description: Ar drywydd hanes Blanche Parry, y Gymraes fu'n gymaint o ddylanwad ar Elizabeth I drwy ei hoes.

title: Dylanwad Cymraes fu'n gyfaill oes i Elizabeth I

maintext:
Image copyright Pilley Image caption Hen lun o ddarlun artist o Blanche Parry - mae'r llun ei hun wedi bod ar goll ers rhai blynyddoedd
Blanche Parry oedd y Gymraes fwyaf dylanwadol yn oes y Tuduriaid, ond prin ydy'r rhai sy'n nabod ei henw a llond llaw yn unig sy'n gyfarwydd â'i stori.
O'i chartref ar y gororau, fe aeth i lys y Tuduriaid, i fagu'r Dywysoges Elizabeth ifanc a throi'n ffrind agos ddaeth i fyw, i gysgu, ac - mae rhai yn honni - i siarad Cymraeg gyda'r Frenhines.
Mae arbenigwyr ar y berthynas yn dweud i Blanche, a oedd yn dod o gartref Gymraeg, ganu hwyangerddi wrth ymyl gwely'r dywysoges ifanc, tra'n hwyrach yn eu bywydau, bu'r ddwy yn defnyddio geiriau Cymraeg i guddio'u trafodaethau am gymeriadau'r llys.
Mewn rhaglen ar gyfer BBC Radio Wales dwi wedi trio dod i'r afael â'r gwirionedd am rôl Blanche Parry yn sioe grand Elizabeth, a sut ddylanwadodd ei Chymreictod ar y Frenhines yn ystod eu bywydau hir yng nghwmni ei gilydd.
Image caption Eglwys St Faith yn Bacton
Fe ddechreuodd fy nhaith yn Lloegr, lle mae plwyf Bacton yn gorwedd yng nghwm Dore. Erbyn hyn mae'r ardal yn rhan o Sir Henffordd, bum milltir dros y ffin.
Ond yn y 16eg ganrif roedd hi'n gartref i'r Cymry Cymraeg, lle roedd tŷ crand teulu Blanche Parry yn cynnal ciniawau crand ac yn denu beirdd fel Guto'r Glyn i ddiddanu'r gwesteion.
Erbyn hyn, mae New Court wedi dymchwel, amlinelliad o sylfaen y muriau yn y coed ar ymylon y cwm ydy'r unig arwydd o bresenoldeb y plasdy.
'Eisiau darganfod mwy'
Ochr arall i'r caeau gwag, fe gwrddais â Ruth Richardson, cyn ddarlithydd archaeoleg sydd bellach yn 70 oed ac wedi troi'n hanesydd i drio dilyn hanes Blanche Parry o'r arfordir i lys y Tuduriaid.
"Mi oeddwn i am ddarganfod mwy amdani hi. Doedd neb yn ymddangos eu bod yn gwybod unrhyw beth o gwbl am Blanche Parry, gafodd ei chyfri fel un o weithwyr domestig y cyfnod," meddai Ruth wrthai yn ystod fy ymweliad cyntaf i'w bwthyn, ble mae ei phapurau a'i llyfrau am oes Elizabeth yn llenwi bob cornel o'r ystafell fyw.
Image caption Mae'r archeolegydd a'r hanesydd Ruth Richardson wedi ymchwilio'n drwyadl i hanes Blanche Parry
Roedd y cyfrolau'n cynnwys ei bywgraffiad hi o Blanche Parry, un o'r unig lyfrau i ganolbwyntio ar ffrind annwyl Elizabeth.
"Buodd hi'n un o staff personol Elizabeth," dechreuodd Ruth. "Mi gymerodd hi drosodd fel Prif Fenyw y Siambr Breifat - Chief Gentlewoman of the Privy Chamber- ac rydyn ni hefyd yn gwybod bod yna gyfnod pan ddaeth y chwaer Mary yn frenhines, fod Elizabeth wedi mynd i Dwr Llundain.
"Er nad ydy Blanche wedi'i henwi yn benodol, doedd Elizabeth ond yn cael mynd ag un neu ddau o'i staff personol, a byddai Blanche wedi bod yn un ohonynt."
Ond sut ddaeth hi'n aelod ganolog o staff Elizabeth?
Aeth Blanche Parry o'i chartref yn Bacton i lys y Tuduriaid pan roedd Elizabeth yn dywysoges ifanc. Roedd ei modryb, yr Arglwyddes Troy, yno'n barod yn un o forwynion ffrind i Anne Boleyn.
Image caption Darlun Isaac Oliver o Elizabeth I, a'r wisg sy'n cydfynd â'r gwaith brodwaith yn eglwys Bacton
Tra bod bywyd domestig y Tuduriaid yn bell iawn o fod yn normal, cyfrifoldeb Blanche a'i modryb oedd magu'r plant.
"Mae'n eitha posib i'r plant naill ai ddysgu, neu o leia ddeall, hwyangerddi Cymraeg," datgelodd Ruth.
"Oherwydd, dwy fenyw Gymreig a Chymraeg oedd yn gofalu amdanyn nhw, ac mae'n sicr yn bosib eu bod nhw wedi canu hwyangerddi Cymraeg i gael Elizabeth i gysgu."
Brethyn Bacton
Yn y blynyddoedd i ddod, fe esblygodd Cymreictod llys Elizabeth - pwynt gafodd ei atgyfnerthu gan Eleri Lynn, curadur gwisg hanesyddol Palasau Brenhinol Hanesyddol.
Yn y stwidio cadwraeth ym Mhalas Hampton Court, fe ddangosodd Eleri frethyn Bacton i fi.
Hwn ydy'r darn o decstil llawn brodwaith manwl a fu'n hongian ar wal eglwys Sant Faith ym Macton tan 2016, pan ddaeth Eleri o hyd iddo, a'i gysylltu ag oes y Tuduriaid.
Image caption Mae arbenigwyr wedi cadarnhau fod y darn brodwaith o eglwys Bacton yn wisg llys o gyfnod Elizabeth I
Roedd Eleri yn gywir am wreiddiau'r brethyn. Mae ei thîm wedi cadarnhau mai hwn ydy'r unig ffrog o gwpwrdd Elizabeth i oroesi, gwisg mor grand fel ei bod yn cynnwys edau o aur ac arian.
"Mae hwn yn oroesiad unigryw o wisg y llys o oes Elizabeth," meddai Eleri. "Yn y byd, does dim byd tebyg iddi. Felly ar hyn o bryd, dyma'r unig eitem o wisg y llys sydd wedi goroesi gyda'r fath gysylltiad ag Elizabeth I.
"Mae ambell i ddarn bach wedi goroesi, fel bŵts ac esgidiau, ac ambell i eitem bach iawn. Ond dim byd ar y raddfa yma, a dim byd o'r safon neu'r statws yma. Mae'n unigryw."
Arddangosfa fawreddog yn 2019 fydd y cyfle cyntaf i'r cyhoedd weld y ffrog.
'Stori Gymreig'
Tra'n ymchwilio i gymeriadau Cymreig llys Elizabeth, fe ddaeth Eleri Lynn yn gyfarwydd â Blanche Parry a'r brethyn oedd yn hongian yn eglwys ei phentref enedigol.
Dwedodd Eleri, sy'n wreiddiol o Bontypwl: "Mae'r stori yma mor Gymreig mewn gymaint o ffyrdd.
"Roedd caniatâd gan y Frenhines i gael dillad wedi'u creu gan ddylunwyr penodol yn unig, oherwydd roedd y llys yn poeni y byddai anrhegion o ffrogiau wedi'u gwenwyno yn cyrraedd y Frenhines.
"A dim ond dau ddylunwr ffrogiau fu gyda hi trwy gydol ei chyfnod. Roedd hi'n ymddiried ynddyn nhw, ac rydyn ni'n gwybod mai'r dyn oedd yn gyfrifol pan gafodd y ffrog yma ei chreu oedd dyn Gymreig o'r enw William Jones."
Image caption Cerflun o Blanche Parry (chwith) gydag Elizabeth I yn eglwys Bacton
Ond beth am y syniad bod Blanche wedi dysgu Cymraeg i Elizabeth?
"Mi faswn i am gredu hynny hefyd, oherwydd roedd Blanche yn gallu siarad Cymraeg. Hi oedd "Blanche, Ferch Harri" ac roedd hi gydag Elizabeth ers iddi fod yn ferch fach iawn.
"Felly byddai Elizabeth efallai wedi clywed hwyangerddi Cymraeg, ond hefyd roedd llys y Tuduriaid yn hoff iawn o ddefnyddio codau a chyfrinachau.
"Mae'n dda i feddwl y gallai Blanche ac Elizabeth fod wedi defnyddio bach o Gymraeg, ambell i air bach neu frawddeg, i ddweud 'O, fe allwch chi gael gwared ohono fe,' neu 'Dewch â'r un yma yn agosach.' Rhywbeth a allai fod yn gyfrinach rhyngthyn nhw."
Cymry yn y llys
O ystyried hanes y Tuduriaid, dydy hi ddim yn rhyfedd fod Elizabeth wedi dewis cadw Cymraes yn agos ati.
Mae Eleri yn esbonio: "Wrth gwrs, mae Tudur yn enw Gymraeg, felly mae eu llinach yn Gymreig.
"Roedd pobl Cymreig pwysig yn y llys, gan gynnwys William Cecil - yr Arglwydd Burghley, ac yna roedd Blanche Parry, ffrind agosaf i Elizabeth, o'i chrud bron i'w bedd. Roeddyn nhw'n agos iawn.
"Roedd Blanche hyd yn oed yn cysgu yn yr un gwely ag Elizabeth, ac yn ail fam iddi mewn nifer o ffyrdd. Byth yn briod, roedd hi wastad wrth ei hymyl."
Image caption Gwenyth Petty yn portreadu cymeriad Blanche Parry yn y gyfres Armada: 12 Days to Save England
Prin yw ymddangosiad Blanche Parry mewn gweithiau hanesyddol am y cyfnod, ac un o'r unig cyfleoedd i gynulleidfaoedd teledu ei gweld oedd pan chwaraeodd yr actores Gymreig, Gwenith Petty, rhan Blanche mewn rhaglen ddrama-dogfen yn canolbwyntio ar Elizabeth a'r Armada.
Tra'n siarad gyda Gwenith adeg y ffilmio ges i'r awydd i ddechrau edrych mewn i hanes Blanche.
Mae Ruth Richardson, sydd wedi gwario cymaint o amser yn trio darganfod gwir hanes ei chymydog, yn gobeithio bydd mwy o bobl yn dod i ddathlu bywyd y Gymraes ddylanwadol o Facton.
Dwedodd Ruth: "Pan ddechreuais edrych ar hanes Blanche Parry mi wnes i hynny gan ei bod hi wedi byw dros y ffordd, yn agos ata i. Ac o'n i methu credu nad oedd neb wedi gwneud hyn o'r blaen.
"Ond i'w rhoi hi nôl yng nghanol y llwyfan, lle mae'n haeddi bod? Wel mae hynny'n gyfle arbennig o dda."
Fe fydd Queen's Confidante: The Story of Blanche Parry ar BBC Radio Wales am 18:30 ar 25 Ionawr


description: Ymgais ffrindiau a theulu i godi arian i fachgen â chanser prin yn cyrraedd y nod, diolch i rodd gan elusen leol.

title: Cronfa ganser yn cyrraedd y nod wedi 'rhodd arbennig'

fasttext_language: cy


description: Caerdydd yn parhau yn y trydydd safle yn y Bencampwriaeth ar ôl iddyn nhw gael gem gyfartal ddi-sgor oddi cartref yn Sheffield Wednesday.

title: Sheffield Wednesday 0-0 Caerdydd


description: Bron i 3,000 o gartrefi yn colli eu cyflenwad trydan fore Iau, wrth i wyntoedd cryfion barhau ar draws y wlad.

title: 3,000 o gartrefi yn colli pŵer mewn gwyntoedd cryfion


description: AC Canol De Cymru, Neil McEvoy, yn cael ei wahardd yn barhaol o grŵp Plaid Cymru yn y Cynulliad.

title: Gwaharddiad parhaol o grŵp Plaid Cymru i Neil McEvoy

maintext:
Mae'r Aelod Cynulliad Neil McEvoy wedi cael ei wahardd o grŵp Plaid Cymru yn y Cynulliad yn barhaol.
Fe gafodd yr AC dros Ganol De Cymru ei wahardd dros dro ym Mawrth 2017 wedi i dribiwnlys ei gael yn euog o ymddygiad oedd yn bwlio aelod o staff Cyngor Caerdydd.
Cafodd ei adfer i'w safle cyn iddo gael ei wahardd eto am yr hyn gafodd ei ddisgrifio gan arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood fel "ymddygiad oedd yn tanseilio undod a chyfanrwydd y blaid".
Cafodd Mr McEvoy wybod am y gwaharddiad parhaol mewn e-bost nos Fawrth.
Yn gynharach yn y dydd dywedodd Mr McEvoy y byddai apelio ei waharddiad mewn cyfarfod o bwyllgor cenedlaethol Plaid Cymru ym mis Mawrth.
Mae Comisiynydd Safonau'r Cynulliad Cenedlaethol ar hyn o bryd yn ystyried honiadau yn ymwneud ag ymddygiad Neil McEvoy.
'Difrodi cyson a bwriadol'
Dywedodd llefarydd ar ran grwp Cynulliad Plaid Cymru: "Mae grwp Plaid Cymru yn y Cynulliad wedi penderfynu gwahardd Neil McEvoy o'r grwp yn barhaol. Roedd y penderfyniad yn unfrydol.
"Mae datganiad Neil McEvoy heddiw yn llawn gwallau. Yn gyntaf mae'n gwneud honiadau anghywir am y rhesymau am ei waharddiad o'r grwp Cynulliad. Fel y dywedwyd ar y pryd fe gafodd Neil McEvoy ei wahardd am dorri rheolau a Chod Ymddygiad y Grwp drwy ymddygiad annerbyniol.
"Yn ail fe wnaeth datganiad cyhoeddus Neil McEvoy unwaith eto gynnwys anwireddau am y modd y mae Grwp Plaid Cymru yn y Cynulliad yn gweithredu. Mae sylwadau o'r fath yn difwyno enw da ei gydweithwyr ac yn tanlinellu ffuantrwydd dyhead honedig Mr McEvoy i ddychwelyd i'r grwp.
"Yn y cyswllt yma mae Mr McEvoy yn cael ei wahardd oherwydd methiant ymddiriedaeth na ellir ei adfer. Mae ei ymddygiad parhaus wedi gadael ei gyd-ACau yn teimlo wedi eu tanseilio a'u digalonni.
"Mae teyrngarwch aelodau Plaid Cymru i bobl Cymru yn gyntaf. Ni fydd ein sylw at ein gwaith o wasanaethu pobl hyd eithaf ein gallu yn cael ei dynnu gan ddifrodi cyson a bwriadol fel hyn."


description: Dyn 54 oed wedi'i gyhuddo o lofruddio dyn arall yng Ngwent.

title: Llofruddiaeth Casnewydd: Cyhuddo dyn


description: Cic gosb munud olaf Dan Biggar yn cadw gobeithion Y Gweilch yng Nghwpan y Pencampwyr yn fyw.

title: Gweilch 15-15 Saracens


description: Bydd cytundebau llai wedi'u teilwra ar gyfer ardaloedd gwahanol yn targedu'r 98,000 o leoliadau sydd heb fand eang cyflym.

title: Gwahodd cynlluniau band eang cyflym newydd i Gymru


description: Gleision yn ennill o 21-18 yng Nghwpan Her Ewrop yn erbyn Lyon ac yn gorffen ar frig y grŵp.

title: Cwpan Her Ewrop: Lyon 18-21 Gleision


description: Rhaglen Wales Live yn clywed bod nifer o dystion posib yn amharod i gynnig gwybodaeth i'r ymchwiliad annibynnol i ymddygiad y Prif Weinidog Carwyn Jones.

title: Ymchwiliad Carwyn Jones: Rhai'n 'amharod' i gyfrannu


description: Cyngor Rhondda Cynon Taf yn ystyried cyflwyno dirwyon i drigolion sy'n gwrthod ailgylchu'n gywir, er mwyn cyrraedd targed ailgylchu.

title: Dirwy o £100 am beidio ailgylchu yn Rhondda Cynon Taf?


description: Heddlu sy'n ymchwilio i ymosodiad difrifol ar Ifan Richards Owens yn Aberystwyth yn arestio pedwerydd dyn.

