description: Elusen wedi derbyn galwadau gan "gannoedd ar gannoedd" o denantiaid sy'n pryderu am gynnydd mewn rhent tai cymdeithasol.

title: 'Cannoedd' yn pryderu wedi cynnydd rhent cymdeithasol

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd Bethan Sayed nad oedd cymdeithasau tai wedi cyfiawnhau'r cynnydd mewn rhent i denantiaid
Mae elusen yn dweud eu bod wedi derbyn galwadau gan "gannoedd ar gannoedd" o denantiaid sy'n pryderu am gynnydd mewn rhent tai cymdeithasol.
Dywedodd Shelter Cymru wrth raglen Eye on Wales bod y cynnydd yn dilyn newid i'r fformiwla sy'n gosod prisiau rhent, sydd wedi galluogi i landlordiaid godi rhent o tua £300 y flwyddyn ers mis Ebrill.
Mae un tenant wedi dweud y gallai fod yn ddigartref erbyn y flwyddyn nesaf os oes cynnydd eto.
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud eu bod wedi gofyn i landlordiaid ystyried y chwyddiant arweiniodd at y cynnydd, a pha mor fforddiadwy yw'r cynnydd i denantiaid.
Dywedodd Cartrefi Cymunedol Cymru bod aelodau wedi ceisio cydbwyso rhent fforddiadwy ac addewid i sicrhau bod mwy o dai ar gael.
'Gall fod yn anodd iawn'
Ers pum mlynedd mae cynnydd mewn rhent cymdeithasol wedi ei reoli gan fformiwla gafodd ei gytuno gan y llywodraeth a landlordiaid.
Mae'n defnyddio cyfradd chwyddiant y mynegai prisiau defnyddwyr (CPI), ac yn adio 1.5%. Gall landlordiaid hefyd ychwanegu £2 yr wythnos.
Llynedd roedd chwyddiant yn 3%, gan olygu bod uchafswm y cynnydd mewn rhent yn 4.5% a £2 yr wythnos.
Pan gafodd denantiaid wybod am y newid, dywedodd cyfarwyddwr Shelter Cymru, John Puzey, bod "cannoedd ar gannoedd" o alwadau i'r llinnell gymorth.
"Mae rhent yn fforddiadwy, neu'n anfforddiadwy, mewn perthynas ag incwm pobl ac os ydych chi wedi bod ar incwm sy'n aros yn stond am gwpl o flynyddoedd neu os ydych chi wedi cael toriad i'ch budd-daliadau yna gallai'r cynnydd fod yn anodd iawn i chi."
Mae ymchwil gan raglen Eye on Wales wedi darganfod bod o leiaf dau gyngor yng Nghymru - Abertawe a Chaerdydd - wedi cynyddu o'r uchafswm posib, gyda'r potensial i ychwanegu hyd at £300 y flwyddyn i gost rhent.
Hefyd fe wnaeth llefarydd Plaid Cymru ar dai, Bethan Sayed, ysgrifennu at bob cymdeithas dai yng Nghymru i ddarganfod sut aethon nhw o gwmpas y gwaith o osod rhent.
O'r 27 wnaeth ymateb, roedd 11 wedi cynyddu rhent o'r 4.5% llawn.
Dywedodd: "Mae angen iddyn nhw drafod yn gynhwysfawr gyda'r tenantiaid pam bod nhw'n gwneud hynny, a chyfiawnhau pam bod angen gwneud hynny mewn cyfnod lle mae pobl yn gwynebu achosion ariannol..."
'Lot o straen, diffyg cwsg'
Ers i Sharon White symud i dŷ cyngor ym Mhenarlâg, Sir y Fflint, 18 mis yn ôl, mae ei rhent wedi cynyddu ddwywaith.
"Mae'n cyrraedd y pwynt rŵan bod bwyd yn dod yn llai o flaenoriaeth gan fod y rhent wedi cynyddu gymaint mewn cyfnod mor fyr.
"Mae'n achosi lot o straen, diffyg cwsg.
"Mae fy meddyginiaeth wedi mynd i fyny achos y straen, y poeni - yn meddwl adeg yma'r flwyddyn nesa', allwn ni fod yn ystyried bod yn ddigartref os ydy'r rhent yn cynyddu eto, dyna yw'r realiti."
Image caption Dywedodd Stuart Ropke bod angen cydbwyso anghenion tenantiaid a'r angen i gynnal stoc o dai o safon
Ond mae prif weithredwr Cartrefi Cymunedol Cymru wedi amddiffyn aelodau'r gymdeithas.
Dywedodd Stuart Ropke bod cymdeithasau tai wedi "ystyried yn ofalus iawn" unrhyw gynnydd, er mwyn "cydbwyso anghenion tenantiaid presennol a'r angen i gynnal cartrefi diogel, cynnes a sefydlog, ond yr angen hefyd i adeiladu tai newydd".
Dywedodd llefarydd ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru bod cynghorau angen "cydbwyso ystod eang o ffactorau" sy'n cynnwys cynnal safon tai ac adeiladu cartrefi newydd.
Mae'r fformiwla sy'n penderfynu ar gynnydd i lefelau rhent bellach yn cael ei adolygu, a dywedodd gweinidog tai Cymru, Rebecca Evans ei bod "deall bod penderfyniadau anodd iawn" i'w gwneud gan landlordiaid cymdeithasol, i "gydbwyso fforddiadwyedd ar un llaw a chynlluniau busnes ar y llaw arall".


description: Mae Ysgol y Moelwyn yn anfon rhodd arbennig i arweinydd pob gwlad y byd

title: Pam fod ysgol yn dosbarthu llechi 'Stiniog ar draws y byd?

maintext:
Mewn ychydig wythnosau, bydd darn bach o Flaenau Ffestiniog ym mhob rhan o'r byd, ac mae'r diolch i ddisgyblion Ysgol y Moelwyn.
Mae'r disgyblion yn anfon darn o lechen o'r dref at arweinydd 196 gwlad y byd, fel rhan o ymgyrch i roi statws safle treftadaeth UNESCO i ardaloedd llechi gogledd Cymru.
Image copyright Gŵyl Lechi Bro Image caption Y llechi, sydd ar y ffordd i bedwar ban byd
Ar bob llechen, mae logo Gŵyl Lechi Bro Ffestiniog, sydd wedi ei baentio gan y plant, ac maen nhw'n gofyn am lun o'r arweinydd gyda hi.
Maen nhw'n barod wedi derbyn llun gan Jeremy Corbyn a Phrif Weinidog Lwcsembwrg, Xavier Bettel, gyda'u darn o'r garreg las.
Image copyright Gŵyl Lechi Bro Image caption Prif Weinidog Lwcsembwrg, Xavier Bettel, gyda'i lechen o 'Stiniog
Fel soniodd athro Daearyddiaeth yr ysgol, Gareth Davies, ar Raglen Aled Hughes fore Iau 28 Mehefin, mae'n brosiect ddynamig iawn, sy'n helpu'r plant â nifer o wahanol bynciau - daearyddiaeth, iaith, mathemateg, hanes a gwleidyddiaeth.
Ond mae'n cyfadde' nad yw hi'n brosiect rhad.
"'Sa hi'n rhatach anfon cerdyn post! Costiodd hi jest o dan £5 i'w hanfon i Luxembourg. I rywle fel Fiji, mae hi tua £8. Mae o am gostio rhyw £1500 i'w hanfon i'r holl wledydd."
Ond yn anffodus, ni fydd arweinwyr Somalia, Yemen a Libya yn derbyn eu darn bach nhw o Ogledd Cymru, gan fod Swyddfa'r Post wedi gwrthod anfon y rhodd yno.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Rhaglen Aled Hughes: Gareth Davies yn trafod prosiect llechi Ysgol y Moelwyn
Mae'r criw nhw hyd yn oed wedi ceisio anfon un i'r gofod ar falŵn. Mae'n debyg fod hwnnw wedi glanio yn y Cotswolds o flaen dynes ar gefn ceffyl... Fel ddywedodd Aled, efallai fod angen ail-feddwl hynny!
Mae mwy o lechi i'w hanfon, ac mae'r disgyblion yn aros yn eiddgar am fwy o ymatebion gan arweinwyr y byd yn datgan eu gwerthfawrogiad.
Image copyright Gŵyl Lechi Bro Image caption Mae'r map yn brysur lenwi...
Mae Gareth yn siŵr y bydd y lluniau a'r llythyron yn heidio i mewn:
"Os ti'n cael llechen gan Blaenau, ti am gofio 'dwyt! Dio'm fel cael spaghetti o'r Eidal. Mae o bach o big deal!"
Hefyd o ddiddordeb:
Lluniau: Oes aur y chwareli
Tudalen Facebook Gŵyl Lechi Bro Ffestiniog

fasttext_language: cy


description: Myfyrwyr yn pleidleisio o blaid cynnal refferendwm am gyflogi swyddog materion Cymraeg llawn-amser ym mhrifysgol Abertawe.

title: Myfyrwyr i gynnal pleidlais am swyddog Cymraeg llawn-amser


description: Gareth Bennett AC yn cyhoeddi ei fod am sefyll yn y ras i fod yn arweinydd nesaf UKIP yn y Cynulliad.

title: Gareth Bennett i ymgeisio i fod yn arweinydd grŵp UKIP


description: Gall tenantiaid sy'n byw mewn fflatiau uchel yng Nghymru orfod aros 'blynyddoedd' cyn bydd cladin peryglus yn cael eu newid.

title: Posib gorfod aros blynyddoedd cyn newid cladin peryglus

maintext:
Image copyright Google Image caption Milton Court yng Nghasnewydd yw un o'r adeiladau i fethu'r profion diogelwch tân
Gall tenantiaid mewn blociau o fflatiau uchel yng Nghymru aros am flynyddoedd cyn i gladin peryglus gael ei newid oherwydd dryswch am bwy sy'n gyfrifol am y gost.
Dywedodd Prif Ymgynghorydd Tân ac Achub Llywodraeth Cymru, Des Tidbury, y gall trigolion wynebu blynyddoedd o ansicrwydd tra bod atebolrwydd yn cael ei gadarnhau.
Daw'r rhybudd bron i flwyddyn union ar ôl trychineb Tŵr Grenfell, lle bu farw 72 o bobl mewn tân.
Yn ôl Llywodraeth Cymru byddant yn cwrdd â pherchnogion a datblygwyr yr adeiladau sydd wedi eu heffeithio i holi beth yw'r bwriad o ran ariannu'r gwaith adfer.
'Proses gymhleth'
Mae cyfanswm o 15 adeilad yng Nghymru wedi ei ddarganfod i fod â'r un math o gladin a Thŵr Grenfell - 12 yn y sector breifat a thri bloc o dai cymdeithasol.
Er bod y gwaith adfer ar y tai cymdeithasol yn cael ei ariannu gan y Llywodraeth, mae ansicrwydd ynglŷn ag atebolrwydd yr adeiladau eraill.
Mae'r broses yn "andros o gymhleth" meddai Mr Tidbury, gan fod "rhaid edrych ar bob achos ar wahân".
Image copyright Reuters Image caption Cafodd 72 o bobl eu lladd yn nhrychineb Tŵr Grenfell fis Mehefin 2017
Dywedodd Douglas Haig, is gadeirydd y Gymdeithas Landlordiaid Preswyl y gallai'r broses gymryd "hyd at ddegawd".
"Rydym ni'n gofyn i Lywodraeth Cymru roi benthyciad er mwyn newid y cladin, fel bod pobl yn gallu byw gyda sicrwydd bod eu hadeilad yn ddiogel" meddai.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru mai "diogelwch tenantiaid Cymru yw eu blaenoriaeth" a'u bod "wedi cydweithio'n agos gyda landlordiaid, perchnogion ac asiantaethau" i sicrhau fod pobl yn ddiogel.


description: Yr heddlu wedi eu galw i ddelio â chamdriniaeth yn erbyn staff iechyd o leiaf unwaith y dydd ar gyfartaledd, yn ôl ffigyrau.

title: Galw'r heddlu i gamdriniaeth ysbytai 'unwaith y dydd'


description: Geraint Thomas yn llwyddo i amddiffyn ei deitl yn ras y Volta ao Algarve ym Mhortiwgal ar ôl dod yn bumed yn y cymal olaf.

title: Seiclo: Llwyddiant i Geraint Thomas yn Algarve


description: Y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn cyhoeddi cynllun i ddarparu gwasanaethau dwyieithog "sy'n gweithio'n well i siaradwyr Cymraeg.'"

title: Gwasanaeth cyfiawnder i'w ddarparu'n hollol ddwyieithog


description: Penderfyniad Stena Line i beidio â buddsoddi £5m ym mhorthladd Abergwaun yn "codi cwestiynau" am ddyfodol y porthladd, medd arbenigwr.

title: 'Pryder' am ddyfodol porthladd Abergwaun


description: Bron i hanner corau meibion Cymru yn pryderu am eu dyfodol oherwydd gostyngiad mewn aelodaeth.

title: Pryder am ddyfodol Corau Meibion Cymru

maintext:
Image caption
Mae'r Athro Gareth Williams yn awdur llyfr 'Do you hear the people sing?' am Gorau Meibion yng Nghymru.


description: Doon muhaajiriin la soo badbaadiyey sidda oo ku xayiran Malta, Talyaanigana uu diidday inuu qaabilo.

title: Doon muhaajiriin sidda oo ku xayiran Malta


description: Llanc 17 oed wedi ei arestio wedi i ddisgyblion a staff yn Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt gael eu taro'n wael.

title: Cau ysgol Llanfair-ym-Muallt wedi i sylwedd achosi salwch


description: Mae myfyrwyr wedi bod yn mynegi eu hanfodlonrydd gyda cynlluniau i gau neuadd Pantycelyn.

title: Pantycelyn: Rhai ddim am iddo gau


description: Mae academydd wedi dweud bod cwestiynau heb eu hateb am yr effaith caiff y "carchar anferth" newydd ar ardal Wrecsam.

title: Carchar Wrecsam: Angen mwy o waith ymchwil?


description: Suuraawwan filatamoo Afrikaa mara irraa

title: Suuraawwan filatamooo Afrikaa Waxabajjii 15- 21, 2018


description: Ra'iisulwasaaraha Itoobiya Abiy Axmed ayaa laamaha ammaanka ee dalkiisa ku eedeeyay in ay gaystaan falal argagixiso iyaga oo si sharci darro ah dadka u xira una jir dila.

title: "Askarta Itoobiya falal argagixiso ayay gaystaan"


authors:
Elliw Gwawr
Gohebydd Seneddol Bbc Cymru

description: Cyn i'r Canghellor gyhoeddi ei Gyllideb gyntaf ers yr etholiad, ein Gohebydd Seneddol, Elliw Gwawr sy'n dadansoddi.

title: Y Gyllideb: Gwario neu gynilo?


description: Dau athro o Fae Colwyn yn seiclo 114km rownd un o atyniadau naturiol mwyaf naturiol y gogledd er mwyn codi arian i un o'i disgyblion gael beic arbennig.

title: Taith dau athro i 'ddisgybl arbennig'


description: Caroline Jones yn dweud y bydd yn ceisio osgoi bod yn ddadleuol, wrth gadarnhau ei bwriad i barhau fel arweinydd UKIP yn y Cynulliad.

title: Caroline Jones i sefyll yn ras arweinyddol UKIP

maintext:
Image copyright Cynulliad
Mae arweinydd presennol UKIP yn y Cynulliad wedi dweud y bydd yn osgoi bod yn ddadleuol dim ond er mwyn codi stŵr.
Daw hynny wrth i Caroline Jones gadarnhau y bydd hi'n cymryd rhan yn y frwydr arweinyddol er mwyn ceisio cadw ei rôl.
Bydd yn wynebu Neil Hamilton - y dyn wnaeth hi ddisodli ym mis Mai - a Gareth Bennett.
Dywedodd Ms Jones y byddai'n ceisio dilyn "trywydd positif" yn ei gwleidyddiaeth.
'Sylwadau annymunol'
Cafodd y bleidlais ei galw gan arweinyddiaeth ganolog UKIP er mwyn ceisio dod â'r cecru mewnol o fewn y blaid i ben.
Daeth Caroline Jones yn arweinydd ar y grŵp wedi iddi hi a dau o'i chyd-ACau ddisodli Mr Hamilton fis diwethaf.
"Rydw i'n cynnig trywydd positif tuag at wleidyddiaeth yn y Cynulliad. Rydw i'n gweithio'n galed yn fy nghymuned," meddai AC Gorllewin De Cymru.
"Dwi erioed wedi bod yn negyddol yn y Cynulliad. Dwi'n cydweithio â phleidiau eraill.
"Dydw i ddim eisiau bod yn ddadleuol dim ond er mwyn bod yn ddadleuol."
Image caption Cafodd Neil Hamilton ei ddisodli gan Caroline Jones fis diwethaf
Ychwanegodd bod ganddi "barch ac urddas" tuag at bawb.
"Dwi erioed wedi gwneud sylwadau annymunol yn y Cynulliad o natur bersonol, er mod i wastad yn edrych ar y wleidyddiaeth."
Wnaeth hi ddim enwi ei chyd-aelodau UKIP yn ei sylwadau, ond cafodd Mr Hamilton ei feirniadu am alw dwy Aelod Cynulliad yn "orddechwragedd" yn fuan ar ôl cael ei ethol.
Mae Ms Jones hefyd wedi beirniadu Mr Bennett yn y gorffennol am fideo ble roedd yn gwneud sylwadau sarhaus am AC Llafur.
Image caption Mae Gareth Bennett eisiau gweld y Cynulliad yn cael ei ddiddymu
Dywedodd Caroline Jones nad oedd hi'n cytuno â barn Gareth Bennett y dylai'r Cynulliad gael ei ddiddymu, gan ddweud ei bod yn "parchu pleidlais y bobl".
Ychwanegodd fodd bynnag nad oedd hi'n credu ei bod hi'n bryd cael mwy o ACau.
"Rydyn ni mewn cyfnod o lymder. Rydw i a'r blaid yn teimlo hynny'n gryf," meddai.
Dywedodd y byddai "wastad yn aelod o UKIP" hyd yn oed os oedd Mr Hamilton neu Mr Bennett yn ennill y bleidlais, ac na fyddai'n "taflu fy nhedi allan o'r pram".


description: Y bardd a'r rapiwr Aneirin Karadog, sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Y Prifardd Aneirin Karadog


description: Cadarnhad gan y Swyddfa Dramor fod dyn 39 oed o Bowys wedi cael ei ladd ar ôl i gar ei daro ar ynys Cyprus.

title: Dyn o Bowys yn cael ei ladd ar ffordd ar ynys Cyprus


description: Os chi'n meddwl fod e'n wael ar hyn o bryd...

title: Pwy sy'n cofio hâf 1976?


