description: Cafodd chwech o bobl eu lladd yn llifogydd Cwm Clydach yn 1910 // Six people were killed when water from a disused coal mine burst through the mountain and surged through Clydach Vale in the Rhondda in 1910

title: Llifogydd Cwmclydach 1910 // Clydach Vale flood 1910

maintext: Roedd un o'r lefelau 'Perch' gwreiddiol, wedi bod yn segur am bum mlynedd. Roedd dŵr wedi bod yn cronni yn y lefelau segur hyn, a thua 4.00 pm ddydd Gwener 11 Mawrth 1910, dymchwelodd ochr y mynydd ac ysgubodd llifeiriant o ddŵr ynghyd â phentyrrau o bridd, clogfeini a rwbel i lawr ochr y mynydd // One of the Perch seams, which had been obsolete for five years, had been filling with water and about 4.00pm on Friday March 11, 1910, the side of the mountain blew, pumping tons of earth, rubble and water down the mountain


description: Redvers Bickley yn wynebu o leiaf 30 mlynedd dan glo am lofruddio Tyler Denton ond mae'r ddedfryd wedi siomi ei theulu.

title: 30 mlynedd dan glo i ddyn o'r Rhyl am ladd hen ffrind

fasttext_language: cy


description: AC Ceidwadol yn honni bod Llywodraeth Cymru wedi "ysbïo" arni, ar ôl gweld tystiolaeth eu bod wedi holi am wybodaeth am ACau ac ASau.

title: AC Ceidwadol: 'Llywodraeth Cymru'n ysbïo arna i'

maintext:
Mae ffrae dros ymgais Llywodraeth Cymru i gael gwybodaeth am gyswllt gafodd AC Plaid Cymru gyda bwrdd iechyd wedi gwaethygu.
Dywedodd yr AC Ceidwadol Angela Burns ei bod yn teimlo fod y llywodraeth wedi "ysbïo" arni wedi iddi weld tystiolaeth eu bod wedi holi am wybodaeth am ACau ac ASau.
Dywedodd Simon Thomas fod Llywodraeth Cymru hefyd wedi ceisio cael gafael ar ei gysylltiadau ef gyda Bwrdd Iechyd Hywel Dda.
Mae'r llywodraeth wedi cael cais am sylw.
Holi am gysylltiadau
Mae Mr Thomas hefyd wedi dweud nad yw honiadau gan y Prif Weinidog Carwyn Jones fod cyn-weinidogion Plaid Cymru wedi gofyn am wybodaeth debyg pan oedden nhw'n rhan o'r llywodraeth yn wir.
Yn gynharach eleni daeth i'r amlwg fod y llywodraeth wedi cael gafael ar wybodaeth am ymdrechion i drefnu cyfarfodydd rhwng Mr Price a Hywel Dda ynglŷn ag aildrefnu gwasanaethau.
Daeth i'r amlwg wedyn nad oedd y wybodaeth yn gywir a bu'n rhaid i'r bwrdd iechyd ymddiheuro.
Dywedodd Ms Burns wrth y Senedd ddydd Mawrth fod newyddiadurwr wedi darganfod, drwy'r Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth, fod Llywodraeth Cymru wedi holi am "fwy o wybodaeth am weithgarwch yn ymwneud ag ASau ac ACau eraill".
Image caption Dywedodd Carwyn Jones ei bod yn "arfer" i wneud ymchwil ar ACau
Roedd hi ei hun wedi ceisio darganfod a oedd y llywodraeth wedi gofyn am gysylltiadau rhyngddi hi a chyrff cyhoeddus, meddai, ond chafodd hi ddim ateb.
Mewn ymateb dywedodd Mr Jones fod gweinidogion Plaid Cymru "wedi gwneud union yr un peth tra'u bod nhw mewn llywodraeth".
"Pan mae aelod yn gofyn cwestiwn, mae'n arfer i wneud ymchwil ar beth mae'r aelod wedi dweud am y peth, ac o bosib pa gysylltiadau maen nhw wedi'i gael er mwyn i weinidogion ateb y cwestiwn yn iawn," meddai'r prif weinidog.
Gwadu'r cyhuddiad hwnnw wnaeth Mr Thomas, oedd yn ymgynghorydd arbennig i Blaid Cymru yn ystod eu cyfnod mewn clymblaid â Llafur rhwng 2007 a 2011.
'Ymosod yn bersonol'
Wrth siarad â BBC Cymru, dywedodd Ms Burns ei fod yn fater o "onestrwydd" ac "ymddiriedaeth" o fewn y llywodraeth.
"Cefais fy ethol gan fy etholwyr i herio a chraffu, nid er mwyn i'r llywodraeth ysbïo arna i," meddai.
"Mae'n gwneud i chi feddwl, oedd rhywbeth systemig yn digwydd? Beth maen nhw'n ceisio'i guddio?"
Yn ystod sesiwn Holi'r Prif Weinidog ddydd Mawrth dywedodd AC Plaid Cymru, Adam Price fod Llywodraeth Cymru'n camddefnyddio adnoddau i "dawelu a bygwth beirniaid, gan gynnwys pobl o fewn eich plaid eich hunain".
Image caption Dywedodd Adam Price fod Carwyn Jones wedi ymosod arno'n bersonol
Fe wnaeth Mr Jones gyhuddo Mr Price o ddiflannu i'r UDA, gan gyfeirio at gyfnod yr AC yn astudio ym Mhrifysgol Havard yn ystod cyfnod o seibiant o wleidyddiaeth.
Arweiniodd hynny at ffrae danllyd rhwng y prif weinidog a gwleidyddion o'r gwrthbleidiau, gyda'r Llywydd Elin Jones yn gorfod galw am dawelwch sawl gwaith.
Fe wnaeth Mr Price gyhuddo Mr Jones o ymosod arno'n bersonol, ond mynnodd y prif weinidog fod ganddo "pob hawl i ymateb" os oedd rhywun yn ei feirniadu.


description: Dau o hoelion wyth Plaid Cymru wedi dweud wrth BBC Cymru bod gwersi i'w dysgu wedi iddyn nhw fethu a chipio seddi ychwanegol yn San Steffan.

title: Plaid yn dal eu gafael yng Nghymru


description: Gyrrwr beic modur a theithiwr piliwn wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ger Dinbych.

title: Dau wedi marw mewn gwrthdrawiad angheuol yn Sir Ddinbych


description: Un o grwpiau mwyaf poblogaidd y 90au, Diffiniad, fydd y prif artistiaid ar nos Wener yr Eisteddfod Genedlaethol eleni.

title: Diffiniad i berfformio ar nos Wener Eisteddfod Caerdydd

maintext:
Un o grwpiau mwyaf poblogaidd y 90au, Diffiniad, fydd y prif artistiaid yn perfformio ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol ar nos Wener y Brifwyl ym mis Awst.
Mae'r trefnwyr hefyd wedi cyhoeddi mai enw swyddogol y llwyfan am y flwyddyn fydd Llwyfan y Maes BBC Radio Cymru.
Bydd Diffiniad yn ailffurfio yn arbennig ar gyfer y noson, gyda'r Eisteddfod yn dweud eu bod yn "ymateb i'r galw", ar ôl i nifer o bobl gysylltu yn gofyn am weld y band eto.
Bydd Llwyfan y Maes BBC Radio Cymru yn yn Roald Dahl Plass o flaen Canolfan y Mileniwm ym Mae Caerdydd.
Dywedodd Ian Cottrell o'r band: "Mae 'na alw wedi bod ar Diffiniad i ailffurfio ers blynyddoedd bellach, ond doedd yr amser byth yn iawn.
"Roedden ni i gyd yn teimlo bod angen i ni ddisgwyl am y cyfle iawn cyn cytuno i berfformio fel grŵp eto.
"Ar ôl i Eden berfformio yn y slot yma yn yr Eisteddfod y llynedd, roedden ni'n gwybod mai hwn oedd y slot iawn i ni fel band hefyd, a phan ddaeth yr Eisteddfod atom ni, roedd yn gyfle rhy dda i'w golli - mae'n dipyn o beth cael dilyn ôl troed artistiaid fel Edward H, Geraint Jarman a Huw Chiswell."
Dywedodd Sioned Edwards, sy'n trefnu gweithgareddau cerddorol yr Eisteddfod, bod "cymaint o bobl wedi cysylltu gyda'r Eisteddfod yn y gobaith mai Diffiniad fydd yn ymddangos yn y slot yma nos Wener, a dyma ymateb i'r galw drwy ofyn iddyn nhw ailffurfio i berfformio ar y Llwyfan".
"Mae'u caneuon nhw'r un mor gofiadwy ag erioed, ac fe fydd yn gyfle i ni i gyd gamu 'nôl i'r 90au a mwynhau rhai o glasuron y sîn Gymraeg.
"Alla i ddim aros i'w gweld nhw'n perfformio eto!"
Image copyright Eisteddfod Genedlaethol Cymru Image caption Mae'r Eisteddfod wedi cyhoeddi map yn amlinellu ble yn y Bae fydd yr holl weithgareddau a stondinau
Fe gyhoeddodd yr Eisteddfod Genedlaethol hefyd y bydd BBC Radio Cymru yn noddi llwyfan y maes eleni.
Dywedodd Prif Weithredwr yr Eisteddfod, Elfed Roberts: "Mae Llwyfan y Maes BBC Radio Cymru wedi'i osod yn y lleoliad perffaith yn Roald Dahl Plass o flaen Canolfan Mileniwm Cymru, a bydd yn sicr yn gyfle i gynulleidfa selog yr Eisteddfod ynghyd â chynulleidfa newydd ac anghyfarwydd i alw draw yn rhad ac am ddim i fwynhau bandiau a pherfformwyr gorau Cymru o ganol dydd tan yn hwyr gyda'r nos."
Ychwanegodd Betsan Powys, Golygydd BBC Radio Cymru: "Bydd yr wythnos yn uchafbwynt i'n teithiau haf ni ac mae'r bartneriaeth hon yn gyfle arall i ni a'n cyflwynwyr gysylltu'n uniongyrchol gyda'n cynulleidfa, ac rydym yn edrych ymlaen at fod yn rhan o Eisteddfod drefol ac arbrofol Caerdydd ym mis Awst eleni."


description: Mae cwmnïau wedi bod yn datgelu'r gwahaniaeth cyfartalog rhwng merched a dynion

title: Y cwmnïau Cymreig sy'n talu mwy i ferched


description: Adroddiadau am gytundeb posib rhwng Llywodraeth Japan a chwmni Hitachi Ltd i ddarparu pecyn ariannol fyddai'n gam ymlaen i gynllun gorsaf niwclear Wylfa Newydd.

title: Cytundeb am becyn ariannol i Wylfa Newydd?


description: Y Llywydd o'r farn y dylai ACau ddelio â ffrae dros gyfraith sy'n galluogi i weinidogion orfodi'r llywodraeth i gyhoeddi dogfennau.

title: Y Llywydd: 'ACau angen trafod ffrae adroddiad Sargeant'


description: Cynhadledd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn fyw ar ddydd Sadwrn, 14 Ebrill.

title: YN FYW: Cynhadledd Dem Rhydd Cymru


description: Pedwar o bobl yn mynd o flaen Llys y Goron am y tro cyntaf wedi'u cyhuddo o lofruddio pensiynwr yn ei gartref yn Abertawe.

title: Llofruddiaeth Abertawe: Pedwar o flaen Llys y Goron


description: Gwers ysgol sydd wedi cael ymateb byd eang i ddangos pŵer y rhyngrwyd

title: Disgyblion Rhostryfan yn profi nerth y rhyngrwyd


description: Bydd S4C yn gwario £3m i "ddatblygu strategaeth ddigidol y sianel" mewn ymateb i adolygiad o'r gwasanaeth.

title: S4C i wario £3m ar 'strategaeth ddigidol' wedi adolygiad


description: Plaid Cymru yn galw am ymgynghoriad cyhoeddus i enwi ail Bont Hafren ar ôl Tywysog Cymru.

title: Adam Price: 'Cwestiynau difrifol' am enwi pont Hafren


description: Cwest yn clywed bod yna ochr arall i Cheryl James o Langollen bu farw yng nghanolfan filwrol Deepcut.

title: Cwest Deepcut: 'Ochr arall' i Cheryl James


description: Gyda Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn ymrwymo i fuddsoddi mwy mewn gofal yn y cartref, mae Gareth Harries eisoes wedi gweld budd o'r math yma o ofal.

title: Newidiadau Hywel Dda: 'Fel bod yn yr ysbyty ond gartref'


description: Caerdydd yn disgyn o'r safleoedd dyrchafiad yn y Bencampwriaeth ar ôl colli yn Aston Villa nos Fawrth.

title: Y Bencampwriaeth: Aston Villa 1-0 Caerdydd


description: Beiciwr modur wedi marw a gyrrwr car yn yr ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad yn Sir Caerffili fore Iau.

title: Beiciwr modur wedi marw mewn gwrthdrawiad â char


description: Rhieni'n cwyno ar ôl i S4C newid sut maen nhw'n dosbarthu tocynnau Sioe Nadolig Cyw.

title: Rhieni yn cwyno am drefn tocynnau Sioe Nadolig Cyw S4C

maintext:
Image copyright S4C Image caption Bydd rhai o gymeriadau Cyw i'w gweld yn y sioe
Mae nifer o rieni yn cwyno ar ôl i S4C newid sut maen nhwn dosbarthu tocynnau ar gyfer Sioe Nadolig flynyddol Cyw.
Eleni, fydd dim modd i rieni archebu tocynnau yn uniongyrchol gan y sianel.
Yn hytrach ysgolion neu feithrinfeydd fydd yn cael gwneud cais am docynnau.
Mae nifer o rieni wedi bod yn troi at wefannau fel Facebook a Twitter i gwyno am y penderfyniad.
Dywed S4C eu bod wedi gwneud newidiadau eleni o ganlyniad i doriadau ariannol i'r sianel a sylwadau rhieni i'r sioe ymweld â mwy o lefydd.
Mae'r sioe "Seren Nadolig Cyw" ar daith drwy Gymru dros y ddau fis nesa', rhwng Tachwedd 26 a Rhagfyr 7 gan ymweld ag ysgolion uwchradd yn Y Drenewydd, Dolgellau, Caernarfon, Rhuthun, Llangollen, Caerdydd, Abertawe, Y Coed Duon, Caerfyrddin ac Aberteifi.
Yn ôl datganiad S4C am y sioe, mae hi'n 40 munud o hyd ac yn cynnwys dawns, cân a hwyl wrth i Cyw a'i ffrindiau baratoi ar gyfer y Nadolig.
Poblogrwydd
"Bydd tripiau i weld y sioe yn cael eu trefnu drwy ysgol neu grŵp meithrin yn unig gyda'r plant yn mynd i'r sioe gyda'u hathrawon a'u cynorthwywyr dosbarth o'r ysgol," meddai.
Un sy'n anfodlon gyda'r penderfyniad ydi Dylan Evans o Gaerdydd.
"Mae'r tŷ yma yn llawn o betha' Cyw ac mae'n boblogaidd iawn.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Garry Owen yn holi'r rhiant Dylan Evans a Garffild Lloyd Lewis o S4C
"O'n i'n meddwl mai Jac y Jwc ei hun oedd wedi gwneud y penderfyniad a dweud y gwir.
"Mae'r sioe yn rhywbeth i'r teulu yn fy marn i a fydd fy merch fach i'n torri calon o beidio cael mynd eleni."
Ar Facebook, mae un fam, o'r enw Llinos yn dweud: "Mi yda ni felly ar drugaredd yr ysgol. Beth os nad ydi'r ysgol yn fodlon trefnu trip?"
Neges arall gan ferch o'r enw Catrin, sy'n dweud: "Mor siomedig gyda'r penderfyniad yma - ro'n i'n edrych mlan at fynychu'r sioe gyda'r mab bach. Dyw e ddim yn yr ysgol feithrin, felly er y bydd y sioe ond canllath o'n cartref, chawn ni ddim mynd. Boncyrs! Ailystyriwch plîs!"
Mae 'na fam o'r enw Hawys yn dweud: "Tydi hi ddim yn deg fod rhai plant yn cael eu heithrio. Fe ddylai holl wylwyr Cyw a'u teuluoedd gael y cyfle i weld y sioe."
'Toriadau'
Ac mae Gwenyth yn dweud: "Siomedig iawn! Dwi'n meddwl dylech ail-gysidro trefniadau tocynnau Sioe Cyw gan gysidro'r holl negeseuon negyddol yma."
Mae llefarydd ar ran S4C wedi dweud bod y drefn eleni yn newid ac "yn yr oes sydd ohoni, mae rhaid gwneud toriadau".
Dywedodd Garffild Lloyd Lewis, Cyfarwyddwr Cyfathrebu, Marchnata a Phartneriaethau S4C, eu bod fel sianel yn cydymdeimlo gyda rhai rhieni a phlant fydd yn colli allan.
"Dau gwestiwn oedd ganddon ni wrth gynllunio, a oedden ni am allu fforddio gwneud sioe o gwbl ac os am wneud sioe deithiol, sut i wneud hyn ar lai o arian a sicrhau bod y profiad ar gael i gymaint o blant ag y medrwn?
"Dan ni'n mynd i bum lle yn fwy eleni ac yn cynnal 25 o sioeau.
"Rydym yn deall poblogrwydd Cyw ond mae'n gostus iawn iawn i gynnal sioe deithiol ac roeddem eisiau'r sioe orau posib.
"Fedrwn ni ddim ailystyried ar gyfer eleni ond fe fyddwn ni'n gwrando ar y sylwadau, fel y gwnaethon ni llynedd i fynd i fwy o lefydd."