title: Ymosodiad Aberystwyth: Heddlu'n holi pedwar dyn

maintext:
Image copyright Heddlu Dyfed-Powys
Mae'r heddlu sy'n ymchwilio i ymosodiad difrifol ar fyfyriwr 19 oed yn Aberystwyth wedi arestio pedwerydd dyn.
Cafodd Ifan Richards Owens o Gaerdydd ei ddarganfod yn anymwybodol, ac mae'n parhau mewn cyflwr difrifol yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd.
Cafodd tri dyn, 20, 23 a 25 oed, eu harestio, a dydd Mawrth, dywedodd Heddlu Dyfed-Powys bod dyn arall, 19 oed, hefyd wedi ei arestio.
Mae'r pedwar wedi eu harestio ar amheuaeth o achosi niwed corfforol difrifol ac yn parhau yn y ddalfa.
Apelio eto
Dywedodd y Ditectif Prif Arolygydd Anthony Evans o Heddlu Dyfed-Powys eu bod yn parhau i apelio am wybodaeth am yr ymosodiad ar y Stryd Uchel am tua 02:20 fore Sul.
"Yn benodol byddwn yn hoffi siarad ag unrhyw un wnaeth geisio rhoi cymorth cyntaf i Mr Owens cyn i'r gwasanaethau brys gyrraedd," meddai.
Ar ôl y digwyddiad cafodd Mr Owens, sy'n fyfyriwr ym Mhrifysgol Aberystwyth, ei gludo i Ysbyty Bronglais ac yna ei gludo mewn hofrennydd i'r Ysbyty Athrofaol.
Ychwanegodd yr heddlu: "Gall unrhyw un sydd â gwybodaeth gysylltu gyda'r heddlu trwy ffonio 101 gan roi cyfeirnod 402 neu yn ddienw drwy Taclo'r Tacle ar 0800 555111."
Image caption Cafodd ffyrdd eu cau yn yr ardal wrth i'r heddlu gynnal ymholiadau
Dywedodd llefarydd ar ran Prifysgol Aberystwyth y dylai unrhyw un sydd â gwybodaeth gysylltu â'r heddlu ar unwaith.
"Mae staff o'n Gwasanaethau Cymorth Myfyrwyr wrth law i gynnig cyngor a chefnogaeth, ac fe fyddem yn annog unrhyw lygad-dystion posib i ymateb i apêl Heddlu Dyfed-Powys am wybodaeth."
"Mae'n meddyliau ar hyn o bryd gydag Ifan, ei deulu a'i ffrindiau," meddai.


description: Bydd dŵr o hen bwll glo'n cael ei bwmpio i gartrefi ar ôl cael ei gynhesu gan y ddaear.

title: £6.5m tuag at gynllun gwresogi dŵr o hen bwll glo


description: Ymgyrchwyr yn dweud fod rhwystrau gan gynnwys "agweddau stereoteip negyddol" ac adeiladau anaddas yn cadw pobl sydd ag anabledd rhag ymgymryd â gwleidyddiaeth.

title: 'Rhwystr' i bobl anabl mewn gwleidyddiaeth


description: Carchar ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn bwriadu ehangu cynllun sy'n caniatáu i garcharorion gadw golwg ar gynnydd addysgol eu plentyn.

title: Carchar Pen-y-bont i ehangu cynllun nosweithiau rhieni


description: Canlyniadau gemau Uwch Gynghrair Cymru ddydd Sadwrn 13 Ionawr

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Bwyty'n derbyn dirwy o £4,000 wedi iddyn nhw weini pryd yn cynnwys cnau i fachgen 16 oed sydd ag alergedd difrifol.

title: Dirwy i fwyty ar ôl i fachgen ddioddef alergedd difrifol


description: Dyn 56 oed wedi cael ei arestio ar amheuaeth o lofruddio yn dilyn marwolaeth dynes 33 oed yng Nghastell-nedd.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddio yng Nghastell-nedd


description: Mae Siân Harries wedi cael digon ar bobl busneslyd mewn barbeciws

title: Ers pryd mae gan bobl yr hawl i ofyn pryd dwi am gael plant?


description: Ffermwr o ardal Blaenau Ffestiniog wedi ei gael yn ddieuog o gadw eiddo ar gyfer cynnal gornest anifeiliaid.

title: Ffermwr yn ddieuog mewn achos ymladd moch daear


description: Sky Vision yn cyhoeddi y byddant yn cynyddu eu cyfran yng nghwmni Avanti Media i 51%.

title: Sky Vision yn buddsoddi mwy o arian yn Avanti Media


description: Cyn-filwr o Abergwaun yn gwadu mygu ei fam-gu i farwolaeth ar ôl i'w fam roi tabledi a wisgi iddi.

title: Dyn 'wedi gorfod mygu ei fam-gu ddwywaith' cyn iddi farw


description: Dyn o Gaerdydd yn dweud wrth lys mai 'dyn o'r enw Dave' oedd wrth lyw fan a yrrodd i ganol torf o addolwyr Mwslemaidd.

title: Achos Finsbury Park: Diffynnydd yn gwadu gyrru fan


description: Buddugoliaeth o 33-17 i'r Dreigiau yn erbyn Bordeaux-Begles yng Nghwpan Her Ewrop.

title: Cwpan Her Ewrop: Dreigiau 33-17 Bordeaux-Begles


description: Busnesau yn Arcêd y Castell yng Nghaerdydd yn dweud bod y ganolfan siopa wedi cau am sawl niwrnod oherwydd difrod i'r to.

title: Cau arcêd yng Nghaerdydd dros dro wedi difrod storm

maintext:
Image copyright Google Image caption Fe fydd Arcêd y Castell ar gau am rai dyddiau
Mae busnesau yn Arcêd y Castell yng Nghaerdydd yn dweud bod y ganolfan siopa wedi cau am sawl niwrnod oherwydd difrod i'r to.
Y gred yw bod yr arcêd wedi cael ei chau am resymau diogelwch, ar ôl i banel to syrthio yn ystod y gwyntoedd cryf diweddar.
Yn ôl eu gwefan, fe gafodd Arcêd y Castell ei hadeiladu mewn dwy ran yn ystod 1882 a 1889.
Mae'r arcêd yn adnabyddus am y balconi sy'n rhannu'r ganolfan yn ddwy lefel.
Mewn datganiad ar y cyfryngau cymdeithasol, dywedodd cwmni delicatessan Madame Fromage, sydd a'u siop yn yr arcêd;
"Mae gennym newyddion drwg. Oherwydd difrod i'r to, ac felly'r angen i gwblhau gwaith atgyweirio, mae Arcêd y Castell ar gau tan ddydd Llun.
"Mae'r mater tu hwnt i'n rheolaeth, a'r peth olaf y byddem am ei wneud yw cau, ond does dim dewis yn y mater."


description: Mark Hughes wedi'i ddiswyddo gan Stoke ar ôl iddyn nhw golli i Coventry o Adran Dau yn nhrydedd rownd Cwpan FA Lloegr.

title: Mark Hughes wedi'i ddiswyddo fel rheolwr Stoke


description: Cipolwg ar rai o'r athletwyr fydd yn cynrychioli Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad yn Awstralia.

title: Chwifio'r faner dros Gymru


description: Christopher Miller sy'n ceisio chwalu'r myth mai hobi i ferched ydy gweu

title: Y dyn sy'n gweu ei ffordd i hapusrwydd


description: Galwad am etholiadau o'r newydd ar gyfer Cyngor Tref Biwmares, wrth i 300 fynychu cyfarfod cyhoeddus yn y dref.

title: Galw am etholiadau newydd i Gyngor Tref Biwmares


description: Cartref gofal yn Aberystwyth sydd wedi bod yn destun protestiadau i'w gadw ar agor wedi cau ei ddrysau am y tro olaf.

title: Cartref gofal Bodlondeb, Aberystwyth yn cau am y tro olaf


description: Yr heddlu wedi gwneud apêl newydd am wybodaeth yn dilyn ymosodiad difrifol yn Aberystwyth dros y penwythnos.

title: Heddlu'n apelio wedi ymosodiad difrifol yn Aberystwyth


description: Prisiau tai yng Nghymru wedi cynyddu 3.3% yn 2017, sydd ar gyfartaledd yn gynt na gweddill y DU.

title: Prisiau tai Cymru yn cynyddu'n gynt na gweddill y DU


description: Carchar am ddwy flynedd i ddynes trawsryweddol o Bowys oedd â phistol o gyfnod y Natsïaid ymhlith ei chasgliad o ynnau anghyfreithlon.

title: Carchar i ddynes oedd â gwn Natsïaidd anghyfreithlon


description: Adroddiadau o broblemau mawr gyda systemau cyfrifiadurol y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru.

title: Problemau mawr gyda chyfrifiaduron y Gwasanaeth Iechyd


description: Dyn o Wynedd wedi ei garcharu am 20 mlynedd am droseddau rhyw hanesyddol, yn ôl heddlu'r gogledd.

title: Carchar am 20 mlynedd i droseddwr rhyw o Wynedd


description: Y prif weinidog yn wynebu honiadau newydd ei fod wedi camarwain y Cynulliad ynglŷn â'r hyn oedd yn ei wybod am fwlio o fewn Llywodraeth Cymru.

title: Carwyn Jones: Honiadau newydd o gamarwain yn y Cynulliad

maintext:
Mae'r prif weinidog yn wynebu honiadau newydd ei fod wedi camarwain y Cynulliad ynglŷn â'r hyn oedd yn ei wybod am fwlio o fewn Llywodraeth Cymru.
Mae Carwyn Jones wedi dweud wrth y Cynulliad nad oedd unrhyw record o gŵyn gan unrhyw weinidog ynglŷn â chamdriniaeth o ymgynghorwyr arbennig nôl yn 2014.
Ond mae AC Plaid Cymru, Adam Price yn honni fod e-bost wedi dod i'r amlwg sy'n codi pryderon.
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud fod yr hyn ddywedodd Mr Jones yn "fanwl".
Ymchwiliad annibynol
Mae Carwyn Jones wedi gwadu o'r cychwyn cyntaf fod unrhyw bryderon wedi'u codi ynglŷn â bwlio.
Mae Mr Jones eisoes wedi cyfeirio ei hun i fod yn destun ymchwiliad annibynnol fewn i honiadau o fwlio o fewn Llywodraeth Cymru, sy'n dyddio'n ôl i 2014.
Daeth yr honiadau o fwlio i'r amlwg wedi marwolaeth y cyn-weinidog, Carl Sargeant.
Image caption Mae AC Plaid Cymru, Adam Price wedi ysgrifennu llythyr at Carwyn Jones
Mae Mr Price wedi ysgrifennu at y prif weinidog yn gofyn iddo gyfeirio ei hun unwaith eto at ymchwiliad annibynnol, dros beth yr oedd yn ei wybod ynglŷn â bwlio o fewn Llywodraeth Cymru.
Mewn llythyr, sydd wedi'i weld gan BBC Cymru, mae Mr Price yn cyfeirio at gwestiwn a ofynnodd i Carwyn Jones ym mis Rhagfyr.
Gofynnodd Mr Price os oedd Leighton Andrews, oedd yn weinidog ar y pryd, wedi cwyno ynglŷn ag ymddygiad aelodau o staff o fewn Llywodraeth Cymru neu swyddfa'r prif weinidog.
Fe wnaeth Mr Jones ymateb yn hwyrach ym mis gan ddweud: "Does dim record a does gennai ddim cof o gwyn o'r fath."
Beirniadol
Mae ebost o 2014 yn dangos fod Mr Andrews yn anhapus nad oedd ei ymgynghorwyr yn cael mynd gydag ef i gyfarfodydd yn Llundain.
Mae cynnwys y llythyr yn dweud: "Dydw i ddim yn cofio unrhyw gwestiwn yn cael ei godi pan wnaeth [enw wedi ei dynnu] neu [enw wedi ei dynnu] ddod gyda mi i gyfarfodydd yn Llundain pan oeddwn yn y cabinet blaenorol.
"Oes 'na newid wedi bod yn y polisi? Mi faswn yn pryderu os byddwn yn credu fod [enw wedi ei dynnu] yn cael ei drin yn wahanol i unrhyw ymgynghorydd arbennig arall."
Mae Mr Andrews, sydd wedi bod yn feirniadol o Mr Jones ers marwolaeth Mr Sargeant, wedi cyhuddo'r prif weinidog o gamarwain y Cynulliad ym mis Rhagfyr "ar sawl achlysur".
Dywedodd Llywodraeth Cymru fod ymateb y prif weinidog i'r cwestiynau yn "fanwl".


description: Llywodraeth Cymru yn cynnig £10m i'r gwasanaethau iechyd a gofal wrth i bryder gynyddu am y pwysau cynyddol ar y gwasanaeth iechyd yn ystod y gaeaf.

title: £10m yn fwy i GIG i ddeilio â'r 'pwysau eithafol'


description: Dyn 26 oed wedi ei garcharu am fod â chyffuriau yn ei feddiant gyda'r bwriad o'u gwerthu yng ngogledd Cymru.

title: Carcharu dyn 26 oed am droseddau cyffuriau ym Mangor


description: Ysgrifennydd Iechyd Cymru yn amau honiadau Asda ynglŷn â'r gost arfaethedig o gyflwyno isafswm pris ar alcohol.

title: Isafbris alcohol: Ysgrifennydd Iechyd yn amau pryderon Asda


description: Aelodau Llafur yn Alun a Glannau Dyfrdwy i ddewis ymgeisydd isetholiad Cynulliad wedi marwolaeth Carl Sargeant.

title: Llafur i ddewis ymgeisydd isetholiad Alun a Glannau Dyfrdwy


description: Caiff Morfydd Owen ei chofio am ei dawn gerddorol a'i bywyd lliwgar

title: Cofio Morfydd, cerddor lliwgar y cymoedd


description: Ar drothwy cyhoeddi adroddiad adolygiad annibynnol S4C mae dros ddeugain o Gymry adnabyddus wedi arwyddo llythyr yn gofyn am ddatganoli darlledu.

title: Cymry adnabyddus yn galw am ddatganoli darlledu

maintext:
Mae dros ddeugain o Gymry adnabyddus gan gynnwys actorion, cantorion a phrifeirdd wedi llofnodi llythyr agored at y Prif Weinidog Theresa May yn galw am ddatganoli pwerau dros ddarlledu i Gymru.
Daw'r newyddion ar drothwy cyhoeddi adroddiad adolygiad annibynnol o S4C.
Mae disgwyl i'r adroddiad ystyried, ymysg materion eraill, ddatganoli cyfrifoldeb dros y Sianel.
Mae llefarydd ar ran adran ddiwylliant San Steffan wedi cadarnhau eu bod nhw'n ystyried casgliadau'r adolygiad ar hyn o bryd.
Dywedodd llefarydd hefyd bod "darlledwyr yn gwneud cyfraniad anferth i dirwedd economaidd a diwylliannol y DU a'i bod ond yn iawn bod llywodraeth y DU yn parhau i fod yn gyfrifol am y sector".
'Angen mwy o gyfleoedd'
Mae'r Cymry adnabyddus, sy'n cynnwys yr actores Sharon Morgan, Y Prifeirdd Christine James, Osian Rhys Jones a T James Jones, cyn-bennaeth gwasanaethau cyfreithiol Llywodraeth Cymru Yr Athro Thomas Watkins, cyn-gadeirydd Ofcom Cymru Ian Clarke a'r gantores Gwenno Saunders, yn dweud yn y llythyr:
"Credwn fod angen llawer iawn mwy o gyfleoedd arnom fel cenedl ac fel pobl i siarad â'n gilydd, i gynnal trafodaethau ac i ddadlau: trafodaethau cynhwysol o ran holl amrywiaeth y profiad Cymreig sydd wedi'u gosod yng nghyd-destun ein hanes fel cenedl.
"Ar hyn o bryd, mae'r cyfleoedd hynny yn hynod gyfyngedig oherwydd bod pwerau darlledu wedi'u cadw'n ôl yn San Steffan.
"Mae'r system bresennol yn methu ar hyn o bryd ac yn or-ddibynnol ar un darparwr yn unig. Nid yw'r sefyllfa bresennol yn iach i'n democratiaeth leol, i ddemocratiaeth Cymru nac i ffyniant y Gymraeg."
Image caption Nid Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am ddarlledu ar hyn o bryd, ond Llywodraeth y DU
Mae'r Yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon o'r farn fod pob gwlad yn cyfrannu adnoddau yn sicrhau mwy o fuddsoddiad mewn rhaglenni - boed hwy yn cael eu cynhyrchu yn Yr Alban, Lloegr, Cymru neu Ogledd Iwerddon.
Mae llythyr y Cymry enwog yn cyfeirio hefyd at ostyngiad yng nghyllideb S4C ac at y diffyg gwasanaeth Cymraeg ar radio masnachol:
"Gresynwn at y cwymp sylweddol yn nifer oriau darlledu ITV Cymru dros yr ugain mlynedd diwethaf, ynghyd â thoriadau o 36% i gyllideb S4C ers 2010 a'i sefyllfa ariannol ansicr bresennol.
"Yn ogystal, pryderwn am y cwymp yn y ddarpariaethleol a Chymraeg ar radio masnachol ynghyd â'r ddarpariaeth fregus o isel o gynnwys lleol a Chymraeg ar orsafoedd teledu lleol."
Mae'r llythyr yn ogystal yn cyfeirio at argymhellion Comisiwn Silk yn 2013 gan nodi'n benodol yr argymhelliad mai Llywodraeth Cymru ac nid Llywodraeth y DU a ddylai fod yn gyfrifol am y cyllid sy'n cael ei dalu yn uniongyrchol i S4C o goffrau San Steffan.