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Rroedd y ffigyrau Cymreig llawer yn debycach i rai'r Alban na rhai Lloegr ac roedd yr un peth yn wir mewn nifer o feysydd eraill.

title: Cyfri'r Geifr


description: Haweenka Sacuudiga ayaa maanta markii ugu horreysay loo qaybiyay ruqsooyinkii ay baaburta ku wadi lahaayeen toddobaadyo un ka hor inta laga dul qaadin xayiraddii saarnayd haweenka.

title: Dumarka Sacuudiga oo loo qaybiyay ruqsadda baabuur wadidda


description: Datblygwyr yn cyflwyno cynllun gwerth £2 biliwn i godi 7,000 o dai newydd yng ngogledd orllewin Caerdydd.

title: Caerdydd: Cynllun i godi 7,000 o dai


description: Mae teyrngedau wedi eu rhoi yn dilyn marwolaeth dyn o Abertawe a gynrychiolodd Prydain yng Ngemau Olympaidd yn y gamp bobsleigh.

title: Marwolaweth athletwr Olympaidd o Abertawe


description: Roedd hi'n noson braf i wobrwyo'r enillwyr yng Nghaerdydd

title: Lluniau: Llyfr y Flwyddyn 2018

maintext:
Image caption
Robert Minhinnick enillodd Llyfr Saesneg y Flwyddyn am ei gyfrol o farddoniaeth, Diary of the Last Man


description: Agor a gohirio cwest i farwolaeth dyn fu farw ac a oedd hefyd yn dioddef o'r frech goch.

title: Y frech goch: Agor cwest


description: Gabadh hal abuur ganacsi ah oo Maraykanka u dhalatay Kendra Scott ayaa aad u kobcisay shirkadeeda ay kaga ganacsato agabka ay dumarka quruxda u xirtaan.

title: Ganacsi lagu bilaabay $500 oo hadda ku fadhiya $1 bilyan oo doolar


description: Gareth Thomas i gyflwyno bil drafft yn galw am wneud llafarganu homoffoig yn anghyfreithlon mewn gemau pêl-droed.

title: Gareth Thomas i lansio bil i atal llafarganu homoffobig


description: Mae dyn oedd yn garcharor yng ngharchar Caerdydd wedi ei gael yn euog o lofruddio cyd-garcharor drwy ei drywannu gyda beiro.

title: Carcharor yn euog o lofruddio


description: Cadeirydd Trago Mills wedi ei feirniadu am lythyr "sarhaus" am yr iaith Gymraeg.

title: Llythyr 'gwrth-Gymraeg' Trago Mills yn 'sarhaus'


description: Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru wedi lansio cynllun newydd i geisio cynyddu'r nifer o fenywod sydd mewn swyddi cyhoeddus yng Nghymru.

title: Ceisio cynyddu nifer menywod mewn bywyd cyhoeddus


description: Dyn 63 oed yn cael ei arestio ar amheuaeth o lofruddio menyw oedrannus yn Neganwy, medd yr heddlu.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o lofruddiaeth


description: Menyw 28 oed yn marw mewn damwain ar yr M4 rhwng Porthcawl a Margam a dyn yn yr ysbyty gydag anafiadau sy'n peryglu bywyd.


authors:
Catrin Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Llywodraeth Cymru bellach yn talu Pinewood i reoli'r stiwdio ffilm a theledu yr oedd y cwmni yn arfer talu prydles amdani.

title: Trethdalwyr yn talu £400,000 i redeg stiwdio Pinewood

maintext:
Image caption Mae'r llywodraeth nawr yn talu Pinewood i redeg y stiwdio yng Ngwynllŵg
Mae Llywodraeth Cymru bellach yn talu Pinewood i reoli'r stiwdio ffilm a theledu yr oedd y cwmni yn arfer talu prydles amdani, yn ôl archwilwyr.
Yn ôl adroddiad gan y Swyddfa Archwilio, dyw'r galw disgwyliedig am ddefnyddio Stiwdio Pinewood Cymru, agorwyd yn 2015, ddim wedi dwyn ffrwyth.
Fe ddaeth swyddogion â'r brydles i ben y llynedd wedi iddi ddod i'r amlwg bod y stiwdio yn rhedeg ar golled, er bod Llywodraeth Cymru wedi gwario £9.4m ar brynu a datblygu'r lle ar gyfer Pinewood.
Mae cadeirydd Pwyllgor Diwylliant y Cynulliad, Bethan Sayed, yn dweud bod y sefyllfa'n "bryderus".
Dywedodd Llywodraeth Cymru ei bod yn "parhau'n falch o'n cysylltiad gyda Pinewood".
Dechrau gwneud colled
Mae Llywodraeth Cymru bellach wedi cydnabod nad yw'r gost o redeg y lle yn rhoi gwerth am arian - gydag amcan ffigwr o £392,000 y flwyddyn yn cael ei dalu gan y llywodraeth i redeg y lle, yn ogystal â swm ychwanegol i Pinewood am reoli'r stiwdio.
Ond yn ôl Llywodraeth Cymru, mae'r trefniant newydd gyda Pinewood yn well na gadael y lle yn wag tra'n chwilio am denantiaid newydd.
Roedd disgwyl i brydles wreiddiol Pinewood bara 15 mlynedd, ond wedi iddyn nhw ddechrau talu rhent o £546,876 y flwyddyn wedi i'w dwy flynedd ddi-dâl yn y safle ddod i ben, fe ddechreuodd y cwmni wneud colled.
Symudodd Pinewood i'r hen Ganolfan Egni yng Ngwynllŵg yn 2015, ar ôl i Lywodraeth Cymru brynu'r safle.
Ymhlith y cynyrchiadau i ddefnyddio'r stiwdio ers hynny mae Showdogs, Journey's End, drama deledu Sherlock a'r Bastard Executioner.
Cronfa £30m
Yn yr adroddiad mae Pinewood yn honni bod agor Wolf Studios Wales ar safle sydd hefyd ar brydles gan Lywodraeth Cymru, wedi cael effaith andwyol ar eu stiwdio - er bod y llywodraeth yn amau hynny.
Yn ogystal â'r cytundeb i rentu'r stiwdio, roedd Llywodraeth Cymru wedi rhoi Cronfa Buddsoddiad Cyfryngol gwerth £30m yn nwylo Pinewood.
Mae'r gronfa wedi buddsoddi £13.7m mewn 14 o brosiectau teledu, ffilm, a gemau ers ei lansio yn 2014.
Mae £4.2m bellach wedi ei ad-dalu, ond mae £9.5m yn weddill - er bod nifer o brosiectau eto i'w cynhyrchu a'u rhyddhau.
'Y cyfan yn fethiant'
Yn y cyfamser, mae pryderon wedi eu codi nad yw'r gronfa wedi arwain at y buddsoddiad preifat disgwyliedig, bod Pinewood wedi bod yn buddsoddi mewn cynlluniau risg uchel, a bod risg o wrthdaro buddiannau wrth i Pinewood ariannu cynyrchiadau.
Ym mis Hydref y llynedd, yn dilyn trafodaethau â Llywodraeth Cymru, daeth y brydles i ben yn ogystal ag ymwneud Pinewood â'r gronfa.
Tri mis yn ddiweddarach daeth cytundeb newydd tair blynedd i rym, gyda Pinewood nawr yn darparu gwasanaethau rheoli dros y stiwdio.
Yn ôl llefarydd diwylliant y Ceidwadwyr, Suzy Davies, mae'r cyfan wedi bod yn fethiant.
"Yr addewid oedd cannoedd o swyddi a miliynau i'r economi Gymreig," meddai.
"Nawr mae'n amheuon ni wedi eu cadarnhau gan yr archwilydd - doedd Pinewood ddim yn gallu dod o hyd i'r ffilmiau, yn methu llenwi'r stiwdios, a does dim swyddi cynaliadwy.
"A doedd dim gwarant o fewn y cytundeb a Llywodraeth Cymru i atal gwrthdaro buddiannau."
'Balch o'r cysylltiad'
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Cafodd ein penderfyniad i ddod â Pinewood i Gymru a chartrefu stiwdio o'r maint a'r statws yma ei gydnabod yn eang yn 2014 fel cyfle economaidd sylweddol na allai Cymru fforddio ei wrthod.
"Ry'n ni'n parhau'n falch o'n cysylltiad gyda Pinewood, ac o'r stiwdio sydd ar hyn o bryd yn gweithredu i'w llawn allu ac yn gartref i Dr Who, cynhyrchiad teledu arall a ffilm.
"Dros y pum mlynedd ddiwethaf mae'r diwydiant wedi gweld cynyrchiadau ffilm a theledu sy'n cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru - gan gynnwys rhai Pinewood - yn gwario mwy na £100m yng Nghymru gan greu'r hyn sy'n cyfateb i dros 2000 o flynyddoedd o waith yma, ac sydd wedi bod o fudd i gannoedd o fusnesau a chadwyni cyflenwi lleol."
Doedd Pinewood ddim am wneud sylw.


description: Helen Mary Jones yn gadael ei swydd fel Cadeirydd Plaid Cymru yn yr Hydref.

title: Rhoi'r gorau iddi


description: Angen i barciau cenedlaethol Cymru a Lloegr newid eu hagwedd tuag at gadwraeth yn ôl y naturiaethwr Iolo Williams.

title: Iolo Williams: Angen newid agwedd parciau cenedlaethol

maintext:
Image caption Yn ôl Iolo Williams, "mae'n hen bryd i'r Parciau Cenedlaethol drio'i gweld hi a gweithredu er mwyn gwyrdroi sefyllfa annerbyniol o golli natur o'r parciau."
Mae angen i barciau cenedlaethol Cymru a Lloegr newid eu hagwedd tuag at gadwraeth yn ôl is-lywydd elusen Campaign for National Parks, y naturiaethwr Iolo Williams.
Yn ôl adroddiad gan yr elusen, mae angen i barciau cenedlaethol a'r llywodraeth gymryd camau i daclo hela adar ysglyfaethus a chanolbwyntio ar y darlun ehangach i ail sefydlu'r broses ecolegol naturiol.
Mae nifer o rywogaethau ar hyd y parciau cenedlaethol megis y wiwer goch a'r gylfinir mewn trafferthion, er bod nifer o brosiectau yn ceisio eu gwarchod.
Yn ôl y naturiaethwr, Iolo Williams: "Dydy'r status quo ddim digon da."
Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud eu bod nhw wedi "ymrwymo i amddiffyn y parciau ceneladethol a'r ardaloedd o harddwch naturiol ac i warchod y cyfoeth o fywyd gwyllt sydd ynddyn nhw" .
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Tegryn Jones yw Prif Weithredwr Parc Cenedlaethol Penfro
Dywedodd Mr Williams: "Mae'n hen bryd i'r parciau cenedlaethol drio'i gweld hi a gweithredu er mwyn gwyrdroi sefyllfa annerbyniol o golli natur o'r parciau."
Ychwanegodd: "Ar hyd a lled cefn gwlad rydym yn wynebu dirywiad ecolegol sylweddol, ac mae rhaid i barciau cenedlaethol osod esiampl ac arwain y ffordd."
Mae'r adroddiad hefyd yn dweud y dylai'r parciau fod yn fwy uchelgeisiol, a newid eu ffyrdd o warchod a rheoli lleoliadau unigol ar gyfer rhai anifeiliaid arbennig.
Mae pwyslais hefyd y dylai Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru weithio gyda'r parciau i gynnig ffordd newydd o warchod byd natur.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Cyfarwyddwr Cymdeithas Tirfeddianwyr Cymru ydy Rebecca Williams
Prif Weithredwr Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro yw Tegryn Jones a dywedodd ar raglen y Post Cyntaf, Radio Cymru ei bod hi'n "anodd iawn anghytuno gyda Iolo Williams".
"Mae hwn yn broblem llawer mwy eang a dim yn cael ei gyfyngu i barciau cenedlaethol, ac mae mwy o waith yn cael ei wneud mewn parciau cenedlaethol na gweddill y wlad," meddai.
Yn ogystal â gwarchod natur, mae'r grŵp ymgyrchu hefyd yn dweud y dylai taliadau i ffermwyr yn y dyfodol ganolbwyntio mwy ar yr amgylchedd, a'i bod hi'n hanfodol i gynnal gwarchodaeth natur ar ôl i'r DU adael yr Undeb Ewropeaidd.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydym wedi ymrwymo i amddiffyn y parciau ceneladethol a'r ardaloedd o harddwch naturiol ac i warchod y cyfoeth o fywyd gwyllt sydd ynddyn nhw."


description: Y Bala'n colli yn Yr Eidal a gêm gyfartal i Dderwyddon Cefn yng ngemau rhagarweiniol Cynghrair Europa.

title: Cynghrair Europa: Noson gymysg i'r Derwyddon a'r Bala


description: Mae'r clociau yn nhŵr Castell Penrhyn yn rhan o arddangosfa am amser

