description: Cyngor Gwynedd yn ymddiheuro am eiriad llythyr i staff ar eu telerau gwaith, oedd, medd un Aelod Seneddol, yn "fygythiol" ei naws.

title: Cyngor Gwynedd yn ymddiheuro am eiriad llythyr staff

maintext:
Image copyright Google
Mae Cyngor Gwynedd wedi ymddiheuro i staff am gynnwys llythyr gafodd ei anfon at staff yr wythnos ddiwethaf.
Roedd y llythyr gafodd ei anfon ar 26 Mawrth yn cynnwys cymal oedd yn rhybuddio staff y bydden nhw heb swydd ymhen deufis, onibai eu bod yn cytuno i delerau newydd.
Daw'r datganiad wedi i AS Dwyfor Meirionnydd, Liz Saville Roberts ddweud wrth raglen y Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru fod "naws bygythiol" i'r llythyr gwreiddiol.
Dywedodd arweinydd Cyngor Gwynedd, Dyfrig Siencyn, eu bod yn derbyn y feirniadaeth, a bod llythyr o ymddiheuriad yn y broses o gael ei anfon i staff.
Wrth ymateb, dywedodd undebau'r GMB, Unsain ac Unite eu bod yn condemnio'r cynnig ac wedi cofnodi anghydfod yn swyddogol gyda'r cyngor.
'Annerbyniol'
Roedd y llythyrau at staff yn rhoi dau ddewis: "Ticiwch y blwch i dderbyn y newidiadau, neu ticiwch y blwch i wrthod y newidiadau."
Ac mae'r ail ddewis yn dweud: "Peidio derbyn y cytundeb gwaith newydd. Rwyf yn deall bod hynny'n golygu y bydd fy nghyflogaeth yn dod i ben ar 30 Mehefin 2018 ac na fydd gennyf yr hawl i dâl diswyddo."
Roedd hefyd yn dweud pe bai staff yn derbyn y newidiadau yn "wirfoddol", ni fydd yn effeithio ar gyfrifoldebau rolau cyfredol, y radd cyflog sylfaenol, lleoliad gwaith na hyd y gwasanaeth parhaus.
Os na fyddai staff yn derbyn y newidiadau, neu'n methu ag ymateb i'r llythyr, "yna mae'n bwysig eich bod chi'n deall canlyniadau eich penderfyniad".
Image caption Dywedodd Liz Saville Roberts bod yna "naws bygythiol" i'r llythyr gwreiddiol
Mewn datganiad ar y cyd ddydd Mercher, dywedodd yr undebau eu bod wedi cofnodi anghydfod yn swyddogol gyda'r cyngor, a'u bod yn "gwrthwynebu unrhyw leihad i delerau gwaith".
Ychwanegodd y datganiad bod "cosbi staff cyngor sydd ar gyflogau isel yn annerbyniol" a bod undebau'n "chwilio am ddeialog adeiladol gyda Chyngor Gwynedd".
'Naws bygythiol'
Dywedodd Ms Saville Roberts ar y Post Cyntaf ei bod yn poeni "bod yna naws bygythiol" yn y llythyr gwreiddiol gafodd ei anfon ar 26 Mawrth.
"Mae rhywun yn teimlo dros weithwyr y cyngor," meddai.
"Roeddech chi'n son am y 6,000 o bobl fydde wedi cael y llythyr yma jyst cyn y Pasg, yn dweud y byddai eu cyflogaeth nhw, bod na bosibiliad - roedd 'na ddau ddewis - ond un dewis oedd y byddai eu cyflogaeth nhw'n dod i ben ddiwedd Mehefin a hynny heb dâl diswyddo.
"Un o'r pethau dwi yn pwyso amdano fo, a dwi'n cael ar ddeallt y bydd yn digwydd heddiw 'ma, bod 'na lythyr i gael ei anfon at yr holl staff eto gan y cyngor sir... yn mynegi ymddiheuriad am natur geiriad y cymal hwnnw yn y llythyr sydd wedi peri pryder.
"Mae'r llythyr newydd, dwi'n gobeithio, yn sôn yn hytrach nag am golli swyddi, ond am gynnig cytundeb newydd i bobl erbyn y 30 Mehefin."
Ychwanegodd ei bod yn deall bod gan y cyngor ddewisiadau anodd i'w gwneud wrth geisio arbed arian mewn sir sy'n "hynod ddibynnol ar natur y swyddi hynny", ond mynodd nad oedd hynny'n newid y ffaith bod "angen trin y gweithlu gyda pharch".
'Pryderus'
Ar raglen Taro'r Post ddydd Mawrth, fe soniodd y Cynghorydd Sion Jones am ei sioc o weld geiriad y llythyr: "Y sioc fwyaf oedd, yr hyn ddaru'r cyngor benderfynu yn y cyfarfod diwethaf oedd newid amodau gwaith y staff.
"Wnes i bleidleisio o blaid y newidiadau yma oherwydd doedden nhw ddim yn newidiadau sylweddol.
"Doedd o m'ond yn effeithio ar ganran bach iawn o staff y cyngor.
"Mae'r holl beth rwan wedi cael ei eirio mewn ffordd bygythiol dros ben, sy'n gwneud i staff i deimlo'n eithriadol o bryderus am eu dyfodol nhw yn y cyngor."
Ychwanegodd ei fod wedi cysylltu â'r swyddog a'i fod ef hefyd wedi cael cadarnhad y byddai yna ymddiheuriad i staff wedi penwythnos y Pasg.
Image caption Dywedodd arweinydd Cyngor Gwynedd, Dyfrig Siencyn, bod y cyngor yn derbyn y feirniadaeth am y llythyr
Wrth ymateb i'r pryderon, dywedodd arweinydd Cyngor Gwynedd, Dyfrig Siencyn fod y cyngor "yn ymfalchio ym mhob un aelod o staff", a'u bod yn derbyn y feirniadaeth am y llythyr.
"Mae'r drefn broffesiynol adnoddau dynol - dydy o ddim yn fater i wleidyddion fel arfer i ymyrryd ag o. Mae yna faterion cyfreithiol eitha dyrus a dweud y gwir.
"Fe ddrafftiwyd y llythyr yma mewn ymgynghoriad gydag arbenigwyr yn y maes, ond, mae'n debyg bod ar arbenigwyr ddim wedi ystyried pwy oedd yn derbyn y neges.
"Mae'r neges yn amlwg yn un sydd wedi achosi pryder, ac mae yna lythyr yn mynd allan i ymddiheuro iddyn nhw, gan y pennaeth gwasanaeth, ac yn egluro beth yw'r drefn.
"Da' ni 'di cytuno ar ddrafft ac mae hwnnw'n cael ei baratoi rwan, a bydd yn mynd allan cyn gynted ag y medrwn ni.
"Holl fwriad y cynllun yma ydy arbed swyddi, felly mi roedd holl neges un o'r brawddegau yn gwbl gamarweiniol. Fyddwn ni ddim yn diswyddo neb."


description: Mae pysgotwr yn dathlu wedi iddo ddal pysgodyn anferth 7.6 troedfedd (2.3 metr) o hyd a phwyso bron 17 stôn (107 cilogram).

title: Pysgotwr yn dal cath fôr yn pwyso dros 107 cilogram

fasttext_language: cy


description: Heddlu Gogledd Cymru yn apelio am dystion wedi i ddynes gael anafiadau difrifol mewn gwrthdrawiad ar Ynys Môn nos Lun.

title: Anafiadau difrifol wedi damwain ar Ynys Môn


description: Fyddwch chi'n medru dyfalu pa fro mae'r papurau'n eu cynrychioli?

title: Cwis: Papur pa fro?


description: Tri aelod o'r cyhoedd yn cynorthwyo'r heddlu i ddal dyn oedd yn cario cyllell hela yng nghanol Caerdydd.

title: Y cyhoedd yn cynorthwyo'r heddlu i ddal dyn â chyllell


description: Aelod blaenllaw o'r Academi Gymreig yn dweud fod dyfodol y sefydliad llenyddol yn edrych yn fwy gobeithiol yn dilyn cyfarfod cyffredinol yn Aberystwyth.

title: Dyfodol yr Academi Gymreig yn 'fwy gobeithiol'

maintext:
Image copyright Google Image caption Roedd y cyfarfod ddydd Sadwrn yn cael ei gynnal yng ngwesty'r Marine yn Aberystwyth
Dywed aelod blaenllaw o'r Academi Gymreig fod dyfodol y sefydliad llenyddol yn edrych yn fwy gobeithiol yn dilyn cyfarfod cyffredinol yn Aberystwyth dydd Sadwrn.
Daw hyn wedi rhybudd gan gadeirydd yr Academi, Tom Anderson, y gallai'r sefydliad orfod dirwyn i ben os nad yw'n 'diwygio ac yn ystyried ei bwrpas ar gyfer y dyfodol.'
Ond yn ôl Eurig Salisbury, un o aelodau pwyllgor yr Academi, roedd yna deimlad pendant yn y cyfarfod na ddylid dod â'r sefydliad i ben a bod yna deimlad positif am y dyfodol.
Cafodd yr Academi Gymreig ei sefydlu yn 1959 fel cymdeithas ar gyfer llenorion, ac fe aethon nhw ymlaen i lansio cylchgrawn llenyddol Taliesin ddwy flynedd yn ddiweddarach.
"Un o'r penderfyniadau pwysig oedd i beidio â dod a'r Academi i ben, neu o leiaf doedd yna ddim pleidlais i wneud hynny," meddai Mr Salisbury.
"Mae'r dewis yna wedi ei wrthod ac mae'n un o'r pethau positif o'r cyfarfod.
"Mae'r aelodau eisiau parhau ac eisiau gwneud rhywbeth i ddatblygu'r sefydliad o fan hyn."
'Ystyried pob opsiwn'
Dywedodd y bydd y pwyllgor nawr yn ystyried hyd a lled ac asesu unrhyw gynigion sy'n dod ger eu bron.
"Ond yn y fan lleiaf rydym yn gwybod y bydd yr ysgoloriaethau yn parhau yn y cyfamser - arian ewyllys Glyn Jones a bydd yr arian yn parhau."
Cyn cyfarfod dydd Sadwrn roedd Mr Anderson wedi ysgrifennu at aelodau yn dweud fod angen ystyried "pob opsiwn ar gyfer y dyfodol".
Ychwanegodd y cadeirydd fod y sefydliad, sydd ar hyn o bryd yn dod o dan adain Llenyddiaeth Cymru, yn wynebu'r her o "fagu corff aelodaeth digon gweithgar i oroesi".
'Croesffordd'
Er bod gan yr Academi Gymreig ei bwrdd a'i strwythurau rheoli ei hun, maen nhw ar hyn o bryd yn cael rhywfaint o gymorth gweinyddol gan Lenyddiaeth Cymru.
Yn ei lythyr i aelodau dywedodd Mr Anderson na fydd y gefnogaeth hwnnw'n medru parhau yn y dyfodol, yn rhannol oherwydd newidiadau i ddeddfwriaeth gwarchod data, ond hefyd oherwydd y bwriad i geisio sefydlu'r Academi fel corff annibynnol.
"Rydyn ni wedi cyrraedd mwy na dim ond croesffordd, mae'n debyg," meddai yn ei neges.
"Rhaid i mi bwysleisio nad ydw i'n credu mai torri cyllidebau sydd ar fai am y ffaith bod yr Academi Gymreig wedi arafu - ond yn hytrach sicrhau bod aelodau a chymrodorion yn ymgymryd â hi."


description: Methiant i adfer gwasanaeth bws llawn i bentrefi yng Ngwynedd yn "anfoddhaol", yn ôl cynghorydd tre'.

title: Beirniadu 'diffyg' gwasanaeth bws yng Ngwynedd

maintext:
Mae methiant i adfer gwasanaeth bws llawn i bentrefi yng Ngwynedd yn "anfoddhaol", yn ôl cynghorydd tre'.
Pan gollodd cwmni Express Motors ei drwydded ym mis Rhagfyr, crebachodd y gwasanaeth i bentrefi ger Porthmadog i bedair taith y diwrnod ac mae'n rhaid rhoi diwrnod o rybudd cyn teithio.
Yn flaenorol, roedd tua 10 bws y dydd rhwng y dref a Borth y Gest a Morfa Bychan.
Am bythefnos dros wyliau'r Pasg, bydd y gwasanaeth am ddim, gan arwain at gyhuddiadau bod ymwelwyr yn cael blaenoriaeth ar draul pobl leol.
Angen bws 'trwy'r flwyddyn'
Dywedodd cadeirydd Cyngor Tref Porthmadog, Simon Brooks, bod "yn rhaid" i wasanaethau cyson ddychwelyd.
"Dydan ni heb seinio fyny i sefyllfa lle fydd na ddim gwasanaethau bws o gwbl yn y pentrefi yma, ag eithrio'r wythnosau pan fo pobl yn dod yma i aros yn eu tai haf neu er mwyn mynd ar eu gwyliau.
"Mae 'na bobl sy'n byw mewn pentrefi fel Borth y Gest - pobl hen, pobl anghennus, pobl ifanc - sydd angen defnyddio bws gydol y flwyddyn.
"A job Gwynedd fel y cyngor sir ydy darparu'r gwasanaeth yna."
Cynnig ystod o wasanaethau
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Gwynedd: "Dros y misoedd diwethaf, mae staff y Cyngor wedi bod yn gwneud popeth posib i sicrhau fod cymaint â phosib o wasanaethau bysiau cyhoeddus ar gael yn dilyn penderfyniad y Comisiynydd Traffig i ddileu trwydded cwmni Express Motors (Penygroes).
"Rydym wedi bod yn gweithio yn agos efo cwmnïau bysiau eraill i sicrhau fod cymaint â phosib o wasanaethau ar gael i drigolion.
"Ond oherwydd prinder gweithredwyr yn yr ardal, mae rhai newidiadau wedi bod i rai gwasanaethau yn y sir.
"Ar gyfer y gwasanaeth 99 (Morfa Bychan - Borth y Gest - Porthmadog), mae'r Cyngor wedi darparu gwasanaeth ar-alw lle mae trigolion lleol yn gallu trefnu trafnidiaeth o flaen llaw ers dechrau'r flwyddyn.
"Fel Cyngor, rydym yn parhau mewn trafodaethau i geisio cael gwasanaeth bws sefydlog i ddarparu'r gwasanaeth yma ar ôl cyfnod y Pasg.
"Yn y cyfamser, er mwyn ceisio ymateb i'r gofyn ychwanegol dros gyfnod y Pasg, mae gwasanaeth bws heb fod 'ar-alw' yn cael ei ddarparu am bythefnos - mae'n rhedeg fel bws gwasanaeth ac yn rhad ac am ddim i deithwyr."


description: Dau ddyn o Sir Benfro wedi eu hachub o fynydd anghysbell yng Ngwlad yr Iâ, ar ôl ceisio dringo mynydd yn y nos.

title: Achub dau ddyn o Sir Benfro o fynydd yng Ngwlad yr Iâ


description: Arian loteri'n achub unig farwdy plwyf Cymru oedd mewn perygl o fynd â'i ben iddo oni bai bod gwaith brys yn digwydd o fewn 12 mis.

title: Arian loteri'n sicrhau dyfodol unig farwdy plwyf Cymru


description: Corff safonau'r cyfryngau yn gwrthod cwynion o ragfarnu yn erbyn erthygl ddadleuol gan golofnydd yn y Sunday Times am Gymru.

title: Dim camau wedi cwynion am erthygl Rod Liddle am Gymru


description: Y gêm gyfeillgar rhwng Cymru a Mecsico dan fygythiad yn dilyn anghydfod rhwng chwaraewyr Mecsico a'u cymdeithas bêl-droed.

title: Gêm Mecsico v Cymru yn California dan fygythiad?


description: Trefnwyr Gŵyl Canu Gwlad y Faenol yn cyhoeddi mai'r ddeuawd o Lŷn fydd yn arwain y prif lwyfan yn 2014.

title: John ac Alun yw'r prif atyniad


description: Gewch chi byth pob ateb yn gywir!

title: Cwis Pasg Cymru Fyw


description: Trefnydd y Proms Cymreig yn dweud bod "diffyg parch" ar ôl i'r llywodraeth wrthod £30,000 o nawdd.