description: Gallai arian o'r gwasanaeth iechyd gael ei ddefnyddio i gadw canolfannau hamdden ar agor, yn ôl Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol.

title: Galw am gadw canolfannau hamdden ar agor ag arian y GIG


description: Cyngor Tref Castell-nedd yn dweud y bydd baner y Ddraig Goch yn cael ei hailgodi ger muriau castell y dref, yn dilyn cwynion gan drigolion.

title: Disgwyl ailgodi baner Y Ddraig Goch dros Gastell Nedd


description: Rheolwyr Maes Awyr Caerdydd yn dweud eu bod yn obeithiol o wneud elw yn 2018, ar sail y perfformiad dros y flwyddyn ddiwethaf.

title: 'Gobeithiol' o elw i Faes Awyr Caerdydd yn 2018


description: Mae'r heddlu yn adolygu adroddiadau fod gweithwyr dur Port Talbot wedi cael cyngor gwael am eu pensiynau.

title: Adolygiad i achosion o gam-werthu pensiynau dur


description: Gwŷr Gwent dri phwynt oddi ar y gemau ail-gyfle ar ôl curo'r ymwelwyr ar Rodney Parade.

title: Ail Adran: Casnewydd 2 - 1 Caerwysg


description: Dynes o Ynys Môn wedi ei dedfrydu am wneud galwadau niwsans i'r gwasanaethau brys, gan gynnwys un am help i droi teledu ymlaen.

title: Dynes yn galw 999 i ofyn am help i droi teledu ymlaen


description: Tottenham wedi codi i'r pumed safle yn Uwch Gynghrair Lloegr yn dilyn buddugoliaeth yn erbyn Abertawe nos Fawrth.

title: Abertawe 0-2 Tottenham Hotspur


description: Cwynion am achosion o sbwriel a baw ci wedi haneru ym Mlaenau Gwent dros y pum mlynedd diwethaf, medd adroddiad.

title: Haneru lefel budreddi Blaenau Gwent mewn pum mlynedd


description: Cafodd rheolwr siop Morrisons yng Nghaerdydd anafiadau i'w ben wrth fynd i siarad â pherson oedd yn cael ei amau o ddwyn.

title: Anafu rheolwr siop wrth rwystro lladrad


description: Mae angen arian ychwanegol i godi ysgol newydd ar ôl i gynlluniau technegol fethu â nodi lleoliad cywir carthffos sy'n rhedeg dan y safle.

title: Cam-leoli carthffos ysgol yn costio £800,000 i gyngor


description: Heddluoedd Cymru'n rhybuddio gyrwyr i "beidio mentro" defnyddio ffon symudol wrth yrru wrth i ymgyrch newydd gael ei lansio'n genedlaethol.

title: Rhybudd heddlu i 'beidio mentro' defnyddio ffôn a gyrru


description: Un o lwybrau arfordirol yn Sir Benfro wedi ailagor, ar ôl bod ar gau i'r cyhoedd am 60 mlynedd.

title: Llwybr arfordirol yn sir Benfro'n agor wedi 60 mlynedd


description: Llywodraeth Cymru yn cymryd camau cyfreithiol yn erbyn dau gwmni wnaeth roi cyngor i gwango mewn achos o werthu tir yn 2012.

title: Llywodraeth Cymru'n erlyn dau gwmni dros werthiant tir


description: Yn ôl ymgyrchwyr mae'r gwaharddiad ar bysgota môr gyllyll ar draeth Llanfairfechan yn aflwyddiannus.

title: Gwaharddiad môr gyllyll ddim yn llwyddo


description: Gyrrwr bws o Fae Colwyn gafodd ei ffilmio yn defnyddio ffôn symudol wrth yrru teithwyr drwy wlad Belg wedi colli ei drwydded yrru gyhoeddus ac wedi'i wahardd am flwyddyn.

title: Gyrrwr bws ar ffôn yn colli ei drwydded yrru gyhoeddus


description: Liam Williams yw'r chwaraewr diweddara' sy'n anhebygol o fod ar gael ar gyfer gêm gyntaf Pencampwriaeth y Chwe Gwlad.

title: Ofnau na fydd Liam Williams yn holliach ar gyfer y Chwe Gwlad


description: Sonja Hubmann sy'n egluro wrth Cymru Fyw beth wnaeth ei ysgogi i ganu Dacw 'Nghariad

title: Y ferch o Awstria a'i dadansoddiad rhyfeddol o gân werin Gymraeg

maintext:
Image copyright Sonja Hubmann
Fyddai'r Ŵyl Cerdd Dant fyth 'run fath eto. Yn sicr dydych chi rioed wedi clywed y gân werin Dacw 'Nghariad yn cael ei chanu fel hyn!
Mae fideo Sonja Hubmman ar ei sianel YouTube wedi creu argraff fawr dros y dyddiau diwethaf ar nifer o ddefnyddwyr y cyfryngau cymdeithasol.
Cysylltodd Cymru Fyw gyda'r ferch o Fienna, prifddinas Awstria, a gofyn iddi beth wnaeth ei ysgogi i ganu yn y Gymraeg.
"Rwy'n gweithio yn rhan-amser fel ysgrifenyddes i un o bapurau newydd Awstria" meddai Sonja. "Dwi'n gwneud hynny i helpu dalu'r biliau. Ond yn fy amser sbâr dwi'n hoffi cynhyrchu fideos. Mae ieithoedd yn bwysig i mi ac ar un o fy sianeli YouTube rwy'n dysgu Almaeneg trwy gyfrwng nifer o ieithoedd fel Ffrangeg, Arabeg a Cheinieg."
Image copyright Sonni.TV Image caption Golygfa o fideo Dacw 'Nghariad gan Sonja Hubmann
Canu rownd y byd
Prosiect arall sydd ganddi hi yw Sonni World Songs. Nod Sonja yw canu caneuon mewn gymaint o ieithoedd gwahanol ac sy'n bosibl. Mae hi wedi llwyddo i wneud hynny mewn 35 o ieithoedd hyd yma gan gynnwys Dacw 'Nghariad yn y Gymraeg.
"Mae enghreifftiau o ganeuon mewn ieithoedd lleiafrifol yn anodd i'w darganfod ar y rhyngrwyd" eglurodd Sonja. '"Dwi ddim yn 'nabod teitlau caneuon a 'dwi ddim yn gwybod enwau'r artistiaid. Ar ddamwain y gwnes i ddod ar draws Dacw 'Nghariad. Ro'n i wrth fy modd gyda'r alaw. Roedd 'na lawer o fersiynau gwahanol ond ro'n i'n teimlo eu bod nhw'n "hen-ffasiwn".
"Felly, mi wnes i ofyn i fy ngŵr René Reitz, sy'n digwydd bod yn gynhyrchydd cerddoriaeth, i ail-drefnu'r gân ac mi wnes i ati i roi 'chydig o sŵn cyfoes iddi hi."
Tra'n gweithio ar y gân daeth Sonja i ddysgu mwy am Gymru a'r iaith.
Ffaldi radl didl dal...
"Ro'n i'n gwybod bod yr iaith yn bodoli wrth gwrs ond doedd gen i ddim syniad o hanes y Cymry. Ro'n i'n tueddu i gymysgu gyda hanes y Gwyddelod a'r Albanwyr. Ond mae'r Gymraeg yn wahanol iawn i'r ieithoedd Celtaidd eraill.
"I fod yn onest, doedd 'na ddim fersiwn karaoke o'r gân yma i'w chael ar y we a doedd y fersiynau glywais i ddim yn apelio ata' i yn gerddorol. Rwy'n ceisio addasu caneuon i siwtio fy llais. Dydw i ddim byd tebyg i Tina Turner na Whitney Houston!"
Roedd yna broblemau hefyd wrth geisio mynd i'r afael a'r afael a'r holl ffaldi radl didl dal 'na hefyd:
"Ro'n i yn cael trafferth yngangu cân wnes i ganu yn y Wyddeleg hefyd. Roedd hi'n anodd dod o hyd i siaradwr cynhenid yn Awstria felly mi wnes i alw yn llysgenhadaeth y wlad yma yn Fienna ac ro'n i'n lwcus mewn sawl ffordd. Mi wnes i gyfarfod Seán Ó Riain, y dirprwy-lysgennad sydd hefyd yn gallu siarad Cymraeg ac Esperanto. Roedd o'n garedig iawn ac fe wnaeth fy helpu i ddeall y geiriau cyn i mi saethu'r fideo. Gyda llaw, does gen i ddim cyllideb ar gyfer y prosiectau yma!"
Fyddwn ni yn clywed rhagor o ganeuon Cymraeg gan Sonja yn y dyfodol?
"Mater o amser yw hi. Mi fyswn i'n dymuno canu rhagor yn yr iath ddiddorol ac "ecsotig" yma ond, cofiwch fel rhan o fy mhrosiect Sonni World Songs mae 'na gannoedd o ieithoedd eraill yn y byd 'ma! Cawn weld."


description: Nia Ceidiog, awdur Sam Tân yn trafod ei her ddiweddara'

title: Nia Ceidiog: Y nain sy'n codi pwysau

maintext:
Image copyright PHOTOARTS BY JAY
Mae hi'n nain oedd yn gyfrifol am greu cyfres deledu eiconig, ond does ganddi hi ddim ofn profiadau newydd.
Dyna'n rhannol pam y penderfynodd y cynhyrchydd teledu Nia Ceidiog, yn 63 oed, gystadlu mewn cystadleuaeth corff lunio ('bodybuilding').
Mae Nia yn adnabyddus am lunio rhai o gymeriadau poblogaidd y gyfres Sam Tân ond roedd yr hyn oedd yn ei disgwyl yn yr Xplosive Ape Grand Prix yn Birmingham yn dra gwahanol i fywyd ym Montypandy.
Roedd hi ymhlith y cystadleuwyr hynaf o blith y 300 oed dyn cystadlu. Meddai Nia:
"O'n i'n edrych am sialens newydd ac ar yr un pryd wedi fy nghosi gan y syniad o bodybuilding gan fod o'n faes nad o'n i'n gwybod unrhyw beth amdano. Dwi wir ddim eisiau stopio cael profiadau newydd a be' bynnag dwi'n 'neud dwi'n ei 'neud o gant y cant."
Bydd cyfle i weld sut hwyl gafodd Nia yn yr adran Bikini Masters i'r cystadleuwyr dros 35 oed yn Dim ond Rhif ar S4C ar 9 Ionawr.
"Dwi eisiau dangos be sy'n bosib ei gyflawni mewn unrhyw oed, a dwi eisiau codi'r ymwybyddiaeth ynglŷn â'r manteision iechyd o ymarfer corff drwy godi pwysau."
Image copyright Patrick Olner
Trobwynt
Penderfynodd Nia newid ei ffordd o fyw adeg priodas ei mab wyth mlynedd yn ôl. Roedd hi'n gwisgo dillad maint 16 ac fe wnaeth hi droi at ioga ac ymarfer corff.
"Ro'n i'n ddynes dan straen yn fy 50au, ac yn cyflogi rhwng wyth a 12 person mewn cwmni cynhyrchu. Ro'n i'n gweithio'n rhy galed ac yn trin hyn drwy yfed gwin a bwyta prydau parod.
"Hefyd, mae pobl ein cenhedlaeth ni yn byw yn hŷn a 'nes i feddwl am y posibilrwydd o fyw am 30 mlynedd arall - ac felly dwi eisiau mwynhau'r blynyddoedd hynny gan osgoi'r effeithiau y gall ddod efo heneiddio.
"Nes i ddod yn fwy iach drwy ymarfer corff ac astudio diet iach drwy naturopathy, ac fe wnaeth ioga ddysgu llawer i mi am fy hun hefyd."
Image copyright PHOTOARTS BY JAY
Aeth Nia i India i astudio ioga, ac mae hi bellach yn dysgu ioga i eraill.
"Ro'n i lawr i maint dillad 12 erbyn Hydref 2016 gyda ffitrwydd eithaf da, ond roeddwn i eisiau trio rhywbeth anarferol. Do'n i ddim yn gwneud lot o chwaraeon yn yr ysgol, a doeddwn i ddim yn hapus yn fy nghroen fy hun.
"Nes i ddewis godi pwysau, sy'n canolbwyntio ar aesthetics y corff. Roedd hyn yn apelio'n fawr felly nes i fynd ati i gysylltu efo bobl fysa'n gallu fy helpu.
Camu o'r tywyllwch
"Mae wedi bod yn dipyn o her ac mae 'na adegau tywyll wedi bod ar hyd y siwrne. Fe wnaeth hyn imi deimlo'n eithaf sâl felly fe newidiais i fwyta powdr protein o blanhigion, pysgod ac wyau."
Dros y misoedd diwethaf mae Nia wedi bod yn ymarfer chwe diwrnod yr wythnos ac wedi cadw at ddiet llym heb siwgr, sydd hefyd yn golygu dim ffrwythau.
Image copyright Patrick Olner
"Profiad cymysg iawn oedd yr ymarfer. O'n i'n gymharol gryf pan o'n i'n dechrau ond mi ddoth y pwysau trwm yn sioc i'n system i ac mi oedd sawl tro lle wnes i bron rhoi'r ffidil yn y to.
"Mae bodybuilding yn gyfuniad o gamp a chelfyddyd ac o waith caled a chreadigrwydd - dyna oedd yn apelio ata i. Mae'r rhan fwyaf o bobl wrth fynd yn hŷn yn mynd yn negyddol am be maen nhw'n gallu neud ac yn cychwyn meddwl 'fedrai ddim'.
"Ond fy lein i ar ôl cyflawni hyn yw 'mentraf, medraf' ac 'o fentro, dwi'n medru' - dwi 'di profi hynny felly be arall sy o'm mlaen?"
Image copyright Patrick Olner
Dim Ond Rhif, 21:30, dydd Mawrth, 9 Ionawr ar S4C.
Efallai o ddiddordeb...


description: Cwestiwn ynglŷn ag ad-drefnu'r gwasanaeth iechyd yn y gorllewin yn arwain at ddadl danllyd yn y Senedd rhwng Carwyn Jones ac Adam Price.

title: 'Rwsia Putin': Carwyn Jones ac Adam Price yn gwrthdaro


description: Y Dreigiau allan o Gwpan Her Ewrop ar ôl colli yn erbyn Bordeaux

title: Bordeaux-Begles 36-28 Dreigiau


description: Ffilm ddogfen Gymraeg am fywyd dwy chwaer a brawd oedrannus wedi ei henwebu am wobr teledu sy'n rhoi sylw i waith myfyrwyr.

title: Enwebiad i ffilm Gymraeg myfyriwr am fywyd fferm deuluol


description: Cynnal cyfarfod yn Aberteifi nos Iau i rannu pryderon cyn i gangen banc Natwest y dre gau fis Mai.

title: Pryder am ddyfodol banciau Aberteifi


description: Hyfforddwr caiacio o Gaerdydd ar goll yn dilyn llifogydd sydyn yn Ecwador ddydd Sadwrn.