title: 5,000 o glociau'n tician mewn castell yng Ngwynedd

maintext:
O'r penwythnos yma tan fis Tachwedd mi fydd un o dyrrau Castell Penrhyn ger Bangor yn atseinio i sŵn dros 5,000 o glociau'n tician a chlychau larwm yn canu.
Image caption Mae'r "ardd o glociau" yng Nghastell Penrhyn yn rhan o arddangosfa ehangach am berthynas y castell gydag amser
Mae'r clociau'n rhan o waith celf o'r enw Harrison's Garden gan yr artist Luke Jerram a dyma ei unig ymweliad â Chymru.
Mae pobl leol wedi bod yn cyfrannu eu clociau eu hunain i'r gwaith ers iddo ddechrau teithio yn 2017, sy'n golygu ei fod wedi tyfu a thyfu a'r gwaith yng Nghastell Penrhyn yw'r mwyaf hyd yma.
Mae'n cynnwys pob math o glociau - o hen glociau taid, i glociau plant, clociau larwm, a chlociau gwyddbwyll - i gyd yn tician a chanu bob awr o'r dydd.
Er mwyn gwneud yn siŵr eu bod i gyd yn dal i dician, mae gwirfoddolwyr yn ymweld yn gyson i weindio'r clociau a newid batris.
Image caption Mae nifer o'r clociau wedi eu cyfrannu gan bobl yr ardal lle mae'r arddangosfa wedi ymweld
Mae'r gwaith yn cael ei ddisgrifio fel "gardd o glociau" ac wedi ei enwi ar ôl y gwneuthurwr clociau John Harrison a greodd un rhai o'r clociau mwyaf cywir erioed yn y 18fed ganrif.
Mae gosodwaith Luke Jerram yn rhan o arddangosfa Amser yng Nghastell Penrhyn sy'n edrych ar gyfnodau allweddol yn hanes cythryblus y castell.
Image caption Mae'r clociau'n llenwi hen stafelloedd byw teulu'r Penrhyn gyda sŵn tician a chlychau larwm o bob math
Bydd yn cynnwys dwsin o storïau a gweithiau celf gan yr awdur lleol, Manon Steffan Ros, a storïau fideo sy'n rhan o arddangosfa'n dangos sut y mae amser yn amharu ar y castell a'i gynnwys.
Dywedodd Rhian Cahill, rheolwr profiadau ymwelwyr y castell sydd yn nwylo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol ers 1951: "Mae'n fraint i ni gael bod yn un o ddim ond llond llaw o safleoedd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i groesawu Gardd Harrison, a'r unig un yng Nghymru.
Image caption Mae'r gwaith yn creu "tirlun dychmygol" meddai Luke Jerram a'r gwahanol fathau o glociau wedi eu grwpio gyda'i gilydd sy'n creu pocedi o synnau gwahanol
"Oherwydd hyn ac oherwydd ein gwaith dros y blynyddoedd diwethaf yn edrych i mewn i hanes anodd Castell Penrhyn, roeddem yn teimlo bod angen i ni adeiladu ein profiad unigryw ni o gwmpas y darn trawiadol hwn o gelfyddyd.
"Mae hanes y castell mor anhygoel tydi hi ddim yn ddigon bod pobl yn ymweld â'r castell a rhyfeddu at ei bensaernïaeth grand ac ystafelloedd moethus yn unig, heb sylweddoli o le daeth y cyfoeth.
Image caption Bydd arddangosfa Amser hefyd yn edrych ar gysylltiad Castell Penrhyn gyda chaethwasiaeth a sut mae treigl amser wedi newid y dehongiliad o'i hanes
"Mae hanes noeth y castell yn gallu bod yn un anodd ei drafod ond mae'n hanes pwysig sy'n perthyn i'r ardal yma ac i'r byd."
Yn y blynyddoedd diweddar mae'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol wedi bod yn edrych o'r newydd ar hanes dadleuol y castell sy'n gysylltiedig gyda Streic Fawr Chwarel y Penrhyn a'r planhigfeydd siwgr yn Jamaica oedd yn sail i gyfoeth teulu'r Penrhyn.
Mae Manon Steffan Ros wedi ei magu yn Nyffryn Ogwen a bydd yn seilio ei gwaith ar gysylltiad y castell gyda chaethwasiaeth yn Jamaica.
Image caption Mae'r gwaith wedi teithio nifer o eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol gyda'r dehongliad yn wahanol ym mhob lle
Yn ogystal â chynhyrchu gwaith ysgrifenedig mae hi'n mentro am y tro cyntaf i greu celf weledol, ynghyd â cherddoriaeth, i gyd-fynd â'r straeon fydd yn cael eu cyflwyno yn ystafelloedd crand y Castell.
"Dwi wastad wedi teimlo cyfuniad o gael fy nhynnu at y lle, ond yn ffieiddio at yr hyn mae o'n ei gynrychioli," meddai Manon.
"Gan 'mod i wedi mynd i'r ysgol ym Methesda, ro'n i'n nabod llawer o bobl oedd yn gwrthod mynd yna, ac yn gweld ymweld â'r lle fel brad - ond dwi ddim wedi teimlo hynny erioed.
"Dwi'n meddwl fod mynd yna yn ffordd o berchnogi'r lle, a bod yn dyst i'r holl gyfoeth afiach yma."
Bydd Amser yng Nghastell Penrhyn rhwng 16 Mehefin a 4 Tachwedd.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Eurig Salisbury sydd ag enghreifftiau o bobl yn cynganeddu'n ddamweiniol

title: Cynganeddu heb sylweddoli!

maintext:
Ers mis Hydref 2016, mae Aneirin Karadog ac Eurig Salisbury - neu Aneurig! - wedi bod yn cyflwyno ac yn cynhyrchu'r unig bodlediad barddol misol Cymraeg yn y byd - Clera.
Un o'r eitemau sydd wedi bod yn rhan o'r podlediad ers y cychwyn cyntaf yw Llinell Gynganeddol Ddamweiniol y Mis - hynny yw, llinellau cwbl anfwriadol o gynghanedd o unrhyw le, mewn unrhyw iaith. Gall wrandawyr anfon eu llinellau at y podlediad, a bydd Aneurig yn eu trin a'u trafod.
Dyma Eurig yn trafod rhai o'u hoff linellau anhygoel, ond cwbl ddamweiniol:
Image caption Aneirin Karadog ac Eurig Salisbury, gyda'r prifardd Gwion Hallam yn dal y ddau fyny
Does dim pall ar ryfeddod y gynghanedd. Unwaith y byddwch chi wedi cael syniad go lew o'r hyn yw cynghanedd, byddwch chi'n ei gweld ac yn ei chlywed hi ym mhob man.
Ac nid yn Gymraeg yn unig. Fel cynifer o ieithoedd eraill, mae'r iaith Saesneg wedi bod yn cynganeddu'n ddiarwybod iddi hi ei hun ers blynyddoedd - neu o leiaf ers i Scooby-Doo grochlefain 'Scooby Dooby Doo!' am y tro cyntaf.
Dwi a Nei [Karadog] bellach wedi recordio dros ugain o bodlediadau Clera, ac wedi trafod cannoedd o linellau cynganeddol.
Fel yn achos Scooby-Doo a'i gyfarthiad enwog, mae'r gynghanedd sain fel pe bai'n ei chynnig ei hun yn naturiol i ymadroddion poblogaidd yn yr iaith fain.
Mae arwyddair cynganeddol y cwmni bwyd môr Young's - Make fish the dish of the day - yn enwog bellach, ond beth am y bragdy a hysbysebodd eu cwrw melyn fel hyn:
Beer is best
Image caption Y Prifardd Jacob Rees-Mogg?
Gall y gynghanedd sain fod yn ddefnyddiol hefyd i ambell gnaf mewn twll, fel y profodd y swancyn Jacob Rees-Mogg yn ddiweddar ar y rhaglen Have I Got News for You, pan ddywedodd yn amddiffynnol:
I would if I could, but I can't.
A sôn am raglenni gwleidyddol, fe sylwodd @EmrysWeil, un o'n gwrandawyr mwyaf ffyddlon, ar gynghanedd groes gwbl ddiwastraff mewn trydariad yn ymateb i'r hyn a ddywedodd un o banelwyr hirben Question Time:
Well said, Will Self!
Llinell fachog debyg iawn yw'r un a gyfarchodd neb llai na'r prifardd Tudur Dylan Jones - er mawr lawenydd iddo, mae'n siŵr - wrth fynd i mewn i siop yng Nghaerfyrddin:
Welcome to Wilkos
Llawenydd a brofodd Gareth Lloyd James yntau hefyd wrth iddo gael ei lygad-dynnu gan gynghanedd draws yn y llinell enwog:
Wet T-shirt Competition
(Diolch ychwanegol i Gareth am wirfoddoli i ddarganfod beth yn union sy'n digwydd yn y cyfryw gystadleuaeth.)
Mae honno'n enghraifft wych o gynghanedd sy' wedi llechu'n dawel yn Saesneg ers blynyddoedd, ac felly hefyd un sy' wedi ei chlywed ar BBC Radio 4 bob bore Gwener ers 2006, pan benodwyd Kirsty Young yn gyflwynydd Desert Island Discs:
Kirsty Young's castaway
A sôn am gynganeddion sy'n llechu yng ngolau dydd, diolch i brifardd yr Urdd eleni, Osian Owen, am sylwi ar y gynghanedd lusg sy'n warthnod ar bob trydariad annerbyniol a ddilewyd erioed.
This tweet has been deleted.
Image caption Cofiwch gynganeddu
Un o brifeirdd eraill yr Urdd, Iwan Rhys, a sylwodd ar y gynghanedd groes yn y sengl enwog a ryddhawyd yn 1974:
Remember you're a Womble
(Gall y craffaf yn eich plith sy' wedi sylwi nad yw'r 'm' yn cael ei hateb, ganu'n hapus 'Remember I'm a Womble'.)
Rhaid rhoi'r wobr am y nifer fwyaf o gynganeddion damweiniol mewn un llinell i Kate Wheeler, a sylwodd ar deitl llyfr o'r enw:
Eat To Beat Diabetes
Ceir yn y llinell bob un math o gynghanedd - sain, llusg, traws, croes a chroes o gyswllt!
Image caption Gwilym Bowen Rhys: Cynganeddu'n Ffrangeg!
A throi at ieithoedd eraill, fe lonnodd Gwilym Bowen Rhys glyw'r Parisiaid yn ddiweddar pan ymholodd yn yr iaith leol:
Ou est le musé de musique?
Yn Gymraeg, mae'n llawer anos profi fod cynghanedd yn ddamweiniol, wrth gwrs, gan fod y gynghanedd yn canu ym mêr ein diwylliant ni.
Ond y mae rhai llinellau'n codi mewn sgwrs mor ddirybudd â madarch hud. Go dda'r gyrrwr bws hwnnw a haerodd yng nghlyw Iwan Rhys fod Ieuan Wyn:
Isho relacsio 'rôl y lecsiwn.
Mae llawer i'w clywed ar yr awyr, ac yn arbennig felly o enau rhai o gyflwynwyr BBC Radio Cymru.
Owain Llŷr, er enghraifft, a waeddodd fod y bêl wedi mynd:
Dros ben yr ymosodwr o Sbaen.
Ac Al Huws, pan fynnodd un bore yn y gaeaf:
Does na'm eira'm Miwmares. (Diolch i Kate eto am sylwi ar honno).
Ac mae hyd yn oed y porthorion yn cynganeddu yn y BBC, fel y tystiodd y prifardd Llion Jones pan ofynnwyd iddo cyn mynd i'r stiwdio:
Ydach chi 'di dod â char?
Ar y llaw arall, mae'n amlwg fod cynganeddu'n ddamweiniol yn haint sy'n medru effeithio ar y rheini sy'n dod i gyswllt agos â beirdd.
Image caption Cynganeddu'n rhedeg yn y teulu?
Rhaid estyn cymdymdeimlad â Laura, felly, sef gwraig Nei, am syrthio i'r fagl un diwrnod pan ddywedodd:
Mae Erwan druan yn drewi.
Ac mae'r llinell ddamweiniol olaf yn un a drawodd glustiau Nei wrth iddo sgwrsio â'r ffotograffydd Emyr Young ar y fferi i Lydaw'n ddiweddar, pan ddatgelodd Emyr sut i:
Neud enw i dy hunan.
Does ond dyfalu beth yn union oedd ei ateb, ond siawns fod llunio cynganeddion croes o gyswllt damweiniol yn rhan fawr ohoni!
Mae'n rhaid diolch i'n gwrandawyr gwych am fod â chlustiau mor fain a llygaid mor graff, ac am fod mor barod i anfon eu llinellau aton ni.
Mae rhai'n gyfranwyr selog iawn, ac mae eu henwau'n codi fwy nag unwaith yn yr erthygl hon. Ond cofiwch fod croeso i unrhyw un gyfrannu llinell, a chael cyfle i fod yn bencampwr (damweiniol) yr eitem.
Beth well i'w roi ar CV nag Enillydd Llinell Gynganeddol Ddamweiniol y Mis?
Mae holl bodlediadau barddol Clera, ar gael i wrando arnynt ar wefan Soundcloud.


description: Teithwyr trên bach y Rheidol yn gorfod dal bws yn ôl i'r dref yn dilyn tân yn agos at y cledrau.

title: Tân mynydd yng Nghwm Rheidol uwchben Aberystwyth


description: Prif Weithredwr Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, Tegryn Jones yn dweud fod "toriadau sylweddol" yn cael effaith ar y parciau cenedlaethol.

title: 'Toriadau yn cael effaith ar y parciau cenedlaethol'


description: Cyn-seren Clwb Pêl-droed Abertawe, Alan Curtis, yn dychwelyd i dîm hyfforddi'r clwb fel is-reolwr i Graham Potter.

title: Alan Curtis yn cael ei benodi'n is-reolwr Abertawe


description: Tîm gymnasteg yn colli dechrau pencampwriaeth byd ger Barcelona ar ôl i daith o faes awyr Birmingham gael ei gohirio am 24 awr.

title: Tîm gymnasteg yn colli cychwyn pencampwriaeth byd


description: Cwmnïau ynni llanw'n parhau i ddatblygu prosiectau er i Lywodraeth y DU wrthod cynllun morlyn Abertawe cwmni TLP.

title: Galw am broses dendro wedi penderfyniad morlyn Abertawe

maintext:
Image copyright PA
Mae datblygwyr sy'n gobeithio cael cefnogaeth Llywodraeth y DU i godi pwerdai ynni llanw yn dweud eu bod am barhau â'u cynlluniau, er gwaethaf penderfyniad i wrthod cynllun arloesol morlyn Bae Abertawe.
Wedi i'r Ysgrifennydd Ynni a Busnes, Greg Clark ddweud ei fod yn "frwd" ynghylch y dechnoleg pe bai modd rhoi gwerth am arian, mae un cwmni'n galw am sefydlu proses dendro gystadleuol.
Mae datblygwyr morlyn Abertawe, Tidal Lagoon Power's (TLP) yn ystyried eu camau nesaf wedi i'r cynllun £1.3bn gael ei wrthod.
Pe byddai wedi cael ei gymeradwyo, fe fyddai wedi profi'r dechnoleg gan arwain at forlynnoedd mwy nerthol, gan gynnwys rhai yng Nghaerdydd, Casnewydd a Bae Colwyn.
Roedd adolygiad annibynnol wedi argymell codi'r morlyn ond dywedodd Llywodraeth y DU fod y cynllun yn rhy ddrud.
Mae datblygwyr eraill yn dweud eu bod yn cadw golwg manwl ar y sefyllfa.
Buddiannau cost-effeithiol
Dywedodd Henry Dixon, cadeirydd North Wales Tidal Energy (NWTE) fod penderfyniad y llywodraeth yn un "anghywir" ond na fydd yn atal y cwmni rhag "parhau i ddatblygu a hybu" eu cynlluniau nhw.
Mae'n dweud y byddai cynllun NWTE i godi lagŵn gwerth £7bn rhwng Llandudno a Thalacre yn Sir Y Fflint yn fwy na chynllun Abertawe, yn cynhyrchu mwy o ynni a refeniw, ac yn fanteisiol o ran atal llifogydd a gwarchod yr arfordir.
Mae'r cwmni, meddai Mr Dixon, yn croesawu gwahoddiad Mr Clark i drafod gyda'i adran ac i amlygu'r "buddiannau cost-effeithiol niferus... i ogledd Cymru a gweddill y wlad".
Image caption Dywed Greg Clark ei fod yn 'frwd' ynghylch cyflwyno technolegau adnewyddadwy pan gyrhaeddan nhw lefel 'gystadleuol'
Yn ôl gwrthwynebydd blaenllaw i gynlluniau TLP, mae gofyn i weinidogion osod amserlen i ddatblygwyr gynnig prosiectau, yn y gobaith y byddai costau'n gostwng o ganlyniad cystadleuaeth.
Mae Dale Vince - sylfaenydd Ecotricity, un o ddarparwyr ynni adnewyddadwy mwyaf y DU - yn credu y gallen nhw godi morlynnoedd rhatach yn Aber Solway, ar y ffin rhwng Cumbria a'r Alban. Yn wahanol i gynllun TLP, fe fyddai eu lagŵns ymhell o'r lan.
Dywedodd Mr Vince bod cost cynhyrchu ynni o ffermydd gwynt yn y môr wedi haneru yn y tair blynedd diwethaf wrth i gwmnïau gystadlu am nawdd y llywodraeth trwy'r broses 'Contracts For Difference', ac mae'n galw am gytundebau tebyg yn achos morlynnoedd.
Mae'n gobeithio y byddai proses dendro yn arwain at "bris y byddai'r llywodraeth yn fodlon talu am lagŵns, a fyddai'n llawer is na phris Bae Abertawe."
'Penderfynol'
Dywedodd prif weithredwr TLP, Mark Shorrock, fod y cwmni a'u cefnogwyr yn "benderfynol" o wireddu cynllun Bae Abertawe ac yn dechrau edrych ar ffyrdd gwahanol o wneud hynny.
Yn ôl Shea Buckland-Jones o'r Sefydliad Materion Cymreig, mae "cyfle anferthol" wedi'i golli, a bod angen y cymysgedd ehangaf bosib o ynni adnewyddadwy i ddiwallu anghenion Cymru yn y dyfodol.
Image copyright Tidal Lagoon Power
Eglurdeb gan Lywodraeth y DU sydd angen bellach, medd David Jones, cyfarwyddwr prosiect gyda chynrychiolwyr y sector, Ynni Morol Cymru.
"Bydd ynni morol yn dilyn esiampl gostyngiad cost ynni gwynt yn y môr, a bydd cwmnïau a chymunedau'n elwa," meddai.
Dywedodd Mr Clark wrth BBC Cymru y byddai'n parhau i ariannu ymchwil i dechnolegau adnewyddadwy, a'i fod yn barod i wrando ar syniadau da.
"Mae gyda ni gyfrifoldeb i sicrhau nad ydy biliau defnyddwyr a threthdalwyr yn codi'n ddychrynllyd," meddai.
"Rydym eisiau cael y technolegau yma i lefel gystadleuol ac rydym yn frwd ynglŷn â'u cyflwyno pan gyrhaeddan nhw'r lefel yna."


description: Criwiau'n parhau i fonitro tân mewn coedwig yng Nghwm Rheidol ger Aberystwyth ddydd Gwener.

title: Criwiau'n parhau ar safle tân coedwig Cwm Rheidol


description: Wafdiga ka socda dalka Eretrea waxaa hoggaaminaya wasiirka arrimaha dibadda Cusmaan saalax iyo la taliyaha madaxweynaha Yemane gebre-ab.