title: Dim arian llywodraeth i'r Proms Cymreig yn 'brifo' trefnydd

maintext:
Image caption Fe sefydlodd Owain Arwel Hughes y Proms Cymreig yn 1986
Mae sylfaenydd y Proms Cymreig, Owain Arwel Hughes, yn dweud ei fod wedi cael ei "frifo" gan benderfyniad Llywodraeth Cymru i ddod â'u cefnogaeth i'r digwyddiad i ben.
Yn ôl Mr Hughes mae cais yr ŵyl gerddorol yng Nghaerdydd am nawdd o £30,000 oddi wrth y llywodraeth wedi cael ei wrthod, ac maen nhw'n dangos "diffyg parch" i'r proms.
Eleni bydd y proms yn dychwelyd i Gaerdydd am y 33ain mlynedd, a bydd manylion y cyngherddau'n cael eu cyhoeddi dydd Mercher.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru nad yw'r proms yn gymwys am nawdd am nad ydyn nhw'n cyrraedd yr holl ofynion, yn enwedig o ran denu ymwelwyr o du allan i Gymru ac ychwanegu at yr economi.
Diffyg parch yn 'brifo'
Yn ôl Mr Hughes, ni fydd y penderfyniad yn effeithio ar y digwyddiad eleni, fydd yn Neuadd Dewi Sant rhwng 21-28 Gorffennaf.
Mae'r Proms Cymreig wedi wynebu sawl her ariannol yn y blynyddoedd diweddar, ac mae'r arweinydd wedi gorfod mynd i'w boced ei hun er mwyn sicrhau sawl perfformiad yn y gorffennol.
Yn 2015 a 2016 cafodd y Proms Cymreig nawdd ariannol gwerth £50,000 gan y llywodraeth, cyn i hwnnw ostwng i £30,000 y llynedd.
Dywedodd Mr Hughes wrth BBC Cymru: "Ers mis Medi diwethaf, rydw i wedi dilyn yr holl ganllawiau yn drwyadl, gan gynnwys eu cyngor i ofyn yn benodol am swm bach o arian sef £30,000.
Image copyright Y Proms Cymreig Image caption Bydd rhaglen berfformiadau y Proms Cymreig yn cael ei gyhoeddi ddydd Mercher
"Dyw hyn ddim am yr arian yn unig, er bod hynny'n helpu.
"Beth sy'n brifo'n fwy na dim ydy diffyg diddordeb a diffyg parch Llywodraeth Cymru tuag at y Proms Cymreig, yn enwedig o ran ei ddylanwad ar gerddoriaeth Gymreig a'r elfen addysgol.
"Fodd bynnag, dwi wrth fy modd gyda'r rhaglen o ddigwyddiadau eleni, ac mae'r cynnwys cyffrous, dramatig a chyfredol eisioes wedi denu llawer o ddiddordeb, ac mi fydd y Proms Cymreig yn llwyddiant ac yn parhau i'r dyfodol, er gwaethaf diffyg cefnogaeth y llywodraeth."
'Nawdd yn anhebygol eleni'
Mewn datganiad, dywedodd Llywodraeth Cymru bod y Proms Cymreig "wedi derbyn llawer iawn o gefnogaeth yn y gorffennol" a bod y trefnwyr wedi cael gwybod llynedd bod "nawdd yn anhebygol eleni am fod cyllidebau wedi cael eu torri ac roedden ni'n eu hannog i chwilio am nawdd a chefnogaeth gan y sector breifat".
"Rydyn ni'n falch bod rhaglen y Proms Cymreig eleni yn denu diddordeb yn barod, ond nid yw'r digwyddiad yn cyrraedd yr holl ofynion ar gyfer nawdd Digwyddiadau Mawr, yn enwedig o ran denu ymwelwyr o du hwnt i Gymru, codi proffil Cymru yn rhyngwladol neu gyfrannu at yr economi Gymreig.
"Rydyn ni'n deall bod y penderfyniad yma'n mynd i siomi'r trefnwyr, ond rydyn ni'n dymuno pob llwyddiant i'r Proms Cymreig eleni ac yn y dyfodol."


description: Heddlu Gogledd Cymru wedi cadarnhau eu bod yn ymchwilio i farwolaeth dyn yng Ngharchar Berwyn, Wrecsam.

title: Ymchwilio i farwolaeth dyn yng Ngharchar Berwyn, Wrecsam


description: Cymru yn ceisio rhoi diwedd ar eu record wael ddiweddar yn erbyn Awstralia yng Nghaerdydd ddydd Sadwrn.

title: Cymru i gefnu ar record siomedig?


description: Cymru'n cipio efydd yn y bowlio lawnt yn dilyn gornest agos, gan ddod â'u cyfanswm medalau yng Ngemau'r Gymanwlad i 23.

title: Gemau'r Gymanwlad: Efydd i Gymru yn y bowlio lawnt


description: Peirianwyr yn dechrau ar y gwaith o asesu'r difrod i bier Bae Colwyn wedi i ran ohono gwympo i'r môr ddydd Mercher.

title: Peirianwyr yn asesu'r difrod i bier Bae Colwyn


description: Cyngor Gwynedd yn anfon llythyr yn ymddiheuro i weithwyr y sir am eiriad llythyr cynharach, ond un o'r undebau yn parhau yn anhapus.

title: Llythyr Gwynedd: Undeb dal yn anhapus


description: Gobaith y bydd Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol newydd yn hybu diddordeb mewn mabwysiadu, ond pryder am ddiffyg cefnogaeth.

title: Pryder am gefnogaeth mabwysiadu yng Nghymru

maintext:
Image copyright National Adoption Service Image caption Bydd Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol Cymru yn cael ei lansio ddydd Mercher, 5 Tachwedd.
Wrth lansio gwasanaeth mabwysiadu newydd, mae gobaith y bydd y nifer o bobl yng Nghymru sy'n ystyried mabwysiadu plentyn yn dyblu.
Ond mae pryder y gall mabwysiadu yn Lloegr fod yn fwy deniadol, oherwydd cronfa gefnogaeth gwerth £19 miliwn i rieni yn Lloegr sydd ddim ar gael yng Nghymru.
Mae elusen fabwysiadu yng Nghymru yn dweud ei bod hi'n hanfodol bod cefnogaeth ar gael i blant a'u rhieni.
Yn ôl arweinydd y gwasanaeth newydd, bydd y newid yn gwella'r broses fabwysiadu a'r gefnogaeth sydd ar gael ar ôl mabwysiadu
Cefnogaeth yn hanfodol
Mae'r mwyafrif o blant sy'n disgwyl i gael eu mabwysiadu wedi cael dechrau anodd i'w bywydau, a hynny drwy esgeulustod neu gamdriniaeth.
Y flwyddyn ddiwethaf cafodd 289 o blant eu mabwysiadu yng Nghymru, ac er bod llawer o blant ifanc iawn yn cael eu rhoi gyda rhieni o fewn tri mis, mae'r rhai sydd ddim yn cael eu rhoi ar Gofrestr Mabwysiadu Cymru.
Image copyright Jupiter images Image caption Y pryder yw y gall bobl o Gymru fynd i Loegr i fabwysiadu oherwydd bod mwy o gefnogaeth ar gael
Dywedodd Ann Bell o Adoption UK yng Nghymru bod cefnogaeth wedi'r mabwysiadu yn bwysig iawn.
"Bydd gan rai o'r plant yma anghenion sylweddol ac mae hi'n gwbl hanfodol ein bod ni'n rhoi cyfle teg iddyn nhw mewn bywyd", meddai.
"Mae'r angen hwnnw wedi cael ei gydnabod yn Lloegr ac mae ganddyn nhw dystiolaeth bod clustnodi arian ar gyfer gwaith therapiwtig yn mynd i wneud gwahaniaeth.
Ychwanegodd: "Dydi plant yng Nghymru ddim gwahanol, felly mae angen amlwg yn bodoli."
Ddim yn hawdd
Mabwysiadodd Penny o Gaerdydd ei mab chwech oed, dair blynedd yn ôl. Dywedodd bod mabwysiadu wedi newid ei bywyd, ond nad yw pethau ddim wedi bod yn hawdd.
"Cafodd ddechrau anodd iawn, iawn i'w fywyd, gyda dwy flynedd mewn amgylchedd o annibendod ac anrhefn, sydd wedi effeithio ar y ffordd mae o'n gallu ymdopi â bywyd.
Mae Penny a'i mab wedi derbyn cymorth angenrheidiol gan yr awdurdod lleol oedd wedi trefnu'r mabwysiadu.
Ond dywedodd ei bod hi'n un o'r rhai lwcus: "Heb y gefnogaeth honno byddai pethau wedi bod yn llawer anoddach a dwi wedi gweld rhai achosion o fabwysiadu bron yn chwalu oherwydd nad ydyn nhw'n derbyn cefnogaeth.
"Pan es i'n ôl i'r gwaith mi wnes i sylweddoli nad oedd fy mab yn gallu ymdopi gyda'r ffaith fy mod i'n gadael am gyfnodau hir.
"Roedd hyn yn golygu nad oedd o'n gallu mynd i'r clwb brecwast nac i'r clwb ar ôl ysgol, ac roedd yn rhaid i mi leihau fy oriau gwaith."
Image copyright Getty Images Image caption Mae llawer o blant sy'n cael eu mabwysiadu wedi cael dechrau anodd i'w bywydau
Denu dros y ffin?
Mae gwasanaethau cefnogi ôl-fabwysiadu ar gael yng Nghymru, ond maen nhw wedi eu seilio ar asesu anghenion. Bydd newidiadau mawr yn cael eu cyflwyno wrth i'r Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol gael ei lansio, ond ni fydd yr elfen hon o'r drefn yn newid.
Mae Phil Evans o Gymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol yn pryderu y bydd mabwysiadwyr posib o Gymru yn cael eu denu gan y gefnogaeth sydd ar gael yn Lloegr.
Dywedodd: "Os oes gormod o wahaniaeth rhwng Cymru a Lloegr efallai y byddwn ni'n colli mabwysiadwyr posibl ar gyfer plant yng Nghymru a ni allwn adael i hynny ddigwydd.
"Mae'n rhaid i ni ddeall pam bod y cynnig yn Lloegr yn ymddangos yn well."
Ond mae Mr Evans yn hyderus y bydd y gwasanaeth newydd yn lleihau'r gwahaniaethau rhwng y ddwy wlad.
"Byddwn ni'n disgwyl y byddai sefydlu'r grŵp ymgynghorol cenedlaethol yn ein galluogi i ddweud 'dyma'r atebion posibl, dyma beth mae'n rhaid i ni wneud'."
Gwasanaethau cyson
Mae ymchwil gan Lywodraeth Cymru wedi dangos bod angen mynd i'r afael â materion yn ymwneud â chefnogaeth wrth fabwysiadu, ond y Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol fydd a'r cyfrifoldeb am hynny.
Mae Suzanne Griffiths, fydd yn arwain y gwasanaeth, yn hyderus y bydd yn gwella'r broses fabwysiadu a'r gefnogaeth sydd ar gael ar ôl mabwysiadu.
"Bydd asesu a chymeradwyo mabwysiadwyr, cysylltu plant gyda rhieni a datblygu gwasanaethau cefnogi mabwysiadu yn cael eu cydlynu ar lefel genedlaethol.
"Dros gyfnod o amser byddwn yn datblygu gwell gwasanaethau a gwasanaethau cyson, er mwyn sicrhau ble bynnag yng Nghymru mae rhywun yn byw, gallan nhw ddisgwyl derbyn yr un gwasanaethau a'r un gefnogaeth."
Bydd Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol Cymru yn cael ei lansio ddydd Mercher, 5 Tachwedd.
Bydd mwy o fanylion ar raglen Eye On Wales ar BBC Radio Wales am 12:30 ar ddydd Sul, 2 Tachwedd.


description: Ymgyrchwyr 'Gorymdaith dros Ewrop' yn ymgynnull yng Nghaerdydd.

title: 75 yn gwrthdystio yn erbyn Brexit


description: Bydd dyn yn y llys yn ddiweddarach wedi'i gyhuddo o geisio ymosod ar fenyw yn Nhrecelyn yr wythnos ddiwethaf.

title: Cyhuddo dyn o geisio ymosod


description: Heddlu De Cymru yn cadarnhau eu bod nhw wedi arestio tri o bobl eraill mewn cysylltiad â llofruddiaeth dyn yn Abertawe.

title: Heddlu'n arestio tri arall wedi llofruddiaeth Abertawe


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Agor stordy creadigol, y cyntaf o'i fath mewn llyfrgell yng Nghymru, er mwyn ceisio ehangu apêl llyfrgell draddodiadol.

title: Agor 'stordy creadigol' mewn llyfrgell yn Sir Gâr


description: Mae'r pêl-droediwr Ched Evans a gafwyd yn euog o dreisio menyw 19 oed wedi cyflwyno apêl yn erbyn y dyfarniad.

title: Ched Evans yn cyflwyno apêl yn erbyn ei ddyfarniad


description: Carcharu dyn o Wynedd fu ar ffo am bron i 13 mlynedd, yn dilyn cyhuddiadau'n ymwneud â lluniau anweddus o blant.

title: Carcharu dyn o Wynedd fu ar ffo am 13 mlynedd


description: Erthygl oedd yn dweud bod Pont Hafren yn cysylltu Cymru gyda'r "Byd Cyntaf" wedi arwain at gwynion i gorff safonau'r cyfryngau.

title: Cwynion am erthygl y colofnydd Rod Liddle am Gymru


description: Cwest yn cael ei agor i farwolaethau dyn a menyw gafodd eu canfod ar lwybr arfordirol Ceredigion.

title: Agor cwest i farwolaethau dyn a menyw yng Ngheinewydd


description: Fwy o droseddau gyrru yng Nghymru yn 2017, gyda 500 gyrrwr yn cael eu dal yn ddyddiol ar gyfartaledd.

title: Cynnydd o 8% mewn troseddau gyrru yng Nghymru


description: Ffermwyr Ifanc yn camu i'r adwy i fod yn gyfrifol am drefnu a chynnal Eisteddfod Môn y flwyddyn nesaf.

title: Ffermwyr Ifanc yn ateb her Steddfod Môn ar gyfer 2019

maintext:
Image caption Bydd yr ŵyl yn cael ei chynnal ar Faes Sioe Amaethyddol Môn yn 2019
Mae Mudiad y Ffermwyr Ifanc wedi camu i'r adwy i fod yn gyfrifol am drefnu Eisteddfod Môn y flwyddyn nesaf.
Mae Eisteddfod Môn yn ŵyl symudol, gyda gwahanol drefi a phentrefi yn gyfrifol am ei gwahodd.
Daw yn dilyn pryder am ddod o hyd i wahoddiad ar gyfer trefnu'r ŵyl yn 2019.
Gwnaed y penderfyniad yn dilyn cyfarfod cyhoeddus ar faes Sioe Amaethyddol Môn, Mona, nos Fawrth.
Dywedodd swyddogion mudiad Ffermwyr Ifanc Môn eu bod yn falch o dderbyn yr her.
'Uchafbwynt'
Yn ôl Non Williams, Is-gadeirydd Ffermwyr Ifanc Môn, maen nhw'n gobeithio ei chynnal ar faes y sioe amaethyddol ym Mona a chreu gŵyl fydd yn para dros benwythnos cyfan ym mis Mai.
"'Da ni wedi bod yn siarad sut yda' ni am roi slant ni o ran mudiad ar y 'steddfod flwyddyn nesa'," meddai.
"Mae yna lawer o gystadleuaeth rŵan, mae yna wahanol eisteddfodau a digwyddiadau, felly 'da ni wedi bod yn trafod heno sut allwn ni ei wneud yn 'steddfod y Ffermwyr Ifanc mewn ffordd."
Ychwanegodd: "'Da ni wedi bod yn trafod opsiynau gwahanol o ran digwyddiadau gwahanol o gwmpas y steddfod... ac o bosib ei gwneud hi yn fwy o ŵyl, yn fwy o benwythnos, yn fwy o uchafbwynt yng nghalendr pobl a denu mwy o bobl yma, a denu aelodau mudiad y Ffermwyr Ifanc yma hefyd."
Llys yr Eisteddfod sy'n gyfrifol am drefnu'r ŵyl eleni, fydd yn cael ei chynnal yn Ysgol Llangefni ar 19 Mai.
Ar ôl diffyg ceisiadau gan ardaloedd am ei chynnal yn 2019 fe gafodd Llys yr Eisteddfod y syniad o ofyn am gymorth y Ffermwyr Ifanc.
Dywedodd un o swyddogion Llys yr Eisteddfod, Ellis Wyn Roberts: "Oherwydd 'mod i'n nabod rhain yn dda iawn, yr hogiau a'r genod, a'r plant i gyd, rwy'n falch ofnadwy pan gefais sgwrs 'efo nhw a gwelais i neb yn diolch gymaint am gael y cyfle.
"A hwn sy'n bwysig er mwyn iddyn nhw agor allan, ac i Ynys Môn gael gweld a Chymru gael gweld, nid yn unig eu bod nhw'n barod i wneud pethau dros eu hunain ond bod nhw'n barod hefyd, dros yr iaith, i wneud pethau eraill."
Symud ymlaen
Er mai dim ond rhyw ddwsin wnaeth fynychu'r cyfarfod cyhoeddus nos Fawrth, dywedodd Ms Williams ei bod yn ffyddiog bod cefnogaeth ymhlith yr aelodaeth.
"'Da ni'n sôn am wyliau'r Pasg, ac mae llawer o aelodau wedi bod yn brysur, llawer o aelodau ar eu gwyliau a hefyd mae dros 75% o aelodau dan 16 oed ac i ffwrdd ar eu gwyliau Pasg.
"Ac rydym wedi gorfod cynnal cyfarfod heno yn sydyn oherwydd newydd wneud y penderfyniad 'da ni ac eisiau symud ymlaen yn sydyn.
"Ond 'da ni'n gwybod fod y gefnogaeth yna tu ôl i ni gan yr aelodau."
Yn ôl Mr Roberts does yna ddim pwysau ariannol ar y Ffermwyr Ifanc: "Da ni'n barod i'w cefnogi ym mhob adran ond yn ychwanegol at hynny o safbwynt ariannol does dim pwyll ariannol arnyn nhw o gwbl.
"Pe bai'r Eisteddfod yn mynd yn golled bydd ddim rhai iddyn nhw dalu r'un dimau.
"Ond dwi'n gwybod na fydd hynny'n digwydd."
Bydd unrhyw elw yn cael ei rannu rhwng Mudiad y Ffermwyr Ifanc a Llys yr Eisteddfod.


