description: Galw ar Lywodraeth Cymru i osod targedau i gynghorau ddarparu offer pwrpasol mewn toiledau i helpu pobl â thrafferthion symud.

title: Galw am fwy o doiledau cyhoeddus addas i bobl anabl

maintext:
Image copyright Aveso Ltd Image caption Mae ymgyrchwyr eisiau gweld mwy o doiledau, fel yr un yma yng ngorsaf drenau Glasgow, ar draws Cymru gyfan
Mae ymgyrchwyr sy'n galw am doiledau mwy hygyrch yn dweud bod rhai rhannau o'r gorllewin yn amhosib i bobl â thrafferthion symud ymweld â nhw am nad oes digon o gyfleusterau addas ar gael.
Yn ôl y grŵp ymgyrchu Changing Places, dim ond 47 o dai bach yng Nghymru sydd â'r adnoddau arbennig i ganiatáu i bobl ddefnyddio'r lle heb orfod cael cymorth.
Daw hyn wrth i ddyn 21 oed o Lanelli ddweud wrth y BBC nad yw'n gallu gadael ei gartref yn aml am nad oes adnodd addas yn y dref.
Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi blwyddyn i gynghorau amlinellu sut y byddan nhw'n gwella'r sefyllfa.
Yn ôl Josh Rosenthal, sydd â chyflwr parlys yr ymennydd, mae bod yn annibynnol yn allweddol i'w les a'i iechyd meddwl, ac mae'n galw ar Gyngor Sir Gâr i godi cyfleuster pwrpasol yn Llanelli.
"Dwi'n ddyn 21 oed a dwi ddim eisiau gorfod gofyn i fy mam ddod i fy helpu i fynd i'r tŷ bach," meddai.
Ar hyn o bryd, dim ond dau gyfleuster addas sydd yn y sir - un yng Nghaerfyrddin a'r llall yng Nghydweli.
Dywedodd Cyngor Sir Gâr eu bod yn y broses o gynnal adolygiad o'r ddarpariaeth tai bach o fewn yr awdurdod.
Image caption Mae Josh Rosenthal angen hoist mewn toiledau cyhoeddus, ond does dim ar gael yn rhai Llanelli
Mae Changing Places yn dweud fod 12,000 o bobl yng Nghymru angen adnoddau arbennig i fynd i'r tŷ bach ar eu pen eu hunain.
Ddiwedd mis Mai, fe gyhoeddodd Llywodraeth Cymru fod gan awdurdodau lleol 12 mis i amlinellu sut fyddan nhw'n gwella eu hadnoddau tai bach, a hynny o dan Ddeddf Iechyd y Cyhoedd.
Ond mae'r ymgyrchwyr yn galw ar y llywodraeth i osod targedau penodol.
Image copyright Changing Places Image caption Map yn dangos ble yng Nghymru mae toiledau addas, gyda chyfleusterau fel byrddau newid a hoist
Yn ôl Marion Messmer o Changing Places mae map sy'n dangos ble mae toiledau addas ar draws Prydain yn dangos gwagle enfawr mewn mannau yng Nghymru, yn enwedig mewn ardaloedd cefn gwlad.
Dywedodd hefyd y gallai twristiaid sydd angen cyfleuster o'r fath fod yn osgoi'r llefydd yna.
"Mae gan Gymru ardaloedd eang lle nad oes tŷ bach addas ar gael," meddai Ms Messmer.
"Mae hynny'n dorcalonnus i'r bobl o dan sylw oherwydd os ydyn nhw angen mynd i'r tŷ bach does dim modd iddyn nhw fynd, sy'n golygu eu bod nhw'n aros adref."
Wrth ymateb, dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod nhw "yn disgwyl i awdurdodau lleol wella eu darpariaeth er mwyn sicrhau mynediad i bawb o fewn eu cymunedau."


description: Heddlu Gwent yn delio â digwyddiad yn Nhredegar wedi ymosodiad honedig fore Mawrth ac adroddiadau fod dyn â machete mewn hen adeilad.

title: Heddlu'n amgylchynu dyn 'a machete' mewn hen adeilad

fasttext_language: cy


description: Gall gorddibyniaeth Cymru ar geir arwain at fethu â chyrraedd targedau allyriadau carbon yn ôl adroddiad newydd.

title: Adroddiad trafnidiaeth: Angen newidiadau 'radical'


description: Mae Jeremy Corbyn wedi ei ethol fel arweinydd y blaid Lafur. Fe lwyddodd i drechu ei wrthwynebwyr Yvette Cooper, Andy Burnham a Liz Kendall.

title: Jeremy Corbyn AS wedi ei ethol fel arweinydd y blaid Lafur


description: Heddlu'r De'n cyhoeddi enwau dyn a dynes fu farw wedi gwrthdrawiad ar yr M4 brynhawn dydd Mawrth.

title: Cyhoeddi enwau dau fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M4


description: Ffion: Darlithydd o Fangor sydd yng nghanol y broses o newid o fod yn ddyn i fod yn ddynes

title: Stori Ffion


description: Pwysau ariannol yn rhwystro gofalwyr ifanc rhag cael mynediad i addysg neu hyfforddiant llawn amser, yn ôl elusen.

title: Pwysau ariannol yn 'rhwystro gofalwyr rhag cael addysg'

maintext:
Image copyright Lucy Prentice Image caption Mae Lucy Prentice yn gofalu am ei mam, Patricia
Mae pwysau ariannol yn rhwystro gofalwyr ifanc rhag cael mynediad i addysg neu hyfforddiant llawn amser, yn ôl elusen.
Mae Ymddiriedolaeth Gofalwyr Crossroads Sir Gâr yn dweud bod cyfreithiau cyfredol yn gwneud bywyd yn anoddach fyth i grŵp o bobl sydd eisoes dan anfantais.
I hawlio Lwfans Gofalwr mae'n rhaid gwarchod unigolyn am dros 35 awr yr wythnos, ond dyw'r rheiny sy'n astudio am dros 21 awr yr wythnos ddim yn gallu ei hawlio.
Mae'r Adran Gwaith a Phensiynau yn cydnabod ei bod hi'n bwysig i ofalwyr gadw cysylltiad â'r byd addysg a chyrraedd eu llawn botensial.
'Mynd i ddyled'
Ers ei bod yn 11 oed mae Lucy Prentice wedi gofalu am ei mam.
Ar ôl dwy flynedd, bu'n rhaid iddi roi'r gorau i'w hastudiaethau yng Ngholeg Sir Gâr oherwydd byddai'n colli ei Lwfans Gofalwyr wythnosol o £64.60.
Yn ôl y rheolau doedd Lucy, sy'n 20 oed, ddim yn gallu astudio a pharhau i gael cymorth ariannol.
Bellach mae Lucy wedi ymuno ag ymgyrch i alw am newid yn y gyfraith sy'n effeithio ar ofalwyr ifanc.
Ar ôl cael ymlediad (aneurism) yn ei hymennydd dyw ei mam Patricia, 50, ddim yn gallu symud yn ystwyth. Mae hi hefyd yn cael cyfnodau o bryder difrifol a theimlo'n benysgafn.
Yn ogystal â gwneud yr holl waith tŷ, roedd Lucy'n gorfod mynd â'i mam i'w hapwyntiadau ac roedd hynny'n ychwanegol i'w hastudiaethau coleg.
Image copyright Google Image caption Bu'n rhaid i Lucy Prentice roi'r gorau i'w hastudiaethau yng Ngholeg Sir Gâr
Petai hi wedi parhau yng Ngholeg Sir Gâr am drydedd flwyddyn, byddai wedi astudio dros yr uchafswm o 21 awr yr wythnos ac felly'n colli ei lwfans.
Mae ei mam yn derbyn budd-daliadau gwerth tua £300 y mis ond mae'r Lwfans Gofalwyr yn hanfodol i dalu am wresogi eu cartref, ac am gar Lucy.
"Mae'n fendith," meddai Lucy. "Dwi'n gallu prynu eitemau personol a phethau sydd eu hangen arnai. Hefyd, mi aethon ni i drafferth gyda chostau gwresogi.
"Mi aethon ni i ddyled ar ôl llenwi'r tanc olew ar gyfer y gwres canolog. Roedd cael y Lwfans Gofalwyr wedi ein galluogi ni i gael gwared ar y ddyled.
"Mae gan fy mam wendid ar ei hochr chwith, dyw hi ddim yn gallu sefyll neu gerdded am gyfnod hir, dwi'n gorfod ei helpu hi. Mae hi'n bryderus iawn ac yn gwrthod gadael y tŷ hebdda i.
"Dwi'n helpu i dalu'r biliau, mynd i apwyntiadau gyda hi ac ar ddyddiau drwg dwi'n gwnselydd iddi."
Breuddwydion
Mae'r rheolau'n ymwneud â lwfansau gofal yn berthnasol i'r rhai mewn addysg ôl-16, sy'n cynnwys gofalwyr mewn chweched dosbarth a cholegau.
I fod yn gymwys, mae'n rhaid bod dros 16 oed ac yn gofalu am rywun am o leiaf 35 awr yr wythnos.
"Byddwn wrth fy modd yn mynd nôl i'r coleg ond allai ddim fforddio colli'r arian," meddai Lucy.
Image copyright Lucy Prentice Image caption Mae Lucy Prentice yn breuddwydio am sefydlu ei busnes ei hun, ond yn dweud ei bod yn poeni am ei dyfodol
Roedd hi wedi gobeithio cael gyrfa yn y diwydiant gofal, a sefydlu busnes ei hun gan agor canolfan ar gyfer anifeiliaid wedi eu hachub.
"Dwi'n poeni am fy nyfodol - dwi ddim ishe hawlio Lwfans Ceiswyr Gwaith," ychwanegodd.
"Dwi'n poeni na fyddai'n cael swydd dda nac yn ennill arian da. Ry'n ni'n ei chael hi'n anodd nawr i gadw dau ben llinyn ynghyd - dwi ddim ishe hyn i barhau yn y dyfodol."
Mae Melanie Rees-Lewis, o Ymddiriedolaeth Gofalwyr Crossroads Sir Gâr, yn dweud bod angen i'r gyfraith newid.
"Mae gofalwyr ifanc yn wynebu digon o rwystrau sy'n ymwneud ag addysg oherwydd eu cyfrifoldebau," meddai.
"Fel cymdeithas, mae angen i ni ddileu rhwystrau a'u helpu i ddatblygu gyrfaoedd a chael yr un cyfleoedd â phobl ifanc eraill."
'Arwyr'
Dywedodd yr AC Ceidwadol Suzy Davies, ei bod am weld gofalwyr ifanc sy'n colli eu lwfans gofal yn cael taliad o £60 yr wythnos.
Mae'n cynnal digwyddiad i dynnu sylw at y mater yn Llanelli ddydd Llun.
Mae Ms Davies am weld y lwfans ar gyfer myfyrwyr ôl-16 sydd ar incwm isel yn dod i ben, gyda'r arian yn cyfrannu at gynllun newydd fyddai'n galluogi gofalwyr ifanc i gael mynediad i addysg llawn amser.
"Mae ein gofalwyr ifanc yn arwyr, sydd ddim yn cael eu gwerthfawrogi er eu bod nhw'n cadw teuluoedd gyda'i gilydd ac yn cymryd y straen o ofalu am aelodau teulu bregus," meddai.
'Pwysig cyrraedd llawn botensial'
Dywedodd llefarydd ar ran yr Adran Gwaith a Phensiynau: "Ry'n yn gwerthfawrogi y gwaith hanfodol sy'n cael ei wneud gan ofalwyr wrth gefnogi y bobl mwyaf bregus yn ein cymdeithas.
"Ry'n hefyd yn cydnabod pa mor bwysig yw hi i ofalwyr gadw eu cysylltiad gyda'r system addysg a chyrraedd eu llawn botensial.
"Mae'n bosib i ofalwyr astudio am 21 awr bob wythnos a derbyn Lwfans Gofalwyr.
"Mi all gofalwyr sy'n derbyn addysg llawn amser fod yn gymwys i gael cefnogaeth ariannol arall drwy'r system cynhaliaeth addysg."


description: Cwmni pecynnu o Flaenau Gwent ar fin creu 30 o swyddi newydd ar ôl cael cytundeb i gyflenwi gwellt papur i McDonald's.

title: Cytundeb McDonald's i gwmni o Lyn Ebwy


description: Nifer o gwmnïau bwyd a diod o Gymru yn rhoi cyfle i deithwyr gorsaf Paddington flasu eu cynnyrch ddydd Iau.

title: Arddangos bwydydd Cymru yng ngorsaf Paddington


description: Golygfeydd o'r diwrnod olaf o gystadlu yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed

title: Lluniau: Dydd Sadwrn Eisteddfod yr Urdd 2018


description: Er gwaethaf ei hafiechyd, doedd dim yn mynd i stopio Hayley Clarke rhag priodi

title: GIG yn 70: Priodi yn yr ysbyty

maintext:
Image copyright Eirian Whittingham Image caption Hayley gyda'i merched bach, Ellie, sy'n bedair oed ac Amelia sy'n ddwy oed
Dros yr wythnosau nesaf, bydd Cymru Fyw yn rhannu profiadau unigryw pobl Cymru gyda'r Gwasanaeth Iechyd, i nodi 70 mlynedd ers ei sefydlu.
Yn 2014, roedd Hayley Clarke yn ddifrifol wael yn yr ysbyty. Ond doedd hynny ddim yn ddigon i'w rhwystro rhag priodi - ac hynny yn yr Uned Gofal Dwys yn Ysbyty Gwynedd.
Mae Hayley, sydd o ardal Bethel ger Caernarfon yn wreiddiol ond bellach yn byw ym Mangor, wedi bod yn byw gyda chlefyd Crohn ers ei bod yn 17 oed.
Ond yn 2013 fe aeth pethau o ddrwg i waeth ac yn dilyn cymhlethdodau a sawl llawdriniaeth, cafodd ei rhoi mewn coma.
Fe wnaeth y doctoriaid hyd yn oed awgrymu y dylai'r peiriant oedd yn helpu Hayley i anadlu gael ei ddiffodd.
Image copyright Eirian Whittingham Image caption Hayley a David, ei gŵr
Ond ychydig fisoedd yn unig yn ddiweddarach, roedd Hayley yn priodi yn yr ysbyty - y briodas gyntaf o'i math mae'n debyg.
"Oeddan ni fod i briodi ym mis Mai 2014 eniwe," meddai.
"Ar ôl pum mis o salwch yn y 'sbyty, 'nathon ni decidio bod ni'n mynd i briodi yn Ward Cybi a oedd pawb yn reit excited, ac o be' dwi 'di weld dwi'm yn meddwl bod neb arall wedi [priodi mewn ysbyty].
"Nesh i feddwl 'neith neb adael i fi 'neud hyn ond wedyn 'nath o ddim cymeryd llawar i droi mraich i!"
Image copyright Eirian Whittingham Image caption "Mi gewch gusanu'r briodferch..."
Roedd Hayley yn gaeth i'w gwely yn Ysbyty Gwynedd am gyfnod o chwe mis, ac wedyn mewn ysbyty ym Manceinion am wyth mis arall.
Bu'n rhaid iddi ail-ddysgu cerdded a doedd hi ddim yn bosib iddi fwyta'n iawn am naw mis.
Yn dilyn cyfnodau hir yn ysbyty, roedd Hayley i ffwrdd oddi wrth ei gŵr David a'r merched am bron i flwyddyn arall, tra'n byw gyda ei nain am ei bod angen gofal dyddiol.
Doedd dim byd wedi ei pharatoi rhag bod ar wahân i'w merched ifanc am gyfnod mor hir, meddai.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Stori Hayley: Yn ei geiriau ei hun
Mae Hayley yn parhau i gael triniaeth a byw gyda chlefyd Crohn, ond mae ansawdd ei bywyd yn dda a mae hi wrth ei bodd fod y teulu gyda'i gilydd unwaith eto.
Felly faint o le i ddiolch sydd gan Hayley i'r doctoriaid a'r nyrsys fu'n edrych ar ei hôl?
"Oeddan nhw'n grêt efo fi a ma' nhw'n dal yn grêt," meddai. "O'r GP i fyny at y surgeons sy' wedi bod efo fi - does 'na ddim byd 'dyn nhw methu'i 'neud," meddai.
"Dwi'n teimlo ella bod pobl ddim yn gwerthfawrogi nhw gymaint a dylsa nhw.
"Maen nhw o dan gymaint o straen a dim appreciation o gwbl gan rai pobl.
"Welish i lot oedd yn mynd ymlaen... nyrsys yn rhedag o un lle i'r llall... dwi'm yn gw'bod sut maen nhw'n 'neud o."


