description: Pam fod Porthmadog mor boeth a chyngor ar fod yn ofalus yn y gwres

title: Popeth ry'ch chi angen ei wybod am y tywydd poeth

maintext:
Gyda rhagolygon tywydd yn ei addo hi'n sych a chynnes am o leia' pythefnos eto, dyma rai ffeithiau am y tywydd diweddar a chynghorion ar sut i gadw'n ddiogel:
Image copyright Wales News Service Image caption Mae cannoedd o bobl yn heidio i Ynys y Barri dros yr haf
Bu Cymru Fyw yn holi Rhian Haf, cyflwynydd tywydd BBC Cymru, am rai ffeithiau am Haf 2018
Pam mai Porthmadog yw'r ardal boethaf yng Nghymru?
"Gan fod y gwynt yn chwythu o'r gogledd-ddwyrain ar hyn o bryd, Porthmadog yw'r man cynhesa, wrth i'r gwynt gael ei chwythu dros fynyddoedd Eryri, ac i lawr yr ochr arall pan ma'r aer yn cael ei gywasgu, yn sychu ac yn cynhesu fwyfwy. Y term am hyn yw effaith 'FOEHN'."
Oes 'na law ar ei ffordd?
"Ar wahân i ambell gawod ddydd Mercher neu ddydd Iau yr wythnos hon - ac ambell gawod o law taranau yr wythnos nesa', fydd hi'n dal yn sych weddill yr wythnos, ac wythnos nesa' hefyd, a'r tymheredd dal yn uwch na'r arfer. "
Pryd oedd hi mor boeth â hyn ddiwethaf?
"Y mis diwetha' oedd y mis Mehefin cynhesaf ar gofnod i Gymru a Gogledd Iwerddon. Ar gyfartaledd roedd y tymheredd yn 19.9C, fel ym mis Mehefin 1976, ac yn debyg i fis Mehefin 1940 pan roedd hi'n 20.6C ar gyfartaledd."
Pam ein bod ni'n cael cyfnod mor hir o wres a sychder ar hyn o bryd?
"Y rheswm am y gwres a'r sychder yw'r gwasgedd uchel dros y Deyrnas Unedig. Mi fydd yn gwanhau rhywfaint ganol yr wythnos, neith alluogi rhai cawodydd i ddatblygu, ond ddiwedd yr wythnos mi fydd gwasgedd uchel arall yn sefydlu dros y wlad, sy'n golygu y bydd hi'n troi'n sych i ni gyd eto, ac yn cynhesu fwyfwy erbyn y penwythnos."
Beth am lefel y paill?
"Mae lefel y paill yn debygol o fod yn uchel am y pythefnos nesa'. Gwair a chwyn sy'n gyfrifol am glefyd y gwair ar hyn o bryd."
Beth am gryfder yr haul?
"Mae lefel yr UV yn uchel iawn ar hyn o bryd - mae'r haul ar ei gryfa' ar yr adeg yma o'r flwyddyn, felly mae'n ddoeth i osgoi'r heulwen yn gynnar yn y p'nawn; cario dŵr pan yn teithio, ac yn ystod digwyddiadau mawrion. "
Sut fydd y tywydd ar gyfer y Sioe Fawr a'r Eisteddfod Genedlaethol?!
"Mae hi'n anodd rhagweld y tywydd bron i dair wythnos o flaen llaw, ond does dim sôn y bydd y gwasgedd uchel yn symud oddi wrthon ni am sbel eto, er bod yna arwyddion y bydd y tywydd yn fwy ansefydlog ddiwedd mis Gorffennaf, efo gwynt o'r gorllewin, all ddod â glaw. "
Image caption Roedd y tywydd yn wlyb ac yn ansefydlog iawn adeg Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn yn 2017, ond daeth yr haul i wenu am ychydig.
Sut i gadw'n ddiogel yn yr haul
Yfed digon o ddŵr
Osgoi bod allan yn haul cynnes y prynhawn
Gwisgo digon o eli haul rhag llosgi
Cau'r llenni i gadw'r tŷ yn oer
Sut i arbed dŵr
Yn ôl Dŵr Cymru does dim problemau gyda ffynonellau dŵr ar hyn o bryd. Ond eu neges ydy i ddefnyddio cymaint o ddŵr yfed ag rydych ei angen, ond i beidio â'i wastraffu.
Dyma'u cyngor ar sut i arbed dŵr:
Diffodd y tap wrth olchi dannedd
Cymryd cawod yn lle bath
Mae'n bwysig i beidio â chwtogi ar faint o ddŵr rydych yn ei yfed, ond cadwch jwg o ddŵr yn yr oergell fel nad oes rhaid i chi redeg y tap mor hir am ddiod oer
Llenwch y peiriant golchi llestri a'i osod ar 'eco' neu arhoswch a golchi eich llestri i gyd ar un tro
Defnyddiwch gan dŵr yn hytrach na phibell ddŵr i ddyfrio eich planhigion a blodau. Mae dyfrio yn gynnar yn y bore neu'n hwyr yn y prynhawn yn lleihau anweddiad ac yn arbed dŵr.
Sut i edrych ar ôl anifeiliaid yn y tywydd poeth
Image copyright Iestyn Hughes Image caption Ci-sgodi rhag yr haul.
Mae RSPCA Cymru yn rhybuddio perchnogion anifeiliaid a ffermwyr i gymryd gofal o'u hanifeiliaid yn y tywydd poeth.
Dyma rai cynghorion ar sut i ofalu am anifeiliaid mewn tywydd poeth:


description: Galw yng Nghaernarfon am newidiadau i'r cynllun trethi busnes yng Nghymru er mwyn cyflwyno trefn sy'n debycach i Loegr.

title: Galw am newid i gynllun trethi busnes

fasttext_language: cy


description: AC Islwyn, Rhiannon Passmore yn cael ei gwahardd o'r Cynulliad am bythefnos wedi iddi wrthod rhoi prawf anadl ar ôl gyrru.

title: Cadarnhau gwahardd AC Llafur o'r Cynulliad am bythefnos


description: Chris Froome yn cyfaddef bod Geraint Thomas yn edrych yn "gryfach" nag ef ar hyn o bryd wrth i'r Tour de France gyrraedd ei wythnos olaf.

title: Tour de France: Geraint Thomas yn 'gryfach' medd Froome


description: Nifer o bobl wedi eu hachub o westy ar y prom yn Aberystwyth wedi tân difrifol, ond un person dal ar goll.

title: Un ar goll wedi tân difrifol mewn gwesty yn Aberystwyth

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Cafodd 12 o griwiau eu galw i'r digwyddiad ar y prom
Mae un person ar goll yn dilyn tân difrifol mewn gwesty yn Aberystwyth dros nos.
Dywedodd Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru bod naw oedolyn a thri o blant wedi eu hachub o'r digwyddiad yng ngwesty Tŷ Belgrave, Glan y Môr.
Yn ôl prif swyddog cynorthwyol y gwasanaeth, Roger Thomas, y gred yw fod y person sydd ar goll yn "un o westeion y gwesty".
Cafodd 12 o griwiau eu galw i'r digwyddiad, wnaeth ddechrau am tua 02:20 fore Mercher, ond mae adroddiadau ei fod bellach dan reolaeth.
Difrod sylweddol
Mae'n ymddangos bod difrod difrifol wedi ei achosi i'r gwesty, a bod to'r adeilad wedi ei ddinistrio'n llwyr.
Dywedodd y gwasanaeth tân bod pump o bobl wedi eu hanfon i'r ysbyty rhag ofn, dau ohonynt yn blant, a bod pobl wedi eu symud o adeiladau cyfagos hefyd.
Image copyright Twitter/@MAWWChrisDavies
Ychwanegodd Mr Thomas: "Mae'r tân wedi lledu o'r llawr gwaelod fyny at y to.
"Mae'r lloriau mewnol i gyd wedi dymchwel, felly ar hyn o bryd dydyn methu cael mynediad i'r adeilad er mwyn cadarnhau os oes unrhyw un yno neu ar goll.
"Ein dealltwriaeth yw ei fod yn un o westeion y gwesty.
Ychwanegodd mai "ond ychydig o wybodaeth sydd wedi'i ryddhau o'r ysbyty ynglŷn â chyflwr y cleifion".
Nid yw achos y tân wedi ei gadarnhau eto, ac mae Iechyd Cyhoeddus Cymru'n gofyn i bobl leol gadw drysau a ffenestri ynghau.
Mae Cyngor Ceredigion hefyd wedi cau nifer o ffyrdd yn yr ardal wrth i'r digwyddiad barhau.
Image copyright Keith Morris
Ar y Post Cyntaf, dywedodd y ffotograffydd Keith Morris: "Dwi'n edrych ar luniau o'r awyr o Dŷ Belgrave a'r tŷ ar gornel Stryd Terrace... does dim byd i'w weld, does dim to ar ôl ar y tai yma.
"Mae 'na 'chydig o lechi ar ôl ar ben gogleddol Gwesty'r Belle Vue, ond mae'r tai jyst yn sgerbydau erbyn hyn."
'Chwalu'n gyfan gwbl'
Dywedodd Perchennog Gwesty Richmond yn Aberystwyth, Richard Griffiths bod criwiau'n dal i chwistrellu dŵr "i grombil y gwesty", a'i bod yn edrych fel bod y tân wedi ei "chwalu'n gyfan gwbl" ac effeithio'r adeiladau i bob ochr.
Ychwanegodd bod sawl gwesty arall yn yr ardal yn cynnig cymorth i'r bobl sydd wedi gorfod symud, a bod y "gymuned yn tynnu at ei gilydd".
Image copyright @NEWTOWNFIRESTN
Image caption Y difrod ar yr adeilad erbyn bore ddydd Mercher
Mewn datganiad, diolchodd perchennog y gwesty, Emyr Tudfor Davies i'r gwasanaethau brys am eu hymateb i'r "digwyddiad ofnadwy".
Ychwanegodd y byddai'n cysylltu gyda gwestai i "sicrhau bod unrhyw broblemau'n cael eu datrys", ac yn rhyddhau mwy o wybodaeth pan fyddai'n briodol.
'Siom anferth'
Yn ôl Chris Jones oedd yn gweithio dros nos yn y Premier Inn yn Aberystwyth, does "dim llawer ar ôl" o'r gwesty.
"Mae'n edrych fel bod y fflamau allan nawr. Mae lot o fwg."
Image copyright Twitter @conradscab
Mae Mererid Jones yn byw ar y prom a dywedodd: "Fi'n byw ar y prom, glywes i lot o sŵn tua 03:00, a meddwl i ddechrau mai pobl wedi meddwi oedd 'na.
"Es i draw yn syth, doedd pethe ddim yn edrych yn ofnadwy i ddechrau. 'Wedodd y perchennog wrtha i bod y grisiau wedi llosgi... ond erbyn 04:30 daeth pelen o dân, gan ledaenu i westy cyfagos a thŷ preifat yr ochr draw.
"Roedd cryn bryder am nad oedd y gwasanaethau brys yn gallu cyrraedd dwy stafell. Mae'n siom anferth ac yn sioc."


description: Rhan o gamlas rhwng Castell Nedd a Llangatwg wedi cael ei gau wrth i'r heddlu ymchwilio i ddigwyddiad.

title: Dyn wedi ei anafu yng Nghastell Nedd


description: Mae cynnydd wedi bod mewn gwerthiant beiciau yn dilyn llwyddiant y Cymro yn y Tour de France, yn ôl siopau yng Nghaerdydd.

title: Llwyddiant Geraint Thomas yn hybu beicio yng Nghymru


description: Lluniau o ddiwrnod olaf y Sioe yn Llanelwedd // Pictures from the Show's final day

title: Y Sioe Fawr: Lluniau dydd Iau // Thursday at the Royal Welsh

maintext:
Diwrnod braf a phoeth arall yn Llanelwedd. Dyma oedd y diwrnod olaf, ond doedd hynny ddim yn golygu fod pethau'n arafu...
It was another glorious day at Llanelwedd. The last day of this year's Show, but that didn't mean that things were dying down...
Cyn i'r holl gwsmeriaid gyrraedd, mae angen tynnu pob un darn o lwch a sicrhau fod y peiriannau sydd ar werth yn sgleinio ac yn edrych ar eu gorau.
Before all the customers arrive, all the machines need to be polished so that they sparkle and look at their best.
Mae'r teulu Williams wedi cyrraedd Cylch y Ceffylau yn gynnar er mwyn gwylio'r cystadlu... ac mae'n rhaid gwneud yn siŵr fod pawb yn gallu gweld yn iawn.
The Williams family have arrived at the Horse Ring bright and early to watch the competitions... and everybody needs a good view.
Nid dafad gyffredin mo hon... Dyma gacen novelty fuddugol Mrs Kathleen King ar y thema 'dafad'. Meee-lys...
This extremely realistic cake by Mrs Kathleen King won first prize in the novelty cake category. No idea what it's meant to be though...
Mae angen digon o gyhyrau i gymryd rhan yn y gystadleuaeth yma.
Do you have the muscles to take part in this tough competition?
Dyma Fudge y mochyn cwta. Fel roedd yr arwydd ar ei gawell yn ei bwysleisio, dydy o ddim mor flasus ag y mae ei enw yn ei awgrymu, ond mae o'n ciwt iawn.
This is Fudge, the guinea pig. A sign on his cage specified that although his name sounds delicious, he is not to be eaten.
Rhaid cofio dilyn yn ôl troed yr un o dy flaen...
Always follow the footprints (or horseshoe prints) of the one in front...
Daw Jim Thomson o Ddyffryn Teifi i arddangos y cyryglau yma yn y Sioe bob blwyddyn.
These coracles are exhibited at the Show every year by Jim Thomson from the Teifi Valley.
Mae Hannah o Elmswell wedi cael dod i'r Sioe am y tro cyntaf - ar ôl clywed straeon o phan roedd ei thad yn ymweld pan roedd yn fachgen bach - ac wedi gwneud ffrind newydd!
After hearing her father's stories of when he used to come to the Show when he was a boy, Hannah from Elmswell has finally been able to visit - and has made a friend!
Dyma Sioe gyntaf Sophie hefyd. Roedd y cocker spaniel 14 mis oed yn dangos sut i ôl pethau o'r dŵr mewn arddangosfeydd gan gŵn adar.
This is Sophie's first Show too. The 14 month old cocker spaniel was showing off her retrieving skills at the gundog exhibitions this week.
Mae'r adran goedwigaeth yn llawn peiriannau anferthol.
The forestry section of the Show site is full of enormous machines like this.
Mesur ddwywaith... torri unwaith... Roedd cystadleuaeth gwaith coed y Clybiau Ffermwyr Ifanc yn gofyn i barau adeiladu eitem a fyddai'n addas ar gyfer parc chwarae plant, a hynny mewn dwy awr.
Measure twice... cut once... The Young Farmers' Clubs woodwork competition asked pairs to build an item for a children's outdoor play area in two hours.
Ar ôl awr, roedd pethau'n dechrau siapio...
After an hour, things were beginning to take shape...
Mae Daniel o Lanfair-ym-Muallt wrth ei fodd yn chwarae ar y teganau gorffenedig!
Daniel from Builth Wells loves playing on the finished products!
Mae Tanya yn dipyn o giamstar ar bysgota, ac yn helpu ei thad gydag arddangosfeydd pysgota â phluen, fel ymarfer ar gyfer cynrychioli Cymru yr wythnos nesa'.
Tanya is a dab-hand at fishing, and is helping her father with the fly-fishing exhibitions as practice before representing Wales at a competition next week.
Shelley King o Awstralia oedd enillydd y cneifio i ferched, ond doedd Helen Evans o Gymru ddim yn bell y tu ôl iddi.
The winner of the ladies shearing competitions was Shelley King from Australia, but Welshwoman Helen Evans wasn't too far behind.
Mae'r bryncyn yma yn lle delfrydol i gael golygfa o'r cystadlu brwd sydd yn y Prif Gylch.
This hill is perfect to get a good view of the competitions in the Main Ring.
Welwn ni chi eto flwyddyn nesa'!
See you all next year!