description: Canlyniadau Dydd Calan yn Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Wrecsam yn disgyn i'r seithfed safle yn y Gynghrair Genedlaethol ar ôl iddyn nhw gael cweir yn Ebbsfleet nos Fawrth.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Ebbsfleet 3-0 Wrecsam


description: Yr Aelod Seneddol Nigel Evans yn disgrifio'i fywyd fel "uffern" ers iddo gael ei gyhuddo o droseddau rhyw yn erbyn saith dyn ifanc.

title: Nigel Evans: Bywyd yn "uffern"

maintext:
Image copyright PA Image caption Mae AS yn gwadu'r holl gyhuddiadau yn ei erbyn
Mae'r gwleidydd Nigel Evans wedi disgrifio ei fywyd fel "uffern" ers iddo gael ei gyhuddo o gymryd mantais o saith o weithwyr ifanc San Steffan.
Yn y llys mae'r Aelod Seneddol wedi dweud iddo deimlo cywilydd ei fod wedi ei arestio.
Mi gyfaddefodd ei fod wedi mynegi diddordeb rhywiol mewn dyn ifanc ond mae'n gwadu iddo ei gam-drin yn rhywiol. Dywedodd ei fod wedi "camddeall yr arwyddion".
Mae Nigel Evans yn honni fod y dyn yn ei 20au wedi "fflyrtio yn ofnadwy" a bod yn "or-gyfeillgar". Roedd y dyn wedi bod yn cysgu ar ei soffa yn ei gartref yn Sir Gaerhirfryn yn 2009 pan ddechreuodd yr AS ei gofleidio.
Yn ôl y dyn ifanc roedd Mr Evans wedi rhoi ei law o dan ei drywsus.
'Methu credu'
Mae Mr Evans, sydd yn wreiddiol o Abertawe, wedi dweud fod ganddo berthynas agos gyda'r dyn cyn iddo wneud honiadau yn ei erbyn. Dywedodd wrth y llys iddo deimlo atyniad at y dyn.
Dywedodd y gwleidydd,"Weithiau mi fydden ni yn dal dwylo. Roedd e'n fflyrtio yn ofnadwy. O'n i'n cael yr argraff fod ganddo ddiddordeb yno fi."
Gofynnwyd iddo sut yr oedd yn teimlo am y cyhuddiadau yn ei erbyn. "Mae'n uffern, uffern go iawn, 10 mis o'r cyhuddiad yma yn fy erbyn. I gael staen fel hyn ar fy nghymeriad yn y ffordd yma, mae'n ofnadwy."
Mae'r cyn ddirprwy lefarydd Tŷ'r Cyffredin wedi dweud iddo fod mewn sioc pan gafodd wybod ei fod yn wynebu sawl cyhuddiad. "Doeddwn i methu credu bod hyn yn digwydd i fi."
Ychwanegodd: "Does 'na neb eisiau ei fywyd preifat yn cael ei drin a'i drafod fel hyn. Mae'n ofnadwy o anodd."
Mae Nigel Evans yn wynebu dau gyhuddiad o ymosod anweddus, un o geisio ymosod yn rhywiol, pump o ymosod yn rhywiol ac un o dreisio. Mae'n gwadu'r holl gyhuddiadau yn ei erbyn.


description: Y teipiadur olaf yn gadael ffatri cwmni Brother yn Wrecsam

title: Ffarwelio â'r teipiadur olaf


description: Yr actor a cherddor Bryn Fôn sy'n trafod PTSD

title: Bryn Fôn a PTSD

maintext:
Image copyright S4C
Mae PTSD (Anhwylder Straen Wedi Trawma) yn gyflwr sy'n cael ei gysylltu'n aml gyda chyn-filwyr a phobl sydd wedi bod mewn sefyllfaoedd hynod o beryglus.
Ond mae'n gallu effeithio ar bobl o wahanol gefndiroedd. Mae Bryn Fôn yn chwarae rhan Dr Elgan Pritchard, sy'n dioddef gyda chyflwr PTSD, yn yr opera sebon Pobol y Cwm.
Mae Bryn yn cyflwyno rhaglen ddogfen yn trafod PTSD a fydd yn cael ei ddarlledu ar S4C am 21.00 nos Fercher, 18 Ebrill.
Beth oeddech chi'n ei wybod am y cyflwr PTSD cyn gwneud y rhaglen ddogfen?
'Chydig iawn oeddwn ni'n ei wybod am y cyflwr cyn hyn, fel llawer roeddwn yn cysylltu PTSD â chyn-filwyr, wedi clywed sawl stori ar y newyddion am y cyflwr yn effeithio pobl yn negyddol ar ôl iddynt ddychwelyd o ryfel.
Dwi hefyd yn cofio ymgyrch yn y 90au, dwi'n credu, i gael y Weinyddiaeth Amddiffyn i gydnabod fod PTSD yn gyflwr oedd yn effeithio milwyr. Doeddwn ni'n sicr ddim yn ystyried ei fod yn gyflwr mor gyffredin a'i fod yn effeithio cymaint o bobl.
Disgrifiwch yr her o chwarae rhan cymeriad rhywun sydd â PTSD.
Mae chwarae rhan Dr Elgan Pritchard, y cyn-filwr, wedi bod yn dipyn o her, ond yn sialens ddifyr ar yr un pryd. Does 'na ddim byd gwell gan actor na chwarae cymeriad cymhleth, lle mae gennych nifer o haenau diddorol sy'n cystadlu am sylw'r un pryd.
Mi rydych yn twyllo'r gynulleidfa i feddwl fod o y math yma o ddyn ac yna yn sydyn yn datgelu mai celwydd yw hynna a'i fod yn rhywbeth hollol wahanol. Roedd rhai o'r golygfeydd emosiynol, lle'r oedd Elgan yn trïo wynebu ei drawma ei hun yn anodd iawn, achos mae cynnal y math yna o densiwn yn y corff drwy'r dydd yn flinedig iawn.
Ond y boen fwyaf oedd gen i, oedd mod i'n gwneud rhywbeth yn anghywir a mod i yn pechu rhai o'r bobl oedd wedi cytuno i fy helpu ar y cychwyn.
Image copyright S4C Image caption Mae Bryn yn chwarae rhan Dr Elgan Pritchard yn Pobol y Cwm ers tua 12 mis
Sut wnaethoch chi ymchwilio i mewn i'r cyflwr?
I baratoi ar gyfer y rhan mi wnes i ddarllen yn helaeth am Ryfel y Balkans, lle'r oedd Elgan wedi gwasanaethu yn y 1990au. Gwylio hen adroddiadau newyddion ar y wê, ac ymchwilio i ystod gwaith medic milwrol. Mi wnaeth criw cynhyrchu Pobol y Cwm drefnu i mi gyfarfod â nifer o gyn-filwyr, a dyna beth oedd agoriad llygaid.
Roedd clywed sut oedd y cyflwr yn dal i effeithio eu bywydau, rhai wedi hanner can mlynedd ers y trawma gwreiddiol, yn frawychus. Dod i ddeall fod y "trigger" lleiaf yn gallu achosi "episode" oedd yn parhau am ddyddiau, a bod y digwyddiadau hyn yn effeithio pawb o'u cwmpas.
Sut oedd hi'n teimlo i gwrdd â'r cyfranwyr ar gyfer y rhaglen?
Fel heddychwr mae'n anodd iawn dychmygu fy hun fel milwr, ond mae'n debyg mai dyna mae'r hyfforddiant yn ei wneud - newid person cyffredin i fod yn filwr sy'n fodlon codi gwn yn erbyn y gelyn. A'r cwestiwn sy'n codi wedyn, a ydi'r milwyr yma ar ôl gorffen yn cael digon o gymorth a chwnsela i ddod yn ôl i fywyd bob dydd fel person cyffredin?
Fel un sydd yn hoffi antur a wynebu peth perygl mi fedraf ddeall beth sydd yn denu pobl ifanc at y bywyd yma, ac mi glywais sawl un, gan gynnwys rhai oedd wedi cael anafiadau corfforol drwg, yn dweud y byddent yn mynd yn ôl i faes y gad yfory os byddai'r cyfle yn dod. Roedd cyfarfod a chyfweld y meddyg-filwr Rhys Thomas yn brofiad bythgofiadwy, dyn annwyl, deallus a chaled fel haearn Sbaen.
Image copyright S4C Image caption Wrth greu'r rhaglen fe ddysgodd Bryn sut mae ceffylau yn cael eu defnyddio fel rhan o therapi i drin PTSD
Beth ydych chi'n feddwl o'r ddarpariaeth sydd ar gael i drin pobl sydd efo'r cyflwr?
O ran triniaeth, mae pethau yn gwella, yn ara' deg. O ran y cyn-filwyr wnes i gyfarfod, roeddynt i gyd yn cwyno am y ddarpariaeth gan NHS Veterans. Mae'n debyg fod 'na nifer cynyddol yn troi at yr elusen Combat Stress.
O ystyried fod 'na gymaint o recriwtio yn mynd ymlaen yng Nghymru, yn arbennig yn yr ardaloedd tlotaf, ychydig iawn o gymorth sydd i gael yma, gyda nifer yn gorfod teithio i Loegr i gael triniaeth arbenigol.
Beth hoffech i'r gynulleidfa gymryd o'r rhaglen?
Y gobaith wrth wneud y rhaglen oedd addysgu pobol am y cyflwr, i ddangos fod 'na wahanol driniaethau ar gael, fod 'na waith ymchwil diddorol yn mynd ymlaen yma yng Nghymru ac os ydi gwylio'r rhaglen yn helpu un person i fynd i chwilio am gymorth, mi fydda i'n hapus.


description: Bu farw John Clift, 54, yn y digwyddiad ar yr A499 rhwng pentrefi'r Ffôr a Llanaelhaearn ar 29 Ebrill.

title: Gyrrwr ambiwlans wedi cael trawiad ar y galon wrth yrru


description: Pont i gael ei hadeiladu ar draws ffordd brysur ar Ynys Môn i geisio atal gwiwerod coch rhag cael eu taro gan geir.

title: Adeiladu pont i atal taro gwiwerod coch ar Ynys Môn


description: Ysgrifennydd Trafnidiaeth Prydain yn amddiffyn y penderfyniad i beidio â thrydaneiddio'r lein reilffordd rhwng Caerdydd ac Abertawe.

title: Trydaneiddio'r rheilffordd i Abertawe 'ddim yn synhwyrol'


description: Cyngor Powys yn cynnig hyd at £5,000 i gymunedau sydd angen atgyweirio eu cofebau i'r Rhyfel Byd Cyntaf.

title: Arian i gymnedau Powys i adfer cofebau'r Rhyfel Mawr


description: Y gwaith o ddymchwel Pafiliwn Corwen yn dechrau ddydd Llun, a disgwyl i gontractwyr fod wedi cwblhau'r gwaith erbyn canol mis Chwefror.

title: Dechrau dymchwel Pafiliwn Corwen


description: Abertawe yn colli yn Old Trafford wrth i Manchester United reoli'r chwarae am 90 munud i ennill yn gyfforddus o 2-0.

title: Manchester United 2-0 Abertawe


description: Teyrngedau i'r bardd, ffermwr a thalyrnwr Emyr Oernant Jones sydd wedi marw yn 86 oed.

title: Y bardd Emyr Oernant Jones wedi marw'n 86 oed


description: Hwb i obeithion y Gweilch o fod yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop y tymor nesaf, gyda buddugoliaeth pwynt bonws dros Connacht.

title: Pro14: Gweilch 39-10 Connacht


description: Elusennau'n buddsoddi £320,000 i lanhau Camlas Maldwyn i hybu iechyd planhigion ac anifeiliaid prin.

title: Buddsoddi £320,000 i lanhau Camlas Maldwyn ym Mhowys


description: Dau ddyn wedi eu cyhuddo o ymosod yn dilyn digwyddiad yn Aberystwyth ar 14 Ionawr.

title: Cyhuddo dau wedi ymosodiad ar Ifan Owens yn Aberystwyth


description: Clwb pêl-droed yn dweud eu bod "mewn sioc" ar ôl berson gael eu harestio wedi i nifer o bobl gael eu hanafu mewn digwyddiad ar eu cae.

title: 'Sioc' wedi i gar daro pobl ar gae pêl-droed Corneli


description: Gwyddonwyr yn chwilio am ffyrdd o ddefnyddio cregyn glan-môr i gymryd lle peli meicro plastig mewn deunydd ymolchi a chosmetig.

title: Cynllun i ddefnyddio cregyn môr mewn deunydd cosmetig


description: Carys Ifan wedi ei phenodi fel cyfarwyddwr Yr Egin, fydd yn gartref i bencadlys newydd S4C yng Nghaerfryddin.

title: Penodi Carys Ifan yn gyfarwyddwr newydd Yr Egin


description: Cwest yn dod i'r casgliad bod menyw 75 oed wedi lladd ei hun mewn ysbyty ac na chafodd mesurau eu cymryd i'w hatal.

title: 'Dim camau wedi eu cymryd' i atal dynes rhag lladd ei hun


description: Cadeirydd yr Academi Gymreig yn rhybuddio y gallai'r sefydliad orfod dirwyn i ben, ar drothwy cyfarfod arbennig yn Aberystwyth.

title: Rhybudd y gallai'r Academi Gymreig ddirwyn i ben

maintext:
Image copyright Google Image caption Bydd y cyfarfod ddydd Sadwrn yn cael ei gynnal yng ngwesty'r Marine yn Aberystwyth
Mae cadeirydd yr Academi Gymreig wedi rhybuddio y gallai'r sefydliad orfod dirwyn i ben os nad ydyn nhw'n diwygio ac yn ystyried eu pwrpas ar gyfer y dyfodol.
Wrth ysgrifennu at aelodau cyn cyfarfod cyffredinol arbennig yn Aberystwyth ddydd Sadwrn, dywedodd Tom Anderson fod angen ystyried "pob opsiwn ar gyfer y dyfodol".
Ychwanegodd y cadeirydd fod y sefydliad, sydd ar hyn o bryd yn dod o dan adain Llenyddiaeth Cymru, yn wynebu'r her o "fagu corff aelodaeth digon gweithgar i oroesi".
Cafodd yr Academi Gymreig ei sefydlu yn 1959 fel cymdeithas ar gyfer llenorion, ac fe aethon nhw ymlaen i lansio cylchgrawn llenyddol Taliesin ddwy flynedd yn ddiweddarach.
Er bod gan yr Academi Gymreig ei bwrdd a'i strwythurau rheoli ei hun, maen nhw ar hyn o bryd yn cael rhywfaint o gymorth gweinyddol gan Lenyddiaeth Cymru.
Yn ei lythyr i aelodau mae Mr Anderson yn dweud na fydd y gefnogaeth hwnnw'n medru parhau yn y dyfodol, yn rhannol oherwydd newidiadau i ddeddfwriaeth gwarchod data, ond hefyd oherwydd y bwriad i geisio sefydlu'r Academi fel corff annibynnol.
'Croesffordd'
Ychwanegodd y cadeirydd fodd bynnag fod y cyfarfod arbennig hefyd yn gyfle i gael trafodaeth ynglŷn â "sut yn union mae llenorion Cymru eisiau i endid fel yr Academi edrych, ac yn wir, os ydyn nhw eisiau un o gwbl".
"Rydyn ni wedi cyrraedd mwy na dim ond croesffordd, mae'n debyg," meddai yn ei neges.
"Rhaid i mi bwysleisio nad ydw i'n credu mai torri cyllidebau sydd ar fai am y ffaith bod yr Academi Gymreig wedi arafu - ond yn hytrach sicrhau bod aelodau a chymrodorion yn ymgymryd â hi."
Dywedodd fod yr opsiynau i'w trafod yn cynnwys dirwyn yr Academi i ben, gadael i grŵp arall gymryd ei rôl a'i chyfrifoldebau, neu newid natur y sefydliad.
"Mae angen corff ar gyfer llenorion yng Nghymru, dwi'n siŵr o hynny," meddai Mr Anderson, sydd hefyd wedi cyhoeddi y bydd yn camu o'r neilltu fel cadeirydd yn dilyn y cyfarfod.
"Corff sydd yn dathlu ein llwyddiannau llenyddol, tra'n gwarchod buddiannau'r cymunedau llenydda proffesiynol presennol.
"Ond dyw hi ddim yn glir ar hyn o bryd pa mor glir yw'r galw am hyn ymysg llenorion."


