description: Heddlu'r De yn ymchwilio i wrthdrawiad angheuol yn Rhondda Cynon Taf fore Sul.

title: Ymchwiliad heddlu i wrthdrawiad angheuol yn Nhonypandy


description: Swyddfa Dywydd wedi cyhoeddi dau rybudd tywydd gwahanol ar gyfer Cymru dros y penwythnos.

title: Rhybudd melyn am eira a gwyntoedd cryfion dros y penwythnos

fasttext_language: cy


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Carwyn Jones yn dweud y byddai'n annerbyniol i gymorthdaliadau economaidd yr UE gael eu disodli gan system o San Steffan.

title: 'Annerbyniol' disodli system gymorthdaliadau UE


description: Osian Williams fu'n siarad â Beti George am gerddoriaeth, ei deulu a gwneud gwahaniaeth yn y gymuned

title: Cariad mwyaf Osian Candelas

maintext:
Osian Williams, prif leisydd y band Candelas, yw gwestai diweddaraf Beti George ar y rhaglen Beti a'i Phobol ar BBC Radio Cymru.
"Miwsig roc sy'n fy ysgwyd i ond dwi wrth fy modd yn gwrando ar bob math o gerddoriaeth."
Mae'n amlwg fod cerddoriaeth yn hanfodol bwysig ym mywyd Osian Williams, ac mae'n diolch i'w rieni "cerddorol ofnadwy" am hynny, sef Ann a'r diweddar Derec Williams, un o gyd-sefydlwyr Cwmni Theatr Maldwyn:
"Mam yn chwarae piano, a nhad i... o'dd o'n tone deaf d'eud y gwir, do'dd o'm yn medru canu nodyn mewn tiwn, sy'n synnu lot o bobl! Ond o'dd o fel tasai o'n medru gwneud pob peth arall i 'neud efo cerddoriaeth. Mae Mam wedi bod ynghlwm efo lot o gorau yn ardal Llanuwchllyn. Ganddi hi ges i'r nodau, a dwi 'di cael y rhythm gan fy nhad!"
Yn anffodus, bu farw Derec yn sydyn yn ystod wythnos Eisteddfod yr Urdd Meirionnydd yn 2014, colled enfawr i'r gymuned yr oedd wedi cyfrannu gymaint iddi dros y blynyddoedd.
Image copyright Evan Dobson Image caption Bu farw Derec Williams yn sydyn yn 2014
Roedd Osian, Branwen a Meilir, yn gweithio ar sioe gerdd yr oedden nhw wedi ei hysgrifennu, Dyma Fi, gyda disgyblion yr ardal, a Derec wedi bod yn eu helpu ar bob cam.
"O'dd hi'n wythnos ofnadwy i bawb," meddai Osian. "Dyma ni'n ymarfer reit at wythnos y Steddfod - ac o'dd o yno yn ein helpu ni bob tro oedden ni angen help.
"Dyma ni'n llwyddo i 'neud y perfformiad ar y noson gynta', ond yna cael ein galw ar frys i'r ysbyty, a dyma ni'n cyrraedd, ac yn anffodus roedd ein tad ni 'di'n gadael ni.
"Doedd o ddim i'w ddisgwyl. Aeth o i'r ysbyty, oedden ni'n meddwl y byddai o allan mewn 'chydig o ddyddiau, ond yn anffodus na. Roedd o'n berson andros o heini a doedd o byth yn stopio.
"Ond gafodd o afiechyd - dwi ddim yn cofio be' 'di'r enw yn iawn, a dwi ddim isho chwaith - o'dd o'n cael 'chydig o drafferthion anadlu, ac yn y diwedd, roedd ei gorff yn cau amdano'i hun."
Image copyright Llun teulu Image caption Branwen, sy'n chwarae â'r band Cowbois Rhos Botwnnog, Meilir, sy'n actio ar gyfres Rownd a Rownd, ac Osian
Mae Osian a'i chwaer a'i frawd, Branwen a Meilir, eu tri wedi mynd i fyd y celfyddydau bellach, ac er eu bod wedi cael eu rhybuddio gan eu rhieni nad oedd yn beth hawdd bob tro, roedd hi bron yn anochel mai cerddoriaeth fyddai'n mynd â hi i Osian, meddai.
"Dyna dwi'n ei gofio o mhlentyndod, fi a Branwen yn chwarae bob math o gerddoriaeth gyda'n gilydd. Dysgodd Dad y dryms i mi. Nes i syrthio mewn cariad efo fo a chario mlaen i ddysgu fy hun wedyn.
"Hwnna dal i fod ydy'r offeryn dwi wir yn garu ei chware. Y byd roc ydi nghariad mwya' i, ac i mi, efo'r dryms 'ma hynny'n dechra. Galli di fod mor gerddorol ar ddrymiau ac ychwanegu at gân."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Chwarae'r drymiau i Candelas oedd Osian yn wreiddiol...
Roedd yn rhan o nifer o fandiau yn ystod ei gyfnod yn Ysgol y Berwyn, Bala, ond yn y chweched y ffurfiodd Candelas gyda thri chyfaill o'r ysgol.
"'Nath y pedwar ohonon ni astudio Ffiseg AS, a pheidio gorffen y Lefel A. A'r peth gorau i ddod allan o'r gwersi 'na - sori Colin Thomas os ydach chi'n gwrando - oedd yr enw Candela oedd o lawlyfr, sef uned o fesur cryfder golau. Dyma ni'n bod yn greadigol iawn ac adio'r s ar y diwedd...!"
Cafodd y band lwyddiant aruthrol yn ystod Euros 2016, ar ôl iddyn nhw gael cais i ail-recordio clasur Yr Anhrefn, Rhedeg i Paris.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Gig #rhedegiparis Eisteddfod Yr Urdd, Fflint 2016
"Doddan ni byth yn meddwl 'sa Cymru yn gneud mor dda, ac o ganlyniad basa'r gân yn ffrwydro. Dwi mor falch mod i 'di gallu bod yn rhan o'r holl beth.
"'Dan ni'n cael gigs mewn ysgolion ar draws Cymru ac mae gymaint yn 'nabod y gân. Mae fel tasai'r gân wedi agor lot o ddrysau i lot o blant."
Ac mae llwyddiant Osian yn parhau tu hwnt i'r band, ag yntau wedi cael bod yn rhan o Gigiau y Pafiliwn yr Eisteddfod Genedlaethol ers yr un cyntaf yn 2016:
"Nes i drefnu'r gerddoriaeth i'r gerddorfa yn y gigs yn 2016 a 2017. Ac eleni, yng Nghaerdydd, roedd Geraint Jarman yn awyddus iawn i weithio efo fi - o'n i bron â rhoi'r ffôn i lawr achos mod i ddim yn coelio'r peth...
"'Sa 'na rywun wedi d'eud hynny wrtha fi pan o'n i tua 10 oed, mod i am weithio efo Geraint Jarman, dwi'n meddwl 'swn i 'di chwerthin yn eu gwyneb nhw! Alla i ddim credu hyd heddiw mod i 'di cael gweithio efo arwr cenedlaethol."
Image caption Roedd Canolfan y Mileniwm yn orlawn i glywed Geraint Jarman yn canu ei glasuron, i gyfeiliant cerddorfa
"Ro'n i angen trefnu 13 cân ar gyfer y gerddorfa. Ges i gynnig i arwain y gerddorfa hefyd, ond dwi'n gw'bod fod hynny ddim yn rhywbeth dwi'n gallu ei 'neud - dydi hi ddim mor hawdd â chwifio dy freichiau o gwmpas!"
A beth nesaf i'r cerddor amryddawn o Lanuwchllyn? Mae'n amlwg fod Osian yn debyg iawn i'w dad yn ei fwriad i gyfrannu i'r gymuned, er fod hynny "ella'n swnio 'chydig bach yn cheesy," meddai.
"Wrth wneud pethe bach ti wir yn gweld y gwahaniaeth, a ma' hynny'n well wrach na sbïo ar y darlun mawr a trio g'neud gwahaniaeth fel 'na... cychwyn wrth dy draed a 'neith petha' ddod o hynny dwi'n meddwl."
Image caption Enillodd Osian Dlws y Cerddor yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau yn 2015
Ond wrth gwrs, y gerddoriaeth yw'r flaenoriaeth o hyd:
"Mae gen i'r un meddylfryd ag oedd gen i ym mlwyddyn 7. Dim mynd yn enwog byth ydi'r goal - ond rŵan dwi'n medru gneud fy mywoliaeth allan o be' dwi wir yn caru ei 'neud, a hynny mewn lot o feysydd gwahanol, boed yn recordio neu chwarae'n fyw neu gyfansoddi.
"Ti jest yn gobeithio bo' ti'n gallu tyfu, gwella dy hun, dysgu gan bawb ti'n gweithio efo, a chydweithio efo gymaint o gerddorion â phosib."
Gallwch wrando ar y cyfweliad llawn am 12.00 Dydd Sul 23 Rhagfyr ar BBC Radio Cymru, neu ar BBC Sounds wedi'r darllediad.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Llywodraeth Cymru yn cyfrannu £900,000 at greu unedau busnes yn rhan o adeilad yr Hen Goleg yn Aberystwyth.

title: £900,000 tuag at adnewyddu'r Hen Goleg yn Aberystwyth


description: Bu'n waith "technegol a pheryglus" i Dîm Achub Mynydd Llanberis geisio achub y dyn o Fwlch y Saethau.

title: Dyn yn marw ar yr Wyddfa ar Noswyl Nadolig


description: Dynes a gollodd bump o fabanod yn y groth yn beichiogi'n llwyddiannus ar ôl cael ei hysbrydoli gan eitem deledu am wartheg.

title: Eitem Ffermio yn ysbrydoli mam i feichiogi'n llwyddianus


description: Mae'r A468 i'r ddau gyfeiriad yn parhau ar gau yn dilyn gwrthdrawiad rhwng tri cherbyd bore Gwener.

title: Gwrthdrawiad difrifol yn cau heol yng Nghaerffili


description: Y Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi rhybudd melyn am law trwm ar draws y de ddydd Mercher.

title: Rhybudd melyn am dywydd garw


description: Bangor i wynebu Caernarfon wrth i'r enwau ddod o'r het ar gyfer pedwaredd rownd Cwpan Cymru.

title: Bangor v Caernarfon ym mhedwaredd rownd Cwpan Cymru


description: Ymchwilwyr ym Mhrifysgol Bangor yn dweud bod eu canfyddiadau yn mynd yn groes i'r cysyniad 'traddodiadol'.

title: 'Dwyieithrwydd ddim yn anfantais i blant â Syndrom Down'


authors:
Aled Ap Dafydd
Prif Ohebydd Newyddion

description: Balch a bregus: Sut bydd prif ohebydd Newyddion 9 yn cofio Carwyn Jones ar drothwy ei ddiwrnod olaf.

title: Carwyn Jones: Edrych yn ôl ar gyfnod y Prif Weinidog


description: Heddlu Dyfed Powys yn apelio am gymorth wrth ymchwilio i ymosodiad rhyw difrifol yn Sir Benfro.

title: Heddlu'n ymchwilio i ymosodiad rhyw difrifol


description: Mae prif weithredwr newydd Cyngor Wrecsam yn dweud bod angen i'r dref fod yn ddinas er mwyn gwireddu ei photensial.

title: 'Angen' i Wrecsam fod yn ddinas er mwyn tyfu


description: Mae Cymdeithas Bêl-Droed Cymru wedi cyhoeddi gemau cyfeillgar tîm Merched Cymru ar gyfer chwe mis cyntaf 2019.

title: Cyhoeddi gemau cyfeillgar tîm pêl-droed merched Cymru


description: Teithiwr yn dweud y byddai colli gwasanaeth bws rhwng pentrefi gwledig yn nyffrynnoedd Cothi a Thywi yn ynysu cymunedau.

title: Colli gwasanaeth bws am 'ynysu' cymunedau yn Sir Gâr


description: Yr Aelod Seneddol Ewropeaidd a chyn-arweinydd UKIP yn y Cynulliad, Nathan Gill, yn cyhoeddi ei fod wedi gadael UKIP.

title: ASE Cymru, Nathan Gill yn dweud ei fod yn gadael UKIP


description: Tongwynglais yw'r clwb cyntaf yng Nghymru i gael eu gwobrwyo am eu gwaith gyda cheiswyr lloches.

title: Y clwb pêl-droed sy'n croesawu ceiswyr lloches

maintext:
Image caption Mae Ahmed Elsaidy yn un o bedwar ceisiwr lloches sy'n chwarae i Dongwynlais
Mae clwb pêl-droed o Gaerdydd yn gwneud enw iddyn nhw eu hunain am eu gwaith gyda cheiswyr lloches.
Ers dwy flynedd bellach mae ceiswyr lloches fel Hamed Mousa ac Ahmed Elsaidy wedi bod yn rhan o'r tîm.
Tongwynlais yw'r clwb cyntaf yng Nghymru i dderbyn gwobr Dinas Noddfa, sy'n gwobrwyo dinasoedd am eu gwaith gyda cheiswyr lloches.
Mae Ahmed, Mousa a dau arall yn chwarae i'r tîm cynta'n gyson y tymor hwn gan gyfrannu at rediad o wyth buddugoliaeth mewn naw gêm.
'Wrth fy modd'
Dywedodd Ahmed Elsaidy, sy'n wreiddiol o'r Aifft: "Dwi 'di cael croeso cynnes - maen nhw'n ffrindiau da. Dwi wrth fy modd yn chwarae i Dongwynlais."
Daeth Hamed Mousa i Gymru o Swdan, a hynny ar ôl mentro drwy'r "jwngl" yn Calais: "Na'i fyth anghofio'r profiad yma o chwarae i Dongwynlais.
"Dwi'n falch iawn 'mod i 'di cael nabod y bobl dda yma."
Image caption Fe symudodd Mousa i Gymru i fyw tua tair blynedd yn ôl
Cafodd y clwb ei enwebu am wobr Dinas Noddfa gan Gyngor Ffoaduriaid Cymru - gan ddod y clwb cyntaf i dderbyn y wobr, ynghyd â chlwb Met Caerdydd.
Mae dau o'r pedwar ceisiwr lloches yn y tîm yn byw yn Abertawe, gyda'r clwb yn eu casglu bob dydd Sadwrn.
'Profiadau erchyll'
Yn ôl Matt Spry, sy'n trefnu gweithgareddau ar gyfer ffoaduriaid, mae'n bwysig fod gan geiswyr lloches gyfleoedd i gymdeithasu.
"Mae'r rhan fwyaf wedi mynd trwy brofiadau erchyll," meddai.
"O ran ceiswyr lloches, does dim hawl ganddyn nhw i weithio, felly maen nhw'n poeni am y dyfodol, yn poeni am arian, ac felly mae'n bwysig iddyn nhw wneud pethau positif."
Image caption Yn ôl Matt Spry mae gwneud "pethau positif" yn bwysig i ffoaduriaid sy'n dod i Gymru
Ond yn ôl ar y maes chwarae, mae dylanwad y pedwarawd yn Nhongwynlais yn amlwg.
Dywedodd y rheolwr Dave Price eu bod nhw'n "chwaraewyr gwych" a bod y tîm "yn eu caru".
"O ein persbectif ni, maen nhw wedi dysgu lot o wersi i ni am fywyd - pobl ydyn nhw, a dyna sut ddylen nhw gael eu gweld."


description: Y Cymro George Williams yn rhwydo deirgwaith i'r ymwelwyr wrth i dîm Mike Flynn golli'n drwm ar Rodney Parade.

title: Ail Adran Lloegr: Casnewydd 1-4 Forest Green Rovers


description: Prifysgol Bangor wedi cyhoeddi eu bod ar fin dechrau cyfnod ymgynghorol ar gyfer diddymu gradd anrhydedd sengl mewn Cemeg.

title: Cyfnod ymgynghori ar ddiddymu Cemeg Prifysgol Bangor


description: Arweinydd newydd Llafur Cymru wedi dweud ei fod yn awyddus i alluogi ACau i ystyried heriau hirdymor

title: Drakeford 'am newid y ffordd mae'r cabinet yn rhedeg'


description: Cic gosb hwyr gan Gareth Anscombe yn ddigon i sicrhau buddugoliaeth i'r Gleision ym Mharc yr Arfau.

title: Pro 14: Gleision 19-16 Dreigiau


description: Polisi cynllunio newydd yn rhoi ffocws ar gyfoethogi bywydau pobl drwy greu adeiladau cynaliadwy a gwahardd pyllau glo newydd a ffracio.