title: Wafdi ka socda Eritrea oo Addis Ababa soo gaaray


description: Namichi citaa mataa bofa ajjeesaa jiruun hiddame du'aafi jireenya gidduu jira.

title: Citaa mataa bofaan hiddamanii hanga du'aatti


description: Cyn-ysgrifennydd Cymru yn dweud y dylai arweinydd nesa'r Ceidwadwyr Cymreig adlewyrchu safbwyntiau Ewrosgeptig aelodau llawr gwlad.

title: Y Ceidwadwyr Cymreig 'angen arweinydd Ewrosgeptig'

maintext:
Image caption Fe wnaeth Andrew RT Davies ymgyrchu dros adael yr Undeb Ewropeaidd
Rhaid i arweinydd nesa'r Ceidwadwyr Cymreig adlewyrchu safbwyntiau Ewrosgeptig aelodau llawr gwlad y blaid, medd cyn-Ysgrifennydd Cymru, David Jones.
Dywedodd Mr Jones ei bod hi'n bwysig bod gornest i olynu Andrew RT Davies, wedi iddo gyhoeddi ei ymddiswyddiad ddydd Mercher.
Yn y cyfamser, dywedodd cyn-gynorthwyydd i Mr Davies ei fod wedi ei gyfyngu fel arweinydd oherwydd y modd roedd y blaid yn cael ei rheoli.
Paul Davies - Aelod Cynulliad Preseli Penfro a gefnogodd yr ymgyrch dros aros yn yr Undeb Ewropeaidd - sy'n arwain y grŵp yn y Cynulliad dros dro, ac mae eisoes wedi dweud y byddai'n hoffi gwneud y swydd yn barhaol.
Image caption Fe allai Andrew RT Davies sefyll mewn etholiad i ddewis arweinydd nesa'r Ceidwadwyr Cymreig, medd David Jones AS
Dywedodd Mr Jones, Aelod Seneddol Gorllewin Clwyd, y dylid cynnal etholiad ar yr arweinyddiaeth, ac y gallai Andrew RT Davies - sy'n cefnogi Brexit - fod yn ymgeisydd.
Ychwanegodd: "Mae'n ddrwg gen i fod Andrew wedi teimlo'r angen i ymddiswyddo.
"Mae wedi gwneud gwaith da dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae wedi adlewyrchu safbwynt y blaid Gymreig yn ei chyfanrwydd, sy'n Ewrosgeptic iawn, ac roedd yn falch o weld canlyniad y refferendwm, oedd yn arbennig o gryf yng Nghymru.
"Dwi'n credu y dylai ei olynydd gael ei ddewis mewn etholiad gan y blaid yng Nghymru, yn unol â rheolau'r blaid, a wela i ddim rheswm... pam na all Andrew fod yn ymgeisydd yn yr etholiad."
Dylai'r arweinydd nesaf fod "yn rhywun sy'n adlewyrchu'r blaid yn ei chyfanrwydd", meddai.
Image caption Mae arweinydd dros dro'r Ceidwadwyr Cymreig, Paul Davies, yn cael ei ystyried yn un o'r ceffylau blaen i gael y swydd yn barhaol
Hyd yma, does neb wedi dweud y byddan nhw'n ymgeisio yn erbyn Paul Davies.
Gwrthododd ef â chadarnhau ei fod wedi siarad ag Andrew RT Davies rai wythnosau'n ôl i'w annog i ymddiswyddo.
Yn ei ddatganiad ddydd Mercher, dywedodd Andrew RT Davies: "Fy marn yw y dylai Arweinydd Grŵp y Cynulliad gael yr un mandad mewn pleidlais lawn ar lawr gwlad, a dwi'n gobeithio y bydd fy olynydd yn cael ei ddewis felly."
'Rhyddid i arwain'
Dywedodd Anthony Pickles, pennaeth staff yr arweinydd rhwng 2012 a 2015, fod cyfyngiadau wedi bod ar Mr Davies fel arweinydd: "Mae'r syniad y dylai polisïau gael eu penderfynu gan ryw fwrdd dirgel rhywle, sy'n cynnwys Aelodau Seneddol Ewropeaidd a phobl eraill, yn anghywir.
"Beth am gael gwared â'r teitl chwerthinllyd 'Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig yn y Cynulliad ac Arweinydd yr Wrthblaid'? Fyddai hynny ddim yn ffitio ar gerdyn busnes.
"Beth am gydnabod mai pwy bynnag sy'n cael ei ethol gan yr aelodaeth yng Nghymru yw'r arweinydd? Rhowch fandad iddyn nhw a'r rhyddid iddyn nhw arwain."
Image caption Dydy Janet Finch-Saunders ddim wedi diystyru sefyll am yr arweinyddiaeth ei hun
Dywedodd Janet Finch Saunders AC ei bod yn siomedig fod Mr Davies wedi ymddiswyddo a bod rhai aelodau mewn "sioc".
"Dydy'r trafferthion diweddar ddim wedi bod yn bleserus ac rwy'n gobeithio y bydd undod nawr i bwy bynnag fydd yn arwain y grŵp," meddai.
Ychwanegodd fod "dylanwadau allanol" diweddar wedi bod yn "ddiangen ac amhriodol" - mae'n ymddangos bod y sylw'n cyfeirio at sylwadau AS Aberconwy Guto Bebb, feirniadodd Mr Davies am ei sylwadau am Airbus.
Dywedodd Ms Finch-Saunders bod aelodau wedi bod mewn cysylltiad â hi yn gofyn am bleidlais, a wnaeth hi ddim diystyru'r posibilrwydd o sefyll ei hun.
Pan ofynnwyd iddi a ddylai enw menyw gael ei gynnwys ar y papur pleidleisio, dywedodd: "Ddylen ni ddim cymryd yn ganiataol na fydd yna gais i ddynes gynnig ei henw."


description: Wasiirka arrimaha dibadda ee jamhuuriyadda iskeed isugu magacawday Somaliland, Sacad Cali Shire, ayaa meel adag iska taagay heshiiskii Muqdisho ku dhex maray Sabtidii Soomaaliya iyo Itoobiya. Wuxuu sheegay in heshiiskaas aysan jirin wax haba yaraatee iyaga ka khuseeya.

title: Sacad C. Shire: Heshiiska Soomaaliya iyo Itoobiya wuxuu ka dhexeeyaa laba dal oo aan jaar nahay


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi lle y bydd darpar athrawon yn gallu hyfforddi fel rhan o gynllun newydd yn 2019.

title: Cyhoeddi newidiadau i fannau hyfforddi darpar athrawon


description: Dim achos troseddol o ganlyniad i'r driniaeth y cafodd claf oedrannus mewn dau o ysbytai'r de.

title: Gofal claf: Dim achos llys


description: Argymell fwy o hunan-arfarnu a gohirio arolygiadau allanol tra bo diwygiadau yn cael eu cyflwyno.

title: Galw am ohirio arolygiadau wrth gyflwyno diwygiadau


description: Ewythr Gruffydd Wyn yn dweud bod y profiad o gystadlu wedi bod yn un 'bendigedig' iddo er na chafodd o lwyddiant.

title: Profiad 'bendigedig' cystadlu yn Britain's Got Talent


description: Bron i 20 mlynedd ar ôl iddo gael ei addo, mae 'na alw ar i barc sglefrio gael ei godi i bobl ifanc tref Corwen yn Sir Ddinbych.

title: Dim parc sglefrio yng Nghorwen 20 mlynedd ers ei addo


description: Cyfartal oedd hi yn Stadiwm GenQuip wrth i Gei Cona gipio pwynt ym Mhort Talbot ddydd Sul.

title: Port Talbot 1-1 Gap Cei Cona


description: Cyngor Caerdydd yn anfon dros 4,000 o rybuddion ac yn dirwyo dros 100 o drigolion sy'n rhoi'r math anghywir o wastraff yn eu biniau.

title: Rhybudd i filoedd am 'wastraff anghywir'


title: Dirgelwch yr Ogof

maintext:
Image caption David Edwards a'i wraig, Karina.
Mae perchennog busnes yng Ngheredigion wedi dod o hyd i dwnnel o dan ei siop, y mae e'n meddwl oedd yn arfer cael ei ddefnyddio gan smyglwyr yr ardal.
Daeth David Edwards ar draws yr agoriad yn ei siop yng Nghei Newydd ar ôl llifogydd yn ei stordy yn y seler.
Dywedodd Mr Edwards, sydd wedi ei eni a'i fagu yn y pentre: "Fel plentyn, roeddwn i wedi clywed hanesion bod yna dwnnel smyglwyr o dan yr adeilad, ond dim ond ar ôl i lifogydd a hen ddrws gael ei symud y gwnes i a fy ngwraig ddod ar draws wyneb y graig a'r agoriad, a gweld bod yna dwnnel cuddiedig yn arwain at y môr."
Image caption David Edwards yn nhywyllwch y twnnel.
Yn ôl gwraig David, Karina, roedd y darganfyddiad yn un cyffrous: "Ro'n i'n meddwl fy mod i'n mynd i ddod o hyd i bot o aur ac y byddwn yn gallu ymddeol, ond yn anffodus, nid fel na oedd hi! Mae'n brofiad iasol a chyffrous cerdded drwy'r twnnel."
Mae'n bosib y byddai'r twnnel wedi arwain i'r traeth lle roedd smyglwyr yn cuddio.
Un sy'n gyfarwydd iawn â hanes Cei Newydd yw Sue Passmore, sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau hanesyddol am yr ardal: "Rwy'n siwr fod lot o smyglio yn y Cei am ganrifoedd. Roedd e wedi dechrau yn oes Elisabeth y Cyntaf. Mae'r twneli yma'n mynd yn ôl yn bell, bell iawn.
"Roedden nhw'n siarad am dwneli eraill pan oedd fy nhad yn ifanc iawn. Roedden nhw'n dweud bod un yn rhedeg i lawr i draeth y Dolau.
"Aeth e lan pan oedd e'n fachgen i weld beth oedd yna, ond roedd e'n dweud ei fod wedi cwrdd â chymaint o lygod mawr, ei fod wedi gwneud hast i fynd mas! Ond mae storïau wedi para am dwneli yn y Cei.
"Falle roedd e'n lle i guddio pethe hefyd oedd wedi eu smyglio. Roedd halen yn bwysig iawn, achos roedd yn rhaid i chi dalu treth halen o gyfnod William y 3ydd hyd at amser Siôr y 4ydd. Roedd e'n bwysig i bobl achos dyna'r un ffordd o gadw'r bwyd yn ffres."


description: Mae'r tywydd sych yn destun sgwrs ond fydd hi mor boeth â '76?

title: Os chi'n meddwl bod hi'n boeth ar hyn o bryd...


description: Dyn yn gwadu cyhuddiad o geisio llofruddio wedi ymosodiad yn archfarchnad Tesco yn Yr Wyddgrug.

title: Tesco: Gwadu ceisio llofruddio


description: Mae gyrwyr tacsi yng Ngwynedd yn anhapus gyda chynllun Cyngor Gwynedd i godi ei ffioedd trwydded.

title: Cwyno am gynllun i godi prisiau tacsi


description: Ers dwy flynedd mae camerâu wedi bod yn recordio bywyd dyn sy'n dioddef gyda dementia ar gyfer rhaglen Panorama. Dyma argraffiadau'r cynhyrchydd.

title: Byw gyda dementia: Stori Chris Roberts o Rhuddlan

maintext:
Image copyright Iolo Penri
Ers dwy flynedd mae camerâu wedi bod yn recordio bywyd dyddiol Chris Roberts o Rhuddlan, sy'n byw gyda dementia, ar gyfer rhaglen Panorama. Dyma argraffiadau'r cynhyrchydd, Maria David.
Dyn tal, hyderus a'i lygaid yn pefrio gydag ateb i bopeth. Pan nes i gyfarfod y cyn feiciwr a'r gŵr busnes Chris Roberts am y tro cyntaf fydden i byth wedi dychmygu fod ganddo ddementia.
"Os fydden ni'n cael punt bob tro mae rhywun yn dweud, 'Go iawn?' Fydden i'n ddyn cyfoethog," meddai Chris wrth chwerthin.
Dim ond 50 oed oedd Chris pan gafodd ddiagnosis o ddementia a chlefyd Alzheimers.
Ers hynny mae o wedi cysegru ei fywyd i godi ymwybyddiaeth gan deithio gyda'i wraig Jayne ar draws Prydain a dramor, yn siarad mewn cynadleddau ac yn rhoi syniad go iawn i bobl sut mae bywyd i rywun sydd gyda dementia.
"Mae'n cadw fy meddwl yn ystwyth, sydd yn beth da achos os allai gadw fy meddwl yn brysur dwi'n meddwl bydd y clefyd ddim yn datblygu mor gyflym," meddai.
'Colli tymer'
Mae Chris yn awyddus i danlinellu bod dementia ddim yn ymwneud gyda'r cof yn unig.
Gall y clefyd hefyd effeithio ar olwg a chydgordiad person, cydbwysedd, y ffordd mae rhywun yn canolbwyntio a newid cymeriad person. Yn achos Chris mae o'n colli ei dymer yn aml.
"Roeddwn i'n arfer bod yn berson amyneddgar iawn a byth yn colli fy nhymer ond nawr mae'n digwydd yn reit ddyddiol."
Mae llais Chris yn un prin. Fel arfer clywed gan ofalwyr ydyn ni a ddim gan y person sydd yn byw gyda'r clefyd. A dyna pam bod Chris mor angerddol ei fod am godi ymwybyddiaeth a helpu eraill.
Felly aethon ni i Rhuddlan i gyfarfod Chris, ei wraig Jayne a'i merch Kate.
Gan ddefnyddio camerâu bach dechreuon ni ffilmio Chris bob dydd yn gwneud pethau arferol fel mynd i siopa, pilio tatws a sawl trip i gynadleddau lle'r oedd yn siarad am ei brofiad.
Image copyright Iolo Penri Image caption Jayne, Chris a Kate
Yn ystod y cyfnod yma byddai Chris yn esbonio i ni sut oedd dementia yn effeithio arno fo a sut oedd o'n ymdopi - y poen meddwl enbyd, y problemau gweld, y problemau cydbwysedd a'i gof.
Ond oni bai y byddai wedi dweud wrthon ni am hyn fydden ni byth wedi gwybod. Roedd o mor dda am addasu, os nad oedd o'n gallu gwneud rhywbeth byddai'n dod o hyd i ffordd o ddatrys y broblem.
A dyna sut oedd Chris yn hoffi bod, addasu yn gyson i'w fywyd. Roedd o wedi treulio'r pum mlynedd diwethaf yn celu'r arwyddion bach o ddementia i'r graddau, tan yn ddiweddar, nad oedd neb yn gwybod oni bai ei fod o wedi dweud wrthyn nhw.
"Dwi wastad wedi bod yn dda am blagio," mae'n esbonio. "Dwi eisiau cyflwyno fy hun fel person mor normal ac y gallai am gyhyd ac y gallai a dwi'n dod yn dda am wneud hynny."
Camerâu CCTV
Roedd y ffordd roedd Chris yn gallu ymdopi a darganfod datrysiadau i'w salwch yn syfrdanol.
Ond roedd hefyd yn achosi problem i ni. Sut oedden ni yn mynd i ddangos yr anawsterau roedd Chris yn dweud wrthon ni?
Dyna pryd wnaethon ni benderfynu defnyddio camerâu CCTV. O fewn ychydig wythnosau roedd yna saith yn y tŷ lawr grisiau yn recordio popeth 24 awr y dydd.
Roedd y canlyniadau yn anhygoel. Cyn bo hir roedden ni'n gweld y problemau oedd yn wynebu Chris.
Byddai yn gyson yn agor cypyrddau yn y gegin, yn edrych am gwpan neu wydr. Byddai Jayne wedyn yn dod i mewn ac yn cau nhw i gyd.
"Dwi ddim yn gwybod lle mae unrhywbeth yn y tŷ ma' erbyn hyn. Mae o fel bod rhywun wedi symud ti o'r tŷ am gwpl o flynyddoedd a bod ti nawr yn ôl.
"Does gen i ddim cof o le mae pethau. Mae'n rhaid i fi agor bob cwpwrdd a chwilio ymhob man ar gyfer unrhywbeth y dyddiau yma."
Image copyright Iolo Penri
Ar adegau eraill rydyn ni yn gweld bod Chris ddim yn siŵr sut i ddod o hyd i'r tŷ bach neu lan lofft.
"Rydw i'n gallu mynd ar goll yn fy nhŷ fy hun," meddai. "Dwi'n gallu cerdded mewn i 'stafell a does 'na ddim byd yn gyfarwydd i fi. Mae'n ddryslyd iawn pan ti ar goll yn tŷ dy hun."
Fe wnaethon ni hefyd adael camera i Chris allu recordio deunydd ei hun. Byddai'n recordio dyddiaduron gyda chyngor i bobl sy'n cael diagnosis dementia.
Mae bron dwy flynedd wedi pasio ers i ni ddechrau ffilmio gyda Chris a'i deulu. Yn y cyfnod hynny rydyn ni wedi gweld y ffordd mae'r clefyd wedi datblygu.
Maen nhw'n deulu rhyfeddol, yn fodlon dangos popeth i'r camerâu a hynny yn y cyfnod mwyaf anodd yn eu bywydau. Faint ohonon ni fydda yn fodlon cael camerâu CCTV yn ein cartref?
Ond maen nhw wastad wedi bod yn fodlon i'r camerâu aros am eu bod nhw eisiau rhoi gwybodaeth i eraill a helpu eraill sydd hefo dementia, eisiau rhoi gwir bortread o sut mae bywyd i rywun sydd gyda'r clefyd.
Atgofion newydd
Dyw Chris ddim eisiau dychryn pobl. Mae o wedi bod trwy gyfnodau anodd iawn ond mae o wedi wynebu bob her gyda hiwmor ac optimistiaeth.
"Does yna ddim byd dwi'n colli ond mae 'na bethau newydd dwi'n gallu gwneud nawr. Mae'n rhaid i chi edrych ymlaen a ddim yn ôl, canolbwyntio ar beth allwch chi wneud a dim beth chi ddim yn gallu gwneud."
Mae'r fflachiadau rydyn ni wedi gweld o fywyd Chris, Jayne a Kate yn onest iawn. Dydyn nhw erioed wedi cilio rhag dweud fel y mae hi.
Ond maen nhw'n awyddus i bwysleisio nad ydy hi yn ddu i gyd. "Mae popeth yn newid, yn newid yn gyflym ond beth allwn ni wneud?" meddai Kate.
"Ni'n cael lot o hwyl. Dydyn ni ddim yn chwerthin ar ben dad ond gyda dad. Mae gymaint o bethau wedi digwydd sydd wedi rhoi atgofion newydd i ni felly dyw e ddim yn ddu i gyd."
Ac mae Jayne eisiau byw yn y funud, tra eu bod nhw'n gallu.
"Mae o mor, mor bwysig gwneud y gorau o'r amser sydd gyda ni ac mae'n rhaid i ni fwynhau ein hunain achos fel arall rydyn ni mynd i fod yn drist.
"Byddwn ni yn bendant yn drist yn nes ymlaen ond dim nawr. Beth am Chris? Wel mae ganddo gyngor i rywun sydd yn byw gyda dementia.
"Peidiwch â bod ofn, peidiwch â bod ofn. Rhaid i chi fyw eich bywyd. Mynd amdani."
Athroniaeth diymhongar i ni i gyd, beth bynnag yw'r heriau rydyn ni'n eu hwynebu.
Living With Dementia: Chris's Story, BBC One, nos Iau 2 Mehefin am 20:00.


