description: Achos dyn ar gyhuddiad o lofruddio ei wyres yn clywed ei fod yn '... dwyllwr ond ddim yn llofrudd'.

title: Achos babi: 'Celwyddgi a thwyllwr nid llofrudd'


description: Halkan ka ogow toddobo arrimood oo ku saabsan ururkan ay ku midoobeen dalalkii Ingiriiska uu gumaysan jiray

title: Toddobo arrimood ka ogow dalalka Barwaaqo Sooranka

fasttext_language: cy


description: Ar drothwy Eisteddfod Genedlaethol Sir Ddinbych a'r Cyffiniau, Alun Thomas fu'n holi Darran Lloyd - un o'r pedwar sydd ar restr fer Dysgwr y Flwyddyn 2013.

title: Dysgwr y Flwyddyn: Darran Lloyd


description: Plentyn tair oed ymysg y dioddefwyr honedig o droseddau rhyw ar rwydwaith rheilffyrdd Cymru dros y pum mlynedd diwethaf.

title: Mwy o gwynion am droseddau rhyw ar reilffyrdd Cymru

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Roedd 112 o droseddau rhyw honedig ar drenau neu mewn gorsafoedd rhwng 2013 a 2017
Roedd plentyn tair oed ymysg y dioddefwyr honedig o droseddau rhyw ar rwydwaith rheilffyrdd Cymru dros y pum mlynedd diwethaf, yn ôl data newydd.
Rhwng 2013 a 2017 roedd 112 o droseddau rhyw honedig un ai ar drenau neu mewn gorsafoedd trenau yng Nghymru.
Mae'r cwynion blynyddol wedi dyblu yn yr amser hynny - o 15 i 31 - yn ôl data sydd wedi dod i'r amlwg yn dilyn cais rhyddid gwybodaeth gan BBC Cymru.
Awgrymodd Heddlu Trafnidiaeth Prydain mai rhagor sy'n adrodd digwyddiadau, yn hytrach na bod cynnydd yn nifer y digwyddiadau.
'Cymryd o ddifrif'
Roedd y troseddau honedig - ar ddioddefwyr o dair oed hyd ar 61 oed - yn cynnwys ymosodiadau rhyw, dinoethi ac un gŵyn yn ymwneud ag annog plentyn i gymryd rhan mewn gweithred rhyw.
Mae'r cynnydd dros y pum mlynedd diwethaf yn cyd-fynd â'r ffigyrau ar gyfer y DU gyfan.
Image caption Mae Trenau Arriva Cymru wedi buddsoddi mewn camerâu ar bob trên
Dywedodd yr arolygydd Phil Hyatt o Heddlu Trafnidiaeth Prydain nad yw'n credu bod cynnydd wedi bod yn nifer y digwyddiadau, ond yn hytrach bod pobl bellach yn fwy parod i gyfeirio'r mater at yr heddlu.
"Rydyn ni wedi bod yn gweithio'n galed iawn gyda'n hymgyrch 'Report it to stop it'," meddai.
"Dyw hyd at 90% o'r troseddau yma ddim wedi eu hadrodd at yr heddlu yn y gorffennol, felly rydyn ni'n falch iawn bod pobl nawr yn fwy hyderus i wneud hynny.
"Efallai y byddai pobl yn meddwl na wnawn ni gymryd yr hyn maen nhw'n ei ddweud o ddifrif. Gallai sicrhau y byddwn ni."
Dywedodd cyfarwyddwr gwasanaethau cwsmeriaid Trenau Arriva Cymru, Bethan Jelfs bod y cwmni wedi buddsoddi mewn camerâu ar bob trên a chamerâu corff i rai gweithwyr yn dilyn cynllun peilot diweddar.
"Dylai hynny fod yn gysur i'n cwsmeriaid, oherwydd rydyn ni eisiau iddyn nhw deimlo'n ddiogel," meddai.


description: Ymgyrchwyr yn mynd i'r llys er mwyn ceisio brwydro yn erbyn cynlluniau i uno dwy ysgol uwchradd mewn ardal wledig.

title: Gwrandawiad llafar yn erbyn uno ysgolion

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Y bwriad yw cau Ysgol Pantycelyn a sefydlu ysgol newydd yn Ffairfach
Mae rhieni sy'n ymgyrchu yn erbyn cynllun i uno dwy ysgol yn disgwyl clywed a fyddan nhw'n cael parhau â'u brwydr gyfreithiol.
Fis diwethaf fe wnaeth barnwr wrthod cais am adolygiad barnwrol o fwriad Cyngor Sir Caerfyrddin i uno ysgolion Pantycelyn (Llanymddyfri) a Thregib (Llandeilo).
Yn dilyn y penderfyniad fe wnaeth Grŵp Ymgyrchu Pantycelyn gais am wrandawiad llafar gerbron barnwr gwahanol.
Bydd y gwrandawiad newydd ddydd Iau.
Mae'r grŵp ymgyrchu wedi trefnu cyfarfod cyhoeddus ddydd Gwener yng Ngwesty'r Castell yn Llanymddyfri.
Bwriad y cyngor yw uno'r ddwy ysgol uwchradd gan godi ysgol newydd yn Ffairfach, Llandeilo.
Mae nifer o rieni yn Llanymddyfri yn gwrthwynebu'r lleoliad, safle sy'n 15 milltir o Lanymddyfri.
Mae'n rhan o gynllun ad-drefnu ehangach gan y cyngor ar gyfer ysgolion dwyrain y sir.
£23.7 miliwn
Mae'r cyngor wedi sicrhau cyllideb o £23.7 miliwn oddi wrth Lywodraeth Cymru i godi ysgol newydd.
Wrth wrthod y cais gwreiddiol am adolygiad barnwrol dywedodd y barnwr Milwyn Jarman QC : "Cafodd y penderfyniad ei wneud am resymau addysgiadol, demograffig ac ariannol am ei fod yn amlwg nad yw Ysgol Pantycelyn wedi bod yn llawn, yn gorwario ers sawl blwyddyn a bod ysgolion eraill yr ardal â mwy o ddisgyblion nag o lefydd ac y byddai'r duedd hon yn debygol o barhau.
"Roedd y broses benderfynu'n hir oedd yn cynnwys asesiadau cymunedol a thraffig ymysg asesiadau eraill fel rhan o gyfnodau ymgynghorol ffurfiol ac anffurfiol.
"Mae'n amlwg o'r asesiadau hyn fod y materion wedi'u hystyried yn briodol.
"Roedd y safle gafodd ei ddewis yn amlwg yn ffurfio rhan o ddadansoddiad y safle er ei fod yn rhan o ardal fwy o dir.
"Cafwyd rhesymau clir a diogel o ran ffafrio'r safle."


description: Mam i blentyn oedd â salwch dirywiol difrifol yn trafod ei phrofiad, wrth i'r dadlau am achos Alfie Evans barhau.

title: Caroll Morris: 'Pwy o'n i i roi i fyny arni hi?'


description: Caerdydd gam yn nes at ddyrchafiad i Uwch Gynghrair Lloegr, ar ôl trechu Nottingham Forrest nos Sadwrn, gan godi'n ôl i'r ail safle yn y Bencampwriaeth.

title: Caerdydd 2-1 Nottingham Forest


description: Dwy ran o dair (2.0 miliwn) o breswylwyr Cymru wedi nodi eu bod yn Gymry.

title: Cyfrifiad 2011: Hunaniaeth ac Ethnigrwydd


description: Gôl hwyr yn erbyn Sheffield yn sicrhau pwynt pwysig i Gaerdydd yn y Bencampwriaeth.

title: Sheffield 1-1 Caerdydd


description: Lleucu Roberts, o Gaernarfon, ydy'r llenor cynta' erioed i ennill y Fedal Ryddiaith a Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr un Eisteddfod Genedlaethol.

title: 'Dwbl' i Lleucu Roberts wrth gipio'r Fedal Ryddiaith

maintext:
Image caption Dywedodd y beirniaid fod Lleucu Roberts yn "enillydd teilwng sy'n llawn haeddu'r Fedal Ryddiaith"
Am yr eildro mewn wythnos, Lleucu Roberts wnaeth sefyll ar ei thraed yn y Pafiliwn bnawn Mercher i dderbyn un o brif wobrau Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr.
Yn dilyn ei llwyddiant yn ennill Gwobr Goffa Daniel Owen ddydd Mawrth, mae hi hefyd wedi cipio'r Fedal Ryddiaith am ei chyfrol, Saith Oes Efa, dan y ffugenw 'Honna'.
Y gamp eleni oedd ysgrifennu cyfrol o ddim mwy na 40,000 o eiriau ar y thema 'Gwrthdaro'.
Y beirniaid oedd Catrin Beard, Meg Elis a Manon Rhys.
'Perlau'
Mae 'Honna' yn trin iaith yn gyson gelfydd, a'i champ yw peidio â gwthio'r gelfyddyd i'ch wyneb - y pleser yw dychwelyd drachefn a thrachefn, a chanfod rhywbeth newydd o hyd Catrin Beard, Beirniad
Wrth draddodi'r feirniadaeth, dywedodd Catrin Beard: "Bydd ei ffefryn gan bawb o blith y straeon - hoffais i'r dogn helaeth o ddyfeisgarwch a hiwmor yn Ffydd, stori a wnaeth i mi chwerthin yn uchel, am wraig o Sir Gaerfyrddin sy'n argyhoeddedig fod Duw wedi symud i fyw i'r tŷ drws nesaf.
"Ond uchafbwynt y casgliad i Manon yw stori Gwen, yr hen wraig fethedig mewn cartref gofal, a gollodd y gallu i gyfathrebu, ond wrth iddi gael ei thrin a'i thrafod gan ei gofalwyr, caiff y darllenydd y cyfle i rannu ei meddyliau a'i hatgofion cyfrinachol. Ys dywedodd Meg, mae cymaint o berlau yn y gadwyn hon o straeon.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Seremoni Priflenor Rhyddiaith / Prose Medal Ceremony
Ychwanegodd: "Mae 'Honna' yn trin iaith yn gyson gelfydd, a'i champ yw peidio â gwthio'r gelfyddyd i'ch wyneb - y pleser yw dychwelyd drachefn a thrachefn, a chanfod rhywbeth newydd o hyd.
"Mae Saith Oes Efa'n gyfrol sy'n haeddu ei lle ar unrhyw silff lyfrau. Dyma enillydd teilwng sy'n llawn haeddu'r Fedal Ryddiaith gyda phob clod."
Tyfu o un stori a wnaeth cyfrol Saith Oes Efa, meddai'r awdur. Roedd hi'n rhan o ymgais ar ysgrifennu monolog ar gyfer y radio yn gynta', cyn datblygu'n gyfrol o straeon am Efa Cymru.
Mae'n dweud mai'r gyfrol hon yw'r gwaith mae hi wedi mwynhau ei greu fwyaf o bopeth a ysgrifennodd.
'Gwthio ffiniau ac arbrofi'
Roedd clywed y feirniadaeth yn wych, do'n i ddim yn sylweddoli gymaint o bleser mae'n rhoi i glywed rhywun nid yn unig yn gwerthfawrogi ond yn cael be o'ch chi'n drio ei wneud, ac yn deall pam eich bod yn gwneud pethau mewn rhyw ffordd neu'i gilydd Lleucu Roberts, Priflenor Eisteddfod Sir Gâr
Ar ôl y seremoni ddydd Mercher, dywedodd Priflenor Eisteddfod Sir Gâr wrth Cymru Fyw:
"Maen nhw'n dweud mai fi 'di'r cyntaf ond 'dw i ddim yn siŵr. Mae pobl eraill ddigon call i ganolbwyntio ar un peth a'i wneud o'n iawn yn hytrach na gwneud dau beth!
"Roedd nofel ddoe yn mynd 'nôl dros rai blynydde felly roeddwn i wedi cael digon o amser gyda honna ond roedd hon yn fwy diweddar o dipyn ac yn llifo mewn ffordd, nath hon ddisgyn i'w lle yn weddol fuan.
"Roedd clywed y feirniadaeth yn wych, do'n i ddim yn sylweddoli gymaint o bleser mae'n rhoi i glywed rhywun nid yn unig yn gwerthfawrogi ond yn cael be o'ch chi'n drio ei wneud, ac yn deall pam eich bod yn gwneud pethau mewn rhyw ffordd neu'i gilydd ac efallai yn gwthio'r ffiniau, arbrofi mewn rhyw ffordd - roedd yn gymaint o bleser.
"Saith merch sydd yn y gyfrol, saith merch ar wahanol gyfnodau o'u bywydau hefyd - mae'r ieuenga' yn 10 a'r hyna' yn 90.
"Pobl hollol wahanol ond i gyd yn Gymry ac i gyd yn brwydro - yn byw eu bywydau ac yn brwydro eu brwydrau yn eu ffyrdd eu hunain.
"Mae pobl yn dweud weithiau 'o ti wedi selio hwnna ar y person yna' ond na, byth. Wrth gwrs bod 'na argraffiadau a phethau fel 'na, y pethau bach wrth gwrs. Mae profiadau bywyd i gyd yn dod fewn i'r gymysgedd rhywsut ond na, heb selio ar neb yn benodol.
"Unwaith mae'r cymeriadau yn dechrau ffurfio, maen nhw'n dod yn bobl go iawn yn eu hawl eu hunain."
Awdur a chyfieithydd llawnamser
Magwyd Lleucu Roberts yn ardal Bow Street, Ceredigion, ond mae hi wedi bod yn byw yn Rhostryfan, ger Caernarfon, ers dros 20 mlynedd.
Mae'n briod â Pod, ac mae ganddyn nhw bedwar o blant, Gruffudd, Ffraid, Saran a Gwern. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Rhydypennau, Ysgol Penweddig, a Phrifysgol Aberystwyth lle graddiodd yn y Gymraeg, ac ennill gradd doethur yn 1989.
Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ym Mhwllheli ym 1982 tra roedd yn yr ysgol.
Bu'n gweithio fel golygydd yng Ngwasg y Lolfa cyn troi ei llaw at ysgrifennu a sgriptio cyfresi teledu a radio.
Bellach, mae'n awdur ac yn gyfieithydd amser llawn. Cyhoeddodd chwe nofel i oedolion a phum nofel i blant ac oedolion ifanc.
Enillodd wobr Tir na-n-Og ddwywaith.
Mae'r Fedal Ryddiaith eleni, a'r wobr ariannol o £750, wedi'u rhoi gan Undeb Amaethwyr Cymru Sir Gaerfyrddin.
Am fwy o wybodaeth am y Brifwyl, ewch i'n gwefan eisteddfod arbennig.


description: Colli am y tro cyntaf oedd hanes yr ymladdwr UFC o Gymru, Brett Johns, yn ei ornest yn New Jersey, UDA nos Sadwrn.

title: Brett Johns yn colli am y tro cyntaf yn yr UFC


description: Xalay waxaa la ciyaaray labadii kulan ee ugu dambeeyAy isreebreebka tartanKa rubac-dhammaadka koobka UEFA champions league, waxaana wada ciyaaray kooxaha kala ah Barcelona oo la ciyaartay Chelsea iyo Besiktas oo la ciyaartay Bayern Munich.

title: Kulamadii ugu dambeeyay ee Champions League


description: CPD Dinas Bangor am herio'r penderfyniad i wrthod trwydded fyddai ei angen i chwarae yn yr Uwch Gynghrair y tymor nesaf.

title: CPD Bangor am herio diffyg trwydded Uwch Gynghrair

maintext:
Image copyright Huw Evans picture agency Image caption Y tro diwethaf i Fangor ennill Uwch Gynghrair Cymru oedd yn 2011
Mae Clwb Pêl-droed Dinas Bangor yn dweud eu bod am herio penderfyniad y Gymdeithas Bêl-droed i wrthod trwydded fyddai ei angen i chwarae yn yr Uwch Gynghrair y tymor nesaf.
Daeth penderfyniad ddydd Iau y byddai'r clwb yn disgyn o'r gynghrair am y tro cyntaf erioed wedi iddyn nhw fethu yn eu hapêl am drwydded ddomestig.
Fe wnaeth y clwb orffen yn ail yn yr Uwch Gynghrair ar ôl trechu'r Bala yng ngêm ola'r tymor nos Wener.
Dywedodd y clwb eu bod wedi methu cael trwydded oherwydd problemau gyda'u gwybodaeth a'u datganiadau ariannol.
'Achos cryf'
"Mae llawer o sylw a dyfalu wedi bod yn gysylltiedig â gwrthod trwydded ddomestig ac Ewropeaidd y clwb ar gyfer tymor 2018/19," meddai'r clwb mewn datganiad ddydd Sadwrn.
"Fel clwb byddwn yn gwneud popeth yn ein gallu i wrthdroi hyn.
"Rydyn ni'n trafod gyda chynrychiolwyr cyfreithiol i herio penderfyniad CBDC dros benderfyniad archwilydd, allai gostio canoedd o filoedd o bunnau i'r clwb.
"Mae'n rhaid i ni wneud popeth posib i roi i'n cefnogwyr yr hyn maen nhw'n ei haeddu, yn ogystal ag ychwanegu at ein hanes a'n llwyddiant anhygoel.
"Rydyn ni fel clwb yn teimlo bod gennym achos cryf i gymryd hyn ymhellach."
Ddydd Iau fe lwyddodd Llanelli i ennill trwydded ar ôl apelio, gan olygu y byddan nhw nawr yn cael eu dyrchafu o Gynghrair y De.
Fe wnaeth Cei Connah, oedd hefyd wedi methu â chael trwydded ar yr ymgais gyntaf, lwyddo gyda'u hapêl hwythau.


