description: Manon Steffan Ros yn ennill y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.

maintext:
Manon Steffan Ros sydd wedi ennill y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.
Roedd na 14 o ymgeiswyr yn y gystadleuaeth, a'r testun eleni oedd cyfrol o ryddiaith greadigol heb fod dros 40,000 o eiriau ar y testun 'Ynni'. Y beirniaid oedd Sonia Edwards, Menna Baines a Manon Rhys.
Ganwyd a magwyd Manon Steffan Ros yn Rhiwlas, Dyffryn Ogwen, a chafodd ei haddysg yn Ysgol Rhiwlas ac Ysgol Dyffryn Ogwen. Bu'n gweithio fel actores gyda chwmnïau theatr Y Frân Wen a Bara Caws am rai blynyddoedd. Bellach mae'n ddramodydd, yn sgriptwraig, ac yn diwtor ysgrifennu creadigol.
Mae hi'n yn byw yn Nhywyn, Bro Dysynni, gyda'i meibion, Efan a Ger.
Cyflwynwyd y Fedal a'r wobr ariannol o £750 gan Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr, Caerdydd.
Image caption Dywedodd Sonia Edwards ei bod wedi ei dal yng ngwe dryloyw, fregus o'r dechrau i ddiwedd y gyfrol
Wrth draddodi'r feirniadaeth o'r llwyfan ar ran ei chyd-feirniaid, dywedodd Sonia Edwards, enillydd y Fedal yn Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn y llynedd: "Hoffwn ddiolch i awduron y cyfansoddiadau a ddaeth i law am ymddiried eu gwaith ynom. Yng ngeiriau Manon, 'mae cyflawni tasg fel hon yn gofyn am ymroddiad, stamina a dyfalbarhad.' A rhaid cytuno hefyd â Menna nad ydi'r testun 'Ynni' chwaith mo'r hawsaf i ymateb iddo'n greadigol.
Wrth sôn am y gyfrol fuddugol, 'Llyfr Glas Nebo' gan Aleloia, dywedodd: "Weithiau, mewn ras fawr nodedig, mae yna geffyl diarth yn ymddangos o nunlle ac yn pasio pawb o'r ochr allan. Mae o'n ei osod ei hun ar y blaen ac yn aros yno hyd y diwedd, tra bod y gweddill yn mesur eu camau tu ôl iddo. Mae profi cyffro fel hyn yn peri i ias eich cerdded.
"Daeth gwaith Aleloia o ganol y pentwr cyfansoddiadau a'i osod ei hun ar y blaen. Fedrwn i ddim rhoi'r gorau i ddarllen y nofel hon ac es i drwyddi ar un eisteddiad. A doeddwn i ddim isio iddi orffen. Ond erbyn meddwl, doedd hynny ddim yn ormod o loes, oherwydd mi arhosodd hefo fi'n hir. Dyna'r argraff a gafodd ar fy nghyd-feirniaid yn ogystal".
"Cawsom ein dal yng ngwe dryloyw, fregus Aleloia o'r dechrau i'r diwedd a thu hwnt. A dyna gamp gwir lenor. Mae'r darlun a gawn o ran o ogledd Cymru yn sgil ffrwydriad niwclear trwy lygaid bachgen a'i fam yn ysgubol. Nid oherwydd y wybodaeth wyddonol a gawn. Nid oherwydd fod yma iaith aruchel. Ond oherwydd fod yma anwyldeb a thynerwch a realiti noeth a cholled a dioddefaint mewn iaith sy'n perthyn i ni i gyd. Ac oherwydd fod yr awdur hwn yn llenor wrth reddf.
'Perl'
Ychwanegodd Sonia Edwards: "Dywed Menna Baines fod yma 'ysgrifennwr greddfol, sicr ei gyffyrddiad.' Ac meddai Manon Rhys: 'Gafaelodd y nofel hon ynof o'r frawddeg gyntaf.' Dwi wedi sôn heddiw am grynhoi. Tasai rhaid crynhoi'r feirniadaeth ar y gwaith hwn i un gair mi ddywedwn i: perl. Mae Aleloia bellach yn swnio'n debyg iawn i 'haleliwia'! Ewch ar garlam i'w anrhydeddu â Medal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018 a rhowch iddo bob clod a berthyn iddi."
Enillodd Manon Steffan Ros y Fedal Ddrama yn Eisteddfodau Cenedlaethol 2005 a 2006, ac mae hi wedi ysgrifennu amryw o nofelau. Enillodd Wobr Tir na n-Og am lenyddiaeth i blant dair gwaith.
Mae'n ysgrifennu colofn wythnosol o lên micro yng nghylchgrawn Golwg, ac eleni, bu'n gweithio fel awdur preswyl yng Nghastell Penrhyn.


description: Ffermwyr o Gymru yn rhybuddio bod y pris maen nhw'n ei dderbyn am eu hŵyn wedi cyrraedd lefelau difrifol o isel.

title: Ffermwyr yn galw am weithredu brys

maintext:
Image caption Mae tua 33% o gig oen Cymru yn cael ei allforio
Mae ffermwyr o Gymru wedi bod yn cymryd rhan mewn 'uwch-gynhadledd argyfwng' gyda rhybudd fod y pris maen nhw'n ei dderbyn am eu hŵyn wedi cyrraedd lefelau difrifol o isel.
Maen nhw'n honni bod y ganran o gig oen cartref sy'n cael ei werthu yn y siopau wedi gostwng o 60% i 50% yn ystod y flwyddyn ddiwethaf.
Mae ffermwyr eisoes wedi cynnal protest y tu allan i un o'r archfarchnadoedd gan ddweud eu bod yn anhapus fod cig oen o Seland Newydd yn cael ei werthu pan fo tymor cig oen Cymreig ar ei anterth.
Dywed yr archfarchnadoedd eu bod am i gwsmeriaid gael cynnyrch o safon uchel sydd hefyd yn fforddiadwy.
Undeb amaethwyr yr NFU drefnodd y cyfarfod ddydd Llun yn Llundain.
Yn dilyn y cyfarfod heddiw mae undebau ffermwyr wedi cyhoeddi datganiad ar y cyd yn galw ar lywodraeth y DU, manwerthwyr a phroseswyr a'r Undeb Ewropeaidd i beidio anwybyddu arwyddion bod amaethu mewn cyflwr argyfyngus.
Fe ddywed y datganiad gan NFU Cymru, NFU, NFU'r Alban ac Undeb Amaethwyr Ulster:
"Byddwn yn annog gweinidogion amaeth ar draws y DU i gyfarfod ar unwaith.
"Mae angen iddyn nhw gyfaddef bod rhywbeth sylfaenol wedi mynd o'i le yn y gadwyn gyflenwi, ac i weithredu i gywiro hynny... mae angen sicrhau bod cytundebau ffermwyr yn fwy tymor hir ac yn decach o safbwynt risg a gwobr.
"Ar hyn o bryd mae nifer o gytundebau yn rhoi'r risg i gyd ar y ffermwr gyda fawr o wobr ar y diwedd.
"Ry'n ni'n galw hefyd ar fanwerthwyr i beidio dibrisio bwyd Prydeinig fel llaeth er mwyn denu cwsmeriaid. Dechreuwch ddangos eich bod yn sicrhau bod yr holl fwyd yr ydych yn ei werthu yn dod o fferm sydd wedi cael pris teg am y cynnyrch.
"Mae cyfarfod brys o Gyngor Gweinidogion Amaeth Ewrop ar 7 Medi. Rydym yn galw ar holl weinidogion amaeth y DU i sefyll dros amaethwyr Prydain yn y cyfarfod yna."
Image caption Dylan Morgan: 'Does dim angen mewnforio cig oen Seland Newydd yr adeg yma o'r flwyddyn'
'Yng Nghymru mae'r cig oen gorau yn y byd'
Mae'r undeb am berswadio archfarchnadoedd i newid agwedd, ac maen nhw hefyd yn galw am gefnogaeth gwleidyddion o'r DU ac Ewrop.
Honna'r ffermwyr fod archfarchnadoedd Tesco ac Asda yn gwerthu cig oen rhatach o Seland Newydd, a bod hynny wedi arwain at ostwng prisiau cig oen yma hefyd.
Dywedodd Dylan Morgan, Pennaeth polisi NFU Cymru: "Mae yna nifer o ffactorau. Mae gwerth uchel y bunt wedi effeithio ar ein gallu i allforio, mae yna broblemau yn Calais, ac yn hanesyddol mae canran uchel o'n cig oen wedi mynd i wledydd de Môr y Canoldir, lle mae'r argyfwng ariannol wedi effeithio ar eu gallu i brynu ein cynnyrch.
"Ond mae'r ffaith fod cig oen o Seland Newydd yn llifo i'n marchnadoedd yn ffactor pwysig - a hynny pan mae yna gyflenwad digonol o'r cig oen gorau yn y byd ar gael yma."
Dywed undebau fod y bwlch rhwng y pris mae'r ffermwr yn ei dderbyn a'r pris yn y siopau wedi ymestyn yn sylweddol.
Ymateb Tesco
Dywed Tesco fod y rhan fwyaf o'r cig oen y maen nhw'n ei werthu yn Gymreig a Phrydeinig tra bod y cownteri cig ffres yn gwerthu cig oen Prydeinig yn unig.
"Rydyn ni'n cydnabod ansawdd cig oen Cymreig a Phrydeinig ac rydyn ni'n falch mai ni yw ei brynwr mwya'," meddai llefarydd.
"Rydyn ni'n labelu tarddiad ein cig oen yn glir, ac rydyn ni'n anelu i gynnig y dewis o brynu cynnyrch Prydeinig i'n cwsmeriaid, yn enwedig gan fod hynny'n dymhorol ar hyn o bryd.
"Mae cwsmeriaid yn adnabod ansawdd uchel cig oen Seland Newydd hefyd, ac mae'n help i'w gadw'n fforddiadwy ar gyfer y cwsmer."
Dadansoddiad Gohebydd Amgylchedd BBC Cymru, Iolo ap Dafydd
Ar yr union adeg mae'r ffrae ddiweddaraf yma rhwng y cynhyrchwyr - y ffermwyr - a'r gwerthwyr, a'r cwmnïau sy'n darparu ar gyfer y farchnad - mae Prifysgol Aberystwyth yn casglu ffeithiau ar gyfer eu harolwg busnes fferm blynyddol.
Dywed y cyfarwyddwr Tony O'Regan fod mwy o ffermwyr yn debygol o adael y byd amaeth. A dengys ystadegau'r 10 mlynedd diwethaf, fod dros fil wedi gadael y diwydiant ers 2004. Yn y sector llaeth mae traean o ffermwyr wedi newid cyfeiriad neu orffen amaethu'n llwyr.
Faint mae'r pwysau masnachol yna, a'r ergydion eraill i ffermwyr - y bunt gref, colli marchnadoedd yn Ne Ewrop gydag ansefydlogrwydd economaidd Groeg, Sbaen a'r Eidal a channoedd o loriau wedi eu parcio yn Calais a Chaint ar hyn o bryd, yn poeni'r siopau mawr, dyn a ŵyr.
Dywed y ffermwyr nad ydyn nhw'n gofyn am gardod, ond ewyllys da. Mae angen sicrwydd arnyn nhw i baratoi ŵyn i'r farchnad - i'w cenhedlu, eu meithrin a'u pesgi, ac mae hynny yn costio arian ac ymroddiad. Rhyw gytundeb fyddai'n rhoi sicrwydd er gwaethaf pegynau naturiol y farchnad rydd y mae'r ffermwyr.
A cheisio pwysleisio hynny y bydd swyddogion yr NFU , a pherswadio rheolwyr a chyfrifwyr yr archfarchnadoedd, y dylen nhw arddangos mwy o ymrwymiad i gynhyrchwyr bwyd Cymru a gweddill Prydain.
Doedd nifer o archfarchnadoedd ddim am gael eu holi, ond roedd Tesco - ar e-bost, nid o flaen camera - yn dadlau bod y rhelyw o'r cig ar werth yn eu siopau ar hyn o bryd yn gig Cymreig a Phrydeinig.
Pryder y ffermwyr ydy y bydd prisiau is, yn arwain at fwy o ffermwyr yn methdalu, ac y bydd angen mewnforio mwy o fwyd o dramor yn y dyfodol o ganlyniad.
Image copyright 29mokara
Image caption Jonathan Huntley: 'Llynedd roedden ni'n cael £65-70 am bob oen, eleni mae'r prisiau yn y pumdegau'.
'O Gilfynydd i Gaerdydd'
Mae Jonathan Huntley, sy'n ffermio ger Pontypridd, yn amcangyfri' y gallai golli hyd at £20,000 eleni os yw prisiau'n aros yn yr unfan.
"Rydyn ni'n gwerthu ein holl ŵyn am swm sylweddol is na'r gost cynhyrchu.
"Mae'n golled sylweddol, a dim ond amser a ddengys a allwn ni gynnal hynny yn y dyfodol."
Dywedodd fod maint ffermydd Seland Newydd yn fantais iddyn nhw, ac er mwyn gallu cystadlu, byddai'n rhaid iddo ehangu ei dir "o Gilfynydd i Gaerdydd".
Poeni am brisiau llaeth
Mae'r NFU hefyd yn bryderus ynghylch y toriadau yn y pris mae ffermwyr yn ei dderbyn am eu llaeth.
Dywedodd Morrisons eu bod yn ceisio pasio prisiau isel ymlaen i'w cwsmeriaid pryd bynnag mae hynny'n bosib.
Yn ôl y cyfarwyddwr masnachol Darren Blackhurst: "rydyn ni'n cydnabod fodd bynnag, fod y galw byd-eang wedi gostwng a bod hyn wedi creu gorgyflenwad o laeth Prydeinig sy'n arwain at amodau anodd ar gyfer nifer o ffermwyr llaeth ar hyn o bryd."
Dywedodd Asda eu bod wedi eu hymrwymo i brynu cynnyrch Prydeinig yn gyntaf.

fasttext_language: cy


description: Mae Don Whalley o Brestatyn yn cychwyn ar bererindod 450 milltir.

title: Pererindod i ddyn 80 mlwydd oed


description: Mae pum dyn wedi eu cyhuddo o droseddau yn dilyn cyfres o ddigwyddiadau cysylltiedig yn y ddinas ddydd Llun.

title: Casnewydd: Cyhuddo pump yn dilyn digwyddiadau ddydd Llun


description: Waxaa sii koradhay tirada ku dhimatay dab xoogan oo ka kacay gobolka California ee dalka Mareykanka

title: Tirada dhimashada oo koradhay gobolka California iyo dabka oo wali socda


description: Dylai plismona ond cael ei ddatganoli i Gymru os mai'r unig nod yw gwella'r gwasanaeth sydd ar gael i'r cyhoedd, yn ôl Ffederasiwn Heddlu Cymru a Lloegr.

title: Datganoli plismona: Barn yr heddlu


description: Mae Heddlu Dyffryn Tafwys yn gofyn am gymorth i ddod o hyd i ddynes 34 oed sydd ar goll o'r chartref yn Faringdon.

title: Dynes ar goll: Teithio i Gaerdydd?


description: Ymchwiliad yn dechrau i gynllun i adeiladu trac rasio yng Nglyn Ebwy.

title: Ymchwiliad i gynllun trac rasio


description: Fe fydd llu o ser Cymru'n dod at ei gilydd i berfformio addasiad newydd o un o ddramâu enwoca' Dylan Thomas.

title: Enwogion Cymru'n ymuno i ddathlu DT100


description: Dyn mewn cyflwr difrifol ar ôl syrthio i farina Caergybi yn gynnar fore Sul.

title: Achub dyn o farina


description: Yr Ods fydd y prif fand nos Sadwrn ym Maes B Eisteddfod Genedlaethol Bro Morgannwg, yn cloi pedair noson 'wahanol i'r arfer'.

title: Yr Ods i gloi gweithgareddau Maes B 2012


description: Cadwyn o siopau teuluol yn cael eu gwerthu ond 449 o swyddi'n ddiogel.

title: Prynu siopau: 449 o swyddi'n ddiogel


description: Mae cynnydd bychan wedi bod yn nifer y bobl sydd yn derbyn triniaeth canser o fewn targedau amser Llywodraeth Cymru - er nad ydi'r targed cyffredinol yn cael ei gyrraedd.

title: Amseroedd aros am driniaeth canser yn gwella


description: Arestio dyn 37 oed a menyw 34 oed ar amheuaeth o helpu llofrudd i ddianc o garchar.

title: Helpu dyn i ddianc o Garchar Prescoed: Arestio dau


description: Heddlu Gogledd Cymru yn chwilio am ddyn yn ei ugeiniau geisiodd ddwyn o dŷ ym Mangor.

title: Chwiliio am leidr ym Mangor


description: Bydd Geraint Thomas a Becky james yn gobeithio arwain Tîm Seiclo Cymru i lwyddiant yng Ngemau'r Gymanwlad yn Glasgow.

title: Tîm Seiclo Cymru i Gemau'r Gymanwlad wedi ei gyhoeddi


description: Y rapiwr a'r cerddor Ed Holden i gynrychioli Cymru ym Mhencampwriaeth Beatbocsio'r byd.

title: Ed Holden i gynrychioli Cymru ar lwyfan y byd


description: Cyfle i adnabod Nicky Roberts, un o gystadleuwyr Dysgwr y Flwyddyn 2018, yn well.