description: Nid oes digon o amrywiaeth o fewn darlledu yng Nghymru ers i'r BBC fod yn gyfrifol am ariannu S4C, yn ol AS y Rhondda.

title: Darlledu: 'Dim digon o amrywiaeth'


description: Cyngor Sir Penfro yn gwrthod cynlluniau ar gyfer pwerdy biomas ar safle hen burfa yn Aberdaugleddau.

title: Gwrthod caniatâd ar gyfer pwerdy biomas yn Sir Benfro


description: Paul Davies, arweinydd dros dro y Ceidwadwyr Cymreig, yn cadarnhau bod ganddo "ddiddordeb" mewn cael y swydd yn barhaol.

title: Paul Davies: 'Diddordeb yn y swydd'


authors:
Bryn Jones
Manylu
Bbc Radio Cymru

description: Pennaeth ysgol gynradd yn dweud bod y profion cenedlaethol "yn ymylu ar gam-drin plant" oherwydd yr effaith emosiynol ar rai disgyblion.

title: Profion cenedlaethol 'yn ymylu ar gam-drin plant'


description: Adroddiad ar ran Llywodraeth Cymru'n awgrymu cynyddu treth incwm i greu cronfa gofal cymdeithasol i'r henoed.

title: Awgrymu cynyddu treth i dalu am ofal cymdeithasol


description: Dyw rhai o fyrddau iechyd Cymru ddim yn dilyn canllawiau'n ymwneud â thriniaeth clefyd siwgr.

title: Byrddau iechyd: 'yn groes i hawliau dynol'


description: Cofio'r arweinydd côr Sioned James fu farw yn gynharach eleni yn 41 oed

title: Cofio Sioned

maintext:
Ddydd Sadwrn, 15 Hydref, bydd gwasanaeth yn cael ei gynnal yng nghapel y Tabernacl, Caerdydd i ddathlu bywyd a chyfraniad Sioned James i fywyd corawl Cymru. Bu farw ym mis Gorffennaf eleni.
Roedd y gyflwynwraig Heledd Cynwal yn ffrind agos i Sioned James ers eu bod nhw'n blant, a bu'n siarad â Cymru Fyw am eu perthynas dros y blynyddoedd a'r profiad o golli ei ffrind gorau yn 41 oed:
Image copyright Heledd Cynwal Image caption Heledd Cynwal a Sioned James
'Fel chwaer'
"Fe gwrddon ni am y tro cynta' yng ngwersyll yr Urdd Glan-llyn pan o'n ni'n 11 oed a fi'n cofio meddwl yn syth ei bod hi'n sbarcen! Roedd hi'n ddrygionus ac fe sylweddolais ei bod hi fy math i o ffrind!
"Er ei bod hi'n byw ym Mhont Tweli tu fas i Landysul a finne'n byw tu fas i Landeilo pan o'n ni'n blant, o'n ni'n cwrdd yn aml dros y blynydde. Fe fuon ni'n ffrindie penna' ers hynny, am 30 mlynedd.
"Mae lot yn cysylltu Sioned â chanu clasurol, achos mi oedd e'n allweddol yn ei bywyd hi, ond yn ei harddegau oedd hi'n mynd i gigs. Bydde hi'n dod ar y bws o Ysgol Dyffryn Teifi a fi ar y bws o Ysgol Bro Myrddin.
"Roedd y cyfnod yna'n ffantastig o ran y sîn roc Gymraeg, gyda bysus yn cael eu trefnu o bob man i lefydd fel Roc Ystwyth, gigs yn Llambed, Y Cnapan, ac ym mhob Steddfod Genedlaethol bydden ni'n aros am wythnos yn y maes pebyll.
"Fe fuon ni a chriw o ffrindiau'n byw gyda'n gilydd yn Harriet Street yng Nghaerdydd hefyd ar ôl graddio. Wel, tase'r waliau'n gallu siarad… odd 'na ddigon o sbort!
"Sioned gyflwynodd fi i'r band Jess pan o'n i tua 14 oed a doedd dim edrych yn ôl i fi wedyn o ran cerddoriaeth Gymraeg. Tyfodd Sioned lan yn y cyfnod yma, gyda'r gigs a chanu pop yn mynd ochr yn ochr â'r canu corawl, roedd hi'n aelod o Gôr Ieuenctid Cymru yn yr un cyfnod ac yn arwain corau pan oedd hi'n yr ysgol.
Image caption Sioned James
"Roedd Sioned yn berson doniol iawn, yn ddifyr a llawn egni ac oedden ni'n dwy ar yr un wavelength. Roedd wastad hiwmor. Os bydde galwad ffôn yn dechre'n drist, bydde wastad digon o chwerthin erbyn y diwedd.
"O'dd hi'n ddi-flewyn-ar-dafod ac weithie bydde hynny'n ei glanio hi mewn dŵr poeth! Ond ar yr un pryd roedd hi'n berson dwfn, emosiynol a phreifat. Mi oedd 'na ochr eitha' dwys iddi hefyd.
"Hyd y diwedd, sai'n credu ei bod hi'n ystyried pa mor dda oedd hi. Roedd hi'n berson allanol hyderus, ond o'dd hi ddim yn llawn ystyried maint ei thalent hi, o'dd hi byth yn meddwl bod pethe cweit yn ddigon da. O'dd pobl eraill yn ei gweld hi'n wahanol i sut yr oedd hi'n gweld ei hunan.
"Ro'n ni yn forynion priodas i'n gilydd ac roedd Sioned yn fam bedydd balch i fy mab Gwern.
"Roedd hi'n driw iawn ac yn ffrind i'r carn. Roedd hi fel chwaer i fi."
Oedfa i ddathlu
Image copyright Huw Foulkes
Mae Huw Foulkes, arweinydd Côrdydd ac a oedd yn ffrind agos i Sioned James, yn edrych ymlaen i roi'r deyrnged haeddiannol iddi yn yr oedfa ddydd Sadwrn.
Bydd y digwyddiad yn gyfle i ddathlu ei bywyd a diolch iddi am "drawsnewid canu corawl yng Nghymru," meddai.
"Roedd angladd Sioned yn un breifat, felly roedd y côr a'r teulu'n awyddus i drefnu digwyddiad yng Nghaerdydd. Mi fydd y côr yn perfformio darnau y maen nhw wedi eu canu ers sefydlu Côrdydd, mae'n rhyw fath o daith dros 15 mlynedd trwy'r cyfnodau.
"Bydd Gwawr Edwards a Trystan Llŷr Griffiths yn perfformio, gan bod Sioned wedi eu helpu nhw'n eu gyrfa ac felly maen nhw'n gweld hwn yn gyfle i ddiolch iddi am ei chefnogaeth.
"Rydan ni wedi gwahodd Islwyn Evans (arweinydd Ysgol Gerdd Ceredigion) a John Hugh Thomas o Brifysgol Caerdydd i arwain rhai caneuon. Roedd y ddau yn ddylanwad mawr ar fywyd Sioned dros y blynyddoedd, ac mi fydd 'na deyrngedau gan Alwyn Humphreys a Keith Davies hefyd.
Image caption Huw Foulkes yn arwain Côrdydd, a enillodd deitl Côr yr Ŵyl yn Eisteddfod Genedlaethol Y Fenni ym mis Awst eleni
"Mi fydd yn brofiad anodd i'r côr, ond mae pwyslais ar ddathlu ei bywyd hi a diolch iddi am ei chyfraniad mawr. Fe wnaeth hi drawsnewid canu corawl yng Nghymru a bydd yr oedfa yma'n gyfle i ddathlu hynny.
"Mae Côrdydd yn paratoi at gyngerdd mawr efo Eric Whitacre yn Neuadd Dewi Sant ym mis Mehefin a'r bwriad ydy cystadlu yng nghystadleuaeth Côr Cymru y flwyddyn nesa'. Wrth i'r côr symud ymlaen, mae'n ddyletswydd arnon ni i ddatblygu ar y sylfaen gadarn y mae Sioned wedi ei gadael."
Bydd cyfle arall i glywed Sioned James yn cael ei holi gan Beti George yn Beti a'i Phobl, BBC Radio Cymru, Dydd Sul 16 Hydref, 12:00


description: Mae Isaías Grandis o Batagonia yn cael ei ordeinio yn weinidog mewn tri chapel yn Sir Gâr

title: O’r Wladfa i Gymru: Stori unigryw gweinidog newydd Sir Gâr

maintext:
Image copyright Isaías Grandis Image caption Isaías, Eluned a'r plant
Mae Isaías E Grandis yn ddyn unigryw. Mae'n dod o'r Ariannin, mae'n siarad Cymraeg yn rhugl, ond does ganddo ddim cefndir Cymreig. Fe enillodd wobr Dysgwr y Flwyddyn yn Eisteddfod 2012, a'r penwythnos yma mi fydd yn dechrau ar bennod bwysig yn ei fywyd.
Am ddegawdau, bu Cymru'n anfon gweinidogion i Batagonia i genhadu. Ond, yn achos Isaías, mae'r rhod wedi troi. Y penwythnos hwn, mi fydd y gŵr o Górdoba yn cael ei ordeinio yn weinidog mewn tri chapel Bedyddwyr yn Sir Gâr - Adulam Felinfoel, Salem Llangennech a Seion Llanelli.
Bu Isaías, sy'n 35 oed, yn siarad gyda Cymru Fyw am ei gefndir, ei obeithion, ei deimladau am y capeli, ac yn trafod yr amgylchiadau unigryw arweiniodd at y foment bwysig yma yn ei fywyd.
Ble ges di dy fagu?
Dwi'n dod o dalaith Córdoba yng nghanolbarth yr Ariannin. Symudodd fy nheulu i Batagonia pan oeddwn i'n bedair oed, felly ges i fy magu yn Nhrevelin yn yr Andes.
Sut wnes di ddysgu Cymraeg felly?
Pan wnaethon ni symud fel teulu i Drevelin aeth fy nhad i weithio ar fferm teulu Cymraeg yno. Yn 1998 mi wnaeth un o'r teulu fy ngwahodd i ddysgu Cymraeg mewn dosbarthiadau nos pan o'n i'n 15 oed, ddwywaith yr wythnos gyda Hazel Charles Evans (athrawes gyntaf Ysgol Gymraeg yr Andes).
Wedyn, ar ôl astudio diwinyddiaeth yn Buenos Aires ges i ysgoloriaeth i ddod i Lambed i wneud cwrs haf. Ar ôl hynny, nes i ddechrau siarad Cymraeg.
Image caption Fe enillodd Isaías wobr Dysgwr y Flwyddyn yn Eisteddfod Bro Morgannwg yn 2012
Sut wnes ti gyfarfod dy wraig, Eluned?
Mae Eluned yn dod o Landdarog, Caerfyrddin ac roedden ni wedi cwrdd ym Mhatagonia yn 2010, pan aeth Eluned i weithio fel athrawes Gymraeg. Felly nes i gwrdd â hi yn Ysgol Gymraeg yr Andes (lle ro'n i'n gweithio fel tiwtor), ac mi wnaeth Eluned fy enwebu ar gyfer cystadleuaeth Dysgwr y Flwyddyn... cyn i ni ddod yn gariadon!
Pan ddes i i Gymru i gystadlu am wobr Dysgwr y Flwyddyn yn Eisteddfod 2012, fe wnaethon ni syrthio mewn cariad.
Wnaethon ni briodi yng Nghapel Bethel, Cwm Hyfryd, yn 2014. Mae gennym ddau o blant rwan - Llewelyn Owen a Joseff Lewis, y ddau wedi eu geni yn Esquel yn yr Andes.
Image copyright Isaías Grandis Image caption Eluned ac Isaías ar ddiwrnod eu priodas yng Nghapel Bethel, Cwm Hyfryd ym mis Mawrth 2014
Sut wyt ti'n teimlo am sefyllfa'r iaith Gymraeg ym Mhatagonia heddiw?
Roeddwn i'n poeni yn y gorffennol, achos dim ond ysgolion allgyrsiol oedd ar gael yn Gymraeg. Ond erbyn hyn rydym wedi agor ysgol swyddogol yn yr Andes - Ysgol y Cwm - felly mae gen i lawer o obaith. Mae plant yn mynd yno ac yn astudio popeth drwy gyfrwng y Gymraeg a'r Sbaeneg, felly mi fyddan nhw'n gorffen yr ysgol yn rhugl yn y Gymraeg.
'Da ni wedi gweld yr un peth yn Nhrelew - mae Ysgol yr Hendre wedi gwneud gwahaniaeth mawr. Mae plant yn gorffen yr ysgol yn siarad Cymraeg yn rhugl - plant o dras Cymreig, plant o dras brodorol, neu o deuluoedd Sbaenaidd neu Eidalaidd - mae'n anhygoel! Mae Ysgol y Gaiman yr un peth.
Felly, oes mae gen i obaith.
Beth yw iaith eich cartref?
Mae Eluned yn siarad Sbaeneg hefyd felly rydyn ni'n siarad Cymraeg a Sbaeneg drwy'r amser. Ond mae rheol - 'da ni wedi penderfynu fy mod i'n siarad Sbaeneg â'r plant, ac mae Eluned yn siarad Cymraeg, er mwyn i'r plant fod yn ddwyieithog. Ond Cymraeg fydd eu mamiaith.
Image copyright Isaías Grandis Image caption Cwrdd Diolchgarwch yng Nghapel Bethel, Cwm Hyfryd (Isaías ar y chwith)
Beth yw sefyllfa crefydd ym Mhatagonia heddiw?
Mae'r hen gapeli Cymreig ym Mhatagonia erbyn hyn yn ddwyieithog (Sbaeneg a Chymraeg) neu'n uniaith Sbaeneg. Mae'r capeli wedi dioddef ac yn mynd drwy'r un sefyllfa â chapeli yng Nghymru.
Roedd y ffydd yn bwysig, oedd, ond roedd y capel hefyd yn lle i fynd i gymdeithasu ac i gynnal pwyllgorau. Adeg hynny, roedd teuluoedd yn fawr â llawer o blant, ac yn llenwi'r capel. Mae'r gynulleidfa wedi mynd yn llai ac yn llai, fel fan hyn yn y capeli yng Nghymru. Ond, mae rhai pobl yn mynd, ac mae 'na ffyddloniaid yna.
Dwi'n gweld o'n bwysig bod gweinidogion yn pregethu'r Beibl - dyna sy'n bwysig i mi. Pwrpas yr adeilad yw i addoli Duw, felly os ydan ni'n anghofio'r pwrpas hwnnw, mae'r adeilad yn colli pwrpas. A dyna pam fod rhai capeli yn gwacáu - os ydan ni'n anghofio'r pwrpas, dydy'r capel ddim yn bwysig wedyn.
Image copyright Isaias Grandis Image caption Isaías yn y pulpud yn Adulam, Felinfoel
Pam wnes di benderfynu dod i Gymru i fyw?
Pan oeddwn i yn y coleg diwinyddol yn Buenos Aires ces i alwad i wasanaethu yn y cymunedau Cymraeg ym Mhatagonia ac yng Nghymru. Mae Duw yn ein galw ni i weithio mewn cymdeithas - mae rhai yn cael galwad i weithio yn y byd Saesneg neu Sbaeneg, mae rhai yn mynd fel cenhadon - a ges i'r alwad i wasanaethu'r Arglwydd yn y byd Cymraeg.
Fedri di egluro mwy am hynny, beth ddigwyddodd?
Ges i freuddwyd, ac roedd yn freuddwyd glir iawn - ac roedd arwyddion eraill oedd yn gwneud i mi ddeall yr alwad yna. Wedyn, drwy siarad efo pobl fel gweinidogion fy mam-eglwys, a chael cyngor, roeddwn i'n deall bod Duw eisiau defnyddio fi yn y maes Cymraeg.
Image copyright Google Image caption Salem yn Llangennech fydd un o'r eglwysi o dan ofal Isaías
Oes 'na her yn wynebu capeli yng Nghymru ar hyn o bryd?
Oes, a dyna pam ein bod ni yma - achos ein bod ni'n teimlo ein bod ni eisiau gwneud gwaith yma. Aeth llawer o genhadon i Batagonia, a daeth fy mam yn Gristion drwy genhadwr o Gymru, felly gallwch chi fy nghyfri i yn un o blant gwaith cenhadon Cymru.
Efallai o ddiddordeb:


description: Mae'r heddlu yn cynnal ymchwiliad ar ôl i ddyn 41 oed a dynes 42 gael eu darganfod yn farw mewn fflat yn ardal Trelái yng Nghaerdydd.