description: Dwy ferch a'u ci wedi cael eu hachub gan Wylwyr y Glannau a'r RNLI ar ôl mynd yn sownd ar gorstir yng Nghastell-nedd Port Talbot.

title: Achub dwy ferch a'u ci aeth yn sownd ar gorstir


description: Rhybudd gan gyngor Abertawe fod pinnau bawd yn cael eu gadael ar bromenâd y ddinas gan beryglu cerddwyr, beicwyr a loncwyr.

title: Dirgelwch pinnau bawd Abertawe


description: Lisa Gwilym sy'n edrych ymlaen at noson fawr i'r Sîn Roc Gymraeg

title: Dathlu a diolch

maintext:
Image copyright Bethan Evans Celf Calon/ Y Selar Image caption Y dorf yn joio mas draw yng Ngwobrau'r Selar 2015
Bydd goreuon y sîn roc Gymraeg yn cael eu cydnabod yng Ngwobrau'r Selar yn Aberystwyth ar nos Sadwrn, 20 Chwefror. Pwy fydd yn dod i'r brig ar un o achlysuron mawr y calendr cerddoriaeth?
Lisa Gwilym, cyflwynydd C2 BBC Radio Cymru, ac enillydd gwobr y Cyflwynydd Cerddoriaeth Gorau bum mlynedd yn olynol, sy'n edrych ymlaen at y dathliadau:
Ar i fyny
Bum mlynedd yn ôl, fe sgwennodd Owain Schiavone y geiriau "RIP SRG". Yn ôl ei erthygl danllyd, roedd y sîn gyfoes Gymraeg ar farw; gwyliau mawr yn dod i ben, gigs yn brin a chynulleidfa yn fwy prin fyth.
Ar ddechrau 2016, mae'r sefyllfa'n teimlo'n wahanol iawn. Mae grwpiau fel Sŵnami, Candelas ac Yws Gwynedd wedi meithrin cynulleidfa ac yn denu cannoedd o bobol ifanc i'w gigs.
Yn y gogledd, mae criw 4 a 6 wedi dangos fod posib creu nosweithiau lleol llwyddianus yn rheolaidd - er bod hynny'n waith caled.
Mae'r Ffug, Cpt Smith ac Ysgol Sul wedi creu sŵn arbennig iawn yn y gorllewin, ac Aelwyd Penllyn yn ysbrydoli pobol ifanc yn y canolbarth, tra bod Gwenno a 9 Bach yn lledaenu'r neges yn rhyngwladol.
Image copyright Bethan Evans Celf Calon / Y Selar Image caption Trefnwyr nosweithiau 4 a 6 yng Nghaernarfon oedd yr Hyrwyddwyr Gorau y llynedd
Er gwaetha'r amgylchiadau anodd, mae'r gerddoriaeth newydd sy'n cael ei chreu yng Nghymru yn anhygoel - yn well nag erioed, ac mae'n fraint cael chwarae'r gerddoriaeth yma yn wythnosol ar C2 mewn cyfnod mor gyffrous.
Canolbwynt y sîn
Y penwythnos yma fe gawn ni ymateb Owain Schiavone ei hun i'r "argyfwng" yn 2011 - Gwobrau'r Selar.
falle fod tueddiad i edrych nôl tuag at oes aur y 70au ac Edward H, neu at boblogrwydd rhyngwladol grwpiau Cŵl Cymru ac i ramanteiddio Lisa Gwilym
Ers y noson gynta' yn Neuadd Hendre 'nôl yn 2013, mae'r Gwobrau wedi tyfu i fod yn ganolbwynt i'r sîn, a be' bynnag 'da chi'n feddwl o'r rhestrau byr a'r enillwyr, does dim dwywaith fod y noson wedi llwyddo i greu rhywbeth arbennig iawn, drwy drefnu digwyddiad sy'n dyrchafu ein hartistiaid - yn rhoi llwyfan a chynulleidfa deilwng iddyn nhw.
Mae 'na gryn sôn hyd heddiw am gigs chwedlonol Sgrech, am y cewri yng Nghorwen, am gigs Pafiliwn y Bont a Phlas Coch - ond y penwythnos yma, mae 'na gyfle i fod yn rhan o rywbeth yr un mor arbennig, ac mae'n bwysig i ni sylweddoli a chydnabod hynny - a gwneud y mwyaf ohonno' fo.
Image caption Candelas - Band gorau 2015
Does neb am ddadlau fod y dyfodol am fod yn hawdd - fe ges i drafodaeth am ddyfodol y sîn ar y rhaglen yn ddiweddar, ac mae'n amlwg fod y diwydiant cerddoriaeth yn parhau i newid yn anhygoel o gyflym, a lle cerddoriaeth Gymraeg o fewn y diwydiant, mor fregus ag erioed.
Ond falle fod tueddiad ganddom i edrych yn ôl tuag at oes aur y 70au ac Edward H, neu at boblogrwydd rhyngwladol grwpiau Cŵl Cymru ac i ramanteiddio.
Mae rŵan yn teimlo fel adeg arbennig iawn, a'r penwythnos yma 'da ni'n cael cyfle i weiddi am hynny. Cyfle i ddathlu a diolch - cyfle i ledaenu'r neges fod 'na gerddoriaeth anhygoel yn cael ei chreu ym mhob cwr o Gymru ar hyn o bryd. Wela'i chi yno!
Bydd gwe-lifiad byw o Wobrau'r Selar yn Aberystwyth ar wefan C2, BBC Radio Cymru am 19:00 nos Sadwrn, 20 Chwefror.
Uchafbwyntiau ar raglen Lisa Gwilym, C2 BBC Radio Cymru, nos Fercher, 24 Chwefror, 19:00.


description: Dirprwy weinidog Ewrop yn cyhoeddi buddsoddiad i gynllun i ddatblygu canolfan logisteg ar safle pwysig.

title: £2.2m i ganolfan i'r diwydiant cludiant ger Caergybi


description: Criw o ferched Ysgol Dyffryn Nantlle yng Ngwynedd yn cipio gwobr mewn gŵyl ffilmiau yn Llundain ddydd Mawrth.

title: Ffilm merched Ysgol Dyffryn Nantlle yn ennill gwobr


description: Wrth i sianel deledu ddigidol newydd gael ei sefydlu ar Ynys Môn, mae cadeirydd y sianel yn gobeithio bydd y fenter gymunedol yn rhoi cyfleoedd i bobl ifanc yr ardal.

title: Sianel deledu yn 'gyfle i feithrin sgiliau pobl ifanc'


description: Meinir Lloyd a Hefin Jones o Sir Gâr i dderbyn dwy o wobrau'r Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd.

title: Dau o Sir Gâr yn ennill medalau Eisteddfod Bae Caerdydd


description: Mae Llywodraeth Cymru'n bwriadu mynd i'r afael â phroblemau llygad drwy gynnig cymorth i blant a phobl sydd fwyaf tebygol o ddioddef problemau.

title: Cynllun i achub golwg


description: Murlun 50 troedfedd o uchder wedi ei osod ar y Tŵr Dŵr tu allan i Orsaf Caerdydd Canolog.

title: Datgelu murlun y Tŵr Dŵr yng nghanol Caerdydd

maintext:
Image copyright Pete Fowler / Cymru Ryfedd a Chyfareddol
Mae murlun 50 troedfedd o uchder wedi ei osod ar y Tŵr Dŵr y tu allan i Orsaf Rheilffordd Caerdydd Canolog.
Mae'r murlun wedi ei ysbrydoli gan rai o chwedlau enwocaf Cymru, yn benodol Y Mabinogion.
Pete Fowler sydd yn gyfrifol am ddarlunio'r darn - artist sydd yn fwyaf adnabyddus am ei waith celf ar gloriau albymau y Super Furry Animals.
Cafodd y darn ei gomisiynu fel rhan o ddathliadau Blwyddyn y Chwedlau 2017, a bydd yn cael ei arddangos drwy gydol 2018.
Image copyright Pete Fowler / Cymru Ryfedd a Chyfareddol Image caption Mae'r murlun yn 50 troedfedd o uchder
'Hanesion hudolus a rhyfedd'
Pwrpas Murlun y Tŵr Dŵr yw dathlu Cymru Ryfedd a Chyfareddol yng nghalon y brif ddinas.
Mae'r celf yn cynnwys sawl cymeriad adnabyddus, gan gynnwys Bendigeidfran, Blodeuwedd a Rhiannon.
Yn ystod Hydref 2017, aeth Pete Fowler a 30 o awduron ar daith i ddarganfod straeon i'w dathlu drwy greu gweithiau celf.
Cafodd y murlun ei ddadorchuddio gan Llenyddiaeth Cymru, mewn partneriaeth â Cadw.
'Wrth ein bodd'
Dywedodd Lleucu Siencyn, Prif Weithredwr Llenyddiaeth Cymru: "Rydym wrth ein bodd o allu arddangos chwedlau unigryw a chymhellol Cymru mewn lleoliad mor drawiadol.
"Mae'n gyfle gwych i allu rhannu ein chwedlau a'n treftadaeth lenyddol gyda miloedd o ymwelwyr i Gymru, ac mae'n diolch yn fawr i'n holl bartneriaid am bob cymorth i wneud hyn mewn ffordd hygyrch a chyfoes."
Mae posib gweld mwy o wybodaeth am y prosiect drwy gyfeirio at wefannau Llenyddiaeth Cymru a Gwlad y Chwedlau.


description: June Williams o Flaenau Ffestiniog, sy'n gofalu am ei gŵr Meirion, yn trafod y pwysau sy'n dod gyda gofalu amdano.

title: Gofal seibiant: 'Straen' gwraig sy'n gofalu am ei gŵr


description: Baadariga waxa uu ku noolyahay California, waxana uu todobaad kasta u duulaa magaalada Washington si uu casharada usoo bixiyo.

title: Aqalka Cad oo laga bilaabay casharo diinta masiixiga ah


description: Diwrnod enfawr i ddau o ranbarthau rygbi Cymru, gyda'r Scarlets a'r Gleision yn ceisio hawlio eu lle yn rowndiau terfynol cwpanau Ewropeaidd.

title: Y Scarlets a'r Gleision yn anelu am ffeinal Ewropeaidd


description: Marathon gyntaf Casnewydd i ddenu tua 6,000 o redwyr ar gwrs drwy bentrefi a'r ddinas fore Sul.

title: Disgwyl 6,000 i redeg marathon cyntaf Casnewydd


description: Cymr'n hawlio pedair medal arall yng Ngemau'r Gymanwlad yn Arfodir Aur, Awstralia, gan gynnwys aur ar y llain fowlio.

title: Aur, dwy arian ac efydd arall i Gymru yn y Gemau


description: Elinor Barker wedi cipio medal aur yn y ras bwyntiau yn y Gemau Gymanwlad.

title: Medal aur i'r seiclwr Elinor Barker yn y Gemau Gymanwlad


description: Fideo wedi ymddangos ar wefannau cymdeithasol sy'n dangos car wedi'i amgylchynu gan dorf o bobl cyn digwyddiad Casnewydd.

title: Torf yn amgylchynu car yn nigwyddiad Casnewydd


description: Jamie todobaadkii waxa uu ka jawaabaa illaa 350 wicitaan, qaarkoodna ma wada ahan kuwa muhiim ah, waxaa jira dad iska soo wactama iyaga oo aysan haysanin xaalad daran oo gargaar u baahan.

title: Maxaad ka ogtahay dadka ka jawaaba wicitaanada gargaarka degdega ah ee nambarka 999?


description: Roger Awan-Scully o Brifysgol Caerdydd sy'n ystyried yr arweinwyr Llafur posib i olynu Carwyn Jones.

title: Roger Awan-Scully: Arweinwyr Llafur posib


description: Llywodraeth Cymru am wybod os bydd arian yn dod i Gymru yn sgil y llifogydd, a hynny fel "mater o frys".

title: Llywodraeth Cymru eisiau gwybod os oes arian ar y ffordd


description: Carwyn Jones yn dweud ei fod wedi penderfynu rhoi'r gorau iddi fel prif weinidog ac arweinydd Llafur Cymru fis Medi diwethaf.

title: Carwyn Jones wedi penderfynu gadael 'ym mis Medi'


description: Fel rhan o Ŵyl Llenyddiaeth Plant Caerdydd mae plant wedi creu llyfr straeon dwyieithog sy'n dathlu chwarae plant, a'r hawl i wneud hynny.

title: Lansio llyfr sy'n dathlu hawliau plant i chwarae

maintext:
Image copyright Chwarae Cymru
Bydd llyfr straeon a ysgrifennwyd gan blant yn cael ei lansio ddydd Gwener fel rhan o Ŵyl Llenyddiaeth Plant Caerdydd.
Bu elusen Chwarae Cymru yn gweithio gyda phlant chwech a saith oed, a'u rhieni, yn Ysgol Gynradd Mount Stuart - ochr yn ochr â storïwr a chartwnydd - i greu llyfr am hawl plant i chwarae, Hwyl yn y Dwnjwn.
Mae'r llyfr dwyieithog wedi'i anelu at blant oed cynradd ac yn amlinellu hawliau plant sydd wedi'u diogelu yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn.
Bydd y llyfr yn cael ei ddosbarthu yng Nghymru dros y misoedd nesaf.
Mae'r cyfan yn rhan o ymgyrch gan Chwarae Cymru i godi ymwybyddiaeth am fuddiannau chwarae plant, a sut y gall oedolion gefnogi hynny.
'Llawn cyffro'
Dywedodd un rhiant fu'n rhan o'r cynllun: "Yr hyn wnaeth fy synnu fwyaf oedd y syniadau gwych ddyfeisiodd y plant ac roedd yn dipyn o sioc eu clywed yn cyfeirio at awgrymiadau traddodiadol ar gyfer chwarae.
"Fe wnaethon nhw wir ddefnyddio eu dychymyg a thynnu lluniau anhygoel.
"Roedd y grŵp mor swnllyd a llawn cyffro ar y dechrau, doeddwn i ddim yn disgwyl cael llyfr stori ar ddiwedd y sesiynau i fod yn onest!"
Dywedodd cyfarwyddwr cynorthwyol Chwarae Cymru, Marianne Mannello: "Mae Hwyl yn y Dwnjwn yn arddangos yn hyfryd sut y gall plant ganfod a chreu aml i ennyd o chwarae ble bynnag y maent.
"Mae'n ein hatgoffa y gall pob oedolyn ym mywyd plentyn un ai gefnogi neu atal yr hawl i chwarae.
"Diolch o galon i'n hawduron, yn blant a rhieni, am ein hatgoffa pan fo'r amodau'n iawn ar gyfer chwarae, y bydd yn ymddangos."
Ychwanegodd yr elusen bod y llyfr yn rhan bwysig o'u hymgyrch, ac y bydd yn dod ag ystod eang o adnoddau sy'n cael eu datblygu at ei gilydd.


description: Y Gweilch yn cael cweir yn yr Eidal wrth i Zebre sgorio chwe chais yn eu herbyn.

title: Pro14: Zebre 37-14 Gweilch


description: Morgannwg wedi dechrau eu tymor ym Mhencampwriaeth y Siroedd gyda buddugoliaeth o chwe wiced dros Sir Gaerloyw.

title: Buddugoliaeth i Forgannwg i ddechrau'r tymor


description: Arddun Rhiannon sy'n trafod gorbryder cymdeithasol

title: Dyddiau hapusaf eich bywyd?