title: Hyfforddwr caiacio o Gaerdydd ar goll yn Ecwador


description: Y newyddiadurwr Gwilym Owen sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Gwilym Owen

maintext:
Y newyddiadurwr Gwilym Owen sy'n Ateb y Galw yr wythnos hon, wedi iddo gael ei enwebu gan Gwyn Llewelyn wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Disgyn i mewn i ffynnon yn Llannerch-y-medd - mae'n siŵr mod i'n tynnu at fy nyflwydd, o'n i'n ifanc iawn. Dwi'n cofio cael fy achub a bod yn wlyb iawn, ond dwi ddim yn cofio sut ddigwyddodd o, na llawer ar ôl hynny - maen siŵr fy mod i wedi cau fy meddwl i'r profiad!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Yn hwyrach yn fy mywyd ddaeth hynny. Pan o'n i'n iau, doedd gen i ddim rhyw ddiddordeb mewn merched ifanc, ac yn waeth byth, doedd gan ferched ifanc ddim diddordeb yn'a i chwaith! O'n i ddim yn y farchnad y naill ffordd na'r llall!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mae 'na amrywiol eitemau a straeon dwi wedi eu gwneud 'swn i'n falch 'swn i heb eu gwneud nhw - o'n i'n cywilyddio weithiau wrth eu gweld ar y sgrin. Unwaith, 'nes i ddarn i gamera ym Mhen Llŷn, ym mlynyddoedd cynnar Y Dydd - roedd 'na gwyno mawr fod costau claddu wedi mynd i fyny yn ofnadwy.
'Nes i ganfod bedd gwag mewn mynwent a sefis i yn y bedd gwag i wneud darn i'r camera gan ddweud "ym mhob man arall yng Nghymru, costau byw pobl sydd yn eu poeni nhw, ond yma ym Mhen Llŷn, costau marw yw'r broblem"... Roedd yna dipyn o ymateb anffarfiol i beth mor wirion â hynny!
Image caption Mae Gwilym wedi bod yn newyddiadura ac yn darlledu ers dros hanner can mlynedd - ond ddim wedi gwneud y camgymeriad o ddarlledu o fedd gwag ddwywaith!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Yn fy oed i, mae colli cyfeillion yn digwydd yn aml iawn y dyddiau yma, felly ar adegau felly mae'r dagrau yn dod.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Dwi'n chwyrnu'n ofnadwy medda ngwraig i. Dwi'n gorfod cymryd ei gair hi, wrth gwrs! Dwi'n chwyrnwr wrth reddf, ond mae'n arferiad drwg na alla i wneud dim ynglŷn â fo.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Mae 'na amrywiol lefydd. Dwi'n hoff iawn o ardaloedd Dinas Mawddwy, Tregaron a Threfdraeth, Sir Benfro. Os o'n i allan yn gweithio, o'n i'n anelu i aros yn y llefydd hynny. Mae 'na rywbeth am yr ardaloedd hynny - ro'n i bob amser yn teimlo'n gartrefol yno.
Image copyright Lee Bell/BBC Image caption Mae Gwilym wrth ei fodd ag ardal Dinas Mawddwy - ac nid yw'n syndod gyda golygfeydd godidog fel hyn!
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Mae'n debyg mae'r noson orau ges i oedd pan gen i alwad ffôn annisgwyl rhyw nos Wener pan o'n i'n gweithio mewn cynhadledd wleidyddol yn Abergwaun. Ges i neges ffôn gan y BBC yn dweud y byddwn i, o'r Dydd Llun canlynol, yn cymryd drosodd y swydd newydd o Bennaeth Newyddion a Materion Cyfoes y BBC - a rhybudd nad o'n i i ddweud gair wrth neb tan y Dydd Llun. Ges i noson gofiadwy, ond tawel ac ar fy mhen dy hun yn dweud dim wrth neb. Fues i 'rioed mor unig, eisiau dweud ond yn methu.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Clên, annwyl, caredig.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Fy hoff lyfr dros y blynyddoedd diwethaf yw cofiant y Dr Derec Llwyd Morgan i Syr Thomas Parry, o'r enw Y Brenhinbren. Os oedd unrhyw lyfr yn haeddu ennill Llyfr y Flwyddyn, yna hwn ddylai fod wedi bod, ond chafodd o ddim. Clasur o lyfr am gawr o ddyn, wedi ei ysgrifennu yn hynod gaboledig. Y cofiant gorau i mi ei ddarllen erioed.
O Archif Ateb y Galw:
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod
Dwi'n meddwl fod pobl yn fy 'nabod i eitha' da, ar ôl hanner can mlynedd o newyddiadura ac ysgrifennu yn y Gymru Gymraeg. Does gen i ddim ochr nad oes pobl yn gwybod amdani.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Ceisio bod yn glên, yn annwyl ac yn garedig.
Beth yw dy hoff gân a pham?
Mae honno'n hawdd - Esgair Llyn, Dafydd Iwan. Mae'n crynhoi fy agwedd i at Gymreictod ac at gefn gwlad Cymru.
Image caption Doedd Gwilym ddim angen meddwl ddwywaith am ei hoff gân
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cawl cig oen i ddechrau, wedyn stwnsh rwdan, fel odda ni'n ei gael yn Sir Fôn (ond mae'n siŵr na fyswn i'n ei gael o mewn bwyty!), a tharten afal efo dipyn o gwstard am ei phen hi - 'swn i'n mwynhau'r pryd hwnnw'n fawr!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Faswn i'n hoffi bod yn arbenigwr meddygol fasai'n gallu achub rhywun, achos mae gen i ddyled mawr i un o'r rheiny.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Tweli Griffiths


description: Diwrnodau cofiadwy timau Cymru yn erbyn cewri'r byd pêl-droed yng Nghwpan FA Lloegr

title: Y Cymry'n curo'r cewri

maintext:
Dafydd yn erbyn Goliath. Dyna ydy maint yr her sy'n wynebu pêl-droedwyr Casnewydd o'r Ail Adran y penwythnos yma wrth iddyn nhw herio Tottenham Hotspur, un o geffylau blaen yr Uwch Gynghrair ym mhedwaredd rownd Cwpan FA Lloegr.
Mae 'na dipyn o her yn wynebu Caerdydd o'r Bencampwriaeth hefyd wrth iddyn nhw groesawu Manchester City sydd ar frig yr Uwch Gynghrair ar hyn o bryd.
Fydd yna sioc neu ddwy? Wedi'r cwbl, mae gan dimau Cymru record anrhydeddus o guro'r cewri yng nghwpan FA Lloegr dros y blynyddoedd...
Aberdâr Athletic 1-0 Luton Town (1926)
Image copyright RCAHMW Image caption Ynys Park, cartref Clwb Pêl-droed Aberdâr Athletic pan oedden nhw yn chwarae yng nghynghrair Lloegr
Roedd Aberdâr yn aelodau o Gynghrair Lloegr rhwng 1921 a 1927. Yn 1926 fe gyrhaeddodd Aberdâr drydedd rownd Cwpan yr FA, drwy guro Bristol Rovers 4-1 yn y rownd gyntaf a Luton Town 1-0 yn yr ail rownd.
Colli wnaeth Aberdâr yn y drydedd rownd yn erbyn Newcastle United, ac fe adawodd Aberdâr Cynghrair Lloegr y flwyddyn ganlynol.
Abertawe 2-1 Lerpwl (1964)
Image copyright D. Coates Image caption Carfan Abertawe yn gadael am Lerpwl, 27 Chwefror, 1964
Mae Abertawe wedi cyrraedd rownd gynderfynol Cwpan FA Lloegr ddwywaith. Yn 1926 fe gurodd Abertawe Arsenal 2-1 yn y chwarteri cyn mynd 'mlaen i golli 3-0 yn erbyn Bolton.
Ond yn 1964 fe enillodd Abertawe 0 2-1 yn erbyn Lerpwl yn Anfield i gyrraedd y rownd gynderfynol. Roedd tîm Lerpwl yn cynnwys yr ymosodwyr enwog Roger Hunt ac Ian St John, ac fe enillon nhw bencampwriaeth yr Adran Gynaf y tymor hwnnw. Collodd Abertawe o 2-1 yn erbyn Preston North End yn Villa Park yn y rownd gynderfynol.
Caerdydd 2-1 Leeds United (2002)
Image copyright Getty Images Image caption Scott Young yn sgorio gyda tair munud o'r gêm ar ôl i roi buddugoliaeth i'r Adair Gleision
Mae Caerdydd wedi bod yn y rownd derfynol dair gwaith gan godi'r cwpan yn erbyn Arsenal yn 1927. Colli wnaeth yr Adar Gleision yn Wembley yn 1925 yn erbyn Sheffield United a 2008 yn erbyn Portsmouth.
Ond rhwng y ddau gyfnod llewyrchus rheiny roedd yn rhaid i Gaerdydd frwydro yn galed i wneud marc yn y gystadleuaeth. Ymhlith y canlyniadau cofiadwy yn y cyfnod hwn oedd y fuddugoliaeth yn erbyn Leeds United ym Mharc Ninian yn Ionawr 2002. Ar y pryd roedd Leeds yn chwarae yng Nghwpan UEFA, gyda gôl-geidwad Lloegr, Nigel Martyn a'r ymosodwyr Robbie Keane a Mark Viduka yn eu plith.
Caernarfon 2-1 York City (1987)
Image caption Yr Oval yn llawn ar gyfer y gêm gyfartal yn erbyn Barsnley, Ionawr 10, 1987
Roedd Caernarfon yn chwarae yn Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr pan wnaethon nhw gyrraedd trydedd rownd Cwpan Fa Lloegr yn 1987. John King oedd y rheolwr ar y pryd, gŵr ddaeth a llwyddiant mawr i Tranmere yn ddiweddarach.
Roedd yna fuddugoliaeth i'r Cofis yn erbyn Stockport County (o'r bedwaredd adran) yn y rownd gyntaf cyn iddyn guro York City (o'r drydedd adran) yn yr ail rownd. Barnsley (o'r ail adran) oedd y gwrthwynebwyr yn y drydedd rownd.
Er gwaetha'r gêm gyfartal ar yr Oval fe gollodd y Caneris y gêm ail-chwarae yn Oakwell o gôl i ddim.
Casnewydd 2-1 Leeds United (2017)
Image copyright Ashley Crowden - CameraSport Image caption Shawn McCoulsky yn dathlu wedi iddo sgorio ail gôl Casnewydd yn erbyn Leeds yn y fuddugoliaeth yn Rodney Parade
Cyrraedd y bumed rownd yn 1949 yw'r pellaf mae Casnewydd wedi mynd yng Nghwpan FA Lloegr hyd yma. Ond roedd y fuddugoliaeth i'r tîm o'r Ail Adran yn erbyn Leeds o'r Bencampwriaeth yn y drydedd rownd eleni ymhlith y mwyaf cofiadwy.
Y wobr wedi'r fuddugoliaeth o ddwy gôl i un ydy wynebu Tottenham Hotpsur a'r dasg o drio cadw ymosodwr Lloegr, Harry Kane yn dawel.
Merthyr Tudful 3-1 Bristol Rovers (1947)
Image caption Parc Penydarren, cartref y Merthyron
Fe gyrhaeddodd Merthyr ail rownd Cwpan yr FA ar bump achlysur rhwng 1947 ac 1991.
Daeth eu buddugoliaeth fwyaf nodedig yn 1947 pan wanethon nhw ennill o 3-1 gartref yn erbyn Bristol Rovers.
Y Rhyl 3-1 Notts County (1957)
Image copyright Frank Pocklington Image caption Anaf i un o'r chwaraewyr yn y gêm rhwng Y Rhyl a Bristol City, 26 Ionawr, 1957
Yn 1957 fe enillodd Y Rhyl 3-1 yn erbyn Notts County oddi cartref ym Meadow Lane yn nhrydedd rownd Cwpan yr FA. Roedden nhw wedi ennill yn erbyn Scarborough a Bishop Auckland yn y ddwy rownd gyntaf, ond roedd curo Notts County o ail adran Lloegr yn dipyn o gamp ar y pryd. Collodd Y Rhyl oddi cartref yn erbyn Bristol City yn y bedwaredd rownd.
Wrecsam 2-1 Arsenal (1992)
Image copyright Getty Images Image caption Steve Watkin a Mickey Thomas, arwyr Wrecsam yn dathlu wedi'r fuddugoliaeth yn erbyn Arsenal
Mae Wrecsam wedi cyrraedd rownd wyth olaf y gwpan dair gwaith, yn 1974, 1978 ac yn 1997. Ond mae'n siŵr mai'r fuddugoliaeth fwyaf cofiadwy oedd honno yn erbyn Arsenal yn y drydedd rownd yn 1992.
Arsenal oedd pencampwyr Lloegr ar y pryd ac roedd Wrecsam yng ngwaelodion y bedwaredd adran. Gydag wyth munud i fynd roedd Arsenal ar y blaen, ond fe sgoriodd Mickey Thomas gyda tharan o gic rydd, cyn i Steve Watkin sgorio'r gôl sy'n achosi hunllefau i gefnogwyr y Gunners hyd heddiw.


description: Y teulu sy'n perfformio Panto i godi arian at yr Eisteddfod Genedlaethol

title: Pantomeim teuluol i godi arian at y Steddfod

maintext:
Image copyright Elan Evans Image caption Anthony a Glenys Evans gyda'u plant a'u teuluoedd
O na dydyn nhw ddim, o ydyn maen nhw!
Efallai bod nifer ohonoch chi wedi gweld pantomeim dros y 'Dolig neu wedi mwynhau Shane a'r Belen Aur ar S4C. Ond mae teulu o Gaerdydd wedi mynd i ysbryd y traddodiad go iawn yn llythrennol gan baratoi eu panto eu hunain.
Dyma'r ail dro i aelodau o dair cenhedlaeth o'r teulu berfformio mewn pantomeim gyda'i gilydd er mwyn codi arian at Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.
Glenys Evans sydd wedi sgrifennu pantomeim OMB, a'i gŵr, yr arlunydd Anthony Evans yw'r dame.
Mae eu merch, Medi Evans a'i gŵr Owain Lloyd yn cymryd rhan yn ogystal â'u dwy wyres Elan a Nannon Evans.
Yn ymuno â nhw hefyd mae Trystan ap Owen, Essex Harvard a'r newyddiadurwr Owain Evans (dim perthynas mae'n debyg!).
Bydd OMB yn cael ei berfformio yn Ysgol Glantaf, Caerdydd ar 6 a 7 Ionawr 2018
...mae'n cael gwisgo ffroc bob 10 mlynedd, mae e wrth ei fodd! Glenys Evans
"Ddeng mlynedd yn ôl pan oedd y Steddfod yng Nghaerdydd ddiwetha' oedd y tro cyntaf wnaethon ni fe gyda'n gilydd a wnaethon ni godi lot o arian," meddai Glenys sydd wedi bod yn sgriptiwr ar gyfer rhaglenni plant ar S4C.
Roedd aelodau eraill o bentref Eglwys Newydd yn y panto hwnnw ond roedd cymaint o bobl ddim ar gael y tro yma fe aeth Glenys ati i recriwtio mwy o aelodau'r teulu.
Yn ffodus maen nhw i gyd yn byw o fewn tafliad carreg i'w gilydd a pherfformio yn eu gwaed!
Mae Medi yn actores a raddiodd o'r Coleg Cerdd a Drama, Elan yn DJ a chyflwynydd a raddiodd mewn drama a'i chwaer Nannon wedi astudio drama yn y brifysgol hefyd.
"Ni'n lwcus iawn, mae wyth o wyrion gyda ni a digwydd bod ni gyd yn byw yn yr Eglwys Newydd, a ni gyd yn gweld ein gilydd trwy'r amser," meddai Glenys.
"Ar nos Nadolig mae pawb yn dod draw i'n tŷ ni ac mae'r sŵn rhyfedda - mae angen Panadols cyn mynd i'r gwely! Maen nhw'n lot o sbort.
"Fy ngŵr i Anthony oedd bob amser yn mynd i fod yn dame. Nath e fe 10 mlynedd yn ôl so ma fe'n mynd nôl i'w rôl gwisgo ffroc - mae'n cael gwisgo ffroc bob 10 mlynedd, mae e wrth ei fodd!"
Mae'r stori yn troi o gwmpas cymeriad Mam Bach a'i merch sy'n ceisio cadw eu gwersyll gwyliau ar agor ar ôl mynd i drafferthion.
"Fi'n gobeithio bydd cwpl o syrpreisys a phethe'n digwydd fydd pobl ddim yn disgwyl," meddai Glenys.
"Nannon ac Owain, y mab-yng-ngyfraith yw'r rhai drwg - Mog a Tag - mae Mam eisiau mogi un a tagu'r llall - mae'r jôcs mor contrived!"
"Mae'n mynd i fod yn sbort a sdim ots os fydd e ddim yn berffaith!" ychwanegodd.
"Ma fe'n hileriys gweld Dadcu yn gwneud drag a serenu," meddai Elan "ma' fe mor ffyni, rhywbeth ni'n profi o ddydd i ddydd, a nawr ma' pawb arall yn gallu profi pa mor lyfli a boncyrs yw e ar y llwyfan.
"Roedd e'n arfer neud lot o panto pan oedd e'n athro celf yn Ysgol Glantaf so mae yn ei waed e.
"Mae'n fwy na pharod i gael pobl i chwerthin am ei ben!
"Fi'n credu bod Dadcu yn bendant yn dod â strîc dramatic i'r teulu ond mae Mamgu hefyd mor greadigol o ran creu a sgrifennu yn gyffredinol, mae hi'n sicr yn storïwr," meddai Elan.
"Fi'n cofio pan o'n i'n fach roedd hi'n amazing am ddweud stori. Highlight mynd am sleepover gyda Mamgu a Thadcu oedd cael storis gan Mamgu gyda'r nos.
"Mae dawn i ddweud stori ganddi hi yn bendant.
"Ni gyd yn cael cymaint o hwyl gyda'n gilydd.
"Ni mewn stitches drwy'r amser. Mae pob un rihyrsal yn dechrau gyda 10 munud o chwerthin a wedyn ni'n gorfod dweud na, hang on, mae pobl wedi prynu tocynnau ar gyfer hwn!
Image copyright Owain Evans Image caption Mae Owain Evans yn ohebydd newyddion i BBC Cymru ac yn byw yn Eglwys Newydd, Caerdydd
"Ac mae i gyd at achos da, gobeithio nawn ni gasglu lot fawr o arian i'r Steddfod."
Rhan fach sydd gan y gohebydd newyddion Owain Evans a 'dyw hi ddim mor anhebyg â hynny i'w waith o ddydd i ddydd, meddai.
"Rwy'n chwarae rhan gohebydd, sydd ddim mor ofnadwy o wahanol i realiti bywyd! Ond mae'n fersiwn ychydig bach yn wahanol i'r hyn dwi'n neu o ddydd i ddydd.
"Roedd rhaid imi ddod ag elfennau digri i mewn, peidio cymeryd fy hun rhy o ddifri a gwneud ychydig o hwyl am ben fy hun - fersiwn eithafol o'r gohebydd efallai.
Mae'r profiad wedi deffro hen uchelgais oedd gan y gohebydd fel aelod ifanc o Theatr Ieuenctid Ceredigion.
"Bues i â mryd ar un adeg ar fynd i fyd y ddrama a dweud y gwir," meddai, "felly mae wedi cael ei atgyfodi ar ôl sawl blwyddyn.
"Ond mae elfen o berfformio yn fy ngwaith o ddydd i ddydd, pan ti'n gohebu ac yn sefyll o flaen camera mae 'na elfen o berfformio yn y gwaith.
"Ond rhan cameo sydd gen i. Dwi'n gweld yn Medi, Elan a Nannon ddawn naturiol rhyfeddol fel actorion comig - maen nhw mewn i'r cymeriad yn syth.
"A dyma'r mwya difrifol fi 'di gweld Glenys erioed! Hi yw'r person siriys yn yr ymarferion lle mewn gwrionewdd nid fel'na mae hi!"


