description: Galw gan gyn-aelod ar y mudiad sy'n ymgyrchu dros Gymru annibynnol i roi grym yn ôl yn nwylo canghennau lleol.

title: Galw ar fudiad annibyniaeth i ddychwelyd i'w wreiddiau

maintext:
Image caption Mae gan ymgyrch YesCymru 10,000 o ddilynwyr ar Twitter
Mae angen i YesCymru fynd yn ôl at ei wreiddiau a rhoi'r grym yn ôl yn nwylo aelodau canghennau lleol, yn ôl cyn-aelod sydd bellach wedi gadael y mudiad sy'n ymgyrchu dros annibynniaeth.
Roedd Huw Williams yn siarad â rhaglen Newyddion 9 ar gyfnod pan fo ffraeo mewnol dros bwy sy'n arwain y mudiad wedi arwain at sawl aelod yn gadael neu'n ystyried gwneud hynny.
Mae rhai yn honni iddyn nhw gael eu diarddel heb resymau digonol, ac mae sawl un yn anhapus gyda'r newidiadau mae'r pwyllgor canolog am eu cyflwyno i'r cyfansoddiad mewn cyfarfod ym Mhorth Tywyn ddydd Sadwrn.
Mae YesCymru - grŵp ymgyrchu amlbleidiol dros annibyniaeth i Gymru - yn dweud bod y "cyfansoddiad presennol yn anaddas" ond nid oedd am wneud sylw ar achosion disgyblu.
Mae gan y mudiad 10,000 o ddilynwyr ar Twitter ac aeth Maer Aberystwyth, Talat Chaudhri, ar y wefan i ddweud ei fod e'n un o'r rheiny sydd wedi'u diarddel, gan honni bod tua dwsin o bobol yn ceisio tanseilio'r achos.
Image caption Dywed Huw Williams bod rhoi lle canolog i ganghennau lleol wedi bod yn llwyddiannus
Yn ôl Huw Williams, a benderfynodd gadael y grŵp, mae angen datganoli pŵer yn ôl i ganghennau lleol YesCymru.
"Fi'n credu beth sy'n bwysig nawr o ran YesCymru yw bod nhw'n ceisio dychwelyd at ysbryd a chraidd y mudiad yn y lle cyntaf, sef mudiad lawr gwlad datganoledig sy'n troi o gwmpas canghennau," meddai.
"Dyna sydd wedi bod yn llwyddiannus."
'Cyfansoddiad i gryfhau'r mudiad'
Mewn datganiad fe ddywedodd llefarydd ar ran YesCymru bod y "cyfansoddiad presennol yn anaddas ac mae pwyllgor canolog YesCymru wedi gweithio gyda chyfreithwyr i geisio llunio cyfansoddiad i gryfhau'r mudiad, ac a fydd yn galluogi grwpiau ac aelodau YesCymru i barhau i lywio cyfeiriad a neges yr ymgyrch dros annibyniaeth i Gymru.
"Nid ydym am wneud sylw ar unrhyw achos o ddisgyblu, am ein bod am barchu hawl unigolion i breifatrwydd.
"Materion mewnol i YesCymru yw rhain, a bydd yna drafodaeth lawn ac agored yn y cyfarfod cyffredinol ym Mhorth Tywyn ddydd Sadwrn.
"Anogwn ein haelodau i fynychu, ac i gymryd rhan yn y drafodaeth oddi ar y cyfryngau cymdeithasol."


authors:
Sara Gibson
Gohebydd Bbc Cymru

description: Llen yn codi ar ôl chwe mis o waith, yn cynnwys cyfarpar sain, goleuadau, seddi a charpedi newydd ar gost o £750,000.

title: Theatr y Werin i ailagor ar ei newydd wedd

maintext:
Mae un o theatrau amlycaf Cymru wedi ailagor ei drysau ar ôl bod ar gau am chwe mis.
Cafodd drysau Theatr y Werin yng Nghanolfan y Celfyddydau, Aberystwyth, eu cau ym mis Ebrill er mwyn cyflwyno offer newydd gefn llwyfan a gwella moethusrwydd i'r gynulleidfa.
Dyma'r newid mwyaf i'r theatr, sy'n gallu dal 300 o bobl, ers iddi agor yn 1972.
"O ran profiad y gynulleidfa fyddan nhw'n cerdded mewn i theatr fydd wedi ei hail-beintio ac mae 'na seddi newydd ysblennydd yma, felly fydd y profiad i'r gynulleidfa yn fwy cyfforddus," meddai cyfarwyddwr y Ganolfan, Dafydd Rhys.
"Ond y gwaith pwysica' ni wedi neud ydy bo ni wedi ail-drydanu yr holl adeilad.
"Ni wedi dod â safon dechnegol y theatr i fyny gyda'r gorau welwch chi yn unrhyw le, ac felly bydd y profiad i'r cwmnïoedd rheiny sydd yn dod o bell ac agos yn dipyn gwell.
"Bydd ansawdd y goleuo yn well, bydd ansawdd y sain yn well, ac felly bydd y profiad i bawb, boed yn deithwyr neu gynulleidfa, yn gyfan gwbl well."
Prifysgol Aberystwyth sydd wedi ariannu'r cyfarpar sain, y goleuadau, y seddi a'r carpedi, ar gost o £750,000.
Image copyright Prifysgol Aberystwyth Image caption Dafydd Rhys ydy Cyfarwyddwr Canolfan y Celfyddydau, Aberystwyth
Bu'n rhaid cau'r theatr am chwe mis er mwyn cyflawni'r gwaith.
"O'dd angen neud y gwaith ers rhai blynyddoedd, ac mae'r Brifysgol wedi bod yn gefnogol iawn i ni'n ariannu'r prosiect y tro yma - o'dd e ddim cweit yn cyrraedd top y rhestr yn y blynyddoedd sydd wedi bod.
"Ond 'y ni wedi llwyddo i gael y gefnogaeth yna gan y Brifysgol. Felly o'dd e'n rhywbeth o'dd rhaid digwydd," meddai.
"Mae'r adeiladau ma' wedi bod yma ers y 70au cynnar ac falle ddim wedi cael cweit digon o gynnal a chadw dros y blynyddoedd, ond o'dd hi'n amser i ni ddod â pob dim i fyny at safonau'r byd presennol."
'Safonau uchel iawn'
Fis Awst 2017 roedd Theatr y Werin yn gartref i'r sioe deithiol 'Flashdance' gydag enillydd Strictly Come Dancing 2016, Joanne Clifton.
Eleni nid oedd modd i'r Ganolfan gynnal sioe deithiol, fel sydd yn arferol yn ystod gwyliau'r haf, am fod y theatr ar gau.
"Nid ar chwarae bach mae rhywun yn cau theatr ac nid ar chwarae bach nethon ni'r penderfyniad yna i gau dros yr haf," meddai Mr Rhys.
"Yn draddodiadol mae'r theatr wedi bod yn rhoi dramâu poblogaidd ymlaen i ddenu nid yn unig pobl Aberystwyth ond hefyd pobl sydd yn dod yma ar wyliau, ac mi o'dd hwnna'n golled.
"Mi wnaethom roi pabell tu allan a rhoi ambell i ddigwyddiad syrcas neu ambell i ddigwyddiad cerddorol, ond 'y ni yn gobeithio nawr gyda'r theatr ar ei newydd wedd, gyda'r safonau uchel iawn yma'n dechnegol bydd ddim problemau i ddenu'r cwmnïoedd gorau i ddod nôl 'ma."

fasttext_language: cy


description: AS Plaid Cymru, Liz Saville-Roberts yn defnyddio'r Wyddeleg yn siambr Tŷ'r Cyffredin - y tro cyntaf i hynny ddigwydd ers 1901.

title: AS o Gymru'n siarad y Wyddeleg yn siambr Tŷ'r Cyffredin


description: Mae Mark Evill a Robert Howells wedi cyfaddef i ddefnyddio enwau iawn Bono a The Edge i dwyllo arian o'r GIG.

title: Dau yn cyfaddef defnyddio enwau aelodau o U2 i dwyllo

maintext:
Image copyright Jaggery/Geograph Image caption Roedd Mark Evill wedi "symud" dros £700,000 i'w gyfrifon ei hun tra'n gweithio yn adran ystadau Bwrdd Iechyd Addysgu Powys
Mae dau ddyn wedi cyfaddef i ddefnyddio enwau iawn Bono a The Edge o U2 i dwyllo'r GIG, dau ddiwrnod i mewn i'w achos llys.
Clywodd Llys y Goron Merthyr fod Mark Evill, 47 oed, wedi "symud" dros £700,000 i'w gyfrifon ei hun drwy gwmni roedd wedi ei sefydlu, a bydd y twyll yn costio £1.4m o arian trethdalwyr i'w gywiro.
Fe wnaeth Robert Howells, 65 oed, "gynorthwyo" gyda'r twyll tra'n cyd-weithio gydag Evill yn adran ystadau Bwrdd Iechyd Addysgu Powys rhwng 2014 a 2015.
Mae cyn-weithiwr arall i'r bwrdd iechyd, Michael Cope, 44 oed, yn gwadu un cyhuddiad o dwyll.
'Anonestrwydd amlwg'
Plediodd Mr Evill yn euog i dri chyhuddiad o drosglwyddo eiddo yn anghyfreithlon ac un cyhuddiad o wyrdroi cwrs cyfiawnder, gyda gweithredoedd cafodd eu disgrifio gan y bargyfreithiwr erlyn Christopher Rees fel "anonestrwydd amlwg a herfeiddiol".
Cafodd y llys wybod cyn hynny ei fod wedi sefydlu cwmni, George Morgan Limited, wedi enwi ar ôl ei gi.
Enillodd y cwmni gytundebau adeiladu gwerth £700,000 gan y GIG, cyn talu £22,000 i gyfrif personol Mr Evill.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd Mark Evill yn defnyddio enwau go iawn The Edge a Bono o U2 i guddio ei gysylltiad gyda George Morgan Limited
Er mwyn "cuddio" ei gysylltiad gyda'r cwmni, cafodd y rheithgor wybod bod Mr Evill wedi anfon e-byst a gosod prisiau am y gwaith dan yr enwau Paul Hewson a David Evans - enwau go iawn Bono a The Edge o'r grŵp U2.
Fe wnaeth ymchwiliad gan Dîm Gwrth-dwyll GIG yng Nghymru ddarganfod bod y cwmni hefyd wedi talu am gar gwerth £10,000 i Robert Howells, a char gwerth £23,000 i dad Mr Evill, gwyliau i Dubai, oriawr gwerth £5,000, a thir ac eiddo.
Cafodd y llys hefyd wybod bod Evill wedi ceisio plannu dogfennau mewn bagiau tystiolaeth yr heddlu mewn ymgais i "gryfhau" ei achos.
Mae Michael Cope, a oedd hefyd yn gweithio yn yr adran ystadau yn gwadu twyllo a bydd ei achos llys yntau yn parhau.


description: Heddlu Dyfed Powys yn dod o hyd i ddyn sy'n cael ei amau o lofruddio dyn arall mewn parc carafanau yn Sir Gâr ym mis Medi.

title: Llofruddiaeth Pentywyn: Heddlu yn canfod ac arestio dyn


description: Gwrthod ymgais i gau Ysgol Llanbedr Dyffryn Clwyd yn Sir Ddinbych am yr eildro yn dilyn ymgyrch gan rieni.

title: Ysgol i barhau ar agor wedi pum mlynedd o ymgyrchu


description: Yn wyneb toriadau pellach i gyllid llywodraethau lleol, mae galw am fwy o ddigwyddiadau fel Sŵn y Silffoedd i ddenu pobl ifanc i'w llyfrgelloedd lleol.

title: Cynnal gigiau i ddenu mwy o bobl ifanc i lyfrgelloedd

maintext:
Image copyright Gorwelion Image caption Bydd Seazoo ymysg y bandiau fydd yn perfformio yn llyfrgelloedd Cymru yn ystod Wythnos Llyfrgelloedd
"Denu cynulleidfa newydd i'r llyfrgell" yw gobaith digwyddiadau cerddorol yn ystod Wythnos Llyfrgelloedd eleni.
Yn ôl trefnwyr y digwyddiadau, bwriad arall gigiau "Sŵn y Silffoedd" yw dod â phobl at ei gilydd a goresgyn unigrwydd.
Bydd cantorion yn perfformio yn llyfrgelloedd yn Llandudno ac Abertawe fel rhan o ddigwyddiadau'r wythnos.
Dywedodd rheolwr gwasanaethau llyfrgelloedd Conwy bod digwyddiadau o'r fath yn chwalu'r ddelwedd o lyfrgelloedd fel llefydd "tawel, llawn hen lyfrau anniben".
Mae Wythnos Llyfrgelloedd yn ddigwyddiad blynyddol sy'n cael ei gynnal i hyrwyddo'r gweithgareddau sy'n cael eu cynnal gan lyfrgelloedd y DU.
Cynnig gofod creadigol
Mae dros 260 o lyfrgelloedd cyhoeddus - gan gynnwys llyfrgelloedd symudol - yng Nghymru, ac er bod ystadegau llynedd wedi dangos bod cynnydd yn y nifer o bobl ifanc sy'n defnyddio llyfrgelloedd hynny, mae denu pobl yn eu harddegau i ddefnyddio'u llyfrgelloedd lleol yn parhau'n her.
Dywedodd Bethan Elfyn, rheolwr prosiect Gorwelion, bod Sŵn y Silffoedd yn ffordd o "amlygu'r rôl mae llyfrgelloedd yn ei chwarae yng nghymdeithas heddiw ac i ddod â chynulleidfa newydd i'r llyfrgell".
"Gyda ffocws yr Wythnos Llyfrgelloedd eleni ar wella lles gan gynnwys cynnig gofod i fod yn greadigol rydym yn ystyried hwn fel llwyfan perffaith i'n hartistiaid - ni allaf aros i weld ymateb pobl," meddai.
Image copyright Wythnos Llyfrgelloedd Image caption Mae Wythnos Llyfrgelloedd 2018 yn canolbwyntio ar les fel thema i ddigwyddiadau'r wythnos eleni
Bydd Eädyth, Seazoo ac I See Rivers yn perfformio mewn llyfrgelloedd yn Abertawe a Llandudno, gydag Estrons yn perfformio dan brosiect Get It Loud in Libraries yn Llanelli.
Yn ôl Kathryn Parry, Rheolwr Datblygu cymdeithas llyfrgelloedd a gwybodaeth CILIP Cymru: "Mae mynd â cherddoriaeth fyw i lyfrgelloedd yn ffordd arall o amlygu sut mae llyfrgelloedd yn chwarae rôl allweddol wrth ddarparu ar gyfer holl aelodau cymdeithas heddiw."
Denu pobl ifanc
Dywedodd Refna Griffiths-Jones, Rheolwr Gwasanaethau Llyfrgelloedd Conwy, bod digwyddiadau fel gigiau Sŵn y Silffoedd yn holl bwysig i ddenu darllenwyr a defnyddwyr newydd i'r llyfrgell.
"Y grŵp anodda' i'w denu i'r llyfrgell yw plant yn eu harddegau a phobol ifanc," dywedodd. "Y gobaith yw bod digwyddiadau fel hyn yn eu denu i mewn."
Mae Llyfrgell Llandudno dan adain Llyfrgelloedd Conwy, ac maen nhw hefyd yn cynnal digwyddiadau amrywiol eraill, gan gynnwys grwpiau darllen a sesiynau ioga i fabanod.
Wrth gynnal digwyddiadau amrywiol yn y llyfrgell, dywedodd Ms Griffiths-Jones mai denu pobl amrywiol at gyfleusterau'r llyfrgell a chwalu'r ddelwedd o lyfrgell fel rhywle "tawel, llawn hen lyfrau anniben" yw'r nod.
Image copyright Thinkstock Image caption Yn ôl Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, mae "perygl" bod llyfrgelloedd mewn lle bregus wrth i gyllid llywodraethau lleol ostwng eto
Ynghyd â nifer o wasanaethau cyhoeddus eraill, mae yna ofnau y gall llyfrgelloedd fod mewn lle bregus wrth i gyllid awdurdodau lleol leihau.
Dywedodd llefarydd ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru bod "gwariant ar lyfrgelloedd wedi disgyn o draean" wrth i gyllid llywodraeth leol barhau i gael ei dorri.
Dywedodd llefarydd ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru: "Mae llyfrgelloedd, fel pob ased i'r gymuned sy'n cael eu rhedeg gan gynghorau, yn darparu gwasanaeth gwerthfawr yn ein cymunedau ac yn allweddol wrth fynd i'r afael â phroblemau cymdeithasol megis unigrwydd.
"Fodd bynnag, gan fod cyllid llywodraeth leol wedi cael ei dorri eleni am yr wythfed flwyddyn yn olynol, rydyn ni mewn perygl o weld gwasanaethau hanfodol o'r fath yn cael eu colli'n gyfan gwbl."