maintext:
Pa mor aml ydych chi'n medru adnabod y diwrnod, awr, munud neu eiliad wnaeth newid eich bywyd?
Mae Arddun Rhiannon yn trin a thrafod materion iechyd meddwl yn rheolaidd ar ei blog, ac yma, mae'n ceisio taflu goleuni ar gyfnod allweddol yn ei bywyd.
Pan dwi'n clywed pobl yn dweud y byddent yn gwneud unrhyw beth i fynd yn ôl i'r ysgol uwchradd, dwi methu uniaethu o gwbl.
Do, mi ges i adegau o chwerthin a malu awyr efo fy ffrindiau, ond negyddol fyswn i'n disgrifio y rhan fwyaf o'n amser i yno - yn enwedig yn ystod yr wythnosau a misoedd cyntaf. Roedd o'n hunllef.
Mi ges i fy ngalw'n enwau, clywed synau 'uuu' wrth imi gerdded mewn i'r dosbarth, derbyn sylwadau annifyr ar y wê. Cael bwyd wedi ei daflu arnai, a chael fy maglu ar y coridor.
Be' oedd yn anoddach oedd bod gen i ddim grŵp o ffrindiau yn dod fyny efo fi o'r ysgol gynradd na ffrindiau newydd i fy nghefnogi yn ystod y cyfnod hwn, chwaith - neb i ddweud wrth y bwlis i stopio. Mi o'n i ar ben fy hun.
Cael fy mwlio i'r fath eithaf ym mlwyddyn 7 wnaeth achosi i mi ddatblygu gorbryder cymdeithasol, a dwi ddim yn gorddweud pan dwi'n datgan mai delio efo hwnnw ydi un o'r heriau mwyaf dwi wedi gorfod ei wynebu erioed.
Mae o wedi dwyn lot o gyfleoedd oddi wrthai. Pan o'n i'n fengach, o'n i'n mwynhau bod ar y llwyfan, cystadlu yn yr Urdd, actio mewn cyngherddau ysgol a pherfformio yn gyffredinol. Mae hyd yn oed meddwl am wneud pethau felly yn codi rhyw ofn arna i erbyn hyn.
Ro'n i hefyd yn arfer bod yn hyderus yn y dosbarth, bob tro yn barod i ateb cwestiynau, ac yn ffrindiau efo pawb.
Erbyn diwedd blwyddyn 7, ac o hynny allan, doeddwn i methu ateb yr un cwestiwn yn y dosbarth - rhy ofnus i ddweud unrhyw beth.
Roedd gen i ofn cael sylwadau cas, neu cael yr ateb yn anghywir a fysa pawb yn chwerthin ar fy mhen i wedyn. Roeddwn i wedi fy mharlysu.
Image caption Arddun (canol) gyda rhai o'r ffrindiau coleg sydd wedi bod yn gefn iddi
Heb amheuaeth, dwi wedi gorfod dechrau o'r dechrau pan mae'n dod at fy hunan hyder. Cafodd ei chwalu yn llwyr pan o'n i'n 12 oed, a dim ond ers y llynedd ac eleni dwi wedi dechrau teimlo'n falch o bwy ydw i eto.
Mae meddwl am sut all pethau fod wedi troi allan os na fysa hyn wedi digwydd yn ddiddorol. Dwi'n ceisio peidio meddwl 'be os' yn rhy aml, gan mai digwyddiadau bywyd sydd yn eich diffinio chi i bob pwrpas.
Ar un wedd, mae o wedi fy ngwneud i'n gryfach person, ond mae rhan ohona i yn flin bod o wedi digwydd.
Pwy a ŵyr sut fath o berson byswn i heddiw os fysa amgylchiadau wedi bod yn wahanol a byswn i wedi gwneud ffrindiau da yn syth, neu wedi bod o amgylch criw o bobl wahanol. Mae'n anodd dweud, ond dwi'n reit sicr y byswn i'n unigolyn hapusach fy nghroen a llai ofnus o leisio fy marn.
Erbyn hyn, dwi ar fin gorffen yn y Brifysgol, ac wedi bod yn ffodus iawn i gyfarfod a byw efo ffrindiau fydd yn ffrindiau oes, ac astudio mewn adran wych sydd wedi deall yr anawsterau dwi'n ei gael o bryd i'w gilydd.
Eu cefnogaeth nhw a fy nheulu, wrth i mi frwydro yn erbyn y cyflwr yn ddyddiol, sydd wedi 'ngalluogi i ddechra' dod yn ôl i'r Arddun o'n i 10 mlynedd yn ôl. Yr Arddun go iawn.
Os welwch chi unrhyw un yn cael ei bwlio, wyneb yn wyneb neu ar y wȇ, plîs peidiwch â'i anwybyddu.
Mae gormod o bobl wedi dioddef mewn distawrwydd ac yn parhau i ddelio gyda sgileffeithiau'r profiadau annifyr a gawsant. Byddwch yn ddewr a siaradwch allan, dwi'n gaddo y bydd o werth o.


description: Neil Foden, pennaeth Ysgol Friars yn dweud bod yna "argyfwng cudd" yn y maes addysg sydd ddim wedi cael yr un sylw â'r gwasanaeth iechyd.

title: 'Argyfwng cudd' o fewn y byd addysg


description: Yr heddlu'n ceisio dod o hyd i ddyn mewn cysylltiad gyda sawl lladrad.

title: Lladradau Caerffili: yr heddlu'n chwilio am ddyn


description: Dyn yn ei 70au yn Ysbyty Glan Clwyd wedi iddo dderbyn anafiadau i'w ben mewn gwrthdrawiad ar stad ddiwydiannol Llangefni.

title: Apelio am wybodaeth wedi gwrthdrawiad yn Llangefni


description: Dyn 35 oed wedi cael ei gyhuddo o lofruddio Hollie Kerrell o Bowys, gafodd ei chanfod yn farw ddydd Iau.

title: Cyhuddo dyn o lofruddio dynes ddiflannodd o Bowys


description: Mae angen i Heddlu'r De wneud mwy i fod ymwybodol o achosion o blant yn cael eu hecsbloetio yn rhywiol, yn ôl adroddiad.

title: Amddiffyn plant: Gwendidau Heddlu De Cymru


description: Mae gwahaniaeth mawr rhwng dysgwyr a defnyddwyr y Gymraeg, meddai ieithydd

title: Faint o achos dathlu yw miliwn o ddysgwyr Cymraeg?

maintext:
Image copyright Duolingo Image caption Mae'r ffaith fod nifer yn dysgu Cymraeg drwy ap yn galonogol, ond a allai fod yn gamarweiniol?
Gyda tharged gan Lywodraeth Cymru i gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 roedd nifer yn dathlu'n gynnar pan gyhoeddodd cwmni Duolingo bod miliwn o bobl wedi cofrestru i ddysgu'r iaith ar eu ap o fewn dwy flynedd.
Ond dydi hi ddim mor syml â hynny, yn ôl Dr Peredur Webb-Davies, darlithydd mewn ieithyddiaeth a dwyieithrwydd ym Mhrifysgol Bangor.
"Mae'n galonogol ac yn newyddion da wrth gwrs," meddai.
"Ond mae'n hawdd iawn gwasgu botwm a chofrestru ar gyfer dysgu iaith ar yr ap, p'run ai ydych chi'n mynd unrhyw bellter ynddo fo sy'n beth arall.
"Byddai'n ddefnyddiol i Duolingo ddweud faint sy'n parhau gyda'r broses o ddysgu'r Gymraeg.
"Peth arall i'w nodi ydy fod targed y llywodraeth, am wn i, yn golygu miliwn o siaradwyr yng Nghymru, tra bod defnyddwyr Duolingo yn gallu bod unrhyw le yn y byd - sydd wrth gwrs yn beth nodedig ynddo'i hun!"
Image copyright Chris Peel Image caption Mae angen cyd-destun cymdeithasol er mwyn i bobl ddefnyddio iaith, meddai Dr Peredur Webb-Davies
I roi'r ffigyrau sy'n cael eu dyfynnu gan Duolingo yn eu cyd-destun mae nifer tebyg i'r Gymraeg (1.3m) yn dysgu Esperanto drwy'r ap, iaith gafodd ei chreu yn 1887, meddai'r cwmni.
Mae miloedd hefyd yn defnyddio'r ap i ddysgu ieithoedd ffug Klingon a High Valyrian o'r cyfresi teledu Star Trek a Game of Thrones.
Mae llai na'r Gymraeg, 799,000, yn dysgu Hwngareg ar yr ap ond mae gan yr iaith 13 miliwn o siaradwyr.
562,000 sy'n siarad Cymraeg yng Nghymru yn ôl ffigyrau Cyfrifiad 2011.
Dim cynnydd drwy'r system addysg
Felly faint o gysylltiad sydd rhwng faint sy'n dysgu iaith a'i gobaith o barhau?
Mae'r ateb yn gymhleth, meddai Dr Webb-Davies.
"Mi ddylai bod pob plentyn ysgol dan 16 oed yn gallu siarad dipyn o Gymraeg ond llai na hanner sy'n dweud eu bod nhw yn ôl ffigyrau Cyfrifiad 2011 - tua 40%," meddai.
"Os ydyn ni'n edrych ar y data o'r Cyfrifiad o ran oedran tu hwnt i'r ysgol, dros 19 oed, mae nifer y bobl sy'n dweud eu bod nhw'n gallu siarad Cymraeg yn mynd i lawr i tua 19%.
"Felly mae 'na ostyngiad mawr yn nifer y bobl sy'n dweud eu bod nhw'n medru siarad Cymraeg o'r adeg maen nhw'n yr ysgol i'r munud maen nhw'n gadael yr ysgol.
"Yr awgrym wedyn ydy bod nifer yn stopio ystyried eu hunain yn siaradwyr Cymraeg, efallai achos nad oes ganddyn nhw'r cyfleoedd i barhau i'w defnyddio hi tu hwnt i'r ysgol.
"Tua 20% o bobl Cymru sy'n gallu siarad Cymraeg a dydi'r system addysgu ddim fel pe bai'n cynyddu'r nifer yna."
Yn ôl academwyr, mae angen i siaradwyr fod mewn cyd-destun cymdeithasol sy'n rhoi amlygiad [exposure] i iaith cyn bod pobl yn ei defnyddio.
"Dyna pam mae'r llywodraeth wedi bod yn cynnal cynlluniau i drïo cynyddu amlygiad pobl tuag at y Gymraeg yn y gymuned," meddai Dr Webb-Davies.
Dywed fod faint o bobl sy'n siarad iaith yn un elfen bwysig o sicrhau ei pharhad - mae'n amlwg bod iaith gyda 10 miliwn o siaradwyr yn fwy tebyg o barhau na iaith gyda saith siaradwr.
Ond mae'r cyd-destun cymdeithasol a gwleidyddol yn ffactor bwysicach wrth ystyried parhad iaith.
Duolingo yn ennill bri i'r iaith
Ond elfen bwysicach na faint o ddysgwyr ydy faint o fri [prestige] sydd gan yr iaith, meddai arbenigwyr, sef bod pobl yn ei gweld hi fel rhywbeth deniadol sydd â statws.
"Am ganrifoedd doedd gan y Gymraeg ddim bri cymdeithasol yng Nghymru heb sôn am ym Mhrydain," meddai Dr Webb-Davies.
"Dim ond o fewn yr 20fed ganrif ac i mewn i'r ganrif yma mae hi wedi codi o ran bri.
Mae unrhyw broses sy'n codi bri a phoblogrwydd ac amlygrwydd y Gymraeg yng Nghymru a thu hwnt yn gam da tuag at ei gwneud yn iaith atyniadol
"Y ffordd rydych chi'n mesur bri ydy bod iaith yn cael ei defnyddio yn lefelau uchaf cymdeithas, ei bod yn iaith mae pobl eisiau ei dysgu ac yn un mae pobl yn uniaethu efo hi."
A dyma sy'n arwyddocaol am ffigyrau Duolingo - mae'r ffaith eu bod yn dweud bod miliwn o bobl yn dysgu drwy eu ap yn arwydd o fri'r iaith, sydd yn uwch heddiw nag oedd hi ganrif yn ôl, meddai Dr Webb-Davies.
"Rydw i'n dyfalu bod lot o bobl sydd wedi cofrestru efo Duolingo ddim yn byw yng Nghymru, ddim ag unrhyw gysylltiad uniongyrchol efo'r Gymraeg neu efo Cymru ond jyst efo diddordeb ac mae hynny yn ei hun yn arwydd positif," meddai.
"Achos be' rydych chi eisiau ydy i bobl fod eisiau dysgu'r iaith ac os ydyn nhw eisiau ei dysgu hi maen nhw eisiau ei defnyddio hi.
"Dwi'n amau bod lot o bobl sydd wedi mynd drwy'r system addysgu yng Nghymru ond yn methu siarad Cymraeg ar y diwedd yn bobl oedd ddim eisiau ei dysgu hi, neu ddim wedi cael boddhad o'i dysgu hi, ac felly mae llai o ysgogiad iddyn nhw ei defnyddio hi wedyn.
"Mae unrhyw broses sy'n codi bri a phoblogrwydd ac amlygrwydd y Gymraeg yng Nghymru a thu hwnt yn gam da tuag at ei gwneud yn iaith atyniadol y bydd pobl nid yn unig eisiau ei dysgu, ond hefyd eisiau ei defnyddio."
Mae Cymru Fyw wedi cysylltu a Duolingo i gael mwy o wybodaeth am eu ffigyrau ond heb gael ymateb eto.


description: Hwb i obeithion Casnewydd o orffen yn y 10 uchaf yn Adran Dau wrth iddyn nhw drechu Caergrawnt ddydd Sadwrn.

title: Adran Dau: Casnewydd 2-1 Caergrawnt


description: Caer Fictorianaidd i ailagor fel atyniad i dwristiaid

title: Caer yn atyniad o fewn blwyddyn


description: Swyddfa'r Twrnai Cyffredinol yn gofyn i Wasanaeth Erlyn y Goron ystyried a oedd trosedd yn ymwneud â fideo gan rai sy'n cefnogi Ched Evans.

title: Gwefan Ched Evans: A oedd trosedd?


description: Dyn 71 oed wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad rhwng car a lori ar gyffordd yr M4 yn Abertawe yn oriau mân fore Mercher.

title: Dyn wedi marw mewn gwrthdrawiad â lori yn Abertawe


description: Aelod Seneddol yn dweud ei bod hi'n disgwyl i Gyngor Gwynedd anfon ymddiheuriad i staff am natur geiriad llythyr yr wythnos ddiwethaf.

title: 'Disgwyl ymddiheuriad gan Gyngor Gwynedd' am lythyr

maintext:
Mae Aelod Seneddol Dwyfor Meirionnydd wedi dweud ei bod hi'n disgwyl i lythyr o ymddiheuriad gael ei anfon at staff Cyngor Gwynedd ddydd Mawrth am natur geiriad llythyr gafodd ei anfon atyn nhw'r wythnos diwethaf.
Dywedodd Liz Saville Roberts wrth raglen y Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru fod natur y llythyr gwreiddiol yn anffodus, pan rhybuddiodd y cyngor y byddai staff heb swydd ymhen deufis, onibai eu bod yn cytuno i delerau newydd.
Mae'r cyngor yn gobeithio y bydd y newid yn arbed dros £400,000 y flwyddyn, a dywedodd yr awdurdod eu bod wedi bod yn trafod arbedion gyda'r undebau ers dwy flynedd a hanner.
Mae disgwyl i'r undebau ymateb i'r llythyr gwreiddiol yn ddiweddarach.
Image copyright Google
Roedd y llythyrau at staff yn rhoi dau ddewis: "Ticiwch y blwch i dderbyn y newidiadau, neu ticiwch y blwch i wrthod y newidiadau."
Ac mae'r ail ddewis yn dweud: "Peidio derbyn y cytundeb gwaith newydd. Rwyf yn deall bod hynny'n golygu y bydd fy nghyflogaeth yn dod i ben ar 30 Mehefin 2018 ac na fydd gennyf yr hawl i dâl diswyddo."
Roedd hefyd yn dweud pe bai staff yn derbyn y newidiadau yn "wirfoddol", ni fydd yn effeithio ar gyfrifoldebau rolau cyfredol, y radd cyflog sylfaenol, lleoliad gwaith na hyd y gwasanaeth parhaus.
Os na fyddai staff yn derbyn y newidiadau, neu'n methu ag ymateb i'r llythyr, "yna mae'n bwysig eich bod chi'n deall canlyniadau eich penderfyniad".
'Naws bygythiol'
Dywedodd Ms Saville Roberts ar raglen y Post Cynta ei bod yn poeni "bod yna naws bygythiol" yn y llythyr gwreiddiol gafodd ei anfon allan ar 26 Mawrth.
"Mae rhywun yn teimlo dros weithwyr y cyngor" meddai. "Roeddech chi'n son am y 6,000 o bobl fydde wedi cael y llythyr yma jest cyn y Pasg, yn dweud y byddai eu cyflogaeth nhw, bod na bosibiliad - roedd 'na ddau ddewis - ond un dewis oedd y byddai eu cyflogaeth nhw'n dod i ben ddiwedd Mehefin a hynny heb dâl diswyddo."
Dywedodd ei bod wedi bod mewn cysylltiad â swyddogion y cyngor dros y dyddiau diwethaf: "Un o'r pethau dwi yn pwyso amdano fo, a dwi'n cael ar ddeallt y bydd yn digwydd heddiw 'ma, bod 'na lythyr i gael ei anfon at yr holl staff eto gan y cyngor sir.. yn mynegi ymddiheuriad am natur geiriad y cymal hwnnw yn y llythyr sydd wedi peri pryder.
"Mae'r llythyr newydd, dwi'n gobeithio, yn sôn yn hytrach nag am golli swyddi, ond am gynnig cytundeb newydd i bobl erbyn y 30 Mehefin."
Ychwanegodd ei bod yn deall bod gan y cyngor ddewisiadau anodd i'w gwneud wrth geisio arbed arian mewn sir sy'n "hynod ddibynnol ar natur y swyddi hynny", ond mynodd nad oedd hynny'n newid y ffaith bod "angen trin y gweithlu gyda pharch".


