description: Mae ffrae wedi codi dros benderfyniad i hyrwyddo ymgyrch Llywodraeth y DU 'Food is Great' yn Neuadd Fwyd y Sioe Frenhinol.

title: Gwahaniaeth barn am yr ymgyrch farchnata 'food is great'


description: Rhieni Ysgol Bodorgan yn cyhuddo Cyngor Ynys Môn o'u rhoi dan bwysau er mwyn cau'r ysgol yn gynt na'r bwriad.

title: Cyhuddo Cyngor Ynys Môn o roi rhieni 'dan bwysau'

fasttext_language: cy


description: Cyfoeth Naturiol Cymru yn rhybuddio y gallai hi gymryd "degawdau" i adfer y tir ble mae tân wedi bod yn llosgi yn Sir Ddinbych.

title: 'Degawdau i adfer tir' wedi tân mynydd


description: Roedd hi'n noson braf i wobrwyo'r enillwyr yng Nghaerdydd

title: Lluniau: Llyfr y Flwyddyn 2018

maintext:
Image caption
Yr Athro M. Wynn Thomas oedd yn fuddugol yn y categori Ffeithiol Greadigol Saesneg am ei gyfrol All That Is Wales: The Collected Essays of M. Wynn Thomas


description: Rhybudd gan yr RNLI i gymryd pwyll, wrth i fwy o bobl heidio i draethau Cymru i fwynhau'r tywydd braf.

title: Rhybudd am beryglon y tywydd braf ar draethau Cymru


description: AS Ceidwadol Aberconwy, Guto Bebb yn dweud nad yw'n difaru ymddiswyddo, wrth iddo obeithio am gytundeb Brexit lle nad oes angen etholiad na refferendwm arall.

title: Bebb: 'Gobaith am gytundeb heb refferendwm na etholiad'


description: Penaethiaid Tata'n dweud y bydd uno â chwmni ThyssenKrupp yn rhoi mwy o sicrwydd i filoedd o weithwyr dur.

title: Uno Tata yn 'rhoi mwy o sicrwydd' i weithwyr dur


description: Pryder elusen y gallai rhieni plant o'r gymuned sipsi eu tynnu o ysgolion os yw gwasanaethau cefnogol arbenigol yn cael eu torri.

title: Pryder am gefnogaeth addysg plant y gymuned sipsi


authors:
Tomos Lewis
Gohebydd Bbc Cymru

description: Gall technegau sy'n cael eu defnyddio mewn gemau cyfrifiadurol gael eu defnyddio yn y dosbarth, yn ôl arbenigwr.

title: Posib defnyddio gemau 'i wneud gwersi'n atyniadol'


description: Telyn arian gafodd ei rhoi fel gwobr eisteddfodol yn yr 16eg Ganrif ymhlith nifer o greiriau sy'n rhan o arddangosfa newydd yn Aberystwyth.

title: Arddangos telyn arian o eisteddfod o'r 16eg Ganrif


description: Apêl i'r cyhoedd helpu osgoi tanau gwyllt wedi i ddiffoddwyr ddelio â thanau "anodd" yng Ngharmel, Bethesda a Maerdy.

title: Criwiau'n dal i daclo tanau gwyllt dros Gymru


description: Tagfeydd traffig hir ar lôn orllewinol yr M4 yn gynharach wedi i ddau o bobl gael eu hanafu mewn gwrthdrawiad rhwng pum car.

title: Oedi wedi i ddau gael eu hanafu mewn gwrthdrawiad ar yr M4


description: Arweinydd Cyngor Abertawe yn dweud bod modd gwireddu morlyn Abertawe heb gefnogaeth Llywodraeth y DU.

title: 'Modd gwireddu morlyn Abertawe,' medd arweinydd cyngor


description: Aled Rees, sy'n rhedeg fferm laeth organig yn Sir Benfro, yn dweud ei fod erioed wedi profi "tywydd mor sych ac mor dwym am mor hir".

title: Beth yw effaith y tywydd sych ar ffermwyr llaeth?


description: Goronwy Wynne yn cipio gwobr Llyfr y Flwyddyn 2018 am ei "gampwaith" o gyfrol, Blodau Cymru: Byd y Planhigion.

title: Blodau Cymru'n cipio Llyfr y Flwyddyn 2018

maintext:
Image copyright Y Lolfa/Sioned Birchall Image caption Blodau Cymru gan Goronwy Wynne yw enillydd Llyfr y Flwyddyn 2018
Campwaith ddylai fod ar gael ym mhob ysgol a llyfrgell, dyna ddisgrifiad beirniaid Llyfr y Flwyddyn 2018 wrth gyhoeddi mai cyfrol Goronwy Wynne, Blodau Cymru ddaeth i'r brig eleni.
Cafodd y wobr ei chyflwyno mewn seremoni yn y Tramshed yng Nghaerdydd nos Fawrth.
Yn gynharach yn y noson, enillodd Goronwy Wynne y categori Ffeithiol Greadigol hefyd.
Robert Minhinnick ddaeth i'r brig yn y wobr Saesneg, am ei gyfrol Diary of the Last Man.
Image copyright Sioned Birchall
Llenyddiaeth Cymru sy'n trefnu'r gystadleuaeth yn flynyddol i ddathlu'r llyfrau gorau Cymraeg a Saesneg ym meysydd ysgrifennu creadigol a beirniadaeth lenyddol.
Mae enillwyr y tri chategori yn y ddwy iaith yn cael gwobr o £1,000 yr un, tra bo'r prif enillwyr yn cael £3,000 yn ychwanegol.
Y beirniaid ar y panel Cymraeg eleni oedd y ddarlledwraig a'r cyflwynydd Beti George; Prifardd Eisteddfod Genedlaethol 2016, Aneirin Karadog, a chyn-enillydd Gwobr Llyfr y Flwyddyn, Caryl Lewis.
Y colofnydd a'r awdur Carolyn Hitt; y bardd a'r golygydd Kathryn Gray a'r awdur Cynan Jones, a enillodd wobr y BBC Short Story Award 2017, oedd beirniaid y panel Saesneg.
Yr Enillwyr:
Gwobr Barn y Bobl Golwg 360
Y wobr gyntaf a gafodd ei chyhoeddi oedd Gwobr Barn y Bobl Golwg 360, sy'n ganlyniad i bleidlais gan ddarllenwyr Golwg360.com.
Cafodd y wobr ei chyflwyno gan y newyddiadurwr Mared Ifan a'r enillydd eleni yw'r academydd a'r golygydd Peredur Lynch, am ei gyfrol farddoniaeth gyntaf, Caeth a Rhydd.
Image copyright Sioned Birchall/Gwasg Carreg Gwalch Image caption Enillydd Gwobr Barn y Bobl Golwg 360 yw'r Athro Peredur Lynch
Yn dilyn hynny, cyhoeddwyd enillydd yr Wales Arts Review People's Choice Prize, sef Tristan Hughes am ei nofel Hummingbird (Parthian).
Categori'r gyfrol farddoniaeth Gymraeg
Ar y rhestr fer:
Llif Coch Awst - Hywel Griffiths
Treiglo - Gwyneth Lewis
Caeth a Rhydd - Peredur Lynch
Yr enillydd yw Hywel Griffiths am ei gyfrol Llif Coch Awst (Cyhoeddiadau Barddas).
"Mae anwylder y dweud yn cyfareddu," meddai Caryl Lewis, wrth gyhoeddi'r enillydd.
Image copyright Barddas/Sioned Birchall Image caption Llif Coch Awst gan Hywel Griffiths sy'n ennill y wobr am y gyfrol farddoniaeth Gymraeg orau
Gwobr Farddoniaeth Saesneg Roland Mathias
Ar y rhestr fer:
The Mabinogi - Matthew Francis
Diary of the Last Man - Robert Minhinnick
All Fours - Nia Davies
A'r enillydd yw Diary of the Last Man (Carcanet) gan Robert Minhinnick
Categori ffuglen Gymraeg
Y rhestr y fer:
Gwales - Catrin Dafydd
Fabula - Llŷr Gwyn Lewis
Hen Bethau Anghofiedig - Mihangel Morgan
Cyhoeddodd Beti George mai Gwales (Y Lolfa) gan Catrin Dafydd ddaeth i'r brig, gan ei disgrifio fel "chwip o nofel".
Image copyright Sioned Birchall/Y Lolfa Image caption Catrin Dafydd a'i nofel Gwales ddaeth i'r brig yn y categori Ffuglen Cymraeg
Ffuglen Saesneg
Ar y rhestr Fer:
Hummingbird - Tristan Hughes
Lightswitches Are My Kryptonite - Crystal Jeans
Bad Ideas\Chemicals - Lloyd Markham
A'r enillydd yw Lightswitches Are My Kryptonite (Honno) - Crystal Jeans
Categori Ffeithiol Greadigol Cymraeg
Ar y rhestr fer:
Meddyginiaethau Gwerin Cymru - Ann Elisabeth Williams
Blodau Cymru: Byd y Planhigion - Goronwy Wynne
Ar Drywydd Niclas y Glais - Hefin Wyn
Ac mae'r wobr yn mynd i Goronwy Wynne am ei lyfr Blodau Cymru: Byd y Planhigion (Y Lolfa)
"Cyfrol nas gwelwyd ei thebyg erioed o'r blaen yn y Gymraeg", medd y Prifardd Aneirin Karadog wrth gyhoeddi'r enillydd.
Categori Ffeithiol Greadigol Saesneg
Y rhestr fer:
Icebreaker: A Journey Far North - Horatio Clare
David Jones: Engraver, Soldier, Painter, Poet - Thomas Dilworth
All That Is Wales: The Collected Essays of M. Wynn Thomas - M. Wynn Thomas
A'r enillydd yw All That Is Wales: The Collected Essays of M. Wynn Thomas (Gwasg Prifysgol Cymru) - M. Wynn Thomas
Llyfr Cymraeg y Flwyddyn
Daeth y beirniaid yn ôl i'r llwyfan i gyhoeddi prif enillydd y noson yn Gymraeg.
Dywedodd Beti George fod y gwobrau'n rhai pwysig wrth roi statws i lenyddiaeth yng Nghymru a gwobrwyo'r awduron.
Dywedodd ei fod yn "benderfyniad anodd" dewis enillydd, ond bod y llyfr ddaeth i'r brig yn "gampwaith".
Enillydd Llyfr Cymraeg y Flwyddyn 2018 yw Blodau Cymru: Byd y Planhigion (Y Lolfa)
Derbyniodd Goronwy Wynne ei wobr gan y gweinidog diwylliant, Dafydd Elis-Thomas.
Llyfr Saesneg y Flwyddyn
Robert Minhinnick ddaeth i'r brig am ei gyfrol o farddoniaeth, Diary of the Last Man.


description: Adam Price yn dweud na fydd Plaid Cymru'n ennill yr etholiad Cynulliad nesaf os yw Leanne Wood yn parhau wrth y llyw.

title: Adam Price: 'All Plaid Cymru ddim ennill â Leanne Wood'

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Price yn "benderfynol" o ennill ras arweinyddiaeth
All Leanne Wood ddim dod yn brif weinidog nesaf Cymru, yn ôl un o'r ACau sy'n ei herio am arweinyddiaeth Plaid Cymru.
Yn ei gyfweliad cyntaf gyda BBC Cymru ers cyhoeddi ei fod yn sefyll, dywedodd Adam Price y byddai Plaid yn colli'r etholiad Cynulliad nesaf os nad oedd newid.
Dywedodd y gallai "greu'r momentwm" oedd ei angen ar y blaid.
Mae Mr Price yn cystadlu yn erbyn Rhun ap Iorwerth a Ms Wood am y swydd.
'Cyfle prin'
Pan ofynnwyd iddo a oedd yn credu y gallai Ms Wood ddod yn brif weinidog, dywedodd Mr Price: "Rydyn ni wedi cyrraedd croesffordd fel plaid.
"Os ydyn ni'n parhau ar yr un llwybr fe fyddwn ni'n colli'r etholiad nesaf, a bydd hynny'n drasiedi.
"Mae gennym ni gyfle prin yn fan hyn. Mae'r blaid Lafur wedi bod yn rym eithriadol o gryf o fewn gwleidyddiaeth Cymru ac fe fyddan nhw'n fregus yn yr etholiad nesaf.
"Mae Mark Drakeford yn ddyn neis ac abl iawn, ond all e ddim mewn gwirionedd bortreadu ei hun fel y newid mawr sydd wir ei angen ar y wlad hon."
Image caption Fe wnaeth Leanne Wood ddod yn arweinydd Plaid Cymru yn 2011
Ychwanegodd Mr Price y gallai "greu'r momentwm sydd ei angen er mwyn i bobl gredu unwaith eto y gallai'r wlad fod yn wahanol".
"Mae'n rhaid i ni ddangos i bobl fod gennym ni'r awydd, yr awch, yr uchelgais i arwain llywodraeth nesaf Cymru," meddai.
"Mae gen i'r uchelgais yna. Roedd yn benderfyniad anodd i mi ond nawr dwi'n benderfynol o'i wneud e."
'Heb addasu i ddatganoli'
Cyn i Mr Price a Mr ap Iorwerth gyhoeddi y byddan nhw'n sefyll, dywedodd Ms Wood y byddai hi'n camu o'r neilltu os nad oedd hi'n dod yn brif weinidog ar ôl etholiad Cynulliad 2021.
Fe wnaeth hi groesawu'r her i'w harweinyddiaeth, a hynny ar ôl wfftio awgrym Mr Price i rannu'r awenau.
Dywedodd Mr Price fod Plaid Cymru, er eu bod nhw wastad wedi ymgyrchu dros fwy o bwerau i Gymru, "wedi addasu waethaf i'r amgylchedd ar ôl datganoli".
"Yn hanesyddol rydyn ni wedi bod yn blaid o brotest, sydd yn y bôn yn golygu beirniadu'r pethau afiach mae llywodraethau yn Llundain wedi'i wneud i Gymru," meddai.
"Ond mae angen i ni gael y sgwrs na am ein llywodraeth ein hunain - dydyn ni heb wneud y newid meddyliol yna."


description: Hybu Cig Cymru yn rhybuddio y byddai gadael yr UE heb gytundeb yn "gyflafan" i'r diwydiant wrth i Brexit hawlio sylw yn y Sioe Fawr.

title: Brexit: Rhybudd am sioc 'seismig' oni bai fod cytundeb


description: Pryderon am ddyfodol Ysbyty Dyffryn Aman wedi i Fwrdd Iechyd Hywel Dda gyhoeddi cynlluniau allai olygu tynnu gwelyau oddi yno.

title: Pryder am ddyfodol Ysbyty Dyffryn Aman yn Sir Gâr


description: Prinder ardaloedd chwarae diogel ar gyfer plant anabl a rhai gydag anghenion dysgu yng Nghymru, yn ôl Anabledd Cymru.

title: Rhybudd bod 'prinder' ardaloedd chwarae i blant anabl


description: Ffigyrau'n dangos bod nifer y plant a phobl ifanc sy'n tresbasu ar reilffyrdd Cymru wedi dyblu yn y tair blynedd diwethaf.

title: Nifer y plant sy'n tresbasu ar y rheilffyrdd wedi dyblu


description: Mae hanner cytundebau y cwmni dirwyon Kingdom gyda chynghorau Cymru wedi dod i ben.