description: Ymgyrch yn Y Bala i godi £3,000 ar gyfer cofeb newydd i filwyr Americanaidd a fu farw ar Arenig Fawr yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

title: Codi arian at gofeb i filwyr a laddwyd ar Arenig Fawr

maintext:
Image caption Mae'r gofeb lechen bresennol wedi dirywio'n arw, meddai'r cynghorydd Dilwyn Morgan
Mae ymgyrch wedi dechrau yn Y Bala i godi £3,000 i gael cofeb newydd ar gopa mynydd Arenig Fawr i gofio am wyth Americanwr a fu farw yno yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Ar 4 Awst, 1943, ar ei thaith yn ôl i ganolfan hyfforddi yng nghanolbarth Lloegr, tarodd awyren B17 Flying Fortress yn agos i gopa'r Arenig gan ladd yr wyth oedd arni.
Mae'r gofeb lechen bresennol wedi dirywio'n arw, a'r gobaith yw cael cofeb efydd newydd yn ei lle erbyn y gwanwyn.
Dywedodd y Cynghorydd Dilwyn Morgan, sy'n cynrychioli'r Bala ar Gyngor Gwynedd, fod y gofeb mewn cyflwr "truenus".
"Mae'r gofeb wedi bod yno ers diwedd yr Ail Ryfel Byd, ac wrth gerdded i fyny Arenig yn ddiweddar mi sylwais fod y gofeb mewn cyflwr truenus iawn ac yn wir 'de chi ddim yn gallu darllen enwau'r bechgyn erbyn hyn.
"Ro' ni'n meddwl am y bechgyn yma wedi cael eu lladd mor bell o adref i fyny mewn lle unig ar dop Arenig, felly dyma fi'n penderfynu casglu arian i gael cofeb newydd a 'de ni'n gobeithio cael un mwy sylweddol neith ddal y tywydd."
Image caption Trevor Jones: 'Mae'n bwysig cofio am y rhai a fu farw.'
Yn ôl Trevor Jones, Ysgrifennydd Cangen Y Bala o'r Lleng Brydeinig, mae'n holl bwysig cofio am yr wyth fu farw.
"Yng Ngwasanaethau'r Eglwys 'de ni'n cofio'r enwau yn y gweddïau ar y Sul cyntaf agosaf at 4 Awst, ac mae hyn yn bod ers yr 1980au pan roedd cyn aelodau o'r awyrlu yn dod o Wrecsam a Chaer i ddringo'r mynydd at y gofeb ac yn cael gwasanaeth wedyn yn yr Eglwys," meddai.
"Roedd yr hogie ifanc yma o'r Unol Dalaethiau yma i helpu efo amddiffyn Gwledydd Prydain ac Ewrop rhag y Natsïaid ... dylen ni byth anghofio'r Holocost ac mae'n bwysig iawn cofio'r bechgyn ifanc yma".
Mae Cyngor Tref Y Bala a Chyngor Gwynedd wedi dweud y byddan nhw'n fodlon cyfrannu arian at gofeb newydd.


description: Dafydd Iwan yn gobeithio am adlewyrchu darlun "cyflawn" o arwisgiad Tywysog Cymru wrth ail-greu'r digwyddiad i The Crown.

title: Galw am ddarlun 'cyflawn' o'r arwisgiad yn The Crown


description: Adam Price yn dweud y bydd Plaid Cymru'n ymgyrchu "mor galed ag y gallwn ni" i atal cynllun Brexit Llywodraeth y DU.

title: Adam Price: 'Rhaid atal cynllun Brexit y DU'


description: Heddlu'n cadarnhau mai Corey Sharpling, 21 oed, a fu farw mewn tirlithriad brynhawn Sadwrn.

title: Tirlithriad Cwmduad: Enwi'r dyn fu farw


description: Disgwyl i Joe Ledley fethu gêm olaf Cymru yng Nghynghrair y Cenhedloedd yn dilyn llawdriniaeth i'w glun.

title: Joe Ledley wedi derbyn llawdriniaeth ar ei glun


description: Prif Weinidog yn cadarnhau bod £119m o gyllid o'r Undeb Ewropeaidd yn mynd i ariannu gwaith datblygu Metro De Cymru.

title: Metro De Cymru: Cyllid o £119m gan yr Undeb Ewropeaidd


description: Mae'n rhaid i annibyniaeth fod yn opsiwn yn dilyn Brexit, yn ôl arweinydd newydd Plaid Cymru, Adam Price.

title: Adam Price: 'Rhaid i annibyniaeth fod yn opsiwn'


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Bu farw Heddwyn Hughes, 67, ar ôl torri ei wddf mewn cartref gofal yng Nghaerfyrddin 'nôl yn 2015.

title: Dyn wedi llithro mewn cartref gofal cyn ei farwolaeth


description: Cyngor Powys yw'r cyntaf i wahardd syrcasau anifeiliaid gwyllt ar dir o'i eiddo ers dechrau ymgynghoriad cyhoeddus ar y mater.

title: Cyngor Powys yn gwahardd anifeiliaid syrcas gwyllt


description: Cafodd 10 milltir o'r M4 yng Nghaerdydd ei gau am bron i dair awr yn oriau mân fore Llun yn dilyn "digwyddiad".

title: Dyn yn yr ysbyty wedi i'r M4 yng Nghaerdydd gau


description: Athrawon a disgyblion Ysgol Bro Pedr yn Llanbed yn trafod cynllun newydd "hynod o gyffrous" i ddarparu gwersi trwy gyswllt fideo.

title: Cynllun cyswllt fideo E-sgol yn 'hynod o gyffrous'


description: Gweinidog Diwylliant yn penderfynu gwrthod argymhellion fyddai wedi golygu fod Llenyddiaeth Cymru yn colli llawer o'i gyfrifoldebau.

title: Llenyddiaeth Cymru i gadw cyfrifoldebau


description: Aeth y fersiwn Saesneg, Keeping Faith, ymlaen i dorri record BBC iPlayer am y nifer o lawrlwythiadau - dros 9.5 miliwn.

title: Cyhoeddi ail gyfres i'r ddrama Un Bore Mercher


description: Y Prif Weinidog Carwyn Jones yn lansio cytundeb newydd gwasanaeth rheilffyrdd Cymru a'r Gororau.

title: 'Diwrnod pwysig i reilffyrdd yng Nghymru'


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

title: Sylwi er mwyn peidio sylwi

maintext:
Roeddwn i'n gwylio'r ffilm Groundhog Day y dydd o'r blaen a, chyn i chi ofyn, na, dydw i ddim yn gwneud hynny bob dydd!
Mae'r ffilm yn chwarter canrif oed erbyn hyn ac ar y cyfan dyw hi ddim wedi dyddio'n wael ond mae un peth sy'n drawiadol iawn o'i gwylio trwy lygaid 2018.
Does 'na ddim un cymeriad o unrhyw bwys yn y ffilm nad ydynt yn wyn, yn heterorywiol ac yn abl eu cyrff.
I fod yn deg, hyd heddiw mae 98.8% o boblogaeth y Punxsutawney go iawn yn wyn a go brin fod bariau hoyw yn britho stryd fawr tref o ryw chwe mil o bobol. Serch hynny, go brin y byddai unrhyw gyfarwyddwr ffilm heddiw yn fodlon â'r diffyg amrywiaeth a chynrychiolaeth ymhlith ei gast.
Mae pethau felly yn bwysig yn ein hoes ni. Dyna pam yr oedd Leanne Wood yn llygad ei lle trwy ddweud bod y ffaith nad oes menyw yn arwain un o bleidiau'r Cynulliad yn gam yn ôl. Ar y llaw arall mae enw menyw wedi bod ar y papur ym mhob un o'r rasys arweinyddol eleni. Cam ymlaen, tybiwn i.
Ar yr un pryd does fawr ddim wedi ei gwneud o'r ffaith bod gan y Cynulliad arweinydd plaid sy'n agored hoyw am y tro cyntaf. Fel 'na ddylasai pethau fod, wrth reswm. Wedi'r cyfan, ar un adeg roedd arweinyddion tair o bleidiau'r Alban yn hoyw. Felly hefyd, Prif Weinidog Iwerddon.
Ond mae 'na eironi yn fan hyn, fi'n meddwl. Y cam cyntaf tuag at beidio sylwi ar ryw, rhywioldeb, hil neu anabledd yw sylwi os oes 'na ddiffyg.
Yn hynny o beth, mae'r ffaith bod Adam Price yn hoyw yn amherthnasol ond mae'r ffaith ei fod ef ac arweinwyr y pleidiau eraill i gyd yn ddynion yn berthnasol iawn, ac yn broblem.


description: Cynghorau'n dechrau cymryd cyfrifoldeb am grantiau'r anabl, ond rhai ailasesiadau wedi arwain at dros 100 o doriadau.

title: Dicter am newidiadau i becynnau gofal pobl anabl


description: Bydd Eluned Morgan ar y papur pleidleisio ar gyfer arweinyddiaeth Llafur, ar ôl i Carwyn Jones ei henwebu.

title: Carwyn Jones yn enwebu Eluned Morgan i'r ras arweinyddol


description: Mark Drakeford yn dweud y byddai'n fodlon dadwneud y newidiadau i grantiau GBAC os oes tystiolaeth fod pobl yn colli allan.

title: Drakeford a Morgan i ystyried dileu newidiadau i'r grant


description: Heledd Gwyndaf ydy'r cyntaf o 70 aelod o Gymdeithas yr Iaith i wynebu achos llys am wrthod talu ffi drwydded.

title: Cosb am wrthod talu ffi trwydded deledu

maintext:
Image caption Heledd Gwyndaf, a welir yng nghanol y llun yn dal dogfen, gyda chefnogwyr y tu allan i Lys Ynadon Aberystwyth
Mae Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi'i rhyddhau'n amodol am chwe mis gyda gorchymyn i dalu costau am beidio talu am drwydded deledu.
Roedd Heledd Gwyndaf wedi pledio'n ddi-euog i beidio â thalu am drwydded.
Yn Llys Ynadon Aberystwyth, dywedodd yr erlyniad bod swyddogion wedi ymweld â chartref Heledd Gwyndaf yn Nhalgarreg ar 17 Ebrill a darganfod bod ganddi deledu yno a'i bod yn gwylio rhaglen heb drwydded.
Mae dros 70 o aelodau'r Gymdeithas yn gwrthod talu eu trwydded ar hyn o bryd.
Wrth ymddangos yn y llys, dywedodd Heledd Gwyndaf fod y system ddarlledu cyfredol o dan reolau OFCOM yn anigonnol.
Tra'n cydnabod y gyfraith dywedodd ei bod yn ymgyrchu dros yr achos a'i hawliau democrataidd.
Dywedodd Ms Gwyndaf wrth y llys: "Rwy'n amcangyfrif y gellid cynnal tair gorsaf radio a thair sianel deledu Gymraeg drwy ddatganoli darlledu i Gymru. Gellid ariannu'r sianeli yma drwy'r ffi drwydded bresennol a thrwy godi ardoll ar ddarlledwyr sy'n creu cynhyrchiadau Saesneg yng Nghymru."
Wrth ddyfarnu dywedodd y Barnwr Gwyn Jones mai swyddogaeth y llys oedd i erlyn yn ôl y gyfraith yn hytrach na "newid polisiau gwleidyddol".
Cafodd Heledd Gwyndaf orchymyn i dalu £170 mewn costau a'i rhyddhau'n amodol am chwe mis.


description: Mae dyn wedi ymddangos gerbron llys wedi'i gyhuddo o yrru car at bobl y tu allan i glwb nos yng Nghasnewydd.

title: Gwrthdrawiad Casnewydd: Dyn yn ymddangos yn y llys


description: Canolfan Ganser Felindre yng Nghaerdydd yn dweud eu bod yn gwneud "popeth allwn ni" i gadw cath draw o'r adeilad.

title: Cadw cath draw o Ganolfan Ganser Felindre


description: Y prif hyfforddwr Robert Croft yn gadael Clwb Criced Morgannwg wedi bron i 30 mlynedd ar ddiwedd tymor siomedig.


description: Chwaraewr yn Uwch Gynghrair Rygbi Cymru wedi'i wahardd am bedair blynedd am ddefnyddio cyffuriau gwella perfformiad a sylweddau eraill.

title: Pedair blynedd o waharddiad i chwaraewr RGC


description: Cwmni gwasanaethau ariannol yn bwriadu cau ei swyddfa yn Wrecsam, gan olygu colli 300 o swyddi.

title: 300 swydd yn y fantol wrth i swyddfa gau yn Wrecsam


description: Arweinydd newydd Plaid Cymru, Adam Price wedi dewis ei dîm i'r fainc flaen yn y Cynulliad.

title: Price yn dewis aelodau mainc flaen Plaid Cymru


description: Meddyg yn dweud yn ystod cwest i farwolaeth Heddwyn Hughes, 67, nad oedd yn ymwybodol o'r anaf arweiniodd ato'n torri ei wddf.

title: Meddyg 'ddim yn ymwybodol' o gwymp dyn mewn cartref gofal

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Bu farw Heddwyn Hughes, 67, ar ôl torri ei wddf mewn cartref gofal yng Nghaerfyrddin
Clywodd cwest fod meddyg, gafodd ei alw i archwilio dyn mewn cartref gofal oedd wedi anafu yn ddifrifol, ddim wedi cael gwybod ei fod wedi disgyn.
Roedd Heddwyn Hughes yn 67 oed ac yn byw mewn cartref gofal yng Nghaerfyrddin pan lithrodd a thorri ei wddf ym mis Mai 2015.
Bu farw Mr Hughes yn Ysbyty Glangwili yng Nghaerfyrddin chwe mis yn ddiweddarach.
Dywedodd Dr Idris Gravelle wrth y cwest nad oedd wedi derbyn "unrhyw wybodaeth" am gwymp Mr Hughes.
Ddydd Mercher dywedodd gweithwyr gofal wrth y rheithgor fod Mr Hughes wedi llithro i'r llawr wrth iddynt geisio'i godi i'w draed o'r gwely.
Dywedodd un o'r tystion ei fod wedi penderfynu codi Mr Hughes, oedd yn pwyso 16 stôn, i'w draed am ei fod eisoes wedi sefyll yn barod yn ystod y bore hwnnw, ond nad oedd ef na'i gydweithiwr yn medru cynnal ei bwysau wrth iddo lanio ar y llawr.
Nid oedd hi'n glir ar y pryd fod Mr Hughes wedi torri ei wddf.
'Dim tystiolaeth o unrhyw boen'
Wrth roi tystiolaeth i'r cwest ar-lein, dywedodd Dr Gravelle iddo gael ei alw i archwilio Mr Hughes ar y diwrnod y disgynnodd.
Yn ôl Dr Gravelle roedd hi'n anodd dweud os oedd y claf yn ymwybodol gan nad oedd yn rhoi unrhyw ymatebion geiriol ac nid oedd yn symud ei gorff heblaw am ei droed dde.
"Roeddwn i'n meddwl ar y pryd y gallai fod wedi dioddef o strôc ac fe wnes i alw am ambiwlans i'w gludo i'r ysbyty," meddai.
"Doeddwn i ddim yn ymwybodol ei fod wedi disgyn... doeddwn i ddim wedi derbyn unrhyw wybodaeth ynglŷn â hynny. Pe taswn i'n gwybod am hynny yna byddwn i wedi ei archwilio am drawma."
Ychwanegodd: "Doedd dim tystiolaeth o unrhyw boen, cefais i wybod ei fod wedi llewygu."
Mae'r cwest yn parhau.


description: Mae'r Cynghorydd Dylan Rees yn cynrhychioli ardal Llangefni

title: Fe gafodd y bont ei difrodi gan lori


description: Bydd cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg gerbron llys ynadon Aberystwyth ddydd Mercher am wrthod talu am drwydded deledu.

title: Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg gerbron llys


description: Bydd Hugh Morris yn gadael ei swydd fel cyfarwyddwr yn dilyn adolygiad annibynnol allanol ar dymor y clwb.

