description: Sut deimlad yw gweld adeilad cyfarwydd mewn amgueddfa?

title: Sain Ffagan: Ddoe a heddiw

maintext:
Mae rhan o Amgueddfa Werin Sain Ffagan wedi ei gynnwys yn rhestr 10 uchaf y Guardian o orielau ac arddangosfeydd newydd gorau Prydain.
Mae'r amgueddfa ar dir Castell Sain Ffagan ar gyrion Caerdydd yn agor cyfleusterau newydd gwerth £30 miliwn yn 2018.
Ond bydd yr adeiladau hanesyddol sydd wedi eu cludo yno o bob cwr o Gymru yn dal i fod ymhlith prif atyniadau'r amgueddfa.
Cafodd Cymru Fyw sgwrs â rhai o'r bobl sy'n cofio'r adeiladau yn eu lleoliad gwreiddiol a'u holi pa mor rhyfedd yw hi i ailymweld â hen le cyfarwydd sydd bellach yn rhan o hanes Cymru - ond mewn lleoliad newydd sbon.
Institiwt y Gweithwyr Oakdale
Image copyright Catrin Noakes Image caption Cafodd bawb hwyl ym mhriodas Catrin a David yn yr Institiwt, a daeth bod yno â llawer o atgofion yn ôl i Andy
Pan roedd David Noakes a'i ddyweddi Catrin yn ceisio dod o hyd i leoliad i gynnal eu brecwast priodas ym Mai 2016 roedd y dewis yn glir - Institiwt y Gweithwyr Oakdale yn Sain Ffagan.
Mae David yn wreiddiol o bentref bach Oakdale ger Y Coed Duon, a Catrin o'r brifddinas, felly roedd hi'n ffordd wych o ddod ag Oakdale a Chaerdydd ynghyd - ac roedd y ffaith ei fod yn adeilad mor hardd yn eisin ar y gacen.
Cafodd Institiwt y Gweithwyr Oakdale ei agor yn Sain Ffagan yn 1995, ar ôl iddo gael ei ddymchwel yn ofalus yn Oakdale a'i gludo i'r amgueddfa yn 1989.
Mae bellach wedi ei hen sefydlu ar fap Sain Ffagan, fel adeilad mawreddog. Efallai eich bod chi'n cofio ambell i bennod o Doctor Who sydd wedi ei ffilmio yno hefyd.
Mae tad David, Andy, yn cofio'r adeilad yn ei fan gwreiddiol yn dda iawn: "Yn Y Coed Duon o'n i'n byw pan yn blentyn - dwi'n cofio mynd i Stiwt Oakdale bob hyn a hyn, gan fod Dad o'r pentref ac ymwneud â'r gymuned."
Roedd y pentref wedi cael ei adeiladu er mwyn cartrefu'r gweithwyr a fyddai'n cloddio ym mhwll glo Oakdale, gafodd ei suddo'n wreiddiol yn 1907.
Image copyright Amgueddfa Cymru Image caption Institiwt Oakdale yn ystod ymweliad Tywysog Albert yn 1920
Cafodd yr institiwt ei agor yn 1917, ac roedd yn lle i weithwyr y pwll ymgynnull; i ddarllen papurau newydd yn y stafell ddarllen, defnyddio'r llyfrgell, cynnal pwyllgorau, a chymdeithasu.
"Es i i'r neuadd snwcer oedd yn selar yr adeilad 'chydig o weithiau, a dwi'n cofio mynd i weld Dad yn perfformio 'da'r gymdeithas opera lleol, oedd yn cyfarfod yno."
Cafodd y pwll glo ei gau yn 1989, ond roedd yr institiwt wedi bod yn dirywio dipyn cyn hynny.
Mae Andy'n credu y byddai'r adeilad llawer mwy o fudd i'r gymuned y dyddiau yma, oherwydd y gwahanol glybiau fyddai'n gallu ei ddefnyddio.
Mae nifer o institiwtiau tebyg yn yr ardal wedi cael eu hadnewyddu'n ddiweddar, ac yn mynd o nerth i nerth, meddai, fel yr un yn Y Coed Duon.
"Ond wedi dweud hynny," meddai, "mae'n beth da ei fod wedi cael ei symud i Sain Ffagan, er mwyn cael ei drysori a'i gadw mewn cyflwr da."
Dydd y briodas, roedd hi braidd yn rhyfedd i Andy i fod yn ôl yn yr adeilad ar ôl gymaint o flynyddoedd, ond yn brofiad arbennig iawn. "Roedd e'n dod ag atgofion yn ôl o'n nhad i'n actio yn Mikado, ac o'n i methu stopio meddwl os mai'r llenni coch ar y llwyfan oedd yr un rhai fyddai wedi bod yno bryd hynny!"
Bwthyn Llainfadyn
Image copyright Elfed Hughes Image caption Rhieni Elfed, John a Maggie Hughes, tu allan i Llainfadyn, a llun o Elfed a'i rieni, ei wraig Katie, a'i fab Dewi yn 1953 - y flwyddyn symudodd y teulu o'r bwthyn
Bwthyn bach Llainfadyn yw un o adeiladau mwyaf poblogaidd yr amgueddfa. Cafodd ei adeiladu'n wreiddiol yn Rhostryfan ger Caernarfon yn 1762, cyn cael ei ddatgymalu'n ofalus yn yr 1950au a'i agor yn Sain Ffagan yn 1962.
Cafodd Elfed Hughes ei eni yn mwthyn Llainfadyn ym mis Awst 1926 - y plentyn olaf o bedwar i gael ei eni yn yr llofft flaen.
Bu'n byw yno am dros bum mlynedd ar hugain gyda'i rieni, ei chwaer a'i ddau frawd. Os ewch chi fyth i'r bwthyn bach, byddech chi'n synnu fod chwech wedi byw yno!
"Roedd bywyd yno yn hapus", meddai. "Ro'n i'n mwynhau byw yno, yn enwedig cysgu yn y daflod - roedd dau ohona ni'n cysgu i fyny yno, a dau ar y llawr isaf."
Naeth o bwyntio allan patsh ar nenfwd y daflod oedd wedi cael ei drwsio. Mae'n debyg fod ei chwaer ag yntau wedi bod yn neidio ar y gwely gymaint un noson, fel fod coes y gwely wedi mynd drwy'r llawr! Ffion Wynn
"Roedd o'n lle braf, ac yn syndod o gynnes yn ystod y gaeaf, oherwydd fod y waliau mor drwchus, a'r lle tân mor fawr. Doedd yna ddim dŵr na thrydan yn y bwthyn - dim ond pistyll yn y cefn, ac yn aml roedd hwnnw'n ddŵr budr."
Ar ôl i'r perchnogion geisio agor y pistyll i roi dŵr i'r bwthyn, bu llawer o lifogydd a bu'n rhaid i'r tenantiaid adael.
"Roedd Iorwerth Peate wedi bod i weld y tŷ, ac yn y diwedd rhoddodd Kate Williams, y perchennog, y tŷ iddo fo, a rhoi £300 iddo fo helpu i symud y tŷ i lawr i Sain Ffagan", cofia Elfed.
Yn 1953, ffarweliodd y teulu â'r bwthyn am y tro olaf. Aeth Elfed i dŷ arall yn Rhostryfan gyda'i wraig a'i fab, ac aeth ei rieni i Ros Isaf. "O'dd Mam ddim r'un peth ar ôl symud o Llainfadyn - 'naeth hi 'rioed setlo yn nunlle arall ar ôl iddi symud o'na", meddai.
Image copyright Ffion Wynn Image caption Pedair cenhedlaeth - Elfed, ei fab Dewi, ei wyres Ffion a'i or-ŵyr Deio yn ymweld â Llainfadyn yn Sain Ffagan
Mae Elfed wedi ymweld â Sain Ffagan ddwywaith i weld Llainfadyn - unwaith yn yr 1960au, ac unwaith ychydig flynyddoedd yn ôl, gyda'i deulu.
Fel mae ei wyres, Ffion, yn ei gofio, roedd y profiad yn eithaf swrreal i'w thaid, gan ei fod yn amlwg yn cofio'r bwthyn fel roedd o yn ystod ei blentyndod, ac mae Sain Ffagan wedi ei addurno o gyfnod hŷn na hynny. Ond roedd dal yn mwynhau hel atgofion am y lle.
"'Naeth o bwyntio allan patsh ar nenfwd y daflod oedd wedi cael ei drwsio. Mae'n debyg fod ei chwaer ag yntau wedi bod yn neidio ar y gwely gymaint un noson, fel fod coes y gwely wedi mynd drwy'r llawr! Roedd clywed straeon felly yn arbennig iawn.
"Roedd Elfed wrth ei fodd yno, ac mae o mor falch fod y bwthyn yn Sain Ffagan er mwyn cael ei drysori am byth."
Oes gennych chi atgofion am un o adeiladau Sain Ffagan? Anfonwch eich profiadau at cymrufyw@bbc.co.uk
Hefyd o ddiddordeb:


description: Adroddiad yn dweud fod llanc a laddodd ei hun dri mis cyn ei ben-blwydd yn 18 ar ôl treulio'r rhan fwyaf o'i fywyd mewn gofal wedi cael ei adael i lawr gan yr awdurdod lleol.

title: Cyngor wedi methu llanc oedd mewn gofal

fasttext_language: cy


description: Ydych chi'n gwybod ystyr geiriau'r anthem genedlaethol?

title: Ein hanthem genedlaethol mewn 200 gair

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Roedd Hen Wlad Fy Nhadau a God Save The Queen yn cael eu chwarae cyn bob gêm ryngwladol bêl-droed a rygbi yng Nghymru hyd at ganol yr 1970au
Mae'r rhan fwyaf ohonom ni'n gwybod y geiriau - ond beth ydyn ni wir yn ei wybod am Hen Wlad Fy Nhadau?
Cyn i Gymru herio Lloegr yn y Chwe Gwlad ddydd Sadwrn, dyma geisio ateb yr her mewn 200 gair...
Pwy a phryd gafodd hi ei chyfansoddi?
Ym Mhontypridd yn 1856, er mai enw gwreiddiol yr emyn dôn oedd Glan Rhondda.
Evan James ysgrifennodd y geiriau a'i fab, James James, gyfansoddodd yr alaw.
Pryd gafodd hi ei pherfformio gyntaf?
Ym Maesteg yn 1856 gan ferch 16 oed o Bontypridd o'r enw Elisabeth John.
Cafodd hi ei recordio'n gyntaf gan Madge Breese a chwmni Gramophone yn Llundain yn 1899.
Ei chysylltiad â'r meysydd chwarae?
Mae'n debyg fod tîm a chefnogwyr rygbi Cymru wedi canu Hen Wlad Fy Nhadau cyn wynebu Seland Newydd yn 1905 mewn ymateb i'r haka.
Dyma'r tro cyntaf erioed i anthem genedlaethol gael ei chanu cyn digwyddiad chwaraeon.
Image caption Mae tair pennill ac un gytgan i Hen Wlad Fy Nhadau
Beth ydy'r neges?
Mae rhai yn honni mai cri ydy'r gân i frawd Evan James sydd wedi gadael Cymru am fywyd gwell yn America.
Mae'n atgoffa ei frawd o bwysigrwydd yr iaith i wlad falch sy'n enwog am ei chantorion, beirdd a'i rhyfelwyr gwladgarol.
Tra môr yn fur, i'r bur hoff bau?!
O bosib llinell fwyaf cymhleth yr anthem.
Mae'r môr yn wal, yn fur (treiglad o 'mur') i'r wlad bur (treiglad o 'pur') honno yr ydym ni mor hoff ohoni.
Yr hen air sy'n cael ei ddefnyddio yma am 'gwlad' ydy 'pau' (sy'n treiglo i 'bau').
Y cyfieithiad Saesneg ydy: "As long as the sea serves as a wall for this pure, dear land".
Hefyd o ddiddordeb


description: Bandiau ysgolion blynyddol Cymru'n dangos gwelliant, ond rhagor yn disgyn i'r categori isaf hefyd.

title: Bandiau ysgolion Cymru'n dangos rhagor o welliant


description: Jack Sargeant yn dweud ei fod yn teimlo'r "nerfau" ar ei ddiwrnod cyntaf yn y Cynulliad, wrth olynu ei dad Carl fel AC.

title: 'Nerfau' ar ddiwrnod cyntaf Jack Sargeant yn y Cynulliad


description: Yr Aelod Cynulliad Steffan Lewis yn dweud ei bod hi'n "iawn i deimlo ofn", wrth iddo gael triniaeth am ganser y coluddyn.

title: 'Mae'n iawn i deimlo ofn': Brwydr Steffan Lewis â chanser


description: Tîm merched Cymru'n colli eu hail gêm yn olynol brynhawn Sul, wrth i Iwerddon ennill gyda phwynt bonws yn Donnybrook.

title: Chwe Gwlad Merched: Iwerddon 35-12 Cymru


description: Cyrff iechyd yn galw am gofnodi faint o fenywod ar draws y DU sy'n dewis rhoi genedigaeth heb gymorth meddygol.

title: Geni heb help meddygol: 'Angen casglu gwybodaeth'

maintext:
Image copyright Samantha Gadsen Image caption Eleanor Horrigan mewn pwll rhoi genedigaeth
Mae nifer o gyrff iechyd wedi galw am gofnodi faint o fenywod ar draws y DU sy'n dewis rhoi genedigaeth heb gymorth meddygol.
Mae'r GIG yn Llundain yn casglu gwybodaeth am enedigaethau o'r fath - cam sy'n cael ei gymeradwyo gan Goleg Brenhinol y Bydwragedd (RCM) a Choleg Brenhinol yr Obstetryddion a Gynecolegwyr (RCOG).
Ond mae llywodraethau Cymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon yn dweud nad oes ganddynt gynlluniau i ddilyn eu hesiampl.
Yn ôl Eleanor Horrigan, 26 o Gaerdydd, roedd rhoi genedigaeth i'w merch bum mis yn ôl heb gymorth meddygol yn brofiad "hudolus".
Fe benderfynodd wneud hynny er mwyn osgoi archwiliadau a'r posibilrwydd o ddod dan bwysau i gytuno i ymyrraeth feddygol.
Ond mae'r RCM, yr RCOG a grŵp Penaethiaid Bydwreigiaeth Cymru yn mynegi pryderon am enedigaethau heb gymorth meddygol.
Mae'r arfer yn "beryglus", yn ôl y Gymdeithas Trawma Geni.
Gofal amserol 'yn hanfodol'
Dywedodd yr RCM eu bod yn annog menywod "yn gryf" i beidio rhoi genedigaeth heb gefnogaeth broffesiynol oherwydd "risgiau posib i'r fam a'r babi".
Mae cael gofal amserol dan arweiniad arbenigol pe bai problemau'n codi yn "hanfodol", meddai'r RCOG.
Image copyright Samantha Gadsen Image caption Eleanor Horrigan yn bwydo'i merch o'r fron ar ôl rhoi genedigaeth
Ond dyw Ms Horrigan ddim yn difaru genedigaeth "ryfeddol" ei merch, Autumn-Violet.
"Gyda genedigaeth fy mab, roeddwn yn teimlo bod 'na archwiliadau a monitro ac roedd pobl yn dweud wrthoch chi beth i'w wneud," meddai.
"Ond gyda'i genedigaeth hi roeddwn yn teimlo bod y babi yn dweud wrtha i beth i'w wneud a dyna beth oedd mor rhyfeddol amdano."
Dywedodd fod pawb â'u barn eu hun ynghylch beth sy'n beryglus ai peidio, gan dderbyn na fyddai ei dewis hi yn dderbyniol i bawb.
Roedd Ms Horrigan wedi bwriadu geni ei mab gartref, ond gan nad oedd bydwraig ar gael i ymweld â hi, bu'n rhaid iddo gael ei eni mewn ysbyty.
"Doeddwn ni ddim wedi paratoi ar gyfer geni mewn ysbyty," meddai.
"Fe gefais fy ngwthio i bethau doeddwn i ddim yn eu dymuno."
'Mynediad perffaith i'r byd'
Wedi genedigaeth ei mab bedair blynedd yn ôl, aeth ati i weithio fel doula - person heb gymwysterau meddygol sy'n cadw cwmni i fenywod cyn, yn ystod ac ar ôl genedigaeth.
Roedd doula arall yn gwmni iddi, ynghyd â'i theulu, yn ystod genedigaeth ei merch.
"Roeddwn yn gwybod bod modd galw bydwraig ar unrhyw adeg os mai dyna roeddwn yn dymuno, ond doedd dim angen gwneud hynny," meddai.
"Roeddwn yn gwbl hyderus yn fy mhenderfyniad."
Ychwanegodd bod ei merch "wedi cael mynediad perffaith i'r byd".
Image copyright Samantha Gadsen Image caption Roedd geni ei merch yn brofiad llawer mwy dymunol na rhoi genedigaeth i'w mab mewn ysbyty, medd Ms Horrigan
Mae'r atebion i geisiadau rhyddid gwybodaeth i fyrddau iechyd Cymru wedi datgelu bod o leiaf 463 o fenywod yng Nghymru wedi rhoi genedigaeth heb i feddyg fod yn bresennol yn y pum mlynedd diwethaf.
Ond does dim cadarnhad faint o'r rheiny oedd wedi gwneud penderfyniad bwriadol i wrthod help meddygol.
Dywedodd yr RCOG y byddai "gwell ddealltwriaeth o nifer y menywod sy'n dewis rhoi genedigaeth heb gymorth meddygol yn fuddiol" ac yn cyfrannu at lunio canllawiau arfer da.
'Risgiau posib'
Ychwanegodd yr RCM y byddai casglu gwybodaeth ar draws y DU, fel sy'n digwydd yn Llundain, yn cael ei groesawu, er eu pryderon am enedigaethau o'r fath.
"Tra bo'r RCM yn cydnabod hawl pob menyw i roi genedigaeth heb gymorth proffesiynol, mae 'na risgiau posib i'r fam a'r babi ac am y rheswm yna fe fyddai'r RCM yn annog menywod yn gryf i beidio rhoi genedigaeth ar ben eu hunain.
Mae'r RCM yn dweud y byddai llai yn dilyn y trywydd hwnnw petai gwasanaethau mamolaeth yn cael eu datblygu mewn ffordd sy'n helpu menywod adnabod bydwragedd yn well ac ymddiried mewn staff meddygol ac ysbytai.
Eilio hynny mae Penaethiaid Bydwragiaeth Cymru - grŵp sydd â chynrychiolydd ym mhob un o'r byrddau iechyd.
Dywedodd Deb Jackson, pennaeth bydwreigiaeth ac un o gyfarwyddwyr Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan: "Fel gweithwyr proffesiynol, rydyn ni wastad yn fodlon trafod yr holl ddewisiadau gyda menywod, ond ni allan ni argymell rhywbeth sydd o bosib yn anniogel."
Ond mae mudiad AIMS, sy'n ymgyrchu i wella gwasanaethau mamolaeth yn cefnogi mamau fel Ms Horrigan, gan ddweud bod genedigaethau heb gymorth meddygol yn "gyfreithiol" ac "yn ddewis cadarnhaol".