title: 'Cynllunio er budd cenedlaethau'r dyfodol'


description: Noson siomedig i'r Adar Gleision wrth i'w cyn-reolwr gael y dechrau gorau bosib i'w gyfnod fel rheolwr dros dro y gwrthwynebwyr.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Caerdydd 1 - 5 Manchester United


description: Cwis wedi'i seilio ar ddata wedi'i gasglu gan brosiect ymchwil y Corpws Cenedlaethol Cymraeg Cyfoes

title: Cwis y Corpws Cenedlaethol


description: Cafodd pump o bobl eu harestio yn wreiddiol ond dim ond un sydd wedi ei gyhuddo o drosedd.

title: Cyhuddo dyn wedi gwrthdrawiad yng Nghastell-nedd


description: Bydd y buddsoddiad gwerth £4.4m i greu 85 o swyddi yn dod gan Lywodraeth Cymru.

title: 85 o swyddi newydd yng nghwmni moduro yn Llanelli


description: Ffigyrau'n dangos cynnydd yn nifer y plant a fu'n rhaid aros am fwy na thair awr am gludiant mewn ambiwlans arbenigol i uned gofal dwys.

title: Oedi hir cyn cludo plant difrifol wael ar gynnydd

maintext:
Roedd un o bob tri phlentyn oedd yn ddifrifol wael ac angen cludiant mewn ambiwlans arbenigol i uned gofal dwys y llynedd wedi gorfod aros am fwy na thair awr, yn ôl ffigyrau.
Tîm ym Mryste, Watch (Wales and West Acute Transport for Children) sy'n gyfrifol am drefnu cludiant arbenigol i drosglwyddo cleifion o ysbytai yng nghanolbarth, de a gorllewin Cymru ac mae yna darged iddyn nhw gyrraedd gwely claf o fewn tair awr.
Ond yn ôl archwiliad i'r 316 o drosglwyddiadau yn 2017 fe gymrodd yn hirach na thair awr i'r ambiwlans gyrraedd yn 31.6% o'r achosion, o'i gymharu â 28.1% yn 2016.
Dywed GIG Cymru nad ydy'r byrddau iechyd wedi codi pryderon ffurfiol, ac mae'r ymddiriedolaeth iechyd ym Mryste sy'n rhedeg y gwasanaeth, yn dweud bod y gwasanaeth yn un "o safon uchel" ond mae gwasanaethu ardal eang sy'n ymestyn i Gernyw yn golygu bod rhai trosglwyddiadau'n "gallu cymryd hirach na'r targed cenedlaethol".
Newid dadlueol
Roedd perfformiad timau arbenigol cyfatebol eraill y DU yn well ar gyfartaledd - 11.9% oedd cyfran y galwadau a gymrodd fwy na thair awr cyn cyrraedd gwely'r claf ar y cyfan yn 2017, o'i gymharu â 13.7% yn 2016.
Roedd y penderfyniad i sefydlu tîm Watch yn ddadleuol gan ei fod yn golygu gwasanaethau ardal ddaearyddol fawr sy'n cynnwys de orllewin Lloegr yn ogystal â rhan helaeth o Gymru.
Fe ddechreuodd ar ei waith yn 2015, gan ddisodli tîm yng Nghaerdydd. Mae'n trefnu cludiant i 22 o ysbytai yng Nghymru.
Ym mis Chwefror fe ddywedodd nifer o rieni oedd yn defnyddio gwasanaeth Watch wrth raglen BBC Wales Live bod eu plant yn wynebu amseroedd aros hir am ambiwlans arbenigol.
Dywedodd llefarydd Pwyllgor Gwasanaethau Iechyd Arbenigol Cymru (PGIAC), sy'n comisiynu'r gwasanaeth ar ran byrddau iechyd Cymru: "Does dim pryderon ffurfiol wedi eu codi gan fyrddau iechyd i PGIAC ynghylch y gwasanaeth presennol.
Ychwanegodd fod Watch yn rhan o adolygiad diweddar o wasanaethau cludo cleifion pedeatrig a bod "PGIAC yn aros am y canlyniad".
Dywedodd llefarydd ar ran University Hospitals Bristol NHS Foundation Trust: "Mae ein tîm Watch ymroddgar yn parhau i ddarparu gwasanaeth arbenigol, 24 awr y dydd, saith diwrnod yr wythnos, yn derbyn cyfeiriadau a throsglwyddiadau plant difrifol wael i unedau gofal dwys pediatrig priodol.
Ond fe ychwanegodd bod "derbyn cyfeiriadau gan ysbytai, o Aberystwyth yng ngorllewin Cymru i Truro yng Nghernyw... yn golygu bod rhai [o'r trosglwyddiadau] yn gallu cymryd hirach na'r targed cenedlaethol".


description: Yr amryddawn Dewi Pws Morris yn cael ei anrhydeddu gan Brifysgol Abertawe mewn seremoni ddydd Mawrth.

title: Prifysgol Abertawe yn anrhydeddu'r diddanwr Dewi Pws


description: Profiadau teuluoedd sydd ag aelodau ar goll wrth iddyn nhw wynebu'r Nadolig.

title: Nadolig yn anodd i deuluoedd sydd ag aelodau ar goll


description: Wyddoch chi pwy yw'r enwau cyfarwydd ar rai o'n hadeiladau?

title: Cwis: Adeilad pwy?


description: Cyngor Môn yn rhoi sêl bendith i'w penderfyniad i gau dwy ysgol gynradd ar yr ynys, er gwaethaf gwrthwynebiad yn lleol.

title: Cyngor Môn yn cadarnhau y bydd dwy ysgol gynradd yn cau


description: Canolfan ddiwylliannol sy'n cynnwys llyfrgell, galeri, canolfan wybodaeth a siop goffi yn rhan o gynllun i adfywio un o drefi pwysicaf Sir Benfro.

title: Cynllun £3m i adfywio canol Hwlffordd


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Galw am fwy o ddigwyddiadau i gŵn wrth i barti Nadolig i gŵn a'u perchnogion gael ei gynnal yng Nghaernarfon.

title: Parti Nadolig i gŵn yng Nghaernarfon


description: Mae Cyngor Bro Morgannwg wedi cyhoeddi ei fwriad i adeiladu ysgol gynradd Gymraeg newydd gwerth £7.4m yn Y Barri.

title: Trafod adeiladu Ysgol gynradd Gymraeg newydd yn Y Barri


description: Adroddiad yn datgelu bod carcharorion yn dewis peidio defnyddio'r Gymraeg er mwyn osgoi gwneud bywyd yn anodd.

title: Osgoi siarad yr iaith rhag 'corddi'r swyddogion'


description: A oes modd mwynhau'r Nadolig a bod yn fwy caredig i'r blaned ar yr un pryd? Oes, medd un amgylcheddwr....

title: Beth am roi cynnig ar Nadolig gwyrdd?


description: Plismyn yn apelio am dystion wedi gwrthdrawiad rhwng dau gar ar ffordd yr A487 ger tafarn y Cross Foxes yn Nolgellau

title: Apelio am wybodaeth wedi gwrthdrawiad ger Dolgellau


description: Prifysgol Bangor yn arwain cynllun cenedlaethol i dyfu a chynnal sector pysgod cregyn dros Gymru.

title: Datblygu diwydiant pysgod cregyn yng Nghymru


description: Mae cwest i farwolaeth dynes o Benarth fu farw ar drên wedi clywed ei bod hi wedi taro coeden neu gangen.

title: Dynes o Benarth, fu farw ar drên, 'wedi taro coeden'


description: Ceir yn gyrru trwy lifogydd ar yr A4119, Heol Llantrisant, yn Llanilltern yng ngogledd-orllewin Caerdydd fore Gwener.

title: Ceir yn gyrru trwy lifogydd ar gyrion Caerdydd


description: Gruff Owen, rheolwr label Recordiau Libertino, yn dweud bod cau y Parrot yng Nghaerfyrddin yn "drist, ond bod yn rhaid i ni gario 'mlaen".

title: Gruff Owen: 'Colled fawr, ond dyw'r fflam ddim yn mynd i farw'


description: Yr actor Aneirin Hughes sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actor Aneirin Hughes


description: Sylfaenydd un o'r cylchgronau mwyaf adnabyddus yn y Gymraeg wedi cyhoeddi y bydd yn gadael y cwmni.

title: Sylfaeydd cylchgrawn Golwg i adael y cwmni wedi 30 mlynedd


description: Un o'r prif weision sifil yng Nghymru yn cyhuddo Llywodraeth y DU o adael i broblemau gyda threnau Cymru waethygu'n fwriadol.

title: San Steffan wedi gadael i drenau Cymru 'waethygu'n fwriadol'


description: Ffermwr gafodd ei ddewis o 2,500 o ymgeiswyr i redeg fferm y Gogarth wedi'i gyhuddo o droseddau'n ymwneud ag esgeuluso anifeiliaid.

title: Ffermwr y Gogarth wedi'i gyhuddo o esgeuluso anifeiliaid


description: Dywedodd yr Athro Medwin Hughes: "Dyma gyfle i adeiladu perthynas academaidd rhwng y sefydliadau."

title: 'Cyfle i adeiladu perthynas academaidd er budd y Gymraeg'


description: Cymro yn gwerthu ynys yn y Falklands, sydd wedi bod ym meddiant ei deulu ers canrif a hanner.

title: Gŵr o Sir Benfro yn gwerthu un o Ynysoedd y Falklands

maintext:
Image copyright Llun teuluol Image caption Mae pum math gwahanol o bengwin yn byw ar ynys Pebble
Mae un o ynysoedd y Falklands wedi cael ei rhoi ar werth gan ei pherchennog - Cymro o Sir Benfro.
Mae Ynys Pebble wedi bod ym meddiant teulu Sam Harris - gor-or-ŵyr y perchennog cyntaf - ers 150 mlynedd, ond mae e bellach wedi penderfynu ei rhoi ar y farchnad.
Mae'r ynys anghysbell yn gartref i bum math o bengwin, 42 rhywogaeth o adar, morlewod, 6,000 o ddefaid a 125 o wartheg.
"Mae'n le anhygoel," meddai Mr Harris.
"Yn anffodus mae rheoli'r ynys wedi mynd yn rhy anodd."
Dros y blynyddoedd mae'r teulu wedi gwerthu ynysoedd eraill yn y Falklands, ond Ynys Pebble yw'r olaf yn eu meddiant.
Nid oes neb o'r teulu wedi byw yno ers y 1950au, a bellach mae'r ynys yn cael ei rheoli o'r DU gan fam Mr Harris.
Image copyright Llun teuluol Image caption Sam Harris a'i deulu ar yr ynys
Daeth yr ynys i feddiant y teulu yn 1869, pan gafodd ei phrynu gan John Markham Dean, hen hen dad-cu Mr Harris, am £400. Roedd e wedi mynd i'r ynysoedd anghysbell yn ne Môr Iwerydd er mwyn sefydlu cwmni achub llongau.
"Mae pawb o'r teulu wedi cael cyfle i fynd yno," meddai Mr Harris.
"Mae'r holl wyrion a'r wyresau i gyd wedi bod yno efo'u gwŷr a'u gwragedd a'u plant.
"Aeth Lowri fy ngwraig, a minnau yno yn 2011 ac roeddem yn teimlo agosatrwydd at y lle. Fe siaradon ni am fyw yno a chymryd drosodd ochr lletygarwch yr ynys, ond roedd hynny ynghanol y cyfnod pan oeddan ni'n dechrau magu teulu.
"Roedd yn benderfyniad anodd, ond nid yw fy rhieni mewn sefyllfa i barhau i reoli'r ynys.
"Mae'n mynd i fod yn anodd iawn dweud ffarwel wrthi."
Image copyright Llun teuluol Image caption Rhan o arfordir garw'r ynys
Ffeithiau
Ynys Pebble yw'r drydedd ynys fwyaf yn y Falklands.
Mae'n 20 milltir o hyd a phedair milltir o led
Mae ganddi fynyddoedd a llynnoedd
Glaniodd yr SAS yno ar ddechrau Rhyfel y Falklands yn 1982 i ddinistrio rhai o awyrennau'r Archentwyr
Mae'r ynys yn cynhyrchu gwlân, sy'n cael ei allforio i Brydain
Image copyright Llun teuluol Image caption Mae Ynys Pebble yn un o ynysoedd mwyaf y Falklands
Yn ôl Mr Harris nid oes gan y teulu bris mewn golwg, ond byddai'n well ganddynt pe bai gan y prynwr gefndir ym myd amaeth.
"Rydym yn awyddus i weld yr ynys yn cael ei datblygu, ac i'w gweld yn mynd i rywun fydd wir yn gofalu amdani," meddai.
"Mae ganddi botensial twristiaeth achos mae gan y fyddin safle mawr yna, ond mae 'na lawer o anifeiliaid yno, ac mae angen edrych ar eu holau.
"Mae'r ynys yn cynhyrchu llawer o wlân, sy'n mynd i'r DU, felly mae angen i'r prynwr gymryd hynny ymlaen.
"Fe aethom i weld asiant i gael ei phrisio hi ond fe fethon nhw â rhoi pris i ni am ei bod hi wedi bod yn eiddo i'r teulu ers cyhyd. Doedd dim prisiau diweddar y gallwn eu cymharu, felly rydym yn agored i gynigion."


description: Enillydd Tour de France 2018, Geraint Thomas, ymysg y nifer o Gymry sydd yn derbyn anrhydeddau'r Frenhines eleni.

title: Geraint Thomas ymysg y Cymry ar restr anrhydeddau'r Frenhines

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Mae Geraint Thomas yn derbyn OBE eleni, 10 mlynedd ar ôl derbyn MBE
Mae'r seiclwr Geraint Thomas ymhlith y Cymry sydd ar restr anrhydeddau'r Frenhines eleni.
Mae nifer yn cael eu hanrhydeddu am eu cyfraniad i'w cymunedau, i elusennau, i fyd iechyd, i gerddoriaeth ac i'r byd chwaraeon.
Ymhlith y rhai sy'n cael eu hurddo'n farchog, mae'r awdur Philip Pullman - a dreuliodd tipyn o'i blentyndod yng Nghymru - a chyn-Ysgrifennydd Cymru, John Redwood.
Dywedodd Mr Pullman ei fod yn "falch iawn" am "nad yw anrhydeddau yn cael eu rhoi i awduron yn aml".
Derbyniodd Geraint Thomas MBE yn 2008 am ei lwyddiant yng ngemau Olympaidd Beijing, a dywedodd bod yr anrhydedd ddiweddaraf - yr OBE - yn "eisin ar dop y gacen" wedi iddo ennill y Tour de France eleni.
Image caption Mae'r canwr Mike Peters yn derbyn MBE am ei waith yn codi arian i elusennau canser yng ngogledd Cymru
Mae canwr y band The Alarm, Mike Peters, sy'n wreiddiol o Brestatyn, yn derbyn MBE am ei waith yn codi arian i wella gofal a chefnogi cleifion â chanser.
Sefydlodd yr elusen Love, Hope, Strength yn 2007 ac mae wedi brwydro yn erbyn canser deirgwaith yn ystod ei fywyd.
Dywedodd Peters ei fod wedi cael "sioc" o gael ei wahodd i dderbyn yr anrhydedd ac ychwanegodd ei fod "i bawb" sydd wedi ymuno gydag ef i godi arian.
"Gobeithio [bydd yr MBE] yn codi proffil be rydym yn ei wneud hyd yn oed yn fwy," meddai.
Pwy arall sy'n cael eu hanrhydeddu?
Mae nifer o Gymru hefyd yn derbyn anrhydeddau amrywiol.
Mae Reynette Roberts a Leon Gardiner yn derbyn anrhydeddau am eu cyfraniad i'w cymunedau lleol.
Mae Ms Roberts yn derbyn MBE am ei gwaith gwirfoddol gyda cheiswyr lloches yng Nghaerdydd a Mr Gardiner yn derbyn BEM am ei gefnogaeth i elusennau Tŷ Hafan a MacMillan.
Image caption Roedd Shaun Stocker yn awyddus i gefnogi eraill wedi iddo golli ei ddwy goes tra'n filwr yn Afghanistan
Mae nifer yn derbyn anrhydeddau i ddathlu eu gwaith gwirfoddol, ac yn eu plith mae Shaun Stocker.
Cafodd Stocker ei anafu tra'n filwr yn Afghanistan a cholli ei ddwy goes, ac roedd yn awyddus i ddefnyddio'i brofiad i helpu eraill.
Dywedodd i godi arian a helpu eraill ddatblygu'n "ffordd o fyw".
"Ar ôl i fi orffen fy nghyfnod yn gwella, dwi'n cofio meddwl beth oeddwn i am wneud hyd gweddill fy mywyd," meddai.
"Roeddwn i'n gwybod fy mod am ddefnyddio beth ddigwyddodd i fi mewn ffordd bositif."
Bydd yn derbyn Medal yr Ymerodraeth Brydeinig, y BEM.
Mae Janice Bell hefyd yn derbyn BEM am ei gwasanaeth i gerddoriaeth - â hithau'n sylfaenydd côr Forget Me Not, sy'n elusen ar gyfer pobl gyda dementia a'i gofalwyr.
Image caption Dywedodd Tomos Hughes ei fod wedi bod yn "andros o job" peidio â rhannu'r newyddion gyda'i deulu
Un arall sy'n derbyn BEM yw Tomos Hughes, sydd wedi ymgyrchu i gael diffibrilwyr yn Nyffryn Clwyd.
Dywedodd Mr Hughes ei fod yn "sioc ofnadwy" a'i fod wedi bod yn "andros o job i beidio â d'eud wrth neb yn y teulu".
Llwyddodd i osod 400 o beiriannau mewn cyfnod o bedair blynedd, gan weithio'n wirfoddol tan y ddiweddar.
"Nes i 'rioed feddwl 'swn i'n cael gan y Frenhines... ond mae o yn neis, cael cydnabyddiaeth am y gwaith caled sy' 'di cael ei 'neud," meddai.
Image caption Dywedodd Jeffrey Howard ei fod yn "falch iawn" i dderbyn BEM am ei gyfraniad i'r byd cerddorol
Mae'r cerddor Jeffrey Howard o Bontprennau yn derbyn BEM am ei wasanaeth i gerddoriaeth.
"Rwy'n falch iawn fy mod yn derbyn y wobr hon fel Cymro yn gwneud cerddoriaeth yn y wlad fendigedig yma," meddai.
"Mae'n bleser mawr i fi fod yn rhannu fy ngherddoriaeth gyda phobl yn y gymuned."
Bachgen 13 oed a achubodd ei dad wedi iddyn nhw fynd i drafferthion yn y môr ger arfordir Môn sy'n derbyn cymeradwyaeth o ddewrder y Frenhines.
Image copyright RNLI Image caption Mae Joe Rowlands yn derbyn cymeradwyaeth o ddewrder gan y Frenhines wedi iddo achub ei dad, Paul
Trodd caiac Joe Rowlands a'i dad, Paul, drosodd ger Ynys Dulais, a rhoddodd Joe driniaeth CPR i Mr Rowlands a'i gadw'n fyw tan i hofrennydd Gwylwyr y Glannau ddod i'w hachub.
Mae dau o wirfoddolwyr Cymreig yr RNLI - Graham Drinkwater o Gaergybi a Robert Harris o Bort Talbot - yn derbyn MBE gan y Frenhines.
Yn ogystal â hynny, mae'r deifwyr John Volanthen a Richard Stanton, sy'n rhan o dîm achub ogofau de a chanolbarth Cymru, yn derbyn medalau George.
Roedden nhw'n rhan o'r tîm aeth i Wlad Thai ym mis Gorffennaf i achub 12 bachgen a'u hyfforddwr a fu'n sownd mewn ogof am dair wythnos.


