau o'r drydedd haen, cystadleuaeth rhwng gwledydd ail ddosbarth Ewrop - Romania ac yn y blaen, a chlybiau'r Eidal.
Mi fydd corff newydd yn cael ei sefydlu yn y Swistir er mwyn rheoli'r cystadlaethau, Rygbi Clwb Proffesiynol Ewropeaidd (EPCR).
Un maen tramgwydd oedd sut y byddai'r arian yn cael ei rannu rhwng y clybiau - yn unol â'r cytundeb newydd bydd traean yn mynd i glybiau Ffrengig y TOP 14, traean i Saeson yr English Premiership a thraean i dimau'r Pro 12.
Pa dimau fydd yn cymryd rhan?
Bydd 20 o glybiau yn chwarae yn y brif gystadleuaeth, Cwpan y Pencampwyr Rygbi Ewropeaidd, gyda'r timau sy'n gorffen uchaf yn y tair cynghrair yn cael cymryd rhan.
Y rhain fydd chwech uchaf y TOP 14, chwech uchaf Premiership Rugby a chyfanswm o saith tîm o'r Pro 12 - y tîm uchaf o bob glwad a'r tri uchaf arall.
Bydd yr 20fed tim yn cael ei benderfynu drwy gemau ail gyfle.
Yn ystod 2014-15 mi fydd y gêm hon yn cael ei chwarae rhwng y timau sy'n seithfed yn Ffrainc a Lloegr ond wedi hynny bydd y timau yna hefyd yn wynebu'r timau sy'n gorffen yn wythfed a nawfed yn y Pro 12.
Mi fydd 18 o'r 20 tîm fydd yn cymryd rhan yn y Cwpan Her Rygbi Ewropeaidd yn dod o Loegr, Ffrainc a'r Pro 12 gyda dau dîm arall yn cael cyfle i gymryd rhan drwy gyfrwng cystadleuaeth wedi ei threfnu gan FIRA ac AER.
Os nad yw enillydd y gystadleuaeth hon wedi cyrraedd Cwpan y Pencampwyr drwy orffen mewn safle digon uchel, bydd yn cymryd lle tîm arall o'r un gynghrair yn y gemau ail gyfle.
Strwythur y cystadlaethau
Image caption Bydd timau o Romania (uchod) a Georgia yn chwarae yn y Gwpan Ragbrofol
Bydd y gemau'n cael eu cynnal dros naw penwythnos, gyda phum grŵp o bedwar tîm fydd yn chwarae ei gilydd ddwywaith.
Mi fydd y tîm uchaf o bob grŵp, a'r tri thîm gorau o'r ail safle, yn chwarae ei gilydd yn rownd yr wyth olaf, gyda'r fantais o chwarae gartref yn mynd i'r timau â'r record orau.
Bydd yr enillwyr yna'n cyfarfod yn y rownd gynderfynol, gyda'r rownd derfynol yn ystod penwythnos gyntaf mis Mai.
Rhwng wyth a 12 tîm o wledydd Tier Dau a thimau Eidalaidd fydd yn cymryd rhan yn y Gystadleuaeth Ragbrofol, fydd yn rhoi cyfle i'r ddau dîm sy'n gorffen uchaf chwarae yn y Cwpan Her.
Nid yw manylion pendant ynglŷn â sut bydd y gystadleuaeth yma'n gweithio wedi cael eu rhyddhau eto.
Ar y cyd
Image caption Mae BT a Sky Sport wedi cytuno i rannu'r gemau'n gyfartal
Mi fydd y ddwy brif gystadleuaeth, Cwpan y Pencampwyr a'r Cwpan Her, yn cael eu dangos ar y cyd ar BT a Sky Sports.
Mae'r ddau ddarlledwr wedi cytuno i rannu'r gemau grŵp yn gyfartal, ac mi fydd y ddau yn dangos dwy gêm yr un ar gyfer rownd yr wyth olaf ac un gêm gynderfynol yr un.
Mi fydd y rownd derfynol yn cael ei dangos yn fyw ar y ddwy sianel.
Dywedodd Cyfarwyddwr BT Sport, Simon Green: "Mae hyn yn newyddion gwych i ddilynwyr rygbi, ein bod ni wedi llwyddo i ddod i gytundeb â Sky Sports.
"Roedd rhaid i'r gêm ddod gyntaf ac mae'r ddau gwmni wedi cydnabod hynny drwy fod yn aeddfed a hyblyg.
"Rydym wrth ein boddau bod cytundeb wedi cael ei sicrhau ac yn edrych ymlaen at ddangos gemau byw o'r ddwy gystadleuaeth ar y teledu i'n cwsmeriaid."
Dywedodd Rheolwr Gyfarwyddwr Sky Sports, Barney Francis: "Mae hwn yn ddiwrnod da i rygbi.
"Mae'r cytundeb yn dod ag eglurder i rygbi Ewropeaidd ac yn galluogi clybiau i gynllunio at y dyfodol.
"Gyda'r cystadlaethau newydd yma, rydym wrth ein bodd y bydd ein gwylwyr yn gallu edrych ymlaen am hyd yn oed mwy o rygbi Ewropeaidd gwych ar draws ein holl lwyfannau."


description: Rhaglen Aled Hughes: Iestyn Tyne sy'n chwilio am gadeiriau eisteddfodol coll


title: Trawsnewid Pont Menai yn set ffilm yn achosi tagfeydd

maintext:
Image caption Roedd Pont Menai wedi'i thrawsnewid yn set ffilm ar gyfer 'The Voyage of Dr Dolittle'
Roedd Pont Menai ar gau fore Sul wrth i griwiau drawsnewid rhan o'r sylfaen hanesyddol yn set ffilmio.
Roedd ochr Bangor o'r bont wedi'i thrawsnewid tra bod golygfa ar gyfer 'The Voyage of Dr Dolittle', sy'n cynnwys yr actor enwog Robert Downey Jr yn y brif ran, yn cael ei ffilmio.
Roedd hofrennydd i'w gweld yn hedfan o un ochr o'r bont i'r llall yn cymryd lluniau o'r awyr.
Roedd traffig yn cael ei ddargyfeirio tuag at Bont Britannia wrth i'r olygfa gael ei ffilmio.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Hofrennydd o Holywood yn tynnu lluniau awyr dros Bont Menai
Nid pawb oedd yn gwerthfawrogi gweld y criw yn ffilmio wrth i draffig gael ei ddargyfeirio at Bont Britannia er mwyn cyrraedd a gadael Ynys Môn.
Roedd cerddwyr hefyd yn cael eu hatal rhag croesi Pont Menai ac yn cael cynnig lifft mewn bws mini pan oedd y bont yn agor bob ugain munud.
Dywedodd un o'r cerddwyr wrth BBC Cymru Fyw ei fod wedi disgwyl mwy nag awr i groesi'r bont.
Roedd Steven Owen o Fangor ar ei ffordd i Borthaethwy a dywedodd fod y penderfyniad i gau'r bont yn "jôc".
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Fe ddisgrifiodd Steven Owen o Fangor y penderfyniad i gau Pont Menai yn 'jôc'
Roedd ciwiau hefyd yn datblygu wrth i lif y traffig gynyddu ar Bont Britannia.
Er i nifer o bobl ymgasglu i gael cipolwg ar ffilm Hollywood yn cael ei ffilmio, doedd dim sôn am Roberts Downey Jr sy'n chwarae prif ran Dr Dolittle yn y ffilm.
Mae disgwyl i'r ffilm 'The Voyage of Dr Dolittle' sydd hefyd yn cynnwys actorion enwog megis Emma Thompson, Antoninio Banderas a'r Cymro, Michael Sheen, gael ei ryddhau yn 2019.
Mae Pont Menai bellach wedi ailagor.


description: Mae'r adnodd hanfodol i feirdd yn dathlu pen-blwydd arbennig

title: Yr Odliadur: Dathlu deugain mlynedd o odli


description: Wnaeth Gruffydd ddim ennill ond daeth y gymuned cyfan allan i'w gefnogi

title: Britain's Got Talent: Cefnogaeth i Gruffydd Wyn yn Amlwch


description: Gwynedd yn cymeradwyo cynllun i wario £100,000 ar reolwr toriadau er mwyn ceisio arbed £20m rhwng nawr a 2023.

title: Gwynedd yn cymeradwyo rheolwr toriadau i arbed £20m


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Bydd enillwyr gwobrau blynyddol Llyfr y Flwyddyn yn cael eu cyhoeddi mewn seremoni yng Nghaerdydd nos Fawrth.

title: Disgwyl cyhoeddi enillwyr Llyfr y Flwyddyn 2018


description: Mae Aled Richards yn trafod ei salwch yn ei sioeau stand-yp

title: Y dyn sy'n gwneud trawiad ar y galon yn ddoniol


description: Y Gweinidog Diwylliant yn dweud y bydd y llywodraeth yn ymateb yn "glir ac yn gadarn" i adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru.

title: Ymateb 'cadarn' gan Lywodraeth Cymru i Pinewood


description: Japan yn sgorio tri chais yn erbyn dau gan Gymru, ond cicio Cai Evans yn sicrhau'r fuddugoliaeth i Gymru.

title: Pencampwriaeth Rygbi Dan-20 y Byd: Cymru 18-17 Japan


description: Nawr ar werth yng Ngwlad yr Haf!

title: Pwy fydd perchennog newydd cadair Eisteddfod Pwllheli 1912?


description: Mae Cymru wedi cadarnhau eu bwriad i geisio am yr hawl i gynnal Cwpan y Byd Rygbi Merched yn 2021.