description: Llywodraeth y DU yn dweud eu bod yn ystyried cyfrannu'n ariannol i adeiladu gorsaf bŵer niwclear Wylfa Newydd ar Ynys Môn.

title: Llywodraeth y DU yn ystyried cyfrannu at Wylfa Newydd


description: Cyn-faer Penfro'n cael rhybudd i ddisgwyl dedfryd o garchar ar ôl i lys ei gael yn euog o bumed cyhuddiad o gam-drin plant.

title: Cyn-faer Penfro'n euog o bum trosedd rhyw yn erbyn plant


description: Heddlu Gwent yn cadarnhau fod dyn wedi marw a gyrrwr o Loegr wedi ei arestio yn dilyn damwain ar yr M4 ddydd Iau.

title: Arestio gyrrwr wedi damwain angheuol ar yr M4


description: Barddoniaeth a tai chi ymysg rhai o'r meddyginiaethau amgen sy'n cael eu cynnig i garcharorion yn Abertawe.

title: Cynnig barddoniaeth a tai chi i gynorthwyo carcharorion


description: Dyn 30 oed o Ddinbych wedi'i garcharu am chwe blynedd ac wyth mis yn dilyn digwyddiad mewn garej yn y dref ym mis Ebrill.

title: Carchar i leidr a 'throseddwr cyson' o Ddinbych


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Mwy na 30 o wleidyddion Cymru yn galw am ail bleidlais gyhoeddus ar y fargen Brexit derfynol rhwng y DU a'r UE.

title: Grŵp o wleidyddion yn galw am ail bleidlais Brexit

maintext:
Mae dros 30 o wleidyddion Cymreig yn galw am ail bleidlais gyhoeddus ar y fargen Brexit terfynol y mae Llywodraeth y DU yn gobeithio taro gyda'r Undeb Ewropeaidd.
Mewn llythyr agored, mae grŵp o ASau, ACau ac arweinwyr cyngor yn dweud y bydd y fargen derfynol "yn rhy fawr" i gael ei adael i bleidlais yn Senedd San Steffan.
Aelodau Llafur yw'r rhan fwyaf sydd wedi llofnodi'r llythyr, gan roi fwy o bwysau ar arweinyddiaeth y blaid i newid polisi ar Brexit.
Mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod ail refferendwm yn gyson.
'Lles i bobl Cymru?'
Mae swyddogion a gweinidogion San Steffan wrthi'n trafod Brexit gyda swyddogion ym Mrwsel, gyda'r DU yn gadael yr UE ar 29 Mawrth 2019.
Yn unol â'r amserlen o ddwy flynedd ar gyfer y sgyrsiau Brexit, mae'r DU a'r undeb yn bwriadu dod i gytundeb yn yr hydref ac fe fydd ASau wedyn yn cael bwrw pleidlais arno.
Mewn llythyr agored a gydlynwyd gan y grŵp ymgyrchu Cymru Dros Ewrop, mae 31 o wleidyddion o Gymru yn dweud bod nhw'n "derbyn" bod Cymru a'r DU wedi pleidleisio dros adael yr UE yn 2016.
Image caption Mae ysgrifennydd llywodraeth leol Llywodraeth Cymru, Alun Davies wedi arwyddo'r llythyr
Ond mae'r llythyr yn dweud: "Y ddadl nawr yw beth ydyn ni'n meddwl o'r cytundeb Brexit y mae'r prif weinidog yn ei chyrraedd.
"A fydd y fargen o les i bobl Cymru a gweddill y DU? A fydd e'n sicrhau dyfodol da i'n pobl ifanc ac yn caniatáu iddynt ffynnu? A fydd e'n helpu gwarchod a chynyddu nifer y swyddi sy'n talu'n dda y mae eu hangen ar Gymru?
"Rydyn ni'n dod at ein gilydd, ar sail drawsbleidiol, i siarad dros bobl Cymru ac i alw, ar eu rhan nhw, ac ar ran bawb arall yn y DU, am bleidlais i'r bobl ar y fargen Brexit terfynol.
"Y fargen derfynol ar Brexit fydd y fargen go iawn a bydd yn rhy fawr i'w hanwybyddu. Fe fydd yn rhy fawr hefyd i gael ei adael i ASau yn y Senedd. Fe fydd rhaid cael pleidlais i'r bobl nawr."
Pwy sydd wedi llofnodi'r llythyr?
Aelodau Seneddol
Ann Clwyd AS, Llafur, Cwm Cynon
Anna McMorrin AS, Llafur, Gogledd Caerdydd
Chris Bryant AS, Llafur, Rhondda
Geraint Davies AS, Llafur, Gorllewin Abertawe
Jo Stevens AS, Llafur, Caerdydd Canolog
Jonathan Edwards AS, Plaid Cymru, Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
Liz Saville-Roberts AS, Plaid Cymru, Dwyfor Meirionydd
Owen Smith AS, Llafur, Pontypridd
Paul Flynn AS, Llafur, Gorllewin Casnewydd
Stephen Doughty AS, Llafur, De Caerdydd a Phenarth
Susan Elan-Jones AS, Llafur, De Clwyd
Tonia Antoniazzi AS, Llafur, Gwyr
Aelodau'r Cynulliad
Alun Davies AC, Llafur, Blaenau Gwent
Ann Jones AC, Llafur, Dyffryn Clwyd
David Rees AC, Llafur, Aberafan
Joyce Watson AC, Llafur, Canolbarth a Gorllewin Cymru
Kirsty Williams AC, Democratiaid Rhyddfrydol, Brycheiniog a Sir Faesyfed
Lee Waters AC, Llafur, Llanelli
Lynne Neagle AC, Llafur, Torfaen
Mike Hedges AC, Llafur, Dwyrain Abertawe
Aelodau o'r Senedd Ewropeaidd
Derek Vaughan, Llafur
Jill Evans, Plaid Cymru
Arweinwyr Cyngor
Anthony Hunt, Llafur, Cyngor Torfaen
Andrew Morgan, Llafur, Cyngor Rhondda Cynon Taf
David Poole, Llafur, Cyngor Caerffili
Debbie Wilcox, Llafur, Cyngor Casnewydd
Ellen ap Gwynn, Plaid Cymru, Cyngor Ceredigion
Huw Thomas, Llafur, Cyngor Caerdydd
Rob Jones, Llafur, Cyngor Castell-nedd Port Talbot
Rob Stewart, Llafur, Cyngor Abertawe
Mae'r llythyr wedi cael ei arwyddo gan wyth arweinydd cyngor, dau o'r pedwar Aelod Seneddol Ewropeaidd o Gymru, a 12 o'r 40 o ASau Cymreig, gan gynnwys Owen Smith, gafodd ei ddiswyddo fel Ysgrifennydd Gogledd Iwerddon yr wrthblaid gan arweinydd Llafur Jeremy Corbyn am fynd yn groes i bolisi'r blaid gan alw am ail refferendwm.
Mae ASau Llafur Cymru, Anna McMorrin a Tonia Antoniazzi wedi llofnodi'r llythyr er bod y ddwy wedi'u penodi'n ysgrifenyddion preifat seneddol yr wrthblaid ac mae disgwyl iddynt lynu at bolisi'r blaid.
Cafodd AS Llafur dros Aberafan, Stephen Kinnock ei ofyn i arwyddo'r llythyr ond fe wrthododd.
"Dwi wastad wedi derbyn y dylid parchu canlyniad y refferendwm, felly ni ddylid gofyn a ddylai'r DU adael yr EU, ond sut y dylid gwneud hynny," meddai Mr Kinnock.
"Rydw i wedi bod yn ymgyrchu'n gadarn dros 18 mis ar gyfer Brexit wedi'i seilio ar fod yn rhan o'r Ardal Economaidd Ewropeaidd (AEE).
"Pe byddwn i nawr yn dechrau cefnogi ymgyrch sy'n ceisio gwyrdroi Brexit cyn mis Mawrth 2019 yna fe fyddai'n tanseilio'r dadleuon sydd gennai dros yr AEE."
Image caption Fe wnaeth AS Aberafan, Stephen Kinnock wrthod arwyddo'r llythyr
Mae naw AC hefyd wedi arwyddo'r llythyr, gan gynnwys arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood ac Ysgrifennydd Llywodraeth Leol Llywodraeth Cymru, Alun Davies.
Mae Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones wedi dweud yn gyson nad yw am ail-redeg ymgyrch y refferendwm a dylai Cymru a'r DU barchu canlyniad y bleidlais gyhoeddus.
'Cwestiynau am allu Jones'
Dywedodd arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew RT Davies bod Mr Jones wedi colli pob awdurdod ers cyhoeddi y bydd yn camu o'r neilltu fel Prif Weinidog Cymru yn ddiweddarach eleni, gyda dau o weinidogion wedi mynd "yn erbyn polisi swyddogol Llywodraeth Cymru".
"Fe wnaeth Jeremy Corbyn ddiswyddo Owen Smith am lawer llai, ac mae cwestiynau difrifol nawr am allu Carwyn Jones i arwain ei blaid a'i lywodraeth wrth i ni nesáu at gyfnod allweddol yn nhrafodaethau Brexit," meddai.
Mewn ymateb i gais i egluro safbwynt Llywodraeth Cymru ar ail refferendwm, fe ddywedodd llefarydd: "Blaenoriaeth Prif Weinidog Cymru yw sicrhau'r fargen orau bosibl i bobl Cymru a'r DU."
Mewn darlith ddiweddar ar gyfer Cymru Dros Ewrop dywedodd arweinydd Llywodraeth Cymru ar Brexit, Mark Drakeford nad nawr oedd yr amser i ddiffinio'r ffordd y bydd ail gwestiwn ar Brexit yn cael ei ofyn - fe allai hynny olygu ail refferendwm, y bleidlais yn Nhŷ'r Cyffredin neu etholiad cyffredinol, meddai.


description: Beth wyddoch chi am Gwenllian, Eleanor, Alys, Nest a Senena?

title: Cofio'r tywysogesau sydd 'ar goll' o hanes Cymru

maintext:
Image copyright Wikipedia Image caption Cofeb i Gwenllian ar gopa'r Wyddfa
Mae 12 Mehefin yn nodi pen-blwydd y Dywysoges Gwenllian, merch Llywelyn Ein Llyw Olaf, a gafodd ei geni yn 1282.
Erbyn diwedd y flwyddyn, roedd ei thad wedi cael ei ladd gan fyddin Lloegr, ac yn fuan ar ôl ei phen-blwydd yn flwydd, cafodd ei dal a'i rhoi mewn lleiandy yn Sempringham, Sir Lincoln.
Yno y buodd hi hyd ei marwolaeth yn 54 oed.
Rhai o dywysogesau Cymru Gwenllian, merch Llywelyn Ein Llyw Olaf
Eleanor de Montfort, mam Gwenllian
Senena, mam Llywelyn Ein Llyw Olaf
Alys ferch Owain Glyndŵr
Efa ferch Madog
Lowri ferch Gruffudd Fychan
Gwenllian, merch Gruffudd ap Cynan
Nest ferch Rhys ap Tewdwr
Angharad ferch Nest
Siwan, gwraig Llywelyn Fawr
Gwladys Ddu, merch Siwan
Roedd Elinor Wyn Reynolds ar Raglen Aled Hughes fore Mawrth, 12 Mehefin, i drafod ei thynged trist a rhai o dywysogesau eraill Cymru, sydd ddim yn cael eu trafod yn aml.
"Roedd y dywysoges Gwenllian yn cael ei gweld fel bygythiad anferthol gan y Saeson ac fe'i chipwyd hi i Sempringham," meddai.
"Mae hi'n bur debyg na chlywodd hi - merch Llywelyn Ein Llyw Olaf - erioed air o Gymraeg.
"Pwy a ŵyr beth fyddai wedi digwydd tasai hi wedi cael aros yng Nghymru. Byddai hi wedi priodi, byddai hi wedi cael plant, a byddwn ni, o bosib yn edrych ar Gymru dra gwahanol erbyn heddi'."
Fel yr eglura Elinor, roedd tywysogaethau Gwynedd, Deheubarth a Phowys yn creu cysylltiadau gwleidyddol â'i gilydd drwy briodas ac hefyd yn creu cyswllt â'r Normaniaid - yn amlwg, roedd rôl y merched yma yn hanfodol yn hyn o beth.
"Cafodd Nest ferch Rhys ap Tewdwr 15 o blant. Roedd ei gwaddol hi'n anferth - daethon nhw'n bobl bwysig. Roedd Angharad ferch Nest yn fam i Gerallt Gymro.
"Roedd y dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn Fawr, yn ddiplomydd - yn fenyw fawr yn ngwleidyddiaeth Cymru. Rydyn ni'n gwybod ei bod hi wedi cael perthynas gyda Gwilym Brewys - ond roedd ganddi ferch, Gwladys Ddu, a briododd un o feibion Gwilym Brewys."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Elinor Wyn Reynolds yn trafod tynged drist y Dywysoges Gwenllian
Mae yna nifer o dywysogesau eraill yn ein hanes hefyd, ond yn aml, nid oes llawer o drafod arnyn nhw, meddai Elinor, er eu pwysigrwydd yn hanes y tywysogaethau.
"Mae rhai yn fwy adnabyddus na'i gilydd, ond yn aml, y frawddeg sy'n codi ydy: 'Ychydig a wyddys amdanynt'.
"Dwi'she gwybod mwy am y merched yma, achos mi oedden nhw'n gorfod cadw eu tir o fewn y llys.
"O ran hanes, y dynion sydd oruchaf. Ond mae'r menywod yn eithriadol o bwysig, achos heblaw am y merched yma, byddai'r tywysogaethau yma ddim wedi para' a ddim wedi goroesi.
"'Canmolwch yn awr ein gwŷr enwog' y'n ni'n ei ddweud. Ond mae eisiau i ni nawr 'ganmol ein gwragedd enwog'."


authors:
Catrin Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Rhybudd gan 10 o gyrff y gallai cynlluniau i uno grantiau cymorth beryglu'r gefnogaeth ar gyfer pobl ddigartref.

title: Cynllun uno grantiau yn 'berygl' i bobl fregus


description: Golygfeydd o ddiwrnod y Cadeirio yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed

title: Lluniau: Dydd Iau Eisteddfod yr Urdd 2018


description: Galw ar bobl i fwynhau bywyd gwyllt o bellter diogel yn dilyn achosion o nofio gyda dolffiniaid ym Mae Ceredigion.

title: Rhybuddio pobl rhag nofio â dolffiniaid yng Ngheredigion


description: Wrth i Bont Menai gau ar gyfer ffilmio 'The Voyage of Dr Dolittle' roedd hofrennydd yn hedfan uwchben y bont ac yn tynnu lluniau o'r awyr.

title: Hofrennydd o Hollywood dros Bont Menai

maintext: Wrth i Bont Menai gau ar gyfer ffilmio 'The Voyage of Dr Dolittle' roedd hofrennydd yn hedfan uwchben y bont ac yn cymryd lluniau o'r awyr.


description: Bydd buddsoddi mewn gwasanaethau pryd ar glud yn lleihau'r baich ariannol yn y dyfodol, medd Iwan Williams.

title: Pryd ar glud yn 'fuddsoddiad' hir dymor i gynghorau


description: Pleidlais yn y Senedd yn cymeradwyo deddf fydd yn gosod isafbris ar gyfer gwerthu alcohol yng Nghymru.

title: ACau yn pleidleisio o blaid deddf isafswm pris alcohol


authors:
Aled Ap Dafydd
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Ymgyrchwyr iaith yn gofyn i'r prif weinidog a'r comisiynydd safonau ymchwilio a yw Eluned Morgan wedi torri'r côd gweinidogol.