description: Eluned Morgan yn dweud y bydd yn "gwneud sylw falle fory" ynglŷn â'i bwriad i sefyll am arweinyddiaeth Llafur Cymru ai peidio.

title: Morgan: 'Sylw falle fory' ar arweinyddiaeth Llafur


description: Buddugoliaeth arall bwysig i'r Scarlets yn erbyn un o dimau cryfaf y Pro 14, Glasgow.

title: Pro 14: Scarlets 28-8 Glasgow


authors:
Cemlyn Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Yr Ysgrifennydd Materion Gwledig yn Seland Newydd yr wythnos hon er mwyn "tynhau'r cwlwm rhwng y ddwy wlad" cyn Brexit.

title: Yr Ysgrifennydd Amaeth ar ymweliad â Seland Newydd


authors:
Gwyddno Dafydd
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Pobl sy'n derbyn gofal mewn cartrefi preswyl yn cael cadw £10,000 ychwanegol o'u cynilion cyn gorfod talu cost y gofal yn llawn.

title: Codi terfyn cynilion pobl sydd mewn cartrefi preswyl

maintext:
Image copyright Thinkstock
Bydd pobl sy'n derbyn gofal mewn cartrefi preswyl yng Nghymru yn cael cadw £10,000 ychwanegol o'u cynilion cyn gorfod talu cost y gofal yn llawn.
Mae Llywodraeth Cymru wedi codi'r terfyn cyfalaf i £40,000, ar ôl iddo gael ei godi o £24,000 i £30,000 yn 2017.
Bwriad Llafur yw codi'r terfyn i £50,000 erbyn etholiad y Cynulliad yn 2021.
Yn ôl gweinidogion mae hyd at 4,000 o bobl yn talu eu costau llawn am ofal, ac fe wnaeth rhyw 450 elwa o'r cynnydd y llynedd.
'Gweithio'n galed i'w ennill'
Mae'r terfyn cyfalaf yn cael ei ddefnyddio i weld a oes angen i berson dalu'r gost lawn am eu gofal, neu os ydyn nhw'n gymwys i dderbyn cefnogaeth ariannol gan eu hawdurdod lleol.
Dywedodd y Gweinidog Gofal Cymdeithasol, Huw Irranca-Davies: "O heddiw ymlaen, bydd y terfyn cyfalaf yn codi o £30,000 i £40,000, gan sicrhau bod preswylwyr yn cael cadw £10,000 ychwanegol o'r cynilion y maen nhw wedi gweithio'n galed i'w ennill a chyfalaf arall i'w defnyddio yn ôl eu dymuniad.
"Erbyn diwedd y Cynulliad presennol, bydd y terfyn yn codi i £50,000."
Y terfyn cyfalaf yn Lloegr yw £23,250.


description: Cafodd ffordd yr A40 ger Llanymddyfri ei chau am gyfnod wedi i lyncdwll ymddangos ddydd Mercher.

title: Llyncdwll yn Sir Gâr yn achosi trafferthion i yrwyr


description: Adroddiad yn awgrymu y bydd cynllun cadwraeth yn niweidiol i'r economi ac yn golygu colli swyddi.

title: Pryder am gynllun cadwraeth


description: Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr am ddarparu adnoddau ymgyrchoedd, os ydyn nhw'n berthnasol i Gymru, yn y Gymraeg am y tro cyntaf.

title: UCM am ddarparu adnoddau i fyfyrwyr Cymru'n Gymraeg


description: Mari Huws sydd ar ôl y gwir am effaith olew palmwydd ar ein planed

title: Olew Palmwydd: Pris drud am olew rhad?

maintext:
Image copyright Mari Huws
Daeth cyhoeddiad Ddydd Mawrth 10 Ebrill gan archfarchnad Iceland ei fod am roi'r gorau i ddefnyddio olew palmwydd ('palm oil') yn eu cynnyrch erbyn diwedd 2018.
Y cwmni o Lannau Dyfrdwy yw'r archfarchnad mawr cyntaf yn y DU i waredu'r olew o'u cynnyrch, a hynny am resymau amgylcheddol.
Un fydd yn hapus iawn â'r penderfyniad yma yw Mari Huws o Benygroes ger Caernarfon. Treuliodd hi bron i chwe wythnos yn Indonesia er mwyn gwneud ffilm ddogfen ar effaith y diwydiant olew palmwydd ar fywyd gwyllt, cymunedau a'r amgylchedd yno:
Drwy ffotograffiaeth, ffilm a geiriau, dwi'n gobeithio dod â'r stori nôl i Gymru am fyd sy'n prysur ddiflannu.
Yn 2015, cafodd coedwig law maint Cymru ei losgi mewn cwpl o fisoedd ar ôl i dannau erchyll ruo drwy de Sumatra.
Dyma, heb os, oedd un o drychinebau amgylcheddol gwaethaf y ddegawd, yn rhyddhau miliynau o dunelli o garbon i'r byd ac yn mygu'r cymunedau.
Cafodd 100,000 o bobl eu lladd, a does yna ddim cofnod o faint o anifeiliaid gafodd eu difa.
Prin g'neud newyddion 10 'nath y trychineb yma, a dyna pryd nes i ddechrau gofyn cwestiynau.
Image copyright Mari Huws Image caption Darma a'i fab. Sefydlydd y fenter 'Nature for Change', sydd yn gweithio i amddiffyn y goedwig law a bywyd gwyllt drwy addysgu a chefnogi'r ffermwyr lleol a'r teuluoedd sy'n byw yn y 'buffer zone' yn Timbang Lawan, Sumatra
Beth yw'r broblem? Mae'r rhan fwyaf o gynhyrchu olew palmwydd yn digwydd yn Indonesia a Malaysia, ble mae coedwigoedd yn cael eu dinistrio i wneud lle i blanhigfeydd arbennig sy'n rhyddhau carbon niweidiol i'r atmosffer.
O'n i'n gweld o'n reit sinistr i ddechrau bod 'na gynhwysyn - sy'n g'neud gymaint o ddifrod i'r byd, i'r bobl a'r bywyd gwyllt - yn cuddio mewn cynnyrch yn ein harchfarchnadoedd ni a bod neb callach am y peth.
Nes i ddysgu wedyn am faint o elw mae'r olew rhad yn g'neud i gwmnïa' mawr a do'n i ddim yn gweld o mor sinistr - jest fel llaw goch cyfalafiaeth.
Ond y peth 'naeth wir ysgogi fi i fynd ar ôl y pwnc go iawn oedd erthygl am ymdrechion Rainforest Foundation Norway i leihau defnydd y wlad o olew palmwydd yn 2011.
Drwy ledu'r ffeithiau am y diwydiant ar lawr gwlad, 'nath yr ymgyrch leihau defnydd Norwy o'r olew 60% mewn blwyddyn. Felly ma' hi'n bosib g'neud gwahaniaeth!
Image copyright Mari Huws Image caption Hani, fy ngeid i fyny'r afon Sakonyar, Borneo. Afon sydd yn rhedeg fel ffin efo'r Parc Cenedlaethol ar un ochr a phlanhigfeydd ar y llall
Dwi'n credu'n gryf mewn grym celf i 'neud gwahaniaeth ar lawr gwlad ac i ddechrau symudiad o'r llawr fyny yn lle derbyn y sefyllfa o'r top lawr.
Dwi'n gobeithio y bydd y prosiect yma'n ysbrydoli pobl i feddwl am o le ma' petha'n dod, a sgil effaith y diwydiant olew palmwydd ar gymuneda', bywyd gwyllt a'r amgylchedd.
Image copyright Mari Huws Image caption Plant yn chwara' mewn 'paddie' reis sydd newydd gael ei gynhaea' yng ngogledd Sumatra
Ma'r pŵer yn ein pocedi ni i beidio bwydo cyfalafiaeth, system sy'n ffafrio elw a chynnydd economaidd tymor byr dros gynaliadwyedd, hawliau dynol a dyfodol y blaned.
Drwy ddogfennu cip o be' sy'n mynd 'mlaen yma ar ffilm, drwy ffotograffiaeth ac mewn blog, ella y medra i chwara' rhan fach yn y newid sydd angen digwydd i achub be' sy'n weddill o'r goedwig law ac i'r cymunedau sydd yn byw wrth ei hymyl gadw ei hurddas a'i hincwm fel ffermwyr reis, llysiau a ffrwythau.
Image copyright Mari Huws
Afon Sakonyar, Canolbarth Kalimantan. Afon sydd wedi ei wneud i gyd o ddŵr glaw, ac yn nodweddiadol gan fod y dŵr yn ddu oherwydd y tir mawnog (peat).
Yr enw gwreiddiol oedd 'Suangai Buaya', afon y crocodeil - cyn i'r Iseldirwyr, a oedd yn coloneiddio Indonesia tan yr Ail Ryfel Byd, ei hail-enwi.
Image copyright Mari Huws
Jonni, Armen ac Armir - geids i fi yng nghoedwig law Gunung Leuser am bedwar diwrnod a thair noson. Y tri yn adnabod y goedwig fel cefn eu llaw.
Image copyright Mari Huws
Ffermio traddodiadol ar ffin y Parc Cenedlaethol yn Bukit Lawan, Sumatra


description: Swyddogion cynllunio Ceredigion yn argymell caniatáu cais dadleuol i godi 20 o unedau fforddiadwy ar safle hen ysgol yn Llanbed.

title: Trafod codi unedau fforddiadwy ar safle hen ysgol


description: Ffigyrau newydd yn dangos fod 1,860 o alwadau am ambiwlans wedi cymryd mwy na chwech awr dros dri mis y gaeaf.

title: Ffigyrau ymateb ambiwlans yn 'frawychus' dros y gaeaf

maintext:
Mae ffigyrau newydd yn dangos fod 1,860 o alwadau am ambiwlans wedi cymryd mwy na chwech awr dros dri mis y gaeaf.
Mae'r ffigyrau sydd wedi'u rhyddhau gan y Ceidwadwyr Cymreig yn dangos yr amseroedd cleifion yn achosion galwadau melyn - achosion sy'n golygu nad oes bygythiad i fywyd yn syth.
Mae'r blaid wedi disgrifio'r ffigyrau fel rhai "brawychus".
Ond mae Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yn dweud fod angen ystyried y ffigyrau yng nghyd-destun galw cyson tymor y gaeaf.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod targedau'r galwadau mwyaf brys yn rhagori.
'Gaeaf prysur'
Daw'r ffigyrau ar gyfer Rhagfyr 2017-Chwefror 2018 ar ôl i'r Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething ddisgrifio'r cyfnod fel "y gaeaf prysuraf erioed" yn hanes y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru.
Yn ôl ystadegau a gafodd eu casglu gan y Ceidwadwyr Cymreig yn dilyn cais dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth fe wnaeth 51% o alwadau melyn - 34,768 allan o 68,186 - gymryd mwy na hanner awr.
Roedd yr ymateb yn hirach na thair awr yn achos 5,706 o alwadau, a mwy na chwech awr yn achos 1,860 yn rhagor.
Image caption Dywedodd arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew RT Davies fod y ffigyrau yn "frawychus."
Mae galwadau am ambiwlans yng Nghymru yn cael eu rhoi yn un o dri dosbarth - coch, melyn a gwyrdd - dan drefn a gafodd ei chyflwyno yn 2015.
Mae'r galwadau mwyaf brys ble mae perygl i fywyd yn cael eu cofnodi fel galwadau coch, gyda disgwyl i barafeddygon gyrraedd 65% o'r cleifion hynny o fewn wyth munud.
Mae galwadau melyn yn cynnwys achosion sy'n cael eu hystyried yn rhai difrifol ond dyw bywyd y person ddim mewn perygl yn syth. Gall rhain gynnwys achosion fel strôc a phoenau yn y frest.
Yn achos galwadau melyn, dywed Llywodraeth Cymru fod cleifion yn cael ymateb cyflym "golau glas", ond does dim targedau amser penodol.
Dywedodd arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew RT Davies fod y ffigyrau yn "frawychus".
"Mae pwysau uchel ar y GIG, rydym yn deall hynny, ond mae rheolaeth o'r GIG gan yr Ysgrifennydd Iechyd presennol yn hynod annigonol," meddai.
'Disgwyl yn hirach'
Dros yr un cyfnod, roedd 70% o 6,375 o alwadau coch wedi cyrraedd y targed ymateb o wyth munud.
Roedd y data'n dangos fod 1,938 o'r 6,375 o alwadau a gafwyd wedi cymryd mwy nag wyth munud cyn i ambiwlans gyrraedd.
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud fod y Gwasanaeth Ambiwlans wedi gwneud yn well na'r targed cenedlaethol ar gyfer galwadau coch am 29 mis yn olynol, gyda chyfartaledd ymateb ambiwlans i alwad o'r fath yn bum munud.
Dywedodd llefarydd ar ran y Gwasanaeth Ambiwlans: "Mae achosion o chwech awr neu fwy ddim ond yn 2.1% o nifer yr achosion ble wnaeth ambiwlans ymateb.
"Wrth edrych ar y cynnydd mewn galw ar draws y system, gyda sawl claf angen ein help, mae'n anochel fod rhai pobl, yn anffodus, yn gorfod disgwyl yn hirach.
"Does neb yn y Gwasanaeth Ambiwlans na GIG Cymru yn hunanfodlon ynglŷn â darparu'r gofal gorau i'r bobl rydym yn eu gwasanaethu, a byddwn yn parhau i weithio i wella'r hyn rydym yn ei wneud."


description: Comisiynydd Gwybodaeth yn ymchwilio oherwydd pryder am fanylion data bobl wnaeth gofrestru am ddigwyddiadau fel Velothon Cymru.

title: Cardiau credyd athletwyr 'wedi'u hacio'


description: Pwyntiau gwefru cyflym i geir trydan yn "allweddol" i'r economi, gan fod rhwydwaith Cymru "ar ei hôl hi" o'i gymharu â gweddill y DU.

title: Pwyntiau gwefru i geir trydan yn 'allweddol' i'r economi


description: Bydd Cyngor gwynedd yn ystyried cynllun i adeiladu cannoedd o dai newydd yn y sir ddydd Llun.

title: Ystyried cynllun i adeiladu 350 o dai ym Mangor, Gwynedd


description: Gwesty yng Nghaerdydd yn ymddiheuro am "drydariad oedd heb ei awdurdodi" wedi iddyn nhw ganslo cyfarfod grŵp hawliau menywod.

title: Gwesty'n ymddiheuro am drydariad ar ôl canslo cyfarfod


description: Olivia Breen yn cipio medal aur yn y naid hir a medalau arian ac efydd i'r Cymry eraill yn y Gemau Gymanwlad.

title: Trydydd medal aur i Gymru yn y Gemau Gymanwlad


description: Llythyr gan gyfreithwyr teulu Carl Sargeant yn dweud bod yr oedi cyn sefydlu ymchwiliad i'w farwolaeth yn achosi "gofid sylweddol" iddynt.

title: Oedi ymchwiliad Sargeant yn 'achosi gofid' i'w deulu


description: Enw parc dŵr gwerth £15m yn cael ei gyhoeddi fel rhan o ddatblygiad "cyffrous" ardal glan y môr Y Rhyl.