title: Ymchwilio i ddwy farwolaeth yng Nghaerdydd


description: Y Dreigiau yn colli am y degfed tro yn olynol yn y Pro 12.

title: Zebre 47-22 Dreigiau


description: Ymgynghori ar ran o'r A55 rhwng Llanfairfechan a Phenmaenmawr.

title: Y cyhoedd i ystyried naw dewis ar ran o'r A55


description: Cyngor Gwynedd yn dweud bod "gwersi wedi'u dysgu" ar ôl i staff dderbyn llythyr "bygythiol" ynglŷn â thelerau gwaith.

title: Cyngor Gwynedd wedi 'dysgu gwersi' o lythyr i staff


description: Un o bob pump o fenywod beichiog yng Nghymru yn ysmygu, a 25% ohonynt yn ordew, yn ôl y ffogyrau diweddaraf.

title: 'Un o bob pump' o fenywod beichiog yng Nghymru'n ysmygu

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae angen rhagor o fuddsoddiad er mwyn annog menywod beichiog i beidio ysmygu ac i golli pwysau, yn ôl Coleg Brenhinol Bydwragedd Cymru.
Daw hynny wedi i'r ffigyrau diweddaraf ddangos bod bron i un o bob pump o fenywod yng Nghymru yn ysmygu 10 wythnos i mewn i'w beichiogrwydd, a bod 25% yn ordew.
Yn ôl Kate Evans, sy'n fydwraig arbenigol yn Ysbyty Castell-nedd Port Talbot, mae angen ei gwneud hi'n haws cael cymorth i stopio ysmygu.
Dywedodd Llywodraeth Cymru fod eu Cynllun Gweithredu Rheolaeth Tybaco wedi'i sefydlu i helpu mwy o bobl i roi'r gorau i ysmygu.
Gwasanaeth yn y gogledd
Dywedodd Ms Evans fod menywod beichiog yn aml yn "rhy brysur" i chwilio am help i stopio ysmygu gan fod gwasanaethau cymorth yn cael eu cynnig mewn ysbytai neu glinigau ar adegau penodol.
"Dwi'n meddwl fod mwy y gallwn ni wneud i ddarparu'r gwasanaethau yna'n agosach at adref i fenywod, bod modd cael atyn nhw'n haws fel bod modd iddyn nhw ddefnyddio'r gwasanaethau yna, achos maen nhw'n byw bywydau prysur," meddai.
Ychwanegodd bod bydwragedd yn gwneud "gwaith gwych" ond bod angen "rhagor o gyllid gan y llywodraeth er mwyn darparu'r gwasanaeth hwnnw".
Yn y gogledd mae Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr wedi cyflwyno gwasanaethau i ferched beichiog ble maen nhw'n gallu dewis cael eu gweld mewn meddygfa neu yn eu cartrefi eu hunain.
Image caption Mae Jackie Taylor wedi bod yn cael cymorth i roi'r gorau i ysmygu
Mae Jackie Taylor, 29, o'r Rhyl yn disgwyl gefeilliaid, ac wedi rhoi'r gorau i smocio wedi 18 wythnos o'i beichiogrwydd ar ôl bod yn ysmygu ers ei bod yn 14 oed.
Dywedodd na fyddai wedi bod yn bosib oni bai am gefnogaeth y gweithiwr oedd yn ei chynorthwyo fel rhan o'r cynllun.
"Os oeddwn i'n cael cyfnod anodd ac angen rhywun i siarad efo, roeddwn i'n gallu ei ffonio hi unrhyw bryd neu ei thecstio hi ac roedd hi'n dod 'nôl ata i yn syth," meddai.
Mae'r ffigyrau diweddaraf yn awgrymu bod 18.4% o fenywod yn ysmygu pan gawson nhw eu hasesiad 10 wythnos - yn ôl y ffigyrau cymharol diwethaf o 2010, roedd 16% o fenywod beichiog yn ysmygu.
'Camsyniadau'
Dywedodd Ms Evans fod nifer o gamsyniadau ynghylch beichiogrwydd y mae bydwragedd yn ceisio'u taclo, gan gynnwys bod angen i fenywod "fwyta i ddau".
"Mae 'na ragdybiaethau, fel 'allwch chi ddim gwneud ymarfer corff tra'n feichiog'. Wel gallwch, mae'n berffaith saff," meddai.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae tybaco'n parhau i fod yr achos ataliadwy mwyaf o iechyd gwael a marwolaethau cynnar yng Nghymru.
"Dyna pam 'dyn ni'n gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru a byrddau iechyd i gryfhau ein darpariaeth o wasanaethau atal ysmygu yng Nghymru."
Mynnodd Simon Clark, cyfarwyddwr grŵp ysmygwyr Forest fodd bynnag y byddai'r cyhoedd yn ystyried rhoi rhagor o gyllid at wasanaethau atal ysmygu fel "gwastraff arian y trethdalwyr".
"Mae pobl eisoes yn gwybod y risg, felly os yw rhai menywod yn dewis anwybyddu'r cyngor am ysmygu tra'n feichiog mae hynny'n fater iddyn nhw nid y llywodraeth," meddai.


description: Profiadau Megan Williams oedd yn gweithio fel nyrs ar ddiwrnod cynta'r gwasanaeth newydd ar Orffennaf 5, 1948

title: Yna ar y dechrau: Megan Williams a'i phrofiadau hi o'r GIG

maintext:
Mae'n anodd dychmygu'r gwahaniaeth enfawr ar fywydau pobl gafodd sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd 70 mlynedd yn ôl.
Felly beth am i ni fynd i lygad y ffynnon am brofiadau rhywun oedd yna, yn gweithio ar y ffâs fel nyrs o'r diwrnod cyntaf un!
Dyma brofiadau Megan Williams, sydd erbyn hyn yn byw yn Llanfarian, Aberystwyth:
Ar Mai 19 1945 mi ddechreuais fel nyrs ieuafiad (junior) yn Ysbyty Surbiton, Ewell Road, Surrey. Roedd yr ysbyty yma'n ganolfan hyfforddi i Ysbyty Guys, un o ysbytai mwyaf Prydain ar y pryd.
Wedi gadael cartref yn Aberaeron, Sir Aberteifi, a dilyn trywydd cyfnither i mi ar ôl argymhelliad gan y Cyngor Nyrsio Cyffredinol, mi ges i dair blynedd o weithio o dan yr hen drefn.
Dechrau yn y gwaelod
Fy nyletswyddau oedd paratoi brecwast, torri pum torth o fara a gwneud y gwelyau. Un o ieuafiad y gwasanaeth go iawn.
Os oedd un o'r cleifion yn canu cloch, roedd rhaid ateb y galwad - roedd nifer o gyn-filwyr yn ei phlith. Un o'r cyflyrau mwyaf cyffredin rhwng 1945 a 1948 oedd niwmonia.
Penicillin oedd y peth mawr jest ar ôl y rhyfel, beth fuasent yn ei alw heddiw yn wonder drug. Roedd 'na lot o waith paratoi gyda hwn, a gweini'r moddion ar ôl sterileiddiad.
Ar ôl dwy flynedd yn Ysbyty Surbiton, symud i fyny i Ysbyty Guys a oedd yn Stryd San Thomas, London Bridge.
Dechrau'r Gwasanaeth
Fan hyn roeddwn ni ar y 5ed o Orffennaf 1948 pan ddaeth y Gwasanaeth Iechyd i fodolaeth. Yn ymarferol, fel unigolyn doedd hwn ddim yn gwneud fawr o wahaniaeth i fy mywyd bob dydd fel nyrs dan hyfforddiant.
Roedd yna ddoctoriaid o America yn dod drosodd i wneud Fallows Tetrology i drin beth oeddent yn ei alw yn Blue Baby Syndrome. Hwn oedd dechreuad yr ymchwil a'r gwaith wnaeth arwain at open heart surgery yn Papworth wedyn.
Bues yn Guys am dair blynedd flinedig ond boddhaol fel oedd babi Aneurin Bevan yn tyfu ac yn ffeindio ei draed. Yn fan hyn, ro'n i'n edrych ar ôl cleifion oedd yn dioddef o'r diciâu, y gwahanglwyf a pholio.
O'r crud....
Hyfforddi fel bydwraig wedyn yn y North Middlesex yn Hampstead a Kilburn ac wedyn ar Ebrill 23, diwrnod San Siôr, mi es i i Ysbyty San Siôr ar Hyde Park Corner am ddwy flynedd solet hapus.
Yn Llundain ar ôl y rhyfel, fel nyrs roeddwn yn teimlo ein bod yn cael ei gwerthfawrogi am ein gwaith.
Image caption Megan, sydd erbyn hyn yn byw yn Llanfarian, Aberystwyth
I fod yn agosach at y teulu, mi symudais nôl i weithio yn Ysbyty Treforys. Symud nôl i Lundain i hyfforddi wedyn fel ymwelydd iechyd yn Battersea a gweithio yng Nghaint tan i mi adael y Gwasanaeth Iechyd yn 1961.
Felly, 16 o flynyddoedd ges i yn gweithio i'r cyw-wasanaeth a gyda ni nawr yn dathlu ei ben-blwydd yn 70 mi rydw i yn edrych nôl gyda balchder a gwên ar fy wyneb ar yr alwedigaeth wnaeth o gynnig i mi.
Pen-blwydd Hapus Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol oddi wrth un oedd yna o'r gyntaf un.


description: Cynghorwyr Sir Ddinbych i drafod cynllun dadleuol i ddatblygu hen safle gwesty Bryn Morfydd yn Llanrhaeadr.

title: Ystyried cynllun i ddatblygu hen westy Bryn Morfydd


description: Cyngor Penfro'n ystyried cynyddu cost claddu wrth i'r awdurdod geisio cwrdd â'r gost o gynnal a chadw mynwentydd.

title: Cost angladdau'n debygol o godi yn Sir Benfro


description: Gwrthod caniatâd i ddau deulu o Gwm Tawe apelio yn erbyn penderfyniad y cyngor lleol i'w symud o'u cartrefi oherwydd risg o dirlithriad.

title: Gwrthod apêl i deuluoedd wedi tirlithriad Ystalyfera


description: Y chwaraewr canol cae Roque Mesa yn gadael Abertawe ac yn arwyddo i Sevilla yn barhaol.


description: Dalalka G7 oo sheegay canshuurta Mareykanka uu ku soo rogay Canada iyo Midowga Yurub ay ka dhalan karto dagaal ganacsi.

title: Wasiirrada dalalka G7 oo cambaareeyey canshuurta Mareykanka uu soo rogay


description: Cofeb a osodwyd gan gymdeithas ar gopa'r Wyddfa i gofio am ferch Llywelyn Ein Llyw Olaf 11 mlynedd yn ôl wedi ei thynnu oddi yno a'i difrodi.

title: Difrod i gofeb hanesyddol y Dywysoges Gwenllïan yn 'drist'


description: Aled Siôn yn cofio ei gyfaill Andrew 'Pwmps' Davies

title: Cofio 'Pwmps'

maintext:
Image caption Andrew 'Pwmps' Davies wrth ei waith fel dyn camera
Bydd un o fandiau poblogaidd yr 80au yn ailffurfio am un noson yn unig fel rhan o noson i gofio eu drymiwr.
Bu farw Andrew 'Pwmps' Davies o ganser yn gynharach eleni. Roedd yn 52 oed.
Yn ogystal â bod yn ŵr camera llwyddiannus a rhedeg Siop y Pentan yng Nghaerfyrddin roedd e'n adnabyddus hefyd fel drymiwr y grŵp Eryr Wen.
Bydd y grŵp poblogaidd yn perfformio mewn cyngerdd arbennig fydd yn cael ei gynnal ar nos Sadwrn, 29 Hydref yn Neuadd Bronwydd ger Caerfyrddin.
Aled Siôn, Cyfarwyddwr Eisteddfod yr Urdd, canwr ac un o sefydlwyr Eryr Wen, sy'n rhannu ei atgofion am Andrew gyda Cymru Fyw:
Cart o flaen y ceffyl?
Mae pobl yn aml yn gofyn sut ddaeth Pwmps i fod yn ddrymiwr y band, a'r ateb yn syml oedd ei fod e'n gyrru, ac yn byw mewn garej, oedd yn cynnig lle i ni ymarfer.
Gwell esbonio ar y cychwyn fod e'n cael ei alw'n Pwmps nid am ei fod e'n pwmpio ar y drymiau, ond gan fod ei rieni yn cadw garej Llanpumsaint.
Wnaethon ni gwrdd yn Ysgol Ramadeg Y Frenhines Elisabeth yng Nghaerfyrddin. Roedd Pwmps a Iogi [yr actor Ioan Hefin] blwyddyn neu ddwy yn hŷn na fi, ond yn hwyrach 'mlaen yn yr ysgol ddaethon ni at ein gilydd er mwyn ffurfio beth ddaeth wedyn yn Eryr Wen.
Nid Pwmps oedd y drymiwr cyntaf ac yn wir mae'n deg dweud fod aelodaeth gwreiddiol y band yn hyblyg, a dweud y lleiaf, ond roedd y ffeithiau uchod, wedi cyplysu gyda'r ffaith fod ganddo fan, yn ddigon i sicrhau ei le yn y band. Mae'n wir i ddweud taw dim ond wedyn brynodd e'r drymiau.
Image caption Un o 'line ups' niferus Eryr Wen...
Andrew oedd yn drymio yn ystod cyfnodau recordiau Siop Ddillad Bala a Bywyd Anabela, ac roedd e fel metronôm. Os wnewch chi wrando ar y recordiau mae'r drymio fel cyfrifiadur, ond yn anffodus, ar y cychwyn, cyfrifiadur oedd ond yn medru cadw un beat... felly mae'r caneuon gwreiddiol i gyd yn symud yn eithaf upbeat...one two, one two...
Fel aeth yr amser ymlaen a wnaeth e wella fel drymiwr, roedd yn gallu gwneud one...two...three...four...one...two...three...four... Dim ond wedyn o'n ni'n gallu canu caneuon bach mwy araf!
Gawson ni lot o hwyl yn trafeili i bob rhan o Gymru'n chwarae ac wedyn gyrru nôl o bellteroedd fel Sarn Mellteyrn ger Pwllheli a llefydd tebyg am un o'r gloch y bore.
Unwaith, mae'n debyg, wnaeth Andrew syrthio i gysgu yn y fan. Yn anffodus, fe oedd yn dreifio ar y pryd, ac roedd e bron mynd dros ben clawdd! Drwy lwc, roedd pawb arall yn cysgu hefyd, felly dim ond gair Andrew oedd gyda ni am y digwyddiad.
Image caption Mae'n bwysig canolbwyntio...
Ail gynnau'r tân
Fyddai Andrew wedi bod wrth ei fodd ein bod ni wedi ail ffurfio ar gyfer y gig ar y 29ain. Roedd e'n aml yn dweud byddai wedi bod yn neis gwneud ond roedden ni wedi gwneud penderfyniad na fydden ni byth yn ail ffurfio, ond gan fod yr holl arian yn mynd tuag at achos mor dda, wel roedd yn rhaid gwneud y tro hwn.
Mae teulu a chyfeillion Andrew wedi penderfynu creu cronfa goffa iddo fydd yn cynorthwyo eraill sy'n sâl ac yn gweithio yn y diwydiannau creadigol yng Nghymru.
Mae pobl wedi bod yn gofyn i ni berfformio mewn gigs eraill, a dwi ddim yn siŵr pa ran o one night only dyw pobl ddim yn ei ddeall. Ni wedi bod yn ymarfer yn galed, ond doedden ni ddim yn gw'bod y caneuon yn y 80au, felly erbyn hyn mae'n gymaint gwaeth!
Mae'n rhyfedd sut mae pethe'n dod nôl, ond mae yn anffodus, un o'r pethau sy'n dod nôl yw'r holl gamgymeriadau.
Petai Andrew yna gyda ni bydde fe'n siŵr o ddweud "ti'n dal ddim yn gwybod y geiriau Aled!"