title: Eluned Morgan 'wedi torri'r côd gweinidogol'


description: Emyr-Wyn Francis sy'n trafod ei siom a'i gariad tuag at Glwb Pêl-droed Abertawe

title: Cefnogi'r Jacks drwy'r cyfan


description: Bleddyn Môn yn hwylio yn ôl i Gymru

title: Bleddyn Môn yn hwylio yn ôl i Gymru


description: Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri a pherchnogion tir yn apelio ar yrwyr cerbydau 4x4 i beidio â chrwydro oddi ar lwybrau penodol.

title: Apêl i yrrwyr cerbydau 4x4 barchu llwybrau Eryri


description: Heddlu Gwent yn cadarnhau fod dau ddyn wedi marw mewn damwain awyren fechan ger Rhaglan yn Sir Fynwy fore Sul.

title: Dau wedi marw mewn damwain awyren Sir Fynwy


description: Pwll nofio rhestredig Gradd II yn ailagor yn Rhondda Cynon Taf ddydd Llun yn dilyn adnewyddu'r safle.

title: Pwll nofio rhestredig yn ailagor ym Mhontypridd


description: Lôn orllewinol yr M4 ar gau rhwng Porthcawl a Margam a thagfeydd o hyd at bum milltir wedi damwain ddifrifol.

title: Rhan o'r M4 ar gau bum awr wedi damwain ddifrifol


description: Posteri Cymraeg 19g

title: Posteri Cymraeg 19g


description: Cymru'n trechu Awstralia o 26-21 yn eu gornest agoriadol ym Mhencampwriaeth Rygbi'r Byd Dan-20 yn Ffrainc.

title: Pencampwriaeth Rygbi'r Byd Dan-20: Awstralia 21-26 Cymru


description: Cwyn yn erbyn arweinydd Cyngor Sir y Fflint yn cael ei asesu gan Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.

title: 'Asesu' cwyn yn erbyn arweinydd cyngor Sir y Fflint


description: Cwest yng Nghaernarfon yn dod i ddyfarniad o farwolaeth trwy anffawd yn achos damwain hofrennydd yn Eryri.

title: Damwain hofrennydd angheuol Eryri yn 'anlwc pur'


description: Llanc wedi ei arestio wedi i ddisgyblion a staff yn Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt gael eu taro'n wael.

title: Cau ysgol Llanfair-ym-Muallt wedi i sylwedd achosi salwch


description: Y Crysau Duon yn drech na'r Cymry dan 20 ym Mhencampwriaeth Rygbi'r Byd.

title: Pencampwriaeth Rygbi dan 20: Seland Newydd 42-10 Cymru


description: Myfyrwyr yn pleidleisio o blaid Swyddog Materion Cymraeg llawn-amser ym mhrifysgol Abertawe.

title: Myfyrwyr yn pleidleisio am swyddog Cymraeg llawn-amser


description: Rhybudd i bobl sy'n mynd i gyngherddau Ed Sheeran yng Nghaerdydd gynllunio'u taith yn ofalus a chyrraedd mewn da bryd.

title: Cyngor teithio cyn cyngherddau Ed Sheeran yng Nghaerdydd

maintext:
Image caption Bydd Ed Sheeran yn perfformio yn Stadiwm Principality am bedair noson, gan ddechrau nos Iau
Mae 'na rybudd i bobl sydd wedi prynu tocynnau i gyngherddau Ed Sheeran yng Nghaerdydd i gynllunio'u taith a chyrraedd mewn da bryd, oherwydd pryderon am dagfeydd traffig a mesurau diogelwch llym.
Bydd y canwr yn perfformio yn Stadiwm Principality am bedair noson, gan ddechrau nos Iau.
Fydd yna ddim gwasanaethau trên hwyr yn ôl i Lundain a fydd dim trenau i'r cymoedd wedi cyngerdd nos Sul.
Bydd ffans a brynodd docynnau o safleoedd ailwerthu yn cael cynnig tocynnau dilys.
Amodau tocynnau caeth
Mae trefnwyr y cyngherddau wedi penderfynu galw'n ôl unrhyw docynnau sydd wedi eu gwerthu gan dowtiaid, ac maen nhw wedi canslo tocynnau gafodd eu prynu ar wefannau ailwerthu.
Bydd unrhyw un brynodd o'r safleoedd hynny - yn aml am brisiau llawer uwch - yn cael help i gael ad-daliad yn y swyddfa docynnau ac yn cael cynnig prynu tocynnau dilys.
Cyhoeddodd Sheeran amodau caeth i bobl a fyddai'n dod i'w gyngherddau ar ei daith 18 diwrnod drwy'r DU - taith sy'n dod i ben gyda'r pedair noson yng Nghaerdydd.
Mae'r amodau'n cynnwys:
Enwau wedi eu printio ar docynnau, ac angen prawf ID wrth y drws;
Uchafswm o bedwar tocyn i bob cwsmer;
Canslo tocynnau sydd wedi eu hailwerthu;
Canslo unrhyw docyn sydd wedi ei brynu gan "fusnes neu fasnachwr".
Image copyright Stadiwm Principality Image caption Fe fydd nifer o ffyrdd y ddinas yn cau ar gyfer y cyngherddau
Mae teithwyr ar y trenau'n cael eu cynghori i gynllunio'u taith, gan na fydd gwasanaeth trên i bob man wedi'r cyngherddau.
Does dim disgwyl gwasanaethau i Lundain, Birmingham a Portsmouth wedi i'r cyngherddau ddod i ben am 22:30, a fydd dim gwasanaethau hwyr i'r cymoedd nos Sul.
Cau ffyrdd
Bydd rhai ffyrdd yng nghanol Caerdydd yn cau mor gynnar a 07:00 i baratoi ar gyfer y cyngherddau.
Bydd gatiau Stadiwm Principality yn agor am 17:00 a bydd y ffyrdd yng nghanol y ddinas yn cau am 17:30.
Mae diogelwch llym i'r cyngherddau - dim ond bagiau bach sy'n cael eu caniatáu yn y stadiwm, tra bo cluniaduron, ffyn hunlun ac ymbarélau wedi eu gwahardd.
Bydd bysiau Caerdydd yn cael eu dargyfeirio allan o'r ddinas ac mae cwmni Arriva wedi rhybuddio teithwyr ar drenau yng Nghaerdydd y bydd gwasanaethau'n brysur.
Byd swyddogion nos Cyngor Caerdydd ar ddylestwydd am y pedair noson, yn hytrach na'r gwasanaeth arferol ar nos Wener a nos Sadwrn.


description: Gerald Williams, nai Hedd Wyn, yn ymateb i dderbyn yr MBE.

title: Anrhydedd i'r gŵr sy'n cadw'r drws ar agor


description: Wedi pum mlynedd wrth y llyw mae Betsan Powys wedi cyhoeddi ei bod yn gadael ei rôl fel golygydd Radio Cymru.

title: Betsan Powys yn gadael fel golygydd Radio Cymru


description: Mae bwgan brain pren yr oedd plant mewn canolfan blynyddoedd cynnar yn Wrecsam wedi helpu i'w greu, wedi'i ddwyn oriau cyn iddo gael ei ddadorchuddio.

title: Dwyn bwgan brain plant Wrecsam cyn ei ddadorchuddio


description: Y Comisiwn Elusennau yn ymchwilio ar ôl i siop elusen mewn ysbyty fethu â throsglwyddo unrhyw arian i fwrdd iechyd mewn saith mlynedd.

title: Ymchwiliad i arian elusen roddwyd tuag at gerflun draig


description: Dau ddyn yn cael eu carcharu wedi digwyddiad y tu allan i glwb nos "arweiniodd at" gar yn cael ei yrru i ganol criw o bobl.

title: Carcharu dau wedi digwyddiad Casnewydd


description: Cwmni KeolisAmey yn addo gwario £800m ar drenau newydd a chyflogi 600 yn fwy o staff.

title: KeolisAmey yn datgelu eu cynlluniau ar y rheilffyrdd


description: Llanast ar strydoedd Aberystwyth yn cymhell perchnogion busnesau a phreswylwyr i alw am system well o gadw bagiau sbwriel yn y dref.

title: Galwadau am ddatrys sefyllfa biniau 'afiach' Aberystwyth


description: Cwmni Dŵr Cymru'n dweud eu bod yn gwario £1m y dydd ar wella gwasanaethau dŵr yng Nghymru.

title: Dŵr Cymru'n addo buddsoddiad o £40m


description: Yr heddlu'n cyhoeddi enw dynes fu farw yn dilyn gwrthdrawiad rhwng pedwar cerbyd yng Nghaerdydd ddydd Mawrth.

title: Gwrthdrawiad A4232: Cyhoeddi enw dynes fu farw


description: Christopher Parry, sydd wedi ei gyhuddo o ladd ei wraig trwy ei saethu yn rhy sâl i fod yn y llys.

title: Saethu gwraig: Diffynnydd rhy sâl i ymddangos yn y llys


description: Cymru'n gwneud tri newid i'r tîm gafodd eu trechu gan Awstralia bythefnos yn ôl ar gyfer y gêm yn erbyn Seland Newydd ddydd Sadwrn.

title: Cymru'n cyhoeddi'r tîm i herio Seland Newydd


description: Mae'r perfformiad cyntaf yng nganolfan Pontio ym Mangor wedi cael ei ohirio.

title: Pontio 'ddim yn barod'


description: Mae Viv ac Enid yn gariadon hapus sy'n byw ar wahân

title: Y cwpl 86 oed wnaeth ddisgyn mewn cariad... ar Facebook

maintext:
Image caption Mae Enid a Vivian yn mwynhau cerdded a chwarae gemau fel 'Scrabble' a 'Cribbage'
Dydy hi ddim yn anghyffredin i rywun ddod o hyd i gariad ar y cyfryngau cymdeithasol y dyddiau yma.
Ond go brin bod perthynas llawer o gyplau 86 oed wedi cychwyn ar Facebook.
Dyna'n union ddigwyddodd i Enid Davies a Vivian Harris, sy'n eitem ers rhyw bedair blynedd.
"O'n i'n digwydd bod ar Facebook ac roedd 'na sgwrs yn mynd ymlaen am fefus," meddai Enid Davies.
"Roedd y sgwrs yn dweud bod 'na ddigonedd o fefus ond bod jam yn anodd i'w 'neud a dyma fi'n d'eud ei fod o'n hawdd i 'neud os wnewch chi roi ascorbic acid ynddo fo a dyma 'Mr Harris' yn dod i fewn wedyn a d'eud: 'wel am beth hyll i roi ym mwyd rhywun'.
"Nesh i glicio ar ei lun o a dyma fi'n gweld ei fod o'n Gymro Cymraeg. Ddaru ni jysd cychwyn siarad, a tecstio, Skype wedyn, a dyna fo - hanes ydi'r gweddill!"
Fe wnaeth y ddau gyfarfod am y tro cyntaf yn Llanberis ac maen nhw bellach yn treulio cyfnodau hir yng nghwmni ei gilydd ac wedi mynd ar sawl gwyliau dramor.
Unigrwydd a ffydd
Mae Enid wedi bod yn byw ar fferm yn Eglwysbach ger Llanrwst ers 60 mlynedd - "ac yma bydda i," meddai.
Roedd hi'n briod am 46 mlynedd cyn golli ei gŵr, ac mae o, ei chwaer, a'i merch wedi'u claddu ar dir y fferm.
"Rhaid i mi dd'eud, dwinna'n cael cyfnodau unig - cyfnodau hir yn y diwrnod heb siarad efo neb.
"Ond dwi'n bregethwr cynorthwyol yn yr Eglwys yng Nghymru, ac yn pregethu mewn capeli, a dwi'n meddwl mai fy ffydd helpodd fi i ddygymod efo colli Meinir, fy merch, yn 45 oed."
Image caption Daeth Enid a Viv wyneb yn wyneb am y tro cyntaf yng ngwesty'r Royal Victoria yng nghysgod Yr Wyddfa, Llanberis
Yn wreiddiol o ochrau Ynysybwl yn Rhondda Cynon Taf, mae Viv bellach yn byw yn Nottingham ers rhyw 25 mlynedd - rhyw 150 milltir o gartref Enid.
Roedd yn 70 oed pan ddechreuodd ddysgu Cymraeg, ac mae bellach yn ei harddel yn ddi-baid ar Facebook - a gydag Enid wrth gwrs.
"Mae hi'n wych, mae hi'n rhyfeddol, mae hi'n berffaith," meddai Viv.
"[Roedden] ni'n ffrindiau reit dda o'r cychwyn cynta' - love at first sight!"
Ac mae Enid yn cytuno.
"Munud nesh i gyfarfod o o'n i'n gw'bod ei fod o'n wahanol," meddai.
"Peth dwytha' o'n i isio oedd dyn yn fy mywyd ar ôl bod yn weddw - ond dyna'n union sydd wedi digwydd.
"Mae o'n ddyn arbennig. 'Da ni'n chwerthin lot ac yn cael lot o hwyl efo'n gilydd."
Image copyright S4C Image caption Cafodd Enid a Viv gynnig i ymddangos ar y gyfres Priodas Pum Mil ar S4C...
Ac er bod pethau'n mynd yn dda rhwng y ddau, does dim bwriad gan yr un o'r ddau i briodi.
Dim hyd yn oed os gawn nhw'r briodas am ddim.
"Mi gesh i alwad ffôn pan o'n i'n Nottingham rhyw fis neu ddau yn ôl - o'n i isio chwerthin," meddai Enid.
"'Yda chi'n 'nabod y rhaglen Priodas Pum Mil? Wel fysa modd talu am bopeth...' 'Dydan ni ddim yn priodi' medda' finna'!
"Do'n i ddim yn credu mod i'n gwrthod ond dydw i ddim isio priodi! Dydan ni ddim hyd yn oed isio byw efo'n gilydd ond mi ydan ni'n treulio lot o amser efo'n gilydd.
"Ar ôl bod yn weddw am tua 11 mlynedd dwi'n licio fy space fy hun!"


description: Yr Elyrch yn dechrau gyda thaith i Sheffield United tra bod Casnewydd oddi cartref yn erbyn Mansfield.

title: Cyhoeddi gemau Abertawe a Chasnewydd y tymor nesaf


description: Tad i bedwar gafodd ganser y brostad yn galw am i sgan MRI fod ar gael i ddynion yng Nghymru er mwyn dod o hyd i'r afiechyd.

title: Cymru ar ei 'hôl hi' gyda sgan canser y brostad


description: Plaid Cymru'n galw am ddeddf i wella ansawdd aer Cymru gan gyhuddo Llywodraethau Cymru a'r DU o fethu â gweithredu.

title: Plaid yn galw am Ddeddf Awyr Lân i wella ansawdd aer


description: Cyfeillion cerddwr fu farw ar fynydd Tryfan i gynnal taith feicio o Gymru i Iwerddon er cof amdano.

title: Taith feicio i gofio'r anturiwr a cherddor Iwan Huws


description: Ydych chi'n gwybod yr enw Cymraeg am y llefydd yma?

title: Cwis: Beth yw'r enw Cymraeg?


description: Pob math o wybodaeth ddefnyddiol am yr Ŵyl

title: Beth yw'r Eisteddfod?


description: Tref ar Ynys Môn yn cefnogi canwr lleol sydd yn perfformio yn ffeinal rhaglen Britain's Got Talent nos Sul.

title: Cannoedd yn Amlwch i gefnogi Gruffydd Wyn Roberts


description: Hediad newydd o Gymru i ddwyrain Lloegr yn cael ei chynnig gan gwmni LinksAir.

title: Gwasanaeth awyr o Gymru i Norwich


description: Dyn 23 oed yn ymddangos yn y llys wedi'i gyhuddo o ddynladdiad mewn cysylltiad â marwolaeth dyn yng nghanol Abertawe.

title: Dynladdiad Abertawe: Dyn 23 oed yn y llys


description: Dyn 51 oed o ardal Tredegar wedi ei arestio am nifer o droseddau yn dilyn digwyddiad yn y dref barodd am bron i ddeuddydd.

title: Arestio dyn am feddianu adeilad yn Nhredegar


description: Rhaid i'r llywodraeth ei gwneud hi'n haws i ailgylchu cwpanau coffi tafladwy yn hytrach na'i gwahardd nhw, yn ôl un gwneuthurwr.

title: Angen 'ailgylchu cwpanau yn lle eu gwahardd'


description: Dyn yn marw tra'n cystadlu mewn triathlon ar Ynys y Barri.