title: Cyhoeddi enw parc dŵr newydd sy'n dod i'r Rhyl


description: Hyfforddwr cefnwyr y Scarlets sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Cyn-chwaraewr rygbi Cymru Stephen Jones

maintext:
Image copyright Huw Evans Agency
Stephen Jones, cyn-chwaraewr rygbi Cymru a hyfforddwr cefnwyr y Scarlets sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Peter Rees yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Chwarae pêl-droed yn yr ardd gyda fy mrawd.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Fy ngwraig. O'dd hi dwy flynedd yn iau na fi'n ysgol, ac fe wnes i briodi hi!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Torri ffenest drws cefn y tŷ yn chwarae pêl-droed.
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Tra'n gwylio DIY SOS a Stand Up To Cancer Celebrity Bake Off.
Image caption Mae DIY SOS yn helpu i ail-adeiladu cartrefi, fel yn y bennod arbennig yma o Abertawe ar gyfer Plant Mewn Angen - ond yn achosi i ni i gyd grïo, ochr arall y sgrin deledu!
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Fi'n rhoi popeth yn y dishwasher! Hyd yn oed pethau sy' ddim i fod yna!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Unrhyw le yn y gorllewin - Cei Newydd yn un o'r ffefrynnau.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Noson ein priodas gyda'n teulu a ffrindiau i gyd.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Fi'n joio byw!
O Archif Ateb y Galw:
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Outliers, Malcolm Gladwell, a hunangofiant John Wooden.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Keith Floyd ac Oliver Reed achos bydde'r bwyd yn grêt a'r storïau'n wych.
Image caption Byddai digon o fwyd, diodydd a sgwrsio ar noson â Keith Floyd!
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Fi'n Cardi! (Ges i fy ngeni yn Aberystwyth.)
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cymryd fy anadl olaf!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Sosban Fach achos yr atgofion!
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Prawn cocktail, stêc a chips, a sticky toffee pudding.
Image copyright Getty Images Image caption Er ei ddiddordeb cynnar mewn pêl-droed, chwarae rygbi oedd Stephen... er fod yr ymarfer cicio wedi bod o help, mae'n siŵr
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Roger Federer
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Andrew 'Tommo' Thomas


description: Gwraig o Abergele yn marw yn Ysbyty Glan Clwyd ar ôl oedi mewn ambiwlans y tu allan i'r ysbyty.

title: Aros mewn ambiwlans: marwolaeth claf


description: Llywydd newydd y Llyfrgell Genedlaethol yn rhybuddio y gallai streic gan weithwyr Amgueddfa Cymru niweidio sefydliadau eraill y wlad.

title: Llywydd yn poeni am effaith streic ar y Llyfrgell Gen


description: Barnwr yn yr Uchel Lys yn caniatáu datblygu Parc y Strade.

title: Barnwr yn caniatáu datblygu Parc y Strade


description: Tri dyn wedi eu carcharu am gyfanswm o 30 mlynedd am ddwyn £1.5m o beiriannau arian, gan gynnwys un yn Nhrefynwy

title: Carcharu tri am ddwyn £1.5m o beiriannau arian


description: Wrecsam wedi syrthio i'r chweched safle wedi gêm gyfartal oddi cartref yn erbyn Eastleigh.

title: Eastleigh 1-1 Wrecsam


description: Dau ddyn arall yn ymddangos yn y llys wedi'u cyhuddo o ymosod ar fyfyriwr yn Aberystwyth.

title: Cyhuddo dau arall wedi ymosodiad ar Ifan Owens yn Aberystwyth


description: Cabinet Cyngor Gwynedd yn pleidleisio dros gynnydd o 50% i'r dreth ar ail gartrefi.

title: Cabinet Gwynedd yn argymell codi treth ar ail gartrefi


description: Wedi'r honiadau am Malky Mackay, mae cadeirydd Chwaraeon Cymru'n dweud fod diwylliant o 'ymddygiad dychrynllyd' yn bodoli ym myd pêl-droed.

title: 'Ymddygiad dychrynllyd' byd y bêl gron

maintext:
Wedi'r honiadau am Malky Mackay, mae cadeirydd Chwaraeon Cymru'n dweud fod diwylliant o "ymddygiad dychrynllyd" yn bodoli ym myd pêl-droed.
Ar raglen Sunday Supplement BBC Radio Wales, fe ddywedodd Laura McAllister - sy'n gyn-chwaraewraig ryngwladol - ei bod hi'n credu fod pêl-droed yn enghraifft o gamp sydd wedi "colli cysylltiad â'r bobl sydd wir yn caru'r gêm."
Ychwanegodd ei bod hi'n "teimlo'n isel iawn am gyflwr y gêm 'nes i dyfu i'w charu."
Er difrifoldeb yr honiadau am Malky Mackay ac Iain Moody tra'r oedden nhw'n gweithio yng Nghaerdydd, fe ddywedodd McAllister nad yw'r newyddion yn ei synnu:
"Dw i'n meddwl fod yr un peth yn wir i bawb sydd wedi ymwneud â'r gêm mor hir â fi.
"Es i i wylio Caerdydd am y tro cynta' gyda 'nhad-cu pan o'n i'n dair oed. Mae gen i docyn tymor.
"Dw i wedi chwarae a bod yn swyddog ar bob lefel.
"Dw i'n credu y byddai pawb sy'n 'nabod y gêm yn dweud fod 'na wastad rhyw ddiwylliant dirgel o ymddygiad eitha' dychrynllyd. Mae'n gwbl, gwbl wahanol i nifer o chwaraeon eraill.
"Felly mae'n fy nigalonni, ond dw i ddim yn credu ei bod hi'n sioc i rai sy'n 'nabod y gêm o ddifrif."
Image copyright PA Image caption Mae Mackay wedi ymddiheuro am gynnwys rhai negeseuon
Yn ôl McAllister, mae ffactorau fel datganiad yr LMA ar yr honiadau am Mackay a Moody yn rhan o'r broblem.
Er i'r gymdeithas rheolwyr pêl-droed ymddiheuro am alw ymddygiad y ddau yn "gellwair cyfeillgar", mae hi'n dweud fod datganiadau o'r fath yn "cyfiawnhau ymddygiad gwael iawn, na fyddai'n dderbyniol yn unman arall".
Nos Wener, fe ymddiheurodd Malky Mackay am anfon tair neges "annerbyniol ac anaddas".
Fore Sadwrn fodd bynnag, fe honodd y Daily Mail fod rhagor o negeseuon sarhaus wedi dod i'r fei.


description: BBC Cymru yn dechrau ar daith etholiadol o amgylch y wlad ddydd Llun, gan gychwyn yn Y Barri.


description: Merch o Gymru yw'r trydydd plentyn i deithio i'r Almaen i gael llawdriniaeth arloesol ar ei chefn.

title: Merch yn mynd i'r Almaen am lawdriniaeth ar y cefn

maintext:
Image copyright Llun Teulu Image caption Erin Morgan-Ring gyda'r llawfeddyg Dr Per Trobisch a fydd yn gyfrifol am y llawdriniaeth
Bydd merch o Gymru yn teithio i'r Almaen ddydd Gwener i gael llawdriniaeth arloesol ar ei chefn.
Nid yw'r driniaeth hon ar gael ar y gwasanaeth iechyd ar hyn o bryd.
Mae Erin Morgan-Ring, 14 oed, o ardal Y Waun, yng Nghaerdydd, wedi cael diagnosis o scoliosis, sy'n golygu bod ei hasgwrn cefn yn plygu.
Erin yw'r trydydd plentyn o fewn blwyddyn o Gymru i deithio dramor ar gyfer y llawdriniaeth.
Asesu tystiolaeth newydd
Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddai corff NICE yn asesu unrhyw dystiolaeth newydd sy'n cefnogi'r achos i gyflwyno'r driniaeth cyn y bydd ar gael ar y GIG.
Yn y cyfamser, roedd yn rhaid i deuluoedd y tri o blant godi miloedd o bunnoedd i dalu am y driniaeth.
Y llawdriniaethau mwyaf cyffredin sydd ar gael yn y DU ar gyfer scoliosis yw gosod sgriwiau metel yn yr asgwrn cefn i geisio cywiro'r gwyro.
Image copyright Ysbyty Spire Image caption Llun pelydr-X o gefn Erin
Mae Erin Morgan-Ring yn ymddiddori'n helaeth mewn chwaraeon, ac yn cystadlu'n aml mewn cystadlaethau gymnasteg a rhedeg.
Dywedodd mam Erin, Ceri Morgan, y byddai ei merch yn gorfod rhoi'r gorau i chwaraeon cystadleuol pe bai hi'n dewis triniaeth y GIG, gan fod arbenigwyr yn dweud fod y driniaeth yn cyfyngu ar faint mae'r claf yn gallu symud.
Fe glywodd teulu Erin fod llawdriniaeth arloesol newydd o'r enw Vertebral Body Tethering (VBT) ar gael yn America ac yn Yr Almaen.
1,000 o gleifion
Mae triniaeth VBT yn defnyddio sgriwiau a llinynnau i gywiro'r crymu yn y cefn.
Dim ond 10 mlynedd sydd ers i'r driniaeth newydd fodoli, a dim ond pobl ifanc yn eu harddegau sydd yn gymwys i gael y llawdriniaeth.
Mae tua 1,000 o gleifion wedi cael y driniaeth newydd, ond hyd yma nid yw'r GIG wedi ei gymeradwyo.
Image copyright Llun Teulu Image caption Mae chwaraewr Cymru a Real Madrid, Gareth Bale wedi rhoi nwyddau i ocsiwn ar gyfer cronfa i dalu am driniaeth Erin
Dywedodd Ms Morgan ei bod hi wedi sylweddoli nad oedd rhywbeth yn iawn gyda chefn Erin yn ystod gwyliau yn 2016.
"Roedd hi mewn bicini ac fe sylweddolais nad oedd hi'n sefyll yn syth. Pan ddaethom ni'n ôl, fe aethom ni'n syth at y meddyg ac fe gafodd ei chyfeirio at arbenigwr," meddai.
Cefnogaeth enwogion
Fe gafodd Erin ddiagnosis o scoliosis ar ôl i feddygon archwilio lluniau pelydr-X o'i chefn.
Mae teulu Erin wedi bod yn codi arian i sicrhau'r £42,000 sydd ei angen i dalu am y llawdriniaeth, ac mae Sam Warburton, chwaraewr rygbi Cymru a'r pêl-droediwr Gareth Bale, ymhlith enwogion sydd wedi rhoi eitemau ar gyfer ocsiwn i helpu'r teulu i godi arian.
Dywedodd arbenigwr VBT, Dr Per Trobisch, o Ysbyty St Brigida yn Simmerath, Yr Almaen ei fod yn argyhoeddedig y byddai llawdriniaeth VBT yn dod yn rhan o driniaethau sydd ar gael ar y GIG, ond y gallai gymryd ychydig flynyddoedd i gasglu data i gefnogi'r achos.
Ond ychwanegodd nad yw VBT "yn addas ar gyfer pob claf scoliosis".
Yn ôl arbenigwyr mae llai na 10% sydd yn cael y driniaeth yn gweld nad yw hi'n llwyddo.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru nad yw VBT yn cael ei rhoi fel triniaeth reolaidd gan y GIG. Ond dywedodd y llefarydd y bydd NICE yn asesu unrhyw dystiolaeth newydd a all ddod i'r amlwg sy'n cefnogi'r achos i gyflwyno'r driniaeth.


description: Achubwyr yn Sir Gaerfyrddin i ddefnyddio hofrenfad i helpu pobl sy'n mynd i drafferthion ar y dŵr yn y dyfodol.

title: Cyflwyno hofrenfad achub cyntaf Cymru yng Nglan-y-fferi


description: Ysgolion Uwchradd: Categori Melyn

title: Ysgolion Uwchradd: Categori Melyn


description: Heddlu'r De yn cadarnhau eu bod nhw'n ymchwilio i amgylchiadau marwolaeth dyn 67 oed yn Abertawe.

title: Heddlu'n lansio ymchwiliad i lofruddiaeth yn Abertawe


description: Comisiynydd Heddlu yn datgelu ei fod wedi gwario dros £16,000 er mwyn cael gwared â'r cyn brif gwnstabl Carmel Napier.

title: Cyn bennaeth heddlu: Cost o fwy na £16,000


description: Cannoedd o staff sy'n gweithio i'r awyrlu wedi pleidleisio o blaid cynnal streic, fel rhan o ffrae ynglŷn â chyflogau.

title: Streic yng nghanolfannau'r awyrlu?


description: Y nofwraig Jazz Carlin fydd yn cario'r Ddraig Goch yn seremoni agoriadol Gemau'r Gymanwlad yn Awstralia.

title: Jazz Carlin i gario'r faner yng Ngemau'r Gymanwlad


authors:
Aled Ap Dafydd
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Perchnogion cwmni gafodd gytundeb gwerth miliynau gan Lywodraeth Cymru wedi bod yn destun ymchwiliad twyll gan Scotland Yard.

title: Cwmni cytundeb tai wedi bod yn destun ymchwiliad twyll


description: Capten Tîm Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad yn sôn am ei siom wedi iddi orffen yn wythfed yn y triathlon.

title: Siom i'r capten Non Stanford yn Arfordir Aur


description: Elusen yn ceisio codi ymwybyddiaeth ymysg meddygon teulu wedi i arbenigwr ddweud bod faint o wybodaeth sydd ar gael yn "ddigalon".

title: Diffyg gwybodaeth am ganser y prostad yn 'ddigalon'

maintext:
Image copyright Prostate Cymru Image caption Mae Prostate Cymru yn gobeithio bydd y modiwl arlein newydd yn arwain at ddiagnosis yn gynt
Mae elusen ganser wedi lansio cwrs ar-lein i godi ymwybyddiaeth o ganser y prostad ymysg meddygon teulu yng Nghymru.
Dywedodd Prostate Cymru y bydd y modiwl newydd yn gymorth i feddygon gyda diagnosis cynnar a thriniaeth effeithiol.
Mae canser y prostad yn effeithio ar un o bob wyth dyn yng Nghymru, ond mae un arbenigwr wedi dweud fod y wybodaeth brin sydd ar gael yn "ddigalon".
Dywedodd Llywodraeth Cymru: "Mae canllawiau ar gael i gefnogi meddygon teulu am gynnal profion am ganser y prostad."
Gwybodaeth yn 'hanfodol'
Andy Thomas yw cadeirydd Prostate Cymru, ac mae'n Llawfeddyg Wroleg Ymgynghorol yn Ysbyty Tywysoges Cymru ym Mhen-y-bont ar Ogwr.
"Mae'n ddigalon iawn fod cyn lleied o wybodaeth ar gael yn hawdd am y clefyd o gymharu â mathau eraill o ganser," meddai.
Dywedodd Janine David, meddyg teulu ym Mhorthcawl: "Rwy'n credu bod angen i hyfforddiant presennol meddygon teulu fod â mwy o wybodaeth am iechyd dynion yn ei chyfanrwydd, nid dim ond canser y prostad.
"Mae dynion yn wael iawn am ymchwilio i iechyd neu ofyn am gymorth gan feddygon, felly pan maen nhw'n gwneud mae'n hanfodol ein bod ni'n ymwybodol o'r risgiau ac yn cynnig profion am y math yma o ganser sy'n dod yn fwyfwy cyffredin."
Image copyright Llyfrgell Luniau Gwyddoniaeth
Yn ôl llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae canllawiau ar gael i gefnogi meddygon teulu ar gynnal profion am ganser y prostad, ac mae ein Fframwaith am Ganser yn cefnogi gofal iechyd cychwynnol yn y diagnosis a thriniaeth o amryw ganserau."
Mae'r cwrs ar-lein newydd gan Prostate Cymru wedi cael sêl bendith Coleg Brenhinol Meddygon Teulu, ac mae'r elusen yn gobeithio y bydd ar gael i fyfyrwyr meddygol a'r cyhoedd yn y pen draw.
40,000 achos bob blwyddyn
Yn ôl Galw Iechyd Cymru, mae canser y prostad yn datblygu'n araf ac mae'n bosib na fydd arwyddion amlwg o'r clefyd am flynyddoedd lawer.
Mae'n fwy tebygol i ddynion dros 50 oed gael y clefyd.
Dyma'r math mwyaf cyffredin o ganser ymhlith dynion gyda 40,000 o achosion newydd yn y DU bob blwyddyn.
Llynedd roedd nifer y dynion fu farw o ganser y prostad yn uwch na nifer y menywod fu farw o ganser y fron, a hynny am y tro cyntaf.
Y ddau fath o ganser sy'n lladd y nifer fwyaf yn y DU yw canser yr ysgyfaint a chanser y coluddyn.


description: Gôl yn yr ail hanner gan Jordan Ayew yn sicrhau pwynt i Abertawe ar y Liberty.

title: Uwchgynghrair Lloegr: Abertawe 1-1 Everton


description: Heddlu Gwent yn chwilio am ddyn sydd wedi torri amodau ei drwydded ar ôl cael ei ryddhau o garchar am lofruddio.

title: Heddlu Gwent yn chwilio am lofrudd yng Nghaerffili


description: Elusennau'n feirniadol o gynghorau sydd heb ddefnyddio holl arian cronfa i helpu pobl sy'n cael trafferth talu eu rhent.

title: Beirniadu cynghorau am beidio defnyddio cronfa cymorth tai


description: Un o ffermydd mwyaf Cymru wedi dechrau cadw ceirw oherwydd eu bod yn "bryderus" am ddyfodol y diwydiant cig oen ar ôl Brexit.