description: PC Dewi Evans o Heddlu'r Gogledd yn dweud ei fod yn cydweithio gyda asiantaethau i geisio tynnu'r pedwar o hebogiaid Harris o'r gwyllt ym Mhen Llŷn.

title: Camau'r heddlu i dynnu adar o'r gwyllt


description: Mae cwest wedi clywed fod gyrrwr bu farw mewn gwrthdrawiad ym mis Awst wedi bod yn yfed a chymryd cyffuriau cyn y digwyddiad.

title: Gyrrwr wedi yfed a smocio canabis cyn gwrthdrawiad


description: Mae'r glaw trwm fore Gwener wedi dod â llifogydd i sawl ardal yn y de a'r canolbarth.

title: Tywydd garw'n achosi problemau


description: Gleision yn colli oddi cartref o 51-25 yn erbyn y Saracens yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Saracens 51-25 Gleision


description: Midowga Afrika oo sheegay iney ciidamada AMISOM wax lug ah ku lahayn xarigga Mukhtaar Rooboow iyo Xiisadda ka taagan Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ee Soomaaliya.

title: AMISOM: Wax lug ah kuma lihin xarigga Mukhtaar Rooboow


description: Bydd yr enwau'n dod o'r het ar gyfer rowndiau rhagbrofol Euro 2020 mewn digwyddiad yn Nulyn fore Sul.

title: Euro 2020: Yr enwau o'r het


description: Clwb Pêl-droed Wrecsam wedi penodi Graham Barrow fel eu rheolwr newydd ar ôl i Sam Ricketts adael y clwb.

title: Wrecsam yn penodi Graham Barrow fel rheolwr newydd


description: Mae perygl i Gaerdydd droi'n "ddinas o fflatiau" yn ôl y DJ Huw Stephens, sy'n cwestiynu os yw'n "beth iach" i'r ddinas.

title: Huw Stephens: Perygl i Gaerdydd droi'n ddinas o fflatiau


description: 'Angen datganoli y system gyfiawnder yng Nghymru er mwyn atal troseddu,' yn ôl Cwnsler Cyffredinol Cymru.

title: Diffyg datganoli yn 'creu ffiniau anghyfleus iawn'


description: Dywedodd y teulu fod gan Karen Milsom "galon fawr" a bod y "golled yn enfawr" yn dilyn ei marwolaeth ar 9 Rhagfyr.

title: Teyrnged i ddynes fu farw mewn gwrthdrawiad ger Tonypandy


description: Cyngor yr annogydd Rosie Sweetman ynglŷn ag ymdopi gyda gofynion gwaith a bywyd

title: 10 tip ar gyfer rhieni prysur

maintext:
Sut mae delio gyda gofynion gwaith a bywyd? Mae Cymru Fyw wedi siarad â'r annogydd Rosie Sweetman ynglŷn ag ymdopi gyda'r straen pan mae bywyd yn brysur.
Mae Rosie yn byw yng Nghaerdydd, yn fam i ddau o blant ac hefyd yn rhedeg ei busnes ei hun yn cynnig hyfforddiant ac anogaeth.
Yma mae hi'n rhannu rhai egwyddorion i helpu rhieni prysur i ymdopi.
Image copyright Rosie Sweetman Image caption Yr annogydd busnes Rosie Sweetman
1. 'Dyw beth sy'n gweithio un diwrnod ddim o hyd yn gweithio y diwrnod wedyn. Fel mam i ddau o blant, dw i'n gwybod nad yw be' sy'n gweithio un munud o hyd yn gweithio'r munud nesaf!
2. Pan chi'n canfod rhywbeth sy'n gweithio, ymlaciwch a joiwch y foment (ffiw!)
3. Mae'n un cawl mawr! Mae'r syniad o falans gwaith / bywyd yn awgrymu dewis syml rhwng ddau beth - amser gwaith neu amser bywyd? Mae'n helpu fi i feddwl amdano fel un cawl mawr, er enghraifft, dw i'n gallu gweithio tra fod fy merch yn ei gwers gymnasteg ar ddydd Sul, sy'n golygu fy mod yn gweithio ar benwythnos - ond mae hynny'n galluogi fi i gasglu'r plant ar ddydd Gwener.
Mae fel cawl yn y ffaith eich bod chi eisiau'r blend gorau o gynhwysion yn hytrach na thrio cyflawni rhyw falans 'perffaith' rhwng bywyd a gwaith.
Image copyright PeopleImages Image caption Teimlo'r straen ar adeg prysur
4. I aros gyda'r syniad o gawl... be' fyddai'n creu cawl da i chi? Ystyriwch be' mae llwyddiant yn ei olygu i chi - wneith hyn eich helpu chi i weithio tuag at eich targed neu'ch gôl. I helpu i wneud hyn, gwnewch restr o'r pethau pwysig yn eich bywyd - teulu, gwaith, perthynas ac ati.
Rhowch sgôr rhwng 0 a 10 i bob elfen ar y rhestr, gyda 10 fel sgôr uchaf ar gyfer elfen sy'n gweithio'n dda. Sut fyddai 10 yn edrych ar gyfer popeth arall ar y rhestr? Beth fyddai'n helpu chi i symud tuag at y sgôr uchaf?
5. Weithiau mae ymdopi gyda phopeth yn llethol... archebu'r twrci, Brexit, creu gwisg sioe Nadolig, angen cwblhau dogfen waith... Un techneg ymarferol dw i'n ei ddefnyddio yw'r cylch pryder.
Pan mae rhywbeth yn eich poeni, ystyriwch ble mae'n eistedd ar y cylch pryder. Ydy e'n rhywbeth chi'n gallu newid (cylch rheolaeth)? Ydy e'n rhywbeth chi'n gallu dylanwadu arno? Neu os ydy e yn y cylch pryder, ydy chi'n gallu gadael fynd ohono?
Image caption Cylch pryder
6.Beth yw'ch pwerau arbennig chi? Beth sy'n gwneud i chi deimlo'n gryf ac yn egnïol? Sut allwch chi dynnu'r pwerau 'ma i mewn i'ch bywyd bob dydd?
7. Ar y llaw arall mae gan bawb wendidau - y pethau hynny sy'n cymryd deg gwaith yn hirach i chi wneud (trefnu gwaith papur i fi!) Rhannwch y dasg yn ddarnau llai neu cyfnewidiwch gyda rhywun sy' â'r pŵer i wneud y dasg yn gyflym.
8. Mae gwybod be' sy'n bwysig i chi yn help er mwyn gwneud penderfyniadau. Beth yw'ch opsiynau? Beth yw'r manteision a'r anfanteision?
9. A beth neu bwy sy'n gallu'ch helpu chi? Mae pŵer y gymuned yn hynod bwysig ac yn gallu cynnwys pob math o bobl - ffrindiau sy'n rhieni, teulu, cymdogion a phobl chi'n eu cyfarfod drwy waith neu yn y gymuned.
10. Cofiwch - chi'n gwneud eich gorau! Mae bywyd modern yn brysur ac weithiau mae angen cofio bod yn garedig i'ch hunain.
Hefyd o ddiddordeb


description: Galw am ymchwiliad annibynnol i lofruddiaeth yn Wrecsam ar ôl iddi gymryd "dyddiau" i'r heddlu rannu manylion gyda'r gwasanaeth prawf.

title: Galw am ymchwiliad annibynnol i lofruddiaeth Wrecsam


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Sefydlwyr gorsaf radio gymunedol newydd yn dweud y bydd llais y bobl wrth wraidd y gwasanaeth.

title: Gorsaf am geisio 'efelychu' Radio Ceredigion

maintext:
Mae sefydlwyr gorsaf radio gymunedol newydd yn gobeithio efelychu dyddiau da Radio Ceredigion.
Yn dilyn y cyhoeddiad y bydd Radio Ceredigion yn dod i ben, dwedodd rheolwyr Radio Aber y byddai "llais y bobl" wrth wraidd y gwasanaeth.
Fe fydd Radio Aber yn lansio ar donfedd FM yn Aberystwyth flwyddyn nesaf.
Mae perchnogion Radio Ceredigion wedi llwyddo gyda'u cais i gau'r orsaf, ac i ddarlledu Nation Radio ar y tonfeddi FM lleol yn ei lle.
Yn gynharach eleni fe wobrwyodd Ofcom drwydded i Radio Aber, ac mae cynlluniau ar y gweill i'w lansio ar donfedd FM yn yr haf neu'r hydref 2019.
Mae cyfyngiadau ar orsafoedd cymunedol sy'n golygu na allant godi incwm sylweddol o hysbysebion.
Tîm o wirfoddolwyr fydd yn gyfrifol am reoli a darlledu Radio Aber.
'Lleisio barn'
Yn ôl un o'r sefydlwyr, Tom Cartwright, mae'r orsaf newydd yn gobeithio efelychu Radio Ceredigion fel yr oedd hi ar y dechrau.
"Byddwn i'n dweud bod ein hamcanion ni ychydig bach yn wahanol i be ydy Radio Ceredigion, yn sicr be ydyn nhw ar y funud," meddai.
"Ond fyswn i'n licio mynd yn ôl i be oedd Radio Ceredigion ar y dechrau. Bod yn orsaf radio lleol sydd yn gallu rhoi llais i bobl yn yr ardal, ac i bobl allu lleisio barn."
Rhaglenni Cymraeg fydd yn llenwi o leiaf 50% o amserlen Radio Aber.
Tra bod y tîm yn anelu at lansiad ffurfiol flwyddyn nesaf, maen nhw wedi darlledu'n achlysurol ar y we.
Darlledu yn Gymraeg
Dywedodd un o sefydlwyr arall Radio Aber, Sam Thomas, eu bod yn ymateb i'r galw am ragor o raglenni lleol.
"Am flynyddoedd maith doedd yna ddim gwasanaeth lleol ar gyfer Aberystwyth.
"Beth rydyn ni eisiau creu ydy'r math o wasanaeth lle mae pobl yn gallu dweud beth maen nhw eisiau dweud, ac yn gallu clywed lleisiau lleol yn son am bethau lleol.
Tra bod Radio Ceredigion wedi torri nôl ar raglenni a cherddoriaeth Gymraeg yn y blynyddoedd diwethaf, mae Sam Thomas yn dweud bod y Gymraeg yn "bwysig iawn" i Radio Aber.
"Mae 'na nifer o bobl yn yr ardal sy'n siarad Cymraeg, tua hanner y boblogaeth.
"Felly mae'n bwysig iawn i'r gwasanaeth i ddarlledu cymaint o Gymraeg ac ydyn ni'n gallu."
Arweinydd cyngor yn anhapus
Yn y cyfamser, mae arweinydd Cyngor Ceredigon wedi galw ar y Cynulliad Cenedlaethol i ymchwilio i ganiatad Ofcom i gau Radio Ceredigon.
Dywedodd Elen ap Gwynn wrth raglen Taro'r Post Radio Cymru ei bod bod yn "siomedig iawn gyda'r modd y gwnaeth Ofcom ymdrn a'r mater.
"Beth yw pwrpas Ocom yn Nghymru.... a beth yn union yw ei remit nhw ynglŷn â'r Gymraeg?
"Rhaid i rywun ddechrau ymchwilio i mewn i'r sefyllfa i'r ffordd ma' nhw yn gweithredu."


authors:
Rhys Williams
Gohebydd Bbc Cymru

description: Elusen Chwarae Teg yn dweud bod eu gwaith ymchwil nhw'n dangos bod sylwadau rhywiaethol yn cael effaith ar ferched ifanc mewn busnes.