title: Dyn yn marw tra'n cystadlu mewn triathlon yn Y Barri

maintext:
Image caption Roedd y triathlon yn cael ei gynnal ar draeth ar Ynys y Barri
Mae dyn wedi marw tra'n cystadlu mewn triathlon ar Ynys y Barri ym Mro Morgannwg.
Mae'n debyg bod y dyn 43 oed wedi dioddef o ataliad ar y galon toc wedi 07:30.
Ofer fu ymdrechion gwasanaeth ambiwlans a thîm gwylwyr y glannau i'w achub.
Mae teulu'r dyn wedi cael gwybod am y farwolaeth.
Hyd yma dyw trefnwyr y triathlon 'All or Nothing Events' ddim wedi rhoi eu hymateb.


description: Gall gleifion hŷn gael eu trin yn defnyddio cyswllt fideo i'w harbed rhag gorfod teithio i ysbytai.

title: Cleifion hŷn i gael triniaeth gan feddygon dros y wê


description: Dyn o Bowys yn gadael yr ysbyty wedi gwrthdrawiad yng Nghyprus dros y penwythnos ble cafodd Cymro arall ei ladd.

title: Dyn o Bowys allan o'r ysbyty wedi gwrthdrawiad Cyprus


description: Dewch yn ôl i'r gorffennol 'da Tommo. A yw ei synnwyr ffasiwn yr un mor swnllyd a'r dyn ei hun?

title: Rhoi Tommo yn y Tardis


description: Cadeirydd dros dro Chwaraeon Cymru yn parhau yn ei swydd yn barhaol medd Llywodraeth Cymru.

title: Rôl barhaol i gadeirydd y corff Chwaraeon Cymru


authors:
Alun Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Ymchwiliad i ddiddymu achos yn erbyn wyth cyn-swyddog heddlu yn achos Lynette Whilte wedi costio dros £900,000.

title: Lynette White: Adroddiad am ddiddymu achos yn costio £900,000


description: Awgrym bod rhai trigolion yn gwrthod talu treth cyngor ar drothwy cyfarfod i drafod y sefyllfa ddiweddaraf wedi pla pryfed yn Llanelli.

title: Gwrthod talu treth cyngor yn Llanelli yn dilyn pla pryfed


description: Darogan fod Llywodraeth y DU am wrthod cynllun morlyn llanw, ond y datblygwyr â dim gwybodaeth am y penderfyniad.

title: 'Dim gwybodaeth' am benderfyniad morlyn llanw Abertawe


description: AC blaenllaw o Blaid Cymru yn cadarnhau nad oes ganddo unrhyw gynlluniau i herio Leanne Wood am arweinyddiaeth y blaid.

title: 'Dim cynlluniau' gan Rhun ap Iorwerth i herio Leanne Wood


description: BBC Cymru'n deall fod tri AC Plaid Cymru wedi arwyddo llythyr yn galw ar gyd-aelodau i ystyried ymgeisio am arweinyddiaeth y blaid.

title: Llythyr tri AC Plaid Cymru'n galw am herio Leanne Wood


description: Y seiclwr Geraint Thomas yn arwain ras y Criterium de Dauphine ar ôl gorffen yn ail ym mhumed cymal y ras ddydd Gwener.

title: Geraint Thomas yn arwain y Criterium du Dauphine


description: Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi na fyddan nhw'n rhoi cefnogaeth i forlyn llanw Bae Abertawe.

title: Llywodraeth y DU yn gwrthod morlyn llanw Bae Abertawe


description: Byddai pobl yn hapus i weld 1c yn cael ei ychwanegu at y dreth incwm pe bai'n cael ei ddefnyddio i helpu ariannu GIG Cymru, yn ôl Alun Davies.

title: Davies yn awgrymu codi treth incwm o 1c i ariannu'r GIG


description: Llywodraeth y DU yn dweud eu bod yn trafod y posibilrwydd o gael rhagor o adweithyddion ar safle gorsaf bŵer Wylfa Newydd.

title: Trafod caniatáu mwy o adweithyddion yn Wylfa Newydd


description: Gall tenantiaid sy'n byw mewn fflatiau uchel yng Nghymru orfod aros "blynyddoedd" cyn i gladin peryglus gael ei newid.

title: Posib gorfod aros blynyddoedd cyn newid cladin peryglus

maintext:
Image copyright Google Image caption Milton Court yng Nghasnewydd yw un o'r adeiladau i fethu'r profion diogelwch tân
Gall tenantiaid mewn blociau o fflatiau uchel yng Nghymru aros am flynyddoedd cyn i gladin peryglus gael ei newid oherwydd dryswch am bwy sy'n gyfrifol am y gost.
Dywedodd Prif Ymgynghorydd Tân ac Achub Llywodraeth Cymru, Des Tidbury, y gall trigolion wynebu blynyddoedd o ansicrwydd tra bod atebolrwydd yn cael ei gadarnhau.
Daw'r rhybudd bron i flwyddyn union ar ôl trychineb Tŵr Grenfell, lle bu farw 72 o bobl mewn tân.
Yn ôl Llywodraeth Cymru byddant yn cwrdd â pherchnogion a datblygwyr yr adeiladau sydd wedi eu heffeithio i holi beth yw'r bwriad o ran ariannu'r gwaith adfer.
'Proses gymhleth'
Mae cyfanswm o 15 adeilad yng Nghymru wedi eu darganfod i fod â'r un math o gladin a Thŵr Grenfell - 12 yn y sector breifat a thri bloc o dai cymdeithasol.
Er bod y gwaith adfer ar y tai cymdeithasol yn cael ei ariannu gan y llywodraeth, mae ansicrwydd ynglŷn ag atebolrwydd yr adeiladau eraill.
Mae'r broses yn "andros o gymhleth" meddai Mr Tidbury, gan fod "rhaid edrych ar bob achos ar wahân".
Image caption Bu farw 72 o bobl wedi'r tân yn Nhŵr Grenfell y llynedd
Dywedodd Douglas Haig, is-gadeirydd Cymdeithas y Landlordiaid Preswyl y gallai'r broses gymryd "hyd at ddegawd".
"Rydym ni'n gofyn i Lywodraeth Cymru roi benthyciad er mwyn newid y cladin, fel bod pobl yn gallu byw gyda sicrwydd bod eu hadeilad yn ddiogel," meddai.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru mai "diogelwch tenantiaid Cymru yw ein blaenoriaeth" a'u bod "wedi cydweithio'n agos gyda landlordiaid, perchnogion ac asiantaethau" i sicrhau fod pobl yn ddiogel.


description: Morgannwg yn colli yn erbyn Hampshire o bedair wiced.

title: Morgannwg yn colli o bedair wiced


description: Yr heddlu'n parhau y tu allan i hen adeilad gwag yn Nhredegar, dros 24 awr ar ôl iddyn nhw gael eu galw yn sgil adroddiadau bod dyn â machete yno.

title: Yr heddlu'n parhau i amgylchynu dyn 'â machete'


description: Ysbyty Dolgellau'n cyhoeddi cardiau dwyieithog mewn ymdrech i gynnig cymorth i ffermwyr sy'n teimlo dan bwysau.

title: Cerdyn dwyieithog i gynnig cymorth i ffermwyr dan bwysau


description: Llywodraeth Cymru bellach yn talu Pinewood i reoli'r stiwdio ffilm a theledu yr oedd y cwmni yn arfer talu prydles amdani.

title: Trethdalwyr yn talu £400,000 i redeg stiwdio Pinewood

maintext:
Image caption Mae'r llywodraeth nawr yn talu Pinewood i redeg y stiwdio yng Ngwynllŵg
Mae Llywodraeth Cymru bellach yn talu Pinewood i reoli'r stiwdio ffilm a theledu yr oedd y cwmni yn arfer talu prydles amdani, yn ôl archwilwyr.
Yn ôl adroddiad gan y Swyddfa Archwilio, dyw'r galw disgwyliedig am ddefnyddio Stiwdio Pinewood Cymru, agorwyd yn 2015, ddim wedi dwyn ffrwyth.
Fe ddaeth swyddogion â'r brydles i ben y llynedd wedi iddi ddod i'r amlwg bod y stiwdio yn rhedeg ar golled, er bod Llywodraeth Cymru wedi gwario £9.4m ar brynu a datblygu'r lle ar gyfer Pinewood.
Mae cadeirydd Pwyllgor Diwylliant y Cynulliad, Bethan Sayed, yn dweud bod y sefyllfa'n "bryderus".
Dywedodd Llywodraeth Cymru ei bod yn "parhau'n falch o'n cysylltiad gyda Pinewood".
Dechrau gwneud colled
Mae Llywodraeth Cymru bellach wedi cydnabod nad yw'r gost o redeg y lle yn rhoi gwerth am arian - gydag amcan ffigwr o £392,000 y flwyddyn yn cael ei dalu gan y llywodraeth i redeg y lle, yn ogystal â swm ychwanegol i Pinewood am reoli'r stiwdio.
Ond yn ôl Llywodraeth Cymru, mae'r trefniant newydd gyda Pinewood yn well na gadael y lle yn wag tra'n chwilio am denantiaid newydd.
Roedd disgwyl i brydles wreiddiol Pinewood bara 15 mlynedd, ond wedi iddyn nhw ddechrau talu rhent o £546,876 y flwyddyn wedi i'w dwy flynedd ddi-dâl yn y safle ddod i ben, fe ddechreuodd y cwmni wneud colled.
Symudodd Pinewood i'r hen Ganolfan Egni yng Ngwynllŵg yn 2015, ar ôl i Lywodraeth Cymru brynu'r safle.
Ymhlith y cynyrchiadau i ddefnyddio'r stiwdio ers hynny mae Showdogs, Journey's End, drama deledu Sherlock a'r Bastard Executioner.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Bydd Dafydd Elis-Thomas, y Gweinidog Diwylliant yn darllen yr adroddiad yn "ofalus" meddai
Cronfa £30m
Yn yr adroddiad mae Pinewood yn honni bod agor Wolf Studios Wales ar safle sydd hefyd ar brydles gan Lywodraeth Cymru, wedi cael effaith andwyol ar eu stiwdio - er bod y llywodraeth yn amau hynny.
Yn ogystal â'r cytundeb i rentu'r stiwdio, roedd Llywodraeth Cymru wedi rhoi Cronfa Buddsoddiad Cyfryngol gwerth £30m yn nwylo Pinewood.
Mae'r gronfa wedi buddsoddi £13.7m mewn 14 o brosiectau teledu, ffilm, a gemau ers ei lansio yn 2014.
Mae £4.2m bellach wedi ei ad-dalu, ond mae £9.5m yn weddill - er bod nifer o brosiectau eto i'w cynhyrchu a'u rhyddhau.
'Y cyfan yn fethiant'
Yn y cyfamser, mae pryderon wedi eu codi nad yw'r gronfa wedi arwain at y buddsoddiad preifat disgwyliedig, bod Pinewood wedi bod yn buddsoddi mewn cynlluniau risg uchel, a bod risg o wrthdaro buddiannau wrth i Pinewood ariannu cynyrchiadau.
Ym mis Hydref y llynedd, yn dilyn trafodaethau â Llywodraeth Cymru, daeth y brydles i ben yn ogystal ag ymwneud Pinewood â'r gronfa.
Tri mis yn ddiweddarach daeth cytundeb newydd tair blynedd i rym, gyda Pinewood nawr yn darparu gwasanaethau rheoli dros y stiwdio.
Yn ôl llefarydd diwylliant y Ceidwadwyr, Suzy Davies, mae'r cyfan wedi bod yn fethiant.
"Yr addewid oedd cannoedd o swyddi a miliynau i'r economi Gymreig," meddai.
"Nawr mae'n amheuon ni wedi eu cadarnhau gan yr archwilydd - doedd Pinewood ddim yn gallu dod o hyd i'r ffilmiau, yn methu llenwi'r stiwdios, a does dim swyddi cynaliadwy.
"A doedd dim gwarant o fewn y cytundeb a Llywodraeth Cymru i atal gwrthdaro buddiannau."
'Balch o'r cysylltiad'
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Cafodd ein penderfyniad i ddod â Pinewood i Gymru a chartrefu stiwdio o'r maint a'r statws yma ei gydnabod yn eang yn 2014 fel cyfle economaidd sylweddol na allai Cymru fforddio ei wrthod.
"Ry'n ni'n parhau'n falch o'n cysylltiad gyda Pinewood, ac o'r stiwdio sydd ar hyn o bryd yn gweithredu i'w llawn allu ac yn gartref i Dr Who, cynhyrchiad teledu arall a ffilm.
"Dros y pum mlynedd ddiwethaf mae'r diwydiant wedi gweld cynyrchiadau ffilm a theledu sy'n cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru - gan gynnwys rhai Pinewood - yn gwario mwy na £100m yng Nghymru gan greu'r hyn sy'n cyfateb i dros 2000 o flynyddoedd o waith yma, ac sydd wedi bod o fudd i gannoedd o fusnesau a chadwyni cyflenwi lleol."
Doedd Pinewood ddim am wneud sylw.


description: Karen Owen a Carys Lake sy'n ceisio hyrwyddo, a chwalu delweddau ffug am yr iaith