title: Cyfarwyddwr Clwb Criced Morgannwg yn camu i lawr


description: Yr RNLI eisiau adeiladu gorsaf newydd ym Mhwllheli fyddai'n golygu symud o safle sydd wedi bod yn gartref ers 1891.

title: Cais i adael y cartref i fad achub Pwllheli ers 1891


description: Cafodd gwasanaethau brys eu galw i dafarn Rhiw Goch yn gynnar fore Sul yn dilyn adroddiadau o dân.

title: Tafarn "o bwys hanesyddol" wedi ei losgi


description: Caerdydd drwodd i bedwaredd rownd Cwpan FA Lloegr ar ôl iddyn nhw ennill oddi cartref o 4-1 yn erbyn Mansfield.

title: Cwpan FA Lloegr: Mansfield 1-4 Caerdydd


description: Cyngor yn croesawu cam "hanesyddol" sy'n caniatáu symyd ymlaen â chynlluniau i amddiffyn a datblygu hen Ysbyty Gogledd Cymru.

title: Hen ysbyty meddwl Dinbych ym mherchnogaeth y cyngor sir


description: Y cerddor Rhydian Dafydd sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y cerddor Rhydian Dafydd

maintext:
Image copyright Sarah Jeynes
Y cerddor Rhydian Dafydd o'r band The Joy Formidable sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Rhodri Meilir yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Crïo mewn pwll padlo yn yr ardd gefn gan fod y dŵr mor boeth!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Hmm. Dwi'n amau mai y crush cynta' oedd Jane Seymour. Siŵr o fod drwy wylio ffilmiau Sinbad. Da oedd rheine!
Image caption Tydi Jane Seymour ddim wedi newid rhyw lawer ers ei chyfnod yn ffilmiau 'Sinbad'!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Er o'n i'n actio lot, dwi'n cofio gorfod canu fel unigolyn yn yr Urdd pan yn blentyn ifanc a ddoth dim llais allan. Dwn i'm os mai swildod neu be' oedd, ond roedd yn wers gynnar boenus am hyder. Rhyfedd mai canwr/sgwennwr droies i allan i fod!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
O dwi'n crïo reit aml. Ond collodd Matt, ein drymar, ei frawd i ganser cwpwl o ddiwrnode yn ôl felly mae dipyn o ddagre wedi bod yn ddiweddar wrth gwrs.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Oes tad. Llosgi y gannwyll ar y ddwy ochr yw un.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
W. Anodd iawn. Mae yna lot dal i'w weld a mae gymaint o'r wlad yn brydferth. Ddudai ambell i le heddiw.
Y daith dros y bryniau o'r Wyddgrug i Drawsfynydd (Cerrigydrudion, Capel Celyn - atgofion o weld Nain a Taid pan yn blentyn); Y Gŵyr (ardal eang efo llefydd cerdded grêt yn ymyl y môr); Ynys Llanddwyn (traeth eitha' lleol, lle da i gerdded i ddianc ac adnewyddu a thawelu y meddwl); Moel Famau (wedi cerdded y bryniau yma sawl gwaith drwy adegau da a drwg. 'Dwi'n mwynhau'r golygfeydd panoramig, y gwyntoedd cryf ac mae'r lle yn fy atgoffa i o adre.)
O Archif Ateb y Galw:
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Dw'n i'm os 'di fy mhen yn gweithio fel yna i fod yn onest. 'Di cael gymaint o nosweithiau anhygoel efo ffrindiau a theulu. Y cwmni yw'r prif beth.
O ran cerddoriaeth, roedd chwarae yn Stadiwm y Mileniwm efo Paul McCartney a'r Manic Street Preachers yn sbesial iawn.
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Dwi'n gobeithio mai gonest, ffeind a barod i ddysgu/gwrando fydden nhw!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
The Shining yw un ohonynt. Mae hi yn ffilm berffaith o ran awyrgylch ac adeiladu tensiwn i mi. Mae'r cinematography, manylder y cyfansoddiadau a'r set yn anhygoel, aeddfed ac yn fythgofiadwy. Masterpiece Stanley Kubrick.
Image caption Dyma Johnny! Mae ffilm 'The Shining' yn codi braw, ond mae Rhydian yn ffan
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Jimi Hendrix. Arwr cynnar i mi. Fuaswn i'n mwynhau rhannu syniadau efo fo, jest siarad, ac wrth gwrs jam bach ar y diwedd!
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Roeddwn yn fwnci mewn bywyd arall. Mae cwpwl o ffrindiau yn gwbod hyn yn iawn!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Dathlu efo fy nheulu a ffrindiau. Rhannu storïau. Eu cymryd i lefydd prydferth dydyn nhw heb fod a rhannu yr ambell i beth doeth dwi wedi ei gasglu dros y blynydde. Cael gwledd efo digon o fwydydd a cherddoriaeth o gwmpas y byd ac wedyn deifio mewn llong danfor i'r lle dyfna' posib. Wedyn hedfan ni gyd i bob gwlad. Dwi'm yn gofyn lot!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Efallai All along the watchtower gan Jimi Hendrix. Mae'r gân yn fy nghymryd i rywle arall. Rhywbeth prin a phwerus.
Image caption Mae caneuon Jimi Hendrix dal i gael effaith, bron i 50 mlynedd ar ôl ei farwolaeth
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cawl Tom Yum, risotto madarch a phwdin toffi stici.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Falle Donald Trump ar hyn o bryd, wedyn fyddai'n gallu rhoi slap go iawn i'n hun a gobeithio deffro yn gall! Fel arall, 'sa bod yn Einstein am y diwrnod yn anhygoel i brofi y lefel yna o ddealltwriaeth.
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Lowri Mai (Twinkle and Gloom)


authors:
Iola Wyn
Gohebydd Bbc Cymru

description: Dyfodol trafodaethau Brexit yn achosi penbleth i rai myfyrwyr o'r Deyrnas Unedig sy'n astudio dramor.

title: Brexit: Pryder myfyrwraig milfeddygaeth

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae Teleri James yn astudio milfeddygaeth yn y Weriniaeth Siec
Mae dyfodol trafodaethau Brexit a'r holl ansicrwydd presennol yn achosi penbleth i rai myfyrwyr o'r Deyrnas Unedig sy'n astudio dramor.
Ymhlith y rhai sy'n pryderu mae Teleri James, merch fferm o Gilrhedyn yng ngogledd Sir Benfro sy'n astudio milfeddygaeth mewn prifysgol yn y Weriniaeth Siec.
Tydi hi ddim yn gwybod a fydd angen iddi gael fisa neu ddogfennau eraill fis Mawrth nesaf, pan ma' disgwyl i'r Deyrnas Unedig adael yr Undeb Ewropeaidd.
Mae Ms James ar ei phedwaredd flwyddyn yn astudio milfeddygaeth mewn prifysgol yn ninas Brno yn y Weriniaeth Siec.
Gyda blwyddyn gyflawn arall i'w chwblhau, hi yw'r unig un o Gymru ar y cwrs gyda nifer fechan o fyfyrwyr o wledydd eraill y Deyrnas Unedig.
Gyda mis Mawrth yn agosáu, pan fo disgwyl i'r Deyrnas Unedig adael yr Undeb Ewropeaidd, mae Teleri wedi bod yn ceisio darganfod a fydd hynny yn amharu ar ei hastudiaethau.
"Y peth sy'n drysu fi mwya yw'r diffyg gwybodaeth ni'n cael.
"Rwy wedi bod yn wylo'r we, gofyn i bobl ac mae just mor anodd cael gwybodaeth am y rheswm dyw'r penderfyniadau heb gael eu gwneud eto ac mae e' gyd lawr i'r cytundeb fyddwn yn ei gael ym mis Mawrth - os gewn ni gytundeb."
Image caption Meinir James: Cyfnod ansefydlog
I fam Teleri, Meinir James, mae'n gyfnod ansefydlog.
"Mae hi'n dod 'mlaen yn iawn, ma' hi yn hapus 'na - ond o ran y dyfodol ni yn bryderus o ran beth sy'n mynd i ddigwydd.
"A fydd hi'n gallu parhau i astudio yn y Weriniaeth Siec?"
Ac mae yna ansicrwydd ehangach ar y fferm yng Nghilrhedyn gyda'r teulu James yn cyflogi gweithiwr fferm o Rwmania.
"Mae un gweithiwr o Rwmania wedi bod gyda ni ers dwy flynedd ac maen nhw'n teimlo dipyn o bryder, achos maen nhw mo'yn aros a ddim yn gwybod beth sydd ddigwydd ar hyn o bryd - ac felly ma' 'na ansicrwydd yma hefyd," meddai Mrs James.
Wrth ymateb i sefyllfa Teleri James, nododd y Swyddfa Dramor taw'r awdurdodau yn y wlad lle mae rhywun yn aros sy'n gyfrifol am osod a gweithredu'r rheolau ar gyfer mynediad.
Ychwanega'r datganiad bod yn rhaid cysylltu á Llysgenhadaeth y Weriniaeth Siec os oes ansicrwydd.


description: Gall miloedd o bobl fregus yng Nghymru fod yn colli allan ar daliadau tywydd oer oherwydd y ffordd mae'r system yn cael ei asesu, yn ôl Hywel Williams.

title: System daliadau tywydd oer yn 'annheg', medd AS

maintext:
Gall miloedd o bobl fregus yng Nghymru fod yn colli allan ar daliadau tywydd oer oherwydd y ffordd mae'r system yn cael ei asesu, yn ôl Aelod Seneddol.
Dywedodd AS Arfon Hywel Williams fod pobl sy'n byw yn ardaloedd mynyddig y gogledd a chymoedd y de yn cael eu trin yn annheg yn ystod cyfnodau hir o dywydd oer gan fod taliadau yn seiliedig ar ddarlleniadau tymheredd mewn ardaloedd arfordirol mwynach.
Mae taliadau o'r fath, sy'n £25, yn cael eu rhoi i bobl sy'n derbyn budd-daliadau - gan gynnwys nifer o bensiynwyr a phobl anabl - pan mae'r tymheredd yn disgyn yn is na 0 selsiws am saith diwrnod yn olynol.
Ond mae taliadau i bobl yn ardaloedd mynyddig Arfon, er enghraifft, yn ddibynnol ar y tymheredd tua 20 milltir i ffwrdd ym Mona, Ynys Môn.
Yn ôl Mr Williams, mae 'na "nam elfennol yn y system".
Dywedodd llefarydd ar ran Adran Gwaith a Phensiynau'r DU eu bod yn ailedrych ar y cynllun yn flynyddol, ac yn ystyried cyfraniadau gan y Swyddfa Dywydd, aelodau seneddol a'r cyhoedd.


description: Mewn datganiad fe ddywedodd y Parrot y byddan nhw'n cau drysau'r bar ar ddiwedd y flwyddyn.

title: Bar y Parrot yng Nghaerfyrddin i gau ddiwedd y flwyddyn


description: Cais yn y funud olaf yn sicrhau pwynt bonws i'r Gweilch yn erbyn Pau yn y Cwpan Her.

title: Cwpan Her: Buddugoliaeth i'r Gweilch


description: Prif weithredwr Colegau Cymru yn galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau cyllid y sector addysg wedi i'r DU adael yr Undeb Ewropeaidd.

title: Galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau cyllid addysg


description: Gwaith ymchwil yn awgrymu fod £2.3m wedi ei wario yn y brifddinas dros benwythnos Hanner Marathon Caerdydd y llynedd.

title: Hanner Marathon Caerdydd yn 'hwb i fusnesau'r ddinas'

maintext:
Image copyright Run 4 Wales
Gyda'r disgwyl y bydd 80,000 o bobl yn tyrru i'r brifddinas i wylio Hanner Marathon Caerdydd, mae busnesau'r ardal yn gobeithio elwa o benwythnos prysur.
Bydd 25,000 o redwyr yn cymryd rhan yn y ras ddydd Sul - ras redeg fwyaf y DU ar wahân i Farathon Llundain a'r Great North Run.
Mae gwaith ymchwil gan Brifysgol Caerdydd yn awgrymu bod £2.3m wedi ei wario yn y ddinas dros benwythnos y ras y llynedd.
Roedd yr amcangyfrif yn cynnwys gwariant ar fwyd, diod, llety, costau teithio a siopa yn ogystal â'r ffi am gymryd rhan yn y ras.
Yn ôl un o awduron yr adroddiad, Dr Andrea Collins mae gwerth y gwariant i'r economi'n "uwch o lawer na'r ffigwr yma", wrth i'r arian gylchdroi a chreu elw i fusnesau eraill.
'Llyfr apwyntiadau'n llawn'
Mae James Ogle yn gweithio fel therapydd chwaraeon ers 10 mlynedd ac yn dweud bod y galw am wasanaethau o'r fath wedi cynyddu'n raddol dros y blynyddoedd oherwydd Hanner Marathon Caerdydd.
Dywedodd ei fod yn cael llawer o alwadau yn y ddau ddiwrnod cyn y ras a bod ei lyfr apwyntiadau yn llawn.
"Mae llawer o'r bobl sy'n dod i 'ngweld am driniaeth naill ai'n ganlyniad o gael anaf neu'n rhan o'r paratoadau olaf ar gyfer y ras," meddai.
Image caption Mae'r dyddiau olaf cyn y ras yn rhai prysur i'r therapydd chwaraeon James Ogle
Mae Nick Newman, cadeirydd Fforwm Tafarnwyr Caerdydd, yn rhagweld rhwng tair a phedair gwaith yn fwy o fusnes na'r arfer ar ddydd Sul y penwythnos yma.
"Dydy e ddim yr un fath â gêm, cyngerdd neu ddigwyddiad yn y stadiwm, ond mae'n dda i fusnesau ar ddiwrnod sy'n dawelach yn gyffredinol," meddai.
"Busnesau sy'n agosach at y llinell derfyn sy'n tueddu i wneud orau."
Image caption Mae canol y ddinas yn fwy prysur na'r Bae, medd Karen Jones
Ond gyda nifer o strydoedd ar gau, ac er mwyn osgoi'r torfeydd, mae rhai pobl yn penderfynu cadw draw o'r ddinas yn llwyr.
"Yn dre, ma'n fishi," meddai Karen Jones o gaffi Fabulous.
"Ma' pawb yn dod mewn ar ôl i'r marathon ddechre, ond yn y Bae mae'n dawel, achos dyw pobl ddim yn gwybod eu bod yn dal yn gallu trafeili rownd Caerdydd."
Mae un o siopau canol y ddinas yn bwriadu peidio agor ddydd Sul, sy'n golygu y bydd staff yn colli hanner diwrnod o gyflog.
Dywedodd Claire McCartney - perchennog Magic and Mayhem yn Arcêd y Castell - y bydd yn anodd i weithwyr gyrraedd y siop am fod ffyrdd ar gau ac yn sgil trafferthion parcio posib.
Ychwanegodd bod y siop wedi bod ar agor yn ystod digwyddiadau mawr, gan gynnwys ar ddiwrnod yr hanner marathon, ond "roedd hi mor dawel, doedd dim gwerth i ni fod yna".
Image copyright Run 4 Wales
Dywedodd Ben Cottam o'r Ffederasiwn Busnesau Bach yng Nghymru bod cwmnïau llai wedi gweld effaith fawr yn sgil cynnal digwyddiadau mawr yn y ddinas - fel rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr, ras hwylio'r Volvo Ocean Race a dathliadau buddugoliaeth Geraint Thomas yn y Tour de France.
Ond mae'n dweud bod angen i fusnesau hefyd feddwl am "gynllunio'n well ar gyfer unrhyw effeithiau negyddol", ac iddyn nhw gael mwy o gefnogaeth i wneud hynny.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod "yn gweithio'n agos gyda'r awdurdodau perthnasol i'w helpu i gefnogi busnesau i wneud y mwyaf o botensial digwyddiadau mawr a rheoli'r heriau yn eu sgil".


description: Mam i ferch fach gafodd ei geni yng Nghaerdydd yn pwyso 500g unig yn dweud ei bod hi'n "wyrth" ei bod yn gwneud mor dda.

title: 'Gwyrth' wedi genedigaeth merch fach 1 pwys 1 owns


description: Actor yn ategu galwad cwmni theatr am gynrychiolaeth deg a chyfleoedd cyfartal i bobl ag anableddau mewn cynyrchiadau ffilm a theledu.