title: Cymru am roi cais i gynnal Cwpan y Byd Rygbi Merched


description: Y gwasanaethau brys yn Nhre'r-gaer ger Rhaglan yn Sir Fynwy wedi i awyren ysgafn fod mewn damwain.

title: Damwain awyren ysgafn yn Sir Fynwy


description: Cyn-swyddog heddlu o Wynedd yn cael ei dedfrydu ar ôl ymosod ar ei rhieni a'u brathu pan oedd hi mewn tymer.

title: Cyn-blismon o Wynedd yn brathu ei rhieni mewn tymer


description: Usman Khawaja yn llwyddo i sgorio canred ar ei ymddangosiad cyntaf i Forgannwg i sicrhau diwrnod olaf cyffrous yn erbyn Sir Warwick.

title: Canred Usman Khawaja yn rhoi hwb i obeithion Morgannwg


description: Cytundeb 'hanesyddol' i uno Castell Conwy â Chastell Himeji yn Siapan yn cael ei weld fel modd i hybu twristiaeth.

title: Gefeillio Castell Conwy â Chastell Himeji yn Siapan

maintext:
Image copyright NORIYOSHI KANDA Image caption Dechreuodd y gwaith o adeiladu caer Himeji yn 1333
Mae bron i 6,000 o filltiroedd yn gwahanu Castell Conwy a Chastell Himeji, yn ne Siapan ond fis nesaf bydd cytundeb hanesyddol yn uno'r ddau gastell.
Bydd y ddau gastell, sydd yn Safleoedd Treftadaeth y Byd, yn cael eu gefeillio gyda'r gred mai hwn yw uniad cyntaf o'i fath yn y DU.
Mae'r fenter yn cael ei chefnogi gan Lywodraeth Cymru.
Mae Twristiaeth Gogledd Cymru wedi creu cysylltiadau agos gyda diwydiant twristiaeth Siapan ers tro ac o ganlyniad mae ymwelwyr o Siapan wedi bod yn dod i'r gogledd ar eu gwyliau.
Mae disgwyl i faer Himeju, Toshikatsu Iwami deithio i Gonwy ar Orffennaf 6 er mwyn arwyddo cytundeb mewn seremoni arbennig yn y dre ac y mae'r dre eisoes yn arddangos baneri Siapan.
Image copyright Mandy Jones Image caption Ers creu cysylltiad gyda diwydiant twristiaeth Siapan mae nifer o Siapaneaid wedi ymweld â'r gogledd
'Cyfle gwych'
Dywedodd Jim James, rheolwr gyfarwyddwr Twristiaeth Gogledd Cymru: "Dwi wedi bod yng Nghastell Himeji ac mae e wir yn odidog.
"Mae'r gefeillio y cyntaf o'i fath yng Nghymru a siŵr o fod y cyntaf yn y DU.
"Bydd maer Himeji a'i ddirprwyaeth yn treulio pedwar diwrnod yma ac yn ogystal ag ymweld â'r castell bydd e hefyd yn cael mynd i orymdaith cyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol 2019 (Llanrwst) ac yn mynd i ysgol leol.
"Byddwn hefyd yn sefydlu cysylltiadau addysgol a diwylliannol, mae'n gyfle gwych," ychwanegodd Jim Jones.
Castell Edward 1 yw Castell Conwy ac fe ddechreuodd y gwaith o'i godi yn 1283 a hanner can mlynedd wedyn dechreuodd y gwaith o adeiladu caer Himeji yn Siapan.
Mae Castell Himeji wedi cael ei wneud o bren ac yn 1967 bu'n gefndir i olygfa ffilm James Bond - You Only Live Twice.


description: Cwynion bod cynllun gofal plant am ddim yn "flêr ac yn ddryslyd" a ddim yn helpu rhieni yn ôl i'r gwaith.

title: Cynllun gofal plant am ddim yn 'flêr a dryslyd'


description: Ymddiriedolaeth yn dweud eu bod wedi sicrhau dyfodol Castell Gwrych ar ôl cael grantiau ariannol i'w brynu, adfer ac ailagor.

title: Ymddiriedolaeth yn sicrhau dyfodol Castell Gwrych


description: Heddlu Dyfed Powys yn cadarnhau bod dyn wedi marw ar ôl i'w gar daro polyn lamp yn Sir Gaerfyrddin ddydd Iau.

title: Dyn wedi marw yn Sir Gâr ar ôl i'w gar daro polyn lamp


description: Gweithredu cyfyngiadau cyflymder o 50 mya ar rannau mwyaf llygredig pump o ffyrdd prysuraf Cymru er mwyn gwella ansawdd aer.

title: Gweithredu cyfyngiadau cyflymder i wella ansawdd aer


description: Mae hi'n 30 mlynedd ers ffrwydrad mewn ffatri ym Mhenrhyndeudraeth a laddodd dau weithiwr.

title: 30 mlynedd ers ffrwydrad ffatri Cookes a laddodd dau


description: Gallai parafeddygon fod yn gwisgo camerâu corff cyn hir ar ôl cynnydd yn nifer yr ymosodiadau ar staff ambiwlans.

title: Staff ambiwlans i wisgo camerâu corff?


description: Honiadau o ymosodiadau rhyw, aflonyddu rhywiol a bwlio'n dod i'r amlwg mewn holiadur gan y BBC.

title: Arolwg yn datgelu honiadau pellach o ymosodiadau rhyw

maintext:
Image caption Cafodd 247 o staff Cynulliad eu holi fel rhan o waith ymchwil Wales Live
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud bod angen ymchwilio i gwynion "cyfredol a hanesyddol", wedi i honiadau newydd o ymosodiadau rhywiol, aflonyddu rhywiol a bwlio ddod i'r amlwg.
Mae ymchwiliad gan raglen BBC Wales Live wedi canfod fod tri aelod staff sy'n gweithio i ACau wedi gwneud dau honiad o ymosodiadau rhyw yn erbyn staff BBC ac un yn erbyn Aelod Cynulliad.
Dywedodd chwech aelod staff eu bod wedi profi bwlio neu aflonyddu rhywiol yn y gwaith.
Mae'r BBC yn dweud y byddan nhw'n trin yr honiadau "o ddifrif".
Dywedodd y gweinidog yn Llywodraeth Cymru, Julie James bod angen codi llais am achosion o ymddygiad amhriodol, a delio â nhw.
Holiadur
Cafodd yr honiadau anhysbys eu gwneud mewn ymateb i holiadur a gafodd ei anfon at 247 o staff cynorthwyol Aelodau Cynulliad, fel rhan o waith ymchwil gan Wales Live ym mis Ebrill.
Roedd yr holiadur yn gofyn cwestiynau am aflonyddu rhywiol a bwlio yn y Senedd ac mewn swyddfeydd etholaethol.
Fe gafwyd 30 ymateb i'r ymchwiliad.
Dywedodd tri a ymatebodd eu bod wedi dioddef ymosodiad rhyw yn y gweithle:
Dywedodd un fod person oedd yn gweithio i'r BBC wedi cyffwrdd yn amhriodol ynddo/ynddi
Dywedodd un arall fod aelod o staff y BBC wedi ymosod yn rhywiol arno/arni
Dywedodd un fod AC wedi ymosod yn rhywiol arno/arni
Image caption Dywedodd Julie James, Arweinydd y Tŷ a'r Prif Chwip, ei bod hi'n bwysig codi llais am achosion o aflonyddu
Gan fod yr holiadur yn un anhysbys, doedd dim modd gwirio'r honiadau, a doedd y dystiolaeth ddim yn cynnwys unrhyw enwau, ond mae'r ymatebion wedi eu trin â pharch.
Fe wnaeth chwech aelod staff honiadau ychwanegol o ymddygiad amhriodol a ddywedodd eu bod wedi profi bwlio neu aflonyddu rhywiol yn y gwaith.
Dywedodd un fod newyddiadurwr i'r BBC wedi ymddwyn yn fygythiol tuag ato/ati.
Yn ôl un arall, roedd yna "awyrgylch wenwynig ofnadwy" ac y byddai adrodd honiadau wedi bod yn ddibwynt gyda'r "AC yn farnwr, yn rheithgor a dienyddiwr ac os nhw yw'r bwli does dim posib gwneud unrhyw beth".
Dywedodd un person fod rhywun wedi "gweiddi neu regi arnyn nhw" a'u bod wedi eu "bygwth neu eu brawychu".
Doedd yna ddim beirniadaeth am y modd y deliwyd â chwynion.
Ymatebion positif
Roedd ymatebion eraill yn fwy positif, gan ddweud fod yr awyrgylch yn y Cynulliad yn "gyfeillgar, agored ac yn lle sy'n rhoi boddhad ac yn llawer gwell na'r ddelwedd oedd wedi ei rhoi ar y cyfryngau."
Ddydd Mawrth, dywedodd y Llywydd Elin Jones fod yna broblemau "difrifol" gydag ymddygiad amhriodol yn y Cynulliad.
Daeth arolwg arall o staff ac ACau gan Gomisiwn y Gynulliad - y corff sy'n rheoli'r Cynulliad - i'r casgliad fod 37 o bobl wedi profi achosion o ymddygiad amhriodol.
Dywedodd 37 arall oedd wedi profi neu fod yn dyst i'r fath ymddygiad nad oedden nhw wedi rhoi gwybod i neb yn swyddogol.
Cafodd cyfanswm o 128 o ymatebion eu derbyn gyda 16.8% yn cymryd rhan - tua un o bob chwech.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd cyfarwyddwr BBC Cymru, Rhodri Talfan Davies y byddan nhw'n edrych yn fanwl ar yr honiadau
Dywedodd cyfarwyddwr BBC Cymru, Rhodri Talfan Davies: "Yn amlwg, mae yna honiadau difrifol ac rydym yn mynd i edrych yn ofalus ar y wybodaeth sydd wedi ei darlledu heno.
"Mae hi'n hynod o anodd gwirio'r math yma o honiadau, maen nhw wedi eu rhannu'n gyfrinachol ac rydym yn parchu hynny.
"Dwi wedi bod yn y swydd am saith mlynedd a dwi erioed wedi clywed honiadau o'r math hwn yn erbyn unigolion o'r blaen, ond dydyn ni ddim yn hunanfodlon - os cawn ni unrhyw wybodaeth y gallwn ni ymchwilio iddo, byddwn yn gwneud hynny'n gadarn a thrylwyr."
'Urddas a Pharch'
Mewn datganiad, cyfeiriodd y Cynulliad Cenedlaethol at y polisi Urddas a Pharch gafodd ei gymeradwyo'n ddiweddar, lle bydd yna ymchwiliad yn cael ei gynnal i gwyn yn erbyn unrhyw un sy'n gweithio'n neu'n ymweld â'r Cynulliad.
Ychwanegwyd: "Does dim lle i unrhyw fath o ymddygiad amhriodol o fewn y Cynulliad.
"Mae tystiolaethau'r menywod sydd wedi eu cyfweld gan Wales Live a chanlyniad arolwg y BBC ynghyd â chanlyniadau ein harolwg ni, yn dangos yn glir bod rhaid gwneud cymaint mwy i sicrhau fod y Cynulliad Cenedlaethol yn lle diogel i bobl weithio, i'r rhai sy'n ymweld â'r ystad ac unrhyw un sy'n delio â ni.
"I'r rhai sy'n profi ymddygiad amhriodol, ym mha bynnag ffurf, rhaid i ni sicrhau eu bod yn teimlo y gallan nhw ddod aton ni am gyngor a chefnogaeth, yn ogystal â gwneud cwyn os dymunan nhw wneud hynny."
Dywedodd y BBC y gall unrhyw un sydd â gwybodaeth bellach ddod ymlaen yn ddienw neu drwy sefydliad annibynnol Expolink.
Mae gwybodaeth a chefnogaeth i gael ar faterion yn ymwneud â'r erthygl hon i'w gael ar BBC Action Line.