description: Newyddion 9 ar ddeall na fydd BBC Cymru yn symud eu stiwdio yng Nghaerfyrddin i ganolfan newydd - a phencadlys newydd S4C - Yr Egin.

title: BBC Cymru ddim am symud i'r Egin?


description: Cyn bêl-droediwr o Wynedd wedi dweud ei fod yn byw gydag euogrwydd o "beidio dweud yn gynt" am gamdriniaeth gan Barry Bennell.

title: Pêl-droediwr yn difaru 'peidio dweud yn gynt' am Bennell

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dylan Jones oedd yn holi Matthew Monaghan, sy'n honni iddo gael ei gam-drin gan Barry Bennell
Mae cyn bêl-droediwr o Wynedd wedi dweud ei fod yn byw gyda'r euogrwydd o "beidio dweud yn gynt" am y gamdriniaeth mae'n honni iddo ddioddef gan Barry Bennell.
Mae Bennell wedi'i ganfod yn euog o 43 cyhuddiad o droseddau rhyw hanesyddol yn erbyn 11 o ddioddefwyr, a bydd yn cael ei ddedfrydu ar 19 Chwefror.
Roedd Bennell, sy'n 64 oed, yn gweithio gyda thimau ieuenctid Crewe Alexandra a Manchester City yn y 1980au.
Pan yn 11 oed roedd Matthew Monaghan - sy'n wreiddiol o Bwllheli - ar lyfrau Crewe Alexandra ac yn bêl-droediwr addawol disglair.
Mae'n dweud i Bennell ei gam drin pan oedd yn aros yn ei gartref, ac yn ôl Mr Monaghan mae'n dal i gael "hunllefau" am ei brofiadau erchyll.
"Fel arfer roeddwn yn cael trên o Fangor ar ôl ysgol ar ddydd Gwener i Crewe, ac roedd o [Barry Bennell] yn ein pigo fyny ac roedden ni'n aros yn ei gartref tan ddydd Sul.
"Roedd 'na bob dim yna, sgrîns massive, pool tables, fruit machines. Weithiau roedd 'na ddau neu dri o hogiau yn aros yno, weithiau sixteen neu seventeen," meddai Mr Monaghan.
'Deffro ac roedd o yna'
I ddechrau, dywedodd ei fod "wrth ei fodd" o fod yno am fod Bennell yn gadael i'r bechgyn "watchad ffilmiau fysa mam neu dad byth yn gadael i ni watchad, roedd wastad yn rhoi horror films ymlaen".
Ychydig wedyn fe ddechreuodd y camdriniaeth.
Mewn cyfweliad arbennig gyda Dylan Jones ar raglen Manylu BBC Radio Cymru, dywedodd Mr Monaghan fod Barry Bennell wedi mynd fewn i'w ystafell wely.
"Mi oni'n cysgu, neshi jyst deffro ac roedd o yna."
Image caption Roedd Barry Bennell yn ymddangos dros linc fideo o'r carchar yn Milton Keynes yn ystod yr achos yn Llys y Goron Lerpwl
Roedd y gamdriniaeth yn digwydd yn amlach pan nad oedd cymaint o fechgyn yn aros yng nghartref Bennell yn ôl Mr Monaghan.
"Os oedd na lot yna, mi oeddwn yn sâff.
"O'n i'n casáu weithiau, pan oedd o'n deud ar ôl i ni gyrraedd, mai dim ond fi a boi arall, neu dim ond fi a dau arall oedd yn aros, mi oeddwn yn gwybod base rhywbeth yn digwydd."
Dywedodd Mr Monaghan mai cyffwrdd yn anweddus oedd Bennell yn ei wneud i ddechrau ond "ar ôl tri i bedwar mis aeth yn bellach".
'Byw gyda'r guilt'
Mae Mr Monaghan yn honni fod Bennell wedi ei dreisio ddwy waith ac wedi ceisio gwneud eto.
Ond yn ôl Mr Monaghan, doedd dim trydydd tro oherwydd ei fod "yn hogyn deuddeg oed, roeddwn wedi cael digon".
Ar ôl iddo atal Bennell dywedodd nad oedd wedyn yn cael ei ddewis i chwarae, gan ddisgrifio Bennell fel bwli'n cael "yr hogiau eraill i chwerthin" arno.
Ni wnaeth Mr Monaghan ddweud wrth neb am flynyddoedd am y gamdriniaeth: "Roeddwn eisiau chwarae football i ddechrau, y shame, roedd o'n embarrassing, ond y peth mwyaf roeddwn eisiau chwarae football."
Image caption Roedd Matthew Monaghan - sy'n wreiddiol o Bwllheli - ar lyfrau Crewe Alexandra yn 10 oed ac yn bêl-droediwr addawol
Wrth edrych yn ôl mae'n dweud ei fod yn difaru na ddywedodd yn gynt, a'i fod yn "byw gyda'r guilt pob diwrnod".
"Dwi wedi dysgu i fyw 'efo fo, ond weithiau dwi'n cael bad days", meddai.
"Os faswn i wedi dweud yr adeg yna, ella fysa fo heb dwtchad neb arall."
Mae 86 o gwynion pellach wedi eu hadrodd gan ddioddefwyr sy'n honni fod Bennell wedi'u cam-drin.
Dal i gael hunllefau
Dywedodd Mr Monaghan ei fod yn dal i gael hunllefau bod "rhywun wrth ymyl gwely fi, rhywun yn trio dod fewn i gwely fi, pan dwi'n deffro dwi'n meddwl fy mod i dal yn y tŷ yna".
Yn fuan yn ei arddegau, ac yntau'n chwaraewr addawol ar lyfrau Manchester United, fe gerddodd Mr Monaghan i ffwrdd o'r gamp yn 19 oed.
Un ffordd mae Mr Monaghan yn ymdopi gyda'r hunllefau yw mynd "allan i yfad" sy'n gwneud iddo "anghofio am bethau".
Un diwrnod mae Mr Monaghan yn gobeithio gallai ei achos gyrraedd y llys.
"Os dwi'n mynd i cwrt ac yn ei wynebu fo, fyddai'n hapus i ddeud y gwir, dyna'r unig reswm dwi wedi siarad efo'r heddlu...
"Dwi eisiau ei weld o, i sbïo i'w wyneb o.
"Dwi eisiau weld ei llygada fo, i weld sut reaction gai. Dwi'n gwbod be nai weld, gai riw smirk bach.
"Dydw i ddim yn hogyn bach ddim mwy, 'sgenai ddim o'i ofn o ddim mwy."
Bydd cyfweliad Matthew Monaghan ynghyd a'i fam Peta i'w glywed yn llawn mewn rhifyn arbennig o Manylu am 12:30 19 Chwefror ar BBC Radio Cymru


description: Cabinet Cyngor Abertawe'n gwrthod cynnig i gyflwyno tâl parcio i staff holl ysgolion y sir, ond yn cadw'r drws ar agor i ysgolion unigol gyflwyno ffi.

title: Dim ffioedd parcio gorfodol i athrawon yn Abertawe


description: Llys yn clywed fod gan fam sydd wedi ei chyhuddo o lofruddio ei baban hanes o iselder ac o niewidio ei hun.

title: Achos llofruddiaeth babi: Mam â hanes o iselder


description: Gwenno Griffith o'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn dweud bod angen adfer llwybrau Pen y Fan cyn y cyfnod prysur gydag ymwelwyr.

title: Apêl llwybrau Pen y Fan: 'Yr angen yn fwy eleni'


description: Cwmni dur Tata yn buddsoddi dros £14m yn eu safle ym Mhort Talbot er mwy cynyddu capasiti y felin strip boeth.

title: Tata yn buddsoddi £14m yng ngwaith dur Port Talbot


description: Y Gweilch wedi methu sicrhau buddugoliaeth yn erbyn Connacht.

title: Pro 14: Connacht 26-15 Gweilch


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Ehangu cynllun i'r disgyblion mwyaf disglair wrth i'r ysgrifennydd addysg ddweud bod rhaid gwneud mwy i'w hymestyn.

maintext:
Image caption Fe gyhoeddodd Kirsty Williams y byddai £3m ar gael i gefnogi'r disgyblion mwyaf galluog yn Ysgol y Pant
Mae'n rhaid i Gymru wneud mwy i ymestyn y disgyblion mwyaf disglair yn ôl yr Ysgrifennydd Addysg Kirsty Williams.
Dywedodd y byddai cynllun Seren, sy'n rhoi cymorth i ddisgyblion i ennill llefydd yn y prifysgolion gorau, yn cael ei ehangu i gynnwys disgyblion iau.
Mae'n dilyn pryderon gan yr arolygaeth ysgolion Estyn nad yw'r disgyblion mwyaf abl yn cael digon o sylw yn ysgolion Cymru.
£3m i gefnogi disgyblion
Yng nghanlyniadau profion rhyngwladol PISA, roedd perfformiad disgyblion gorau Cymru yn is na mewn unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig.
Ar ymweliad gydag Ysgol y Pant yn Llantrisant, cyhoeddodd yr Ysgrifennydd Addysg y byddai £3 miliwn ar gael dros ddwy flynedd i ddatblygu dull newydd i ddarganfod a chefnogi'r dysgwyr mwyaf galluog.
Dywedodd y byddai hynny'n cynnwys diffiniad newydd o ddysgwyr mwy galluog a thalentog a chanllawiau newydd i ysgolion.
Mae Ysgol y Pant wedi cael cydnabyddiaeth am y ffordd y mae'n nhw'n meithrin y plant mwyaf abl.
Image caption Dywed Ian Mitchell fod hybu bob plentyn yn "bwysig iawn, iawn" i'r ysgol
Yn ôl Ian Mitchell, pennaeth adran Gymraeg yr ysgol, maen nhw'n ceisio annog yr holl blant i gyrraedd eu huchelgais.
"I'r rhai sy'n cael eu hystyried fel y plant mwyaf galluog, 'y'n ni yn nodi pwy ydyn nhw a ceisio annog eu gallu nhw. Wrth gwrs mae 'na gynlluniau i wella eu safonau nhw, ceisio cael rhai i neud pethau ychwanegol.
"Mae 'na gynllun Seren lle mae'r plant mwyaf galluog yn cael cyfle i wneud pethau ychwanegol tu fas i'r dosbarth yn ogystal â beth maen nhw yn neud yn y dosbarth."
Un sydd wedi elwa o'r hyn mae'r ysgol yn gynnig yw Daniel, sy'n ddisgybl ym mlwyddyn 13.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae Daniel yn dweud ei fod wedi "hogi" ei sgiliau trwy'r cyfleoedd mae o wedi cael yn Ysgol y Pant
"Mae'r ysgol yn darparu llawer o gyfleoedd i ni. Mae gennym ni bethau fel Seren, sy'n darparu anogaeth i ni ddysgu mwy am bynciau ac hefyd mae'n helpu mewn ffyrdd eraill.
"Er enghraifft dysgwr ydw i, dysgwr Cymraeg. Mae gen i gyfle i siarad am athro Cymraeg bob amser cinio am bynciau, am bethau yn y newyddion ac mae'n helpu fi i hogi fy sgiliau mewn ffordd."
Yn ôl Kirsty Williams mae sawl adroddiad wedi dangos bod "rhaid i Gymru wneud mwy i ganfod, herio ac ymestyn ein disgyblion mwy abl".
"Mae'r buddsoddiad sy'n cael ei gyhoeddi gen i heddiw yn golygu y gallwn gyrraedd y dysgwyr hyn yn gynt o lawer", meddai.
"Mae modd inni felly sicrhau eu bod yn cael y gefnogaeth a'r cyfleoedd i gyrraedd eu potensial llawn."
Image copyright Getty Images Image caption Bwriad Rhwydwaith Seren yw annog disgyblion i wneud cais i astudio yn rhai o brifysgolion gorau Prydain
Ar sawl achlysur dros y blynyddoedd diwethaf mae'r arolygaeth ysgolion Estyn wedi tynnu sylw at wendidau yn ysgolion Cymru wrth herio'r disgyblion mwyaf galluog.
Dangosodd ganlyniadau profion PISA bod perfformiad y 10% uchaf o ddisgyblion o Gymru yn is na mewn unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig a'n is na'r cyfartaledd ar draws yr holl wledydd sy'n gwneud y profion.
Ddim yn 'elitaidd'
Yn ôl ymchwil gan goleg UCL yn Llundain dim ond y disgyblion disgleiriaf yn Chile, Twrci a Mecsico oedd wedi cael sgoriau mathemateg a darllen is yn 2015.
O fis Medi ymlaen, fe fydd cynllun peilot yn dechrau i ymestyn rhwydwaith Seren i blant cyn eu TGAU.
Gwadodd yr Ysgrifennydd Addysg bod rhoi sylw penodol i'r disgyblion mwy abl yn 'elitaidd' a dywedodd ei fod yn mynd law yn llaw gyda rhaglenni eraill ar gyfer disgyblion gydag anghenion dysgu ychwanegol a buddsoddiad i helpu'r disgyblion tlotaf.


description: Huw Llywelyn Davies yn trafod ei record unigryw

title: Sylwebu ar gêm fyw yn y Gymraeg a Saesneg


description: Cynghorwyr yng Nghonwy wedi pleidleisio na ddylid dechrau ar gasgliadau biniau bob pedair wythnos, nes bod mesurau mewn lle i gynorthwyo trigolion gyda'r system newydd.

title: Oedi casgliadau biniau bob pedair wythnos yng Nghonwy


description: Ysgrifennydd Amaeth Llywodraeth y DU yn dweud y bydd gan Gymru "fwy o bwerau nag erioed" dros ffermio a'r amgylchedd ar ôl Brexit.

title: 'Mwy o bwerau ffermio' i Gymru wedi Brexit, meddai Gove


description: Beth yw effaith technoleg ar blant a phobl ifanc a sut i'w reoli

title: Pryd ddylai plant gael ffôn symudol?