description: Heddlu'n cyhoeddi enw'r dyn gafodd ei ddarganfod mewn adeilad yn Y Rhyl yr wythnos ddiwetha.

title: Tân Y Rhyl: Cyhoeddi enw'r dyn fu farw


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Does dim un gyfrol Cymraeg ar restr fer Llyfr y Flwyddyn eleni wedi gwerthu dros 200 o gopïau, yn ôl ffigyrau gwerthiant swyddogol.

title: Cyfrolau Llyfr y Flwyddyn 'heb werthu dros 200 copi'


description: Galw gan yr elusen Carers Wales i gyflogwyr fod yn fwy cefnogol ac ymwybodol o anghenion gofalwyr yn y gweithle.

title: 200 'wedi gorfod stopio gweithio' i ofalu am berthynas

maintext:
Mae bron i hanner y bobl sy'n gofalu am aelod o'r teulu yng Nghymru wedi gorfod gadael eu swyddi yn ôl ymchwil gan Carers Wales.
Yn ôl yr elusen fe wnaeth 47% o ofalwyr gafodd eu holi stopio gweithio yn gyfan gwbl y llynedd.
Daw'r ffigyrau wrth i un sy'n gweithio yn y maes rybuddio bod angen gwneud rhywbeth yn fuan iawn er mwyn rhwystro'r sefyllfa rhag troi'n argyfwng.
Mae'r elusen yn lansio cynllun newydd - sydd wedi'i ariannu gan Lywodraeth Cymru - sy'n rhoi cyngor i gyflogwyr sut gallen nhw helpu'r 181,135 o bobl yng Nghymru sy'n gweithio a gofalu am aelodau o'r teulu.
Mae'r ymchwil hefyd yn awgrymu fod 70% o'r rhai a gafodd eu holi yn dioddef o broblemau iechyd meddwl, a 60% yn dweud bod eu hiechyd corfforol wedi gwaethygu'n sylweddol.
Image caption Dywed Claire Morgan fod angen i gyflogwyr fod yn fwy hyblyg i atal staff profiadol rhag gadael eu swyddi
"Mae gofalwyr yn gallu bod dan straen aruthrol yn gorfod gweithio a gofalu ar yr un pryd," meddai Claire Morgan, cyfarwyddwr Carers Wales.
"Mae hynny'n gallu arwain at or-bryder ac iselder, felly rydym eisiau annog cyflogwyr i ddangos cydymdeimlad â'r gofalwyr o blith y gweithlu.
"Fe allen nhw annog pobl i weithio'n hyblyg, annog rheolwyr llinell i fod yn sympathetig i anghenion gofalwyr ac annog gofalwyr o fewn y gweithlu i siarad gyda'i gilydd a chefnogi'i gilydd."
'Rhaid buddsoddi rŵan'
Yn ôl Cyfarwyddwr Canolfan Gofalwyr Abertawe, Ifor Glyn mae angen mwy o gyllid ar frys i roi cymorth i bobl sy'n gofalu am berthynas.
"'Dw i'n meddwl yn bendant mae'r broblem yn eithaf difrifol," meddai Mr Glyn. "Mae'n bwysig bod ni yn gwneud rhywbeth rŵan i stopio'r sefyllfa rhag mynd yn grisis.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae Ifor Glyn yn dweud bod yna beryg i'r sefyllfa fynd yn "grisis" oni bai bod yna fuddsoddi yn digwydd
"'Da ni yn gweld mwy a mwy o bobl yn dod yn ofalwyr. 'Da ni yn gweld hefyd mwy a mwy o bobl yn heneiddio, mwy a mwy o bobl angen ryw fath o ofal ac yn anffodus 'da ni yn gweld lleihad yn y nifer o adnoddau sydd yn cael ei rhoi i'r gwasanaeth iechyd a gofal gwasanaethau cymdeithasol.
"Os ydan ni isio stopio'r broblem fynd yn grisis mae'n rhaid i ni fuddsoddi rŵan ac edrych ar y sefyllfa rŵan, yn hytrach na gadael iddi fynd am flynyddoedd tra mae hi yn broblem."
Mae Mr Glyn am weld mwy o lefydd fel Tŷ Conway, yn ardal Penlan y ddinas - canolfan sy'n rhoi cyfleoedd i bobl sy'n byw gyda chyflyrau fel dementia gymdeithasu dan ofal staff hyfforddedig - a seibiant i'r gofalwyr arferol.
Dywed Sharon Sherlock ei bod yn treulio'r holl amser nad ydi hi yn y gwaith yn gofalu am ei merch, Lexi, sy'n awtistig ac yn cael pyliau or-bryder.
Mae cefnogaeth ei chyflogwr, British Gas yn gwneud "gwahaniaeth mawr", meddai, wrth iddi hi a'i gŵr orfod newid shifftia' a threfniadau er mwyn delio â sefyllfaoedd sy'n codi.
"Falle bod apwyntiad yn cymryd dwy awr - ma' nhw'n rhoi awr i fi a dwi'n cymryd awr o 'ngwylia'," meddai. "Ond 'di o'm yn hawdd achos dwi'n gweithio mewn tîm bychan.
"Ma'r ffordd ma' British Gas yn gweithredu yn golygu dwi'n gallu bod yn hyblyg iddyn nhw fel diolch am iddyn nhw fod yn hyblyg efo fi."
"Does 'na ddim gofal plant i blant efo anghenion fel Lexi... so 'da ni angen bod adra efo hi pan 'di hi ddim yn yr ysgol."
"'Dwi'n nabod o leia' tri o bobol sydd wedi gadael eu gwaith yn y flwyddyn ddwytha'. Weithia' efo plant efo anghenion arbennig, os oes 'na broblem yn yr ysgol maen nhw'n gorfod gadael gwaith a 'di rhai cyflogwyr ddim yn gallu delio efo hynny.
"'Dyn nhw'm yn ca'l sac, ma' nhw'n mynd achos ma' nhw'n poeni be ma'r cyflogwr yn mynd i neud iddyn nhw a jest rhoi'r ffidil yn y to."
Profiad cyflogwr
Mae Helen Walbey, rheolwr gyfarwyddwr cwmni Recycle Scooters yn Aberdâr yn cyflogi tri pherson ac yn dweud ei bod yn bosib i fusnesau bach fod yn fwy hyblyg.
"Mae yna newidiadau rhesymol i sicrhau fod staff yn gallu parhau i weithio," meddai, "Er enghraifft, fe allen nhw gychwyn yn hwyrach, cael amser cinio byrrach neu orffen yn hwyrach.
"Ond does gan berchnogion busnesau bach ddim llawer o amser felly maen nhw angen gwybodaeth syml, hawdd i'w deall am y ffordd orau i gefnogi gofalwyr."
Dywedodd y gweinidog gofal cymdeithasol, Huw Irranca-Davies y byddai'n annog pob corff i ymaelodi â'r cynllun a fydd yn rhoi canllawiau arbenigol a chyngor cyfreithiol ar sefydlu polisïau i gefnogi gofalwyr.


description: Wiil ku dhex dhashay gudaha tareen magaalada Paris ayaa la sheegay in si bilaash ah uu ku raaci doono gaadidka dadweynaha ee caasimadda ilaa uu ka gaarayo da'da 25 sanno.

title: Wiil tareen ku dhex dhashay oo safarro bilaash ah loo ballan qaaday


description: Mae corff dyn wedi cael ei ddarganfod ar lan y môr ym Mhrestatyn ar fore Diwrnod Calan.

title: Darganfod corff fore Calan


description: Eglwys Gymunedol Bethel yng Nghasnewydd sy'n dyddio nôl i 1880au yn cael ei difrodi gan dân.

title: Tân Casnewydd yn dinistrio Eglwys rhestredig


description: Agor cwest i farwolaeth Amelia Brooke Harris, gafodd ei chanfod yn farw yn ei chartref yn Rhondda Cynon Taf.

title: Agor cwest wedi marwolaeth merch bedair oed yn Nhrealaw


description: Dyn yn euog o ddynladdiad, wedi i fyfyriwr o Wrecsam farw ar ôl prynu cyffuriau colli pwysau gwenwynig o'i wefan.

title: Eloise Parry: Dyn yn euog o ddynladdiad


description: Swyddog undeb yn ymddiheuro yn dilyn gwrthwynebiad i alwad i drosglwyddo dŵr o ganolbarth Cymru i dde-ddwyrain Lloegr.

title: GMB yn ymddiheuro am alwad i yrru dŵr o Gymru i Loegr

maintext:
Image copyright Geograph
Mae swyddog undeb wedi ymddiheuro yn dilyn gwrthwynebiad i alwad i drosglwyddo dŵr o ganolbarth Cymru i dde-ddwyrain Lloegr.
Roedd undeb y GMB wedi awgrymu cyflenwi dŵr o gronfa Craig Goch ym mynyddoedd Cwm Elan yn sgil twf ym mhoblogaeth Llundain a'r ardal o'i chwmpas.
Dywedodd Plaid Cymru mai Llywodraeth Cymru ddylai reoli dŵr y wlad a bod angen gwrthwynebu'r cynllun yn "ffyrnig".
Ychwanegodd Llywodraeth Cymru y byddai'n rhaid ymgynghori gyda gweinidogion a Chyfoeth Naturiol Cymru cyn unrhyw gynllun o'r fath.
Mae cyflenwi dŵr yn bwnc dadleuol yng Nghymru ers i bentref Capel Celyn gael ei foddi er mwyn creu cronfa ddŵr i gyflenwi Lerpwl yn y 1960au.
Yn sgil yr ymateb, mae'r swyddog wedi ymddiheuro, gan ddweud nad oedd wedi bwriadu pechu unrhyw un.
'Hanes hir a phoenus'
Cafodd y cynnig ei gymeradwyo gan Gyngres y GMB, oedd yn dweud bod "patrymau tywydd tymor hir Llundain a rhannau o dde-ddwyrain a dwyrain Lloegr" yn golygu y bydd yr ardaloedd yn cael "cyfnodau o ychydig iawn o law a fydd yn arwain at gronfeydd yn brin o ddŵr".
Roedd cynnig yr undeb yn tynnu sylw at gronfa Craig Goch, gafodd ei hadeiladu gan ddinas Birmingham ar droad yr 20fed ganrif i gyflenwi dŵr ar gyfer ei diwydiannau.
Dywedodd swyddog yr undeb, Mick Ainsley: "Mae angen i ni roi buddiannau'r genedl o flaen elw [cwmnïau] preifat."
Image copyright Ty'r Cyffredin Image caption Dywedodd Hywel Williams nad lle Llywodraeth y DU nac undebau llafur yw penderfynu sut i ddefnyddio dŵr Cymru
Dywedodd AS Plaid Cymru Arfon, Hywel Williams nad Llywodraeth y DU nac undebau llafur oedd yn gyfrifol am "ddweud wrth bobl Cymru be ddylid ei wneud gyda'n dŵr".
"Os am ei gludo i Lundain a'r de-ddwyrain, fe ddylai fod am bris teg. Dylai'r GMB fod yn ymwybodol fod hanes hir a phoenus yng Nghymru o ran y mater yma," meddai.
"Maen nhw yn amlwg yn sathru ar bwnc nad ydyn nhw'n ei ddeall."
Ymddiheuriad
Yn siarad ar BBC Radio Wales, dywedodd Mr Ainsley "nad oeddwn wedi bwriadu pechu unrhyw un".
"Rydw i eisiau ymddiheuro os ydyn ni, ond nid dyna oedd ein bwriad," meddai.
"Y bwriad oedd dweud bod 'na broblem fawr - rydyn ni angen delio gyda'r peth."
Ychwanegodd: "Yn sicr alla'i ddim gwneud sylw am beth ddigwyddodd yn y gorffennol, oherwydd nid oedd yn rhywbeth oeddwn i'n gyfarwydd iawn ag o, felly o ran hynny mae Mr Williams yn gywir nad oedden ni'n gwybod beth oedden ni'n sathru arno."


description: Sioe lwyfan oedd yn rhybuddio pobl ifanc rhag neidio i'r dŵr o uchder wedi cael ei ganmol gan swyddogion porthladdoedd.

title: 'Llwyddiant' sioe lwyfan am beryglon neidio i'r dŵr


description: Swyddogion Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri a pherchnogion tir lleol yn apelio ar yrwyr cerbydau 4x4 i beidio â chrwydro oddi ar lwybrau penodol.

title: Apêl i yrrwyr cerbydau 4x4 barchu llwybrau Eryri


description: Prifysgol Abertawe'n lansio canolfan fydd yn canolbwyntio ar foeseg rhoi organau gan obeithio dylanwadu ar ddeddfau ar draws y byd.

title: Canolfan newydd i drafod moeseg rhoi organau


description: Hofrennydd yn ceisio diffodd tân sydd wedi ailgydio yng Nghwm Rheidol ger Aberystwyth.

title: Diffodd y tân yng Nghwm Rheidol


description: Ysgrifennais bwt ddoe yn nodi bod 'na bwysau cynyddol ar y grŵp Ceidwadol yn y Cynulliad i ddiorseddi eu harweinydd Andrew RT Davies. Heddiw, ddigwyddodd hynny.

title: Adios, Andrew


description: Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau newydd i helpu lleoliadau gofal plant i ddarparu bwyd a diod iach.

title: Canllawiau bwyta'n iach newydd i leoliadau gofal plant


description: Cyngor Sir Gâr yn datgelu eu cynlluniau i hybu'r Gymraeg mewn addysg.

title: Cyngor Sir Gâr: Hybu'r Gymraeg mewn addysg


description: Y gwasanaethau achub yn parhau i chwilio am ddyn aeth i drafferthion mewn caiac ar lyn yng Ngwynedd.

title: Chwilio am ddyn yn Llyn Tegid


description: Plismyn arfog yn parhau y tu allan i hen adeilad gwag yn Nhredegar, 24 awr ar ôl iddyn nhw gael eu galw yn sgil adroddiadau bod dyn â machete yno.

title: Yr heddlu'n parhau i amgylchynu dyn 'â machete'


description: 298 kursi ayaa la saaray ubaxyo gudduudan, waxayna dadka codsanayeen in ay caddaalad helaan dadkaas.