description: Dedfryd hir o garchar i geisiwr lloches o'r Aifft wnaeth ffoi i Iwerddon ar ôl treisio merch yng Nghaerdydd.

title: Carcharu ceisiwr lloches wnaeth ffoi ar ôl treisio merch


description: Yr Urdd yn gosod nod i'w hunain i greu 100 o brentisiaethau erbyn iddyn nhw ddathlu eu pen-blwydd yn 100 oed yn 2022.

title: Yr Urdd yn gosod nod i'w hunain i greu 100 prentisiaeth


description: Sefydlu mannau dŵr yfed am ddim fel rhan o nod i sicrhau fod Cymru'n arloesi i osgoi defnyddio poteli plastig untro.

title: Cynllun i gael dŵr yfed am ddim ar hyd Llwybr yr Arfordir


description: Huw Aaron a'i lygad craff yn beirniadu cystadleuaeth answyddogol, blynyddol yn yr Eisteddfod

title: Cartŵn: Cystadleuaeth mwyaf brwd Eisteddfod yr Urdd


authors:
Llyr Edwards
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cyngor Conwy i benderfynnu a fyddan nhw'n rhoi sêl bendith i greu cae chwaraeon gwair 3G ym Mharc Eirias.

title: Trafod cae 3G ym Mharc Eirias ym Mae Colwyn


description: Delweddau trawiadol gan ffotograffwyr adnabyddus, yn cynnwys David Bailey, yn darlunio'r cymoedd yn yr 80au

title: Lluniau: Cofio Cymru yn yr 80au

maintext:
Image caption
Yn 1936 daeth y Brenin Edward VIII i Ferthyr Tudful a datgan bod 'rhywbeth yn mynd i ddigwydd' i helpu'r bobl oedd yn ddi-waith. Mae'r ddelwedd o löwr wrth y geiriau 'Something will be done', o 1989, yn gofeb i'r foment honno.


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Llywodraeth Seland Newydd yn diystyru pryderon am effaith gytundeb masnach ar y diwydiant cig oen yn dilyn Brexit.

title: 'Diystyru' pryderon Cymru am gytundebau masnach cig oen


description: Cwestiynu gweinidog ynni San Steffan am y broses o wneud penderfyniadau ynglyn â morlyn Abertawe.

title: ASau i holi'r gweinidog ynni am oedi morlyn Abertawe


description: Mandy Jones yn wynebu gwrandawiad disgyblu am "achosi niwed" i UKIP drwy wrthwynebu penodi Neil Hamilton yn gomisiynydd.

title: Diarddel yr AC annibynnol Mandy Jones o blaid UKIP


description: Mae'r heddlu'n apelio am wybodaeth ar ôl i ddynes oedrannus farw mewn gwrthdrawiad gyda lori yng Ngwynedd bnawn dydd Gwener.

title: Marwolaeth Talysarn: Apelio am dystion


description: Aled Llywelyn sy'n ein tywys ni o gwmpas yr ŵyl lenyddol // Aled Llywelyn's images from the annual literature festival

title: Lluniau: Gŵyl y Gelli 2018 // In pictures: Hay Festival 2018

maintext:
Mae un o wyliau llenyddol mwyaf Prydain yn ei hanterth. Y ffotograffydd Aled Llywelyn sy'n rhannu ei luniau o Ŵyl y Gelli 2018 gyda Cymru Fyw.
The annual literature festival, which takes place in the small town of Hay-on-Wye in Powys, boasts a star studded line-up once again this year. Photographer Aled Llywelyn shared his images of Hay Festival 2018 with BBC Cymru Fyw.
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Roedd David Walliams yn dathlu 10 mlynedd fel awdur // David Walliams talks about the 10 year anniversary of his writing career
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Dychmygwch y byd // Imagine the world
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Germaine Greer yn darlithio ar y testun sensitif o dreisio // Germaine Greer discusses the sensitive issue of rape
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Margaret Atwood, awdures y llyfr 'The Handmaid's Tale' // Margaret Atwood, author of The Handmaid's Tale, is followed by handmaids from her famous book
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Ymgolli yn Y Gelli // Immersed in the moment
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Yr anturiaethwr Bear Grylls yn rhoi cyngor ar sut i aros yn fyw // Bear Grylls on 'How to Stay Alive'
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Mae'r Gelli Gandryll yn Sir Frycheiniog yn enwog am ei siopau lyfrau // Hay-on-Wye in Powys, Wales is famous for its abundance of book stores
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Yr awdures Judith Kerr yn darllen o'i chlasur 'The Tiger Who Came to Tea' // 50 years since its publication, author Judith Kerr reads from her classic The Tiger Who Came to Tea
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Darllen yn yr haul mewn gŵyl lenyddol - byw'r freuddwyd // Living the dream
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Yr Ysgrifennydd Brexit, David Davis, yn mynychu'r sesiwn 'Saving Britain' // Brexit Secretary David Davis attends Will Hutton and Andrew Adonis' talk on the subject of Saving Britain
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Yr awdures, colofnydd a chyflwynydd Gemma Cairney // The author, columnist and presenter Gemma Cairney
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Mae'r dyn yma i weld yn fodlon iawn gyda'i lyfr // He seems happy with his book
Image copyright Aled Llywelyn Image caption Mae'r Fonesig Jacqueline Wilson wedi ysgrifennu dros 100 o lyfrau // Dame Jacqueline Wilson explains how she started her career as an author
Mae Gŵyl y Gelli 2018 yn parhau tan ddydd Sul, 3 Mehefin. // Hay Festival 2018 runs until Sunday, 3 June.
Mwy o orielau lluniau // More photo galleries on BBC Cymru Fyw:


description: Heddlu Gwent yn rhybuddio gyrwyr i fod yn barod am oedi hir ac i osgoi rhan o ardal yr M4 wrth i'r gwasanaethau brys ymateb i wrthdrawiad difrifol.

title: Oedi hir ar yr M4 wedi gwrthdrawiad difrifol


description: Cronfa sy'n cynorthwyo pobl i dderbyn gofal yn nes at eu cartrefi yn cael hwb ariannol dros y tair blynedd nesaf.

title: Hwb ariannol i gronfa sy'n cefnogi gofal yn nes at adref


description: Cyfoeth Naturiol Cymru yn cefnogi cynlluniau i waredu ar fwd a gwaddodion o orsaf bŵer Hinkley Point C oddi ar arfordir Caerdydd.