title: 'Cyfrifoldeb ar bawb i herio sylwadau rhywiaethol'

maintext:
Image caption Yn ôl Helen Antoniazzi o elusen Chwarae Teg, "mae cyfrifoldeb arnon ni gyd i daclo neu i herio pobl pan da ni'n clywed neu weld rhywbeth".
Mae yna gyfrifoldeb ar bawb i herio pobl sy'n gwneud sylwadau rhywiaethol i fenywod ifanc mewn busnes, yn ôl elusen Chwarae Teg.
Mae'r elusen yn dweud bod eu gwaith ymchwil nhw'n dangos bod sylwadau neu agweddau o'r fath yn cael effaith fawr ar ferched ifanc.
Dywedodd Helen Antoniazzi o'r elusen bod angen i bobl sylweddoli sgîl-effeithiau agweddau amharchus.
"Yn aml mae pobl yn meddwl, 'dyw e ddim yn beth difrifol, paid poeni am bethe bach fel yna'," meddai.
"Ond mae e yn cael effaith ar fenywod ifanc a 'da ni wedi gwneud ymchwil fel Chwarae Teg yn ddiweddar sydd yn dangos hynny."
'Cyfrifoldeb arnon ni gyd'
"Dwi'n meddwl bod angen meddwl amdano fe fel rhywbeth i gymdeithas i gyd i daclo nid jyst y merched sy'n wynebu'r peth.
"Mae rôl i'r cyfryngau er enghraifft achos, os mae pobl yn gweld merched yn rhedeg busnesau ar y teledu yn aml mae'n normaleiddio'r peth.
"Ond hefyd mae cyfrifoldeb arnon ni gyd i daclo neu i herio pobl pan 'da ni'n clywed neu weld rhywbeth."
Dangosodd arolwg diweddar gan y Young Women's Trust bod gwahaniaethu o ran rhyw yn gyffredin o hyd, gyda bron i draean o ferched rhwng 16 a 30 oed yn dweud eu bod wedi dioddef gwahaniaethu oherwydd eu rhyw yn y gweithle.
Image caption Mae Bethan Roberts wedi sefydlu caffi ym Mrynhyfryd gyda'i phartner
Mae Bethan Roberts o Abertawe yn berchennog busnes ifanc iawn.
Yn 22 oed mae wedi sefydlu caffi newydd poblogaidd yn ardal Brynhyfryd o'r ddinas gyda'i phartner Liam.
Chwe mis ar ôl agor, maen nhw wrth eu boddau, er yr oriau hir a'r gwaith di-baid.
Ond mae 'na un rhan o'r gwaith dyw Bethan ddim yn ei fwynhau, sef agweddau ambell un tuag at fenywod.
"Dwi'n cael e trwy'r amser," meddai.
"Pryd o ni 'di dechrau oedd suppliers yn dod mewn trwy'r amser a trial gwerthu pethau nhw i ni, ac roedd un person wedi dod mewn a gofyn 'galla i siarad â rhywun sydd in charge?' Ac ro'n i fel, 'ie dim probs, fi yw e'."
"Ac o' nhw fel 'na ga'i siarad â rhywun sy' in charge?' Ac o'n i fel: 'Ie! Fi ti eisiau', ond o' nhw jyst ddim yn credu fi o gwbl!"
Yn ôl Bethan maen nhw hyd yn oed wedi cael problemau gydag aelodau o staff.
"Ni wedi cael problemau mewn fan hyn hefyd. Roedd chef 'da ni, a roedd rhaid i ni cael gwared ohono fe achos odd e jyst ddim yn gwrando arna i.
"Roedd e'n gwrando ar unrhywbeth oedd Liam yn dweud achos dyn oedd e, ond jyst fi? Na, dim byd. Roedd e jyst ddim yn cymryd fi o ddifrif. Roedd e jyst yn meddwl o'n i'n ifanc, o'n i'n fenyw.
"Dwi'n mynd mas a 'dwi'n clywed pobl yn siarad, ac maen nhw'n dweud, 'oh that's the owner of the Haystack's girlfriend!' Mae hwnna jyst yn crazy i feddwl, ond mae e'n digwydd.
"Fi eisiau mynd draw a dweud, na fi biau fe! Ond na, dwi methu."
Mae'r caffi yn dafliad carreg o Stadiwm Liberty, ac felly mae nifer o chwaraewyr rygbi a phêl-droed proffesiynol yn ymweld â'r lle yn aml.
A dyw'r agweddau hen ffasiwn y mae Bethan yn wynebu ddim wedi dal hi'n ôl, mae hi a'i chymar am agor ail gaffi yn y ddinas yn y flwyddyn nesaf.


description: Cleifion wedi eu symud o'r unig ysbyty iechyd meddwl diogelwch isel i blant yng Nghymru, yn sgil pryderon am safon y gofal yno.

title: Symud cleifion ifanc ysbyty meddwl wedi pryder am ofal


description: Canlyniadau'r penwythnos o Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Honiadau bod safonau diogelwch ar safle'r Awyrlu yn Y Fali wedi dirywio yn ystod cyfnod ble roedd y Tywysog William wedi'i leoli yno.

title: 'Diogelwch gwael' RAF Fali yng nghyfnod Tywysog William


description: Tri aelod o staff diogelwch yn cael dedfrydau gohiriedig ar ôl ymosod ar Shane Williams a'i frawd y tu allan i dafarn yng Nghaerdydd.

title: Dim carchar am ymosodiad ar Shane Williams a'i frawd


description: Mae'r difrod i Eglwys Sant Cybi - sy'n dyddio'n ôl i'r oesoedd canol cynnar - yn costio £250,000, ac maen nhw bron â chyrraedd y nod.

title: Anrheg Nadolig i eglwys hanesyddol ar Ynys Môn


description: Ymgynghorydd ariannol sydd wedi ei gyhuddo o dwyll yn dweud wrth lys fod ei fam wedi rhoi £137,000 iddo fel rhodd.

title: Achos twyll: 'Rhodd' gan ei fam oedd £137,000

maintext:
Mae ymgynghorydd ariannol o Gaerdydd sydd wedi ei gyhuddo o dwyll wedi dweud wrth lys fod ei fam wedi rhoi £137,000 iddo fel rhodd.
Mae Simon Haydock, 49 oed sy'n gweithio fel cyfarwyddwr cwmni rheoli cyfoeth Cascade, wedi ei gyhuddo o dwyllo ei fam o'r arian a gamblo'r arian.
Dywedodd Mr Haydock fod ei fam, Geraldine Haydock wedi gwerthu ei chartref yng Nghastell-nedd am £137,000.
Yn ôl Mr Haydock, sy'n gwadu'r cyhuddiad, daeth ei fam i'w gartref a chyflwyno siec iddo. Fe ddisgrifiodd y diwrnod wrth y rheithgor fel un "hapus".
'Mwynhau'r arian
Dywedodd Mr Haydock wrth y llys bod ei fam wedi dweud ei bod hi'n dymuno iddo "gael yr arian a'i fwynhau gyda'i deulu ifanc" - yn hytrach nac aros nes iddi hi farw.
Ychwanegodd bod ei fam eisoes wedi gwerthu eiddo yn y gorffennol ac wedi rhoi'r elw i'w frodyr a'i chwiorydd.
Mae'r llys eisoes wedi clywed i Ms Haydock, sy'n ei 70au, gredu bod ei mab yn buddsoddi'r arian ar ei rhan.
O fewn ychydig ddyddiau, roedd wedi gwario degau o filoedd o bunnoedd ar fuddsoddiadau risg uchel a gamblo.
Roedd £50,000 wedi cael ei golli ar werth y buddsoddiadau o fewn mis.
Dywedodd Mr Haydock wrth y llys nad oedden nhw wedi "tyfu fel yr oedd yn ei obeithio" ac nad oedd yn "gamblwr difrifol".
'Twyllo'
Clywodd y llys hefyd fod taliad misol o £567.70 yn cael ei wneud i'w fam gan y cwmni.
Yn ôl Mr Haydock, y rheswm am hyn oedd talu ei fam am waith oedd hi wedi'i wneud i gyflwyno cleientiaid newydd i'r busnes yn y gorffennol.
Ond dywedodd Mr Haydock ei fod wedi stopio talu ei fam ar ôl iddi gwyno amdano wrth yr Ombwdsman yn 2014.
"Does gen i ddim arian o'r rhodd i dalu'n ôl," meddai wrth y rheithgor.
Fe ysgrifennodd lythyr at ei fam yn dweud "Annwyl mam, Dwi'n ymddiheuro am bopeth sydd wedi digwydd. Gobeithio y gwnei di faddau i mi. Dwi'n addo talu £500 y mis i helpu gyda dy gostau byw."
'Dweud y gwir'
Yn ôl Mr Haydock roedd ei fam wedi dweud wrtho beth i ysgrifennu yn y llythyr gan ddweud y byddai hi yna'n "dweud y gwir" wrth yr heddlu.
Wrth ei groesholi, dywedodd y bargyfreithiwr Gareth Jones ar ran yr erlyniad nad oedd Mr Haydock yn "dweud y gwir".
"Roedd eich mam yn dibynnu arnoch chi ac yn ymddiried ynddoch chi i edrych ar ôl yr arian.
"Fe wnaethoch chi ei thwyllo gyda thaliadau misol i smalio fod hynny yn elw ar ei buddsoddiadau," meddai.
Mae Mr Haydock yn gwadu cyhuddiad o dwyllo ac mae'r achos yn parhau.


description: Y sianel yn cyhoeddi y bydd detholiad o gyfresi a ffilmiau o'r archif ar gael i'w gwylio ar wasanaeth ar-alw y sianel, S4C Clic.

title: Hen ffilmiau a chyfresi S4C i fod ar gael ar-lein


description: Beth oedd addunedau pobl Cymru ar gyfer 1977? Mae ambell i wyneb cyfarwydd yn y fideo yma!


description: AS Llafur o Gymru yn dweud y gallai'r blaid dal alw pleidlais o ddiffyg hyder yn y Prif Weinidog Theresa May cyn y Nadolig.

title: Pleidlais diffyg hyder yn Theresa May 'dal yn bosib'


description: Mae angen 'ailedrych' ar bolisi'r Ceidwadwyr o ddatganoli rhai pwerau dros dreth incwm i'r Cynulliad, meddai AC blaenllaw o'r blaid.

title: Treth incwm: Dim refferendwm yn 'gam mawr'


description: Gallai cynllun i agor ysgol Gymraeg a chodi adeilad newydd i un arall olygu cau dwy ysgol gynradd yn Abertawe.

title: Cyngor yn trafod dyfodol addysg Gymraeg yn Abertawe


description: Ymgyrchwyr yn honni fod cefnogwyr pêl droed hoyw yn cadw i ofn mynychu gemau o ganlyniad i homoffobia.

title: Cefnogwyr pêl-droed hoyw 'ofn' mynychu gemau


description: Geraint Thomas yn cael ei enwi'n Bersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 2018, gyda Mark Williams yn ail a Laura Deas yn drydydd.

title: Geraint Thomas yn Bersonoliaeth Chwaraeon BBC Cymru 2018


description: Meddyg teulu yn cael dirwy o £12,000 am fethu a chofnodi'r driniaeth roedd yn ei gynnig i gleifion trawsryweddol gyda'r awdurdodau.

title: Dirwyo meddyg teulu £12,000 am fethu cofrestru


description: Mae Osian Hicks-Thomas, 20 oed o Gricieth, wedi ei gyhuddo o achosi marwolaeth Rebecca Louise trwy yrru'n beryglus.

title: Gwrthdrawiad Pwllheli: Dyn 20 oed yn y llys


description: Faint ydych chi'n ei gofio am rai o straeon newyddion mwyaf poblogaidd y flwyddyn?

title: Cwis newyddion y flwyddyn 2018


description: Teyrngedau i chwaraewr allweddellau Anweledig, Jo Buckley, yn dilyn ei farwolaeth yn 42 oed.

title: Chwaraewr allweddellau Anweledig, Jo Buckley, wedi marw


description: Mae Comisiynydd Plant Cymru, Sally Holland, yn dweud fod angen rhoi cyfle i bobl ifanc helpu gwleidyddion "i wneud penderfyniadau gwell".

title: 'Angen cynnwys lleisiau pobl ifanc mewn gwleidyddiaeth'


description: Prifysgol Bangor yn arwain prosiect i ddysgu mwy am effaith llygredd golau o drefi a dinasoedd arfordirol ar fywyd môr.

title: Ymchwil i effaith llygredd golau ar greaduriaid y môr


description: "Roedd hi'n amser" meddai'r bardd a'r dramodydd o'r Coed Duon, Patrick Jones

title: Y bardd o'r Cymoedd sy'n dysgu Cymraeg, diolch i Katie Hopkins

maintext:
Image copyright Glenn Dene
Fis Medi 2018 cafodd y bardd a'r dramodydd Patrick Jones ei sbarduno i wneud rhywbeth na fyddai wedi croesi ei feddwl pan oedd yn llanc ifanc yn y Cymoedd, a hynny diolch i Katie Hopkins.
Penderfynodd ddechrau dysgu Cymraeg yn sgil ymweliad y bersonoliaeth deledu â Chymru i greu stŵr am yr iaith a gwneud sylwadau'n lladd arni.
Postiodd Patrick Jones neges drydar wedi ei hanelu at Hopkins yn dweud "... your call out was the push i needed to sign up for my first welsh course with coleg gwent- it is time- 53 years in the making- i cannot wait and it is all down to you..."
Yn 53 oed, teimlai "ei bod hi'n amser" mynd i'r afael â'r iaith ar ôl blynyddoedd o deimlo "euogrwydd" nad oedd yn gallu ei siarad, meddai.
"Hi oedd y catalydd," meddai wrth Cymru Fyw.
"Ond roedd 'na gyfres o bethau bach: negeseuon Twitter a phobl yn sôn o hyd am pam ein bod ni'n trafferthu cael arwyddion Cymraeg a phethau tebyg, roedd wir yn fy ngwylltio.
"Ro'n i'n meddwl 'sut meiddian nhw ddod yma a dweud wrthon ni sut dylai'n harwyddion ni fod?'"
Roedd yna resymau mwy personol hefyd.
"Mae wedi bod yn gyfnod anodd," meddai Patrick, sy'n dad i dri o fechgyn ac yn byw yn y Coed Duon, lle cafodd ei fagu.
"Roeddwn i wedi bod drwy ysgariad, collais fy mam rai misoedd yn ôl ac mae fy mhlant yn tyfu yn sydyn ac ro'n i'n meddwl beth ydw i wir eisiau ei gyflawni eto yn fy mywyd? Dwi'n chwilio am lwybr newydd efallai.
"Mae'n swnio fel ystrydeb ddosbarth canol ond roeddwn i bron yn ceisio darganfod fy hun, adennill fy mywyd."
'Ofn' ac 'euogrwydd'
Mae angerdd Patrick Jones tuag at hanes Cymru, y gymuned ddiwydiannol y cafodd ei magu ynddi a'i synnwyr o anghyfiawnder cymdeithasol wastad wedi bod yn amlwg yn ei waith fel bardd a dramodydd.
Rhoddodd ei ddrama gyntaf, Everything Must Go, ei henw i albwm band enwog ei frawd, Nicky Wire, y Manic Street Preachers.
Mae'n gyfarwydd iawn â chynnal sesiynau yn y gymuned a pherfformio ei waith.
Ond mae'n dweud fod dysgu Cymraeg yn rhywbeth oedd yn codi ofn arno.
"Dwi wedi teimlo'n ofnus iawn am y peth dros y blynyddoedd ac yn cario llawer o euogrwydd hefyd - yn methu â siarad Cymraeg ond yn ysgrifennu fel Cymro," meddai Patrick sydd newydd ei benodi'n artist preswyl i Goleg Brenhinol y Seiciatryddion yng Nghymru.
"Mae'r euogrwydd yna wastad wedi bod gen i.
"Roedd y Gymraeg yn iaith ddieithr iawn inni yn cael ein magu yn y saithdegau yn y Cymoedd: doedd dim ysgolion Cymraeg o gwmpas, doeddwn i ddim yn adnabod neb oedd yn siarad Cymraeg, ddim yn cael gwersi Cymraeg yn yr ysgol a dim llawer o addysg am hanes Cymru chwaith.
"Doedd yr iaith ddim yn ein fframwaith diwylliannol ni o gwbl, ac mae hynny'n eich gwneud ychydig yn ofnus [ohoni] a meddwl nad ydych chi'n perthyn i rywle, mewn ffordd ryfedd."
Gwylio bandiau Cymraeg ar Sêr
Er nad oedd y Gymraeg yn rhan o'i fywyd o gwbl roedd yn cael cip ohoni bob hyn a hyn.
Mae'n cofio gwylio'r rhaglen Sêr ar HTV ar ôl yr ysgol yn y 1980au gyda'i frawd, Nicky, a gweld bandiau fel Yr Anhrefn a Geraint Jarman ar y teledu.
"Roedd Nick a fi wrth ein boddau'n ei gwylio - doedd dim llawer o raglenni cerddoriaeth o gwbl bryd hynny.
"Doedden ni ddim yn ei ddeall, ond roedden ni wrth ein boddau gyda'r gitârs a'r synau."
Ar wyliau yn y gorllewin, mae'n cofio clywed pobl yn siarad Cymraeg yn y siop a theimlo'n anesmwyth am nad oedd yn deall yr iaith ddieithr.
Cafodd yr un teimlad pan aeth i ogledd Cymru am y tro cyntaf ar wyliau gyda'i blant a'i gyn-wraig.
"Roedden ni'n arfer mynd 10-15 mlynedd yn ôl pan oedd y plant yn fach a syrthiais mewn cariad â'r lle," meddai.
"Ond ro'n i wastad yn teimlo'n euog, yn genfigennus efallai hyd yn oed, yn meddwl mod i wrth fy modd gyda sŵn pobl yn siarad Cymraeg ond eto, roedd yn swnio'n ddieithr i mi."
Image copyright Glenn Dene
"Felly, fe wnaeth yr holl 'triggers' bach yma wneud i mi feddwl, 'reit, stopia wastraffu amser a cheisia wneud rhywbeth am y peth'."
Mae'n ddyddiau cynnar eto meddai, ac mae'n nerfus am ei siarad ond yn ffoli ar sŵn ac ystyr geiriau ar y funud.
Rhai o'i hoff eiriau ar hyn o bryd, oherwydd eu sŵn a'u teimlad, ydy 'twmffat', 'hydref', 'tystion' ac 'ofnadwy'.
"I chi maen nhw'n eiriau syml, ond i mi maen nhw fel agor drws i fyd newydd!"
"Mae'n broses o ddad-gôdio ar y funud - fel y gair Llan, sy'n golygu 'plwy' eglwys' - mae bron fel agor y drws i Narnia yn The Lion, The Witch and the Wardrobe, ac yn sydyn, rydych chi yn y byd newydd yma."
Ymarfer Cymraeg gyda James Dean Bradfield
"Dwi ddim yn rhannu llawer ar y funud, dim ond gyda fy ffrind James Bradfield o'r Manics, mae'n eitha' rhugl er na fyddai'n cyfaddef hynny, ac wedi bod yn dysgu ei hun.
"Dwi wrth fy modd yn gwrando arno'n siarad. Ond fe yw'r unig berson dwi'n teimlo'n ddigon hyderus i siarad ag e a rhoi cynnig ar eiriau ar hyn o bryd."
... dwi'n teimlo ei bod hi'n amser bendigedig i ddysgu Cymraeg nawr, a cheisio edrych yn ddyfnach i'n hetifeddiaeth ieithyddol.
Mae agweddau wedi newid tuag at yr iaith, meddai Patrick.
"Yn y 70au a'r 80au roedd yn teimlo fel pe bai 'na ychydig mwy o raniad rhwng siaradwyr Cymraeg a'r di-Gymraeg, a nawr dwi'n teimlo bod yna bont hyfryd, fel yn yr Eisteddfod eleni... dwi'n teimlo ei bod hi'n amser bendigedig i ddysgu Cymraeg nawr, ac edrych yn ddyfnach i'n hetifeddiaeth ieithyddol.
"Oherwydd dwi'n caru hanes Cymru a'r cyfan mae hynny'n ei roi i ni fel cenedl a dwi'n credu efallai mod i wedi esgeuluso'r iaith yn fy mywyd fy hun."
Dywed Patrick ei fod yn teimlo'n "saffach" yn ceisio dysgu Cymraeg rŵan ond roedd ganddo'n dal "lais bach yn ei ben" oedd yn gwneud iddo deimlo y byddai pobl yn meddwl bod ei ymgais i wneud hynny'n "chwerthinllyd".
"Ond beth wnes i ei ffeindio ar Twitter oedd fod 'na gynhesrwydd go iawn ymysg siaradwyr Cymraeg oedd yn dweud 'ie, rho gynnig arni' ac mae'r pethau bach yna'n helpu i fagu hyder.
"Mae'n ddyddiau cynnar, ond mae'n teimlo fel pe bai gen i dirwedd newydd enfawr a hardd i'w archwilio."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Carwyn Jones yn edrych yn ôl ar ei gyfnod fel Prif Weinidog ac yn dweud pam na wnaeth ymddiswyddo yn dilyn marwolaeth Carl Sargeant.