title: Kingdom: Rhoi'r gorau i hanner eu cytundebau yng Nghymru

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae cwmni dirwyo dadleuol, sy'n cosbi pobl am adael sbwriel, wedi penderfynu peidio adnewyddu neu wedi colli hanner ei gytundebau gyda chynghorau Cymru.
Fe wnaeth nifer o gynghorau ddefnyddio cwmni Kingdom i fynd i'r afael â phroblem gwaredu ysbwriel yn anghyfreithlon, ac er bod nifer y dirwyon wedi cynyddu, mae yna nifer o gwynion wedi bod hefyd.
Ers 2013, mae Kingdom wedi arwyddo wyth o gytundebau gyda chynghorau, ond mae pedwar bellach wedi dirwyn i ben.
Gwrthododd Kingdom ag ymateb i gwestiynau am eu cynlluniau ehangach yng Nghymru.
Roedd cytundebau'r cwmni gyda'r gwahanol siroedd yn amrywio yn fawr gyda rhai yn talu ffi benodol ar gyfer pob cosb, ac eraill yn rhoi canran o'r arian oedd yn ddyledus o unrhyw ddirwy.
Am ddirwyon o £100 am faw ci neu £75 am adael ysbwriel roedd y canran o'r gosb yr oedd y cyngor yn ei gadw yn amrywio rhwng 5-40%.
Cytundebau sydd wedi dod i ben
Ynys Môn
Sir Ddinbych (dod i ben 17 Awst 2018)
Gwynedd
Sir y Fflint
Nid oedd Kingdom yn fodlon ymateb i gwestiynau ynglŷn â'r posibilrwydd o ddod a'i gwaith yng Nghymru i ben ar ôl i'r cytundebau eraill orffen.
Yn y gorffennol mae Kingdom wedi honni eu bod nhw'n dioddef ymgyrch "maleisus o anwybodaeth", gan gynnwys achosion o weithwyr yn cael eu bygwth.
Ym mis Mehefin dywedodd llefarydd ar ran y cwmni: "Mae Kingdom yn parhau i edrych ar bob achos yn unigol er mwyn penderfynu os fedrwn ni barhau i weithio yn y fath amgylchiadau".
Image copyright Getty Images
Pedwar sir yng Nghymru sydd yn dal i ddefnyddio gwasanaeth Kingdom, sef Torfaen, Blaenau Gwent, Conwy a Wrecsam.
Mae'r cytundeb gyda Thorfaen yn dod i ben ym mis Medi, tra nad yw Blaenau Gwent yn bwriadu arwyddo cytundeb arall pan ddaw'r trefniant presennol i ben ym mis Medi.
Fe wnaeth Conwy gyflogi Kingdom yn 2014, gan arwyddo estyniad dwy flynedd yn 2016 - gyda'r opsiwn o flwyddyn ychwanegol - mae'r cyngor yn cadw £40 am faw ci a £30 am adael ysbwriel.
Yn 2016 dechreuodd cytundeb Wrecsam ac mae'n para tan Mai 2019, gyda'r opsiwn o ehangu am 12 mis. Gwrthododd y cyngor a datgelu faint o arian oedd yn cael ei gasglu drwy ddirwyon.
Effaith y cytundebau
Yn gyffredinol mae nifer dirwyon y siroedd sy'n defnyddio Kingdom yn cynyddu yn sylweddol.
Yn y ddwy flynedd cyn i Kingdom ddechrau yn Sir y Fflint, fe wnaeth y cyngor ddirwyo ar 358 achlysur, cyfanswm o £14,950 ond yn 2016-17 cynyddodd hyn i 4,130 o ddirwyon gwerth £230,525.
Ym Mlaenau Gwent, roedd yna 4,597 o ddirwyon rhwng 2014-17, yn golygu cyfanswm o £282,745.
Roedd sefyllfa dra wahanol yn Sir Fynwy, y sir drws nesaf, sydd heb ddefnyddio Kingdom - lle doedd yna'r un ddirwy am adael sbwriel yn yr un cyfnod.


description: Dros 50 o gynghorwyr Plaid Cymru'n ysgrifennu llythyr yn datgan cefnogaeth i Leanne Wood fel arweinydd.

title: Cynghorwyr Plaid Cymru'n cefnogi Leanne Wood


description: Cynnal Gŵyl Fwyd Môr Ceredigion - lleoliad ac arlwy sy'n gallu cystadlu gyda digwyddiadau mwy, meddai'r trefnwyr.

title: Disgwyl Gŵyl Fwyd Môr Ceredigion i ddenu miloedd


description: Llywodraeth Cymru'n dweud bod angen taclo'r "broblem gynyddol" o unigrwydd mewn cymunedau gwledig ac ynysig.

title: Unigrwydd mewn ardaloedd gwledig yn 'broblem gynyddol'


description: Myrddin ap Dafydd yn dweud ei fod wedi derbyn yr enwebiad i fod yn Archdderwydd am iddo gael ei berswadio gan "griw iau".

title: 'Criw iau' wedi perswadio Myrddin ap Dafydd


description: Iestyn Davies yw prif weithredwr Colegau Cymru


description: Yr heddlu'n rhyddhau lluniau cylch-cyfyng ar ôl i ddyn gael ei daro'n ei ben gan ddyn arall.

title: Apêl wedi ymosodiad yn Ninbych-y-Pysgod


description: Cerdd arbennig gan Fardd Plant Cymru, Casia Wiliam i staff wardiau plant

title: Ti yw'r un sy'n dweud 'mae'n iawn'


description: Yr olygfa o hofrennydd wrth i dân losgi ar Fynydd Cilgwyn ger Caernarfon yng Ngwynedd.

title: Yr olygfa o hofrennydd o dannau gwyllt yng Ngwynedd


description: Y Cymro o Ddeiniolen, a phennaeth tîm Sky, ymhlith y cyntaf i longyfarch Geraint Thomas.

title: Pennaeth tîm Sky yn falch o fuddugoliaeth Thomas


description: Cwmni dur Celsa i gael eu herlyn ar gyhuddiad o dorri rheolau iechyd a diogelwch yn dilyn ffrwydrad angheuol yn 2015.

title: Erlyn cwmni dur Celsa wedi ffrwydrad angheuol


description: Taith ryfeddol y ffotograffydd Michal Iwanowski i'w bentref genedigol

title: 'Go home Polish': Y dyn sy'n cerdded o Gaerdydd i Wlad Pwyl

maintext:
Image copyright Michal Iwanowski
Mae Michal Iwanowski yn ffotograffydd sy'n gweithio ar syniad sydd yn ei dywys ar draws Ewrop.
Mae'n cydweithio gyda Chyngor Celfyddydau Cymru ar brosiect 'Go home, Polish', gafodd ei sbarduno gan graffiti welodd Michal yng Nghaerdydd.
Ar hyn o bryd mae Michal yn Yr Almaen, wrth iddo gerdded yr holl ffordd o Gaerdydd i'w bentref enedigol yng Ngwlad Pwyl.
Bu'n siarad gyda Cymru Fyw am ei brosiect ac yn rhannu rhywfaint o luniau o'i daith hyd yma:
Yn 2008 fe welais graffiti yn fy ardal i o Gaerdydd, yn dweud 'Go home, Polish'. Nes i feddwl am y peth am rywfaint, yn ansicr os dylwn i wirioneddol fynd rhywle neu os oeddwn i, mewn gwirionedd, adref yn barod.
Yn 2016, gyda'r refferendwm ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd yn rhwygo Prydain yn ei hanner a thon o genedlaetholdeb yn tyfu ledled Ewrop, roedd y slogan ychydig bach yn fwy tywyll ac o'n i'n teimlo'r angen i ymateb iddo, yn llythrennol.
Image copyright Michal Iwanowski
Setlo yng Nghymru
'Nes i astudio ym Mhrifysgol Morgannwg am un tymor fel rhan o gynllun cyfnewid i fyfyrwyr (Socrates Erasmus) yn 2001. O'n i'n gorffen fy ngradd MA mewn Saesneg ym Mhrifysgol Wrocław ar y pryd.
Mi wnes i fyw yng Nghaerdydd am bum mis gan wneud ffrindiau gwych ac yna dwi jest 'di aros yma. O'n i'n cymryd pethau fesul blwyddyn, ond wedi 15 mlynedd yma ges i fy ngwneud yn ddinesydd o'r DU yn 2016 - mae'n saff i ddweud mod i ddim am adael.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Ei grys Gwlad Pwyl amdano, Michal yn dechrau ar ei daith
Dwi'n artist llawrydd ac yn dysgu ffotograffiaeth yn Ffotogallery, lle wnes i ddechrau fy addysg ffotograffiaeth nôl yn 2003. Dwi'n byw yn Y Rhath yng Nghaerdydd, ond dwi'n teithio dipyn gyda fy ngwaith gydag arddangosfeydd yn y DU a thramor.
Dros y dair blynedd ddiwethaf dwi wedi bod yn gweithio gydag Age Cymru ar brosiect cyffrous 'cARTrefu', sy'n dod â chelf i bobl hŷn sy'n byw gyda dementia ledled Cymru.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Nyth brân wedi ei setlo ar y wifren ym mhorth Calais
Ysbrydolaeth gan fy nhaid
Roedd fy mhrosiect blaenorol yn delio gyda phrofiad fugitive. Wnes i ddefnyddio stori fy nhaid, a wnaeth ddianc o garchar yn yr Undeb Sofietaidd yn 1945, er mwyn amlygu erchylltra'r argyfwng ffoaduriaid yn Syria.
Yn anffodus mae ein sefyllfa wleidyddol bresennol yn rhoi digon o ysbrydoliaeth i artistiaid ei ddefnyddio. Yn gyffredinol, dwi'n gwerthfawrogi ffotograffiaeth sydd â rhywbeth i'w ddweud, nid rhywbeth self-indulgent.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Un o'r golygfeydd yn Battenberg, Yr Almaen
Dechrau'r daith
Ym mis Ebrill 2018 fe ddechreuais i ar siwrne 1800km, yn cerdded rhwng fy nau gartref - Cymru a Gwlad Pwyl - gyda phasbort Prydeinig yn un llaw a phasbort Gwlad Pwyl yn y llall.
Wnes i linell syth ar y map, prynu pâr o 'sgidiau cerdded da, a cherdded o fy fflat yng Nghaerdydd gan wynebu i'r dwyrain: Cymru, Lloegr, Ffrainc, Gwlad Belg, Yr Iseldiroedd, Yr Almaen, Gweriniaeth Tsiec, Gwlad Pwyl.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Llyn ychydig i'r gogledd o Olpe yn Yr Almaen, lle boddwyd pentref i greu argae
Fy mwriad oedd gofyn un cwestiwn i bobl - ble mae adref?
Er roeddwn i'n disgwyl gwrthdaro, polemics, a theimlo'n chwithig, ni ddaeth y gwrthwynebiad a'r gwrthdaro. I'r gwrthwyneb. Roedd pobl yn ymateb i fy nghwestiwn mewn ffordd hynod o bersonol, ar lefel ddynol, yn hytrach na dinesydd a thramorwr.
Fe wnaeth y rhan fwyaf roi eu llaw ar eu calonnau i ddangos lle roedd adref. Dim ond ychydig wnaeth sôn am eu cenedligrwydd.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Michal yn un gyda natur
Fel oedd y siwrne'n mynd yn ei flaen roedd y slogan 'Go home, Polish' yn amlygu ei hun i fod yn amherthnasol. Ond fe wnes i ddewis cadw'r teitl, ac fel canolbwynt symbolaidd ar gyfer y prosiect.
Pwrpas hyn yw herio'r iaith sy'n dad-ddyneiddio (dehumanise)'y lleill', er mwyn dod â'r agenda wleidyddol i bersbectif yr unigolyn.
Image copyright Michal Iwanowski
Prif bwrpas y prosiect yw rhoi wyneb dynol ar 'y nhw' neu'r 'arall'. Mae'r iaith sy'n cael ei defnyddio yn y cyfryngau, a'r ystadegau yn hollol ar wahân i unrhyw bersbectif personol, rydym yn delio gyda 'termau ymbarél' fel 'mewnfudwyr', sy'n eirfa beryglus iawn.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Cefn gwlad Ewrop, yr olygfa sy'n amgylchynu Michal
Hiliaeth yng Nghymru?
Mewn llawer o ffyrdd mae ein realiti yn debyg i hynny oedd yn Ewrop yn y 1930au. Mae grŵp gwahanol yn cael ei dargedu, ond mae'r mecanwaith yr un peth. Rwy'n gwrthwynebu hyn. Dydw i heb brofi unrhyw wrthwynebiad yn bersonol ond mae gweld graffiti fel 'Go home, Polish' yn gwneud i mi boeni.
Dwi'n gobeithio y bydd fy ngwaith yn annog y gynulleidfa i ystyried beth yw eu syniad nhw o adref, perthyn a chroesawu gwahaniaethau.
Er nad wyf i wedi ei brofi'n bersonol, byddai'n naïf i ddweud bod yna ddim hiliaeth yng Nghymru. Dwi'n ystyried y Cymry fel pobl ffeind ac addfwyn.
Image copyright Michal Iwanowski Image caption Caiac sy'n gofeb i'w gyn-berchennog, Fredrick, a fu farw yn 30 oed oherwydd tiwmor ar yr ymennydd
Dwi wedi gweithio gyda Cymru Dros Heddwch mewn ysgolion lle'r oedd disgyblion yn gwneud fideos am gyfraniadau Cymru i brosesau heddwch, ac roedd yn braf a hynod o galonogol i weld pa mor ymrwymedig a phryderus oedd y plant.
Ond mae achosion o hiliaeth yn bodoli, fel yr hyn ddigwyddodd i Dimitris Legakis, ffotograffydd swyddogol Clwb Pêl-droed Abertawe, a gafodd ei ymosod arno'n ddifrifol am ei fod yn siarad Saesneg ag acen dramor, a bod yn 'wahanol'.
Image copyright Michal Iwanowski
Mae Brexit wedi esgusodi hiliaeth, ac wedi rhoi'r golau gwyrdd iddo. Mae'r anghydfod a oedd dan yr wyneb bellach wedi ffeindio venting point. Digwyddodd hyn yn Yr Almaen 70 mlynedd yn ôl, ac mae'r 'meddylfryd mob' yn gallu lledaenu fel tân.
Yn syth wedi'r bleidlais dros Brexit fe gynyddodd yr ymosodiadau tuag at fewnfudwyr i lefel eithafol. Roedd cardiau wedi eu lamineiddio gyda 'no more Polish Vermin' yn cael eu dosbarthu drwy flychau llythyrau a chafodd pobl eu gwawdio yn gyhoeddus gyda'r gorchymyn i adael - nid yn unig pobl Bwylaidd, ond unrhyw un oedd yn swnio neu'n edrych yn wahanol. Roedd hyn yn bodoli cyn Brexit wrth gwrs, ond dim i'r fath raddau.
Image copyright Michal Iwanowski
Arddangos yng Nghymru a Gwlad Pwyl
Bydd fy mhrosiect diweddara' yn cael ei arddangos mis Medi yn Galeri Caernarfon ac yn Fort yn Warsaw. Bydd ffilm ddogfen am y siwrne yn yr arddangosfeydd hefyd, ynghyd â cherddoriaeth gan Gwenno/Rhys Edwards a WH Dyfodol.
Bydd yr arddangosfa yn teithio i Gaerdydd yn hwyrach yn yr hydref, ac yna byddaf yn canolbwyntio ar hybu'r gwaith ymhellach.


description: Rhestr o'r enwau Cymreig mwyaf poblogaidd yng Nghymru a Lloegr ers sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd

title: Yr enwau Cymreig mwyaf poblogaidd ers 1948

maintext:
Image caption Aneira Thomas, babi cyntaf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol
Aneira Thomas oedd y babi cyntaf i gael ei geni ar y Gwasanaeth Iechyd, a hynny un funud wedi hanner nos ar 5 Gorffennaf 1948 yn Ysbyty Dyffryn Aman, Sir Gâr.
Mae 'na filiynau o fabis wedi dod i'r byd ers hynny, gyda thua 700,000 yn cael eu geni bob blwyddyn yng Nghymru a Lloegr. Ond tybed faint o'r rheiny, fel Aneira, sy'n cael enwau Cymreig?
Gydag ychydig o gymorth gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS), rydym wedi llunio rhestr o enwau Cymreig poblogaidd yng Nghymru a Lloegr ers sefydlu'r NHS 70 mlynedd yn ôl.
Bob hyn a hyn, mae rhestr o'r 100 enw mwyaf poblogaidd ar blant yng Nghymru a Lloegr yn cael ei chyhoeddi. Mae'r enwau isod i gyd wedi ymddangos yn un neu fwy o'r rhestrau yma ers 1948.
Efallai byddwch chi'n synnu o weld pa enwau sydd yno, a pha rai sydd ddim!
Fe ddechreuwn ni gyda'r merched...
Enwau merched
Bethan
Enw poblogaidd, yn enwedig ar ddiwedd yr 20fed ganrif. Yn 2016, cafodd 90 o fabis eu henwi yn Bethan yng Nghymru a Lloegr.
Cerys
Ffurf byrrach o Ceridwen ydy Cerys ac, am gyfnod byr rhwng 1999 a 2004, roedd Cerys yn enw poblogaidd iawn yng Nghymru a Lloegr.
Image caption Mae'r actores Erin Richards yn adnabyddus o'i gwaith ar gyfresi fel Gotham a Breaking In, a chyn hynny Mosgito ar S4C
Erin
Daw Erin o air Celtaidd am Iwerddon ac mae'n enw poblogaidd mewn nifer o ieithoedd. Mae Erin wedi ymddangos yn y rhestr 100 uchaf bob blwyddyn ers 1996.
Glynis
Fe ymddangosodd Glynis yn y rhestr 100 uchaf unwaith yn unig, a hynny yn 1954. Erbyn heddiw mae'n enw anghyffredin iawn.
Lynne
Fe all Lynne fod yn fersiwn byrrach o'r enw Eluned, neu'n deillio o'r gair Llyn. Bu'n enw poblogaidd yn y 50au a 60au - tybed os oedd poblogrwydd y gantores Vera Lynn yn ffactor?
Megan
Enw poblogaidd iawn ers y 1990au, ac ymhlith y 10 enw mwyaf poblogaidd i ferched yng Nghymru a Lloegr rhwng 1996 a 2004. Mae'n enw poblogaidd yn America hefyd. Tybed os fydd Megan yn parhau i fwynhau'r un poblogrwydd yn dilyn yr holl sylw i Meghan Markle?
Morgan
Enw poblogaidd i ferched a bechgyn, a bu yn y 100 uchaf i ferched rhwng 1998 a 2006.
Rhiannon
Rhwng 1996 a 2000 roedd tua 600 o ferched bob blwyddyn yn cael eu henwi yn Rhiannon yng Nghymru a Lloegr. Erbyn 2016, roedd y ffigwr lawr i 25.
Image caption Roedd yr enw Siân yn boblogaidd yn yr 80au a'r 90au, cyfnod pan oedd y cyflwynydd tywydd Siân Lloyd yn amlwg ar y cyfryngau
Siân
Enw poblogaidd iawn rhwng 1984 a 1999, ond yn llawer mwy anghyffredin i fabis heddiw.
Tegan
Mae'r enw Tegan yn deillio o'r gair 'teg', ac yn enw ar hen sant Cymreig. Roedd yn y 100 uchaf yn 2003 a 2006.
Enwau bechgyn
Alan
Enw sant cynnar o Gymru ddaeth yn esgob yn Kemper, Llydaw. Roedd Alan yn enw poblogaidd iawn i blant rhwng y 40au a'r 80au.
Arthur
Enw poblogaidd iawn ar ddechrau'r 20fed ganrif, ond ar ôl y 50au fe ddiflannodd o'r 100 uchaf. Heddiw, mae'n ffasiynol unwaith eto - yn 2016, Arthur oedd y 30ain enw mwyaf poblogaidd i fechgyn yng Nghymru a Lloegr.
Dylan
Ers y 1990au mae'r enw Dylan wedi dod yn boblogaidd iawn, yn enwedig yng Nghymru.
Image caption Dylanwad Dylan Thomas - y bardd yn darlledu yn 1948, blwyddyn sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd
Evan
Mae lle i gredu mai Evan (neu Efan) yw'r ffurf Gymreig ar yr enw John. Dyma enw fu'n amlwg ar ddechrau'r 20fed ganrif, ac wedi dod nôl yn boblogaidd yn ddiweddar gan ymddangos yn y rhestr 100 uchaf rhwng 2004 a 2013.
Gareth
Roedd Gareth yn enw poblogaidd iawn rhwng y 50au a'r 90au, ond mae'n enw anghyffredin i fabis erbyn heddiw. Mae'n anodd credu mai dim ond 12 babi gafodd eu henwi yn Gareth yng Nghymru a Lloegr yn 2016.
Kai
Roedd Kai (neu Cai yn Gymraeg) yn swyddog yn llys y Brenin Arthur ac mae'n enw poblogaidd mewn nifer o ieithoedd ar draws y byd. Mae'n hen enw sydd wedi dod nôl i boblogrwydd ers 1998.
Martyn
Mae Martyn, oedd yn boblogaidd rhwng y 50au a'r 80au, yn fersiwn Cymraeg o'r enw Martin. Ond erbyn 1996, dim ond tri babi gafodd eu henwi yn Martyn!
Morgan
Enw poblogaidd i ferched a bechgyn, a bu yn y 100 uchaf i fechgyn rhwng 1998 a 2009.
Owen
Enw amlwg ar ddechrau'r 20fed ganrif, ac wedi dod nôl yn ffasiynol ers canol y 90au.
Image copyright Getty Images Image caption Un o blant y 90au - maswr Cymru a'r Scarlets, Rhys Patchell
Rhys
Roedd yr enw Rhys yn y 100 uchaf rhwng 1994 a 2012. Roedd y fersiwn Saesneg, Reece, hefyd yn boblogaidd tua'r un cyfnod.
Trevor
Cyfuniad o'r geiriau Cymraeg 'Tref' a 'Môr' yw Trefor (a Trevor), ac enw ar sawl pentref yng Nghymru. Bu yn rhestr y 100 uchaf rhwng 1914 a 1974, ond ddim yn gyffredin o gwbl erbyn heddiw.
Image caption Y Cymro Aneurin Bevan, pensaer y Gwasanaeth Iechyd
Beth sy'n dylanwadu ar rieni?
Cafodd babi cyntaf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG), Aneira Thomas, ei henwi ar ôl y sylfaenydd, Aneirin Bevan. Ond beth sy'n dylanwadu ar rieni wrth iddyn nhw enwi eu plant a pham bod rhai enwau'n boblogaidd yn ystod cyfnodau gwahanol?
Yn ôl Heini Gruffudd, awdur y llyfr Enwau Cymraeg i Blant, mae diwylliant poblogaidd yn ddylanwad amlwg:
"Mae'n hollol amlwg gyda'r enw Dylan bod 'na ddau ddylanwad - sef Dylan Thomas a'r canwr Bob Dylan. O ran Trefor - mae'n enw lle wrth gwrs, ond roedd 'na bêl-droediwr adnabyddus o'r enw Trevor Ford [oedd yn chwarae i Gymru yn y 40au a'r 50au]."
Image caption Fe ddechreuodd Robert Zimmerman ddefnyddio'r enw Bob Dylan ar ôl darllen cerddi gan Dylan Thomas
Dylanwad Cerys Matthews
Beth am yr enw Cerys? O edrych ar y ffigyrau yn fanwl, fe welwn mai 92 o fabis gafodd eu henwi yn Cerys yn 1996. Ond erbyn 1999, y flwyddyn pan wnaeth Catatonia ryddhau eu halbym rhif 1 International Velvet, cafodd 538 o fabis eu henwi'n Cerys.
Mi wnaeth y tuedd yma barhau tan 2009, gyda thua 400-500 o fabis bob blwyddyn yn cael eu henwi yn Cerys yn ystod y cyfnod yma.
Image caption Roedd poblogrwydd Catatonia, a'u cantores Cerys Matthews, yn ddylanwad amlwg ar ddiwedd y 90au
Enwau Cymreig?
"Yr hyn sy'n fy synnu ydy bod yr enwau Cymraeg yma wedi cyrraedd y 100 uchaf ar draws Cymru a Lloegr," dywedodd Heini Gruffudd.
Ac mae'n anodd gwybod i sicrwydd beth yw tarddiad rhai enwau, gan eu bod yn boblogaidd mewn nifer o ieithoedd. Mae enwau fel Arthur, Cai a Rhiannon yn ymddangos mewn chwedlau Cymraeg fel y Mabinogi a stori'r Brenin Arthur ond, yn ôl Heini, mae ganddyn nhw gysylltiad ag ardaloedd tu allan i Gymru hefyd:
"Mae'n rhaid cofio bod y chwedlau Cymraeg siŵr o fod wedi eu lleoli yn rhannau o Loegr - maen nhw'n barnu bod Arthur yn dod o'r Hen Ogledd yn Lloegr a rhai yn ei gysylltu â Chernyw. Felly er fod Arthur yn hen enw Cymraeg o ran tarddiad, mae'n hen enw ar draws yr holl wledydd yna."
Efallai o ddiddordeb:
Image caption Yn y gyfres Hi-de-Hi, roedd Ruth Madoc yn chwarae rhan Gladys Pugh - enw 'nodweddiadol' Gymreig
Enwau anghyffredin
Mae 'na rai enwau sy'n ffasiynol am gyfnod ac yna'n diflannu. Er enghraifft, ar ddechrau'r 20fed ganrif roedd yr enwau Cymreig Enid, Gladys, Glenys a Gwendoline yn boblogaidd. Ond erbyn sefydlu'r GIG yn 1948, roedd yr enwau wedi diflannu o'r rhestrau enwau mwyaf poblogaidd i ferched.
Dywedodd Heini: "Un peth sydd wedi newid ydy bod 'na fwy o amrywiaeth o enwau Cymraeg erbyn hyn, felly dydy'r enwau Cymraeg ddim yn dueddol o fynd i'r brig o ran poblogrwydd - achos mae pobl yn hoffi rhoi enwau Cymraeg gwahanol i'w plant."
Ffynonellau:
Y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS) sy'n cynhyrchu ystadegau enwau ar gyfer Cymru a Lloegr ers 2009. Cyn hynny, roedd y Swyddfa Gofrestru Gyffredinol yn gyfrifol.
Ers 1996, mae'r 100 enw mwyaf poblogaidd ar blant yng Nghymru a Lloegr yn cael eu cyhoeddi bob blwyddyn. Cyn hynny, roedd y rhestrau 100 uchaf yn cael eu cyhoeddi bob 10 mlynedd, yn mynd yn ôl i 1904.
Mae'r enwau uchod i gyd wedi ymddangos yn y rhestrau 100 uchaf ar ryw adeg yn ystod y 70 mlynedd ddiwethaf, ers sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd yn 1948. Mae mwy o wybodaeth ar gael ar wefan yr ONS, lle gallwch edrych os yw'ch enw chi yno (gwefan Saesneg).
Mae'r wybodaeth yn berthnasol hyd at 2016, sef y flwyddyn ddiweddaraf mae'r ffigyrau wedi eu cyhoeddi ar ei chyfer.


description: Y Bala'n colli yn San Marino a gêm gyfartal i'r Derwyddon Cefn yng ngemau cynragbrofol Cynghrair Europa.

title: Cynghrair Europa: Noson gymysg i'r Derwyddon a'r Bala


description: Mae chwilio mawr wedi bod am y smyglwr Terrence Earle ond cafodd ei ddal wedi i griw ffilimo'r BBC ei weld yn Yr Iseldiroedd.

title: Criw ffilmio'r BBC yn dod o hyd i smyglwr


description: Cadeirydd Cyfoeth Naturiol Cymru, Diane McCrea yn ymddiswyddo yn dilyn beirniadaeth o gytundebau gwerthu pren.

title: Cadeirydd Cyfoeth Naturiol Cymru yn ymddiswyddo


description: Camerâu Cymru Fyw yn cael mynediad i'r warws anferth ger Abertawe

title: Tu ôl i'r llen yn Amazon


description: Dim digon o gefnogaeth i blant ag anableddau, medd Comisiynydd Plant Cymru.


authors:
Alun Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Y Cynulliad yn ystyried darparu gwasanaeth cyfieithu ar y pryd i’r Gymraeg yn ystod eu cyfarfodydd.

title: Y Cynulliad yn ystyried cyfieithu ar y pryd i'r Gymraeg


description: Dyn 29 oed o Gaerdydd yn cael ei arestio yng Nghaint wrth i'r heddlu barhau i ymchwilio i lofruddiaeth Malaciah Thomas.

title: Arestio ail ddyn yn dilyn llofruddiaeth yng Nghaerdydd


description: Seremoni'n nodi torri'r dywarchen gyntaf ar safle uned cynhyrchu gwres a phwer cwmni Valero ym mhurfa olew Penfro.

title: Torri'r dywarchen gyntaf uned newydd purfa olew


description: Ydych chi'n deall hen eiriau Cymraeg?

title: Cwis: Hen eiriau coll Cymraeg


description: Academydd yn dweud bod angen annog rhieni i chwarae gyda'u plant yn amlach o ganlyniad i bryderon am ddiffyg gweithgaredd corfforol.

title: Angen annog rhieni i 'chwarae gyda'u plant yn amlach'


description: Bu farw Nick Jefferies a Scott Penlington mewn damwain awyren ym mis Medi 2016.

title: Cwest: Awyren wedi 'troi' cyn taro'r ddaear


description: Ffermwraig, a fu'n dioddef o iselder ei hun, yn cynnig cyngor yn y Sioe Fawr ar faterion yn ymwneud ag iechyd meddwl.

title: Dioddefwraig o iselder yn cynnig cyngor yn y Sioe Fawr

maintext:
Image copyright Lilwen Joynson
Yr wythnos hon yn y Sioe Amaethyddol yn Llanelwedd bydd ffermwraig sydd wedi dioddef o iselder ei hun yn cadeirio trafodaeth ar faterion yn ymwneud ag iechyd meddwl mewn cymunedau gwledig.
Dywedodd Lilwen Joynson: "Dwi'n gobeithio y bydd nifer yn dod i'r seminar - rhaid cael gwared o'r stigma sydd 'na am iechyd meddwl yn enwedig yn y byd ffermio."
"Pan adawodd y plant y nyth 'nes i ddioddef llawer," meddai Lilwen wrth Cymru Fyw.
"Ar ôl priodi roeddwn i'n ffermio yn Llanllwni - fe briodais i'n ifanc a magu plant ond pan ddaeth hi'n amser iddyn nhw adael fe deimlais wacter rhyfeddol.
"Wedi i'r plant adael dim ond fi a'r gŵr oedd ar ôl a doedden ni ddim yn dod mhlân," meddai Lilwen, "roedd ein perthynas ar ben."
"Ro'n i'n teimlo'n ofnadwy o isel a methu credu bod pethau wedi dod i hyn.
"Ar ben hyn i gyd roedd rhaid delio gyda bywyd pob dydd ar y fferm - sefyllfa ariannol, tywydd a'r tasgau arferol.
"Doedd 'da neb syniad wrth gwrs bo fi'n teimlo fel hyn - dwi'n cofio siarad â chymdogion wedi i ni wahanu ac roedd y cyfan yn andros o sioc iddyn nhw - a dyna'r pwynt does neb yn sylwi.
"Gyda ffermio mae pethau yn gorfod cael eu gwneud ac mae gofyn am help os oes pwysau yn isel iawn ar y 'to do' list.
Image copyright Lilwen Joynson Image caption Roedd gofyn am help yn isel iawn ar y 'to do' list, medd Lilwen Joynson
'Seicotherapi ceffylau yn help'
Yr hyn a wnaeth Lilwen oedd gadael y fferm a mynd i wneud cwrs cwnsela tair blynedd yn Llundain.
"Rodd hi'n benderfyniad mawr gadael y fferm ond unwaith ro'n i wedi cydnabod bod rhywbeth yn bod ro'dd pethau yn edrych yn well.
"Dwi bellach yn byw yn fy sir enedigol yn Sir Benfro - ac wedi cefnu ar bryderon 2007.
"Dwi'n rhoi cyngor busnes i nifer o bobl ond hefyd yn cwnsela a hynny llawer o'r amser drwy arfer seicotherapi anifeiliaid - ceffylau rhan amlaf.
Image copyright Lilwen Joynson
"Yn aml dyw pob ddim eisiau siarad am eu problemau ac felly does dim pwynt taclo pethau 'head on' - mae siarad trwy gyfrwng anifeiliaid yn lot haws.
"Trwy wneud hynny mae modd edrych ymla'n, er enghraifft, at y pum mlynedd nesaf. Mae modd sefydlu busnes gwell a gweld darlun ehangach yn hytrach na'r darlun bach.
"Mae'r dull yma yn helpu pobl o ran sefydlu busnes ond hefyd i drafod yr hyn sy'n eu poeni.
"Mae pobl wir yn gweld pethau'n wahanol wedyn."
Mae'r seminar yn rhan o weithgareddau Undeb Amaethwyr Cymru yn y Sioe.
'Does 'na ddim cywilydd'
Y llynedd yn y Sioe fe ymrwymodd yr Undeb i gynnal gweithgaredd ar iechyd meddwl yn y sioe bob blwyddyn er mwyn rhoi cyfle i bobl rannu profiadau ac i fod yn fwy ymwybodol o anghenion eraill.
"Dwi'n annog cymaint â phosib i ddod," meddai Lilwen.
"Gwrando ar yr hyn fydd yn cael ei ddweud fyddai i fwyaf - yn aml does 'da chi ddim syniad o gwbl am salwch neb arall - mae pawb yn edrych yn iawn .
"Ond mae'r corff yn gallu effeithio ar y meddwl mewn ffordd ryfedd ac yn yr un modd mae'r meddwl yn gallu effeithio ar y corff hefyd.
"Does yna ddim cywilydd cyfaddef gwendid - rhaid i ni ddysgu sylwi ar ein gilydd, fel ein bod yn gallu edrych ar ôl ein gilydd yn well.
"Dwi wedi wynebu cyfnod tywyll iawn ond mi ddes i allan ohono.
"Rhaid peidio cuddio ac esgus fod pethau'n iawn. Does 'na ddim cywilydd."


description: Qatar Airways yn derbyn £1m dros ddwy flynedd gan Lywodraeth Cymru i farchnata Cymru fel cyrchfan ledled y byd.

title: Rhoi £1m i Qatar Airways i farchnata Cymru ledled y byd


description: Mae'r heddlu wedi cau rhannau o'r M4 yn dilyn gwrthdrawiad lle mae cerbyd wedi troi drosodd.

title: Cau rhannau o'r M4 ar ôl i gerbyd droi drosodd


description: Mam bachgen bach yn disgrifio'r ofn o weld ei mab mewn poen ar ôl iddo losgi ei droed drwy gamu ar farbeciw tafladwy.

title: Rhybudd ar ôl i blentyn losgi ar farbeciw ar draeth


description: Yn ôl Alun Cairns doedd yna yn bendant ddim "cynllwyn yn San Steffan" i gael gwared ar Andrew RT Davies fel arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad Cenedlaethol.