description: Saith chwaraewr yn ymesteyn eu cytundebau gyda Chaerdydd, gyda disgwyl i bydd Aron Gunnarsson yn gwneud yr un peth.

title: Cytundebau newydd i saith o chwaraewyr Caerdydd


description: Am y tro cyntaf erioed, mae 'na dechnoleg rithwir ar gael yn y Gymraeg i helpu pobl ddeall sut beth ydy byw gyda chyflwr Dementia.

title: Technoleg rithwir: Sut beth ydy byw gyda dementia?


description: Mae cwmni sy'n darparu milfeddygon swyddogol yng Nghymru a Lloegr yn ystyried y sefyllfa'n "argyfwng".

title: Ansicrwydd Brexit yn arwain at golli 20 milfeddyg y mis


description: Cynnig Plaid Cymru o ddiffyg hyder yn Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns yn methu wedi i aelodau Llafur beidio â'i gefnogi.

title: Pleidlais o ddiffyg hyder yn Alun Cairns yn methu


description: Nifer o swyddi'n cael eu colli fel rhan o ailstrwythuro yn ystafell newyddion y Daily Post yng ngogledd Cymru.

title: Gweithwyr Daily Post i golli swyddi wrth ailstrwythuro


description: Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru wedi bod yn brwydro yn erbyn tân mawr mewn gwesty ym Mhowys.

title: Tân yn difrodi gwesty Neuadd Dolgerddon yn Rhaeadr


description: Cadarnhâd y bydd gwaith dur Port Talbot yn eiddo i ail gwmni dur mwya Ewrop, wedi i gwmni ThyssenKrupp gytuno i uno â Tata.

title: Cadarnhau cytundeb ThyssenKrupp a Tata


description: Lliw a llun Eisteddfod Ryngwladol Llangollen 2018 // Music and colour at the Llangollen International Eisteddfod

title: Lluniau: Eisteddfod Llangollen 2018 // In pictures: Llangollen Eisteddfod 2018

maintext:
Mwynhewch rai o uchafbwyntiau lliwgar yr wythnos o ddathlu a chroesawu diwylliannau a gwledydd y byd yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen, Gorffennaf 3 - 8, 2018.
Enjoy some of the highlights so far as Llangollen welcomes and celebrates the nations and cultures of the world at the International Eisteddfod, July 3-8, 2018.
Image caption Y Parêd Rhyngwladol trwy dref Llangollen ddydd Gwener // The International Parade brings the streets alive with colour on Friday
Image caption Y Parêd Rhyngwladol trwy strydoedd Llangollen // The International Parade through the streets of Llangollen
Image caption Seren y West End Alfie Boe yn y cyngerdd agoriadol nos Fawrth, 3 Gorffennaf // West End star Alfie Boe at the opening concert on Tuesday, 3 July
Image caption Perfformiad yn yr haul ar sgwâr y dref // Real Folk Cultural International Academy performing in the sun at Centenary Square
Image caption Kamal Sharma ar lwyfan Lindop Toyota // Kamal Sharma on the Lindop Toyota Stage
Image caption Llinynnau soniarus Ensemble Guzheng // Twenty One Strings Guzheng Ensemble
Image caption Y Parêd Rhyngwladol // The International Parade
Image caption Gwledd o faneri lliwgar ym mharêd y gwledydd // A feast of colourful flags at the Parade of the Nations
Image caption Coleen Nolan ac Amber Davies yn y noson o gyd-ganu ar gyfer y Gwasanaeth Iechyd // Coleen Nolan and Amber Davies performing for the NHS live sing-along
Image caption Plant o Ysgol Dinas Brân yn perfformio'r Neges Heddwch // Ysgol Dinas Brân pupils performing the Peace Message


description: Mae criwiau'n parhau i ddelio â thanau gwyllt yn Nhalsarnau a Chwm Rheidol, ac yn cadw llygad ar safleoedd eraill.

title: Swyddogion yn parhau i ddelio â thanau gwyllt


description: Undeb Amaethwyr Cymru yn galw am sefydlu uned troseddau gwledig arbennig yn y canolbarth.

title: Scramblo yn achosi pryder i ffermwr


description: I ble'r aeth rhai o enillwyr y wobr actio yn yr Eistedfod?

title: Sêr ifanc y Steddfod: Gwobr Richard Burton

maintext:
Image caption
Yn Eisteddfod 2001 yn Ninbych, enillydd y wobr oedd Owain Arthur, ac roedd yn wyneb cyfarwydd i nifer am actio Aled yn Rownd a Rownd. Yn 2012, actiodd y brif ran yn y ddrama 'One Man, Two Guvnors', ar ôl i James Corden orffen yn y rôl, ac ynghyd ag amryw o rannau eraill, yn ddiweddar bu'n chwarae Glen ar 'Casualty'.


description: Bydd dyn 35 oed yn wynebu achos llys ar ynys Cyprus wedi ei gyhuddo o lofruddio Cymro fis diwethaf.

title: Marwolaeth Cyprus: Dyn i wynebu cyhuddiad o lofruddio


description: Teyrnged i feiciwr 55 oed o Gastell-nedd fu farw yn dilyn gwrthdrawiad gyda fan ger Glyn-nedd nos Sadwrn.

title: Teyrnged i feiciwr wedi gwrthdrawiad ger Glyn-nedd


description: Y gwibiwr Peter Sagan yn cipio cymal 13 o'r Tour de France, ond Geraint Thomas yn parhau i arwain y ras.

title: Geraint Thomas yn cadw ei afael ar y crys melyn


description: Unigolyn wedi ei gludo i'r ysbyty mewn ambiwlans awyr yn dilyn gwrthdrawiad difrifol ger maes awyr Abertawe.

title: Gwrthdrawiad difrifol ger maes awyr Abertawe


description: Heddlu De Cymru wedi cyhoeddi enw dyn 37 oed a fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M4 ddydd Llun.

title: Cyhoeddi enw dyn fu farw mewn gwrthdrawiad ar yr M4


description: Clwb Pêl-droed Caerdydd yn arwyddo Bobby Reid o Bristol City a'r golwr Alex Smithies o Queens Park Rangers.

title: Caerdydd yn arwyddo Bobby Reid ac Alex Smithies


description: Gareth Charles sy'n rhannu ei farn ar y perfformiad yn erbyn y Chiefs

title: Y Llewod: 'Perfformiad mwyaf cyflawn y daith'


authors:
Iolo Cheung
Bbc Cymru Fyw

description: Cynnydd o £800,000 y llynedd yn y cymhorthdal tuag at y cyswllt awyr rhwng Caerdydd ac Ynys Môn, yn ôl ffigyrau newydd.

title: Gwariant hediadau Môn-Caerdydd wedi cynyddu £800,000


description: Roedd nifer o adeiladwyr cwmni dymchwel Cuddy wedi gweld dod o hyd i waith arall yn barod.

title: Cwmni dymchwel adeiladau Cuddy yn y fantol 'ers wythnosau'

maintext:
Image copyright Cuddy Image caption Roedd iechyd bregus Mike Cuddy yn rhan o ddirywiad y cwmni
Roedd gweithwyr Cuddy Group yn ymwybodol o broblemau o fewn y cwmni "ers wythnosau".
Mae'r busnes dymchwel adeiladau ar fin mynd i ddwylo'r gweinyddwyr, gyda'r rheolwr-gyfarwyddwr, Mike Cuddy, yn dweud fod trafferthion ariannol y cwmni yn sgil ei iechyd bregus yntau ac anallu unrhyw un i "gamu i'r adwy" yn ei absenoldeb.
Mae oddeutu 130 o'r gweithwyr wedi cael cynnig gwaith gyda chwmni arall.
Dywedodd Mr Cuddy ei fod yn parhau i fod wedi ymrwymo i'w berchnogaeth o Glwb Rygbi Castell-nedd.
Yn ôl datganiad gan Glwb Rygbi Castell-nedd, mae Mr Cuddy yn parhau i fod wedi ymrwymo i'r clwb ac mae'r berthynas sydd ganddo gyda'r clwb yn "fwy na pherthynas ariannol yn unig".
Medd y datganiad: "Er bod Cuddy Group yn un o brif noddwyr y clwb ac wedi cynnig cefnogaeth ychwanegol, fel sicrhau bod y pitsh a'r tir yn cael eu cynnal a'u cadw, mae'r fusnes yn eiddo ac wedi ei ariannu gan Mike Cuddy a'i deulu."
Yn ôl Mr Cuddy ei hun, mae'n ymwybodol nad yw wedi gallu chwarae rhan mor weithgar ym mywyd y clwb dros y deunaw mis diwethaf, ond ei fod yn parhau wedi "ymrwymo" i'r clwb.
Image caption Cafodd gweithwyr Cuddy wybod ddydd Llun am drafferthion ariannol y cwmni
Collodd Cuddy Group 25% o'i incwm mewn blwyddyn, yn ôl y cyfrifon diweddaraf.
Fodd bynnag, wrth i rannau o'r fusnes yn dangos elw sylweddol, roedd rhannau eraill yn dangos colledion mawr.
Ym mis Hydref 2016, roedd Mr Cuddy, 54 oed, wedi ei daro'n wael gan niwrosarcoidosis, gan dreulio cyfnod o chwe mis yn yr ysbyty a deunaw mis adref yn gwella.
Yn ôl Cuddy Group, roedd yr heriau a oedd yn eu hwynebu yn "cynyddu fis wrth fis yn ystod 2017 hyd at ddechrau 2018".
Swyddi newydd
Mae Rheolwr Gyfarwyddwr Persimmon Homes, Martin Smith, wedi cynnig swyddi i weithwyr Cuddy.
Yn ôl Mr Smith, mae'r cwmni wedi adeiladu 1,500 o dai yn ystod y flwyddyn ddiwethaf yn Ne Cymru ac angen ychwanegu at ei weithlu o 400.
"Dwi wedi trafod gyda Cuddy - mae'n ymddangos bod nifer wedi dod o hyd i waith a bod nifer o'r gweithwyr wedi amau bod Cuddy am fynd i ddwylo'r gweinyddwyr ers wythnosau ac felly wedi gwneud ymdrech i chwilio am waith."
Mae Mr Smith yn awyddus i gyfarfod unigolion o gwmni Cuddy sydd wedi colli eu gwaith er mwyn trafod eu cyflogi gyda Persimmon Homes.


description: Cynlluniau i ostwng yr oedran pleidleisio ar gyfer etholiadau'r Cynulliad i 16, a thrafodaethau'n parhau ar gynyddu nifer yr ACau.

title: Cynnig i ostwng oedran pleidleisio'r Cynulliad i 16


description: Un o Gymry amlycaf Lerpwl i gael ei anrhydeddu am ei wasanaeth y tu hwnt i'r disgwyl i'r ddinas.

title: Anrhydeddu Cymro yn ddinesydd anrhydeddus Lerpwl


description: Ellen ap Gwynn yn dweud y bydd yn braf mynd â'r Eisteddfod Genedlaethol i "safle hollol wahanol" yn Nhregaron yn 2020.

title: Croesawu Eisteddfod Genedlaethol 2020 i Dregaron


description: Arwyn Jones sydd yn bwrw golwg dros y seddi allweddol i'r prif bleidiau yng Nghymru, ar drothwy'r etholiad cyffredinol.

title: Maes y gad: Ble fydd y pleidiau yng Nghymru yn brwydro?


description: Cymru'n un o'r llefydd sydd â'r gyfradd uchaf ar gyfer datblygu canser y croen yn y DU, yn ôl oncolegydd blaenllaw.

title: Cymru ymysg y llefydd gwaethaf am ganser y croen


description: Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn ceisio annog pobl i ffwrdd o draeth poblogaidd er mwyn ceisio diogelu arfordir Sir Benfro.

title: Annog pobl i ffwrdd o draeth ar arfordir Sir Benfro


description: Y bachwr Ken Owens fydd capten y Llewod ar gyfer y gêm yn erbyn Gleision Auckland.