title: CNC yn cefnogi gwaredu ar fwd Hinkley yng Nghymru

maintext:
Image copyright PA Image caption Byddai 300,000 tunnell o fwd o Hinkley Point C yn cael ei waredu oddi ar arfordir Caerdydd
Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cefnogi cynlluniau i waredu ar fwd a gwaddodion o orsaf bŵer Hinkley Point C oddi ar arfordir Caerdydd.
Dyma oedd y rhwystr mawr olaf cyn bod modd bwrw 'mlaen â'r cynlluniau.
Bydd miloedd o dunelli o ddeunydd yn cael ei garthu o'r safle adeiladu yng Ngwlad yr Haf, ond mae ble y bydd yn cael ei roi wedyn wedi bod yn destun gwrthwynebiad.
Ddydd Mercher dywedodd CNC eu bod wedi cymeradwyo'r cynllun monitro ar gyfer gwaredu â'r deunydd yn nyfroedd Cymru.
'Dim niwed i bobl'
Dywedodd CNC eu bod yn "hyderus na fydd y gweithgaredd arfaethedig yn niweidio pobl na'r amgylchedd a bod y deunydd yn addas i'w waredu".
Mae datblygwr yr orsaf bŵer eisiau gwaredu 300,000 tunnell o fwd ychydig dros filltir oddi ar arfordir Bae Caerdydd.
Image copyright Reuters Image caption Bydd gorsaf newydd Hinkley ger y ddwy atomfa sydd eisoes ar y safle
Ond mae gwrthwynebwyr yn dweud y gallai'r mwd fod wedi'i heintio â gwastraff niwclear o orsafoedd Hinkley.
Maen nhw hefyd yn honni bod profion ar samplau wedi bod yn annigonol a bod diffyg tystiolaeth am sut y bydd y llanw yn symud y gwaddodion ar ôl ei adael ar y safle, sy'n cael ei alw'n "Cardiff Grounds".
'Testun pryder'
Dywedodd rheolwr gwasanaethau trwyddedu CNC, John Wheadon: "Rydym yn gwneud yn siŵr na fydd gweithgareddau o'r fath yn niweidio amgylchedd y môr, sy'n gartref i gynefinoedd a bywyd gwyllt gwerthfawr ac sy'n hynod bwysig i'n lles a'n heconomi.
"Gwyddom ei fod yn destun pryder mawr i nifer o bobl, ond rydym eisiau eu sicrhau bod yr holl elfennau yn y cais wedi'u hystyried yn fanwl."
Ychwanegodd bod rhagor o waith samplu a monitro wedi cael ei gynnal, a bod CNC felly wedi "rhoi ein caniatâd terfynol i'r cwmni waredu'r gwaddodion ar 'Cardiff Grounds'".
Mae samplau o'r safle wedi cael eu profi gan arbenigwyr annibynnol yn y gorffennol. Y casgliad oedd eu bod yn dderbyniol.
Mae honiadau y gallai'r mwd fod wedi'i heintio wedi cael eu disgrifio gan y datblygwyr fel tacteg "codi braw".


description: Y Comisiynydd Traffig yn cwtogi trwydded cwmni gwastraff o Wynedd wedi iddyn nhw gael eu canfod yn twyllo profion allyriadau.

title: Cwtogi trwydded cwmni gwastraff o Wynedd wedi twyll


description: Ffigyrau o adroddiad newydd ar garchardai yn awgrymu bod dros draean o garcharorion o Gymru'n cael eu cadw yn Lloegr.

title: Cadw dros draean o garchororion Cymreig yn Lloegr


description: Llywodraeth Cymru'n gwrthod datgelu faint o arian gafodd ei wario ar gytundeb gyda Qatar Airways i farchnata Cymru.

title: Cost cytundeb Qatar Airways yn 'gyfrinachol'


description: Cynhadledd i glywed am lwyddiant cynllun gofal dwys yn Abertawe sy'n golygu bod babanod newydd-anedig yn gadael yr ysbyty yn gynt.

title: Canmoliaeth i lwyddiant cynllun gofal babanod Abertawe


description: Cyfres o fethiannau yn achos marwolaeth babi newydd-anedig yn Ysbyty Glangwili, yn ôl ombwdsmon.

title: Marwolaeth babi: 'Cyfres o fethiannau' medd ombwdsmon


description: Gweinidog y Gymraeg eisiau bod yn arweinydd Llafur Cymru, ond ddim yn credu bod rhaid i'r arweinydd newydd siarad Cymraeg.

title: Eluned Morgan eisiau bod yn arweinydd Llafur Cymru


description: Rheithgor yn Llys y Goron Casnewydd yn cael lleol yn euog o ddynladdiad casglwr arian prin o'r ddinas.

title: Dyn o Gasnewydd yn euog o ddynladdiad casglwr arian


description: Mae Louis Fice o Aberaeron yn dweud ei fod wedi cael ei hel adre am wisgo siorts i'r ysgol heb ganiatad.

title: Bachgen am wisgo sgert 'fel protest'


description: Hebei China Fortune o brif gynghrair pêl-droed China yn cyhoeddi mai Chris Coleman yw eu rheolwr newydd.

title: Hebei China Fortune yn penodi Chris Coleman yn rheolwr


authors:
Anna Glyn
Ifan Ywain
Newyddion Bbc Cymru

description: Rhybudd y gallai pobl oedrannus fod "mewn mwy o berygl" heb wasanaethau pryd ar glud, yn ôl Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru.

title: Comisiynydd: Diwedd pryd ar glud yn 'peryglu' pobl hŷn


description: Golygfeydd o ddiwrnod y Cadeirio yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed // Pictures from the Urdd Eisteddfod's fourth day

title: Lluniau: Dydd Iau Eisteddfod yr Urdd 2018 // In pictures: Thursday at the Urdd Eisteddfod

maintext:
Diwrnod y Cadeirio yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed. Dyma rai o'r golygfeydd o'r Maes yn Llanelwedd ddydd Iau.
It was a busy day at the Urdd Eisteddfod in Builth Wells as the chairing of the bard ceremony took place. Here are some of the scenes from the Maes on Thursday.
Image caption Osian Wyn Owen o'r Felinheli enillodd y gadair mewn seremoni ddydd Iau // Osian Wyn Owen from Felinheli was the winner of the Chair at the 2018 Urdd Eisteddfod
Image caption Y dorf ar y maes... cyn y glaw // The crowds arriving at the Maes... before the rain
Image caption Yr actores Nia Roberts ydy Llywydd y dydd ar faes yr Urdd ddydd Iau // The actress Nia Roberts was the President of the day
Image caption Meibion ac wyrion Gwenda Owen, ar y diwrnod y mae'n hi'n derbyn Tlws John a Ceridwen Hughes am ei chyfraniad sylweddol i fywyd ieuenctid Cymru // The family of Gwenda Owen, who was recognised for her significant contribution to youth work in Wales
Image caption Y teulu Pike o Bontypridd yn mwynhau hufen iâ ar ôl bore o ragbrofion gyda Ysgol Gartholwg // The Pike family from Pontypridd enjoying an ice cream after a morning of prelims with Ysgol Gartholwg
Image caption Glenys a'i merch Fflur yn gwirfoddoli ar stondin Eisteddfod yr Urdd Caerdydd a'r Fro 2019. "Dewch yn llu i'r brifddinas flwyddyn nesa'" yw'r neges! // Glenys with her daughter Fflur volunteering for the Cardiff Urdd Eisteddfod 2019
Image caption Poppy o Gaerdydd yn rhoi gwên i mam, ar y wal ddringo // Poppy from Cardiff giving her mother a reassuring smile before she starts to climb the wall
Image caption Mwynhau perfformiad Los Blancos ar lwyfan y Maes yn yr haul cynnes amser cinio // The sun came out and it was a perfect opportunity to enjoy the band Los Blancos performing on the Maes
Image caption Hir yw pob aros am ginio... // Patiently waiting for lunch...
Image caption Chwaer a brawd, Martha a Garmon yn creu cacen o dywod wrth y gegin fwd, ym mhabell y Mudiad Meithrin // Brother and sister Martha and Garmon making a cake out of sand


description: Enillydd Coron Eisteddfod yr Urdd 2018, Sioned Erin Hughes o Ben Llŷn, yn methu mynychu'r seremoni oherwydd salwch.

title: Enillydd Coron yr Urdd yn absennol oherwydd salwch


description: Clwb Pêl-droed Dinas Bangor yn osgoi cael eu diddymu yn dilyn achos llys wedi'i ddwyn yn eu herbyn gan y Swyddfa Dreth.


description: Llywydd y Cynulliad yn gwrthod gwahoddiad i seremoni i ailenwi Ail Bont Hafren ond yn dweud mai fel AC y cafodd wahoddiad, nid fel Llywydd.

title: Y Llywydd ddim am fynychu digwyddiad ailenwi pont


description: Horizon wedi cyflwyno cais i'r Arolygiaeth Gynllunio am ganiatâd i adeiladu gorsaf bŵer Wylfa Newydd ar Ynys Môn.

title: Wylfa Newydd: Horizon yn cyflwyno cais cynllunio


description: Adroddiad y rheoleiddiwr Ofwat yn amlinellu effaith tywydd garw ddechrau'r flwyddyn ar gyflenwadau dŵr i gwsmeriaid yng Nghymru a Lloegr.

title: Adroddiad yn beirniadu cynlluniau tywydd garw cwmnïau dŵr


description: Llys y Goron Abertawe'n clywed tystiolaeth gan fenyw sy'n honni i gyn-faer Penfro ymosod yn anweddus arni yn y 1990au.

title: Cyn-faer Penfro'n gwadu troseddau rhyw hanesyddol


description: Yr Ysgrifennydd Iechyd yn "ddig" am ddiffyg cynnydd o fewn bwrdd iechyd wedi tair blynedd o fod dan fesurau arbennig.

title: Diffyg cynnydd Betsi Cadwaladr yn 'digio' Vaughan Gething


description: Cymeradwyaeth Ewropeaidd yn "garreg filltir bwysig" i Wylfa Newydd yn ôl Prif Weithredwr Horizon.

title: Wylfa Newydd yn sicrhau cymeradwyaeth Ewropeaidd


description: Cofeb a osodwyd gan gymdeithas ar gopa'r Wyddfa i gofio am ferch Llywelyn ein Llyw Olaf 11 mlynedd yn ôl wedi ei thynnu oddi yno a'i difrodi.