maintext:
Pryd ddylai plant gael ffôn symudol?
Beth yw effaith technoleg ar blant a phobl ifanc a sut i reoli defnydd o ffônau symudol a gwefannau cymdeithasol?
Gyda phlant wyth neu naw oed yn gofyn am ffônau symudol, a phlant mor ifanc â dwy neu dair oed yn crio a strancio pan mae'r dabled yn cael ei gymryd o'u coliau, mae nifer o benderfyniadau dyrys a chwestiynau anodd eu hateb yn wynebu rhieni heddiw.
Gofynnodd Cymru Fyw i ddau riant sy'n arbenigo yn y maes am eu barn:
Image copyright Guto Bongos
Mae Guto Bongos (Guto Lloyd-Davies) yn gweithio fel ymgynghorydd yn maes rhwydweithiau cymdeithasol ac yn hyfforddi sefydliadau ac unigolion sut i ddefnyddio cyfryngau cymdeithasol. Mae ganddo ddwy ferch, Gwen sy'n 8 a Magi sy'n 10.
Mae fy merch hynaf Magi yn 10 oed ac mae un neu ddau o'i ffrindiau hi wedi dechrau cael ffonau symudol a chyfrifon cymdeithasol. Rydyn ni i gyd yn gwybod mai 13 oed ydi'r limit ond mae 'na lot yn mynd arnyn nhw yn gynt na hynny.
Mae Magi wedi bod yn gofyn ers talwm ond yn y chwe mis diwetha' mae hi wedi bod yn rili'n gofyn oherwydd ei bod wedi gweld plant eraill yn cael un. Fyswn i'n dweud bod ryw 5% yn ei blwyddyn hi wedi cael ffôn symudol.
Mae'n rhan o fywyd rŵan. Rydan ni i gyd eisiau sgwrsio efo'n ffrindiau, rhannu lluniau, cario clecs a gweld be' mae pwy a pwy yn wneud, ac mae plant yr un fath.
Maen nhw'n byw mewn byd cymdeithasol iawn felly mae jyst yn rhan o'u bywyd nhw. Ond mae hynny'n ei wneud yn fwyfwy pwysig i fi fel rhiant mod i'n dysgu sgiliau iddyn nhw a'u dysgu be i sbïo allan amdano fo.
'Dyn ni fel rhieni'r dosbarth wedi cael chat a 'dan ni gyd yn meddwl mai'r ysgol uwchradd ydi'r ffin ar gyfer cyfryngau cymdeithasol a chael ffôn eich hun, oherwydd fod y plant yn fwy call yr oed yna - mae angen bach mwy o sens i fynd ar-lein.
Fy nghyngor i i'r ferch ydy i fod yn ofalus o ran datgelu manylion personol, ble mae hi yn ystod y dydd, ble mae hi'n byw ac yn y blaen.
Oherwydd fod plant yn naïf mae angen eu dysgu am beryglon mewn bywyd - heb sbwylio'r hwyl wrth gwrs!
Image copyright ANDREYPOPOV
'Dangos esiampl fel rhieni'
Mae'r cwestiwn yma yn codi efo plant hŷn hefyd. Dydy'r peryglon ddim mor amlwg efallai yn y byd digidol felly 'da ni fel rhieni ac yn yr ysgolion, angen addysg yn y maes yma, achos dydy hi ddim yn bosibl gwahardd y peth.
Mae merched ifanc yn rhoi lluniau o'u hunain ar eu cyfrifon, ond mae mamau, ac ambell un sy'n athrawes,yn gwneud yn union yr un peth. Dwi'n credu ei bod hi'n bwysig i'r bobl yma ddangos esiampl fel rhieni.
Y peth gwaethaf fedrwch chi ei wneud fel rhiant ydy dweud 'na' a'r munud nesaf maen nhw yn y llofft dan y dwfe yn siarad efo pwy a ŵyr. Felly mae'n bwysicach cael chat am y peth fel rhiant fel ein bod ni'n gallu helpu a chadw golwg a gweld eu bod nhw'n saff.
Image copyright Prifysgol Southampton Image caption Mae Dr Angharad Rudkin yn seicolegydd plant yn gweithio gyda phlant a'u teuluoedd
Mae Dr Angharad Rudkin yn seicolegydd clinigol sy'n arbenigo mewn datblygiad plant. Cafodd ei magu yn Llanberis, mae'n fam i dri o blant a bellach mae'n gweitho ym Mhrifysgol Southampton:
Mae'r oedran y mae plentyn yn cael ffôn clyfar yn dibynnu ar y plentyn a'r teulu. Un ffordd o feddwl am hyn ydy y dylai plant ond gael yr hawl i ffôn clyfar pan 'dych chi fel rhiant yn barod iddyn nhw weld lluniau rhywiol ac i gymryd rhan mewn sgyrsiau cyber a allai fod yn niweidiol.
Mae hyn yn ffordd reit eithafol o edrych arno, ond unwaith bod eich plentyn yn cael ffôn clyfar mae'n rhaid i chi dderbyn eu bod nhw'n ddefnyddwyr annibynnol ac mae'n ddigon posib y byddan nhw'n dod ar draws pethau (naill ai ar ddamwain neu'n fwriadol) a allai fod yn ofidus iddyn nhw.
Does dim rhaid i blant gael ffôn clyfar i ddechrau. Fe allen nhw ddechrau gyda ffôn syml, ac unwaith y byddan nhw wedi dangos eu bod nhw'n gallu ei ddefnyddio'n gyfrifol ac yn synhwyrol, fe allen nhw weithio tuag at un mwy soffistigedig.
...beth mae plant ddim yn ei wneud pan maen nhw o flaen y sgrin sy' fwya' pryderus.
Mae gwefannau cymdeithasol wedi eu dylunio ar gyfer pobl sy'n 13 oed neu'n hŷn, felly mi fydd y rhan fwya' o'r cynnwys ar gyfer y grŵp oedran yma. Mae cyfathrebu digidol yn reit wahanol i sgwrsio wyneb yn wyneb ac ar y dechrau dydy nifer o bobl ifanc ddim yn deall y cyfrwng.
Beth sydd angen i blant fod yn hollol ymwybodol ohono ydy beth sy'n digwydd i'w data, sut mae diogelu eu preifatrwydd, pwy sydd berchen y wefan a sut maen nhw'n defnyddio hysbysebion. Mae'r wybodaeth y maen nhw'n ei rannu ar y we yno am byth a gall prifysgolion edrych ar dudalennau Facebook pan maen nhw'n recriwtio.
Yn emosiynol, fe all gael effaith reit niweidiol os ydy plant yn cael eu bwlio, pryfocio, cael eu neilltuo arlein neu os ydyn nhw'n dod ar draws syniadau a delweddau sy'n anaddas i'w hoedran.
'Deall y byd technegol gyda'ch gilydd'
Ond beth dyw plant ddim yn ei wneud pan maen nhw o flaen y sgrin sy' fwya' pryderus. Fel rhiant, gwnewch yn siŵr eich bod chi'n cadw'r balans rhwng unrhyw amser o flaen sgrin gyda sgyrsiau wyneb yn wyneb, cyfrannu i fywyd teuluol (e.e. mynd â'r ci am dro) ac ymlacio.
Wrth siarad â'ch plant am yr holl bethau yma, a ffeindio allan amdanyn nhw gyda'ch gilydd mae'n golygu y byddan nhw'n fwy tebygol o ddeall y byd digidol a chael y mwya' allan o'r we wrth amddiffyn eu hunain.
Dysgwch gyda'ch gilydd yn hytrach na'i fod yn rhywbeth mae eich plant yn ei wneud ar eu pennau eu hunain yn eu 'stafell wely.


description: Mae Alun Davies o Gaernarfon bellach wedi treulio bron i hanner ei oes yn Kenya

title: Y Cofi sy'n newid byd yn Kenya


description: Dan gynlluniau newydd gan Lywodraeth Cymru, ni fydd raid i feddygon teulu ddarparu gwasanaethau i gleifion yn y Gymraeg.

title: Dim gorfodaeth gwasanaethau Cymraeg ar feddygon teulu


description: Aelodau Cynulliad i gael pleidlais yn ddiweddarach eleni ar gynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer ffordd liniaru'r M4.

title: Y Cynulliad i gael pleidlais ar ffordd liniaru'r M4


description: Darren Osborne o Gaerdydd, yrrodd fan i mewn i dorf o bobl ger mosg yn Llundain, yn cael ei ganfod yn euog o lofruddiaeth.

title: Finsbury Park: Dyn o Gaerdydd yn euog o lofruddiaeth


description: Betsan Moses wedi ei phenodi i olynu Elfed Roberts yn Brif Weithredwr yr Eisteddfod Genedlaethol.

title: Penodi Prif Weithredwr newydd yr Eisteddfod Genedlaethol


description: Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn cyhuddo Llywodraeth Cymru o geisio dileu swydd Comisiynydd y Gymraeg "yn ddistaw bach".

title: Dileu swydd Comisiynydd 'yn ddistaw bach'?


description: Pump o brosiectau cymunedol yng Nghaerdydd, Cwm Cynon, Brymbo, Y Drenewydd a Llandeilo yn derbyn dros £1m yr un.

title: Llandeilo a Chwm Cynon ymysg cynlluniau'n derbyn £5.4m


description: Rheoleiddwyr ystadegau'r DU wedi cefnogi beirniadaeth Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones am ddefnydd Prif Weinidog y DU o ddata iechyd.

title: Unedau brys: Cymhariaeth annilys gan Theresa May

maintext:
Mae rheoleiddwyr ystadegau'r DU wedi cefnogi beirniadaeth Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones am ddefnydd Prif Weinidog y DU o ddata ar gyfer unedau damweiniau ac achosion brys.
Dywedodd Mr Jones fod y gymhariaeth rhwng rheini sy'n aros am 12 awr neu fwy yn yr unedau brys yng Nghymru a Lloegr yn "annheg", gan fod y ffigurau yn cael eu mesur mewn ffyrdd gwahanol.
Mae cadeirydd Awdurdod Ystadegau'r Deyrnas Unedig, Syr David Norgrove, wedi cytuno nad oedd y gymhariaeth "yn un ddilys".
Fe wnaeth Mrs May y sylwadau yn ystod sesiwn holi'r Prif Weinidog yn San Steffan yn gynharach ym mis Ionawr.
Ffigyrau gwahanol
Dywedodd Syr David: "Mae'r ffigwr a ddefnyddir ar gyfer Lloegr yn cyfeirio at yr amser aros mewn unedau damweiniau ac achosion brys o'r penderfyniad i gyfeirio claf i'r ysbyty, i'r pwynt pan maen nhw'n cael eu derbyn i ofal adran arall o'r gwasanaeth iechyd.
"Mae'r ffigwr a ddefnyddiwyd ar gyfer Cymru yn cynrychioli'r amser y mae cleifion yn aros, o'r pwynt pan maen nhw'n cyrraedd yr uned i'r pwynt pan maen nhw'n gadael yr adran yn gyfan gwbl."
Fe ddaeth y ddadl i'r amlwg pan gododd arweinydd Llafur, Jeremy Corbyn, y mater gyda Phrif Weinidog y DU yn gynharach eleni.
Dywedodd Mrs May bod y ffigurau diweddaraf yn dangos bod 497 o bobl wedi aros mwy na 12 awr mewn unedau damweiniau ac achosion brys yn ysbytai yn Lloegr o gymharu â 3,741 yng Nghymru.
Ond fe wnaeth hynny ysgogi Carwyn Jones i ysgrifennu llythyr ati, a ddywedodd nad oedd y ffigyrau ar gyfer Lloegr "yn cynnwys yr amser oedd y claf wedi ei dreulio yn yr uned frys, cyn i'r penderfyniad i'w derbyn i'r ysbyty gael ei wneud".
Dim trafodaeth deg
Dywedodd: "Nid yw camddefnyddio dewisol o ystadegau fel hyn yn caniatáu trafodaeth deg ar y GIG."
Yn ei ymateb, dywedodd Syr David: "Rydych yn iawn i ddweud nad yw'r gymhariaeth yn ddilys."
"Mae cymariaethau amser aros rhwng gwledydd y DU yn anodd, am amrywiaeth o resymau, gan gynnwys gwahaniaethau mewn ffyrdd o gasglu data a strwythur y gwasanaeth iechyd.
Fodd bynnag, mae wedi "annog" sefydliadau i wneud data yn fwy hygyrch er mwyn gallu cymharu, ac felly yn croesawu ymdrechion i'r perwyl hwnnw.
"Mae'n amlwg ei bod yn bwysig gallu cymharu perfformiad y gwasanaeth iechyd a gofal cymdeithasol ledled y DU, yn enwedig i ddysgu gwersi o wahanol ffyrdd o wneud pethau," meddai.


description: Gleision Caerdydd yn dweud bod perchnogion Parc yr Arfau wedi gwrthod cynnig gwerth £8m am brydles 150 mlynedd ar gyfer y stadiwm.

title: Gwrthod cynnig gwerth £8m am brydles Parc yr Arfau


description: Dan Damon a deugain mlynedd o angerdd at y Gymraeg

title: Y dyn cyntaf i ddysgu Cymraeg ar yr awyr

maintext:
Mae angen penderfyniad i fynd ati i ddysgu iaith newydd, ond mae angen ychydig o ddewrder hefyd i wneud hynny o flaen cynulleidfa o filoedd o bobl.
Dyna oedd y dasg yn wynebu'r Llundeiniwr Dan Damon ar orsaf newydd BBC Radio Wales nôl yn 1978.
Roedd Dan wedi bod yn darllen y newyddion ar ôl symud i BBC Cymru ac fe gafodd wahoddiad i fod yn un o gyflwynwyr y gwasanaeth newydd.
Ond roedd 'na amod.
Roedd y penaethiaid eisiau iddo gymryd rhan mewn cyfres arloesol arall gan gymryd rhan y disgybl fyddai'n dysgu Cymraeg ar yr awyr.
"Ro'n i'n edrych ymlaen at yr her ar raglen Catchphrase," eglurodd Dan, sydd bellach yn gyflwynydd a newyddiadurwr gyda BBC World Service.
"Ro'n i eisoes wedi bod ar gwrs cyflym i ddysgu ynganu 'll' a 'ch' cyn i mi ddechrau darllen y newyddion a ro'n i wrth fy modd yn dod i wybod rhagor am Gymru a'i diwylliant.
"Roedd Cennard Davies, Basil Davies ac Ann Jones yn athrawon da ac amyneddgar. Fe fues i wrthi am flwyddyn cyn symud i orsaf fasnachol CBC."
O Hwngari i Drefynwy
Peiriannydd gyda'r BBC oedd Dan tan iddo gamu i ochr arall y stiwdio fel darlledwr.
Tyfodd ei ddiddordeb mewn newyddiaduraeth a materion tramor yn ystod cyfnod fel cyflwynydd ar orsaf LBC ar ddechrau'r '80au.
Image caption Sylvia Horne a Dan Damon gyda'r gwerslyfr 'Catchphrase'
Ar ôl symud i Hwngari yn 1989 roedd Dan a'i wraig Sian, Cymraes sy'n wraig camera, yn y lle iawn ar yr adeg iawn i gofnodi cwymp yr Undeb Sofietaidd.
Fe fuodd y ddau yn crwydro canolbarth Ewrop am saith mlynedd yn cofnodi un o straeon newyddion mwyaf arwyddocaol yr ugeinfed ganrif.
Ond er gwaetha' ei anturiaethau rhyngwladol, mae angerdd Dan at Gymru a'r Gymraeg yn parhau.
"'Dyn ni'n dal i fyw yng Nghymru, yn Nhrefynwy," meddai. "Mae pobl yn tueddu i feddwl nad oes 'na lawer o Gymraeg i'w glywed yma, ond ry'n ni wedi ein synnu ar yr ochr orau cymaint o ewyllys da sydd tuag at yr iaith.
"Dwi wedi bod yn ymgyrchu i gael ysgol Gymraeg yma. Ar hyn o bryd mae'n rhaid i blant sydd eisiau addysg Gymraeg deithio i'r Fenni."
Image caption Mae Eisteddfod Genedlaethol Y Fenni yn 2016 wedi rhoi hwb i'r ymwybyddiaeth o'r Gymraeg yn Sir Fynwy
Ers dychwelyd i'r DU daeth Dan yn ôl i'w wreiddiau yn y BBC. Mae o bellach yn darlledu i ddegau o filiynau o bobl ar hyd a lled y byd fel cyflwynydd World Update ar BBC World Service.
Dydy hi ddim yn syndod felly ei fod wedi dysgu nifer o ieithoedd eraill ar ei deithiau.
"Tra'n gweithio yn yr Iseldiroedd mi es i ati i ddysgu'r iaith frodorol. Mae gen i hefyd 'chydig o Hwngareg.
"Mi fues i'n ymgyrchu i gael rhagor o sylw i'r iaith Coreaidd yma yn y World Service. Mi rydw i wedi ei dysgu hi erbyn hyn ac rwy'n falch o ddweud bod y BBC wedi sefydlu gwasanaeth Coreaidd y llynedd."
Image copyright Sain Image caption Roedd gwrandawyr Radio Wales yn gallu dilyn 'Catchphrase' trwy gyfrwng llyfr a chasét
Dysgu Cymraeg... yn 90
Mae angerdd Dan at ieithoedd hyd yn oed wedi dylanwadu ar aelodau eraill ei deulu hefyd.
"Yn ddiweddar fe wnaethon ni symud Cecile, fy Mam, yma i Drefynwy," eglurodd. "Mae hi'n 90 oed erbyn hyn ond mae hi wedi dechrau dysgu Cymraeg ac mae hi'n dod ymlaen yn dda iawn gyda 'sgwennu.
"Mae siarad yr iaith 'chydig yn anoddach iddi hi gan ei bod hi yn drwm ei chlyw.
"Mae fy ngwraig Sian hefyd yn dysgu. Roedd hi'n byw ym Mhenarth cyn y twf mewn addysg Gymraeg yn ardal Caerdydd. Ambell i ddiwrnod pan ry'n ni gartre' ry'n ni'n ceisio gwneud pwynt o siarad Cymraeg gyda'n gilydd. 'Dyn ni hefyd wedi bod yn Nant Gwrtheyrn.
"Daeth Mam Sian gyda ni hefyd. Cafodd hi ei magu ym Mlaenllechau yn y Rhondda a dim ond Cymraeg roedd hi'n siarad tan oedd hi'n bump oed. Wedi i'r teulu symud i Benarth fe gollon nhw'r iaith. Ond roedd hi'n synnu faint 'roedd hi'n gofio er nad oedd hi wedi siarad Cymraeg ers y '30au!"
Hefyd o ddiddordeb
Mae Dan yn credu bod angen rhagor o gyfleoedd i bobl fedru trwytho eu hunain yn y Gymraeg os yw Llywodraeth Cymru am gyrraedd y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.
"Ry'n ni wedi gweld, hyd yn oed yn fan hyn yn Nhrefynwy, bod yna awch i ddysgu Cymraeg.
"Ry'n ni'n mynd i'r cymdeithasau Cymraeg yn yr ardal yn aml, ond mae angen rhagor o gyfleoedd.
"Dwi'n credu petai 'na ganolfannau iaith fel Nant Gwrtheyrn i'w cael mewn rhannau eraill o Gymru mi fyddai rhagor o bobl yn cael cyfle i ddysgu iaith fendigedig."
Gallwch glywed Dan Damon yn darlledu o ddydd Llun i ddydd Gwener ar 'World Update', BBC World Service, 10:06.