title: Cairns: Dim cynllwyn i gael gwared ar Andrew RT Davies

maintext:
Doedd yna ddim "cynllwyn yn San Steffan" i gael gwared ar Andrew RT Davies fel arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad Cenedlaethol, yn ôl Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns.
Honnodd Mr Davies, wnaeth ymddiswyddo ym mis Mehefin, ei fod wedi dod i wybod fod yna gynllwyn ar droed i gael gwared arno - a bod yn gwybod hynny oherwydd i neges destun gael ei anfon iddo ar gam.
Yn ôl rhai ffynonellau, Mr Cairns anfonodd y neges destun. Dyw Ysgrifennydd Cymru ddim wedi gwadu anfon y neges, ond mae'n dweud ei fod yn ymwneud â mater arall.
"Fe wnes i fwynhau gweithio gydag ef tan y diwedd," meddai Mr Cairns.
Dywedodd Mr Davies wrth BBC Cymru iddo dderbyn neges destun oedd yn "dangos fod yna gynlluniau ar droed i geisio fy nisodli."
"Rwy'n meddwl fod tôn y neges yn sôn am 'gael gwared ag e yn syth' - a chafodd ei anfon o ben arall yr M4," meddai.
Mewn cyfweliad gyda rhaglen Sunday Politics Wales, BBC Cymru, dywedodd Mr Cairns "yn bendant doedd yna 'run cynllwyn o San Steffan."
Dywedodd fod y neges destun dan sylw yn cyfeirio at Mark Reckless - y cyn AS Ceidwadol ac AC annibynnol gafodd ei wahodd i ymuno a'r grŵp Ceidwadol yn y Cynulliad.
Fe wnaeth hynny greu ffrae o fewn y blaid Geidwadol, gan fod Mr Reckless wedi gadael y blaid i ymuno â UKIP.
Ffrae ailenwi Pont Hafren
"Mae'r neges destun rydym yn siarad ynglŷn â hi yn cyfeirio at Mark Reckless a'r dymuniad i weld o'n mynd ar ôl yr etholaethau lleol oedd yn cael eu cynnal ar y pryd, ac nid unrhyw reswm arall."
Dwedodd nad oedd yna unrhyw gyfrinach am y neges destun o ystyried yr anfodlonrwydd ynglŷn â Mr Reckless yn ymuno a'r grŵp Torïaidd.
Yn y cyfamser, mae Mr Cairns wedi mynnu fod mwyafrif o bobl o blaid ailenwi Bont Hafren yn Bont Tywysog Cymru - er gwaetha dau arolwg barn yng Nghymru sy'n awgrymu i'r gwrthwyneb.
Dywedodd fod yr arolygon ond wedi asesu barn ar ochr Cymru o'r bont.
Dywedodd Mr Cairns: "Yn sicr mae'r mwyafrif o fy mhlaid. Dyw'r arolygon ond wedi edrych ar un ochr y bont, yn hytrach na'r gymuned ehangach."
"Gawn ni ffocysu ar yr ymateb gan bob un yng Nghymru. Mae dwy blaid fawr wedi rhoi cefnogaeth gref," meddai, gan gyfeirio at gefnogaeth y Prif Weinidog Carwyn Jones.
"Ond byddwn ni byth wedi gwneud hyn oni bai fod y Prif Weinidog a'r Blaid Lafur yng Nghymru wedi rhoi cefnogaeth gref.
"Y peth olaf oeddwn i am wneud oedd achosi trafferthion i'r Tywysog."


description: Pedwar o bobl yn yr ysbyty ar ôl i chwech o griwiau gael eu galw i dân yn ardal Uplands, Abertawe.

title: Achub wyth wedi tân mewn tŷ yn Uplands, Abertawe


description: Heddlu'n cadarnhau eu bod yn cynnal ymchwiliad i sarjant gafodd ei ddal yn yfed a gyrru yng Ngheinewydd.

title: Heddlu'n ymchwilio i sarjant fu'n yfed a gyrru


description: Mae Heddlu Gogledd Cymru yn ymchwilio i "farwolaeth anesboniadwy" ar ôl i gorff gael ei ddarganfod yn Wrecsam.

title: Heddlu'n ymchwilio ar ôl darganfod corff yn Wrecsam


description: Rhybudd melyn am law a gwynt cymedrol mewn grym dros rannau helaeth o dde a gorllewin Cymru.

title: Rhybydd tywydd melyn am wynt a glaw i rannau o Gymru


description: Prif weithredwr yr Eisteddfod yn dweud ei bod yn bwysig i'r ŵyl barhau i deithio i "hyrwyddo'r iaith Gymraeg a diwylliant Cymreig".

title: Betsan Moses: Yr Eisteddfod yn 'gorfod' teithio


description: Dylai gofal plant am ddim gael ei gynnig i rieni di-waith sydd ar gwrs sy'n gysylltiedig â chanfod gwaith, yn ôl pwyllgor Cynulliad.

title: Pwyllgor yn galw am ymestyn cynllun gofal plant am ddim


description: Dyn 43 oed yn ymddangos gerbron Llys y Goron Yr Wyddgrug ar gyhuddiad o lofruddio Andrew Hamilton ym Magillt.

title: Llofruddiaeth Bagillt: Dyn yn ymddangos yn y llys


description: Casnewydd trwodd i drydedd rownd Cwpan FA Lloegr wedi i Joss Labadie eu hysbrydoli i fuddugoliaeth dros Gaergrawnt.

title: Cwpan FA Lloegr: Casnewydd 2-0 Caergrawnt


description: Y gofodwr Tim Peake yn lansio cynllun £7.2m i annog mwy o bobl ifanc Cymru i astudio gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg a mathemateg.

title: £7.2m i ddenu pobl ifanc at wyddoniaeth a thechnoleg


description: Dechrau gwych i ymgyrch Morgannwr yng nghystadleuaeth y T20 Blast gyda buddugoliaeth yn erbyn Hampshire.

title: Dechrau gwych i ymgyrch Morgannwg yn y T20


description: Mae dau gwmni yn cael eu herlyn yn dilyn ffrwydrad mewn purfa olew yn Sir Benfro lle bu farw pedwar o weithwyr.

title: Erlyn cwmnïau am ffrwydrad lle bu farw 4 yn Sir Benfro


description: Llywodraeth y DU yn cael eu cyhuddo o "ddirmyg" ar ôl penodi Mims Davies, AS o Loegr, yn is-weinidog yn Swyddfa Cymru.

title: Beirniadu penodiad AS o Loegr yn weinidog Swyddfa Cymru

maintext:
Image copyright UK Parliament Image caption Astudiodd Mims Davies, AS Eastleigh, ym Mhrifysgol Abertawe
Mae Llywodraeth y DU wedi cael eu cyhuddo o "ddirmyg" wedi iddyn nhw i benodi AS arall o Loegr yn is-weinidog newydd yn Swyddfa Cymru.
Cafodd Mims Davies ei phenodi'n is-weinidog yn Swyddfa Cymru ddydd Iau.
Dywedodd Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns bod Ms Davies yn "AS ffantastig" a bod ganddi'r gallu i ddefnyddio'i sgiliau yn y ffordd orau i gefnogi economi Cymru.
Ond mae arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood wedi galw'r sefyllfa yn "jôc".
'Jôc'
Mae Ms Davies yn cynrychioli etholaeth Eastleigh yn Hampshire ac yn cyfuno'i swydd ddi-dâl newydd yn Swyddfa Cymru gyda'i dyletswyddau fel dirprwy chwip y llywodraeth.
Fe wnaeth hi astudio ei gradd mewn Gwleidyddiaeth a Chysylltiadau Rhyngwladol ym Mhrifysgol Abertawe.
Mae hi'n olynu Stuart Andrew, AS o Sir Efrog, sydd wedi symud i hen swydd Guto Bebb, AS Aberconwy, yn y Weinyddiaeth Amddiffyn.
Ymddiswyddodd Mr Bebb o'r swydd honno yn dilyn ffrae am Brexit.
Wrth groesawu'r apwyntiad dywedodd Mr Cairns y byddai Ms Davies yn "defnyddio ei sgiliau aruthrol yn y ffordd orau a chwarae rôl allweddol wrth gyflwyno erthyglau sy'n cefnogi twf economi Cymru."
Image caption Roedd rhagflaenydd Ms Davies, Stuart Andrew, hefyd yn AS yn Lloegr ond wedi ei fagu yng ngogledd Cymru ac yn siarad Cymraeg
Serch hynny, mae rhai gwleidyddion o Lafur a Phlaid Cymru wedi beirniadu'r penodiad.
Ar ei chyfrif Twitter dywedodd Leanne Wood fod y sefyllfa'n "jôc Ffŵl Ebrill hwyr arall gan y Torïaid", gan ychwanegu: "Byddai'n amhosib dychmygu'r ffasiwn stori."
Dywedodd yr Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, Alun Davies: "AS arall o Loegr wedi eu penodi i Swyddfa Cymru... dyma beth mae Theresa May yn meddwl o'i grŵp o Geidwadwyr Cymreig."
Ychwanegodd AS Plaid Cymru dros Ddwyrain Caerfyrddin a Dinefwr, Jonathan Edwards: "Mae'r ffaith bod Llywodraeth San Steffan wedi penodi AS arall o'r tu allan i Gymru i Swyddfa Cymru eto yn dangos eu dirmyg cynyddol tuag at ein gwlad.
"Fel rhywun sy'n cynrychioli etholaeth tu allan i Gymru, ac felly'n annhebygol o ddeall anghenion unigryw ein heconomi a'n cymunedau, mae Mims Davies AS hefyd wedi gwrthsefyll dro ar ôl tro ar bleidleisiau pwysig neu'n gwrthwynebu datganoli pwerau allweddol i Gymru."


description: Roedd modd i'r Blaid Lafur osgoi y ffrae gwrth-Semitiaeth yn gyfangwbl, medd Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones.

title: 'Modd osgoi' ffrae gwrth-Semitiaeth, medd Carwyn Jones


description: Teulu a ffrindiau llanc 18 oed o Fro Morgannwg fu farw ôl syrthio 70 troedfedd ym Magaluf yn galw am gyflwyno gwelliannau diogelwch ar frys.

title: Magaluf: Teulu'n galw am gamau diogelwch ar frys


description: Cyfarwyddwyr canolfan hamdden yng Ngwynedd yn apelio am ffurfio bwrdd newydd er mwyn achub y gwasanaeth.

title: Angen cyfarwyddwyr i achub canolfan hamdden yng Ngwynedd


description: Teulu Geraint Thomas methu credu ei fuddugoliaeth hanesyddol yn y Tour de France.

title: Howell Thomas wrth ei fodd wedi llwyddiant ei fab


authors:
Nia Cerys
Newyddion Bbc Cymru

description: Am y tro cyntaf erioed, mae technoleg rithwir ar gael yn y Gymraeg i helpu pobl ddeall sut beth ydy byw gyda dementia.

title: Technoleg yn y Gymraeg i ddeall sut beth yw dementia


description: Gwasanaethau achub yn mynd i gynorthwyo grŵp o bobl a oedd ar fîn cael eu hynysu gan y llanw.

title: Achub 38 person o draeth ger Llandudno


description: Y stori ryfedd wnaeth ysgogi'r gân enwog yn 1978

title: Lle oeddwn i: Geraint Jarman a Steddfod yn y Ddinas

maintext:
Image copyright John Morgan
Mae 40 mlynedd ers i ymweliad yr Eisteddfod Genedlaethol â Chaerdydd yn 1978 ysgogi Geraint Jarman i ysgrifennu'r clasur Steddfod yn y Ddinas.
Eleni, mae'r Eisteddfod ar ei ffordd nôl i'r brifddinas ond yn hytrach na gwylio o'r ymylon, bydd Geraint wrth galon y gweithgareddau.
Yn ogystal â serennu yng nghyngerdd y Pafiliwn nos Fawrth, mae hefyd yn cael ei dderbyn i'r Orsedd - a hynny yng nghyffiniau'r ardal aml-ddiwylliannol sydd wedi chwarae rhan mor ddylanwadol ar ei gerddoriaeth.
Ar drothwy rhyddhau ei albwm ddiweddaraf, Cariad Cwantwm, dyma Geraint Jarman yn edrych nôl ar gyfnod cynnar ei yrfa - cyn y Tracsiwt Gwyrdd, a chyn y wisg werdd...
Eisteddfod ar y cyrion
Ym 1978 o'n i'n byw ar stad o dai anferth yn Llanedeyrn mewn tŷ bric modern gyda fy merch Lisa Grug oedd yn wyth mlwydd oed.
O'n i 'di bod yn ymbalfalu 'da caneuon a recordio ers dwy flynedd ac ar ddiwedd 1977 'di rhyddhau fy ail albwm unigol Tacsi i'r Tywyllwch a 'di cychwyn gigio drwy hanner cyntaf 1978.
O'n i'n edrych ymlaen at ddiwedd Awst a chael mynd i stiwdio Gwernafalau yn Llanwnda i recordio [albym] Hen Wlad fy Nhadau ar gyfer Sain.
Tad roc Cymru Image copyright John Morgan Diolch i Geraint Jarman a'i griw o gerddorion ac offerynwyr dawnus, Y Cynghaneddwyr, daeth bae Caerdydd yn gartref i gigs Cymraeg yn y 1970au mewn clybiau fel Casablanca, lle wnaeth pop Cymraeg gyfarfod diwylliant reggae am y tro cyntaf
Roedd yr Eisteddfod Genedlaethol y flwyddyn honno 'di lleoli ym Mhentwyn ar gyrion Caerdydd - ddim yn bell o ble oeddwn i'n byw, ond yn ddigon pell o'r ddinas i wneud unrhyw wahaniaeth.
Roeddwn 'di derbyn gwahoddiad i wneud gig i Gymdeithas yr Iaith yn gynnar yn yr wythnos yng nghlwb nos Tito's ar Heol y Brodyr Llwydion oedd 'di leoli mwy neu lai gyferbyn â'r Theatr Newydd oedd, yr wythnos honno, yn cyflwyno cynhyrchiad Theatr yr Ymylon o ddrama gerdd Meic Stevens, Dic Penderyn.
Ar y bil efo ni yn Tito's oedd y trydanol Trwynau Coch efo Myfyr Isaac a'i griw yn gofalu am y PA.
Ar y ffordd i'r sound check ar ddiwedd y prynhawn penderfynais fynd draw i Penylan ac i Wellfield Road er mwyn lladd amser.
Bws llawn o dderwyddon yr Orsedd
O'n i hanner ffordd rhwng y deli a'r siop tobaco pan drodd fy mhen a'm llygaid yn sydyn at gyfeiriad bws dwbl decar gwyrdd oedd ar lanio ger y goleuadau.
Ar unwaith sylwais fod y bws yn llawn o dderwyddon yr Orsedd yn eu gwisgoedd gwyn a gwyrdd ac, o'r ychydig a welais, sylweddolais fod y derwyddon yna heb ddim amheuaeth off duty, fel rockstars ar eu ffordd i'w gig yn yr Eisteddfod. Wrth reswm, o'n i'n licio hwnna!
Cyrhaeddais y gig efo Tich a John Morgan, bas. Roedd y Trwynau ar fin gorffen eu set, roedd y lle'n hwmian, yn llawn o Gymry ifanc yn mwynhau ei hunain yn chwys i gyd.
Aeth y set yn grêt a wnes i fwynhau - ninnau'n rhoi a hwythau'n derbyn. Un o'r goreuon.
Image copyright Tony Charles Image caption Bydd albym Cariad Cwantwm ar gael ar 27 Gorffennaf
Y diwrnod canlynol o'n i'n dal i feddwl am y derwyddon ar y bws ac yna'r gig yn Tito's. A dyna oedd dechreuad y gân Steddfod yn y Ddinas.
O'n i wedi chwarae efo'r band ein gig gyntaf erioed mewn Eisteddfod ac i mi, yr Eisteddfod gyntaf i mi brofi oedd yn defnyddio'r ddinas ei hun fel lleoliad.
Mae 'di digwydd o'r blaen ac felly gall eleni fod yn un o'r Eisteddfodau mwyaf diddorol a gwahanol - nid mewn cae, ond ar bafin.
Bydd Geraint Jarman yn canu yn Gig y Pafiliwn yn yr Eisteddfod Genedlaethol ar nos Fawrth, 7 Awst. Bydd hefyd yn sôn am y farddoniaeth yn ei ganeuon yn y Slot Chwarter i Chwech yn y Babell Lên ar ddydd Mercher, 8 Awst.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Barn Megan Barett o Ysgol Caerffili yw bod adnoddau addas yn angenrheidiol er mwyn gwneud yn dda yn ei harholiadau.

title: Cael gwerslyfrau Cymraeg yn 'hynod bwysig'


description: Y Blaid Werdd yng Nghymru i gynnal peidlais ar dorri'n rhydd o'r Blaid Werdd yn Lloegr ymhen pythefnos.

title: Gwyrddion Cymru i bleidleisio ar dorri'n rhydd o Loegr


authors:
Catrin Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Nid yw pobl o gefndiroedd ethnig lleiafrifol yn cael eu cynrychioli'n ddigonol yng nghwricwlwm Cymru, yn ôl grŵp ymgyrchu.