title: Difrod i gofeb hanesyddol y Dywysoges Gwenllian yn 'drist'


description: Lluniau yn cael eu trydar o ddau ddyn yn rasio ceffyl a chart ar draffordd yr M4, gan ymddangos yn feddw.

title: Achos llys wedi ras ceffyl a chart ar yr M4


description: ACau'n pleidleisio i beidio cymeradwyo enwebiad cyn arweinydd UKIP i fod yn rhan o'r corff sy'n goruwchwylio'r Cynulliad.

title: ACau'n atal penodiad Neil Hamilton fel comisiynydd


description: Cynnig taleb 10c i gwsmeriaid sy'n dychwelyd poteli plastig mewn archfarchnad yn Yr Wyddgrug.

title: Iceland i roi taleb 10c am ddychwelyd poteli plastig


authors:
Daniel Bissett
Image
Pa

description: First programme features an exclusive interview with Prime Minister Theresa May

title: Guto Harri puts the world to rights in Y Byd yn ei Le

maintext:
Get daily updates directly to your inbox + Subscribe Thank you for subscribing! Could not subscribe, try again later Invalid Email
An exclusive interview with Prime Minister Theresa May will feature in the first of a new political series on S4C.
Presented by journalist and public relations adviser Guto Harri, Y Byd yn ei Le starts on Tuesday June 12. During the series, he will report the concerns, excitement and debate found in communities around Wales as well as at the Senedd in Cardiff Bay and the Houses of Parliament in London. Using scrutiny and analysis, he will set out to challenge beliefs and policies at an important time in politics in Wales and beyond.
In the interview with the Prime Minister on her recent visit to the Welsh Conservatives' Conference in Ffos Las, Carmarthenshire, Guto asks if she has really considered the possible impact of Brexit on Wales?
According to Guto Harri, who worked as a journalist for the BBC for 18 years before moving to the world of public relations, the series seeks to close the gap between politicians and the people they represent.
Guto Harri said, "You might catch a glimpse of Westminster. You might see a shot or two of the Senedd. But these programmes are being filmed where the real political debate takes place - across the country - in our homes, offices, pubs and parks. We'll also take our elected representatives out of their surgeries, where they've always told us the hard graft takes place, to the street where those of us who pay their salaries get to challenge them directly."
(Image: PA)
In the first programmme, Eluned Morgan AM will be quizzed by the public in the political surgery on the street in Ammanford, and Y Byd yn ei Le will also explore the debate over legalising cannabis in Wales and considering lessons that can be learned from the United States.
"Places such as Colorado have massively boosted agriculture, tourism and tax revenues by legalising the drug, and Wales relies pretty heavily on those same industries," explains Guto. "There are pros and cons of course - but surely it's time for a little fresh thinking?"
During the rest of the series, Guto will also attempt to get to know the person behind the politician's mask, by taking them to places of personal significance.
"We'll take significant players to places that say something about them - or the situation they're handling. Don't expect a studio and set, bright lights and branding. One senior figure - central to the future of Wales - will be filmed where he first experienced our beautiful country, on SAS selection in the Beacons.
"See what you think when you've heard the debate, and stay with us for a season that will hopefully stir things up - thoughtfully, respectfully, and with the best intentions."
Y Byd yn ei Le, Tuesday, June 12, 9.30pm, S4C English subtitles.
On demand: s4c.cymru; BBC iPlayer and other platforms.
Guto Harri'n rhoi'r Byd yn ei Le
Bydd cyfweliad ecsgliwsif gyda'r Prif Weinidog Theresa May yn rhaglen gyntaf cyfres wleidyddol newydd S4C.
Y newyddiadurwr Guto Harri sy'n cyflwyno Y Byd yn ei Le, sy'n dechrau nos Fawrth, Mehefin 12. Yn ystod y gyfres, bydd yn gohebu'r gofid, y cyffro a'r dadlau ar lawr gwlad, yn ogystal ag yn y Senedd-dai. A bydd yn craffu a dadansoddi, herio a holi yn ystod cyfnod allweddol yng ngwleidyddiaeth Nghymru a thu hwnt.
Yn y cyfweliad gyda'r Prif Weinidog Theresa May ar ei hymweliad diweddar i gynhadledd y Ceidwadwyr Cymreig yn Ffos Las, Sir Gaerfyrddin, mae Guto'n gofyn ydy hi wir wedi ystyried effaith Brexit ar Gymru?
Ond yn ôl Guto Harri, wnaeth weithio fel newyddiadurwr i'r BBC am 18 mlynedd cyn symud i fyd cysylltiadau cyhoeddus, mae'r gyfres hefyd yn ceisio cau'r bwlch rhwng gwleidyddion a phobl ar lawr gwlad.
Meddai Guto Harri, "Efallai y bydd 'na gip sydyn o San Steffan. Efallai y byddwch yn gweld llun neu ddau o'r Senedd. Ond mae'r rhaglenni hyn yn cael eu ffilmio lle mae'r dadlau gwleidyddol go iawn yn digwydd - ar draws y wlad - yn ein cartrefi, ein swyddfeydd, ein tafarndai a'n parciau. Byddwn hefyd yn mynd â chynrychiolwyr etholedig allan i'r trefi i gynnal syrjeri wleidyddol lle mae'r rheiny sy'n talu eu cyflogau yn cael cyfle i'w herio'n uniongyrchol."
Yn y rhaglen gyntaf, Eluned Morgan AC sy'n wynebu cwestiynau'r cyhoedd mewn syrjeri wleidyddol ar y stryd yn Rhydaman a bydd Y Byd yn ei Le hefyd yn twrio i'r ddadl dros gyfreithloni canabis yng Nghymru ac yn edrych i mewn i wersi a ellir eu dysgu o'r Unol Daleithiau.
(Image: S4C)
"Mae llefydd fel Colorado wedi gweld hwb enfawr i amaethyddiaeth, twristiaeth a refeniw treth trwy gyfreithloni'r cyffur," esbonia Guto. "Ac mae Cymru'n dibynnu'n eithaf helaeth ar yr un diwydiannau hynny. Mae yna fanteision ac anfanteision wrth gwrs - ond yn sicr mae'n amser ystyried y peth o ddifri."
Yn ystod gweddill y gyfres, bydd Guto'n ceisio dod i adnabod y person y tu ôl i'r gwleidydd, ac yn gwneud hynny mewn amgylchiadau tra gwahanol.
"Byddwn yn cymryd gwleidyddion amlwg i lefydd sy'n dweud rhywbeth amdanynt. Peidiwch â disgwyl stiwdio a set, goleuadau llachar a brandio. Bydd un ffigwr amlwg – sy'n ganolog i ddyfodol Cymru - yn cael ei ffilmio lle cafodd ei brofiad cyntaf o'n gwlad hardd - yn ymarfer gyda'r SAS yn y Bannau.
"Cewch weld beth 'dych chi'n ei feddwl pan fyddwch wedi clywed y ddadl, ond rwy'n gobeithio y bydd y gyfres hon yn ysgogi'r drafodaeth - yn feddylgar, yn barchus, a gyda'r bwriad gorau."
Y Byd yn ei Le, nos Fawrth, Mehefin 12, 9.30pm, S4C isdeitlau Saesneg.
Ar gael ar alw ar s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: Comisiynydd y Gymraeg yn ysgrifennu at y Llywodraeth i ddweud fod diffyg staff ac adnoddau yn rhwystro cynnydd.

title: Pryder bod prinder cyfleoedd i ddilyn prentisiaethau drwy gyfrwng y Gymraeg


description: Barnwr yn cyfarwyddo'r rheithgor i gael un meddyg teulu yn ddieuog o ddynladdiad bachgen 12 oed trwy esgeulustod dybryd.

title: Dynladdiad bachgen: Un meddyg teulu yn ddieuog


authors:
Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Gweinidog y Gymraeg, Eluned Morgan yn cadarnhau ei bod hi eisiau ymuno yn y ras ar gyfer arweinyddiaeth Llafur Cymru.

title: Eluned Morgan eisiau bod yn arweinydd Llafur Cymru


description: Rhaglen Aled Hughes: Gareth Davies yn trafod prosiect llechi Ysgol y Moelwyn


description: Arolwg Cenedlaethol yn dangos fod 67% o bobol eisiau gweld mwy o ymdrech yn cael ei roi i gefnogi'r iaith Gymraeg.