description: Pennaeth un o gyrff twristiaeth y DU yn dweud y dylai'r awdurdodau "wneud mwy" i wella cysylltiadau i deithwyr yng Nghymru.

title: Y daith o dde i ogledd Cymru yn 'rhwystr' i ymwelwyr


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Degau o drigolion Penrhyndeudraeth yn dod at ei gilydd nos Iau i drafod cynlluniau i godi tai newydd yn y pentref.

title: Cyfarfod yn codi pryderon am gynllun tai Penrhyndeudraeth


description: Aelod Cynulliad UKIP, Gareth Bennett yn dweud fod llawer o waith pwyllgorau'r Cynulliad yn "ddiangen", ac y byddai modd lleihau'r llwyth gwaith.

title: Gwaith pwyllgorau'r Cynulliad yn ddiangen medd AC UKIP


description: Yr ymosodwr Scott Quigley yn sgorio ddwywaith wrth i Wrecsam gael gêm gyfartal gydag Aldershot ar y Cae Ras.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 2-2 Aldershot


description: Rhowch gynnig ar ein cwis am enwau Cymraeg sydd hefyd yn rhai tramor

title: Cwis: Enwau Cymraeg ar draws y byd


description: Cogydd wedi'i gael yn ddieuog o ymosod ar gwsmer wedi iddo daflu powdr chilli i'w lygaid yn dilyn ffrae am safon pryd o fwyd.

title: Chilli: Cogydd yn ddieuog o ymosod ar gwsmer


description: Ifor ap Glyn, Bardd Cenedlaethol Cymru, sy'n gosod yr her

title: Beth yw eich hoff air Cymraeg?

maintext:
Beth yw dy hoff air? Mae'n un o'r cwestiynau digri' 'na, fel "beth yw dy hoff liw?", neu "pwy yw dy arwr?" ac mae'n hatebion ni'n gallu dweud tipyn amdanom ni.
Mae ymgyrch 'Hoff Air' Cymru Fyw yn ddathliad o gyfoeth yr iaith Gymraeg. Bardd Cenedlaethol Cymru, Ifor ap Glyn, sy'n rhoi cynnig ar ddewis ei hoff air yntau...
A minnau wedi gwneud cyfres i Radio Cymru am 'Hanes yr Iaith mewn Hanner Can Gair', mae gorfod dewis un hoff air fel gofyn i Dad ddewis ei hoff blentyn!
Trois at y we am gymorth felly, a gwglo 'Hoff air' - ond cefais syrffed o wybodaeth am gwmni Mr Hoff o Missouri, a'i wasanaeth peiriannau awyru.
Cynigiais 'Hoff eiriau' wedyn. 'Did you mean 'hoff erika' gofynnodd y peiriant pori yn smyg - felly o ran ymyrraeth, mi dderbyniais yr awgrym, er mwyn gweld beth ddeuai o hynny.
Ac yn addas ddigon, cefais fod Erika Hoff yn gyfarwyddwraig ar labordy iaith ym Mhrifysgol Florida. Rhyfedd o fyd!
Tybed beth oedd ei hoff air hi felly? Ebostiais, a chael ateb sydyn (ond ychydig yn siomedig), mai 'actually' oedd hi'n ei ddefnyddio fwyaf. A, wel...
Image caption Ai 'straffaglio' oedd hoff air yr awdur Kate Roberts? Neu 'rhupynt'?
Ond roedd hynny'n codi pwynt difyr - ydi defnyddio gair yn aml yn brawf fod rhywun yn 'hoff' ohono?
Mae'n sicr yn gallu fod yn nodwedd cymeriad - ac mae nofelwyr wedi cydio yn hyn droeon, fel dyfais i helpu adeiladu darlun o'u cymeriadau.
''Trefn' oedd un o hoff eiriau Irene', meddai John Roberts yn ei nofel Gabriela; a 'llwybr' yw un o hoff eiriau Cyrnol Powell yn nofel Jerry Hunter, Y Fro Dywyll.
Yn y stori fer Kate Roberts a'r Ystlum, mae Mihangel Morgan yn ceisio dychmygu beth oedd hoff eiriau Dr Kate. Cynigia 'straffaglio', 'holwyddoreg' a 'rhupynt', ymhlith eraill, cyn setlo ar 'ystlum' y teitl.
'Ylwch mor eang yw fy ngeirfa'
Ond beth mae dewis 'hoff air' yn datgelu am gymeriad mewn nofel - neu amdanom ni ein hunain?
Bydd rhai yn dewis gair tafodieithol i arddel eu perthynas â'u milltir sgwar, yn enwedig os yn byw ymhell ohoni.
Bydd eraill yn dewis gair safonol ond 'obsgiwar', er mwyn dangos eu hunain; 'ylwch mor eang yw fy ngeirfa'.
Bydd rhai yn ceisio gwneud i ni wenu, gan nodi rheswm ffraeth dros eu dewisiadau, tra bod cysuron natur a chrefydd yn siŵr o gymell eraill.
Bydd geiriau anodd eu cyfieithu, fel 'hiraeth' neu 'anghyfiaith' yn mynd â bryd rhai ohonom, er mwyn dathlu arwahanrwydd y Gymraeg.
Hefyd o ddiddordeb:
Os ydym yn ffurfio ein perthynas â'r Gymraeg ar ôl dod yn oedolyn (yn hytrach na fel plentyn), gall hynny ddylanwadu ar ein dewis.
Flynyddoedd yn ôl, mewn cwmni theatr, roedd un o'm cydweithwyr yn dysgu'r iaith, a 'gwobr' oedd ei hoff air yntau. Iddo fo, roedd yn swnio'n ddoniol, yn ei atgoffa o'r gair Saesneg 'wobble'.
Mae'n debyg na fyddai siaradwr iaith gynta' yn gweld hi 'run fath, ond pa ots am hynny? Does neb yn gwirioni 'run fath, ac edrychaf ymlaen yn awchus at weld sut ymateb fydd i'r alwad, wrth i bobl nodi eu 'hoff air' ar Cymru Fyw!
Ac os oes rhaid i mi roi fy mhen i'w dorri, a dewis un hoff air, 'dwysbectolheigaidd' fyddai hwnnw, sef gair rhyfeddol y bardd Elerydd i ddisgrifio rhywun sy'n 'ddwys', 'sbectolog' ac yn 'ysgolheigaidd'. (Sydd yn dri-gair-mewn-un, mewn gwirionedd - ond o leia' dwi wedi torri lawr dipyn o hanner can gair!)
Beth yw eich hoff air Cymraeg chi? Anfonwch nhw atom drwy lenwi'r ffurflen isod neu ebostiwch cymrufyw@bbc.co.uk. Gallwch hefyd eu hanfon drwy Facebook BBC Cymru Fyw neu drwy ddefnyddio'r hashnod #HoffAir mewn neges ar Twitter.


description: Dyn yn dioddef anafiadau i'w gefn wedi i'w gerbyd wyro oddi ar ffordd a disgyn i lawr ar draffordd yr M48 ger Cas-gwent.

title: Cerbyd yn disgyn lawr ar draffordd yr M48 ger Cas-gwent


description: Elusen yn galw am weithredu i wella diagnosis cynnar i gleifion sydd â chanser y coluddyn.

title: Canser y coluddyn: 'Angen i'r llywodraeth wneud mwy'


description: Disgwyl i nifer y cwynion yn erbyn byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau GIG Cymru fod ar ei lefel uchaf mewn pum mlynedd.

title: Galw am newid diwylliant o fewn byrddau iechyd Cymru

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae gofyn am "wellhad diwylliannol" o fewn byrddau iechyd Cymru er mwyn atal cynnydd blynyddol yn nifer cwynion, yn ôl Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.
Mae disgwyl i nifer y cwynion yn erbyn byrddau iechyd ac Ymddiriedolaethau GIG Cymru gyrraedd ei lefel uchaf mewn pum mlynedd yn 2017-18.
Dywed yr ombwdsmon Nick Bennett bod "cyfle, yn sicr" am welliant yn y ffordd y mae byrddau iechyd yn delio â'r cyhoedd.
Ond dywedodd y corff sy'n cynrychioli rheolwyr GIG eu bod yn canolbwynio ar ddarparu'r gwasanaethau gorau i gleifion.
Mae swyddfa'r ombwdsmon wedi gweld cynnydd o 14% mewn cwynion yn erbyn byrddau iechyd Cymru ac Ymddiriedolaethau GIG eleni, gyda 655 o gwynion hyd yma o'i gymharu â 574 erbyn yr un cyfnod yn 2017.
Bob blwyddyn mae ymddiriedolaethau GIG Cymru'n talu degau o filiynau o bunnau mewn iawndal a chostau cyfreithiol yn sgil achosion o esgeulustod meddygol.
Mae'r ombwdsmon wedi galw am gael mwy o bwerau cyfreithiol er mwyn ymchwilio i gyrff cyhoeddus fel y gwasanaeth iechyd.
Mae nifer y cwynion yn erbyn cyrff cyhoeddus sy'n cyrraedd ei swyddfa wedi dyblu mewn 10 mlynedd, ac yn ôl Mr Bennett mae "pryder sylweddol" ynghylch cwynion yn ymwneud â gofal mewn ysbytai.
Dywedodd: "Mae'n rhaid iddyn nhw ddelio gyda phoblogaeth sy'n heneiddio a galw ychwanegol, ond mae'r rhain yn gyrff mawr ac rwy'n meddwl bod cyfle i wella'r diwylliant a'r ffordd maen nhw'n delio gyda chwynion gan y cyhoedd."
"Mae'n rhaid bod yn fodlon ac yn barod i wrando ar brofiadau defnyddwyr gwasanaeth. Dylid defnyddio'r adborth ganddyn nhw fel ymgynghoriaeth rhad ac am ddim i wneud yn siŵr bod yna welliant yn y ffordd y mae pobl yn derbyn gwasanaethau.
"Mae atal yn well na thrin, ac os rydyn ni'n gwneud mwy i sicrhau bod yna ddiwylliant gwirioneddol o ddysgu a gwella, rydym yn llai tebygol o weld methiannau all arwain at farwolaethau y mae modd eu hatal."
Mae Mr Bennett hanner ffordd trwy dymor saith blwyddyn fel ombwdsmon ac mae wedi derbyn 7,901 o gwynion hyd yma, gan gefnogi 638 a datrys 842 yn fuan yn y broses.
Fe allai swyddfa'r ombwdsmon gael pwerau ychwanegol cyn diwedd 2018, gan gynnwys yr hawl i ddechrau ei ymchwiliadau ei hun.
"Gallen ni ddim sefyll yn ôl a gweld cwynion yn codi a chodi," meddai.
"Dydw i ddim yn miniogi cyllell yn fan hyn yn chwilio am rywun i bigo arno .... po mwyaf o wersi sydd, po leiaf y siawns o ailadrodd yr un camgymeriadau eto."
Dywedodd Mr Bennett y dylai byrddau iechyd "greu diwylliant sy'n dymuno delio gyda chwynion a dysgu ohonyn nhw" a'u gweld fel "archwilio positif".
Ymateb rheolwyr GIG
Yn ôl Conffederasiwn GIG Cymru, y corff sy'n cynrychioli saith bwrdd iechyd Cymru a thair Ymddiriedolaeth GIG. fe wnaeth arolwg diweddar ddangos fod 91% o gleifion yn fodlon gyda'r gofal yn ystod eu hapwyntiad ysbyty diwethaf, a dywedodd 96% eu bod wedi cael eu trin mewn ffordd urddasol.
Dywedodd Vanessa Young, cyfarwyddwr y conffederasiwn."Mae staff GIG ar bob lefel yn ymroddi i sicrhau fod pob claf yn cael y gofal safon uchel maen nhw'n ei haeddu."
Ond tra bod y mwyafrif yn cael "profiad positif", mae hi'n "cydnabod nad dyna'r achos bob tro".
"Pan nad yw'r gofal yn cyrraedd y safonau uchel y mae cleifion yn ei haeddu ac yn ei ddisgwyl, mae'n rhaid i ni weithredu i gywiro pethau.
"Rydym yn annog yn gryf i unrhyw un sydd â phryder am eu gofal neu driniaeth i siarad gydag aelod staff profiadol gynted â phosib, er mwyn delio â'r pryder yn syth.
"Mae adborth a phrofiadau cleifion, perthnasau a staff yn hollbwysig i helpu'r GIG ddarparu'r safonau uchel o ofal y mae staff yn gweithio'n galed i'w rhoi o ddydd i dydd."


description: Tri pherson oedrannus yn cael triniaeth ar ôl anadlu mwg wedi tân mewn cartref nyrsio yn ardal Rhuthun.

title: Cludo tri i'r ysbyty wedi tân mewn cartref gofal


description: Peter Lord sy'n trafod bywyd a gwaith un o arlunwyr mwyaf adnabyddus Cymru

title: Kyffin: Y dyn a'r darluniau


description: Cwmni manwerthu diodydd o Borthmadog yn cael gorchymyn i dalu dros £11,000 ar ôl cyfaddef newid dyddiadau ar gasgenni cwrw.

title: Twyll casgenni cwrw: Dirwy i gwmni o Borthmadog


description: Cwmni nwy wedi ymddiheuro i ddynes 90 oed o Sir Benfro oedd wedi cwyno ar ôl cael problemau'n ceisio newid cyflenwyr.

title: Cwmni nwy'n ymddiheuro i ddynes 90 oed wedi problemau


description: Mae'r Cynghorydd Garffild Lloyd Lewis wedi disgrifio'r sefyllfa ble mae rhai disyblion safon uwch yn disgwyl am eu gwerslyfrau yn un "annheg".

title: Sefyllfa gwerslyfrau disgyblion safon uwch yn 'annheg'


description: Barnwr yn dedfrydu mam a'i mab o Sir Benfro i garchar am oes gyda lleiafswm o 11 mlynedd dan glo am lofruddio nain 84 oed.

title: Dedfryd oes i fam a'i mab am lofruddio nain


description: Mae angen mwy o 'role models' a llai o Lego pinc, meddai Leia Fee

title: Pam fod menywod yn dal yn 'anweledig' yn y byd technoleg?