description: Y pyped mecanyddol mwyaf i gael ei adeiladu ym Mhrydain sy'n löwr yn dechrau ei daith o gwmpas de Cymru.

title: Dechrau taith glöwr mecanyddol o gwmpas Cymru


description: Arweinydd Plaid Cymru'n ymateb i'r ffrae am sylwadau ymgeisydd Ceredigion, gan ddisgrifio'r cyfan fel "ymgais i bardduo" Mike Parker a'r blaid.

title: Leanne Wood: 'Ymgais i bardduo' ymgeisydd Plaid Cymru

maintext:
Image caption
Mae Leanne Wood wedi siarad yn gyhoeddus am y tro cynta' am y ffrae am sylwadau Mike Parker


description: Cymru yn sicrhau trydedd medal yn Gemau'r Gymanwlad yn Awstralia ar ôl i'r seiclwr Lewis Oliva ennill y fedal arian yn y Keirin.

title: Medal arian i'r seiclwr Lewis Oliva yn Gemau'r Gymanwlad


description: Heddlu sy'n ymchwilio i ladrad banc yn Ninbych ddydd Mawrth yn cyhoeddi lluniau CCTV o ddyn sy'n cael ei amau.

title: Cyhoeddi lluniau CCTV wedi lladrad ym manc HSBC Dinbych


authors:
Dafydd Evans
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cabinet Cyngor Sir Ddinbych yn pleidleisio'n unfrydol i dderbyn awgrym i beidio ag uno dwy ysgol gynradd yn ardal Rhuthun.

title: Penderfynu peidio ag uno dwy ysgol wledig ger Rhuthun


description: Radha Nair-Roberts a'i gŵr Tegid yn trafod eu profiad o fyw gyda MS

title: Byw gyda MS: Stori Radha Nair-Roberts


description: Dreigiau yn ildio mantais o 16 pwynt wrth golli i Zebre yn Yr Eidal.

title: Pro14: Zebre 34-32 Dreigiau


description: Gwaith ymchwil yn awgrymu y gallai awtomeiddio effeithio ar nifer o swyddi cynhyrchu yng Nghymru.

title: Pryder am swyddi cynhyrchu Cymru wedi awtomeiddio


description: Castell Penrhyn ger Bangor yn arbrofi gyda thechnoleg newydd i greu ynni o ddŵr y sinc wrth iddo lifo i lawr y draen.

title: Cynllun Castell Penrhyn i greu ynni o ddŵr gwastraff

maintext:
Bydd Castell Penrhyn ger Bangor yn arbrofi gyda thechnoleg newydd sy'n amsugno gwres o ddŵr sinc wrth iddo fynd i lawr y draen.
Y bwriad yw lleihau biliau ynni ac allyriadau carbon yr adeilad, sydd yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
Bydd y system yn defnyddio'r gwres i gynhesu dŵr sy'n dod i mewn i gaffi'r castell, atyniad sy'n denu degau ar filoedd o ymwelwyr bob blwyddyn.
Mae'r sawl sy'n gyfrifol am y prosiect yn dweud y gallai gael ei efelychu mewn ysgolion, ysbytai a thai pobl os yw'n llwyddiant.
Adfer gwres
Wedi'i adeiladu yn y 18fed ganrif ac yn hawlio golygfeydd hardd o'r Fenai ac Eryri, Castell Penrhyn yw'r adeilad mwyaf yng Nghymru yn nwylo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol - a'r trydydd mwyaf drud i'w gadw hefyd.
Mae ganddo gaffi prysur, amgueddfa drenau a dros 100 o ystafelloedd - sydd angen 1.3 miliwn litr o ddŵr bob blwyddyn.
Ers deunaw mis, mae'r staff wedi bod yn gweithio gyda gwyddonwyr ym Mhrifysgol Bangor a Choleg y Drindod Dulyn i fonitro eu defnydd o ddŵr.
Wedi'i ariannu gan grant gwerth £50,000 gan yr Undeb Ewropeaidd, daeth y prosiect i'r casgliad bod 'na botensial sylweddol i adfer gwres o'r hyn sy'n cael ei olchi i lawr y draen o gegin y caffi yn benodol.
Mae'r dŵr gwastraff yn llifo drwy bibell o'r gegin - sy'n cynnwys sawl sinc a pheiriannau golchi llestri - drwy selar ac allan o'r adeilad i danc septig.
Yn y selar, roedd tymheredd y dŵr rhwng 40 a 50 gradd Celsius yn rheolaidd, ond erbyn iddo adael y castell, roedd y gwres yn diflannu'n gyflym.
Mewn labordy, fe wnaeth y tîm dreialu ffyrdd gwahanol o ddefnyddio'r biben dŵr gwastraff yn y selar i gynhesu dŵr oedd yn dod i mewn i'r adeilad.
Roedd y rhain yn cynnwys rhedeg pibell yn dod â'r dŵr i mewn drwy'r bibell yn mynd â'r dŵr allan, gosod y biben wastraff mewn tanc dŵr, a chyfuniad o'r ddau.
'Colli cymaint'
Mae'r ymchwil bellach yn ystyried a fyddai ychwanegu pwmp dŵr yn gost effeithiol.
Gan ddefnyddio trydan gallai hwnnw sugno hyd yn oed mwy o wres o'r dŵr - hyd at 40% o'r hyn sy'n cael ei golli ar hyn o bryd.
Byddai cynhesu'r dŵr cyn iddo gyrraedd system wresogi'r castell olygu ei bod hi'n gynt ac yn rhatach i'w droi yn ddŵr poeth ar gyfer tapiau, teclynnau gegin a rheiddiaduron.
Image caption Yn ôl Keith Jones o'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, bydd y camau'n adeiladu ar y gwaith sydd eisoes yn digwydd i ddefnyddio ynni'n effeithlon.
Gyda'r profion bron â bod wedi'u cwblhau, y gobaith yw y bydd y system newydd yn cael ei osod yng Nghastell Penrhyn "o fewn yr wythnosau nesaf" meddai Keith Jones, Ymgynghorydd Amgylcheddol yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru.
Y bwriad yw arbed arian i'r elusen ar eu biliau ynni, gan olygu bod mwy o bres ar gael i'w wario ar waith cadwraeth.
Mae gan yr adeilad hanes balch o ddatgarboneiddio ei ddefnydd o ynni yn barod - ddwy flynedd yn ôl fe wnaeth y castell symud o system gwresogi olew at ferwedydd biomas, tra bod paneli solar yn cynhyrchu 25% o'i drydan.
"Ry'n ni'n cynhyrchu lot o drydan glan yn barod, ond dwi'n dal i deimlo nad ydyn ni'n gwneud y gorau ohono," eglurodd Mr Jones.
"Mae gymaint yn cael ei golli i lawr y draen pan ry'n ni'n golchi dŵr poeth i ffwrdd. Sut allwn ni gael hynny yn ôl? Dyna beth yw pwrpas y prosiect yma."
Ysbytai ac ysgolion
Mae'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol wedi dweud, os yw'r cynllun peilot yn llwyddiant, y gallai gael ei efelychu ar draws eu hadeiladau hanesyddol drwy Brydain.
Ond yn ôl Dr Prysor Williams, uwch ddarlithydd mewn Rheolaeth Amgylcheddol ym Mhrifysgol Bangor, mae 'na oblygiadau mwy pellgyrhaeddol hefyd.
"Mae 'na ddefnyddwyr mawr iawn o ddŵr o fewn ein cymunedau ni - ysbytai, ysgolion, gwestai mawr ac ati," meddai.
"Felly mae'r potensial ar gyfer canfyddiadau'r prosiect yma i gael eu defnyddio yn ehangach yn gyffrous iawn."


description: Gobaith y bydd ailgyflwyno belaod coed yn hybu niferoedd y wiwer goch yng nghanolbarth Cymru, er eu bod yn ysglyfaethwyr naturiol iddynt.

title: Gobaith fod belaod coed yn hybu niferoedd wiwerod coch


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

title: O flaen eu gwell

maintext:
Hawdd yw anghofio weithiau mai peth cymharol newydd yw Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig. Mae cartref y Llys yn neuadd hanesyddol swydd Middlesex a'r gynnau ac arfbeisiau traddodiadol yn drewi o hanes ond cwta ddeng mlynedd yw oed y Llys mewn gwirionedd. Cafodd y ddeddfwriaeth i'w greu, ei chymeradwyo yn 2005 a daeth y llys i fodolaeth rhai blynyddoedd wedyn yn 2009.
Mewn gwirionedd, mae pwerau'r llys pan ddaw hi at faterion cyfansoddiadol yn gymharol gyfyng o'u cymharu â llysoedd cyfatebol mewn gwledydd a chyfansoddiadau ysgrifenedig. Prin yw'r cyfreithiau yn yr Unol Daleithiau, er enghraifft, nad ydynt yn wynebu rhyw fath o her gyfansoddiadol yn y llysoedd.
O dan ein trefniant ni mae heriau o'r fath yn amhosib yn achos deddfwriaeth San Steffan. Sofraniaeth seneddol wedi'r cyfan yw egwyddor sylfaenol y 'Westminster system'. Mae'r sefyllfa'n wahanol pan ddaw hi at ddeddfau'r seneddau datganoledig. Yn wir datganoli oedd un o'r rhesymau y sefydlwyd y Goruchaf Lys yn y lle cyntaf. Mae gwefan y llys yn esbonio'n bellach.
Mae'r Goruchaf Lys yn penderfynu ar faterion datganoli hefyd, hynny yw, pa un ai a yw'r awdurdodau datganoledig gweithredol a deddfwriaethol yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon wedi gweithredu neu'n bwriadu gweithredu o fewn eu pwerau, ynteu a ydynt wedi methu cydymffurfio ag unrhyw ddyletswydd arall a orfodwyd arnynt.
Y Twrne Cyffredinol sydd â'r hawl i gyfeirio deddfwriaeth ddatganoledig at y llys ar ran Llywodraeth y DU ac mae wedi gwneud hynny yn achos y mesurau Cymreig ac Albanaidd i ymgorffori corpws deddfwriaeth Ewrop ar lyfrau statud y ddwy wlad.
Rhain yw'r mesurau a gyflwynwyd yng Nghaerdydd a Chaeredin i rwystro Llywodraeth y DU rhag defnyddio Brexit i fachu pwerau yn ôl yn y meysydd datganoledig. Mae Downing Street, wrth gwrs, yn gwadu mai dyna yw'r bwriad.
Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig am i'r Llys farnu bod y ddwy ddeddf yn anghyfansoddiadol. Gallai penderfyniad i'r gwrthwyneb esgor ar argyfwng cyfansoddiadol gyda senedd San Steffan yn gorfodi deddfwriaeth ar y ddwy wlad yn groes i ddymuniad eu seneddau.
Pwy sy'n debyg o ennill felly? Wel, yn ôl y rheiny sy'n deall y pethau hyn, am unwaith mae achos Cymru yn gryfach nac un yr Alban.
Yn wir, roedd Llywydd Senedd yr Alban, aelod Llafur, fel mae'n digwydd, o'r farn bod Holyrood wedi ymddwyn yn anghyfansoddiadol trwy gymeradwyo'r mesur tra bod Elin Jones wedi barnu i'r gwrthwyneb yn achos Cymru.
Y rheswm am hynny yw bod setliad cyfansoddiadol yr Alban yn nodi'n benodol mai mater i San Steffan yw'r berthynas rhwng y DU a'r Undeb Ewropeaidd. Mae hynny'n wir yng Nghymru hefyd - ond dim ond ers dechrau'r mis hwn pan ddaeth Deddf Cymru (2017) i rym.
Cafodd y ddeddf fydd yn cael ei hystyried gan y Goruchaf Lys ei chymeradwyo cyn i hynny ddigwydd. Union ystyr pwerau Deddf Llywodraeth Cymru (2006) sy'n berthnasol yn fan hyn felly. Mae'r Goruchaf Lys wedi barnu bod y pwerau hynny'n rhai sylweddol ac eang mewn achosion blaenorol a gallasai'r cynseiliau hynny brofi'n bwysig.
Beth bynnag yw'r penderfyniad ar ddiwedd y dydd, mae'n eironig bod llusgo traed gan Aelodau Seneddol unoliaethol eu hanian yn ôl yn 2005 wedi gadael Cymru â gwell law o gardiau na'n cefndryd Albanaidd. Nid dyna oedd eu bwriad.


description: Yn ei bregeth Pasg bydd Archesgob Cymru John Davies yn gwneud cymhariaeth rhwng yr atgyfodiad a newyddion ffug.

title: Neges Archesgob am 'newyddion ffug'


description: Llefarydd economi Plaid Cymru, Adam Price, yn amlinellu gweledigaeth ei blaid ar gyfer Cymru yn 2030 gyda maniffesto answyddogol.

title: Plaid Cymru: Addewidion mewn llywodraeth


description: Trefnwyr gŵyl gerddorol ym Mro Morgannwg yn wynebu brwydr i ennill trwydded yn dilyn pryderon am sŵn.

title: Gwrthwynebiad i gais gŵyl Welshfest am drwydded


authors:
Geraint Thomas
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cyn-weithwyr elusen Mind Cymru yn dweud bod "diwylliant gwenwynig o fwlio" yno, gyda staff yn cael eu hynysu a'u tanseilio.

title: 'Diwylliant o fwlio' o fewn Mind Cymru medd cyn-weithwyr


description: Y Gweilch yn chwalu'r Scarlets yn y Pro12.

title: Y Gweilch 32-3 Scarlets


description: Llywodraeth Cymru yn cyflwyno gorchymyn i atal ffliw adar rhag lledu o gyfandir Ewrop.

title: Mesurau brys i atal ffliw adar


description: Heddlu sy'n ymchwilio i lofruddiaeth John Williams yn Abertawe yn arestio dyn 48 oed ar amheuaeth o gynorthwyo troseddwr.

title: Llofruddiaeth Abertawe: Pumed arestiad


description: Comisiynydd y Gymraeg yn dweud bod darpariaeth i garcharorion Cymraeg eu hiaith "ddim yn ddigon da" a bod "diffyg cysondeb".

title: Comisiynydd: Darpariaeth i Gymry dan glo 'ddim digon da'


description: Ulster yn selio buddugoliaeth yn erbyn y Gweilch gyda chais hwyr er gwaethaf ymdrech amddiffynnol cryf gan yr ymwelwyr.

title: Pro 14: Ulster 8-0 Gweilch

maintext:
Image copyright Getty Images
Fe wnaeth cais ym munud olaf y gêm sicrhau fod y Gweilch yn dychwelyd o'u taith i Belfast yn waglaw er gwaethaf ymdrech amddiffynnol ddewr.
Daeth pwyntiau cyntaf y gêm - yr unig rai o'r hanner cyntaf - o gic gosb John Cooney wedi chwe munud.
Cafodd y ddau dîm gyfleoedd i ychwanegu at y sgôr, ac roedd y Gweilch yn meddwl eu bod nhw wedi mynd ar y blaen gyda 10 munud yn weddill o'r hanner pan groesodd Kieron Fonotia y llinell gais.
Ond chafodd hi ddim ei chaniatáu, yn dilyn trosedd gan Alun Wyn Jones yn y ryc blaenorol, ac felly'r tîm cartref aeth i mewn ar yr egwyl ar y blaen.
Ulster oedd yn gwneud y rhan fwyaf o'r pwyso ar ddechrau'r ail hanner, a bu'n rhaid i'r Gweilch chwarae gyda 14 dyn am gyfnod wedi i'r asgellwr Jeff Hassler gael cerdyn melyn.
Gyda 12 munud i fynd tro'r Gwyddelod oedd hi i gael cais wedi'i wrthod gan y dyfarnwr teledu, a hynny am nad oedd Nick Timoney mewn rheolaeth o'r bêl pan groesodd yn y gornel.
Ond wrth i'r Gweilch bwyso am sgôr hwyr, fe fanteisiodd Jacob Stockdale ar bas lac a rhedeg hanner hyd y cae i dirio a sicrhau'r fuddugoliaeth i Ulster, gan amddifadu'r ymwelwyr o bwynt bonws.
Mae'r canlyniad yn golygu bod y Gweilch yn parhau i fod yn bumed yn Adran A y Pro 14.


description: Dyn 47 oed o Geredigion wedi ei ladd mewn gwrthdrawiad ddydd Sul tra'n seiclo ar wyliau ar ynys Menorca yn Sbaen.

title: Cymro wedi ei ladd mewn gwrthdrawiad yn Menorca


description: Cyfarfod cyhoeddus yn clywed galwadau am wella a gostwng y terfyn cyflymder ar yr A487 ger Gellilydan yn dilyn marwolaeth dynes a babi ym mis Ionawr.