title: 'Diffyg amrywiaeth' yng nghwricwlwm Cymru' medd ymgyrchwyr


description: AS Plaid Cymru, Jonathan Edwards yn dweud bod arweinydd y blaid, Leanne Wood yn dangos "dim arweiniad" yng nghyd-destun Brexit.

title: Leanne Wood yn 'dangos dim arweiniad' medd AS Plaid


description: Y ffigyrau diweddara'n cadarnhau bod lefelau treth cyngor yng Nghymru yn parhau yn is na Lloegr ar gyfer 2017-18.

title: Treth Cyngor Cymru £171 yn is na Lloegr ar gyfartaledd


description: Y Cymro Geraint Thomas yn sicrhau buddugoliaeth yn y Tour de France ar ôl croesi'r llinell derfyn ym Mharis ddydd Sul.

title: Geraint Thomas yn ennill Tour de France 2018


description: Gwybodaeth am arlwy BBC Cymru o Eisteddfod GenedlaetholCaerdydd 2018

title: Yr Eisteddfod ar deledu, radio ac ar-lein

maintext:
Os ydych chi'n methu bod yng Nghaerdydddoes dim rhaid colli dim o'r hwyl, y cystadlu, y cyngherddau nac awyrgylch y prif faes - oherwydd bydd yna ddarpariaeth estynedig o holl ddigwyddiadau'r Eisteddfod ar-lein, ac ar y radio a theledu drwy gydol yr ŵyl.
BBC Cymru Fyw
Ar wefan BBC Cymru Fyw bydd modd gwylio fideo byw o'r pafiliwn trwy'r dydd ar bob dyfais, yn cynnwys cyfieithu ar y pryd yn Saesneg. Yn ogystal, fe fydd yr holl ganlyniadau ar gael a fideos o uchafbwyntiau'r cystadlu yn y Pafiliwn, y newyddion diweddaraf o'r Maes ac orielau o luniau dyddiol. Dilynwch bbc.co.uk/cymrufyw neu lawrlwythwch Ap Cymru Fyw.
S4C
Ffion Dafis fydd yn cyflwyno Croeso i'r Eisteddfod am 8pm nos Wener, ac yn agor drysau'r ŵyl am eleni trwy rhoi sylw i'r gyngerdd agoriadol 'Hwn yw Fy Mrawd' gyda Syr Bryn Terfel,
Nia Roberts, Heledd Cynwal, Seren Jones, Steffan Powell a Sean Fletcher fydd yn croesawu gwylwyr i'r rhaglen fyw ddyddiol, Rhaglen y Dydd (Sadwrn 10am; Sul 12pm; Llun-Sadwrn, 10am) ac yn cyflwyno'r cystadlu o'r pafiliwn yn ogystal â rhoi blas o'r amrywiaeth o ddigwyddiadau ac atyniadau eraill ar y maes, gyda Ffion Dafis yn crynhoi Uchafbwyntiau'r Wythnos ar y nos Sul olaf.
Iwan Griffiths fydd yn crynhoi uchafbwyntiau'r dydd yn Mwy o'r Maes (Sadwrn, 8.00pm; Sul, 9.35pm; Llun, 8pm; Mawrth, 8pm; Mercher, 9.30pm; Iau, 8pm; Gwener, 9.30pm & Sadwrn, 8pm)
Gwyliwch yr Eisteddfod yn fyw ac ar alw drwy'r wythnos ar wefan S4C.
Radio Cymru
Ar BBC Radio Cymru, lleisiau cyfarwydd Hywel Gwynfryn a Rhiannon Lewis fydd yng ngofal y darllediadau oddi ar y prif lwyfan, gyda Siôn Tomos Owen, Ffion Emyr ac Anni Llŷn yn crwydro'r maes a Nia Lloyd Jones yn dod â'r holl fwrlwm o gefn y prif lwyfan.
Bydd trafodaeth ar bynciau llosg y dydd ar Taro'r Post am 1pm gyda Garry Owen.
Bydd uchafbwyntiau'r Babell Lên gyda Catrin Beard am 7.30pm a bydd Tocyn Wythnos yno gyda Beti George yn rhoi blas o'r brifwyl gyfan bob nos am 6.15pm.
Am 9pm nos Fawrth i nos Wener bydd Lisa Gwilym yn dod ag awyrgylch y gigs fin nos yng nghwmni Huw Stephens, Georgia Ruth a Huw Evans, wrth iddyn nhw dywys gwrandawyr drwy rhai o ddigwyddiadau cerddorol yr Eisteddfod.
Radio Wales
Bydd yr Eisteddfod hefyd yn cael sylw yn ystod rhaglenni BBC Radio Wales, gydag Elen Ifan yn dod â blas dyddiol o'r maes, ac Eleri Siôn yn darlledu'n fyw o'r Eisteddfod, brynhawn Gwener, 4 Awst, 1-4pm.


description: Pleidleisio yn 16 oed, gwahardd taro plant, a sefydlu corff i warchod buddiannau cleifion ymysg blaenoriaethau Llywodraeth Cymru.

title: Cyhoeddi blaenoriaethau deddfu Llywodraeth Cymru


description: Galw ar Lywodraeth Cymru i wneud mwy i daclo'r "rhwystrau" sydd yn atal pobl rhag dilyn prentisiaethau yn y Gymraeg.

title: Dim digon o brentisiaethau'n 'defnyddio'r Gymraeg'


description: Cafodd olau llachar ei gyfeirio yn uniongyrchol at un o hofrenyddion yr heddlu nos Lun.

title: Arestio dyn ger Bangor am geisio dallu hofrennydd gyda golau llachar


description: Perchnogion newydd traeth Saundersfoot yn dweud eu bod am ddiogelu'r ysbryd gymunedol sy'n bodoli yno.

title: Pump wedi prynu traeth Saundersfoot, Sir Benfro


description: Sut mae llwyddiant Geraint Thomas yn cymharu â'r goreuon yn hanes chwaraeon Cymru?

title: Geraint Thomas: Y gorau o Gymru ym myd y campau?


description: Elusen yn galw am newid y gyfraith ar ôl cadarnhad bod cynghorydd sir wnaeth dreisio plentyn yn parhau i gael ei dalu.

title: Troseddwr rhyw, David Boswell yn dal i gael tâl cyngor


description: Cannoedd yn dod ynghyd yn nhref enedigol Aneurin Bevan i ddathlu 70 mlynedd ers iddo sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

title: Dathlu 70 y Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn Nhredegar


description: Dylai'r Blaid Lafur ymrwymo i fodel Brexit fyddai'n gweld y DU yn parhau yn Ardal Economaidd Ewrop, yn ôl AS y blaid o Gymru.

title: Kinnock yn galw am aros yn Ardal Economaidd Ewrop


description: Dau Gymro o Lanrwst, Gwyn Fôn Williams a Gari Fôn, sydd allan yn Ffrainc yn gwylio'r Tour de France a chefnogi Geraint Thomas.

title: Cefnogwyr Geraint Thomas allan yn Ffrainc


description: Ymosodwr Abertawe, Andre Ayew yn symud ar fenthyg i Fenerbahce yn Nhwrci am dymor.

title: Andre Ayew symud o Abertawe i Fenerbahce ar fenthyg


description: Swyddogion tân yn achub ffrindiau a'u ci aeth i drafferthion mewn chwarel yn Sir Caerffili.

title: Achub dau ffrind a chi o chwarel yn Sir Caerffili


description: Cyhoeddi codiad cyflog i staff ar ddiwrnod dathlu 70 mlynedd ers sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

title: Dathliadau 70 mlynedd ers sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd

maintext:
Image caption Fe gafodd y gwasanaeth ei lansio'n ffurfiol ar 5 Gorffennaf 1948 gan y gweinidog iechyd ar y pryd, Aneurin Bevan
Mae nifer o ddigwyddiadau wedi eu cynnal ar hyd a lled Cymru i ddathlu 70 mlynedd ers sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol.
Ar y pen-blwydd, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y bydd staff y GIG yn cael codiad cyflog sy'n cydfynd a'r cynnig yn Lloegr.
Mae'r cyhoeddiad, oedd yn ddisgwyliedig, yn golygu bod staff yn ennill yr un faint a'r rhai dros y ffin, gafodd godiad cyflog o 6.5% fis diwethaf.
Ond mae'r prif weinidog hefyd wedi dweud y bydd rhaid talu mwy o drethi yn y dyfodol i gynnal y gwasanaeth.
Fe gafodd y gwasanaeth ei lansio'n ffurfiol ar 5 Gorffennaf 1948 gan y gweinidog iechyd ar y pryd, Aneurin Bevan, gafodd ei eni yn Nhredegar.
Dyma oedd y tro cyntaf erioed i bobl yn y DU gael mynediad at ofal iechyd heb orfod talu.
Mae staff y GIG yng Nghymru hefyd wedi cael codiad i'w cyflogau, ar ôl Ysgrifennydd Iechyd Cymru, Vaughan Gething, gyhoeddi cytundeb newydd.
Yn ôl Mr Gething, mae'r cynnig newydd "yr un fath ac mewn rhai achosion yn mynd y tu hwnt i gytundeb cyflog newydd y GIG yn Lloegr".
Ond yn siarad ar y Post Cyntaf fore Iau, dywedodd Prif Weinidog Cymru y bydd rhaid i bobl dalu mwy o drethi yn y dyfodol er mwyn cynnal y gwasanaeth.
Dywedodd Carwyn Jones: "Os ni mo'yn cael y gwasanaeth iechyd ni mo'yn gweld, bydd yn rhaid i bobl dalu mwy o drethi neu yswiriant cenedlaethol."
Pobl yn 'fodlon' talu trethi uwch
Yn ôl Mr Gething byddai'r "rhan fwyaf o bobl yn fodlon talu mwy o dreth" er lles y gwasanaeth iechyd.
Y "sialens" meddai'r ysgrifennydd iechyd, fydd sicrhau fod pobl yn "gallu ymddiried mewn gwleidyddion i wario'r arian ar y GIG".
Wrth ymateb i gwestiynau am gynnydd posib mewn gwariant ar y GIG yng Nghymru, dywedodd Mr Gething: "Rydym ni wedi ymrwymo i gyllido'r GIG yn iawn, a gall wariant y llywodraeth [ar y GIG] godi yn uwch na 50% y tymor hwn."
Ychwanegodd mai'r mater dan sylw ar hyn o bryd oedd gwybod "sut y gallwn ni gydbwyso gofynion cynyddol ar wasanaethau cyhoeddus mewn amser o gynildeb".
Dadansoddiad Owain Clarke, gohebydd iechyd
Mae hyn yn gadarnhad o'r hyn wnaeth Vaughan Gething ei addo ym mis Mawrth.
Byddai bron yn amhosib dychmygu na fyddai Llywodraeth Cymru'n cynnig cytundeb tebyg i Loegr.
Petawn nhw heb, byddai wedi peryglu gwaethygu problemau Cymru yn nhermau recriwtio a chadw staff.
Ond nid yw'n gyd-ddigwyddiad bod y llywodraeth wedi dewis cyhoeddi'r cytundeb yma ar ben-blwydd y gwasanaeth, er mwyn cael gymaint o sylw a phosib ar ddiwrnod y dathliadau.
Dathliadau
Ymysg y digwyddiadau a gafodd eu trefnu oedd seremoni mynychodd Carwyn Jones yn y Senedd.
Bu Tywysog Cymru a Duges Cernyw yn ymweld ag Ysbyty Aneurin Bevan ym Mlaenau Gwent lle mynychodd y ddau de parti a chwrdd â chleifion a staff yr ysbyty.
Image caption Mae Gruff Rhys wedi cyfansoddi cân yn arbennig i'r gwasanaeth iechyd
Ymysg y dathliadau yn y Senedd, roedd babi cyntaf y GIG, Aneira Thomas, yn siarad ac roedd nifer o arddangosfeydd yno.
Mae Gruff Rhys o'r Super Furry Animals wedi rhyddhau cân sydd wedi'i chyfansoddi'n arbennig i'r gwasanaeth iechyd.
Bu yn perfformio'r gân, o'r enw 'No Profit In Pain' sydd wedi'i chomisiynu gan Theatr Genedlaethol Cymru, y tu allan i Gastell Caerdydd.


description: AC sy'n herio Leanne Wood i arwain Plaid Cymru yn "benderfynol" o ennill er mwyn creu "newid" yng Nghymru.

title: Adam Price yn 'benderfynol' o ennill arweinyddiaeth

maintext:
All Leanne Wood ddim dod yn brif weinidog nesaf Cymru, yn ôl un o'r ACau sy'n ei herio am arweinyddiaeth Plaid Cymru.
Yn ei gyfweliad cyntaf gyda BBC Cymru ers cyhoeddi ei fod yn sefyll, dywedodd Adam Price y byddai Plaid yn colli'r etholiad Cynulliad nesaf os nad oedd newid.
Dywedodd ei fod yn "benderfynol" o ennill yr arweinyddiaeth er mwyn creu "newid" yng Nghymru.


description: Tystiolaeth yn dod i'r amlwg sy'n taflu amheuon ar euogfarn Michael Stone am lofruddio Lin a Megan Russell yn 1996, ac sy'n cysylltu Levi Bellfield â'r digwyddiad.