title: Taith Y Llewod: Owens yn gapten


authors:
Catrin Heledd
Chwaraeon Bbc Cymru

description: Am y tro cyntaf mewn 15 mlynedd mae mwy nag un chwaraewyr â chysylltiadau Cymreig yn cystadlu ym mhencampwriaeth Wimbledon.

title: Y chwaraewyr â gwaed Cymreig sy'n cystadlu yn SW19


description: Achosion o dwyll wedi cynyddu 21% yng Nghymru yn ystod y tair blynedd ddiwethaf gyda'r gost yn £17m mewn chwe mis.

title: Cost twyll yn £17m mewn chwe mis yng Nghymru


description: Tua 60 o swyddogion yn taclo tân mawr ar fynydd ger Llangollen yn Sir Ddinbych, un o sawl digwyddiad tebyg yng Nghymru.

title: Swyddogion yn parhau i daclo tân mawr yn Sir Ddinbych


description: Mae'r patrymau traddodiadol yn ffasiynol ond ydy'r diwydiant Cymreig mewn perygl o ddiflannu?

title: Y garthen Gymreig a'n diwydiant cynhenid 'olaf'


description: Logo sarhaus, sydd yn ymdrech i fychanu'r Cymry? Efallai, ond efallai ddim...

title: Sut mae esbonio logo newydd Pont Tywysog Cymru?


description: Cyn-AS Llafur o Gymru'n dweud fod fod angen cael "llywodraethau gwahanol" ym Mae Caerdydd ers mwyn i ddatganoli weithio'n iawn.

title: Cyn-AS Llafur: 'Cymru angen llywodraethau gwahanol'

maintext:
Mae cyn-AS Llafur o Gymru wedi dweud y byddai'n well i'r wlad gael "gwahanol lywodraethau" mewn grym ym Mae Caerdydd.
Ond dywedodd Jon Owen Jones ei fod yn "siomedig" â safon y gwrthbleidiau presennol, gan gwestiynu eu gallu i herio'r blaid Lafur.
Mr Jones oed AS Canol Caerdydd rhwng 1992 a 2005, gan ymgyrchu'n frwd dros ddatganoli.
Ond dywedodd nad oedd yn "hapus" gyda'r polisïau oedd wedi eu dilyn ers i'r Cynulliad gael ei sefydlu.
'Gwrthod gwneud pethau'
Mewn cyfweliad gyda Guto Harri ar gyfer ei gyfres o bodlediadau ar Radio Cymru, Pryd o Drafod, dywedodd y byddai wedi hoffi gweld "gwahanol fath o ddatganoli".
"Yn sicr, dyw datganoli heb chwythu lan yn ein hwynebau ni," meddai Mr Jones, oedd yn gyn-weinidog yn Swyddfa Cymru.
"Ydw i'n hapus efo'r polisïau? Na. Cyn datganoli roedd addysg Cymru'n cael ei weld yn well nag addysg yn Lloegr - dyw e ddim nawr.
"Cyn datganoli roedd yr amser roeddech chi'n aros am lawdriniaeth yng Nghymru a Lloegr yr un peth, dyw hynny ddim yn wir nawr."
Image copyright Getty Images Image caption Jon Owen Jones (dde) gydag Ysgrifennydd Cymru, Alun Michael (canol) ac un arall o weinidogion Swyddfa Cymru, Peter Hain, yn 1998
Dywedodd fod gwleidyddion ym Mae Caerdydd, yn enwedig ym mlynyddoedd cynnar datganoli, wedi canolbwyntio'n ormodol ar "wrthod gwneud pethau roedd Lloegr yn eu gwneud".
"'Dyn ni'n meddwl mwy am beth 'dyn ni yn erbyn na beth 'dyn ni o blaid, a phan gawson ni'r cyfle i wneud pethau ar wahân, beth wnaethon ni oedd bod yn erbyn pethau roedd pobl eraill eisiau gwneud," meddai.
"Fel cenedl, anaml iawn 'dyn ni wedi cael y fraint o wneud penderfyniadau, mae rhywun arall wedi'u gwneud nhw [drosom ni].
"'Dyn ni'n gyfarwydd iawn gyda dweud pam fod penderfyniadau pobl eraill yn anghywir - 'dyn ni ddim yn gyfarwydd iawn gyda dweud 'dwi'n meddwl mai dyma beth ddylen ni neud'."
'Gwendid' Llafur
Collodd Mr Jones ei sedd yn etholiad cyffredinol 2005 pan gafodd ei drechu gan y Democrat Rhyddfrydol, Jenny Willott.
Yn y cyfnod ers hynny mae'n dweud ei fod wedi ystyried ymuno â Phlaid Cymru, gan ddweud ei fod yn "agos iddyn nhw ar sawl lefel".
Ond dywedodd nad oedd wedi gwneud hynny am ei bod hi'n "hurt" fod y blaid yn galw am annibyniaeth ac ar yr un pryd yn gofyn am fwy o arian o San Steffan.
"Mae 'na wendid wedi bod yn sicr yn arweinyddiaeth y blaid Lafur, ond mae'r gwendid yna'n ddim [o'i gymharu â'r] pleidiau eraill," meddai.
"Mae'n rhaid i chi gael dewis, ac os 'dych chi'n meddwl bod angen newid y blaid sydd wedi bod mewn grym ers 20 mlynedd, mae angen newid e am rywbeth!"
Ychwanegodd: "Mae sefyllfa Plaid Cymru ers degawd a mwy wedi bod yn anobeithiol.
"Bydde fe'n dda os bod ni'n cael gwahanol lywodraethau o fewn Cymru, ond does 'na ddim dewis."


description: Yr actor William Thomas sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actor William Thomas


description: Awdurdodau’n paratoi i geisio sicrhau nad yw plant o deuluoedd incwm isel yn llwglyd dros wyliau'r haf.

title: Awdurdodau'n taclo newyn plant dros wyliau'r haf

maintext:
Image copyright School Food Plan
Mae Llywodraeth Cymru, cynghorau, capeli a banciau bwyd yn paratoi er mwyn sicrhau nad yw plant o deuluoedd incwm isel yn llwglyd yn ystod gwyliau'r haf.
Mae'r chwech wythnos o wyliau yn golygu bod posib i blant sy'n ddibynnol ar glybiau brecwast a chinio ysgol am ddim orfod gwneud heb.
Mae Cyngor Sir y Fflint wedi cyhoeddi eu bwriad i ddarparu cinio am ddim i bob plentyn sy'n mynychu eu cynllun chwarae dros yr haf.
Dywedodd dirprwy arweinydd y cyngor, Bernie Attridge na ddylai unrhyw blentyn fod yn llwglyd yn ystod yr haf.
Fel rhan o gynllun chwarae'r sir bydd y cyngor yn darparu 800 pryd o fwyd ar hyd 19 gweithgaredd.
Yn ôl Mr Attridge mae hi'n "ddychrynllyd meddwl bod rhai teuluoedd methu fforddio bwyd" yn ystod gwyliau'r ysgol.
'Cynllun uchelgeisiol'
Yn ystod y tymor ysgol mae teuluoedd sy'n gymwys yn derbyn prydau ysgol am ddim, ac mae gan bob plentyn cynradd yr hawl i dderbyn brecwast am ddim hefyd.
Ond yn ystod y gwyliau dyw'r prydau ddim ar gael ac mae rhai teuluoedd yn ei gweld hi'n anodd ymdopi.
Yn ôl adroddiad ar newyn gan grŵp seneddol y llynedd, mae colli prydau ysgol yn ystod y gwyliau yn ychwanegu rhwng £30 a £40 at wariant wythnosol teuluoedd incwm isel.
Mae Share Your Lunch yn "gynllun uchelgeisiol fydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i gannoedd o bobl yn ein cymuned," meddai Mr Attridge.
"Er ein bod ni wedi sicrhau tua thri chwarter y cyllid sydd ei angen, mae menter o'r fath yn ddrud a gallwn ni dal elwa o fwy o gefnogaeth gan fusnesau lleol sy'n fodlon helpu."
Ar hyn o bryd mae un o bob tri phlentyn yng Nghymru yn byw mewn tlodi.
Roedd y galw am fwyd mor uchel mewn rhannau o Gymru yn ystod haf 2017, fe wnaeth rhai banciau bwyd redeg allan o gynnyrch, ac mae'r Trussell Trust - sy'n rheoli'r rhwydwaith mwyaf o fanciau bwyd yng Nghymru - yn disgwyl mwy o alw eto eleni.
'Teimlo embaras'
Dywedodd y Parchedig Chris Lewis, cadeirydd banc bwyd ym Monymaen, fod paratoadau eisoes yn cael eu gwneud ar gyfer yr haf yma.
"Mae gennym ni rywfaint o buffer, ond rydyn ni wastad angen mwy. Mae mynydd ffa pôb yn fwy o dwmpath ar hyn o bryd," meddai.
Dywedodd bod y banc yn bwydo tua 30 oedolyn a 13 o blant bob dydd, ond mae plant yn aml yn gyndyn o ddod gan eu bod nhw'n "teimlo embaras".
Mae nifer o gapeli a chanolfannau cymdeithasol hefyd yn paratoi i helpu.
Image caption "Mae rhai teuluoedd yn ei gweld hi'n anodd" dros yr haf, medd Kirsty Williams
Mae Llywodraeth Cymru'n ariannu menter o'r enw Bwyd a Hwyl mewn 16 awdurdod lleol yng Nghymru yn ystod y gwyliau.
Mae'r fenter wedi'i hanelu at ysgolion mewn ardaloedd o amddifadedd cymdeithasol ac yn cynnwys plant o'r cyfnod sylfaen hyd at 19 oed.
Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru fydd yn gweinyddu'r fenter, sy'n cynnig brecwast a chinio am ddim ar y cyd gyda gweithgareddau amrywiol er mwyn hybu iechyd da yn gyffredinol.
Dywedodd yr Ysgrifennydd Addysg, Kirsty Williams: "Rydym ni'n cydnabod fod hyn yn broblem wirioneddol i rai teuluoedd.
"Mae'r teuluoedd yn ei gweld hi'n anodd pan nad oes cyfle i gael pryd yn ystod y diwrnod ysgol.
"Felly mae'r bwyd ei hun yn fater, ond mae'n sialens hefyd i ddarparu gweithgareddau gwerthfawr a hwylus sy'n cadw plant yn weithgar yn gorfforol ac yn feddyliol yn ystod yr haf, a hynny yn rhad ac am ddim."


description: Pysgod, tedi pum troedfedd o daldra, beic modur a 17 jar o fetys ymysg yr eitemau sydd wedi cael eu canfod yng ngharthffosydd Cymru.

title: Pysgod, beiciau a betys yn rhwystro draeniau Cymru


description: Pam fod yna wydrau'r stwff du yn hyrwyddo Steddfod Genedlaethol Caerdydd 1978?