title: 'Does dim risg' wrth gastio actorion ag anableddau


description: Mae Delyth Jones o Lechryd yn dweud fod angen clirio tir yn agos at afon Teifi er mwyn sicrhau bod yna le i ddŵr lifo yn ystod tywydd garw.

title: Delyth Jones yn son am ddiffrod y llifogydd


description: Lluniau drôn uwchben Afon Tywi yn dangos graddfa'r dinistr yn ne-orllewin Cymru.

title: Fideo drôn: Llifogydd Afon Tywi


description: Yr Ysgrifennydd Iechyd Vaughan Gething yn galw am adolygiad llawn o farwolaethau ym Mwrdd Iechyd Cwm Taf.

title: Gething yn galw am ymchwiliad i farwolaethau Cwm Taf


description: Yr artist Lowri Mai sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr artist Lowri Mai

maintext:
Image copyright Twinkle and Gloom
Yr artist Lowri Mai, sy'n creu darnau celf o dan yr enw Twinkle and Gloom, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Rhydian Dafydd yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Dwi ddim yn siŵr iawn ond un peth dwi'n cofio neud fel hogan bach yn tŷ Nain a Taid ydi rhoi dolis bach mewn bocs dominôs gwag fel arch... Oedd Nain yn deud mod i'n beth bach morbid.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Cymeriad Ted, o'r ffilmiau Bill & Ted.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Gorfod meimio canu yn y côr mewn sioe ysgol.
Image copyright Lowri Mai Image caption Ydi lluniau dy a gwyn yn gweddu personoliaeth morbid Lowri Mai?
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Peidiwch â chwerthin, ond mewn arddangosfa am Spice Girls. Oedd o'n amser emosiynol!
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Mae siŵr bod gen i, ond dwi ddim yn gallu meddwl am rai.
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Dwi'n hoffi adra, mae ardal Bethesda yn hyfryd. Dwi hefyd yn hoff iawn o Fynydd Hiraethog ger Dinbych - lle arswydus.
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Dwi meddwl ei fod o rhwng gweld The League of Gentlemen yn fyw, a gweld Sigur Rós yn fyw.
Image caption Oedd sioe fyw 'The League of Gentlemen' i bobl lleol yn unig?
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Distaw, morbid a girly.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Ffilm o Seland Newydd o'r enw Eagle vs Shark. Mae o rhyw fath o nerdy rom-com, gyda hiwmor rili sych. Dwi'n rili licio fo oherwydd mae'r prif ferch, Lily, yn hollol wahanol i brif ferched ffilmiau Hollywood, hi ydi'r ferch fysa'n ffrind i'r prif ferch ym mhob ffilm arall. Dwi'n gallu uniaethu efo hi yn llwyr.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Mae hon yn rili anodd! Dwi am deud panad o de efo Harry Hill, oherwydd dwi 'di bod yn gwylio lot o'i raglenni'n ddiweddar a mae ei hiwmor o'n ticlo fi.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi byth wedi yfed cwpan o goffi.
O Archif Ateb y Galw:
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Panad a chacen, 'de.
Beth yw dy hoff gân a pham?
Cwestiwn anodd. Dwi am dewis Unlovable gan The Smiths oherwydd y llinell "If I seem a little strange well that's because I am". Cân bach doniol.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Cawl ffa chilli, cyri cyw iâr o tecawê Bethesda, a cacen siocled a hufen dwbl i bwdin.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Lana Del Rey, oherwydd mae hi'n dduwies!
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Nesdi Jones


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Pryfed ffrwythau a microsgop £1m yn helpu gwyddonwyr yng Nghaerdydd i geisio dod o hyd i driniaethau newydd ar gyfer dementia.

title: Pryfed ffrwythau a microsgop £1m yn brwydro dementia


description: Undeb Rygbi Cymru'n cyhoeddi y byddan nhw'n cyfrannu at elusen Doddie Weir ar ôl cael eu beirniadu am beidio yn wreiddiol.

title: Elusen: Undeb Rygbi Cymru'n ildio i bwysau


description: Mae Callum Davies yn gweithio fel Swyddog Cyswllt Chwaraewyr i Glwb Pêl-droed Dinas Caerdydd.

title: Callum Davies: 'Y Ffrangeg wedi agor drysau i fi'


description: Mae hi'n siomedig nad yw gwasanaeth trenau Trafnidiaeth Cymru yn cynnig gwasanaeth dwyieithog ar-lein, yn ôl arbenigwr.

title: 'Siom' nad yw ap trenau Trafnidiaeth Cymru yn y Gymraeg


description: Dyw'r cyflwr ddim yn stopio Osian Llewelyn Edwards

title: Doctor Who, Dyspraxia a fi

maintext:
Mae gan un o ffrindiau Doctor Who yn y gyfres newydd y cyflwr Dyspraxia. Ond beth yn union yw hwnnw?
Mae Osian Llewelyn Edwards yn wreiddiol o Aberllefenni, ger Corris, ond bellach yn gweithio fel actor a pherfformiwr yng Nghaerdydd. Mae'n gyfarwydd iawn â'r cyflwr, gan ei fod yn rhywbeth mae'n byw ag ef bob dydd. Rhannodd ei stori â Cymru Fyw:
Image copyright Osian Edwards
Be' 'dech chi'n ei wybod am Dyspraxia? Na, na - dim Dyslexia. Mae pawb 'di clywed am honno. DysPRAXia. O praxis (gweithred) a Dys- (gwael/anodd).
"O - fel Dyslexia symud, 'te, ie?", medde' chi. Mae hi bech yn fwy cymhleth na hynny, medde' fi...
A bod yn deg, efallai bydd dilynwyr Doctor Who â syniad dipyn gwell o'r cyflwr wedi pennod cyntaf Jodie Whittaker fel yr Arglwyddes Amser byd-enwog - neu'n fwy penodol, trwy hanes un o'i chyd-deithwyr newydd, Ryan Sinclair (Tosin Cole).
Fframiwyd y bennod gyfan trwy anawsterau Ryan wrth geisio gyrru beic, a dangoswyd ei fod yn cael trafferth dringo ysgol mewn un olygfa.
Nid bachgen ysgol gynradd mohono, 'chwaith... ond dyn ifanc, 19 mlwydd oed. I mi, fel ffan o'r gyfres a dyn 29 mlwydd oed â'r un cyflwr, roedd o'n rhywbeth anhygoel i'w weld.
Image caption Mae Ryan yn cael trafferth reidio beic yn y gyfres - ond nid yw hyn yn broblem i bawb sydd â'r cyflwr
'Lletchwith'
Un noson rieni, yn fy ieuenctid pell, dywedodd brifathrawes fy ysgol gynradd yn blwmp ac yn blaen wrth fy mam fy mod i'n hwligan diog fydde'n cyflawni dim yn ei oes. Araf wrth ysgrifennu, byth yn canolbwyntio ar fy ngwaith, methu â rheoli fy ymateb i bethe', llais uchel o hyd... Ro'n i'n fachgen drwg, di-hid, a dyna'i diwedd hi.
Yn fuan wedi hynny - ar ôl i Mam edrych fewn i'r cyflwr (diolch, Mam!) a chael asesiad i mi a 'mrawd (sydd hefyd â'r cyflwr), daeth hi i'r amlwg bod Dyspraxia arna i.
Yn sydyn, dyma fy mam yn derbyn eglurhad pam fy mod i'n lletchwith wrth geisio cadw cydbwysedd, pam bod fy llawysgrifen yn flêr, pam 'mod i'n cael trafferth yn cau careiau fy esgidiau neu gwahaniaethu rhwng dde a chwith.
Image copyright Osian Edwards Image caption Roedd athrawon yn meddwl fod Osian yn bod yn ddrwg a lletchwith yn fwriadol
'Anhrefn meddyliol'
Mae Dyspraxia yn effeithio pawb yn wahanol. Nid pawb â'r cyflwr fydd methu â marchogaeth beic - ond bydd pob un yn cael trafferth i ddeall y cyd-drefniant angenrheidiol o goesau, breichiau a chydbwysedd sydd ynghlwm â'r dasg.
Weithiau, y sgiliau motor manwl sy'n cael eu heffeithio fwyaf - y weithred corfforol o ysgrifennu, neu o dynnu llun. Wrth gwrs, nid dyna'r unig feysydd i gael eu heffeithio: oherwydd mai anhrefn meddyliol ydi'r cyflwr, mae'n effeithio ar bethau fel fy nghof, sgiliau trefnu a fy ngallu i brosesu gwybodaeth.
Mae'n rhan annatod o fy hunaniaeth, ac wedi bod erioed.
Petaech yn rhoi rhestr o bethau ar lafar i mi, heb roi cyfle i mi eu nodi lawr rhywle, gobeithiwch i'r nefoedd nad oedd unrhywbeth angenrheidiol arno...
Mi geisiais i guddio fy Dyspraxia, i raddau, yn yr ysgol uwchradd. Do'n i ddim am ddefnyddio gair fel esgus - do'n i ddim angen rhywun i ddal fy llaw a chynnig mwy o amser mewn arholiadau i mi. Ond wrth i mi fynd yn hŷn, sylweddolais bod y cyflwr yma'n fwy na gair. Mae'n rhan annatod o fy hunaniaeth, ac wedi bod erioed.
Cefais ail-asesiad yn y brifysgol, i mi gael gweld yn union sut roedd Dyspraxia'n fy effeithio fel oedolyn. Roedd o'n agoriad llygad go iawn. Dwi'n cynnal dwy ddeialog bob tro dwi'n siarad hefo rhywun - y sgwrs wyneb-yn-wyneb, ac yna prosesu be' sy'n cael ei ddweud wrtha i.
Image copyright Rhianwen Long Image caption Fel ffan mawr o'r gyfres, mae Osian wrth ei fodd bod 'Doctor Who' yn addysgu pobl am Dyspraxia
Datblygais synnwyr digrifwch wrth droi camddeall sefyllfa neu ddatganiad fewn i jôc. Oherwydd bod fy meddwl yn crwydro'n aml, dwi'n greadigol iawn - ac, oherwydd fy ngallu cerddorol a'm gallu efo geiriau, mae gen i waith cyson yn cyfieithu caneuon sioe gerdd.
Mae'r Dyspraxia Foundation yn cynnig gwybodaeth a chymorth i rieni ac i oedolion ynglŷn â'r cyflwr. Mae'r sefydliad yn dathlu 30 mlynedd eleni - ac wedi gwneud hynny drwy gynorthwyo cyfres Doctor Who i greu arwr newydd i godi ymwybyddiaeth o Dyspraxia dros bedwar ban byd!
Mae Ryan yn gymeriad sy'n byw efo'r cyflwr, fel fi, ac nid yn dioddef o'i herwydd. Nid cleifion ydym ni - does dim modd "gwella" Dyspraxia - ond pobl â golwg wahanol ar y byd.
Hen bryd i bawb gael ei weld, medde' fi.
Hefyd o ddiddordeb...


description: Roedd Denzil yn gysurus ym mhob cwmni, yn teimlo'n gartrefol yn y clwb a'r capel, yng nghoridorau grym a'r siop gornel.

title: Denzil


description: Trysorau o'r Oes Efydd, Oes Rufeinig a'r Oesoedd Canol yn cael eu canfod mewn nifer o safleoedd yng nghanolbarth a de Cymru.

title: Canfod trysorau o'r Oes Efydd a Rhufeinig yng Nghymru


description: Cath Dyer sy'n rhoi blas o heriau a phleserau bywyd gyda phlentyn awtistig a pham bod galw i rieni gael mwy o ddweud wrth ddyfeisio cynlluniau gofal.

title: Bywyd â phlentyn awtistig yn 'heriol ofnadw ar brydiau'


description: Ateba'r cwestiynau yma i ddarganfod pa gymeriad arswydus Cymreig wyt ti!

title: Cwis: Pa gymeriad brawychus wyt ti?


description: Ymgyrchwyr yn dadlau bod gweithio anhyblyg yn effeithio merched yn fwy na dynion ac y dylai Llywodraeth Cymru weithredu.

title: Cymru i 'arwain y byd' mewn cydraddoldeb?


description: Y gantores Nesdi Jones sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y gantores Nesdi Jones

maintext:
Y gantores Nesdi Jones sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddi gael ei henwebu gan Lowri Mai yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Gwylio tân gwyllt gŵyl Cricieth efo Mam a Dad ar y maes. Ddim yn siŵr faint oed o'n i. Wnes i grïo trwy'r cyfan ac roedd Dad yn gorfod rhoi'i ddwylo fo ar fy nghlustiau.
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
Will Smith. O'n i'n obsessed efo'r ffilm Men in Black a Fresh Prince of Bel Air.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Wrth fynd i ffitio ngwisg ar gyfer fy nhrac cyntaf London yn Delhi wnes i lithro lawr y grisiau ar fy nhin a mynd â'r co-star i lawr efo fi! Hyn oedd fy big break ac o'n i eisiau mynd yn ôl i'r gwesty i guddiad!
Image copyright Nesdi Jones Image caption Nesdi a'i merch fach, Cadi-Glyn
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Bore 'ma, wnaeth fy merch Cadi-Glyn ddeffro, troi rownd a rhoi gwên anferth i mi. Oedd hi mor ciwt. Mi ges i foment emosiynol.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Cnoi gwinadd! Dwi'n trio tyfu nhw ond dim lwc!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Top rhiw Caerdyni yng Nghricieth. Fel ti'n dreifio trwy Pentrefelin ti'n cyrraedd y top ac mae'r golygfeydd yn ardderchog. Ti'n gweld y castell, glan y môr ayyb. Dwi wedi byw yn India a nawr ar y Wirral. Felly pan dwi'n ei weld o, dwi'n gwybod dwi adref.
Image caption Mae Nesdi wrth ei bodd â'r olygfa yma o Gastell Cricieth, ac yn gwybod ei bod hi adref pan mae hi'n ei weld
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Www un anodd! Cafodd fy merch ei geni yn y bore. Felly y noson orau yw ennill gwobr best newcomer yn yr UK Bhangra Awards yn 2014. Roedd fy nghariad a rhieni yna a gwnaeth fy ffrind Rahul deithio o India i ddod i ngweld i. Oedd o'n surreal.
Disgrifia dy hun mewn tri gair.
Chaotic, blêr, digri. Mae fy sianel YouTube newydd i Motherhood, Music and Madness am ddangos hynna!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
The Book Thief. O'n i'n hoffi'r naratif gan 'Death' a gweld yr Ail Ryfel Byd drwy lygaid hogan ifanc.
O Archif Ateb y Galw:
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Fy ffrind gorau Minda, wnaeth farw'n sydyn 'chydig o flynyddoedd yn ôl. Oedden ni'n yfed yn nhŷ Mam a Dad ac rhoi y byd yn ei le. Dwi'n methu y nosweithiau yna.
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi'n obsessed efo drag queens! Dwi mynd i sioeau trwy'r amser!
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cael fy nheulu i gyd at ei gilydd, bwyta lot o fwyd ac yfed digon! 'Da ni'n deulu mawr felly mae o'n anodd ein cael ni gyd at ei gilydd!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Ceidwad y Goleudy, ond y fersiwn gan Mynediad am Ddim. Roedd gan Mam a Dad y tâp yn y car ac yn ei chwarae fo bob tro roedden ni'n mynd am ddiwrnod yn y car, felly mae gen i atgofion da o'r gân a dwi wrth fy modd gyda'r band.
Image caption Mae Nesdi wrth ei bodd â Mynediad am Ddim, a gafodd ei sefydlu ym Mhrifysgol Aberystwyth yn 1974
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Scallops wedi ffrio efo chorizo, wedyn risotto madarch. I bwdin, fel arfer pan dwi mynd allan am fwyd dwi'n mynd am trio neu mini desserts platter i fi cael 'chydig bach o bob dim!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Fy merch. Mae hi'n bedair mis oed a dwi RILI eisiau gwybod beth sy'n mynd trwy ei phen hi pan ma' hi'n tynnu gwynebau gwahanol! Ma' hi'n breuddwydio ac yn chwerthin yn ei chwsg... Am be' ma' hi'n gallu breuddwydio?!
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Elis Roberts


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Prif Weinidog Cymru yn dweud bod angen i Lywodraeth Prydain a'r Undeb Ewropeaidd ddangos hyblygrwydd i daro bargen Brexit.