title: Bellfield 'wedi cyfaddef' llofruddiaethau Russell

maintext:
Image caption Mae Levi Bellfield a Michael Stone yn garcharorion yng Ngharchar Frankland yn Durham
Mae cyfreithwyr dyn sydd dan glo am lofruddio dau aelod o'r teulu Russell wedi rhyddhau manylion am gyfaddefiad honedig gan Levi Bellfield i'r drosedd.
Yn ôl cyfreithwyr Michael Stone, gafodd ei garcharu am lofruddio Lin Russell a'i merch Megan yn 1996, mae'r cyfaddefiad yn codi amheuon am ei euogfarn.
Cafodd Mrs Russell, 45, a Megan, chwech, eu lladd ychydig fisoedd ar ôl symud i Gaint o Ddyffryn Nantlle yng ngogledd Cymru. Fe oroesodd chwaer Megan, Josie, yr ymosodiad, er iddi ddioddef anafiadau difrifol.
Yr honiad yw bod Levi Bellfield, sydd yn y carchar am ladd tair merch arall, wedi dweud wrth garcharor arall iddo ladd Mrs Russell a Megan.
Mae Bellfield wedi rhyddhau datganiad drwy ei gyfreithwyr yn gwadu iddo ladd Mrs Russell a Megan, ac yn gwadu cyfaddef hynny.
Image copyright REX/Shutterstock Image caption Bydd Bellfield dan glo am weddill ei oes am lofruddio tair merch
Fe ddigwyddodd yr ymosodiad ar Dr Lin Russell a'i merched wrth iddyn nhw gerdded adref o'r ysgol yn Chillenden ger Dover ym mis Gorffennaf 1996.
Cafwyd Stone yn euog wedi i garcharor honni ei fod wedi cyfaddef iddo ef y troseddau.
Ond mae Stone yn honni nad ef oedd yn gyfrifol am y marwolaethau.
Cyfaddefiad
Ddydd Mercher, fe wnaeth cyfreithwyr Stone ryddhau gwybodaeth newydd am gyfaddefiad honedig gan Levi Bellfield.
Bydd Bellfield dan glo am weddill ei oes am lofruddio tair merch - Milly Dowler, oedd yn 13 oed yn 2002, Marsha McDonnell, 19 yn 2003, ac Amelie Delagrange, oedd yn 22 yn 2004.
Fe geisiodd ladd Kate Sheedy, 18, yn 2004 hefyd gan ei tharo â cherbyd, ond fe wnaeth hi oroesi.
Image copyright PA Image caption Shaun a Lin Russell gyda'u merched Megan (canol) a Josie (dde)
Yr honiad yw i Bellfield ddweud wrth cyd-garcharor yng ngharchar Frankland ei fod wedi ymosod ar y teulu Russell, gan roi llawer o fanylion am y digwyddiad.
Fe wnaeth y cyd-garcharor gymryd nodiadau am y cyfaddefiad, ac mae cyfreithwyr Stone yn honni eu bod yn cynnwys manylion fyddai ond yn hysbys i'r heddlu a'r llofrudd ei hun.
Yn ogystal, mae'r cyfreithwyr yn dweud bod llygad-dyst newydd wedi dod i'r amlwg, sydd wedi adnabod Bellfield fel dyn y gwelodd hi adeg y llofruddiaethau.
Mae cyfreithwyr Stone yn dweud bod digon o dystiolaeth i yrru'r achos i'r Llys Apêl.
Mae Bellfield wedi rhyddhau datganiad drwy ei gyfreithwyr yn gwadu iddo ladd Mrs Russell a Megan, ac yn gwadu cyfaddef hynny.
Cyfaddefiad 'manwl'
Mewn cynhadledd i'r wasg, dywedodd cyfreithiwr Stone, Paul Bacon, nad oedd tystiolaeth fforensig i gysylltu Stone gyda'r llofruddiaethau, a'i fod nawr wedi gweld "cyfaddefiad llawn gan Bellfield" sy'n disgrifio'r digwyddiad.
Honnodd Mr Bacon bod y cyfaddefiad yn esbonio "sut y gwnaeth ymosod arnyn nhw gyda morthwyl ac mae'n esbonio'r cymhelliad i'w lladd".
Ychwanegodd: "Mae'r cyfaddefiad yn fanwl ac mae nifer o ffeithiau sydd ddim yn gyhoeddus."
Hanes yr ymosodiad
Image caption Cafodd Lin a Megan Russell eu lladd wrth iddyn nhw gerdded adref o'r ysgol
Fe ddigwyddodd yr ymosodiad ar Dr Lin Russell a'i merched wrth iddyn nhw gerdded adref o'r ysgol yn Chillenden ger Dover ym mis Gorffennaf 1996.
Fe glymodd yr ymosodwr ddwylo'r tair, rhoi mwgwd am eu llygaid a'u taro â morthwyl.
Pan gafwyd hyd iddyn nhw wyth awr yn ddiweddarach, roedd hi'n ymddangos bod y tair wedi marw.
Ond roedd gan Josie guriad calon gwan, ac fe lwyddodd i wella o'i hanafiadau.
Mae hi nawr yn gweithio fel artist yn y gogledd, ar ôl iddi symud yn ôl i Ddyffryn Nantlle gyda'i thad, Shaun wedi'r trychineb.
Achos Stone
Flwyddyn wedi'r digwyddiad, fe gysylltodd seicolegydd â rhaglen Crimewatch i awgrymu enw pwy allai fod yn gyfrifol, ac fe gafodd Michael Stone o Gillingham, oedd yn 36 oed ar y pryd, ei arestio o ganlyniad i hynny.
Cafwyd Stone - dyn oedd yn gaeth i heroin ac oedd â hanes troseddol - yn euog ym mis Hydref 1998.
Heb unrhyw dystiolaeth fforensig, fe gredodd y rheithgor brif dystion yr erlyniad - tri charcharor oedd yn honni bod Stone wedi cyfaddef iddyn nhw.
Image caption Cafwyd Michael Stone yn euog o'r llofruddiaethau mewn ail achos yn 2001
Yn fuan wedi'r achos fe wnaeth un o'r rheiny gyfaddef ei fod wedi dweud celwydd, ac fe daflwyd amheuaeth ar dystiolaeth un arall.
Fe heriodd tîm cyfreithiol Stone yr euogfarn, gan arwain at ail achos.
Ond fe wnaeth un o'r carcharorion - Damien Daley, oedd yn 26 oed ar y pryd - gadw at ei honiad bod Stone wedi cyfaddef iddo.
Yn 2001, cafwyd Stone yn euog yn yr ail achos, cyn iddo fethu mewn dwy apêl yn erbyn ei euogfarn.
Nid dyma'r tro cyntaf i Bellfield gael ei gysylltu â llofruddiaethau'r teulu Russell.
Yn ymateb i'r datblygiad, dywedodd Heddlu Caint fod honiadau Stone ei fod yn ddieuog wedi cael eu profi'n anghywir gan y system gyfreithiol.
Yn ddiweddar, mae Stone a Bellfield, y ddau yn garcharorion yng Ngharchar Frankland yn Durham wedi cael ffrae gyhoeddus, sydd wedi cael eu hadrodd yn y papurau newydd.
Cafodd ymchwiliad teledu i'r digwyddiad - The Chillenden Murders ar BBC Two - ei ddarlledu ym mis Mehefin eleni, pan gafodd panel o arbenigwyr y cyfle i ailymchwilio'r dystiolaeth.
Daethon nhw i'r casgliad, er y datblygiad gyda DNA, nad oedd tystiolaeth fforensig i gysylltu Stone â'r llofruddiaethau, a'i bod yn debygol mai dyn arall oedd yno.
BBC Wales Investigates, 20:30 nos Iau ar BBC One Wales ac ar yr iPlayer ar ôl hynny.


description: Lluniau o'r trydydd diwrnod yn y Sioe yn Llanelwedd

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Mercher


description: AS Aberconwy Guto Bebb yn dweud bod ganddo "ddim dewis" ond ymddiswyddo ar ôl anghytuno â Llywodraeth y DU ar newidiadau i'w polisi ar Brexit.

title: Guto Bebb â 'dim dewis' ond ymddiswyddo


description: Howell Thomas, tad Geraint Thomas, yn dweud ei fod methu credu bod ei fab wedi ennill y Tour de France - y Cymro cyntaf i wneud hynny.

title: Tad Geraint Thomas yn methu credu buddugoliaeth ei fab


description: Mae wedi dod i'r amlwg bod Cyngor Conwy wedi gwario bron i £400,000 o arian trethdalwyr yn rhentu adeilad gwag.

title: Cyngor wedi gwario £400,000 yn rhentu adeilad gwag


description: Heddlu'n rhybuddio ymwelwyr gyda charafan i'r Sioe Frenhinol i sicrhau eu bod mewn cyflwr boddhaol cyn gyrru.

title: Rhybudd diogelwch i garafanwyr cyn y Sioe Fawr


description: Mae Sŵ Borth yng Ngheredigion wedi ennill yr hawl i gadw anifeiliaid peryglus unwaith eto yn dilyn gwaharddiad.

title: Sŵ Borth wedi ennill yr hawl i gadw anifeiliaid peryglus


description: Gweithiwr ar safle gwesty yn Sbaen lle bu farw Thomas Channon o Fro Morgannwg yn dweud iddo farw ar ôl disgyn dros wal isel.

title: Dyn ifanc fu farw ym Magaluf 'wedi disgyn dros wal'


description: Mared Lenny sy'n talu teyrnged i Ysbyty Glangwili wedi iddi ddioddef o diwmor ar ei hymennydd

title: 'Safiodd yr NHS fy mywyd'

maintext:
Image copyright Swci Delic
"Does dim amheuaeth fod yr NHS wedi safio fy mywyd i," meddai Mared Lenny, yr artist o Gaerfyrddin.
Mae'r Gwasanaeth Iechyd wedi bod yn rhan annatod o'i bywyd wedi iddi gael llawdriniaeth frys i dynnu canser o'i hymennydd yn 26 oed.
Dywedodd fod y byd wedi "gorffen" iddi am gyfnod a hithau ar y pryd ar ganol recordio albwm newydd fel Swci Boscawen, y perfformiwr oedd yn canu caneuon fel Adar y Nefoedd a Couture C'Ching.
Fel Swci Delic, mae hi nawr yn artist sy'n adnabyddus am ei steil lliwgar, seicadelig sy'n deillio, meddai, o'r newid yn ei hymennydd ers ei llawdriniaeth.
"Yn 2010 pan ges i fy nharo'n wael a nghymryd i Ysbyty Glangwili yng Nghaerfyrddin, cefais ddiagnosis yn gyflym o fewn rhai oriau, a hyn wnaeth achub fy mywyd," meddai Mared.
"Y tîm yn Glangwili wnaeth ddarganfod y tiwmor yn fy ymennydd a fy nhrin cyn i mi gael fy nghludo i Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd (yr Heath) lle gefais driniaeth frys y bore canlynol.
Dim pris
"Dwi nawr yn cael sganiau bob chwe mis yn Glangwili ac mae'r ffaith ei fod ar fy stepen drws yn golygu llawer tasen i'n cael fy nharo'n wael yn sydyn eto. Dwi wedi cael y gofal gorau ar yr NHS.
"Mae'n ymddangos y bydda i'n cael fy monitro gan fy oncologist am weddill fy oes, sy'n golygu sganiau cyson, apwyntiadau i'w dilyn gyda'r canlyniadau a help a chyngor os oes angen. Alla i ddim rhoi pris ar y gwasanaeth yma.
Image caption Roedd Mared yn canu a recordio dan yr enw Swci Boscawen cyn i'w salwch effeithio ar ei gallu cerddorol
Yr heriau sy'n wynebu'r gwasanaeth
"Mae'n hawdd cwyno am safon yr NHS os chi heb orfod derbyn help brys ganddynt. Dyw'r bobl yma ddim yn sylweddoli'r gwaith anhygoel mae'r NHS yn ei wneud dan amodau hynod o anodd.
"Mae yna newidiadau subtle iawn wedi bod yn y blynyddoedd diwethaf ond dwi wedi bod yn ffodus i gael y gofal gorau heb ormod o newid yn bersonol.
Rhannu'r baich
"Dwi'n meddwl bod hi'n dod yn fwy amlwg bod angen i ni'r bobl ddechrau rhannu'r baich ychydig - hyd yn oed os yw e'n golygu rhywbeth bach fel talu am paracetamol ein hun, sy'n medru arbed llwyth o arian i'r NHS yn y pendraw.
"Dwi'n cofio clywed un tro wrth gerdded drwy dderbynfa Ysbyty Glangwili, menyw yn trio hawlio arian nôl am ei thocyn bws o'r pentref nesaf. Hollol hurt!"
Image copyright Swci Delic Image caption Mared gyda'i chelf lliwgar
Pwysigrwydd Glangwili i'r ardal
Wrth i Fwrdd Iechyd Hywel Dda ystyried cwtogi gwasanaethau yn Ysbyty Glangwili, a chodi ysbyty newydd ar gyfer y gorllewin, mae cadw gwasanaethau brys yn ei hysbyty leol yn bwnc sy'n agos iawn at galon Mared.
"Ysbyty Glangwili yw prif ysbyty gorllewin Cymru. Ar hyn o bryd maen nhw'n bygwth cau'r uned A&E er mwyn cyfuno holl anghenion brys pobl Sir Gaerfyrddin gyda phawb yn Sir Benfro drwy adeiladu uned newydd rhywle ar bwys tref Arberth, sydd 25 munud i ffwrdd o Ysbyty Glangwili," meddai.
Dywed y bwrdd iechyd "na all y statws quo barhau" ac y bydd lleihau nifer y prif ysbytai yn golygu fod llai o rotas meddygol i'w llenwi a rhestrau aros llai.
Ond mae profiad personol Mared yn golygu bod cael gwasanaeth ar stepen ei drws yn hollbwysig iddi.
"Fe all hyn olygu sefyllfa 'life or death' i rywun sydd mewn damwain ddifrifol yn ardal Caerfyrddin," meddai.
"Mae'r peth yn anghredadwy gan fod Glangwili yn chwarae rôl enfawr yn y sir gyfan nid dim ond i'r dref ei hun. Efallai'n wir bod angen gwella adnoddau'r ysbyty ond chi ddim yn gwella rhywbeth drwy ladd y peth!"


description: Perchennog clwb pêl-droed Caerdydd, Vincent Tan yn cael gwared â £66.4m o ddyled y clwb a'i droi'n gyfranddaliadau.

title: Vincent Tan yn troi £66.4m o ddyled yn gyfranddaliadau


description: Nerys Williams, a gollodd ei mab ar ôl iddo syrthio o uchder ym Magaluf, yn dweud ei bod hi'n amlwg nad yw diogelwch wedi gwella.

title: Galw am wella diogelwch gwestai ar ôl marwolaeth llanc


description: Pedwar dyn sydd wedi eu cyhuddo o lofruddio Malaciah Thomas yng Nghaerdydd yn ymddangos yn y llys ddydd Llun.

title: Pedwar dyn yn y llys yn dilyn llofruddiaeth Caerdydd


description: AC Gorllewin De Cymru, Suzy Davies yn penderfynu herio Paul Davies ar gyfer arweinyddiaeth y Ceidwadwyr Cymreig.

title: Suzy Davies i sefyll i arwain y Ceidwadwyr Cymreig


authors:
Owain Clarke
Gohebydd Iechyd Bbc Cymru

description: Gohebydd iechyd BBC Cymru, Owain Clarke, sydd wedi bod ar daith yn cymharu'r gwasanaeth iechyd ar draws y DU.

title: Pa mor wahanol yw'r gwasanaeth iechyd dros y DU?


description: Gyrrwr yn lwcus i ddianc heb anaf yn dilyn gwrthdrawiad â thrên stêm Rheilffordd Eryri ger Beddgelert.

title: Gwrthdrawiad rhwng trên stêm a char ar Reilffordd Eryri


description: Mae Amber Davies a Kem Cetinay wedi cyhoeddi eu bod nhw'n gwahanu

title: Diwedd y daith i gariadon 'Love Island'

maintext:
Mae Amber Davies o Ddinbych a Kem Cetinay wedi cyhoeddi eu bod nhw'n gwahanu, ar ôl dod at ei gilydd yn y gyfres Love Island ar ITV2 dros yr haf.
Image copyright Getty Images
Ym mis Gorffennaf, fe ddewisodd gwylwyr y gyfres Amber a Kem fel eu hoff gwpwl, ac fe wnaethon nhw adael yr ynys yn rhannu gwobr o £50,000.
Yn ystod y gyfres fe welodd y gwylwyr Kem yn dysgu brawddegau Cymraeg, a chafodd gyfle i'w hymarfer gyda Hefin, tad Amber, pan ymddangosodd ef a'i wraig Sue ar y rhaglen. Dywedodd Kem ar y pryd, pa mor falch oedd e i gyfarfod â'i thad a'i fod mewn cariad â'i ferch.
Roedd y pâr wedi bod ar wyliau gyda'i gilydd ym mis Tachwedd, ac wedi gobeithio priodi.
Ddydd Llun, cyhoeddodd y ddau eu bod wedi penderfynu gwahanu am fod eu hamserlenni gwaith wedi ei gwneud hi'n anodd i wneud y berthynas i weithio. Mae Kem Cetinay yn un o gystadleuwyr y gyfres Dancing on Ice sy'n dychwelyd i ITV ddechrau 2018.
Image copyright AFP Image caption Amber (trydydd o'r chwith) yn perfformio gydag Enfys ar Noson Lawen
Mae Amber Davies yn gyn-ddisgybl yn Ysgol Twm o'r Nant ac Ysgol Glan Clwyd, ac roedd Leah Owen yn ei dysgu yn yr ysgol gynradd ac yn ei hyfforddi i ganu mewn Eisteddfodau, ac meddai wrth Cymru Fyw ym mis Mehefin:
"Mae Amber yn eneth annwyl iawn ac yn dalentog. O'n i'n ei dysgu hi yn Ysgol Twm o'r Nant ac yn rhoi gwersi canu iddi hi a'i chwaer Jade. Mae'r ddwy ohonyn nhw'n gantorion arbennig, â thinc hyfryd i'w lleisiau.
"Fydda i'n edrych ymlaen i'w gweld hi pan ddaw hi adre a rhoi cwtsh mawr iddi a dweud, reit 'te yn ôl at y canu rŵan!"


description: Tân wedi bod yn llosgi ers nos Sul ar fynydd uwchben Caergybi.

title: Criwiau'n taclo tân ar Fynydd Tŵr, Caergybi


description: Llywodraeth Cymru yn rhoi'r bai ar "gamgymeriad gweinyddol" yn dilyn rhyddhau enwau ffermydd lle mae moch daear wedi cael eu difa.

title: 'Camgymeriad' rhyddhau enwau ffermydd difa moch daear


description: Ymgyrch i geisio denu cefnogaeth i gynllun adfywio Tŵr y Marcwis ar Ynys Môn.

title: Cyfarfod i drafod dyfodol Tŵr y Marcwis ar Ynys Môn


description: Comisiynydd y Gymraeg yn ysgrifennu at y llywodraeth i ddweud fod diffyg staff ac adnoddau yn rhwystro cynnydd.

title: Pryder bod prinder cyfleoedd am brentisiaethau Cymraeg


description: Yr heddlu'n ymchwilio i lofruddiaeth dyn yn Grangetown wedi ymosodiad difrifol yn oriau man bore Llun.

title: Heddlu'n ymchwilio i lofruddiaeth yng Nghaerdydd


title: BBC Cymru Fyw


description: Glandŵr Cymru yn lansio ymgyrch i geisio rhwystro pobl rhag rhwyfo neu feicio ar hyd traphont Pontcysyllte ger Llangollen.

title: Lansio ymgyrch ddiogelwch ar draphont Pontcysyllte


description: Mae cynnydd "amlwg" wedi bod mewn gwerthiant beiciau yn dilyn llwyddiant y Cymro yn y Tour de France.

title: Llwyddiant Geraint Thomas yn hybu beicio yng Nghymru


description: Bydd busnesau creadigol eraill yn ymuno gyda S4C yn eu pencadlys newydd yng Nghaerfyrddin yn yr hydref.

title: 74% o ganolfan Yr Egin S4C wedi llenwi â thenantiaid


description: Rhybudd y gallai swyddi gael eu colli mewn rhai ardaloedd yng Nghymru petai newidiadau i radio lleol yn dod i rym.

title: Pryder am golli swyddi radio lleol yn sgil newidiadau


description: Lluniau o ddiwrnod cyntaf y Sioe Fawr yn Llanelwedd

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Llun


description: Cyngor Sir Ddinbych yn dweud ei bod hi'n saff mynd i'r môr ger Y Rhyl unwaith eto, yn dilyn achos o lygredd afon ddydd Gwener.