title: Dirgelwch gwydrau Guinness Eisteddfod '78

maintext:
Mae Llio Rhys wedi dod o hyd i wydrau hynod ddiddorol. Ond mae yna ddirgelwch ynglŷn â nhw, ac er dipyn o waith ditectif, mae hi'n dal angen eich help chi...
Image copyright Llio Rhys
Mewn siop hen bethau yn Aberystwyth un prynhawn Sadwrn braf, gwelais gasgliad o wydrau Guinness.
Fel ffan mawr o'r stwff du (a ddechreuodd pan o'n i'n y coleg yn Aber, fel mae'n digwydd), nes i godi un i gael golwg gwell.
Dychmygwch fy syndod o weld beth oedd y sgrifen ar ei gefn - EISTEDDFOD GENEDLAETHOL CAERDYDD 1978.
A finnau'n byw yn y brifddinas, a phob un aelod o'm teulu wedi byw yno ar un adeg hefyd, roedd fy mam a fi wedi cyffroi, ac aethon ni at y cownter yn syth i'w prynu (£15 am 6 = bargen).
Ond o ble goblyn ddaethon nhw? Sut ddaethon nhw?
Roedd perchennog y siop llawn trugareddau, wedi dod o hyd iddyn nhw yn Aberystwyth, ond doedd hynny ddim yn egluro sut eu bod nhw'n bodoli felly dyma ddechrau ar ychydig o waith ditectif…
Y cam cyntaf
Cysylltais ag adran archif Guinness drwy gwmni Diageo (ar argymhelliad Gwyn Hughes-Jones) draw yn Nulyn a chael ateb diddorol gan Jessica.
Roedd hi'n dweud mai yn steil Victorian Goblet mae'r gwydrau - steil a oedd yn boblogaidd yn y cyfnod hwnnw ar gyfer Guinness o gasgen.
Doedd hi erioed wedi gweld y gwydrau o'r blaen, na chwaith yn gallu dod o hyd i unrhyw gofnod o'u bodolaeth.
Soniodd fod nifer o wydrau wedi cael eu cynhyrchu ddiwedd y 70au i nodi gwahanol achlysuron fel Jiwbilî Arian y Frenhines yn 1977 a Sioe Flodau Bryste yn 1976, felly mae'n siŵr eu bod wedi bod yn ddigon parod i gynhyrchu rhai ar gyfer y Steddfod yn 1978.
Ond soniodd hi rywbeth nad o'n i'n ei ddisgwyl - fod yna hysbyseb Guinness wedi cael ei greu yr un flwyddyn gyda chôr meibion o Gymru yn canu ynddo. Tybed a oedd cysylltiad?
Yr unig wybodaeth oedd ganddi oedd ei fod wedi cael ei ffilmio yn Llundain, a bod unai Côr Meibion Cymry Llundain neu Gôr Meibion Gwalia wedi cymryd rhan ynddo.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Hysbyseb côr meibion Guinness - Hawlfraint: Guinness Archive, Diageo Ireland
Cysylltais â'r ddau gôr, ac er mawr syndod i mi, nid yn unig ges i wybod pa gôr oedd yn yr hysbyseb (côr Gwalia) - cefais sgwrs ag un o'r unig ddau aelod a oedd yn yr hysbyseb sydd yn dal i ganu yn y côr, 40 mlynedd yn ddiweddarach.
Roedd Steve Davies, cadeirydd y côr, wedi gwirioni ei fod yn cael gwylio'r hysbyseb y bu ynddi unwaith eto, wedi'r holl flynyddoedd, ac fe ges i hanes y ffilmio ganddo.
"Roedd yn rhan o gyfres gan Guinness yn dangos sut oedd yn cael ei fwynhau mewn rhanbarthau gwahanol," meddai.
"Yn Sir Efrog roedd ganddyn nhw ffermwr defaid ayyb. Ni oedd y cynrychiolaeth Gymreig.
"Yn yr hysbyseb terfynol, roedd golygfeydd o lowyr yn cerdded adref o'r pwll glo, ond cafodd ein golygfeydd ni eu ffilmio yn Llundain.
Image copyright Gwalia Image caption Côr Meibion Gwalia heddiw - tybed ydyn nhw dal i fwynhau peint bach o Guinness?
"Ffilmion ni'r shots yn y dafarn gynta', cyn i'r dafarn agor - tua 8am - The Bull yn Chiswick oedd e' dwi'n meddwl. Treulion ni'r bore yn ffilmio'r actor yn sefyll ger y bar, yn prynu'r diodydd a phasio'r hambwrdd yn ôl i gefn y dafarn.
"Doedden ni ddim yn cael smocio, ond roedden nhw dal eisiau'r awyrgylch, felly roedden nhw'n pwmpio mwg i mewn i'r 'stafell.
Roedd pawb yn dechrau mynd braidd yn sychedig, felly roedd yna ambell i beint yn mynd 'ar goll'!
"Erbyn tua 10.30, roedd pawb yn dechrau mynd braidd yn sychedig, felly pan oedd yr hambwrdd yn cael ei basio'n ôl i'r blaen er mwyn ffilmio golygfa arall, roedd yna ambell i beint yn mynd 'ar goll'!
"Bryd hynny, o'n i tua 26 neu 27, ac roedd yna rhyw ddau neu dri arall fy oed i - ni oedd y 'to ifanc'. Mae 'na ddau ohonon ni sydd dal i ganu yn y côr heddiw - fi a Russ Jones.
"Mae gen i un llun nes i ei dynnu o'r teledu pan gafodd yr hysbyseb ei darlledu, felly mae'n grêt ei weld eto!"
Image copyright Diageo/Steve Davies Image caption 'Debut' Steve yn yr hysbyseb Guinness ac ef heddiw
Ond, er mod i wedi dod ar draws stori ddiddorol, nad oedd nifer yn gwybod amdani, ac wedi rhoi'r cyfle i Steve weld ei hun yn serennu ar y sgrin unwaith yn rhagor, mae hi'n dal yn ddirgelwch sut daeth y gwydrau yma i fodolaeth yn y lle cyntaf.
Dyw'r Eisteddfod ddim yn gwybod, ond yn tybio efallai ei fod yn rhywbeth gafodd ei greu gan bwyllgor codi arian.
Felly, rydyn ni angen eich help. Ai chi a benderfynodd greu gwydrau Guinness i hyrwyddo Eisteddfod Caerdydd, 40 o flynyddoedd yn ôl? Oes yna unrhyw un yn cofio pwy wnaeth? Cysylltwch ar Facebook, Twitter neu ebost, cymrufyw@bbc.co.uk


description: Dim ond mewn dau fwrdd iechyd yng Nghymru y mae hi'n bosib gweld meddyg teulu ar ôl 18:30 yn ôl ffigyrau.

title: Diffyg gwasanaeth meddyg teulu tu hwnt i oriau arferol


description: Wedi 73 mlynedd, un o glybiau rygbi enwocaf Cymru i symud o'i chartref, a hynny oherwydd ymddygiad gwrthgymdeithasol.

title: Clwb Rygbi Pont-y-pŵl i symud o'i chartref wedi 73 mlynedd


description: Llywodraeth Cymru'n llwyddo i ohirio eu cynllun llygredd aer terfynol wythnos cyn y dyddiad cyflwyno gwreiddiol.

title: Llywodraeth yn gohirio cynllun llygredd aer


description: Llys yn clywed bod dynes wedi cwyno am sylwadau gan AS Llafur pan oedd y ddwy ohonyn nhw'n gweithio i'r cyn-Aelod Seneddol.

title: Achos twyll AS: Cydweithiwr wedi 'cwyno am sylwadau'


description: Bydd y Prif Weinidog yn trafod cynlluniau ar gyfer creu polisi newydd i ddisodli Polisi Amaethyddol Cyffredin yr EU.

title: Theresa May i ymweld â'r Sioe Fawr yn Llanelwedd

maintext:
Image caption Mae Theresa May yn awyddus i drafod cynlluniau ar gyfer polisi amaethyddol newydd gyda ffermwyr Cymru
Mae Prif Weinidog y DU yn bwriadu ymweld â'r Sioe Frenhinol ddydd Iau er mwyn trafod polisi amaethyddol newydd fydd hefyd yn cefnogi'r amgylchedd.
Bydd Theresa May yn amlinellu ei chynlluniau am bolisi ôl-Brexit fydd yn disodli Polisi Amaethyddol Cyffredin yr UE, gan ddweud y bydd "system symlach" o fudd i ffermwyr a chynhyrchwyr bwyd.
Mae hi'n bwriadu cymryd rhan mewn sesiwn ford gron gyda ffermwyr a sefydliadau er mwyn pwysleisio bod ganddynt y sicrwydd sydd ei angen arnynt i gynllunio ar gyfer y dyfodol.
Mae rheolwr gyfarwyddwr Undeb Amaethwyr Cymru wedi dweud y bydd yn pwysleisio y byddai Brexit heb gytundeb yn arwain at "ddinistrio cefn gwlad Cymru".
Trafod gyda ffermwyr
Wrth ymweld â'r Sioe yfory, mae disgwyl i'r Prif Weinidog drafod cynlluniau newydd i greu polisi amaethyddol newydd gyda ffermwyr Cymru.
Bydd Mrs May hefyd yn cynnig sicrwydd i ffermwyr allu cynllunio ar gyfer y dyfodol wedi Brexit.
Fe fydd y Prif Weinidog yn cymryd rhan mewn sesiwn ford gron gyda ffermwyr a sefydliadau, gan gynnwys Cymdeithas y Sioe Frenhinol, Undeb Amaethwyr Cymru, NFU Cymru a'r CLA.
Mae hi hefyd am gyfarfod gyda Chlwb Ffermwyr Ifanc Cymru, ymweld â'r Neuadd Fwyd, ynghyd â chyflwyno mesurau o'r Cynllun Amgylcheddol 25 Mlynedd a chamau i gyflwyno'r Bil yr Amgylchedd cyntaf ers 20 mlynedd.
Mae hi'n awyddus i glywed barn ffermwyr Cymru wrth fwrw ati i lunio polisi newydd fydd yn disodli Polisi Amaethyddol Cyffredin (CAP) yr UE, sy'n gwobrwyo cymorthdaliadau ar sail faint o dir sy'n cael ei ffermio.
Image caption Dywedodd Lesley Griffiths AC nad yw wedi derbyn mwy o eglurder am arian i ffermwyr Cymru yn y dyfodol
Dywedodd Lesley Griffiths, Ysgrifennydd Materion Gwledig Llywodraeth Cymru, na dderbyniodd unrhyw eglurder am ariannu'r sector amaeth yn y dyfodol wedi ei chyfarfod gyda Michael Gove, Ysgrifennydd Amgylcheddol Llywodraeth y DU, ddydd Mawrth.
Mae Alan Davies, rheolwr gyfarwyddwr FUW wedi dweud ei fod am bwysleisio i'r Prif Weinidog fod "angen gwarantu'n gyflym faint o arian fydd Cymru'n derbyn."
Dywedodd y byddai Brexit heb gytundeb yn mynd i "roi ffermwyr dan bwysau aruthrol" ac y byddai'n arwain at "ddinistr cefn gwlad Cymru".
Mae llywydd NFU Cymru, John Davies, hefyd wedi dweud ei fod yntau am bwysleisio bod angen i'r llywodraeth gyd-weithio gyda Chomisiwn Ewrop er mwyn sicrhau cytundeb fasnach.
Dywedodd Mr Davies: "Mae angen sicrwydd ar ffermwyr ar frys fod eu marchnad allforio bwysicaf yn aros ar agor."
Mae ffermwyr Cymru yn derbyn gwerth oddeutu £300m y flwyddyn o gymorthdaliadau.
Rhyddid Brexit
Yn ôl Mrs May, mae'r llywodraeth wedi ymrwymo i gefnogi'r hanner miliwn o bobl sy'n gweithio yn y sector amaethyddol, a bod y llywodraeth yn awyddus i "amddiffyn tir amaethyddol ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol".
Pwysleisiodd fod y sector amaeth yn cyfrannu mwy na £100bn i economi'r DU.
Dywedodd: "Mae gadael yr EU yn ein cyflwyno gyda chyfle unigryw i drawsnewid ein polisïau bwyd, amaethyddol ac amgylcheddol er mwyn i ni gael diwydiant ffermio iach a ffyniannus ar gyfer y dyfodol.
"Mae gwaredu'r CAP a chyflwyno system symlach sy'n ariannu nwyddau cyhoeddus, fel gwella ansawdd dwr, lleihau allyrru a phlannu caeau o flodau gwyllt i hybu bioamrywiaeth, yn hanfodol yn ein hagwedd newydd.
"Dwi eisiau gwneud y mwyaf o'r rhyddid sy'n cael ei gynnig gan Brexit i greu cynllun newydd sy'n llai biwrocrataidd, ac sy'n gwaredu'r wybodaeth ddiangen sydd angen ar ffermwyr i geisio am grantiau."
Mae'r cynigion wedi eu datblygu ar gyfer Lloegr ar hyn o bryd, ond mae Mrs May yn gobeithio cyd-weithio gydag undebau amaethyddol a Llywodraeth Cymru i ddatblygu cynllun penodol i Gymru.


description: Cynghorwyr sir Conwy wedi penderfynu ymestyn cytundeb gyda chwmni dadleuol sy'n gweithredu gwasanaeth sbwriel.

title: Cyngor Conwy yn ymestyn cytundeb gyda chwmni Kingdom


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: 365,000 o bobl yng Nghymru yn gwylio S4C, cynnydd o 5%, yn ôl adroddiad blynyddol y sianel.

title: Cynnydd yn nifer gwylwyr S4C, medd adroddiad blynyddol


description: Llangollen yn croesawu cerddorion o bedwar ban byd

title: Lluniau: Eisteddfod Ryngwladol Llangollen 2018


description: Dyn 19 oed wedi ymddangos o flaen llys yng Nghaerdydd wedi'i gyhuddo o lofruddio dyn yn ardal Grangetown o'r ddinas.

title: Llofruddiaeth Caerdydd: Dyn 19 oed o Drelái yn y llys


description: Croesawodd Carwyn Jones y datblygiad, ond rhybuddiodd bod gwaith eto i'w wneud.

title: 'Angen adeiladu ar sylfaen cadarn dur Cymru'


description: Gorsedd y Beirdd wedi cadarnhau mai'r Prifardd Myrddin ap Dafydd fydd yr Archdderwydd newydd am y cyfnod o 2019 hyd at 2022.

title: Ethol Myrddin ap Dafydd yn Archdderwydd yr Orsedd


description: Pump o bobl wedi cael eu harestio ar ôl i ddynes gael ei hanafu mewn digwyddiad yn Hwlffordd nos Fawrth.

title: Arestio pump wedi ymosodiad ar fenyw yn Hwlffordd


description: Bydd Ras yr Iaith 2018, y llwybr hiraf hyd yma, yn cael ei chynnal rhwng 4 a 6 Gorffennaf er mwyn hybu'r iaith Gymraeg.

title: Ras yr Iaith 2018, yr hiraf eto, i ddechrau yn Wrecsam


description: Diwrnod mawr i Geraint Thomas lle bydd buddugoliaeth yn erbyn y cloc yn golygu ennill ras feicio fwya'r byd.