title: Pryder Carwyn Jones wedi rhybudd Ford am Brexit

maintext:
Mae Prif Weinidog Cymru yn "bryderus" yn dilyn rhybuddion gan Ford y gallai Brexit heb gytundeb gael effaith ar ddyfodol y cwmni yn y Deyrnas Unedig.
Dywedodd Carwyn Jones nad oedd "unrhyw un call" yn galw am Brexit heb gytundeb a galwodd ar drafodwyr y DU a'r UE i ddangos "hyblygrwydd" er mwyn cyrraedd cytundeb.
Dywedodd Theresa May wrth aelodau ei chabinet hi ddydd Mawrth bod cytundeb o fewn gafael os ydy'r llywodraeth yn "sefyll yn gadarn".
Ond mae'r UE wedi tawelu gobeithion y gallai cytundeb ddod yn ystod uwchgynhadledd sy'n dechrau heddiw.
Roedd trafodwyr ar y ddwy ochr wedi rhagweld y byddai'r cyfarfod deuddydd o arweinwyr gwledydd yr UE ym Mrwsel yn gyfle i gyrraedd cytundeb ar ymadawiad Prydain o'r UE.
Ond gyda dyfodol y ffîn Wyddelig yn parhau i achosi cur pen dywedodd Llywydd Cyngor Ewrop Donald Tusk nad oedd ganddo unrhyw sail i fod yn obeithiol y bydd datrysiad yr wythnos hon.
Heb gytundeb ar bolisi yswiriant i gadw ffin agored rhwng Gogledd Iwerddon a'r Weriniaeth, fydd yna ddim cytundeb Brexit rhwng y DU a'r UE.
Rhybudd Ford
Dywedodd Prif Weinidog Cymru y byddai angen i'r ddwy ochr gyfaddawdu er mwyn rhoi sicrwydd i fyd busnes a thaw Brexit heb gytundeb sy'n poeni busnesau fwyaf.
Ddydd Llun dywedodd pennaeth Ford yn Ewrop wrth y BBC byddai Brexit heb gytundeb yn "drychinebus" i ddiwydiant ym Mhrydain ond ei fod yn "hyderus o hyd" y gellid ffurfio cytundeb masnach heb dollau.
Mae Ford yn cyflogi bron i 2,000 o weithwyr ym Mhenybont-ar-Ogwr, sef etholaeth Prif Weinidog Cymru.
Dywedodd Carwyn Jones: "Maen nhw'n gyflogwyr mawr yn fy nhref fy hun ac mae'n rhaid i ni wneud yn siwr nad ydyn ni'n gweld cwmniau eraill yn teimlo'r un ffordd a dyna pam mae'n bwysig ein bod ni'n cael cytundeb da - fel nad ydyn ni'n ei gwneud hi'n fwy anodd i'n busnesau ni weithgynhyrchu a gwerthu i farchnad Ewrop.
"Does dim ffordd hawdd nawr. Mae Theresa May wedi rhoi ei chardiau ar y bwrdd ac mae'n rhaid iddi gyrraedd cytundeb nawr sy'n rhoi'r sicrwydd sydd ei angen achos dim ond chwarae o gwmpas sydd wedi digwydd dros y ddwy flynedd ddiwethaf.
"Dwi'n meddwl taw'r broblem fydd cael y cytundeb drwy'r Senedd. Mae'n bosib y gall Theresa May ddod 'nol gyda cytundeb ond a fydd hi'n gallu cael cefnogaeth ei chydweithwyr yn San Steffan," ychwanegodd.
Dywedodd yr Aelod Seneddol Ceidwadol Chris Davies, sy'n aelod o'r Grŵp Ymchwil Ewropeaidd sy'n cefnogi Brexit, na fyddai'n bosib i'r Prif Weinidog blesio pob Ceidwadwr.
Dywedodd yr aelod dros Frycheiniog a Maesyfed: "Byddai'n well gen i gael cytundeb, yn sicr. Ry'n ni'n mynd i orfod cael agwedd pragmatig a gwneud yr hyn sydd orau dros ein hetholwyr ni."
Yn ogystal â chytuno ar bolisi yswiriant ar gyfer y ffin Wyddelig mae angen i drafodwyr y DU a'r UE gytuno hefyd ar fraslun cynllun ar gyfer dyfodol y berthynas rhyngddyn nhw.
Mae syniadau Theresa May - gafodd eu cytuno gyda'i chabinet yn Chequers ym mis Gorffennaf - wedi creu rhaniadau o fewn i'r blaid Geidwadol gan arwain at ymddiswyddiadau Boris Johnson a David Davis o'r cabinet.
Mae'r cyn-weinidog Brexit Steve Baker wedi dweud y gallai hyd at 40 o Aelodau Seneddol y Ceidwadwyr wrthwynebu'r cynllun Chequers os taw dyna fydd sail unrhyw gytundeb gyda Brwsel.
Mae arweinydd y blaid yn y Cynulliad Paul Davies wedi dweud ei fod e'n cefnogi cynllun Chequers ac mae e wedi galw ar ei gydweithwyr i "gefnogi'r Prif Weinidog".
Dywedodd yr aelod dros Breseli Penfro: "Rwy'n hyderus o siarad gyda llawer o'm cydweithwyr dros yr wythnosau diwethaf y byddai'r Prif Weinidog yn gallu cael cytundeb drwy Dŷ'r Cyffredin."
Image caption Mae Gwenan Lyttle yn byw a gweithio ar y ffin
Cymraes ar ffin Iwerddon
Mae Gwenan Lyttle yn byw ar ochr Gogledd Iwerddon y ffin, ym mhentref Pettigo, ond mae hi a'i gwr yn ffermio'n y Weriniaeth.
Dywedodd Ms Lyttle, sy'n wreiddiol o Dregaron yng Ngheredigion: "Ry'n ni'n croesi'r ffin bedair neu bump gwaith y dydd...mae'n anodd ffermio ar y ffin ac mae'n rhaid cadw'r bunt a'r ewro yn eich poced.
"Ro'n i'n meddwl y byddai popeth wedi sortio o fewn rhai misoedd a dweud y gwir - doeddwn i ddim yn sylweddoli y byddai pethe'n mynd ymlaen gyhyd.
"Ry'n ni'n dal i ddyfalu be maen nhw'n mynd i wneud a sut mae'n mynd i weithio i ni."
"Mae pobl wedi cael digon o glywed y gair 'Brexit' achos mae e wedi bod yn mynd ymlaen am gymaint o amser ac mae'n ymddangos nad oes unrhyw un yn gwybod beth sy'n mynd i ddigwydd."


description: Canlyniad siomedig i'r Gleision wrth iddyn nhw golli yn Bloemfontein, gan olygu bod y Cheetahs wedi ennill am y tro cyntaf y tymor hwn.

title: Pro14: Cheetahs 21-10 Gleision


description: Cafodd y dyn ei gludo mewn ambiwlans i Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd

title: Dyn wedi ei anafu'n ddifrifol yng Nghaerffili


description: Cyngor Môn i drafod codi wal i amddiffyn tref Llangefni rhag llifogydd yn y dyfodol, yn dilyn difrod wedi glaw trwm llynedd.

title: Ystyried codi wal i atal llifogydd yn Llangefni


description: Plaid Cymru'n bwriadu enwebu Adam Price i fod yn brif weinidog pan mae Llafur Cymru'n cael arweinydd newydd.

title: Plaid Cymru i enwebu Adam Price fel prif weinidog


description: Mae'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol am werthu'r arwydd o gopa Pen-y-Fan er mwyn codi arian i drwsio llwybrau.

title: Cyfle prin i brynu arwydd mynydd


description: Pwynt bonws i'r Gweilch yn Sixways diolch i ail gais gan Cory Allen wrth iddyn nhw geisio taro'n ôl yn yr ail hanner.

title: Cwpan Her: Caerwrangon 27-21 Gweilch


description: Dyn 51 oed sydd wedi cael ei gyhuddo o lofruddiaeth yn dilyn marwolaeth dynes yn Sir y Fflint wedi methu ei ail ymddangosiad yn y llys.

title: Pen-y-ffordd: Dyn yn methu ymddangosiad llys


description: Yn dilyn cyfres o ladradau difrifol ar hyd Abertawe a Phort Talbot, mae'r heddlu yn gofyn i'r cyhoedd fod yn wyliadwrus.

title: Apêl yr heddlu wedi cyfres o ladradau yn y de orllewin


description: Cynhyrchwyr bwyd o Gymru yn ofni colli statws Ewropeaidd.

title: Cynhyrchwyr bwyd yn ofni colli statws


description: Mae Dr Dai Lloyd wedi beirniadu penderfyniad bwrdd iechyd Abertawe i newid i enw dwyieithog.

title: Beirniadu cynllun i newid enw bwrdd iechyd Abertawe


description: Lerpwl yn curo Caerdydd yn gyfforddu o 4-1 yn Anfield, gyda Sadio Mane yn sgorio dwy.

title: Yr Uwch Gynghrair: Lerpwl 4-1 Caerdydd


description: Dywedodd Gerard Batten y byddai'n hoffi gweld refferendwm i benderfynu a ddylid cael gwared ar y Cynulliad Cenedlaethol.

title: Arweinydd UKIP eisiau refferendwm ar ddyfodol y Cynulliad


description: AS Gorllewin Casnewydd, Paul Flynn, wedi cyhoeddi y bydd yn ymddeol "mor fuan â phosib" am resymau meddygol.

title: AS Llafur Paul Flynn i ymddeol am resymau meddygol


description: Arweinydd cyngor yn dweud ei bod yn annheg fod siroedd yr arfordir yn gorfod talu am amddiffynfeydd rhag y môr.

title: 'Cost amddiffynfeydd môr yn annheg' medd arweinydd Ceredigion


description: Undebau Rygbi Cymru a'r Alban yn cadarnhau nad ydynt yn gwneud cyfraniad ariannol uniongyrchol i gronfa elusen Doddie Weir, er bod y ddau dîm yn cystadlu am Gwpan Doddie Weir ddydd Sadwrn.

title: Pwysau ar undebau i gyfrannu arian i elusen Doddie Weir


description: Casnewydd yn mynd ar y blaen, ond angen gôl hwyr iawn i sicrhau'r triphwynt i'r Alltudion yn Adran 2.

title: Casnewydd 2-1 Stevenage


description: Tîm ieuenctid CPD Ynysddu Welfare yn fuddugol yn rownd gyntaf Cwpan Ieuenctid Cymru - eu gem gyntaf erioed.

title: Ynysddu Welfare yn ail rownd Cwpan Ieuenctid Cymru


description: Cyngor sir yn cyhoeddi y bydd cronfa o £100,000 ar gael i helpu bobl sydd wedi cael eu heffeithio gan y llifogydd diweddar.

title: Cyngor sir yn sefydlu cronfa i ddioddefwyr llifogydd


description: Pennaeth Maes Awyr Caerdydd yn dweud fod perfformiad y cwmni wedi gwella er colledion o £6.63m cyn treth.

title: Maes Awyr Caerdydd wedi gwneud colled o £6.6m cyn treth


description: Wrecsam yn methu'r cyfle i godi i frig y Gynghrair Genedlaethol ar ôl ildio gôl yn y munud olaf i Chesterfield.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Chesterfield 1-1 Wrecsam


description: Golwg ar dafodiaith amrywiol ein gwlad i ddathlu diwrnod Shwmae Su’mae!

title: Shwmae Su’mae: Tafodiaith y Cymry


description: Dyn 42 oed wedi'i ganfod yn euog o lofruddio dyn yn ei gartref yn Abertawe ym mis Mawrth gyda dau o'r diffynyddion eraill yn ddieuog o'r cyhuddiadau yn eu herbyn.

title: Llofruddiaeth Abertawe: Un yn euog a dau yn ddieuog


description: Bydd gêm Caerlŷr yn erbyn Caerdydd yn Uwch Gynghrair Lloegr yn mynd yn ei blaen yn dilyn marwolaeth perchennog y Foxes.

title: Caerlŷr i wynebu Caerdydd wedi marwolaeth perchennog


description: Mae Catrin Brace wedi colli ei chartref a dros $170,000 wedi i ladron ymyrryd yn ei e-byst.

title: Cymraes yn colli ei chartref a dros $170,000 drwy dwyll


description: Mae dyn 21 oed yn wynebu ymchwiliad gan yr heddlu ar ôl iddo rannu llun ohono'n sefyll ar ben Stadiwm Principality.

title: Heddlu'n ymchwilio i lun o ben Stadiwm Principality


description: Cafodd yr heddlu eu galw i ardal Adamsdown yn dilyn adroddiadau o ymosodiad ar fachgen ifanc brynhawn Mawrth.

title: Bachgen, 16, yn yr ysbyty wedi ymosodiad yng Nghaerdydd


description: AS yn dweud bod cyn-filwyr o Gymru'n wynebu asesiadau meddygol "diangen" er mwyn gallu derbyn budd-daliadau.

title: Cyn-filwyr yn cael asesiadau meddygol 'diangen' medd AS


description: Rhieni bachgen epileptig sy'n awyddus iddo dderbyn canabis ar bresgripsiwn yn dweud eu bod wedi cael "gobaith ffug".

title: 'Gobaith ffug' i fachgen am driniaeth canabis


description: Dros £5.4m o daliadau twyllodrus a gor-daliadau wedi eu darganfod yn ystod yr adolygiad diweddaraf o gyrff cyhoeddus.

title: Darganfod £5.4m mewn taliadau twyll a gor-daliadau


description: Trefnwyr Cwpan Pencampwyr Ewrop i ymddiheuro i'r Gleision a Glasgow wedi i'r ddau dîm orfod gwisgo crysau oedd bron yr un lliw.

title: Ymddiheuro am liw crysau yng ngêm y Gleision a Glasgow


description: Heddlu Gwent yn apelio am wybodaeth wedi ymosodiad rhyw difrifol ar ddynes ym mynedfa maes parcio yng nghanol Casnewydd.

title: Ymosodiad rhyw difrifol yng nghanol Casnewydd


description: Grŵp o ganfyddiadau archeolegol - rhai'n dyddio 'nôl i'r nawfed ganrif CC - o Sir Fynwy yn cael statws trysor.

title: Statws trysor i ddarganfyddiadau archeolegol Sir Fynwy


description: Wrecsam yn ennill gêm ailchwarae i sicrhau eu lle yn rownd gyntaf Cwpan FA am y tro cyntaf mewn pedwar tymor.

title: Cwpan FA: Wrecsam 2-0 Harrogate Town


description: Adroddiad Iechyd Cyhoeddus Cymru yn dweud fod "angen gwneud mwy" i leihau'r defnydd o gyffuriau gwrthfiotig er mwyn cyrraedd nod Llywodraeth Cymru.

title: Gwrthfeiotigau: 'Angen gwneud mwy'


description: Dylai'r llywodraeth drwsio'r tyllau ar ein lonydd cyn adeiladu rhai newydd, meddai adroddiad un o bwyllgorau'r Cynulliad

title: 'Trwsio tyllau ffordd yn flaenoriaeth', medd adroddiad


description: Swyddogion yn dweud bod Mark Sutton o Gaerffili wedi cael ei saethu wrth seiclo ar lwybr mynydd.

title: Cymro'n cael ei saethu'n farw yn Ffrainc


authors:
Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Mark Drakeford yn gaddo cyllideb i helpu pobl yn eu bywydau dyddiol gyda mwy o arian ar gyfer atgyweirio'r ffyrdd.

title: Iechyd a ffyrdd fydd blaenoriaethau cyllideb Drakeford


description: Tri o bobl yn y ddalfa bellach wrth i blimsyn ymchwilio i'r farwolaeth ar faes carafanau.

title: Llofruddiaeth Pentywyn: Arestio mwy


description: Cannoedd mewn gwylnos yn Rhuthun i gofio dau o'r ardal fu farw mewn gwrthdrawiad nos Wener

title: Cofio dau o Ruthun mewn gwylnos


description: Nid oes gan weinidogion y DU yr hawl i orfodi ACau i wario arian ychwanegol ar ffordd liniaru'r M4, yn ôl Mark Drakeford.