title: Mynd â'r iaith ar daith i'r ysgolion

maintext:
Image copyright Nigel Hughes
Mae dwy ddynes o Wynedd ar daith o gwmpas ysgolion uwchradd y sir, yn ceisio gwneud pobl ifanc yn ymwybodol o hanes yr iaith Gymraeg a'i phwysigrwydd hi.
Carys Lake ydy cydlynydd strategaeth iaith uwchradd Cyngor Gwynedd, ac mae Karen Owen yn newyddiadurwr ac yn fardd.
Trwy gynnal sgyrsiau gydag amrywiaeth o ddisgyblion, rhwng 11 a 18 oed, mae hanes, y defnydd o iaith a sut i gryfhau sefyllfa'r Gymraeg yn cael eu trafod.
A'r ddwy bellach hanner ffordd trwy'r daith, fe gawson ni sgwrs gyda nhw am yr hyn y maen nhw'n gobeithio ei gyflawni yn sir Gymreiciaf Cymru…
CL: Mae hi mor, mor bwysig bod ein plant a'n pobl ifanc yn gwybod am hanes Cymru. O wybod yr hanes, maen nhw'n magu ymwybyddiaeth o hunaniaeth. Ac o'r ymwybyddiaeth hwnnw fe dŷf gobaith. A gobaith, wedyn, yn esgor ar hyder i ddefnyddio'r Gymraeg gyda balchder.
KO: Peth arall sy'n bwysig, dwi'n meddwl, ydi ein bod ni'n cael sgwrs efo'r disgyblion, nid pregethu na darlithio na thrio deud wrthyn nhw pam y mae'n rhaid iddyn nhw siarad Cymraeg.
Nid athrawes ydw i, ond rhywun sy'n gwneud bywoliaeth trwy ddefnyddio iaith, a dwi hefyd wedi gweld dipyn o'r byd a mynd â'r Gymraeg efo fi dramor.
CL: Mae'r ymateb yr ydan ni wedi'i gael gan y bobl ifanc wrth fynd o ysgol i ysgol fel hyn yn hynod galonogol.
Mae ganddyn nhw ddiddordeb, maen nhw isio gwybod mwy am hanes eu gwlad a'u hiaith.
KO: Mae hi mor hawdd, yn y byd aml-gyfrwng ydan ni'n byw ynddo fo heddiw, i bobl ifanc deimlo fod yr iaith Gymraeg yn fach ac yn dda i ddim.
Ac weithiau mi fedra' i weld sut allai rhai ieithioedd mawr wneud i ni deimlo yn hen ffasiwn ac yn amherthnasol, yn enwedig gan ein bod ni'n medru Saesneg ac mai honno ydi'r iaith fawr o ran technoleg ac adloniant… Y peth lleiaf fedrwn ni wneud ydi rhoi'r arfogaeth i'n pobl ifanc i allu sefyll i fyny dros eu diwylliant a thros eu hiaith.
CL: Fe ddaeth y syniad am drefnu taith fel hyn ar ôl sylw ges i gan fachgen 13 oed, wrth i mi ei holi am yr hyn roedden nhw'n ei ddathlu o ran Cymreictod yn eu hysgolion yn ystod y flwyddyn, a'r ateb ges i ganddo oedd nad oeddan nhw'n gwybod fawr ddim am hanes arwyr Cymru, ac mai dim ond dathlu Dydd Gŵyl Dewi oeddan nhw'n ei neud.
KO: Dwi'n hollol agored i syniadau o bob math, ond does gen i ddim ofn dadl chwaith… ac mae hi'n bwysig fod pobl ifanc yn teimlo y medran nhw wrando ac ystyried yr holl ddadleuon, achos yn aml iawn, dyna pryd y maen nhw'n dysgu sut i amddiffyn eu hiaith.
Defnyddio'r ffeithiau a gweld pam mae'r Gymraeg yn berthnasol, ac yn un o ieithoedd eu byd nhw heddiw. Ac, os fedran ni wneud yr iaith yn berthnasol i hanes eu hardaloedd hefyd, mae'n ychwanegu at y teimlad fod yr iaith yn perthyn iddyn nhw.
CL: Mae Karen yn mynd â'r plant ar daith drwy hanes datblygiad yr iaith, a hynny drwy sgwrs ddifyr. Mae geiriau fel perthyn, balchder, etifeddiaeth, treftadaeth yn eiriau sy'n cael eu trosglwyddo ganddi drwy straeon a delweddau, sy'n hynod bwysig.
KO: Cofiwch, mae angen bod yn barod i herio pobl ifanc hefyd - dwi eisioes wedi cael un hogyn blwyddyn 9 yn gofyn wrtha' i: "Sut ydan ni i fod i ddyblu nifer y bobl sy'n siarad Cymraeg erbyn 2050, a phobl de Cymru i gyd yn siarad Saesneg?"
Mi oedd yn rhaid cywiro'r camargraff ysgubol honno - dydi hynny jyst ddim yn wir, o ran hanes, ystadegau na thwf yr iaith yn ystod y blynyddoedd diwethaf… ac mae hi mor bwysig dweud wrth ddisgyblion ffodus Gwynedd, yn eu moethusrwydd ieithyddol, fod yna arwyr yn y de sydd wedi cwffio am bob un hawl i ddefnyddio'r iaith.
Dydi plant y gogledd, weithau, jyst ddim yn sylweddoli mor lwcus ydyn nhw o'u geni.
CL: Mae gwir angen trosglwyddo hanes Cymru i'n plant. Dysgu'r Gymraeg mewn cyd-destun. Mae angen lledaenu'r daith yma drwy Gymru gyfan yn fy marn i.
KO: Dwi'n meddwl mai'r prif beth sy'n bwysig i bobl ifanc ei sylweddoli ydi fod iaith yn fwy na geiriau - mae'n wleidyddiaeth, mae'n ffeit, mae'n broses, mae'n rhywbeth sy'n newid o hyd ac o hyd, fel y mae agweddau pobl tuag ati hi.
Ond ers bron i ddwy fil o flynyddoedd, mae hi wedi dal ei thir… mae hi wedi colli tir hefyd, cofiwch, ond mae hi'n union fel ras gyfnewid, ac mae'r amser yn dod i bob cenhedlaeth gymryd y baton, a gwneud eu rhan nhw yn yr hanes.
Hefyd o ddiddordeb?


description: Cyfarwyddwr Eisteddfod yr Urdd yn canmol "criw bach" o bobl sydd wedi cyrraedd targed y gronfa leol o £100,000 mewn ardal heriol.

title: Canmol 'criw bach' yn cyrraedd targed cronfa leol yr Urdd

maintext:
Mae cyfarwyddwr Eisteddfod yr Urdd, Aled Siôn wedi canmol ymdrechion "ardderchog... criw bach o bobl" sydd wedi llwyddo i godi dros £100,000 ar gyfer yr ŵyl eleni.
Daeth cadarnhad ar ddiwrnod cyntaf yr ŵyl ieuenctid ym Mrycheiniog a Maesyfed fod targed ariannol y gronfa leol wedi'i chyrraedd.
Dywedodd Mr Siôn hefyd fod lleoli'r digwyddiad ar safle'r Sioe Frenhinol wedi arbed rhywfaint o arian i'r trefnwyr, ond eu bod wedi gwario "arian sylweddol" er mwyn gosod y Pafiliwn yn un o'r siediau parhaol.
Mae Eisteddfod yr Urdd yn ymweld â'r ardal am y tro cyntaf ers 1978.
"Ma' nhw 'di neud yn ardderchog mewn gwirionedd," dywedodd Mr Siôn am ymdrechion y pwyllgor ariannol lleol.
"Ychydig o bobl sy'n byw ym Mrycheiniog a Maesyfed, heb sôn am Gymry Cymraeg [sydd] â'r traddodiad eisteddfodol felly o'n ni'n llwyr ymwybydol o'r her oedd o gwmpas yr holl fater o ddod â'r Eisteddfod yma.
"Maen nhw yn sicr yn griw bach ond maen nhw wedi codi'r arian, maen nhw 'di cyrraedd y nod o dros £100,000 felly 'dan ni'n ddigon hapus."
Dywedodd Mr Siôn wrth raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru fod rhywfaint o arbedion wedi bod yn bosib o ganlyniad cynnal yr ŵyl ar safle sydd ag adeiladau parhaol.
"Yn sicr mae 'na arbedion - yn amlwg mae'r adeiladau lan gyda rhai - 'dan ni 'di agor y drws a 'na fe, mae popeth yn barod.
"Ond gyda'r pafiliwn a gyda llefydd eraill... 'dan ni 'di gwario'n sylweddol i droi sied defaid i fod yn bafiliwn.
"Mewn gwirionedd 'dan ni 'di gwario mwy ar y pafiliwn 'leni na beth fydden ni ar adegau eraill felly mae'n swings and roundabouts gyda'r gwariant."
'Carreg sylfaen'
Yn ystod y gynhadledd i'r wasg ddydd Llun dywedodd cadeirydd y Pwyllgor Gwaith, Stephen Mason fod yr ŵyl eisoes wedi llwyddo i gynyddu ymwybyddiaeth o Gymreictod yn yr ardal.
Ychwanegodd fod brwdfrydedd pobl yr ardal wedi bod yn anhygoel, ac y byddai ymweliad yr Eisteddfod yn "gosod carreg sylfaen i ddatblygu'r iaith ac ymwybyddiaeth o'r Urdd i'r dyfodol".
'Ni eisoes wedi gweld cynnydd yn yr ymwybyddiaeth o'r Urdd ac o'r Gymraeg lle nad oedd dim o bosib yn bod o'r blaen," meddai.
Ychwanegodd Ysgrifennydd Addysg Llywodraeth Cymru, Kirsty Williams - sydd hefyd yn AC Brycheiniog a Maesyfed - fod gan yr Urdd rôl bwysig wrth geisio cyrraedd y nod o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.
"Mae'r Urdd wedi bod yn bwysig ym mywyd fy mhlant fy hunain, gan iddynt roi cyfle i blant ddefnyddio'r iaith y tu allan i'r ystafell ddosbarth," meddai.


description: Ditectifs sy'n ymchwilio i nifer o danau bwriadol yn ardal Llansamlet a Bon-y-maen yn arestio dyn.

title: Arestio dyn wedi tanau bwriadol yn ardal Abertawe


description: Fideos o 1972 gyda rhai o fawrion y genedl yn edrych i'r dyfodol

title: Archif: Trafodaeth am ddyfodol yr Urdd o 1972


description: Prif gynghorydd teledu a ffilmiau Llywodraeth Cymru wedi eu cynghori i "droi cefn" ar gytundeb gyda stiwdio Pinewood.

title: Cyngor i'r llywodraeth 'droi cefn' ar gytundeb Pinewood


authors:
Mari Grug
Newyddion Bbc Cymru

description: Prosiect ysgolion newydd Powys yn ardal Y Trallwng i gostio £3.8m yn ychwanegol.

title: Ysgolion newydd Y Trallwng i gostio £3.8m yn fwy


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Yr AS Liz Saville Roberts yn galw ar y fyddin i roi'r gorau i dargedu pobl ifanc a chodi'r oedran ar gyfer ymuno.

title: Y fyddin yn targedu myfyrwyr sydd 'dan bwysau'


description: Castell Aberteifi'n lansio gêm ryngweithiol unigryw ar hanes y safle a'i gysylltiad unigryw â'r eisteddfod.

title: Lansio gêm fodern ar hanes Eisteddfod castell Aberteifi


description: Cadarnhad gan y Swyddfa Dramor fod dyn o Bowys wedi cael ei ladd ar ôl i gar ei daro ar ynys Cyprus.

title: Dyn o Bowys yn cael ei ladd ar ffordd ar ynys Cyprus


description: Mae'r bwrdd arholi, Eduqas wedi cyfaddef bod camgymeriadau ar eu papurau Lefel-A Ffrangeg a Sbaeneg.

title: Eduqas yn cydnabod camgymeriadau ar bapurau Lefel-A


description: Atebwch y cwestiynau i weld pa mor falch ydych chi o fod yn Gymro neu Gymraes

title: Saith cwestiwn i weld pa mor falch ydych chi o'ch Cymreictod


description: Cafodd bron i 100 o ddiffoddwyr eu galw i geisio achub Eglwys Gymunedol Bethel ardal Stow Hill.

title: Tân yn difrodi hen eglwys


description: Gydag ychydig dros 100 diwrnod i fynd cyn cychwyn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau, mae enillwyr cyntaf yr ŵyl wedi cael eu cyhoeddi.

title: Cyhoeddi enillwyr cyntaf yr Eisteddfod Genedlaethol


description: Arbenigwr yn galw ar Lywodraeth Cymru i wneud mwy i hybu sector ofod y wlad, gan ddweud ei fod yn "sector o bwys difrifol".

title: Galwad ar y llywodraeth i 'hybu sector ofod Cymru'


description: Dr Bleddyn Bowen o Brifysgol Caerlŷr yn dweud y gall Llywodraeth Cymru "wneud sawl peth" i hybu'r sector ofod yng Nghymru.

title: 'Llywodraeth angen hybu sector ofod Cymru'


description: Undeb yr Annibynwyr yn gofyn am gyngor cyfreithiol yn dilyn galwadau i ail feddwl canllawiau data newydd.

title: Undeb Annibynwyr i ail feddwl rheolau diogelu data


description: Heddlu'r De wedi cadarnhau fod dyn 49 oed wedi cael ei gyhuddo o lofruddio dynes ym Merthyr Tudful.

title: Cyhuddo dyn o lofruddio dynes ym Merthyr Tudful


description: Nifer o ffyrdd ar gau yng nghanol Caerdydd ddydd Mercher, gyda Beyonce a Jay-Z yn perfformio yn Stadiwm Principality.

title: Ffyrdd ar gau ar gyfer cyngerdd Beyonce a Jay-Z


description: Blwyddyn ers i reolwraig Ynys Enlli, Sian Stacey, symud i fyw ac i weithio ar yr ynys mae'n dweud wrth Cymru Fyw beth yw ei hargraffiadau o'r lle.

title: 'Blwyddyn orau fy mywyd yn byw a gweithio ar Enlli'

maintext:
Image copyright Sian Stacey Image caption Mae Sian Stacey a'i phartner Mark wedi bod yn byw ar Ynys Enlli ers blwyddyn
"Hon ydi'r flwyddyn orau fy mywyd", dyna sut ddisgrifiodd Sian Stacey o Lansteffan ei blwyddyn gyntaf o fyw a gweithio fel rheolwraig Ynys Enlli.
Dros gyfnod y Nadolig llynedd fe symudodd Sian a'i chariad Mark i fyw ar Ynys Enlli heb wybod yn iawn beth i ddisgwyl.
Wrth ffarwelio gyda'i theulu ar y tir mawr roedd Sian yn teimlo'n gyffrous, ond i ferch oedd "wrth ei bodd yn cymdeithasu" roedd hi'n gwybod fod symud yno am newid ei bywyd yn llwyr.
Roedd Sian a Mark fod i symud i fyw ar yr Ynys ym mis Tachwedd, ond oherwydd y tywydd garw roedd hi'n amhosib croesi'r swnt, sydd yn cael ei ystyried gan rhai morwyr fel un o'r rhai peryclaf yn y byd o ran croesi.
Fe ddywedodd Sian fod y tywydd garw yn "arwydd o bethau i ddod a pha mor galed mae'r amodau yn gallu bod ar yr Ynys."
Image copyright Steve Porter Image caption Mae swnt Enlli yn cael ei ystyried yn un o'r rhai mwyaf perygl yn y byd
Prynwyd yr ynys gan Ymddiriedolaeth Ynys Enlli ym 1979 ac fe'i rheolir gan yr Ymddiriedolaeth gyda chyngor Cyfoeth Naturiol Cymru a CADW.
Mae hanes yr Ynys yn ei hun yn "anhygoel" meddai Sian.
"Daeth yn fan pwysig i'r Eglwys Gristnogol Geltaidd gan ddenu mynaich defodol.
"Yn araf bach fe sefydlwyd cymuned o amaethwyr a physgotwyr yng nghanol y ddeunawfed ganrif, â'r ynys yn eiddo i'r Arglwydd Niwbwrch.
"Mae'r cyfeiriad adnabyddus at yr ynys fel man claddu ugain mil o seintiau yn dyddio o ddyddiau cynnar y canol oesoedd, a dywedid bryd hynny bod tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un pererindod i Rufain.
"Felly dwi ddim yn synnu fod cymaint o bobl yn ymweld â'r ynys," meddai Sian.
Gwaith caled
Ar ôl cyrraedd roedd gwaith caled yn dechrau'n syth i Sian. Roedd bod yn rheolwraig yr ynys yn golygu cynnal a chadw 10 o'r adeiladau sy'n cael eu gosod i ymwelwyr rhwng mis Ebrill a Hydref.
"Tydw i erioed wedi gweithio mor galed o'r blaen. Roedd rhaid i mi ddysgu sut i blastro waliau a thrwsio ffenestri yn sydyn iawn.
"Mae 'na lot o bobl yn synnu mai fi sydd yn gwneud y gwaith yma ond does gennych chi ddim dewis pan yr ydych yn byw ar ynys fel Enlli.
"Roedd rhaid i mi gael yr adeiladau yn barod i dderbyn ymwelwyr."
Image copyright Sian Stacey Image caption Sian yn cario nŵy i'r tâi preswyl
Tymor y gwyliau ydi'r cyfnod gorau mae Sian wedi ei gael wrth fyw ar Enlli.
"Un o'r pethau gorau am fyw yma ydi cael cwrdd â'r bobl sydd yn dod yma i aros. Mae pawb yn dod yma am resymau gwahanol. Rhai yn dod i werthfawrogi natur gwyllt yr ynys a rhai eraill eisiau llonyddwch a gofod i feddwl.
"Dwi'n berson pobl, felly dwi wrth fy modd croesawu pobl i'r ynys yn enwedig y gwirfoddolwyr sydd yn dod drosodd i helpu i gynnal a chadw'r adeiladau," meddai.
Image copyright Sian Stacey Image caption Gwirfoddolwyr Enlli 2016
Gyda chymaint o bobl yn ymweld ar Ynys yn ystod tymor yr Haf mae 'na gyfleoedd i ddringo mynydd Enlli a gwerthfawrogi'r golygfeydd unigryw.
"Pan mae'r dyddiau'n hir yma mae'r golygfeydd yn anhygoel. Mae rhaid gwneud y mwyaf o'r amseroedd unigryw gan fod y tywydd yn gallu newid yn sydyn.
"Ar ddiwrnodiau braf mae posib gweld yr holl ffordd lawr arfordir Cymru a hefyd ar draws i'r Iwerddon," meddai Sian.
Gyda'r adeiladau gwyliau yn llawn does 'na ddim prinder gweithgareddau ar yr Ynys meddai.
"Mae 'na ddigon o bethau yn digwydd yma yn ystod y cyfnod gwyliau. Mae 'na bartis di-ri a nosweithiau llawen yn cael eu cynnal.
"Y parti mwyaf sydd yn aros yn y cof ydi pan ddoth fy mrawd draw i'r ynys gyda'i gariad ac fe wnaeth y ddau ddyweddïo tra oedden nhw yma.
"Roedd hwnna'n foment sbesial iawn ac un o uchafbwyntiau'r flwyddyn i mi yn bersonol yn enwedig cael eistedd gyda'r ddau yn edrych ar yr haul yn machlud ar y gorwel."
Gaeaf caled
Wrth i'r flwyddyn fynd yn ei blaen a thymor yr ymwelwyr yn dod i ben, roedd Sian yn gwybod fod y nosweithiau a'r dyddiau am fod yn hollol wahanol.
Yn gyntaf roedd rhaid i Sian baratoi am y newid tywydd eithafol sydd 'na yn ystod y gaeaf.
Roedd hi'n gwybod fod y cyfleoedd i adael yr ynys yn brin gan fod hi'n rhy beryglus i groesi'r swnt yn ystod tywydd garw.
Image copyright Steve Porter Image caption Gwynt mawr mis Tachwedd yn hyrddio'r tonau tymhestlog ar y creigiau
Felly roedd rhaid gwneud yn siwr fod ganddi ddigon o fwyd i'w chynnal hi a Mark dros dymor y Gaeaf. Dyma drip felly i'r tîr mawr a prynu digon o diniau bwyd.
"Mae hi mwy neu lai yn amhosib i groesi'r swnt yn ystod misoedd y gaeaf felly mae hi'n bwysig paratoi ar gyfer aros yma am wythnosau heb ymweld a'r tîr mawr.
"Dwi'n tyfu llysiau fy hun a dwi bellach yn byw ar fwyd allan o diniau," meddai.
Does na ddim llawer i wneud ar ol iddi hi dywyllu yn y Gaeaf ond mae gan Sian ddigon ar ei phlat i'w chadw hi rhag diflasu:
"Er fod na brinder pobl ar yr Ynys, dim ond un teulu arall sydd yn byw ar yr Ynys yn barhaol sef y Porters sydd yn byw ar y fferm, ac heblaw am ymweld a nhw does 'na neb arall yma.
Stormydd Tachwedd
"Dwi'n treulio lot o amser yn darllen a dwi hefyd yn dysgu sut i chwarae'r acordion. Mae hyn yn grêt achos does 'na ddim cymdogion yma i gwyno am y sŵn dwi yn ei neud!"
Fe ddaeth y cyfnod anoddaf o'r flwyddyn i Sian ddiwedd mis Tachwedd.
Roedd lefel y gwynt wedi cynyddu ac ambell i storm yn ystod y nos.
"Mae'r stormydd yma yn ddramatig iawn a dwi bellach yn gallu darogan y tywydd drwy fesur i ba gyfeiriad mae'r gwynt yn chwythu. Os ydi'r gwynt yn chwythu o gyfeiriad y Dwyrain dwi'n gwybod ei bod hi am fod yn stormus."
Mae Sian yn deffro pob bore ac yn teimlo balchder mawr o gael byw ar Ynys Enlli.
Image copyright Sian Stacey
"Dwi wrth fy modd efo byd natur ac mae cael bod yng nghanol natur yn ddyddiol yn berffaith.
"Er mai ynys gymharol fechan ydi hi, 1.5 milltir o hyd ac, ar ei man lletaf, mae'n ychydig dros hanner milltir o led, mae cymaint yma i neud.
"Dwi wrth fy modd yn mynd i nofio i 'Ogof las' ac edrych ar y morloi yn chwarae yno'n braf."
Gyda blwyddyn wedi mynd heibio mae Sian yn edrych ymlaen at ei ail flwyddyn o weithio ar yr Ynys.
"Dwi am dreulio'r Nadolig ar yr Ynys eleni.
"Dwi wrth fy modd yma. Ar ôl derbyn y swydd roeddwn wedi dweud y byddwn yn treulio o leiaf dwy flynedd yn gwneud y gwaith.
"Pwy a wŷr beth wnâi wedyn ond ar hyn o bryd allai'm meddwl am fyw 'na gweithio yn nunlle gwell 'na Ynys Enlli. Mae hi'n hawdd iawn i mi ddweud fod y flwyddyn ddiwethaf wedi bod yr orau un o fy mywyd."