title: Rheolwr Rhug: 'Pryder' am gadw defaid ar ôl Brexit


description: Ffermwr o Ynys Môn wedi cael "dipyn o sioc" ar ôl i fuwch roi genedigaeth i dripledi, a phob un yn fenywaidd.

title: Ffermwr yn dathlu lloi 'siawns 700,000/1' ar Ynys Môn


description: Diffoddwyr tân yng Nghymru wedi mynychu mwy o alwadau diangen nac unrhyw fath arall o ddigwyddiad dros y pum mlynedd diwethaf.

title: 41% o alwadau i wasanaethau tân Cymru'n ddiangen


description: Côr Glanaethwy i berfformio darn coffa trychineb Aberfan, Cantata Memoria yn Neuadd Carnegie, Efrog Newydd.

title: Glanaethwy i berfformio darn coffa Aberfan yn America


description: Morgannwg yn batio'n gadarn ar ail ddiwrnod eu gêm bencampwriaeth yn erbyn Sir Gaerlŷr.

title: Morgannwg: Cant i Marcus North


description: Sioe flodau Cymdeithas Arddwriaeth Frenhinol (RHS) yn dychwelyd i'r brifddinas

title: Lluniau: Caerdydd yn blodeuo


description: Côrdydd yn cipio'r brif wobr yn yr Ŵyl Ban Geltaidd a gwobrau i gorau eraill Cymru hefyd.

title: Côrdydd yn dod i'r brig yn yr Ŵyl Ban Geltaidd

maintext:
Image copyright Côrdydd
Mae Côrdydd wedi cipio gwobr Côr yr ŵyl yn yr Ŵyl Ban Geltaidd.
Cafodd y côr o Gaerdydd y wobr am y perfformiad gorau ar ôl dod i'r brig yng nghystadleuaeth y Côr Cymysg Digyfeiliant a'r Côr Agored gyda chyfeiliant.
Llwyddiant i Gymru
Mae'r ŵyl wedi ei chynnal eleni rhwng 3-8 o Ebrill yn Letterkenny, Iwerddon a'r bwriad yw hyrwyddo cerddoriaeth, iaith, dawns a chwaraeon y chwe chenedl Geltaidd.
Yn ystod yr wythnos mae nifer o ddigwyddiadau fel gweithdai dawns ac iaith, sesiynau stori a pherfformiadau wedi'u cynnal.
Nid Côrdydd oedd yr unig gôr o Gymru i gael llwyddiant.
Fe wnaeth Eryrod Meirion o ardal Llanuwchllyn hefyd gipio'r wobr gyntaf yng nghategori'r Côr Meibion a'r Côr Gwerin ac fe ddaethont yn ail yn y gystadleuaeth Côr Agored gyda chyfeiliant.
Image copyright Côrdydd Image caption Branwen Gwyn, cyfeilydd y côr gyda'r arweinydd Huw Foulkes
Cafodd Côr Dre, Caernarfon y brif wobr am y Côr Gwledig ac ail yn y Côr Gwerin.
Roedd Hogia'r Ddwylan yn ail yn y gystadleuaeth i gorau meibion ac fe enillodd Côrnarfon y wobr am gân orau yr ŵyl gan gôr nad oedd wedi ennill gwobr.
Dywedodd arweinydd Côrdydd, Huw Foulkes ei bod hi'n anrhydedd ennill y brif wobr ac y byddan nhw yn ymweld â'r ŵyl eto yn y dyfodol.
"Dyma'r tro cynta i ni fel côr fynd i'r Ŵyl ac mae'n fraint cipio'r brif wobr yn erbyn cymaint o gorau arbennig.
"Ond roedd yr Ŵyl yn llawer mwy na'r cystadlu ac yn sicr, mi wnaethon ni'n fawr o'r elfen gymdeithasol hefyd.
"Roedd yr awyrgylch a'r mwynhau ar ôl y cystadlu gyda'r corau eraill yn rhywbeth wnawn ni gofio am amser hir iawn.
"Dwi'n falch iawn o'r criw - nid yn unig am fod yn llwyddiannus, ond am fod yn gymdeithas o ffrindiau gwych! Rydan ni gyd yn edrych 'mlaen at y trip nesa'n barod."


description: Traeth poblogaidd yng Ngheredigion ar gau i'r cyhoedd ar ôl i slyri fferm lygru nant sy'n llifo i'r traeth.

title: Slyri yn cau traeth poblogaidd yng Ngheredigion


description: Gwyliwch wrth i athletwyr Tîm Cymru o Gemau'r Gymanwlad Arfordir Aur gael eu croesawu gartref yn swyddogol gyda dathliad yn y Cynulliad.

title: Croesawu athletwyr Gemau'r Gymanwlad 'nôl i Gymru


description: Dros fis ers i stormydd nerthol y gaeaf ddifrodi gwifrau, mae pobl ym mhentref Pen Draw'r Byd yn Nyffryn Eglwyseg yn dal i fod heb llinellau ffôn a rhyngrwyd.

title: Pentref Pen Draw'r Byd heb gysylltiad ffôn ers dros fis


description: Gweinidog Swyddfa Cymru wedi pwysleisio bod gogledd Cymru â'r potensial i fod "ar flaen y gad" wrth symud tuag at economi carbon isel.

title: Ynni carbon isel: Potensial i'r gogledd 'arwain y ffordd'


description: Ysgol Farddol Caerfyrddin i gyhoeddi cyfrol o gerddi gan aelodau a chyn-aelodau i ddathlu 25 mlynedd ers y gwersi cyntaf.

title: Ysgol Farddol Caerfyrddin yn dathlu 25 mlynedd


description: Prif siaradwr gŵyl Gristnogol Gymraeg flynyddol yn dweud bod yna deimlad fod "Cristnogaeth newydd yn blodeuo" yng Nghymru.

title: 'Gobaith newydd yn y tir' i Gristnogion Cymru


description: Canlyniadau post mortem yn dangos bod y chwaraewr rygbi Danny Jones wedi cael ataliad ar y galon yn sgil cyflwr ers ei eni.

title: Post mortem: Ataliad y galon


description: Pennaeth bydwreigiaeth Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn dweud y bydd buddsoddiad £25m yn Ysbyty Glangwili yn gwneud "lot o wahaniaeth".

title: Buddsoddiad Glangwili am wneud 'lot o wahaniaeth'


description: Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig yn dweud bod diddordeb y cyhoedd yn etholiad y Cynulliad mor isel, mae'r system "mewn argyfwng".

title: Diffyg diddordeb y cyhoedd yn yr etholiad yn 'argyfwng'


description: Teyrngedau wedi eu rhoi i gyn Esgob Bangor, Saunders Davies, fu farw ddydd Gwener yn 80 oed.

title: Teyrngedau i gyn Esgob Bangor Saunders Davies


description: Gôl hwyr yn erbyn Sheffield United yn sicrhau pwynt pwysig i Gaerdydd yn y Bencampwriaeth.

title: Sheffield United 1-1 Caerdydd


description: Prif hyfforddwr y Scarlets yn galw ar ei dîm i "greu hanes" a chyrraedd ffeinal Cwpan Pencampwyr Ewrop am y tro cyntaf yn eu hanes.

title: Wayne Pivac yn galw ar y Scarlets i 'greu hanes'


description: Prif hyfforddwr y Scarlets, Wayne Pivac wedi cynnal trafodaethau anffurfiol gydag Undeb Rygbi Cymru am olynu Warren Gatland yn 2019.

title: Pivac wedi trafod ag Undeb Rygbi Cymru am olynu Gatland


description: Y dyn o Wynedd sy'n atgyweirio hen raseli i gwsmeriaid dros y byd

title: Apêl yr hen ffordd Gymreig... o siafio

maintext:
Image copyright Huw Pierce Pritchard Image caption Mae'r ddefod o siafio yn y ffordd hen ffasiwn yn apelio yn ein bywydau modern prysur ac yn well i'r amgylchedd meddai Huw Pritchard
Os ydych chi'n dal i ddefnyddio rasel blastig i siafio, rydych chi ar ei hôl hi meddai dyn o Wynedd sy'n atgyweirio hen raseli llafn syth a'u gwerthu dros y byd.
Fel newid brwsh dannedd plastig am un bambŵ neu stopio defnyddio gwellt yfed, gallai defnyddio rasel hen ffasiwn sy'n para oes fod yn un o'r newidiadau bach eraill gall pobl sy'n poeni am yr amgylchedd ei wneud, yn ôl Huw Pritchard.
Mae hefyd wedi dod nôl i ffasiwn, yn enwedig yn y dinasoedd mawr, a llawer o siopau barbwr yn cynnig gwasanaeth siafio cut-throat efo llafn syth.
Ond yn ara' deg mae'n cydio yng Nghymru meddai Huw Pritchard.
"Dwi'n meddwl ein bod ni ar ei hôl hi yng Nghymru dipyn bach," meddai.
"Mae'n gywilydd i ddynion Cymru, ond dwi 'di gwerthu mwy o rasals i ferched yng Nghymru nag ydw i i ddynion. Mae 'na lot o ferched yn eu defnyddio nhw i siafio rŵan oherwydd ei fod yn iachach i'r croen."
Llafur cariad yw'r gwaith mae Huw yn ei wneud o'i gartref yn Chwilog ger Cricieth.
Mae'n rhoi elw ei fusnes raseli i elusennau gan weithio i gyngor sir wrth ei waith bob dydd.
Mae wedi gwerthu neu atgywirio hen raseli i gwsmeriaid yn America, Canada, Awstralia, Israel, Rwsia ac India.
"Dwi'n swnio fel ryw arms dealer rhyngwladol! Ond maen nhw'n boblogaidd iawn," meddai.
Felly beth yw'r apêl?
"Yn gyntaf, dwi'n meddwl fod bywyd wedi mynd mor gymhleth y dyddie yma," meddai.
"Mae'n bwysig gwneud y mundane yn bleserus - mae 'na bleser mewn siafio yn y ffordd draddodiadol ond yn fwy na hynny mae'n iachach i'r croen.
"Mae rasal cartridge fel arfer yn pinsho'r blewyn ac yn ei dorri. Mae'r blewyn wedyn yn mynd o dan y croen yn lle ei fod yn cael ei dorri'n hollol lefel efo'r croen fel mae straight razors yn ei wneud."
Mae'r blew wedyn yn tyfu o dan y croen ac yn ei wneud yn annifyr ac yn achosi bympiau, meddai Huw.
Image copyright Huw Pierce Pritchard Image caption Mae Huw yn cofio gweld ei daid yn defnyddio rasal 'cut-throat' ac yn hogi llafnau
Hefyd, am fod cetrys newydd yn ddrud mae pobl yn eu cadw a'u defnyddio'n llawer rhy hir, meddai Huw, sy'n golygu bod hen groen a bacteria yn aros yn y rasel.
Ond rhesymau amgylcheddol yw'r peth pwysicaf i Huw.
"Aeth y cut-throat razor allan o ffasiwn oherwydd nad oedd cwmnïau ddim ond yn gallu gwerthu un neu ddau i bob cwsmer - byddai hynny'n ddigon i bara oes i rywun.
"Ond daeth King Gillete ar ddiwedd oes Ficoria â'r syniad o roi rasal i ddynion yn rhad a gwerthu'r blades am bris mawr - a dyna ydi model gwerthu Gillete ers hynny.
"Roedd hi'n anodd i gwmniau straight razors traddodiadol gystadlu efo hynny.
"Ond mae lot o bobl yn teimlo'n anghyfforddus rŵan bod rasal cartridge, ar ôl ei defnyddio unwaith, neu ar ôl ychydig wythnosau, yn styc mewn landfill neu yn y môr am filoedd o flynyddoedd.
"Mae'r peth reit afiach a dwi'n meddwl bod hwnnw'n rhan o'r atyniad at rasals hen ffasiwn.
"Roedd pethau ers talwm yn cael eu gwneud i gael defnydd ac i bara.
"Dwi newydd fod yn gweithio ar rasal oedd wedi ei thynnu allan o un o ffosydd yr Almaenwyr yn Ffrainc yn y Rhyfel Byd Cyntaf.
"Dwi wedi ei hatgyweirio, ei hailhogi a'i greindio hi ac mi glywais gan y cwsmer fod y rasal wedi cael ei defnyddio am y tro cyntaf mewn 100 mlynedd neithiwr.
"Mi wneith hi bara am 100-200 mlynedd mlynedd eto rŵan.
Image copyright Huw Pierce Pritchard Image caption Rasel sydd o leiaf 100 oed gafodd ei darganfod yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf fel newydd ar ôl cael ei hatgyweirio
"Mae'n rhaid inni ddechrau parchu pethau. Mae 'na rywbeth am ddefnyddio stwff sy'n dal yn addas er eu bod nhw'n hen.
"Mae'r un peth yn wir am ddillad. Pam rydan ni'n gwisgo dillad wedi eu cynhyrchu mewn sweat shops sydd mor rhad nes ein bod ni'n eu taflu nhw cyn iddyn nhw wisgo allan hyd yn oed?"
Mae rhai hen raseli yn gwerthu am gannoedd os nad miloedd o bunnau ar wefannau fel ebay a phobl yn fodlon talu "pres gwirion" am frandiau fel Wade and Butcher o Sheffield neu Filarmonica o Sbaen meddai Huw.
Ond ar wahân i dalu ychydig o gyflog iddo'i hun am ei gostau mae'n rhoi ei elw i elusennau ac i fanc bwyd.
"Dwi'n credu mod i'n ddyn cyfoethog, er nad ydw i ddim mewn gwirionedd, ond dwi'n coelio'n gryf mewn symud pres i lle mae o'i angen," meddai.
Mae llu o wefannau a fforymau ar y we yn trafod y grefft o siafio traddodiadol a'r raseli gorau i wneud hynny ac mae Huw yn credu fod elfen o ddynion yn ceisio ailddiffinio eu rôl yng nghymdeithas heddiw yn rhan o'r apêl hefyd.
Un gair o rybudd sydd ganddo: "Mae yna goel gwlad fod defnyddio rasal yn ffordd o arbed arian ond dwi ddim yn coelio hynny - dwi'i weld yn gwario llawar mwy ar sebonau a brwshys a phob math o bethau eraill sydd ar gael!"
Image copyright Huw Pierce Pritchard Image caption Rasel â stamp Pwllheli arni
Efallai o ddiddordeb:


description: Mae map o leoliadau holl brif ganolfannau'r Eisteddfod wedi ei gyhoeddi

title: Ble fydd popeth ar Faes Eisteddfod Caerdydd?


authors:
Gan Elliw Gwawr
Gohebydd Bbc Cymru

description: Y Canghellor i wneud y Datganiad Hydref yn Nhŷ'r Cyffredin, am y tro olaf yn y Senedd hon.

title: George Osborne i wneud Datganiad yr Hydref


description: Wrth ymweld â Zimbabwe am y tro cyntaf ers i Robert Mugabe gael ei ddisodli, Seren Jones sy'n adrodd ei phrofiadau i Cymru Fyw.