title: Cyllideb 2018: 'Dim hawl' i orfodi gwariant ar yr M4

maintext:
Nid oes hawl gan y canghellor Phillip Hammond i orfodi aelodau cynulliad i wario arian ychwanegol ar yr M4, meddai'r Ysgrifennydd Cyllid, Mark Drakeford.
Yn y gyllideb a gyhoeddwyd ddydd Llun, fe awgrymodd gweinidogion Prydeinig y byddai modd i Lywodraeth Cymru fenthyg £300m ychwanegol pe byddai'r arian yn cael ei wario ar ffordd liniaru'r M4.
Dywedodd Mr Drakeford mai dewis ACau fyddai sut i wario unrhyw arian newydd.
Yn ôl Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns, mae'r arian ar gael i adeiladu'r ffordd newydd.
Ddydd Llun dywedodd Llywodraeth y DU y bydden nhw'n cefnogi darparu ffordd liniaru'r M4 yn ne Cymru drwy adolygu a fyddai'n fodlon cymeradwyo pwerau benthyg o hyd at £300m yn ychwanegol i Lywodraeth Cymru er mwyn talu am y cynllun "hollbwysig".
Daeth y cyhoeddiad fel rhan o gyllideb Mr Hammond, a ddywedodd y bydd £550m ar gael i Lywodraeth Cymru fel grant canolog dros y tair blynedd nesaf - er bod Mr Drakeford yn dadlau nad yw cyfran fawr o'r arian yn newydd.
Bydd £332m o arian 2019/20 yn dod o ganlyniad i wariant ychwanegol ar y gwasanaeth iechyd gafodd ei gyhoeddi gan Theresa May 'nol ym mis Mehefin.
Image caption Cafodd y gyllideb newydd ei gyhoeddi gan Phillip Hammond yn San Steffan ddydd Llun
Mae Llywodraeth Cymru eisoes â'r hawl i fenthyg hyd at £1bn, ond mae gwrthwynebwyr y cynllun yn credu gall ymrwymo i'r prosiect hwn hawlio rhan fwyaf o'r arian yma, a hynny am flynyddoedd i ddod.
Dywedodd Mr Drakeford wrth raglen Good Morning Wales ar BBC Rado Wales ei fod yn ymwybodol o'r adolygiad o bwerau benthyg ers misoedd.
"Dewis Cynulliad Cymru fydd sut mae pwerau benthyg yn cael eu defnyddio, nid y canghellor yn Lloegr na chwaith Ysgrifennydd Cymru," meddai.
"Os yw'r pwerau benthyg yn cynyddu, fel y dylen nhw, yna dylai'r penderfyniadau hynny fod yn nwylo'r Cynulliad."
Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn darganfyddiadau ymchwiliad annibynnol i'r posibilrwydd o adeiladu ffordd liniaru'r M4, sydd yn amcangyfrif y byddai'r gost yn fwy na £1.4bn.
Nid oes penderfyniad wedi ei wneud ar y cynllun hyd yma, gyda disgwyl i ACau gynnal pleidlais ym mis Rhagfyr.
Dywedodd Mr Cairns os nad yw'r cynllun yn mynd yn ei flaen, "dim diffyg cyllid" ond "penderfyniad gwleidyddol gan Lywodraeth Cymru" fyddai tu ôl i hynny.
"Os yw'r penderfyniad gwleidyddol yno'n cael ei wneud yna byddai rhaid egluro i'r gymuned fusnes sydd wedi bod yn galw amdano ers 20 mlynedd."
Y gyllideb yn 'chwerthinllyd'
Gwrthododd Mr Drakeford y syniad fod y cyfnod llymder ar ddod i ben, gan ychwanegu fod yr arian ychwanegol sydd wedi ei glustnodi ar gyfer Llywodraeth Cymru yn "chwerthinllyd".
Yn ôl yr Ysgrifennydd Cyllid, mae dros hanner y £550m ychwanegol wedi cael ei gyhoeddi 'nol ym mis Gorffennaf.
Dywedodd fod £365m eisoes wedi ei gynnwys yng nghynlluniau cyllideb Llywodraeth Cymru, a bod gweinidogion y DU wedi gwneud penderfyniadau a olygodd fod £169m ohono yn cyfrannu at godiadau cyflog a thaliadau pensiwn.
Dadleuai Mr Cairns fod y gyllideb yn "hwb sylweddol" i Lywodraeth Cymru, a'u bod nhw wedi gweld cynnydd o 4.1% yn eu cyllideb ers 2015.
Ychwanegodd: "Mae rhan helaeth o'r £554m ar gyfer y flwyddyn hon a'r flwyddyn nesaf, ac mae hyn yn hwb sylweddol nad oedd gan y Llywodraeth o'r blaen."


description: Margaret Jones o fanc bwyd Port Talbot yn diolch i sêr fel Syr Ian McKellen, Matthew Rhys, Michael Sheen a Rhys Ifans am eu cefnogaeth.

title: Diolch am gefnogaeth actorion byd-enwog i fanc bwyd


description: Dyn 20 oed o Gaerdydd wedi ei gyhuddo o droseddau'n ymwneud â therfysgaeth.

title: Cyhuddo dyn 20 oed o Gaerdydd o droseddau terfysgaeth


description: Ymateb cymysg i reolau drafft a fyddai'n gwrthod ceisiadau glo fel mater o bolisi oni bai am 'amgylchiadau cwbwl eithriadol'.

title: Rheolau newydd i wrthod ceisiadau glo fel mater o bolisi


description: Yr heddlu wedi chwilio am ddyn mewn sawl lleoliad yn ne Cymru mewn cysylltiad â llofruddiaeth Pentywyn.

title: Llofruddiaeth Pentywyn: Heddlu'n parhau i chwilio am ddyn


description: Jonathan Vaughan yn siarad am fywyd ei gariad, Natalie, sydd â ME

title: ME: "Mae ei bywyd hi jest wedi stopio"

maintext:
Mae Natalie Price, cariad Jonathan Vaughan, yn dioddef o ME (Myalgic Encephalomyelitis) ers pedair blynedd. Dyma gyflwr sydd yn achosi blinder eithafol, ac yn atal y person sy'n dioddef rhag gallu byw bywyd normal.
Siaradodd Jonathan mewn digwyddiad yn y Senedd Ddydd Mercher 24 Hydref lle cafodd ffilm am y cyflwr ei ddangos.
Yn ei eiriau gonest ei hun, dyma oedd ganddo i'w ddweud am sut beth yw hi i fyw â'r cyflwr, a'r effaith mae wedi ei gael arno ef a Natalie.
Image copyright Jonathan Vaughan
Nes i gwrdd â Natalie bron i bum mlynedd yn ôl, a 'nethon ni ddod at ein gilydd yn fuan wedyn. Ro'dd hi'n caru rhedeg, ro'dd hi'n arlunydd anhygoel. Ro'dd hi'n astudio - newydd orffen un gradd ac yn dechrau ar un arall, mewn dieteg.
Ym mis Medi 2016, ro'dd rhaid iddi roi'r gorau i weithio rhan amser - ro'dd hi wedi bod yn sâl am rhyw ddwy flynedd a hanner erbyn hynny - ac ym mis Mawrth 2017 ro'dd rhaid iddi adael y brifysgol, o'dd yn benderfyniad anodd iawn iddi.
Ym mis Mehefin 2018, ethon ni i apwyntiad doctor... a dyna'r tro dwetha' iddi fynd i lawr stâr. Mae hi wedi bod yn sownd yn y gwely ers 'ny.
Dwi 'di gorfod sefyll 'na a gweld person penderfynol, llawn bywyd yn toddi mewn i rywun sydd ddim hyd yn oed yn gallu bwyta powlen o gawl ei hun nawr achos ma'n cymryd gormod o egni. Mae ei bywyd hi jest wedi stopio.
Image copyright Jonathan Vaughan Image caption Mae Jonathan a Natalie wedi bod gyda'i gilydd ers pum mlynedd - mae llawer wedi newid ers hynny
Dwi'n gofalu amdani llawn amser, a hefyd yn gweithio llawn amser. Fi sy'n coginio, glanhau, golchi'r dillad, newid y dillad gwely, rhoi olew magnesiwm ar ei choesau, rhoi trefn ar y cyffuriau ac yn y blaen. A phan mae hi angen cawod, mae hi'n eistedd ar gadair yn y bath a dwi'n 'molchi hi.
Dydi hyn yn amlwg ddim yn hwyl.
Gofyn i gŵgl...
Cymrodd y diagnosis eitha' dipyn o amser - rhyw ddwy flynedd, sydd ychydig llai na'r cyfartaledd - ond doedd e ddim yn grêt. Gawson ni 'chydig o gyngor gan y GP bryd 'ny, ond o'dd e ond yn ddau air - "Google it".
Dywedodd y meddyg fod 'na ddim byd yng Nghymru, dim arbenigwr, neb all helpu. Felly ro'dd rhaid i ni fynd ar fforymau a dod o hyd i bethau ein hunain.
Wrth gwrs, wrth drio delio â'r ffaith fod ei chorff hi yn methu, daeth yr iselder. Dechreuodd y meddyg daflu tabledi gwrth-iselder ati. 'Nath y cyffur cynta' waethygu ei symptomau hi, a 'nath hi stopio gallu mynd mas o'r tŷ.
Mae'r cyffur newydd mae hi'n ei gymryd nawr yn effeithio ar rannau o'r ymennydd sy'n cynyddu sensitifrwydd i olau a sain. Felly o fod ar y cyffuriau 'ma, mae ei gallu i wylio'r teledu o gwbl wedi ei gymryd oddi wrthi. Diolch byth am lyfrau llafar. Dyna'r unig beth sy' ganddon ni, rili.
Image copyright Jonathan Vaughan Image caption Mae Flint y gath yn cadw cwmni i Natalie
O ran gofal iechyd, dy'n ni ddim wedi cael lot o help. Gofynnon ni 'sa hi'n gallu cael chwistrelliadau magnesiwm, ond allwch chi ddim cael rhain ar y GIG, felly dwi'n cymysgu saline ac Epsom salts cryf. Mae Natalie yn ei gymryd 'da nebuliser bob dydd, am rhyw hanner awr i awr, gyda masg. Ac mae nebulisers yn swnllyd, felly dyw hyn wir ddim yn helpu â'i sensitifedd i sŵn.
Byw mewn stafell dywyll
Mae 'na lot o ymchwil wedi bod i B12 'da chleifion ME, ac mae bron pob claf ME dwi wedi siarad â nhw wedi sylwi ar wellhâd arwyddocaol ar ôl cymryd B12. I Natalie, 'arwyddocaol' ydi mynd i'r toilet ddwywaith y dydd yn lle unwaith, achos dyna'r unig amser mae hi'n gallu dod mas o'r gwely.
Ry'n ni wedi edrych mewn i hyn, ond ro'dd ei lefelau hi bach yn rhy uchel er mwyn ei gael gan y doctor. Felly 'ni'n ei shipio fe draw o'r Almaen, a fi sy'n rhoi'r injections iddi fy hun. Lwcus, ro'dd Mam yn nyrs, felly dysgodd fi sut i 'neud e.
Image copyright Jonathan Vaughan Image caption Mae Natalie yn teimlo blinder aruthrol mwy neu lai yn barhaol
Ry'n ni 'di gwneud hyn ers rhyw bump wythnos, a mae Natalie, o'r diwedd, yn gallu treulio rhyw ddwyawr ar ei ffôn bob dydd. Dyma, yn llythrennol, ei hunig ffenest ar y byd - oherwydd fod golau mor boenus iddi, ry'n ni wedi gorfod duo'r ffenestri. Mae hi'n treulio ei dyddiau mewn stafell dywyll.
Ac mae'r sensitifrwydd mor wael, dwi ddim yn gallu aros yn y stafell 'da hi'n hir iawn. Dwi'n cael gweld fy nyweddi am ryw hanner awr y dydd. Ro'dd hi fod yn wraig i mi ddwy flynedd yn ôl, ond yn amlwg 'nath hynny ddim digwydd…
Dwi'n prowd o fod yn Gymro ac o fyw yng Nghymru - ry'n ni'n edrych ar ôl ein gilydd yma. Felly mae hi mor rhyfedd mai'r cyngor ry'n ni'n ei dderbyn gyda diagnosis ME yw "Google it". Mae'n rhaid i help ddod o rywle.


description: Pwyllgor cynllunio Cyngor Ynys Môn wedi pleidleisio i greu safle i sipsiwn a theithwyr ger Y Gaerwen.

title: Cymeradwyo safle i sipsiwn a theithwyr ar Ynys Môn


description: Pobl anabl, pobl o leiafrifoedd ethnig a phlant tlawd Cymru yn disgyn ymhellach y tu ôl i weddill cymdeithas, yn ôl adroddiad.

title: Anghydraddoldeb 'ar gynnydd' yng Nghymru


description: Teuluoedd cyn gleifion ward dementia Tawel Fan yn Ysbyty Glan Clwyd yn galw ar Gynulliad Cymru i gynnal ymchwiliad i gyflwr y gofal gafodd ei roi.

title: Teuluoedd Tawel Fan am gael ymchwiliad


description: Yr archdderwydd newydd, Myrddin ap Dafydd, yn cydnabod bod rhai elfennau o'r Orsedd "wedi dyddio" wrth iddo apelio am farn y cyhoedd ar y sefydliad.

title: Gorsedd y Beirdd: 'Rhai pethau wedi dyddio'


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Mae yna "batrwm pryderus" o ysgolion yn gostwng opsiynau iaith, yn ôl un academydd ym Mhrifysgol Caerdydd.

title: Llai o fyfyrwyr Cymru'n astudio ieithoedd modern


description: Mae arbenigwyr yn y byd addysg wedi galw am newidiadau i'r ffordd mae ysgolion Cymru yn gweithio, gan gynnwys gwyliau a threfn y dydd.

title: Arbenigwyr yn galw am newid strwythur ysgolion Cymru


description: Y Scarlets yn colli eu gêm gyntaf ar ôl i gais gosb funud olaf gael ei roi i'r ymwelwyr.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Scarlets 13


description: Mae Heddlu Dyfed-Powys wedi lansio apêl i'r cyhoedd am ddyn, Steve Baxter, all fod yn gysylltiedig â llofruddiaeth.

title: Llofruddiaeth Pentywyn: Chwilio am ddyn arall

maintext:
Image copyright Heddlu Dyfed-Powys Image caption Cafodd Steve Baxter ei weld diwethaf yn ardal Penybont-ar-Ogwr
Mae Heddlu Dyfed-Powys yn apelio am help y cyhoedd wrth chwilio am ddyn all fod yn gysylltiedig gyda llofruddiaeth Simon Clark.
Cafodd corff Mr Clark ei ddarganfod mewn maes carafanau ym Mhentywyn ddydd Gwener diwethaf.
Mae yna dri pherson ar hyn o bryd yn y ddalfa wedi iddynt gael eu harestio dros y penwythnos, a chafodd un dyn ei arestio a'i ryddhau.
Mae'r heddlu bellach yn chwilio am berson arall sydd o dan amheuaeth o lofruddiaeth, ac wedi rhannu llun CCTV ohono.
Sawl enw
Mae'n cael ei adnabod yn lleol fel Steve Baxter, ac yn 52 oed, ond mae e hefyd yn defnyddio'r enwau Steve Rowley, Wayne Tidy neu William Tidy.
Cafodd ei weld diwethaf yn ardal Pen-y-bont ar Ogwr ar ddydd Gwener 28 Medi ac mae ganddo gysylltiadau yng ngorllewin a de Cymru ac yng ngorllewin Lloegr.
Dywedodd y Ditectif Brif Uwch-arolygydd Huw Davies: "Rydym yn awyddus i ddod o hyd i Steve Baxter. Os oes gennych unrhyw wybodaeth, peidiwch â mynd ato, cysylltwch yn syth ar 999."


description: Mae Gwion Edwards a Kieron Freeman wedi eu galw i garfan Cymru yn dilyn pryderon am anafiadau.

title: Gwion Edwards a Kieron Freeman wedi eu galw i'r garfan


description: Dyn wedi ei arestio 12 awr yn unig wedi iddo bostio neges yn gwawdio'r heddlu oedd yn ceisio ei ddal.