title: Cyfarfod cyhoeddus yn galw am welliannau diogelwch A487


description: Yr enwau Cymreig mwyaf poblogaidd a mwyaf anghyffredin ar blant

title: Cân y Babis: Chwilio am enw Cymraeg i'ch plentyn?


description: Gwasanaeth byw Cymraeg gan BBC Cymru sy'n cynnwys y newyddion diweddaraf a'r gorau o Gymru ar flaenau eich bysedd. News and more in Welsh by the BBC.

title: Gwleidyddiaeth

maintext: Llywodraeth y DU wedi cymryd penderfyniad "mewn egwyddor" am a fyddan nhw am gyfeirio'r Mesur Parhad at y Goruchaf Lys.


description: Dylai busnesau yng Nghymru fod yn "fwy uchelgeisiol" ac yn barod i gydweithio wrth geisio datblygu.

title: Annog 'mwy o uchelgais' ar gyfer arloesi yng Nghymru


description: Cyngor Gwynedd wedi dynodi'r ysgol newydd fel un gymunedol yn dilyn gwrthwynebiad lleol.

title: Cyngor Gwynedd yn rhoi statws gymunedol i ysgol newydd Y Bala


description: Cefnogwyr bocsio sy'n teithio i Gaerdydd yn cael eu rhybuddio fod posib y bydd y trenau olaf yn gadael Caerdydd cyn y brif ornest orffen.

title: Rhybudd teithio i gefnogwyr bocsio Joshua a Parker

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Dyma'r ail waith i Anthony Joshua (chwith) ymladd yng Nghaerdydd yn dilyn ei fuddugoliaeth yn erbyn Carlos Takam mis Hydref y llynedd.
Mae cefnogwyr bocsio sy'n teithio i Gaerdydd ddydd Sadwrn yn cael eu rhybuddio fod posib y bydd y trenau olaf yn gadael y Brif Ddinas cyn y brif ornest orffen.
Mae disgwyl 65,000 o bobl yn Stadiwm Principality i wylio Anthony Joshua a Joseph Parker yn ymladd nos Sadwrn.
Mae disgwyl i'r brif ornest ddechrau am 22:30 ond mae'r trên olaf i Lundain am 21:25, Bryste am 22:47 ac i Ben-y-bont ac Abertawe am 23:08.
Bydd gwasanaeth tacsi sydd yn cael ei redeg gan y cyngor yn gorffen am hanner nos.
Er hyn, bydd y gwasanaeth tacsi ar Heol Eglwys Fair yn parhau i weithredu wedi hyn.
Mae Cyngor Caerdydd wedi rhybuddio y bydd galw am dacsis yn uchel iawn yn dilyn y digwyddiad ac yn cynghori pobl i archebu rhai o flaen llaw.
Image copyright Principality Stadium Image caption Map o'r strydoedd sydd ar gau yng Nghaerdydd ddydd Sadwrn
Mae cwmnïau trenau yn argymell i bobl gyrraedd yn fuan gan fod disgwyl i'w gwasanaethau fod yn brysur trwy'r dydd.
Bydd Cardiff Bus yn darparu gwasanaeth hwyrnos wrth i'r bysiau olaf adael am 03:30 o ganol y ddinas.
Bydd ffyrdd yng nghanol dinas Caerdydd yn cau am 16:00 gyda'r stadiwm yn agor eu giatiau i'r cyhoedd am 17:00.
Mae Stadiwm Principality hefyd wedi rhybuddio cefnogwyr i ddisgwyl camau rheoli diogelwch uchel a all achosi oedi wrth fynd mewn i'r stadiwm.
Mae disgwyl i ffordd yr M4 i mewn ac allan o Gaerdydd hefyd fod yn "hynod o brysur" yn ôl yr awdurdodau trafnidiaeth.


title: 'Diffyg hyder' ym mhrifathro Brynrefail

maintext:
Image caption Mae cadeirydd y llywodraethwyr, Robert Townsend, (uchod) yn bygwth ymddiswyddo os yw Mr Jones yn dychwelyd i'r gwaith
Mae pleidlais o ddiffyg hyder wedi cael ei phasio yn erbyn prifathro ysgol yng Ngwynedd, yn ôl cadeirydd llywodraethwyr yr ysgol.
Mae'r Canon Robert Townsend yn dweud bod y mwyafrif o'r llywodraethwyr wedi pleidleisio o blaid y cynnig o ddiffyg hyder yn Eifion Jones, oedd wedi ei wahardd ar y pryd o Ysgol Brynrefail, Llanrug.
Cafodd gwaharddiad Mr Jones o'r ysgol ei wrthdroi yn ystod yr un cyfarfod, yn ôl Mr Townsend.
Mae Mr Townsend wedi dweud y bydd o'n rhoi'r gorau i'w swydd fel cadeirydd os bydd Eifion Jones yn dychwelyd i'r gwaith.
Ond mae aelod arall o'r llywodraethwyr, Sion Jones, wedi dweud wrth BBC Cymru ei fod yn gefnogol i Mr Jones a'i bod yn bryd iddo gael dychwelyd i'r ysgol.
Mae Ysgol Brynrefail yn ysgol sydd wedi cael gwybod gan Estyn ei bod angen gwella'n sylweddol.
Bygwth ymddiswyddo
"Yn gyntaf, pan rydych yn delio gyda materion sy'n ymwneud â gwaharddiadau, mae rheolau sydd angen cael eu dilyn," meddai'r Canon Robert Townsend.
"Daeth argymhelliad o flaen y corff llywodraethu, ac fe wnaeth y corff llywodraethu ymddwyn yn unol â'r argymhelliad, oedd yn golygu bod gwaharddiad Mr Jones yn dod i ben.
"Wedi hyn, fe aeth y llywodraethwyr ymlaen i gynnal pleidlais o ddiffyg hyder yn Mr Jones.
"Cafodd y bleidlais ei phasio gan bron i 70% o'r llywodraethwyr. Does dim oblygiadau gan nad oes statws swyddogol i bleidlais o ddiffyg hyder fel hwn, ond mae'n adlewyrchu teimlad y llywodraethwyr ar y pryd.
"Mae'r bleidlais o ddiffyg hyder yn mynegi pryderon am allu Mr Jones i helpu staff yr ysgol i gael ei hun allan o'r categori Estyn - sef ei bod angen gwelliannau sylweddol - ac mae'r cynnig yn dweud cyfrolau am deimladau llywodraethwyr ar y mater.
"Fe wnes i'n glir yn y cyfarfod nos Fercher ddiwethaf y byddwn i'n ymddiswyddo fel cadeirydd ac o'r llywodraethwyr os yw Mr Jones yn dychwelyd i'r ysgol.
"Mae'n bosib bod llywodraethwyr eraill fyddai'n gwneud yr un fath."
Adroddiadau beirniadol
Fe gafodd Eifion Jones ei wahardd o'i swydd yn wreiddiol nôl ym mis Rhagfyr ac mae wedi bod yn destun dau ymchwiliad yn dilyn cwynion yr ei erbyn.
Doedd gan y cwynion hynny ddim i'w wneud â materion amddiffyn plant.
Daeth y gwaharddiad ar amser anodd i'r ysgol, gan ei fod yn dilyn adroddiad Estyn ym mis Tachwedd 2012 oedd yn dweud bod yr ysgol angen "gwella'n sylweddol".
Fis Ionawr daeth ail adroddiad i'r casgliad fod pethau heb wella digon ac y byddai Estyn yn dychwelyd yn yr hydref.
Os nad yw'r corff arolygu'n fodlon bod gwelliannau wedi eu cyflawni, gall yr ysgol yna gael ei gosod mewn mesurau arbennig.
Mae Cyngor Gwynedd wedi rhyddhau datganiad, sy'n dweud: "Gallwn gadarnhau fod yr ail ymchwiliad swyddogol i gwyn yn erbyn ymddygiad aelod o staff yn Ysgol Brynrefail wedi ei gwblhau ac nad oes unrhyw reswm i'r gwaharddiad barhau.
"Yn unol â'r drefn i ddelio gyda materion o'r math yma, mae llywodraethwyr yr ysgol nawr yn gweithio gyda'r awdurdodau lleol er mwyn cwblhau'r broses yn ffurfiol."
Mae BBC Cymru wedi ceisio cysylltu â Mr Jones i gael ei ymateb ond wedi methu â cael gafael arno hyd yn hyn.
Mae llefarydd ar ran Cyngor Gwynedd wedi cadarnhau nad yw Eifion Jones yn ei waith ddydd Llun ac na fydd yn dychwelyd hyd nes bod y drefn o ddelio gyda materion o'r math yma wedi'u cwblhau.
Mae'r Cyngor yn dweud bod llywodraethwyr yr ysgol yn gweithio gyda'r Awdurdod i gwblhau y broses yn ffurfiol.


description: Golwg ar y deuddeg bocsiwr o Gymru ddaeth yn bencampwyr byd

title: Y dwsin disglair: Straeon Cymry fu’n bencampwyr byd


description: Tri chwmni wedi derbyn cytundeb i gychwyn ar y gwaith ar brosiect gwerth £1 biliwn i adeiladu ffordd liniaru'r M4 ger Casnewydd.

title: M4: Tri chwmni wedi derbyn cytundeb


description: Gwasanaeth tân ac achub y gogledd a'r heddlu'n ymchwilio wedi i ddyn farw mewn tân yn Wrecsam ddydd Iau.

title: Ymchwiliad wedi i ddyn farw mewn tân yn Wrecsam


description: Gleision yn sicrhau eu lle yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop y tymor nesaf gyda buddugoliaeth swmpus yn Ne Affrica.

title: Pro14: Southern Kings 12-45 Gleision


description: Ar ôl gaeaf hir ac oer, mae'r gwanwyn wedi cyrraedd Cymru

title: Lluniau: Arwyddion cyntaf y gwanwyn

maintext:
'Nawr lanciau rhoddwn glod, y mae'r gwanwyn wedi dod...'
Ar ôl gaeaf hir ac eira mawr, o'r diwedd mae'r gwanwyn ar ei ffordd i Gymru. Dyma rai o'n hoff luniau o'r tymor newydd:
Image copyright Hywel Meredydd Image caption Llyn Ogwen, Eryri
Image copyright Robert Evan Thomas-Jones Image caption Pelydrau'r haul ym Mhorth Neigwl, Pen Llŷn
Image copyright Marilyn E Williams Image caption Pont Menai ac Eryri - y gwanwyn a'r gaeaf yn gymysg oll i gyd
Image copyright Iestyn Hughes Image caption Machlud yr 'Alban Eilir' yn Aberystwyth - diwrnod cyntaf y gwanwyn
Image copyright Iola Wyn Image caption Traeth Telpyn a'r olygfa tuag at Sir Benfro, ar y ffin gyda Sir Gâr
Image copyright Dyfed Wyn Roberts Image caption Aber yr Afon Mawddach, Sir Feirionnydd
Image copyright Marilyn E Williams Image caption Blodeuo yn Nwygyfylchi
Image copyright Marc Gardner Image caption Eryri o Gapel Curig
Image copyright Dylan Parry Image caption Yr olygfa tra'n cerdded ar fynydd Tryfan
Image copyright Ann Lewis Image caption Ynys Enlli o'r llwybr islaw Uwchmynydd
Efallai o ddiddordeb:


description: Llywodraeth y DU'n amddiffyn eu penderfyniad i ofyn i'r Goruchaf Lys ystyried a yw deddfwriaeth Brexit Llywodraeth Cymru'n gyfreithlon.

title: Brexit: Amddiffyn mynd â'r achos i'r Goruchaf Lys


description: Bwriad y cyfarfod cyhoeddus yng Nghas Gwent ydy clywed profiadau gyrwyr sydd yn defnyddio'r pontydd.

title: Pontydd Hafren: cynnal cyfarfod cyhoeddus

maintext:
Fe fydd Aelodau Seneddol yn cynnal cyfarfod cyhoeddus ddydd Llun fel rhan o'u hymchwiliad i edrych ar ddyfodol pontydd Hafren.
Mae aelodau o'r Pwyllgor Materion Cymreig eisiau clywed am brofiadau gyrwyr sydd yn defnyddio'r pontydd.
Yn y gorffennol mae Llywodraeth Cymru wedi galw am reolaeth y pontydd i gael eu datganoli.
Mae'r ASau hefyd eisiau clywed unrhyw argymhellion gan ddefnyddwyr ynglŷn â beth allai wneud eu siwrnai yn haws.
Bydd y digwyddiad yn cael ei gynnal yng Nghas Gwent.
Dywedodd cadeirydd y pwyllgor, David Davies AS: "Mi ydyn ni gam yn agosach at y pwynt pan fydd pontydd Hafren yn dychwelyd i berchnogaeth gyhoeddus ac mi ydyn ni'n teimlo bod hi'n bwysig deall sut mae'r rhai sydd yn eu defnyddio nhw yn ddyddiol yn teimlo am y gwasanaeth.
"Fe fyddwn ni hefyd yn edrych ar sut i'w gwella, gan gynnwys gosod system electronig talu o flaen llaw a sut i wella siwrnai pobl."
Fe fydd cynrychiolwyr o Gymdeithas Freight Transport yn rhoi tystiolaeth i'r pwyllgor cyn y cyfarfod cyhoeddus.


description: Menyw 31 oed wedi ei chyhuddo o lofruddio John 'Jack' Williams, oedd yn 67 oed, yn ei gartref yn Abertawe.

title: Cyhuddo menyw 31 oed o lofruddio pensiynwr o Abertawe


description: Sefydliad o Wynedd yn gobeithio lansio cynllun newydd ble bydd cynnyrch bwyd a diod lleol ar gael i'w prynu o beiriannau gwerthu.

title: Peiriannau gwerthu yng Ngwynedd i fwydydd a diodydd lleol


description: Dwy gôl hwyr yn Carrow Road yn golygu fod Caerdydd yn parhau i bwyso am ddyrchafiad awtomatig.

title: Y Bencampwriaeth: Norwich 0-2 Caerdydd


description: Gwrandawiad crwner wedi clywed fod marwolaeth carcharor yn Wrecsam yn gysylltiedig â defnyddio'r cyffur Spice.

title: Marwolaeth carchar Wrecsam yn gysylltiedig â chyffuriau


description: Chwaraewr rygbi rhyngwladol hynaf Cymru sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Peter Rees, chwaraewr rygbi rhyngwladol hynaf Cymru

maintext:
Y cyn-chwaraewr rygbi Peter Rees, sy'n Ateb y Galw yr wythnos hon, wedi iddo gael ei enwebu gan Ioan Hefin yr wythnos diwetha'. Mae Peter yn 93 oed, ac ef yw chwaraewr rygbi rhyngwladol hynaf Cymru.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Dwi'n cofio mynd i Ysgol Penygroes, Sir Gâr a newid o drowsus byr i drowsus hir! A dwi hefyd yn cofio credu yn Siôn Corn a chwarae gyda beth roedd e wedi dod i fi, a theimlo trueni dros rai o'r bechgyn eraill oedd ddim yn credu, a bod Siôn Corn ddim yn dod i'w gweld nhw!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mynd o flaen y dosbarth yn yr ysgol pan o'n i tua 8 neu 9, am bo' fi wedi bod yn 'smygu, a chael y wialen gan yr ysgolfeistr - er ei fod e'n smoco fel trŵper ei hunan!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Dwi'n cofio cael fy mhigo gan bicwnen - daeth hwnnw â dagrau i'n llyged i.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
O'n i'n ysmygu pan o'n i'n grwt. Dwi'n cofio'r hen ŵr yn gofyn i mi brynu tybaco iddo a rhoi pishyn tair i mi - o'dd yn lot o arian bryd 'ny. Gyda'r pishyn tair, brynes i becyn o fatshys am hanner ceiniog, pecyn o Woodbine am ddwy geiniog, a loshin am ddime, a'u rhannu gyda fy ffrindie!
Ond dwi ddim yn smocio nawr. Nes i roi smocio lan yn gynnar iawn, gan mod i'n gwneud lot o athletau a rygbi ac edrych ar ôl fy nghorff. Dyna pam dwi dal 'ma heddi!
Image caption Mae cael cip ar y môr bob amser yn codi gwên ar Peter, fel pan oedd yn dod ar dripiau ysgol Sul i Aberystwyth
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Amser o'n i'n byw ym Mhenygroes, o'n i'n mynd ar drip ysgol Sul - i lefydd fel Llangrannog, Aberystwyth, Cei Newydd, Dinbych-y-pysgod. Unwaith o'n i'n gweld y môr, o'n i'n jwmpo lan a lawr ar y bws.
Ac am y 60 mlynedd diwetha', fi 'di bod yn byw ym Mhen-bre, a phan dwi'n codi yn y bore y peth cynta' dwi'n dishgwl mas arno yw'r môr. Mae hynny'n hyfryd. Ac wrth gwrs, Parc y Scarlets!
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Heddi, pan maen nhw'n pigo tîm Cymru, mae'r chwaraewyr yn gw'bod o flaen llaw. Ond y tro cyntaf i mi wybod mod i wedi cael fy mhigo i chwarae i ngwlad, o'n i ar y bws yn dod nôl o'r Hendy - roedd Y Tymbl wedi bod yn chwarae yn y gwpan. Pwy o'dd yn eistedd wrth f'ymyl oedd Ronnie (o Ryan a Ronnie) a'i dad.
Pan gyrhaeddodd y bws Y Tymbl, daeth un o fois y clwb mas a gweiddi i mewn drwy ddrws y bws: "Mae Peter Rees wedi cael ei gap!" Roedd e wedi clywed ar y radio, ond dyna'r cyntaf i mi glywed amdano. Es i gartre' ac yna i'r clwb ieuenctid â'n chest i'n stico mas!
Image caption Enillodd Peter ddau gap dros Gymru yn 1947, yn erbyn Ffrainc ac Iwerddon. Cymru oedd yn fuddugol yn y ddwy gêm, wrth gwrs!
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Hen ddyn lwcus!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Dwi ddim yn ddarllenwr mawr iawn, ond dwi'n darllen y papur yn ddyddiol. Ond dwi'n darllen llyfrau hen chwaraewyr Cymru bob hyn a hyn hefyd.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Dwi'n cwrdd â'n ffrindie bob wythnos a ry'n ni'n cael glasied o win coch 'da'n gilydd. Dwi'n licio cymysgu â phobl, a dwi ddim yn colli gêm ym Mharc y Scarlets, felly dwi'n cwrdd â hen ffrindie fan'na, neu'n mynd i'r Clwb Bach ym Mhorth Tywyn.
O Archif Ateb y Galw:
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Does yna ddim llawer 'dyw pobl ddim yn ei wybod amdana i!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Parc y Scarlets yw'r lle i fynd yn dawel, yng nghanol ffrindie, yn rhoi trownsiad i'r Gweilch yn rhacs!
Image copyright AFP Image caption Dyma'r lle y basai Peter yn hoffi treulio'i ddiwrnod olaf - yn ei gartref ysbrydol
Beth yw dy hoff gân a pham?
Sosban Fach, wrth gwrs! A dwi'n hoffi caneuon Dafydd Iwan hefyd.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Fi'n mwynhau llawer o lysiau. Mae ready meals yn handi iawn, ond dwi'n mwynhau cwcan yn fawr. Weithiau ffowlyn, ond weithiau ffesant neu gwningen - dwi'n hoffi experimentio! Ac i bwdin - pwdin reis, wrth gwrs.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Dwi'n hapus fel 'yn hunan - dwi ddim wedi g'neud yn rhy ffôl!
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Stephen Jones