description: Gweinidog y Gymraeg yn dweud na fydd y Safonau Iaith yn ehangu am y tro, a bod y llywodraeth yn "newid cyfeiriad" i ganolbwyntio ar ddysgu Cymraeg.

title: Morgan: 'Dim ehangu'r Safonau Iaith i sectorau eraill'

maintext:
Mae Gweinidog y Gymraeg wedi dweud na fydd Llywodraeth Cymru'n gorfodi rhagor o sectorau i fabwysiadu'r Safonau Iaith am y tro.
Mewn datganiad yn y Senedd ddydd Mawrth, dywedodd Eluned Morgan y byddai'r llywodraeth hefyd yn "ail-gyfeirio adnoddau" oedd yn cael eu defnyddio ar hyn o bryd i gyflwyno a phlismona'r safonau.
Yn hytrach, dywedodd mai'r bwriad o hyn ymlaen yw canolbwyntio ar "gynyddu'r nifer o bobl sy'n siarad ac yn defnyddio'r Gymraeg".
Ond mae Cymdeithas yr Iaith wedi beirniadu'r cyhoeddiad, gan ddweud bod "gwrthod ymestyn safonau i'r sector breifat yn mynd yn gwbl groes i farn pobl Cymru ac Aelodau Cynulliad".
Mae'r Safonau Iaith yn rheolau sy'n gorfodi sefydliadau i ddarparu rhai gwasanaethau cyhoeddus trwy gyfrwng y Gymraeg.
'Moron yn hytrach na ffon'
Wrth siarad yn y Siambr, dywedodd Ms Morgan ei bod wedi sylweddoli ers dod yn Weinidog y Gymraeg y llynedd bod y "broses o wneud a gosod y safonau yn llafurus, costus a chymhleth".
Ychwanegodd bod angen i fesur newydd y llywodraeth "newid cyfeiriad pendant" er mwyn cyrraedd eu nod o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.
"Er mwyn llwyddo, bydd rhaid i ni fod yn glir ynglŷn â sut i wario ein hadnoddau ac amser yn well," meddai.
Mynnodd y gweinidog nad oedd hynny'n golygu y byddai Llywodraeth Cymru'n "rhoi'r gorau i orfodi'r safonau".
"Rhaid i gyrff gyflawni eu dyletswyddau statudol," meddai.
"Ond rwyf o'r farn ei bod hi bob amser yn well i ddefnyddio moron yn hytrach na ffon lle bo hynny'n bosib."
Image caption Dywedodd Eluned Morgan bod y "broses o wneud a gosod y safonau yn llafurus, costus a chymhleth"
Cadarnhaodd bod y llywodraeth yn bwriadu sefydlu Comisiwn y Gymraeg, fyddai'n cymryd dyletswyddau'r Comisiynydd Iaith presennol.
Fe fyddai'r comisiwn hwnnw'n gyfrifol am orfodi'r safonau yn ogystal â chanolbwyntio ar y nod o gynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg.
"Os mai ein nod yw cyrraedd miliwn o siaradwyr, mae'n amlwg y bydd rhaid i'r Comisiwn newydd wario rhan helaeth o'i hamser yn dwyn perswâd ar fwy o bobl i ddysgu Cymraeg, i ddefnyddio'r Gymraeg ac i ddewis addysg cyfrwng Cymraeg i'w plant," meddai.
"Does dim gobaith gennym i gyrraedd y targed oni bai ein bod ni'n darbwyllo rhai o'r 80% o'r boblogaeth sydd ddim yn medru'r Gymraeg i ymuno yn y daith bwysig yma."
'Llusgo ni 'nôl i 1993'
Wrth ymateb i gyhoeddiad y gweinidog dywedodd AC Plaid Cymru, Sian Gwenllian ei bod yn "anghytuno efo'r cyfeiriad sy'n cael ei awgrymu" gan y llywodraeth.
"O ystyried llwyddiant y safonau iaith hyd yma, mae rhaid holi pam fod y gweinidog yn cefnogi ymgais i wanio, i lastwreiddio, ac i wadu hawliau pobl Cymru i'r Gymraeg - sef byrdwn y datganiad heddiw," meddai.
"Mae'r cynnig yn bygwth ein llusgo ni 'nôl i Gymru 1993 y Ceidwadwyr yn hytrach na Chymru hyderus 2050 â miliwn o siaradwyr."
Ychwanegodd fod y blaid yn "croesawu" rhywfaint o gyhoeddiad y llywodraeth, gan gynnwys arian tuag at Gymraeg yn y blynyddoedd cynnar, ond nad oedd yn "strategaeth uchelgeisiol".
Ar y llaw arall dywedodd AC UKIP, Neil Hamilton fod "cytundeb eang ar y cyfeiriad y mae'r gweinidog yn mynd".
Cytunodd yr AC Ceidwadol, Suzy Davies fod gweithredu'r safonau ar hyn o bryd yn "gostus a biwrocrataidd", ond nad oedd hi wedi'i pherswadio bod angen creu'r comisiwn newydd.
"Yn y bôn, beth yw'r gwahaniaeth rhwng eich Comisiwn a'r Comisiynydd?" gofynnodd.
Image caption Dywedodd Sian Gwenllian bod angen "datblygu hawliau siaradwyr Cymraeg"
Fe wnaeth Cymdeithas yr Iaith gyhuddo Llywodraeth Cymru o fynd yn groes i ddymuniadau'r cyhoedd wrth ddiddymu Comisiynydd y Gymraeg, a pheidio ehangu'r safonau.
"Mae'n gam mawr nôl ei bod hi'n sôn am 'ddarbwyllo' busnesau mawrion pan fo pob arbenigwr yn gwybod mai rheoleiddio yw'r ateb," meddai cadeirydd y mudiad, Heledd Gwyndaf.
"Mae'n frawychus bod Llafur am droi'r cloc yn ôl i Ddeddf Iaith wan y Torïaid drwy atgyfodi cwango tebyg i Fwrdd yr Iaith a gwanhau ein hawliau i gwyno a chael cyfiawnder.
"Dyw pobl Cymru ddim eisiau hawliau iaith gwannach, maen nhw am symud ymlaen, nid camu'n ôl i hen ddeddfwriaeth wnaeth fethu."


description: Gwersyllwyr yn Eryri wedi cael eu beirniadu am dorri coed mewn coedwig ger Llanrwst i'w llosgi ar farbeciw.

title: Torri coed yn Eryri ar gyfer barbeciw


description: Llys yn cael cyn-faer Penfro yn euog o dreisio merch yn y 1990au cynnar ac o ymosod yn anweddus arni hi a merch arall.

title: Llys yn cael cyn-faer Penfro yn euog o dreisio plentyn


description: Perfformiad “anhygoel” ond y canwr o Amlwch ddim yn fuddugol yn rownd derfynol Britain's Got Talent.

title: Gruffydd Wyn ddim yn ennill Britain's Got Talent


description: Troseddwyr alcohol yn ne Cymru i gael cynnig sesiwn addysgol yn hytrach na chael dirwy a chofnod troseddol.

title: Heddlu Gwent i gynnig cwrs addysgol i droseddwyr alcohol


description: Teyrngedau wedi eu rhoi i ddau ddyn fu farw mewn damwain awyren ysgafn ger Rhaglan yn Sir Fynwy ddydd Sul.

title: Teyrngedau i ddau fu farw mewn damwain awyren


description: Grŵp ymgyrchu'n galw ar Lywodraeth Cymru i ddefnyddio'i phwerau i leihau cyflymder mewn ardaloedd preswyl i 20mya.

title: Galw am fwy o ardaloedd 20mya yng Nghymru

maintext:
Image copyright 20's Plenty for Us Image caption Mae cylchoedd coch yn dangos y cynghorau sydd ag ardaloedd cymunedol 20mya, gyda chalonnau coch yn dangos lle mae ymgyrchoedd lleol
Mae Cymru ar ei hôl hi o gymharu â gweddill y DU o safbwynt lleihau cyfyngiadau cyflymder o 30mya i 20mya mewn ardaloedd trefol, medd un grŵp ymgyrchu.
Caerdydd yw'r unig gyngor i gyflwyno uchafswm o 20mya yn y rhan fwyaf o strydoedd preswyl o gymharu â mwy na 50 o gynghorau yn Lloegr.
Fe ddywed y grŵp 20's Plenty for Us eu bod am weld Llywodraeth Cymru'n defnyddio pwerau newydd i ostwng yr uchafswm.
Ond mae un grŵp moduro yn dweud na fyddai hynny'n arwain at strydoedd mwy diogel.
Cynghorau sir sydd â'r cyfrifoldeb o osod cyfyngiadau cyflymder ac mae'r fwyaf wedi cyflwyno ardaloedd 20mya y tu allan i ysgolion.
'Cefnogaeth i'r syniad'
Dywedodd Rod King, sylfaenydd 20's Plenty for Us, fod Cymru'n dechrau mabwysiadu'r syniad o gael cyfyngiad o 20mya mewn ardaloedd preswyl.
"Dydw i ddim yn siŵr pam fod Cymru ar ei hôl hi ar y mater yma," meddai.
"Ond mae cefnogaeth i'r syniad ac mae cyfle nawr gan fod gan Llywodraeth Cymru'r grym i weithredu hyn yn genedlaethol."
Fe wnaeth adroddiad gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn 2016 ddod i'r casgliad y byddai "budd sylweddol" i'r cyhoedd o ostwng yr uchafswm cyflymder.
Dywed yr adroddaid y byddai allyriadau trafnidiaeth yn gostwng o 12% mewn ardaloedd preswyl, ac y byddai'n arwain at tua 2,000 yn llai o ddioddefwyr o ganlyniad i wrthdrawiadau bob blwyddyn.
Ond mae Hugh Bladon o fudiad Alliance of British Drivers, yn credu bod cyflwyno mwy o ardaloedd 20mya yn "syniad abswrd".
"Rwy'n byw ger Bryste lle mae arian yn cael ei wario ar arwyddion 20mya a does neb yn cymryd sylw ohonyn nhw," meddai.
Image copyright Getty Images Image caption Mae Llywodraeth Cymru yn aros am gasglaidau gwaith ymchwil ar y mater
"Ac mewn gwirionedd os ydych chi mewn ardal 20mya mae pobl yn credu fod honno'n ardal ddiogel a ddim yn talu cymaint o sylw i'r hyn sy'n digwydd o'u cwmpas... weithiau maen nhw'n crwydro i ganol y ffordd."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod y gwaith ymchwil i'r effaith o leihau cyfyngiadau cyflymder ar lefel genedlaethol wedi profi'n aneglur.
"Rydym yn parhau gyda'r gwaith ymchwil yn y maes yma ac yn gweithio'n agos gyda'r Adran Drafnidiaeth sydd wedi comisiynu gwaith ymchwil tair blynedd er mwyn ystyried y budd o ostwng cyfyngiadau cyflymder mewn parthau 30mya, " meddai'r llefarydd.
"Mae disgwyl i'r gwaith ymchwil yna gael ei gwblhau yn ddiweddarach yn y flwyddyn."


description: Cyngor Sir y Fflint yn rhoi'r gorau i gynnig i ddiddymu cludiant am ddim i ysgolion cyfrwng Cymraeg a rhai crefyddol.

title: Sir Fflint i barhau â chludiant am ddim i ysgolion


description: Galwadau am gyflwyno mesurau i atal pobl rhag parcio carafanau modur ar draeth y Graig Ddu dros nos a gwagio cynnwys eu toiledau ar y twyni tywod

title: Pryder am wagio cynnwys toiledau ar draeth y Graig Ddu


description: Roedd dod allan i'r gwaith "yn ryddhad mawr"

title: Dod allan i'r gwaith 'yn ryddhad mawr'


description: Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yn delio â mwy o achosion o hunan-niweidio nag ydyn nhw o anafiadau a thrawiadau difrifol.