description: Cofio'r awdur a'r newyddiadurwr Gwyn Griffiths o Bontypridd.

maintext:
Image copyright Llun teulu
Yn 77 oed bu farw yr awdur a'r newyddiadurwr Gwyn Griffiths o Bontypridd - awdur llyfrau ar Lydaw, Sioni Winwns a Henry Richard, yr apostol heddwch.
Roedd Gwyn yn enedigol o ardal Tregaron a'i anwybodaeth am Henry Richard, sydd a'i gofgolofn ar y sgwâr , a'i ysgogodd i ddysgu mwy amdano.
Wrth siarad â Cymru Fyw dywedodd Gwen ei wraig: "Y rheswm iddo gyhoeddi cyfrolau - un yn Gymraeg a'r llall yn Saesneg - am Henry Richard oedd ei fod yn gweld ei gofgolofn bob dydd ond yn gwybod y nesa' peth i ddim amdano.
"Aeth ati i ddarganfod mwy ac ymddiddorodd yn fawr yn ei hanes."
Yn ei ddyddiau cynnar yr oedd Gwyn yn drefnydd yr Urdd yn Sir Benfro. Wedi hynny aeth i olygu cylchgronau'r Urdd ac yna bu'n gohebu i'r Cymro.
Bu hefyd yn swyddog y wasg ac yn bennaeth y wasg yn BBC Cymru ac er iddo ymddeol ar un adeg aeth yn ôl i weithio i'r BBC gan ysgrifennu newyddion i'r wefan.
"Doedd e byth yn llonydd," meddai Gwen, "ar ôl iddo ymddeol fe wnaeth e radd yn y coleg newyddiadurol ac yna ailddechrau gweithio.
"Ond Llydaw oedd ei ddiddordeb mawr. Fe aethon yno ar wyliau ac fe ddechreuodd Gwyn ymddiddori yn fawr yn yr iaith - yn wir fe ddechreuodd fagu diddordeb mawr mewn lot o ieithoedd lleiafrifol."
Yn 1977 fe gyhoeddodd lyfr ar grwydro Llydaw ac yn 2000 fe gyhoeddodd lyfr ar lên a llwybrau Llydaw.
'Adroddwr stori dda'
"Roedd ganddo ddiddordeb mawr hefyd yn hanes y Sioni Winwns," ychwanegodd Gwen, "roedd yn arfer gweld hwnnw yng Nghaerdydd ac roedd yn awyddus i gofnodi ei hanes cyn iddo fynd ar ddifancoll - ac fe gyhoeddodd lyfr yn Gymraeg a Saesneg."
Yn 2015 fe gyhoeddodd ei hunangofiant 'Ar Drywydd Stori' ac yn ei adolygiad o'r gyfrol fe ddywedodd ei gyfaill Lyn Ebenezer: "Fel newyddiadurwr, addysgwyd Gwyn i adnabod stori dda. Ond fedr neb eich addysgu i adrodd stori dda. Mae honno'n gynneddf reddfol. Ac mae hi gan Gwyn."
Roedd Gwyn yntau yn adolygydd cyson i gylchgronau a gwefan Gwales.
Yn ogystal, ysgrifennodd yn helaeth ar Evan James ac ar hanes cyfansoddi Hen Wlad fy Nhadau.
Fe gyhoeddodd ei lyfr olaf ar y cyd â'r awdur Meic Stephens sef Old Red Tongue, The - An Anthology of Welsh Literature yn haf 2017.
Mae'n gadael gwraig Gwen a phedwar o blant Eleri, Gildas, Ffion a Trystan.


description: Ysgol Uwchradd Y Drenewydd wedi ei rhoi dan fesurau arbennig yn dilyn adroddiad beirniadol gan arolygwyr Estyn.

title: Ysgol Uwchradd Y Drenewydd dan fesurau arbennig


description: Bishii waxa uu helaa €1,168 oo lacagta Yurub ah, wuxuuna dalkaas ku noolaa laga soo bilaabo sanadkii 1997-dii.

title: Waardiyihii Usama Bin Laden oo lacag daryeel ka hela Jarmalka


description: Mae Catrin Enid o Feddllwynog a Dan Williams o Gaerdydd wedi newid eu deiet er mwyn newid ffordd o fyw

title: Bwyta'n lân am ddyfodol iachus

maintext:
Mae'n gyngor da a chall i fwyta a byw yn iach, ond beth yn union mae hyn yn ei olygu?
Mae pawb yn wahanol ac mae beth sy'n gweddu un person efallai ddim yn addas i eraill. Mae Cymru Fyw wedi sgwrsio gyda thri pherson ynglŷn â sut maen nhw'n mynd ati i fyw bywyd iach:
Dan Williams: Deiet Paleo a crossfit
Er mai her blwyddyn newydd oedd dilyn y deiet yma i Dan a chriw o'i gampfa ar y cychwyn, bellach mae ganddo berthynas newydd â bwyd, ac mae'n parhau i wneud penderfyniadau cywir am yr hyn mae'n ei fwyta ac yfed.
"Ar y deiet yma dwyt ti ddim yn cael bwyta dim cynnyrch llaeth, siwgr, bwydydd wedi eu prosesu, grawnfwydydd, pasta, bara, reis, dim ffa a dim cnau mwnci nac yfed alcohol. Felly yr hyn wyt ti'n cael bwyta ydy cig, llysiau, bwyd môr, cnau, hadau a ffrwythau.
"Fe ddechreuais i ym mis Ionawr, ac mi oedd o'n anodd am yr ychydig wythnosau cyntaf, ond unwaith rwyt ti dros y cravings mae'n dod yn haws.
"R'on i'n trio cadw at 40% carbs, 30% protein a 30% braster i bob pryd bwyd ac yn defnyddio ap ar fy ffôn i gyfri'r calorïau a logio fy mwyd. Roeddwn i'n mesur popeth a gwneud yn siŵr fod pob pryd bwyd yn dod allan yn cyfateb i hynna."
"Cynyddu muscle mass oedd y bwriad i fi yn hytrach na cholli pwysau, ond mae'r fat wedi disgyn off am nad ydw i'n bwyta siwgr. Y bwriad i fi ydy bod yn fit for life.
"Mae fy mherthynas efo bwyd wedi newid. Dwi'n fwy ymwybodol o sut mae fy nghorff yn ymateb i fwyd, a dyma'r ffordd fydda i'n bwyta o hyn allan. Dwi'n gwneud dewisiadau cywir pan dwi'n mynd allan i fwyta, Os oes 'na gacen yn y swyddfa, mi wnâi gymryd darn bach iawn, ond wnâi byth fynd yn wirion, dwi'n gallu limitio fy hun yn haws. Dwi'n meddwl am faint o galorïau sy' mewn bar o siocled a wnâi gymryd afal neu llond llaw o gnau neu dates yn lle.
"Dwi am wneud y newid nawr a fydd yn gwneud gwahaniaeth i fy iechyd yn y tymor hir, felly mae beth dwi'n fwyta rŵan, gobeithio fydda i'n gweld y canlyniadau pan dwi'n hŷn. Dwi ddim am gael diabetes neu ganser, a dim jyst yr elfen bwyta ydy o, ond hefyd yr ymarfer corff. Mae'r ddau yn mynd efo'i gilydd. Dwi'n bwyta i roi tanwydd i'r corff yn hytrach na bwyta am bleser."
Catrin Enid: Perchennog caffi Bara Menyn yng Nghaerdydd
"Rwy' wedi cyrraedd oedran nawr lle dwi bron yn 40 a dwi'n meddwl alla i ddim neud hyn rhagor, alla i ddim bwyta beth fi mo'yn," meddai Catrin.
"Rwy' wedi trio colli pwysau yn y gorffennol trwy dorri carbs allan o fy neiet a mynd i'r gym. Cadwes i'r pwysau bant am bach, ond yn raddol aeth e nôl arno, achos doedd e ddim yn gynaladwy. Nawr rwy'n cadw pwysau, lle o'r blaen oedden i'n gallu ei golli lot yn haws.
"Ond mae rhywbeth wedi clicio nawr. Dim mynd ar ddeiet ydw i, ond newid ffordd o fyw."
Mae Catrin wedi cael ei hysbrydoli gan sawl ffrind sy'n dilyn ffordd iach o fyw, yn arbennig Betsan Haf Evans, a gafodd broblemau â'i chroen, a newidodd ei deiet, ac yn dweud bod hynny wedi helpu i glirio'r cyflwr.
"Fe ddechreuodd Betsan fwyta'n lân, torri mas glwten a bwyta bwydydd organig ac fe weles i'r effaith gadarnhaol oedd e'n ei gael arni hi a meddylies i fy mod i am roi go iddo fe hefyd.
"Dwi yn yr adeg yna o fy mywyd lle fi'n edrych i'r dyfodol. Mae clefyd y galon a phroblemau iechyd eraill yn amlwg yn fy nheulu i, a fi wedi penderfynu mod i am drial fy ngorau i beidio ag etifeddu'r problemau yna.
"Fi'n trial bod yn ddi-glwten, ac yn bwyta bwydydd organig neu free range gymaint ag y galla i, dwi'n bwyta nŵdls quinoa yn lle pasta, a dim bara ac yn y blaen. Wrth gwrs, mae cig organig tair gwaith y pris i gig arall ac mae hynny wedi agor fy llygaid.
"Un o'r prif bethau fi 'di dechrau gwneud ydy bone broth. Cawl ydy e mewn gwirionedd, lle ti'n berwi esgyrn beef organig i wneud pot mawr o stoc, sy'n llawn maeth a collagen sy'n llesol i dy gorff, yn benodol i ardal y perfedd a dy gallbladder di. Dwi'n yfed e'n gynnes, ond hefyd yn coginio pasta, llysiau a chig ynddo fe. Mae'n ysgafn ac yn hawdd."
Image caption Un o'r prydau iachus mae Catrin yn ei fwyta
Mae Catrin Enid ar fin symud lleoliad ei chaffi Bara Menyn ac agor yn ardal Bae Caerdydd, lle mae stiwdios drama'r BBC a swyddfeydd nifer o gwmnïau teledu.
"Rwy' wedi 'neud ymchwil a gofyn i'r bobl sy'n gweithio yna pa fath o fwydydd fydden nhw'n hoffi gweld yn cael ei werthu. Mae llawer wedi dod nôl yn dweud eu bod nhw am gael bwydydd figan, raw foods, salads gyda dressings naturiol, soy a chynnyrch naturiol fel mêl yn lle siwgr ac yn y blaen. Mae llawer ohonyn nhw yn actorion neu'n gweithio'n y cyfryngau ac yn dilyn trends bwyd ac yn poeni beth sy'n mynd mewn i'w cyrff ac am fod yn iach.
"Rhai blynyddoedd yn ôl fydde rhywun yn meddwl, pam talu am salad mewn caffi? Ond erbyn hyn mae'n lot fwy na letys a thomatos, mae'n gymysgedd o gynhwysion blasus.
"Alli di ddim rhedeg busnes bwyd a diystyru anghenion y cwsmeriaid, maen rhaid i ti ei gymryd e o ddifri'. Mae pobl sy'n ddi-glwten neu ddim yn bwyta cynnyrch llaeth neu sydd ag alergeddau - nid bod yn ffysi maen nhw, maen nhw'n gyflyrau go iawn, oherwydd y math o fwydydd rydyn ni wedi bod yn bwyta dros y blynyddoedd, mae ein cyrff ni nawr yn dweud 'na, alla i ddim 'neud hyn rhagor.'
"Dim ond newydd ddechrau ydw i, ond yn barod dwi'n teimlo'n iachach, ysgafnach ac yn fwy hyderus."
Erin Dafydd: Hyfforddwr personol
Ond ai dilyn deiet arbennigol yw'r peth gorau i wneud, neu dilyn ychydig o synnwyr cyffredin?
Mae Erin Dafydd yn cynnig y pwyntiau canlynol fel cyngor cyffredinol da ar fwyta, a byw yn iach:
Y deiet gorau yw un fedri di gadw ato
Mae angen cydbwysedd yn y math o fwydydd ti'n bwyta
Mae'n bwysig i fwyta digon o galorïau, a bwyta popeth yn gymhedrol
Mae angen digon o brotein ar y corff, yn enwedig wrth fynd yn hŷn
Ceisia beidio yfed calorïau, fel siwgr mewn te, diodydd meddal sy'n uchel mewn siwgr ac alcohol
Yfa ddigon o ddŵr
Fe ddylai o leia' hanner dy blât fod yn llysiau a ffrwythau
Tria osgoi bwyd wedi ei brosesu
Tria fwyta bwydydd sy'n rhyddhau egni dros amser, er enghraifft tatws melys, pasta a reis cyflawn yn lle reis gwyn
Tria fwyta bwyd mor agos at natur â phosib, bwyd naturiol, lleol yn ei dymor
Gwranda ar dy gorff ac os wyt ti angen cyngor cer i siarad â'r doctor, deietegydd neu hyfforddwr yn y gampfa
Cofia bod angen joio hefyd! Os wyt ti'n gor-fwyta, paid â phoeni, ond ceisia fod yn 'dda' y diwrnod wedyn!
Hefyd o ddiddordeb:


description: Madaxwaynihii hore ee Koonfur Afrika Jacob Zuma ayaa maanta la soo taagay maxkamada isaga oo loo haysto dacwado la xiriira musuqmaasuq oo ku saabsan heshiis dhanka hubka ah oo la saxiixay 1990.

title: Zuma oo maxkamad la soo taagay laguna eedeeyay falal Musuqmaasuq


description: Chris Coleman wedi cyhoeddi carfan Cymru fydd yn wynebu Andorra ar gyfer gêm gyntaf rowndiau rhagbrofol Ewro 2016.

title: Carfan Cymru i wynebu Andorra


description: Dyn a gafodd ei arestio ar amheuaeth o achosi marwolaeth trwy yrru'n beryglus wedi cael ei rhyddhau.

title: Damwain: Rhyddhau dyn ar fechnïaeth


description: Dim ffeinal Ewropeaidd i'r Scarlets wrth iddyn nhw gael cweir gan Leinster yn rownd gynderfynol y Cwpan Pencampwyr.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Leinster 38-16 Scarlets


authors:
Dafydd Morgan
Newyddion Bbc Cymru

description: Awdurdodau lleol yng Nghymru wedi cyflwyno 273 o heriau i Safonau Iaith Comisiynydd y Gymraeg.

title: Awdurdodau'n cyflwyno 273 o heriau i'r Safonau Iaith


description: Ysgrifennydd Cyllid Cymru, Mark Drakeford wedi cyhoeddi ei fwriad i sefyll am arweinyddiaeth Llafur Cymru.

title: Mark Drakeford i sefyll yn y ras i olynu Carwyn Jones


description: Gôl adlam hwyr Dan Biggar yn rhoi buddugolaeth i'r Gweilch dros y Gleision yn ail hanner Dydd y Farn yn Stadiwm Principality.

title: Pro14: Gleision 23-26 Gweilch


description: Cymru fydd y wlad gyntaf yn y DU i gynnig prawf Syndrom Down sy'n fwy diogel ac yn fwy cywir ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

title: Cymru'n arwain y gad gyda phrawf Syndrom Down


description: Olivia Breen yn cipio medal aur yn y naid hir a medal efydd i Bethan Davies yn y ras gerdded.

title: Trydydd medal aur i Gymru yn y Gemau Gymanwlad


description: Dyfodol Parc Howard yn Llanelli yn parhau yn ansicr ar ôl methiant i gael arian loteri.

title: Ergyd i gynllun adfywio Parc Howard


description: Adroddiadau o ymladd ceiliogod a chŵn yng Nghymru yn codi 57%, yn ôl yr RSPCA.

title: Mwy o ymladd ceiliogod a chŵn


description: Pedwar o bobl wedi cael eu cludo i'r ysbyty wedi iddyn nhw gael eu taro gan gar wnaeth ddim stopio yng Nghasnewydd.

title: Taro a ffoi: Pedwar wedi'u hanafu yng Nghasnewydd


description: Fe lwyddodd Casnewydd i guro Chesterfield mewn gêm oedd yn llawn digwyddiadau yn Rodney Parade.

title: Casnewydd 3 - 2 Chesterfield


description: Bydd sesiwn galw draw yn cael ei gynnal i drigolion gafodd eu heffeithio gan lifogydd yn y Rhyl yn ddiweddar.

title: Cynnig cymorth wedi llifogydd yn y Rhyl


description: Y Swyddfa Dywydd yn cyhoeddi rhybudd melyn o law trwm yng Nghymru.

title: Rhybudd o law trwm


description: Trefnwyr yn dweud bod mwy o ymwelwyr yn y Sioe Fawr nac erioed

title: Sioe Fawr yn denu mwy nac erioed


description: Gwleidyddion yn disgrifio "teimlad o sioc yn yr ystafell", wrth ymateb i gyhoeddiad Carwyn Jones ei fod am gamu o'r neilltu yn yr hydref.

title: 'Sioc yn yr ystafell': Yr ymateb i ymadawiad Carwyn Jones


description: Yr Eisteddfod Genedlaethol yn cyhoeddi cwtogi sylweddol ar y defnydd o blastig un-tro ar faes Prifwyl Caerdydd, ac anelu am ŵyl ddi-blastig yn 2019.