description: Y Parchedig William Huw Pritchard sy'n sôn am ei brofiad o gyfarfod yr ymgyrchydd hawliau sifil yn 1966.

title: Y pregethwr o Fôn wnaeth gwrdd â Martin Luther King Jr


description: Mae'r BBC wedi cael ar ddeall bod Llafur wedi penderfynu na ddylid diddymu'r newidiadau i'r drefn budd-dal plant a gyflwynwyd ddechrau'r flwyddyn.

title: Llafur 'i gadw'r drefn budd-dal plant'


description: Tynfad yn suddo yn harpwr Caergybi ac mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn cynghori'r awdurdodau.

title: Tynfad yn suddo mewn harbwr


description: Mae "amheuaeth am y dyfodol" ar ôl Brexit yn ôl Kelvin Williams o Lanrwst, sydd bellach byw yn Yr Hag.

title: 'Ddim yn fodlon' colli pasbort Prydeinig

maintext:
O Lanrwst y daw Kelvin Williams ond mae'n byw yn Yr Hag yn Yr Iseldiroedd.
Mae'n dweud bod yna "amheuaeth am y dyfodol" ac y byddai'n rhaid iddo ystyried gwneud cais am basbort i fod yn ddinesydd o'r Iseldiroedd.
Ond byddai hynny meddai yn golygu rhoi'r gorau i'w basbort Prydeinig.


description: Prifysgol Glyndŵryn cynnig graddau ei hunan yn lle rhai Prifysgol Cymru a Chasnewydd yn debygol o ddilyn yr un trywydd.

title: Prifysgolion Glyndŵr a Chasnewydd i gyflwyno graddau eu hunain


description: Cyfle i edrych yn ôl ar rai o'ch hoff gartŵns o Gymru

title: Cofio ein hoff gartŵns Cymraeg


description: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru ddydd Gwener

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Cabinet Cyngor Caerdydd yn trafod cynllun i ddarparu gwres i nifer o adeiladau a busnesau'r brifddinas o ffynhonnell adnewyddadwy.

title: Cyngor Caerdydd i drafod 'gwres canolog i'r ddinas'


description: Cysylltiadau Cymreig Shakespeare a thrafod ei waith yn y Gymraeg

title: Shakespeare a Chymru


description: Heddlu'r Gogledd yn apelio am wybodaeth wedi ymosodiad ar fenyw ym Mangor.

title: Apêl wedi ymosodiad ar ddynes ym Mangor


description: Dylai achos ffermwr oedd wedi'i gyhuddo o ymyrryd â phrofion TB ar ei wartheg ddim fod wedi cyrraedd y llys, ym marn ei gyfreithiwr.

title: 'Dim rheswm' am achos profion TB yn erbyn ffermwr


description: Noson wobrwyo MOBO yn canslo perfformiad yn Gymraeg ar y funud olaf gan ddweud nad oedd unrhyw un enwog yn y grŵp.

title: Canslo perfformiad Cymraeg arloesol


description: Morgannwg yn rhoi caniatâd i Seland Newydd drafod swydd prif hyfforddwr â Matthew Mott.

title: Hyfforddwr Morgannwg yn gadael?


description: Tân gwair wedi ei ddiffodd bellach ger traeth Poppit yn Sir Benfro.

title: Tân wedi diffodd ar draeth poblogaidd


description: Mae'r gwasanaeth rheilffordd rhwng Y Bermo a Thywyn wedi ailgychwyn ar ôl i bont ailagor yn dilyn tân.

title: Ailagor pont reilffordd y Bermo wedi tân


description: Ymchwiliad i honiadau o fwlio o fewn Llywodraeth Cymru yn canfod nad oedd Carwyn Jones wedi torri'r cod gweinidogol.

title: Ymchwiliad bwlio: Carwyn Jones 'heb gamarwain' ACau


description: Gwrthdrawiad rhwng cerddwr a cherbyd yn Nhrelai nos Sadwrn a'r cerddwr mewn cyflwr difrifol yn yr ysbyty.

title: Dyn mewn cyflwr difrifol yr ysbyty ar ôl gwrthdrawiad


authors:
Sian Elin Dafydd
Newyddion Bbc Cymru

description: Comisiynydd y Gymraeg yn dweud y bydd yn "sialens" i brifysgolion a cholegau addysg bellach weithredu'r safonau iaith.

title: 'Sialens' i weithredu safonau iaith addysg bellach

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae Meri Huws yn cydnabod bod y safonau iaith yn mynd i fod yn "sialens" i'r prifysgolion a cholegau addysg bellach
Wrth i safonau iaith gael eu gosod ar brifysgolion a cholegau addysg bellach, mae Comisiynydd y Gymraeg wedi dweud y bydd yn "sialens" i sefydliadau eu gweithredu.
Eisoes mae dros 100 o sefydliadau cyhoeddus fel cynghorau sir a heddluoedd yn gweithredu'r safonau.
Maen nhw'n sicrhau bod gan fyfyrwyr yng Nghymru hawliau cyfreithiol i ddefnyddio'r Gymraeg - y genhedlaeth gyntaf erioed.
Mae'r union hawliau yn amrywio o sefydliad i sefydliad ond mae llawer ohonyn nhw'r un peth ledled Cymru.
'Sialens'
Yn ôl Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws: "Beth welwn ni'n digwydd, rhywbeth tebyg i'r hyn sydd wedi digwydd mewn sectorau eraill.
"Mae hyn yn sefydlu hawliau i ddefnyddwyr gwasanaethau o fewn y sefydliadau yna.
"Felly wrth bod y safonau'n dod yn weithredol i brifysgolion a cholegau addysg bellach, fe fydd myfyrwyr yn cael hawliau penodol, ac wrth gwrs mi fydd y bobl hynny sy'n gweithio o fewn y sector yna hefyd yn cael hawliau o ran y ffordd y maen nhw'n ymwneud â'r sefydliad."
Ymhlith y safonau i fyfyrwyr mae:
Tiwtor personol sy'n siarad Cymraeg;
Gwasanaeth cwnsela'n Gymraeg;
Gohebiaeth fel llythyrau a ffurflenni yn Gymraeg;
Prosbectws Cymraeg;
Mynediad i gyfarfodydd drwy gyfrwng y Gymraeg.
Ychwanegodd Ms Huws: "Dwi'n sicr hefyd y bydd y cyhoedd yn gweld gwahaniaeth wrth bo' nhw falle'n ymweld â choleg neu brifysgol, bod 'na Gymraeg i'w weld o ran arwyddion, derbynfeydd ac unrhyw ohebiaeth maen nhw'n ei gael wrth y sefydliadau.
"Mae'n mynd i fod yn sialens a does neb yn bychanu'r sialens i'r sefydliadau addysg bellach yna."
Ychwanegodd y bydd prifysgolion a cholegau addysg bellach yn "dechrau mewn man gwahanol" ond y bydd disgwyliad cyfreithiol arnyn nhw i osod y safonau iaith.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Yn ôl Daniel Tiplady o Brifysgol Metropolitan Caerdydd, mae'r brifysgol yn parchu hawliau myfyrwyr sy'n siarad Cymraeg
Un o'r colegau sydd wedi bod yn paratoi am y newid ers dwy flynedd yw Prifysgol Metropolitan Caerdydd.
Yn ôl pennaeth yr Uned Gymraeg yno, Daniel Tiplady, mae'r brifysgol yn croesawu'r safonau.
"Yn hytrach na gweld e fel rhywbeth sy'n mynd i fod yn negyddol neu'n gostus i'r brifysgol, ni wedi bod yn edrych ar y budd mae'r safonau'n mynd i roi i ni.
"Mae'n falle mwy heriol mewn rhai meysydd na'i gilydd ond eto ma' nifer ohonyn nhw'n bethe ddyle sefydliadau addysg fod yn 'neud yn barod.
"Hefyd ma' sefydliadau addysgol yn mynd mwy tuag at - 'myfyrwyr yw'n cwsmeriaid ni, ma' myfyrwyr yn ganolog i bopeth da ni'n neud' - felly os ydych chi'n cynnig gwasanaeth da i'r myfyrwyr, dyle'r pethe yma fod ar gael."
Image caption Croesawu'r safonau iaith mae Emily Bruce, sy'n astudio ym Mhrifysgol Caerdydd
Yn ol un myfyriwr ym Mhrifysgol Caerdydd mae'n "grêt bod gan bobl mwy o gyfle i neud stwff drwy gyfrwng y Gymraeg".
Dywedodd Emily Bruce: "Lawr yn yr Ysgol Fusnes does dim lot o Gymraeg o gwbl a do'n ni ddim yn gwybod llynedd, pam o'n i'n sefyll arholiadau bo'n rhaid i fi adael i'r brifysgol wybod bo' fi moyn sefyll nhw drwy gyfrwng y Gymraeg.
"Felly o'n ni ddim yn cael llynedd."
Angen 'safiad cyfreithiol'
Mynnu bod angen hawliau cyfreithiol ar fyfyrwyr mae Swyddog y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd, Jacob Morris.
"Mae'n neis i weld bod 'na rhyw fath o safiad cyfreithiol yn cael ei wneud sy'n amddiffyn ni fel siaradwyr Cymraeg.
"Ry'n ni'n teimlo weithiau bod ni mewn rhyw fath o frwydr barhaus ar gyfer hawliau Cymraeg, ac felly mae cael hwn wedi ei wreiddio a bod y comisiynydd yn medru gweithredu ar hyn yn llawer iawn o gysur i ni."
Image caption Galw ar y prifysgolion i hyrwyddo'r hawliau iaith mae Osian Morgan, Llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Caerdydd
Mae Llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Caerdydd, Osian Morgan, yn obeithiol y bydd yr hawliau newydd yn amlygu'r iaith yn y brifddinas.
"Yn sicr yng Nghaerdydd, mewn dinas eitha' mawr, dyw'r Gymraeg ddim yn gallu bod yn amlwg iawn. Mae'n gallu bod yn eitha' hawdd i fyw yma heb weld y Gymraeg," dywedodd.
"Be' 'da ni wedi galw ar y brifysgol i 'neud yw hyrwyddo'r hawliau sydd gennan ni.
"Felly mewn darlith pan mae sesiwn yn cael ei gyflwyno, mi fyddwn yn disgwyl i'r darlithydd ddweud: A chofiwch bo gyda chi'r hawl i wneud hyn yn Gymraeg.
"Felly pethau bychain fel 'na, maen nhw'n adio i fyny ac wedyn mae'r Gymraeg yn dod yn rhan naturiol o fywyd yn y brifysgol."


description: Cyfarwyddwr angladdau'n dweud ei bod yn embaras nad oes ffurflenni Cymraeg ar gael i rai sydd am amlosgi perthnasau sydd wedi marw.

title: 'Embaras' diffyg ffurflenni amlosgi yn y Gymraeg


description: Sawl cur pen i hyfforddwr rygbi Cymru cyn cyhoeddi'r 15 i wynebu Seland Newydd ddydd Sadwrn.

title: Pwy fydd Gatland yn eu dewis?


description: Ymateb diweddara' Cyfarwyddwr BBC Cymru i'r anghydfod rhwng y BBC ac Eos o ran breindaliadau i gerddorion, awduron a chyhoeddwyr

title: Y BBC yn ystyried cynnig Eos


description: Mae cwmni dŵr potel Princes Gate wedi gwadu honiadau eu bod nhw yn niweidio'r amgylchedd ger eu ffatri yn Sir Benfro yn dilyn cwynion gan dirfeddianwyr lleol.

title: Cwmni dŵr potel Princes Gate 'yn niweidio'r amgylchedd'


description: Gobeithion Abertawe o aros yn Uwch gynghrair Lloegr yn parhau wedi gêm gyfartal yn erbyn West Brom.

title: West Brom 1-1 Abertawe


description: Perchennog canolfan arddio oddi ar yr A40, sydd ar gau tan ddydd Llun wedi i dwll mawr ymddangos yn y ffordd, yn mynegi ei rwystredigaeth.

title: Llyncdwll yn achosi 'problemau mawr' i ganolfan arddio


description: Mae un o sioeau awyr enwocaf y gogledd wedi cael ei ganslo oherwydd pryderon am ddiogelwch.

title: Pryderon am ddiogelwch: Canslo Sioe Awyr Llandudno


description: Heddlu Dyfed Powys wedi cyhoeddi enw'r ddynes a fu farw ar ôl gwrthdrawiad ffordd rhwng dau gerbyd yn Sir Gaerfyrddin nos Wener.

title: Cyhoeddi enw dynes 23 oed fu farw wedi gwrthdrawiad yn Sir Gâr


description: Milwr o Bowys yn cael dedfryd o wyth mlynedd o garchar ar ôl pledio'n euog i gyhuddiad o gael arf yn ei feddiant.

title: Dedfryd o wyth mlynedd dan glo i filwr hiliol o Bowys


description: Mae'r heddlu wedi cadarnhau fod dynes oedd ar goll wedi ei darganfod yn ddiogel yng ngogledd Cymru ddydd Mercher.

title: Darganfod Michelle Webster oedd ar goll yn y gogledd


description: Hufen ar y gacen i'r Seintiau Newydd wrth iddyn nhw sgorio pum gôl yn erbyn Derwyddon Cefn.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Roedd effaith bwlio yn y gweithle yn "dorcalonnus" ar un dyn o Gaernarfon, sydd wedi ennill iawndal.

title: Bwlio yn y gweithle yn 'dorcalonnus'


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Llywodraeth Cymru'n rhoi rhagor o arian i'r gwasanaeth tân brynu offer newydd er mwyn ymateb i lifogydd ac argyfyngau dŵr.

title: £1.8m i'r gwasanaeth tân ddelio â llifogydd


authors:
Nia Medi
Newyddion Radio Cymru

description: Gobeithion y bydd hi'n haws i bobl anabl gael mynediad i faes yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Caerdydd eleni.

title: Eisteddfod Bae Caerdydd yn 'well i bobl anabl'


description: Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr i gyflwyno cynllun, wrth i ffigyrau ddangos fod 28.6% o blant y gogledd dros bwysau wrth ddechrau'r ysgol.

title: Cynllun i geisio lleihau lefel gordewdra plant y gogledd


description: Mae Heddlu Gogledd Cymru wedi meddiannu 56 o arfau gan blant mor ifanc â naw ers 2012, yn ôl ffigyrau.