maintext:
Wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd bydd enillydd Dysgwr y Flwyddyn 2018 yn cael ei gyhoeddi. Unwaith eto eleni, pedwar sydd wedi dod i'r brig.
Mae Cymru Fyw wedi bod yn eu holi i ddod i'w hadnabod yn well.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dysgwr y Flwyddyn 2018: Adnabod Nicky Roberts
Yn wreiddiol o Gwm Rhondda, symudodd Nicky Roberts i Aberystwyth y llynedd er mwyn gallu byw ei fywyd yn y Gymraeg.
Dewisodd Nicky astudio Technoleg Gwybodaeth yn hytrach na Chymraeg yn yr ysgol, gan ei fod yn awyddus i weithio ym maes TG.
Flynyddoedd yn ddiweddarach, tra roedd allan yn Ffrainc adeg gemau'r Ewros yn 2016, penderfynodd y dylai fynd ati i ddysgu'r iaith.
Beth yw dy hoff air Cymraeg?
Dw i'n ffan o eiriau gallwch eu defnyddio er mwyn swnio fel chi'n gwybod beth dych chi'n sôn am, fel fframwaith, sylweddoli neu ensyniad.
Bydd geiriau fel rhain yn gwneud unrhyw un swnio yn well.
Dych chi methu curo 'crempog' chwaith!
Oes yna gamgymeriad ti wastad yn gwneud?
Dw i'n gwneud camgymeriadau bob dydd fel pawb arall i ddeud y gwir. Mae'n rhan o'r broses, ond os oes rhaid i fi ddewis un, am ryw reswm bydda i wastad yn cymysgu "mynnu" a "honni", er eu bod yn hollol wahanol!
Pa berson wnaeth dy ysbrydoli i ddysgu Cymraeg?
Es i'r Ewros yn ystod Haf 2016 ac yn ystod hanner amser yn y gêm yn erbyn Gogledd Iwerddon yn yr ail rownd, dywedodd y boi 'ma, yn yr acen mwya' 'Gwyneddaidd' yn y byd - "T'isho help efo hwnna" pan oeddwn i'n trio cario fy niodydd yn ôl i fy sedd.
Ar y bryd hynny, doeddwn i ddim yn medru siarad yr iaith o gwbl, felly oeddwn i'n teimlo yn embaras iawn!
Image copyright Thinkstock Image caption Mae Nicky Roberts yn dweud fod treigliadau yn gwneud yr iaith Gymraeg yn 'unigryw'
Roedd y boi yna'r union reswm des i adre a dechrau dysgu'r iaith yn Mis Rhagfyr 2016.
Yn anfoddus dwi methu cofio'r dyn nawr, ond bob tro rydym wedi mynd dramor i gefnogi'r tîm pêl-droed, dw i wedi trio ei ffeindio fe eto i ddiolch iddo.
Beth yw dy farn di am bobl sy'n cywiro dy Gymraeg?
Mae rhai pobl yn wahanol, ond rhaid i fi ddweud bod dw i ddim yn hoffi e pan fydd rhywun ddweud wrth i fi "Wyt ti'n meddwl i ddweud 'rhywbeth' yn lle 'rhywbeth'.
Weithiau mae hynny yn brifo mwy na mae'n helpu.
Dw i'n ystyried fy hun i fod yn siaradwr Cymraeg rhugl dyddiau hyn felly does dim ots gyda fi erbyn nawr.
Pa emoji wyt ti?
Beth yw dy farn am y treigliadau?
Dw i wrth fy modd gyda threigladau!
Mae'n nhw'n helpu gwneud yr iaith yn unigryw, ac hefyd, dyw treigladau ddim yn anodd iawn i ddweud y gwir - os dych chi'n cael treiglad yn anghywir, paid â becso o gwbl, caria 'mlaen - siŵr o fod fydd neb yn sylweddoli!
Image copyright Eisteddfod Genedlaethol Image caption Mae pedwar yn cystadlu yn y ffeinal eleni
Sut wnei di ddathlu os ti'n ennil
Bydd e'n dibynnu ar pa amser bydd y seremoni yn gorffen!
Os bydd e'n gorffen yn gynnar, af i yn ôl i Lwyfan y Maes er mwyn gwylio y band 'Yr Eira' yn chwarae, os ddim - bydda i'n mynd am ychydig o ddiodydd 'tawel' yng Nghlwb Ifor Bach!
Pa emoji wyt ti?
(Mae'n gwirio ei ffôn) Dw i'n eithaf diflas gyda emojis yn anfoddus, felly gadewch i fi wirio... Chi methu curo'r dyn gyda sbectol haul! Dyna'r emoji i fi.
Beth yw'r frawddeg mwyaf rhyfedd ti 'di gweld mewn llyfr dysgu Cymraeg?
Dw i'n cofio achos gwnes i dynnu llun!
"Croeso i Lambed, paid â bod ofn, bydd popeth yn iawn!"
Dw i'n byw yn eithaf agos i Lambed, ac mae'r dref yn hyfryd! Felly dw i ddim yn gwybod o le daeth hwnna!l?


description: Cyngor Abertawe yn deud y byddant yn newid llwybr teithio bysys sy'n defnyddio Heol y Brenin yn yr hydref yn dilyn dwy ddamwain angheuol.

title: Newidiadau i lif traffig ar Ffordd y Brenin


description: Xoghayaha arrimaha dibadda ee Maraykanka Rex Tillerson ayaa sheegay in Marayku uu doonayo in uu sii xoojiyo xiriirka uu la leeyahay Hindiya iyadoo uu sare u sii kacoyo galaangalka uu Shiinuhu ku leeyahay Aasiya.

title: Maraykanka oo Hindiya ammaanay Shiinahana u digay


description: David Boswell, cyn faer Penfro, gafodd ei garcharu am dresio plentyn yn ymddiswyddo fel cynghorydd sir.

title: Troseddwr rhyw yn ymddiswyddo fel cynghorydd


description: Cynllun yn rhoi cyfle i fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd ddysgu Cymraeg ochr yn ochr â'u hastudiaethau.

title: Prifysgol Caerdydd: Gwersi Cymraeg i bawb


description: Maxkamad kutaal dalka Kenya ayaa sii daysay nin horay loogu xukumay 20 sano oo xarig ah dhoofinta foolka maroodiga. Xukunka Maxamed Faysal oo Sanadkii 2016-kii ayaa la xiriiray dagaalka ka dhanka ugaarsiga sharci darrada ah iyo ka ganacsiga foolka maroodiga.

title: Kenya: Nin 20 sano oo xarig ah ay maxkamadi ku xukuntay oo la sii daayey


description: Morgannwg yn cael trafferth gyda'r bat yn eu gêm yn erbyn Sir Hampshire yn Stadiwm Swalec.

title: Talcen caled i Forgannwg


description: Mae rheolwr Cymru Chris Coleman yn credu mai'r Seintiau Newydd yw'r clwb fydd yn serennu yng Uwchgynghrair Cymru'r tymor hwn.

title: Coleman: 'TNS yw'r tîm i'w curo'


description: Iyi ntsinzi ye ntacyo yahinduye ku bihe byiza by'isiganwa muri rusange bifitwe na Mugisha Samuel w'ikipe y'u Rwanda ucyambaye umwenda w'umuhondo.

title: Umunyespanye Lozano Riba David yegukanye agace ka 7 muri Tour du Rwanda


description: Mae rhieni yn dadlau bod polisi trafnidiaeth Cyngor Fflint yn gwahaniaethu ar ddisgyblion mewn ysgol yn ôl eu ffydd.

title: Bws ysgol: Rhieni Sir Fflint yn cwyno am bolisi'r cyngor

maintext:
Mae Prifathro wedi galw ar Gyngor Fflint i gael gwared ar bolisi trafnidiaeth ysgol gan ddadlau ei fod yn gwahaniaethu ar ddisgyblion yn ôl eu ffydd.
Mae disgyblion Catholig Ysgol Uwchradd Sant Richard Gwyn yn cael mynd ar fws am ddim, tra bod rhaid i rai eraill dalu i fynd ar un gwahanol, meddai rhieni.
Dywedodd y Prifathro, Ronald Keating, y dylai'r drefn ddod i ben.
Y polisi swyddogol yw rhoi tocyn am ddim i ddisgyblion sy'n byw fwy na thair milltir o'r ysgol, os ydyn nhw o'r un enwad a'r ysgol.
Y rheswm dros hynny yw mai dyma'r ysgol Gatholig agosaf y gallen nhw fynychu.
Nid 'polisi newydd'
Yn ôl Cyngor Fflint dyw'r polisi ddim yn newydd nac yn unigryw.
Mae'n rhaid i ddisgyblion sydd ddim o'r un ffydd dalu gan y gallen nhw fynd i ysgol agosach.
Maen nhw yn gyfrifol am un bws ar gyfer y disgyblion sydd efo tocyn am ddim a hefyd rheiny sydd ddim yn Gatholig ond wedi cael tocyn gostyngol am £55.
Yr ysgol sydd yn gyfrifol am yr ail fws. Disgyblion sydd heb docyn am ddim sydd yn mynd ar y bws yma ac maen nhw'n gorfod talu £149 y tymor.
Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Fflint: "Dyw'r cyngor ddim yn dyblygu gwasanaethau ac rydym yn darparu trafnidiaeth i ddisgyblion sydd yn gymwys."


description: Bydd prawf gyrru ond ar gael yn Gymraeg neu Saesneg wedi i lywodraeth y DU gyhoeddi gwaharddiad ar ieithoedd tramor ar gyfer y prawf ysgrifenedig.

title: Prawf gyrru: Cymraeg neu Saesneg yn unig


description: Crwner mewn cwest yn Llandudno wedi cofnodi bod dynes o Fae Colwyn wedi lladd ei hun ar ôl iddi gael ei threisio gan yrrwr tacsi ffug.

title: Hunanladdiad yn dilyn ymosodiad


description: Mae elusen sy'n ceisio atal trais yn y cartref wedi derbyn arian sylweddol gan Gronfa'r Loteri.

title: £2 filiwn i atal trais yn y cartref


description: Beth yw'r pynciau mae'r chwaraewyr rygbi yma'n teimlo sydd yn rhaid eu taclo? Cymru Fyw sydd wedi bod yn holi.

title: Taten boeth: Gorllewin De Cymru


description: Cynhadledd y blaid Lafur wedi cymeradwyo newidiadau sy'n rhoi mwy o bŵer i'r blaid yng Nghymru a'r Alban.

title: Llafur: Pleidleisio i roi mwy o bŵer i Gymru a'r Alban


authors:
Steffan Messenger
Bbc Cymru

description: Roedd Steffan Messenger ym Mharis wrth i dros filiwn o bobl orymdeithio drwy brifddinas Ffrainc.

title: Gorymdaith 'yn brawf o frawdoliaeth'


description: Ymgyrch i hybu diogelwch ar ffordd yng nghanol Abertawe, wedi i fenyw farw ar ôl cael ei tharo gan fws.

title: Llysgenhadon i rybuddio am beryglon y Kingsway


description: Mae Cyngor Sir Ddinbych yn dweud eu bod wedi siomi gyda phenderfyniad Gweinidog Addysg Cymru i wrthod yr argymhelliad i gau Ysgol Llanbedr.

title: Cyngor wedi siomi â phenderfyniad i beidio cau ysgol


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Miloedd o fyfyrwyr Safon Uwch ar hyd a lled Cymru'n aros am eu canlyniadau, yn y gobaith o fynd ymlaen i addysg uwch.

title: Miloedd o fyfyrwyr yn aros am ganlyniadau Safon Uwch

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae miloedd o fyfyrwyr yn paratoi i gael eu canlyniadau Safon Uwch ddydd Iau.
Y llynedd, roedd canlyniadau ar gyfer y graddau gorau ar eu huchaf ers bron i ddegawd.
Unwaith eto eleni, mae llai o gofrestriadau wedi bod ar gyfer arholiadau Safon Uwch, i lawr 13% dros dair blynedd.
Ond yn ôl y rheoleiddiwr cymwysterau, mae gostyngiad ym maint y boblogaeth ymhlith pobl ifanc 17 i 18 oed yn un o'r prif resymau dros hynny.
Image copyright Cymwysterau Cymru
Mae proses o ddiwygio cymwysterau wedi bod yng Nghymru a dyma'r canlyniadau cyntaf ar gyfer 10 Safon Uwch newydd, wedi i 13 arall gael eu harholi am y tro cyntaf y llynedd.
Dechreuodd y broses ddiwygio wedi adolygiad o gymwysterau i bobol ifanc 14 i 19 oed.
Mae'r cymwysterau safon uwch yn parhau'n debyg i rai Lloegr a Gogledd Iwerddon o ran cynnwys ond gyda phersbectif Cymreig pan fo hynny'n addas.
Yn Lloegr, dydy cymwysterau Uwch Gyfrannol (AS) ddim bellach yn cyfrannu at Safon Uwch ond mae'r cysylltiad yn parhau yng Nghymru ac mae'n cyfrannu 40% at gymhwyster Safon Uwch.
Trefn ffioedd newydd
Y pynciau safon uwch newydd a gafodd eu harholi eleni oedd Drama, Ffrangeg, Daearyddiaeth, Almaeneg, Mathemateg, Cerddoriaeth, Addysg Grefyddol, Astudiaethau Crefyddol, Sbaeneg a Chymraeg Ail Iaith.
Mae cofrestriadau wedi gostwng ym mwyafrif helaeth y pynciau eleni, er bod cynnydd o 4% yn y cofrestriadau ar gyfer Bioleg a Dylunio a Thechnoleg ac roedd Cymraeg i fyny 8% i 255 o gofrestriadau.
Roedd gostyngiad o 21% yng nghofrestriadau Addysg Grefyddol, 13% yn llai ar gyfer Astudiaethau Busnes, a 285 o gofrestriadau oedd 'na am Gymraeg Ail Iaith - lawr 15%.
Mathemateg sydd â'r cyfanswm mwyaf o gofrestriadau - 3,950, sy'n gyson â'r llynedd.
Mae canlyniadau'r Fagloriaeth yn cael eu cyhoeddi hefyd.
Mae traean o bobol ifanc 18 oed Cymru wedi gwneud cais i fynd i brifysgol mor belled, ac mae'r gwasanaeth mynediad UCAS yn disgwyl y bydd tua thri chwarter yn llwyddo i fynd i'r sefydliad maen nhw wedi ei roi fel dewis cyntaf.
Bydd y myfyrwyr hynny'n rhan o'r to cyntaf i dderbyn grantiau newydd tuag at gostau byw fel rhan o newidiadau i'r drefn ariannu myfyrwyr.
MANYLION CYSWLLT Y SYSTEM GLIRIO


description: Yr Awdurdod Tân ac Achub wedi clywed ei bod yn "bosibilrwydd realistig" i chwarter o swyddi diffoddwyr tân gogledd Cymru gael eu colli, os nad ydyn nhw'n derbyn arian ychwanegol.

title: Colli chwarter o swyddi tân yn 'bosibilrwydd realistig'

maintext:
Mae'r Awdurdod Tân ac Achub wedi clywed ei bod yn "bosibilrwydd realistig" i chwarter o swyddi diffoddwyr tân gogledd Cymru gael eu colli, os nad ydyn nhw'n derbyn arian ychwanegol.
Mae'r gwasanaeth wedi gwneud arbedion o £2.4 miliwn ers 2011, ond mae angen arbed £3m yn ychwanegol dros y pum mlynedd nesaf.
Mae penaethiaid wedi rhybuddio y byddai toriadau pellach yn golygu gwneud toriadau i wasanaethau rheng flaen.
Ar hyn o bryd mae gan y gwasanaeth tân yng ngogledd Cymru tua 800 o ddiffoddwyr tân.
Bydd dogfen ymgynghori ar gynyddu cyllideb y gwasanaeth yn cael ei lansio'r mis nesaf.
Mae'r chwe awdurdod lleol sy'n ariannu'r gwasanaeth tân ac achub yn y rhanbarth yn cael eu briffio gan swyddogion tân ar hyn o bryd.
Cafodd tri "senario realistig", allai ddileu'r arbedion sydd eu hangen, eu cyflwyno i'r Gweithgor Cynllunio a Gwelliant yn gynharach eleni.
Image caption Mae Gwasanaeth Tan y Gogledd yn poeni y bydd rhaid cael gwared ar rai peiriannau a mwy o swyddi os bydd rhaid arbed mwy o arian
Colli 228 swydd
Mewn adroddiad i'r awdurdod, dywedodd yr Is-Swyddog Tân Dawn Docx: "I grynhoi, byddai parhau i rewi'r gyllideb tan ddiwedd y degawd hwn yn gofyn am ostyngiadau sylweddol yn y drefn o gau naw o'r 44 o orsafoedd tân presennol, gan gael gwared ag 17 o'r 54 o beiriannau tân sydd gennym ar hyn o bryd ac yna bydd tua 228 allan o'r 799 o swyddi presennol yn cael eu colli."
Er mwyn osgoi "gostyngiad anghymesur" o'r fath, mae'r awdurdod yn anelu at gynyddu eu cyllideb refeniw o £3 miliwn, drwy godi ddim mwy na £1 y pen o'r boblogaeth yn y gogledd, rhwng 2016 a 2020.
Dywedodd llefarydd ar ran Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru: "Ar hyn o bryd rydym yn cynnal sesiynau briffio gyda phob cyngor ar sut i baratoi ein cynllun gwella ar gyfer y gwasanaeth tân ac achub, cyn i'r ymgynghoriad â'r cyhoedd ddechrau.
"Mae rhai sesiynau yn gyhoeddus ac mae rhai ohonynt ar gyfer prif swyddogion.
"Bydd cynghorau yn cael cyfle i ymateb fel rhan o'r ymgynghoriad.
"Yna bydd yr holl ymatebion yn cael eu trafod gan yr awdurdod cyfan er mwyn penderfynu a fydd y cynllun gwella drafft yn cael ei dderbyn yn llawn."