title: Arolwg: Cymry am weld mwy o gefnogaeth i'r iaith Gymraeg

maintext:
Mae 67% o bobol yn credu y dylai mwy o ymdrech gael ei roi i gefnogi'r iaith Gymraeg.
Am y tro cyntaf eleni, mae Arolwg Cenedlaethol Cymru wedi holi barn pobol am eu hagwedd at yr iaith Gymraeg.
Yn yr arolwg, a gynhaliwyd rhwng Ebrill 2017 a Mawrth 2018, roedd 86% o Gymry Cymraeg a di-Gymraeg hefyd yn dweud eu bod nhw'n ymfalchïo yn yr iaith.
Cafodd cwestiynau ynglŷn â'r iaith Gymraeg eu cynnwys eleni er mwyn cyfrannu at waith Llywodraeth Cymru wrth gynllunio at ei nod o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.
Roedd tua hanner y cwestiynau yn arolwg 2017-18 yn newydd ac mae amryw o gwestiynau yn ymwneud â gweithgareddau'r celfyddydau, diwylliant a threftadaeth a mynediad i wasanaethau lleol.
Cafodd yr arolwg ei gynnal wyneb yn wyneb gyda dros 11,000 o oedolion 16 oed a throsodd, a ddewiswyd ar hap ar hyd a lled Cymru.
Roedd 19% o oedolion yn dweud eu bod nhw'n gallu siarad Cymraeg - 11% o'r rheiny yn dweud eu bod yn ei siarad yn "rhugl".
O'r rhai nad oedden nhw'n siarad Cymraeg, dywedodd 62% y bydden nhw'n hoffi siarad Cymraeg.
Ond wrth edrych at y dyfodol, dim ond 40% oedd yn credu y byddai'r iaith Gymraeg yn "gryfach o fewn 10 mlynedd."
Ymhlith canlyniadau Arolwg Cenedlaethol 2017-18 gwelwyd bod:
86% o'r bobl a oedd yn rhan o'r arolwg yn fodlon â gofal eu meddyg teulu, a 90% yn fodlon â'r gofal yr oeddynt wedi ei dderbyn yn eu hapwyntiad diwethaf yn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol.
88% o rieni yn fodlon ag ysgol gynradd eu plentyn, a 75% yn fodlon ag ysgol uwchradd eu plentyn.
68% yn dweud eu bod yn gallu talu eu biliau a bodloni eu hymrwymiadau heb unrhyw anhawster.
86% yn credu bod y Gymraeg yn rhywbeth y dylid bod yn falch ohoni.
77% yn fodlon â'u gallu i gael gwasanaethau yn eu hardal leol.
85% yn defnyddio'r rhyngrwyd.
'Agweddau cadarnhaol'
Wrth gyhoeddi'r ystadegau dywedodd Glyn Jones, Prif Ystadegydd Llywodraeth Cymru, fod y ffigyrau yn awgrymu agweddau cadarnhaol at yr iaith.
"Rydan ni wedi gofyn cwestiynau ychwanegol eleni ynglŷn ag agweddau at yr iaith Gymraeg sy'n dangos bod y mwyafrif o bobol, er falle nad ydyn nhw'n siarad Cymraeg, yn ymfalchïo yn yr iaith."
Eglurai fod tystiolaeth fel hyn yn "bwysig ofnadwy" gyda'r strategaeth newydd a'r nod o gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg.
Ychwanegodd: "Mae gofyn mwy o gwestiynau fel hyn yn rhoi cyd-destun pwysig i ni ynglŷn â sut y gallwn ni gynyddu'r nifer o siaradwyr Cymraeg at y dyfodol."
Wrth ymateb i'r ystadegau, dywedodd llefarydd Cymdeithas yr Iaith, Tamsin Davies, fod yr arolwg yn galonogol.
"Mae yna neges glir i bawb mewn awdurdod yn y canlyniadau hyn - byddwch yn ddewr a phenderfynol wrth weithredu dros y Gymraeg.
"Mae hefyd yn amlwg bod llawer o oedolion am ddysgu'r iaith, felly mae angen llawer mwy o fuddsoddiad yn y maes yna."
Meysydd eraill
Mewn meysydd eraill, doedd canlyniadau'r arolwg ddim mor galonogol.
Roedd un o bob pedwar, er enghraifft, ddim yn fodlon gydag ysgolion uwchradd Cymru, ac roedd llai hefyd yn fodlon gydag ysgolion cynradd.
75% oedd yn fodlon gyda'r rhai uwchradd o gymharu â 85% y llynedd, tra bod y ffigwr am ysgolion cynradd i lawr o 90% i 88%.
86% o'r rhai ymatebodd oedd yn fodlon gyda'u gwasanaeth meddygon teulu - roedd y ffigwr yma hefyd i lawr o 90% flwyddyn yn ôl.
Dywedodd 42% eu bod wedi cael trafferth cael apwyntiad - 38% ddywedodd yr un peth yn 2017.
Mae'r Arolwg Cenedlaethol yn cael ei gynnal gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar ran Llywodraeth Cymru.
Cafodd 11,381 o gyfweliadau eu gwneud wyneb yn wyneb gydag oedolion dros 16 oed yng Nghymru rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018.


description: Gobaith y bydd dau frawd a'u ffrind sydd wedi bod yn sownd mewn pentref na ellir ei gyrraedd o ganlyniad i'r daeargryn yn Nepal yn cael eu hachub gan hofrennydd.

title: Tri dyn o Wrecsam 'i gael eu hachub' yn Nepal


description: Y cerddor Amy Wadge wedi ei henwi mewn achos llys yn erbyn Ed Sheeran sy'n honni iddo gopïo rhannau o gân Marvin Gaye.

title: Amy Wadge ac Ed Sheeran yn wynebu achos llys $100m

maintext:
Image caption Amy Wadge ac Ed Sheeran yn derbyn gwobr Grammy
Mae'r cyfansoddwr a cherddor Amy Wadge wedi ei henwi mewn achos llys yn erbyn Ed Sheeran sy'n honni iddo gopïo rhannau o gân Marvin Gaye.
Mae Wadge yn wreiddiol o Fryste ond bellach yn byw ym Mhontypridd gyda'i theulu ac wedi cael gyrfa lwyddiannus fel cantores yng Nghymru.
Ms Wadge wnaeth gyd-ysgrifennu Thinking Out Loud gydag Ed Sheeran.
Mae'r achos yn honni bod Wadge, Sheeran, Sony/ATV ac Atlantic wedi copïo sawl elfen o'r gân Let's Get It On, gan Marvin Gaye.
Cwmni Structured Asset Sales sydd wedi dwyn yr achos am $100m, gan ddweud bod elfennau'n cynnwys "alaw, rhythm a harmoni" y gân wedi eu dyblygu.
Mae Wadge wedi ennill Grammy am ei rhan yn cyfansoddi'r gân, profiad y gwnaeth hi ei drafod gyda Cymru Fyw.
Mae BBC Cymru wedi cysylltu gyda chynrychiolwyr Amy Wadge am sylw.


description: Mae addysg disgyblion yng Nghymru yn cael ei heffeithio oherwydd y defnydd cynyddol o athrawon llanw, yn ôl dau adroddiad sydd wedi eu rhyddhau.

title: Addysg yn dioddef oherwydd absenoldeb


description: Heddlu'r De'n cadarnhau fod dyn gafodd ei anafu mewn gwrthdrawiad ar yr M4 brynhawn dydd Mawrth wedi marw.

title: Dyn wedi marw wedi gwrthdrawiad ar yr M4


description: Ydy Huw yn taro'r hoelen ar ei phen?

title: Cartŵn: Huw Aaron a'r busnes Trago Mills 'ma


description: Y dyfarnwr rygbi Nigel Owens yn dweud na allai faddau ei hun am achosi poen i'w rieni ar ôl ceisio lladd ei hun yn ei 20au.

title: Nigel Owens yn difaru achosi poen i'w rieni

maintext:
Image caption Daeth sylwadau Nigel Owens wrth gael ei holi ar gyfer rhaglen Dewi Llwyd
Mae'r dyfarnwr Nigel Owens wedi dweud nad yw'n gallu maddau ei hun am achosi poen i'w rieni ar ôl ceisio lladd ei hun pan oedd yn ei 20au.
Mewn cyfweliad ar raglen Dewi Llwyd, fe ddisgrifiodd effaith "noson dywyll" pan ddaeth "o fewn 20 munud" i farw.
Ond dywedodd fod ymateb ei rieni a'r gymuned wedi gwneud hi'n haws iddo ddygymod â'i rywioldeb a mynd ati i fyw ei fywyd fel dyn hoyw.
Dywedodd fod ei fod wedi ofni ymateb tebygol y gymuned i'w rywioldeb, ac yn cael trafferth dod i delerau â'r peth ei hun yn y "cyfnod anodd iawn a'r noson hynny pan nes i neud beth na'i ddifaru am gweddill y'n oes - pan nes i geisio cymryd bywyd y'n hunan.
"Na'i byth fadda i'n hunan beth nes i ddodi'n fam a'n nhad trwyddo pan naethon nhw godi'r bore 'ny a darllen y nodyn a meddwl bo' nhw byth yn mynd i weld eu hunig blentyn byth 'to.
"Mae'n rhaid i mi fyw gyda 'na am gweddill y'n oes. Ond wedyn... ar ôl y cyfnod 'ny a'r dod allan - pan weles i'r gymuned a'r teulu a'r ffrindie o amgylch yn dod tu cefn i chi, i'ch cefnogi chi, yn cefnogi'n fam a dad trw'r cyfnod anodd 'ny - nath hwnnw neud e wedyn yn haws i mi ddelio gyda'r sefyllfa.
"O'dd e bach fel Catch 22, o'dd e'n dala fi'n ôl ar y dechre, yn gofidio beth o'dd yn mynd i ddigwydd, ond wedyn bydden i byth wedi dod trwyddo fe fel nes i. A bydde'n fam a dad, dwi'n credu, byth wedi dygymod â dod trwyddo fe oni bai am y gymuned.
Image copyright Getty Images Image caption Nigel Owens yn dyfarnu rownd derfynol Cwpan y Byd 2015
"Nes bo' fi yn 26 nes i ymladd yn erbyn [ei rywioldeb], nes i dreial neud popeth allen i i beidio bod yn hoyw... 'na pam nes i ddioddef gyda'r iselder yna... ond o'dd dim dewis.
"O'n i'n 26 cyn nes i ystyried 'ny - pan es i i'r noson dywyll 'na a o fewn 20 munud o golli'n fywyd.
'Rhaid tyfu lan a bod pwy ydw i'
"Pan da'th y'n fam i'r ysbyty a dweud wrthof fi 'Os nei di unrhyw beth fel'na eto, man a man i ti fynd â fi a Dad gyda ti achos 'dy'n ni ddim am fyw ein bywyd hebddot ti'. A dyna'r foment nes i ystyried 'Mae'n rhaid i fi dyfu lan yn fan hyn a bod pwy ydw i'."
Ychwanegod nad yw'n siomedig nad oes mwy o unigolion hoyw o fewn y byd rygbi wedi datgan eu rhywioldeb gan ddweud fod hwnnw'n benderfyniad i'r unigolion.
Ond dywedodd fod y lleiafrif o fewn cymdeithas a'r byd chwaraeon sy'n beirniadu pobl ar sail rhywioldeb, cenedligrwydd neu liw croen yn crebachu, "diolch byth".
Dywedodd hefyd ei fod yn dal i gael problemau achlysurol gyda'r anhwylder bwyta, bwlimia - "dros gyfnod y Nadolig fe ddoth yn ei ôl ddwytha" - ond bod y sefyllfa ddim yn cymharu â'r cyfnod mwyaf difrifol, a'i fod yn rhywbeth sy'n codi yn sgil teimlo'n isel "o bryd i bryd".