title: Geraint Thomas: Her y cam olaf


description: Rhai o berlau Dr Dylan Foster Evans am hanes y Gymraeg yn y brifddinas

title: Gwreiddiau Cymraeg Caerdydd

maintext:
Bydd Bae Caerdydd yn fôr o Gymraeg yn ystod wythnos Eisteddfod Genedlaethol 3-11 Awst 2018 ond mae hi'n iaith mae hen ardal ddociau Caerdydd wedi hen arfer â'i chlywed, meddai'r Athro Dylan Foster Evans.
Mae Dr Evans, pennaeth adran y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd yn rhoi darlith am hanes y Gymraeg yn y brifddinas yn ystod yr ŵyl.
Efallai bod rhai yn credu mai "iaith ddŵad" ydy'r Gymraeg yng Nghaerdydd ond mewn erthygl i Cymru Fyw bu Dr Evans yn egluro fod gwreiddiau'r iaith yr un mor ddwfn yn y brifddinas ag unman arall yng Nghymru.
Dyma rai o'i ffeithiau am yr iaith mewn gwahanol rannau o'r ddinas ganrif a mwy yn ôl:
Sgwâr Loudoun a'r dociau
Roedd pob math o ieithoedd i'w clywed yn yr hen ddociau, a'r Gymraeg yn eu mysg.
Rhyw 10 munud o gerdded o brif ardal yr Eisteddfod ger Canolfan y Mileniwm ar hyd Bute Street tuag at ganol y ddinas, mae hen Sgwâr Loudoun lle byddai sŵn canu emynau Cymraeg i'w glywed ar y Sul ar un adeg.
"Roedd rhai o berchnogion y llongau yn Gymry Cymraeg, Cardis a phobl o Sir Benfro ac o'r gogledd," meddai Dr Dylan Foster Evans.
"Felly roedd tai lojins ar gyfer Cymry Cymraeg a chapel Cymraeg ar Loudoun Square, calon yr hen Diger Bay, lle'r oedd teulu Ivor Novello yn aelodau."
Un o ardaloedd mwyaf Cymraeg Caerdydd yn Oes Fictoria tua 1850-1860 oedd Tiger Bay, meddai Dr Evans. Yma roedd tri chapel ac eglwys Gymraeg ar gyfer y llongwyr a'r morwyr Cymraeg.
Image caption "Roedd rhai o berchnogion y llongau yn Gymry Cymraeg, Cardis a phobl o Sir Benfro ac o'r gogledd"
"Mae 'na ddisgrifiadau o gerdded i lawr y stryd yna yn clywed yr holl ieithoedd gwahanol ac emynau Cymraeg yn eu canol," meddai.
"Mae 'na sôn am Arabiaid a Sbaenwyr rhugl eu Cymraeg yn y dociau ac roedd yr ardal, fel gweddill Caerdydd, yn gefnogol i ymgyrch i ddysgu Cymraeg yn yr ysgolion ar ddiwedd Oes Fictoria."
Dywed Dr Evans fod dyn o'r enw John Hobson Matthews, Sais o dras Gernywaidd a oedd wedi dysgu Cymraeg, wedi cofnodi atgofion siaradwyr Cymraeg y ddinas.
"Mae 'na ddisgrifiad hyfryd gan John Hobson Matthews yn sôn am fynd ar fws a chlywed bachgen bach o'r enw Dimitri Gambetti yn siarad Cymraeg, bachgen o deulu Groegaidd o'r Eidal yn wreiddiol a oedd yn rhugl mewn Saesneg, Cymraeg a Groeg.
"Roedd wedi ei fagu mewn tafarn ar Bute Street ac wedyn gan deulu ei fam ym Maesteg.
"Ath nôl i fyw i Faesteg ac roedd yn flaenor yn y capel annibynwyr Cymraeg ac yn ffigwr amlwg yn yr eisteddfodau lleol."
Image caption Byddai Cymraeg yn un o'r nifer o ieithoedd oedd i'w chlywed ar Sgwâr Loudoun, calon yr hen Diger Bay
Os daliwch chi i fynd ar hyd Bute Street o Loudoun Square fe ddowch i olygon cefn siop John Lewis ynghanol y ddinas ac ar y gornel gyda Custom House Street ar dop Bute Street y sefydlwyd Cymdeithas Cymrodorion Caerdydd yn 1885, mewn lle o'r enw Gordon Coffee Tavern.
Roedd y caffi'n eiddo i Edward Thomas, Cymro Cymraeg amlwg yn y ddinas ar y pryd oedd â'r enw barddol, Cochfarf.
Grangetown
I'r gogledd orllewin o leoliad yr Eisteddfod mae ardal Grangetown.
Image copyright @OldCardiffPics Image caption Teulu Cymraeg oedd yn ffermio fferm y Grange yn oes Fictoria. Rhoddodd ei enw i ardal Grangetown
Cyn Oes Fictoria roedd hon yn ardal wledig lle'r oedd cymuned o ffermwyr Cymraeg eu hiaith yn byw.
Fferm y Grange a roddodd ei enw i'r rhan yma o Gaerdydd ac mae'r tŷ yn dal i'w weld ar y gornel rhwng Clive Street a Stockton Street.
"Mae hen fferm y Grange yn dal yna yn Grangetown - roedd y teulu yna'n siarad Cymraeg tan ddatblygwyd yr ardal yn oes Fictoria," meddai Dr Evans.
Image copyright John Lord/Geograph Image caption Mae tŷ fferm y Grange yn dal i'w weld ar gornel Clive Street a Stockland Street heddiw
Heol y Grange oedd yr enw ar y stryd a elwir bellach yn Sloper Road.
"Roedd 'na hefyd hen deuluoedd yn ardaloedd Treganna, Pwll-coch a Threlái - Ely Farm er enghraifft - yn amlwg iawn yn y gymdeithas Gymraeg. "
Canol y ddinas
Fe fyddai'r Gymraeg i'w chlywed ar strydoedd y dref, yn enwedig ar ddyddiau gŵyl pan fyddai'r glowyr yn dod lawr o'r cymoedd neu ar ddiwrnod marchnad, meddai Dr Evans.
"Mae 'na gŵyn yn un o'r papurau newydd ar ddechrau'r 20fed ganrif fod pobl ar ddiwrnod gemau rhyngwladol yn clywed y Gymraeg yn cael ei defnyddio i bennu prisiau gyda'r puteiniaid," meddai.
"Roedd o leiaf un siaradwraig Cymraeg yn rhedeg puteindy yng nghanol Caerdydd yn Oes Fictoria heb allu siarad fawr o Saesneg.
"Roedd Elizabeth George yn rhedeg tafarn Dinas Arms, oedd hefyd yn buteindy, a hynny ar ei phen ei hun. Mewn achos llys yng Nghaerdydd yn 1858 bu'n rhaid cael cyfieithydd iddi."
Yn 1828 codwyd capel Cymraeg Ebeneser lle sydd bellach o dan siop Debenhams yng nghanol y ddinas ac fe gwynodd y gweinidog fod y blaenoriaid wedi codi capel mewn lle mor ddiarffordd allan ynghanol y caeau.
Bellach, datblygiad siopau Dewi Sant 2 sydd yn yr ardal "wledig" yma.
Sblot
I'r dwyrain o'r dref, ddim ymhell o Newport Road mae ardal Sblot.
Yn ôl Dr Evans, daeth yn ardal nodedig am ei Chymraeg wedi i waith dur Dowlais symud yno a denu gweithwyr dur Cymraeg eu hiaith o'r cymoedd.
A chanrifoedd cyn hynny, roedd rhai o noddwyr y beirdd yn byw mewn ardaloedd fel Sblot, a Threlái hefyd.
"Mae 'na draddodiad barddol yn yr ardaloedd yna yn mynd nôl yn sicr i gyfnod Elisabeth y Gyntaf ac mae cyfeiriadau at Sblot a Threlái i'w cael yn y cywyddau," meddai Dr Foster Evans.
Trelái
Yn ogystal â chyfeiriadau mewn hen farddoniaeth Gymraeg roedd y Gymraeg yn fyw ymysg hen gymuned amaethyddol Trelái.
Bu John Hobson Matthews yn casglu penillion ar lafar yn Nhrelái gan ffermwr o'r enw George Thomas oedd yn byw ger pont Trelái, a'u cyhoeddi gyda chyfieithiad.
"Roedd rhai ohonyn nhw mor anweddus nes y gwnaeth eu cyhoeddi nhw gyda'r cyfieithiad yn Lladin.
"Roedd yn teimlo'n ddiogel wedyn y byddai gwragedd neu weision ddim yn gweld y pethau anweddus oedd yn y llyfr gan mai dim ond dynion dysgedig fyddai'n deall y Lladin!"
Cathays a'r Rhath
Bydd llawer o fyfyrwyr Caerdydd yn gyfarwydd iawn ag ardal Cathays sydd yn cysylltu ardal y Rhath ag adeiladau'r brifysgol yn Park Place.
Roedd teulu Cymraeg yn byw ar fferm y Wedal Uchaf, lle mae mynwent Cathays heddiw.
Ann Davies, siaradwraig Gymraeg olaf y tir, oedd yr olaf o'r teulu i fyw yma yn y 19eg ganrif.
Erbyn 1897 y bwriad oedd defnyddio'r tir y Wedal Uchaf er mwyn ehangu'r fynwent ac wedi i Ann Davies farw rhoddwyd y tir i'r awdurdodau i greu'r fynwent fawr sydd yno bellach.
Mae Wedal Road yn dal i fod gerllaw.
Image copyright Mari Emlyn Image caption Fferm Derwen Deg yn cael ei dymchwel, mae'n debyg tua 1968 i wneud lle i'r A48
Roedd teulu Cymraeg ei iaith yn byw ar fferm y Dderwen Deg yn y Rhath hefyd. Mae Fairoak Road yn dal i fod yn yr ardal honno.
Roedd llawer o'r teuluoedd amaethyddol yma yn perthyn i'w gilydd, meddai Dr Evans.
Roedd gan Ann Davies o Wedal Uchaf chwaer oedd wedi priodi i mewn i deulu ym Mhwll Coch, yn nhopiau Treganna a chwaer arall wedi priodi teulu o Drelái ac un arall yn Llaneirwg, a oedd yn siaradwyr Cymraeg hefyd.
"Tasach chi'n disgrifio bywyd y bobl yma pan oedden nhw'n ifanc - roedden nhw'n byw ar fferm gydag enwau caeau fel Weirglodd Wen ac fe fydden nhw'n mynd i'r capel ar ddydd Sul," meddai Dr Evans.
Cyrion y ddinas
Yn nes allan o'r ddinas fe barodd yr iaith fel iaith gynhenid yn hirach.
"Mae 'na ardaloedd sydd bellach yn rhan o'r ddinas a oedd tan yn bur ddiweddar â mwyafrif Cymraeg yn byw yno: ardaloedd gwledig fel Llys-faen ac ardaloedd mwy diwydiannol fel Gwaelod-y-Garth a Phen-tyrch ar droad yr 20fed ganrif," meddai Dr Evans.
"Roedd rhai o'r llefydd yma'n fwy Cymraeg na bron unrhyw le yng Nghymru rŵan."
Mae 'na recordiadau yn Sain Ffagan o siaradwyr Cymraeg mewn ardaloedd fel Llysfaen a Llaneirwg yn y 1950au yn siarad y dafodiaith leol yn y Gymraeg, sef y Wenhwyseg.
Mae ambell olion o'r dafodiaith yn dal i'w gweld, meddai Dr Evans, er enghraifft yn yr Eglwys Newydd mae Felindre Road.
"Mae'r arwydd ffordd bresennol yn dweud Felindre, efo 'e' ond mae yna hen arwydd efo 'a', Felindra - sef sut byddai'r Cymry Cymraeg lleol wedi ei ddweud," meddai.
"Mae 'na fynydd o ddeunydd difyr iawn sy'n mynd yn groes i'r canfyddiad, hyd yn oed ymysg y Cymry Cymraeg, nad ydyn nhw cweit yn perthyn. Fod pawb wedi symud yma yn y 1950au a bod neb cyn hynny - sy'n nonsens."
Mae Dr Dylan Foster Evans yn trafod hanes yr iaith am 13:00 ar 6 Awst ar stondin Shw'mae Caerdydd yn adeilad y Pierhead.
Hefyd o ddiddordeb:


description: Cyfoeth Naturiol Cymru yn dweud y bydd cynllun atal llifogydd Llanelwy yn "cynnig manteision amgylcheddol a hamdden" i'r ddinas.

title: Agor cynllun atal llifogydd gwerth £6m yn Llanelwy


description: Diolch yn bennaf i elusennau mae'n ymddangos y bydd breuddwyd ymgyrchwyr o sefydlu uned cemo yn y canolbarth yn cael ei wireddu.

title: Ymgyrchwyr yn ffyddiog o gael uned cemo newydd i Fronglais


description: Un o'r ymgeiswyr i olynu Carwyn Jones yn dweud na all Llafur "gynnig mwy o'r un peth" yn yr etholiad Cynulliad nesaf yn 2021.

title: Gething: 'Llafur methu cynnig mwy o'r un peth yn 2021'

maintext:
All Llafur Cymru ddim mynd i'r etholiad Cynulliad nesaf yn cynnig mwy o'r un peth, meddai un o'r ymgeiswyr i arwain y blaid.
Dywedodd Vaughan Gething fod angen i'r blaid gydnabod methiannau ac ysbrydoli etholwyr pan fyddan nhw'n pleidleisio yn 2021.
Ychwanegodd fod angen i'r "genhedlaeth nesaf o arweinwyr gwleidyddol gael y dewrder i fod yn wahanol", gan geisio gwahaniaethu'i hun o'r ceffyl blaen, Mark Drakeford.
Mae Mr Drakeford wedi dweud y bydd yn "pontio" gyda'r genhedlaeth newydd wrth gamu o'r neilltu ar ôl ychydig flynyddoedd wrth y llyw.
Taclo tlodi
Dywedodd Mr Gething, yr Ysgrifennydd Iechyd, ei fod yn falch o'r hyn oedd wedi'i gyflawni yn ystod dau ddegawd datganoli, "ond dwi hefyd yn gwybod nad yw cynnig mwy o'r un peth yn ddigon da".
"Mae angen i'r genhedlaeth nesaf o arweinwyr gwleidyddol gael y dewrder i fod yn wahanol, adeiladu ar y llwyddiannau a chydnabod y methiannau, i siapio dyfodol sy'n gweithio dros Gymru, a Llafur Cymru," meddai.
Dywedodd fod angen i Lafur Cymru wneud mwy i atal tlodi rhag cael ei basio o un genhedlaeth i'r llall.
"Bydd gweithredu yn y maes hwn yn diffinio ein llywodraeth os ydw i'n cael fy ethol," meddai mewn erthygl i'r Gymdeithas Fabian.
Image caption Bydd Carwyn Jones yn camu o'r neilltu fel prif weinidog ac arweinydd Llafur Cymru ym mis Rhagfyr
Byddai comisiwn rhyng-genedliadol ar dlodi'n cael ei sefydlu a'i gadeirio gan weinidog newydd er mwyn gweithio ar bolisïau ar gyfer y maniffesto nesaf.
Ychwanegodd y dylai cynghorau, y gwasanaeth iechyd a'r llywodraeth sicrhau eu bod nhw'n cael "nid y pris isaf yn unig ond y gwerth cymdeithasol mwyaf i bobl Cymru" pan maen nhw'n prynu nwyddau a gwasanaethau.
Mae Llafur wedi sefydlu comisiwn gwaith teg i edrych ar warchod hawliau gweithwyr.
Ond dywedodd Mr Gething y byddai'n mynd yn bellach a gwneud "gwaith da" yn flaenoriaeth, gan weithio gydag undebau a busnesau i wella cynhyrchiant.
Yn ogystal â Mr Gething a Mr Drakeford, mae Huw Irranca-Davies ac Eluned Morgan hefyd wedi datgan bwriad i sefyll yn y ras arweinyddol.