description: Cais i Gyngor Caerdydd am ganiatâd i addasu cynlluniau ar gyfer canolfan gwerth miliynau o bunnoedd y Llynges Frenhinol ym Mae Caerdydd.

title: Cyflwyno cynllun newydd gan y Llynges yng Nghaerdydd


description: Ysgrifennydd Llywodraeth Leol yn argymell rhoi pleidlais i bobl ifanc a dinasyddion tramor sy'n talu trethi yng Nghymru.

title: Argymell pleidlais i bobl 16 ac 17 oed


description: Roedd y cyfniad o lanw uchel a gwyntoedd cryfion wedi creu tonnau mawr ar hyd arfordir Sir Fôn

title: Tonnau yn taro Bae Trearddur yn ystod Storm Eleanor


description: Un o actorion amlycaf Cymru, y Fonesig Siân Phillips yn derbyn gwobr cyfraniad oes yng Ngwobrau Dramâu Sain y BBC.

title: Gwobr cyfraniad oes i'r Fonesig Siân Phillips


description: Mae'n anodd i bobl ag un iaith ddeall dwyieithrwydd meddai cyn ddysgwr

title: Sut mae'n teimlo i beidio â deall yr iaith?


description: Ar noson prysuraf y flwyddyn i'r gwasanaeth ambiwlans yn draddodiadol, criwiau yn cael eu galw allan dros 300 o weithiau.

title: Galwadau 999 170% yn uwch ar nos Galan


description: Gallai cynghorau dreialu pleidleisio ar ddydd Sul a gosod blychau mewn archfarchnadoedd fel ffordd i gynyddu'r nifer sy'n pleidleisio.

title: Annog cynghorau i dreialu ffyrdd gwahanol o bleidleisio


description: Y newyddiadurwr Wyre Davies sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Wyre Davies


description: Y Comisiynydd Plant yn annog athrawon i drafod Islamoffobia gyda'u disgyblion.

title: 'Angen trafod Islamoffobia yn yr ysgol'


description: Cynnydd o 35% yn nifer y ceir trydan a hybrid newydd sydd wedi eu cofrestru yng Nghymru yn 2017, yn ôl grŵp moduro.

title: 35% yn fwy o geir trydan wedi eu cofrestru yng Nghymru


description: Staff Carchar Berwyn yn honni nad yw'n ddiogel, a bod rheolwyr yn tanseilio swyddogion yn agored.

title: Carchar newydd Berwyn 'ddim yn ddiogel' yn ôl staff


description: Crwner yn dyfarnu bod James Corfield wedi marw trwy ddamwain yn ystod y Sioe Frenhinol y llynedd, o bosib oherwydd sioc wedi iddo ddisgyn i afon.

title: Cwest James Corfield yn dyfarnu marwolaeth trwy ddamwain


description: Cyn-filwr sy'n gwadu llofruddio'i fam-gu yn dweud wrth reithgor ei fod yn dweud celwydd weithiau i ennyn cydymdeimlad neu i gael ei ffordd ei hun.

title: Ŵyr Betty Guy: 'Dweud celwydd er mwyn cael cydymdeimlad'


description: Dyn sydd wedi'i gyhuddo o fygu ei fam-gu i farwolaeth yn dweud wrth y llys fod gan y ddau berthynas "anhygoel" gyda hi.

title: Betty Guy: Ŵyr yn dweud sôn am berthynas 'anhygoel'


description: Elfyn Evans yn targedu mwy o fuddugoliaethau yn 2018 yn dilyn ei lwyddiant yn Rali GB Cymru llynedd.

title: Elfyn Evans: 'Eisiau mwy yn 2018'


description: Y digrifwr Steffan Evans sy'n ceisio cyfiawnhau diwrnod y cariadon

title: Perthynas annifyr â Dwynwen


description: Cyn-ddirprwy brif weithredwr CBAC yn dweud ei fod yn "destun cywilydd" nad yw prif weithredwr newydd y corff yn medru'r Gymraeg.

title: Penodi prif weithredwr di-Gymraeg i CBAC yn 'warthus'


description: Rhai o'ch awgrymiadau chi ar gyfer cyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050

title: Miliwn o siaradwyr Cymraeg: Eich awgrymiadau chi


description: Apêl i Gymry Cymraeg ddod i siarad â dynes oedrannus o Ben Llŷn sydd mewn cartref dementia yng Nghas-gwent, Sir Fynwy.

title: Apêl am Gymry Cymraeg i siarad â dynes â dementia


description: Pennaeth ysgol fonedd yn Sir Ddinbych yn rhybuddio disgyblion y gallai bod mewn perthynas niweidio eu siawns o fynd i brifysgol safonol.

title: 'Dim canlyn yn yr ysgol' medd prifathro ysgol fonedd


description: Disgwyl i'r cyflwynydd Aled Jones ddychwelyd i'w waith, yn dilyn gwaharddiad gan y BBC wedi honiadau o gamymddwyn.

title: Aled Jones yn dychwelyd i'r BBC wedi cwynion o gamymddwyn


description: Yr Ysgrifennydd Cyllid yn dweud bod swyddogion wedi cael sicrwydd am sefydlogrwydd y cwmni adeiladu cyn symud ymlaen efo cynllun i wella'r A55.

title: Gweinidog yn amddiffyn parhau â chytundeb gyda Carillion


description: Siambr Fasnach Aberystwyth yn dweud bod y drefn o osod trethi busnes yn taro busnesau gwledig yn waeth na rhai dinesig.

title: Trethi busnes yn cyfrannu at fwy o siopau gwag?


description: Huw Edwards sy'n cael ei holi gan Cymru Fyw yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Huw Edwards


description: Yr actores Gillian Elisa yn trafod ei rhan yn Craith a'i blwyddyn anodd yn 2017

title: Blwyddyn anodd Gillian Elisa

maintext:
Mae hi'n un o actorion amlyca' Cymru ac ar hyn o bryd mae hi'n ymddangos fel Iona Harris yn y gyfres ddrama Craith, nos Sul ar S4C.
Yma, mae Gillian Elisa yn sgwrsio am waith a bywyd a gadael blwyddyn anodd ar ôl...
Image copyright Gillian Elisa
Fe ges i ddamwain car ym mis Medi y llynedd. Fe aeth bws mewn i gefn fy nghar i ar yr M4 yn ardal Swindon, ac o'n i'n yr ysbyty am wythnos. Fe golles i Tincs y ci yn y ddamwain, o'n i'n torri nghalon.
O'n i'n ffilmio Craith ar y pryd, ac oedd Tincs yn dod 'da fi i'r gwaith, oedd pawb wedi dwli arni. O'dd pawb yn gweld ei heisiau hi wedyn pan es i nôl hebddi hi i'r lleoliad ffilmio, ar ôl y ddamwain.
Ond roedd rhaid bwrw mla'n. Es i nôl i ffilmio ac o'n i'n lwcus iawn, fe wnaeth cwmni Craith ddishgwl ar y'n ôl i yn arbennig o dda.
Roedd y gwaith yn dipyn o sialens wedyn, o'n i mor ypset ar ôl beth oedd wedi digwydd, yn enwedig ar ôl colli'r ci bach. Ond roedd pawb yn Craith / Hidden (cwmni Severn Screen) yn sbeshal ac mae'n rhaid cario 'mlaen 'da bywyd.
Golles i mrawd hefyd ym mis Tachwedd, ac roedd hyn yn ergyd bersonol arall yng nghanol y ffilmo, felly roedd diwedd 2017 yn gyfnod anodd.
'Mynd nôl i ngwreiddiau'
Pan ddechreuon ni ffilmio Craith, o'n i ddim yn gwybod ble oedd y cymeriad yn mynd i fynd i ddweud y gwir ac roedd e'n eitha cynhyrfus i dderbyn gweddill y sgriptiau. Wedyn sylweddolais i fod y rôl yn dipyn yn fwy nag o'n i wedi ei ddisgwyl.
Roedd mwy a mwy yn cael ei ddatgelu fel o'n i'n mynd ymlaen ac oedd hynny yn fy nghadw i'n ffresh. Roedd tîm arbennig iawn yn gweithio arno.
O'dd chwarae'r rhan yma yn her mowr iawn i fi, achos sai 'di chware menyw mor gas, mor ffiaidd o'r blaen. Ond mae'n braf cael mynd nôl i'r math 'ma o actio.
Image copyright S4C Image caption Mae Gillian Elisa yn chwarae rhan Iona Harris yn Craith ar S4C
Dyw lot o bobl ddim yn disgwyl i fi wneud rhannau tywyll, dwfn fel hyn, ond rhannau difrifol o'n i'n actio yn wreiddiol. Dyna fy ngwreiddyn i a dyma lle ydw i wir yn mwynhau. Digwydd mynd mewn i wneud comedi ac adloniant ysgafn wnes i.
Rwy'n cael cic mas o weithio gydag actorion ifanc, proffesiynol, mor dalentog. Fe wnes i fwynhau ffilmio Bang yn fawr iawn, oedd hwnna yn challenge hefyd ac fe ges i ymateb arbennig am y gwaith.
O'n i'n sylweddoli pa mor arbennig o dda yw'r actorion ifanc yma, mae ganddyn nhw rhyw hyder cyfforddus ac oedd 'na barch ddwy ffordd. O'n i ddim yn disgwyl hynny, ond oedd y cyd-weithio yn wych.
Image copyright S4C
Fe fues i'n actio rhan y Grandma yn y sioe Billy Elliot yn y West End am bum mlynedd tan Ebrill 2016. O'n i'n 'neud wyth sioe yr wythnos, ac o'n i mewn zone ond o'n i'n barod i symud 'mlaen wedyn ac i bortreadu cymeriadau newydd a chael siawns i ddangos mwy o beth alla i 'neud.
'Wi'n dal i fyw yn Llundain, mae'n ddinas vibrant iawn a 'wi'n cael cyfle nawr i fynd i weld lot o gynyrchiadau. Ond mae nghalon i wrth gwrs nôl yng Nghymru.
Cadw'r egni yw'r gyfrinach a rhoi'r egni iawn i'r part wi'n chwarae
'Wi'n anghofio ambell waith bo' fi 'mlaen yn oedran, fi'n meddwl mod i dal yn 35 oed! Ma' rhaid i fi gofio ble y'f fi, ond tra bod yr iechyd 'da fi, wnâi gario 'mlaen. 'Wi'n dal i joio 'neud clyweliadau, ma' nhw'n dy gadw di ar flaen dy draed.
Fi wedi dysgu o'r flwyddyn ddiwetha' i beidio trio plesio pawb, mae profiadau yn gallu dy dristáu di ond hefyd dy wneud di'n ddiolchgar am bethau. Cadw'r egni yw'r gyfrinach a rhoi'r egni iawn i'r part 'wi'n chwarae.
Craith, S4C, Nos Sul, 21:00
Hefyd o ddiddordeb:


description: Cynghorwyr Sir Wrecsam yn penderfynu a fyddan nhw'n torri nôl ar wasanaethau cerdd mewn ysgolion gyda deiseb yn galw iddyn nhw ail ystyried.

title: Torri nôl ar wasanaethau cerdd yn sefyllfa 'drist'


description: Cadarnhad mai yn Stadiwm Elland Road y bydd Lee Selby yn amddiffyn ei deitl byd pwysau plu yn erbyn Josh Warrington.

title: Selby i wynebu Warrington yng nghartref Leeds United


description: Rheolwr newydd tîm pêl-droed Cymru wedi dechrau trafod gydag Osian Roberts ond dim penderfyniadau hyd yma.

title: Giggs ac Osian Roberts wedi trafod ond dim penderfyniad


description: Cyhuddo dyn o lofruddio mam wedi i'w chorff gael ei ganfod mewn tŷ yng Nghastell-nedd.

title: Cyhuddo dyn o lofruddio mam yng Nghastell-nedd


description: Yr heddlu'n apelio am wybodaeth wedi i gerbyd daro prif fynedfa Ysbyty Aneurin Bevan yng Nglyn Ebwy.

title: Cerbyd yn taro prif fynedfa Ysbyty yng Nglyn Ebwy


description: Cynlluniau ar gyfer adeiladu sied ar gyfer 32,000 ieir yn Sir Gâr wedi'i wrthod gan y cyngor sir.

title: Cais i adeiladu sied ar gyfer 32,000 o ieir wedi'i wrthod


description: Gêm ddi-sgôr yn golygu fod Wrecsam yn aros yn y trydydd safle yn y Cynghrair Cenedlaethol.

title: Gateshead 0 - 0 Wrecsam


description: Lansio cynllun newydd ar-lein i helpu plant ysgol yng Nghymru ddewis eu llwybrau gyrfa.

title: Cynllun newydd i helpu plant Cymru ddewis gyrfa


description: Cynlluniau i ddigido cofnodion cleifion y gwasanaeth iechyd yn wynebu oedi sylweddol, yn ôl Swyddfa Archwilio Cymru.

title: Oedi wrth gyflwyno cofnodion electroneg i gleifion


description: Caerdydd yn cael eu cadw i gêm gyfartal gyda Mansfield o Adran Dau yn nhrydedd rownd Cwpan FA Lloegr brynhawn Sadwrn.

title: Cwpan FA Lloegr: Caerdydd 0-0 Mansfield


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Cynllun newydd i leihau cost yswiriant i bobl lle mae risg llifogydd, gyda bron i 10,000 o gartrefi wedi elwa.

title: Yswiriant rhatach i 10,000 o dai gyda risg llifogydd


description: Mae'r heddlu yn edrych ar amgylchiadau marwolaeth dyn 93 oed o sir Conwy yn y Swistir.

title: Heddlu'n ystyried marwolaeth 'cynorthwyedig'


description: Perchnogion sŵ'n apelio yn erbyn gwaharddiad sy'n eu hatal rhag cadw rhai anifeiliaid peryglus wedi marwolaeth dau lyncs o fewn diwrnodau i'w gilydd y llynedd.

title: Sŵ Borth: Gwrandawiad apêl yn erbyn gwaharddiad yn dechrau


description: Aelodau grŵp UKIP yn y Cynulliad Cenedlaethol yn cyhuddo'r AC Mandy Jones o ddod ag anfri ar y blaid.