description: Llai na mis ers i'r cynhyrchu trydan ddod i ben yn hen atomfa'r Wylfa, fe gafodd archif yn olrhain ei hanes ei hagor ar Ynys Môn ddydd Sadwrn.

title: Agor oriel yn olrhain agor atomfa'r Wylfa


description: Disgwyl i borthladd yn Sir Benfro groesawu 5,000 o ymwelwyr rhyngwladol o 19 o longau pleser yn ystod yr haf.

title: 5,000 o ymwelwyr i ymweld â phorthladd yn Sir Benfro


description: Kuvugira ku mugaragaro ivyerekeye ubutinyanka birabujijwe mu mico n'imigenzo vy'abantu bo mu gihugu ca Zambia

title: Akaruhuko k'umusi umwe kubari mu butinyanka kakweze impari muri Zambia


description: Profiad Ffion Erin Parry o newid o fod yn ddyn i fod yn ddynes

title: Stori Ffion: 'Jack the lad' oedd yn cuddio'r gwirionedd

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Ffion, darlithydd o Gaernarfon, sydd yng nghanol y broses o newid o fod yn ddyn i fod yn ddynes
Mae darlithydd peirianneg o Gaernarfon wedi bod yn rhannu ei phrofiadau o droi'n ddynes wrth i adroddiad ddweud bod pobl LHDT (LGBT) yng Nghymru'n wynebu bwlio, gwahaniaethu a thrais yn y gweithle.
Cafodd Ffion Erin Parry ei geni'n ddyn o'r enw Neil Wyn Parry ac yn ddiweddar fe ddywedodd wrth ei theulu, ffrindiau a chyflogwyr ei bod yn newid ei rhyw.
Mewn cyfweliad gyda Nia Cerys ar raglen y Post Cyntaf, BBC Radio Cymru, dywedodd Ffion ei bod yn gwybod ers pan oedd yn ifanc iawn nad oedd hi eisiau bod yn fachgen.
"Ers blynyddoedd maith, ers pan o'n i'n ryw saith oed, dwi'n cofio'r meddyliau cyntaf yn dechrau hel mod i'n wahanol," meddai.
"Er bod gen i domen o ffrindiau yn yr ysgol gynradd a'r ysgol uwchradd, es i'n ddistaw: ddim yn dweud dim byd wrth neb a ddim eisiau siarad efo neb - roedd rhywbeth o'i le.
"Mewn tref bach r'un fath â Chaernarfon yn enwedig, o'n i'n meddwl 'Na, fedrai ddim gwneud dim byd am hyn' - yr ofn o ddod allan mor ifanc, ac y bysa'r teulu'n troi yn fy erbyn i."
Roedd cysgod yr ofn yma'n gwneud i Ffion deimlo'n isel.
"Ro'n i'n teimlo mod i methu siarad efo neb rhag ofn imi golli cefnogaeth teulu a ffrindiau," meddai.
"Fel mae plant yn siarad yn yr ysgol - fysa'r straeon yn lledaenu a falle fysa bwlio wedi mynd ymlaen."
Perthynas gyda merched
Yn allanol, roedd Ffion yn ymddwyn fel hogiau eraill ac fe ddechreuodd feddwl y gallai anwybyddu ei theimladau.
Image copyright Facebook Image caption Ffion Erin Parry pan oedd yn Neil Wyn Parry
"Er mod i'n gwneud yr un petha ag roedd yr hogiau i gyd yn ei wneud ro'n i'n teimlo dipyn bach yn anghyfforddus - o'n i'n gwybod bod 'na rywbeth allan o'i le, o'n i ddim yn y corff o'n i isho bod ynddo fo," meddai.
"Nes i ddechrau mynd allan efo ffrindiau ac roeddan nhw'n dechrau siarad am ferched ar y pryd.
"Roeddwn i'n gwybod mod i'n hoffi merched, a dal i fod yn hoffi merched, so o'n i wedi dechrau rhoi o nôl yn cefn y meddwl - 'Ryw phase 'di hyn - os fydda i'n cario ymlaen o gwmpas rhain fyddai'n iawn'."
Mae gan Ffion ddau o blant. Roedd wedi bod mewn perthynas gyda merched ers pan oedd yn 16 oed.
Wrth edrych yn ôl, wnaeth hynny ddim ei helpu i ddod allan meddai gan ei fod yn poeni am ymateb ei bartneriaid.
"Os fyswn i'n dweud, yn dod allan iddyn nhw yn iawn, be' fysan nhw'n wneud? Fysan nhw'n outio fi neu'n gorffan? Hynny oedd y peth mwyaf, achos roedd gynna' i feddwl ohonyn nhw. Ro'n i'n teimlo'n isel," meddai.
'Jack the Lad'
Ond ers iddi ddod allan mae'r ymateb wedi bod yn wahanol i'r hyn roedd wedi ei ofni dros yr holl flynyddoedd.
"Mae wedi bod yn hollol wahanol yng Nghaernarfon ers imi ddod allan. Mae pawb wedi bod yn gefnogol," meddai.
Jyst cael hwyl, dipyn bach o 'banter' a wnewch chi weld fod pobl yn fwy parod i dderbyn pwy ydach chi yn y diwedd Ffion Erin Parry
Roedd rhai o'i ffrindiau agos wedi amau meddai ond roedd llawer iawn wedi synnu hefyd: "Roedd lot o'r hogiau dipyn bach yn shocked achos roedd lot yn dweud mod i'n rêl Jack the Lad ond dipyn bach o sioe oedd o, dipyn bach o bravado i drio osgoi'r ffaith o'n i'n cuddio rhywbeth mawr."
Fel darlithydd perianneg mecanyddol yng Ngholeg Menai mae'r ymateb yn y gwaith wedi bod yn dda hefyd, meddai Ffion.
"Mae ymateb y staff wedi bod yn rhagorol. Mae ymateb y myfyrwyr wedi bod yn ardderchog. O'n i'n meddwl fysa casineb yn dechrau meithrin ond does dim byd drwg ar y funud," meddai.
"Yn y maes yma [peirianneg], oes mae 'na lot o banter yn mynd ymlaen rhwng staff a myfyrwyr a'r un peth yn y gweithle," meddai.
"Ond mae'n rhaid inni stopio gyda'r diwylliant yma o bobl yn cael eu offendio am bethau.
"Oes mae pobl yn d'eud pethau, wel d'eud pethau yn ôl ynde? Jyst cael hwyl, dipyn bach o banter a wnewch chi weld fod pobl yn fwy parod i dderbyn pwy ydach chi yn y diwedd."
'Dilynwch eich calon'
Mae Ffion yn credu bod cymdeithas yn fwy agored y dyddiau yma.
"Rydan ni'n byw mewn byd rŵan sy'n fwy parod i dderbyn pobl am pwy ydyn nhw," meddai.
"Mae'r rhan fwyaf o'r bobl dwi'n siarad efo nhw yn agored i bopeth a dwi'n meddwl y dylsa cwmnïau fod yr un peth."
Image caption Bu Ffion yn rhannu ei stori gyda Nia Cerys ar Radio Cymru
Mae Ffion yn dal yn y broses o newid ei rhyw - mae wedi newid ei henw yn swyddogol ac yn gobeithio newid ei chyfrifon yn y gwaith ac o ran biliau tŷ o fewn y misoedd nesaf.
Mae hefyd yn awyddus iawn i helpu pobl eraill sydd yn yr un sefyllfa.
"O ran iechyd meddwl, dwi'n berson cryf. Dwi allan yna yn helpu gymaint a fedra i - helpu rhai sydd dipyn bach hynach na fi efallai a dwi mewn cysylltiad gyda Cyngor Gwynedd i fod yn advocate iddyn nhw i helpu rhai ifanc lleol lle nad ydi'r mamau a'r tadau mor gefnogol neu angen mwy o gefnogaeth."
A'i neges i'r bobl ifanc hynny?
"Mae rhaid i chi ddilyn eich calon, bod yn wir i'ch hunain. A chofiwch fod 'na ddigon o gefnogaeth yna i chi fod yn falch o bwy ydach chi a peidiwch â gadael i neb dd'eud yn wahanol wrthach chi."


description: Penderfyniad sy'n galluogi menywod i erthylu gartref yn gam 'synhwyrol ac ymarferol' ymlaen, medd cynrychiolwyr meddygol.