description: Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau y byddan nhw'n cyfrannu £5m at brosiect adnewyddu neuadd Pantycelyn ym Mhrifysgol Aberystwyth.

title: Llywodraeth Cymru yn cadarnhau £5m i neuadd Pantycelyn


description: Dyn 26 oed o o Abersychan ger Pont-y-pŵl yn cael ei ganfod yn euog o dreisio pedair menyw dros gyfnod o saith mlynedd.

title: Dyn o Dorfaen yn euog o dreisio pedair menyw


description: AS Ceidwadol yn awgrymu sefydlu llywodraeth trawsbleidiol yn San Steffan gyda Phlaid Cymru'n rhan ohoni er mwyn taclo Brexit.

title: AS Ceidwadol yn galw am gael Plaid yn Llywodraeth y DU


description: Pwyllgor o ASau'n galw ar Lywodraeth y DU i ailystyried y penderfyniad i beidio â thrydaneiddio'r rheilffordd rhwng Caerdydd ac Abertawe.

title: Galw am ailystyried trydaneiddio Caerdydd-Abertawe


description: Dafydd James yn hel atgofion 20 mlynedd wedi'r gweir gan Dde Affrica

title: Cofio'r grasfa gan y Springboks yn '98

maintext:
Image caption Andre Snyman yn hollti amddiffyn y Cymry yn Pretoria, 27 Mehefin, 1998
Yn ystod haf 1998 aeth tîm rygbi rhyngwladol Cymru ar daith i Zimbabwe a De Affrica.
Dechreuodd y daith ar nodyn positif gyda Chymru'n curo Zimbabwe yn Harare.
Ond yna daeth pum colled yn olynol, gan gynnwys y canlyniad yn y gêm olaf sydd wedi bod yn destun hunllefau i gefnogwyr Cymru dros y blynyddoedd.
Collodd Cymru 96-13 i'r Springboks yng ngêm olaf y daith yn Pretoria - y golled waethaf yn hanes rygbi rhyngwladol Cymru.
Un oedd yn chwarae dros Gymru y dydd hwnnw oedd yr asgellwr Dafydd James, ac fe rannodd ei atgofion o'r daith gyda Cymru Fyw.
Roedd e wastad am fod yn anodd teithio i Dde Affrica - nhw oedd Pencampwyr y Byd ar y pryd.
Roedd 18 o'n chwaraewyr allweddol ni, fel Scott Gibbs a Neil Jenkins, ddim wedi teithio yno oherwydd anafiadau neu blinder wedi tymor hir a chaled.
Heblaw am y 18 chwaraewr absennol, roedd anafiadau newydd ar y daith hefyd - Scott Quinnell gyda chesail y forddwyd (groin), Rob Howley â llinyn y gar (hamstring) a Martyn Williams gyda niwed i'w ligaments. O ganlyniad roedd 'na chwaraewyr yn ein tîm a oedd yn drydydd dewis, ac efallai pedwerydd dewis mewn ambell safle.
Collodd hyfforddwr Cymru, Kevin Bowring, ei swydd wedi Pencampwriaeth y Pum Gwlad yn 1998 ac aethon ar y daith gyda dau hyfforddwr dros dro wrth y llyw, Lynn Howells a Dennis John. Felly roedd hynny, a'r ffaith fod y garfan a'r chwâl ac mai tair wythnos oedd gennym i baratoi ar gyfer Pencampwyr y Byd, yn awgrymu y byddai'r daith yn un anodd.
Aethon ni i Zimbabwe gyntaf (ennill 49-11), ac i fod yn onest efallai dylen ni fod wedi dod adref ar ôl y gêm yna!
Image copyright Jamie McDonald Image caption Joost van der Westhuizen, sy'n cael ei gydnabod fel un o'r mewnwyr gorau yn hanes y gêm. Bu farw ym mis Chwefror 2017 wedi cyfnod o salwch gyda chlefyd Motor Neurone
Roedd gan y Springboks un o fawrion y gêm yn eu tîm, Joost van der Westhuizen. Hefyd yn y tîm roedd Percy Montgomery, Henry Honiball, Andre Snyman, Andre Wenter a Stefan Terblanche - a oedd newydd sgorio pedwar cais mewn buddugoliaeth yn erbyn Iwerddon.
Felly roedd ganddyn nhw dîm gwych ac roeddent eisiau dial wedi iddyn nhw golli'r gyfres yn erbyn y Llewod yn 1997, a ni gafodd y backlash cyn iddyn nhw fynd 'mlaen i ennill pob gêm yng nghystadleuaeth y Tri Nations y flwyddyn honno yn erbyn Seland Newydd ac Awstralia.
Diwrnod y gêm
Roedden ni'n chwarae yn Stadiwm Minolta Loftus (Loftus Versfeld heddiw) yn Pretoria, ar altitude uchel a'r awyr yn las.
Mae 'na orennau bach yn Ne Affrica o'r enw Naartjie, ac roedd y dorf yn taflu rhain at rai o fechgyn Cymru. Roedd yr amodau yn eitha' anodd mae'n rhaid dweud, ond roedd rhaid just cario 'mlaen.
Doedden ni ddim yn chwarae yn erbyn 15 ar y cae yn unig, roedden ni'n chwarae yn erbyn tua 45,000 yn y Stadiwm, felly roedd o dipyn bach fel Brwydr Rorke's Drift, ond wnaethon ni ddim ennill. Aethon ni ar y blaen 3-0 ac fe ddylai'r dyfarnwr wedi chwibanu i orffen y gêm wedi hynny.
Image copyright Stu Forster Image caption Cafodd Dafydd James 48 o gapiau dros Gymru ac roedd yn rhan o'r garfan rhyngwladol yng Nghwpan y Byd yn 1999 ac 2007
Roedd 'na gloc ar y sgorfwrdd digidol, a phan oedden ni tua 70 pwynt i lawr nes i ofyn i'r dyfarnwr "alli di ddim chwythu lan nawr?" a fe'n ateb "Byswn i wrth fy modd ond mae rhaid fi ddilyn y cloc yna" gan bwyntio at y sgorfwrdd.
Fe dorrodd Arwel Thomas drwy linell amddiffyn y Springboks gyda dummy hyfryd, ac yna fe ddechreuodd e 'neud bach o showboating cyn sgorio dan y pyst. Nes i weiddi "Arwel rho'r f****** bêl lawr! 'Da ni 70 pwynt lawr allet ti fod wedi ei gollwng hi!"
Dwi'n cofio wedi'r gêm roedd 'na embaras mawr, ond roedd yn rhywbeth yr oedd rhaid ti ddod drosto. Wnes i fy ngorau ar y diwrnod ond doedden ni jyst ddim yno, a ddim digon da.
Roedd bobl mewn galar yng Nghymru ac mor siomedig ac roedd e'n humiliating i fod yn onest. Roedd gan bobl a oedd yn gwylio'r gêm gywilydd, felly dychmygwch sut beth oedd bod ar y cae! Roedd e'n ofnadwy, ofnadwy!
Fe ddysgon ni gymaint drwy chwarae yn erbyn y tîm gorau yn y byd y diwrnod hwnnw, ond yn anffodus i rai o'r chwaraewyr dyna oedd eu hunig gap dros Gymru. O'n i'n ffodus i fod ymysg y grŵp ifanc a oedd yn dod drwyddo, efo Ian Gough a Stephen Jones ac ambell un arall.
Image copyright David Rogers Image caption Chwaraeodd Dafydd James dros nifer o dimau yn ystod ei yrfa gan gynnwys Pen-y-Bont, Pontypridd, Llanelli, Harlequins a Sale. Rhoddodd y gorau i chwarae yn 2010
O'n i yno pan drodd rygbi yn gêm broffesiynol yng Nghymru, gyda phawb yn rhoi'r gorau i'w swyddi yn syth, er doedd neb wir yn deall beth oedd bod yn broffesiynol yn ei olygu. Doedd 'na ddim strwythur, dim sôn am fwyta'n iawn a maeth - roedden ni just yn taflu cwpl o dumbbells o gwmpas a thaflu'r bêl.
Felly roedd hi'n gyfnod newydd a ddigwyddodd dros nos, yn llythrennol. Roedd De Affrica wedi bod yn broffesiynol ers blynyddoedd, ac hefyd Seland Newydd ac Awstralia. Roedd gan Loegr yr adnoddau a'r arian i fabwysiadu'r newidiadau yr oedd angen eu gwneud.
'Chwa o awyr iach'
Wedi'r daith cafodd Graham Henry ei benodi yn brif hyfforddwr ar y garfan a newidiodd y ffordd roedden ni'n chwarae, ac roedd e'n chwa o awyr iach. Roedd e'n gyn brifathro ac roedd ganddo ei strwythur fel roedd yn rhedeg busnes neu redeg ysgol, ac fe roddodd swyddi i bobl gyda sgiliau cyfathrebu da fel Steve Black a hyfforddwyr eraill.
Bellach mae hyn yn ddisgwyliedig, hyfforddwyr amddiffyn, hyfforddwyr athletau, nutritionists, seicolegwyr. Daeth Graham â rhain i mewn ac roedd yn effeithiol yn gyflym iawn. Roedden ni nôl yn chwarae rygbi cyflym, ac os oedd cyfle i redeg y bêl o'n llinell gais ein hunain, dyna oeddem am ei wneud.
Image copyright Mark Leech/Offside Image caption Roedd Stadiwm y Mileniwm dal yn safle adeiladu pan welodd 27,683 o gefnogwyr Cymru'n curo'r Springboks am y tro cyntaf erioed, 29-19, ar Fehefin 26, 1999.
Roedd e'n gymaint o hwyl i godi'n pennau a chwarae i beth oedd yn ein blaenau a lledu'r bêl yn hytrach na chadw at strwythur hynod o gyfyngedig. O ganlyniad i chwarae gyda thempo cyflymach roedden ni'n dîm mwy ffit hefyd.
Daeth yr enwau mawr nôl i'r garfan ac fe ddylen ni fod wedi curo De Affrica yn Wembley yn Nhachwedd 1998, ond fe redodd streaker ar y cae a thorri llif y chwarae - fe wnaethon ni golli ein pennau wedi hynny.
Ar Fehefin 26, 1999, bron flwyddyn i'r diwrnod wedi gêm Pretoria fe wnaethon ni guro'r Springboks am y tro cyntaf, ac hynny yn y gêm gyntaf erioed yn Stadiwm y Mileniwm.
Wedi'r fuddugoliaeth yna fe ddechreuodd y daith nôl i ni gyrraedd yr haen uchaf o dimau rygbi'r byd drwy chwarae ein rygbi agored, cyflym a naturiol.


description: Pobl ifanc gydag anableddau dysgu yn cael eu "gwthio i'r cyrion a'u cadw o'r golwg", yn ôl Comisiynydd Plant Cymru.

title: Pryder bod plant ag anableddau dysgu yn 'ynysig'

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Mae 83% o rieni plant ag anableddau dysgu yn poeni bod eu plant yn ynysig yn gymdeithasol
Mae pobl ifanc gydag anableddau dysgu yn cael eu "gwthio i'r cyrion a'u cadw o'r golwg", yn ôl Comisiynydd Plant Cymru.
Dywedodd yr Athro Sally Holland nad ydyn nhw'n derbyn y gefnogaeth y maent â hawl gyfreithiol iddo.
Yn ôl Derrick a Sian Ellis o ardal Wrecsam, sydd â mab ag anableddau dysgu, does "neb i gyfeirio pobl ag anawsterau dysgu i'r cyrchfan cywir".
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod wedi cyhoeddi eisoes eu bod yn gwella gwasanaethau.
Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, sy'n cynrychioli cynghorau, wedi cael cais am sylw.
'Ychydig iawn o wybodaeth'
Fe wnaeth yr Athro Holland edrych ar brofiadau pobl ifanc gydag anableddau dysgu wrth iddyn nhw droi'n oedolion.
Dywedodd 83% o'r 187 o rieni gafodd eu holi eu bod yn poeni bod eu plant yn ynysig yn gymdeithasol, ac fe wnaeth nifer sôn am eu pryder am fwlio.
Image caption Dywedodd yr Athro Sally Holland bod angen i wasanaethau gydweithio i wella'r profiad i bobl ifanc a'u teuluoedd
Dywedodd yr Athro Holland: "Gall hwn fod yn gyfnod mor frawychus i bobl ifanc a'u teuluoedd.
"Mae angen iddo fod yn llawer mwy llyfn, cael ei gynllunio'n llawer gwell, ac mae angen i wasanaethau gydweithio er mwyn sicrhau bod y gofal a gynigir i bob teulu unigol yn diwallu eu hanghenion.
"Mae peth deddfwriaeth allweddol yn ei lle eisoes. Y cam nesaf yw gwella'r dull o'i chyflwyno."
Er y ddeddfwriaeth, fe wnaeth hi ddarganfod bod pobl ifanc a'u teuluoedd yn ei chael yn anodd cael mynediad at gefnogaeth, a'u bod yn aml ag ychydig iawn o wybodaeth am ble i fynd am help.
Image caption Mae rhieni Tomos Ellis yn bryderus am ei ddyfodol wedi iddo adael coleg
Mae Tomos Ellis, myfyriwr 20 sydd ag anableddau dysgu, yn astudio yng Ngholeg Cambria ar hyn o bryd, ond bydd yn gorffen yno y flwyddyn nesaf.
Dywedodd ei rieni, Derrick a Sian, o Johnstown ger Wrecsam, eu bod yn bryderus am ei ddyfodol wedi iddo adael.
'Dim cyhoeddusrwydd'
"Mae pryderon ynghylch pontio i wasanaethau oedolion oherwydd bod y broses ddim yn cael cyhoeddusrwydd, a does neb i gyfeirio pobl ag anawsterau dysgu i'r cyrchfan cywir," meddai Mrs Ellis.
"Flwyddyn nesa' fydd o'n chwilio am ryw fath o leoliad, gwaith â chymorth, neu wirfoddoli.
"Mae gan y coleg swyddog pontio, ond mae hynny'n beth diweddar, felly dydyn ni ddim yn siŵr sut bydd yn gweithio.
"Rydyn ni'n eitha' sicr mai ni fydd yn gorfod mynd ar ôl sefydliadau, gan obeithio y byddan nhw'n gallu helpu Tomos.
"Yr allwedd yw dilyniant yn y gefnogaeth a throsglwyddo sydd wedi'i drefnu'n iawn, a hyd y gwyddon ni, dydy hynny ddim yn digwydd."
Image caption Dywedodd Sian Ellis nad oes digon o gyhoeddusrwydd i wasanaethau pontio
O dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant, dylai pobl ifanc sydd angen gofal a chefnogaeth fod yn rhan o lunio'r gofal maen nhw'n ei dderbyn, a chael mynediad hawdd i'r help a'r wybodaeth iawn.
Dylai gwasanaethau fel iechyd ac addysg hefyd gydweithio i roi gofal i bobl sy'n diwallu eu hanghenion unigol, a bod yn hyblyg.
Mae'r adroddiad, 'Paid dal yn ôl', yn gwneud naw argymhelliad am welliannau, ac mae'r Athro Holland wedi galw am ragor o nawdd ar gyfer cyfleoedd gwaith a phrentisiaethau.
Ychwanegodd bod agweddau cyffredinol tuag at bobl ag anableddau dysgu angen newid hefyd.
'Cryfhau gwasanaethau'
"Rwy'n meddwl eu bod yn grŵp sy'n cael eu gwthio i'r cyrion a'u cadw o'r golwg yn rhy aml," meddai.
"Dydyn ni ddim wastad yn gweld, siarad gyda, a dod yn ffrindiau gyda phobl sydd ag anableddau dysgu.
"Wrth iddyn nhw droi'n oedolion mae ganddyn nhw lai o gyfleoedd i gymdeithasu gyda phobl eraill yn eu cymuned, a gall hynny arwain at stereoteipio a chamddealltwriaeth o bobl ag anableddau dysgu."
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Fe wnaethon ni gyhoeddi ein Rhaglen Gwella Bywydau yn ddiweddar - rhaglen gafodd ei datblygu yn dilyn trafodaethau gyda dros 2,000 o bobl sydd ag anableddau dysgu, a'u teuluoedd.
"Bydd yn cryfhau ac yn adeiladu ar y gwasanaethau presennol a darparu cefnogaeth effeithiol, gan ganolbwyntio ar anghenion yr unigolyn."