title: Carwyn Jones: 'Swydd anodd dros ben'


description: Dau berson wedi eu cludo i'r ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad difrifol rhwng dau gerbyd ar yr A499 ger Pwllheli.

title: Dau yn yr ysbyty wedi gwrthdrawiad difrifol ger Pwllheli


description: Bydd yn rhaid i Simon Winstone dreulio o leiaf 18 mlynedd dan glo am ladd Michelle Denise Rosser ym Medlinog ym mis Mai.

title: Carcharu dyn am oes am ladd ei gymar yn eu cartref


description: Pa mor gyflym mae'n trafeili? Gyda sawl plentyn mae'n ymweld? Pa mor dew fydd e erbyn diwedd y noson?

title: Cwis: Ffeithiau Siôn Corn


description: Kungiyar malaman jami'o'i ta Najeriya ASUU ta ce babu ranar janye yajin aikin da take yi fiye da wata daya.

title: ASUU: Babu ranar janye yajin aiki


description: Dysgodd y gohebydd gwleidyddol, Elliw Gwawr, am ferched Cymreig y bleidlais mewn rhaglen arbennig ar gyfer BBC Radio Cymru

title: Merched Cymru a frwydrodd dros y bleidlais

maintext:
Yn ystod 2018, bu dathliadau i nodi canrif ers i rai merched ennill yr hawl i bleidleisio.
Mae Elliw Gwawr, gohebydd gwleidyddol y BBC yn San Steffan, wedi cynhyrchu rhaglen ar gyfer BBC Radio Cymru, Merched y Bleidlais, a thrwy ei gwaith ymchwil, wedi dysgu mwy am y Cymry a gymerodd ran yn yr ymgyrchu a'r brwydro dros gael y bleidlais i ferched.
Y ddynes mewn gwisg Gymreig
Ym mis Ebrill 2018, cafodd cerflun o'r suffragist Millicent Fawcett ei ddadorchuddio yn Parliament Square, Llundain - y cerflun cyntaf o fenyw ar y tir hwnnw.
Ar y plinth mae lluniau ac enwau cyfranwyr eraill i'r achos, a llun a ddaliodd sylw Elliw Gwawr, oedd un dynes mewn gwisg draddodiadol Gymreig. Ei henw oedd Edith Mansell-Moullin.
Roedd Edith ymhlith y 27,000 o Gymry a oedd yn byw yn Llundain yn negawd cyntaf yr 20fed ganrif. Sefydlodd y Cymric Suffrage Union - swffragetiaid a oedd yn barod i ymgyrchu yn Llundain.
Byddai grwpiau o fenywod o Gymru yn dod i orymdeithiau mewn gwisg Gymreig yn lliwiau'r swffragetiaid, sef porffor, gwyn a gwyrdd. Cafodd Edith ei charcharu nifer o weithiau am ei gweithredoedd.
Image copyright Heritage Images Image caption Edith Mansell-Moullin yn ei het dal
Y Gymraeg yn 'arf defnyddiol'
Er nad oedd hi'n medru'r Gymraeg, roedd hi'n gweld gwerth i'r iaith, ac yn sicrhau fod llenyddiaeth yn cael ei gyfieithu, er mwyn targedu'r Cymry dosbarth gweithiol a oedd yn byw yn Llundain.
Roedd yr iaith hefyd yn cael ei defnyddio fel arf defnyddiol. Fel soniodd yr hanesydd Catrin Stevens ar y rhaglen ar Radio Cymru, byddai gwersi Cymraeg o fath yn cael eu cynnal ymhlith rhai o'r swffragetiaid. Roedd hyn yn bennaf er mwyn cael gweiddi ar Lloyd George yn ei fam-iaith; gwleidydd a oedd wedi eu cythruddo am nad oedd yn gwneud digon i'w cefnogi.
Mae'n debyg mai bloedd o 'Pleidlais i fenywod!' a gafodd ei glywed yn seinio yn yr Albert Hall yn Llundain yn ystod yr Eisteddfod Genedlaethol yno yn 1909 pan ddaeth tro Lloyd George i siarad.
Image copyright Casgliad y Werin Image caption Roedd swffragetiaid yn dilyn Lloyd George o amgylch y lle, er mwyn ennyn ei sylw
Cymraeg oedd iaith gyntaf Rachel Barrett o Gaerfyrddin, a gafodd ei hysbrydoli gan swffragetiaid yng Nghaerdydd pan oedd hi'n athrawes ym Mhenarth.
Mae'r hanesydd Mary Thorley o'r farn ei bod yn unigolyn bron mor allweddol ag Emmeline a Sylvia Pankhurst - sydd yn enwau llawer mwy cyfarwydd - ac yn un o lunwyr polisi'r ymgyrch, ynghyd â golygydd cylchgrawn The Suffragette.
Aeth i'r carchar nifer o weithiau dros yr achos, ac yno, fel nifer o'r swffragetiaid eraill, byddai'n ymprydio. Oherwydd fod y llywodraeth ofn i'r merched hynny farw yn y carchar, roedden nhw'n cael eu bwydo'n orfodol, ac hefyd yn cael eu rhyddhau nes byddai eu hiechyd yn adfer, cyn cael eu harestio eto. Digwyddodd hyn i Rachel Barrett dair gwaith.
Image copyright Mary Thorley Image caption Rachel Barrett yn ei gwisg Gymreig yng ngorymdaith y merched cyn Coroni Brenin Siôr V yn 1911
Meddai Mary Thorley, "Rhoddodd hi lawer i'r symudiad, rhoddodd hi ei sgiliau trefniadol, ond y peth mwyaf pwysig, dwi'n credu, oedd ei dewrder ac ymrwymiad i wneud pethau i newid. Roedd hi'n Gymraes hefyd ac yn gallu siarad i bobl yng Nghymru yn eu hiaith eu hunain.
Ac wrth gwrs, yn y pendraw rhoddodd ei hiechyd hefyd i'r symudiad oherwydd torrodd ei hiechyd ar ôl yr holl force-feeding."
Creiriau Cymraes yn ôl yng Nghymru
Mae enw Cymraes arall a oedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch wedi dod i'r amlwg eleni, sef Kate Williams Evans o Lansantffraid. Cafodd casgliad o'i heiddo ei brynu am £40,000 gan Amgueddfa Cymru Sain Ffagan mewn arwerthiant yn Lloegr, ac Elliw oedd aelod cynta'r cyhoedd i gael gweld y creiriau yn eu cartref newydd.
Yn ôl Prif Guradur Hanes Cyfoes a Chymunedol yr amgueddfa, Elen Phillips, mae'r casgliad yn arwyddocaol gan fod stori'r swffragetiaid yn hanes Cymru ar goll ar y cyfan, gan gael ei guddio gan hanes y suffragists - y rhai a oedd yn ymgyrchu drwy ddulliau heddychlon, a oedd yn llawer mwy amlwg yng Nghymru.
Image copyright Elliw Gwawr Image caption Medal a gyflwynwyd i Kate Evans o Lansantffraid am ymprydio yn y carchar
Ym mhlith y casgliad o arteffactau a llythyron, mae medal a gafodd ei chyflwyno i Kate am ymprydio pan oedd hi yng ngharchar Holloway.
Dim ond tua 100 o'r medalau hyn sydd wedi goroesi, felly mae hi'n arbennig iawn fod un a gafodd ei chyflwyno i Gymraes wedi gallu dod i'r amgueddfa, meddai Elen.
Trolio ar-lein ei gyfnod
Fodd bynnag, yn y casgliad am yr ymgyrch dros y bleidlais i fenywod sydd yn amgueddfa Sain Ffagan, mae creiriau llawer llai cadarnhaol. Nid pawb a oedd yn cytuno â galwad yr ymgyrchwyr yma am fwy o hawliau cyfartal, ac oedd y swffragetiaid yn aml yn cael eu gwatwar am eu credoau.
Roedd llawer o bropaganda gwrth-swffragetaidd yn cael eu creu a oedd yn sarhau'r merched hyn, gyda'r fenyw yn cael ei phortreadu fel gwraig a mam wael, a gyda golwg di-raen arni.
Image copyright Amgueddfa Cymru Image caption Roedd llawer o bropaganda yn erbyn ymdrech y swffragetiaid
Yn y casgliad, mae doli o swffragét, sydd â phinau ynddi a oedd wedi cael ei hanfon yn ddi-enw at swffragét yng ngorllewin Cymru.
Yr ymgais, mae'n debyg, oedd i sarhau'r fenyw a'r ymgyrch, ond fel mae Elliw yn ei nodi, mae'n bosib gweld tebygrwydd rhwng yr ymdrechion yma i fychanu, â'r trolio ar-lein sydd yn digwydd y dyddiau yma, sydd yn arbennig o wir i ferched mewn gwleidyddiaeth.
Yn ôl Llywydd y Senedd ym Mae Caerdydd, Elin Jones AM, sydd hefyd yn siarad ar y rhaglen, mae'r cyfryngau cymdeithasol heddiw yn amlygu heriau i fenywod, gan fod rhai pobl bob amser yn barod i herio a gwatwar. Rydych chi'n cwestiynu eich hun drwy'r amser, meddai, ac mae angen bod yn gryf rhag iddo danseilio eich hyder yn gyfangwbl.
Yn anffodus, meddai Elliw, dyw merched dal ddim yn gyfartal yn y byd gwleidyddol - yn San Steffan mae'r ganran o ferched sy'n wleidyddion, o'i gymharu â dynion, dal i fod yn isel - rhywbeth na fyddai'n plesio'r swffragetiaid.
"Ond efallai," meddai, "drwy siarad mwy am eu haberth, am y frwydr hollbwysig yna am y bleidlais gan mlynedd yn ôl, mae modd i ninnau gwestiynu'r presennol a dal ati i weithio tuag at gydraddoldeb yn y dyfodol."
Image copyright Elliw Gwawr Image caption Elliw yn recordio rhaglen Merched y Bleidlais ger cerflun Millicent Fawcett
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae nifer o Geidwadwyr Cymreig wedi galw am newid cytundeb Brexit Theresa May ar ôl i fwy na thraean o ASau'r blaid bleidleisio yn ei herbyn ddydd Mercher.

title: ASau Ceidwadol am weld newidiadau i'r cytundeb Brexit

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Roedd Theresa May yn gwenu wrth ddychwelyd i Downing Street wedi'r bleidlais
Mae nifer o Geidwadwyr Cymreig wedi galw am newid cytundeb Brexit Theresa May ar ôl i fwy na thraean o ASau Ceidwadol bleidleisio yn ei herbyn mewn pleidlais diffyg hyder.
Fe enillodd Mrs May y bleidlais ar ôl sicrhau cefnogaeth 200 o'i chyd-aelodau, ond fe ddywedodd 117 nad oedd ganddyn nhw hyder ynddi.
Dywedodd y cyn-weinidog Brexit, David Jones, ei fod yn "ganlyniad anodd" i'r Prif Weinidog.
Ond, roedd Simon Hart AS o'r farn ei fod yn ganlyniad da, ac yn galw ar wrthwynebwyr Ms May i helpu'r llywodraeth.
Edrych yn ôl: May yn goroesi pleidlais hyder
Mae Mark Drakeford wedi ymateb i'r newyddion drwy alw ar Mrs May i ymestyn cyfnod Erthygl 50 ar adael yr Undeb Ewropeaidd.
Yn ôl Prif Weinidog newydd Cymru, does ganddi ddim "hygrededd" nac "awdurdod" bellach.
Image copyright Twitter Image caption Ymateb prif weinidog Cymru, Mark Drakeford ar Twitter
Dywedodd AS Sir Drefaldwyn, Glyn Davies - oedd wedi datgan ei gefnogaeth i Mrs May - ei fod wedi disgwyl "pleidlais agos" a'i fod yn synnu bod cyn lleied o aelodau wedi ei gwrthwynebu.
Ychwanegodd y byddai wedi bod yn fodlon petai Mrs May wedi ennill o un bleidlais "ond mae'n her iddi hi ac mae'n her i'r blaid".
Tra'n croesawu'r canlyniad, dywedodd AS Ceidwadol Mynwy, David TC Davies ei fod yn "anodd dweud" os ydy'r bleidlais wedi niweidio ei harweinyddiaeth.
"Dwi'n gobeithio y bydd hi'n glir iawn os nad yw pobl yn fodlon derbyn y cyfaddawd o Frexit y mae hi'n ei gynnig yna mae'n rhaid symud tuag at y Brexit llawn wnaeth bobl bleidleisio drosto," meddai.
Yn ôl arweinydd grŵp Plaid Cymru yn San Steffan, Liz Saville Roberts does "dim byd yn mynd i newid" o ran trafferthion Mrs May wrth geisio pasio ei chytundeb Brexit yn y Senedd.
Mae hi hefyd yn teimlo y bydd refferendwm arall ar Brexit yn "fwy tebygol" yn sgil pleidlais nos Fercher.
"Gadewch i ni gymryd cam yn ôl... mae pobl eisiau newid, rhywbeth i ddigwydd," meddai. "Beth ni wedi cael nawr yw gêm ar yr ochr gan y Blaid Geidwadol ar yr adeg bod angen rhywbeth i newid."
'Lles y wlad yn gyntaf'
Daeth y bleidlais ar ôl i gadeirydd pwyllgor 1922, Syr Graham Brady ddweud ben bore Mercher fod y trothwy o 15% o'r blaid seneddol ar gyfer pleidlais wedi ei gyrraedd.
Roedd Mrs May wedi dweud y byddai'n herio'r bleidlais "gyda fy holl nerth".
Image caption Dywedodd Alun Cairns bod Theresa May yn cael ei "gefnogaeth lwyr"
Roedd yr Ysgrifennydd Gwladol Alun Cairns wedi cyhoeddi ei gefnogaeth i Mrs May ar ei gyfrif Twitter.
Ysgrifennodd: "Rydw i'n rhoi fy nghefnogaeth lwyr i Theresa May sydd wastad wedi rhoi blaenoriaeth y genedl yn gyntaf.
"Mae'n rhaid parchu canlyniad y refferendwm a chefnogi'r Prif Weinidog i gyflawni Brexit."
Ar y Post Prynhawn, ychwanegodd ei fod yn meddwl bod rhai Ceidwadwyr yn rhoi "uchelgais bersonol o flaen uchelgais y wlad".
Roedd Aelod Seneddol Preseli Penfro, Stephen Crabb hefyd wedi datgan ei gefnogaeth gan ddweud: "Nid dyma yw'r amser i'r blaid Geidwadol ddifa'i hun."
Ar Twitter hefyd dywedodd arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, Paul Davies: "Datganiad gwych gan Theresa May.
"Mae ganddi fy nghefnogaeth lawn gan ei bod yn rhywun sydd yn amlwg yn rhoi lles y wlad yn gyntaf."
Wedi'r bleidlais fe gyhoeddodd ar Twitter bod hi'n "wych" i weld canlyniad "llethol" o blaid Mrs May a bod hi'n "bryd i gefnogi ein Prif Weinidog".
'Rhaid iddi wrando'
Ond nid pawb o'r aelodau Cymreig oedd yn cytuno. Dywedodd David Jones wrth y BBC na fyddai "yn gallu cefnogi Theresa May".
Image caption Dywedodd David Jones ei fod yn benderfyniad "anodd iawn" i beidio cefnogi Theresa May
Yn ôl AS Gorllewin Clwyd: "Fy mhrif bryder yw sicrhau fod Brexit yn llwyddiant i Brydain.
"Dydw i ddim yn meddwl fod hynny'n bosib o dan arweinyddiaeth hi. Mae hyn yn siom i mi.
"Fi oedd un o'r cyntaf i ddatgan fy nghefnogaeth iddi yn y dechrau ac felly mae hi wedi bod yn benderfyniad anodd iawn i mi beidio â'i chefnogi hi rŵan."
Dywedodd nos Fercher bod canlyniad y bleidlais yn un "anodd" i Mrs May.
"Mae dros draean o'r blaid seneddol wedi colli hyder ynddi," meddai. "Rhaid iddi wrando nawr ar bryderon cydweithwyr a sicrhau newid i gynnwys y cytundeb ymadael, neu fel arall ni fydd yn cael ei wireddu."
'Cyfnod tyngedfennol'
Roedd angen i 48 o Aelodau Seneddol Ceidwadol gyflwyno llythyr i'r pwyllgor er mwyn sbarduno pleidlais o'r fath.
Mewn araith y tu allan i Downing Street fore Mercher dywedodd Mrs May: "Rwyf wedi derbyn y cadarnhad fod Syr Graham Brady wedi derbyn 48 llythyr i fy nisodli. Byddaf yn herio'r bleidlais gyda fy holl nerth.
"Rwyf wedi bod yn aelod o'r blaid Geidwadol ers dros 40 o flynyddoedd. Penderfynais sefyll fel arweinydd gan gredu yn y weledigaeth geidwadol am ddyfodol gwell.
"Yn y cyfnod tyngedfennol yn ein hanes mae hyn yn cynnwys sicrhau'r cytundeb Brexit hwn.
"Rwyf wedi cynnig fy hun yn ddiamod i'r tasgau hyn ers dod yn Brif Weinidog a dwi'n barod i orffen y dasg."
Mae Mrs May wedi bod yn brif weinidog ers ychydig wedi'r refferendwm ar adael yr Undeb Ewropeaidd yn 2016.