title: ACau UKIP yn gwneud cwyn am Mandy Jones


description: Dyn 62 oed o Sir Gaerfyrddin yn wynebu saith mlynedd o garchar am droseddau rhyw hanesyddol yn erbyn pump o fenywod.

title: Carcharu dyn 62 oed am droseddau rhyw hanesyddol


description: Cyn Gemau'r Gymanwlad yn yr Arfordir Aur dyma gyfle i gwrdd â'r athletwyr o Gymru gan ddechrau gyda Georgia Davies.

title: Dod i adnabod yr athletwr Georgia Davies yn well


description: Heddlu'n cyhoeddi enw dynes a babi a fu farw mewn gwrthdrawiad yng Ngellilydan ddydd Iau.

title: Gwrthdrawiad A487: Cyhoeddi enwau dynes a babi fu farw


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: 'Mae pob change yn newid' ac rydym yn agosáu at drothwy lle fyddai unrhyw newid o gwbwl yn gam poblogaidd ar y meinciau cefn.

title: Newid yn y gwynt

maintext:
Dyma gwestiwn sy'n hollti'n swyddfa ni lawr y canol ar hyn o bryd. Pwy aiff gynta - Theresa May neu Carwyn Jones? Mae'n amlwg bod awdurdod y ddau arweinydd yn dadmer yn gyflym ar hyn o bryd ond p'un sy'n debyg o syrthio gyntaf?
Gadewch i ni ystyried sefyllfa Carwyn Jones yn gyntaf. Does dim dwywaith bod newid wedi bod yn yr awyrgylch o fewn y grŵp Llafur er troad y flwyddyn.
Yn yr wythnosau poenus hynny rhwng marwolaeth Carl Sargeant a'r Nadolig roedd y rhan fwyaf o aelodau'r grŵp yn cadw eu pennau lawr gyda theimladau o sioc a galar yn dominyddu popeth.
Gyda threigl amser mae hynny wedi newid. Hyd y gwn i does neb o fewn y grŵp Llafur yn cynllwynio ond mae'r awch am arweinyddiaeth a syniadau newydd yn amlwg. Marwolaeth Carl Sergeant oedd y sbarc efallai ond mae'r anniddigrwydd yn ddyfnach na hynny a does gan Carwyn fawr o gyfalaf gwleidyddol ar ôl ar y meinciau Llafur.
Beth mae hynny'n ei olygu? Beth bynnag oedd ei gynlluniau gwreiddiol, rwy'n amau y bydd Carwyn yn sefyll lawr o fewn y deuddeg mis nesaf. Mae'r union amseriad yn dibynnu i raddau ar gasgliadau'r gwanhaol ymchwiliadau i farwolaeth Carl Sargeant ac mae'n anodd credu na fydd y rheiny yn cynnwys o leiaf peth beirniadaeth o'r camau a gymerwyd gan Carwyn Jones. Does dim modd dweud bod 'dim byd o'i le pan mae dyn wedi marw.
O safbwynt yr olyniaeth does dim dwywaith bod y wobr o fewn cyrraedd Mark Drakeford os ydy hwnnw'n ei chwennych. Os ydy Mark yn ei wrthod yna gallwn ddisgwyl i rywun fel Mick Antoniw godi'r cledd Corbynaidd. Yr hy na fydd yn digwydd yw pleidlais dros barhau ar yr un trywydd - fel y digwyddodd pan olynodd Carwyn Jones Rhodri Morgan. Nid un o'r 'parau saff o ddwylo' - Kens a Vaughans y byd yma fydd yn cyrraedd y brig.
Yn y cyfamser ar ben arall yr M4 diffyg olynydd amlwg sydd wedi diogelu Theresa May hyd yma - ond mae rhwystredigaeth Ceidwadwyr San Steffan yn hynod o debyg i deimladau Llafurwyr y Bae. Crisialir y peth yn yr hashnod y mae ambell i aelod Ceidwadol wedi dechrau defnyddio i ddisgrifio'r llywodraeth #DullDullDull. Fel dywedodd rhywun 'mae pob change yn newid' ac rydym yn agosáu at drothwy lle fyddai unrhyw newid o gwbwl yn gam poblogaidd ar y meinciau cefn.


description: Y dyn wnaeth arwain arolwg annibynnol i forlyn Bae Abertawe yn optimistaidd y bydd y cynllun yn gweld golau dydd.

title: Charles Hendry yn 'hyderus' am forlyn Bae Abertawe


description: Cymry Cymraeg yn y de ddwyrain yn ateb y galw wedi apêl am siaradwyr i helpu dynes yn ei 80au sy'n dioddef o ddementia.

title: Ymateb 'gwych' i apêl siaradwyr Cymraeg claf dementia


description: Aelod Seneddol yn gofyn i aelod o gabinet Llywodraeth y DU gywiro'i hun wedi iddo ddisgrifio Cymru fel "tywysogaeth".

title: Galw am gywiriad wrth i weinidog alw Cymru'n 'dywysogaeth'


description: Casnewydd yn codi i'r pumed safle yn Adran Dau ar ôl trechu Crawley yn Rodney Parade nos Wener.

title: Adran Dau: Casnewydd 2-1 Crawley


description: Golwg ar olygfeydd godidog Eryri wrth i gyfres 'Iolo's Snowdonia' ddechrau ar BBC One Wales

title: Lluniau: Eryri ar ei gorau


description: Cynghorwyr yn Sir Benfro yn ystyried a fyddan nhw'n argymell codi taliadau treth cyngor o naill ai 5%, 8% neu 12.5%.

title: Cynghrorwyr Penfro yn trafod codi treth cyngor o 12.5%


description: Y Gweilch yn diswyddo Steve Tandy fel prif hyfforddwr yn dilyn canlyniadau siomedig y tymor hwn.


description: Aelodau Cynulliad yn teimlo'n rhwystredig nad yw Ysgrifennydd Cymru wedi ymddangos i roi tystiolaeth.

title: Pwyllgor yn 'rhwystredig' gydag absenoldeb Alun Cairns


description: Pa mor dda ydych chi'n 'nabod mynyddoedd Cymru?

title: Cwis: Mynyddoedd Cymru


description: Cwmni teithio TUI i ehangu ei fusnes yn Abertawe lle mae eisoes yn cyflogi dros 280 mewn canolfan gwasanaethau cwsmeriaid.

title: Cwmni teithio yn creu 175 o swyddi yn Abertawe


authors:
Nia Medi
Newyddion Radio Cymru

description: Angen i'r llywodraeth fuddsoddi mwy mewn cwmnïau teledu a thalent o Gymru yn hytrach na'r tu allan, yn ôl actor.

title: Julian Lewis Jones: 'Angen buddsoddi yn nhalent Cymru'


description: Un o gyn-swyddogion bwrdd arholi CBAC, Derec Stockley yn disgrifio penodiad prif weithredwr newydd y corff fel "testun cywilydd".

title: Derec Stockley: Penodiad CBAC yn 'destun cywilydd'


description: Profiad tri o Loegr sydd bellach yn galw eu hunain yn Gymry

title: 'Dwi'n dewis bod yn Gymro'

maintext:
I'r rhan fwyaf o bobl mae'r wlad a'r diwylliant maen nhw'n perthyn iddi wedi ei benderfynu o'r crud ac yn aros yn rhan o'r hyn sy'n eu diffinio. Ond ydy hi'n bosib newid eich cenedl?
Mae Cymru Fyw wedi sgwrsio gyda thri o Loegr sy'n flaenllaw yn eu maes yng Nghymru ac sy'n dewis galw eu hunain yn Gymry erbyn hyn.
Image copyright Dafydd Johnston Image caption "Erbyn hyn, rydw i'n Gymro, yn sicr ac wedi bod ers blynyddoedd," meddai'r Athro Dafydd Johnston sydd o Lannau Humber yn wreiddiol.
Dewis yw bod yn Gymro meddai'r Athro Dafydd Johnston a gafodd ei eni a'i fagu yn Swydd Efrog ond sydd erbyn hyn yn teimlo ei fod yn perthyn i Gymru nid i Loegr.
Mae'n awdurdod ar farddoniaeth Gymraeg yr oesoedd canol ac yn Gyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru.
Ond doedd ganddo ddim cysylltiad â Chymru nes iddo ddechrau astudio hen ieithoedd yn y brifysgol yng Nghaergrawnt.
"Wrth astudio'r ieithoedd Celtaidd yn y brifysgol, fe wnes i gael cyngor y byddai'n syniad da mynd ar gwrs i ddysgu Cymraeg modern," meddai'r Athro Johnston, a gafodd ei fedyddio'n David.
"Fe wnes i hynny yn Aberystwyth dros yr haf a mwynhau'n fawr iawn a dechrau ymddiddori yn yr iaith fodern. Yna fe ddes i adnabod Cymry Cymraeg yng Nghaergrawnt drwy Gymdeithas y Mabinogi a dechrau cael hwyl arni, mwynhau eu cwmni, a dechrau mynd i Gymru ac i'r Steddfod i wella fy Nghymraeg."
Aeth yn ôl i Aberystwyth ar ôl graddio i wneud doethuriaeth ac yn fuan wedyn fe briododd â Siân, o deulu Cymraeg o Gaerfyrddin, a magu tri o blant yn y Gymraeg.
Mae'n fater o deimlo mod i'n perthyn fan hyn... Mae rhywun yn rhydd i ddewis lle maen nhw eisiau perthyn.
"Wedyn fe wnes i ddechrau teimlo 'mod i'n perthyn yn deuluol yn ogystal ag yn ieithyddol," meddai.
"Erbyn hyn, rydw i'n Gymro, yn sicr ac wedi bod ers blynyddoedd.
"Doedd na ddim ryw drobwynt yn arbennig, roedd yn fater o ddod i adnabod mwy a mwy o bobl a dod yn hoff ohonyn nhw. Roedd dysgu'r iaith yn gyfle i ddod i adnabod pobl yn well a theimlo mai gyda'r bobl yma ro'n i eisiau bod ac mai iddyn nhw ro'n i'n perthyn.
"Mae gen i deulu o hyd yn Lloegr sy'n Saeson. Mae gen i frawd a chwaer a'u teuluoedd nhw.
"Dydyn nhw ddim yn deall - maen nhw'n rhyfeddu a braidd yn ddilornus. Maen nhw'n gweld yr iaith Gymraeg yn wastraff amser llwyr.
"Mae'n fater o deimlo mod i'n perthyn fan hyn - dwi'n dewis hynny. Dwi'n gweld y byd o safbwynt Cymru. Dyna fy mhersbectif i ar y byd.
"Mae'n fater o ddewis ymwybodol dwi'n credu. Mae rhywun yn rhydd i ddewis lle maen nhw eisiau perthyn."
Mike Parker
Image copyright Plaid Cymru Image caption Mae Mike Parker yn awdur llyfrau fel 'Rough Guide to Wales, Neighbours from Hell?' a 'Map Addict'
Mae Mike Parker yn awdur a darlledwr a gafodd ei fagu ddim ymhell o'r ffin yn Sir Gaerwrangon. Daeth i fyw i Gymru yn 2000 a dysgu Cymraeg ac mae erbyn hyn yn byw yn Narowen ger Machynlleth gyda'i bartner sy'n wreiddiol o'r ardal. Mae'n galw ei hun yn "Gymro o ddewis".
"Mae'r lle ges i fy magu, a lle mae fy nhad yn dal i fyw, ddim ond ryw ddwy awr o lle dwi'n byw nawr. Dydi e ddim yn bell, ond mae yn bell hefyd, dyna'r peth," esbonia.
"Dwi'n gweld lot o bobl yma sydd ddim yn sylweddoli bod y lle wedi newid wrth ddod dros y ffin - bod yr awyrgylch a'r diwylliant wedi newid.
"I fi roedd yn rili amlwg ei fod yn rhywle ar wahân ers pan o'n i'n grwt bach - ro'n i'n dod i Gymru ac yn gweld yn syth pa mor wahanol yw e.
...y gymuned leol yma ydy fy hunaniaeth i nawr.
"Roedd hynny'n rhywbeth ffantastig i'w weld ac yn rhoi bach o obaith i fi bod yr holl fyd ddim fel 'Middle England', diolch byth.
"Mae popeth yn wahanol - sut mae'n swnio, sut mae'n arogli, sut mae pobl yn siarad. Bron bob tro rydych chi'n teithio dros y ffin o Loegr i Gymru mae rhywbeth yn yr awyr yn newid, mae'r teimlad yn newid.
"Roedd galw fy hun yn Gymro yn rhywbeth reit raddol. Nes i symud yma yn 2000 ond roeddwn i yng Nghymru lot yn y nawdegau er mwyn ymchwilio i'r Rough Guide to Wales a nes i gwrdd â lot o bobl gyfeillgar.
"Er mod i'n teimlo'n fwy Cymreig, ar yr un pryd dwi'n teimlo'n fwy Saesnig hefyd wrth fod yma achos dwi'n fwy sensitif i ba mor wahanol ydy fy nghefndir i i gefndir pobl leol; mae gen i baggage gwahanol iddyn nhw a mae lot o bethau dwi ddim rili yn eu deall neu ddim yn ei deimlo fel nhw.
"Dwi'n teimlo'n rhan o'r ardal yma achos dwi'n gant y cant sicr mod i'n rhan o'r gymuned - y gymuned leol yma ydy fy hunaniaeth i nawr."
Image copyright Patrick McGuinness Image caption Mae Patrick McGuinness wedi ennill Llyfr y Flwyddyn yng Nghymru ddwywaith am Other People's Countries a The Last Hundred Days
Patrick McGuinness
Mae Patrick McGuinness yn awdur ac academydd sy'n darlithio mewn Ffrangeg a Llenyddiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen ond yn cyfrif Caernarfon, lle mae ei deulu'n byw, fel ei gartref.
Wedi ei eni yn Tunisia i dad o dras Gwyddelig o Tyneside a mam o Wlad Belg, mae'n hanner Sais a hanner Belgiad a chafodd ei anfon oddi cartref i'r ysgol yn Lloegr. Mewn erthygl i Wales Online dywedodd ei fod erbyn hyn yn "dewis bod yn Gymro".
"Mae nifer o bethau mewn bywyd yn digwydd yn ddamweiniol. Fe gwrddais â Chymraes pan wnes i ddechrau dysgu yn Rhydychen, a dyma fi, yn Gofi anrhydeddus," meddai wrth Cymru Fyw.
Fedrith neb ddarllen hanes Cymru heb deimlo'n ddig am beth sydd wedi ei wneud i Gymru
"Pe bai rhywun wedi dweud wrthyf pan oeddwn yn tyfu i fyny y buaswn yn byw yng Nghaernarfon ac yn magu plant oedd yn Gymry, fuaswn i ddim wedi eu credu, ond os ydw i'n stopio i feddwl am y peth dwi'n sylweddoli bod 'na resymeg i hyn.
"Cefais fy magu mewn diwylliannau oedd yn wahanol i'r diwylliant swyddogol Brydeinig sy'n dominyddu, ac mae'n naturiol mod i wedi canfod fy ffordd i Gymru. Pan ddes i i Gymru gyntaf, yn 1996, mi wnes i feddwl: 'mae hon yn wlad wahanol'.
"Pam dewis bod yn Gymro? Am fy mod yn hoffi'r underdog? Am fod gen i amheuaeth naturiol o'r overdog? Hoffter o lefydd a phobl nad ydyn nhw dan y camargraff eu bod nhw'n well na phawb arall? Diwylliannau sy'n gwrthsefyll cael eu gorchfygu? Oherwydd teimlad fod hunaniaeth Brydeinig mewn gwirionedd yn ddim ond hunaniaeth Seisnig wedi ei orfodi ar eraill?
"Fedrith neb ddarllen hanes Cymru heb deimlo'n ddig am beth sydd wedi ei wneud i Gymru. Mae Raymond Williams yn dweud hynny - y cwestiwn ydy beth i'w wneud amdano. Rydych chi'n dechrau, fel yn fy achos i, drwy ddewis i bwy rydych chi'n perthyn."


description: Diffyg tystiolaeth i gefnogi cyhuddiad o ddynladdiad yn dilyn marwolaethau dau ddyn mewn ffrwydrad ar safle dur.

title: Celsa: Dim cyhuddiad dynladdiad wedi marwolaeth dau


description: Gwrthwynebiad i gynlluniau i godi 21 o unedau fforddiadwy ar safle hen ysgol yn Llambed.

title: Gwrthwynebiad i gynllun tai yn Llambed


description: BBC Cymru ar ddeall fod cabinet Carwyn Jones yn rhanedig dros y system y bydd Llafur Cymru yn ei ddefnyddio i ethol eu harweinydd nesaf.

title: Y cabinet yn rhanedig dros ethol arweinydd nesaf Llafur


description: Ymdrech ar y cyd yn y de rhwng yr heddlu a'r gwasanaeth tân i geisio lleihau'r gost o danau bwriadol.