description: Opera Cenedlaethol Cymru'n creu rhaglen mewn ymateb i ddiffyg cyfleoedd ar gyfer menywod sydd eisiau gyrfa fel arweinydd.

title: Opera Cenedlaethol Cymru i benodi arweinydd benywaidd


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Yr haf wrth gwrs yw tymor y mabolgampau yn ein hysgolion i ac ymddengys bod yr un peth yn wir am Fae Caerdydd gyda'r pedair plaid i gyd yn cynnal etholiadau arweinyddol.

title: Rasus


description: Leanne Wood yn mynnu ei bod dal eisiau bod yn brif weinidog, ac na fyddai'n "ymarferol" cael dau arweinydd ar Blaid Cymru.

title: Wood: Dau arweinydd ar Blaid Cymru 'ddim yn ymarferol'


description: Teyrngedau i'r "dyn diymhongar a hael", Meic Stephens, sydd wedi marw yn 79 oed.

title: Y newyddiadurwr ac ysgolhaig Meic Stephens wedi marw

maintext:
Mae'r awdur a'r newyddiadurwr yr Athro Meic Stephens wedi marw yn 79 oed.
Roedd yn gyfarwyddwr adran lenyddiaeth Cyngor y Celfyddydau am rai blynyddoedd, yn gyfrifol am sefydlu'r cylchgrawn Poetry Wales, ac yn athro mewn ysgrifennu Cymreig trwy gyfrwng y Saesneg ym Mhrifysgol Morgannwg.
Roedd yn awdur nifer o lyfrau, ac yn olygydd Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru.
Mewn teyrnged ar Twitter, dywedodd Dirprwy Ganghellor Prifysgol Aberystwyth, Gwerfyl Pierce Jones: "Atgofion melys am Meic Stephens un o gymwynaswyr mwyaf llên a diwylliant Cymru.
"Ac un a gyfrannodd gymaint at ein dealltwriaeth a'n gwerthfawrogiad o ddwy lenyddiaeth ein gwlad.
"Meddwl am Ruth a'r teulu i gyd."
Image copyright Prifysgol Aberystwyth Image caption Meic Stephens gyda Is-Ganghellor Prifysgol Aberystwyth, Elizabeth Treasure, a Gwerfyl Pierce Jones adeg ei urddo'n Gymrawd ym mis Mai
'Cofiwch Dryweryn'
Cafodd ei eni yn Nhrefforest ger Pontypridd a'i fagu ar aelwyd ddi-Gymraeg.
Bu'n astudio yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor a Phrifysgol Rennes yn Llydaw.
Wedi cyfnod yn dysgu Ffrangeg yng Nglyn Ebwy fe newidiodd ei yrfa ac ymuno â'r Western Mail fel newyddiadurwr.
Ar raglen Taro'r Post ar BBC Radio Cymru bu'r cyn-Aelod Seneddol, Cynog Dafis, sydd wedi ei nabod ers pan yn gyd-fyfyrwyr ym Mhrifysgol Aberystwyth, yn ei ddisgrifio fel dyn diymhongar, hynaws, a oedd yn "genedlaetholwr o'r gwraidd".
"Beth oedd yn eich taro chi oedd bod ganddo egni a brwdfrydedd cadarnhaol iawn, iawn," meddai Mr Dafis.
"O'dd e'n fachgen eithriadol o alluog, ac o'dd hynny i'w weld yn gynnar. O'dd na ddim byd ymhongar ynddo fe, doedd dim unrhyw fawredd na balchder.
"O'dd e'n fachgen hynaws, cyfeillgar dros ben, hael ym mhob dull a modd ac wrth gwrs bryd hynny yn gwbl ddi-Gymraeg."
'Dyn mawr'
"Bachgen nodweddiadol o'r cymoedd, ac fe fydden i'n dadlau bryd hynny ei fod e braidd yn ymfalchio yn y ffaith mai Cymro di-Gymraeg o'r cymoedd o'dd e, ond yn genedlaetholwr o'r gwraidd.
"Fe wnaeth e dyfu i fod yn Gymro Cymraeg gydag amser, mabwysiadu'r iaith, ac o'dd hynny'n destyn balchder mawr iddo fe.
"Bysen i'n dweud bod Meic Stephens, ym mhob ystyr i'r gair, yn rhinwedd y cyfraniad anfesuradwy, yn ddyn mawr. "
Image caption Roedd Meic Stephens yn dad i'r cyflwynydd radio Huw Stephens
Yn 1967 cafodd ei benodi'n gyfarwyddwr llenyddiaeth Cyngor Celfyddydau Cymru.
Fe fu yn y swydd honno am chwarter canrif ac yn ystod y cyfnod hwnnw fe olygodd y Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru.
Wedi'r penderfyniad i adael y swydd yn 1990 a gweithio ar ei liwt ei hun, aeth yn ei flaen i ysgrifennu, cyfieithu neu olygu tua 170 o lyfrau,
Mae'r cyfrolau a gyhoeddodd yn cynnwys:
Casgliadau o waith y bardd Harri Webb;
Casgliad o gerddi Cymreig yr 20fed ganrif;
Cyfrol o'i gerddi ei hun yn y Wenhwyseg o dan y teitl 'Wilia';
Hunangofiant yn Gymraeg a Saesneg.
Hefyd fe gyhoeddodd gasgliad o'i ysgrifau coffa i Gymry amlwg oedd wedi ymddangos ym mhapurau newydd yr Independent a'r Guardian.
Yn gynharach eleni, cafodd ei gyfraniad i fywyd llenyddol Cymru ei gydnabod gan Brifysgol Aberystwyth, wrth iddo gael ei urddo'n Gymrawd.
Fe wnaeth hefyd helpu sgwennu'r slogan eiconig 'Cofiwch Dryweryn' ar ochr craig ger Llanrhystud.
Mae'n gadael gwraig, Ruth, a phedwar o blant - y cyflwynydd radio Huw Stephens a thair merch; Lowri, Brengain a Heledd.


description: Y Comisiwn Cydraddoldeb yn dweud bod angen gwneud mwy i amddiffyn menywod a merched yng Nghymru.

title: 'Angen amddiffyn merched yng Nghymru rhag dioddef trais'


description: Bronwen Jenkinson, 21, o Waunfawr yn curo yn ras y merched, y tro cynta mewn 29 mlynedd i Gymraes ennill y ras.

title: Cymraes yn ennill Ras yr Wyddfa am y tro cynta ers 1989


description: Arweinydd grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, Andrew RT Davies, yn ymddiswyddo.

title: Andrew RT Davies yn ymddiswyddo fel arweinydd Ceidwadol

maintext:
Mae Andrew RT Davies, arweinydd grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, wedi ymddiswyddo.
Cafodd ei feirniadu gan rai o fewn y blaid am awgrymu fod cwmnïau megis Airbus yn tanseilio Brexit drwy rybuddio y gallen nhw gau ffatrïoedd os na fydd cytundeb gydag aelodau eraill yr Undeb Ewropeaidd.
Mewn datganiad, dywedodd Mr Davies ei bod hi'n "anrhydedd i wasanaethu yn y rôl hon ers 2011", a'i bod hi'n "wir ddrwg ganddo" ei fod wedi gorfod ymddiswyddo yn dilyn cyfarfod o grŵp y blaid fore Mercher.
Bydd AC Preseli Penfro, Paul Davies nawr yn arwain grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad dros dro.
Beirniadaeth
Mae Andrew RT Davies wedi arwain y grŵp yn y Cynulliad ers 2011.
Roedd yr AC dros ranbarth Canol De Cymru wedi cyhuddo cwmni Airbus o fygwth gadael Prydain oherwydd pryderon y gallai Brexit effeithio ar fasnach.
Image caption Fe wnaeth Guto Bebb AS anghytuno gyda sylwadau Mr Davies ar Brexit
Fe gafodd ei sylwadau eu beirniadu gan yr AS Ceidwadol, Guto Bebb.
Roedd hefyd yn codi cwestiynau ynglŷn â theitl Mr Davies fel arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, yn hytrach nag arweinydd grŵp y Cynulliad, gan ddweud nad oedd hawl ganddo roi'r argraff hynny.
Dadansoddiad Vaughan Roderick, Golygydd Materion Cymreig
Ymateb Andrew i bryderon Airbus ynghylch Brexit oedd union asgwrn y gynnen ond mae'r amheuon ynghylch yr arweinydd Cymreig wedi bod yn chwyrlio o gwmpas y blaid ers tro byd.
Does 'na fawr o Gymraeg wedi bod rhwng Andrew a'r Aelodau Seneddol Cymreig ers tro byd ac roedd buddugoliaeth Byron Davies dros Paul Davies yn yr etholiad i ddewis cadeirydd y blaid Gymreig yn arwydd o'r anniddigrwydd mwy eang.
Y broblem i wrthwynebwyr Andrew oedd mai dim ond y blaid yn y Cynulliad oedd a'r gallu i wthio Andrew allan ac roedd y grŵp yn amharod i wneud hynny heb ymgeisydd amlwg yn barod i gymryd ei le.
Mae enwau Nick Ramsay, Suzy Davies, Paul Davies a Darren Millar i gyd yn cael eu crybwyll ond does 'na ddim sicrwydd pwy ohonyn nhw fyddai'n fodlon ysgwyddo rôl sy'n cael ei gweld fel un reit ddiddiolch.
Mwy: Blog Vaughan Roderick
'Cefnogi achos y Ceidwadwyr'
Yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel arweinydd, dywedodd Mr Davies ei fod eisiau diolch i'r grŵp am eu cefnogaeth, "yn enwedig y staff proffesiynol ac ymroddedig".
"Rwy'n edrych ymlaen at gefnogi pwy bynnag sy'n ennill y gystadleuaeth i fy olynu, ac fe fyddai'n parhau i roi fy holl ymdrech i gefnogi achos y Ceidwadwyr Cymreig yma yng Nghymru ac yn San Steffan," meddai.
"Fel plaid ni fyddwn yn cyflawni unrhyw beth heb waith caled ac ymroddedig ar lawr gwlad ac rydw i eisiau diolch iddyn nhw am yr holl gefnogaeth sydd wedi'i roi i mi yng Nghymru.
Fe wnaeth Mr Davies hefyd ddiolch i'r Prif Weinidog Theresa May am ei chefnogaeth ac i'w deulu, "yn enwedig fy ngwraig Julia sydd wedi fy nghefnogi pob cam o'r ffordd".
Wrth siarad â'r BBC fore Mercher dywedodd swyddog y wasg y grŵp, Vince Bailey, ei fod hefyd yn ymddiswyddo mewn ymateb i'r "digwyddiadau".
Image copyright EPA Image caption Dywedodd Theresa May y bydd Andrew RT Davies yn parhau'n "gynrychiolwr cryf i bobl Canol De Cymru"
Wrth ddiolch iddo am ei waith, dywedodd Ms May bod "Ceidwadwyr Cymru wedi bod yn wrthblaid gref i Lafur ym Mae Caerdydd ac yn llais cadarn i bobl Cymru" dan arweinyddiaeth Mr Davies.
"Rwy'n gwybod y bydd yn parhau i fod yn gynrychiolwr cryf i bobl Canol De Cymru yn y Cynulliad, fel y mae wedi bod ers dros ddegawd," meddai.
"Bydd hefyd yn parhau i leisio diddordebau Cymru wrth i ni adael yr Undeb Ewropeaidd a chreu rôl newydd i'r DU ar lwyfan byd eang."
'Gonest a theg'
Yn ymateb i'w ymddiswyddiad dywedodd Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones: "Er ein gwahaniaethau gwleidyddol amlwg, roedd Andrew wastad yn gwmni da, ac ni wnaeth dorri'r materion hynny roeddwn yn rhannu gydag ef fel arweinydd yr wrthblaid.
"Mae hynny'n arwydd o wleidydd gonest a theg.
"Mae Andrew wedi gwneud ei farc ar wleidyddiaeth Cymru, ac mae ei bersonoliaeth hwyliog wastad wedi bod yn chwa o awyr iach yn ystod trafodaethau'r Cynulliad."
Image caption Fe wnaeth Andrew RT Davies wadu ffrae gydag Alun Cairns cyn etholiad cyffredinol 2017
Ddydd Mercher cafodd Paul Davies, oedd yn ddirprwy arweinydd i Andrew RT Davies, ei ddewis gan grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad fel eu harweinydd newydd dros dro.
Dywedodd AC Preseli Penfro ei fod am dalu teyrnged i gyfnod Mr Davies fel arweinydd, a'i fod wedi gwneud "cyfraniad sylweddol i wleidyddiaeth Cymru".
Yn ei saith mlynedd yn arwain y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, fe aeth Mr Davies yn erbyn y blaid yn ehangach ar sawl achlysur.
Yn refferendwm Brexit yn 2016 roedd o blaid gadael, er bod y prif weinidog ar y pryd, David Cameron, wedi ymgyrchu dros aros yn yr UE.
Roedd rhai aelodau'r blaid yn feirniadol o Mr Davies am groesawu AC UKIP ar y pryd, Mark Reckless - cyn-AS Ceidwadol oedd wedi troi at UKIP yn 2014 - i grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad.
'Record gadarn'
Bu'n rhaid i Mr Davies hefyd wadu ffrae gydag Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns dros bwy ddylai gynrychioli'r Ceidwadwyr Cymreig mewn dadleuon teledu cyn etholiad cyffredinol 2017.
Wedi i'r blaid golli tair sedd yn yr etholiad fe wnaeth Mr Davies alw am eglurder dros bwy ddylai gael teitl arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig.
Yn ymateb i'w ymddiswyddiad dywedodd Mr Cairns bod Mr Davies "wedi chwarae rôl allweddol wrth ddal Llywodraeth Lafur Cymru i gyfrif yn y Cynulliad ers 2011".
"Fel yr arweinydd yn y Cynulliad mae ganddo record gadarn o amlygu sut y gallai Ceidwadwyr Cymru greu economi gryfach i Gymru."
Ychwanegodd cadeirydd y Ceidwadwyr Cymreig, Byron Davies fod Andrew RT Davies wedi "bod yn effeithiol wrth herio Llafur Cymru a dwi'n siŵr y bydd ei olynydd yn gwneud yr un peth".