title: Ambiwlans: 'Delio mwy â hunan-niweidio na thrawiadau'


description: Y golygfeydd lliwgar o drydydd diwrnod Eisteddfod yr Urdd / Colourful scenes from the Eisteddfod on the third day

title: Lluniau: Dydd Mercher Eisteddfod yr Urdd // In Pictures: Wednesday at the Urdd Eisteddfod

maintext:
'Dyn ni hanner ffordd drwy'r wythnos yn Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed, a dyma rai o'r golygfeydd o'r Maes yn Llanelwedd.
We're midway through the Brecon and Radnorshire Urdd National Eisteddfod. Here are some of the highlights from Wednesday:
Image caption Criw Stwnsh yn rhoi sioe ar y Maes // The presenters from S4C's youth show Stwnsh onstage on the Maes
Image caption Mae'n wir bod yr Urdd yn rhoi help i blant gyrraedd y brig // The Urdd once again helping children to reach the top
Image caption Enillydd y Fedal Ddrama, Mirain Alaw Jones // The winner of the Drama Medal, Mirain Alaw Jones
Image caption Mistar Urdd yn cael cymorth i ffitio mewn i lifft // Mr Urdd being aided into a lift by his helpers
Image caption Ioan yn cael trafferth gyda'i stilts // Ioan trying a balancing act
Image caption Charlotte Kwok yn addasu uchder y sedd cyn cystadlu // Charlotte Kwok getting her stool into position ahead of her piano competition
Image caption Gwynfor Davies: 'siwpar stiward' cefn llwyfan ers dros 26 mlynedd // 'Super steward' Gwynfor Davies who's been in his role for over 26 years
Image caption Adran Llwynbrwydrau, Abertawe yn y gystadleuaeth cân actol blwyddyn 6 neu iau // Llwynbrwydrau section from Swansea performing on the pavilion stage
Image caption Mae hyd yn oed cyfle i aelodau'r Urdd badlo canŵs ar y Maes eleni! // Canoes ar readily available on the Maes this year!


description: AS yn dweud bod troseddwyr ifanc o dde-ddwyrain Lloegr yn dod â diwylliant gangiau a chyffuriau gyda nhw i garchar yng Nghymru.

title: 'Troseddwyr yn dod â diwylliant gangiau i Gymru', medd AS

maintext:
Mae troseddwyr ifanc o dde-ddwyrain Lloegr yn dod â diwylliant gangiau a chyffuriau 'county lines' i Gymru, yn ôl un Aelod Seneddol.
Dywedodd Liz Saville Roberts fod nifer y carcharorion o Gymru yng Ngharchar y Parc ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn gostwng, ond mae'r nifer o rannau o Loegr yn cynyddu.
Mae Pwyllgor Materion Cymreig San Steffan yn ymchwilio i garchardai Cymru, gan ymweld â Charchar y Parc wrth iddyn nhw gasglu tystiolaeth.
Yn ystod cyfarfod o'r pwyllgor ddydd Iau, dywedodd Ms Saville Roberts fod cyfarwyddwr y carchar wedi dweud fod 75% o'u troseddwyr ifanc yn dod o Loegr, a bod 45% o'r rheiny o dde-ddwyrain Lloegr.
'Dim lles o'i gael yma'
Yn ôl AS Dwyfor Meirionnydd mae carcharorion yn cael eu gyrru ymhell o'u cartref er mwyn ceisio torri'r cysylltiad gyda diwylliant gangiau.
"Ry'n ni'n clywed am bryderon yr awdurdodau am 'county lines' a natur y diwylliant gangiau, ac mai un o'r rhesymau am eu gyrru yn bell o adre' yw i geisio torri'r cysylltiadau hynny," meddai AS Dwyfor Meirionnydd.
"Ond mae hynny i bob pwrpas yn dod â'r cysylltiadau hynny a sefydlu 'county lines' o fewn cymunedau yng Nghymru.
"Ry'n ni'n dod â diwylliant gangiau o fanna i'r fan hyn. Doedd e ddim yma o'r blaen... ddaw dim lles i ni o'i gael yma."
'County lines' yw'r term sy'n cael ei ddefnyddio ar gyfer rhwydwaith o werthwyr cyffuriau sy'n cysylltu ardaloedd dinesig a threfol gydag ardaloedd gwledig ar draws y DU drwy ddefnyddio llinellau ffonau symudol penodol.
Fis diwethaf, fe glywodd rhaglen materion cyfoes BBC Cymru, Wales Investigates bod y gangiau'n gweithredu llinellau ffonau symudol i werthu heroin a chrac cocên yn uniongyrchol i gwsmeriaid yng Nghymru.
Mae gangiau mewn dinasoedd fel Lerpwl, Llundain, Manceinion a Birmingham yn defnyddio pobl fregus a phlant mor ifanc â 13 oed i gludo a gwerthu cyffuriau ar eu rhan mewn trefi rhanbarthol - yn aml mewn trefi arfordirol.
Bydd y gangiau yn defnyddio bygythiadau a thrais i orfodi'r rhedwyr ifanc i weithio ar eu rhan.
Fe wnaeth Ysgrifennydd Gwasanaethau Cyhoeddus Llywodraeth Cymru roi tystiolaeth i'r pwyllgor, gan ddweud bod y mater yn "un o bryder sylweddol".
Dywedodd Alun Davies na ddylai Carchar y Parc gael ei ddefnyddio i gartrefu carcharorion o dde-ddwyrain Lloegr.
"Dydw i ddim am weld adnodd yng Nghymru yn cael ei ddefnyddio er mwyn delio gyda phroblem sy'n bodoli yn rhywle arall yn y modd yr ydych wedi'i ddisgrifio," meddai.
Mae'r BBC wedi gofyn i'r Weinyddiaeth Gyfiawnder am ymateb.


description: Rhaglen Manylu'n clywed pryderon am gyflwr marina Pwllheli oherwydd cynifer yr angorfeydd gwag sydd yno.

title: Galw am roi marina a harbwr Pwllheli mewn dwylo preifat


description: Mae Clwb Criced Morgannwg wedi cael dirwy o £9,000 a chosb o ddau bwynt yn dilyn gwrandawiad panel disgyblu ddydd Llun.

title: Cosbi Morgannwg am gyflwr y llain


description: Dim o'i le â threfniadau ras feicio mynydd yn Sir Ddinbych yn 2014, pan gafodd dynes ifanc ei lladd, medd seiclwr.

title: Ras feic angheuol 'wedi'i threfnu'n iawn', medd seiclwr

maintext:
Image copyright Wales News Service Image caption Roedd Judith Garrett yn gwylio ei chariad Peter Walton yn cystadlu yn y ras
Mae seiclwr oedd yn rhan o ddigwyddiad angheuol mewn ras feicio mynydd yn Sir Ddinbych yn 2014 wedi dweud wrth lys nad oedd ganddo ddim cwynion am drefniadau'r gystadleuaeth.
Roedd Andrew Roger Cody, 32 oed, yn cystadlu yn y ras ar fferm Tan y Graig ger Llangollen ar 31 Awst 2014, pan gollodd reolaeth o'i feic a tharo'n erbyn Judith Garrett.
Bu farw Ms Garrett, 29 oed o Northumberland, o anafiadau difrifol i'w phen ddiwrnod yn ddiweddarach.
Mae dau o drefnwyr y gystadleuaeth, Michael Marsden a Kevin Duckworth, yn gwadu cyfres o gyhuddiadau iechyd a diogelwch yn ymwneud a'r digwyddiad.
'Trac yn berffaith'
Wrth roi tystiolaeth yn Llys y Goron Yr Wyddgrug ddydd Mawrth, dywedodd Mr Cody ei fod wedi bod yn beicio mynydd ers dwy flynedd pan ddigwyddodd y ddamwain.
Tra'n cael ei holi gan James Hill, QC - bargyfreithiwr yr erlyniad ar ran Cyngor Sir Ddinbych - dywedodd ei fod yn cystadlu er mwyn ceisio casglu pwyntiau i gyrraedd y lefel genedlaethol.
Roedd wedi bod o gwmpas y cwrs unwaith yn ddidrafferth ar 31 Awst 2014, ac ychwanegodd fod cyflwr y trac yn berffaith o berspectif cystadleuydd - ei bod hi'n sych ond wedi iddi fwrw glaw'n gynharach.
Image caption Digwyddodd y ddamwain ar dir fferm Tan y Graig ger Llangollen ym mis Awst 2014
Esboniodd Mr Hill fod y llys yn ymwybodol o'r hyn ddigwyddodd tuag at ddiwedd ei ail dro o gwmpas y cwrs, a gofynnodd a oedd yn cofio beth achosodd y ddamwain.
"Ddim yn benodol", atebodd Mr Cody, ond aeth ymlaen i ddisgrifio sut y llithrodd yr olwyn flaen i un ochr wrth lanio wedi naid, a'i fod wedi colli rheolaeth ar ei feic.
Gallai gofio iddo geisio taflu ei hun oddi ar y beic trwy ddefnyddio'r pedalau.
Doedd Mr Cody ddim yn gallu cofio unrhyw rwystrau gerllaw ond roedd yn cofio taro'n erbyn gwyliwr, a sylweddoli mai dynes ifanc oedd hi.
Galw am help
"Dwi'n cofio galw am help a cheisio helpu. Roedd amryw o bobl gerllaw," dywedodd, ac ychwanegodd ei fod yn cofio gweld parafeddyg cyn cael ei arwain o'r safle.
Wrth gael ei groesholi, dywedodd ei fod yn teimlo fod y cystadleuaeth wedi ei threfnu'n dda.
Roedd hi'n ymddangos bod digon o swyddogion ar ddyletswydd, meddai, ac roedd rhubanau wedi eu gosod o amgylch y cwrs fel y dylen nhw fod.
Tan y digwyddiad trasig, roedd pethau yn ôl y disgwyl, ychwanegodd.
Dywedodd hefyd nad oedd yn teithio'n gyflym ar ei feic wrth baratoi i neidio, a'i bod hi'n ymddangos fod y cwrs wedi ei osod i'w arafu rhywfaint cyn cyrraedd y neidiau.
Image caption Mae Michael Marsden yn gwadu'r cyhuddiadau yn ei erbyn
Mae dau ddyn o Sir Gaerhirfryn a Ffederasiwn Seiclo Prydain yn pledio'n ddieuog i gyfres o gyhuddiadau iechyd a diogelwch yn ymwneud â'r digwyddiad.
Mae Michael Marsden yn gwadu methu â chynnal y digwyddiad mewn ffordd oedd yn sicrhau nad oedd pobl yn agored i berygl.
Mae'r ffederasiwn wedi'u cyhuddo o fethu â goruchwylio'r ras a chymeradwyo'r asesiad risg.
Mae'r marsial Kevin Duckworth hefyd wedi'i gyhuddo o fethu â sicrhau iechyd a diogelwch gwylwyr wrth ymlacio ar fat diogelwch yn ystod y ras.
Mae'r achos yn parhau.


description: Ysgrifennydd Cymru'n mynegi pryder am gost cynllun morlyn Bae Abertawe mewn e-bost, gan ddweud bod "y ffigyrau yn ofnadwy".

title: Cairns: Ffigyrau ariannol morlyn Abertawe yn 'ofnadwy'


description: Ymateb cerddwr i gau Pont Menai ar gyfer ffilmio 'The Voyage of Dr Dolittle' ddydd Sul.

title: Cau Pont Menai ar gyfer ffilmio yn 'jôc'

maintext:
Wrth i Bont Menai gau fore Sul a chael ei thrawsnewid yn set ffilm, nid pawb oedd yn falch o weld un o atyniadau hanesyddol enwocaf Cymru ar fin ymddangos mewn ffilm Hollywood.
Roedd ochr Bangor o'r bont wedi'i thrawsnewid tra bod golygfa ar gyfer 'The Voyage of Dr Dolittle', sy'n cynnwys yr actor enwog Robert Downey Jr yn y brif ran, yn cael ei ffilmio.
Roedd traffig yn cael ei ddargyfeirio at Bont Britannia er mwyn cyrraedd a gadael Ynys Môn.
Roedd cerddwyr hefyd yn cael eu hatal rhag croesi Pont Menai ac yn cael cynnig lifft mewn bws mini pan oedd y bont yn agor pob ugain munud.
Dyma ymateb Steven Owen o Fangor.


description: Corff i gael ei ddatgladdu ym Mhorthaethwy fel rhan o ymchwiliad i adnabod gweddillion gafodd eu canfod ar draeth yn yr 1980au.

title: Datgladdu gweddillion mewn ymgais i adnabod corff


description: Clwb Pêl-droed Abertawe yn cyhoeddi eu bod wedi cytuno termau gyda Graham Potter i fod yn rheolwr newydd y clwb.

title: Abertawe'n cytuno i benodi Graham Potter yn rheolwr


description: Ifor Glyn o Abertawe yn diolch o galon i bobl am godi bron £10,000 i'w hedfan adre o Wlad Thai i gael triniaeth wedi cyfnod yn yr ysbyty yn y Dwyrain Canol.

title: Cymro fu'n wael yn diolch am arian i'w gludo o Wlad Thai


description: Cais Rhyddid Gwybodaeth yn datgelu i berson ifanc 15 oed chwistrellu asid yng ngwyneb disgybl mewn ysgol yn Yr Wyddgrug.

title: Ymosodiad asid mewn ysgol uwchradd yn Sir Y Fflint


description: Prif hyfforddwr Cymru, Warren Gatland, yn enwi tîm ifanc i herio De Affrica yn Washington ddydd Sadwrn.

title: Cymru'n cyhoeddi tîm ifanc i herio De Affrica ddydd Sadwrn


description: Ffigyrau newydd yn dangos bod dros 95% o staff Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn siaradwyr Cymraeg rhugl.

title: 95% o staff Parc Cenedlaethol Eryri'n siarad Cymraeg


description: Pennaeth yr Urdd, Siân Lewis, yn dweud y bydd buddsoddi yn y maes digidol yn hanfodol wrth siapio dyfodol y mudiad ieuenctid.

title: Pennaeth yr Urdd: 'Angen casglu data yn fwy effeithiol'


description: Cyn is-lywydd undeb ffermwyr yn mynegi siom mai dim ond un drwydded yn ymwneud â moch daear a diciâu gwartheg sydd wedi ei roi eleni yng Nghymru.

title: 'Siom' am ddiffyg trwyddedau diciâu gwartheg yng Nghymru


description: Wynebau cyfarwydd yn dychwelyd i'r tîm fydd yn herio'r Ariannin yn San Juan ddydd Sadwrn a Cory Hill yn gapten am y tro cyntaf.

title: Cyhoeddi wyth newid i'r tîm ifanc a drechodd De Affrica


description: Cyfarwyddwr Eisteddfod yr Urdd, Aled Siôn yn dweud y bydd yr ŵyl ieuenctid ym Mae Caerdydd yn 2019 yn "hollol wahanol" i'r Brifwyl eleni.

title: Eisteddfod yr Urdd y Bae am fod yn 'wahanol i'r Brifwyl'


description: Mae mwy o nyrsys wedi cael eu gwahardd fel rhan o ymchwiliad i honiad o ffugio cofnodion cleifion mewn ysbytai yn ne Cymru.

title: Gwahardd mwy o nyrsys fel rhan o ymchwiliad


description: Cabinet Cyngor Sir y Fflint o blaid parhau â chynlluniau i adnewyddu Theatr Clwyd yn yr Wyddgrug.

title: Cyngor Sir y Fflint o blaid adnewyddu Theatr Clwyd


description: Llys yn clywed fod y gyrrwr ar ei ffôn eiliadau cyn gwrthdrawiad angheuol ar yr M4 ym mis Tachwedd 2016.

title: Gyrrwr ar ei ffôn 'eiliadau cyn gwrthdrawiad angheuol'


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Roedd y ffigyrau Cymreig llawer yn debycach i rai'r Alban na rhai Lloegr ac roedd yr un peth yn wir mewn nifer o feysydd eraill.

title: Cyfri'r Geifr


description: Gyrrwr lori fforch godi yn cael ei garcharu am 17 mis am yrru ei gerbyd i mewn i ochr car gan chwalu braich milwr ifanc.

title: Gyrfa milwr 'yn y fantol' ar ôl damwain


description: Ymhlith y melinau newyddion mwyaf cynhyrchiol y mae Swyddfa Cymru gallwch fentro swllt neu ddau y bydd eu datganiadau yn cynnwys y gair 'trawsffiniol'

title: Cymru, cawsom ein Moses!