title: Unedau troseddol i daclo tanau bwriadol yn ne Cymru


description: Gweithiwr casglu sbwriel o Wynedd oedd yn dwyn tanwydd wedi gyrru dros dditectif preifat oedd yn cadw llygad arno.

title: Poen ditectif wrth ddal lleidr disel o Ddeiniolen


description: Fedrwch chi ddyfalu pwy neu beth ddaeth yn gyntaf?

title: Cwis: Pwy neu beth oedd y cyntaf?


description: Cadeirydd Pwyllgor Cyfathrebu'r Cynulliad yn annog gorsaf deledu leol yn Abertawe i beidio â thorri swyddi na leihau rhaglenni'r sianel.

title: Annog cwmni teledu lleol i beidio torri swyddi a rhaglenni


description: Trefn y gemau yn ail hanner tymor Uwch Gynghrair Cymru wedi'u cyhoeddi.

title: Cyhoeddi gemau ail ran Uwch Gynghrair Cymru


description: Glaw trwm a llifogydd wedi achosi trafferthion i yrwyr a'r gwasnaethau brys mewn rhannau o Gymru ddydd Sul.

title: Llifogydd ac eira yn effeithio ar rannau o Gymru


description: Pedwar o bobl yn gwadu cyhuddiadau twyll yn ymwneud â £1.3m gafodd ei ddwyn gan Lywodraeth Bermuda.

title: Pedwar yn gwadu twyll £1.3m o Lywodraeth Bermuda


description: Carwyn Jones yn amddiffyn penderfyniad i beidio â rhyddhau manylion ymchwiliad am ad-drefnu ei gabinet, gan ddisgrifio Twitter fel fforwm "clecs".

title: Ad-drefnu cabinet: Twitter yn 'fforwm clecs' medd Jones


description: Llys yn clywed bod Darren Osborne eisiau lladd Mwslimiaid pan yrrodd ei fan yn erbyn pobl yn ardal mosg Finsbury Park, Llundain.

title: Finsbury Park: Dyn o Gaerdydd 'eisiau lladd Mwslimiaid'


description: Dros 400 o bobl yn bresennol mewn gwylnos yn nhref Penrhyndeudraeth nos Iau i gofio am ferch a babi fu farw mewn gwrthdrawiad.

title: Gwylnos Penrhyn: Cannoedd yn cofio merch a babi fu farw


description: Heddluoedd Cymru yn gwneud mwy a mwy o ddefnydd o dronau, gydag uned arbenigol yn cael ei sefydlu yn y gogledd.

title: Defnyddio dronau yn y frwydr yn erbyn troseddu


description: Liam Williams ar gael i chware i'r Saracens yn erbyn y Gweilch yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop ddydd Sadwrn.

title: Liam Williams yn dychwelyd o anaf


description: Cyhuddo'r Prif Weinidog Carwyn Jones o ymddwyn fel "Rwsia Putin", ar ôl i benaethiaid iechyd lleol geisio trefnu cyfarfod gydag AC o wrthblaid.

title: Cyhuddo Carwyn Jones o 'ymddwyn fel Rwsia Putin'


description: Cwmni yswiriant a chyllid rhyngwladol wedi penderfynu agor pencadlys yng Nghaerdydd, gan addo swyddi newydd.

title: Cwmni ariannol AON i sefydlu pencadlys yng Nghaerdydd


description: Llywodraeth Cymru'n cyflwyno mesurau er mwyn lleihau'r risg rhag i'r Ffliw Adar ledu.

title: Cyfyngiadau i leihau risg Ffliw Adar yng Nghymru


description: Apêl am wybodaeth ar ôl i esgidiau arbenigol gael eu dwyn o gar seiclwr Olympaidd yng Nghaerdydd.

title: Apêl wedi lladrad o gar seiclwr Olympaidd yng Nghaerdydd


description: Gwyneth Glyn yn cael ei henwebu yng nghategori'r Artist Gorau yng ngwobrau blynyddol y cylchgrawn cerddoriaeth byd, Songlines.

title: Enwebiad gwobr cerddoriaeth byd yn 'fraint' i gantores

maintext:
Mae'r gantores Gwyneth Glyn wedi cael ei henwebu am un o wobrau blynyddol cylchgrawn blaenllaw sy'n rhoi sylw i gerddoriaeth byd traddodiadol a chyfoes.
Mae'n debyg mai'r gantores o Gricieth yw'r perfformiwr cyntaf o Gymru i gael ei henwebu am wobr Artist Gorau'r Flwyddyn y cylchgrawn Songlines.
Hefyd ar y rhestr hir o 31 mae Robert Plant, prif leisydd y grŵp roc Led Zeppelin, a'r cerddor o Dde Affrica Hugh Masekele, fu farw ym mis Ionawr.
Pedwar o'r artistiaid fydd ar y rhestr fer wedi pleidlais gyhoeddus sy'n dod i ben am hanner nos ar 31 Ionawr.
Teimlo'n 'wylaidd'
Dywedodd Gwyneth Glyn: ""Mae cael eich cydnabod am eich gwaith yn yr un categori â mawrion fel Robert Plant a Rhiannon Giddens yn gneud i rywun deimlo'n wylaidd a deud y lleiaf.
"Cael rhoi llwyfan byd-eang i'r caneuon yma sydd mor agos i 'nghalon i - dyna'r wir wobr."
Image copyright Twitter
Ychwanegodd bod yr enwebiad a llwyddiant 'Tro' yn adlewyrchu gweledigaeth ac ymroddiad "criw o bobol arbennig iawn" oedd â "ffydd yn y gwaith", gan gynnwys y cynhyrchydd Dylan Fowler a swyddogion y label bendigedig.
Mae gwobrau Songlines yn cael eu cynnal bob blwyddyn ers 2009.
Mae'r cylchgrawn yn cynnwys adolygiadau misol o albymau newydd o bob rhan o'r byd ac ym mhob rhifyn, mae golygyddion yn nodi 10 yn benodol sy'n haeddu statws 'Top of the World' ac yn dewis trac o bob albwm i'w gynnwys ar CD sy'n dod gyda'r cylchgrawn.
Image copyright Bendigedig Image caption Tro yw albwm cyntaf Gwyneth Glyn ar y label bendigedig
Detholiad o'r albymau wnaeth gyrraedd y nod hwnnw sydd wedi eu henwebu yng nghategorïau'r Artist Gorau a'r Grŵp Gorau.
Cafodd yr albwm 'Tro' sylw yn rhifyn mis Tachwedd.
Bydd enwau'r enillwyr yn cael eu cyhoeddi ar 11 Mai yn rhifyn Mehefin y cylchgrawn.
Image copyright Bendigedig Image caption Roedd yr albwm 'Tro' ymhlith goreuon 2017 ar draws y byd, ym marn golygyddion Songlines
Yn 2014, fe ddaeth y delynores Catrin Finch i'r brig yn un o gategorïau eraill gwobrau Songlines.
Fe enillodd y wobr am y cydweithredu traws-ddiwylliannol gorau gyda'r cerddor o Senegal, Seckou Keita am eu halbwm Clychau Dibon.
Bydd Gwyneth Glyn yn cefnogi Catrin Finch a Seckou Keita ar daith yn y DU ym mis Ebrill a Mai.
Yn 2016 cafodd y gantores a chyn-Fardd Plant Cymru ei henwebu gyda'i grŵp Ghazalaw ar gyfer y wobr Trac Traddodiadol Gorau yn seremoni Gwobrau Gwerin BBC Radio 2 am y gân 'Moliannwn'.
Roedd y gân o albwm cywaith Cymreig ac Indiaidd gyda'r canwr o Mumbai, Tauseef Akhtar.


description: Undeb amaethyddol yr NFU yn ethol John Davies ac Aled Jones fel eu llywydd ac is-lywydd newydd.

title: Ethol llywydd ac is-lywydd newydd i undeb amaeth yr NFU


description: Grwpiau teithwyr ac ymgyrchwyr yn dweud bod y cynnydd o 3.4% ar gyfartaledd yn annheg, ond y llywodraeth yn dweud bod buddsoddiad uchel yn y rhwydwaith.

title: Protestiadau yng Nghymru wrth i bris tocyn trên godi


description: Mae disgwyl cyhoeddiad brynhawn Llun mai Ryan Giggs fydd rheolwr newydd tîm pêl-droed Cymru.

title: Disgwyl mai Giggs fydd rheolwr tîm pêl-droed Cymru


description: Chris Holroyd yn sgorio hatric wrth i Wrecsam roi crasfa i Torquay ac atgyfnerthu eu gobeithion o gael dyrchafiad o'r Gynghrair Genedlaethol.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 4-0 Torquay


description: Bardd 69 oed o Flaenau Ffestiniog wedi ei garcharu am 12 mlynedd am droseddau rhyw hanesyddol.

title: Carchar i fardd o Flaenau Ffestiniog am dreisio


description: Tîm pêl-droed Cymru'n darganfod pwy fyddan nhw'n herio yng Nghynghrair y Cenhedloedd - ond sut mae'r gystadleuaeth yn gweithio?

title: Beth yw cystadleuaeth newydd Cynghrair y Cenhedloedd?


description: Cyngor yn tynhau rheolau diogelwch wedi cwynion bod rhai yfwyr wedi tarfu ar sioeau yn theatr Venue Cymru Llandudno.

title: Pobl feddw'n tarfu ar sioeau yn Venue Cymru Llandudno


description: Dau chwaraewr sydd heb gael cap wedi eu cynnwys yng ngharfan Cymru ar gyfer pencampwriaeth y Chwe Gwlad.

title: Dau chwaraewr heb gap yng ngharfan Chwe Gwlad Cymru


description: Abertawe drwyddo i bedwaredd rownd Cwpan FA Lloegr ar ôl trechu Wolves yn Stadiwm Liberty.

title: Cwpan FA Lloegr: Abertawe 2-1 Wolves


description: Grŵp o feddygon teulu yn rhybuddio fod y diffyg cynnydd wrth sefydlu clinig arbenigol i bobl trawsryweddol yng Nghymru yn "annerbyniol".

title: Diffyg cynnydd ar glinig trawsryweddol yn 'annerbyniol'

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae grŵp o feddygon teulu wedi rhybuddio fod y diffyg cynnydd wrth sefydlu clinig arbenigol i bobl trawsryweddol yng Nghymru yn "annerbyniol".
Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cynlluniau i agor meddygfa hunaniaeth rywedd yng Nghaerdydd - y cyntaf o'i fath yn y DU.
Ond dywedodd Cymdeithas Feddygol Prydain (BMA), sydd yn cynrychioli meddygon teulu, nad oes ganddyn nhw hyder y bydd gwasanaeth digonol yn cael ei ddarparu yng Nghymru.
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud eu bod wedi'i ymrwymo i'r clinig newydd.
'Colli hyder'
Ar hyn o bryd mae cleifion trawsryweddol yng Nghymru yn cael eu cyfeirio at glinig yn Llundain, gan ychwanegu at yr amser a'r gost o gael gofal iechyd.
Ym mis Awst fe gyhoeddodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething gynlluniau i agor meddygfa debyg yng Nghaerdydd, gyda chefnogaeth gan feddygon teulu oedd yn arbenigo mewn gofal rhyw gan gynnwys therapi cyfnewid hormonau, i sicrhau triniaeth i gleifion yn agosach at adref.
Ond mae Pwyllgor Meddygon Teulu Cymreig y BMA wedi cyhuddo'r rheiny sydd yn gyfrifol am y cynllun o "ymddygiad annerbyniol" tuag atyn nhw.
Yn ôl cadeirydd y pwyllgor, Dr Charlotte Jones roedd ymddygiad swyddogion a byrddau iechyd wedi arwain at "golli hyder" y byddai gwasanaeth digonol yn cael ei ddarparu.
Image caption Mae Dr Charlotte Jones wedi cyhuddo'r rheiny sydd yn gyfrifol am y clinig o lusgo'u traed
Dywedodd wrth gynhadledd yng Nghaer nad oedd pethau wedi datblygu rhyw lawer er bod y pwyllgor wedi canfod meddygon teulu fyddai â diddordeb gweithio yn y clinig.
Ychwanegodd fod swyddogion o Fwrdd Cyfarwyddwyr Iechyd Meddwl y llywodraeth a Phwyllgor Gwasanaethau Arbenigol Iechyd Cymru, sydd yn gyfrifol am yr uned, wedi canslo cyfarfodydd gyda nhw.
"Er gwaethaf pwysau parhaol gan y pwyllgor, does dim cynnydd wedi bod, ac yn waeth na hynny mae diffyg tryloywder a chymylu parhaol ynglŷn ag a oes chwant go iawn am ddarparu'r gwasanaeth," meddai.
Ychwanegodd: "Mae'r rheiny sydd yn gyfrifol am ddarparu'r gwasanaeth sylwi fod gwasanaeth israddol i'r gymuned drawsryweddol yn annerbyniol, a ddim yn unol â beth gafodd ei gytuno gyda'r Ysgrifennydd Cabinet, na beth sy'n cael ei ddisgwyl gan y gymuned a'r proffesiwn meddygon teulu.
"Mae'r gymuned drawsryweddol a'r proffesiwn meddygon teulu yn haeddu gwell na hyn a fyddan nhw ddim yn derbyn unrhyw llai."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: ""Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwell gwasanaethau gofal iechyd ar gyfer y gymuned drawsryweddol yng Nghymru.
"Rydym yn disgwyl i bawb sy'n ymwneud â chyflwyno'r gwasanaeth newydd hwn gydweithio i sicrhau ei fod yn llwyddiant."
Mae BBC Cymru wedi cysylltu â Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro, sydd yn gyfrifol am ddarparu'r clinig.


description: AC UKIP yn cael ei holi gan bwyllgor safonau'r Cynulliad yn dilyn sylwadau hiliol a wnaed i ddisgrifio AS Llafur.

title: AC UKIP o flaen pwyllgor safonau'r cynulliad


description: Grŵp cymunedol eisiau symud elusen sy'n gweithio i adleoli pobl sy'n gaeth i gyffuriau neu alcohol oddi wrth ysgol newydd.

title: Deiseb yn galw am symud elusen gyffuriau ac alcohol o ysgol


description: Gweinidog Llywodraeth y DU yn dweud na fydd pasborts cwbl ddwyieithog ar gael i bobl yng Nghymru yn dilyn Brexit.

title: 'Dim rhagor o Gymraeg ar basborts' yn dilyn Brexit


description: Heddlu Sir Warwick yn cadarnhau mai dwy ddynes o Bowys fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M42 ger Tamworth yr wythnos ddiwethaf.

title: Dwy ddynes o Bowys wedi marw ar draffordd yr M42 yn Lloegr

maintext:
Image caption Fe ddigwyddodd y ddamwain ar lôn ogleddol yr M42 rhwng cyffyrdd 9 a 10
Mae Heddlu Sir Warwick wedi cadarnhau mai dwy ddynes o Bowys fu farw mewn gwrthdrawiad ar draffordd yn Sir De Stafford yr wythnos ddiwethaf.
Fe ddigwyddodd y gwrthdrawiad ar yr M42 ger Tamworth yn ystod oriau mân ddydd Gwener 5 Ionawr.
Bu farw'r ddwy ddynes - un yn ei 60au a'r llall yn ei 50au - yn y fan a'r lle, wrth iddyn nhw deithio yng nghefn car Vauxhall Meriva brown fu mewn gwrthdrawiad â fan Mercedes gwyn.
Dydy'r heddlu ddim wedi cyhoeddi rhagor o fanylion am y ddwy wraig fu farw, ond mae eu teuluoedd yn cael cael cymorth gan blismyn arbenigol.
Arestio gyrrwr
Cafodd yr heddlu eu galw i lôn ogleddol y draffordd am 03:19 wedi'r gwrthdrawiad rhwng cyffyrdd 9 a 10.
Cafodd gyrrwr y fan, dyn 37 oed o Birmingham, ei arestio ar amheuaeth o yrru dan ddylanwad cyffuriau.
Mae e wedi ei ryddhau wrth i'r ymchwiliad barhau.
Cafodd gyrrwr y Vauxhall, dyn yn ei 70au, a dyn yn ei 30au oedd yn teithio yn sedd flaen y car, fân anafiadau ond doedd dim angen iddyn nhw gael triniaeth ysbyty.
Mae'r heddlu'n apelio am wybodaeth ac am unrhyw luniau all fod o gymorth i'r ymchwiliad.


description: Caerdydd yn sicrhau buddugoliaeth bwysig yn y Bencampwriaeth, yn dilyn rhediad o ganlyniadau siomedig.