title: Heddlu'n meddiannu 56 o arfau gan blant yn y gogledd


description: Dros 200 yn mynychu cyfarfod cyhoeddus i drafod carchar arfaethedig Baglan, gydag AC lleol yn dweud fod drwgdeimlad yn tyfu.

title: 'Drwgdeimlad yn tyfu' yn erbyn carchar ger Port Talbot


description: Canlyniadau Cwpan Cymru.

title: Canlyniadau Cwpan Cymru


description: Georgia Davies yn "siomedig" ar ôl dod yn 5ed yn y 100m dull cefn ond yn edrych ymlaen at y 50m.

title: 'Siom' i Georgia Davies yn y 100m dull cefn


description: Mae disgwyl i filoedd o gefnogwyr pêl-droed Cymru groesawu tîm Chris Coleman yn ôl adref ddydd Gwener.

title: Euro 2016: Cefnogwyr Cymru i groesawu'r garfan adref


description: Perfformiad amddiffynnol gwych gan ferched Cymru wrth sicrhau gêm gyfartal gyda Lloegr am y tro cyntaf erioed.

title: Merched Lloegr 0-0 Merched Cymru


description: Ysgrifennydd Cymru yn dychwelyd i'r Dwyrain Pell er mwyn ailgydio mewn taith fasnach.

title: Ysgrifennydd Cymru ar ei ffordd yn ôl i'r Dwyrain Pell


description: Heddlu'n gwylio lluniau teledu cylch cyfyng wedi i ddyn ag acen Gymreig gael ei sarhau yng nghanol Manceinion nos Fercher.

title: Sarhau dyn ag acen Gymreig yng nghanol Manceinion


description: AS Llafur yn cyhuddo cyn-AS Ceidwadol o ddefnyddio'i awdurdod "i fygwth pobl gyffredin", yn dilyn ffrae am drydariad difenwol.

title: AS Ceidwadol yn 'defnyddio'i awdurdod i fygwth pobl'


description: Dathlu agor canolfan gelfyddydau a diwylliant newydd ar safle hanesyddol Marchnad y Bobl yn Wrecsam.

title: Parêd i ddathlu agor canolfan Tŷ Pawb yn Wrecsam


description: Nia Evans o Ddolgellau yn trafod ei phrofiad o fagu plentyn ag awtistiaeth

title: Y profiad o fagu plentyn ag awtistiaeth

maintext:
Image copyright Nia Evans
Mae hi'n Wythnos Ymwybyddiaeth Awtistiaeth rhwng 26 Mawrth a 2 Ebrill.
Mae Nia Wyn Evans o Ddolgellau yn fam i Dafydd Morgan, sydd ag awtistiaeth. Mi wnaeth Nia ddychwelyd i'r brifysgol i astudio effaith awtistiaeth ar blant ac, erbyn hyn, mae hi'n athrawes arbenigol yn y maes.
Rhannodd Nia ei phrofiadau gyda Cymru Fyw:
Dafydd Morgan yw fy myd!
Mae'n 10 oed, yn gymeriad, yn annwyl, yn ddireidus, yn onest iawn ac yn blentyn gydag Awtistiaeth.
Cafodd Dafydd ei ddiagnosio gyda'r cyflwr ddyddiau cyn ei benblwydd yn dair oed yn dilyn misoedd o apwyntiadau ac arsylwadau gan therapyddion iaith, pediatryddion a seicolegwyr clinigol.
Roedd y diagnosis yn ergyd enfawr imi gan mai'r unig ymwybyddiaeth oedd genai o Awtistiaeth oedd y ffilm 'Rainman'. Roeddwn i'n cwestiynu, pam fi? Pam Dafsi? Roedd fy myd wedi chwalu…
Fel mam, roedd gen i obeithion mor uchel i fy mhlentyn bach, yn addysgol ac yn gymdeithasol ac mi es i drwy gyfnod tywyll o alaru am y plentyn 'perffaith' oedd genai yn fy meddwl ac hefyd yr holl ansicrwydd am y dyfodol.
Fyddai Dafydd byth yn siarad? Fyddai Dafydd yn gallu mynychu ysgol prif lif? Roedd genai'r holl gwestiynau nad oedd neb yn gallu ateb!
Image copyright Nia Evans Image caption Dafydd yn fabi
Dwi'n edrych yn ôl ac yn meddwl, sut nes i ymdopi efo magu Dafydd fy hun a gweithio llawn amser, pan roedd ei ymddygiad yn gallu bod yn heriol iawn ar adegau! Ond, y gwirionedd ydi - dwi wedi ymdopi.
Dwi'n licio meddwl mod i'n berson positif felly ar ôl derbyn fod genai blentyn gydag Awtistiaeth nes i gymryd yr agwedd, reit Nia, fedrwn ni ddim newid dim felly 'get on with it!'. Ac yn hytrach na 'pam fi?' 'pam ddim fi?' ac efallai oherwydd yr agwedd bositif yma, mae Dafydd wedi troi allan yn fab dwi yn hynod falch ohono.
Image copyright Nia Evans
Mae'r Awtistiaeth yn gwneud Dafs yn gymeriad unigryw a phoblogaidd iawn yn ei gynefin - mae pobl Dolgellau yn ofalus iawn ohono!
Mae Dafydd bellach ym mlwyddyn 6 yn Ysgol Bro Idris ac er ei fod wedi cael cyfnodau anodd iawn yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae'n llwyddo cystal â'i gyfoedion (gyda mynediad at gymhorthydd llawn amser).
Mae'n trosglwyddo un diwrnod yr wythnos i'r safle uwchradd er mwyn ei baratoi pan fydd yno yn llawn amser, ac yn rhoi cyfle iddo ymgyfarwyddo gyda'r adeilad a'r holl athrawon.
Image copyright Nia Evans
Mae Dafs yn blentyn penderfynol iawn ac yn ysu am gael bod fel ei gyfoedion! Dwi, fel mam, yn trio paratoi Dafydd i'r byd mawr, ac yn ceisio ei wneud mor annibynnol â phosib.
Fedra i ddim ei 'wrapio mewn gwlân cotwm' achos fydd y byd mawr ddim yn ei warchod. Fydda i ddim o gwmpas am byth - sydd yn anodd ofnadwy i feddwl, ond dwi yn ceisio rhoi y sgiliau bywyd angenrheidiol i Dafydd i ymdopi o ddydd i ddydd.
Efallai o ddiddordeb...
Yn sicr mae diffyg ymwybyddiaeth o'r cyflwr - mae'n cael ei adnabod fel 'the hidden disability'. Mae fy rôl i fel athrawes arbenigol Awtistiaeth i Feirionnydd a Dwyfor yn fy ngalluogi i gefnogi staff a disgyblion yn yr ysgolion trwy rannu strategaethau addas ar gyfer cefnogi plant ar y sbectrwm a cheisio codi ymwybyddiaeth.
Mae'n dod â phleser i fy mywyd yn ddyddiol a dwi'n diolch i Dduw amdano. Nia Wyn Evans
Yn dilyn cwblhau cwrs ôl-radd mewn Awtistiaeth plant ym Mhrifysgol Birmingham, dwi hefyd yn athrawes gyda gofal o'r Uned Arsylwi Blynyddoedd Cynnar yn Nolgellau.
Rwy'n cael y pleser o weithio gyda phlant ifanc iawn gydag Awtistiaeth yn ddyddiol ac yn cefnogi'r teuluoedd.
Dwi'n fwy na pharod i rannu gyda'r rhieni mod i'n fam i blentyn ar y sbectrwm, sydd wedi bod trwy gyfnodau anodd ac yn deall eu pryderon ac ofnau, ac yn ceisio eu darbwyllo i ganolbwyntio ar rwan a pheidio edrych gormod i'r dyfodol.
Image copyright Nia Evans Image caption Perthynas agos: Nia a'i mab, Dafydd
Nid yw bywyd bob amser yn hawdd i Dafydd, ond mae'n ymdopi… mae'n dod â phleser i fy mywyd ac eraill yn ddyddiol a dwi'n diolch i Dduw amdano.
Yng nghyd-destun yr holl bryderon a'r ansicrwydd oedd genai pan oedd yn ifanc, mae Dafydd bellach yn siarad pymtheg y dwsin, yn mynychu ysgol prif lif ac yn fwy na dim, yn hollol berffaith!


description: AS Brycheiniog a Maesyfed yn dweud ei fod wedi gwneud "camgymeriad gonest" wrth hawlio costau.

title: AS Ceidwadol i wynebu ymchwiliad posib i dwyll


description: Disgyblion Ysgol Ardudwy i ddychwelyd i'r safle yn dilyn gwaith sylweddol i drwsio difrod wedi storm.

title: Disgyblion i ddychwelyd i safle Ysgol Ardudwy wedi storm


description: Wedi newidiadau i'r system fabwysiadu yn 2014, cipolwg ar brofiad Nadoligaidd un teulu o Gymru sydd wedi bod trwy'r broses.

title: Gŵyl y Baban: Profiad teulu o Nadolig ar ôl mabwysiadu

maintext:
Image caption Ers mabwysiadu eu mab, mae teulu Eurgain Haf wedi gweld y Nadolig mewn ffordd wahanol
Mae 2014 wedi gweld nifer o newidiadau i'r system fabwysiadu yng Nghymru, gyda gwasanaeth cenedlaethol newydd wedi ei lansio fis diwetha'. Beth am brofiad teuluoedd yng Nghymru sydd wedi mabwysiadu, a sut maen nhw'n dathlu'r Dolig?
Mae Eurgain Haf, a'i gŵr Ioan, wedi mabwysiadu mab bach - ac yma, mae Eurgain yn myfyrio ar yr Ŵyl drwy lygaid plentyn dyflwydd a hanner oed a sut mae'r Nadolig wedi newid ers dod yn rhieni.
Gŵyl y Baban
Arth Wen?! Wel ia siŵr, does yna'r un Goeden Nadolig yn gyflawn heb un o'r rheiny! Eurgain Haf
"Daeth Gŵyl y Baban â gwên 'nôl i'r byd . . . ."
Ac ydan, mi rydan ni'n gwenu lot fawr ar y funud, yn enwedig wrth dystio dychymyg dyflwydd a hanner oed yn trio gwneud synnwyr o'r holl fusnes.
"Ti'n licio'r goeden Nadolig ta?"
Mae'r penfelyn yn nodio'n synfyfyriol. Cyn cymryd arno'i hun i deimlo a thycio a phlycio ar bob pelen a siâp a golau sy'n crafangu ar y brigau plastig. Yna mae'r dwylo bach yn troi tu chwith allan ac yn esgyn i'r awyr mewn cwestiwn:
"Ond Mami, ble mae'r arth wen?"
Arth Wen?! Wel ia siŵr, does yna'r un Goeden Nadolig yn gyflawn heb un o'r rheiny! Mam wirion!
Image caption Oes 'na debygrwydd rhwng Tomos a Dei tybed?!
Calendr Dei Tomos!
Mae'n Nadolig bob dydd yn ein tŷ ni erbyn hyn â ninnau wedi derbyn rhodd ein bywydau a ddaeth a chariad a llawenydd, a gwên i'n byd
Wyddoch chi hefyd fod Dei Tomos yn parhau i fod yn bresenoldeb plygeiniol yn ein tŷ ni? A hithau'n dal yn dywyll fel bol buwch tu allan ac yn rhywbeth-wedi-chwech-o'r gloch y bora mae'r llygaid glas wedi bod yn pefrio a'r bys yn pwyntio at y calendr Adfent Tomos Y Tanc ar ben y silff ben tân; calendr gafodd ei fedyddio yn 'Calendr Dei Tomos' am ryw reswm. "Agor Dei Tomos ia Mami?' Ac yn ddefodol ers Rhagfyr y 1af mae 'na wên gynnes wedi bod yn cosi fy nhu mewn wrth ei weld yn mwynhau'r darn lleiaf o siocled hefo'i lefrith boreol...wel, mae hi'n Ddolig tydi!
Ac wedyn dyna chi'r busnes Siôn Corn yma...mae o'n adnabod y gŵr barfog, boliog o ran ei bryd a'i wedd ac yn gallu canu 'Pwy sy'n dŵad dros y bryn' hefo arddeliad. Ond wedyn ydi o wir yn dallt pwy ydi o a beth yw'r Nadolig...Pwy a ŵyr?
Dw i wedi trio egluro mai dyn clên sy'n byw ym Mhegwn y Gogledd, hefo llond ogof o gorachod sy'n gwneud llond sach o anrhegion iddo fo a holl blant y byd am iddyn nhw fod yn dda dros y flwyddyn ydi Siôn Corn. Ac ar Noswyl Nadolig ei fod yn hedfan drwy'r awyr ar sled sydd wedi ei dynnu gan geirw ac yn glanio ar do tŷ ni ac wedyn yn dŵad i lawr y simnai ac yn bwyta'r mins pei a'r llaeth y byddwn ni wedi ei roi allan iddo...ffiw!
Wedyn, wrth gwrs dros yr wythnosau dwytha, 'ma mi rydan ni wedi ffeindio'n hunain wyneb yn wyneb â'r 'dyn ei hun' mewn llu o wahanol bartïon a grotos. Ac mae pob un wedi gofyn yr un cwestiwn iddo: "Be tisho gofyn i Siôn Corn?" A'r un ateb plaen maen nhw i gyd wedi ei dderbyn gan y penfelyn: "Ydi'r fuwch yn y stabl? Na, mae'r fuwch yn y beudy!" (Dyma ei hoff gyfarchiad i ddieithriad ar y funud!). Ac ia, ar wyneb Siôn Corn mae'r olwg ddryslyd y tro hwn!
Image caption Hmmm...tybed pa un wna' i dynnu lawr gynta'?!
Y darlun yn gyflawn
Daw, fe ddaw'r darnau jigsô i gyd ynghyd yn eu tro ac erbyn y flwyddyn nesa' mi fydd darlun y Nadolig yn gyflawn, a gwir ystyr y dathlu gobeithio.
Ac ers i'r penfelyn ddod ar ein haelwyd mae ein darlun ninnau o fywyd teuluol hefyd yn gyflawn. Wedi i ni dreulio bron i 20 Dolig yng nghwmni ein gilydd fel cwpwl, yn mwynhau ac yn dathlu heb ei ail, erbyn hyn mae holl hud ein plentyndod ninnau wedi dychwelyd wrth i ni brofi gwefr y Nadolig trwy lygaid ein plentyn ninnau.
Dyma fydd ein hail Nadolig gyda'r penfelyn ers i ni ei fabwysiadu ym Mehefin 2013 a hynny yn dilyn proses o ryw 15 mis. Dros y cyfnod bu'n rhaid i ni mynd ar gyrsiau hyfforddiant, darllen yn eang am y pwnc a chael ein holi'n dwll am bob agwedd o'n bywydau gan ein gweithwraig gymdeithasol.
Ond â hynny i gyd y tu ôl i ni, mae'n Nadolig bob dydd yn ein tŷ ni erbyn hyn â ninnau wedi derbyn rhodd ein bywydau a ddaeth a chariad a llawenydd, a gwên i'n byd.


description: Cyrff dau o bobl gafodd eu canfod ar lwybr yr arfordir yng Ngheredigion, yn cael eu henwi yn lleol.

title: Cyrff Cei Newydd: Enwi dyn a dynes yn lleol


description: Cyngor yn ystyried gorchymyn gorfodol er mwyn prynu hen ysbyty seiciatryddol.

title: Ystyried gorchymyn gorfodol i brynu Ysbyty Dinbych

maintext:
Image caption Mae'r adeiladau wedi cael eu difrodi dros y blynyddoedd
Bydd Cyngor Sir Ddinbych yn ystyried gwneud cais ddydd Mawrth am orchymyn prynu gorfodol i hen ysbyty seiciatryddol gogledd Cymru yn Ninbych.
Cafodd yr ysbyty ei gau yn 1995, ac ers hynny mae'r adeiladau wedi eu difrodi a'u fandaleiddio.
Roedd y perchnogion, Freemont Limited yn bwriadu ail-ddatblygu'r safle, ond daeth y caniatâd cynllunio i ben yn 2009.
Nawr, mae swyddogion yn annog y cabinet i wneud cais am orchymyn prynu gorfodol.
Mae rhanau o'r adeilad yn rhestredig
Yn ôl y sir mae'r perchnogion presennol wedi methu a diogelu a gwella'r adeilad.
Yn y gorffennol, mae cyfreithiwr Freemont, Ayub Bhailok wedi dweud y byddai'r cwmni yn gwrthwynebu gorchymyn prynu, ac wedi galw am ymchwiliad cyhoeddus i weithred y cyngor.
Datblygu
Roedd Freemont Limited, wedi cael caniatâd i adeiladu 280 o dai, busnesau a chyfleusterau i'r gymuned ar y safle.
Fel rhan o'r cynllun byddai'r adeiladau rhestredig wedi cael eu hadnewyddu, ond daeth y caniatâd cynllunio i ben yn 2009.
Mae'r cyngor eisoes wedi gyrru gweithwyr i'r safle, oherwydd pryder am gyflwr yr adeiladau o oes Fictoria.
Dywedodd y cyngor bod y gwaith wedi costio £930,000, ond bod y perchnogion heb dalu am y gwaith yma eto.
Image caption Mae'r hen ysbyty wedi bod ar gau ers 1995
Ymddiriedolaeth
Roedd gan Freemont Limited hyd at wythnos yma i ymateb i orchymyn adfywio, ond dydy hynny heb ddigwydd.
Nawr mae'r cyngor yn ystyried gwneud cais am orchymyn prynu gorfodol.
Mae sefydliad newydd wedi ei greu i gymryd cyfrifoldeb am y safle pe bai'r cais am orchymyn yn llwyddiannus, ond gall y broses gymryd hyd at 18 mis.
Byddai prisiwr annibynnol yn rhoi cymorth i'r cyngor gyda'r cais, ond mae adroddiad i'r cabinet yn rhybuddio'r cyngor rhag cymryd gormod o gyfrifoldebau.
Bydd yn rhaid i Lywodraeth Cymru gymeradwyo'r cynllun terfynol.