authors:
Gan Craig Duggan
Gohebydd Bbc Cymru Ym Mhatagonia

description: Digwyddiadau yn cael eu cynnal ym Mhatagonia i nodi union ganrif a hanner ers i'r Cymry cyntaf gyrraedd y Wladfa.

title: Dathlu 150 mlynedd ers glaniad y Mimosa yn y Wladfa


description: Cleifion sy'n cael triniaeth ar yr arennau ym Merthyr Tudful yn cael gofal mewn uned ddialysis newydd.

title: Ailwampio uned ddialysis ym Merthyr Tudful


description: Mae dwy fyfyrwraig wedi cael profiad brawychus yn Ne Affrica, wrth i leidr ddwyn ganddynt a'u bygwth gyda chyllell.

title: Profiad brawychus i ddwy fyfyrwraig o ogledd Cymru


description: Adran ddigidol y Gynghrair Bêl-Droed wedi ymddiheuro wedi i e-bost gael ei anfon at gefnogwyr Caerdydd a Chasnewydd yn eu hannog i gefnogi Lloegr.

title: Annog Cymry i gefnogi Lloegr


description: Bu gostyngiad o 3% yn nifer y troseddau gafodd eu cofnodi yng Nghymru yn ystod 2013, yn ôl ffigyrau gafodd eu cyhoeddi ddydd Iau.

title: Gostyngiad o 3% mewn troseddu yng Nghymru yn 2013


description: Abategetsi bo mu Buhinde bamenyesha ko abantu bamaze kwicwa n'imvura yo muri kino gihe bageze ku majana icenda na mirongo itatu, aho Leta ya Kerala ariyo yasinzikaye kurusha.

title: Isegenya imaze guhitana 930 mu Buhinde


description: Ystadegau swyddogol yn datgelu bod 5% o bobl Cymru wedi eu geni y tu allan i'r Deyrnas Unedig.

title: 5% o bobl Cymru o wledydd tramor


description: Bydd AC Blaenau Gwent, Alun Davies, yn cyhoeddi ei fwriad i ymgeisio i arwain Llafur Cymru yn ddiweddarach dydd Gwener

title: Arweinyddiaeth Llafur: Alun Davies i ymgeisio

maintext:
Fe fydd yr Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, Alun Davies, yn cyhoeddi ei fwriad i ymgeisio i arwain Llafur Cymru ddydd Gwener.
Bydd AC Blaenau Gwent yn cyhoeddi ei fwriad i olynu Carwyn Jones yn swyddogol am 11:00 yn Nhredegar.
Mr Davies fydd y pumed aelod i gynnig ei enw.
Ar y Post Cyntaf, dywedodd Alun Davies nad oedd am i'r etholiad fod am bersonoliaethau, ond yn hytrach am "syniadau, a chreu trafodaeth fwy dwfn ac ehangach am ddyfodol nid jyst Llafur Cymru ond Cymru ei hun".
Galwodd am greu "gornest o syniadau", a "gornest sy'n edrych ar bwy fath o Gymru 'dy ni ishe gweld" yn y dyfodol.
Mae disgwyl iddo ddadlau fod angen newidiadau radical a bod y gyfundrefn wleidyddol a democratiaeth yn wynebu argyfwng.
Mae disgwyl iddo ddweud: "Dyw datganoli na'r Cynulliad yn ddi-gyffwrdd gan yr argyfwng rhyngwladol sy'n wynebu gwleidyddiaeth ddemocrataidd yn y Gorllewin."
"A 'dwi'n credu fod llywodraethu democrataidd yng Nghymru yn wynebu argyfwng gwirioneddol o ran ymddiriedaeth - un allai arwain hyd yn oed at gwestiynu ei gyfreithlondeb oni bai am gamau i fynd i'r afael â'r sefyllfa."
Cynhadledd arbennig
Yr Ysgrifennydd Cyllid Mark Drakeford yw'r unig ymgeisydd i sicrhau digon o enwebiadau i sefyll am yr arweinyddiaeth hyd yn hyn.
Mae Vaughan Gething, Eluned Morgan a Huw Irranca-Davies yn gobeithio ymuno gyda Mr Drakeford yn y ras.
Image caption Bydd Carwyn Jones yn gadael cyn diwedd y flwyddyn
Mae'n rhaid i ymgeiswyr sicrhau pump enwebiad i gael sefyll am yr arweinyddiaeth. Mae gan Mr Drakeford 13 ar hyn o bryd.
Pedwar sydd gan Mr Gething, tra bod Ms Morgan a Mr Irranca-Davies yn dal heb sicrhau enwebiad.
Mae disgwyl y bydd yr enillydd yn dechrau ar ei waith fel prif weinidog ym mis Rhagfyr.


description: Mae cabinet Cyngor Conwy wedi pleidleisio dros gau tair ysgol wledig yn y sir.

title: Cyngor Conwy: Cau tair ysgol wledig


description: Gweinidog Iechyd Cymru yn cyhoeddi £82m yn ychwanegol i'r Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru oherwydd 'pwysau digynsail' ar wasanaethau.

title: Llywodraeth Cymru yn rhoi £82m yn fwy i'r Gwasanaeth Iechyd


description: Bachgen yn cael ei anafu'n ddifrifol mewn digwyddiad ar ffordd yn Aberdaugleddau.

title: Car yn taro bachgen 11 oed


description: Panel annibynnol yn diarddel cynghorydd cymuned yn Sir Fynwy am ddisgrifio'r bywyd hoyw fel un 'annaturiol, gwyrdroëdig, anfoesol ac anghywir'.

title: Diarddel cynghorydd am sylwadau'n beirniadu hoywon

maintext:
Image copyright Cyngor Sir Fynwy Image caption Cafodd Mr Down ei ddiarddel ar ôl anfon negeseuon ebost at brif weithredwr Cyngor Sir Fynwy
Mae cynghorydd cymuned yn Sir Fynwy wedi cael ei ddiarddel am ddisgrifio bywyd pobl hoyw fel un "annaturiol, gwyrdroëdig, anfoesol ac anghywir".
Daeth panel dyfarnu annibynnol i'r casgliad fod y Cynghorydd Graham Down hefyd wedi cymharu bod yn hoyw â phedoffilia.
Yn ôl Mr Down, oedd yn aelod o Gyngor Cymuned Matharn ac yn gyn-gynghorydd sir, roedd y sylwadau mewn negeseuon ebost yn 2016 at brif weithredwr Cyngor Sir Fynwy yn rhai "preifat".
Ond ym marn y panel, doedd y negeseuon "ddim yn dangos parch ac ystyriaeth at eraill', ac roedden nhw'n torri'r côd ymddygiad yr oedd wedi'i arwyddo wrth gael ei ethol yn gynghorydd yn 2012.
'Dylid condemnio, nid hybu'
Fe gyfeiriodd prif weithredwr yr awdurdod lleol, Paul Matthews y negeseuon at yr Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus, a benderfynodd bod sail trosglwyddo'r gwyn i Banel Dyfarnu Cymru.
Daeth y panel i'r casgliad fod Mr Down wedi torri'r côd ymddygiad, ac fe gafodd ei ddiarddel fel cynghorydd cymuned am ddeufis.
Mae adroddiad y panel yn nodi fod Mr Down yn 'ddig fod y cyngor yn hybu cyfunrhywiaeth ac yn dadlau bod dim dyletswydd ar y cyngor i wneud hynny'.
Mewn ebost ar 12 Chwefror 2016, ysgrifennodd Mr Down ei fod "yn eithaf agored erioed" ei fod "yn cytuno â dysgeidiaeth bron pob un o brif grefyddau'r byd fod cyfunrhywiaeth yn wyrdroad anfoesol y dylid ei gondemnio yn hytrach na'i hybu".
Image copyright Twitter/cllrgraham_down Image caption Roedd Graham Down yn aelod annibynnol o Gyngor Sir Fynwy hyd at fis Mai 2017
Aeth ymlaen i ddweud yn yr ebost nad oedd "yn deall pam fod gweithred hoyw yn dderbyniol, yn ôl pob golwg, ond nid gweithred pedoffilaidd. Mae'r ddau yn annaturiol ac rwy'n ei chael yn anodd i weld gwahaniaeth".
Mewn neges arall ar 1 Hydref 2016 yn beirniadau'r gymuned LGBT, dywedodd Mr Down: "Ni allaf dderbyn [eu] gweithgareddau fel [rhai] 'normal' mewn unrhyw ffordd."
Mae adroddiad y panel yn nodi bod brif weithredwr y cyngor sir wedi herio'r sylw hwnnw ond wnaeth Mr Down ddim tynnu ei eiriau'n ôl.
Ym marn y panel, roedd y cynghorydd wedi herio ethos cynhwysol y cyngor mewn ffordd "ddireswm" gan ddiystyru dyletswyddau cydraddoldeb y sector cyhoeddus.
Image copyright Cyngor Cymuned Mathern Image caption Rhan o dudalen flaen gwefan Cyngor Cymuned Matharn
Daeth y panel hefyd i'r casgliad fod dau sylw pellach gan Mr Down yn "amharchus" ac yn "debygol o dramgwyddo rhai", ond doedden nhw ddim yn torri'r côd ymddygiad.
Roedd y sylwadau hynny'n dilorni codi baner LGBT yn Neuadd y Sir a chynnal cynhadledd LGBT, "er bod dim arwydd o gynhadledd debyg ar gyfer pobl normal".
Dywed yr adroddiad fod Mr Down wedi dyfynnu Martin Luther wrth amddiffyn ei hawl i lynu wrth ei ddaliadau, a bod neb wedi eu tramgwyddo oherwydd y negeseuon.
Penderfynodd y panel yn unfrydol i ddiarddel Mr Down o Gyngor Cymunedol Matharn am ddeufis, gan argymell iddo wneud ymholiadau am hyfforddiant côd ymddygiad a chydraddoldeb y cyngor sir a chymuned.


description: Mae'r Archdderwydd, Geraint Lloyd Owen, wedi ymddiheuro am sylwadau a wnaed yn ystod Seremoni'r Coroni.

title: Geraint Lloyd Owen yn ymddiheuro am sylwadau y Coroni


description: Llys yn clywed bod dyn wedi chwistrellu petrol at blismon a chydio mewn taniwr sigaréts.

title: Llys: Chwistrellu petrol at blismon


description: Cynllun i godi 33 o fflatiau ar ran o safle clwb pêl-droed Aberystwyth wedi cael ei ohirio am y tro gan bwyllgor cynllunio Cyngor Ceredigion.

title: Gohirio fflatiau ger clwb pêl-droed


description: Dyn wedi ei arestio ar amheuaeth o lofruddiaeth wedi marwolaeth dynes mewn tân difrifol yng Nghwmbrân fore Mawrth.

title: Tân Cwmbrân: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddio


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cyfarwyddwr newydd Castell Aberteifi yn mynnu y bydd yna le canolog i'r Gymraeg yn y dyfodol.

title: Lle canolog i'r Gymraeg medd cyfarwyddwr Castell Aberteifi


description: Aelod Cynulliad yn codi cwestiynau am fwy o atebolrwydd am y miliynau o bunnau sy'n cael eu rhoi i grwpiau amgylcheddol gan lywodraeth Cymru.

title: AC: 'Angen monitro gwariant amgylchedd'

maintext:
Image copyright Other Image caption Mae grwpiau amgylcheddol wedi derbyn bron £20m dros dair blynedd
Mae Aelod Cynulliad wedi galw am fwy o atebolrwydd am y miliynau o bunnau sy'n cael eu rhoi i grwpiau amgylcheddol gan lywodraeth Cymru bob blwyddyn.
Mae AC Plaid Cymru dros Ogledd Cymru, Llŷr Huws Gruffudd - sydd hefyd yn aelod o Bwyllgor Amgylchedd y Cynulliad - yn dweud fod angen mwy o graffu ar wariant y grwpiau.
Mae'r grwpiau dan sylw wedi derbyn bron £20 miliwn dros y tair blynedd ddiwethaf.
Dywedodd Mr Huws Gruffudd: "Pan ydych chi'n rhoi'r symiau yma at ei gilydd mae'n swm anhygoel o arian.
Cwestiynau
"Asgwrn y gynnen i mi yw hyn - gan fod yr arian yma'n cael ei dalu fesul dipyn mae yna gwestiynau i'w gofyn, yn fy marn i, am atebolrwydd a chraffu.
"Pwy sy'n cadw golwg dros y gwariant ar y cyfan, a pwy sy'n sicrhau bod y cyfan gyda'i gilydd yn cyfrannu cystal ag y dylai tuag at agenda'r llywodraeth?"
Ychwanegodd Mr Huws Gruffudd fod llawer o grwpiau amgylcheddol yn gwneud gwaith pwysig, ond ei fod yn pryderu fod peth o'r gwariant "o dan y radar" ac nad oes cymaint o graffu ac mewn rhai meysydd eraill o wariant cyhoeddus.
Dywedodd llefarydd ar ran llywodraeth Cymru fod rhaid cyflwyno cynllun busnes gyda phob cais am grant, a bod swyddogion yn gyson yn monitro'r arian a'i gymharu gyda thargedau.
Gwirfoddol
Image copyright Other Gan fod yr arian yma'n cael ei dalu fesul dipyn mae yna gwestiynau i'w gofyn, yn fy marn i, am atebolrwydd a chraffu Llŷr Huws Gruffudd AC, Plaid Cymru, Gogledd Cymru
Mae BBC Cymru wedi bod yn astudio gwariant y llywodraeth mewn nifer o'r meysydd.
Dros y tair blynedd ddiwethaf mae aelodau o'r grŵp ymbarél Cyswllt Amgylchedd Cymru wedi derbyn cyfanswm o £19,971,012 gan lywodraeth Cymru.
Ymhlith y rhai dderbyniodd y symiau mwyaf oedd Cadw Cymru'n Daclus (£8,258,896), Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol (£6,244,046) a Sustrans Cymru (£5,291,046).
Ond mae Rory Francis - un o ymddiriedolwyr Cyswllt Amgylchedd Cymru - yn mynnu fod grantiau i grwpiau fel hyn yn fodd effeithiol dros ben o wneud gwelliannau gan y gallai grwpiau wneud defnydd o waith gwirfoddol sydd ddim ar gael i'r llywodraeth.
"O'i gymharu â sector y wladwriaeth rydym yn fach iawn, ac mae llawer o'r hyn yr ydym yn ei wneud yn gweithio gyda gwirfoddolwyr," meddai Mr Francis.
"Mae'r sector gwirfoddol, i raddau helaeth iawn, yn un sy'n gofalu am yr amgylchedd, ac yn rhoi gwerth da iawn am arian i'r trethdalwr.
"Yn y bôn, gall y llywodraeth ychwanegu gwerth am arian drwy roi symiau bach o arian, ond mae'r penderfyniadau am ariannu yn cael eu gwneud - yn gwbl briodol - gan weinidogion, a nhw sy'n atebol am y penderfyniadau."
Cyfarfodydd
Dywedodd llefarydd ar ran llywodraeth Cymru fod y broses o roi grantiau yn hollol glir.
"Mae targedau a rhaglen waith yn cael eu cytuno ar ddechrau bob blwyddyn ariannol ac yn cael eu hadolygu bob tri mis a'u haddasu lle bo angen," meddai.
"Mae llywodraeth Cymru hefyd yn cynnal cyfarfodydd chwarterol gyda'r sefydliadau sy'n derbyn arian ac yn asesu cynnydd a pherfformiad yn erbyn y cynllun busnes.
"Rydym hefyd yn cynnal adolygiad o sefydliadau sy'n derbyn grantiau bob tair neu bedair blynedd cyn gwneud penderfyniadau ariannu i'r dyfodol."
Mewn cyfres o adroddiadau drwy gydol yr wythnos fe fydd BBC Cymru hefyd yn edrych ar wariant Llywodraeth Cymru, grantiau busnesa thrafnidiaeth.


description: Mae dyn wedi ei gludo i'r ysbyty mewn hofrennydd ar ôl damwain ffordd yng Ngheredigion.

title: Damwain: Dyn yn yr ysbyty


description: Cadarnhad y bydd enillydd y Tour de France, Geraint Thomas yn cystadlu yn y Tour of Britain, fydd yn dechrau ym Mharc Pen-bre fis Medi.

title: Geraint Thomas 'methu aros' i rasio yn y Tour of Britain


description: Ar ôl 30 mlynedd oddi ar y sgrîn fe fydd SuperTed yn dychwelyd a hynny ar ein newydd-wedd

title: SuperTed ar ei newydd-wedd i ddychwelyd i'r sgrîn fach


description: Er mwyn osgoi rhwyg, Esgobion Anglicanaidd yn penderfynu peidio â newid rheolau fyddai'n caniatáu i gwplau o'r un rhyw briodi yn yr eglwys.