title: Menywod Cymru'n cael cymryd tabledi erthylu gartref

maintext:
Image caption Am y tro cyntaf fe fydd menywod Cymru'n gallu dewis cymryd ail bilsen y driniaeth gartref yn hytrach na mewn clinig
Mae penderfyniad Llywodraeth Cymru sy'n galluogi menywod yng Nghymru i gymryd tabledi erthylu gartref wedi cael ei groesawu fel cam "arwyddocaol".
Hyd yn hyn bu'n rhaid teithio ddwywaith i glinigau i gymryd meddyginiaeth er mwyn dod â beichiogrwydd i ben, ac roedd rhai cleifion yn gorfod teithio'n bell o'u cartrefi.
Dywedodd elusen fod menywod yn dioddef poenau a gwaedu wrth deithio adref ar ôl cymryd y tabledi, a hynny mewn rhai achosion wrth ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus.
Dywedodd Coleg Brenhinol y Bydwragedd fod y cam yn un "synhwyrol ac ymarferol".
Mae'r newid yn golygu bod Cymru bellach yn rhoi'r un hawl ag sydd mewn grym yn Yr Alban ers y llynedd. Mae hefyd yn bodoli mewn gwledydd fel Sweden a Ffrainc.
Dywedodd yr elusen British Pregnancy Advisory Service (BPAS), fod y penderfyniad yn golygu bydd menywod yn teimlo'n "ddiogel ac yn gyfforddus" wrth gymryd y tabledi gartref.
Mae'r elusen yn galw am gyflwyno'r newid yn Lloegr.
Beth mae'r newid yn ei olygu?
O'r 8,578 achos o derfynu beichiogrwydd yng Nghymru, roedd 79.2% yn achosion meddygol yn hytrach na rhai llawfeddygol.
Dan y drefn bresennol, mae menywod sy'n cael erthyliad meddygol, sydd ond ar gael yn ystod naw wythnos gyntaf y beichiogrwydd, yn gorfod ymweld â chlinig ddwywaith i gymryd dwy bilsen o fewn 72 awr o'i gilydd.
Mae'r bilsen gyntaf, Mifepristone, yn atal yr hormon progesterone, sy'n angenrheidiol i gynnal y beichiogrwydd.
Mae'n bosib rhoi'r ail bilsen, Misoprostol, ar yr un diwrnod, neu 24, 48 neu 72 hours ar wahân.
Ond o ddydd Gwener ymlaen fe allai menywod ddewis i gymryd Misoprostol mewn clinig neu gartref.
Byddan nhw'n dal yn gorfod mynd i glinig i gymryd y bilsen gyntaf, Mifepristone, ac i gasglu'r ail bilsen.
Image caption Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething iddo wneud y penderfyniad ar ôl gwrando ar farn clinigwyr a grwpiau sy'n cynrychioli menywod.
Mae menywod yn gallu gwaedu'n drwm o fewn awr o gymryd Misoprostol, sy'n broblem "anferthol" wrth deithio o'r clinig, yn ôl Bronwen Davies, nyrs wedi ymddeol sy'n aelod o'r grŵp Abortion Rights Cardiff.
"Dydych chi byth yn gwybod pryd mae'n mynd i ddechrau," meddai.
Ychwanegodd bod menywod yn gallu mynd yn sâl yn ystod y daith, yn enwedig wrth deithio yn rhannau gwledig o Gymru, a bod yna drafferthion hefyd o ran cymryd amser o'r gwaith a thalu i deithio i'r clinigau.
'Wedi gwrando'
Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething iddo wneud y penderfyniad ar ôl gwrando ar farn clinigwyr a grwpiau sy'n cynrychioli menywod.
"Mae'r newid hwn mewn ymarfer yn rhoi mwy o ddewis i fenywod sy'n gofyn am erthyliad ac mae'n golygu eu bod nhw'n gallu cwblhau'r driniaeth yn yr awyrgylch lle maen nhw'n teimlo fwyaf cyfforddus," meddai.
"Bydd hefyd yn torri ar y baich sy'n cael ei ysgwyddo gan adnoddau clinigol ar hyn o bryd. Bydd mwy o apwyntiadau ar gael i fenywod sydd am ddefnyddio gwasanaethau terfynu beichiogrwydd, a bydd mwy ohonynt yn gallu cael mynediad at ddarpariaeth erthylu ar adeg gynharach yn ystod eu beichiogrwydd."
Image copyright Getty Images
Dywedodd Helen Rogers, cyfarwyddwr Coleg Brenhinol y Bydwragedd yng Nghymru: "Mae hwn yn gam synhwyrol ac ymarferol gan Lywodraeth Cymru. Mae'n rhoi mwy o ddewis i fenywod a rheolaeth dros eu hiechyd a lles atgenhedlon eu hunain.
"Mae'n gyhoeddiad i'w groesawu ac fe fydd yn gwneud gwahaniaeth arwyddocaol i fenywod sy'n defnyddio'r gwasanaethau yma."
Dywedodd un o gyfarwyddwyr BPAS, Clare Murphy bod hi bellach yn "gwneud dim synnwyr" bod yna wahaniaeth rhwng yr hyn sy'n bosib i fenywod yng Nghymru a sefyllfa menywod "ychydig filltiroedd" i ffwrdd yn Lloegr."
Mae BBC Cymru wedi cysylltu â'r mudiadau ProLife Alliance a'r Society for the Protection of Unborn Children i roi cyfle iddyn nhw ymateb.


description: Ambell i glefyd sydd yn llai cyffredin oherwydd datblygiadau meddygol, ond sawl un fyddwch chi'n eu 'nabod

title: Cwis: Doctor, doctor!


description: Y cynhyrchydd a chyfarwyddwr teledu Terry Dyddgen-Jones wedi marw yn dilyn salwch byr.

title: Y cyfarwyddwr teledu Terry Dyddgen-Jones wedi marw


authors:
Gan Gareth Charles
Gohebydd Rygbi Bbc Cymru

description: Gareth Charles sy'n edrych 'nôl ar y gêm yn erbyn Yr Eidal

title: Blog Charlo: Cam i'r cyfeiriad cywir

maintext:
Image copyright Getty Images
Gyda Lloegr eisoes wedi'u coroni'n bencampwyr doedd 'na ddim "Super Saturday" fel llynedd, ond fe drodd e mas yn Sadwrn Sbesial gyda Chymru unwaith eto'n arwain y ffordd.
Record o sgôr yn erbyn yr Eidal i orffen y Chwe Gwlad yn ail ar sodlau'r Saeson a sicrhau bod yr Eidalwyr druan yn gorffen ar waelod y domen am yr unfed tro ar ddeg mewn un ymgais ar bymtheg.
Roedd galw mawr wedi bod ar i Gymru ychwanegu at eu gêm a chwarae rygbi mwy agored gyda mwy o dempo, a gyda Chymru'n edrych i ledu ac ymosod o'r cychwyn cynta' a sgori naw cais yn y pen draw, roedd y rhan fwyaf o'r beirniaid wedi'u tawelu.
Ie, yr Eidal odd y gwrthwynebwyr, a hynny heb saith neu wyth o'u prif chwaraewyr. Ond dyna'r cyfle perffaith i geisio perffeithio'r steil newydd.
Gobeithio bydd y chwaraewyr yn gallu parhau i ddatblygu a meithrin y sgiliau gyda'u clybiau a'u rhanbarthau yn y dyfodol agos.
Roedd hi'n wallus yn ystod yr hanner cynta' - fel oedd hi yn Nulyn yn y gêm gyntaf - a hynny am fod Cymru wedi dod yn gyfarwydd a chwarae gêm unffurf, yn mynd i'r un cyfeiriad dro ar ôl tro, a defnyddio maint Jamie Roberts i groesi'r llinell fantais. Ond dyw hynny byth yn mynd i fod yn ddigon i guro'r goreuon.
Seland Newydd yw'r rheiny, a nhw yw gwrthwynebwyr nesa' Cymru. Nhw sydd wedi gosod y safon ac er bod Cymru ymhell tu ôl maen nhw wedi cymryd cam i'r cyfeiriad cywir, ac erbyn yr ail hanner roedd safon y trafod wedi gwella a Chymru'n edrych yn fwy cyfforddus ar y bêl gyda chais hyd y cae Jonathan Davies yn berl.
Dyfodol yn addawol
Hanner siomedig yn erbyn Iwerddon, hanner anesboniadwy o ofnadwy yn Twickenham, ond dim ond colli un o bump - sy' ddim yn rhy ffôl. Ond mae dal teimlad y gellid fod wedi cyflawni mwy.
Gobeithio bydd y chwaraewyr yn gallu parhau i ddatblygu a meithrin y sgiliau gyda'u clybiau a'u rhanbarthau yn y dyfodol agos.
Mae'r dyfodol bellach yn edrych yn addawol oherwydd rygbi agored, cyflym, cywir - heb anghofio'r elfennau corfforol na'r agweddau tynn - oedd yn nodweddiadol o lwyddiant ysgubol tîm dan-20 Cymru sicrhaodd Gamp Lawn gynta' erioed.
Llongyfarchiadau mwya' gwresog iddyn nhw a dymuniadau gorau ym Mhencampwriaeth y Byd ym Manceinion yn yr haf.
Ewch yma i edrych yn ôl ar holl gyffro'r Chwe Gwlad gyda Cymru Fyw.


description: Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn cyhoeddi rhestr o rywogaethau môr mewn peryg o ddiflannu.

title: Ymddiriedolaeth: Rhestr rhywogaethau mewn peryg o ddiflannu