maintext:
Image copyright Gweirydd Ioan Image caption Leia Fee yn siarad yn Hacio'r Iaith 2018
Pam fod diffyg merched ym maes technoleg yn dal i fod yn broblem? A beth yw'r ateb?
Mae'n bwnc a gododd Leia Fee, tiwtor Technoleg Gwybodaeth, yng nghynhadledd technoleg Haciaith yn ddiweddar.
Diffyg role models yw un o'r problemau mwyaf, meddai Leia - a 'dyw Lego pinc ddim yn help...
Dwi wedi bod yn siarad am hyn am bron i 15 mlynedd ers imi fod yn gweithio yn y diwydiant, a dyw pethau ddim wedi gwella.
Rhwng 10-15% o'r bobl sy'n gweithio yn y diwydiant Technoleg Gwybodaeth sy'n ferched.
Os wyt ti'n edrych ar bwy sy'n siarad yn gyhoeddus yn y maes, mae'n llawer llai.
Dydyn ni byth yn clywed am fenywod mewn technoleg
Mae lot o brosiectau wedi bod i geisio tynnu mwy o ferched i mewn i'r diwydiant a chodi diddordeb ymhlith merched ond does dim byd wedi gweithio eto.
Maen nhw'n dweud fod y balans tua 50/50 rhwng merched a bechgyn yn yr ysgol gynradd, mae gan lot o ferched ddiddordeb yn yr oed yma, ond cyn eu bod nhw'n cymryd eu TGAU mae'r lefelau wedi mynd i lawr.
Mae'r un peth yn wir am y pynciau gwyddonol a mathemategol i gyd.
Rhan o'r broblem yw diffyg role models - dydyn ni byth yn clywed am fenywod mewn technoleg.
A phan rwyt ti yn clywed amdanyn nhw mae'r pwyslais ar "ferched mewn technoleg" yn hytrach na'r pethau ffantastig maen nhw'n ei wneud.
Image copyright VERN EVANS PHOTO Image caption Mae pawb wedi clywed am Elon Musk ond does dim gymaint o sylw i Gwynne Shotwell, llywydd cwmni SpaceX, a lawnsiodd roced Falcon Heavy i'r gofod fis Chwefror 2018
Roedd sylw mawr i lawns y Falcon Heavy gan SpaceX.
Mae pawb yn gwybod am Elon Musk - ond merch, Gwynne Shotwell, sy'n rhedeg y cwmni o ddydd o ddydd. Ond dydyn ni byth yn clywed ei henw hi.
Mae pobl jyst yn cymryd yn ganiataol ei fod yn rhywbeth anghyffredin i ferch.
Hefyd o ddiddordeb:
Tra'i bod yn bwysig tynnu sylw at y menywod ym maes technoleg, ar y llaw arall mae hynny yn ei hun yn gallu tynnu sylw at y ffaith ei fod yn anghyffredin.
Os wyt ti'n ferch ifanc ti ddim wastad moyn cael dy adnabod fel yr unig ferch, ti jyst yn rhywun sydd moyn gweithio mewn technoleg!
Fel arfer mae pobl yn eithaf cefnogol fel unigolion ond mae'r system yn gwneud pethau'n anodd.
Mae culture o weithio goramser a gweithio oriau hir, mae'n rhyw fath o status symbol bron, ac mae hynny'n anodd iawn i bobl sydd â theulu ac yn her i fenywod yn y diwydiant.
Dwi'n casáu gyda chasineb pur Lego pinc!
'Dyw e ddim achos bod pobl ddim yn dy groesawu di fel merch, ond achos bod lot o bobl yn ei gymryd yn ganiataol nad yw pobl fel nhw yn gwneud hyn, achos nad ydyn nhw'n gweld pobl fel nhw yn gwneud y pethau yma!
Felly mae'n rhaid inni wneud ymdrech i wneud merched yn fwy amlwg.
Er enghraifft, pan mae pobl yn cynllunio straeon am bethau fel y Falcon Heavy, yn lle dewis quote gan ddyn, dewis quote gan ferched.
Dynion yn creu'r strwythur
Un o'r problemau ychwanegol yn y byd TG ydy mai dynion sy'n adeiladu'r tools rydyn ni'n ei ddefnyddio.
Er enghraifft y broblem o trolls ar Twitter yn neidio ar fenywod sy'n trydar a gweiddi drostyn nhw: cafodd Twitter ei adeiladu a'i codio gan fwy o ddynion na merched.
Os byddai mwy o ferched yn rhan o'r broses o'r dechrau pan mae'r tools, y gwefannau a'r platfformau yn y cael eu hadeiladu, mae'n llai tebygol fod pethau'n cael eu hadeiladu sy'n hawdd eu defnyddio i ymddwyn yn ofnadwy a chadw lleisiau menywod i lawr.
A dyw cwmnïau mawr ddim yn helpu lot. Dwi'n casáu gyda chasineb pur Lego pinc!
Mae lot o bobl yn trio pethau, mae lot yn digwydd i drio newid y peth, ond dydyn ni ddim yn gwybod eto beth sy'n mynd i weithio!
Tip gan Leia: Ewch i wefan Proporti.onl i weld faint o ddynion a faint o ferched rydych yn eu dilyn ar Twitter - a gwnewch ymdrech i ddilyn mwy o fenywod.
Barn Llio Angharad - blogiwr a mam ifanc
Image copyright Llio Angharad Image caption Mae Llio Angharad yn credu bod technoleg newydd yn ei gwneud yn haws i famau ifanc barhau i weithio yn y maes y dyddiau hyn
"Y prif reswm bod gymaint o ferched ddim yn gweithio yn y maes ydy eu bod yn mynd ar famolaeth ac wedyn ddim yn gallu dringo'r ysgol gystal â dynion a ddim yn cael yr un chwarae teg," meddai Llio Angharad a gyflwynodd ei flog cynta' yn 2018 tra'n bronfwydo ei babi.
Dydi hi ddim eisiau i'r ffaith fod ganddi fabi tri mis oed ei stopio rhag parhau i weithio fel dylunydd ac adeiladwr gwefannau.
"Rŵan gan bod pobl efo cyfrifiaduron, laptops a'r we mae merched yn gallu cario 'mlaen i weithio.
"Mae angen normaleiddio'r peth - mae merched wedi bod yn cael babis ers miloedd o flynyddoedd ond be' sy'n newydd ydy bod merched yn gallu cael gyrfa tra'n cael babis a magu plant.
"Efo ymgyrchu a gweithio'n galed dwi'n meddwl fysan ni'n gallu cael mwy o ferched yn y byd tec.
"Dwi'n meddwl y bydd y ffigyrau yn wahanol iawn mewn ychydig o flynyddoedd."


description: Drwy awgrymu triniaeth gan fferyllwyr neu feddygon teulu, mae system galw 111 wedi lleihau pwysau ar ysbytai yn ôl cyfarwyddwr clinigol.

title: Cyfarwyddwr clinigol: 111 yn lleihau pwysau ar ysbytai


description: Y Gymdeithas Enwau Lleoedd yn dymuno cael gwahoddiad i ardaloedd yng Nghymru er mwyn rhoi ar gof a chadw enwau cyn iddynt fynd i ddifancoll.

title: Angen cefnogaeth i gofnodi enwau lleoedd


description: Llywodraeth Cymru yn ystyried cyflwyno deddf fyddai'n gwahardd defnyddio anifeiliaid gwyllt mewn syrcasau.

title: Llywodraeth Cymru i wahardd anifeiliaid gwyllt yn y syrcas


description: Caerdydd yn ennill o 2-0 gartref yn erbyn Bolton sy'n golygu eu bod bellach bwynt yn unig i ffwrdd o Aston Villa sydd yn yr ail safle yn y Bencampwriaeth.

title: Caerdydd 2- 0 Bolton


description: Horizon yn penodi Gwen Parry-Jones, sydd yn wreiddiol o Ynys Môn, i swydd fydd yn gyfrifol am ddatblygiad Wylfa Newydd.

title: Cyfarwyddwr newydd i arwain datblygiad Wylfa Newydd


description: Teyrngedau yn cael eu rhoi i gitarydd bas Edward H Dafis, John Griffiths, fu farw yn 67 oed.

title: Teyrngedau i John Griffiths o'r grŵp Edward H Dafis


description: Matthew Monaghan o Bwllheli yn sôn wrth Dylan Jones am ei brofiadau o gamdriniaeth honedig gan Barry Bennell.

title: Hogyn ifanc 'wedi dychryn' gan Barry Bennell


description: Dros £200,000 wedi ei gasglu hyd yn hyn ar gyfer Eisteddfod Caerdydd medd cadeirydd y pwyllgor gwaith.

title: Dros £200,000 wedi ei gasglu ar gyfer Steddfod Caerdydd


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Ysgol ym Mhorthmadog yn defnyddio ffordd anarferol o gael gwared ar wylanod sydd wedi bod yn achosi problemau ar eu safle.

title: Ysgol yng Ngwynedd yn brwydro yn erbyn gwylanod


description: Teulu dynes fu farw o drawiad ar y galon yn galw am ymchwiliad i pam y bu hi'n rhan o arbrawf cyffuriau heb iddi wybod.

title: Arbrawf cyffuriau: Galw am ymchwiliad i farwolaeth


description: Disgyblion Ysgol uwchradd yr Eglwysnewydd yn creu llwyau caru gyda thorrwr laser // Pupils make love spoons with a £12,000 laser cutter!


description: Wrth i bwyllgor gweinidogion y llywodraethau datganoledig gwrdd, Llywodraeth y DU yn cynnig gwelliannau ar drosglwyddo pwerau wedi Brexit.

title: Cynnig gwelliannau i fesur Brexit cyn cyfarfod pwyllgor


description: Mwy o'ch lluniau o'r eira sydd yn gorwedd dros Gymru

title: Lluniau: Mae'r eira'n dal yma!


description: Yr actor Henry Thomas a'i berthynas â'r Gymraeg

title: E.T., Elliott a'r tapiau dysgu Cymraeg

maintext:
Image copyright Archive Photos Image caption Henry Thomas yn un o olygfeydd mwyaf cofiadwy 'E.T.'
Mae'n enwog am chwarae rhan bachgen bach sy'n magu perthynas agos gyda chreadur estron - ond wyddoch chi fod gan yr actor Henry Thomas berthynas agos â Chymru hefyd?
Daeth yr Americanwr i sylw'r byd yn naw oed ar ôl portreadu'r cymeriad chwilfrydig, Elliott, yn y ffilm eiconig E.T. the Extra-Terrestrial yn 1982.
Bellach yn 46 oed, mae'n debyg bod yr actor yn rhannu'r un chwilfrydedd am ei wreiddiau Cymreig.
"Mae fy nheulu i'n dod o wahanol lefydd yng Nghymru," meddai mewn cyfweliad ffôn (beth arall?) â Kate Crockett i BBC Radio Wales.
"Mae teulu Dad yn dod o'r gogledd ac ochr Mam yn dod o rywle yn ochrau Sir Gaerfyrddin."
Interactive Henry Thomas yn blentyn ac yn oedolyn 1981 2018
Dywedodd ei fod wedi dysgu "ychydig" o Gymraeg ar hyd y blynyddoedd a bod hynny wedi dod yn haws ers dyfodiad y we.
"Cyn y we ro'n i'n anfon i ffwrdd am lyfrau a thapiau nôl yn nyddiau'r casét ac ro'n i'n chwarae nhw yn y car wrth deithio'n bell ar draws y wlad," meddai.
"Ro'n i'n gallu siarad rhywfaint o Gymraeg pan o'n i'n mynd i ymweld â Chymru, fel gofyn 'ble mae'r toiledau?' - roedd e'n ddefnyddiol iawn!"
Bu Henry Thomas - sydd ar hyn o bryd yn gweithio ar gyfres i Netflix - hefyd yn sôn am ei gariad at Glwb Pêl-droed Abertawe ac am waddol y ffilm ddaeth ag o i enwogrwydd yn y lle cyntaf.
"Mae gan bawb atgofion mor hoffus o E.T., a dyna'r gorau all rywun ofyn amdano o fod wedi gweithio ar ffilm mor fawr - mae'n braf."
Gwrandewch ar y cyfweliad yn llawn ar raglen Good Evening Wales ar BBC Radio Wales rhwng 16:00-18:30 dydd Gwener, 16 Chwefror.


description: ASau'n beirniadu Cymdeithas Bêl-droed Lloegr am gamau yn erbyn Pep Guardiola dros ei ruban melyn yn cefnogi annibyniaeth i Gatalunya.

title: Catalunya: Plaid yn beirniadu camau yn erbyn Guardiola


description: Abertawe drwodd i rownd wyth olaf Cwpan FA Lloegr am y tro cyntaf ers 1964 ar ôl ennill gartref yn erbyn Sheffield Wednesday o 2-0.

title: Cwpan FA Lleogr: Abertawe 2-0 Sheffield Wednesday


description: Wrth i Lywodaraeth Cymru baratoi i ryddhau cynlluniau newydd ar safonau iaith, un meddyg teulu yn dweud ei bod hi'n credu fod 'angen safonau'.

title: 'Teimlad fod y Gymraeg ddim yn rhan o wasanaeth iechyd'


description: Y fuddugoliaeth fwyaf erioed i'r Elyrch yng nghwpan FA Lloegr, wrth roi crasfa i Notts County er mwyn cyrraedd y pumed rownd.

title: Cwpan FA Lloegr: Abertawe 8-1 Notts County


description: Deddf yn golygu nad yw budd-dal ar gael i rieni ddefnyddio perthnasau sydd wedi cofrestru fel gofalwyr plant.

title: Galw am newid deddf gofal plant sy'n cosbi rhai rhieni

maintext:
Image caption Yn ôl Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru Sophie Howe mae'r gyfraith yn atal trefniadau gofal plant "hollol synhwyrol"
Mae Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru yn galw am newid deddf sy'n cosbi rhieni sy'n trefnu i berthnasau ofalu am eu plant.
Roedd perthnasau oedd wedi cofrestru fel gofalwyr plant yn arfer cael arian gan gynllun gofal plant am ddim Llywodraeth Cymru.
Ond mae'r budd-dal wedi dod i ben pan ddaeth i'r amlwg bod talu aelodau teulu yn torri deddfwriaeth.
Dywedodd Sophie Howe bod hyn yn annheg, ac mae'r llywodraeth yn dweud eu bod yn ystyried a ddylid newid y gyfraith.
"Lle mae neiniau a theidiau'n gofalu am eu hwyrion ac wedi cofrestru fel gofalwyr plant, mae'n gwneud synnwyr perffaith iddyn nhw ofalu am eu hwyrion," dywedodd Ms Howe wrth raglen Wales Live BBC Cymru.
"Os mae'r rheolau'n atal rhywbeth sy'n gwbwl synhwyrol, gadewch i ni newid y rheolau."
'Cam yn ôl'
Mae Llywodraeth Cymru wedi ymroddi i roi 30 awr yr wythnos o ofal plant am ddim i rieni sy'n gweithio ac sydd â phlant tair a phedair oed
Roedd cynllun peilot wedi caniatáu i rieni ddefnyddio aelodau teulu sydd wedi cofrestru fel gofalwyr plant, cyn belled â'u bod ddim yn byw yn yr un cartref.
Ond mae hynny wedi dod i ben ar ôl iddi ddod i'r amlwg ei fod yn groes i ddeddfwriaeth sy'n bod ers 2010.
Image copyright PA
O ganlyniad mae rhai rhieni yn gorfod penderfynu rhwng cadw'u plant gyda gofalwyr cofrestredig sy'n perthyn iddyn nhw, neu eu symud at ofalwyr plant eraill neu feithrinfeydd er mwyn derbyn arian.
Mae hyn yn "gam yn ôl" ac i bob pwrpas yn symud plant at ofalwyr dieithr, medd y corff sy'n cynrychioli'r maes, Pacey (The Professional Association for Childcare and Early Years).
Dywed Llywodraeth Cymru eu bod yn edrych ar y polisi wrth baratoi i ymestyn y cynllun ar draws Cymru erbyn diwedd 2020.
Dywedodd llefarydd: "Rydym wedi trafod hyn gyda Pacey ac fe wnawn ni barhau i siarad gyda nhw ynglŷn â pha newidiadau, os unrhyw newidiadau, ellir eu gwneud i'r ddeddfwriaeth cyn ymestyn y cynnig yn genedlaethol."


description: Neil McEvoy yn gofyn am weld copïau o negeseuon sydd gan ACau ac aelodau staff Plaid Cymru amdano.

title: Neil McEvoy yn mynnu gweld e-byst gan ACau Plaid Cymru


description: Canlyniadau system raddio yr ysgolion cynradd yn y categori gwyrdd sef rhai "sy'n perfformio'n dda".

title: Ysgolion Cynradd: Categori Gwyrdd


description: Dadorchuddio cerflun sy'n symbol o "adfywiad ac iachâd" i goffáu cysylltiad Ysbyty Treforys â dur Port Talbot.

title: Cerflun i goffáu cysylltiad ysbyty â dur Port Talbot


description: Cwpl wedi cael eu gwahardd rhag cadw anifeiliaid am 10 mlynedd ar ôl cadw cŵn a chathod mewn cartref llawn ysgarthion.

title: Darganfod anifeiliaid anwes mewn tŷ llawn ysgarthion


description: Ionawr eleni oedd y prysuraf erioed i adrannau brys ysbytai Cymru, gyda'r canran yn cael eu gweld o fewn y targed amser yn gostwng eto.

title: Ionawr prysuraf erioed i adrannau brys ysbytai Cymru


description: Heddlu Dyfed Powys yn dweud fod un person wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad rhwng dau gerbyd yn Sir Benfro.

title: Un person wedi marw mewn gwrthdrawiad yn Sir Benfro


description: Dan Biggar, Liam Williams a Leigh Halfpenny yn ôl i Gymru i herio Iwerddon ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad ddydd Sadwrn.