title: Archesgob Cymru'n ymddiheuro i bobl hoyw


description: Cafodd pedwar aelod o'r un teulu eu carcharu am gymryd rhan mewn cynllun i fewnforio heroin i ogledd Cymru.

title: Heroin: Carchar i bedwar aelod o un teulu

maintext:
Image copyright North Wales Police Image caption Giuseppe "Pepe" Calvert oedd yr arweinydd
Cafodd pedwar aelod o'r un teulu o Sir y Fflint eu carcharu am gymryd rhan mewn cynllun i fewnforio heroin i ogledd Cymru.
Cafodd Richard Giuseppe Calvert, 32, o Gei Conna, ei garcharu am saith mlynedd.
Yn Llys y Goron yr Wyddgrug cafodd ei frawd Simon Calvert, ei chwaer Maria Calvert a'i fam hefyd eu dedfrydu i gyfnodau o garchar.
Cafodd dyn arall, Darren Hanashi o Gaerdydd, ei garcharu am bum mlynedd saith mis am gynllwynio i fewnforio heroin.
Mae dyn arall eto i'w ddedfrydu. Mae o wedi pledio'n euog i drin arian anghyfreithlon.
Mae dyn arall yn gwadu cyhuddiad tebyg, ac eto i fynd gerbron llys.
Gwlad Thai
Clywodd y llys fod Giuseppe Calvert wedi hedfan i wlad Thai er mwyn prynu un cilogram o heroin.
Y bwriad oedd cludo'r cyffur i Brydain drwy Amsterdam.
Ond roedd yr heddlu wedi bod yn clustfeinio ar y teulu yn eu cartref.
Cafodd dau o gludwyr Calvert eu harestio ym maes awyr Lerpwl. Roedd hanner yr heroin yn eu meddiant.
Fe wnaeth Calvert werthu'r hanner arall ar golled yn Amsterdam.
Fe wnaeth Giuseppe a Simon Calvert, 37, bledio'n euog i gynllwynio i fewnforio heroin rhwng Rhagfyr 2010 a Mehefin 2011.
Fe wnaethant hefyd bledio'n euog i gyhuddiad i gynllwyno i drin arian anghyfreithlon.
Cafodd Maria Calvert, 35, ei charcharu am dair blynedd am drin arian anghyfreithlon ac am gyflenwi herion.
Arweinydd
Rhoddwyd carchar o 21 mis i'r fam Margaret Rose Calvert, 63, am drin arian anghyfreithlon.
Cafodd ei rhyddhau yn syth oherwydd yr amser yr oedd eisoes wedi treulio tan glo.
Dywedodd y barnwr Niclas Parry mai Giuseppe Calvert oedd yr arweinydd.
"Y chi oedd yn trefnu, yn prynu, roeddech yn disgwyl gwneud elw mawr."
Dywedodd y ditectif cwnstabl Jon Russell o Heddlu'r Gogledd: "Roedd y giang yn gyfrifol am wenwyno strydoedd y gogledd gyda heroin.
"Rydym yn croesawu'r dedfrydau wrth i ni geisio gwneud gogledd Cymru yn lle mwy diogel."


description: Cyhoeddi £4.5m i ddatblygu canolfan ragoriaeth ar gyfer ymchwil i'r ymennydd gyda Phrifysgol Caerdydd.

title: Canolfan ymchwil ymennydd: Hwb o £4.5m


description: Mae gweithwyr proffesiynol ym maes y gyfraith yn cynnal streic mewn protest yn erbyn y toriadau sy'n cael eu hystyried i gymorth cyfreithiol.

title: Bargyfreithwyr yn streicio dros gymorth cyfreithiol


description: Arolwg gan elusennau yn dangos bod 62% o ofalwyr ifanc yn teimlo'n unig dros wyliau'r haf.

title: '60% o ofalwyr ifanc yn teimlo'n unig dros wyliau'r haf'

maintext:
Image copyright Action For Children Image caption Mae Oliver (ail o'r dde) yn un o'r gofalwyr ifanc fydd yn edrych ar ôl aelod o'r teulu yr haf hwn
Mae 62% o ofalwyr ifanc yng Nghymru yn teimlo'n unig yn ystod gwyliau'r haf, yn ôl gwaith ymchwil gan elusen.
Mae Action for Children a Ymddiriedolaeth y Gofalwyr yn dweud bod oddeutu 700,000 o bobl ifanc ar hyd y DU yn gofalu am aelodau o'r teulu sydd ag anabledd neu salwch.
Yn ôl prif weithredwr Ymddiriedolaeth Gofalwyr, mae'r haf yn gallu bod yn gyfnod "aruthrol o anodd" i ofalwyr ifanc, ac mae angen i gynghorau gynnig gwasanaethau y tu hwnt i'r tymor ysgol.
Mae'r arolwg - sy'n cynnwys barn 110 o ofalwyr dan 18 oed - yn dangos bod 63% o ofalwyr ifanc yn teimlo'n fwy pryderus yn ystod y gwyliau, a hanner (49%) yn poeni am sgwrsio am eu gwyliau wedi iddynt ddychwelyd i'r ysgol.
Yn ôl yr arolwg, mae dros draean (35%) gafodd eu holi yn treulio dros bedair awr y dydd yn gofalu am aelod o'r teulu yn ystod y gwyliau - cyfanswm o wythnos gyfan o'r gwyliau.
Mae Action for Children ac Ymddiriedolaeth Gofalwyr yn galw am sicrhau bod awdurdodau lleol yn derbyn arian i gefnogi gofalwyr ifanc.
Heb gymorth, mae'r elusennau yn pryderu nad yw plant bregus na theuluoedd yn derbyn y gefnogaeth sydd eu hangen arnynt, problem sydd yna'n effeithio ar gyfleoedd bywyd gofalwyr ifanc.
'Gallu teimlo'n unig iawn'
Image caption Mae Oliver, sy'n 12 oed, yn helpu ei fam ofalu am ei frawd iau, Leo
Mae Oliver Davies, sy'n 12 oed, yn helpu ei fam ofalu am ei frawd, Leo, naw oed, sy'n dioddef o fath o awtisitiaeth o'r enw pathological demand avoidance.
Dywedodd Oliver ei fod e neu'i fam angen bod gyda'i frawd o hyd, a nhw yw ei brif ofalwyr yn ystod y gwyliau.
"Mae Mam a fi'n gorfod bod yn ofalus iawn am fod Leo'n teimlo ei fod angen dianc o sefyllfa pan fydd yn bryderus, gan arwain at allu niweidio ei hun neu eraill.
"Dwi wedi dysgu sut i gadw llygad arno ac yn gallu adnabod peryglon yn y tŷ neu tu allan yn gyflym.
"Dwi'n caru fy mrawd ac mae'n normal i fi edrych ar ei ôl e a helpu Mam pan alla' i, ond dwi'n gallu teimlo'n unig iawn yn ystod y gwyliau haf.
"Dydyn ni ddim yn gallu cael gwyliau ac mae diwrnodau allan hyd yn oed yn anodd."
Mae Cyngor Sir Peny-bont yn dweud bod cefnogaeth y teulu'n "cael ei adolygu" i sicrhau eu bod yn derbyn cymorth digonol.
Yn ôl Cyfarwyddwr Cenedlaethol Action for Children, Brigitte Gater, mae gwyliau'r haf yn gallu bod yn gyfnod "torcalonnus" i ofalwyr ifanc, wrth iddynt wylio eu ffrindiau yn mwynhau yn yr haul ac yn mynd ar wyliau teuluol.
Dywedodd Ms Gater: "Rydym yn gweld yn uniongyrchol effaith ofnadwy straen ac unigrwydd ar ofalwyr ifanc sy'n gofalu am aelodau o'u teuluoedd.
"Mae'r plant yn aml yn crefu am seibiant o'u dyletswyddau gofalu ac eisiau cael hwyl gyda'u ffrindiau, dyna pam fod gwasanaethau seibiant mor bwysig iddynt."
Dywedodd Giles Meyer, Prif Weithredwr Ymddiriedolaeth Gofalwyr, bod yr haf yn gyfnod "aruthrol o anodd" a bod risg i ofalwyr deimlo dan fwy o bwysau, yn fwy unig ac yn dristach nag arfer.
Er bod gan yr ymddiriedolaeth raglen yn ei le yn ystod y tymor ysgol, mae Mr Meyer yn galw ar gynghorau lleol i gamu i'r adwy yn ystod gwyliau'r haf.


description: Ar raglen Manylu ar Radio Cymru mae dynes o Wynedd gafodd ei threisio yn disgrifio sut y cadwodd ei stori hunllefus yn gyfrinach am flynyddoedd.

title: 'Ewch at yr heddlu' medd menyw gafodd ei threisio

maintext:
Mae dynes o Wynedd gafodd ei threisio dros 20 mlynedd yn ôl yn dweud y dylai merched eraill sydd wedi eu cam-drin fynd â'u hachos at yr heddlu.
Wrth siarad â rhaglen Manylu ar Radio Cymru mae hi'n disgrifio sut y cadwodd ei stori hunllefus yn gyfrinach am flynyddoedd gan ofni na fyddai neb yn ei chredu hi. Am resymau cyfreithiol, chawn ni ddim cyhoeddi ei henw.
"Bob tro roedd o'n fy hitio fi mi roedd o'n d'eud - os ti'n deud wrth rywun, mi laddai di. Doedd gen i neb i droi atyn nhw.
"O'dd o'n gwybod bod gen i ddim rhieni i droi atyn nhw. Doedd mynd at yr heddlu ddim wedi croesi fy meddwl achos mi oeddwn i'n meddwl bod yr hitio yn normal i raddau - neu be oeddwn i'n ei feddwl oedd yn normal yr adeg hynny."
'Sawl gwaith'
Fe wnaeth yr ymosod corfforol a geiriol barhau am gyfnod cyn iddi hi gael ei threisio sawl gwaith.
Ond fe ddaeth y cyfan i'r wyneb y llynedd pan gafodd alwad ffon gan blismones o Heddlu'r Gogledd. Roedd hi'n ymchwilio i gyhuddiadau yn erbyn Mark Edwards o Gaernarfon.
"Dyma hi'n gofyn - nath o rwbath rhywiol iti? A mi dd'oth y cwbl allan - doeddwn i rioed wedi d'eud wrth neb arall erioed o'r blaen. A mi ges i'r teimlad bod hi'n gwrando arna'i ac ei bod hi'n fy nghoelio i.
"Ar ôl yr holl flynyddoedd, mi oeddwn i wedi cael y cyfle yma i dd'eud fy n'eud achos yn fy mhen i ers blynyddoedd mi oeddwn i'n meddwl mai fy mai o oedd y cyfan - fy mai i oedd bob dim."
Yn Llys y Goron Caernafon ym mis Tachwedd cafodd Mark Edwards ddedfryd o 12 mlynedd am amryw o drsoeddau - gan gynnwys cyhuddiad o dreisio ddechrau'r nawdegau a chyhuddiad o dreisio dynes arall yn 2013.
Amethyst
Image caption Mae'r Ditectif Gwnstabl Dafydd Phillips yn rhan o uned arbingol Amethyst
Mae ymchwilio i achosion o'r math yma yn rhan o waith uned arbenigol heddlu'r gogledd - uned Amethyst.
Ymhlith y 29 o swyddogion sy'n rhan o'r tîm mae'r Ditectif Gwnstabl Dafydd Phillips. Mae o'n dweud bod nifer cynyddol o achosion hanesyddol yn rhan o'u gwaith - ond bod natur yr ymchwiliad yn gallu bod yn heriol.
"Mae'n gallu bod yn anodd casglu tystiolaeth oherwydd fod amser wedi mynd heibio - a dydi cof pobl ddim mor dda," meddai.
"Gydag ymchwiliad trosedd hanesyddol hefyd does na ddim tystiolaeth fforensig a mae hynny yn gallu gwneud y gwaith o brofi cwyn yn galetach. Ond mae 'na fathau eraill o dystiolaeth y gallwn ni eu casglu."
Mae'r ystadegau a gafodd Manylu gan Heddlu'r Gogledd yn dangos cynnydd mawr iawn yn nifer y cyhuddiadau o dreisio sy'n cael eu hadrodd:
2010 - 186
2011 - 217
2012 - 308
2013 - 359
2014 - 391
Ond er y cynnydd mewn adroddiadau yng Ngogledd Cymru, roedd pryder cyffredinol bod nifer yr unigolion sy'n mynd at yr heddlu drwy Gymru a Lloegr wedi gostwng yn 2012-2013.
Yn sgil hynny mi wnaeth yr heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron gyhoeddi cynllun newydd y llynedd er mwyn gwella'r ymateb i achosion o dreisio a rhoi mwy o gefnogaeth i ddioddefwyr.
Iwan Jenkins ydi prif erlynydd Gwasanaeth Erlyn y Goron yn Abertawe.
"Mae 'na bwysau i wella'r drwy'r amser. Yr hyn sy'n bwysig ydi ein bod ni'n gwneud yn siwr fod ymchwil yr heddlu o safon a'n bod ni yn dadansoddi'r dystiolaeth yn gywir.
"A dyna'r pwyslais - i greu safon o fewn y gwaith ac i weld sut y gallwn ni ddatblygu'r achosion yma i'w gwneud nhw'n gryfach a chael hyd i fwy o achosion lle 'ni'n llwyddo.
"Yn 2014 roedd 58% o'r achosion treisio yn llwyddiannus - a mae hynny wedi codi yn ystod y blynyddoedd diwethaf sydd yn beth da."
85,000
Yn ôl yr Weinyddiaeth Gyfiawnder amcangyfrifir fod 85,000 o ddynion a merched yn cael eu treisio bob blwyddyn yng Nghymru a Lloegr. Ond canran fach iawn sy'n penderfynu mynd at yr heddlu. Dewis cael cyngor a chymorth gan elusennau a mudiadau mae nifer o unigolion.
Mae Elwen Roberts yn gweithio i wasanaethau trais de Gwynedd . Yn aml iawn, meddai, mae'r dioddefwr yn adnabod y sawl sydd wedi ymosod arnyn nw - a mae hynny'n golygu fod mynd at yr heddlu yn gallu bod yn eithriadol o anodd.
Image caption Elwen Roberts wrth ei gwaith
"Mae o mor sensitif a mae'n rhaid i bob unigolyn wneud y penderfyniad ei hun. Faswn i ddim yn gwthio neb i fynd ymlaen onibai eu bod nhw'n gyfforddus i wneud hynny. Mae'r goblygiadau yn gallu bod yn fawr a ma'n rhaid i rywun fod yn gryf iawn i fynd drwy'r llysoedd."
'Cefnogaeth yn allweddol'
Ond mae'r ddynes sy'n adrodd ei phrofiad ar Manylu yn falch ei bod hi wedi penderfynu dweud ei stori a rhoi tystiolaeth mewn achos llys.
"Dwi'n falch iawn, yndw. Mi roedd o'n lot o bwysau oddi ar fy ysgwyddau - yr eiliad glywais i ei fod o wedi cael carchar. Roedd o'n deimlad braf 'mod i wedi cael fy nghoelio - bod 12 o bobl wedi gwrando arnai a'i fod o wedi cael ei gosbi o'r diwedd."
Mae hi hefyd yn dweud fod cefnogaeth yr heddlu, teulu a ffrindiau wedi bod yn allweddol ac wedi rhoi nerth iddi hi.
"Neith pobl gredu chi - dewch ymlaen. Dw i wedi cael cefnogaeth ffantastig gan dim Amethyst. Pan nes i gytuno i ddod ymlaen a rhoi tystiolaeth nes i ddim meddwl y baswn i'n cael cymaint o gefnogaeth.
"Mae'r ymateb wedi bod yn bositif a phobl wedi bod yn fy llongyfarch i am ddod ymlaen ac o bosib ei stopio fo rhag gwneud hyn i rywun arall."
Manylu, 12.30pm ddydd Iau Chwefror 19 ar BBC Radio Cymru


description: Bangor yn colli yn y Bala, a Phrestatyn yn codi i'r ail safle diolch i bwynt yng Nghei Connah.

title: Prestatyn yn ail wrth i Fangor faglu


description: Mae Cabinet Ceredigion wedi cymeradwyo cais i ofyn Llywodraeth Cymru am yr hawl i reoli gwasanaeth wardeniaid yn y sir.

title: Parcio: Cyngor i ddyblu eu wardeniaid?


description: Y Gwasanaethau brys yn cael eu galw wedi i wal 12 troedfedd ddymchwel fore Llun.

title: Ymchwiliad wedi i wal ddymchwel


description: Bangor yn sicrhau lle yn Ewrop ar ôl curo'r Rhyl yn Nantporth.