description: Rhieni Casnewydd yn 'gandryll' gyda phenderfyniad y cyngor i dynnu'n ôl o wasanaeth rhanbarthol sy'n cefnogi plant dall a byddar.

title: Pryder am gefnogaeth i blant dall a byddar Casnewydd


description: Bydd disgwyl i Nation Radio, sydd yn orsaf uniaith Saesneg, gymryd lle Radio Ceredigion.

title: Ofcom: Nation Radio yn disodli Radio Ceredigion


description: Teyrngedau gan aelodau blaenllaw y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru wedi marwolaeth Paddy Ashdown.

title: Teyrngedau Democratiaid Rhyddfrydol Cymru i Paddy Ashdown


description: Hyder ynghylch dyfodol tymor hir sinema Blaenau Ffestiniog wedi llwyddiant ymgyrch ar-lein i godi £10,000 i'w chadw ar agor.

title: Cydlynydd sinema Blaenau yn diolch am y gefnogaeth


description: Cadwriaethwyr yn amau bod coeden yn Abertawe gafodd ei thorri i lawr gan ddatblygwr tai yn un o'r rhai cyntaf un i gael eu plannu yn y DU.

title: Awgrym fod un o goed hynaf y DU wedi'i thorri i lawr


description: Mark Drakeford i gyfarfod Theresa May ddydd Mercher am y tro cyntaf ers iddo gael ei benodi fel Prif Weinidog Cymru.

title: Mark Drakeford i drafod Brexit wrth gyfarfod Theresa May


description: Mark Drakeford yn amlinellu awydd i gabinet Llywodraeth Cymru gael ei redeg mewn ffordd wahanol yn y dyfodol.

title: Drakeford: 'Cyfle i wneud pethau yn wahanol'


description: Mae pris tŷ ar Llys Helyg Drive yn fwy na £1,121,000 ar gyfartaledd, yn ôl yr ymchwil gafodd ei seilio ar ddata'r Gofrestra Tir.

title: Stryd ddrytaf Cymru yn Llandudno


description: Owen Farrell yn rhoi diwedd i obeithion y Gleision yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Gleision 14-26 Saracens


description: Roedd Elin T Jones o Lanbedr Pont Steffan yn wynebu ansicrwydd mawr tua 10 mlynedd yn ôl.

title: Cynnydd yn nifer y plant digartref dros y Nadolig


description: Elusen yn cadarnhau eu bod wedi gwrthod cyfraniad ariannol gan glwb Victoria yn Hen Golwyn ar ôl i'r noson elusennol gwisg ffansi gynnwys pobl oedd wedi duo eu hwynebau.

title: Elusen yn gwrthod cyfraniad oherwydd 'lluniau sarhaus'

maintext:
Image copyright Google Image caption Mae Clwb Victoria wedi'i leoli yn Hen Golwyn
Mae elusen wedi cadarnhau eu bod wedi gwrthod cyfraniad ariannol gan Glwb Victoria yn Hen Golwyn ar ôl i'r noson elusennol gwisg ffansi gynnwys pobl oedd wedi duo eu hwynebau.
Mae elusen Cuddles, sy'n casglu arian ar gyfer Uned Gofal Arbennig i Fabanod yn Ysbyty Glan Clwyd ym Modelwyddan, eu bod yn ymwybodol fod rhai o'r gwisgoedd ffansi yn "sarhaus."
Mewn datganiad ar Facebook gan Ymddiriedolwyr yr elusen maen nhw wedi gofyn i'r arian gael ei roi i "elusen cydraddoldeb" a'u bod yn "gwrthod ymddygiad o'r math yma."
Dywedodd y datganiad: "Rydym yn falch o gael ein dewis gan y digwyddiad gwisg ffansi flynyddol yn Hen Golwyn eleni.
"Dydd Sul 16 Rhagfyr daeth i'n sylw gan sawl aelod o'r cyhoedd fod nifer o'r bobl oedd yn cymryd rhan yn y digwyddiad gwisg ffansi wedi dewis gwisgoedd a oedd yn gwbl annerbyniol ac yn sarhaus.
"Rydym yn gwerthfawrogi efallai nad oedd trefnwyr y digwyddiad yn gyfrifol ond mae lluniau a sylwadau ar y cyfryngau cymdeithasol gan ambell unigolyn wedi achosi gofid i'r rhai sydd wedi cysylltu gyda ni.
"Rydym hefyd yn siomedig ar ôl gweld y lluniau," meddai.
Mae Ficer Hen Golwyn, Quentin Bellamy wedi cael ei ddyfynnu yn y wasg fore Iau yn amddiffyn y rheiny oedd yn rhan o'r digwyddiad gwisg ffansi ac mae'n annog yr elusen i ail feddwl am dderbyn yr arian.
Ychwanegodd y datganiad fod yr elusen yr hawl i wrthod unrhyw rodd nad ydyn nhw'n teimlo sy'n briodol a'u bod nhw'n gwrthod cael eu cysylltu gydag ymddygiad sy'n hiliol, gwahaniaethol neu'n ddilornus mewn unrhyw ffordd."
Mae'r lluniau bellach wedi cael eu tynnu i lawr oddi ar dudalen Facebook Clwb Victoria.


description: Mae oedi i deithwyr ar yr M4 fore Iau yn dilyn gwrthdrawiad ger Port Talbot.

title: Oedi i deithwyr wedi gwrthdrawiad M4 ger Port Talbot


description: Waxaa la shaaciyey sawirrada Amiirad u dhalatay Iskutaga Imaaraadka Carabta oo muddo dheer maqnayd

title: Amiiraddii Imaaraadka "ee baxsatay" Ma lasoo helay?


description: Esgobaeth Bangor yn ystyried cau eglwys St Padarn yn Llanberis gan y gallai gostio miliwn o bunnau i'w thrwsio.

title: Ystyried cau eglwys Llanberis oherwydd costau atgyweirio


description: Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi tri rhybudd tywydd gwahanol ar gyfer Cymru dros y penwythnos.

title: Rhybudd melyn am eira a gwyntoedd cryfion dros y penwythnos


description: Cafodd dynes ei hachub o lawr cyntaf maes parcio gan y gwasanaeth brys yn dilyn tan yn yr adeilad prynhawn ddydd Mawrth.

title: Achub dynes o dân mewn maes parcio yng Nghaerdydd


description: Heddlu'r Gogledd yn cadarnhau bod dynes leol wedi marw a dyn wedi ei arestio wedi gwrthdrawiad ar yr A499 ger Pwllheli.

title: Dynes leol yn marw mewn gwrthdrawiad ger Pwllheli


description: Roedd Rebecca Louise yn nyrs 34 oed ac o Lanberis - bu farw wedi gwrthdrawiad ger Pwllheli ddydd Gwener diwethaf.

title: Teyrnged i fam o Lanberis fu farw mewn gwrthdrawiad


description: Mae Clic, S4C yn bwriadu cynnwys hen gyfresi fel rhan o'r gwasanaeth, ond pa raglenni hoffech chi eu gweld arno?

title: Nôl o fewn Clic

maintext:
Yn gynharach yn yr wythnos, cyhoeddodd S4C fwriad i gynnwys detholiad o hen gyfresi a ffilmiau poblogaidd y sianel ar y gwasanaeth ar-alw Clic.
Fe gynhaliodd Cymru Fyw arolwg cyflym 'anwyddonol' i weld pa gyfresi y byddai'r Cymry yn hoffi eu gweld unwaith eto. Dyma rai o'r awgrymiadau:
Image caption Y Brodyr Gregory neu'r 'Brodyr Bach'
Brodyr Bach
Doedd neb yn saff rhag triciau'r ddau frawd yma. Mae'n wyrth bod neb wedi colli eu limpyn yn llwyr, pan oedden nhw'n rhedeg ymlaen i ddatgelu i'r truan ar ddiwedd y rhaglen ei fod wedi ei "ddal gan y Brodyr Bach"!
Image copyright S4C
Emyn Roc a Rôl
Fel mae'r teitl yn lled awgrymu, hynt a helynt pedwar o aelodau grŵp pop o'r gogledd oedd stori ganolog y ddrama gyfres yma gafodd ei dangos gynta' yn 2004/05.
Mae'r gyfres wedi ei leoli ym Mangor yn niwedd y 70au a dechrau'r 80au, cyfnod a lleoliad difyr i adlewyrchu'r newidiadau oedd yn digwydd yng Nghymru ar y pryd.
Image copyright Antena
Bacha Hi O'Ma
Fuoch chi yn chwilio am ddêt ar y sioe hon o'r 90au? Fuasech chi yn falch o weld Alwyn Siôn a'r darpar gariadon yn ôl ar y sgrîn ta 'no lighty no likey' ydy hi erbyn hyn?
Image caption Jabas a'i ffrindiau
Jabas
Yn seiliedig ar nofel Penri Jones, mae'r gyfres yn dilyn hanes Jabas Jones a'i ffrindiau yn ystod gwyliau'r haf ym Mhen Llŷn. Aeth Owain Gwilym, a oedd yn chwarae'r brif ran, yn ei flaen i gyflwyno rhaglenni ar Radio Cymru. Fe gawsom ni glywed hanes aelodau eraill y cast mewn rhifyn arbennig o Lle aeth Pawb? ar S4C.
Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan
Hysh a wei! Roedd 'na dipyn o gefnogaeth i'r ddau gymeriad lliwgar yma. Mae 'na ambell i 'hen stejar' am weld y gyfres Teliffant yn ôl hefyd ble y gwelson ni antics Syr Wynff ap Concord y Bos a Plwmsan y Twmffat Twp am y tro cyntaf ar y sgrîn fach.
Image caption Delyth Hâf yn dioddef 'creisys' arall yn 'Tydi Bywyd yn Boen'
Tydi Bywyd yn Boen
Roedd bywyd Delyth Hâf yn gymhleth ac yn llawn tyndra ar ddiwedd yr 80au. Aeth ymlaen i fod yn gymhleth ac yn llawn tyndra tra yn y coleg, gyda 'Tydi Coleg yn Grêt' yn fuan wedyn.
C'mon Midffîld
Doedd dim posib llunio rhestr o'r fath heb gynnwys y gyfres eiconig am hynt a helynt tîm pêl-droed Bryncoch. Dathlodd y gyfres boblogaidd ei phen-blwydd yn 30 oed ym mis Tachwedd eleni.
Mae S4C o bryd i'w gilydd yn ail ddarlledu rhai o'r penodau mwyaf cofiadwy, ond braf byddai cael yr holl gyfresi mewn un man.
Mae hi'n anodd credu bod y gyfres ola' wedi ei darlledu nôl yn 1994 - ond mae'r ffans dal yn cofio'r llinellau eiconig...
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae 30 mlynedd ers pennod gyntaf C'mon Midffîld. Beth yw eich hoff ddyfyniad chi?
Pa gyfres hoffech chi ei gweld ar y Clic newydd? Rhowch wybod i ni ar ein cyfrif Twitter neu ar ein tudalen Facebook. Neu ebostiwch: cymrufyw@bbc.co.uk


description: Ffigyrau amlwg yn edrych yn ôl dros y flwyddyn a fu ac ymlaen at 2019 mewn cyfnod o newidiadau mawr.

title: Negeseuon Nadolig 2018 gan ffigyrau amlwg Cymru a thu hwnt


description: Ar ôl dechrau trychinebus Caerdydd yn bygwth achub pwynt oddi cartref yn Watford.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Watford 3-2 Caerdydd


description: Roedd eleni yn nodi 60 mlynedd ers dechrau Pencampwriaeth Rolio Casgenni Cymru - ble mae trigolion yn rasio ar y stryd fawr yn Ninbych.