title: Biggar, Halfpenny a Williams yn ôl i herio Iwerddon


description: Y Gleision yn parhau yn y pedwerydd safle wedi buddugoliaeth yn erbyn Munster.

title: Gleision 25-18 Munster


description: Ymdrech achub ar Ynys Môn wedi i dad a mab fynd i drafferthion ar ôl i'w caiac droi drosodd.

title: Hofrennydd yn achub tad a mab o'r môr yn Ynys Môn


description: 100 mlynedd ers i ddeddf olygu fod rhai merched yn gallu pleidleisio, Llywydd y cynulliad sy'n ystyried safle'r ferch ym myd gwleidyddiaeth.

title: 'Methiant cenedl' i ddathlu a nodi cyfraniad merched

maintext:
Image copyright Cynulliad Cenedlaethol Cymru Image caption Elin Jones yw Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru ers 2016
Ar Chwefror 6 1918 cafodd Deddf Cynrychiolaeth y Bobl ei phasio yn y DU. Fe olygodd y ddeddf bod rhai merched dros 30 oed yn gallu pleidleisio am y tro cyntaf.
Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Elin Jones, sy'n pwyso a mesur safle'r ferch ym myd gwleidyddiaeth ddoe a heddiw.
Mae gen i deimladau cymysg wrth nodi'r canmlwyddiant pwysig hwn.
Cymysg yn yr ystyr ei bod hi'n dal i fod yn gwbl anghredadwy i mi mai dim ond canrif sydd ers i fenywod gael unrhyw lais yn y broses ddemocrataidd - a hyd yn oed wedyn, dim ond rhai menywod enillodd y bleidlais ym 1918.
Mae'n fy rhyfeddu hefyd bod menywod yn dal yn gorfod brwydro a gwrthdystio dros gydraddoldeb yn y byd gwleidyddol.
Mae datblygiadau cadarnhaol wedi bod wrth gwrs, a nifer yma yng Nghymru.
Roedd yr egwyddor o sicrhau cyfleoedd cyfartal wrth wraidd sefydlu'n Cynulliad Cenedlaethol ym 1999, cymaint felly nes iddo gael ei ymgorffori yn neddfau a rheolau ein democratiaeth newydd.
Yn 2003, ein Cynulliad ni oedd y ddeddfwrfa gyntaf yn y byd i ethol yr un nifer o fenywod a dynion, ac er bod nifer y menywod etholedig wedi lleihau rhywfaint ers hynny, mae'r Cynulliad wedi cynnwys cyfran uwch o aelodau benywaidd na Thŷ'r Cyffredin, Senedd yr Alban a Chynulliad Gogledd Iwerddon ar hyd y blynyddoedd.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd rhai merched yn gweithredu'n filwriaethus er mwyn ceisio ennill y bleidlais tra bod eraill yn defnyddio dulliau mwy heddychlon
Rwy'n weddol sicr y byddai'r ymgeisydd seneddol benywaidd cyntaf yng Nghymru, Millicent Mackenzie, yn falch iawn ohonom.
Millicent sefydlodd Cangen y Suffragettes yng Nghaerdydd, ac mi safodd, yn aflwyddiannus, fel ymgeisydd sedd Prifysgol Cymru ym 1918.
Mae'n destun embaras i mi mai dim ond yn ddiweddar ges i wybod amdani, ond efallai bod hynny'n adlewyrchu ein methiant fel cenedl i ddathlu cyfraniad ein merched ar hyd yr oesoedd.
Hyd yn oed nawr, yn oes newydd datganoli, pwy sy'n cofnodi neu'n ysgrifennu am gyfraniadau menywod i lywodraeth neu Senedd Cymru?
Oes, mae gennym resymau dros ddathlu ac mae angen gwneud hynny'n amlach.
Ond pam felly ydw i'n teimlo braidd yn ddigalon am elfennau o'n diwylliant gwleidyddol heddiw, o ran y modd y mae wedi esblygu a'r effaith y mae hynny'n ei gael ar fenywod sy'n gweithio yn y maes yn 2018?
Image copyright Reuters Image caption Cafodd Jo Cox ei saethu a'i thrywanu mewn ymosodiad yn ei hetholaeth yn 2016
Yn un peth, mae'r hinsawdd wleidyddol ar lefel rhyngwladol wedi newid, a bellach, mae naratif cyhoeddus yn cael ei wthio gan rai carfanau gyda'r bwriad penodol o danseilio ymdrechion dros gydraddoldeb.
Alla i ddim, ac ni ddylem anghofio am yr hyn ddigwyddodd i'r Aelod Seneddol Llafur, Jo Cox, gafodd ei llofruddio yn 2016, nag ychwaith am y bygythiadau o drais yn erbyn gwleidyddion benywaidd blaenllaw eraill - yma yng Nghymru a thu hwnt.
Ymgyrch Me Too
Ac yna mae'r broblem arall sydd wedi codi yn y penawdau'n ddiweddar - er nad problem newydd yw hi yn y byd gwleidyddol - sef achosion o aflonyddu, bwlio ac ymddygiad amhriodol.
Mae gwaith sylweddol ar droed yn y Cynulliad Cenedlaethol ac yn San Steffan er mwyn sicrhau bod gweithdrefnau a pholisïau priodol mewn lle er mwyn delio â chwynion o'r fath.
Ein nod fydd ceisio sicrhau a hyrwyddo parch ac urddas yn ein Seneddau, ond mae'n destun siom a rhwystredigaeth ein bod ni heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain, yn gorfod mynd i'r afael â hyn o gwbl.
Digon yw digon oedd neges yr ymgyrch "fi hefyd" neu #metoo - datganiad pwerus gan fenywod o gyd gefnogaeth a gwrthwynebiad.
Image copyright Reuters Image caption Dechreuodd ymgyrch #metoo i gael momentwm ar ôl i'r actores Alyssa Milano annog pobl i rannu straeon o ymosodiadau rhywiol
Ac roedd ysbryd yr ymgyrch honno a'r brwdfrydedd dros sicrhau lle i fenywod yn ein Senedd yn bresennol yn y Siambr rhai wythnosau yn ôl hefyd mewn dadl ar gydraddoldeb yng ngwleidyddiaeth Cymru. Roedd hyn yn gyfle i Aelodau benywaidd a gwrywaidd fel ei gilydd i godi pen a chodi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd llais menywod yn ein gwleidyddiaeth genedlaethol.
A dyna yr ydw i am ei ddathlu heddiw, sef parodrwydd rheini heddiw ac ar hyd y ganrif ddiwethaf i ddal ati a gweithredu'n gadarnhaol er mwyn gwrthsefyll anghyfiawnder a rhagfarn.
Ac o wneud hynny, rydw i am achub ar y cyfle i ddiolch i fenywod o bob plaid a dim plaid - yr etholedig rai a'r rheiny na lwyddodd i gael eu hethol - am fod yn barod i roi eu henwau ar y papurau pleidleisio, i fod yn ymgeiswyr etholiad a gwneud gwahaniaeth yng ngwyneb lliaws o rwystrau.
Mae angen mwy o fenywod ar ein llwyfannau cyhoeddus lleol a chenedlaethol i ddilyn yr esiampl osododd Millicent Mackenzie ganrif yn ôl a gwireddu ei dyhead hi o herio rhagfarn gyda dewrder er mwyn newid ein diwylliant gwleidyddol a sicrhau cydraddoldeb go iawn i genedlaethau'r dyfodol.


description: Crasfa i ferched Cymru wrth i Loegr sgorio wyth cais

title: Chwe Gwlad Merched: Lloegr 52-0 Cymru


description: Abellio, un o'r tri chwmni oedd yn cystadlu am y fasnachfraint trenau Cymru a'r Gororau, yn tynnu yn ôl o'r broses.

title: Cwmni'n tynnu cais yn ôl am fasnachfraint trenau Cymru

maintext:
Image caption Ers 2003, Arriva sydd wedi rhedeg gwasanaethau trên Cymru
Mae un o'r tri chwmni oedd yn cystadlu am y fasnachfraint trenau Cymru a'r Gororau wedi tynnu yn ôl o'r broses.
Dywedodd Abellio Rail Cymru nad oedden nhw wedi gallu delio gyda methiant y cwmni adeiladu oedd yn bartner iddyn nhw yn y fenter, Carillion.
Mae'n golygu mai MTR a KeolisAmey yw'r unig ddau gwmni fydd yn cystadlu am y fasnachfraint, sydd hefyd yn cynnwys Metro De Cymru.
Fe wnaeth Arriva, y cwmni sy'n rhedeg y gwasanaeth ar hyn o bryd, gyhoeddi llynedd na fyddan nhw'n parhau â'u cais.
Mewn datganiad dywedodd Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates fod Abellio "wedi cymryd y penderfyniad anffodus i dynnu eu cais yn ôl ar ôl methu dygymod â diddymiad Carillion".
'Amaturaidd'
Bydd masnachfraint Cymru a'r Gororau, sydd yn rhedeg y rhan fwyaf o wasanaethau'r wlad, yn cael ei dyfarnu yn nes ymlaen eleni gan Lywodraeth Cymru drwy gwango newydd Trafnidiaeth Cymru.
Ychwanegodd Mr Skates: "Mae gennym ni ddau ymgeisydd ar ôl yn y broses ac rydym yn parhau i anelu i ddyfarnu'r cytundeb cyffrous hwn ym mis Mai 2018 a thrawsnewid gwasanaethau rheilffordd yng Nghymru a'r Gororau o fis Hydref 2018."
Dywedodd llefarydd ar ran Abellio eu bod wedi gorfod tynnu yn ôl o'r broses wedi i gwmni Carillion ddirwyn i ben ym mis Ionawr.
Yn dilyn y newyddion dywedodd AC Plaid Cymru, Adam Price ei bod hi'n "amaturaidd" nad oedd Llywodraeth Cymru wedi mynnu bod Abellio yn canfod partneriaid gwahanol yn dilyn rhybudd y llynedd am sefyllfa ariannol Carillion.
"Roedd y broses gaffael ar gyfer masnachfraint nesaf Cymru a'r Gororau yn dibynnu ar gael sawl ymgeisydd er mwyn cyflwyno ystod eang o syniadau am sut i wella'r gwasanaeth i deithwyr yng Nghymru," meddai.


description: Radio Cymru'n cyhoeddi bod Ifan Jones Evans yn cyflwyno rhaglen newydd yn y prynhawniau a bod Tommo yn gadael.

title: Andrew 'Tommo' Thomas yn gadael BBC Radio Cymru


description: Cymru yn colli o chwe pwynt, ond penderfyniad dadleuol dyfarnwr teledu yn gwrthod cais i Gareth Anscombe.

title: Pencampwriaeth y Chwe Gwlad: Lloegr 12-6 Cymru


description: Maswr Cymru Rhys Patchell yn "hoffi profi pobl yn anghywir", wedi i brif hyfforddwr Lloegr godi amheuon ynglŷn â'i allu i ymdopi â'r disgwyliadau.

title: Sylw Eddie Jones yn 'rhoi mwy o hyder' i Rhys Patchell


description: Cannoedd yn gorymdeithio yn Aberystwyth i gefnogi Ifan Owens a'i deulu.

title: Cannoedd yn gorymdeithio i gefnogi Ifan Owens a'i deulu


description: Gwaith ymchwil yn dangos fod cyfanswm y milltiroedd sy'n cael ei deithio gan fysus wedi gostwng yn sylweddol yng Nghymru.

title: Milltiroedd teithio bysus yn gostwng 20% mewn degawd


description: Geraint Davies sy'n cofio ei "ffrind penna'"

title: Teyrnged i John Griffiths gan ei gyfaill agos, Geraint Davies


description: Sŵ yng Ngheredigion a fu'n rhaid cau wedi i ddau lyncs farw bedwar mis yn ôl yn ailagor wythnos yn gynt na'r disgwyl.

title: Sŵ Borth yn ailagor wythnos yn gynt na'r disgwyl


description: Dyn o Gasnewydd wedi'i garcharu am wyth mlynedd am werthu cyffur sy'n gallu bod gannoedd o weithiau'n gryfach na heroin.

title: Carcharu dyn am werthu cyffur 'cryfach na heroin'


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Pa faneri y dylai chwifio y tu allan i adeiladau'r cynulliad ar ôl i Brydain adael yr Undeb Ewropeaidd?

title: Pedwar Polyn


description: Rheithgor yn ystyried eu dyfarniad yn achos mam a'i mab sydd wedi eu cyhuddo o lofruddio nain 84 oed yn Sir Benfro.

title: Marwolaeth mam-gu: Rheithgor yn ystyried


description: Pedwar cyngor yng Nghymru wedi gwneud mwy na £34,500 drwy hysbysebion ar eu gwefannau mewn ymgais i gynyddu incwm.

title: Cynghorau'n gwerthu hysbysebion ar y we am incwm ychwanegol


description: Math Williams a maint y broblem plastig yn y môr

title: Ffeithiau plastig


description: Canolfan Gofal Dwys Newydd-anedig gogledd Cymru yn agor ym Modelwyddan

title: Uned gofal newydd i fabanod y gogledd


description: Caerdydd wedi ei dewis i fod yn gartref i un o'r timau mewn cystadleuaeth criced newydd fydd yn dechrau yn 2020.

title: Caerdydd i gynnal tîm criced 20 pelawd newydd


description: Yr actores Sharon Roberts sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw

title: Sharon Roberts sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma

maintext:
Image copyright S4C
Yr actores Sharon Roberts sy'n Ateb y Galw yr wythnos hon, wedi iddi gael ei henwebu gan Bryn Fôn wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Yfed llefrith amser chwarae yn yr ysgol gynradd. O'dd o'n codi pwys arna i achos o'dd y llefrith wastad yn gynnes.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Starsky.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Reversio'r car lawr steps derbynfa Seiont Manor... O'n i'n styc yno am ddwy awr a hanner.
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Dwi'n crïo am rwbath bron bob dydd! Mae o'n beth iach.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Edrych fel bo' fi'n gwrando, ond dwi ddim go iawn!
Image caption Yw Sharon yn dod ar draws Gavin, Stacey a'r criw pan mae hi'n ymweld ag Ynys y Barri?
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Ynys y Barri: traeth, hufen iâ a ffair. Be' sy' ddim i' licio?
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Gate-crashio priodas posh iawn yn Llundain hefo criw o ffrindiau ac esgus bod yn rhywun arall drwy'r nos.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Plentynaidd. Aeddfed. Cyfnewidiol!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Postcards from the Edge gan Carrie Fisher.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Thomas Sankara. Mae angen chwyldroadwr fel hyn rwan mwy nac erioed. A dyna 'swn i'n deud wrtho fo.
Image caption Roedd Thomas Sankara yn chwyldroadwr ac yn arlywydd ar Burkina Faso yn yr 1980au. Mae'n cael ei alw yn 'Che Guevara Affrica'
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi ddim yn dda iawn hefo treigladau.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Trio dwyn y crown jewels... pam lai!
O Archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff gân a pham?
Superstition gan Stevie Wonder. Achos ma' hi'n amhosib peidio dawnsio iddi.
Image caption Mae Stevie yn cytuno ei bod hi'n amhosib peidio dawnsio i Superstition!
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Unrhyw beth Thai i'r ddau gwrs cyntaf. Ben and Jerry's Caramel Choo Choo i bwdin - lysh!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
David Attenborough.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Llinor ap Gwynedd


description: Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig yn fodlon camu o'r neilltu yn y dyfodol er mwyn hwyluso clymblaid gyda Phlaid Cymru.

title: Andrew RT Davies yn fodlon hwyluso clymblaid â Phlaid Cymru


description: John Davies o Gaerdydd wedi ei garcharu am 27 mis am guddio dau ddyn yn ei gar oedd yn ceisio dod i'r wlad yn anghyfreithlon.

title: Carcharu dyn o Gaerdydd am smyglo dynion


description: AC Plaid Cymru Llŷr Gruffydd yn dweud fod angen "ehangu cyrhaeddiad" rhaglen Dechrau'n Deg Llywodraeth Cymru.

title: Angen 'ehangu cyrhaeddiad' rhaglen Dechrau'n Deg


description: Clwb pêl droed Caerdydd wedi codi i'r ail safle yn y bencampwriaeth wedi buddugoliaeth gartref yn erbyn Middlesbrough.

title: Caerdydd 1-0 Middlesbrough


description: Cyngor Caerdydd wedi gwneud colled o £1.147m yn dilyn methiant atyniad Doctor Who Experience y BBC ym Mae Caerdydd.

title: Methiant y Doctor Who Experience yn costio £1.15m


description: Medal efydd i Laura Deas yn ras y sled sgerbwd yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf.


description: Bu farw Nick Jeffries a Scott Penlington pan blymiodd eu hawyren ysgafn i'r ddaear ger Llanfair-ym-Muallt yn 2016.

title: Datgelu achos damwain awyren angheuol


description: Yr heddlu i gwrdd â phobl Abertawe i drafod pryderon am weithwyr rhyw sy'n gweithredu yn y ddinas.