title: Bangor 2-0 Y Rhyl

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Les Davies yn dathlu ar ôl sgorio i Fangor
Bangor fydd yn cystadlu yng Nghwpan Europa y tymor nesa ar ôl curo'r Rhyl yn rownd derfynol gemau ail gyfle Uwch Gynghrair Bêl-droed Cymru yn Nantporth.
Mae'r fuddugoliaeth o 2-0 yn golygu y bydd Bangor yn cael o leiaf 110,000 Ewro am gystalu yng nghynghrair Europa.
Les Davies (63') sgoriodd gol gyntaf Bangor a hynny ar ôl i Peter Dogan gael ei anfon o'r maes ar ôl derbyn ail gerdyn melyn.
Daeth ail gol Bangor o'r smotyn ar ôl i Matty Woodard lawio'r bêl.
Chris Jones (74') lwyddodd gyda'r gic.
Aeth y Rhyl lawr i naw dyn yn yr amser sy'n cael ei ganiatáu am anafiadau, ar ôl i Tom Donegan gael ei anfon o'r maes am dacl dwy droed ar Davies.
Mae'r canlyniad yn golygu fod Bangor yn ôl yn Ewrop, hwn fydd y 15fed gwaith iddynt gystadlu ar y cyfandir.
Bangor: Jack Cudworth, Declan Walker, Chris Roberts, Michael Johnston, Anthony Miley, Chris Jones (Corey Jones 90'+2), Ryan Edwards, Robert Jones (Jamie McDaid 67'), Les Davies, Damian Allen, Sion Edwards (James Colbeck 88')
Eilyddion heb eu defnyddio: Nick Bould (golgeidwad), Joe Culshaw, Iolo Hughes, Caio Hywel
Rhyl: Alex Ramsay, Matty Woodward, Liam Benson (Tom Donegan 76'), Ryan Astles, Chris Rimmer, Paul McManus, Mark Cadwallader, Peter Dogan, Carlos Roca (Danny Hughes 54'), David Forbes, Steve Lewis
Eilyddion heb eu defnyddio: Tom Roberts, Josh Williams, Danny Laverty, Sean Dowling, Michael Askew (golgeidwad)
Cardiau coch: Dogan 51' Donegan 90'
Cardiau melyn: Dogan 9' & 51', Lewis 38', Forbes 60', Ramsay 73', Cadwallader 73', McManus 75'
Torf: 1,442
Dyfarnwr: Mark Whitby


description: Unawd Cerdd Dant dan 12 oed (24) / Cerdd Dant Solo under 12 yrs (24)


description: Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y byddan nhw'n goleuo adeiladau eiconig Cymru ar gyfer pencampwriaeth Euro 2016.

title: Euro 2016: Goleuo cestyll Cymru i ddathlu


description: Roger Lewis fydd Cadeirydd newydd Maes Awyr Caerdydd.

title: Penodi Roger Lewis yn gadeirydd Maes Awyr Caerdydd


description: Mae BBC Cymru ar ddeall bod trafodaethau'n cael eu cynnal am ddyfodol trwyddedi saethu ar dir cyhoeddus yng Nghymru.

title: Ffrae am hawliau saethu ar dir cyhoeddus Cymru


description: Llif byw o Gynhadledd Ceidwadwyr Cymru yn fyw o Gaerdydd.

title: Cynhadledd y Ceidwadwyr Cymreig


description: Dyn 23 oed o Gasnewydd wedi ei arestio ar amheuaeth o achosi marwolaeth trwy yrru'n beryglus yn dilyn gwrthdrawiad yn y ddinas nos Sul.

title: Gwrthdrawiad: Arestio dyn 23 oed


description: Mari Williams yn ennill Gwobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.

maintext:
Mari Williams o Gaerdydd yw enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen eleni, ac fe dderbyniodd yr anrhydedd mewn seremoni yng Nghanolfan y Mileniwm ddydd Mawrth.
Cafodd ei geni yn y brifddinas ac fe dderbyniodd ei haddysg yn Ysgol Uwchradd y Merched yno, ac yna yng Ngholeg Newnham, Prifysgol Caergrawnt.
Ar ôl graddio â gradd anrhydedd yn y Clasuron bu hi'n athrawes mewn nifer o ysgolion gan gynnwys Ysgol Brynrefail, Ysgol Cwm Rhymni ac Ysgol Rhydfelen.
Ar hyn o bryd mae hi'n addysgu Lladin i fyfyrwyr ym Mhrifysgol Caerdydd.
Tasg y 10 a ymgeisiodd am y wobr eleni oedd creu nofel heb ei chyhoeddi gyda llinyn storïol cryf, heb fod yn llai na 50,000 o eiriau.
Y wobr oedd Medal Goffa Daniel Owen a £5,000, gyda'r wobr ariannol yn rhodd gan CBAC i nodi 70 mlwyddiant sefydlu ei ragflaenydd, Cydbwyllgor Addysg Cymru yn 1948.
Image caption Meinir Pierce Jones yn traddodi ar ran ei chyd-feirniraid
'Dwy stori gyfochrog'
Y beirniaid oedd Meinir Pierce Jones, Bet Jones a Gareth Miles, ac wrth draddodi'r feirniadaeth dywedodd Meinir Pierce Jones: "Yn 'Doe a Heddiw' gan 'Ysbryd yr Oes', adroddir dwy stori'n gyfochrog: hanes John Penry, Cefn Brith Sir Frycheiniog, y Piwritan, a hanes cyfoes John Williams, athro Hanes mewn ysgol uwchradd yng nghyffiniau Caerdydd - ar adegau o greisis ym mywyd y naill a'r llall.
"Mae hon yn nofel uchelgeisiol a deallusol wrth i'r awdur - 'cyfarwydd penigamp' ym marn Gareth Miles - bendilio rhwng y ddwy stori, gan dynnu sylw'r darllenydd ystyriol at y gwrthgyferbyniadau a'r tebygiaethau rhyngddynt.
"Fel y dywed Bet Jones, ceir yma waith a fydd yn 'procio'r meddwl ac yn ysgogi trafodaeth' ac un rheswm creiddiol am hynny, ydi fod yr awdur yma wedi deall mai proses ydi hanes, a dyna i chi fan cychwyn diddorol i unrhyw drafodaeth.
"Amser a ddengys sut dderbyniad a gaiff y nofel hon; yn sicr mae'n rhoi i ni ddarlun o gyfnod o'n gorffennol a dyn o bwys o'n gorffennol a golwg anghyfforddus hefyd ar ein cymdeithas gyfoes ni. Yn John Williams, cawn arwr annhebygol i'n hoes a'n ffordd o fyw."
'Nofel gynnil, grefftus ac amserol'
Ychwanegodd Meinir Pierce Jones: "Llwyddodd y tri ohonom i gytuno - yn gyntaf, fod teilyngdod eleni yng Nghystadleuaeth Gwobr Goffa Daniel Owen, ac yn ail mai'r sawl sy'n ennill y wobr honno, am ei nofel gynnil, grefftus ac amserol ydi 'Ysbryd yr Oes' am ei nofel 'Doe a Heddiw'.
"Ond rhag i chi ddrysu pan ewch i chwilio am eich copi ar y Maes yn syth ar ôl y seremoni hon, cystal egluro rŵan, fod yr awdur bellach wedi rhoi ei ffugenw'n deitl ar ei nofel - 'Ysbryd yr Oes', felly ydi ffugenw a theitl nofel arobryn Gwobr Goffa Daniel Owen eleni, sy'n rhoi ystyr newydd i wneud y dwbl."
Mae Mari Williams wedi ysgrifennu wyth nofel ar gyfer gwahanol oedrannau, ac mae hi'n hoff o deithio ac ymweld â lleoliadau hanesyddol. Mae hi'n weddw i'r diweddar Barchedig William Elwyn Lloyd Williams o Abererch, yn fam i Geraint a Delyth ac yn fam-gu i Huw, Nia, Manon a Geraint-Dewi.
Doedd yna ddim teilyngdod yn y gystadleuaeth y llynedd er i'r gystadleuaeth ddenu 13 nofel - y nifer uchaf i'w derbyn yn y gystadleuaeth ers ei sefydlu.


description: Bws yn cludo disgyblion adre o'r ysgol yn gynnar yn gwyro oddi ar y ffordd.

title: Bws Ysgol y Preseli yn gwyro oddi ar ffordd


description: Dhaabbatni biyyoota Gamtoomanii fi koloneeffatuun biyya sanii duraanii UK'n jeequmsa bu'aa filannoo wajjin walqabatee dhalate akka tasgabbaa'u gaafatan.

title: Filannoo Zimbaabwee: tasaggabbiin akka bu'u gaafatame


description: Achos treisio yn clywed bod dynes oedd yn 19 oed ar y pryd wedi annog dau bêl-droediwr i gael rhyw gyda hi.

title: Llys: 'Dynes am gael rhyw'

maintext:
Image copyright PA Image caption Ched Evans (chwith) a Clayton McDonald tu allan i Lys y Goron, Caernarfon
Mae achos treisio yn Llys y Goron Caernarfon wedi clywed bod dynes 19 oed wedi annog dau bêl-droediwr proffesiynol i gael rhyw gyda hi.
Mae chwaraewr Cymru Ched Evans, 23 oed, a Clayton McDonald, 23 oed sy'n chwarae i Port Vale, wedi gwadu cyhuddiad o dreisio.
Dywedodd Mr Evans, sy'n chwarae i Sheffield United: "Roeddwn i yno ac yn mwynhau'r weithred."
Clywodd y llys fod y ddau wedi cael rhyw gyda'r ddynes mewn gwesty yn Rhuddlan ar ôl bod mewn clwb nos.
Eisoes mae'r erlyniad wedi honni nad oedd hi mewn unrhyw gyflwr i gydsynio.
'Rhannu'
Dywedodd Mr Evans: "Doedd hi ddim yn ymddwyn fel petai hi wedi meddwi.
"Doedd hi ddim yn siarad yn aneglur.
"Rwy wedi rhannu dynes gyda Clayton o'r blaen pan oedd y ddau ohonon ni'n byw yn yr un tŷ."
Clywodd y rheithgor fod Mr Evans wedi dweud wrth yr heddlu: "Fe allwn ni fod wedi cael unrhyw ddynes yr oeddwn ni eisiau yn y clwb nos.
"Roedden ni'n yfed, yn cael hwyl yno. Dyw e ddim yn anghyffredin bachu merched.
"Dyn golygus yw Clayton. Rydyn ni'n bêl-droedwyr a fel 'na mae.
"Mae chwaraewyr pêl-droed yn gyfoethog, gyda digon o arian a dyna beth mae merched yn ei hoffi.
"Ac mae pobl yn Rhyl dal i feddwl fod Clayton yn chwarae i Manchester City. Maen nhw hefyd yn ei gamgymryd am Micah Richards."
'Fraich ym mraich'
Dywedodd Mr McDonald wrth ei gyfreithiwr, Lloyd Morgan, fod y ddau bêl-droediwr wedi cerdded i mewn i'r gwesty fraich ym mraich.
Yna fe aeth e a hi i'w ystafell.
Pan ofynnodd Mr Morgan a oedd wedi ei gorfodi i wneud unrhywbeth, ei ateb oedd: "Naddo."
Dywedodd Mr McDonald ei fod e a'r ddynes wedi dechrau cael rhyw a'i bod hi'n ymddwyn fel petai'n "mwynhau ei hun".
Ar ôl 10 munud, meddai, sylwodd fod rhywun y tu allan i'r ffenest.
Ynghynt clywodd y rheithgor fod Jack Higgins, yr oedd y ddau bêl-droediwr yn ei adnabod, a Ryan Roberts, brawd Mr Evans, wedi bod yn eu gwylio.
Roedd fideo ar ffôn Mr Higgins wedi dangos ei fod wedi ffilmio neu geisio ffilmio'r hyn oedd yn digwydd yn y stafell gwely.
'Ymuno'
Dywedodd Mr McDonald: "Caeais i'r llenni a sylwi bod Ched wedi dod i mewn i'r stafell.
"Gofynnais iddi hi: 'All e ymuno â ni?' a'i hateb hi oedd 'Iawn'," meddai.
Dywedodd ei fod wedi eu gwylio "am ychydig" a'i bod hi "yn mwynhau ei hun".
Wedyn aeth i'r ystafell ymolchi cyn gadael.
Dywedodd ei fod wedi gofyn i'r dderbynfa drefnu bod y ddynes yn cyrraedd adre.
"Doedd ganddi dim bag llaw na ffôn a doedd dim modd iddi ffonio unrhywun."
Mae'r achos yn parhau.


description: Mae dirprwy arweinydd Cyngor Sir Penfro wedi dweud mai "camgymeriad" oedd hysbyseb ar wefan y cyngor.

title: 'Camgymeriad' oedd hysbyseb


description: Cyfoeth Naturiol Cymru a'r Swyddfa Dywydd yn rhybuddio am fwy o dywydd garw yn ystod Dydd Calan.

title: Glaw dros nos a mwy i ddod


description: John Williams, sy'n gweithio ar Stryd Y Llyn yng Nghaernarfon, yn dweud ei fod wedi gweld mwg yn llifo allan o adeilad ar y stryd fore Llun.

title: Tân Caernarfon: 'Mwg yn llifo o'r adeilad'

maintext:
Mae'r gwasanaethau brys wedi bod yn delio gyda thân mewn siop yng nghanol Caernarfon fore Llun.
Cafodd y gwasanaeth tân a'r gwasanaeth ambiwlans eu galw i'r digwyddiad ar Stryd Y Llyn ychydig cyn 09:00.
Dywedodd John Williams, sy'n gweithio mewn siop arall ar y stryd, bod mwg yn "llifo o'r adeilad", tra bo Geraint Hughes o'r gwasanaeth tân yn cadarnhau y bydd diffoddwyr yn parhau ar y safle am rhai oriau.


description: Ergyd arall i Dîm Cymru gyda'r newyddion na fydd y bocsiwr Fred Evans yn cael cystadlu yn Glasgow.

title: Y bocsiwr Fred Evans i fethu Gemau'r Gymanwlad


description: Y brifddinas yn croesawu degau o filoedd o gefnogwyr rygbi a phêl-droed

title: Miloedd o gefnogwyr yn tyrru i Gaerdydd


description: Gwyntoedd cryf yn creu problemau, 108 mya yn Aberdaron, 92 mya yn y Mwmbwls a 91 yng Nghapel Curig.

title: Gwyntoedd cryf yn creu problemau

maintext:
Rhagolwg Owain Wyn Evans, 8.30 fore Mercher
Mae disgwyl gwyntoedd cryfion y prynhawn 'ma ar draws Cymru, yn enwedig ar draws rhannau o'r gogledd orllewin. Y rheswm am y tywydd ansefydlog yw system pwysedd isel arall sy'n agosáu ac yn golygu tipyn o law hefyd - hyd at 30mm ar dir uchel ac mae rhagor o eira'n bosib ar dir uwch.
Ond y gwyntoedd yw'r prif beth heddi o ran y tywydd ac, wrth i hyrddiadau gyrraedd cyflymder o 100 mya o bosib, mae'r Swyddfa Dywydd wedi cyhoedd rhybuddion er mwyn gwneud pobl yn ymwybodol am y trafferthion tebygol.
Yn ogystal â difrod i adeiladau, mae'n bosib i'r gwyntoedd yma effeithio ar gyflenwadau trydan a thrafnidiaeth. Mae'n addo bod yn ddifrifol wael am gyfnod, o bosib gwyntoedd cryfa' y gaeaf hyd yn hyn.


description: Mae dyn wedi cyfaddef llofruddio bardd 78 oed yn Sir Fynwy y llynedd.

title: Cyfaddef llofruddio bardd


description: Bydd cyfle i drigolion Caernarfon glywed am ganolfan newydd i bobl gyda dementia, fyddai â phwyslais ar wasanaethau yn y Gymraeg.

title: Gwasanaethau dementia yn y Gymraeg


description: 18 mlynedd o garchar i gyn Faer Dinbych sy'n euog o achosi ffrwydradau yn y dref.

title: 18 mlynedd dan glo i gyn Faer Dinbych


description: Ian Bell yn serennu gyda dau ganred i Sir Warwick ar ail ddiwrnod eu gornest yn erbyn Morgannwg ym Mae Colwyn.

title: Ian Bell yn serennu i Sir Warwick yn erbyn Morgannwg


description: Aros mewn ambiwlans am bump awr y tu allan i ysbyty wedi achosi niwed difrifol i ddynes fu farw, mae cwest wedi clywed.

title: Cwest: Oedi ambiwlans wedi achosi niwed i ddynes fu farw


description: Pesda, Aber, Y Bont? Yntau Bethesda, Aberystwyth a Phontarddulais?

title: Beth ydych chi'n galw eich tref chi?

maintext:
Mae cyfrif Twitter @EinCymraeg wedi codi pwnc diddorol: Beth ydy'r enwau 'anwes' rydych chi'n eu rhoi ar leoedd yng Nghymru?
Mae'n crybwyll rhai o'r rhai sydd yn gyfarwydd i nifer ohonom, fel Pesda am Bethesda a Borth am Porthaethwy. Efallai fod rhai yn fwy anghyfarwydd i bobl sydd ddim yn lleol, fel Doddelan (Dolwyddelan), Syswallt (Croesoswallt).
Mae nifer o awgrymiadau wedi cael eu cynnig yn barod:
Mynd heibio i neges Twitter rhif @Yr_Hen_Goes Dwi'n clywed fy nhad (oedd yn hanu o Nefyn) yn dweud 'Llanhaear' am Lanaelhaearn... — Annes Glynn (@Yr_Hen_Goes) 24 Awst 2018
Diddorol mai Y Bont yw'r enw ar dref Pontarddulais (y bont bwysicaf ohonyn nhw i gyd?!)
Wrth gwrs, mae nifer yn cyfeirio at dref Pontypridd fel 'Ponty', ond mae pobl Pontardawe yn cyfeirio at eu tref nhw fel Ponty hefyd, felly efallai fod trigolion Pontarddulais wedi ei deall hi.
Mae'r wlad yn llawn trefi sydd yn dechrau ag Aber-, felly ai Aberystwyth ydy 'Aber' i bawb? A beth am yr holl Llans?
Weithiau mai rhai fersiynau byr rhai lleoedd yn fwy cyfarwydd na'r fersiynau 'swyddogol', fel Tydraeth (Trefdraeth sydd ar y map) a Bermo (neu Abermaw).
Felly beth ydy'r enw anwes neu fyr rydych chi'n ei roi ar eich tref neu bentref chi?
Cysylltwch â cymrufyw@bbc.co.uk neu lenwi'r ffurflen isod:


description: Fe fyddai Llywodraeth Cymru yn derbyn cannoedd o filiynau o bunnoedd mewn taliadau ychwanegol dan gynlluniau i'w cyhoeddi gan y Democratiaid Rhyddfrydol.