title: Dinbych yn dathlu 60 mlynedd o rasio rolio casgenni


description: Stori blwyddyn Côr Crymych a'r Cylch ar gynllun 'Adopt a Composer' BBC Radio 3

title: Côr Crymych a'r Cylch yn mabwysiadu cyfansoddwr

maintext:
Mae cynllun Adopt a Composer, mudiad Making Music, yn rhoi'r cyfle i gorau amatur, ensembles cerddorol neu gerddorfaoedd gyd-weithio â chyfansoddwr. Mae'r cynllun yn para' blwyddyn, a'r nod yw cydweithio i baratoi darn gwreiddiol ar gyfer cyngerdd premiere mawreddog ac ymddangosiad ar BBC Radio 3.
Un o'r corau sydd wedi cymryd rhan yn ystod y flwyddyn ddiwethaf yw Côr Crymych a'r Cylch. Suzanne Griffiths-Rees oedd cadeirydd y côr drwy gydol y cyfnod cyffrous yma, a bu hi'n siarad â Cymru Fyw am y broses o gael eu derbyn a'r profiadau maen nhw wedi eu cael dros y 12 mis ddiwethaf.
Image caption Max Charles Davies, cyfansoddwr mabwysiedig Côr Crymych a'r Cylch, gyda Suzanne Griffiths-Rees ac Angharad Jones, arweinyddes y côr
Wnaethon ni roi'r cais ar gyfer cynllun Adopt a Composer ddiwedd llynedd. O'n ni fel côr yn credu y byddai'n braf cael cynrychiolaeth o Gymru yn y prosiect ac yn arbennig cynrychiolaeth oedd nid ond yn Gymreig ond yn Gymraeg.
Mae ymarferion y côr yn Gymraeg a phob un o'r aelodau yn Gymry neu'n ddysgwyr, ac er bod fi'n dweud fy hun, ni'n gôr eithaf safonol hefyd, felly o'n i'n credu fydden ni'n berffaith.
Pan wnaethon ni glywed bod ni wedi cael ein derbyn ar y prosiect aeth Angharad yr arweinydd a fi lan i adeilad y Theatres Trust yn Llundain er mwyn darganfod gyda pa gyfansoddwr o'n ni wedi ein 'paro'.
Y dyn lwcus oedd Max Charles Davies o Gaerdydd, a'r peth cyntaf wnaeth Max, Angharad a fi oedd eistedd lawr yn y neuadd a dweud...'reit... beth ni'n mynd i wneud?'
Image caption Y Côr ar eu taith o Ogledd Iwerddon eleni yn paratoi i ganu ar y Giant's Causeway
O'n ni'n awyddus i adlewyrchu natur Cymraeg a natur lleol y côr ac yn benderfynol bod yr iaith Gymraeg yn mynd i chwarae rhan bwysig yn ein cynnyrch. Ac yn wir dyna sydd wedi digwydd.
Rydyn ni'n paratoi un darn gwreiddiol ar gyfer y premiere, er mae'n rhaid i ni hefyd greu tri darn arall yn ogystal. Felly ein nod ni oedd dangos safle'r côr yn lleol, o fewn Cymru, o fewn Prydain ac o fewn y byd!
Ar gyfer y brif ddarn, mae cadeirydd presennol y côr, Eifion Daniel wedi ysgrifennu geiriau Cymraeg i ddarn o'r enw Y Gors Fawr. Mae BBC Radio 3 wedi bod lawr yma yn recordio'r côr yn perfformio'r darn a fydd hwnnw'n cael ei ddarlledu ym mis Ionawr 2019.
Image caption Paratoi i ymarfer ar gyfer y perffomiad mawr yn Neuadd Colston, Bryste
Ond mae wedi bod yn brofiad unigryw i ni fel côr i gael gweithio gyda chyfansoddwr proffesiynol fel Max, ac yn wir mae Max wedi llwyddo i fanteisio ar y cynllun hefyd.
Mae e wedi cael y cyfle i gael ei fentora gan gyfansoddwr mwy profiadol fel ei ran ef o'r cynllun, ac felly mae pawb yn manteisio o rannu profiad a chydweithio.
Ac mae'r cydweithio wedi mynd tu hwnt i waith penodol y prosiect. Llynedd, cafodd y côr wahoddiad i ganu'r anthem yn Stadiwm y Mileniwm cyn gêm Cymru yn erbyn Georgia a ddaeth Max ar y cae gyda ni i ganu ac i brofi'r wefr.
Hefyd ar Cymru Fyw:
Image caption "Jiw, ma'r Colston Hall ma'n wompyn o le!"
Mae'r côr hefyd wedi bod lan i Fryste, lle mae Max yn ddarlithydd cyfansoddi a cherddoriaeth yn y brifysgol yna, a gymeron ni ran mewn perfformiad o ddarn Karl Jenkins, Song of the Earth, gyda cherddorfa lawn yn Neuadd Colston... profiad anhygoel.
Mae wedi bod yn braf cael bod yn rhan o rywbeth, lleol, gyda phobl neis yn gwneud cerddoriaeth da... ond yn fwy pwysig, mae wedi rhoi'r cyfle i gôr lleol gael cynulleidfa genedlaethol.


description: Faint ydych chi'n ei wybod am un o 'boy bands' cyntaf Cymru?

title: Cwis: Dod i 'nabod Hogia'r Wyddfa


description: Llywodraeth Cymru yn atal gwaith clirio ar safle Wylfa Newydd oherwydd pryder am fywyd gwyllt.

title: Atal gwaith ar safle Wylfa Newydd


authors:
Iola Wyn
Gohebydd Bbc Cymru

description: Pryder y bydd y gwasanaeth bws arferol rhwng pentrefi gwledig yr ardal yn dod i ben fis nesaf.

title: Pryder am wasanaethau bws gwledig yn Sir Gaerfyrddin


description: Pwysau mawr ar wefan docynnau wrth i Farathon Eryri werthu pob lle mewn llai nag awr

title: Marathon Eryri yn ymddiheuro i redwyr siomedig


description: Capel Cymraeg Weston Rhyn yn Sir Amwythig yn cau ond yn dechrau ar gyfnod newydd.

title: Capel Cymraeg Weston Rhyn yn cau


description: Dalalka Nigeria iyo Soomaaliya ayaa kaalinta 1-aad iyo midda 2-aad uga jira waddamada ay sannadka 2018-ka ka dheceen falalka ugu badan ee la xiriira argagixisanimada ee guud ahaan qaaradda Afrika.

title: Maxay Soomaaliya wali meel sare uga jirtaa dalalka ugu argagixisada badan Afrika


description: John Davies sy'n hel atgofion am ei ddyddiau gyda Chlwb Rygbi Castell-nedd

title: John Davies ac oes aur Crysau Duon Cymru

maintext:
Image caption Y Gnoll, cartref Clwb Rygbi Castell-nedd ers 1871
Mae'n un o glybiau rygbi hynaf Cymru, ond dros y blynyddoedd diweddar mae sefyllfa ariannol Clwb Rygbi Castell-nedd wedi dirywio i'r fath raddau y bod deiseb dirwyn i ben yn cael ei gyflwyno yn eu herbyn ddydd Iau, 6 Rhagfyr.
Un o hoelion wyth Crysau Duon Cymru ar ddechrau'r 90au oedd y prop o Grymych, John Davies. Cafodd Cymru Fyw sgwrs â John am ei atgofion o chwarae dros y clwb, a'i farn o'r sefyllfa ar y Gnoll heddiw:
"Mae'n bwysig i dref fel Castell-nedd bod y clwb yn cael ei gadw a bod rygbi yn cael ei chware yn yr ardal yna - mae gymaint o hanes a thraddodiad ac mae'r clwb wedi cynhyrchu gymaint o chwaraewyr i'r tîm cenedlaethol. Mae'n drist i weld be' sy'n digwydd.
"Maen nhw dal yn brwydro a bydde'n neis os alle nhw sortio mas yr ochr ariannol fel bod nhw'n gallu dal i fynd fel clwb, yn dal i fynd lle maen nhw neu mynd lawr cynghrair."
Image copyright David Rogers Image caption Cafodd John Davies 34 o gapiau dros Gymru rhwng 1991 ac 1998
Daeth John Davies i Gastell-nedd o dan gesail yr hyfforddwr Ron Waldron.
"O'n i'n chware i dîm ieuenctid Cymru, ac yn chware i Grymych. Roedd Ron hefyd yn hyfforddi tîm ieuenctid Cymru. Ges i gynnig 'da fe pan o'n i tua 19 i ddod i Gastell-nedd i chware yn y rheng flaen 'da Brian (Williams) a Kevin (Phillips).
"Nes i chware'n gêm gyntaf gartref yn erbyn Caerdydd, a hwnna oedd y gêm gyntaf i gael ei ddangos ar y teledu brynhawn dydd Sadwrn. Roedd e'n gyfnod cyffrous i fi fel crwtyn ifanc i ddod i mewn i garfan mor gryf gyda nifer o chwaraewyr rhyngwladol."
'Ffermwyr o'r gorllewin'
Roedd gan John gwmni da yn y Crysau Duon.
"Roedd e'n gyffrous bod tri ffermwr o orllewin Cymru yn y rheng flaen i'r clwb. Roedden ni gyd yn ifanc, ond roedd Brian a Kevin ychydig yn hŷn, 'di bod rownd y bloc dipyn bach o ran profiad. Sai'n credu cewch chi neb mor unigryw â Brian fel cymeriad, boi hoffus iawn ac yn ddyn cryf iawn.
"Roedd Kevin hefyd yn ddyn ffit a chryf, felly fe ddysgais i lot gan y ddau am y pwysigrwydd o fod yn galed a'r gallu i gario 'mlaen - mae cefndir ffermio yn gwneud hynna i chi beth bynnag ond roedd e'n bosib gweld e ynddyn nhw'n dau, doedd neb yn maeddu nhw."
Image copyright Huw Evans Agency Image caption Kevin Phillips, bachwr Castell-nedd a chyfaill agos i John, yn codi Cwpan Cymru yn 1990
Daeth y triawd ffermio yn rheng-flaen Castell-nedd yn adnabyddus iawn ac yn rhan allweddol o lwyddiant y clwb. Roedd y tri yn agos oddi ar y cae hefyd, nes marwolaeth sydyn Brian Williams ym mis Chwefror 2007.
"Neath! Neath! Neath!"
Yn gysylltiedig gyda Chlwb Rygbi Castell-nedd mae'r floedd enwog 'Neath! Neath! Neath!', rhywbeth mae John yn ei gofio'n dda.
"Roedd y floedd yn dod er mwyn annog ni i roi pwysau ar y gwrthwynebwyr ac roedd y gefnogaeth yn anhygoel. Gallai tua 5,000 o gefnogwyr fod yno ar ryw nos Fercher hefyd gan fod tair gêm mewn wythnos ar brydiau, gyda'r lle yn llawn yn aml iawn. Roedd e'n gyfnod da iawn i fi - ma' lot o atgofion melys 'da fi.
"Dwi'n cofio chware yn ffeinal Cwpan Cymru gan golli i Lanelli oherwydd cic adlam Emyr Lewis, a cholli i Bontypridd hefyd. Yn anffodus, ro'dd gorfod i fi aros nes mod i 'da Llanelli i ennill y gwpan. Ond gyda Chastell-nedd enillon ni'r Heineken League ac ennill Cynghrair Cymru cwpl o weithiau."
Image copyright David Rogers Image caption Brian Williams, prop Castell-nedd yn chwarae yn rownd derfynol Cwpan SWALEC yn erbyn Llanelli yn 1993. Bu farw Brian yn 2007, yn 44 mlwydd oed
Esblygiad y gêm
"Fe newidiodd pethe, ac roedd rhaid i ni fod mwy cystadleuol wrth ystyried timau mawr fel Toulouse, Caerfaddon a Chaerlŷr. Roedd rhaid i ni chwarae i safon uwch achos ar un pwynt roedden ni'n chware timau o safonau hollol wahanol o wythnos i wythnos. Ac yna daeth y gynghrair Anglo-Welsh i fodolaeth.
"Roedd rhaid i rygbi symud ymlaen wrth gwrs. Fe wnaeth Lloegr gadw eu cynghrair a'u clybiau nhw, ond mae mwy o boblogaeth ac arian yno. Ond os edrychwn ni heddiw, mae pedwar tîm rhanbarthol 'da ni ond 'da ni wedi colli'r crowd - felly mae rhywbeth yn bod yn rhywle yn ein rygbi ni.
Image copyright David Rogers Image caption Rowland Phillips, rheolwr presennol tîm rygbi Menywod Cymru, yn chwarae dros Gastell-nedd yn erbyn Pen-y-Bont yn 2001
"Mae'n drist gweld yn y gynghrair nawr bod timau fel Castell-nedd, Abertawe a Llanelli lawr ar y gwaelodion, lle yn y 90au falle ma' nhw oedd y tri thîm oedd yn arwain y gad yng Nghymru."
Enwogion Castell-nedd
Cafodd Clwb Rygbi Castell-nedd ei sefydlu yn 1871 ac mae'n cael ei ystyried gan lawer fel clwb hynaf Cymru. Ymysg yr enwau mawr sydd wedi chwarae dros y clwb mae Elgan Rees, Scott Gibbs, Jonathan Davies a Shane Williams. Rhannodd John y cae gyda nifer o enwogion.
"Os ewch chi nôl i'r 70au, oedd 'da chi Brian Thomas, Martin Davies, Ron Waldron, a chyn hynny odd 'da chi bobl fel Dai Parker. Roedd gennych chi hefyd Rowland Phillips, Mark Jones, Adrian Davies, Graham Davies a Paul Thornburn. Roedd e'n anodd credu mod i'n chware da rhai o rhain, roedd y lle fel ffatri yn cynhyrchu'r chwaraewyr 'ma o safon."
Image copyright David Rogers Image caption Roedd Shane Williams gyda Chastell-nedd rhwng 1998 a 2003. Aeth ymlaen i fod yn seren byd-enwog gan ennill gwobr Chwaraewr Gorau'r Byd yn 2008
"Ond er yr holl enwau mawr, roedd pawb yn cael ei drin yr un peth yno. Bydde Paul Thornburn yn gapten Cymru, yn cael ei drin yr un peth â rhywun yn dod fewn i'r garfan am y tro cyntaf.
"Yn fy hyfforddi i yng Nghastell-nedd oedd Ron Waldron gyda Glen Ball yn hyfforddi'r cefnwyr. Roedd Brian Thomas yn rheolwr - fe oedd y person cyntaf ym Mhrydain i ddal y swydd o reolwr tîm, ac yna roedd Dai Pickering yn hyfforddi hefyd.
"Roedd 'na lot o gymeriadau yno - rhai doniol a dwl. Roedd e'n waith caled ond yn lot o hwyl."


description: Bydd y system ddigidol newydd yn dod i rym fis Ebrill 2019 ac yn effeithio unrhyw fusnes sy'n ennill dros £85,000 y flwyddyn.

title: Pryder ffermwyr am system newydd cofnodi Treth ar Werth


description: Roedd Simon Haydock, 49, wedi gwadu twyllo ei fam gan fynnu ei bod hi wedi rhoi siec o £137,000 iddo fel rhodd.

title: Ymgynghorydd ariannol yn ddieuog o dwyllo'i fam


description: Cafodd anrhegion Nadolig a char Carl Davies a'i deulu eu dwyn o'u cartref yng Nghaerffili ar Noswyl Nadolig.

title: Anrhegion a char un teulu yn cael eu dwyn Noswyl Nadolig


description: Ddeufis wedi llifogydd Pont-Tyweli, dyw pedwar teulu yn dal ddim mewn sefyllfa i ddychwelyd i'w cartrefi ar gyfer y Nadolig.

title: Teuluoedd methu bod adref am y Nadolig wedi'r llifogydd


description: Prif weithredwr Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn ymddeol

title: Prif Weithredwr yn ymddeol


description: Pryder y bydd cyflwyno credyd cynhwysol mor agos at y Nadolig yn arwain at gynnydd mewn rhai sy'n galw am gymorth banciau bwyd.

title: Taliadau credyd cynhwysol 'yn rhy agos at y Nadolig'


description: Bydd arddangosfa arbennig yn nodi hanner can mlynedd ers i'r Bathdy Brenhinol symud i o Lundain Lantrisant.

title: Dathlu hanner canmlwyddiant Y Bathdy Brenhinol


description: Gorsaf drenau yn Nyffryn Conwy yn disodli un o'r de fel y dawelaf yng Nghymru.

title: Pobl yn heidio i orsaf drenau am ei bod hi mor dawel


description: Peirianwyr Scottish Power yn ceisio datrys y broblem wedi i hyd at 500 o gartrefi a busnesau gael eu gadael heb bŵer ym Mangor ddydd Gwener.

title: Bangor: 500 o gartrefi heb bŵer


authors:
Sion Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Dyn 26 oed wedi ei arestio ar amheuaeth o roi ceir ar dân yn fwriadol yn Sir y Fflint.