title: Seren Jones: Dychwelyd i'r famwlad arall

maintext:
Mae Seren Jones wedi dychwelyd i Zimbabwe, y wlad lle cafodd ei mam ei geni a'i thaid ei gladdu, am y tro cyntaf ers i Robert Mugabe gael ei ddisodli fel arlywydd - dyma'i herthygl arbennig i Cymru Fyw.
Gallwch wylio Zimbabwe, Taid a Fi am 21:30 ar 5 Ebrill ar S4C.
Doeddwn i ddim yn gwybod beth i ddisgwyl wrth ddychwelyd yn ôl i Zimbabwe. Roedd llawer o newid wedi digwydd ers i mi fynd y tro diwethaf.
Dwy flynedd yn ôl, Robert Mugabe oedd wrth y llyw, a dyna sut oedd hi ers 1980 pan gafodd ei ethol yn arlywydd cyntaf y wlad.
Wnâi byth anghofio fy niwrnod olaf yn Zimbabwe tro diwethaf ym mis Awst 2016. Dwi'n cofio dweud hwyl fawr i fy nheulu a ffrindiau yn y maes awyr.
Roedd criw o tua chwech wedi ymgasglu i wneud yn siŵr fy mod i a mam yn cael mynd trwy'r maes awyr yn iawn.
Wrth adael clywais nifer o safbwyntiau gwahanol yn cael eu trafod.
Image caption Dyma'r tro cyntaf i Seren ddychwelyd i Zimbabwe ers dwy flynedd
Fy ewythr yn dweud: "Dewch yn ôl cyn bo hir." Modryb yn gofyn: "Pryd fyddech chi 'nol? Dewch â'r holl deulu tro nesa'." Ac un llais arall yn sibrwd: "Fydd Bob ddim yma tro nesa', mi fydd o wedi marw!"
Dwi ddim yn cofio pwy yn union fynegodd y frawddeg olaf, ond doedden nhw ddim yn bell o'r gwir.
Gwlad newydd
Dwy flynedd yn ddiweddarach, dwi'n dychwelyd i Zimbabwe gyda mam am y trydydd tro... i wlad newydd, gydag arlywydd newydd.
Arlywydd gwell? Pwy a ŵyr? Mae Emmerson Mnangagwa newydd gychwyn.
Er roeddwn yn edrych ymlaen at ddychwelyd, nid dim ond fel person gyda chyswllt teuluol ond fel newyddiadurwr, roeddwn yn poeni. Er bod y Zimbabwe newydd yn agored i'r cyfryngau rhyngwladol, roeddwn dal yn nerfus.
Doedd y BBC ddim wedi'i gwahardd rhagor, ond doedd rhan ohonof fi ddim yn siŵr pa mor bell roeddwn i'n gallu gwthio pobl i siarad, ac i leisio eu barn.
O beth roeddwn i'n cofio yn y gorffennol, doedd siarad yn feirniadol am wleidyddiaeth ddim yn opsiwn; o gwbl.
Yn ôl fy ewythr: "We have freedom of speech, but no freedom after speech."
Image caption Seren a'i chwaer Savanna gyda'u taid, neu Sekuru
Ers mis Tachwedd, pan ddaeth Emmerson Mnangagwa yn arlywydd y wlad, dwi wedi darllen a dysgu cryn dipyn amdano fe.
Roedd y Crocodeil, fel mae'n cael ei adnabod, yn hen ffrind a chydweithiwr efo Mugabe. Bu'r ddau'n filwyr yn ystod rhyfel annibyniaeth yn erbyn byddin wyn Rhodesia y 70au ar ôl derbyn hyfforddiant gan China a'r Aifft.
Mae nifer hefyd yn dyfalu am ei gyfrifoldeb yn yr ymyrraeth yn erbyn pobl Ndebele yng ngorllewin y wlad yn yr 80au, er mae'n gwadu'r cyhuddiadau.
Mae hefyd wedi cael ei gyhuddo o gynllunio ymosodiadau ar gefnogwyr yr wrthblaid, Morgan Tsvangirai a'r MDC (Movement for Democratic Change), yn ystod etholiad cyffredinol 2008.
Siarad heb ofn
Ond er yr holl amheuon, am y tro cyntaf mewn degawdau, mae gan bobl Zimbabwe lais.
Roeddwn wedi synnu faint o bobl oedd yn fodlon siarad yn agored am wleidyddiaeth; yn rhoi eu barn heb ofn. Doedden nhw ddim yn ymweld yn poeni am beth fasa'n digwydd unwaith iddyn nhw orffen siarad.
Felly, mewn ffordd, gwelais fod pobl Zimbabwe mewn sefyllfa llawer gwell o ganlyniad i'r gyfundrefn newydd.
Er hyn, credaf y byddai Sekuru (y gair Shona am Taid) yn eithaf amheus am yr arlywydd newydd; roedd gan yr hen ŵr go' hir fel rwy'n deall.
Image caption Seren (4ydd o'r dde) gyda'i theulu cyfan yn Zimbabwe
Er na ges y cyfle i'w adnabod mewn ffordd ystyrlon, nes i gwrdd â fe unwaith pan roeddwn yn bedair oed. Bu farw Sekuru yn 2013, ac o ganlyniad o fynychu ei angladd, dechreuais ddiddori yn hanes Zimbabwe a theulu mam o ddifri'; i'r wlad oedd ef - a Mam o hyd - yn galw'n adref.
Yn 1972, i ddianc oddi wrth terfysg y rhyfel, penderfynodd Sekuru symud ei deulu i Brydain. Yn Llundain roedd yn aelod ac actifydd i barti ZANU-PF, sef parti Mugabe, a oedd ar y pryd yn ymladd i gael annibyniaeth yr erbyn llywodraeth y lleiafrif gwyn. Dyma'r adeg ddaeth Mugabe yn arwr i boblogaeth ddu Zimbabwe.
Pan ddychwelodd Sekuru yn ôl i'r Zimbabwe newydd ar ddiwedd y rhyfel, er nifer o gynigion, penderfynodd droi ei gefn ar wleidyddiaeth, a dechrau ffermio; ei uchelgais erioed. Roedd ei obeithion fel gwladgarwr wedi eu sylweddoli.
Adeg ansicr
Roedd mam hefyd eisiau mynd adre ar ôl annibyniaeth, i astudio yn y brifysgol. Fodd bynnag, wnaeth Sekuru ei pherswadio i aros ym Mhrydain, a derbyn addysg bellach yno yn lle.
Ei ddadl oedd fod y wlad newydd ddim yn medru rhoi y cyfleoedd oedd ar gael ym Mhrydain ar y pryd. Roedd rhaid i mam aros felly nes bod Zimbabwe yn sefydlog yn economaidd ac yn gymdeithasol.
Dwi'n credu basa Sekuru yn dweud yr un peth nawr.
"Cymer bwyll, cymer amser. Arhoswch tan ar ôl yr etholiad efallai cyn rhoi penderfyniad mwy pendant ar bethau. Achos fod pethau yn edrych yn well nawr, does dim pendantrwydd fydd pethau wir yn gwella."
I nifer o bobl Zimbabwe, mae'r adeg yma yn un ansicr. Teimladau o gyffro, gobaith a nerfusrwydd; yn union fel ar ddechrau rheolaeth Mugabe. Yn sicr mae temtasiwn i ddathlu'r dyfodol ond mae ofn yn bodoli y bydd hanes yn ailadrodd ei hun.
Does dim rhyfedd felly pam bod gan Zimbabwe gymaint o broblemau. Problemau i wneud â'r economi, seilwaith, addysg bellach, tlodi a diweithdra ymysg eraill. Er hyn, mae angen cofio fod Zimbabwe yn wladwriaeth ifanc iawn, gyda llawer o botensial.
Dwi'n gobeithio caiff y bobl beth maen nhw'n haeddu: dyfodol gwell a ffyniannus. Dwi'n gobeithio bydd Emmerson Mnangagwa yn gweinyddu'r bobl - yn lle disgwyl cael ei weinyddu.
Cawn weld.
Gallwch wylio Zimbabwe, Taid a Fi am 21:30 ar 5 Ebrill ar S4C.


description: Llywodraeth y DU yn cyfeirio Mesur Parhad Cymru at y Goruchaf Lys, a'r llys fydd yn penderfynu os fydd y mesur yn troi'n ddeddf.

title: Cadarnhau cyfeirio'r Mesur Parhad at y Goruchaf Lys


description: Mae Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC yn dathlu pen-blwydd arbennig

title: Y gerddorfa Gymreig sy'n dathlu 90 mlynedd o berfformio


description: Barnwr yn dyfarnu bod dyn busnes o Sir Benfro wedi gwneud 'camgymeriad' trwy hepgor ei gymar hirdymor o'i ewyllys.

title: Barnwr yn gwrthdroi ewyllys miliwnydd wedi cam i'w gymar


description: Garry Owen gydag ymateb i bynciau trafod y dydd, gan gynnwys ailenwi'r ail bont dros Afon Hafren yn Bont Tywysog Cymru. Garry Owen with reaction to the day's talking points.

title: Yn cynnwys ymateb i ailenwi'r ail bont dros Afon Hafren yn Bont Tywysog Cymru.


description: Bwlio yn y gweithle yn "faes anodd" yn ôl cyfreithwraig, wedi honiadau am elusen iechyd meddwl.

title: Bwlio ym myd gwaith yn 'faes anodd'


description: Mae gan farathon newydd Casnewydd y potensial i greu £1.1m i'r economi dros y tair blynedd nesaf, yn ôl adroddiad i'r cyngor.

title: Marathon newydd Casnewydd 'gwerth £1.1m i'r economi'


description: Y fenyw sydd wedi creu a dylunio coron Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd yn dweud ei bod hi wedi cymryd 400 awr i gwblhau'r gwaith.

title: Dylunio a chreu coron yr Eisteddfod wedi cymryd 400 awr

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Aeth Cymru Fyw i holi Laura Thomas i gael gwybod mwy a chael cip olwg ar y goron derfynol
Mae dylunio a chreu y goron ar gyfer yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd eleni wedi cymryd cannoedd o oriau.
Ond yn ôl y fenyw gafodd ei dewis i wneud y gwaith mae hi bellach wedi'i chwblhau.
"Dwi wedi bod yn gweithio ar y goron ers Tachwedd ac mae wedi cymryd fi biti chwe mis i'w gorffen hi a'i chreu hi. 'Dwi wedi ei gorffen hi wythnos hon," meddai Laura Thomas wrth Cymru Fyw.
"Mae biti 600 darnau o bren wedi'u gosod yn y goron ac mae wedi cymryd fi biti 400 o oriau i'w gorffen."
Gemydd yw Ms Thomas, sy'n 34 oed ac o Gastell-nedd, ac mae wedi defnyddio deunyddiau cynaliadwy - arian wedi'i ailgylchu a nifer o arwynebau pren - trwy ddefnyddio techneg parquet ar y goron derfynol.
Image caption Mae Laura Thomas wedi dewis lliwiau sy'n cyferbynnu â'i gilydd ar gyfer y goron
Mae'n dweud bod y deunyddiau yn adleisio datblygiadau technoleg cynaliadwy sy'n digwydd ar hyn o bryd o amgylch y brifddinas, a'i bod wedi arbrofi gyda phatrymau ac onglau i adlewyrchu'r camau ymlaen sydd wedi bod mewn gwyddoniaeth fodern.
Prifysgol Caerdydd sydd wedi noddi creu a dylunio'r goron eleni.
Dywedodd Ms Thomas ei bod yn ddiolchgar iawn ei bod wedi ei dewis i greu'r goron gan fod hyn wedi bod yn ddeheuad iddi ers blynyddoedd.
Image caption Mae tua 600 darnau o bren wedi'u gosod yn y goron
"Dw i wedi tyfu lan gyda'r Eisteddfod a dwi'n cofio bod yn rhan o ddawns y blodau. Dw i wastad wedi moyn creu a dylunio'r goron," meddai.
"Mae'r goron yn gyfle i fi ddangos fy ngwaith i lawer o bobl, i bobl weld beth fi amdano. Ac i bobl gael gweld pa fath o ddeunyddiau dwi'n gweithio gyda."
Ar ddydd Llun yr Eisteddfod fel arfer mae'r prifardd buddugol yn cael ei goroni neu ei choroni.
Os bydd teilyngdod ym mis Awst dywedodd y bydd gweld rhywun yn gwisgo ei choron yn brofiad wnaiff hi ddim anghofio.
"Pan fyddwn ni yn gweld y goron yn cael ei gwobrwyo yng Nghaerdydd dw i'n credu byddaf i yn hapus iawn a byddaf i ddim yn gallu credu mai fi 'naeth greu e!"


description: Mae Louise McNutt yn rhan o'r o’r tîm sy’n gwerthu’r cig carw i fwytai a gwestai moethus.

title: Louise McNutt o’r tîm sy’n gwerthu’r cig carw


description: Y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn ymgynghori ar gynllun iaith Gymraeg newydd.

title: Cynllun iaith i garchardai


description: Laura Halford, Sarah Wixey, Kane Chraig a Mickey McDonaugh yn codi cyfanswm medalau Cymru i 29.

title: Gemau tramor mwyaf llwyddiannus Cymru erioed


description: Ysgrifennydd Economi Cymru'n dweud fod rhaid gallu symud nwyddau a phobl drwy borthladdoedd Cymru ar ôl Brexit rhag niweidio'r economi.

title: Skates: 'Rhaid symud nwyddau'n ddirwystr' ar ôl Brexit


description: Y Gweinidog Iechyd Mark Drakeford yn ceisio codi ymwybyddiaeth o'r camau i'w cymryd er mwyn lleihau'r risg o ddatblygu dementia.

title: Y Gweinidog Iechyd yn cyhoeddi cyngor ar osgoi dementia


description: Mae'r ganolfan gyntaf yn y DU i gynnig triniaeth proton i gleifion canser ar fin agor yng Nghymru.

title: Clinig triniaeth proton i ganser i agor yng Nghasnewydd


description: O fis Tachwedd, bydd rhaid i fusnesau sy'n gwerthu prydau parod hyrwyddo'r cynllun sgôr hylendid bwyd ar eu taflenni.

title: Hybu sgôr hylendid ar daflen prydau parod


description: Pennaeth yr Asiantaeth Droseddau Genedlaethol yn croesawu adroddiad gan Gomisiynydd Plant Cymru yn edrych ar y ffordd mae Ymgyrch Pallial wedi bod yn cael ei rhedeg.

title: Ymgyrch Pallial: Cyhoeddi adroddiad


description: David Phelps wedi ennill aur yn y saethu reiffl 50m, gan osod record newydd Gemau'r Gymanwlad yn y broses.

title: Seithfed aur i Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad


description: Mae Jeff Cuthbert wedi ei ethol fel Comisiynydd Heddlu a Throsedd newydd ar gyfer ardal Gwent.

title: Ethol Jeff Cuthbert yn Gomisiynydd Heddlu ardal Gwent


description: Galw am well hyfforddiant ac arfau amddiffyn i swyddogion carchar wedi digwyddiadau yng Ngharchar Berwyn yn Wrecsam dros y penwythnos.

title: Galw am well amddiffyn yng Ngharchar Berwyn


description: Bydd gorsaf drenau yn Sir Conwy yn parhau ynghau ddydd Llun ar ôl i dan ddifrodi'r adeilad.

title: Tân gorsaf drenau'n parhau i amharu ar wasanaethau


description: Cynlluniau ar gyfer canolfan wyliau yn Sir Gaerfyrddin, fyddai'n denu 20,000 o ymwelwyr o China bob blwyddyn, dal heb eu cyflwyno.

title: Cynllun £50m i ddenu ymwelwyr o China i'r gorllewin dal heb eu cyflwyno


description: Dyn lleol wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad rhwng dau gar ar Ffordd Bryniau yn Llandudno ddydd Mercher.

title: Gyrrwr wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad yn Llandudno


description: Perfformiad cyntaf o sioe gerdd ddadleuol The Assassination of Katie Hopkins yng ngogledd Cymru nos Wener.

title: The Assassination of Katie Hopkins i agor yn Theatr Clwyd

maintext:
Image copyright Charley Wiles Image caption Ein rhyddid i lefaru a sut caiff newyddion ei ledaenu fydd rhai o brif themâu'r ddrama, yn ôl yr awdures
Bydd y sioe ddadleuol 'The Assassination of Katie Hopkins' yn cael ei pherfformio am y tro cyntaf yng ngogledd Cymru nos Wener.
Mae'r sioe gerdd, sy'n cael ei ddisgrifio fel un "ffraeth" gan Theatr Clwyd yn Sir y Fflint, wedi ysgogi cryn ymateb - yn bennaf oherwydd ei theitl.
Dywedodd Ms Hopkins fod teitl y sioe yn "wahoddiad" cyn cwestiynu pam mai enw hi gafodd ei ddefnyddio.
Ymatebodd Chris Bush, awdures y sioe gerdd, drwy ddweud nad yw'r cynnwys yn clodfori nac yn annog llofruddiaeth Ms Hopkins mewn unrhyw ffordd.
'Pynciau llosg cymdeithas'
Er bod y sioe gerdd yn dechrau gyda llofruddiaeth Ms Hopkins, nid dyma brif ffocws y perfformiad meddai'r awdur.
"Stori yw hon sydd yn defnyddio'r ymateb yn sgil y digwyddiad ffuglennol i edrych ar bynciau llosg ein cymdeithas," eglurodd Ms Bush.
Mae cyfansoddwr y gerddoriaeth, Matt Winkworth, yn ehangu ar hyn drwy ddweud mai prif themâu'r sioe yw'r rhyddid i fynegi barn, a sut mae newyddion yn cael ei rannu a'i drafod ar-lein.
Image copyright Getty Images Image caption Mae Katie Hopkins wedi cwestiynu enw'r sioe ar ei gwefan
Dilyn helynt dwy ddynes ifanc mae'r sioe, un sy'n cydymdeimlo'n gryf â Ms Hopkins, ac un arall sy'n credu fod digwyddiadau eraill yn fwy haeddiannol o'r sylw.
Wrth egluro'i phenderfyniad i ddewis Ms Hopkins fel yr unigolyn dan sylw, dywedodd Ms Bush ei bod hi'n "bwysig fod y sioe yn canolbwyntio ar ddynes".
'Hollti barn'
"Mae menywod dadleuol, di-flewyn-ar-dafod yn dal i gael eu barnu yn fwy llym gan y cyhoedd o'i gymharu â dynion," meddai.
"Mae'r unigolyn angen bod yn un sy'n hollti barn gyhoeddus er mwyn herio'r ffordd rydym ni meddwl am barchu bywyd a marwolaeth."
Er bod Ms Hopkins wedi cwestiynu enw'r sioe ar ei gwefan, gwrthododd hi'r cyfle i gael ei chyfweld ar y mater.
Bydd y sioe yn agor yn Yr Wyddgrug ar nos Wener 20 Ebrill, ac yn parhau hyd at 12 Mai.