title: 'Taliadau ychwanegol i Gymru' medd Democratiaid Rhyddfrydol


description: Pennaeth newydd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri'n dweud wrth BBC Cymru Fyw ei fod yn wynebu cyfnod heriol, ond yn gwrthod galwad undeb amaethyddol i fynd â chyfrifoldeb cynllunio oddi ar y parciau.

title: Parc 'angen cadw cyfrifoldeb cynllunio' medd Prif Weithredwr


description: Bydd tymor y sioeau amaethyddol yn dechrau yn swyddogol yn ddiweddarach, pan fydd Sioe Nefyn yn agor ei giatiau.

title: Sioe Nefyn yn dechrau tymor y sioeau amaethyddol


description: Yn Llys y Goron Caerdydd mae dau gwmni wedi pledio'n euog i gyhuddiadau'n ymwneud â'r Ddeddf Iechyd a Diogelwch.

title: Clwydi trydanol: Dau gwmni'n pledio'n euog


description: Golwg ar daith Côr Glanaethwy i berfformio yn Carnegie Hall

title: Glanaethwy yn Efrog Newydd

maintext:
Dros y penwythnos roedd dros 70 aelod o Gôr Glanaethwy yn canu ar lwyfan Neuadd Carnegie yn Efrog Newydd. Roedden nhw'n perfformio darn coffa trychineb Aberfan, Cantata Memoria, gan Syr Karl Jenkins ar y cyd gydag aelodau o chwe chôr o wahanol rannau o'r byd a cherddorfa lawn.
Diolch i Cefin a Rhian Roberts ac aelodau'r côr am anfon rhai lluniau o'r daith at Cymru Fyw:
Hedfanodd aelodau Côr Glanaethwy i Efrog Newydd ddydd Iau i ymarfer gyda'r corau eraill a'r gerddorfa cyn y cyngerdd.
Ar ôl cyrraedd, taith mewn tacsi melyn. Pan yn Efrog Newydd...
Gwireddu breuddwyd - enw Côr Glanaethwy ymhlith y mawrion ar flaen Carnegie Hall.
Cafodd y côr wahoddiad i berfformio wedi i drefnwyr y cyngerdd weld fideo ohonyn nhw ar wefan YouTube wedi eu hymddangosiad ar raglen Britain's Got Talent. Dywedodd Rhian Roberts wrth Cymru Fyw cyn y daith, "mae cael perfformio yn Carnegie Hall yn gymaint o fraint. Rydyn ni'n edrych ymlaen yn fawr iawn."
Y côr gyda'r cyfansoddwr Karl Jenkins a Dr Jonathan Griffiths, Arweinydd y cyngerdd ddydd Sadwrn.
Roedd y chwe chôr o draws y byd, oedd yn ffurfio'r 300 o leisiau, wedi bod yn paratoi cyn cyrraedd Efrog Newydd, ond ychydig ddyddiau cyn y cyngerdd roedd pawb yn dod at ei gilydd ar gyfer yr ymarferion terfynol.
Cafodd sesiwn cwestiwn ac ateb ei chynnal gyda chyfansoddwr Cantata Memoria, Karl Jenkins.
Rhian Roberts, Catrin Finch a Cefin Roberts yn yr ymarferion, cyn y cyngerdd brynhawn Sul.
Y Bariton Mark Walters gyda rhai o'r côr.
Aros i fynd i mewn i Carnegie Hall.
Llun gyda'r Arweinydd Dr Jonathan Griffiths.
Côr Glanaethwy ar lwyfan ysblennydd Carnegie Hall, yn barod i berfformio gydag aelodau'r chwe chôr arall a'r gerddorfa.


description: Mae dyn a dynes o Gaerfyrddin wedi eu cadw yn y ddalfa ar ôl i heddlu arfog gael eu galw i ddigwyddiad yn y dref nos Fercher

title: Caerfyrddin: Dyn a dynes yn mynd gerbron llys


description: Pennu dyddiad ar gyfer achos cyfarwyddwr cwmni sy'n wynebu cyhuddiad o ddynladdiad wedi i ferch dair oed farw yn 2008.

title: Cyfarwyddwr: Achos dynladdiad ar ôl marwolaeth merch dair oed


description: Plaid Cymru yn dweud y dylid cynnig 'croeso aur' i feddygon sydd newydd gymhwyso er mwyn ceisio eu hannog i ddod i weithio fel meddygon teulu yng Nghymru.

title: Angen 'croeso aur' i ddenu meddygon, medd Plaid Cymru


description: Gwe-ddarllediad byw o gynhadledd wanwyn Llafur Cymru o Abertawe.

title: Cynhadledd Wanwyn Llafur Cymru 2015


description: Mae gwasanaeth cymorth wedi agor yng Ngheredigion ar gyfer pobl sydd wedi eu heffeithio gan ganser.

title: Gwasanaeth newydd i gleifion canser yng Ngheredigion


description: Fe agorodd y lagŵn syrffio cyntaf o'i fath yn y byd, yn Nyffryn Conwy ddydd Sadwrn.

title: Agor lagŵn syrffio yn Nyffryn Conwy


description: Mi fydd Cyfeillion yr Ysgwrn yn cynnal cyfarfod yn hwyrach er mwyn trafod camau er mwyn eu gwneud yn elusen cofrestredig.

title: Cyfarfod i drafod yr Ysgwrn


description: Dau arbenigwr yn ystyried manteision ac anfanteision y newidiadau i ffiniau cynghorau Cymru.

title: Ymateb i fap newydd y cynghorau

maintext:
Image caption Mae'r Gweinidog Llywodraeth Leol Leighton Andrews wedi argymell strwythur newydd i gynghorau Cymru
Mae Cynghorau Cymru yn wynebu newidiadau mawr, yn dilyn argymhellion Llwyodraeth Cymru y dilid cael 8 neu 9 cyngor mawr - yn hytrach na'r 22 cyngor presennol.
Yma mae dau arbenigwr yn ystyried cynigion dadleuol y Gweinidog Leighton Andrews.
Heledd Bebb, Cyfarwyddwr Cwmni ymchwil polisi dadansoddi
Mae'n rhaid bod Leighton Andrews, y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus yn hoff iawn o 'Doctor Who' oherwydd mae'r map a gyhoeddwyd ganddo'r wythnos hon yn mynd â ni yn ein holau i'r darlun sirol oedd yn bodoli tan 1996.
Wyth neu naw o siroedd yn dilyn ffiniau traddodiadol Dyfed, Clwyd a Gwent gynt sydd wedi ei gyflwyno ganddo fwy neu lai.
Mae wedi cyflwyno mwy o opsiynau eto felly at y compediwm (pob un oddeutu 10-12 awdurdod lleol) a awgrymwyd gan Gomisiwn Williams ar ddechrau 2014.
Ond o leiaf roedd Comisiwn Williams yn ceisio dilyn rhesymeg synhwyrol, gan sicrhau bod darlun llywodraeth leol yn cyd-fynd â ffiniau'r Byrddau Iechyd newydd - er mwyn hwyluso'r cydweithredu. Roedd hefyd yn grwpio cynghorau mewn modd oedd yn eu cadw yn gymwys ar gyfer denu arian Ewropeaidd i'r dyfodol.
Nid yw'r map a gyhoeddwyd yr wythnos hon o gymorth gyda'r un o'r materion uchod.
Ond mae Leighton Andrews yn wleidydd craff. Byddai wedi ystyried hyn oll. Felly pam tybed ei fod wedi dewis y cynllun yma? Tybed ai ceisio creu map sy'n apelio at etholwyr yn hytrach na chynghorwyr sydd yma?
Does gen i ddim ateb i'r cwestiwn dyrys yma. Rwy'n dal i grafu pen. Ond mae ganddo un llygad ar etholiadau'r Cynulliad sydd ar y gorwel agos yn ddi-os.
Nid dyma ddiwedd y drafodaeth a'r gwleidydda am ad-drefnu llywodraeth leol o bell ffordd. Ac mae hynny'n creu cryn ansicrwydd i staff niferus ein hawdurdodau am flynyddoedd eto yn anffodus. A hynny ar adeg pan fo angen mynd i'r afael â'r toriadau mwyaf heriol yn eu hanes.
Er mwyn gwybod beth fydd tranc awdurdodau lleol Cymru, mae angen tardis yr hen Doctor Who yna arnom ni eto - i'n hedfan i'r dyfodol - i 2020 … a faswn i'n synnu dim mai syllu ar fap gwahanol eto i'r hyn sydd wedi ei gynnig hyd yma fyddwn ni bryd hynny!
Nick Bennett, cyn aelod o Gomisiwn Williams
Rwy'n croesawu'r cynigion hyn ar y cyfan - pam?
Mae cyfle yma i wella cydweithio mewn gwasanaethau cyhoeddus, yn ogystal â gwella atebolrwydd a gwasanaethau lleol ar draws Cymru.
Roedd y dystiolaeth a gasglwyd gan Gomisiwn Williams yn son am drefniadau cymhleth, a diffygion yn nhrefniadau llywodraeth leol sydd yn anodd ei gyfiawnhau yn ystod cyfnod o adnoddau prin.
Felly beth yw fy mhryderon?
Roedd Comisiwn Williams yn awyddus i weld rhagor o gydweithio rhwng iechyd a gwasanaethau cymdeithasol - yn enwedig gan fod y boblogaeth yn heneiddio.
Yn yr ystyr yma mae'r cynigion yn addawol - mwy o gydweithio ymhob ardal heblaw am Ben-y-bont. Sydd yn gofyn y cwestiwn a ddylid newid ffiniau byrddau iechyd Abertawe Bro Morgannwg a Cwm Taf i adlewyrchu hyn?
'Doedd Comisiwn Williams ddim wedi cael cais i ystyried ffiniau'r byrddau iechyd, ond tybed a ydy'r argyfwng llywodraethiant ym mwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr yn golygu y dylid cael strwythur newydd i'r bwrdd iechyd yn y gogledd?
'Dyw arweinwyr llywodraeth leol yng Nghymru ddim yn awyddus i newid y ffiniau'r byrddau iechyd - ond byddai dau newid cymharol fechan yn medru gwella integreiddio gwasanaethau.
Ond fy mhryder mwyaf yw amseru. Mae angen newid yn gyflym, nid yn 2020.
Mae diffyg adnoddau, mewn cyfnod o gynnydd mewn galw ar wasanaethau, yn realiti go iawn.
Mae'r amser ar gyfer newid wedi cyrraedd.
Image caption Mae disgwyl y byddai opsiwn arall yn cynnwys uno siroedd Conwy a Dinbych gan greu naw awdurdod lleol
Y cynghorau posib newydd yng Nghymru


description: Mae cyfarfod rhwng ASau a Rygbi Rhanbarthol Cymru wedi cael ei ddisgrifio fel un "adeiladol" - felly hefyd cyfarfod o Gyngor y Chwe Gwlad.

title: Rygbi: Dau gyfarfod 'adeiladol'

maintext:
Image caption Mae'r ansicrwydd ynglŷn â pha gystadleuau fydd clybiau o Gymru'n cymryd rhan ynddyn nhw flwyddyn nesa' yn parhau
Mae dau gyfarfod wedi cael eu cynnal ar ddyfodol rygbi gydag un yn ymwneud â Chymru'n bendol a'r llall a'r gêm Ewropeaidd yn gyffredinol.
Cafodd un ei gynnal rhwng Aelodau Seneddol Cymreig a'r corff sy'n cynrychioli'r rhanbarthau, Rygbi Rhanbarthol Cymru.
Yn ôl cadeirydd y cyfarfod, Huw Irranca-Davies, roedd y cyfarfod yn un "adeiladol iawn".
Dywedodd fod nifer o bynciau wedi cael eu trafod gan gynnwys nawdd, cytundebau a'r ffordd mae'r gêm yn cael ei llywodraethu.
Roedd ASau o bob plaid Gymreig yn bresennol ac maen nhw wedi rhyddhau datganiad ar y cyd.
Mae'r datganiad yn dweud: "Rydym ni'n diolch i Mark [Davies] ac Andrew [Hore] am gynrychioli Rygbi Rhanbarthol Cymru mewn cyfarfod adeiladol oedd yn llawn gwybodaeth, ac am rannu eu syniadau am y ffordd ymlaen.
"Nawr, fe fyddwn ni'n gwahodd Roger Lewis ac Undeb Rygbi Cymru i gyfarfod gyda ni hefyd. Mae Aelodau Seneddol ledled Cymru'n sylwi mor bwysig yw rygbi i Gymru yn ddiwylliannol ac yn economaidd. Felly, rydym yn annog pob plaid i weithredu ar frys, er lles y gêm ar bob lefel."
Mae Rygbi Rhanbarthol Cymru hefyd wedi rhyddhau datganiad sy'n dweud eu bod nhw'n awyddus i gael "ateb ar frys i'r sefyllfa".
Yn ogystal mae'r datganiad yn dweud eu bod nhw'n cefnogi'r galwadau gan Aelodau Cynulliad dros gynnal ymchwiliad annibynnol i'r ffordd mae rygbi'n cael ei reoli yng Nghymru.
'Ateb chwe gwlad'
Yn y cyfamser mae Cyngor y Chwe Gwlad wedi cynnal cyfarfod er mwyn trafod dyfodol rygbi Ewropeaidd - ac maen nhw hefyd wedi disgrifio'r cyfarfod fel un "adeiladol".
Does dim sicrwydd ar hyn o bryd a fydd cystadleuaeth elitaidd, fydd yn cynnwys timau o'r chwe gwlad, yn digwydd y flwyddyn nesaf ai peidio.
Mae'r rhanbarthau wedi dweud eu bod nhw eisiau bod yn rhan o'r gystadleuaeth mae'r Saeson yn bwriadu ei drefnu, sef Cwpan Rygbi'r Pencampwyr.
Ond mae Undeb Rygbi Cymru'n gwrthwynebu'r cynlluniau hynny, ac mae'n debyg fod Cyngor y Chwe Gwlad yn gwrthwynebu hefyd.
"Mi gafodd Cyngor y Chwe Gwlad gyfarfod adeiladol heddiw ac rydym yn parhau i fod wedi ymrwymo i ddarganfod ateb chwe gwlad ar gyfer rygbi Ewropeaidd fydd er budd goraf y gêm," meddent mewn datganiad.
"Mae'r cyngor hefyd yn ailddatgan ein hymrwymiad i ddilyn rheolau'r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol (IRB)."
Mae rheolau'r IRB yn dweud fod rhaid i bob cystadleuaeth gael cymeradwyaeth undebau cenedlaethol y gwledydd sy'n cymryd rhan.


description: Cynghorwyr yn gwrthod cais am grant o £50,000 gan rai sy'n ceisio ailagor Canolfan Hamdden Plas Madoc.

title: Cyngor Wrecsam yn gwrthod cais am grant i Blas Madoc


description: Esboniad o darddiad yr ymadrodd 'be gebyst'

title: Be' gebyst ydy'r ymadrodd?

maintext:
Be' gebyst? Ydych chi erioed wedi defnyddio'r geiriau hynny?
Tarddiad yr ymadrodd oedd dan sylw Rhaglen Aled Hughes fore Mawrth.
Angharad Fychan, aelod o dîm Geiriadur Prifysgol Cymru gafodd y gwaith o egluro gwreiddiau'r dywediad:
"Da ni'n gyfarwydd â'r gair 'cebyst' fel penffrwyn anifail - mae'n air sydd wedi cael ei fenthyg o'r Lladin. Ond yn ogystal â'r ffurf lythrennol 'ma 'dan ni'n gyfarwydd â hi, mae 'na ystyr ffigurol hefyd.
"Mae Cebystr yn gallu golygu melltith neu aflwydd, a hynny'n enwedig fel math o lw. Dyna sydd mewn gwirionedd yn ein cyfeirio ni i'r cyfeiriad cywir efo'r ymadroddion yma: 'Be gebyst?', 'Pam gebyst?', 'Pwy gebyst?' 'Sut gebyst?'
"Beth ydy 'cebyst' yn yr achos hynny ydi cryfhau cwestiwn. Pe tawn i'n gofyn 'be' ydy hyn?' Dydy o ddim yn gwestiwn cryf nac ymfflamychol o gwbl.
Cryfhau'r cwestiwn
"Ond os fyswn i'n dweud 'Be' gebyst ydy hyn?' mae'n cryfhau'r peth yn dipyn. Mae'r un peth yn wir os byswn i'n gofyn 'Sut gebyst nes di hynna?', 'Pwy gebyst 'nath hynna?', 'Pam gebyst...?' Mae 'na ryw deimlad o ryw ebychiad neu lw ynddo fe.
"Mae'n rhoi dipyn mwy o rym i'r frawddeg, ond pan nes i edrych yn y geiriadur nes i sylweddoli bod yr ymadroddion 'ma ddim yn unigryw efo 'cebyst'.
"Nes i sôn bod cebyst yn gallu golygu 'melltith' neu 'aflwydd' yn yr ystyr ffigurol, ac mae aflwydd yn gallu digwydd yn yr un lle - 'Ble aflwydd wyt ti wedi bod?' neu 'Sut andros nes di hynna?', 'Be goblyn fues di'n ei wneud?', 'Be gynllwyn sy'n mater arnat ti?'.
"Ac mae 'na eiriau sydd dipyn yn gryfach: 'cythraul', 'diawl', 'uffern' a 'cythgam'. Mae cythgam yn ffurf cythral, yn lleddfiad arno fe, efallai i bobl sydd ddim eisiau rhegi.
"Mae'n ymddangos i fi fod yr ymadroddion wedi dechrau cael eu defnyddio yng nghanol y G19fed (1850au-1860au) a hyd y gwn i yn perthyn i'r gogledd."