maintext:
Bob dydd, yma yn y gwaith, rydym yn derbyn rhai dwsinau o ddatganiadau newyddion, a rhaid yw eu darllen nhw i gyd er taw ychydig sy'n dod o'r rhan fwyaf ohonyn nhw.
Ymhlith y melinau newyddion mwyaf cynhyrchiol y mae Swyddfa Cymru a gallwch fentro swllt neu ddau y bydd eu datganiadau yn cynnwys y gair 'trawsffiniol' y dyddiau hyn. Roedd hyd yn oed y cyhoeddiad ynghylch gwasanaethau trenau Cymru ar ddechrau'r wythnos yn gyfle 'i ddatblygu cysylltiadau trafnidiaeth rhwng Cymru a Lloegr' yn ôl sgriblwyr Tŷ Gwydr. Bingo!
Rwyf wedi ysgrifennu o'r blaen ynghylch agwedd obsesiynol braidd Swyddfa Cymru tuag at gysylltiadau rhwng Cymru a Lloegr ond mae'r ymdrech ddiweddara yn ymylu ar fod yn ddoniol ac yn mynd a ni i fyd o rith lle mae'r moroedd yn diflannu, y dyfroedd yn rhannu a'r gwlyb yn troi'n sych.
Derbyniais yr amrywiaeth ddiweddaraf ar y thema ddoe - datganiad newyddion gyda'r pennawd hynod afaelgar 'Wales and South West England's joint innovation strengths highlighted in a new index produced by Data City' yn brolio am y cysylltiadau economaidd cryf rhwng Caerdydd, Casnewydd a Bryste. Mae'r Ysgrifennydd Gwladol, Alun Cairns yn amlwg ar ben ei ddigon. Dyma oedd ganddo i ddweud.
"This report demonstrates the value of the connectivity which is already underway between South Wales and the South West.In Bristol, Newport and Cardiff we have thriving digital and advanced manufacturing sectors, and our universities and higher education institutions have strong connections with industry and business on both sides of the Severn."
Am ryw reswm mae Alun yn fwy tawedog ynghylch 'clwstwr economaidd' trawsffiniol arall y mae adroddiad 'Data City' yn nodi sef rhanbarth 'Swansea-Exeter'.
Ym. Arhoswch eiliad. Sut mae honna i fod i weithio?
Does dim angen TGAU daearyddiaeth i wybod y byddai'n anodd iawn i chi deithio o Abertawe i Gaerwysg heb fynd trwy Gaerdydd, Casnewydd a Bryste ar y ffordd. Fe fyddai'n bosib, am wn i, i chi dwgyd cwch o farina Abertawe a'i hwylio o gwmpas Cernyw ac i fyny'r afon Exe ond rwy'n amau bod y traffig yna braidd yn ysgafn. Go brin ei fod yn ddigon i greu clwstwr economaidd!
Ond dyna ni. Yn ôl Data City mae'r cysylltiad rhwng Abertawe a Chaerwysg yn gryfach na chysylltiad ail ddinas Cymru â Chaerdydd!
I fod yn deg mae rhywun yn 'Data City' wedi sylwi bod 'na broblem. Ar ei gwefan ceir hyn yn yr FAQs.
"Are Swansea and Cornwall really part of the same cluster?
Probably not..."
Rwy'n amau y byddai 'definitely' yn well air na 'probably' ond ta waeth am hynny, sut mae 'Data City' yn esbonio'r canfyddiad?
Wel sut mae esbonio popeth y dyddiau yma? Trwy feio'r cyfrifiadur wrth gwrs.
"We think that our clustering algorithm gives good results about nine times out of ten. It struggles because one of the main factors it uses to assign points to clusters is physical proximity. It doesn't understand what water is for example"
Neu mewn geiriau eraill "computer says no".
Nawr, mae'n chwerthinllyd braidd bod Swyddfa Cymru yn rhyddhau datganiad newyddion ar sail data sy'n amlwg amheus. Does ond gobeithio bod gwell sail i'w polisïau!
Cofiwch, mae 'na rywbeth eitha' apelgar ynghylch y syniad o'r ysgrifennydd gwladol yn sefyll ar y prom yn y Mwmbwls ac yn gorchymyn i'r dyfroedd agor o'i flaen. Cymru, cawsom ein Moses!


description: Heddwas gyda Heddlu De Cymru yn wynebu cyfnod dan glo wedi iddo ddwyn dros £30,000 gan glwb athletau ei lu ei hun.

title: Heddwas yn cyfaddef dwyn £30,000 gan glwb athletau ei lu


description: Carcharu gwerthwr tai am 18 wythnos wedi iddo gyhoeddi lluniau rhywiol o fenyw ar y we.

title: Lluniau rhywiol: Carcharu gwerthwr tai


description: Morgannwg yn colli o bedair wiced ym Mhencampwriaeth y Siroedd yn erbyn Sir Warwick yn Edgbaston.

title: Morgannwg yn colli o bediar wiced yn erbyn Sir Warwick


description: Gerallt Jones o Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru sy'n esbonio'r arwyddion mae arolygwyr yn edrych amdanynt wrth gyrraedd ward ysbyty.

title: Beth sy'n digwydd yn ystod arolygaeth iechyd?


description: Cafodd Amelia Brooke Harris, 4, ei darganfod yn farw yn Nhrealaw, Rhondda Cynon Taf, nos Wener.

title: Marwolaeth Amelia Harris: Cadw dynes 37 oed yn y ddalfa


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Pryderon am ddyfodol hirdymor Ysbyty Cymuned Inffyrmari Dinbych wedi i fwy o welyau gael eu tynnu oddi yno.

title: Pryder am ddyfodol hirdymor Ysbyty Cymuned Dinbych


description: Swyddogion cyngor a thân wedi ymweld â chlwb nos oriau cyn i dân mawr ddigwydd yn yr adeilad a lledaenu i eglwys gerllaw.

title: Ymweliad diogelwch cyn tân clwb nos Casnewydd


description: Dyn 24 oed o Fryste wedi marw a dynes wedi ei hanafu mewn gwrthdrawiad car ar drac rasio preifat yng Ngheredigion.

title: Gyrrwr wedi marw ar drac rasio preifat yng Ngheredigion


description: Pysgotwyr lleol yn pryderu bod lefelau algae yn yr Afon Tywi yn Sir Gâr yn effeithio ar lwybrau mudo sewin.

title: Pryder am effaith algae ar sewin afon yn Sir Gâr


description: Comisiynydd y Gymraeg yn cyhoeddi rhestr o enwau lleoedd Cymru sydd ar gael ar-lein.

title: Comisiynydd y Gymraeg yn cyhoeddi rhestr enwau lleoedd


description: Cartref Hedd Wyn yn llwyddo yn dilyn gwaith atgyweirio

title: Gwobrau pensaernïol i adeilad Yr Ysgwrn


description: Beiciwr modur wedi ei gludo i Stoke gydag anafiadau difrifol yn dilyn gwrthdrawiad ym Metws-y-coed.

title: Beiciwr modur wedi ei anafu'n ddifrifol ym Metws-y-Coed


description: Ymchwiliad i ddiflaniad dyn o Iwerddon yn 1985 yn dweud bod "posibilrwydd cryf" mai ei gorff e sydd mewn bedd ym Mhorthaethwy, Ynys Môn.

title: Codi corff o fynwent Porthaethwy i gynnal profion DNA


description: Comisiwn y Cynulliad yn dweud fod cynnwys arolwg i ymddygiad amhriodol o fewn y sefydliad yn 'anodd' i ACau ei ddarllen.

title: 'Dim lle i aflonyddu o fewn y Cynulliad' medd arolwg


description: Adran Gwaith a Phensiynau yn cael eu cyhuddo o fod allan o gysylltiad drwy feddwl fod 'rhan fwyaf o bobl' sy'n gwneud cais am Credyd Cynhwysol yn gallu gwneud hynny ar-lein.

title: System Credyd Cynhwysol yn 'warthus ac yn wirion'

maintext:
Mae'r Adran Gwaith a Phensiynau wedi cael eu cyhuddo o fod allan o gysylltiad drwy feddwl fod "y rhan fwyaf o bobl" sy'n gwneud cais am Credyd Cynhwysol yn gallu gwneud hynny ar-lein.
Roedd yn rhaid i un fenyw o Gasnewydd ddisgwyl misoedd cyn derbyn ei budd-dal cyntaf o ganlyniad i oedi i gael apwyntiad wyneb i wyneb gyda staff.
Mae gweithwyr mewn un o gymdeithasau tai Cymru wedi dweud fod tenantiaid mewn dyled gan nad oes ganddyn nhw gerdyn adnabod debyg i basport neu drwydded yrru er mwyn gwneud cais ar-lein.
Mae'r Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud fod "trefniadau mewn lle" i gefnogi pobl sy'n methu gwneud cais ar-lein.
'Gwarthus a gwirion'
Mae ymgynghorwyr dyledion yn dweud nad ydyn nhw wedi gallu "helpu un person" i wneud cais ar-lein, ac maen nhw'n credu dim ond traean o'r bobl sy'n cwblhau cais ar y we.
Roedd yn amhosib i Jenny Lewis o Gasnewydd wneud cais ar-lein gan ei bod hi erioed wedi bod yn berchen ar basport na thrwydded yrru.
Bu'n rhaid iddi ddisgwyl tair wythnos er mwyn cael apwyntiad personol i wneud cais am fenthyciad brys, wedyn tri mis ar gyfer y taliad cyntaf o'r Credyd Cynhwysol.
Dywedodd Ms Lewis: " Mae'r system yn warthus ac yn wirion, os nad ydych chi'n gallu fforddio i fynd dramor does dim rheswm i chi fod â phasport, os nad ydych chi'n gallu fforddio car, dydych chi ddim am gael trwydded yrru."
Image caption Roedd Jenny Lewis o Gasnewydd methu â gwneud cais ar-lein gan ei bod hi erioed wedi bod berchen ar basport nn thrwydded yrru
Mae'r diffyg ceisiadau ar-lein yn golygu fod niferoedd y bobl sy'n disgwyl apwyntiad wyneb i wyneb yn pentyrru, o ganlyniad i "fwyafrif" sy'n methu gwneud cais ar-lein yn ôl Kath Hopkins sy'n swyddog gyda'r prosiect Moneysaver.
Yn ôl Pennaeth Polisi Sefydliad Joseph Rowntree, Katie Schmuecker, mae'r oedi yn "enghraifft gynnar arall" nad yw'r system yn gweithio.
Mae Rheolwr Rhaglenni a Pholisi Cartrefi Cymunedol Cymru, y corff sy'n cynrychioli cymdeithasau tai yng Nghymru, eisoes wedi dweud nad yw "Credyd Cynhwysol yn addas ar gyfer y bobl fwyaf bregus".
'Gwella bywyd unigolion'
Dywedodd llefarydd ar ran yr Adran Gwaith a Phensiynau eu bod yn gweithio'n agos gyda Gwasanaethau Digidol y Llywodraeth er mwyn sicrhau fod y system sy'n gwirio manylion unigolion, Verify "yn effeithiol ac yn ffordd ddiogel o adnabod person pan maen nhw'n gwneud cais am Gredyd Cynhwysol.
"Mewn rhai achosion pan nad yw person yn gallu cadarnhau eu manylion drwy Verify , mae cynlluniau mewn lle i gefnogi'r bobl hynny."
Dywedodd yr adran yn Llywodraeth y DU fod "gwasanaeth am ddim" o'r enw "prove your identity (PYID)" wedi cael ei dreialu ar hyn nifer o safleoedd gyda'r bwriad o gario'r gwasanaeth ymlaen at ddiwedd y flwyddyn.
Ychwanegodd y llefarydd: "Pwrpas Credyd Cynhwysol yw ceisio gwella bywyd unigolion - ac mae'n gweithio. Mae'r bobl sy'n derbyn Credyd Cynhwysol yn dod o hyd i waith yn gynt na'r rheiny sydd ynghlwm a'r hen drefn, yn aros yn hirach mewn gwaith, ac yn cadw mwy o'u cyflogau.
"Rydym wedi lledaenu Credyd Cynhwysol ar hyd y wlad ac rydym wedi gwneud nifer o welliannau, rydym wedi cyflwyno symudiad 100% i gefnogi pobl cyn eu taliad cyntaf, a thynnu'r saith niwrnod o amser aros a chynnwys pythefnos o gymorth tai cartrefi ychwanegol ar gyfer pobl sy'n symud i Gredyd Cynhwysol," meddai.


description: Teyrnged i feiciwr modur a chymhorthydd dysgu 53 oed o Gaergybi fu farw mewn gwrthdrawiad ym Mae Trearddur fore Mercher.

title: Teyrnged i feiciwr modur wedi gwrthdrawiad ar Ynys Môn


description: Wrth i dref Dolgellau yng Ngwynedd ystyried ail agor ffynnon hynafol, ysgrifennydd Cymdeithas Ffynhonnau Cymru sy'n egluro pwysigrwydd ac arwyddocâd ffynhonnau hynafol Cymru.

title: 'Syniad ardderchog' ail ddefnyddio ffynhonnau hynafol


description: Yr awdur Llwyd Owen sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr awdur Llwyd Owen

maintext:
Image copyright Elian Owen
Yr awdur, Llwyd Owen, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Rufus Mufasa yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Gwylio Bagpuss a bod yn ofnus iawn o Professor Yaffle (y cnocell y coed).
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Bungle. Michaela Strachan. Jeifin Jenkins. Ddim o reidrwydd yn y drefn yna.
Image copyright Antena Image caption Jiw Jiw Jeifin Jenkins!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Anghofio troi lan i ddigwyddiad a drefnwyd i hyrwyddo un o fy nofelau. Ro'n i'n gwylio Greg Davies, y digrifwr, yn Neuadd Dewi Sant ar y pryd, a llond stafell o bobl yn aros amdanaf yng Nghanolfan y Mileniwm. Disgrês!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Fi'n crio fel babi ar y pethau mwyaf dibwys - fideos twymgalon ar Twitter, ffilmiau plant, hysbysebion.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Rhegi fel b******.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Bryncelyn, cartref fy niweddar mam-gu a dad-cu. Bwthyn hudolus yng nghefn gwlad Ceredigion a chist llawn atgofion melys o fy mhlentyndod.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
31 Mawrth 1993: Y noson y collais fy nghwyfyrdod a'r noson sgoriodd Ryan Giggs ac Ian Rush gôl yr un i guro Gwlad Belg yn y stadiwm cenedlaethol.
Image caption Nid Ian Rush a Ryan Giggs oedd yr unig rai a sgoriodd ar y noson dyngedfennol honno ym mis Mawrth 1994...
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Ffyddlon. Gweithgar. Hoffus.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Hoff lyfrau: Rifiera Reu (Dewi Prysor); Y Dŵr (Lloyd Jones); Sheepshagger (Niall Griffiths); Cardiff Cut (Lloyd Robson); The Winter of Frankie Machine (Don Winslow); Transition (Iain Banks).
Hoff ffilmiau: The Big Lebowski, Chopper, Twin Town, Frank, Get Out, Before the Devil Knows You're Dead, Bill & Ted's Excellent Adventure.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Mam. Achos nath hi farw yn llawer rhy ifanc.
O Archif Ateb y Galw:
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Mae gen i bump tatŵ. Dau ar fy mraich chwith a thri ar fy mŵbs!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Yfed. Smocio. Canu. Caru.
Beth yw dy hoff gân a pham?
The Most Beautiful Girl in the Room gan Flight of the Conchords. Dyma 'gân' fi a fy ngwraig, Lisa.
Image caption Mae Llwyd, fel llawer ohonom ni, yn ffan o'r ffilm eiconig o Abertawe, Twin Town
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cwrs cyntaf - corgimychiaid mewn tsili a choriander.
Prif gwrs - cyrri paneer, madarch, ffacbys ac ysbigoglys.
Pwdin - tarte au citron.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Jacob Rees-Mogg, er mwyn gallu trosglwyddo ei ffortiwn i fy nghyfrif banc personol a'i adael e heb yr un geiniog.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Esyllt Sears


description: Lansio ymgyrch ar faes Eisteddfod yr Urdd i gofrestru pleidleiswyr ar gyfer Senedd Ieuenctid Cymru.

title: Cofrestru pleidleiswyr ar gyfer Senedd Ieuenctid Cymru


description: Teulu'n rhoi teyrnged i Amelia Harris, oedd yn bedair oed, yn dilyn ei marwolaeth, gan ddweud na fydd eu bywydau "fyth yr un peth eto".

title: Teyrnged teulu i ferch bedair oed 'hwyliog a hapus'