title: Anelu am Eisteddfod ddi-blastig?

maintext:
Mae'r Eisteddfod Genedlaethol wedi cyhoeddi eu bwriad i dorri lawr yn sylweddol ar eu defnydd o blastig ar Faes y Brifwyl yng Nghaerdydd eleni.
Bydd hynny'n arwain at wahardd plastig un-tro yn gyfan gwbl o Eisteddfod Sir Conwy yn 2019 ac ymlaen.
Fe fydd yr Eisteddfod yn cyhoeddi hyn yng nghyfarfod Cyngor yr Eisteddfod ddydd Sadwrn i gyd-fynd â'r ymgyrch #drastigarblastig dros y penwythnos.
Mae'r ŵyl wedi cysylltu gyda'u harlwywyr a stondinwyr i gyd er mwyn gwahardd gwellt plastig ar gyfer diodydd, ac mae'r trefnwyr hefyd yn gweithio gyda darparwyr y bariau, y Brodyr Stedman, ar brosiect uchelgeisiol sy'n gwahardd y defnydd o wydrau un-tro yn y bariau a chyflwyno gwydrau y gellir eu defnyddio drosodd a throsodd er budd yr amgylchedd.
Cynhelir yr Eisteddfod ym Mae Caerdydd o 3-11 Awst.
'Ar flaen y gad'
Bydd yr ŵyl hefyd yn cynhyrchu cwpanau paned y gellir eu defnyddio eto ynghyd â photeli dŵr ar gyfer plant, mewn cynllun radical a fydd yn torri i lawr yn sylweddol ar y defnydd o blastig un-tro, ac mae'r Prif Weithredwr, Elfed Roberts, yn galw ar ymwelwyr i gefnogi'r prosiect ac i edrych ar eu defnydd hwythau o blastig wrth baratoi i ymweld â'r Eisteddfod eleni.
Dywedodd Mr Roberts: "Mae'n deg dweud ein bod ni wedi bod ar flaen y gad ym maes ailgylchu am flynyddoedd lawer, ac wedi gweithio'n galed er mwy ailgylchu cymaint â phosibl o wastraff o bob math.
"Er ein bod yn ddiolchgar iawn i'n hymwelwyr am ein helpu i ailgylchu cymaint dros y blynyddoedd, rydyn ni wedi cwestiynu pam fod cymaint o boteli a gwydrau plastig yn gorfod cael eu hailgylchu.
"Felly, ein bwriad wrth gyflwyno'r cynllun hwn yw mynd cam ymhellach a thorri i lawr ar y plastig un-tro sydd ar y Maes, a bydd hyn yn ein helpu ni i warchod yr amgylchedd.
"Mae hwn yn fuddsoddiad sylweddol i ddarparwyr y bariau ac i ninnau, ond rydym yn teimlo'n gryf bod rhaid i ni fynd i'r afael â'r defnydd gormodol o blastig, a gobeithio y bydd gwyliau eraill Cymru'n dilyn yr un trywydd â ni yn y dyfodol.
"Mae cynaladwyedd yn bwysig iawn i ni ac i'n partneriaid, ac rydym yn ddiolchgar iawn i Dŵr Cymru am eu cefnogaeth unwaith eto eleni yn gosod gorsafoedd dŵr yfed rhad ac am ddim o amgylch y Maes. Bydd hyn yn galluogi ymwelwyr i ail-lenwi'u poteli pwrpasol drosodd a throsodd yn ystod eu hymweliad â'r ŵyl.
"Wrth gwrs, bydd rhai pobl yn awyddus am lymaid gwahanol neu gryfach hyd yn oed, a thrwy'r bartneriaeth gyda'r darparwyr bariau, byddwn yn cyflwyno gwydrau y gellir eu defnyddio eto. Bydd ymwelwyr yn talu £1 am y gwydr wrth archebu'u diod cyntaf, ac yna'n ei ddychwelyd i'r bar am wydr glân yn rhad ac am ddim am weddill y dydd. Mae croeso i ymwelwyr gadw'u gwydr ar y diwedd.
"Rydym eisoes wedi gwahardd gwellt plastig ac yn annog ein harlwywyr a'n stondinwyr i edrych ar wellt papur ar gyfer yr ŵyl eleni ac i'r dyfodol.
"Dyma flwyddyn gyntaf cynllun uchelgeisiol sy'n arwain at wahardd y defnydd o blastig un-tro yn gyfangwbl ar Faes yr Eisteddfod. Rydym yn hollol ymroddedig i warchod yr amgylchedd, ac yn galw ar ein hymwelwyr i ymuno gyda ni er mwyn i ni wireddu'r cynllun hwn yn llwyddiannus."
Mae'r Eisteddfod yn cefnogi prosiect yr AIF (Association of Independent Festivals) sy'n ymgyrchu er mwyn gwahardd plastig un-tro mewn gwyliau ar draws Prydain erbyn 2021.


description: Mae Ffatri Remploy Pen-y-bont yn cau ei drysau am y tro olaf ddydd Iau.

title: Ffatri Remploy: 'Diwedd cyfnod'


description: Cydweithwyr i'r actor Alex Beckett o Sir Gaerfyrddin yn rhoi teyrngedau wedi'r newyddion am ei farwolaeth sydyn.

title: Teyrngedau i'r actor 'hynod ddawnus' Alex Beckett

maintext:
Image caption Fe ymddangosodd Alex Beckett (chwith) yng nghyfresi comedi Twenty Twelve a W1A
Mae teyrngedau wedi eu rhoi i actor o Sir Gaerfyrddin sydd wedi marw'n sydyn.
Roedd Alex Beckett yn 35 oed, ac yn fwyaf enwog am ei ran yn portreadu'r cymeriad Barney Lumsden yng nghomedïau'r BBC, Twenty Twelve a W1A.
Disgrifiodd ei asiant, Gavin Denton-Jones, ef fel "dyn ardderchog ac actor hynod ddawnus".
Dywedodd Shane Allen, rheolwr comisiynu comedi'r BBC: "Rydym wedi ein llorio â'r newyddion am farwolaeth Alex.
"Roedd e'n seren gomedi cynhyrchiol, amryddawn oedd wedi ennill parch mawr, ac roedd ei bortread o Barney Lumsden yn Twenty Twelve a W1A yn allweddol i'w llwyddiant.
"Mae'n meddyliau gyda'i deulu a'i ffrindiau ar yr adeg anodd hon."
Image copyright SHUTTERSTOCK Image caption Alex Beckett yn Life for Beginners yn 2012
Dywedodd National Theatre Wales mewn datganiad bod Alex Beckett yn "bersonoliaeth fagnetig, ar y llwyfan ac oddi arno".
Ychwanegodd y datganiad bod ganddo "dalent aruthrol" a'i fod yn aml yn "gwneud i ni a'n cynulleidfaoedd rowlio chwerthin".
'Cyd-actor a chyfaill'
Roedd Alex Beckett ar hyn o bryd yn perfformio yn nrama lwyfan The Way of The World yn theatr y Donmar Warehouse yn Llundain.
Mewn datganiad, dywedodd penaethiaid y theatr, Josie Rourke a Kate Pakenham: "Rydym wedi'n tristáu'n arw o golli ein ffrind annwyl a'r actor gwych, Alex Beckett.
"Mae pawb yn Donmar a The Way of the World wedi'n llorio â'r newyddion trist hwn.
"Rydym wedi penderfynu gohirio gweddill perfformiadau'r wythnos, fel arwydd o barch i Alex, ac i roi peth amser i'r cwmni oedd oll yn caru Alex fel cyd-actor a chyfaill."


description: Beiciwr modur 32 oed wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ar y B5106 rhwng Betws-y-Coed a Llanrwst yn Sir Conwy.

title: Beiciwr modur wedi marw mewn gwrthdrawiad yn Sir Conwy


description: Mae ail gwmni wedi dangos diddordeb mewn cynhyrchu ynni llanw ar draws y DU, gan gynnwys Bae Abertawe.

title: Cwmni arall am gynhyrchu ynni o'r môr


description: Y Scarlets yn cael buddugoliaeth pwynt bonws hawdd yn erbyn y Dreigiau yng ngêm gyntaf Dydd y Farn yn Stadiwm Principality.

title: Pro14: Dreigiau 8-33 Scarlets


description: Gweinidog yn cyhuddo'r rhai alwodd am ei hymddiswyddiad o "chwarae gemau gwleidyddol".

title: Cyhuddo'r gwrthbleidiau o chwarae 'gemau gwleidyddol'


description: Ymgyrch wedi dechrau i annog perchnogion i gadw eu hanifeiliaid ar dennyn yn sgil sawl ymosodiad ar gŵn tywys.

title: Dechrau ymgyrch yn sgil sawl ymosodiad ar gŵn tywys


description: Beth yw'r enwau Cymreig lleiaf cyffredin a mwyaf poblogaidd ar blant?

title: Cân y Babis: Chwilio am enw i'ch plentyn?


description: Pob ysgol yng Nghymru i gael cynnig hyfforddiant fydd yn helpu disgyblion sy'n wynebu cyfnodau anodd.

title: Adnodd i ddelio â phrofiadau plentyndod anodd


description: Yr awdurdodau'n ymchwilio wedi i drên ddod oddi ar y cledrau nos Iau ar ôl taro gwartheg.

title: Ymchwiliad: Trên oddi ar y cledrau


description: Yr heddlu'n ymchwilio wedi i ddyn farw mewn tân mewn tŷ yn Llanelli ddydd Mercher.

title: Yr heddlu'n ymchwilio i achos tân angheuol yn Llanelli


description: Cyflwynydd radio newydd Nation Radio sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y cyflwynydd radio Tommo

maintext:
Andrew 'Tommo' Thomas, cyflwynydd radio ar Nation Radio, a chyn-gyflwynydd BBC Radio Cymru, sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma, wedi iddo gael ei enwebu gan Stephen Jones yr wythnos diwetha'.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Dwi'n cofio cael bonclust am regi wrth fy mam. Do'n i ddim yn gwybod beth oedd ystyr y gair, o'n i wedi clywed rhywun yn ei weud. Jiw jiw - ges i glust goch!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
O'n i wedi cwympo mewn cariad gyda Samantha Fox. Dwi'n cofio prynu pillow cases o bapurau fel News of the World, gyda llun Sam Fox arno fe!
Image caption Roedd gan Samantha Fox nifer o ffans yn ystod yr wythdegau... Tommo yn un ohonyn nhw!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Es i mas i siopa un bore, a sylweddoli mod i mas yn fy slipers, a gobeithio fod neb am sylwi! Dwi wedi ei wneud e cwpwl o weithie heb feddwl - falle ma' henaint yw e. Dydyn nhw ddim hyd yn oed yn trendy - bŵts hen ddyn y'n nhw!
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Pan farwodd fy nhad i fis Medi.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Dwi'n pigo gwinedd fy nhraed i a'u rhoi yn lwmpyn ar ochr y soffa...
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Gartre' - Aberteifi - dwi'n dwli byw 'na, a 'na le mae fy nheulu i gyd.
Image copyright PA Image caption Enillodd Cymru 4-0 yn erbyn Moldova yn eu gêm gartref gyntaf ym mis Medi 2016 ar ôl eu llwyddiant hanesyddol yn nghystadleuaeth Euro 2016 yn Ffrainc
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Y gêm gyntaf pan weithiais i yn Stadiwm Dinas Caerdydd fel cyhoeddwr, yn y gêm gyntaf ar ôl i dîm pêl-droed Cymru ddod adre' o Ffrainc. Gofynnais i i bawb godi i ganu'r anthem, a llefes i yn y microffôn! Mor emosiynol!
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Hyderus, sbort, joio byw!
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Y ffilm yw Pulp Fiction. Y llyfr yw Kestrel for a Knave. Dwi'n cofio ei ddarllen e yn yr ysgol uwchradd. O'dd pawb yn y dosbarth yn darllen un dudalen mas yn uchel, ac o'dd 'chydig o regi ar fy nhudalen i, a 'nes i ganolbwyntio lot ar y gair yna, gan mod i'n cael ei ddweud e!
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Elvis Presley - i ddangos e sut i ganu...!
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi'n ddyn tawel. 'Sai'n becso am bethe ond wastad yn whare meddylia. Dwi'n dawel... oddi ar y meic!
O Archif Ateb y Galw:
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Cymryd benthyciad o filiwn o bunne a'i roi e i nheulu i!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Geiriau gan Ail Symudiad. Nhw yw fy hoff fand Cymraeg - y band gore yng Nghymru. Pan o'n i'n ifancach, o'n i'n tyfu lan yn gwrando arnyn nhw, a phan es i i'r ysgol uwchradd, o'n i'n gwneud drumsticks iddyn nhw mas o dowel heb i'r athro wybod! Maen nhw arno arian i mi - ges i 'rioed fy nhalu!
Image caption Ail Symudiad yn perfformio ar raglen Tommo yn Sioe Sir Benfro
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Rhaid i mi gael madarch garlleg gynta'. Yna fajitas - dwi'n dwli ar fwyd Mecsicanaidd. Yna hufen iâ fanila - dim byd 'dag e.
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Fy ngwraig, fy ffrind gore i - i ddeall pam ei bod hi'n rhoi row i mi o hyd, ac i sylweddoli faint o idiot ydw i!
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Betsan Powys


description: Cwestiynu penderfyniad Llywodraeth Cymru i dalu am fewnblaniadau silicon newydd i gleifion a oedd wedi derbyn triniaeth breifat.

title: Mewnblaniadau: Pwyllgor yn anghytuno


description: Yn ôl Ofcom, Cymru sydd â'r canran uchaf o leoliadau all dderbyn band eang cyflym o blith y gwledydd datganoledig.

title: Mwy'n manteisio ar fand eang cyflym yng Nghymru


description: Cynlluniau i leihau'r cwymp yn niferoedd eog a brithyll wedi eu gohirio tan 2019 er mwyn osgoi creu ansicrwydd medd CNC.

title: Cynlluniau i daclo cwymp pysgod wedi'u gohirio tan 2019


description: Llys yn clywed bod mam wedi curo mab i farwolaeth cyn llosgi ei gorff er mwyn cuddio'r dystiolaeth.

title: Llys: 'Llosgi corff mab'

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Clywodd y llys fod post mortem wedi dangos bod y mab wedi ei gam-drin yn gorfforol
Mae llys wedi clywed bod mam wedi curo mab saith oed i farwolaeth cyn llosgi ei gorff er mwyn cuddio'r dystiolaeth.
Cafodd corff Yaseen Ali ei ddarganfod wedi tân yn ei gartref yn Nhreganna, Caerdydd, yng Ngorffennaf 2010.
Yn Llys y Goron Caerdydd mae'r fam 31 oed yn wynebu cyhuddiad o lofruddiaeth ac o wyrdroi cwrs cyfiawnder a'r tad 38 oed wedi ei gyhuddo o ganiatáu marwolaeth ei fab.
Mae Sara a Yousuf Ali Ege yn gwadu'r cyhuddiadau.
Yn wreiddiol, y gred oedd bod y bachgen wedi marw oherwydd damwain drychinebus gafodd ei achosi gan dân.
Cam-drin
Ond dangosodd archwiliad post mortem fod y bachgen wedi ei gam-drin yn gorfforol.
Dywedodd yr erlynydd Ian Murphy: "Ar y cychwyn roedd y fam wedi honni bod tân heb esboniad wedi bod.
"Ond o fewn diwrnodau daeth i'r amlwg fod y bachgen yn farw cyn y tân.
"Roedd wedi dioddef anafiadau mawr yn ei stumog."
Clywod y llys fod y fam wedi ei harestio wedi'r archwiliad post mortem a bod deunydd tanio barbeciw ar ei dillad.
Dywedodd Mr Murphy: "Pan gafodd ei holi cyfaddefodd iddi fod yn dreisgar am flwyddyn.
'Dim ymdrech'
"Sawl gwaith, meddai, roedd wedi ei guro ei gefn â ffon.
"Pan ofynnwyd iddi a oedd wedi ei guro'r diwrnod dan sylw ei hateb oedd: "Dwi'n ei bwnio'n aml. Dwi ddim yn cofio.
"Ni ymdrechodd hi i chwilio am help meddygol ... mae'n amlwg i'r bachgen ddioddef yn ofnadwy."
Am 6.30pm cafodd yr heddlu wybod bod y tŷ ynghynn.
Dywedodd Mr Murphy: "Gwnaethpwyd pob ymdrech i'w adfywio ond, yn ddiweddarach, cyhoeddwyd ei fod wedi marw.
Cadarnhaodd patholegwyr fod ei asennau, ei fraich a'i fys wedi eu torri.
Dywedodd yr erlynydd: "Roedd y fam yn greulon a threisgar ac er iddo weld anafiadau ei fab ni stopiodd y loes na'r dioddefaint."
Mae'r achos yn parhau.


description: Byddai'r gost o greu'r swydd yn effeithio'r gefnogaeth sydd eisoes ar gael i'r lluoedd arfog yn ol gweinidog.