description: Adroddiad newydd yn dangos lle mae'r holl garcharorion o Gymru yn cael eu dal, gyda 37% mewn carchardai yn Lloegr.

title: 37% o garcharorion o Gymru yn cael eu dal yn Lloegr


description: Adroddiad dylanwadol yn dweud y dylai amseroedd aros y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru beri pryder ond yn awgrymu bod y perfformiad yn gwella mewn meysydd eraill.

title: Amseroedd aros: 'Canu clychau larwm'

maintext:
Image caption Mae'r ymchwil yn cymharu perfformiad Gwasanaethau Iechyd yn Lloegr, yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon
Gallai penderfyniad Llywodraeth Cymru i gwtogi cyllideb y Gwasanaeth Iechyd Gwladol dros y blynyddoedd diwethaf fod yn gyfrifol am ymestyn amseroedd aros, yn ôl adroddiad dylanwadol.
Dywed astudiaeth Ymddiriedolaeth Nuffield a'r Sefydliad Iechyd fod y gwahaniaeth amseroedd aros yn "drawiadol" ac "anghymesur".
Ond mae'r adroddiad hefyd yn dweud bod perfformiad wedi gwella mewn meysydd eraill ac nad oes tystiolaeth i awgrymu bod y GIG yng Nghymru yn gyffredinol yn waeth nag unrhyw ran arall o'r DU.
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud bod yr adroddiad yn dangos fod "gwelliannau clir wedi bod yn y pedair gwlad ers datganoli".
'Dim tystiolaeth'
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Owain Clarke yn esbonio canfyddiadau'r adroddiad
Mae'r ymchwil ar gyfer yr adroddiad - 'The Four Health Systems of the UK - How Do They Compare?' - yn cymharu perfformiad y GIG yn Lloegr, yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon dros gyfnod o 20 mlynedd.
Mae'n nodi cynnydd sylweddol mewn amseroedd aros yng Nghymru ar gyfer triniaethau fel llawdriniaeth y galon neu osod cymalau newydd.
Yn ôl y rhai sy'n gyfrifol am yr ymchwil, fe ddylai'r amseroedd aros "ganu clychau larwm ymysg llunwyr polisi".
Ond mae'r ymchwil hefyd yn awgrymu bod Cymru wedi gwella mewn nifer o feysydd eraill - y raddfa marwolaethau y gellid ei hosgoi er enghraifft.
DADANSODDIAD GOHEBYDD IECHYD BBC CYMRU, OWAIN CLARKE Gyda'r dadlau am berfformiad y GIG yng Nghymru mor frwd ag erioed, mae amseru'r adroddiad yn ddelfrydol bron. Mae chwe academydd wedi treulio misoedd yn pori drwy'r data i roi'r darlun cliriaf o berfformiad y GIG ym mhedair gwlad y DU.
O ystyried ffyrnigrwydd yr ymosodiadau ar y GIG yng Nghymru gan David Cameron ac eraill, mae agweddau o'r adroddiad fydd yn galonogol i Lywodraeth Cymru.
Ar y llaw arall, mae geiriau fel "trawiadol ac anghymesur" wrth ddisgrifio amseroedd aros yn debyg o fod yn fêl ar fysedd y beirniaid.
Mae'r adroddiad ar y cyfan yn lled-awgrymu bod y GIG yn gwella po fwya' sy'n cael ei wario arno. Felly fe fydd cwestiynau am benderfyniad Llywodraeth Cymru i beidio gwarchod cyllideb y GIG yn 2011.
Mae targedau wedi bod yn destun dadlau hefyd - mae'r adroddiad yn nodi ei bod yn anodd cymharu ffyrdd gwahanol o'u mesur ac mae'r Gweinidog Iechyd Mark Drakeford yn y broses o newid rhai, gan honni nad yw'r mesurau presennol yn fesur teg o berfformiad pethau fel y gwasanaeth ambiwlans.
Yn sicr, mae digon yn yr adroddiad i gnoi cil drosto.
Fe ddywed yr adroddiad: "Mae'r bwlch mewn perfformiad rhwng Lloegr a gweddill y DU wedi cau dros y blynyddoedd diweddar.
"Ychydig o arwyddion sydd fod un wlad yn symud o flaen y lleill yn gyson o gofio yr arwyddion perfformiad sydd ar gael.
"Ar y cyfan, mae'r ymchwil yn awgrymu - er gwaethaf gwahaniaethau gwleidyddiol dadleuol rhwng systemau iechyd y DU ers datganoli ar dargedau, strwythur, dewis y claf a'r defnydd o ddarparwyr o'r tu allan i'r GIG - nad oes tystiolaeth i gysylltu'r gwahaniaethau polisi gyda gwahaniaeth mewn perfformiad."
Amseroedd aros
Hyd at 2009-10 roedd amseroedd aros ar gyfer nifer o driniaethau cyffredin yng Nghymru wedi gwella'n sylweddol.
Ond mae'r ymchwil yn dweud bod cleifion yng Nghymru yn 2013 wedi aros 170 diwrnod ar gyfartaledd am glun newydd o'i gymharu â 77 diwrnod yn Lloegr a 67 diwrnod yn yr Alban.
Dywed yr astudiaeth nad yw'r rheswm am y dirywiad yn glir ond y gallai penderfyniad Llywodraeth Cymru i beidio gwarchod cyllideb y GIG yn dilyn etholiadau diwethaf y Cynulliad fod yn ffactor gyfrannodd at hynny.
Rhwng 2010-11 a 2012-13 fe wnaeth gwariant ar iechyd gynyddu o 1% y flwyddyn yn Lloegr a'r Alban a 2% yng Ngogledd Iwerddon.
Er gwaetha'r dadlau mawr am wahaniaethau polisi mewn strwythur, targedau a dewis y claf - does yr un wlad yn gyson ar y blaen o ran perfformiad eu system iechyd Andy McKeon, Ymddiriedolaeth Nuffield
Dros yr un cyfnod yng Nghymru fe welodd y GIG gwtogiad o 1% y flwyddyn yn ei chyllideb.
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud o'r blaen eu bod wedi gwarchod gwariant ar ofal cymdeithasol i raddau llawer mwy na gweddill y DU, ac mae awduron yr adroddiad yn cydnabod na fyddai manteision y penderfyniad yna yn cael eu hadlewyrchu yn yr adroddiad.
Meysydd eraill
Ar wahân i amseroedd aros, mae'r adroddiad yn awgrymu bod nifer o heriau eraill yn wynebu'r GIG yng Nghymru.
Image caption Nid yw'r astudiaeth yn ystyried amseroedd aros am driniaeth ganser - rhywbeth y mae Llywodraeth Cymru'n dweud sy'n well yng Nghymru
Yn y cyfnod dan sylw roedd amseroedd ymateb ambiwlansys i alwadau brys yn waeth yng Nghymru nag unrhyw wlad arall o fewn y DU, ac mae gan Gymru lai o feddygon teulu i bob dinesydd nag unman arall.
Ond mae agweddu eraill sy'n fwy calonogol:-
Mae'r raddfa marwolaeth oherwydd clefydau y mae modd eu trin yn is yng Nghymru na phobman heblaw Lloegr;
Mae disgwyliad oes yng Nghymru yn uwch nag yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, er yn is na Lloegr ar y cyfan;
Yn ôl arolygon barn, mae cleifion Cymru yn fwy bodlon gyda'r GIG yn gyffredinol a'r modd y mae meddygfeydd yn cael eu rhedeg na chleifion yn Lloegr a'r Alban.
Nid yw'r adroddiad yn ystyried amseroedd aros adrannau brys ysbytai nag amseroedd aros am ddiagnosis - dau beth y mae'r gwrthbleidiau yn cyfeirio atyn nhw wrth feirniadu Llywodraeth Cymru ym maes iechyd.
Ond nid yw'r adroddiad chwaith yn cynnwys mesurau fel amseroedd aros canser a graddfeydd goroesi canser, sy'n ddau beth y mae Llywodraeth Cymru'n dweud sy'n well nag yn Lloegr.
'Gwneud yn dda'
Dywed y Gweinidog Iechyd Mark Drakeford: "Mewn rhai meysydd pwysig sy'n cael eu trafod yn yr adroddiad, mae Cymru'n gwneud yn dda.
"Mewn cysylltiad â'r 'ffordd mae'r GIG yn gweithio' a'r 'ffordd mae meddygon lleol a theulu'r GIG yn gweithredu'r dyddiau yma' fe ddaeth Cymru yr uchaf o fewn y DU, gyda 62% yng Nghymru'n fodlon iawn gyda'r Gwasanaeth Iechyd.
"Mae hyn yn cymharu â dim ond 53% oedd yn dweud yr un peth am y Gwasanaeth Iechyd yn Lloegr."
Dywed Andy McKeon o Ymddiriedolaeth Nuffield:
Image copyright BBC news grab Image caption Amseroedd aros am ambiwlans yng Nghymru yw'r gwaethaf yn y DU
"Mae cyfnod yr astudiaeth yn cyd-fynd â'r cynnydd mwyaf yng nghyllideb y pedair system iechyd felly nid yw'n syndod gweld mwy o staff a gwelliant mewn perfformiad.
"Ond yr hyn sy'n ddiddorol yw - er gwaetha'r dadlau mawr am wahaniaethau polisi mewn strwythur, targedau a dewis y claf - does yr un wlad yn gyson ar y blaen o ran perfformiad eu system iechyd."
Arweinydd yr ymchwil i'r adroddiad yw'r Athro Nicholas Mays sy'n dweud: "Wrth ddadansoddi'r Gwasanaethau Iechyd rydym wedi gorfod dibynnu ar ddata sydd ddim yn gynhwysfawr.
"Mae hynny'n ei gwneud yn anodd i wneud cymariaethau rhesymol, ac mae risg i hynny adael llunwyr polisi yn y tywyllwch wrth geisio cynllunio newidiadau sy'n arwain at ofal iechyd a safon uwch.
"Ni ddylai ffigyrau gwell, y mae modd eu cymharu, rwystro gwledydd rhag dilyn eu trywydd eu hunain o safbwynt polisi.
"Fe fyddai data dibynadwy alluogi pob un i weld sut mae eu polisïau yn gweithio ac yn fodd i'w galw i gyfrif am berfformiad eu Gwasanaeth Iechyd."


description: Dyn yn gwadu cyhuddiad o esgeulustod bwriadol wedi i'w fab chwe oed farw ym mis Rhagfyr 2011.

title: Dyn o Sir Benfro yn gwadu cyhuddiad o esgeulustod


description: Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa wacad ku maray inuu dhagaha ka fureysanayo handadaadda uga imaanaysa Mareykanka ee ku saasban xariga baadari ameerikaan ah oo Turkigu u haysto eedo la xiriira argagixisanimo.

title: Erdogan oo ku hanjabay in Turkiga uu joojin doono isticmaalka doolarka


description: Mae'r gwaith ditectif wedi datgelu cyfrinach gwydrau Eisteddfod '78

title: Datrysiad i ddirgelwch y gwydrau Guinness!

maintext:
Ym mis Gorffennaf, ysgrifennodd Llio Rhys erthygl ynglŷn â gwydrau Guinness arbennig roedd hi wedi dod ar eu traws, a oedd yn hysbysebu Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 1978.
Er ei bod wedi dysgu am hysbyseb Guinness a gafodd ei wneud yn yr un flwyddyn gan gôr meibion Cymreig, doedd hi ddim agosach at gael gwybod sut daeth y gwydrau i fodolaeth.
Tan nawr...
Cafwyd dau e-bost pwysig o fewn dyddiau i gyhoeddi'r erthygl, ac mae'n ymddangos fel fod y dirgelwch wedi cael ei ddatrys!
Anfonodd Iolo Davies, sy'n wreiddiol o Gaerdydd ond bellach yn byw yn Sydney, Awstralia, e-bost yn syth ar ôl darllen yr erthygl, gan ei fod yn cofio'r gwydrau yma yn iawn.
Roedd ei fam, Mair Davies a'i ffrind, Teleri Gray, yn cadw siop nwyddau Cymreig ar Albany Road, o'r enw Gwerin - ac ar eu stondin nhw ar faes y Steddfod y cafodd y gwydrau eu gwerthu.
Image copyright Mair ac Emyr Davies Image caption Roedd Gwerin yn gwerthu nwyddau crefftwyr lleol ar Albany Road yn ystod y 70au
Ffoniais i Mair i gael clywed yr hanes.
"Gofynnodd y Pwyllgor i ni eu gwerthu nhw, gan eu bod nhw methu gwneud oherwydd y logo, ac y byddai hynny'n hybu alcohol," meddai.
"Cawson ni'r stoc i gyd i'w gwerthu - rhyw 50 ohonyn nhw falle - ac fe werthon ni nhw i gyd.
"Roedd y siop 'da ni yn Y Rhath am ryw bedair blynedd yn y 70au. Roedd crefftwyr lleol yn gwneud cynnyrch Cymreig ac roedden ni'n eu gwerthu nhw ar eu rhan am ganran o'r elw.
"Mae chwech o'r gwydrau 'da fi o hyd - maen nhw'n rhai hyfryd, ac yn amlwg o safon da iawn. Rhyfedd o fyd mai Iolo, yn Awstralia, a welodd yr erthygl yma a chysylltu â mi am y peth!"
Image copyright Mair ac Emyr Davies
Felly rydyn ni'n gwybod pwy oedd yn gwerthu'r gwydrau, ond pam gawson nhw eu creu yn y lle cyntaf? Yn ffodus, roedd e-bost arall wedi cyrraedd fy mewnflwch.
Ei awdur oedd John Walter Jones, cyflwynydd ar BBC Radio Cymru, ac aelod o Bwyllgor Gwaith Eisteddfod Caerdydd 1978.
Roedd yn cofio'n iawn sut ddaeth y gwydrau i fodolaeth.
"Syniad y cymwynaswr a'r gŵr busnes, (y diweddar) Eddie Rea, oedd y gwydr, a gynhyrchwyd mewn partneriaeth â chwmni Guinness.
"Syniad arall oedd cynhyrchu llwchflwch a 'leitar' o lechen (ar y cyd â chwmni RK PRODUCTS o Gasnewydd).
Image copyright John Walter Jones Image caption Blwch Cymreig i chi gael rhoi eich llwch
"Cysylltiadau Eddie ddaeth â'r tri gwrthrych i fod - a llifodd yr arian i'r coffrau!
"Dwi'n falch fod gen i o leia' un gwydr a'r llwchflwch a'r leitar, achos maen nhw'n rhywbeth i gofio'r Eisteddfod.
"Creu gwydrau cwrw a chyfarpar ysmygu i hyrwyddo'r Eisteddfod?! Mae amser wir wedi newid!"
Image copyright John Walter Jones Image caption Deffro mae'n ddydd! Dyna oedd gwaedd y leitar Eisteddfodol!
Felly dyna ni. Diolch i bŵer y we, mae'r dirgelwch wedi ei ddatrys, a chyfrinach y gwydrau wedi cael eu datgelu.
Bydd angen i mi drysori fy rhai i, er mwyn eu diogelu am ddeugain mlynedd arall.
Ond gyntaf, bydd angen eu defnyddio i gynnig llwnc destun i Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018!
Iechyd Da!


description: Booliiska gobolka New Mexico ee dalka Maraykanka ayaa gacanta ku dhigay 11 carruur ah oo gaajo la il daran, kuwaas oo lagu hayay dhisme meel gari go'an ah ku yaalla.

title: Booliiska Dalka Maraykanka oo badbaadiyay 11 carruur ah oo gaajo la il daran


description: Gyrrwr beic modur wnaeth farw ar ol taro yn erbyn car yng Nghastell-nedd oriau man bore Gwener wedi ei enwi.

title: Enwi gyrrwr beic modur fu farw yng Nghastell-nedd


description: Babanod i fynychu ysgolion cynradd Caerdydd er mwyn gwella empathi disgyblion a lleihau achosion o fwlio a thrais.