title: Ceir ar dân: Arestio dyn


description: Beca Brown sy'n sôn am realiti Nadolig gyda dau o blant

title: Tinsel a tantryms: realiti Nadolig gyda phlant

maintext:
Mae realiti Nadolig gyda phlant yn wahanol i'r delweddau perffaith sy'n cael eu dangos ar wefannau cymdeithasol.
Gyda'i 'angylion bach' hi rwan yn eu harddegau, Beca Brown sy'n rhannu ei phrofiadau dros y blynyddoedd.
Image copyright Llun teulu Image caption Leisa a Tomi...a Siôn Corn wrth gwrs
Nadolig, a'r teulu o gylch y tân yn llawn hwyliau - y plant yn fochgoch ddisgwylgar ac yn ddiolchgar am bob rhodd a ddaw i'w rhan - yn fach neu'n fawr.
Chwarae gemau bwrdd, cyd-ganu carolau a'r plantos ufudd yn eu gwlâu yn cysgu ymhell cyn dyfodiad y dyn mawr coch. Nadolig cerdyn cyfarch - neu Instagram erbyn hyn, o bosib.
Ai felly mae hi acw yn eich tŷ chi? Neu ai catalog teganau ydi'r Beibl newydd a hwnnw wedi ei fodio'n gyrbibion a phob tudalen yn yr adran deganau wedi ei blygu'n farus?
Ydi'r plant bob tro yn bwyta gormod o fferins, a hynny'n esgor ar draddodiad newydd digroeso o ddadlau'n hyll efo'i gilydd am bwy sydd â'r nifer fwyaf o anrhegion o dan y goeden? Ydi Baby Shark wedi dad-orseddu'r Baban Iesu ar y jiwc bocs tymhorol?
Image copyright Llun teulu
I nifer fawr ohonom ni - petai ni'n onest - mae'r gagendor rhwng disgwyliad a realaeth yn chwerthin am ein pennau ni bob blwyddyn, a'r cyfan y gallwn ni ei wneud mewn gwirionedd ydi estyn am y Baileys ac ymuno yn yr hwyl. Dyna ydi'r Nadolig ynte - tinsel a tantryms, yn gymysg oll i gyd.
...y pwysau i greu a chyflwyno'r Nadolig 'perffaith'
Rydw i wastad wedi gweld yr ŵyl yn straen braidd - y pwysau i greu a chyflwyno'r Nadolig 'perffaith' (beth bynnag ydi hynny) i blant bach sydd wedi eu gor-lwytho â siwgr a chyffro a disgwyliadau afresymol.
Mae'r syniad yn hyfryd yn dydi - amser hamddenol efo'r plant, y 'quality time' hwnnw yng nghanol y Quality Street; yr 'amser teulu' gwerthfawr hwnnw rydan ni i gyd yn breuddwydio amdano fo.
Gweithio tan y funud olaf
Ond y realaeth i nifer ohonom ni ydi gorfod gweithio tan y funud olaf, sy'n golygu wrth gwrs fod y siopa a'r paratoi yn frys gwyllt a phawb yn bigog a blinedig.
Mae'r rhestr o heriau tymhorol yn hirfaith, ac mae yna rai gwahanol yn dod i'n rhan bob blwyddyn, yn dibynnu ar oed ein hangylion bach. Dyma rai o uchafbwyntiau ein tŷ ni:
Y flwyddyn ysgrifennodd Tomi at Siôn Corn a phostio ei lythyr cyn ei ddangos o i fi. Doedd gen i ddim syniad beth oedd o wedi gofyn amdano fo ac roedd o'n gwrthod dweud - cyfrinach rhyngtho fo a Siôn Corn, wrth gwrs. Emoji wyneb panics.
Image copyright Beca Brown
Y flwyddyn fethodd Leisa â mynd i gysgu nes ei bod hi fwy neu lai yn amser iddi godi. Roedd hi fyny a lawr y grisiau am oriau, a oedd yn golygu wrth gwrs fod dim posib i'r dyn coch wneud ymddangosiad.
Dwi'n dal i feddwl tybed beth fyddai wedi digwydd petai hi ddim wedi cysgu o gwbl - fyddai Siôn Corn wedi gorfod gadael ei lwyth yn yr ardd?
Nadolig y Red Bull oedd hwnnw. Emoji matshus yn y llygaid.
A dyna'r blynyddoedd canol, wedyn. Blynyddoedd y cwestiynau anodd. Blynyddoedd yr hwyhau diniweidrwydd plentyndod v gwahodd bwlio.
Image copyright Beca Brown
Aeth Tomi i'r ysgol uwchradd yn - sut ddudwn ni - yn ddiniwed, ac roeddwn i'n pendroni'n hir ynglŷn â beth i'w wneud. Penderfynu codi'r peth efo fo nes i yn y diwedd - a difaru'n syth.
"Mam, ti 'di ga'l o'n rong, sdi!" oedd yr ymateb cyntaf, a ryw olwg ar ei wyneb yn pitïo ei fam druan am fod mor ddwl. A fo oedd yn iawn, wrth gwrs.
Sut y medrwn i fod mor ddwl? "Mae o'n bod", fel y dywedodd TH Parry Williams am y Tylwyth Teg, a dyna ydi cyfraniad mwyaf plant i'r ŵyl arbennig yma - eu diniweidrwydd.
Cododd y mater ei ben yn naturiol wedyn wrth gwrs, a'r cwestiwn mawr bryd hynny oedd, "Ond…hol dannedd pwy sydd yn y moron ta?"
Image copyright Llun teulu Image caption Beca gyda Leisa a Tomi heddiw
Erbyn hyn mae fy angylion bach i yn angylion tipyn mwy - nhw sydd â'r partïon Nadolig erbyn hyn, a finnau'n dacsi.
Dydw i'n disgwyl dim oll o'r Nadolig ers rhai blynyddoedd bellach, ac mae'r pytiau o lawenydd a ddaw - yng nghanol y tinsel a'r tantryms a'r tacsis - yn ddigon.
Dydi 'digon da, duwcs' ddim yn cyrraedd safonau amhosib Instagram - ond os mai dyna sut oedd eich Nadolig chi eleni, mi fedrwch chi deimlo'n ddigon hapus eich byd.
Efallai hefyd o ddiddordeb:


description: Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn penodi Pedr ap Llwyd yn olynydd i Linda Tomos.

title: Llyfrgell Genedlaethol yn penodi Pedr ap Llwyd yn bennaeth


description: Heddlu Dyfed Powys yn apelio am wybodaeth yn dilyn gwrthdrawiad angheuol ar gyffordd yr M4 fore Gwener.

title: Apêl heddlu wedi damwain angheuol ar yr M4


description: Tîm pêl-droed dan-21 Cymru yn wynebu talcen caled i ennill eu lle ym Mhencampwriaethau dan-21 Ewrop yn 2021 ar ôl cael eu rhoi mewn grŵp anodd.

title: Pencampwriaethau Ewrop: Grŵp anodd i dîm dan-21 Cymru


description: Saith cais i'r tîm cartref wrth i Clermont chwalu'r Dreigiau.

title: Cwpan Her Ewrop: Clermont Auvergne 49-24 Dreigiau


description: Y berfformwraig Elain Llwyd sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y berfformwraig Elain Llwyd

maintext:
Image copyright Elain Llwyd
Y berfformwraig Elain Llwyd sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma wedi iddi gael ei henwebu gan Bethan Ellis Owen yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Dwi wir yn meddwl mai'r atgof cyntaf fwyaf clir sydd gen i ydi y diwrnod wnaeth Ffion fy chwaer fach gyrraedd. Mi o'n i bron yn bedair oed, a dwi'n cofio chwarae fyny'r grisiau yn nhŷ Nain a Taid ym Mhenygroes yn disgwyl i gael mynd i'r ysbyty i gyfarfod fy chwaer fach newydd. Dwi'n cofio rhedeg i lawr y coridor yn yr Ysbyty at Dad cyn cael mynd i mewn i weld Mam a Ffiff.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Leonardo DiCaprio. Hollol obsessed efo fo... dwi dal yn obsessed efo fo a d'eud y gwir!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mae 'na lot i ddewis ohonyn nhw! Un sy'n sefyll allan ydi pan wnaeth siwt y cymeriad dwi'n chwarae sy'n gwisgo lot o binc ac aur rwygo yn y pen ôl yn ystod sioe Cyw mewn rhyw Eisteddfod!
Image caption O na! Druan o Dona (ac Elain!)
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Yn dal i fyny ar benodau Gwesty Aduniad ar S4C! Dwi wedi beichio crio ar bob pennod.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Dwi'n tueddu i feddwl fod gen i fwy o amser na s'gen i mewn gwirionedd, felly dwi braidd yn uchelgeisiol wrth feddwl mod i'n medru cael nap, bwyd, cawod a newid yn barod i fynd i rhywle o fewn awr.
Weithiau - dwi'n llwyddo i neud bob dim, ond yn aml... mae o'n amhosib. Ma' hyn wedi dod yn gymaint o beth nes ei fod yn cael ei adnabod fel Elain Time gan fy nheulu a Rhodri fy nghariad.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Pen Llŷn. I fod yn fanwl, Porth Ferin yn Rhosirwaun, cartref teulu Nain sy'n edrych allan am y môr ac yn teimlo fel pen draw'r byd.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Roedd canu lleisiau cefndir i Edward H a'r Band yn eu gig olaf 'offishal' yn Eisteddfod Genedlaethol Dinbych yn 2013 yn noson anhygoel. Uchafbwynt ac anrhydedd.
Image caption Cleif Harpwood a Dewi Pws yn barod i fynd i berfformio ar lwyfan y maes Eisteddfod 2013 gyda gweddill Edward H Dafis
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Chwareus. Gweithgar. Meddylgar.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
How To Be a Woman gan Caitlin Moran. Llyfr ffeminist pwysig ein cyfnod ni.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Glen - brawd fy nhad. Dwi'n gwybod y bysa ni'n ffrindia mawr tasa fo dal yma efo ni.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Mi wnes i ddysgu i chwarae'r feiolin a'r clarinet yn yr ysgol - ond o'n i'n WARTHUS yn eu chwarae nhw!
O archif Ateb y Galw:
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Ei dreulio efo'r bobl dwi'n garu yn mwydro ac yn yfed jin!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Yma Wyf Inna' I Fod gan Geraint Løvgreen. Mae hi'n gân sy'n adlewyrchu pa mor wirioneddol arbennig ydi Caernarfon i fi.
Image caption Dyma Geraint Løvgreen, a gyfansoddodd yr alaw, a Meirion MacIntyre Huws a ysgrifennodd y geiriau i Yma Wyf Inna' I Fod, yn edrych ar Gaernarfon, y man a ysbrydolodd hoff gân Elain
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Dwi'n licio bwyd... lot, felly mae hwn yn gwestiwn anodd! Os oes rhaid dewis, rhywbeth fel caws gafr a betys i ddechrau neu scallops, rhyw bysgodyn neis fel hadoc fel prif gwrs a crème brûlée Nain Penygroes yn bwdin.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Carole King - meddyliwch sut fysa'n teimlo i allu ysgrifennu caneuon fel 'na!
Pwy sydd yn Ateb y Galw yr wythnos nesaf?
Mali Tudno Jones


description: Mae disgyblion yng Ngwynedd yn ymbil ar yrwyr i beidio parcio'n anghyfreithlon ger eu hysgol oherwydd pryder am ddiogelwch.

title: Apêl plant i bobl sy'n parcio ger Ysgol Llanllyfni


description: Y Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi rhybudd melyn am law yn rhannau o Gymru ar gyfer y cyfnod rhwng 05:00 a 21:00 ddydd Mawrth.

title: Rhybudd melyn am law yn rhannau o Gymru ddydd Mawrth


authors:
Owain Llyr
Chwaraeon Bbc Cymru

description: Gohebydd chwaraeon BBC Cymru, Owain Llŷr, sy'n edrych ar rai o sêr mwyaf addawol y maes chwaraeon yng Nghymru ar drothwy blwyddyn newydd.

title: Chwaraeon: Pump o Gymru i'w gwylio yn 2019

maintext:
Unwaith eto eleni, mae Cymru Fyw wedi herio Gohebydd Chwaraeon BBC Cymru, Owain Llŷr, i ddewis pum person ifanc ym myd y campau i'w gwylio yn 2019. Gadewch i ni wybod be' 'dych chi'n ei feddwl...
Image copyright Athena Pictures
Rabbi Matondo. 18 oed. Pêl-droed.
Dyma i chi chwaraewr hynod o gyffrous!
Yn ôl bob sôn, Matondo ydi'r chwaraewr cyflymaf ar lyfrau Manchester City. Ac mae hynny yn dipyn o beth gan gofio gan chwaraewyr fel Kyle Walker, Leroy Sane a Raheem Sterling yn chwarae i City.
Fe enillodd ei gap cyntaf i Gymru yn erbyn Albania fel eilydd ym mis Tachwedd. Ac er i dîm Ryan Giggs golli'r gêm, fe lwyddodd i greu tipyn o argraff ar yr asgell chwith.
Yr her iddo yn 2019 fydd cael ei hun mewn i garfan tîm cyntaf Manchester City. Haws dweud na gwneud, ond mae'r gallu yn sicr ganddo.
Image copyright Getty Images
Chloe Tutton. 22 oed. Nofio.
Un arall fydd yn targedu lle yng Ngemau Olympaidd 2020.
Mi oedd hi yn nhîm Prydain ar gyfer Gemau Olympaidd 2016, ac mi oedd hi o fewn 0.06 eiliad at ennill medal efydd yn y dull broga. Ond fe lwyddodd i ennill dwy fedal efydd yng Ngemau'r Gymanwlad yn 2018.
Yn gynharach yn ei gyrfa mi oedd yn rhaid iddi gymeryd seibiant o'r gamp ar ôl dioddef anaf i'w hysgwydd.
Ond mae hi wedi gwella'n llwyr o'r anaf yna bellach, a dwi'n siŵr y gwelwn ni hi yn ennill lot mwy o fedalau yn ystod ei gyrfa.
Y blynyddoedd diwethaf...
Image copyright Getty Images
Aaron Wainwright. 20 oed. Rygbi.
Chwaraewr sydd wedi dod i'r amlwg dros y misoedd diwethaf.
Yn chwaraewr pêl-droed addawol, mi gafodd ei ryddhau gan glwb Caerdydd tair blynedd yn ôl cyn iddo benderfynu troi at rygbi.
Mae'r blaenasgellwr yn chwaraewr hollbwysig i'r Dreigiau yn barod, tra ei fod hefyd wedi creu argraff ar y llwyfan rhyngwladol.
Mi gafodd o gêm ragorol yn erbyn De Affrica yng Nghyfres yr Hydref ar ôl dod ymlaen fe eilydd cynnar.
Mae gan Warren Gatland opsiynau di-ri yn y rheng-ôl, ond os bydd Wainwright yn parhau i serennu yn 2019 yna mi fydd hi'n anodd i Gatland ei anwybyddu wrth ddewis ei garfan ar gyfer Cwpan y Byd.
Image copyright Getty Images
Anna Hursey. 12 oed. Tenis bwrdd.
Fe ddechreuodd chwarae tenis bwrdd yn bum mlwydd oed.
Yn 11 oed, fe gynrychiolodd Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad ar Yr Arfordir Aur yn Awstralia.
Fe lwyddodd i ennill ei gêm gyntaf yn y Gemau yn erbyn Halima Nambozo o Uganda, cyn colli yn erbyn Li Sian Alice Chang o Malaysia oedd 126 o safleoedd yn uwch na hi ar restr detholion y byd.
Mi fydd y profiad o gystadlu yn y Gemau o fudd mawr iddi, a dim ond gwella gwneith hi dros y blynyddoedd nesaf.
Image copyright Getty Images
Megan Barker. 21 oed. Seiclo.
Mi fydd hi'n anodd iawn i Megan efelychu beth mae ei chwaer Elinor wedi ei gyflawni yn y byd seiclo.
Fe enillodd Elinor fedal aur yng Ngemau Olympaidd 2016. Mae hi hefyd wedi ennill medalau aur ym Mhencampwriaethau'r Byd, Pencampwriaethau Ewrop a Gemau'r Gymanwlad.
Ond mae Megan wedi profi'n barod fod ganddi hi'r gallu i gystadlu am fedalau yn y dyfodol.
Mae hi yng ngharfan Prydain ar gyfer Cwpan Beicio Trac Y Byd, ac mae hi'n targedu lle yng Ngemau Olympaidd 2020.


description: Llywydd y Cynulliad yn gofyn am eglurhad pam nad oedd sylw ym mhrif raglenni newyddion BBC Cymru i bleidlais Brexit arwyddocaol.

title: Diffyg sylw BBC Cymru i bleidlais Brexit yn 'destun siom'


description: Mae sefyllfa Cyfoeth Naturiol Cymru yn "gwbl anghynaladwy" yn ôl llefarydd Plaid Cymru dros yr amgylchedd, Llyr Gruffydd.

title: Sefyllfa Cyfoeth Naturiol Cymru yn 'gwbl anghynaladwy'


description: Dydy gyrru car ddim yn apelio at Llion Carbis

title: Dreifio? Dim diolch!


description: Llys yn clywed i ymgynghorydd ariannol gymryd £137,000 gan ei fam drwy dwyll a'i ddefnyddio i gamblo.

title: Ymgynghorydd ariannol 'wedi twyllo £137,000 gan ei fam'


description: Ymgyrchwyr yn cyflwyno papurau i'r Uchel Lys wedi i gynllun i godi saith o dyrbinau gwynt ym Mhowys dderbyn cefnogaeth Llywodraeth Cymru.

title: Mynd â chynllun tyrbinau gwynt ym Mhowys i'r Uchel Lys


description: Y Dreigiau yn trechu Salford ar y Cae Ras o flaen mwy na 8,000 o gefnogwyr.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 5-1 Salford City


description: Bu farw Mavis Bran wedi llosgiadau difrifol mewn siop sglodion fis Hydref.

title: Apêl am ragor o dystion yn achos marwolaeth siop sglodion


description: Cyn weithiwr yn beirniadu amodau gwaith warws Amazon yn Abertawe ond y cwmni'n mynnu bod eu gweithwyr yn fodlon.

title: Cwmni Amazon yn 'trin gweithwyr fel robotiaid'