description: Mesur ar ben ei hun ddim yn rhoi sicrwydd y bydd mwy o organau ar gael ar gyfer trawsblaniadau, yn ôl Llywodraeth Cymru.

title: Mesur 'ddim yn sicrhau y bydd mwy o organau ar gael'


description: Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn trafod newidiadau iechyd pellgyrhaeddol gan gynnwys codi ysbyty newydd yn y gorllewin.

title: Hywel Dda yn ffafrio codi ysbyty newydd yn y gorllewin


description: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru ddydd Sadwrn

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Mae Prifysgol Aberystwyth wedi cael rhodd o£10,000 gan y cyn-löwr a'r athro hanes, Rhys Lewis fu farw'r llynedd yn 108 oed.

title: Cyn-löwr yn gadael £10,000 i lyfrgell Prifysgol Aberystwyth


description: Llyfrgell Genedlaethol yn ail-agor i'r cyhoedd ddydd Mawrth wrth i ymchwiliad ddechrau i achos y tân.

title: Llyfrgell yn ailagor ddydd Mawrth


description: Cyn-weithiwr Mind Cymru yn dweud bod "diwylliant o fwlio" wedi effeithio ar ei hyder i weithio.

title: 'Colli hyder' yn sgil bwlio honedig yn Mind Cymru


authors:
Gan Nick Palit
Bbc Wales Today

description: Posib na fydd profion am ganser y coluddyn yn cael eu cynnig i bobl yn eu 50au, yn ôl Llywodraeth Cymru.

title: Adolygu polisi prawf canser am ddim i bobl iau


description: Cafodd Meilyr Tomos ei fabwysiadu yn 5 mis oed

title: Dewis mabwysiadu plentyn â Syndrom Down

maintext:
Â hithau yn Ddydd Syndrom Down y Byd ar 21 Mawrth, siaradodd Cymru Fyw â Gwyndaf, tad balch iawn Meilyr Tomos, o Sir Benfro:
Image copyright Heather Tomos
Mae Meilyr yn 29 oed. Pan ges i a ngwraig, Heather, wybod amdano fe gynta', o'dd e'n bedwar mis, a daeth e aton ni pan odd e'n bum mis oed. Daeth e'n fab cyfreithiol i ni rhyw flwyddyn yn ddiweddarach.
Roedd rheolau yn bodoli yn Nyfed bryd hynny, os oedd un ohonon ni dros 35, oedden ni methu mabwysiadu plentyn 'normal' y's gweden nhw, ac o'n i yn fy 40au erbyn hynny.
Fuon ni'n trafod am fisoedd ynglŷn â beth fydden ni'n medru ymdopi ag e, o ran anghenion arbennig.
Ar ôl i ni gael Meilyr, dyma ni'n darganfod mai ni oedd yr unig rieni o fewn Dyfed oedd yn chwilio am blentyn ag anghenion arbennig, felly tasen ni ddim wedi ei dderbyn e, falle fydde fe wedi gorfod mynd tu fas i Gymru. Mae hynny'n drist iawn.
Bywyd annibynnol
Dyw e ddim wedi cael bywyd mor wahanol â hynny, ar y cyfan. Mae'n byw yn Abergwaun nawr gyda dau ffrind a gofalwr ac yn byw bywyd eithaf annibynnol.
Mae'n cael ychydig mwy o drafferth gydag ambell i beth, fel cyfri' arian - mae'n gallu ei wneud e ond mae'n cymryd sbel a s'dim yr amynedd ganddo.
Mae'n gwirfoddoli gyda'r Theatr Genedlaethol, a bob hyn a hyn mae'n helpu i gyfri'r arian ar ôl perfformiadau sydd yn addysg ac yn brofiad da iddo.
Mae hefyd yn helpu yn y swyddfa ac ym mlaen y tŷ. Falle 'neith hwn arwain at swydd arall yn y dyfodol, pwy a ŵyr.
Image copyright Heather Tomos
Ond mae'n arlunydd da - gwell na fi - mae e wedi gwerthu ambell i lun, a 'sai 'di gwerthu dim!
Ac mae'n canu'r piano yn wych. Mae'n un o'r organyddion yng nghapel Hermon, Abergwaun, ac yn chwarae tua dwywaith y mis.
Mae hefyd yn cael y cyfle i chwarae'r piano yn yr Eisteddfod a Sioe Hwlffordd bob blwyddyn, ac wedi recordio crynoddisg.
Ddim yn 'one size fits all'
Mae pobl sydd â Syndrom Down â gallu gwahanol i'w gilydd - mae Meilyr ychydig uwch na'r average mae'n siŵr. Mae rhai wedi pasio arholiadau ac â swyddi, ond dyw rhai methu siarad, felly, mae'r ystod yn eang iawn.
Ond mae hynny'n union fel o fewn cymdeithas yn gyffredinol - mae'r wraig yn well yn academaidd, ond dwi'n well gyda fy nwylo. Mae'r un gwahaniaeth o fewn cymdeithas Syndrom Down - dyw e ddim yn one size fits all - ac mae angen i bobl sylweddoli hynny.
Mae pobl yn canolbwyntio ar y Down's, yn hytrach na'r person weithiau. Daeth dynes i siarad â Heather yn y dref rhywbryd, a gofyn iddi hi ynglŷn â beth oedd Meilyr yn ei wneud, er fod Meilyr yn sefyll yno o'i blaen.
Dyma Heather yn gofyn iddo "Beth wyt ti'n ei wneud, Meilyr?" a'i ateb oedd "'Sai'n gwybod - dim ond hanner brên sydd gyda fi...!" Rhoddodd hi yn ei lle yn wych - mae e bob amser wedi bod yn gymeriad!
Image copyright Heather Tomos
Ond ar y cyfan, dydyn ni ddim wedi diodde' llawer o agwedd negyddol.
Pan 'naethon ni fabwysiadu, dywedodd rhai y byddai pobl yn croesi'r stryd er mwyn ein hosgoi ni, ond mewn gwirionedd, y gwrthwyneb sy'n wir - mae pobl yn croesi'r stryd er mwyn siarad â Meilyr.
Os 'dyn ni eisiau picio i'r dre' am awr, fydd e'n cymryd dros ddwyawr i ni oherwydd fod pobl yn dod i siarad â ni.
Mae Syndrom Down yn ei ddal yn ôl mewn ambell i ffordd, ond dim llawer - ond mae hunan-hyder arbennig gydag e - 'neith e siarad ag unrhyw un, unrhyw le. Ac mae ei synnwyr digrifwch yn un milain - ry'n ni'n cael llawer o sbort!
Mae cael Meilyr wedi gwneud i ni gydnabod pobl ag anghenion yn gyffredinol, ac rydyn ni'n fwy ymwybodol o ran peidio siarad dros y person, ond yn hytrach gyda'r person. Mae eisiau i ni ddangos beth mae pobl ag anghenion arbennig yn gyffredinol yn gallu ei wneud o fewn cymdeithas.
Fuon ni'n ffodus iawn i'w fabwysiadu e.


description: Yr heddlu'n apelio am wybodaeth wedi ymosodiad difrifol ym Mhenarth, pan gafodd bachgen yn ei arddegau anafiadau difrifol.

title: Apêl wedi ymosodiad 'difrifol' ym Mhenarth


description: Blas ar gyfnod Sara Davies fel cadeirydd pwyllgor gwaith Eisteddfod yr Urdd yng Nghaerffili eleni.

title: 'Tair blynedd hectig!'

maintext:
Image caption Mae Sara a Mr Urdd wedi dod yn dipyn o fêts
Bron i dair blynedd yn ôl, fe dderbyniodd Sara Davies yr her i arwain pwyllgor gwaith Eisteddfod yr Urdd Caerffili a'r Cylch yn 2015. Yma, mae'n rhoi blas o'i dyddiadur i Cymru Fyw.
Gwahodd yr eisteddfod i'r ardal - 27 Mehefin, 2012
Am noson gyffrous! Es i draw i Lancaiach Fawr heno lle'r oedd pobl Sir Caerffili yn estyn gwahoddiad swyddogol i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd i ddod i Gaerffili ym Mai 2015.
Roedd ysgubor Llancaiach Fawr dan ei sang - teimlai fel bo hanner y Sir yno! Yn unfrydol, derbyniwyd y cais i gynnal yr eisteddfod ar dir y Maenordy Tuduraidd. Mae tair blynedd o waith caled o'n blaenau!
Noson gyntaf y pwyllgorau - 19 Medi, 2012
Heb fawr o dalent i'w gynnig i unrhyw bwyllgor arbenigol, es i heno i'r Pwyllgor Technegol wrth i'r pwyllgorau testun gael eu sefydlu yn Ysgol Gyfun Cwm Rhymni.
Dwi'n siwr y gallen nhw wneud tro ar ferch fach o'r Cwm sydd â digon i'w ddweud i helpu gyda'r gwaith o drefnu parcio, carafanau a'r maes yn gyffredinol. Braf iawn oedd gweld cymaint yn cyrraedd i gynnig eu hamser i'r 10 pwyllgor.
Image caption Croeso cynnes gan griw Caerffili ar faes y 'steddfod yn 2014
Pwyllgor gwaith cyntaf - 17 Hydref, 2012
O'n i'n gwybod y byddai fy ngheg fawr yn fy nghael mewn i drafferth ryw ddydd - a dyma hi wedi digwydd.
Dw i wedi cael fy ethol yn Gadeirydd y Pwyllgor Gwaith heno - o mam bach!
Dydd Gŵyl Dewi, 2014
Dw i wastad wedi meddwl fy mod yn byw yng nghwmni pobl arbennig, ond roedd heno wir wedi tanlinellu ymroddiad, cyfeillgarwch a Chymreictod pobl Sir Caerffili.
Gyda gwledd wedi ei threfnu yn y Castell i ddathlu ein diwylliant, daeth Cymry Cymraeg a di-Gymraeg ynghyd i fwynhau yng nghwmni Wynne Evans a Huw Chiswell. Noson wefreiddiol - a dros £2,000 wedi'i godi. Waw!
Eisteddfod yr Urdd, Meirionnydd - 31 Mai, 2014
Wel - y ni fydd nesaf bois. Balchder mawr heddiw wrth ffarwelio gyda'r seiclwyr o faes yr eisteddfod bore 'ma, wrth iddyn nhw seiclo'r 134 o filltiroedd i Lancaiach Fawr. A heno, 'dy ni wedi derbyn baner yr Urdd ar ran pobl Sir Caerffili ar lwyfan yr Eisteddfod. 359 o ddiwrnodau i fynd!
Image caption Gorymdeithio yn haul godidog Caerffili
Wythnos yr Ŵyl Gyhoeddi - 4 Hydref, 2014
Ma' dal ychydig o anghrediniaeth o'r hyn a welais i heddiw. Wedi wythnos lawn gweithgareddau a ddechreuodd yng nghwmni Côr Cwm Ni a Dawnswyr Bro Taf yn Nelson nos Sadwrn diwethaf, Only Men Aloud yn y castell neithiwr - cafwyd ein diwrnod swyddogol i gyhoeddi'r eisteddfod. Bu dros 80 o wirfoddolwyr yn stiwardio'r strydoedd - a stopiwyd y traffig.
Gyda Mr Urdd a Band Samba Ieuenctid y Sir yn arwain, gorymdeithiodd dros 4,000 o ben y dref i'r castell gyda'r haul yn gwenu'n odidog ar bob un ohonynt. Wna i byth anghofio cyrraedd y castell ac edrych am yn ôl i weld neidr ddi-ddiwedd o ieuenctid y Sir yn eu coch, gwyn a gwyrdd. Bu dagrau! Plant a phobl Sir Caerffili - roeddech ar eich gorau heddiw!
Image caption Digon o sbort... Er y gwaith caled!
Eisteddfodau Rhanbarth - 21 Mawrth, 2015
Dyna ddiwedd ar yr Eisteddfodau Rhanbarth - ac am lwyddiant! Y niferoedd mwyaf erioed wedi bod yn cystadlu yn Rhanbarth Gwent - 5,400 o aelodau, 1,500 yn fwy na llynedd. Aelodaeth uchaf unrhyw ranbarth yng Nghymru!
Bu dros hanner ysgolion Saesneg y Sir yn cystadlu, ac allan o 95 o gystadlaethau, enillwyd 40% gan ysgolion nad ydynt erioed wedi cystadlu o'r blaen. Dyma deyrnged i'r gwaith aruthrol mae Helen Greenwood ac Angharad Jones wedi ei wneud i godi proffil ac ymwybyddiaeth o'r Urdd o fewn y rhanbarth - ledîs, chi'n haeddu medal.
Torri tywarchen - 22 Ebrill, 2015
Hir yw pob aros... ond dyma hi ar y gorwel. Torrwyd y tir yn Llancaiach Fawr heddiw, a dechreuwyd ar y gwaith o adeiladu maes Eisteddfod yr Urdd Caerffili a'r Cylch 2015.
Nawr, bydd y Maenordy yn agor ei ddrysau i dros 80,000 o ymwelwyr, a bydd y croeso cynhesaf yn aros amdanynt. Cymru - dewch yn llu, mae Caerffili yn aros amdanoch.
Am ragor o straeon am Eisteddfod yr Urdd, y diweddara' o'r maes ac orielau di-ri, cliciwch yma.


description: Mae'r Undeb Ewropeaidd yn galw am gynnal profion DNA ar gynnyrch cig eidion o ddechrau mis Mawrth.

title: Ymateb i'r sgandal cig ceffyl


description: Apêl un o ACau UKIP yn erbyn dyfarniad gan bwyllgor safonau'r Cynulliad y dylai hi gael ei gwahardd o'i gwaith yn ddi-dâl am wythnos, wedi'i daflu allan.

title: Gwaharddiad AC: Gwrthod apêl Michelle Brown o UKIP


title: Nifer wedi eu harestio mewn cyrchoedd cyffuriau

maintext:
Mae 14 o bobl wedi eu harestio yn dilyn cyrchoedd cyffuriau yng ngogledd Cymru ddydd Mercher.
Roedd Ymgyrch Crossbow yn targedu troseddwyr sy'n teithio a gweithredu rhwng gogledd Cymru a gogledd orllewin Lloegr.
Cafodd cyrchoedd eu cynnal mewn 8 lleoliad yn Sir y Fflint lle'r oedd amheuaeth bod cyffuriau dosbarth A yn cael eu defnyddio neu eu dosbarthu.
Roedd bron i 100 o swyddogion heddlu o Gymru yn rhan o'r cyrchoedd.
Cafodd saith person eu harestio am droseddau yn ymwneud â chyffuriau, tri am fethu ymddangosiadau llys a dau am ddwyn.
Hefyd, cafodd un ei arestio am fod yn berchen ar luniau anweddus ac un arall am ladrata.
Cafodd bedwar cerbyd eu meddiannu gan yr heddlu fel rhan o'r ymgyrch am gael eu gyrru heb yswiriant.
Cafodd cyrchoedd tebyg eu cynnal yn Sir Caer a Glannau Merswy.
Dywedodd yr Uwch-arolygydd Sacha Hatchett o Heddlu Gogledd Cymru: "Rwy'n gobeithio bydd heddiw yn cadarnhau i'r cyhoedd y bydd Heddlu Gogledd Cymru yn delio â throseddwyr sy'n meddwl ei bod yn dderbyniol i anwybyddu'r gyfraith yn ein cymuned."


description: Y syniad fod Enoch Powell yn "ddihiryn hiliol" yn "nonsens pur", yn ôl arweinydd UKIP yng Nghymru, Neil Hamilton.

title: Arweinydd UKIP, Neil Hamilton yn amddiffyn Enoch Powell


description: Plaid Cymru yn dweud ei bod hi'n warthus fod taliadau o bron £1m wedi eu gwneud i ddau gyfarwyddwr cwmni athrawon llanw.