title: Arestio dyn 12 awr wedi iddo wawdio'r heddlu mewn neges

maintext:
Image copyright Heddlu Gogledd Cymru
Cafodd dyn oedd ar ffo rhag yr heddlu ei ddal 12 awr yn unig wedi iddo eu gwawdio mewn neges ar Facebook.
Fe wnaeth Heddlu Gogledd Cymru bostio neges yn gofyn i'r cyhoedd am gymorth wrth ddod o hyd i Jamie Worrall, 29 o'r Fflint, mewn cysylltiad â digwyddiad difrifol.
Wrth ymateb i'w neges nhw dywedodd Worrall y bydden nhw "fyth yn ei ddal".
Ond ychydig yn ddiweddarach fe gyhoeddodd yr heddlu ail neges yn dweud bod Worrall, a dyn arall gafodd ei grybwyll yn ei neges, wedi cael eu dal yn Blackpool.
"Fel 'dan ni'n sgwennu hyn, mae gennym ni ddagrau'n dod allan o'n llygaid a 'dan ni'n trio peidio disgyn allan o'n cadeiriau," meddai swyddogion.
Image copyright Facebook
"Dywedodd o "you lot will never catch us on your salsry" - dwi'n meddwl mai cyflog oedd o'n trio'i ddweud, ac mae hwnnw'n saff rŵan ein bod ni wedi'i ddal (o fewn 12 awr)."
Fe wnaeth y llu ddiolch i swyddogion yn Blackpool, yn ogystal ag aelod o'r cyhoedd, am eu cynorthwyo nhw i ddod o hyd i Worrall.
Mae Worrall bellach wedi ymddangos yn Llys Ynadon Gogledd Ddwyrain Cymru, a chael ei garcharu am bum mis.


description: Rhybudd i fenywod i beidio â pheryglu eu hiechyd trwy ddefnyddio'r cyfryngau cymdeithasol i ddod o hyd i roddwr sberm er mwyn beichiogi.

title: Troi at Facebook am roddwr sberm er mwyn cael babi

maintext:
Image copyright YakobchukOlena Image caption Mae'n drosedd i roi sberm at ddefnydd dynol heb fynd trwy'r camau trwyddedig
Mae menywod yng Nghymru sy'n gobeithio beichiogi yn cael eu rhybuddio i beidio â defnyddio'r cyfryngau cymdeithasol i ddod o hyd i roddwyr sperm.
Mae'r elusen Fertility Network UK yn dweud y gallai menywod beryglu eu hiechyd drwy ddefnyddio samplau sydd heb eu profi, ond mae un ddynes o Gymru wedi dweud wrth BBC Cymru bod y rhestr aros i weld arbenigwyr ffrwythlondeb y GIG yn rhy hir.
Penderfynodd Sophie - nid ei henw cywir - i chwilio ar-lein am roddwr sberm am fod rhaid aros hyd at chwe mis am apwyntiad trwy'r GIG.
Daeth ar draws grŵp Facebook lle mae dynion yn cynnig eu had yn ddi-dâl, ac mae hi wedi defnyddio sberm un o'r rhoddwyr ar-lein.
Mae Sophie yn fenyw sengl yn ei 20au ac mae ganddi blentyn eisoes o berthynas sydd bellach ar ben.
Mae'n awyddus i'w phlentyn gael brawd neu chwaer ond yn dymuno magu teulu ar ben ei hun wedi'r hyn mae hi'n ei ddisgrifio yn "brofiad gwael".
"Doeddwn i ddim wirioneddol eisiau i unrhyw un arall fod yn rhan o fywyd fy mhlentyn," meddai. "Roeddwn i jest eisiau fy mhlentyn fy hun, heb gael tad neu fam arall.
Mynnu archwiliad iechyd
Ar ôl ymchwilio i'r dewisiadau arferol dan y GIG a sylweddoli y byddai 'na oedi, edrychodd i ffyrdd eraill o feichiogi heb orfod bod mewn perthynas.
Daeth ar draws grŵp perthnasol ar Facebook ac fe gysylltodd â dyn oedd yn cynnig had heb godi tâl. Wedi trafod rhwng y ddau fe fynnodd iddo gael archwiliad iechyd rhyw cyn unrhyw gamau pellach.
Wedi iddo yntau gael cadarnhad nad oedd ag unrhyw afiechydon rhyw, trefnodd y ddau i gwrdd â'i gilydd ond wnaeth Sophie ganslo'r cyfarfod wedi i'r dyn ddechrau rhoi pwysau arni i gael rhyw.
Cysylltodd ag ail ddyn trwy'r un grŵp ond y tro hwn fe drefnodd iddo ddanfon sampl ati er mwyn i hithau ffrwythlonni ei hun.
Ar ôl methu â beichiogi mae Sophie'n bwriadu rhoi cynnig arall arni.
Image copyright Eraxion Image caption Mae arbenigwyr yn rhybuddio y gallai sberm sydd heb ei drin dan y rheolau priodol fod yn beryglus
"Dydw i ddim yn credu bod unrhyw beth o'i le hefo fo - mae'n debyg i fynd allan gyda'r nos a chael rhyw gyda rhywun dydych chi ddim yn nabod yn iawn," meddai.
"Mae'n llawer saffach oherwydd mae gyda chi ffurflenni yn dweud nad oes ganddyn nhw afiechydon rhyw, felly rwy'n meddwl bod o'n llawer gwell, a dweud y gwir."
Dan y broses ffrwythlonni artiffisial (IUI) sy'n cael ei gynnig gan y GIG yng Nghymru, mae sberm yn cael ei 'olchi' i greu sampl iach cyn cael ei osof yn y groth.
'Peryglus ac anghywir'
Eglurodd Alice Matthews, cydlynydd yr elusen Fertility Network UK yng Nghymru, bod menywod yn cael gofyn am driniaethau IUI ac IVF ar y GIG yng Nghymru tan eu pen-blwydd yn 43 oed, ond mae'n bosib gwrthod ceisiadau unigolion sydd dros eu pwysau neu'n ysmygu.
Mae 'na darged i'w trin o fewn chwe mis ar ôl cael eu cyferio.
Dywedodd na fyddai'r elusen byth yn argymell i fenywod ddefnyddio grwpiau ar wefannau cymdeithasol fel Facebook i ddod i hyd i roddwyr oherwydd dyw'r sberm ddim yn cael ei sgrinio'n briodol.
Yn ôl Dr Peter Bowen-Simpkins, Cyfawyddwr Meddygol y London Fertility Clinic, mae'r grwpiau'n "beryglus ac yn hollol anghywir".
Mae'n awgrymu bod merched yn eu defnyddio am fod gwasanaeth clinigau preifat yn gostus, ac er mwyn gweld lluniau'r darpar roddwr. Mae hynny'n cael ei ganiatáu yn yr Unol Daleithiau ond ddim yn y DU.
Image caption Dywed un rhoddwr sberm yng Nghymru eu bod yn helpu newid bywydau a chreu llawennydd
'Creu llawennydd'
Mae John - ddim ei enw cywir - yn rhedeg grŵp ar gyfer pobl sy'n byw yng Nghymru. Mae wedi cenhedlu wyth o blant ar ôl cyfrannu sberm ac mae tri phlentyn arall ar y ffordd.
Mae'n disgrifio'r rhoddwyr fel dynion "sydd ond eisiau helpu pobol a gwireddu eu breuddwydion".
Mae'r grwpiau, meddai, "yn creu llawennydd ac yn newid bywydau pobol er gwell" ond mae'n derbyn bod yna ochr negyddol hefyd, gan gynnwys unigolion "sydd ond eisiau cael rhyw".
Dywedodd dyn arall - aelod o grŵp Facebook sydd wedi rhoi sberm ar gyfer cwpwl o'r un rhyw oedd yn ei nabod - ei fod eisiau sicrwydd bod perthynas a sefyllfa ariannol darpar rieni yn sefydlog.
Mae'n anghytuno â grwpiau cenhedlu naturiol lle mae'r rhoddwyr yn cael rhyw gyda'r menywod sydd eisiau beichiogi.
Dyw ffrwythlonni eich hun ddim ynddo'i hun yn anghyfreithlon, ond mae'n drosedd i gaffael neu ddosbarthu celloedd cenhedlu heb drwydded HFEA (Human Fertilisation and Embryology Authority).
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod y tri darparwr gwasanaethau cenhedlu yng Nghymru yn cyrraedd y targed o sicrhau triniaeth ffrwythlonni o fewn 26 wythnos, a'u bod yn "argymell yn gryf" fod cleifion yn defnyddio clinigau trwyddedig sy'n dilyn rheolau sgrinio llym.


description: Cyngor Conwy'n dweud y bydd y pencadlys newydd yn dod â hwb i economi'r ardal, ond mae rhai yn beirniadu maint a chost yr adeilad.

title: Maint a chost pencadlys newydd cyngor yn hollti barn


description: Cannoedd o bobl yn mynychu gŵyl i ddathlu Eirin Dinbych, wrth i ymgyrchwyr ddisgwyl i glywed a fydd yn derbyn statws gwarchodedig.

title: Gobeithio am statws gwarchodedig i Eirin Dinbych


description: Y Gymraes Becky Morgan yn ennill ei chystadleuaeth gyntaf ar y Daith Ewropeaidd - 18 mlynedd ers iddi droi'n broffesiynol.

title: Golff: Becky Morgan yn ennill ei chystadleuaeth gyntaf


description: Ffordd yr A40 yn Sir Gaerfyrddin yn cael ei chau am saith awr dros nos yn dilyn gwrthdrawiad difrifol.

title: Cau ffordd am gyfnod wedi gwrthdrawiad difrifol yn Sir Gâr


description: Cyn-brif weithredwr Cyngor Lerpwl yn gadeirydd newydd ar Gyfoeth Naturiol Cymru, ond Plaid Cymru'n beirniadu'r penodiad.

title: Beirniadu penodiad pennaeth newydd Cyfoeth Naturiol Cymru


description: Mae'r actor Llion Williams yn holi a ydy'r berthynas ag alcohol yn y gwaed?

title: Perthynas y Cymry ag alcohol

maintext:
Image caption Yn ôl yr Archdderwydd Myrddin ap Dafydd mae alcohol yn helpu'r Cymry i ddelio gyda'r "berthynas anghyfforddus efo ni'n hunain"
Mae cyfres newydd ar Radio Cymru yn twrio i ddyfnder y seici Cymreig i geisio mynd i wraidd perthynas y Cymry efo alcohol.
O Dylan Thomas i Richard Burton, mae'r ddelwedd o'r Cymro creadigol, talentog, angerddol sy'n dinistrio ei hun drwy'r ddiod wedi dod yn symbol o ramant a thrasiedi'r Celt Cymreig.
Un o gerddi enwocaf Dafydd ap Gwilym, sy'n cael ei ystyried yn un o feirdd mwyaf Cymru ac Ewrop yn ei gyfnod, oedd Trafferth Mewn Tafarn - cerdd o'r 14eg ganrif am helyntion y bardd yn ceisio cwrdd â merch ar ôl bod yn yfed.
Yn y rhaglen Sychedig Walia, mae'r cyflwynydd Llion Williams yn mynd â ni nôl ymhellach na hynny ac yn holi a ydy'r berthynas yma yn y gwaed?
"Ers dyddiau'r Gododdin," meddai Llion Williams, "mae'r ddiod gadarn wedi bod yn rhan annatod o'n hanes a'n diwylliant ni."
Mae cerdd y Gododdin yn sôn sut y collodd y Brythoniaid - y Cymry cynnar - frwydr Catraeth yn y 6ed ganrif ar ôl bod yn yfed y noson gynt. Mae'n un o'r cerddi cynharaf yn y Gymraeg.
Yn ôl yr Archdderwydd Myrddin ap Dafydd mae gwraidd y peth yn y ffaith fod gan y Cymry "berthynas anghyfforddus efo ni'n hunain".
"Dwi'n meddwl ein bod ni wastad yn clywed fod ein hiaith ni yn hen sgragan o hen iaith, yn swnio fel bref geifr ar y mynyddoedd, a sawl math o ddisgrifiad arall; dydi'n diwylliant ni ddim werth taten - mae hynny'n cael ei ddrymio i fewn i ni," meddai.
"Felly rydyn ni'n teimlo'n isel am bwy ydyn ni, yr iaith rydyn ni'n ei siarad, ein diwylliant ni a'n gwleidyddiaeth ni.
"Mae wedi cael ei brofi wrth gwrs fod peint neu ddau yn rhoi rhyw fath o hyder, sgwario, tafod yn fwy ffraeth, ein gwneud ni'n fwy hyderus ac yn fwy cymdeithasol."
Mae hyn i'w weld mewn gwledydd Celtaidd eraill meddai Myrddin ap Dafydd a hefyd mewn pobl frodorol ar gyfandiroedd eraill fel brodorion America, yr Aborigini yn Awstralia a'r Māori yn Seland Newydd meddai.
"Dwi'n meddwl mai problem taeogrwydd [ydi o], ddim yn gweld ein hunain gystal â phobl eraill - hwnna ydi'n problem ni," meddai.
Mae alcohol wedi dod yn gyfrwng rydyn ni'n ei ddefnyddio fel canllaw meddai Myrddin ap Dafydd, ond mae'n "ganllaw peryglus iawn os ydyn ni'n rhy drwm arno fo," meddai.
Alcohol a 'phlant y Mans'
Image caption Mae Llion Williams yn fab i weinidog ac mae'n holi beth yw effaith hynny ar y berthynas gydag alcohol?
Yn y 19eg ganrif roedd 'na ddiwygiad crefyddol yng Nghymru a'r mudiad dirwest yn annog pobl i ymatal rhag yfed.
I nifer o blant gweinidogion, fel Llion Williams, roedd hyn yn creu cymhlethdod arall efo alcohol.
"Am ambell reswm personol, dydi'n perthynas ni fel cenedl ag alcohol ddim yn gorwedd yn gyfforddus rhywsut ac mae 'na waith tyrchu ymhellach i pam mae hynny," meddai.
Mae'n trafod gydag un arall o 'blant y Mans' (sef yr enw ar gartref gwenidogion), y cerddor Sioned Webb.
"Doedd diwylliant y dafarn ddim yn rhan o'r fagwraeth o gwbl," meddai Sioned Webb.
"Doedd diwylliant diota ddim wedi dod i fewn nes fues i'n mynd i'r steddfodau pan o'n i tua 15 neu 16 oed ac oedd blasu diod am y tro cyntaf yn antur anferth.
Fysa mrawd yn dal efo ni o ganlyniad i fagwraeth mwy rhyddfrydol? Llion Williams
"Roedd disgwyl i ni gadw wyneb a pheidio gwneud ffyliaid o'n hunain achos dyna oedd y peth mawr - colli urddas a cholli gwyneb."
Ond roedd yna awydd i wrthryfela a "thrio'r gwaharddedig" meddai.
Wrth siarad â Sioned Webb mae Llion Williams yn cyfeirio at farwolaeth ei frawd, y bardd Iwan Llwyd, a fu farw'n 52 oed yn 2010.
"Er ein bod ni wedi cael magwraeth llawn cariad," meddai "...dwi yn teimlo weithiau 'tybed os fyse fo 'di bod yn fagwraeth ychydig mwy rhyddfrydol fysa fo 'di bod yn iachach.
"Fysa mrawd yn dal efo ni o ganlyniad i fagwraeth mwy rhyddfrydol?"
Mae Sioned Webb yn awgrymu bod yna deimlad anelwig o euogrwydd ymhlith plant y Mans.
"Yr euogrwydd yma... mae rhai o blant y Mans yn ei deimlo - am be' dwi ddim yn gwybod," meddai.
"Oherwydd efallai ein bod ni wedi clywed am bechod, ac am fod yn llwch y llawr, a'r emynau yma oedd mor gyfarwydd inni Sul ar ôl Sul?"
Un arall o'r cyfranwyr ar y rhaglen yw'r gweinidog Alun Tudur a'r cyn-weinidog Sion Aled Owen a fu'n gweithio yn Awstralia.
Mae yntau hefyd yn gweld tebygrwydd rhwng profiad y Cymry a brodorion Aboriginaidd lle mae'n dweud fod alcohol "wedi cael ei ddefnyddio fel ffordd o gadw pobl yn hapus mewn ffordd arwynebol. Bod o'n sicrhau bod nhw ddim mewn cyflwr i wrthryfela na gwrthwynebu grym."
Bydd y gyfres hefyd yn trafod Dirwest a sawl agwedd arall ar alcohol.
Gwrandewch ar Sychedig Walia ar BBC Radio Cymru am 12.30 Dydd Llun


description: Heddlu'n ymchwilio ar ôl marwolaeth dynes gafodd losgiadau mewn siop sglodion yn Sir Gaerfyrddin.

title: Ymchwilio wedi marwolaeth siop sglodion Sir Gaerfyrddin


description: Gallai mesur gan AS o Gymru olygu y byddai gan alltudion o'r DU bleidlais yn etholiadau'r DU am weddill eu hoes.