title: Codi cyfyngiadau ar draethau ger Y Rhyl wedi achos slyri


description: Criwiau wedi achub nifer o bobl, yn cynnwys plant, o westy yn Aberystwyth yn dilyn tân difrifol.

title: Criwiau wedi achub pobl o dân difrifol yn Aberystwyth


description: Mae dyn 42 oed o Ynys Môn, oedd yn esgus bod yn blentyn ar-lein er mwyn cyfnewid lluniau anweddus, wedi ei garcharu am dair blynedd.

title: Carcharu dyn am dair blynedd am droseddau rhyw


description: Cyn-arweinydd Cyngor Caerdydd yn dweud y dylai cyngor y ddinas ystyried agor ysgolion cyfrwng Cymraeg neu ddwyieithog yn unig yn y dyfodol.

title: Ysgolion Cymraeg neu ddwyieithog yn unig yng Nghaerdydd?


description: Heddlu De Cymru yn lansio ymchwiliad wedi i luniau ymddangos o fuwch yng nghefn car ar yr M4.

title: Heddlu'n ymchwilio i fuwch yng nghefn car ar yr M4


description: Y gwasanaethau brys yn dal i chwilio am berson sydd ar goll wedi tân wnaeth achosi difrod sylweddol i westy yn Aberystwyth.

title: Y chwilio'n parhau wedi tân mewn gwesty yn Aberystwyth

maintext:
Image copyright Keith Morris
Parhau mae'r chwilio am berson sydd ar goll ar ôl i dân ddifrodi gwesty ar lan y môr yn Aberystwyth.
Cafodd naw oedolyn a thri phlentyn eu hachub wedi i'r tân gynnau yng ngwesty Tŷ Belgrave, Glan y Môr, yn oriau mân fore Mercher.
Y gred yw bod y person sydd ar goll yn aros yn y gwesty.
Roedd tri chriw o ddiffoddwyr yn dal ar y safle yn hwyr nos Fawrth, ond doedden nhw dal heb fedru cael mynediad i'r adeilad ddydd Mercher, ac mae gwaith yn cael ei wneud i ddiogelu'r strwythur drwy osod sgaffaldiau.
Fe wnaeth y tân hefyd ymledu i adeiladau cyfagos, ond llwyddodd nifer o'r gwesteion i ddianc o falconïau'r gwesty gyda'r Groes Goch yn cynnig cymorth i tua 50 o bobl gafodd eu heffeithio.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Cafodd 12 o griwiau eu galw i'r digwyddiad ar y prom
Dechreuodd y tân am tua 02:00 fore Mercher cyn lledu'n gyflym. Roedd dau o'r plant gafodd eu hachub ymhlith pum person gafodd eu cludo i'r ysbyty gan y gwasanaethau brys, ond does dim manylion eto am eu cyflwr.
Dywedodd Roger Thomas, prif swyddog tân cynorthwyol Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru, fod pob llawr mewnol yn y gwesty wedi dymchwel, a bod hynny wedi llesteirio'r gwaith o ddod o hyd i'r person sydd ar goll.


description: Arbenigwyr yn rhagweld fod newid ar droed o ran y defnydd o dir yng Nghymru os bydd yr hafau poeth yn parhau.

title: Tywydd yn arwain at flwyddyn 'hanesyddol' i win Cymreig


description: Daeth Arwel a Myrddin i'r stiwdio i gyfrannu at fersiwn arbennig o hen glasur!

title: Titw Tomos Las, Hogia'r Wyddfa a Geraint Thomas


description: Saith o bobl, y mwyafrif yn blant, wedi cael triniaeth yn Uned Gofal Llosgiadau Difrifol ar ôl llosgi'n yr haul diweddar.

title: Rhybudd am achosion o losg haul difrifol


description: Lluniau o'r trydydd diwrnod yn y Sioe yn Llanelwedd // Pictures from the third day of the Show

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Mercher // Wednesday at the Royal Welsh

maintext:
Roedd dechrau niwlog i drydydd dydd y Sioe Fawr yn Llanelwedd, ond buan y daeth yr haul tanbaid!
The third day of the Royal Welsh at Llanelwedd started out foggy, but it was soon replaced by the blazing-hot sun!
Pawb yn edrych yn ddigon o sioe, ac yn barod am gystadleuaeth y tîm o dri cyfandirol
Everybody looks their best and ready for the team of continental three competition
Mae'n debyg nad ydy Flossy, y ddafad Valais Blacknose, yn hoffi cael tynnu ei llun
Apparently Flossy, the Valais Blacknose sheep, isn't too happy with having her picture taken
Mae'n siŵr fod band y Royal Welsh yn boeth iawn yn eu lifrau coch... ond maen nhw'n dal i wenu!
Despite being in heavy uniforms on such a warm day, members of the Royal Welsh band are still smiling!
Dydd Mercher yw dydd y cneifio - ac roedd Canolfan Gneifio Meirion yn orlawn wrth i'r cneifwyr wibio yn y rowndiau rhagbrofol
Wednesday is the big shearing day - and Meirion Shearing Centre was packed as the competitors tried to shear their way into the final rounds later today
Tybed oes 'na ddigon o gaws...?
Is there enough cheese, do you think?
Cafodd Betty lawer o hwyl ar y trampolîn yn y Pentref Chwaraeon - am ffordd hyfryd i ddathlu ei phen-blwydd yn wyth ddydd Sul!
Betty had a wonderful time on the trampoline - what a great way to celebrate her eighth birthday on Sunday!
Ti 'di ennill! Ty'd â sws i mi!
You won! Give me a kiss!
Mae'r anifeiliaid yn gallu achosi ciwiau yn y Sioe...
Animals can cause queues at the Royal Welsh...
...felly diolch byth fod yna rywun i reoli'r traffig!
...so luckily there's somebody around to control the traffic!
Ar be' ti'n edrych?
Whatcha lookin' at?
Un berfa o nifer...
One wheelbarrow of many...
Mae'r Pafiliwn Mêl a Garddwriaeth yn llawn blodau hardd a lliwgar
The Honey and Horticulture Marquee is full of beautiful and colourful flowers
Cyfle i gael hoe fach yn yr haul, wrth wrando ar leisiau hudolus Sorela
Time for a sit-down in the sun, whilst listening to the mellifluous voices of Sorela
Hefyd o ddiddordeb:


description: Steffan Powell o BBC Newsbeat yn egluro pam fod y gêm gyfrifiadurol Fortnite mor boblogaidd.

title: Pam fod y gêm gyfrifiadurol Fortnite mor boblogaidd?


description: Conffederasiwn GIG Cymru'n dweud bod angen staff iechyd o'r Undeb Ewropeaidd i barhau i ddod wedi Brexit, yn sgil prinder cyffredinol.

title: Angen gweithwyr Ewropeaidd 'achos prinder staff iechyd'


description: Colled gyntaf Morgannwg yn y T20 Blast y tymor yma wrth iddyn nhw gael eu trechu gan Sussex yn yr haul yng Nghaerdydd.

title: Sussex yn trechu Morgannwg yn y T20 yng Nghaerdydd


description: Ffurflenni Cymraeg sy'n cael "eu taflu'n syth i'r bin" yn wastraff arian, meddai cynghorydd.

title: Ffurflenni Cymraeg yn 'syth i'r bin' yn wastraff arian

maintext:
Mae penderfyniad Llywodraeth Cymru i ddarparu ffurflenni yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg yn wastraff arian, yn ôl cynghorydd o Gyngor Bro Morgannwg.
Cyhuddodd Kevin Mahoney y llywodraeth o greu "swigen" o amgylch yr iaith Gymraeg, a'u bod yn gwahaniaethu yn erbyn 85% o'r boblogaeth sy'n methu siarad yr iaith.
Galwodd ar y cyngor i ystyried gofyn i drigolion yr ardal ddewis iaith eu gohebiaeth, er mwyn atal gweld ffurflenni'n cael "eu taflu'n syth i'r bin".
Dywedodd Llywodraeth Cymru nad yw'n barod i ymddiheuro am hyrwyddo'r iaith Gymraeg, tra bod cynghorydd Plaid Cymru wedi dweud bod gan siaradwyr Cymraeg hawl i dderbyn yr un safon o wasanaeth.
Porthi blys eithafwyr
Dywedodd y Cynghorydd Mahoney mewn cyfarfod o Gyngor Bro Morgannwg ddydd Mercher bod angen gofyn i drigolion y sir i ddewis iaith eu gohebiaeth.
Mynegodd ei fod yn wastraff arian darparu deunydd yn Gymraeg er mwyn "porthi blys eithafwyr" a dylai'r arian gael ei wario ar gynnig cymhorthdal i bobl sy'n awyddus i fynychu gwersi Cymraeg.
Yn gyfreithiol, mae gofyn i'r cyngor drin y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal wrth ymdrin gyda'r cyhoedd, a bod raid i lenyddiaeth y cyngor fod yn ddwyieithog.
Gwrthod teimlo'n israddol
Dywedodd Ian Johnson, cynghorydd Plaid Cymru: "Ro'n i'n meddwl ein bod wedi dod heibio'r man lle mae gwleidyddion lleol yn ceisio gwneud i siaradwyr Cymraeg deimlo'n israddol am dderbyn gwasanaethau yn eu dewis iaith.
"Mae siaradwyr Cymraeg yn talu eu trethi ac yn haeddu'r un safon o wasanaeth."
Yn ôl llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru, mae 86% o Gymry yn credu bod yr iaith Gymraeg yn rhywbeth i fod yn falch ohono a nid ydynt am ymddiheuro am "hyrwyddo defnydd o'r iaith na chydymffurfio gyda'r gyfraith sy'n cwmpasu'r iaith Gymraeg".


description: Gareth Potter yn ein tywys o amgylch y brifddinas ar drothwy'r Eisteddfod Genedlaethol.

title: Rwy'n caru Caerdydd!


description: Yr Athro Ceri Phillips, athro mewn economeg iechyd, sy'n dadansoddi dyfodol y GIG yng Nghymru i Cymru Fyw.

title: Golwg ar ddyfodol y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru


description: Sefyllfa'r blaid Geidwadol yn Seneddol ac yn fwy cyffredinol yn gwbwl rhanedig yn ôl AS Aberconwy, Guto Bebb

title: Guto Bebb: 'Sefyllfa'r blaid Geidwadol yn gwbwl rhanedig'


description: Sobin a'r Smaeliaid - A Rhaw

title: Sobin a'r Smaeliaid - A Rhaw


description: Pencampwyr Cymru yn trechu pencampwyr Gibraltar yn ail rownd ragbrofol Cynghrair Europa.

title: Cynghrair Europa: Buddigoliaeth i'r Seintiau Newydd


description: Yr heddlu wedi cyhoeddi enw dyn 20 oed fu farw yn dilyn digwyddiad yng Nghaerdydd ddydd Llun.

title: Cyhoeddi enw dyn 20 oed fu farw yn Grangetown, Caerdydd


description: Un o'r cystadleuwyr hynaf yn hanes yr Eisteddfod Genedlaethol, Helena Jones, wedi yn marw'n 101 oed.

title: Un o gystadleuwyr hynaf yr Eisteddfod, Helena Jones wedi marw

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Helena Jones, un o gystadleuwyr hynaf yr Eisteddfod
Mae'r Eisteddfod Genedlaethol wedi dweud eu bod yn "drist iawn" o glywed y newyddion am farwolaeth Helena Jones yn 101 oed.
Daeth Ms Jones, athrawes o Aberhonddu, i amlygrwydd fel un o gystadleuwyr hynaf yn hanes y Brifwyl pan gamodd hi ar y llwyfan yn 99 oed.
Fe wnaeth hi gystadlu yn y llefaru unigol dros 16 oed yn Eisteddfod Genedlaethol Y Fenni 2016, gan gyffwrdd calonnau'r genedl gyda'i detholiad.
Bu'n hyfforddi dwsinau o blant i ganu a chystadlu mewn eisteddfodau dros y blynyddoedd, gan gynnwys y canwr enwog Rhydian Roberts.
Er bod ei thad yn siarad Cymraeg, Saesneg oedd iaith yr aelwyd am nad oedd ei mam yn medru siarad yr iaith.
'Cefnogwr brwd'
Dysgodd Helena Jones y Gymraeg yn Sefydliad y Merched yn Aberhonddu cyn gwneud arholiad yn y Gymraeg 10 mlynedd yn ôl.
Yn ogystal â'i llwyddiannau ar lwyfan yr Eisteddfod, fe dderbyniodd Ms Jones gydnabyddiaeth frenhinol.
Cafodd ei hanrhydeddu am ei gwasanaeth i bobl ifanc a'r gymuned gan dderbyn Medal yr Ymerodraeth Brydeinig, y BEM, am ei chyfraniad.
Dywedodd llefarydd ar ran yr Eisteddfod Genedlaethol: "Trist iawn oedd clywed am farwolaeth Helena Jones, a fu'n gefnogwr brwd o'r Eisteddfod am flynyddoedd.
"Bydd ei pherfformiad ar lwyfan y Pafiliwn yn Y Fenni, a'r ymateb hyfryd gan y gynulleidfa'n aros yn y cof am amser hir. Rydym yn anfon ein cydymdeimlad at ei theulu."


description: Arwydd ffermdy Garnedd Lwyd dan ddŵr Tryweryn yn dod i'r golwg

title: Sychder yn datgelu rhai o olion Capel Celyn


description: Ken Owens a blas ecsgliwsif ar fywyd yng ngharfan y Llewod

title: Bachu gair: Colofn Ken Owens

maintext:
Ychydig ddyddiau cyn y gêm brawf gyntaf yn erbyn y Crysau Duon, mae BBC Cymru Fyw yn cyhoeddi'r gyntaf mewn cyfres o flogs gan fachwr y Llewod, Ken Owens.
Yma mae'n trafod ei gariad at y Gymraeg, at ganu, ac yn sôn am y chwaraewyr sydd wedi creu argraff fwyaf arno ar y daith hyd yn hyn:
Ni'n gweld pob diwrnod beth mae'r daith yn ei olygu nid yn unig i'r chwaraewyr ond i'r holl gefnogwyr sy' mas yma o'r pedair gwlad - hyd yn oed i bobl Seland Newydd.
Mae'r parch maen nhw wedi ei ddangos hyd yma yn profi hynny. 'Dyn nhw ond yn cael y cyfle i chwarae'r Llewod unwaith pob 12 mlynedd.
Roedd y cyfle i fynd lan i Waitangi yn arbennig. Roedd hi'n foment browd i gael siarad Cymraeg a chanu o flaen y Maori a phobl Seland Newydd.
Maen nhw mor angerddol am eu treftadaeth a'u diwylliant nhw yma, mae'n bwysig ein bod ni'n dangos bod gan ein gwledydd ni ddiwylliant ac ieithoedd ein hunain. Dwi'n credu ein bod ni wedi ennill parch am hynny.
Fi'n Gymro Cymraeg o'r gorllewin, wedi cael fy addysg yn y Gymraeg felly yn amlwg dwi'n credu bod hi'n bwysig i gadw'r iaith i fynd.
Dwi'n credu bod hi'n bwysig i blant ifanc allu clywed eu harwyr - mae Rob Henshaw yn gallu siarad Gwyddeleg hefyd - yn siarad yr iaith frodorol. 'Neud e bach yn fwy cŵl falle.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Carfan y Llewod yn morio canu Calon Lân wrth gael eu croesawu i Seland Newydd
Mae'r canu wedi bod yn hwyl. Pan ni'n cael croeso yn rhywle ni'n gorfod canu cân yn ôl yn syth fel arwydd o barch.
Mae hi wedi bod yn gyfle i ddod i 'nabod ein gilydd bant o'r cae ac yn gyfle i dreulio nosweithiau gyda'n gilydd - dyna be' mae canu amdano.
Ma' pedwar arweinydd i'r canu - fi gyda 'Calon Lân', Rob Henshaw gyda Fields of Athenry, Greg Laidlaw gyda Highland Cathedral, a Kyle Sinckler gyda Jerusalem.
Mae Kyle Sinckler yn un o'r cryfaf ar y daith. Fe a Tadgh Furlong - er mae Warby [Sam Warburton] yn eithaf cryf hefyd!
Image copyright Getty Images Image caption Kyle Sinckler a Tadgh Furlong - dau o chwaraewyr cryfa'r garfan, yn ôl Ken Owens
Ni fel chwaraewyr wedi chwarae lot yn erbyn ein gilydd dros y blynydde' ond dwi'n credu fod hynny'n rhan fawr pam fod gymaint o barch 'da pawb at ei gilydd.
Os ni'n mynd i fod yn llwyddiannus ar y daith 'mae'n bwysig fod 'da neb egos.
Os ti'n hwyr i rywle, os ti'n gwisgo'r cit anghywir neu anghofio rhywbeth mae 'na gosb.
Yn achos y bois wythnos dwetha' yn hwyr i'r daith, o'dd rhaid rowlio'r deis gyda chosb wahanol am bob rhif. Felly dyna pam oedd yn rhaid iddyn nhw wisgo siwts am ychydig ddyddie'!
Ni fel tri bachwr yn enwedig wedi bod yn cefnogi'n gilydd a dod ymlaen yn really da.
Ma' pawb dwi wedi bod yn rhannu 'stafell gyda wedi bod yn grêt. Does 'na neb yn chwyrnu!
Ni gyda, bron a bod, rhywun gwahanol bob man ni'n mynd ac mae pawb wedi bod yn grêt hyd yn hyn.
Image copyright Getty Images Image caption "Roedd hi'n hynod o sioc pan 'nath Warren [Gatland] ofyn i fi fod yn gapten. Roedd e'n anrhydedd enfawr a moment fyddai'n cofio am byth. Lan yna efo moment gore fy ngyrfa hyd yn hyn."
Mae 'na gymeriadau ble o'n i ddim cweit yn siŵr amdanyn nhw cyn dod ond ma' pobl fel James Haskell a Joe Marler yn fois da, yn ddoniol iawn. Falle o'n i ddim yn sylweddoli faint o gymeriadau oedden nhw cyn dod ar y daith.
Fi wedi rhannu 'da Courtney Lawes, Jamie George, Rory Best, Peter O'Mahony, Alun-Wyn [Jones] a Tips [Justin Tipuric].
Ma' Peter O'Mahony wedi creu argraff arna' i. Mae e wedi cael lot o anafiadau ond mae'r ffordd mae e'n arwain, y gwaith yn y llinell, jest yn wych.
A Seán O'Brien hefyd - fi'n casáu chwarae yn erbyn e a pan ti'n chwarae gyda fe, ti'n sylweddoli pam. Mae e mor gorfforol. Mae'r ddau 'na wedi bod yn anhygoel.
Cefnogaeth y teulu
Dwi'n methu'r tywydd nôl yng Nghymru ar y foment!
Mae wedi bod yn eitha' hawdd yma achos mae'r teulu mas yma ar y daith ond dwi'n siŵr yn yr wythnos neu ddwy nesa' fyddai'n dechrau methu gartref.
Ond mae'r teulu yn mwynhau.
Bydd sylwebaeth fyw o Seland Newydd v Y Llewod ar BBC Radio Cymru am 08:20 ddydd Sadwrn, 24 Mehefin, gyda llif byw arbennig ar Cymru Fyw yn cychwyn am 08:00.