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Trigolion pentref yn Nyffryn Conwy'n cyhuddo cwmni Openreach o dorri addewid i osod band eang cyflym iawn yno.

title: 'Torri addewid' i osod band eang cyflym


description: Dr Meinir Jones o Fwrdd Iechyd Hywel Dda yn dweud bod yn rhaid cyflwyno newidiadau i'r gwasanaethau maen nhw'n eu cynnig.

title: Cadw status quo gwasanaethau Hywel Dda 'ddim yn bosib'


description: Cyngor Sir Gâr i drafod symud llwybr cyhoeddus sydd ar hyn o bryd yn rhedeg drwy wersyll i noethlymunwyr.

title: Trafod symud llwybr gerdded yn Sir Gâr achos noethlymunwyr


description: Laura Thomas fu'n siarad â Cymru Fyw am y gwaith o greu Coron y Brifwyl yng Nghaerdydd.

title: Coron Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018


description: Undeb myfyrwyr NUS Cymru yn dweud y dylai prifysgolion ystyreid effaith streiciau gan ddarlithwyr wrth asesu myfyrwyr.

title: Angen ystyried streic wrth asesu myfyrwyr


description: Cyn-AS Ceidwadol yn cael ymddiheuriad a "iawndal sylweddol" wedi i etholwr ei gyhuddo ar gam o fod dan amheuaeth o dwyll etholiadol.

title: Ymddiheuriad i gyn-AS Ceidwadol am drydariad 'difenwol'


description: Ymgyrch Wrecsam i gyrraedd y gemau ail gyfle yn pylu ar y Cae Ras.

title: Cynghrair Cenedlaethol: Wrecsam 1-2 Dagenham & Redbridge


description: Tîm Y Glêr wedi derbyn her i lunio 100 o gerddi mewn 24 awr ar Ddiwrnod Cenedlaethol Barddoniaeth.

title: Herio pedwar bardd i lunio 100 o gerddi mewn 24 awr


description: Enillwyr Cân i Gymru yn gobeithio "gwneud y genedl yn falch" wrth gystadlu yn yr Ŵyl Ban Geltaidd gyda'u cân Cofio Hedd Wyn.

title: Enillwyr Cân i Gymru yn paratoi at yr Ŵyl Ban Geltaidd


description: Cadarnhaodd yr heddlu fod Kiara Moore, dwy oed, gafodd ei thynnu o gar yn afon Teifi, Aberteifi, brynhawn Llun, wedi marw.

title: Merch ddwy oed wedi marw mewn car yn Afon Teifi


description: Heddlu Gwent yn cyhoeddi eu bod wedi arestio dyn oedd wedi torri amodau ei drwydded ar ôl cael ei rhyddhau o garchar am lofruddiaeth.

title: Arestio llofrudd wedi apêl gyhoeddus


description: Cais i gynghorwyr yng Nghaerffili neilltuo rhagor o arian i dalu costau anghydfod, gan ddod â'r bil i drethdalwyr i £3.6m.

title: Bil anghydfod cyflogau cyngor i godi eto i £3.6m


description: Patrymau betio ar y gêm rhwng Port Talbot a'r Rhyl ar 9 Ebrill 2016 yn parhau i fod yn destyn ymchwiliad, a neb wedi eu cyhuddo hyd yma.

title: Ymchwiliad i gêm rhwng Port Talbot a'r Rhyl yn parhau


description: Cabinet Cyngor Gwynedd yn ystyried sefydlu Campws Dysgu gyda statws cymunedol ar safle Ysgol y Berwyn.

title: Cyngor Gwynedd i benderfynu ar statws ysgol newydd Y Bala


description: S4C yn cyhoeddi eu bod yn bwriadu darlledu perfformiadau gigs Maes B yr Eisteddfod Genedlaethol yn fyw ar eu gwefan.

title: Darlledu Gigs Maes B yr Eisteddfod yn fyw ar y wê


description: Trydydd person wedi cael eu cyhuddo mewn cysylltiad ag ymchwiliad i lofruddiaeth pensiynwr yn ei gartref yn Abertawe.

title: Llofruddiaeth Abertawe: Cyhuddo trydydd person


description: Gleision yn sicrhau gem gartref yn rownd gyn derfynol Cwpan Her Ewrop yn erbyn Pau o Ffrainc ar ôl ennill oddi cartref o 20-6 yn erbyn Caeredin ddydd Sadwrn.

title: Cwpan Her Ewrop: Caeredin 6-20 Gleision


description: Sgwrs â dyn sy'n dioddef o ganser y prostad ers 11 mlynedd, wrth i Aelodau Cynulliad yn galw ar lywodraeth Cymru gefnogi egwyddorion Mesur Cymorth i Farw llywodraeth y DU.

title: Hawl i farw: 'Personoliaeth sy'n pylu gynta'


description: Stephen Crabb yn galw am newid budd-dal anabledd arall, wythnos wedi i Lywodraeth y DU gyhoeddi newidiadau i'r system asesu budd-daliadau.

title: Galw am newid asesiadau 'trawmatig' budd-dal PIP

maintext:
Mae'r cyn-Ysgrifennydd Gwaith a Phensiynau, Stephen Crabb wedi galw am newid budd-dal anabledd arall, wythnos wedi i Lywodraeth y DU gyhoeddi newidiadau i'r system asesu budd-daliadau.
Yn ei gyfweliad cyntaf ar les ers ymddiswyddo o'r llywodraeth, dywedodd Mr Crabb wrth raglen Week In Week Out BBC Cymru bod angen gwella'r broses asesu ar gyfer Taliadau Annibyniaeth Bersonol (PIP).
Er nad yw'n gwrthwynebu'r system PIP, dywedodd Mr Crabb bod angen ei newid, gan ei ddisgrifio fel un "trawmatig" i geiswyr y budd-dal.
Dywedodd yr Adran Waith a Phensiynau bod asesiadau ar gyfer PIP yn cael eu cynnal gan "staff iechyd proffesiynol, cymwys".
'Busneslyd'
"Maen nhw [ceiswyr] yn teimlo ei fod yn asesiad busneslyd, mewnlifol - ac nid hynny dy'n ni'n ceisio ei wneud," meddai Mr Crabb.
"Mae'n rhaid i ni gael proses asesu cefnogol sy'n dod i'r penderfyniad cywir am y math o arian ac adnoddau y mae person anabl eu hangen."
Mae PIP yn fudd-dal sy'n cael ei dalu i bobl anabl i'w helpu i fyw bywyd annibynnol.
Cafodd ei gyflwyno yn 2013, ac yng Nghymru mae 150,000 o bobl wedi cael eu hasesu am y budd-dal.
Image copyright Getty Images Image caption Mae PIP yn cael ei dalu i bobl anabl i'w helpu i fyw bywyd annibynnol
Fe wnaeth Mr Crabb gael gwared ar gynlluniau i dorri budd-dal PIP yn ei amser fel Ysgrifennydd Gwaith a Phensiynau, ac fe wnaeth ei ragflaenydd, Iain Duncan Smith ymddiswyddo dros doriadau arfaethedig yn y gyllideb ym mis Mawrth.
"Roeddwn yn meddwl ei fod yn anghywir," meddai Mr Crabb.
"Doeddwn i ddim yn fodlon camu i'r swydd a gwneud fy ngweithred gyntaf yn un o dorri cefnogaeth i bobl anabl.
"Wrth gwrs mae'n rhaid i chi gael system asesu pan dy'ch chi'n dosbarthu arian y trethdalwyr.
"Mae'n rhaid i chi gael rhyw fath o system i benderfynu pwy sydd ei angen, a phwy sydd ei angen fwyaf.
"Ond y ffordd mae wedi cael ei wneud, mae pobl yn teimlo bod y broses asesu wedi bod yn drawmatig a busneslyd, a dyna sydd yn rhaid i ni ei drwsio."
Yr wythnos ddiwethaf, fe wnaeth Llywodraeth y DU gyhoeddi newidiadau i'r Asesiad Gallu i Weithio, sy'n cael ei ddefnyddio wrth geisio am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.
Profiad ceisydd
Cafodd Judith, 67 oed o Geredigion, ei diagnosio gyda math o sglerosis ymledol 13 mlynedd yn ôl.
Roedd hi'n derbyn y budd-dal gafodd ei olynu gan PIP, Lwfans Byw i'r Anabl, am 12 mlynedd.
Ar ddechrau 2016 roedd yn rhaid iddi wneud cais am PIP, a dan y system newydd roedd hi'n derbyn £1,400 yn llai pob blwyddyn.
"Efallai nad yw hyn yn ymddangos fel llawer, ond pan does gennych chi ddim llawer i ddechrau, mae'n dipyn o wahaniaeth," meddai.
'Heb y sgiliau cywir'
Fe wnaeth y rhaglen siarad hefyd gyda nyrs sydd â 25 mlynedd o brofiad oedd yn gweithio gyda chwmni asesu Capita nes yn gynharach y flwyddyn yma.
Dywedodd bod nifer o aseswyr ddim â'r sgiliau cywir i asesu rhai anableddau.
"Mae parafeddyg yn dda iawn am wneud eu swydd, ond oes ganddyn nhw lawer o brofiad o rywun gyda sglerosis ymledol, er enghraifft?" meddai'r nyrs, sydd wedi gofyn i aros yn ddienw.
"Efallai y dylai rhywun sydd â chyflwr corfforol iawn fel sglerosis ymledol gael eu hasesu gan rywun fel therapydd galwedigaethol, neu ffisiotherapydd.
"Rhywun sydd ag anawsterau iechyd meddwl difrifol gan rywun sydd wedi'u hyfforddi yn seiciatrig - ond dyw hynny ddim yn digwydd.
"Dydych chi ddim o reidrwydd yn cael eich asesu gan rywun sy'n arbenigwyr yn eich maes o gwbl, dim ond rhywun sydd â chymhwyster proffesiynol."
'Staff cymwys'
Dywedodd Capita bod staff â'r cyfarpar a'r gefnogaeth i gynnal asesiadau, a bod hyfforddiant yn cael ei ddarparu.
Mewn datganiad, dywedodd yr Adran Gwaith a Phensiynau: "Mae asesiadau ar gyfer PIP yn cael eu cynnal gan staff iechyd proffesiynol, cymwys sy'n cyfuno eu gwybodaeth glinigol gyda dealltwriaeth o'r ffaith nad yw pawb gyda'r un anabledd yn cael eu heffeithio yn yr un ffordd.
"Mae penderfyniadau yn cael eu gwneud wedi i'r holl wybodaeth sy'n cael ei ddarparu gan y ceisydd gael ei ystyried, gan gynnwys unrhyw dystiolaeth gefnogol gan eu meddyg teulu neu arbenigwr meddygol."
Week In Week Out: Why Have My Benefits Been Cut? - BBC One Wales, 22:45 nos Fawrth.


description: Ymddiriedolwyr Clwb Ifor Bach yn dweud y bydd raid iddyn nhw'i werthu os na fydd modd dod o hyd i griw newydd i reoli'r lle...a'i ddatblygu fel canolfan Gymraeg i'r brifddinas.

title: Ansicrwydd am ddyfodol Clwb Ifor Bach


description: Pwyllgor o Aelodau Cynulliad yn dweud bod "pryder difrifol" am wasanaethau i bobl ifanc sydd â phroblemau iechyd meddwl yng Nghymru.

title: Gofal iechyd meddwl pobl ifanc 'methu delio â'r galw'


authors:
Gareth Charles
Gohebydd Rygbi Bbc Cymru

description: Gareth Charles sy'n trafod poen y gorffennol a gobeithion y Scarlets cyn y gêm fawr

title: Yw'r Scarlets yn mynd i brofi torcalon yn Ewrop eto?


description: Adeilad ysgol newydd, gwerth £11.2m, yn agor ei drysau am y tro cyntaf yn Rhuthun.

title: Agor adeilad ysgol newydd gwerth £11.2m yn Rhuthun


description: Gall ganolfan ddosbarthu newydd arwain at agor siopau newydd a chreu 500 o swyddi, yn ôl Aldi.

title: Dechrau adeiladu canolfan ddosbarthu Aldi yng Ngwynllŵg


description: Gwleidyddion Cymru a rhai ar y cyfryngau cymdeithasol yn beirniadu colofn Rod Liddle am ei sylwadau am ailenwi Pont Hafren.

title: Beirniadu'r colofnydd Liddle am ei sylwadau am Gymru

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Cafodd y penderfyniad i ailenwi'r bont ei gymeradwyo gan y frenhines a'r Prif Weinidog, Theresa May
Mae colofnydd y Sunday Times, Rod Liddle, wedi ei feirniadu gan wleidyddion Cymru ynglŷn â sylwadau mae wedi gwneud am yr ymgyrch yn erbyn ailenwi Pont Hafren.
Mae tua 26,000 o bobl wedi arwyddo deiseb yn erbyn y penderfyniad i enwi'r bont yn Bont Tywysog Cymru.
Mae colofn Mr Liddle wedi denu ymateb chwyrn ar y cyfryngau cymdeithasol wedi iddo ddweud nad oedd enw'r bont o bwys cyn belled â'i bod yn "caniatáu pobl i adael y lle yn syth".
Mae'r BBC wedi cysylltu gyda'r papur am sylw.
Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns wnaeth ddatgelu'r enw newydd ar gyfer y bont ddydd Gwener ac mae hynny wedi arwain at ddeiseb yn erbyn y penderfyniad.
Yn ei golofn ddydd Sul dywedodd Mr Liddle y byddai yn well gan y Cymry pe byddai'r bont yn cael ei enwi yn "rhywbeth annealladwy heb eiriau go iawn, fel Ysgythysgymlngwchgwch Bryggy.
Image copyright Getty Images
"Gadewch iddyn nhw gael eu ffordd eu hunain. Cyn belled â'i bod yn caniatáu pobl i adael y lle yn syth, a ddylen ni boeni beth mae'n cael ei galw."
Mae'r AS Plaid Cymru, Liz Saville Roberts wedi dweud bod hi ddim yn iawn ei bod hi "dal yn dderbyniol bod Cymru yn cael ei defnyddio fel cocyn hitio ar gyfer newyddiaduraeth ymfflamychol".
Dywedodd wrth BBC Cymru, "Mae'n fwriadol yn bychanu Cymru, yn ei galw yn dlawd i gymharu gyda Lloegr ac yn bychanu hynny ac wedyn yn bychanu ein hiaith."
Ychwanegodd bod pobl yn barod yn ddig ynglŷn â'r newid enw oedd wedi digwydd heb ymgynghoriad gan y cyhoedd a bod y golofn hon yn "ychwanegu halen at y briw".
Yn ôl AC Ynys Môn Rhun ap Iorwerth mae'r golofn yn "wenwyn" ac ni fyddai yn dderbyniol pe byddai yn cyfeirio at unrhyw grefydd, hil neu bobl eraill.
Bydd yr enw newydd yn dechrau cael ei ddefnyddio yn yr haf, ac ni fydd enw newydd i'r bont wreiddiol.


description: Unite yn "atal" rhai aelodau am ymddangos mewn fideo sy'n cefnogi Julie Morgan yn y ras am ddirprwy arweinyddiaeth Llafur Cymru.

title: Undeb Unite yn ymchwilio i aelodau am gefnogi ymgyrch


description: Rhediad diguro'r Gweilch yn y Pro12 yn dod i ben gyda cholled yn erbyn Connacht

title: Connacht 30 - 22 Gweilch


description: Elusen trais yn y cartref yn dweud bod mwy o ddynion yn defnyddio'u canolfannau galw heibio a gofyn am gymorth.