title: Gwrthod apwyntio Comisiynydd i'r Lluoedd Arfog yng Nghymru


description: Modd anghonfensiynol y cyflwynydd i roi'r gorau i'r arferiad

title: Sgwrs tair awr wnaeth achosi i Aled Samuel roi'r gorau i ysmygu

maintext:
Mae miloedd yn ceisio rhoi'r gorau i ysmygu bob blwyddyn, ac mae yna nifer o ddulliau gwahanol y dyddiau yma allai fod o gymorth.
Mae gwefan y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol, Helpa fi i stopio, yn cynnig cyngor i bobl ynglŷn â'r gwasanaethau sydd ar gael i'w helpu.
Y cyflwynydd Aled Samuel sy'n sôn am ei brofiad anghonfensiynol, 30 mlynedd yn ôl, a'i berswadiodd i roi'r gorau iddi, unwaith ac am byth.
1988
O'n i wedi dechre smocio'n yr ysgol, tua 16, 17 oed - felly o'n i wedi bod wrthi ers rhyw 15 mlynedd erbyn hynny.
O'n i'n smocio 30 y dydd, a mwy ar y penwythnose. Pan dwi'n meddwl amdano fe nawr, mae e mor stiwpid!
Ro'dd fy nghariad i ar y pryd wedi clywed am Allen Carr, oedd wedi sgrifennu llyfr o'r enw Easy Way to Stop Smoking, ac roedd pobl yn dweud ei fod e'n llwyddiannus iawn.
O'n i'n sgrifennu yn Llundain gyda Mark Evans (y cyfarwyddwr) ar y pryd, a ffoniodd fy nghariad i a dweud ei bod hi wedi ein bwcio ni'n dau ar gwrs roedd Allen Carr yn eu cynnal yn ei dŷ. "O, diolch yn fawr!" medde ni, ddim yn frwdfrydig o gwbl!
Aethon ni yno yn ddau ddyn blin...
Doedden ni ddim wir eisiau rhoi'r gorau iddi - roedden ni efallai yn licio'r syniad o wneud, ond heb yr ymroddiad oedd ei angen i gwblhau'r dasg.
Smocion ni'r holl ffordd ar y trên, wrth gerdded lan y stryd i'w dŷ e, ac wedyn aros ger y drws ffrynt cyn mynd i mewn yn benderfynol o gael un sigarét ola'!
Aethon ni i barlwr mawr, gydag wyth cadair gyfforddus ar ein cyfer ni i gyd mewn hanner cylch o flaen y lle tân, â'r dyn 'ma yn sefyll yn y canol.
Wrth ei ymyl, roedd pentwr o focsys o sigaréts o bob math, a'r peth cynta' ddywedodd wrthon ni oedd "helpwch eich hunain i sigaréts, faint fynnoch chi, achos dwi'n gwybod os na fyddwch chi'n smocio, fyddwch chi ddim yn gwrando ar air dwi'n ei ddweud".
Fuon ni yno am dair awr gyda fe'n siarad, a ni'n smocio. Roedd e wedi bod trwy'r profiad ei hunain - roedd e'n arfer smocio rhyw 70 y dydd - ac wedi gweld y gwirionedd.
Image caption Mae dull Allen Carr wedi helpu miliynau o bobl ar draws y byd i stopio ysmygu
Gwnaeth i ni sylweddoli beth yn union yw smocio ar lefel sylfaenol - ti'n rhoi planhigyn mewn papur, ei roi ar dân, ac anadlu'r mwg i mewn i dy ysgyfaint. Os ti'n edrych arno fel'na, mae mor afiach ac mor beryglus. Pam fyddet ti eisiau cario 'mlaen?!
Tua ugain munud cyn diwedd y sesiwn, ddywedodd e ei fod e ishe i ni smocio ein sigarét olaf ond un. Ychydig wedyn, ein sigarét olaf.
A dyma ni'n gadael y tŷ, yn gwbl argyhoeddedig na fyddwn ni byth yn smocio eto.
Roedd y trawsnewidiad yn anhygoel
Unwaith ti'n ei weld e am beth yw e - pa mor ddychrynllyd yw e - mae'n hawdd wedyn.
O'dd e wedi dweud ambell i beth o'dd yn swnio'n hollol stiwpid ar y pryd - "y tro nesa' welwch chi rywun sy'n smocio, fyddwch chi'n sylweddoli pwy mor sâl maen nhw'n edrych". "C'mon!" feddylies i.
Ond gerddon ni i dafarn ar ôl gadael y sesiwn, ac roedd dau neu dri boi yno'n yfed a smocio - 'na i fyth anghofio'r darlun ohonyn nhw gyda ffag yn eu ceg, bron wedi llosgi i'r pen, a golwg wirioneddol sâl arnyn nhw. Roedd beth ddywedodd e mor wir.
O'n i wedi trio ambell i dro cyn hynny
'Nes i roi lan am flwyddyn gyfan unwaith, a 'sen i 'di lladd rhywun am ffag bob dydd... ac i ddathlu, nes i ddechre smocio eto!
Ond gwnaeth Allen Carr i ni sylweddoli pa mor hawdd oedden ni wedi cael ein twyllo gan sigaréts, y nicotin... Ddywedodd e fod cael sigarét yn rhoi hyder ac edge i ti... ond wedyn mewn rhyw ugain munud ti angen edge arall, ac un arall. O smocio, rwyt ti'n creu'r angen, wedyn mae'r angen yn dy reoli di.
Ond pan ti'n edrych arno go iawn, ti'n ei gasáu e, ac mae'r 'angen' yn diflannu.
Dwi ddim wedi cael sigarét, nac wedi bod eisiau un mewn 30 mlynedd
Es i at chiropodist yn ddiweddar, ac mae gen i farc tywyll ar sawdl fy nhroed, sydd, mae'n debyg, yn arwydd mod i wedi smocio un tro.
Mae nghorff i dal i ddangos ôl y sigaréts 30 mlynedd ers rhoi'r gorau iddi - ac yn anffodus fedra i dal ddim cael gwared o hwnna!
Mae hi'n Ddiwrnod Dim Ysmygu ar 14 Mawrth - beth am gysylltu â 'Helpa fi i stopio' i gael cyngor a chymorth heddiw


description: Aelod Seneddol yn dweud y dylai Saesneg ymddangos cyn y Gymraeg ar arwyddion ffyrdd yn Sir Fynwy, er mwyn peidio drysu gyrwyr.

title: AS: Cymraeg cyn Saesneg ar arwyddion 'yn drysu gyrwyr'


description: Heddlu Dyfed-Powys, sy'n ymchwilio i ddiflaniad merch 28 oed ym Mhowys, yn arestio dyn 35 oed ar amheuaeth o lofruddiaeth.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddio ym Mhowys


description: Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa bartiisa twitter-ka ku soo qorayay " Howgalku si caqliyaysan ayaa loo fulayay", ka dib markii ay saaka aroornimadii hore Mareykanka, Britiain iyo Faransiiska duqeeyeen goobaha malateriga ee dalka Suuriya.

title: Trump: weerarkii saaka lagu qaaday suuriya waxa uu ahaa mid wax ku ool ah


description: Heddlu Dyfed-Powys yn parhau i ymchwilio wedi i gyrff dau o bobl leol, dyn a menyw, gael eu canfod ar lwybr yr arfordir yng Ngheredigion.

title: Cyrff Cei Newydd: Ymchwiliad yn parhau


description: Cyn-ymosodwr Bangor, Marc Lloyd Williams yn dweud bod cwestiynau i'w gofyn am pam nad yw'r clwb wedi cael trwydded ddomestig.

title: 'Cwestiynau pam' dim trwydded Uwch Gynghrair i Fangor


description: Mae bws wennol maes awyr Caerdydd yn chwilio am gwmni newydd, wedi i First Cymru ddweud na fyddan nhw'n parhau i gynnig y gwasanaeth.

title: Bws maes awyr: Chwilio am gwmni newydd


description: Buddugoliaeth Casnewydd yn rhwystro Accrington rhag dod yn bencampwyr am y tro.

title: Adran Dau: Casnewydd 2 - 1 Accrington Stanley


description: Mae cerddwr a gwympodd 500 troedfedd i'w farwolaeth ar Yr Wyddfa Ddydd Gwener y Groglith wedi cael ei enwi.

title: Cyhoeddi enw dyn fu farw ar Yr Wyddfa


description: Y Prif Weinidog Carwyn Jones yn dweud wrth gynulleidfa yn Llanelli ei fod wedi taro ei blant ei hun pan oedden nhw'n iau.

title: Carwyn Jones yn cyfaddef ei fod wedi taro'i blant ei hun


description: Angladd dynes a fu farw wedi iddi gael ei saethu yng Nghasnewydd yn cael ei gynnal ddydd Mawrth.

title: Saethu Casnewydd: Angladd Caroline Parry


description: Mae'r cynllun i symud 300,000 tunnell o fwd i Fae Caerdydd am gael ei drafod gan y Senedd.

title: Y Senedd i drafod cynlluniau dadleuol mwd Hinkley


description: Carwyn Jones yn dweud nad yw llywodraethau Cymru a'r DU "yno eto" wrth geisio dod i gytundeb ar ddeddfwriaeth Brexit.

title: Carwyn Jones: 'Ddim yno eto' ar gytundeb mesur Brexit


description: Asgellwr Cymru, George North i ymuno â'r Gweilch ar ddiwedd y tymor wedi iddo adael Northampton.


description: Bydd dyn yn y llys yn ddiweddarach wedi gwrthdrawiad ar yr A5 yng Ngwynedd adawodd gyrrwr beic modur gydag anafiadau difrifol.

title: Cyhuddo dyn o Ganada wedi gwrthdrawiad yn Nyffryn Ogwen


description: Rheithgor achos dyn ar gyhuddiad o lofruddio April Jones yn clywed bod ganddo luniau ohoni ar ei gyfrifiadur.

title: Llys: Lluniau o April ar gyfrifiadur


description: Pobl sy'n derbyn gofal yn y cartref ym Mhowys yn bryderus y bydd newidiadau'n effeithio ar ofal yn yr iaith Gymraeg.

title: Pryder am drefn newydd gofal Powys


description: 17 o unigolion yng Ngogledd Cymru wedi derbyn cefnogaeth gan Ganolfan Cymorth i Ddioddefwyr wedi ymosodiad Manceinion.

title: Dioddefwyr ymosodiad Manceinion 'wir angen cefnogaeth'

maintext:
Roedd "gwir angen" cefnogaeth sefydliad dioddefwyr ar bobl yng ngogledd Cymru wedi'r ymosodiad ar Fanceinion y llynedd, yn ôl y comisiynydd heddlu a throsedd.
Mae Canolfan Cymorth i Ddioddefwyr y gogledd wedi helpu 17 o unigolion o wyth teulu yn dilyn y digwyddiad ar 22 Mai.
Dywedodd y comisiynydd, Arfon Jones, bod y ganolfan wedi rhoi "cefnogaeth emosiynol ac ymarferol" iddyn nhw - ond mae'n cyfadde' bod lle i hyrwyddo gwaith y ganolfan yn ehangach.
Yn ôl un teulu o Ddolgellau, oedd yn arena Manceinion adeg y ffrwydrad, fe gawson nhw gymorth gan feddyg teulu a'r ysgol, ond doedden nhw ddim yn ymwybodol o waith y ganolfan.
Soniodd Rhiell Elidir bod ei merch 12 oed, Gwenno, wedi dechrau clywed lleisiau oedd yn ei beio hi am y gyflafan rai misoedd wedi'r digwyddiad. Mae hi bellach yn teimlo'n well wedi iddi gael cymorth.


authors:
Arwyn Jones
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Llafur Cymru i gyhoeddi eu dirprwy arweinydd newydd yn eu cynhadledd yn Llandudno, gyda Carwyn Jones hefyd yn siarad.

title: Cyhoeddi dirprwy arweinydd newydd Llafur Cymru


description: Galw am wirfoddolwyr i helpu adfer gardd gaerog hanesyddol sy'n cynnwys tŷ gwydr arbennig ar gyfer tyfu pîn-afalau.

title: Adfer gardd a thŷ pîn-afal Fictoraidd yn Sir Benfro


description: Liz Saville Roberts AS yn dweud ei bod yn bwysig "herio achosion o wawdio'r Gymraeg", wedi iddi arwain dadl ar y mater yn San Steffan.

title: 'Rhaid mynd i'r afael â gwawdio'r iaith Gymraeg'

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae gwawdio rheolaidd yn effeithio ar hyder siaradwyr Cymraeg, medd Liz Saville Roberts
Mae'n bwysig herio achosion o fwrw sen a gwawdio siaradwyr Cymraeg, medd Aelod Seneddol Dwyfor Meirionnydd, wedi dadl ar y mater yn San Steffan ddydd Mawrth.
Cafodd y ddadl ei harwain gan Liz Saville Roberts o Blaid Cymru, wedi i sylwadau gan golofnydd dadleuol y Sunday Times, Rod Liddle, godi gwrychyn nifer o bobl.
Roedd Mr Liddle yn feirniadol o bobl sy'n gwrthwynebu ail-enwi Ail Bont Hafren yn Bont Tywysog Cymru.
Yn ystod y drafodaeth, dywedodd Stuart Andrew AS, gweinidog yn Swyddfa Cymru y byddai'n ysgrifennu at y Sunday Times, ond gwrthododd alwad am newid y ddeddf i warchod yr iaith Gymraeg.
'Taro hyder pobl'
Wrth esbonio'i rheswm dros arwain y ddadl, dywedodd Ms Saville Roberts fod sylwadau fel rhai Rod Liddle "yn cael effaith ar bobl, mae'n taro hyder pobl, a hynny ar adeg ry ni eisiau tyfu'r iaith Gymraeg, da ni eisiau cyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg.
"O gael y bwrw sen 'ma, y gwawdio rheolaidd yma, da ni'n gwybod, dros y canrifoedd a dal yn yr 21ganrif, mae'n effeithio ar sut da ni'n defnyddio'r Gymraeg, a hynny ar adeg da ni'n trio tyfu y nifer y siaradwyr Cymraeg, dwi'n meddwl ei fod o'n werth ei herio."
Image caption Dywedodd Stuart Andrew AS fod sylwadau Rod Liddle "yn hollol ddigywilydd"
Yn ei gyfraniad i'r drafodaeth, dywedodd Mr Andrew: "Er bod gennyn ni synnwyr digrifwch Cymreig a bod yr awdur yn dweud mai jôc oedd hyn, mae gen i newyddion iddo: Dydy e fawr o gomedïwr. Roedd ei erthyglau'n hollol ddigywilydd.
"Dwi'n gwybod bod awdur yr erthygl eisiau bod yn bryfoclyd. Dyna sut y mae'n ennill y cyhoeddusrwydd i gael rhagor o bobl i ddarllen ei erthyglau a bydd mwy na thebyg yn rhoi cyhoeddusrwydd i'r ymateb heddiw, ond yn bersonol, dwi ddim eisiau rhoi sylw pellach iddo."
Canmolodd Ms Saville Roberts y ddadl yn Neuadd San Steffan, gan groesawu ymateb Mr Andrew: "Dwi'n falch yn yr ymateb ges i gan y gweinidog, ac ro'n i'n falch ag aeddfedrwydd y sgwrs gawson ni yn Neuadd San Steffan hefyd heddiw 'ma.
"Dwi yn gobeithio, fel roedd Comisiynydd yr Iaith Gymraeg wedi dweud yn ei hymateb hithau i'r digwyddiad yma, bod eisiau i ni gymryd cam yn ôl ac edrych ar beth fedrwn ni wneud fan hyn, ond gan dderbyn bod y bwrw sen a'r casineb a'r gwawdio 'ma yn annerbyniol ac mae'n rhaid i ni ffeindio ffordd o fynd i'r afael ag o.
Image caption Dywedodd James Delingpole bod y Gymraeg yn un o'r "hen bethau da" sy'n rhan o'n diwylliant, fel hela llwynogod a dawnsiau morys
Yn gynharach ddydd Mawrth ar raglen Daily Politics y BBC, dywedodd y newyddiadurwr James Delingpole fod angen i bobl Cymru gymryd sylwadau Rod Liddle "gyda phinsiad o halen", gan eu disgrifio fel jôcs diniwed.
Yn ei golofn, dywedodd Mr Liddle y byddai'n well gan y Cymry pe bai'r bont [Hafren] yn cael ei henwi'n "rhywbeth annealladwy heb eiriau go iawn, fel Ysgythysgymlngwchgwch Bryggy".
Dywedodd Mr Delingpole: "Os yw'r iaith Gymraeg yn dda, yna mae'n ddigon cryf i oroesi 'chydig o dynnu coes, tynnu coes oedd bron yn annwyl gan Rod Liddle."
Ychwanegodd bod Mr Liddle wedi "cyfaddef" ers hynny ei fod "yn eithaf hoff o'r Cymry", a bod angen i bobl Cymru beidio â chymryd ei sylwadau o ddifrif.
Wrth ymateb i hynny, dywedodd Ms Saville Roberts: "Mae siaradwyr Cymraeg a'r Cymry yn cael y math yma o driniaeth yn gyson ac rydyn ni jyst i fod i'w dderbyn.
"Mae disgwyl i ni ddweud 'paid â bod mor groendenau, jôc ydy o'.
"Ond, i ddweud yn blaen, na, mae hyn yn cael effaith."
Cymru'n lle 'cwynfanllyd'
Dywedodd Mr Delingpole hefyd bod Cymru'n arfer bod yn "lle balch" ond bellach ei fod yn "lle cwynfanllyd, bron yn wladwriaeth les gwynfanllyd lle'r oll mae'r swyddogion etholedig yn gallu ei wneud yw cwyno am ba mor ddig ydyn nhw oherwydd colofnwyr cas".
Dadl Ms Saville Roberts oedd y dylai'r iaith fod yn nodwedd sy'n cael ei warchod yn yr un modd a hil, crefydd neu rywioldeb.