description: Y BBC yn deall mai dyn o Gaerdydd sydd wedi cael ei arestio mewn cysylltiad â'r ymosodiad terfysgol yn Llundain.

title: Ymosodiad terfysgol Llundain: Arestio dyn o Gaerdydd


description: Cyfoeth Naturiol Cymru'n cael eu cyhuddo o fod "allan o reolaeth" gan AC Llafur yn dilyn beirniadaeth o gytundebau coed.

title: Cytundeb coed: Cyfoeth Naturiol Cymru 'allan o reolaeth'

maintext:
Mae prif gorff amgylcheddol Cymru yn edrych fel eu bod nhw "allan o reolaeth", yn ôl AC Llafur.
Daw sylwadau Lee Waters wedi i Gyfoeth Naturiol Cymru (CNC) gael eu beirniadu eto am gytundebau coed gan y corff sy'n goruchwylio gwariant cyhoeddus.
Fe wnaeth CNC arwyddo 59 cytundeb gyda thri chwmni, wedi iddyn nhw gael eu beirniadu am gytundeb gafodd ddim ei roi i dendr.
Dywedodd yr archwilydd cyffredinol Huw Vaughan Thomas fod rhai o'r cytundebau coed hynny ddim yn gyfreithiol.
'Llygredd neu anallu?'
Wrth siarad yn y Senedd dywedodd Mr Waters, AC Llanelli, fod y sefyllfa'n "warthus".
"Beth sy'n mynd ymlaen yn CNC fel bod rhaid codi cwestiynau am eu cyfrifon am y drydedd flwyddyn yn olynol? Mae'n ddigynsail ac yn warthus a dweud y gwir," meddai.
"Dwi'n ei chael hi'n anodd meddwl am esboniad ynglŷn â hyn. Ai llygredd neu anallu yw hyn?
"Mae'n ymddangos fel bod adran goedwigaeth CNC allan o reolaeth. Dwi'n meddwl bod angen atebolrwydd gan arweinyddiaeth y sefydliad yma."
Image copyright Thinkstock Image caption Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn gyfrifol am goetiroedd cyhoeddus yng Nghymru
Ychwanegodd ei fod yn "galonogol" bod prif weithredwr newydd CNC, Clare Pillman, i'w gweld yn "cymryd y materion o ddifrif".
"Ond beth am y cadeirydd Diane McCrea, ble mae hi wedi bod? Sut allai hi adael i hyn ddigwydd eto?" meddai Mr Waters.
"Hi oedd yn gyfrifol y llynedd. Dwi'n meddwl bod hyn yn rheswm i feddwl a phwyllo cyn creu sefydliadau mawr fel hyn.
"Petai hwn yn awdurdod lleol, fe fydden nhw wedi cael eu rhoi mewn i fesurau arbennig."
Image caption Cafodd y cytundebau eu beirniadu gan yr archwilydd cyffredinol Huw Vaughan Thomas
Dywedodd yr Ysgrifennydd Materion Gwledig, Lesley Griffiths ei bod hi'n "cytuno'n llwyr" gyda Mr Waters, a'i fod yn "fater difrifol tu hwnt".
Ychwanegodd ei bod wedi cyfarfod Ms McCrea ddydd Llun a'i bod yn "adlewyrchu ar y sgwrs honno".
Dywedodd Nick Ramsay, cadeirydd pwyllgor cyfrifon cyhoeddus y Cynulliad, y byddai'r pwyllgor yn ailedrych ar y mater yn yr hydref.


description: Cyn-arweinydd Plaid Cymru, Dafydd Wigley yn datgan ei gefnogaeth i Rhun ap Iorwerth ym mrwydr arweinyddol y blaid.

title: Dafydd Wigley'n cefnogi Rhun ap Iorwerth i arwain Plaid


description: Geraint Thomas yn cadw'r crys melyn ac ymestyn ei fantais yn y Tour de France ar ôl ennill cymal am yr eildro'n olynol.

title: Geraint Thomas yn ennill cymal arall ar y Tour de France


description: Dyn 73 oed wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad ar Stryd Roger, yn Nhreboeth, Abertawe.

title: Heddlu'n ymchwilio i wrthdrawiad angheuol yn Nhreboeth


description: Ysgrifennydd Amgylchedd y DU, Michael Gove yn hyderus fod cytundeb masnach di-doll i ffermwyr yn 'hynod ddebygol'.

title: Masnach di-doll yn 'debygol', medd Michael Gove


description: Seiclwr wedi marw mewn gwrthdrawiad gyda fan yng Nglyn-nedd.

title: Seiclwr wedi marw mewn gwrthdrawiad yn Nglyn-nedd


description: Geraint Thomas yn dal ei afael ar y crys melyn yn y Tour de France am y pumed diwrnod yn olynol.

title: 5ed diwrnod o wisgo'r crys melyn i Geraint Thomas


description: Allwch chi adnabod rhai o draethau Cymru?

title: Cwis: Ble mae'r traeth?


description: Gwesty Eden Roc, Magaluf lle bu farw llanc o Gymru ar ôl disgyn o uchder ddydd Iau

title: Golygfa o westy ym Magaluf lle bu farw llanc


description: Cei Connah allan o Gynghrair Europa ar ôl colli i Shakhtyor Soligorsk o Felarws yn y rownd ragbrofol cyntaf.

title: Cynghrair Europa: Shakhtyor Soligorsk yn trechu Cei Connah


description: Carwyn Jones yn galw codiad cyflog i athrawon yng Nghymru yn "dwyll" gan nad oes arian ychwanegol o San Steffan i dalu amdano.

title: Codiad cyflog athrawon yn 'dwyll', yn ôl Carwyn Jones


description: Apêl i'r cyhoedd rannu eu hatgofion o Sain Ffagan wrth i'r amgueddfa werin nodi diwrnod ei phen-blwydd yn 70 oed.

title: Amgueddfa Werin Cymru'n cyrraedd oed yr addewid


description: Gyda Geraint Thomas ar fin sicrhau ei le yn y llyfrau hanes, ai ef nawr yw'r athletwr gorau erioed o Gymru?

title: Faint o gyflawniad ydy ennill y Tour de France?


description: Penseiri wedi datgelu cynlluniau i droi cyn-bencadlys bwrdd iechyd yn y canolbarth yn ganolfan gynhadledd pum seren.

title: Ailadfer Plasty Bronllys ger Aberhonddu


description: Heddwas gyda Heddlu De Cymru wedi ei garcharu am 16 mis am ddwyn dros £30,000.

title: Carcharu heddwas gyda Heddlu De Cymru am ddwyn £30,000


description: Dr Dai Lloyd AC yn dweud bod "fawr ddim gwahaniaeth" wedi bod ers cyflwyno deddfwriaeth ar iechyd a gofal cymdeithasol yn 2014.

title: Deddf gofal: 'Fawr ddim gwahaniaeth'


description: Oriel luniau arbennig wrth i'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol droi'n 70 oed

title: Lluniau: Diwrnod ym mywyd ysbytai Gwynedd a Glangwili


description: Dros 6,000 o ymosodiadau wedi bod ar weithwyr cyngor yn y gweithle yn y pedair blynedd diwethaf yng Nghymru.

title: Dros 6,000 o ymosodiadau ar staff cyngor yn y gweithle


description: Arolygydd cynllunio yn cefnogi penderfyniad Cyngor Sir Gâr i wrthod caniatâd am arwydd uniaith Saesneg tu allan i siop yn Cross Hands.

title: Gwrthod arwydd Saesneg 'yn torri tir newydd'


description: Lluniau o'r ail ddiwrnod yn y Sioe yn Llanelwedd

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Mawrth

maintext:
Oni bai am ambell i gawod o law, mae hi wedi bod yn ddiwrnod cynnes ar y cyfan yn Llanelwedd. Dyma rai o'r golygfeydd o'r maes ar ddydd Mawrth:
Yr efeilliaid Aled a Dewi o Lanymddyfri yn mwynhau eistedd ar gefn beic cwad - efallai bod pump oed ychydig yn rhy ifanc i yrru un...
Roedd yna ambell gawod ond ar y cyfan roedd hi'n sych ac yn gynnes ar faes y Sioe ddydd Mawrth, ac yn eitha' trymaidd.
Mae'r Neuadd Fwyd yn lle pwysig i unrhyw un sy'n hoffi cig, caws a phob math o fwydydd eraill... ac yn baradwys i unrhyw un sydd â dant melys!
Bedwyr (wyth oed) a'i frawd mawr Guto (10) o Bontargothi yn Sir Gâr yn cael codi Cwpan Her Ewrop ger stondin Gleision Caerdydd. Enillodd y Gleision y rownd derfynol yn erbyn Caerloyw yn Bilbao ym mis Mai.
Oen gwryw Charollais yn cael ei osod i'w le er mwyn ei arddangos i'r beirniaid.
Un o'r ymwelwyr ieuengaf yn y sioe eleni; Gwilym Tomos o Dreharris, sy'n bedair wythnos oed.
Lydia, sy'n ddwy oed o Aberaeron, yn cael hwyl yn bwydo yn y sied geifr.
Mae'r Gymdeithas Lysiau Cenedlaethol yng Nghymru wedi creu arddangosfa o'r rhai o'r pencampwyr yn y cystadlaethau tyfu llysiau eleni.
Non, Rhodri a Gruffudd o bentref Mydroilyn ger Llanbed yn ymarfer at gynrychioli Cymru yn y rheng flaen yng Nghwpan y Byd 2027.
Chi'n beilo nawr?! Y Welsh Whisperer ar y llwyfan perfformio yn diddanu'r gynulleidfa gyda'i ganeuon amaethyddol.
Becky a Martin o Lanerfyl yn paratoi eu dafad North Country Cheviot Hill cyn cystadlu.
Cyffro'r sioe yn y tywydd clos wedi bod yn ormod i rai...
Mwy o'r Sioe ar Cymru Fyw:


description: Gwasanaethau tân ar hyd Cymru yn diolch i'r cymunedau lleol am eu cefnogaeth wrth daclo tanau gwyllt diweddar.

title: Criwiau yn diolch i'r cymunedau lleol am eu cefnogaeth


description: Nid Caerdydd fydd cartref pencadlys newydd Channel 4 ond mae trafodaethau'n parhau ynghylch lleoli canolfan greadigol.


description: Bydd gwefan llesiant genedlaethol newydd yn cael ei lansio ledled Cymru yr wythnos hon yn Sioe Frenhinol Cymru. Mae Dewis Cymru yn darparu gwybodaeth am ystod eang o wasanaethau lleol a chenedlaethol sy’n gallu helpu pobl i gymryd rheolaeth dros eu llesiant eu hun a gwneud dewisiadau gwybodus am sut maent yn dewis byw eu bywydau.

maintext:
Get daily updates directly to your inbox
+ Subscribe
Thank you for subscribing!
Could not subscribe, try again later
Invalid Email


authors:
Daniel Bissett
Image
Publicity Picture

description: S4C viewers will be left in suspense by the upcoming storyline

title: Dramatic death shakes Cwmderi village to its core in Pobol y Cwm

maintext:
Get daily updates directly to your inbox + Subscribe See our privacy notice Thank you for subscribing! Could not subscribe, try again later Invalid Email
Pobol y Cwm fans have had their share of high drama and gripping tension in recent months - but that's nothing compared with what's coming up next.
We can reveal that in the week between July 23-27 there will be a death in the village that will shake Cwmderi to its core.
S4C viewers will have to wait to find out whose body will be discovered and how that character met his or her death.
It's a storyline that the producers at BBC Wales' Roath Lock Studios have been plotting for over a year and promises to grip viewers for the coming months.
(Image: Publicity Picture)
Producer Llŷr Morus said, "Sometimes soaps reveal who dies beforehand but in this case the element of surprise is important. All I can say is that the implications of this death will be long-term for many characters. Viewers will be gripped by the storyline into the autumn."
Llŷr pays tribute to the cast and crew in dealing with the plot.
"In my three years as series producer, a number of characters have been killed off. Yes, this is fiction, but we should not make light of the effect of such storylines on the cast. They are a close-knit community and such storylines can be a challenge, but their performance on screen has been inspirational and their professionalism off-screen exemplary."
Pobol y Cwm, Monday, Wednesday and Friday 8pm; Tuesday and Thursday, 7.30pm, S4C English and Welsh subtitles.
Omnibus on Saturdays with on-screen English subtitles.
On demand: s4c.cymru; BBC iPlayer and other platforms.
Marwolaeth ddramatig yn ysgwyd pentre' Cwmderi
Mae dilynwyr y gyfres Pobol y Cwm wedi cael dogn go fawr o ddrama a thensiwn yn ystod y misoedd diwethaf - ond dyw hynny'n ddim i gymharu â'r trychineb sydd ar fin digwydd yno.
Gallwn ddatgelu y bydd marwolaeth yn y pentref yn yr wythnos rhwng Gorffennaf 23-27 yn ysgwyd cymuned Cwmderi i'w seiliau.
Ond bydd yn rhaid i wylwyr S4C aros i ddarganfod pwy fydd yn marw.
Mae hi'n stori y bu'r cynhyrchwyr yn BBC Studios Cymru, Porth y Rhath, yn ei chynllunio ers dros flwyddyn ac yn debyg o gadw gwylwyr ar bigau'r drain yn ystod y misoedd nesaf.
(Image: Publicity Picture)
Dywedodd cynhyrchydd y gyfres, Llŷr Morus, "Weithiau mae cyfresi sebon yn datgelu pwy sy'n marw o flaen llaw ond yn yr achos hwn, mae'r elfen o syndod yn bwysig. Y cyfan y gallaf ei ddweud yw y bydd y farwolaeth yn gwmwl dros lawer o gymeriadau am amser hir. Fe fydd yn stori fawr Pobol y Cwm yn ystod yr haf a'r hydref."
Mae Llŷr yn talu teyrnged i'r cast a'r criw wrth ddelio â'r stori ysgytwol.
"Yn ystod y tair blynedd dwi wedi bod yn gynhyrchydd y gyfres, rydym wedi ffarwelio â nifer o gymeriadau am byth. Ffuglen yw hon wrth gwrs ond mae colli cymeriad yn cael effaith ar y cast. Maen nhw'n griw clos a gall straeon o'r fath yma fod yn heriol, ond mae eu perfformiad ar y sgrin yn arbennig a'u phroffesiynoldeb oddi ar y sgrin heb ei ail."
Pobol y Cwm, Llun, Mercher, Gwener, 8pm; Mawrth, Iau, 7.30pm, S4C isdeitlau Cymraeg a Saesneg..
Omnibws bob dydd Sul gydag isdeitlau Saesneg ar y sgrin.
Ar alw: s4c.cymru; BBC iPlayer a llwyfannau eraill.