title: Babanod i 'ddysgu' empathi i ddisgyblion cynradd Caerdydd

maintext:
Image caption Yn ôl ymchwil mae'r rhaglen yn cynnyddu'r tebygrwydd bod plant yn fwy parod i helpu ei gilydd
Bydd babanod yn mynychu dosbarthiadau yn ysgolion cynradd Caerdydd er mwyn gwella empathi disgyblion a lleihau achosion o fwlio a thrais.
Mae'r cynllun yn gobeithio y bydd plant yn dysgu wrth wylio rhiant a babi yn y dosbarth.
Yn ôl adroddiadau mae plant sydd wedi cymryd rhan yn fwy tebygol o gynorthwyo eraill a dangos gofal.
Elusen Gweithredu Dros Blant sy'n cynnal y rhaglen.
Cafodd y cynllun ei ddatblygu gyntaf yn Canada.
Fe fydd tua 2,000 o blant ysgol yn cymryd rhan yn y cynllun, "Roots of Empathy" a fydd yn gweld rhiant lleol a babi yn ymweld â'r ysgol naw gwaith dros y flwyddyn ysgol.
'Perthynas dda'
Fe fydd y sesiynau yn cael eu harwain gan staff yr elusen.
Mae'r rhaglen yma yn dysgu plant i ddeall eu teimladau eu hunain a theimladau eraill drwy ddefnyddio'r babi fel "athro bach Brigitte Gater, Cyfarwyddwr gweithredol Elusen Gweithredu dros Blant
Dywedodd Debra Ennis, rheolwr gwasanaethau'r elusen, fod y prosiect wedi cael ei gynnal yn llwyddiannus yn Yr Alban a bod grant gan y Loteri Fawr wedi eu galluogi i gyflwyno'r rhaglen yng Nghymru.
"Fe wnaethom ddewis Caerdydd am fod 'na berthynas dda eisoes gyda'r awdurdodau lleol a'n bod wedi cynnal nifer o raglenni yma.
"Rydym yn edrych ar awdurdodau lleol eraill, fel Castell-nedd Port Talbot, Rhondda Cynon Taf a Chaerffili.
"Y gobaith yw cyflwyno'r rhaglen ar draws de Cymru.
"Mae'r canlyniadau yn Yr Alban wedi bod yn wych.
"Roedd gen i amheuon i ddechrau ond mae hyn wedi trawsnewid ymddygiad plant yn y dosbarth ac mae'r gostyngiad mewn ymddygiad gwrthgymdeithasol wedi bod yn wych."
Eglurodd bod 'na fachgen bach yn Yr Alban nad oedd yn cymysgu gyda phlant eraill ond ei fod wedi cymryd y babi a'i fod wedi dweud wrth yr athrawes bod y babi yn meddwl ei fod yn arbennig.
Teimladau
"'Does neb wedi meddwl mod i'n arbennig o'r blaen' oedd ei ymateb," ychwanegodd Ms Ennis.
"Roedd yn fodd i'r athrawon egluro bod pawb yn arbennig ac maen nhw wedi llwyddo i gael y bachgen i gyfathrebu."
Fe fydd 10 o ysgolion Caerdydd yn cymryd rhan yn y rhaglen i ddechrau a hynny mewn ardaloedd lle mae'r galw mwya ymhlith plant blwyddyn 5 a 6.
Am naw mis fe fyddan nhw'n cael tair sesiwn y mis, sesiwn baratoi, sesiwn efo'r fam a'r babi ac un wedyn.
"Mae'r rhaglen yma yn dysgu plant i ddeall eu teimladau eu hunain a theimladau eraill drwy ddefnyddio'r babi fel "athro bach," meddai Brigitte Gater, cyfarwyddwr gweithredol Elusen Gweithredu dros Blant.
"Mae'n codi lefel yr empathi ymhlith cyd-ddisgyblion, sy'n arwain at fwy o barch mewn perthynas â llai o drais ymhlith disgyblion ysgol".


description: Heddlu Dyfed Powys yn ymchwilio i wrthdrawiad angheuol ar ffordd yr A470 ger Llanidloes fore Mawrth.

title: Gwrthdrawiad A470: Dyn lleol wedi marw


description: Clwb Pêl-droed Casnewydd wedi diswyddo'r rheolwr Warren Feeney a'i ddirprwy Andy Todd.


description: Colled i'r Seintiau Newydd yng nghymal cyntaf eu gêm yn ail rownd ragbrofol Cynghrair y Pencampwyr yn erbyn Videoton.

title: Y Seintiau Newydd 0-1 Videoton


description: Awdurdodau yn ymchwilio i ddigwyddiad "peryglus" yng ngorsaf drenau Y Fenni.

title: Ymchwiliad i ddigwyddiad 'peryglus' mewn gorsaf drenau


description: Ydy plant Cymru yn cael digon o amser i chwarae?

title: Nid ar chwarae bach

maintext:
Mae Chwarae Cymru yn gweithio i gynyddu'r ymwybyddiaeth o'r angen i blant chwarae. Dywedodd Angharad Wyn Jones o'r elusen: "Mae amser plant i chwarae wedi gostwng yn sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf... mae mwy a mwy o dystiolaeth yn dangos mai chwarae yw'r modd mwyaf effeithlon o gael plant i fod yn gorfforol fywiog... Yn aml, yn ystod gwersi ymarfer corff a mabolgampau mae plant yn treulio'r rhan fwyaf o'r amser yn aros eu tro yn hytrach na'n cymryd rhan.
Dengys tystiolaeth o astudiaethau fod prosiectau chwarae yr un mor effeithiol â rhaglenni chwaraeon ac ymarfer corff o ran rhoi hwb i lefelau gweithgaredd corfforol ac yn sgîl hynny wrth helpu i fynd i'r afael â gordewdra plant."


description: Grŵp cymunedol i dderbyn £97,000 er mwyn ceisio diogelu rhan o safle hen waith dur Brymbo ger Wrecsam.

title: Arian i ddiogelu safle hen waith dur Brymbo


description: Disgwyl i swyddogion benderfynu a fydd modd bwrw 'mlaen â gêm rygbi rhwng Pontypridd a RGC 1404 ar Heol Sardis ddydd Sadwrn.

title: Disgwyl penderfyniad ar gae Heol Sardis


description: Yr heddlu wedi bod yn archwilio ardal ger Afon Taf yng Nghaerdydd wedi i gorff babi newydd-anedig gael ei ddarganfod nos Fawrth.

title: Darganfod corff babi newydd-anedig ger Afon Taf


description: Mewn araith yng Nghaerdydd heno bydd llywydd y Cynulliad yn cyhoeddi sut mae hi'n bwriadu codi proffil y sefydliad.

title: Mynd i'r afael â 'diffyg democratiaeth'

maintext:
Image caption Yn ôl Rosemary Butler dyw'r wasg ddim digon clir ynglŷn â pa faterion sydd wedi ei datganoli i Gymru
Mewn araith yng Nghaerdydd heno bydd llywydd y Cynulliad yn cyhoeddi sut mae'r Cynulliad yn bwriadu mynd i'r afael gyda'r hyn sy'n cael ei ddisgrifio fel "diffyg democratiaeth".
Mae Rosemary Butler wedi bod yn llywyddu ers i Dafydd Elis-Thomas roi'r gorau i'r swydd yn 2011 ac mae hi'n ddiweddar wedi tynnu sylw at y diffyg sylw mae'r Cynulliad yn ei gael yn y cyfryngau ar sawl achlysur.
Yn ystod ei darlith yn adeilad y Pierhead bydd Ms Butler yn dweud fod y diffyg hwn yn "un o'r problemau mwyaf difrifol sy'n wynebu'r broses ddatganoli yng Nghymru".
Yn dilyn trafodaethau dros yr haf bydd y llywydd yn cyhoeddi nifer o gamau fydd yn cael eu cymryd er mwyn gwella'r ffordd mae gwaith y Cynulliad yn cael ei adrodd.
'Dwyn i gyfrif'
Bydd Ms Butler yn siarad o flaen darlith flynyddol y Gymdeithas Deledu Frenhinol sy'n cael ei rhoi gan gyn newyddiadurwr News International - News UK bellach - Guto Harri.
Yn siarad cyn y digwyddiad, dywedodd y llywydd: "Yr hyn yr wyf yn ei olygu drwy 'ddiffyg democrataidd" yw pwy sy'n cyfleu, neu efallai'n bwysicach, pwy fydd yn cyfleu gwaith y Cynulliad Cenedlaethol i bobl Cymru yn y dyfodol, ac yn ymgymryd â'r rôl hanfodol honno o ddwyn y rhai sy'n gwneud penderfyniadau yma ym Mae Caerdydd i gyfrif?
"Mae gennym gyfryngau darlledu a phrint yn y DU sy'n methu ag adrodd am y gwahaniaethau enfawr mewn agwedd tuag at bolisi cyhoeddus mewn meysydd datganoledig fel iechyd ac addysg.
"Mae'n golygu bod eu cynulleidfaoedd Cymreig sylweddol yn aml yn cael gwybodaeth nad yw'n berthnasol iddynt.
Mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol chwarae ei ran, ac fe wnaiff hynny Rosemary Butler, Llywydd y Cynulliad
"Yn ystod misoedd yr haf rydym wedi bod yn edrych ar rai o'r syniadau diddorol hynny ac yn ffurfio ymateb, gan gynnwys rhai cynigion arloesol.
"Mae llawer ohono'n canolbwyntio ar ba gymorth y gellir ei roi i'r llwyfannau digidol sy'n ymddangos o ran cynnwys gwaith y Cynulliad."
Camau gweithredol
Yr hyn mae'r Cynulliad yn fwriadu ei wneud er mwyn ceisio codi ymwybyddiaeth o'r gwaith sydd yn digwydd yno yw:
Gweithio gyda'r cyfryngau digidol a hyperleol, a chyrff sy'n bartneriaid, i greu canolbwynt newyddiaduraeth yn y Senedd, a allai gynnwys y sianeli digidol newydd hyn;
Ei gwneud yn haws i adrodd am waith y Cynulliad drwy ddarparu gwell cyfleusterau cyfathrebu ar ystâd y Cynulliad;
Gwneud data'r Cynulliad yn fwy agored a hygyrch;
Sicrhau bod Aelodau'r Cynulliad yn hollol hyddysg ynglŷn â'r ffordd orau i ddefnyddio'r offer cyfathrebu sydd bellach ar gael yn yr oes ddigidol hon;
Gweithio'n agosach â sefydliadau'r cyfryngau i fynd â'r Cynulliad allan i'r cymunedau y mae'n eu cynrychioli gyda chyfres o ddyddiau'r wasg y Cynulliad yn y rhanbarthau; a
Gweithio hefyd gyda'r sefydliadau hynny i ddarparu sesiynau anwytho ar gyfer newyddiadurwyr dan hyfforddiant er mwyn sicrhau gwell dealltwriaeth o waith y sefydliad.
'Chwarae ei ran'
"Mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol chwarae ei ran, ac fe wnaiff hynny," meddai'r llywydd.
"Edrychaf ymlaen at weithio'n agos â phawb sydd â diddordeb mewn sicrhau lluosogrwydd y sylw gan y cyfryngau a'r gwaith o graffu ar Gynulliad Cenedlaethol Cymru, er mwyn troi ein trafodaethau am y diffyg democrataidd yn weithredoedd cadarnhaol."
Testun darlith Guto Harri yw 'Wales: Not on Their Radar'.
Dywedodd yn gynharach y flwyddyn hon bod cyfrifoldeb ar y wasg i wneud eu darllediadau yn fwy gafaelgar.
"Mae yna broblem yng Nghymru achos dyw'r wasg gynhenid ddim wastad mor gryf, mor annibynnol, mor bigog ag y dylai fod," meddai ym mis Medi.
"Mae'r prif gyfrifoldeb ar y wasg yng Nghymru i wneud eu gwaith yn drylwyr ac yn ddiddorol - yn y pen draw does dim pwynt gwneud rhaglenni sych cyfrifol os nag yw'n nhw'n afaelgar. Mae'r cyfrifoldeb pennaf ar bobl yng Nghymru."


description: Mae'r heddlu yn apelio am wybodaeth wedi i ddyn ifanc farw mewn damwain rhwng dau gar ar yr A483 nos Sadwrn.

title: Damwain car: dyn ifanc yn marw


description: Ffyrdd wedi'u cau oherwydd rhew sy'n achosi trafferthion i deithwyr yn Sir Ddinbych.

title: Rhew yn achosi trafferthion


description: Y Drenewydd yn sicrhau lle yn ail rownd Cynghrair Europa

title: Valletta FC 1-2 Y Drenewydd


description: Elin Owen o Ynys Môn sy'n trafod y gofal a gafodd ei efeilliaid

title: 'Nes i ddim mwynhau eiliad o fod yn feichiog'

maintext:
Dydd Gwener, 3 Awst ydy Diwrnod Efeilliaid Cenedlaethol - diwrnod sy'n rhoi cyfle i gydnabod y berthynas arbennig rhwng efeilliaid.
Ar raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru ddydd Gwener, bu Elin Owen o Lanbedrgoch, Ynys Môn yn trafod ei phrofiadau hi fel mam i efeilliaid unfath:
Dwi'n fam i efeilliaid bach sydd bron yn ddyflwydd, Twm a Gwil. Maen nhw'n efeilliaid bach eithaf anghyffredin achos maen nhw'n rhai unfath (identical).
Mae'r ffaith bod nhw'n rhai unfath wedi dod â phroblemau, yn enwedig pan mae rhywun yn feichiog.
Pan ges i'r sgan y geiriau ddywedodd y sonographer wrtha i oedd: "It's a very high risk pregnancy" - oherwydd bod nhw'n efeilliaid unfath.
Ges i fy ngyrru adra yn crïo achos doedd gennai ddim mwy o wybodaeth na hynny mewn ffordd, a doedd 'na ddim mwy o wybodaeth oedden nhw'n gallu ei roi i fi.
O'n i'n ypset ofnadwy am y peth, a jyst meddwl: "Mam bach! Be' sy'n mynd i ddigwydd i fi? A be' sy' am ddigwydd i'r babis?"
O'n i'n gwybod bysa (Ysbyty) Bangor methu fy nhrin i, a'i fod o'n fwy arbenigol na hynny a byddai'n rhaid i fi fynd ymhellach i gael y driniaeth briodol.
Gafon ni'r cynnig i fynd i Ysbyty yn Lerpwl (Liverpool Women's Hospital), ac o'n i'n gorfod mynd bob bythefnos i gael sgans arbenigol.
Mae'n rhaid i fi ddweud buodd fy ngwaith i yn anhygoel o wych efo fi, ond yn sicr doedd mynd i Lerpwl bob bythefnos ddim yn hawdd.
Nes i ddim mwynhau'r beichiogrwydd o gwbl achos o'n i'n meddwl cyn bob sgan mod i am golli nhw - a gallai ddweud efo llaw ar fy nghalon na nes i fwynhau eiliad o fod yn disgwyl, achos o'n i jyst 'di poeni drwyddo fo i gyd, achos dydi rhywun ddim yn gwybod be' sy'n wynebu nhw.
A fyddai pethau wedi bod yn haws petai'r gofal yn nes i adref?
Yn sicr fysa fo 'di bod yn haws - o ran mileage y car a bob dim! Ond mae'n rhaid imi frolio'r gofal ges i yn Lerpwl, ac mi roedd y dechnoleg oedd yna'n anhygoel.
Oedd o'n newid byd mewn ffordd, achos doedden nhw jyst ddim yn gallu fy nhrin i ym Mangor - doedd ganddyn nhw ddim y dechnoleg, felly oedd rhaid fi jyst mynd doedd.
Mae'n drist bod y cyfleusterau ddim yma, a dwi'n meddwl bod angen gwneud rhywbeth am y peth oherwydd dwi'n 'nabod, erbyn hyn, mamau eraill i efeilliaid yn yr ardal.
Mae'r efeilliaid sydd gen i yn gymharol brin, ond dwi'n meddwl bod gan bawb yr hawl i gael y gofal ar eu stepen drws.
Mae 'na rai pobl sydd ddim mor ffodus â fi ac mi fysa cyrraedd yna wedi bod yn broblemus, lle i fi neidio i'r car ac i lawr yr A55 am awr a hanner ydi hi.
Ynghanol hyn i gyd fe 'nath Rhodri'r gŵr ddod ar draws elusen o'r enw TAMBA (Twins and Multiple Births Association) a ffonio nhw - roeddan nhw'n wych.
Fe wnaethon nhw roi cyngor i mi ar y ffaith mod i'n disgwyl gefeilliaid oedd yn rhannu placenta.
Roedd 'na ddynes o'r elusen yn fy ffonio i amser cinio bob dydd am wythnos jest i checkio bo' fi'n iawn a gweld sut o'n i'n teimlo'r diwrnod hwnnw. Ac i fi, roedd y gynhaliaeth yna yn amhrisiadwy.
Er bod plentyn yn dod â'i sialens ei hun, ambell un efo colic, ambell un ddim yn cysgu, mae bod yn fam neu riant i efeilliaid yn dod â heriau yn sicr - a heriau gwahanol hefyd, ac mae cael y gefnogaeth benodol ar gyfer hynny yn help mawr.
Sut mae'r efeilliaid heddiw?
Maen nhw'n ddoniol! Mae ganddyn nhw'r iaith 'ma, ac maen nhw'n siarad efo'i gilydd ac yn chwerthin - maen nhw'n dallt ei gilydd i'r dim.
Dydi o ddim yn hawdd, ond dydi bod yn rhiant ddim yn hawdd.
Fyswn i ddim yn newid Twm a Gwil am y byd - maen nhw'n werth y byd i gyd yn grwn!