description: Heddlu De Cymru'n gwrthwynebu cais Tramshed yng Nghaerdydd am drwydded estynedig oherwydd 'trosedd ac anrhefn gyhoeddus.'

title: Heddlu yn gwrthwynebu cais Tramshed i agor yn hwyrach


description: Pwyllgor Cynulliad yn galw am "flaenoriaethu" datblygu lles emosiynol a meddyliol da ymhlith plant a phobl ifanc ac ymyrraeth gynnar.

title: Lles meddyliol da plant angen bod yn 'flaenoriaeth'


description: Tref glan mor yn chwilio am gartref newydd ar gyfer bad achub

title: Bad achub yn chwilio am gartref


description: Wrth i rifyn 200 o Y Wawr gael ei gyhoeddi, y cyfarwyddwr yn dweud bod y cylchgrawn wedi "rhoi cyfle anhygoel i ferched fod yn awduron".

title: Arddangosfa yn Aberystwyth i nodi 200fed rhifyn Y Wawr


authors:
Anna Glyn Ac India Pollock
Newyddion Bbc Cymru

description: Merched sy'n cyflawni mân droseddau yn elwa mwy o gael cefnogaeth yn y gymuned yn hytrach na chael eu hanfon i garchar medd Cymdeithas yr Ynadon.

title: 'Dim llawer o fudd' carcharu merched am fân droseddu


description: Gweinidog Swyddfa Cymru, yr Arglwydd Bourne, wedi dweud ei bod hi'n bwysig sicrhau dewis amgen i Lywodraeth Lafur yng Nghymru yn etholiad y Cynulliad fis Mai nesaf.

title: Arglwydd Bourne: Angen dewis amgen i Lafur Cymru


description: Abertawe'n aros yn 17fed yn yr Uwch Gynghrair ar ôl colli'n drwm oddi cartref yn Manchester City.

title: Uwch Gynghrair: Manchester City 5-0 Abertawe


description: Er bod hanes clybiau pêl-droed Abertawe a Chaerdydd yn wahanol iawn, fe allai'r ddau ddechrau tymor yn yr Uwchgynghrair heb ddyled.

title: Abertawe a Chaerdydd i'r brig heb ddyled?


description: Barn y bobl yn dilyn ail-enwi ail bont Hafren

title: Pont Tywysog Cymru: Yr ymateb ar y cyfryngau cymdeithasol

maintext:
Daeth cyhoeddiad ar 5 Ebrill y bydd ail bont Hafren yn cael ei hail-enwi yn Bont Tywysog Cymru.
Mae'r cyhoeddiad wedi achosi ymateb cryf ar y cyfryngau cymdeithasol o amryw gyfeiriad...
Mynd heibio i neges Twitter rhif @Vaughan_Wms Ych a fi... am warthus. Pam ddim ymgynghoriad gyhoeddus? Mae hwn yn fwriadol ac yn nawddoglyd. Nid fy hanes i.
Beth am Bont Llywelyn Fawr? — Cllr. Vaughan Williams 🎗 (@Vaughan_Wms) 5 Ebrill 2018
Mae'r academydd Richard Wyn Jones yn credu fod yr enw newydd wedi ei ddewis er mwyn "ein hatgoffa fod Cymru wedi cael ei 'rhoi' i etifedd coron Lloegr pan oedd yn 9 oed".
Mae'r blogwraig Llio Angharad hefyd yn anhapus:
Mynd heibio i neges Twitter rhif @clioangharad Da ni’n gweithio mor gadal fel Cymry i gadw’n pennau uwchben y dŵr a wedyn ma “nw” yn neud wbath mor hurt a hun gyda @AlunCairns yn dweud fod “braint” gandda fo gyhoeddi hyn!! Be am enwi’r bont ar ôl arwr Cymraeg a gadael i NI ddewis! PAM dyda ni ddim yn cal chwara teg?! — Llio Angharad (@clioangharad) 5 Ebrill 2018
Mae'r Ysgrifennydd Gwladol, Alun Cairns AS yn cydnabod fod rhai pobl yn anhapus â'r penderfyniad ond meddai ar raglen Good Morning Wales y BBC: "Rwy'n gwybod fod y gymuned ehangach, y mwyafrif tawel yn cyd-fynd yn llwyr â'n penderfyniad."
Dywedodd hefyd ei fod yn "gwbl hyderus mai hwn yw'r peth iawn i wneud".
Diffyg ymgynghori
Mae nifer yn beirniadu Llywodraeth y DU am beidio ag ymgynghori â'r cyhoedd i ofyn beth oedd dewis y bobl, gydag Alun Cairns yn cael ei feirniadu'n chwyrn am ei ran yn y broses:
Mae Ed Gareth Poole yn cyfeirio at sut aeth Llywodraeth yr Alban ati i ail-enwi pont newydd sy'n croesi'r Forth.
Cafwyd miloedd o awgrymiadau a degau ar filoedd o bleidleisiau er mwyn dewis yr enw Queensferry Crossing yn 2013, a agorwyd y llynedd.
Ar Twitter, meddai: "Dyma sut mae ail-enwi pontydd. Rydych chi'n gofyn i'r cyhoedd i feddwl ac i gynnig syniadau, yna cael ymgyrch gyhoeddusrwydd trawiadol i ysbrydoli pobl i bleidleisio dros yr awgrymiadau."
Soniodd Carolyn Hitt ar BBC Radio Wales iddi awgrymu y dylai'r bont gael ei henwi yn CROESO. Cafodd arddeall wedyn gan Paul Flynn AS mai dyna oedd awgrym y cyhoedd pan gafodd y bont ei hagor gyntaf.
Mae Liam Owen yn credu fod hwn yn debyg iawn i'r ffrae y llynedd yn dilyn cynlluniau Llywodraeth Cymru i godi cylch haearn yn Y Fflint.
Bu tro pedol ym mhenderfyniad y llywodraeth yn dilyn gwrthwynebiad nifer oedd yn dwyn tebygrwydd rhwng y cerflun â'r "cylch haearn" o gestyll a gododd Lloegr er mwyn concro Cymru.
Digon o drafod ar Taro'r Post
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Yn cynnwys ymateb i ailenwi'r ail bont dros Afon Hafren yn Bont Tywysog Cymru.
Soniodd Alun Cairns am ei resymau dros ddewis yr enw, a'i fod yn deyrnged i Dywysog Cymru am ei holl waith gydag elusennau yng Nghymru ac am ei berthynas arbennig gyda Chymru.
Mae'n ddewis "cwbl addas" meddai, ac yn ffordd i "uno dwy wlad a dwy genedl at ei gilydd".
Nododd hefyd ei fod yn gobeithio y bydd pawb yn dangos parch i'r rôl a'r gwaith mae'r Tywysog yn ei wneud yn y gymuned, drwy dderbyn yr enw newydd.
Roedd Paul Flynn, Aelod Seneddol Gorllewin Casnewydd yn credu fod y newid enw yn "ddi-bwynt a di-bwrpas" a'i fod yn "syniad hollol wleidyddol". Does yna neb wedi cael siawns i drafod, meddai, felly dim ond heddiw mae'r drafodaeth yn dechrau.
Roedd Vaughan Williams yn cwestiynu pam nad oedd Alun Cairns wedi mynd â'r rhesymeg dros yr ail-enwi gerbron y cyhoedd yn y lle cyntaf, a nodi ei fod yn ddiffyg democratiaeth sylfaenol.
Image caption Fyddech chi'n mwynhau croesi Pont Chris Gunter wrth deithio i ac o Loegr?
Awgrymiadau am enwau eraill
Wrth gwrs, mae nifer o awgrymiadau am enwau eraill, gyda thywysogion eraill Cymru yn bennaf ar y rhestr - y rhai o'r oes a fu a'r rhai mwy cyfredol...
Mynd heibio i neges Twitter rhif @gareth_vaughan Pobl Cymru ddylai benderfynu neu Llywodraeth Cymru gredwn I - nid Ysgrifennydd Cymru. Pont Bendigeidfran neu Pont Llywelyn ein Llyw Olaf. Dewch Gymry - deffrowch! — Gareth Vaughan Jones (@gareth_vaughan) 5 Ebrill 2018
Er fod gan ambell un awgrym ychydig llai ymarferol, gyda Bridgey McBridgeFace yn cael ei gynnig fwy nag unwaith, a'r fersiwn ychydig mwy Cymraeg, Ponty ap Pontface, hefyd yn codi ei ben.
A beth am awgrym ysbrydoledig y newyddiadurwr Ciaran Jenkins - Itsy Bridgey Teeny Weeny Gusty Toll Free Route to Cymru...?!


description: Ffordd osgoi'r A525 ger Dinbych yn parhau i fod ar gau yn dilyn gwrthdrawiad difrifol nos Sadwrn.

title: Ffordd osgoi Dinbych ar gau wedi gwrthdrawiad difrifol


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi bwriad i gyfyngu cyflymder ar rai o ffyrdd prysuraf a mwyaf llygredig Cymru i wella ansawdd aer.

title: Cyfyngu cyflymder i wella ansawdd aer Cymru


description: Cefnogwr y colofnydd dadleuol Rod Liddle, wedi dweud bod pobl Cymru angen cymryd ei sylwadau amdanynt "gyda phinsiad o halen".

title: Angen 'pinsiad o halen' gyda sylwadau Rod Liddle


description: Heddlu'n rhybuddio'r cyhoedd am fod pedwar yn yr ysbyty ar ôl cymryd cemegyn.

title: Cemegyn: Pedwar yn yr ysbyty


description: Y straeon sydd wedi mynd â sylw Catrin Beard yn ystod yr wythnos ddiwethaf

title: Saith Diwrnod

maintext:
Image copyright PA Image caption Y pedwar ymgeisydd i arwain y blaid Lafur - Yvette Cooper, Liz Kendall, Andy Burnham a Jeremy Corbyn
Wrth i'r ras am arweinyddiaeth y Blaid Lafur boethi'r wythnos hon, dyma rai o'r erthyglau sydd wedi hawlio sylw Catrin Beard yn ystod y dyddiau diwetha.
Un o straeon mawr yr haf yw'r dyn barfog yn ei chwedegau sydd wedi dod o nunman i gipio dychymyg y cyhoedd, a thanio brwdfrydedd o'i blaid ac yn ei erbyn gan lenwi neuaddau ledled Prydain gyda chyfarfodydd gwleidyddol, neu fel dywed Glyn Adda ar ei flog, mae Jeremy Corbyn wedi creu panig a hanner yn rhengoedd Llafur.
Sut? Yn ôl Glyn Adda, mae'r cyfan yn y gair 'egwyddor', sef y peth y mae gwleidyddion Llafur, yn draddodiadol, yn ei ofni'n fwy na dim.
Yn ôl Lyn Ebenezer yn y Cymro, wedi blynyddoedd o gelwydd a rhagrith gan arweinwyr fel Kinnock a Blair a Miliband, dyma wleidydd a wnaeth ddim byd mwy na chodi ei ben goruwch y pared a dweud yn union beth yw ei safbwynt, ac mae ei blaid erbyn hyn mor anghyfarwydd â chlywed y gwir fel nad oes ganddyn nhw ateb.
Dipyn o bicil?
Ar ôl treulio deuddydd yng nghwmni Mr Corbyn ar ei ymweliad â Chymru i hel cefnogaeth i'w ymgyrch, dywed Meic Birtwhistle wrth Golwg fod y profiad wedi bod yn anhygoel a bendigedig, a bod y cyfan yn ysbrydoliaeth iddo, i'r graddau ei fod wedi ailymuno â'r blaid y bu'n aelod ohoni am dros ddeng mlynedd ar hugain cyn cael ei dadrithio ynddi'n ddiweddar. Yn ôl Meic, mae Jeremy Corbyn yn siarad synnwyr, yn blwmp ac yn blaen.
Ond beth am fawrion Llafur? Mae'r cyn Brif Weinidog, Rhodri Morgan yn rhannu ei farn am hynt y blaid ar wefan Cymru Fyw, ac mae yntau'n dod i'r casgliad ei bod hi mewn dipyn o bicil.
Dywed fod y goblygiadau i wleidyddiaeth Cymru yn anodd eu rhagweld cyn gwybod canlyniad y bleidlais am arweinydd. Y Torïaid fyddai'n fwya' hapus pe byddai Jeremy Corbyn yn ennill, ac eto, fe fyddai ei ethol yn arweinydd yn agor drws efallai i Blaid Cymru o achos digalonni gan Aelodau Llafur o'r Cynulliad a Thŷ'r Cyffredin fyddai ddim yn gyfforddus gyda'r cyfeiriad newydd.
Na, dyw Mr Morgan ddim mor frwd dros y don newydd, ac mae'n rhybuddio nad cymdeithas ddadl mo'r Blaid Lafur ond mudiad i ennill etholiadau a ffurfio llywodraeth gyda rhaglen gredadwy.
Gyda llaw, mae tri ymgeisydd arall am yr arweinyddiaeth, ond falle fod y ffaith i mi fethu dod o hyd i erthygl Gymraeg am yr un ohonyn nhw yn dweud rhywbeth…
Image caption Mae Bethan Wyn Jones wrth ei bodd yn edrych ar goed
Ydi, mae'n ddigon stormus yn y Blaid Lafur - a thu hwnt hefyd. Gall neb honni bod mis Awst wedi bod yn braf iawn o ran y tywydd, ond mae rhyw dda ym mhob drwg, ac mae colofnydd natur yr Herald, Bethan Wyn Jones, yn diolch i'r holl wynt a glaw rydan ni wedi'i gael eleni am wneud iddi sylwi llawer mwy ar goed nag mae wedi'i wneud erioed o'r blaen. Ac ydi, mae wrth ei bodd â nhw - mae dwy ffenest wrth ymyl lle mae'n gweithio ac mae'n gweld amrywiaeth dda ohonyn nhw bob dydd.
Ond mae cymaint mwy i goed na golygfa hardd. Coed, mae'n bur debyg, meddai, oedd ein tanwydd cyntaf - rydyn ni'n gwneud defnydd o risgl, fel corc er enghraifft, ac mae rhannau eraill o goed wedi eu defnyddio i baratoi meddyginiaethau.
Rydyn ni'n eu defnyddio i gysgodi rhag yr haul yn yr haf a rhag stormydd y gaeaf, ond yn ddiweddar, yn ôl ymchwilwyr yng Nghanada, maen nhw'n ein gwneud ni'n hapus hefyd. Mae pobl sy'n byw ar strydoedd lle mae 'na goed yn tyfu yn nodi bod manteision iechyd pendant ac ar gyfartaledd maen nhw'n teimlo saith mlynedd yn iau nag ydyn nhw.
Tybed sawl plaid fydd â pholisi plannu coed yn y maniffesto nesaf?


description: Cyn gigydd wnaeth ladd dynes cyn torri ei chorff yn ddarnau wedi dweud wrth lys ei fod wedi cuddio'r corff oherwydd bod ganddo ofn cael ei arestio.

title: Achos Tracey Woodford: Cuddio corff oherwydd 'ofn'


description: Sgïwr rhannol ddall o Gymru, Menna Fitzpatrick, a'i thwysydd Jen Kehoe, yn ennill y fedal arian.

title: Medal arall i Menna Fitzpatrick yn PyeongChang


description: Wrth i'r dadlau barhau ynghylch penderfyniad i atal triniaeth Alfie Evans, mae mam o Wynedd wedi trafod ei phrofiad hi.