title: Kuraas maran oo lagu xusay dadkii ku dhintay diyaaraddii lasoo ridey ee Malaysia


description: Emyr Parry o Landwrog sy'n trafod y diwrnod achubodd ei fab ei fywyd

title: "Andros o brofiad i fab"

maintext:
Blwyddyn yn ôl aeth Emyr Parry o Landwrog ger Caernarfon am dro ar gefn ei feic o amgylch ardal Dyffryn Nantlle. Roedd yn ddyn heini ac yn feiciwr profiadol, ac felly roedd beth ddigwyddodd nesaf iddo yn gwbl annisgwyl.
Cafodd Emyr drawiad ar y galon ar ochr y ffordd, ac daeth ei fab Amlyn yno i roi cymorth iddo, gan achub ei fywyd.
Eleni mae Emyr a grŵp o ffrindiau am gerdded i gopa'r Wyddfa i godi arian i'r Uned Gofal Dwys ym Mangor a'r Ambiwlans Awyr.
Cafodd Cymru Fyw air gyda'r ddau ynglŷn â'r digwyddiad a'r cynlluniau ar gyfer Dydd Sadwrn, 21 Mai:
"Methu mynd dim pellach"
"Ges i drawiad difrifol union flwyddyn yn ôl, er mod i'n berson ffit," meddai Emyr. "O'n i allan ar fy meic rhyw fore Sadwrn, a oedd yn beth cyffredin i mi wneud, ac mi ddechreuais i deimlo'n wan a cholli nerth, ac o'n i'n synhwyro bod rhywbeth yn bod.
"Nes i feicio 'chydig bach pellach ac yn penderfynu y byswn i'n beicio am adre, ac wrth wneud hynny nes i sylwi mod i'n methu mynd dim pellach. Nes i ffonio adre ac Amlyn y mab atebodd, felly wnes i ofyn iddo fo ddod i fy nôl i o Benygroes.
"Pan gyrhaeddodd Amlyn roeddwn i wedi mynd allan ohoni, roeddwn i wedi colapsio, ac roeddwn i yn amlwg yn cael trawiad y pryd hwnnw. Rhoddodd o CPR i fi yn y fan a'r lle - yn lwcus i mi roedd o wedi ei hyfforddi ac yn gwybod sut i wneud, ac heb amheuaeth fe achubodd fy mywyd.
Image caption Emyr Parry
"Fe alwodd Amlyn am yr ambiwlans, a mi 'naethon nhw gymryd drosodd. Roedd o'n andros o brofiad i fab orfod gwneud hynny i'w dad fel yna."
Gorwedd yn y lôn
Mae Amlyn yn cofio'r bore yn glir:
"Dwi'n cofio o'n i yn y tŷ yn bwyta brecwast pan 'nath Dad fy ffonio. Nat'h o ddweud bod o ddim yn teimlo'n dda, ac y byddai dyn arall yn disgrifio lle 'roedd o. Nes i siarad efo dyn o'r enw Graham o Lanfairpwll a oedd yn digwydd bod yno.
"Doeddwn i ddim yn nabod Graham o gwbl ar y pryd ond wnaeth o ddisgrifio yn union lle oedd Dad, rhwng Bontnewydd a Phenygroes.
"Es i yno yn syth yn y fan a roedd 'na ddyn yn sefyll yn y ffordd. Nes i ei ddilyn lawr y trac bach 'ma at y lôn feics, a dyna lle roedd Dad yn gorwedd yno yng nghanol y lôn.
"Nes ei roi yn y recovery position a deialu 999, ond tra o'n i'n siarad efo nhw fe wnaeth Dad stopio anadlu."
Image caption Emyr gyda'i wraig Trisha, a'r meibion, Meic ac Amlyn
Ofni'r gwaethaf
"Roedd Dad wedi newid lliw, yn wyrdd ac yn las yn ei wynab. Nath Graham gymryd drosodd ar y ffôn a wnes i ddechrau rhoi CPR. Wnes i hynny am 10 munud, gan gyfri y compressions a rhoi anadl iddo.
"O'n i'n gw'bod y dylwn i gario mlaen efo CPR nes i'r ambiwlans gyrraedd, ond pan gyrhaeddodd yr ambiwlans ro'n i'n siwr bod Dad wedi marw.
"Dwi'm yn meddwl bod y bobl ambiwlans yn gw'bod mod i'n fab iddo fo, ac mi ges i'n rhoi ar ochr arall yr ambiwlans, ac roedd yr heddlu wedi cyrraedd erbyn hynny. Roedden nhw'n rhoi siociau trydan iddo fo i drio cael curiad. Mi gawson nhw un gwan yn y diwedd felly fe roedd gobaith, ond un bychan.
"Cafodd yr ambiwlans awyr ei alw ac aethon nhw â Dad i Ysbyty Gwynedd, ond tra roedden nhw yn yr awyr cafodd o drawiad arall felly roedd rhaid gohirio y glanio yno. Es i yn y car heddlu i chwilio am Mam yng Nghaernarfon ac yna 'mlaen i Ysbyty Gwynedd. Erbyn i ni gyrraedd roedd Dad wedi cael lot o ocsigen felly roedd 'na well lliw arno.
"Mi 'nes i roi g'wbod i fy nghariad Heledd, ac mi roddodd hi wybod i Meic, fy mrawd, a oedd mewn gŵyl gerddoriaeth yn y de ar y pryd."
Blwyddyn o wella
Mi gymrodd hi flwyddyn i Emyr wella'n iawn ar ôl y trawiad: "Roeddwn i mewn coma am bump neu chwe diwrnod, ac yn yr ITU am ryw 10 diwrnod, ond i ddweud y gwir mae 'di cymryd tan rwan i mi adfer fy iechyd.
"Dwi 'di cael lot o gymorth dros y flwyddyn dd'wetha 'ma, dwi'n teimlo mod i'n nabod pob meddyg a nyrs yn Ysbyty Gwynedd bellach! Maen nhw wedi bod o gymorth mawr i mi, yn enwedig yr adran cardiac rehab, sydd yn rhyw fath o gym dan oruchwyliaeth - dwi'n mynd yno yn aml i drio adfer fy iechyd a chael fy ffitrwydd yn ôl.
"Dwi'n teimlo ddigon ffit i ddringo'r Wyddfa, a dwi'n gobeithio y bydda' i yn gallu ei wneud o yn iawn. Ond mae'r trawiad wedi cael effaith ar fy nwylo a fy mreichiau i.
"I bob pwrpas dwi 'di colli defnydd o'r law chwith, ond mae fy llaw dde yn gwella - mae honna yn well. Dwi'n medru gyrru car ers rhyw 'chydig wythnosau rwan. Felly er bod gen i anableddau o ganlyniad i be' ddigwyddodd, dwi di adfer fy ffitrwydd yn reit dda."
Image caption Roedd Amlyn Parry wedi gwneud cwrs cymorth cyntaf ychydig wythnosau cyn i'w dad gael trawiad
Codi arian
Mae'r teulu yn awyddus i godi arian at achosion da i ddangos eu gwerthfawrogiad o'r cymorth gawson nhw gan y meddygon a'u ffrindiau. Meddai Emyr:
"Os bydd y tywydd yn caniatau, bydd 'na griw mawr ohonon ni yn cerdded i gopa'r Wyddfa ddydd Sadwrn (21 Mai). 'Dwi wedi hel ymhell dros £1,000 ac yn hyderus 'na i ddyblu hynny cyn diwedd y peth.
"Dwi'n hynod o lwcus fod Amlyn y mab yn gallu gwneud CPR a bod y wybodaeth ganddo fo. Mae'r doctoriad yn rhyfeddu nid yn unig mod i wedi byw, ond mod i heb gael unrhyw niwed i'r ymennydd drwy ddiffyg ocsigen pan o'n i'n anymwybodol.
"Byswn i'n argymell i unrhyw un sydd yn cael y cyfle i wneud y cyrsiau cymorth cyntaf 'ma, gan ei fod o wedi achub fy mywyd i."
Mae Amlyn, sydd wedi ei hyfforddi i fod yn nyrs iechyd meddwl, hefyd yn gweld pwysigrwydd mewn cynnig hyfforddiant:
"Es i ar gwrs cymorth cyntaf chwe mis cyn i Dad gael ei daro'n wael, a dwi'n meddwl 'na'th hynny helpu. Mae'n hanfodol hefyd bod gan bobl yr hyder i ddefnyddio'r wybodaeth, achos os 'di rhywun yn nerfus ac ansicr mae'n bosib y bydden nhw'n cwestiynu eu gallu i wneud y petha' iawn.
"O'n i byth yn meddwl bysa Dad yn cael trawiad pan o'n i ar y cyrsiau cymorth cyntaf, ond heb y wybodaeth yna byddai Dad unai wedi marw, neu yn byw gyda niwed parhaol i'w ymennydd.
"'Da ni'n ddiolchgar iawn i staff Ysbyty Gwynedd am y gofal a gafodd dad yno, ac hefyd i'r teulu a ffrindiau sy' 'di bod yn gymaint o gefnogaeth dros y flwyddyn dwethaf."
Gallwch glywed sgwrs Emyr ac Amlyn gyda Aled Hughes ar ei raglen bore dydd Mercher, Mai 18.


description: Undeb y GMB yn galw am drosglwyddo dŵr o ganolbarth Cymru i Lundain a de ddwyrain Lloegr i baratoi rhag cyfnodau o sychder.

title: Galw am drosglwyddo dŵr Cymru i Lundain a dwyrain Lloegr

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Fe godwyd cronfa Craig Goch i gyflenwi dŵr ar gyfer dinas Birmingham
Mae undeb y GMB yn galw am drosglwyddo dŵr o ganolbarth Cymru i dde ddwyrain Lloegr yn sgil twf ym mhoblogaeth dinas Llundain a'r ardal o'i chwmpas.
Maen nhw eisiau i Thames Water gymryd dŵr o gronfa Craig Goch ym mynyddoedd Cwm Elan a'i gludo ar hyd camlesi Cotswold er mwyn paratoi rhag cyfnodau o sychder.
Dywedodd Plaid Cymru mai Llywodraeth Cymru ddylai rheoli dŵr Cymru a bod angen gwrthwynebu'r cynllun yn "ffyrnig".
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud "y byddai angen i'r cwmni dŵr ymgynghori â Chyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru".
Fe gafodd cynnig ei gymeradwyo mewn cyfarfod diweddar o Gyngres y GMB yn nodi bod "patrymau tywydd tymor hir Llundain a rhannau o dde ddwyrain a dwyrain Lloegr" yn golygu y bydd yr ardaloedd yn cael "cyfnodau o ychydig iawn o law a fydd yn arwain at gronfeydd yn brin o ddŵr.
"Mae hyn yn degybol o ddigwydd bob rhyw 20 mlynedd."
"Mae'r gyngres hefyd yn cydnabod nad oes prinder dŵr ym Mhrydain ond mae yna ddiffyg capasiti i gael y dŵr o le mae digonedd ohono i ardaloedd lle fe allai fod yn brin o bryd i'w gilydd."
'Buddiannau'r genedl o flaen elw preifat'
Mae cynnig yr undeb yn tynnu sylw at gynllun i ehangu cronfa Craig Goch, a gafodd ei hadeiladu gan ddinas Birmingham ar droad y 20fed ganrif i gyflenwi dŵr ar gyfer ei diwydiannau.
Yn ôl y GMB mae angen manteisio ar waith sy'n digwydd ar hyn o bryd i adfer camlesi ardal y Cotswolds gan ei fod yn gyfle i gludo dŵr o ganolbarth Cymru i Afon Tafwys.
Dywedodd swyddog rhanbarthol gyda'r undeb, Mick Ainsley: "Mae pobl eisiau gwybod bod eu cyflenwad dŵr yn ddiogel ac maen nhw wedi cael digon ar esgusodion pam na fedrir symud dŵr o gwmpas y wlad i le mae'r angen. Mae'n bryd i wneud iddo ddigwydd.
"Mae angen i ni roi buddiannau'r genedl o flaen elw [cwmnïau] preifat."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Os mae yna unrhyw gynigion a allai effeithio ar Gymru, byddai'n rhaid i'r cwmni dŵr gysylltu gyda Chyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru.
"Bydden ni'n disgwyl sicrwydd bod unrhyw gynnig yn mynd i'r afael ag unrhyw ystyriaethau amgylcheddol neu effaith botensial ar gyflenwadau dŵr yng Nghymru."
Image copyright Ty'r Cyffredin Image caption Dywed Hywel Williams nad lle Llywodraeth y DU nac undebau llafur yw penderfynu sut i ddefnyddio dŵr Cymru
Dywedodd AS Plaid Cymru Arfon, Hywel Williams: "Dydi hi yn bendant ddim i fyny i Lywodraeth y DU yn Llundain nac i undebau llafur unigol o ran hynny, ddweud wrth bobl Cymru be ddylid ei wneud gyda'n dŵr.
"Llywodraeth Cymru sy'n rheoli dŵr Cymru. Fe ddylai unrhyw ymgais i fargeinio un o'r adnoddau naturiol pwysicaf oddi arnom gael ei wrthwynebu'n ffyrnig.
"Os am ei gludo i Lundain a'r de ddwyrain, fe ddylai fod am bris teg. Dylai'r GMB fod yn ymwybodol fod hanes hir a phoenus yng Nghymru o ran y mater yma.
"Maen nhw yn amlwg yn sathru ar bwnc nad ydyn nhw'n ei ddeall."


description: Mae'r bartneriaeth rhwng Llywodraethau Prydain a Chymru yn ychwanegol i gytundeb £200m ar draws y DU.

title: Cyhoeddi cyfleusterau niwclear gwerth £40m yng Nghymru


description: Tân coedwig sydd wedi bod yn llosgi yng Nghwm Rheidol, Ceredigion ers deuddydd yn ailgydio, yn ôl yr awdurdodau.

title: Tân coedwig yng Nghwm Rheidol ger Aberystwyth yn ailgydio


description: Diolch i raglen Ffeil am y fideo o blant yn rhannu beth fydden nhw'n gwneud pe baen nhw'n dod yn brif weinidog!

title: Heddwch yn y byd ac eisteddfod pob mis!


description: Canlyniad uwch gynghrair Cymru nos Wener.

title: Canlyniadau uwch gynghrair Cymru


description: Does yna ddim enwau mawr ar restr Gwobr Cerddoriaeth Gymreig eleni na albwm uniaith Gymraeg.

title: Dim enwau mawr ar restr Gwobr Cerddoriaeth Gymreig

maintext:
Image caption Mae Georgia Ruth ymlith 11 arall sydd ar y rhestr fer
Does yna ddim rheswm penodol pam nad oes yna albwm Gymraeg wedi cyrraedd rhestr fer y Wobr Gerddoriaeth Gymreig eleni meddai un o'r trefnwyr.
Mae John Rostron yn dweud bod un wedi dod yn agos ond mai dim ond lle i 12 sydd yna ar y rhestr. Ymhlith y rhai sydd wedi eu dewis mae dwy sydd efo rhai caneuon Cymraeg ar eu halbwm sef Georgia Ruth a Trwbador. Mae'r gweddill o'r cerddorion yn canu yn Saesneg.
"Dw i ddim yn gwybod am eleni ond does 'na ddim enwau mawr wedi bod ar y rhestr eleni chwaith. Ydy hynny yn golygu bod yr enwau mawr ddim wedi deliferio cystal eleni? Dyw Joy Formidable ddim wedi cyrraedd y 12 olaf na Sterephonics ac mae albwm Sterephonics, mae e yn albwm cryf, un o'r rhai cryfaf ma nhw wedi rhyddhau ers amser maith."
Dyma'r drydedd waith i'r wobr gael ei chynnal. Bydd y seremoni yn cael ei chynnal yng Nghaerdydd nos Iau.
"Gwerthu mwy"
Yn ôl John Rostron, prif weithredwr y Sefydliad Cerddoriaeth Gymreig ac yn un o drefnwyr gŵyl Sŵn, nid dim ond esgus i gael parti ydy'r noson.
"Mae e yn gwneud gwahaniaeth. Yr hyn ni yn gweld bob blwyddyn ydy bod yr artistiaid i gyd wedi gwerthu mwy o recordiau. Felly mae jest hynny ei hun yn rhywbeth ni yn gweld fel llwyddiant.
"Yn y flwyddyn gyntaf mi wnaethon ni weld Gruff [Rhys] yn ail becynnu ei albwm o ac yn ei chyflwyno hi fel albwm oedd wedi ennill y wobr gerddoriaeth Gymreig.
"Mae hwnna ei hun dw i'n meddwl wedi gweithio. Ni wedi gweld cerddorion wedi datblygu, yn cael rheolwyr, yn cael label. Sweet Baboo, ma nhw nawr gyda label a odd y dyn yn un o'r beirniaid y flwyddyn gyntaf a ni yn meddwl bod hwnna yn rhan o'r broses."
Mae tua 100 o feirniaid yn dewis y rhestr fer. Mae'n rhaid iddyn nhw ddewis eu 5 albwm gorau yn ystod y flwyddyn a'u rhifo o 1-5 ac mae hynny yn helpu'r trefnwyr i ddewis y rhestr fer. Os nad ydy'r beirniaid yn rhoi eu dewisiadau i'r trefnwyr maen nhw'n cael cyfle i wneud eto mewn dwy flynedd.
Y nod meddai John Rostron ydy ehangu ar nifer y beirniaid. Mae'n ffyddiog y bydd 150 o bobl sydd yn gweithio yn y maes cerddoriaeth yn dewis y rhestr fer y flwyddyn nesaf.
12 o bobl sydd wedyn yn dewis yr enillwyr.
"Fi a Huw [Stephens] sydd yn dewis y beirniaid cyn bod y rhestr fer wedi ei gwneud a ni yn trio dewis tua 6 o bobl. Ni eisiau bod hanner ohonyn nhw yn gweithio yng Nghymru a hanner tu fas i Gymru.
"Ni yn gweld hwnnw fel rhan o'r broses, rhan o'r cyflwyno. Ni eisiau iddyn nhw gyfarfod ei gilydd. Ni eisiau rhywun sydd yn hybu cerddoriaeth yng Nghymru i gyfarfod asiant yn Llundain. So ni rili go iawn eisiau iddyn nhw wneud busnes gyda'i gilydd."
Cowbois yn agos y llynedd
Er nad oes yna ddim albwm Cymraeg wedi cyrraedd y rhestr fer eleni mae'n dweud nad dyna ydy'r sefyllfa yn y gorffennol.
Y llynedd roedd band Cymraeg wedi dod yn agos iawn at gipio'r teitl sef Cowbois Rhos Botwnnog.
"Fi'n cofio'r llynedd odd yr albwm yna yn rili agos. Odd e rili yn agos ac mi odd hwnna yn gynhyrfus iawn.
"Os chi yn erbyn Cate le bôn a Future of the Left, pobl sydd yn cael eu cydnabod yn eang iawn ac yn gwneud yn dda yn yr NME, MOJO, beth bynnag, ma'n grêt i weld rhywbeth fel na."


description: Mae tri cherbyd wedi bod mewn gwrthdrawiad ar un o brif lonydd Caerdydd, ar ôl i ddau gi redeg ar y ffordd.

title: Cŵn yn achosi damwain ffordd yng Nghaerdydd


description: Cyfoeth Naturiol Cymru'n rhybuddio y gallai glaw trwm parhaus achosi mwy o lifogydd yn ne Cymru ddydd Gwener.

title: Storm arall ar ei ffordd i Gymru