title: Bron £1m i gyfarwyddwyr cwmni athrawon llanw yn 'warthus'


description: Galw am well hyfforddiant ac arfau amddiffyn i swyddogion Carchar Berwyn yn Wrecsam.

title: Carchar Berwyn: 'Ymosodiadau carchardai ar gynnydd'


description: Wrth aros am gyhoeddiad Cyfrifiad 2011 Prif Weinidog Cymru yn dweud mai'r her nesaf i'r Gymraeg yw sicrhau bod pobl yn ei siarad y tu allan i'r dosbarth.

title: Her i siarad yr iaith tu allan i'r ysgol yn ôl Prif Weinidog Cymru

maintext:
Image caption Cafodd y Cyfrifiad ei gynnal ar Fawrth 27 2011
Mae Prif Weinidog Cymru wedi dweud mai'r her nesaf i'r Gymraeg yw sicrhau bod pobl yn ei siarad y tu allan i'r dosbarth.
Fe ddaw sylwadau Carwyn Jones cyn i ganlyniadau Cyfrifiad 2011 gael eu cyhoeddi am 9.30am ddydd Mawrth.
Bydd yr ystadegau yn cynnwys gwybodaeth am nifer y siaradwyr Cymraeg a nifer o ffeithiau eraill gan gynnwys oedran y boblogaeth, eu crefydd a grwpiau ethnig.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Golygydd gwleidyddol BBC Cymru Betsan Powys fu yn holi Carwyn Jones.
Dywed y Prif Weinidog ei fod yn disgwyl gweld gostyngiad yng ngharan y siaradwyr Cymraeg yn y cadarnleoedd traddodiadol.
Ond ychwanegodd ei bod yn bosib y bydd cynnydd mewn mannau eraill, fel y de ddwyrain.
Yn ôl yn 2003 nod Llywodraeth Cymru oedd bod y ganran o bobl sy'n gallu siarad Cymraeg wedi cynyddu 5% erbyn 2011 a bod lleihad y nifer y cymunedau lle mae'r Gymraeg yn gadarn ac yn iaith fyw bob dydd yn cael ei atal.
DADANSODDIAD Roedd 'na gyfnod yn y degawdau ar ôl yr Ail Ryfel Byd pan oedd caredigion y Gymraeg yn arswydo ynghylch cyhoeddi canlyniadau cyfrifiad. Pa mor wael fyddai pethau'r tro hwn? Oedd hi'n bryd dechrau torri bedd yr iaith? Rhwng 1951 a 1981 fe ostyngodd y canran oedd yn medru'r Gymraeg o 28.9% i 18.9%. Roedd 'na ostyngiad bach arall i 18.5% yn 1991 cyn i'r niferoedd ddechrau dringo eto. Roedd y cwestiwn ychydig bach yn fwy manwl yn 2001 ond derbynnir mai'r ffigwr o 20.8% yw'r un sy'n cyfateb i'r rhai blaenorol. Gellir disgwyl cynnydd y tro hwn hefyd. I ddarllen mwy gan Vaughan cliciwch yma
Dywedodd Mr Jones mai'r her oedd perswadio pobl ifanc sydd wedi dysgu'r iaith ac yn ei defnyddio yn yr ysgol, i'w siarad yn y gymuned a gyda'u ffrindiau.
Dywedodd hefyd fod ei blant ef yn siarad Saesneg gyda'i gilydd ac efo ffrindiau, er eu bod yn siarad Cymraeg yn yr ysgol ac efo fo.
Fel tad dywedodd nad oedd ganddo ateb i'r broblem.
Ychwanegodd bod hi'n bwysig fod y llywodraeth yn cydweithio gyda Mentrau Iaith er mwyn hybu defnydd o'r Gymraeg y tu hwnt i waliau'r ysgol.
Awgrymodd bod hynny yn bwysicach i nifer o bobl yn hytrach na dadleuol am statws yr iaith, er bod hynny'n bwysig.
Cyfrifiad 2001 oedd y tro cyntaf i ganran y siaradwyr Cymraeg ddangos cynnydd, ers i'r cwestiwn ynglŷn â gallu i siarad yr iaith ymddangos ar ffurflenni.
Yn 2001 roedd 20.8% yn siarad yr iaith o'i gymharu â 18.5% yn 1991.
Ar ddechrau'r ganrif ddiwethaf roedd bron i hanner poblogaeth Cymru'n siarad yr iaith.
Ond cafwyd dirywiad cyson ers hynny.
Canran Siaradwr Cymraeg 1891 1931 1951 1961 1971 1981 1991 2001 54.4% 36.8% 28.9% 26% 20.8% 18.9% 18.5% 20.8%
Yng nghyfrifiad 2001 roedd 215,292 o bobl hefyd yn dweud fod ganddyn "rhywfaint" o wybodaeth o'r Gymraeg, gan olygu fod 797,660 neu 28.4% o'r boblogaeth hefyd rhywfaint o wybodaeth o'r iaith.
Ond i gefnogwyr yr iaith roedd yna hefyd bryder ynglŷn â rhai o ganlyniad cyfrifiad 2001
Parhau i ostwng wnaeth canran y siaradwyr Cymraeg yn y cadarnleoedd.
Yng Ngheredigion, er enghraifft, syrthiodd y canran rhwng 1991 a 2001 o 59.1% i 51.8%.
Braslun fydd yn cael ei roi ddydd Mawrth, gyda ffigyrau mwy manwl, ar lefel wardiau, yn cael eu rhyddhau yn ystod y misoedd nesa'.
Fe fydd yr ystadegau yn son am allu pobl Cymru i siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg yn ogystal â nodi faint sy'n cyfrif eu hunain yn Gymry a'i pheidio.
Yn gynharach yn y flwyddyn fe gyhoeddwyd bod poblogaeth Cymru bellach dros 3 miliwn.
Cwestiynau newydd
Cafodd pob cartref yng Nghymru y cyfle i lenwi'r ffurflen a oedd am y tro cyntaf erioed yn cynnwys blwch ticio i nodi eich bod yn Gymro neu'n Gymraes fel rhan o'r cwestiwn newydd am hunaniaeth genedlaethol.
Roedd yno saith cwestiwn newydd o'i gymharu â ffurflenni blaenorol.
Roedd dau ohonyn nhw'n rhoi sylw i'r cartref, gan ofyn am nifer yr ystafelloedd gwely a'r math o wres canolog.
Cwestiynau am breswylwyr oedd y pump arall, gan ofyn am ba basportau sydd ganddyn nhw, eu hunaniaeth genedlaethol, y flwyddyn y daethant i'r DU ac am ba mor hir y mae pobl sydd newydd gyrraedd yn bwriadu aros, beth yw eu prif iaith ac a oes ganddyn nhw ail gyfeiriad.
Caiff yr ystadegau o'r Cyfrifiad eu defnyddio fel sylfaen i'r gwaith o ddyrannu biliynau o bunnoedd o arian cyhoeddus i'w wario ar wasanaethau lleol fel addysg, trafnidiaeth ac iechyd ac mae'r bobl hynny sy'n creu polisïau yn y llywodraeth ganolog a llywodraeth leol yn eu defnyddio er mwyn deall anghenion cymunedau a chymdogaethau gwahanol.


description: Comisiynydd y Gymraeg yn dweud y bydd yn "sialens" i brifysgolion a cholegau addysg bellach osod y safonau iaith.

title: 'Sialens' y safonau iaith i'r prifysgolion a cholegau


description: Degau o bobl yn agoriad swyddogol canolfan gelfyddydol Tŷ Pawb ar safle Marchnad y Bobl yng nghanol Wrecsam ddydd Iau.

title: Degau'n dod i agoriad swyddogol Tŷ Pawb Wrecsam


description: Techneg ôl bysedd arloesol gafodd ei ddefnyddio i helpu dedfrydu gang cyffuriau yn gweddnewid sut mae'r heddlu'n ystyried tystiolaeth.

title: Techneg 'arloesol' ôl bysedd yn dal deliwr cyffuriau


description: Dilledyn a thân trydan achosodd i siop Thaz yng Nghaerffili fynd ar dân yn ôl diffoddwyr

title: Diffoddwyr yn delio â thân mewn siop yng Nghaerffili


description: Cymru'n hawlio chwe medal arall yng Ngemau'r Gymanwlad yn Arfordir Aur, Awstralia, gan gynnwys tair medal aur.

title: Tair aur, dwy arian ac efydd arall i Gymru yn y Gemau


description: Y cyngor yn penderfynu darparu cynnyrch misglwyf am ddim i ferched ysgol dros naw oed yn Rhondda Cynon Taf.

title: Cynnyrch misglwyf am ddim i ddisgyblion Rhondda Cynon Taf


description: Beiciwr modur yn cael ei garcharu wedi iddo achosi marwolaeth ei gefnder mewn gwrthdrawiad ym Merthyr Tudful.

title: Carcharu beiciwr modur am achosi marwolaeth ei gefnder


description: Peter Rees, 93 oed. Cap rhif 549: Ffrainc v Cymru 1947


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Ymchwil BBC Cymru yn dadansoddi perfformiad ariannol Byrddau Iechyd Cymru wrth i bedwar o'r byrddau orwario bron i £163m.

title: Pedwar o fyrddau iechyd Cymru wedi gorwario o £163m

maintext:
Bydd pedwar o fyrddau iechyd Cymru wedi gorwario cyfanswm o bron i £163m erbyn diwedd y flwyddyn ariannol, yn ôl gwaith ymchwil gan BBC Cymru.
Dyma fydd y diffyg mwyaf mewn blwyddyn erioed i'w gofnodi gan GIG Cymru.
Mae un bwrdd iechyd, Hywel Dda yn y gorllewin, yn gyfrifol am dros 40% o'r gorwario - gyda darogan y bydd y diffyg yn £60.6m erbyn dechrau Ebrill.
Mae hyn 40% yn uwch na'r gorwario o ychydig o dan £50m y llynedd.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod buddsoddi yn y Gwasanaeth Iechyd ar ei lefel uchaf erioed yng Nghymru.
Pwysau costau lleol
Mae Hywel Dda yn gwario mwy ar gyfartaledd ar gyflogi meddygon a nyrsys llanw o ganlyniad i drafferthion recriwtio difrifol.
Yn yr adroddiad ariannol diweddara, dywed y bwrdd iechyd mai eleni yw'r flwyddyn "orau hyd yma" mewn termau dod o hyd i arbedion, ond bod hynny wedi ei ddileu gan bwysau costau yn lleol.
Mae'r ffigyrau diweddaraf hefyd yn dangos bod bwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn y gogledd yn nodi gorwario uwch eleni - o £30m y llynedd i £36m.
Mae Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr mewn mesurau arbennig gyda Llywodraeth Cymru yn cadw golwg fanwl ar y sefyllfa.
Yn eu cynllun drafft ariannol dros dro, dywed y bwrdd bod cyfrifwyr allannol wedi dod i'r casgliad bod y dirywiad yn eu sefyllfa ariannol o ganlyniad i fethiant y bwrdd i gyflwyno yn llawn yr agenda o newid yn y blynyddoedd diwethaf.
Wynebu cosb
Tra bod byrddau iechyd Abertawe Bro Morgannwg a Chaerdydd a'r Fro wedi gweld peth gwelliannau i'w sefyllfa ariannol o'i gymharu â'r llynedd - maen nhw hefyd yn darogan gorwario sylweddol am yr ail flwyddyn yn olynnol - £30m i Abertawe Bro Morgannwg a £26.9m i Gaerdydd a'r Fro.
Image caption Roedd Vaughan Gething wedi rhybuddio na fyddai byrddau iechyd sy'n gorwario yn cael help ariannol
Ond mae tri bwrdd iechyd arall, Cwm Taf, Aneurin Bevan a Phowys wedi llwyddo i beidio gorwario eleni.
Mae'r ffigyrau diweddaraf yn awgrymu diffyg ar y cyd o tua £360m gan y byrddau iechyd yng Nghymru dros gyfnod o dair blynedd.
Mae hynny yn fwy na 40% yn uwch na'r gorwario o £253m gofnodwyd rhwng 2014/15 a 2016/17.
Yn eu hadroddiadau ariannol diweddaraf, mae sawl bwrdd iechyd yn nodi y gallen nhw wynebu cosb ariannol am beidio cyrraedd targed Llywodraeth Cymru am leihau amseroedd aros, neu y gallai fod angen help ariannol ychwanegol i wneud hynny.
Y llynedd roedd yr Ysgrifennydd Iechyd wedi rhybuddio na fyddai byrddau iechyd sy'n gorwario yn cael help ariannol gan Lywodraeth Cymru, ac na fyddai yn cymeradwyo cynlluniau ariannol nad oedd yn cyflwyno gwelliannau.
Fis Gorffennaf 2017 cyhoeddodd Vaughan Gething bod cyfrifiwyr Deloitte LlP wedi cynnal adolygiad o lywodraethiant ariannol Hywel Dda, Caerdydd a'r Fro ac Abertawe Bro Morgannwg.
Twll du
Fe ddatgelwyd hefyd bod Llywodraeth Cymru wedi gorchymyn adolygiad ariannol annibynnol o fwrdd iechyd mwyaf Cymru - Betsi Cadwaladr.
Ym mis Hydref 2016 roedd yna rybuddion y gallai'r GIG yng Nghymru wynebu y cyfnod mwyaf heriol yn ariannol yn ei hanes.
Roedd arbenigwyr o'r Sefydliad Iechyd wedi darogan y gallai'r gwasanaeth iechyd wynebu twll du o £700m mewn 3 blynedd, sy'n cyfateb i bron i 10% o'r gyllideb bob blwyddyn.
Ond yn ôl y gwaith ymchwil fe allai'r gagendor gau pe bai cyllideb GIG Cymru yn cynyddu 0.7% y flwyddyn, pe bai codiadau cyflog yn cael eu cyfyngu a phe bai modd dod o hyd i arbedion o tua 1.5% bob blwyddyn.
Mae Llywodraeth Cymru yn mynnu bod cynnydd wedi bod yn y gwasanaeth iechyd, mwy na'r hyn oedd yn cael ei argymell yn yr astudiaeth.
"Mae buddsoddi yn y gwasanaeth iechyd ar ei lefel uchaf erioed, gyda Chymru yn gwario dipyn mwy ar iechyd a gofal cymdeithasol y pen nag yn Lloegr.
"Rydym hefyd yn buddsoddi mewn £550m ychwanegol dros y ddwy flynedd nesaf, gan gynnwys £100m i drawsnewid y ffordd mae iechyd a gwasanaethau cymdeithasol yn cael eu cyflwyno."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Rhun ap Iorwerth llefarydd iechyd Plaid Cymru ar y Post Cyntaf
Ar raglen y Post Cyntaf dywedodd Rhun ap Iorwerth, llefarydd Plaid Cymru ar iechyd y dylai'r Llywodraeth Lafur wedi mynd i'r afael â'r broblem dro yn ôl, gan ddweud fod yna ddiffyg rheolaeth.
Dywedodd Andrew RT Davies, arweinwyr y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, fod angen i Mr Gething sicrhau newidiadau ysgubol i'r gwasanaeth iechyd, gan "ffocysu ar well ar gynllunio, gwario mwy gofalus a gwell cyfathrebu gyda'r cyhoedd".


description: Arweinydd ymgyrch Llafur i aros yn yr UE wedi dweud wrth BBC Cymru ei fod yn "annheg" i feddwl y byddai arian cymorth economaidd Ewropeaidd yn datrys y problemau rhannau tlotaf y wlad.

title: Ni all arian cymorth yr UE ddatrys problemau Cymru


description: Dau o glybiau allai gyrraedd Ewrop yn Uwch Gynghrair Cymru eleni wedi methu sicrhau trwydded ddomestig ar gyfer y tymor nesaf ar y cynnig cyntaf.

title: Dau glwb Uwch Gynghrair yn methu cais trwydded ddomestig


description: Teulu a ffrindiau dyn sydd ar goll o Landudno ers dechrau Ebrill yn cyfarfod ym Mangor i chwilio amdano.

title: Cyfarfod i chwilio am ddyn sydd ar goll o Landudno


description: Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi sut y bydd £4.2m yn cael ei ddosbarthu er mwyn hybu'r defnydd o'r Gymraeg, ond y ffigwr yr un fath â'r llynedd.

title: Llywodraeth Cymru'n dosbarthu £4.2m i hybu'r Gymraeg


description: Dyn 59 oed wedi ei gyhuddo o lofruddio Patricia Durrant yn Llandysul.

title: Llandysul: Cyhuddo dyn o lofruddiaeth


description: Partneriaeth diogelwch mynydda yn annog pobl i gymryd golwg ar y rhagolygon a pharatoi am y gwaethaf cyn mentro allan i gerdded ar fynyddoedd Eryri dros y Pasg.

title: Annog cerddwyr Eryri i ddefnyddio rhagolygon penodol


description: Y Gleision yn ildio cais cosb ar ddiwedd eu gêm yn Bloemfontein, De Affrica.

title: Pro14: Cheetahs 29-27 Gleision