title: Achos Alfie Evans: Mam o Wynedd yn trafod ei phrofiad

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Caroll Morris: 'Pwy o'n i i roi i fyny arni hi?'
Wrth i'r dadlau barhau ynghylch penderfyniad Ysbyty Plant Alder Hey, Lerpwl i atal triniaeth i fachgen difrifol wael, Alfie Evans, mae mam o Wynedd wedi bod yn trafod ei phrofiad hi.
"Maen nhw yn yr un twll â fi. Does dim atebion. Does 'na neb yn gw'bod be sydd," meddai Caroll Morris o Garndolbenmaen.
Nid yw rhieni Alfie, sydd bron yn ddwy oed, a'r meddygon yn cytuno am ddyfodol y bachgen, gyda'i rieni yn galw am ei gludo i'r Eidal i barhau gyda'i driniaeth.
Mae meddygon yn dweud bod y salwch wedi achosi niwed mawr i ymennydd Alfie ac nad yw triniaeth bellach o fudd iddo, ac mae'r Llys Apêl hefyd wedi gwrthod y cais i fynd ag Alfie i Rufain.
Mae protestiadau wedi digwydd ar dir yr ysbyty ers penderfyniad arbenigwyr meddygol i dynnu Alfie oddi ar beiriant cynnal bywyd.
Achos Deberah
Dros 30 mlynedd yn ôl, fe ddywedodd meddygon wrth Caroll Morris o Garndolbenmaen nad oedd modd trin ei merch 11 wythnos oed, Deberah.
Yn debyg i Alfie, roedd ganddi salwch dirywiol i'r ymennydd, a dywedodd meddygon wrth Ms Morris y dylid ystyried bedyddio ei merch.
Ond gwrthod hynny wnaeth Ms Morris, ac fe oroesodd Deberah hyd nes ychydig ddyddiau cyn ei phen-blwydd yn bedair oed, gan gryfhau digon i adael yr ysbyty i fyw gyda'i theulu pan yn naw mis oed.
Image copyright Kate James Image caption Cafodd Alfie Evans, sydd wedi bod yn yr ysbyty ers Rhagfyr 2016, ei dynnu oddi ar beiriant cynnal bywyd nos Lun
Dywedodd Caroll Morris ei bod yn edmygu rhieni Alfie, Tom Evans a Kate James, am frwydro dros driniaeth i'w mab yn Yr Eidal.
"Maen nhw yn yr un twll â fi. Does dim atebion. Does 'na neb yn gw'bod be sydd."
Cafodd Deberah ei chludo i uned gofal dwys Ysbyty Alder Hey yn 1987 a'i chysylltu â pheiriant anadlu er mwyn ei hatal rhag cael ffitiau.
"Yr unig beth o'n i'n ga'l bob diwrnod wedyn oedd bod 'na ddim fory iddi," meddai Ms Morris.
"Doeddan nhw ddim yn gw'bod be' oedd o, bod nhw'n 'neud profion gwaed ac o'dd bob dim yn dod yn ôl yn negatif."
'Pwy o'n i i roi i fyny arni hi?'
Mae'n dweud bod Deberah wedi dechrau anadlu dros ei hun ar ôl cael ei thynnu oddi ar beirant oedd yn anadlu drosti, ar ôl i feddygon ddweud bod dim gobaith iddi.
"O'n nhw 'di gofyn i mi fedyddio hi ac o'n i'n gwrthod.
"O'n i 'di cymryd i 'mhen os o'n i'n 'di bedyddio hi ro'n i di roi i fyny arni, ac os oedd yr hogan fach yn gallu cwffio pwy o'n i i roi i fyny arni hi?"
Image copyright Getty Images Image caption Mae protestiadau ers wythnosau ar dir Ysbyty Alder Hey dros sefyllfa Alfie
Fe wnaeth Deberah gryfhau'n raddol nes bod modd mynd â hi adref.
"Oeddan nhw 'di deud 'sa hi byth yn symud na ista, cymryd bwyd trwy lwy, gallu communicatio 'efo chi. Ond mi o'dd hi'n 'neud y petha' 'ma i gyd yn ei ffordd bach ei hun."
Roedd bwriad ar un cyfnod i fynd â Deberah am driniaeth mewn canolfan yn Hwngari, ac fe gododd pobl leol £25,000 er mwyn ei danfon yno ond fe waethygodd ei chyflwr cyn iddi allu mynd.
Mae Ms Morris yn gobeithio y bydd rhieni Alfie'n cael mynd ag o adref er mwyn rhoi "cyfle" iddo ac er mwyn "creu cofion melys".
Achosion 'anghyffredin tu hwnt'
Nid yw meddygon wedi gallu rhoi diagnosis i Alfie, ac maen nhw'n dweud bod ei ymennydd wedi ei niweidio'n fawr gan y cyflwr, a'i fod yn niddordebau'r bachgen i'w dynnu oddi ar beiriant cynnal bywyd.
Ar y Post Cyntaf fore Mercher, siaradodd y Dr Dewi Evans, ymgynghorydd pediatrig annibynnol, am natur gymhleth cyflwr Alfie: "Mae rhyw fath o broblem niwrolegol gydag e sy'n effeithio ar ei ymennydd ac yn arwain at ddirywiad.
"Mae nifer o achosion yn bodoli'n anffodus - maen nhw'n anghyffredin tu hwnt - lle dyw plentyn ddim yn datblygu, felly ddim yn dechrau cerdded, ddim yn dechrau siarad, ac wedyn dros gyfnod o fisoedd yn dirywio.
"Yn anffodus, does dim triniaeth i'w gael, a dros gyfnod o wythnosau a misoedd, does dim dyfodol i'r plentyn bach, a dyma beth sydd yn bodoli fan hyn."
Dywedodd Dr Evans fod Alder Hey yn un o ysbytai mwyaf blaengar y byd, ac y byddai'r ysbyty wedi ymgynghori â meddygon ac ysbytai mewn dinasoedd a gwledydd eraill i drafod triniaethau posib.
O ystyried nad oes triniaeth ar gael, dywedodd y Dr Evans mai gartref fyddai'r lle gorau i'r plentyn a'i rieni: "Dwi'n credu dyna'r peth gorau i'w wneud fan hyn.
"Mae yna driniaeth lle byddai'r rhieni yn cael help oddi wrth nyrsys arbenigol sy'n gweithio yn y gymuned - help gyda bwydo a help gyda thrin y plentyn o ddydd i ddydd.
"Beth fydden i'n meddwl fydde'n digwydd yw bydd y plentyn bach yn atal anadlu dros gyfnod, ac wedyn wrth gwrs, bydde'n rhaid i'r rhieni dderbyn fod pethe ar ben oherwydd hynny, ond os bydde'n bosib i gefnogi'r rhieni gyda'r nyrsys arbenigol, dyna'r peth gorau."


description: Dyl Mei sy'n ateb cwestiynau busneslyd Cymru Fyw yr wythnos hon

title: Ateb y Galw: Dyl Mei

maintext:
Yr wythnos yma y cynhyrchydd a chyn-aelod o'r Genod Droog, Dyl Mei, sy'n Ateb y Galw wedi iddo gael ei enwebu gan Twm Morys.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Dwi'm yn hollol siŵr os mai hwn ydi fy atgof cynta', neu atgof o be ydi fy atgof cyntaf. Pryd o'n i'n iau a dal i fyw ym Menrhyndeudraeth, roedd fy mrawd mawr sef Osian Efnisien a fi yn defnyddio'r gwely gwaelod yn ein bunk beds i lwyfannu dramâu oeddan ni wedi eu g'neud fyny.
Dwi'n eitha' siŵr mai fi oedd un o'r dynion tân oedd yn ceisio diffodd y ffwrnais ddychmygol oedd yn digwydd o flaen y gynulleidfa, mam a dad.
Mae gen i ryw atgof o stick insects wedi marw ar garped y stafell wely, ond tydi fy ngho' i ddim ddigon da i benderfynu pa un ydi'r cyntaf o'r ddau atgof.
Pwy oeddet ti'n ei ffansïo pan yn iau?
Nala, y gath o'r Lion King.
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Mewn bwyty takeaway ym Mangor, roedd un o fy ffrindiau 'di pician allan i nôl rhywbeth heb archebu, felly nes i benderfynu rhedeg full pelt i ddal fyny hefo'r ffrind er mwyn archebu drosto.
Yn anffodus, mi 'na'th be o'n i yn feddwl oedd yn ddrws agored droi allan i fod yn ffenest oedd wedi ei pholishio yn dda iawn... do, mi 'nes i redeg syth mewn iddo fo. Do, mi wnes i frifo a disgyn i'r llawr, a do, mi 'naeth pawb chwerthin, yn uchel iawn.
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grio?
Wrth wrando ar podcast o'r enw Invisibilia am fachgen talentog oedd wedi dioddef o salwch difrifol a dirywio dros 12 mlynedd i'r pwynt ei fod o mewn coma am 12 mlynedd.
Roedd y rhaglen yn rhoi'r syniad ei fod wedi marw, ond ar ôl hanner awr, ymddangosodd llais electroneg yn deud "helo" ac yn cyflwyno ei hun.
Roedd hi'n troi allan ei fod yn iawn yn feddyliol trwy'r holl goma, ac wedi yn y diwedd, llwyddo dysgu ei hun i gyfathrebu drwy'r defnydd o gyfrifiaduron.
Dwi ddim fel arfer yn berson neith grio, ond roedd y ffordd 'naeth y rhaglen ma' adeiladu fyny i'r "helo" yn anhygoel.
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Gwario pob ceiniog o fy nghyflog ar recordiau nad ydw i yn gwrando arnyn nhw hanner digon.
Image caption Ydi tŷ Dyl Mei yn debyg i siop recordiau?
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Porthmadog. Oherwydd heb Port, fyswn i ddim yn fi. Mae'r bobol yn anhygoel, yr ardal hefo llefydd arbennig o lan y môr Borth y Gest i gae pêl droed Y Traeth.
Yno hefyd mae Cob Records, heb os un o'r llefydd fwyaf dylanwadol ar fy mywyd. Bosib 'swn i wedi fy magu yn rhywle arall, fysa' fy nhast cerddorol yn gwbl wahanol.
Dwi'n meddwl byswn i yn berson gwahanol ac er fy mod wedi ymgartrefu yng Nghaernarfon, ac wrth fy modd yna. Dwi'n gobeithio un dydd dychwelyd adra.
"Porthmadog is wonderful, we've got a steam train and Cob records, Porthmadog till I die"
Y noson orau i ti ei chael erioed?
'Blaw am yr un nes i gwrdd â fy mhartner, Lowri? Bod yn aelod o'r grŵp Genod Droog ac yn cael y pleser o fod yn brif fand Sesiwn Fawr yn Nolgellau 2007.
Roedd chwarae i filoedd o bobol yn bleser pur a hefyd y pleser o fynd am barti drwy'r nos. Ar y llwyfan y noson honno roedd na soffa, dwi'n cofio codi oddiarno efo Kim de Bills o'r grŵp am 8 y bore, hefo'r llwyfan yn cael ei dynnu i lawr o'n hamgylch.
Image caption Y Genod Droog, cyn mynd ar y llwyfan i berfformio yn y Sesiwn Fawr
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Hypochondriac tew cerddorol.
Beth yw dy hoff lyfr?
'Ready Player One' gan Earnest Cline. Mae'r stori'n go syml, mae 'na fachgen yn y dyfodol yn byw mewn byd cyfrifiadurol sydd wedi ei seilio ar ddiwylliant yr 80au yn ceisio cael hyd i ffortiwn fwyaf y byd sydd wedi ei guddio o fewn gêm. Mae ganddo bopeth dwi yn hoffi: antur, gemau cyfrifiadur, cartŵns yr 80au, ffilmiau a rhaglenni teledu gwirion fel 'Transformers'.
Pa ddilledyn fyddet ti'n methu byw hebddo?
Fy nghot gwyr, 'nath gostio gormod i beidio ei gwisgo hi bob dydd, trwy'r dydd, am byth.
Beth oedd y ffilm ddiwethaf welaist di?
'Mad Max : Fury Road'. Heb os, un o'r ffilmiau gora' yn hanes.
Mewn ffilm o dy fywyd pa actor fyddai'n chwarae dy ran di?
Stephen Fry neu Paul Merton o bosib. Ond 'swn i yn ddigon hapus hefo Huw Llŷr, Vince o 'Rownd a Rownd', yn cymryd y rhan.
Image caption Byddai'n rhaid i Huw Llŷr gael cot cwyr ddrud i bortreadu Dyl Mei
Dy hoff albwm?
Cwestiwn anodd, mae o'n dueddol o newid bob wythnos, ar hyn o bryd dwi'n mynd nôl i wrando ar 'Mwng' gan y Super Furry Animals yn gyson. Heb os yr LP gora' Gymraeg erioed.
O ran y rhai Saesneg, fysa 'Revolver' neu 'Abbey Road' gan y Beatles yn uchel ar y rhestr, ond eto, fysa 'Village Green Appreciation Society' gan The Kinks hefyd! Beryg 'swn i yn gorfod mynd ag un record yn unig i ynys, swn i'n mynd â 'Genod Droog', gan Genod Droog.
Cwrs cyntaf, prif gwrs neu bwdin - pa un ydi dy ffefryn?
Prif gwrs wrth gwrs. Dwi ddim 'di gweithio yn galed i fod yn dew yn bwyta cyrsiau cyntaf!
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Heledd, y ferch sy'n ista wrth fy ymyl yn y swyddfa, oherwydd 'swn i'n cael y profiad anhygoel o ista wrth fy ymyl i trwy'r dydd.
Ond dwi'n siŵr 'swn i'n mwynhau bod yn Twm Morys gymaint.
A 'sa fo yn mwynhau bod yn fi!
Image caption Dydi Tudur yn foi lwcus yn ca'l eistedd mewn stiwdio efo Dyl Mei ddwywaith yr wythnos?
Pwy sy'n Ateb y Galw wythnos nesaf?
Alun Tan Lan


description: Yr heddlu wedi symud pobl o'u fflatiau ar ôl derbyn adroddiadau bod cemegion wedi'u canfod mewn adeilad yn Sir y Fflint.

title: Yr heddlu'n gwagio fflatiau yn dilyn pryder am gemegion


description: Cwmni dodrefn Orangebox yn agor canolfan newydd yn Nantgarw, gan greu 75 o swyddi newydd.

title: 75 o swyddi newydd i Nantgarw


description: Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg wedi gwahardd nyrs arall o'r gwaith, wrth i heddlu barhau i ymchwilio i honiadau bod cofnodion cleifion wedi eu ffugio.

title: Gwahardd nyrs arall o'r gwaith


description: Canlyniadau nos Wener Uwch Gynghrair Cymru

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Yr heddlu'n cyhoeddi mai Gareth Williams o Fedwas fu farw mewn gwrthdrawiad fore Iau.

title: Cyhoeddi enw'r beiciwr modur bu farw mewn gwrthdrawiad


description: Gŵyl Rhif 6 yn cyhoeddi rhai o'r artistiaid Cymraeg fydd yn perfformio yn y bedwaredd ŵyl ym Mhortmeirion ym mis Medi 2015.

title: Artistiaid Cymraeg Gŵyl Rhif 6

maintext:
Image copyright Iolo Penri Image caption Bydd Gruff Rhys, 9Bach ac Yws Gwynedd ymysg y rheiny fydd yn cymryd rhan yn y bedwaredd ŵyl i'w chynnal ym mhentref Portmeirion
Mae Gŵyl Rhif 6 wedi cyhoeddi rhai o'r artistiaid Cymraeg fydd yn perfformio yn y digwyddiad rhwng 3-6 Medi eleni.
Bydd Gruff Rhys, 9Bach ac Yws Gwynedd ymysg y rheiny fydd yn cymryd rhan yn y bedwaredd ŵyl i'w chynnal ym mhentref Portmeirion.
Mae 9Bach wedi mwynhau cyfnod hynod llwyddiannus, wrth i'w halbwm Tincian gipio'r wobr am yr albwm orau yng Ngwobrau Gwerin BBC Radio 2.
Ymhlith yr artistiaid eraill a gyhoeddwyd yn y rhestr o berfformwyr Cymraeg mae Y Pencadlys, The Gentle Good, Ifan Dafydd, Y Ffug, Band Pres Llareggub a Palenco.
Arlwy Cymraeg
Yn ogystal â'r perfformwyr Cymraeg, bydd Gruff Rhys a'r cwmni recordiau Finders Keepers yn gyfrifol am arlwy'r Gatws ddydd Gwener, gan guradu diwrnod o ffilmiau a cherddoriaeth yn ymwneud â'r Cymry cyntaf yn glanio ym Mhatagonia 150 o flynyddoedd yn ôl.
Bydd y diwrnod o ddigwyddiadau arbennig hefyd yn cynnwys sesiynau cwestiwn ac ateb, a pherfformiad gan Gruff Rhys o'r caneuon cafodd eu cyfansoddi ar gyfer y ffilm am fywyd Dylan Thomas, Set Fire To The Stars.
Gan adeiladu ar lwyddiant y llynedd, bydd trefnwyr Gŵyl Sŵn Huw Stephens a John Ronson, yn gyfrifol am drefnu darpariaeth cyfrwng Cymraeg. Bydd perfformwyr ar y dydd Gwener yn cynnwys Estrons, Y Pencadlys a The Gentle Good.
Yn ogystal bydd cyfle i ymwelwyr â'r ŵyl glywed perfformiadau gan Huw M, Ifan Dafydd, Y Ffug, Palenco a Band Pres Llareggub.


description: Dau ddyn yn ymddangos yn y llys wedi'u cyhuddo o ymosod yn dilyn digwyddiad yn Aberystwyth ar 14 Ionawr.

title: Cyhuddo dau wedi ymosodiad ar Ifan Owens yn Aberystwyth