title: Caerdydd 4-0 Sunderland


description: Cadarnhad y bydd Anthony Joshua yn cwrdd â Joseph Parker yn Stadiwm Principality yng Nghaerdydd ym mis Mawrth.

title: Joshua a Parker i ymladd yng Nghaerdydd


description: Bwrdd iechyd yn galw ar bobl i gadw draw o ysbytai'r awdurdod yn dilyn "cynnydd sylweddol" mewn achosion o'r ffliw.

title: Rhybudd 'cadw draw' wedi cynnydd achosion ffliw


description: Llifogydd dydd Sul yn parhau i achosi trafferthion i deithwyr fore Llun, a nifer o ffyrdd a rheilffyrdd ar gau.

title: Ffyrdd a rheilffyrdd ar gau oherwydd llifogydd


description: Is-reolwr Cymru, Osian Roberts, yn cadarnhau ei fod wedi cael trafodaeth gyda rheolwr newydd Ryan Giggs.

title: Trafodaethau Osian Roberts a Ryan Giggs yn 'parhau'


description: Caerdydd yn colli eu pedwaredd gêm o'r bron yn y bencampwriaeth ond yn parhau'n bedwerydd.

title: Y Bencampwriaeth: QPR 2


description: Cwest yn penderfynu fod dyn fu farw wedi iddo gael ei wasgu gan ddodrefn mewn lifft wedi marw'n ddamweiniol.

title: Marwolaeth dyn mewn lifft yn ddamweiniol


description: Undeb sy'n cynrychioli darlithwyr yn dweud fod newidiadau mewn taliadau pensiwn yn golygu cost o £10,000 y flwyddyn i'w haelodau.

title: Staff prifysgolion yng Nghymru i fynd ar streic


description: Aled Thomas sy'n dadlau bod rhaid addysgu ein plant am wahanol dafodieithau Cymru

title: Dysgu tafodiaith mewn ysgolion - y ffordd i gyrraedd y miliwn?

maintext:
Image copyright Aled Thomas
Sut i gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050? Ar ddechrau 2018 mae Cymru Fyw wedi rhannu nifer o'ch argymellion chi. Ond, oes yna le i dafodieithoedd chwarae eu rhan wrth geisio cyrraedd y nod?
Mae Aled Thomas, 24, o Benarth, yn credu'n gryf mai dysgu tafodieithoedd Cymraeg mewn ysgolion ydy'r ffordd i gyrraedd targed Llywodraeth Cymru o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050...
Tafodiaith yw un o drysorau mwyaf yr iaith - ond beth allwn ni ei wneud i sicrhau dyfodol y tafodieithoedd Cymraeg?
Mae twf addysg Gymraeg dros y blynyddoedd diwethaf wedi bod yn arbennig, a dros hanner canrif wedi bod yn syfrdanol.
Un ysgol gynradd Gymraeg yn unig oedd yn y brifddinas yn y '60au a buasai neb wedi breuddwydio y byddai yna 21 ysgol gynradd Gymraeg yng Nghaerdydd heddiw.
Ond tra bod addysg Gymraeg yn tyfu, mae angen sicrhau bod tafodieithoedd ardaloedd Cymru'n cael eu gwarchod a'u trosglwyddo i genedlaethau'r dyfodol.
Dylid dysgu tafodieithoedd yr ardal leol fel rhan hanfodol o ddysgu'r Gymraeg.
'Ar lafar yn unig'
Rwy'n meddwl bod dysgu am dafodiaith yn cyfoethogi ein diwylliant a'n hunaniaeth ni fel siaradwyr yr iaith.
Yw hi'n rhesymol felly i awgrymu y dylai'r cyfryngau yng Nghymru a datblygwyr y cwricwlwm cenedlaethol weithio gyda'i gilydd i ddatblygu'r adnoddau sydd eu hangen i sicrhau parhad tafodieithoedd?
Fel rhywun sy'n siarad â dylanwad amlwg o Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin, hoffwn weld ysgolion cynradd yr ardaloedd yn dysgu'r dafodiaith lafar i'w hannog i siarad yr iaith â'i gilydd fel hyn.
Image caption Oes 'na "dafodiaith newydd yn datblygu ymhlith pobl ifanc" yn sgil dulliau modern o gyfathrebu?
Fel y gwyddom, mae Cymraeg llafar yn aml yn wahanol i ffurf ysgrifenedig cyffredinol yr iaith felly er mwyn atal problemau ieithyddol rhag datblygu yn sgil hyn, rwy'n meddwl dylid dysgu tafodiaith yr ardal ar lafar yn unig.
Byddai dysgu'r ffordd y caiff geiriau eu dweud yn yr ardal lle maen nhw'n byw yn dysgu'r disgyblion fwy am eu hunaniaeth fel siaradwyr yr iaith ac fel trigolion yr ardal.
Rwy' ddim yn awgrymu y dylai disgyblion fod yn cael eu hasesu ar eu defnydd o dafodiaith gan taw rhywbeth naturiol ar lafar yn unig yw e i fod.
Yn y pendraw, byddai'r diwylliant hwn o warchod tafodiaith yr ardal yn annog disgyblion i siarad Cymraeg â'i gilydd.
Ymateb ar Facebook
Roeddwn i wedi cynnal trafodaeth yn ddiweddar ar grŵp Facebook 'Iaith' a chafwyd nifer o safbwyntiau gwahanol.
Roedden nhw wedi gwneud i mi feddwl yn ofalus bod angen gwneud mwy na dysgu'r ffurf gyffredinol o'r iaith Gymraeg. Does dim angen creu fersiwn perffaith o'r iaith Gymraeg.
Dywedodd un: "Mae angen dysgu fwy am dafodiaith er mwyn gwneud yr iaith yn ddigon naturiol i'w siarad."
Dywedodd person arall, yn achos y Wenhwyseg, bod angen derbyn bod yr iaith Gymraeg yn esblygu a rhaid edrych ar y dafodiaith newydd sy'n datblygu ymhlith pobl ifanc.
Bydd clywed tafodieithoedd yn helpu disgyblion i ddeall yr iaith yn well ac ni fydd yn eu drysu.
Hefyd o ddiddordeb
Mewn ardal fel Caerdydd, lle ceir siaradwyr Cymraeg o bob rhan o Gymru, buasai hi'n anodd penderfynu ar ba dafodiaith i ddysgu yn yr ysgol achos bod gan bawb dafodiaith wahanol i'w gilydd.
Ond yn llefydd fel Caernarfon ac Aberteifi, dylai tafodiaith yr ardal gael ei ddysgu yn yr ysgol.
Felly sut mae gweithredu polisi mewn un rhan o Gymru ond ddim yn rhan arall? Oes rhaid ail-ddeffro'r hen Gymraeg traddodiadol oedd yng Nghaerdydd?
Os bydd tafodieithoedd yn marw, ni fydd yr iaith Gymraeg yn bell ar eu hôl
Dyna pam rwy'n awgrymu taw ar lafar yn unig mae angen dysgu tafodiaith.
Rwy'n meddwl gall y cyfryngau gyfrannu drwy greu casgliad o Gymraeg lafar dafodieithol pob ardal o Gymru, ble bynnag mae'n bosibl ac wedyn cyflwyno'r eirfa i'r ysgolion o fewn yr ardaloedd hynny.
Gellir dadlau bod disgyblion ysgolion Cymraeg yn dysgu am dafodiaith yn barod wrth ddarllen nofelau a darnau ysgrifenedig lle welir tafodiaith draddodiadol yr awdur yn ysgrifenedig o fewn deialog. Ond nid yw disgyblion yn cael eu dysgu i siarad mewn tafodiaith.
Mae angen i'r llywodraeth ddatblygu cwricwlwm Cymraeg newydd sy'n cynnwys dysgu tafodiaith Cymraeg ar lafar yn ogystal â ffurf gyffredinol yr iaith Gymraeg fel rhan hanfodol o gynyddu siaradwyr yr iaith i filiwn. O ganlyniad bydd yr iaith yn fyw, yn ddiddorol a lliwgar naturiol.
Os bydd tafodieithoedd yn marw, ni fydd yr iaith Gymraeg yn bell ar eu hôl.


description: Dan Biggar yn anhebygol o fod ar gael ar gyfer tair gêm gyntaf Pencampwriaeth y Chwe Gwlad oherwydd anaf i'w ysgwydd.

title: Biggar i fethu gemau cyntaf Pencampwriaeth y Chwe Gwlad


description: Chwaraewr canol cae Abertawe, Roque Mesa, yn symud i chwarae dros Sevilla ar fenthyg am weddill y tymor.

title: Roque Mesa yn gadael Abertawe am Sevilla ar fenthyg


description: Adroddiad gan Y Bwrdd Monitro Annibynnol yn dweud bod mwy o achosion o hunan niweidio a thrais wedi bod yng ngharchar Caerdydd.

title: Mwy o hunan niweidio a thrais yng ngharchar Caerdydd


description: Prif Swyddog Llywodraeth Cymru'n dweud y bydd yr ymchwiliad i'r ffordd y cafodd Carl Sargeant ei ddiswyddo yn cychwyn gynted â phosib.

title: Ymchwiliad Sargeant i gychwyn cyn gynted â phosib


description: Traphont Pontcysyllte ger Llangollen ar gau i gerddwyr am fis wrth i waith cynnal a chadw gael ei wneud.

title: Traphont Pontcysyllte ar gau i gerddwyr am fis


description: Heddlu'n galw am wella addysg iechyd meddwl ar ôl cynnydd yn nifer y bobl ifanc sy'n cael eu cadw dan y Ddeddf Iechyd Meddwl.

title: Heddlu'n galw am wersi iechyd meddwl 'mwy cadarn'


description: Y Llyfrgell Genedlaethol yn apelio am wirfoddolwyr i'w cynorthwyo i drawsgrifio dogfennau prin am dribiwnlysoedd o'r Rhyfel Byd Cyntaf.

title: Apelio i drawsgrifio dogfennau tribiwnlysoedd Rhyfel Byd

maintext:
Mae'r Llyfrgell Genedlaethol yn apelio am wirfoddolwyr i'w cynorthwyo i drawsgrifio dogfennau prin sy'n rhoi golwg ar un agwedd o gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf.
Mae dogfennau tribiwnlysoedd dynion oedd ddim am fynd i'r rhyfel yn brin, ond mae'r dogfennau o Sir Aberteifi wedi goroesi.
Ar hyn o bryd mae'r llyfrgell yn y broses o'u trosglwyddo i'r we ac yn chwilio am wirfoddolwyr i lwytho gwybodaeth i gyd-fynd â'r dogfennau, sy'n cynnwys amrywiaeth o resymau am gael eu hesgeuluso rhag mynd i ymladd.
Roedd rhai o'r rhesymau gafodd eu rhoi gan ddynion yn Sir Aberteifi dros ganrif yn ôl er mwyn ceisio osgoi mynd i ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn cynnwys "Mae gen i fusnes i'w redeg", "Mae fy mam oedrannus yn dibynnu ar fy nghyflog", a "Rwy'n hyfforddi i fod yn weinidog".
Eu rhoi ar y we
Mae'r enghreifftiau yma a miloedd o resymau eraill i'w gweld yn nogfennau gwreiddiol yn y Llyfrgell Genedlaethol, sydd yn y broses o gael eu rhoi ar y we.
Mae'r dogfennau yn rhai prin gan fod y mwyafrif helaeth o bapurau'r tribiwnlysoedd rhyfel wedi cael eu dinistrio.
Ond rhywsut mae rhai Sir Aberteifi wedi goroesi, gan gynnig golwg nôl ar hanes y cyfnod.
"Beth sydd wedi bod yn agoriad llygad i mi oedd mod i'n meddwl falle mai dim ond gwrthwynebwyr cydwybodol oedd yn apelio i fynd i ryfel, ond mae 'na bob math o resymau," meddai Gwyneth Davies o'r Llyfrgell Genedlaethol.
"Mae 'na bobl sydd yn rhedeg busnesau. pobl sydd â'u mamau a'u tadau yn hollol ddibynnol arnyn nhw, pobl falle ag aelodau'r teulu'n sâl, neu'n rhedeg ffarm."
Ychwanegodd: "Os oedden nhw'n caniatáu [iddyn nhw ymwrthod o ymladd], fel arfer roedden nhw'n gofyn iddyn nhw, neu ddweud y byddai'n rhaid iddyn nhw wasanaethu yn rhywbeth fel y medical corps, felly doedden nhw ddim yn dianc yn gyfan gwbl."


description: Hysbysebion teledu, radio ac ar-lein yn defnyddio enghreifftiau sy'n herio stereo-teipio ar sail rhywedd gyda'r nod o fynd i'r afael â thrais a chamdriniaeth.

title: Pawb yn 'haeddu byw heb ofni stereo-teipio ar sail rhyw'


description: Achub cwpwl a phlentyn 5 oed oddi ar fynydd Y Garn yn Eryri.

title: Achub cwpwl a phlentyn 5 oed yn Eryri


description: Dim diddordeb gan Mark Hughes, gafodd ei ddiswyddo gan Stoke ddydd Sadwrn, yn swydd rheolwr Cymru, medd ffynonellau.

title: Mark Hughes ddim eisiau swydd rheolwr Cymru


description: Y Gleision yn chwarteri Y Cwpan Her Ewropeaidd wedi buddugoliaeth yn erbyn Toulouse.

title: Cwpan Her Ewrop: Gleision 18-13 Toulouse

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Tomos Williams yn sgorio i'r Gleision
Bydd Gleision Caerdydd yn chwarae yn chwarteri Y Cwpan Her Ewropeaidd wedi buddugoliaeth o bum pwynt yn erbyn Toulouse.
Ond doedd hi ddim yn gêm hawdd.
Tybiodd pawb fod y tîm cartref wedi cael dechrau ardderchog gyda chais i Nick Williams ar ôl chwe munud o'r gêm. Ond wedi edrych ar y TMO gwelwyd ei fod yn camsefyll.
Ond o fewn munud o chwarae cafwyd gwobr gysur drwy gic gosb lwyddiannus gan Jarrod Evans. Roedd y chwarae yn dynn wedyn a daeth Kolbe yn agos iawn i roi Toulouse ar y blaen ar ôl 24 munud ac roedd tacl Cuthbert yn allweddol.
Funud yn ddiweddarach wedi pasio medrus iawn fe groesodd Kolbe y gwyngalch a thrwy gicio cywir Ramos roedd Toulouse ar y blaen.
Ond ni thorrodd hynny galon y Gleision ac ar yr hanner awr - wedi chwarae celfydd gan Gareth Anscombe - roedd yna gais gan Tomos Williams.
Ychwanegodd Evans ddau bwynt drwy drosiad a gosod y Gleision dri phwynt ar y blaen ond ar hanner amser dyma Toulouse yn cipio tri phwynt drwy droed Ramos.
Fe greodd y Gleision drafferth iddynt eu hunain ar ddechrau'r ail hanner ond gyda Toulouse yn bygwth rhyng-gipiodd Smith y bêl a symud y gêm yn ddwfn i hanner Toulouse.
Ond ni fanteisiodd y Gleision ar y newid a pharhau yn gyfartal wnaeth y ddau dîm. Nid oedd yr un o'r ddau dîm am ildio ac ar ôl deg munud o'r ail hanner ychwanegodd Ramos dri phwynt at sgôr y Ffrancwyr drwy gic gosb.
Roedd y Cymry yn ei chael hi'n anodd a chamgymeriadau yn y chwarae yn creu problemau.
Image copyright Rex Features Image caption Dim cais yn yr hanner cyntaf i Thomas Ramos
Ond yna wedi i rai o'r eilyddion ddod i'r cae ac wrth i Cuthbert dorri drwy linell Toulouse aeth Anscombe dros y gwyngalch yn y gornel ond methodd sicrhau trosiad.
Roedd y Gleision ar y blaen 15 i 13 gydag ugain munud tan ddiwedd y gêm.
Roedd yr ugain munud olaf yn llawn tensiwn. Gyda deg munud yn weddill roedd hi'n edrych yn debyg fod Josh Turnbull wedi cipio cais oddi ar ymylon y ryc ond nid oedd y TMO yn cytuno.
Roedd y gêm yn fywiog iawn erbyn hyn a gyda dim ond tair munud yn weddill cafwyd cic gosb i'r Gleision a thrwy anelu'n berffaith rhoddodd Anscombe ei dîm ymhellach ar y blaen o 18-13.
Buddugoliaeth felly i'r Gleision ac er nad oedd hi'n gêm hardd roedd hi'n ddigon i sicrhau fod y Gleision yn enillwyr eu grŵp ac felly yn ennill eu lle yn y chwarteri waeth beth fydd canlyniad y gêm yn Lyon yr wythnos nesaf.