title: Cyfarfod i drafod pryderon am weithwyr rhyw yn Abertawe


description: Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn gwahardd cynghrair pêl-droed merched yn y gogledd yn dilyn ffrae dros adael i un tîm gystadlu.

title: CBDC yn gwahardd cynghrair merched wedi ffrae


description: Busnesau Llanbedr Pont Steffan yn croesawu'r cyhoeddiad y bydd yr Eisteddfod Ryng-golegol yn cael ei chynnal yn y dref am y tro cyntaf.

title: Croesawu cynnal yr Eisteddfod Ryng-golegol yn Llanbed


description: Galw diffoddwyr i adran frys ysbyty fore Mercher i gynorthwyo meddygon i ryddhau sbaner cylch oedd wedi mynd yn sownd ar organau rhywiol dyn.

title: Rhybudd diffoddwyr wedi galwad anarferol


description: Scott Williams yn son am ei siom ar ddiwedd gôm Twickenham

title: Scott Williams: '...fe wnaethom ni ddigon i ennill."


description: Maswr y Scarlets yn dweud bod dal lle i wella yn dilyn buddugoliaeth gryf

title: "Nid da lle gellir gwell!"


description: PC Dewi Evans o dîm troseddau cefn gwlad Heddlu Gogledd Cymru yn dweud fod cŵn sy'n lladd defaid yn "broblem fawr".

title: Cŵn yn lladd defaid yn 'broblem fawr' yn ôl yr heddlu


description: Disgybl yn Ysgol y Pant yn dweud ei fod wedi elwa o gyfleoedd fel gynllun Seren sy'n cynnig cefnogaeth i ddisgyblion i ennill llefydd yn y prifysgolion gorau.

title: Disgybl wedi elwa o gynllun i'r plant mwyaf disglair


description: Cyngor Sir Penfro yn ystyried cau rhai gwasanaethau ac agor canolfannau cymunedol fel rhan o gynlluniau i arbed arian.

title: Cyngor Penfro'n ystyried cau adeiladau er mwyn arbed £1m


description: Galwad i newid y gyfraith i gosbi troseddwyr yn llymach sy'n gadael i gamweinyddu cyfiawnder ddigwydd yn fwriadol, 30 mlynedd ers llofruddiaeth Lynette White.

title: Camweinyddu cyfiawnder: Angen cosbi troseddwyr yn llymach


description: Mentrau yng Ngwynedd yn arloesi trwy ddod at ei gilydd dan ymbarél cwmni bro i ddatblygu'r economi leol "o'r gwaelod i fyny".

title: Gweledigaeth gymunedol sy'n 'fodel' i weddill Cymru


description: Ar ôl methu a chyrraedd Gemau'r Gymanwlad yn Delhi a Glasgow, dyma fydd 'cyfle olaf' Caryl Granville i gyrraedd Gemau'r Gymanwlad.

title: 'Cyfle olaf' Caryl Granville i gyrraedd yr Arfordir Aur


description: Gareth Anscombe fydd yn cymryd lle Leigh Halfpenny wrth i Gymru herio Lloegr yn Twickenham.

title: Halfpenny allan o dîm Cymru


description: Ffermwyr bîff a defaid y gogledd a'r gorllewin sy'n debygol o ddioddef fwyaf yn dilyn Brexit, medd adroddiad.

title: Brexit: 'Pryderon am ffermydd cefn gwlad'


description: Hannah Turtle yn newid ei phle ar seithfed diwrnod yr achos yn ei herbyn ac yn cyfaddef iddi lofruddio'i mab James Hughes.

title: Mam ifanc yn pledio'n euog i lofruddio'i babi deufis oed


description: Teleri Davies o'r Bala yn cofio ei thad Bryan 'Yogi' Davies wrth ennill ei chap cyntaf dros Gymru

title: Teleri Davies: "Mi fyddai Dad yn falch iawn ohona i"

maintext:
Enillodd Teleri Wyn Davies o'r Bala ei chap cyntaf yn chwarae rygbi merched dros Gymru, yng ngêm agoriadol pencampwriaeth y Chwe Gwlad yn erbyn Yr Alban nos Wener, 2 Chwefror.
Fe fyddai ei thad, y diweddar Bryan 'Yogi' Davies, a fu farw yn 2013, chwe blynedd ar ôl torri ei wddf a chael ei barlysu wrth chwarae rygbi, wedi bod yn "falch iawn" ohoni, meddai.
Image caption Teleri Wyn Davies yn siarad â'r wasg ar ôl y gêm
"Roedd hi'n anrhydedd cael chwarae dros fy ngwlad, yn enwedig yma i fyny yn y gogledd," meddai Teleri am y gêm gartref ym Mae Colwyn, lle enillodd Cymru o 18-17 yn erbyn Yr Alban.
Roedd Bryan 'Yogi' Davies yn hyfforddi plant a phobl ifanc Y Bala, cyn cael ei anfau'n ddifrifol wrth chwarae ei gêm olaf i'r dref, cyn ymddeol o chwarae rygbi yn 2007.
"Oedd 'na lot o deulu a ffrindia yno yn cefnogi fi, oedd o'n brofiad anhygoel. Oedd o mor overwhelming ac oedd cael ennill ar ben bob dim yn anhygoel.
"Oedd Mam ac Ilan fy mrawd, a'n ewythr yna yn gwylio fi, oeddan nhw'n falch iawn. Dwi'n meddwl bod y teulu 'di cael chydig o ddagrau yn fy ngweld i'n mynd ar y cae, oeddan nhw'n gwybod faint oedd o'n golygu i fi i gael y profiad.
"Wnes i ddechrau chwara' rygbi yn andros o ifanc, gan bod Dad yn hyfforddi plant lleol a wedyn odd o'n llusgo fi lawr efo fo i'r clwb rygbi, r'on i'n hyfforddi gyda fy mrawd sy' ddwy flynedd yn hŷn na fi.
"Ges i gyfnod lle o'n i ddim yn chwarae, oherwydd oedd 'na ddim timau merched o gwmpas, wedyn ges i gychwyn chwara' efo Caernarfon o dan 16, ac oedd Mam yn mynd â fi yr holl ffordd i Gaernarfon i hyfforddi.
Image caption Mae Brian 'Yogi' Davies wedi ysbrydoli ei ferch Teleri i wneud ei marc ar y meysydd rygbi
"Wnes i ganolbwyntio lot ar hyfforddi pan o'n i ym Mlwyddyn 11, a sefydlu adran merched yng Nghlwb Rygbi Bala achos o'n i ddim yn gweld o'n deg bod merched ddim yn cael gymaint o gyfleoedd â'r hogia'.
"Yn ein hardal ni oeddan ni'n gorfod trafeilio awr a chwarter i gael hyfforddi, ac o'n i'n andros o lwcus bod Mam yn fodlon, ond o'n i mond yn gweld o'n deg bod genod lleol yn cael y cyfle.
'Cario ei enw fo ymlaen'
"Oedd o'n reit emosiynol nos Wener meddwl bo' fi wedi cyrraedd lle ydw i rŵan yn cynrychioli fy ngwlad.
"Bob un gêm dwi'n chwarae dwi wastad yn meddwl am Dad gan mai fo sy' wedi cael fi mor bell a fo sy' wedi dysgu'r sgiliau a'r man cychwyn i fi.
"Dwi'n teimlo bod o'n ffordd i gario ei enw fo ymlaen, felly dwi'n gwybod y bysa fo'n falch iawn ohona i, er dwi'n siŵr y bysa fo ddim yn cyfadde hynny i fy ngwyneb i chwaith!
Image caption Teleri Davies
"Oedd o wastad yn dweud wrtha i, os ti isho gwneud rhywbeth i'w wneud o'n iawn, ti angen gweithio yn galed amdano fo, a dyna dwi wedi 'neud. Roedd o'n dweud "Teleri, mae wastad lle i wella" felly dyna sut ydw i dal i fod heddiw, be' bynnag dwi'n 'neud dwi wastad yn gwybod bod 'na ffordd i wella.
"Dwi'n trio ngorau yn bob dim dwi'n 'neud ac os ti isho rhywbeth mewn bywyd rhaid i ti fynd allan i weithio yn galed amdano fo."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Gobeithion Cymru o ennill y Chwe Gwlad ar ben wrth i Iwerddon lwyddo i ddal eu gafael ar y fuddugoliaeth mewn gêm gyffrous yn Nulyn.

title: Pencampwriaeth y Chwe Gwlad: Iwerddon 37-27 Cymru


description: Mae'n hanner tymor yn y gogledd, ond ddim yn y de tan wythnos nesaf...

title: Pam fod gwyliau ysgol ar adegau gwahanol ar draws Cymru?


description: Cefnogwyr yn codi dros £18,000 ar ôl clywed am ddymuniad teulu Alex Jones i fynd i Disney World.

title: Gwyliau i fachgen a gafodd ei adael ar fws


description: Tîm rygbi'r Gleision yn ystyried symud o'u cartref ym Mharc yr Arfau.

title: Gleision yn ystyried symud o Barc yr Arfau


authors:
Rhys Williams
Gohebydd Bbc Cymru

description: Dyn o Geredigion sy'n gwadu 23 cyhuddiad yn ymwneud â throseddau rhyw yn dweud ei fod wedi "syfrdanu" pan glywodd am yr honiadau.

title: Cyhuddiadau rhyw wedi 'syfrdanu' dyn o Geredigion


description: Enw dyn 48 oed a fu farw wedi iddo gwympo dros 800 troedfedd i lawr dibyn serth yn Eryri wedi cael ei gyhoeddi.

title: Cyhoeddi enw dyn fu farw ar ôl disgyn yn Eryri


description: Un dyn wedi'i gael yn euog o lofruddiaeth ac un arall o ddynladdiad yn dilyn marwolaeth tad yng Nghaerdydd y llynedd.

title: Dau ddyn yn euog o ladd tad ar stryd yng Nghaerdydd


description: Pwynt bonws i'r Gweilch ond yr ymwelwyr o Dde Affrica'n creu problemau yn eu hymweliad cyntaf â Stadiwm Liberty.

title: Pro14: Gweilch 26-12 Southern Kings

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Mae'r Southern Kings wedi ildio pwynt bonws ym mhob un o'u gemau Pro14
Fe wnaeth y Gweilch sicrhau pwynt bonws yn y fuddugoliaeth dros Southern Kings wrth i'r newydd ddyfodiaid i'r Pro14 ymweld â Stadiwm Liberty am y tro cyntaf.
Ond am ran helaeth o'r gêm, roedd 'na bosibilrwydd bod y tîm o Dde Affrica am greu sioc ac ennill eu gêm gyntaf erioed yn y bencampwriaeth.
A bu'n rhaid i'r tîm cartref frwydro i gael y pwynt bonws a ddaeth yn sgil cais Jeff Hassler gyda chydig dros funud yn weddill.
Mae'r fuddugoliaeth yn hwb i obeithion y Gweilch o sicrhau lle yng Ngwpan y Pencampwyr y tymor nesaf, ar ôl cau'r bwlch rhyngddyn nhw a Connacht.
Wedi 10 munud cyntaf o chwarae penigamp, fe sgoriodd y capten Tom Habberfield gais ac wedi trosiad Sam Davies roedd y Gweilch 7-0 ar y blaen wedi 13 munud.
O fewn ychydig funudau roedd y tîm cartref wedi ildio cic gosb ond fe fethodd Masixole Banda ag anelu'r bêl rhwng y pyst.
Ond erbyn hanner ffordd trwy'r hanner cyntaf roedd yr ymwelwyr yn gyfartal wedi cais yr asgellwr Makase Michael a throsiad Martin Du Toit.
Ac yna fe aethon nhw 7-12 ar y blaen ar ôl i'r capten Mikey Willemse dirio.
Roedd munudau olaf yr hanner cyntaf yn rhai rhwystredig i'r Gweilch wrth iddyn nhw fethu ag ychwanegu unrhyw bwyntiau er mai nhw oedd yn rheoli'r meddiant.
A dyna'r patrwm wedi'r egwyl, gyda'r Gweilch yn pwyso, a'r ymwelwyr yn amddiffyn yn hyderus.
Ond gyda'r Southern Kings i lawr i 13 dyn ar un cyfnod, fe darodd y Gweilch yn ôl.
Fe ildiodd yr ymwelwyr gic gosb o'r sgrym a chais cosb, ac wedi 72 munud roedd y Gweilch yn ôl ar y blaen o 14 i 12.
Fe wnaeth y fantais ymestyn i 21-12 wedi ail gais cosb, ac wedi 78 munud fe sgoriodd Hassler ail gais i sicrhau'r fuddugoliaeth i'r tîm cartref.
Mae'r Gweilch yn parhau yn chweched safle Adran A gyda 26 o bwyntiau - dau bwynt yn llai na Connacht.


description: Gwesty uchel yng Nghaerdydd ymysg 12 adeilad yn ne Cymru sydd wedi methu profion cladin gafodd eu cyflwyno yn dilyn trychineb Grenfell.

title: Gwesty uchel yng Nghaerdydd yn methu prawf cladin


description: Y Gymraes Laura Deas oedd y cyflymaf yn y rasus ymarfer yng ngystadleuaeth y sled sgerbwd yn Pyeongchang.

title: Olympau'r Gaeaf: Deas gyflymaf


description: Gwaith yn dechrau i ddymchwel "coed ansefydlog" sy'n tyfu uwchben ffordd yr A487 ger Machynlleth.

title: Dymchwel 'coed ansefydlog' uwchben yr A487 ger Machynlleth


description: Gyrrwr car oedd mewn gwrthdrawiad laddodd ei merch a'i chwaer yn parhau yn yr ysbyty, fis wedi'r digwyddiad.

title: Mam yn sefydlog wedi gwrthdrawiad Gellilydan laddodd dwy


description: Rhybudd y bydd yn anodd i'r Prif Weinidog adfer ei awdurdod, hyd yn oed os fydd dau ymchwiliad yn dyfarnu o'i blaid.

title: Richard Wyn Jones: Awdurdod Carwyn Jones 'yn deilchion'


description: Pwyllgor Cynulliad yn dweud y dylai prentisiaid gael yr un gefnogaeth ariannol ag y mae myfyrwyr prifysgol yn ei dderbyn.

title: Galw am gefnogaeth gyfartal i brentisiaid


description: Heddlu Gogledd Cymru wedi cyhoeddi enwau'r ddau ddyn gafodd eu cyrff eu darganfod ar draeth ar Ynys Môn yr wythnos ddiwethaf.

title: Cyrff traeth Malltraeth: Cyhoeddi enwau dau ddyn


description: Henry Thomas

title: Henry Thomas

maintext:
Mae'n enwog am chwarae rhan bachgen bach sy'n magu perthynas agos gyda chreadur estron - ond wyddoch chi fod gan yr actor Henry Thomas berthynas agos â Chymru hefyd?
Daeth yr Americanwr i sylw'r byd yn naw oed ar ôl portreadu'r cymeriad chwilfrydig, Elliott, yn y ffilm eiconig E.T. the Extra-Terrestrial yn 1982.
Bellach yn 46, mae'n debyg bod yr actor yn rhannu'r un chwilfrydedd am ei wreiddiau Cymreig.
"Mae fy nheulu i'n dod o wahanol lefydd yng Nghymru," meddai mewn cyfweliad ffôn (beth arall?) â Kate Crockett i BBC Radio Wales.
"Mae teulu Dad yn dod o'r gogledd ac ochr Mam yn dod o rywle yn ochrau Sir Gaerfyrddin."
Interactive Henry Thomas yn blentyn ac yn oedolyn 1981 2018
Dywedodd ei fod wedi dysgu "ychydig" o Gymraeg ar hyd y blynyddoedd a bod hynny wedi dod yn haws ers dyfodiad y we.
"Cyn y we ro'n i'n anfon i ffwrdd am lyfrau a thapiau nôl yn nyddiau'r casét ac ro'n i'n chwarae nhw yn y car wrth deithio'n bell ar draws y wlad," meddai.
"Ro'n i'n gallu siarad rhywfaint o Gymraeg pan o'n i'n mynd i ymweld â Chymru, fel gofyn 'ble mae'r toiledau?' - roedd e'n ddefnyddiol iawn!"


description: Canlyniadau system raddio yr ysgolion uwchradd yn y categori oren sef rhai sydd "angen gwelliannau".

title: Ysgolion Uwchradd: Categori Oren


description: Mae taclo achosion o unigrwydd ac arwahaniad cymdeithasol yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, yn ôl gweinidog dros blant a gofal cymdeithasol.