title: 'Pleidlais am oes' i alltudion gam yn nes

maintext:
Image caption Dywedodd Glyn Davies fod pleidleiswyr alltud yn "rhan annatod o'n democratiaeth"
Mae mesur gan Aelod Seneddol o Gymru i roi pleidlais am oes i alltudion yn etholiadau seneddol y DU wedi dod gam yn nes at ddod yn ddeddf.
Byddai'r Mesur Etholwyr Tramor gan Glyn Davies, AS Maldwyn yn newid y cyfnod y mae alltudion yn gymwys i bleidleisio yn etholadau'r DU o'r 15 mlynedd presennol.
Dywedodd Mr Davies: "Mae'r mesur yn ateb bwlch allweddol yn ein hetholwyr."
Mae ASau wedi cymeradwyo cyllid ar gyfer y mesur, ond mae pryderon am y gost o ychwanegu hyd at dair miliwn o bobl i'r gofrestr etholiadol.
Ar hyn o bryd mae gan ddinasyddion o Brydain sy'n byw dramor yr hawl i bleidleisio mewn etholiadau yma am 15 mlynedd o'r diwrnod y gwnaethon nhw gofrestru i bleidleisio yn y DU am y tro diwethaf.
Dywedodd gweinidog cysgodol Swyddfa'r Cabinet, Jo Platt y byddai dileu'r terfyn amser yma yn creu heriau gweinyddol a rhoi "straen difrifol" ar adnoddau i awdurdodau lleol sydd eisoes yn wynebu toriadau sylweddol.
Ychwanegodd bod y Comisiwn Etholiadol wedi rhybuddio y byddai cynyddu'r nifer o ddinasyddion Prydain sy'n gymwys i bleidleisio yn "ychwanegu straen i adnoddau sydd eisoes yn brin".
Mae'r mesur, a fydd nawr yn wynebu craffu pellach, wedi cael cefnogaeth Llywodraeth y DU ac mae'n debyg o ddod yn ddeddf.
Ychwanegodd Mr Davies y dylai pleidleiswyr alltud "gael eu cydnabod fel rhan annatod o'n democratiaeth".


description: Y Dreigiau yn colli eto oddi cartref yn erbyn Ulster.

title: PRO14: Ulster 36-18 Dreigiau


description: Perchennog Cwmni Da yng Nghaernarfon, sy'n cyflogi 50 o staff, yn bwriadu trosglwyddo'r awennau i "Gymry lleol".

title: Staff i gael perchnogaeth cwmni teledu


description: Llywodraeth Cymru o blaid pont newydd i'r dwyrain o Bont Britannia ar gyfer cynllun trydydd llwybr ar draws Afon Menai.

title: Llywodraeth yn ffafrio codi pont newydd dros Afon Menai


description: Hanes hen blasty Rhiw Goch ger Trawsfynydd a losgodd yn ulw - cartref Sant ac Aelod Seneddol

title: Hanes hen dafarn enwog Trawsfynydd


description: Cyngor Ceredigion i dalu costau ar ôl gwrthdroi penderfyniad i wrthod caniatâd am fflatiau ar safle hen ysgol yn Llambed.

title: Ffynnonbedr: Cwmni yn ennill apêl tai fforddiadwy


description: Llywodraeth Cymru'n cytuno i haneru'r gost gyda Urdd Gobaith Cymru er mwyn datblygu a gwella Llangrannog a Glan-llyn.

title: Buddsoddiad o £5.5m i wersylloedd Llangrannog a Glan-llyn

maintext:
Image copyright Urdd Gobaith Cymru Image caption Bydd £1.2m yn cael ei wario i wella'r cyfleusterau yng Nghanolfan Hyfforddi Gweithgareddau Dŵr Glan-llyn ar Lyn Tegid
Bydd yr Urdd yn bwrw 'mlaen gyda chynllun datblygu £5.5m yng ngwersylloedd Llangrannog a Glan-llyn ar ôl i'r llywodraeth gytuno i ariannu hanner y gost.
Roedd y mudiad ieuenctid wedi cytuno i ariannu hanner y gost, a bellach mae'r llywodraeth yn fodlon cyfrannu £2.75m hefyd tuag at y cynllun.
Mae yna fwriad i wario £1.2m ar wella'r cyfleusterau yng Nghanolfan Hyfforddi Gweithgareddau Dŵr Glan-llyn, ac £800,000 ar gyfer adeiladu Canolfan Addysgol newydd yng Nglan-llyn Isaf.
Bydd cost cynllun datblygu 'Calon y Gwersyll' yn Llangrannog yn costio £3.5m.
Roedd yr Urdd wedi dweud y byddai'r cynlluniau'n creu 18 o swyddi llawn amser a 12 o brentisiaethau.
Image copyright Purcell Image caption Darlun y penseiri o sut allai'r neuadd ymgynnull edrych ar ôl y trawsnewidiad yn Llangrannog
Yn ôl yr Urdd, mae 56% o holl ysgolion Cymru yn treulio cyfnodau preswyl yng ngwersylloedd yr Urdd.
O'r rheiny roedd 26% o'r rhai fu'n ymweld dros y 3 mlynedd diwethaf yn dod o'r 20% cymuned fwyaf difreintiedig yng Nghymru.
Mae mwy o ysgolion ail-iaith yn mynychu'r gwersylloedd nag ysgolion Cymraeg, sy'n "dangos gwerth y gwersylloedd fel pwynt mynediad i'r Gymraeg", meddai'r mudiad.
Mwy o arian i'r Urdd?
Gan gadarnhau buddsoddiad y llywodraeth, dywedodd Kirsty Williams, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, bod yr Urdd yn "chwarae rôl hanfodol mewn darparu cyfleoedd dysgu gydol y flwyddyn i bobl ifanc yng Nghymru".
Dywedodd Siân Lewis, Prif Weithredwr yr Urdd, y byddai'r buddsoddiad yn caniatáu'r Urdd i "wella cyfleusterau ac adnoddau, greu swyddi newydd yng nghefn gwlad Cymru a diweddaru isadeiledd ar gyfer cenedlaethau o blant a phobl ifanc Cymru i'r dyfodol".
Gyda 47,000 o breswylwyr yn ymweld yn flynyddol a throsiant o £5.2m, mae gwersylloedd Llangrannog a Glan-llyn yn cyflogi 160 o staff.
Dywedodd yr Urdd eu bod nhw'n rhagweld cynnydd yn y niferoedd o ymwelwyr yn dilyn y cynlluniau newydd - fydd yn gyfwerth ag £1.3m o drosiant ychwanegol i'r Urdd.


description: Dyn 35 oed o Bowys yn pledio'n euog i lofruddio ei wraig, wedi iddi ddiflannu o'i chartref ym mis Ebrill eleni.

title: Dyn yn pledio'n euog i lofruddio Hollie Kerrell o Bowys


description: Yn ôl Heddlu Gogledd Cymru roedd dau ddyn wedi gadael ar droed cyn i wasanaethau brys gyrraedd.

title: Chwilio am ddau wedi gwrthdrawiad ger Pontllyfni

maintext:
Image copyright Google Maps Image caption Roedd y ffordd yma wedi cau am gyfnod wedi'r digwyddiad
Mae'r heddlu'n chwilio am ddau ddyn wedi gwrthdrawiad ffordd "difrifol" ar yr A499 rhwng Glynllifon a Phontllyfni yng Ngwynedd fore Gwener.
Yn ôl Heddlu Gogledd Cymru roedd dau ddyn wedi gadael ar droed cyn i wasanaethau brys gyrraedd toc wedi 05:00.
Roedden nhw mewn pick-up Ford Ranger oren, ond mae'r heddlu'n gofyn am gymorth y cyhoedd am eu bod yn credu i'r ddau gerdded o'r digwyddiad i gyfeiriad Pwllheli.
Dywedodd llefarydd eu bod yn credu i'r ddau fod yn aros a gweithio ym Mhwllheli.
Fe gaeodd y ffordd am gyfnod cyn ailagor am 08:00.


description: Dydy rhai rhieni ddim yn hawlio prydau ysgol am ddim achos stigma, sy'n cael effaith ar gyllidebau ysgol.

title: 'Stigma prydau am ddim yn taro cyllidebau ysgolion'

maintext:
Dydy rhai rhieni ddim yn hawlio prydau ysgol am ddim achos teimladau o stigma, ac mae pryder am yr effaith all hynny gael ar gyllidebau ysgol.
Yn ôl un prifathro yn Ynys Môn mae'r ysgol a'r awdurdod lleol yn ceisio annog pobl i hawlio drwy bwysleisio'r arian ychwanegol y bydd yn denu i'r ysgol.
Mae ymchwil gan Brifysgol Bangor yn awgrymu bod elfen o 'falchder gwledig' yn gallu rhwystro rhai rhag hawlio yng nghefn gwlad.
Mae ysgolion yn derbyn £1,150 yn ychwanegol ar gyfer pob disgybl sy'n cael prydau am ddim.
Image caption Dywedodd Adam Williams bod yr ysgol yn colli allan ar arian gan y llywodraeth
Ar draws Cymru, roedd bron i 65,000 o ddisgyblion 5-15 oed yn gymwys yn 2017/18 - ychydig dros 17% o'r holl ddisgyblion.
Yn ôl ffigyrau Llywodraeth Cymru roedd bron i 57,000 o ddisgyblion yn hawlio'r prydau.
Dywedodd Adam Williams, Pennaeth Ysgol Uwchradd Caergybi bod 21% o ddisgyblion yr ysgol yn cael y prydau am ddim, ond mae'n amcangyfrif bod 43% wedi bod yn gymwys ar ryw adeg ers dechrau yn yr ysgol.
"Mae'r ffordd mae'r system yn gweithio wedi newid felly mae pobl wedi methu ymgeisio... Ac hefyd wrth gwrs y stigma sydd o gwmpas trio am ginio am ddim," meddai.
'Ysgol yn colli allan'
Mae'r ysgol ynghyd ag ysgolion uwchradd eraill yr ynys wedi cyflwyno system di-arian ble mae disgyblion yn rhoi ôl bys ar declyn sy'n cysylltu â'u cyfrif arian cinio - a hynny meddai Mr Williams yn gymorth i oresgyn stigma.
Dywedodd bod llai yn hawlio ar hyn o bryd sy'n golygu bod 'na lai o arian yn dod i'r ysgol drwy'r Grant Datblygu Disgyblion.
"Oherwydd y ffordd mae ysgolion yn cael arian drwy Lywodraeth Cymru a trwy'r grantiau, mae'r ysgol yn colli allan," meddai.
Mae swyddogion o'r ysgol a'r awdurdod lleol wedi bod yn gweithio gyda rhieni a chynnig cymorth gyda ffurflenni hawlio.
Image caption Brian Jones ydy un o'r swyddogion bugeiliol ddaeth yn sgil yr arian ychwanegol
Yn ôl Mr Williams, mae'r arian sy'n gysylltiedig â nifer y plant sy'n cael prydau am ddim yn gyfraniad sylweddol i gyllideb yr ysgol ac wedi talu am swyddogion bugeiliol newydd.
Cyn-blismon o'r enw Brian Jones yw un o'r tri sydd newydd ddechrau eu gwaith yn yr ysgol
"Os di'r plant angen cymorth neu angen help, 'da ni yna i drafod ac i siarad. 'Da ni'n cysylltu 'efo'r rhieni hefyd - os oes gan y rhieni unrhyw bryderon ma' nhw'n dod i mewn a gawn ni sgwrs a thrafod y pryderon gyda'r rhieni.
"A thrwy gydweithrediad datblygu siwrne addysgol y plant."
Image caption Gallai closrwydd cymunedau gwledig fod yn gyfrifol am y stigma, meddai Gwilym Sion ap Gruffudd
Mae ymchwil gan Brifysgol Bangor yn awgrymu y gallai teimladau o stigma fod yn fwy dwys mewn ardaloedd gwledig.
"Ein prif gasgliadau ni oedd bod penaethiaid ysgolion uwchradd a chynradd yn dweud nad ydy rhieni yn hawlio prydau ysgol am ddim oherwydd y gwarthnod sydd ynghlwm mewn ardaloedd gwledig yng Nghymru", meddai awdur yr adroddiad, Gwilym Sion ap Gruffudd.
Dywedodd bod "closrwydd" y cymunedau a'r ffaith bod staff a theuluoedd yn aml yn byw yn lleol yn rhannol esbonio hynny.
Mae Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd yn ystyried newid y rheolau ynghlwm â chael prydau ysgol am ddim oherwydd y diwygiadau i'r drefn fudd-daliadau.


description: Llys yn achos dyn sydd wedi'i gyhuddo o lofruddio'i wraig yn clywed bod parafeddygon wedi canfod ei chorff yn noeth.

title: Dynes 'yn noeth' pan wnaeth parafeddygon ei chanfod


description: Cefnogwr pêl-droed Cymru wedi dychryn o glywed cefnogwr arall yn gweiddi sylwadau hiliol "erchyll" tuag at Ashley Williams.

title: Cwyn swyddogol am hiliaeth "anfaddeuol"


description: Tri pherson wedi'u lladd a thri arall wedi'u cludo i'r ysbyty gydag anafiadau difrifol yn dilyn gwrthdrawiad ar ffordd gefn ger Dinbych nos Wener.

title: Tri pherson wedi'u lladd mewn gwrthdrawiad ger Dinbych


description: Abertawe'n cael ergyd i'w gobeithion o ennill dyrchafiad yn ôl i'r Uwch Gynghrair wrth iddyn nhw gael eu trechu gan Ipswich.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 2-3 Ipswich


description: Pedwar Aelod Seneddol Ewropeaidd Cymru i dderbyn cyfanswm o dros £300,000 rhyngddyn nhw pan fydd y DU yn gadael yr UE.

title: Talu cyfanswm o dros £300,000 i ASEau Cymru wedi Brexit


description: Beirniadu ASau Ceidwadol am "ddiffyg parch" tuag at y prif weinidog wrth iddi gynnal trafodaethau Brexit.

title: Cairns yn condemnio iaith 'warthus' yn erbyn Theresa May


description: Mae Valero a B&A wedi pledio'n euog i gyhuddiadau yn ymwneud â iechyd a diogelwch yn dilyn ffrwydrad lle bu farw pedwar yn 2011.

title: Cwmnïau yn pleidio'n euog wedi ffrwydrad yn Sir Benfro


description: Heddlu Dyfed-Powys yn ymchwilio i amgylchiadau marwolaeth plentyn tair oed yn Sir Gaerfyrddin.

title: Heddlu'n ymchwilio i farwolaeth plentyn, 3, yn Sir Gâr


description: Y Gleision yn fuddugol yn y gêm dderbi rhwng rhanbarthau'r dwyrain wrth iddyn nhw drechu'r Dreigiau mewn gêm agos yn Rodney Parade.

title: Pro14: Dreigiau 15-23 Gleision


description: Dyn sydd wedi ei gyhuddo o lofruddio Simon Clark a thri diffynnydd arall i sefyll eu prawf fis Mawrth nesaf.

title: Nodi dyddiad dechrau achos llofruddiaeth Pentywyn

maintext:
Image copyright Heddlu Dyfed-Powys Image caption Cafodd corff Simon Clark ei ganfod ym maes carafanau'r Grove ym Mhentywyn
Bydd dyn sydd wedi ei gyhuddo o lofruddio dyn 54 oed yn Sir Gaerfyrddin yn sefyll ei brawf ym mis Mawrth.
Mewn gwrandawiad yn Llys y Goron Abertawe fe wnaeth Jeffrey Ward, 40 oed, ond siarad i gadarnhau ei enw, ei oedran a'i genedligrwydd.
Cafwyd hyd i gorff Simon Clark mewn maes carafanau ym Mhentywyn ar 28 Medi.
Dywedodd y Barnwr Keith Thomas wrth 40, a thri diffynnydd arall y bydd yr achos yn eu herbyn yn dechrau ar 18 Mawrth 2019.
Mae Kirston Macklin, 52, Linda Rowley, 52, a Julie Harris, 46, wedi eu cyhuddo o roi cymorth i droseddwr.
Mae Heddlu Dyfed-Powys yn dal yn chwilio am ddyn arall, Steven Baxter, mewn cysylltiad â'r llofruddiaeth ac mae gwobr o £5,000 yn cael ei gynnig am wybodaeth fyddai'n arwain at ddod o hyd iddo.


description: Carwyn Jones wedi gwrthod dweud a fydd Llywodraeth Cymru yn rhoi arian ychwanegol i awdurdodau lleol yn sgil Storm Callum.

title: Carwyn Jones: 'Parhau i drafod' taliadau llifogydd