title: Trais yn y cartref: Mwy o ddynion yn chwilio am gymorth

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae Cyngor Pen-y-bont ar Ogwr yn ystyried cynlluniau i sefydlu lloches ar gyfer dynion sydd wedi dioddef trais yn y cartref yn sgil cynnydd yn nifer y dynion sy'n gofyn am gefnogaeth.
Yn ôl arbenigwyr yn y maes, mae mwy o ymwybyddiaeth ynglŷn â'r broblem wedi'i gwneud hi'n fwy derbyniol i ddynion chwilio am gymorth.
Mae'r elusen Calan DVS yn datblygu rhaglen arbennig ar gyfer cefnogi dynion, ac yn dweud mai dyma'r cynllun cyntaf o'i fath drwy'r DU.
Dywedodd eu prif weithredwr, Rachael Eagles bod cynnydd yn nifer y dynion sy'n ymweld â'u canolfannau galw heibio.
Rhwystrau
"Chafodd ffigyrau mo'u casglu am gyfnod hir ond mae yna gynnydd," dywedodd.
"Dydyn ni ddim yn gwybod os mae hynny oherwydd bod gyda ni well adnoddau i ddynion gysylltu â ni, ynteu oes yna dwf yn nifer y dioddefwyr sy'n dod trwy'r system, ond mae yna gynnydd ar y cyfan."
Mae'r elusen yn gwasanaethu Pen-y-bont ar Ogwr, Castell-nedd Port Talbot, de Powys a Dyffryn Aman yn Sir Gaerfyrddin.
Mae dynion sydd wedi dioddef trais yn y cartref ymhlith aelodau grŵp llywio sy'n datblygu'r rhaglen i helpu dioddefwyr eraill yn y dyfodol.
Mae'r rhaglen yn cael ei gwerthuso ar hyn o bryd gan Brifysgol De Cymru.
Dywedodd Ms Eagles bod angen darparu cefnogaeth mewn ffordd wahanol, a mynd i'r afael â'r rhwystrau sy'n atal unigolion rhag gofyn am gymorth.
"Mae 'na lochesi ar gyfer dynion, mae gwasanaethau un-i-un ar gael, ond dim rhaglen neilltuol at ddefnydd swyddogion proffesiynol. Rydym yn tueddu i addasu adnoddau eraill."
'Fe fyddai hi'n dechrau fy mwrw wrth imi gysgu'
Dywedodd Philip (nid ei enw iawn) i'w wraig ei gam-drin yn gorfforol ac yn emosiynol dros dair blynedd.
Bu'n rhaid iddo ffoi o'u cartref ac fe chwiliodd am loches ar ôl ceisio lladd ei hun "bedwar neu bump" o weithiau.
"Roeddwn yn teimlo'n ddi-werth ac ofnus. Roedd hi wastad yn fy nghyhuddo o gamfihafio gyda menywod lleol. Doeddwn ni ddim eisiau bod allan o'r tŷ am hir. Roeddwn wastad ar bigau'r drain. Roedd yn hunllef."
Gadawodd ei swydd wedi damwain yn y gweithle, ac fe wariodd ei wraig £100,000 o'r iawndal a gafodd ar gyffuriau a hapchwarae ar-lein.
"Os oeddwn i'n codi'r mater fe fyddai'n dreisgar. Weithiau yng nghanol y nos, fe fyddai'n dechrau fy mwrw wrth i mi gysgu. Doedd dim esboniad [am ei hymddygiad]."


description: Heddlu'n cyhuddo trydydd person o lofruddio pensiynwr yn Abertawe ddiwedd Mawrth.

title: Cyhuddo trydydd person o lofruddio pensiynwr o Abertawe


description: CPD Dinas Bangor yn methu yn eu hapêl i gael trwydded ddomestig, gan olygu y byddan nhw'n disgyn o Uwch Gynghrair Cymru.

title: Bangor yn disgyn o Uwch Gynghrair Cymru ar ôl methu apêl


description: Llywodraeth y DU wedi cymryd penderfyniad "mewn egwyddor" am a fyddan nhw am gyfeirio'r Mesur Parhad at y Goruchaf Lys.

title: Penderfyniad 'mewn egwyddor' am gyfeirio'r Mesur Parhad

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Dywedodd Alun Cairns ei fod yn "obeithiol" y bydd y ddwy lywodraeth yn gallu cyrraedd cytundeb
Mae Llywodraeth y DU wedi cymryd penderfyniad "mewn egwyddor" am a fyddan nhw am gyfeirio cyfraith gafodd ei basio yn y Cynulliad at y Goruchaf Lys, yn ôl Ysgrifennydd Cymru.
Pe bai'r Mesur Parhad yn cael ei gyfeirio at lys uchaf y DU, dywedodd Alun Cairns y dylai'r Cynulliad ei ystyried fel ymgais i gael eglurder cyfreithiol, yn hytrach na her wleidyddol.
Fis diwethaf fe wnaeth ACau basio'r Mesur Parhad ymysg ffrae rhwng gweinidogion yng Nghaerdydd a San Steffan am effaith Mesur Gadael yr UE ar bwerau'r Cynulliad.
Ond dywedodd Mr Cairns ei fod yn "obeithiol" y bydd y ddwy lywodraeth yn gallu cyrraedd cytundeb.
'Pryderon teg'
Dan gynnig diweddaraf Llywodraeth y DU byddai'r mwyafrif o bwerau datganoledig yn dychwelyd i Gaerdydd, Caeredin a Belfast ar ôl Brexit, tra bydd y gweddill yn cael eu dal yn San Steffan dros dro.
Ond mae llywodraethau Cymru a'r Alban yn dweud bod y cynigion hynny yn "ymgais i gipio pwerau" a bod angen cytundeb gan bawb ar unrhyw symud pwerau.
Wrth roi tystiolaeth i bwyllgor Cynulliad ddydd Llun dywedodd Mr Cairns bod Llywodraeth y DU yn "ceisio cyrraedd safle fydd yn bodloni pryderon teg Llywodraeth Cymru".
Ar hyn o bryd mae Llywodraeth Cymru wedi dweud nad yw'n gallu awgrymu i'r Cynulliad gymeradwyo Mesur Gadael yr UE.
'Eglurder, nid her'
Pan ofynnwyd iddo beth fyddai'n digwydd pe bai ACau'n pleidleisio yn erbyn y mesur, fe wnaeth Mr Cairns dynnu sylw at Gonfensiwn Sewel - cytundeb gwleidyddol sy'n golygu na fydd Llywodraeth y DU yn deddfu mewn meysydd sydd wedi'u datganoli i Gymru heb eu cydsyniad.
Dywedodd bod San Steffan erioed wedi torri'r confensiwn, a bod hynny "oherwydd y parch rydyn ni'n ei ddangos i drefn gyfansoddiadol y DU".
Yn dilyn adroddiadau bod disgwyl i Lywodraeth y DU gyfeirio Mesurau Parhad llywodraethau Cymru a'r Alban at y Goruchaf Lys, dywedodd Mr Cairns bod "penderfyniad wedi'i gymryd mewn egwyddor" ond bod hyn yn dal i gael ei drafod gan swyddogion cyfreithiol.
"Os mai cyfeirio at y Goruchaf Lys yw'r penderfyniad, dylai hyn gael ei ystyried fel ymgais i gael eglurder yn hytrach nac unrhyw her am beth sydd yn y mesur," meddai.


description: Dros 60 wedi cysylltu â swyddfa'r Comisiynydd Plant ers wythnos a hanner er mwyn rhoi gwybod am achosion posib' o gamdrin.

title: 66 wedi cysylltu â swyddfa'r Comisiynydd Plant


description: Bydd dedfryd dyn gafwyd yn euog o ladd Alfie Sullock yn cael ei adolygu yn y Llys Apêl ar 8 Hydref, wedi pryderon nad yw naw mlynedd ddigon llym.

title: Apêl i adolygu dedfryd Michael Pearce fis nesa'


description: Ymgyrch i geisio newid ymddygiad gyrwyr hŷn, ifanc a gyrwyr beiciau modur ar y ffyrdd yng nghanolbarth a gorllewin Cymru.

title: Targedu ymddygiad gyrru pobl hŷn ac ifanc


description: Gohebydd Celfyddydau a Chyfryngau BBC Cymru, Huw Thomas sy'n rhoi cipolwg i ni o ganolfan newydd y gorfforaeth yn Sgwâr Canolog Caerdydd.

title: Cipolwg tu mewn i gartref newydd BBC Cymru


description: Arolwg yn awgrymu fod mwy o bobl yn ei chael hi'n anoddach cael apwyntiad meddyg, gydag ardaloedd trefol yn waeth na rhai cefn gwlad.

title: 'Mynd yn anoddach' cael apwyntiad meddyg medd arolwg


description: Y Sgarlets yn brwydro'n ôl o fod ar ei hôl hi i ennill pwynt bonws yn eu buddugoliaeth dros y Dreigiau

title: Sgarlets 31-27 Dreigiau


description: Heddlu'r Gogledd yn apelio am wybodaeth wedi i ladron ddwyn "swm sylweddol o arian" o fanc yn Sir y Fflint ddydd Mercher.

title: Apêl wedi lladrad banc yn Queensferry


description: Menywod sy'n gweithio i gymdeithas adeiladu Principality yn ennill cyflogau sydd 31.5% yn is na dynion ar gyfartaledd, wrth i ddata gael ei gyhoeddi.

title: Principality: Cyflogau menywod 31% yn is na dynion

maintext:
Mae menywod sy'n gweithio i gymdeithas adeiladu Principality yn cael cyflogau sydd 31.5% yn is na dynion, ar gyfartaledd.
Mae'r manylion wedi eu cyhoeddi wrth i 9,000 o gwmnïau drwy'r DU orfod datgelu'r gwahaniaeth cyfartalog rhwng gweithwyr gwrywaidd a benywaidd erbyn hanner nos, nos Fercher.
Wrth ymateb i'r data, dywedodd llefarydd ar ran y Principality fod y bwlch yn ganlyniad i ddemograffeg y cwmni.
Y bwlch cyfartalog rhwng menywod a dynion yw 18.4%.
Yng nghwmni Admiral, yr unig gwmni o Gymru sydd yn y FTSE 100, mae'r bwlch yn 5.1%.
8% heb fwlch
O'r holl gwmnïau sydd wedi cyhoeddi data, mae 78% yn talu mwy i ddynion na menywod, tra bod 13% yn talu cyflogau uwch i fenywod.
Dim ond 8% ddywedodd nad oes bwlch o gwbl, yn ôl mesuriad y canolrif.
Mae'r bwlch rhwng cyflogau dynion a menywod yn Llywodraeth Cymru yn 8.08%. Mae hynny'n cymharu gyda bwlch o 12.7% yng ngwasanaeth sifil y DU.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae'r Prif Weinidog wedi gofyn i Arweinydd y Senedd i gynnal arolwg brys o'n polisïau cydraddoldeb er mwyn rhoi hwb o'r newydd i'n gwaith yn y maes yma.
"Byddan yn gweithio'n agos gyda Chwarae Teg a phartneriaid eraill ar yr adolygiad, a fydd yn dechrau cyn gynted â phosib."
O heddluoedd Cymru, roedd y bwlch mwyaf gan Heddlu De Cymru, oedd a bwlch o 20.2%. Roedd y bwlch lleiaf, 8%, gan Heddlu Dyfed-Powys.
Mae menywod yn cael cyflogau sy'n 17.3% yn is na dynion yn Heddlu Gogledd Cymru a Heddlu Gwent.
Yn wahanol i Loegr, nid yw cynghorau Cymru'n gorfod cyhoeddi data ar y gwahaniaeth rhwng cyflogau, ond maen nhw'n gorfod cymryd camau i fynd i'r afael ag unrhyw fylchau.
Yn unig glwb pêl-droed Cymru sy'n Uwch Gynghrair Lloegr, Abertawe, roedd bwlch o 26.4% rhwng cyflogau dynion a menywod.
12.2% oedd y ffigwr i glwb Caerdydd.
'Adlewyrchu demograffeg'
Wrth ymateb i ganlyniadau'r Principality, dywedodd Rhian Langham o'r gydmeithas adeiladu: "O edrych ar y canlyniadau mae'n glir bod ein bwlch cyflog yn ganlyniad i ddemograffeg y cwmni.
"Rydym wedi'n hymrwymo i sicrhau bod gennym ddiwylliant cynhwysol ac amrywiol sy'n caniatáu i ni gael y bobl orau yn y swyddi iawn er lles ein haelodau.
"Fel busnes, rydym yn annog cydbwysedd rhywedd ar bob lefel o fewn ein gweithlu, drwy edrych ar y ffordd yr ydym yn recriwtio, datblygu ac ysbrydoli cydweithwyr.
"Drwy wneud hynny, rydym yn hyderus y bydd y bwlch yn lleihau."


description: Rhybudd bod rhai pobl ifanc yn gadael addysg Gymraeg er mwyn osgoi dilyn y Fagloriaeth, gan bod rhai ysgolion yn ystyried peidio'i wneud yn orfodol.

title: Disgyblion yn 'gadael addysg Gymraeg' i osgoi'r Fagloriaeth


description: Aelodau blaenllaw o'r Blaid Lafur yng Nghymru yn rhoi cefnogaeth gofalus i'r cyrch o'r awyr yn erbyn Syria.

title: Syria: Carwyn Jones yn galw am gynllun hir dymor

maintext:
Image copyright Crown Copyright 2018 Image caption Awyrennau'r Llu Awyr cyn iddynt adael maes awyr yn Cyprus
Mae aelodau blaenllaw o'r Blaid Lafur yng Nghymru wedi rhoi cefnogaeth gofalus i benderfyniad Llywodraeth y Deyrnas Unedig i gymryd rhan ar y cyd gyda'r Unol Daleithiau a Ffrainc mewn cyrch o'r awyr yn erbyn Syria.
Dywedodd y prif Weinidog Theresa May fod yr ymosodiad yn erbyn safleoedd lle y credir fod arfau cemegol yn cael eu storio, gan ddisgrifio'r ymosodiad fel un "cywir a chyfreithiol."
Yn ôl Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones roedd hi'n "hanfodol" bod unrhyw weithredu yn rhan o gynllun hir dymor ar gyfer yr ardal.
Ond dywedodd AS Plaid Cymru Hywel Williams ei fod yn ofni fod y cyrchoedd o'r awyr yn erbyn Syria yn dwysau'r rhyfel cartref yno.
Fe wnaeth y cyrch daro yn erbyn safleoedd milwrol yn ymyl Damascus a dinas Homs. Maen nhw'n dilyn ymosodiadau cemegol honedig ar dre Douma gan luoedd Syria.
Yn ôl cyfryngau Syria roedd yr ymosodiad o'r awyr yn "groes i gyfraith ryngwladol"
Image copyright Getty Images Image caption Mae Carwyn Jones wedi galw ar Theresa May i osgoi niweidio pobl gyffredin Syria
Dywedodd Theresa May y byddai'n gwneud datganiad i'r Senedd ddydd Llun ac yn rhoi cyfle i aelodau seneddol holi cwestiynau.
Dywedodd Mr Jones: "Fe wnes i siarad gyda'r Prif Weinidog yn hwyr neithiwr am y gweithredu yn Syria.
"Cynigiais fy nghefnogaeth i unrhyw ymyriad a allai atal rhagor o erchylltra, ond mae'n hanfodol bod unrhyw weithredu'n rhan o gynllun tymor hir ehangach ar gyfer y rhanbarth.
"Rydw i wedi annog y Prif Weinidog i wneud popeth o fewn ei gallu i osgoi marwolaethau pobl gyffredin o gofio mor gymhleth yw pethau ar y tir yn Syria, ac mae hi wedi rhoi sicrwydd i mi yn y cyswllt hwn.
"Rydyn ni'n meddwl heddiw am ein personél gwasanaethu a phobl Syria sydd wedi dioddef yn enbyd."
Canlyniadau hir dymor
Dywedodd AS Llanelli, Nia Griffith, llefarydd y blaid Lafur ar Amddiffyn ei bod hi yn falch bod y rhai oedd yn rhan o'r cyrchoedd wedi dychwelyd yn ddiogel, "ac rydym yn gwerthfawrogi eu dewrder a'u proffesiynoldeb, ond fe ddylai'r Senedd fod wedi gallu rhoi ban ac mae'r rhaid cael strategaeth ehangach ar Syria o du'r Llywodraeth a'r Cynghreiriaid."
Ond fe wnaeth Hywel Williams AS Plaid Cymru Arfon, gwestiynu a oedd y cyrch yn gyfreithlon a hefyd ei bwrpas, pa mor effeithiol y bydd a beth fydd y canlyniadau hir dymor.
Dywedodd wrth BBC Radio Cymru y dylai'r ymateb fod wedi bod yn fwy ystyrlon i'r ymosodiad cemegol honedig ar Douma.
Fe wnaeth arweinydd y Ceidwadwyr Cymraeg Andrew RT Davies groesawu'r ymosodiad o'r awyr: "Mae gweithredoedd addas wedi eu cymryd gan y DU a'r cynghreiriaid er mwyn israddio gallu arweinwyr Syria i ddefnyddio arfau cemegol, ac mae hyn felly yn atal ymosodiadau erchyll pellach. "
Yn siarad yng nghynhadledd wanwyn y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig yng Nghaerdydd dywedodd y Farwnes Brinton, Llywydd y blaid, y dylai'r Prif Weinidog fod wedi cysylltu â'r Senedd cyn gweithredu.
Dywedodd fod gweithredu heb gysylltu ag aelodau seneddol yn "llwyr danseilio" bwriad y gweithredu.


description: Teulu dyn gafodd ei ganfod yn farw yn Abertawe wedi rhoi teyrnged iddo, wrth i'r heddlu barhau i ymchwilio.

title: Teulu 'wedi eu chwalu' gan farwolaeth John Williams


description: Awdurdodau lleol Cymru yn dod i wybod beth yw eu cyfran hwy o werth £25.9m o grantiau trafnidiaeth.

title: Cyhoeddi cynlluniau ar gyfer gwerth £25.9m o grantiau