title: 'Taclo unigrwydd ac arwahaniad yn flaenoriaeth'

maintext:
Mae taclo achosion o unigrwydd ac arwahaniad cymdeithasol yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, yn ôl y gweinidog dros blant a gofal cymdeithasol, Huw Irranca-Davies.
Dywedodd y Gweinidog fod unigrwydd ac arwahaniad yn un o'r problemau mwyaf sy'n wynebu'r Cymry, yn enwedig pobl dros 80 oed.
Bellach mae Llywodraeth Cymru wedi llunio nifer o gynlluniau i geisio lleihau unigrwydd.
Mae'r cynlluniau'n cynnwys gwell cefnogaeth iechyd meddwl, teithiau bws am ddim, nofio am ddim i bobl oedrannus a chynorthwyo pobl hŷn i ddefnyddio'r we.
Yn ychwanegol bydd Llywodraeth Cymru yn:
Adnabod rhannau o faes gorchwyl Llywodraeth Cymru allai gael eu cyflymu i daclo'r broblem;
Yn ystod 2018, strategaeth croes-lywodraethol ar unigrwydd ac arwahaniad gyda'r strategaeth derfynol i'w chyhoeddi ym mis Mawrth 2019;
Comisiynu gwaith i asesu effaith unigrwydd ac arwahaniad ar iechyd a lles ac os yw pobl sy'n dioddef o'r problemau hyn yn gwneud mwy o ddefnydd o wasanaethau cyhoeddus.
Image caption Huw Irranca Davies yw'r Gweinidog sy'n gyfrifol am blant a gofal cymdeithasol
Dywedodd Huw Irranca Davies: "Mae unigrwydd ac arwahaniad yn fater iechyd cyhoeddus allai effeithio ar lawer o wahanol grwpiau o bobl mewn gwahanol gyfnodau o'u bywydau - ond yn arbennig, mae'n broblem fawr i lawer o bobl hŷn yng Nghymru.
"Mae rhaid iddi fod yn flaenoriaeth i rwystro pobl rhag teimlo'n unig ac arwahan, bydd hyn wedyn yn gwella bywydau pobl a bydd llai o ofyn ar y gwasanaethau iechyd a'r gwasanaethau cyhoeddus.
"Dwi'n benderfynol o ddefnyddio'r egni a'r adnoddau o'r holl wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru i ddatblygu ymateb hirdymor, cydlynol a holistig i unigrwydd ac arwahaniad yng Nghymru," meddai.


description: Bydd yn rhaid i Hannah Turtle dreulio o leiaf 14 mlynedd a naw mis yn y carchar am lofruddio ei babi deufis oed, James Hughes.

title: Carchar am oes i fam o Sir Y Fflint am lofruddio'i babi


description: Rhai sy'n ymgyrchu yn erbyn cau Ysgol Gynradd Biwmares wedi eu cythruddo gan benderfyniad Pwyllgor Gwaith Cyngor Ynys Môn i adeiladu tai gofal arbennig ar safle ar dir yr ysgol.

title: Gwrthwynebu adeiladu ar safle Ysgol gynradd Biwmares


description: Bwrdd arholi CBAC yn cael eu cyhuddo o "fethu" disgyblion, gyda rhai yn dal i ddisgwyl am werslyfrau dri mis cyn eu harholiadau.

title: Disgyblion Safon Uwch yn dal heb werslyfrau gan CBAC


description: Rhybudd am eira a rhew mewn grym ar gyfer bron Cymru gyfan o oriau man ddydd Gwener.

title: Rhybudd melyn mewn grym am eira a rhew ledled Cymru


description: Roedd cyfarwyddwyr Luis Michael Training yn deall y system ac yn gwybod sut i ddenu grantiau er mwyn rhedeg eu cwrs hyfforddi twyllodrus.

title: Luis Michael: Sut cafodd miloedd o brentisiaid eu twyllo


description: Dwy gôl yn yr hanner cyntaf yn rhoi diwedd ar freuddwydion Casnewydd yng Nghwpan yr FA.

title: Cwpan FA Lloegr: Tottenham Hotspur 2-0 Casnewydd


description: Carolyn Harris a Julie Morgan yw'r unig ddwy fydd yn ymgeiswyr ar gyfer swydd dirprwy arweinydd Llafur Cymru.

title: Harris neu Morgan am ddirprwy arweinydd Llafur Cymru


description: Y Prif Weinidog Carwyn Jones yn ymddiheuro i AC Plaid Cymru, Adam Price, am ei feirniadu gan ddefnyddio gwybodaeth anghywir.

title: Jones yn ymddiheuro am ddefnyddio gwybodaeth anghywir


description: Barnwr yn cynyddu dedfryd Jordan Davidson o 23 i 30 mlynedd dan glo am lofruddio Nicholas Churton.

title: Cynyddu dedfryd Jordan Davidson am lofruddiaeth Wrecsam


description: Ymgyrchwyr yng Nghymru'n dweud bod diffyg cefnogaeth a thriniaeth i bobl sy'n ddibynnol ar gyffuriau gwrth-iselder.

title: Cyffuriau gwrth-iselder: Galw am fwy o gefnogaeth


description: Cefnogwyr yn dathlu ar ddiwrnod y gêm fawr

title: Lluniau: Mae'n fôr o goch yng Nghaerdydd


description: Un person yn yr ysbyty ag anafiadau difrifol wedi gwrthdrawiad ar yr A55 yng Ngwynedd ble roedd cerbyd yn "teithio i'r cyfeiriad anghywir".

title: Gwrthdrawiad A55: 'Cerbyd yn mynd i'r cyfeiriad anghywir'


description: Dau ddyn yn pledio'n ddieuog i berfformio dyletswydd yn esgeulus yn dilyn marwolaethau tri milwr ar gwrs hyfforddi'r SAS ym Mannau Brycheiniog.

title: Marwolaethau milwyr y Bannau: Dau'n pledio'n ddieuog


description: Galw am well adnoddau arbenigol i drin cleifion sydd â chyflwr Dystonia - yn enwedig ar draws y gogledd.

title: Dystonia: Galw am well adnoddau


description: Y bocsiwr Dale Evans yn cyhoeddi ei fod yn ymddeol o'r gamp flwyddyn a hanner wedi marwolaeth ei wrthwynebydd Mike Towell.

title: Dale Evans yn ymddeol 18 mis wedi gornest angheuol


description: Angen mynd i'r afael â thlodi yng Nghymru ar frys os am leihau'r nifer sy'n lladd eu hunain mewn ardaloedd difreintiedig, medd elusen.

title: Angen taclo problem tlodi yng Nghymru 'ar frys' medd elusen

maintext:
Mae angen mynd i'r afael â thlodi yng Nghymru ar frys os am leihau nifer y bobl mewn ardaloedd difreintiedig sy'n lladd eu hunain, medd elusen.
Mae Samariaid Cymru yn dweud fod angen i Lywodraeth Cymru ddatblygu cynllun i leihau tlodi, ac mae angen cymorth gwell ar bobl sydd mewn dyled.
Dywedodd fod cyfartaledd hunanladdiadau dair gwaith yn uwch mewn ardaloedd difreintiedig o'i gymharu ag ardaloedd cyfoethog.
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod wedi "gwneud cynnydd da yn ddiweddar wrth hybu twf economaidd a thaclo thlodi yng Nghymru."
Mae'r elusen yn dweud fod rhwng 300 a 350 o bobl yn lladd ei hunain bob blwyddyn yng Nghymru - tair gwaith yn fwy na'r nifer sy'n marw mewn damweiniau ar y ffyrdd.
Hunan niweidio
Dyma'r marwolaeth mwyaf cyffredin mewn dynion rhwng 20 a 49 oed, a'r math mwyaf cyffredin mewn dynion dan 25 oed.
Mae bron i chwarter poblogaeth Cymru - 23% - yn byw mewn tlodi, sy'n costio £3.6bn y flwyddyn i Lywodraeth Cymru - 20% o'u cyllid.
Mae gwaith ymchwil yr elusen yn dod i'r casgliad fod teimladau ac ymddygiad hunanladdol yn cynyddu ymhlith pobl os yw eu hamgylchiadau byw yn gwaethygu.
Mae hefyd yn awgrymu fod nifer y bobl sy'n cael eu cymryd fewn i ysbytai o ganlyniad i hunan niweidio, ddwywaith yn uwch mewn ardaloedd difreintiedig i gymharu ag ardaloedd cyfoethog, gyda'r risg o hunanladdiad yn uwch os yw rhywun yn ddi-waith.
Mae Samariaid Cymru yn dweud fod angen i Weinidogion daclo'r broblem drwy ddatblygu Strategaeth Tlodi Cymru, gan ychwanegu fod y cynllun o "bwysigrwydd eithriadol."
Image caption Dywedodd yr AC ar gyfer Dwyrain Casnewydd, John Griffiths ei bod hi'n hanfodol cael gwell dealltwriaeth o amddifadedd yng Nghymru.
Maen nhw hefyd yn galw am well gwybodaeth i'r cyhoedd er mwyn cynorthwyo i ostwng dyled sy'n anodd ei dalu, cefnogaeth well i'r rhai sy'n galaru wedi hunanladdiad a buddsoddi mewn grwpiau cymunedol i daclo unigrwydd ac arwahaniad.
Yn ôl Prif Weithredwr Samariaid Cymru, Sarah Stone: "Mae tystiolaeth gref o gysylltiad cryf rhwng amddifadedd economaidd ac ymddygiad hunanladdol yng Nghymru."
"Tydi hunanladdiad ddim yn anochel. Mae camau y gallwn eu cymryd i arbed pobl rhag marw yn ystod cyfnodau caled o'u bywydau," meddai.
'Straen ar wasanaethau'
Dywedodd AC Dwyrain Casnewydd, John Griffiths ei bod hi'n hanfodol cael gwell dealltwriaeth o amddifadedd yng Nghymru.
"Ar raddfa fwy, mae unigolion sy'n wynebu amgylchiadau cymdeithasol anodd angen mynediad at fesurau iechyd ataliol cyn iddyn nhw gyrraedd pwynt o deimlo fel cyflawni hunanladdiad, er mwyn lleihau'r straen ar wasanaethau," meddai.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud cynnydd da yn ddiweddar o hybu twf economaidd a thaclo tlodi yng Nghymru.
"Rydym wedi cefnogi 185,000 o waith yn economi Cymru ers 2011 gyda rhaglenni tebyg i Twf Swyddi Cymru, sydd wedi ein cynorthwyo i gael lefelau hanesyddol o isel o ran diweithdra ac anweithgarwch economaidd.
"Ym mis Rhagfyr fe lansiodd Ysgrifennydd yr Economi gynllun economaidd gyda'r egwyddor mai gwaith sy'n talu'n dda yw'r ffordd orau allan o dlodi."


description: Uwcharolygydd gyda Heddlu Gogledd Cymru wedi gadael ei swydd ac yn wynebu cael ei ddedfrydu yn y llys ar ôl ffrwgwd.

title: Uwcharolygydd o'r gogledd yn ymddiswyddo wedi ffrwgwd


description: Yr Aelod Cynulliad Steffan Lewis yn trafod ei frwydr gyda chanser y coluddyn, ar ôl cael diagnosis o'r afiechyd llynedd.

title: Steffan Lewis: 'Fi'n gwybod bydd y siwrne'n un anodd'


description: Cefnogwyr Cymru yn edrych ymlaen at gêm ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad yn Nulyn, gyda theimladau cymysg.

title: Chwe Gwlad: Y Cymry ar eu ffordd i Ddulyn


description: Prosiect gwerth €2m wedi'i lansio i annog mwy i ymweld ag ardaloedd llai adnabyddus Cymru ac Iwerddon.

title: Prosiect i ddenu ymwelwyr i Gymru ac Iwerddon


description: Elusen bêl-droed GÔL!, Huw Edwards ac Alun Wyn Jones ymysg yr enwebiadau ar gyfer Gwobrau Dewi Sant eleni.

title: Cyhoeddi enwebiadau Gwobrau Dewi Sant 2018


description: Wrecsam wedi disgyn i'r pedwerydd safle wedi gêm gyfartal yn erbyn Sutton United.

title: Sutton United 1-1 Wrecsam


description: Yr heddlu sy'n ymchwilio i ladrad banc yn cau prif stryd Glyn-nedd.

title: Heddlu'n ymchwilio i ladrad banc


description: Cyngor yn dweud mai cymharol fach oedd y tirlithriad diweddaraf ym mhentref Pant-teg ger Ystalyfera

title: Cyngor yn dweud eu bod yn cadw golwg manwl wedi'r tirlithriad diweddaraf mewn pentref


description: Cyngor i deithwyr gymryd gofal yn y gogledd wrth i'r Swyddfa Dywydd gyhoeddi rhybudd melyn am rew ac eira.

title: Rhybudd o rew ac eira yn y gogledd


description: Perchnogion busnes ardal Abertawe wedi cael gwybod y gallai'r cynlluniau i wella rhwydwaith drafnidiaeth yr ardal gymryd o leiaf deg mlynedd.

title: '10 mlynedd' i wella system draffig Abertawe


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Arddangosfeydd yn dathlu canmlwyddiant genedigaeth yr arlunydd Syr Kyffin Williams wedi agor yn Aberystwyth ac Ynys Môn.

title: Arddangosfeydd i ddathlu'r arlunydd Syr Kyffin Williams


description: Cerddwr yn marw wedi iddo ddisgyn oddi ar glogwyn yn Eryri.

title: Cerddwr yn marw wedi iddo gwympo ar Eryri


description: Strategaeth atal hunanladdiad a hunan anafu yng ngogledd Cymru yn targedu dynion canol oed a phobl ifanc fregus.

title: Cynllun atal hunanladdiad i dargedu dynion canol oed

maintext:
Bydd cynllun newydd i geisio atal hunanladdiad a hunan anafu yng ngogledd Cymru yn targedu dynion canol oed a phobl ifanc fregus.
Dywedodd Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr bod naw person yn ceisio lladd eu hunain am bob un sydd yn gwneud hynny.
Mae'r strategaeth tair blynedd yn gynllun ar y cyd rhwng y bwrdd iechyd, awdurdodau lleol, yr heddlu a grwpiau trydydd sector.
Yn ôl dyn o Wrecsam sydd wedi ceisio lladd ei hun, mae hunanladdiad a hunan anafu yn dal i fod yn "bwnc tabŵ".
'Ynysig ac unig'
Bwriad y cynllun yw gwella triniaeth i bobl sy'n dioddef argyfwng iechyd meddwl a rhoi hyfforddiant i bobl broffesiynol sy'n ymwneud â phobl sydd mewn perygl yn aml.
Cafodd profiadau Richard Birch, sydd wedi ceisio lladd ei hun sawl tro, eu defnyddio wrth lunio'r cynllun.
Dywedodd ei fod yn teimlo'n "ynysig ac unig iawn" pan mae'n meddwl am anafu ei hun, gan deimlo "nad oes neb yn eich caru neu'n poeni amdanoch".
"Gall gwybod am yr hyn sy'n symbylu pan fo unigolion yn teimlo'n anobeithiol a gwneud iddynt deimlo bod eu heisiau a'u hangen helpu'n fawr," meddai.
'Tabŵ'
Ychwanegodd bod hunanladdiad yn dal i fod yn "bwnc tabŵ" a bod ymddygiad sy'n gysylltiedig yn "cael eu gweld yn negyddol ac fel modd o 'geisio sylw'".
"Yn ogystal â chwarae rôl hanfodol mewn atal hunanladdiad a hunan niwed rwy'n meddwl bod gan y cynllun hwn rôl bwysig i'w chwarae mewn codi ymwybyddiaeth," meddai Mr Birch.
Dywedodd Dr Gwenllian Parry, cadeirydd grŵp aml-asiantaethol Atal Hunanladdiad a Hunan Niwed Gogledd Cymru: "Ni all un sefydliad leihau hunanladdiad a hunan niwed ar ei ben ei hun, a bydd angen canolbwynt tymor hir ymroddedig ac ymrwymiad er mwyn parhau i weithio ar y cyd fel bod atal hunanladdiad a hunan niwed yn dod yn fater o bwys i bawb."
Os ydych yn dioddef yn emosiynol ac am gael manylion sefydliadau all gynnig cyngor a chefnogaeth ffoniwch 0800 066 066 (galwad am ddim) i gael gwybodaethneu cliciwch yma.


description: Un o fargyfreithwyr blaenllaw Cymru yn dweud fod y gyfundrefn gyfiawnder yn gwegian ar ôl blynyddoedd o doriadau ariannol.

title: Cyfundrefn gyfiawnder 'mewn argyfwng'


description: Llywodraeth Cymru'n cael gorchymyn i gyhoeddi eu cynlluniau terfynol ar gyfer taclo llygredd aer erbyn mis Gorffennaf.

title: Gorchymyn i gyhoeddi cynllun taclo llygredd aer i Gymru


description: Rhybudd am oblygiadau toriadau i gyllidebau parciau cenedlaethol Cymru tra bod arian parciau Lloegr yn cael ei warchod.

title: Targedu'r parciau cenedlaethol 'o hyd ac o hyd'


description: Martin de Lewandowicz o Gaernarfon ar y diwydiant twristiaeth yng Nghymru

title: 'Angen i Gymru gystadlu i ddenu ymwelwyr'