description: Dechrau addawol ond Gwlad yr Haf yn rhy gryf i Forgannwg.

title: Morgannwg yn colli yn y T20


description: Mae'n syndod i rai fod yna Gymry sy'n gwrthod dathlu llwyddiant tîm pêl-droed Lloegr

title: A ddylen ni gefnogi Lloegr yng Nghwpan y Byd?

maintext:
Fel pob tro mae Cwpan y Byd yn codi ei ben, mae yna drafod chwyrn ynglŷn â'r cwestiwn bythol; a ddylai Cymry gefnogi Lloegr yn y bencampwriaeth?
Mae rhai Cymry'n teimlo'n gryf yn erbyn y syniad a llawer o drin a thrafod wedi bod ar Twitter.
"Fedra i ddim credu na fyddai unrhyw gefnogwr Cymru… neu newyddiadurwr pêl-droed o ran hynny, yn meddwl am Loegr fel ein gwrthwynebwyr....," meddai @blogdroed mewn cyfres o negeseuon ar Twitter.
Nid casineb sy'n golygu nad yw'n cefnogi tîm Lloegr, meddai, ond y ffaith mai nhw yw ein gwrthwynebwyr mwyaf.
Mae chwarae yn eu herbyn, meddai, yn debyg i ornest Dafydd a Goliath, ac rydyn ni bron a marw eisiau cael 'one-up' ar y cawr.
Mae'n hel atgofion am y noson wych ond torcalonnus yn Lens yn ystod yr Euros, pan gafodd lawer o hwyl gyda chefnogwyr Lloegr, er iddyn nhw guro Cymru yn y diwedd. Ac fel mae'n ei ddweud, roedden nhw eisiau ein curo ni hefyd...
Ond mae'r awdur Euron Griffith yn cefnogi ein cymdogion agosaf, a ddim yn deall pam nad yw pawb yn Nghymru yn gwneud hefyd.
Yma mae'n egluro pam:
Pam lai cefnogi Lloegr?
'Dan ni'n byw yn agos i Loegr, ges i fy addysg brifysgol yno, dwi'n briod â rhywun o Loegr, a ma' lot o'n ffrindiau i oddi yno. Felly 'sa'n rhyfedd i mi i beidio.
Mae fy ffrindiau i'n meddwl ei fod o'n od fod pobl o Gymru ddim yn cefnogi Lloegr (roedden nhw'n cefnogi Cymru yn yr Euros...) a dwi'n cytuno.
Dwi'n ei ffeindio fo'n ridiculous fod pobl yn cefnogi timoedd fel Everton, Lerpwl, Man City, Leeds, Man Utd yn ystod y tymor pêl-droed, ond yr eiliad maen nhw'n rhoi crys gwyn amdanyn nhw, maen nhw'n cael eu troi yn elynion.
Clywed yr un hen stori...
Ges i'n nwyn i fyny i beidio â chefnogi Lloegr. Roedd fy nhad yn berson addfwyn ac yn ŵr bonheddig - ond am ryw reswm, doedd o ddim eisiau gweld Lloegr yn ennill - ac wastad yn deud "os 'sa nhw'n ennill, 'nawn ni'm clywed diwedd y peth".
Ond faint o weithiau 'dan ni'n clywed am Gareth Edwards yn sgorio cais yn erbyn yr All Blacks?! Mae pawb yr un peth. Os 'sa Cymru 'di ennill yr Euros, 'sa ni dal yn mynd ymlaen am y peth. A chwarae teg, roedd ennill Cwpan y Byd yn 1966 yn dipyn o gamp.
Image caption Mae yna dal lawer o sôn am lwyddiant Cymru yn Euro 2016
Wrth gwrs, os 'sa Cymru yng Nghwpan y Byd, 'sa'n wahanol... ond dydy Cymru ddim yna. Ac yn amlwg, dwi ddim yn sefyll ac yn rhoi salute pan mae God Save the Queen yn dod 'mlaen.
Ond mae llawer o'n diwylliant ni yn dod o Loegr - mae'n diwylliant ni yn gyfuniad o hynny a'r traddodiad Cymreig. Dwi 'di cael fy nylanwadu lot gan ddiwylliant Lloegr - Monty Python, The Beatles ayyb. Felly dwi'm yn gweld pam ddylwn i roi stop ar hynny yn ystod Cwpan y Byd.
"Agwedd anghynnes"
Dwi ddim yn dallt y meddylfryd o "dwi ddim am eich cefnogi chi, dwi'n eich casáu chi, dwi isho i chi golli yn erbyn tîm dwi'n gwybod dim amdanyn nhw..." Mae'r agwedd yn blentynnaidd.
Os ydy o'n ysgafn ac yn laff, grêt. Ond pan mae pobl yn mynd o ddifri' am y peth, a dwi'n teimlo rhyw fath o gasineb, dwi'n tynnu'r llinell.
Image caption Mae Euron yn gobeithio am fwy o goliau gan Harry Kane
Mae rhai pobl yn trio dod â gwleidyddiaeth a Chymreictod i mewn i'r peth - "alli di ddim bod yn Gymro os ti'n cefnogi Lloegr yn Cwpan y Byd", - mae hynny'n nonsens llwyr.
Ond mae hyn yn mynd yn ôl blynyddoedd - 'dan ni dal yn teimlo o dan gysgod Lloegr.
Dwi'n meddwl mai un ffordd i ddangos ein cryfder ydy i ddweud "'nawn ni eich cefnogi chi, 'chos 'sganddon ni ddim problem efo hynny - 'dan ni'n hapus i'ch gweld chi'n llwyddo". Mae pawb angen bod yn lot fwy positif am y peth, a chael agwedd llai anghynnes.


description: Y meddyg teulu Gwion Jones sy'n pwyso a mesur yr her o ddenu meddygon i ardaloedd gwledig.

title: GIG yn 70: Yr her o ddenu meddygon i ardaloedd gwledig


authors:
Sara Gibson
Gohebydd Bbc Cymru

description: Heddlu'n chwilio am wirfoddolwyr i weithio mewn gorsafoedd gwledig er mwyn cynorthwyo swyddogion.

title: Gwirfoddolwyr i ateb ymholiadau Heddlu Dyfed-Powys

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd yr Uwch-arolygydd Robyn Mason y byddai'n "ddwl" i beidio manteisio ar wirfoddolwyr
Mae un o heddluoedd Cymru'n gofyn i wirfoddolwyr eu helpu i redeg gorsafoedd gwledig ac ymateb i ymholiadau gan y cyhoedd.
Yn ôl Heddlu Dyfed-Powys, fe fyddai'r gwirfoddolwyr yn cynorthwyo staff drwy ateb galwadau ffôn, monitro camerâu cylch cyfyng ac ymdrin ag eiddo coll mewn gorsafoedd gwledig, yn ogystal â dyletswyddau eraill.
Bwriad yr ymgyrch yn ôl yr heddlu ydy "atgyfnerthu ein perthynas gyda'n cymunedau" ac i roi "sgiliau newydd a phrofiad i wirfoddolwyr".
Ond maen nhw'n gwadu y byddan nhw'n cymryd lle swyddogion profiadol.
Image caption Byddai gorsaf Machynlleth yn un o'r rhai all fanteisio o waith gwirfoddolwyr
Dywedodd yr Uwch-arolygydd Robyn Mason bod cadw swyddfeydd gwledig yn agored yn bwysig "fel bod ni'n fwy o ran o'r gymuned".
"Mae adnoddau gyda ni'n y swyddfeydd mawr, fel yn Aberystwyth.
"Ond be' 'y ni'n ei wneud yw edrych ar batrymau'r staff sydd gyda ni'n barod, bo' nhw'n gallu mynd mas i weithio'n y swyddfeydd mwy gwledig a bod y gwirfoddolwyr yma'n gallu gweithio hefo nhw."
'Y bobl iawn'
Mae'r heddlu'n dweud y byddan nhw'n rhoi hyfforddiant i'r gwirfoddolwyr, ond na fyddai disgwyl iddynt fynd i'r afael â materion sensitif neu beryglus.
"I unrhyw un sydd eisiau gwirfoddoli gyda ni, mae ishe iddyn nhw fynd drwy'r vetting checks a bo' ni'n gwneud yn siwr bod y bobl iawn yn gweithio gyda ni.
"Os fydde 'na unrhyw beth sensitif, yna byddan nhw ddim yn cael eu tynnu mewn i'r rhan yna o'r broses.
"Heddweision fydd hefyd yn gweithio yn y swyddfeydd fydd yn delio gyda hynny."
Cadarnhaodd Heddlu Dyfed-Powys eu bod eisoes wedi cael dros 30 o geisiadau gan bobl sydd eisiau gwirfoddoli.
Heddlu Dyfed-Powys
Mae Heddlu Dyfed-Powys yn gyfrifol am ardal sy'n ymestyn dros hanner wyneb Cymru, gyda phoblogaeth o dros 488,000;
Ei chyllideb ar gyfer 2018-19 ydy £107m;
Mae dros 100 o bobl eisoes yn gwirfoddoli gyda'r llu fel Cwnstabliaid Arbennig, cadetiaid, caplaniaid a swyddogion cymorth i ddioddefwyr;
Fel arfer mae Cwnstabliaid Arbennig yn gwirfoddoli am rhwng 16 a 25 awr y mis.
Fe ofynnodd i BBC Cymru Fyw i'r tri llu arall yng Nghymru a oedden nhw'n gofyn i wirfoddolwyr gynorthwyo gyda'u gwaith.
Dywedodd Heddlu Gogledd Cymru bod ganddyn nhw nifer o gyfleoedd i wirfoddoli, ond nad oedden nhw'n cael gwirfoddolwyr ar y ddesg flaen.
Does dim cynlluniau gan heddluoedd Gwent na De Cymru i chwilio am wirfoddolwyr ar gyfer y gwaith yma chwaith.
Pobl 'eisiau helpu'
Ond mae'r Uwch-arolygydd Mason yn dweud ei fod yn credu "bod llawer o bobl yn y gymuned eisiau gwneud hyn".
"Mae gwirfoddoli'n yr heddlu wedi ehangu dros y blynyddoedd diwetha', ac mae pobl yn dweud wrthon ni bod nhw ishe helpu, a nawr gallan nhw wneud.
"Maen nhw'n gallu gweld shwt mae adnoddau'n gallu crebachu mewn llefydd gwledig, mae'r gorsafoedd heddlu yn rhywbeth mae pobl yn prowd iawn ohonyn nhw, ac maen nhw ishe gwneud yn siwr bod e'n rhan fyw o'r gymuned. "
Image caption Yn ôl yr Uwch-Arolygydd Robyn Mason, mae digon o adnoddau i'w cael mewn gorsafoedd mawr fel Aberystwyth ond bod angen edrych eto ar adnoddau rhai mwy gwledig
Ychwanegodd: "Mae adnoddau'n broblem i ni o hyd, a thrwy'r flwyddyn mae 'na wahanol demands, ond mae 'na lot o bobl mas yn ein cymunedau ni sydd â lot o sgiliau a doniau 'dy ni ddim yn tapio mewn iddyn nhw ar hyn o bryd.
"Bydde fe'n ddwl i ni beidio â gofyn...
"Mae hwn yn gweithio gyda beth ry' ni'n ei wneud yn barod, dyw e ddim yn cymryd lle unrhyw beth, ac mae'n gwneud synnwyr cyffredin i ofyn i bobl ein helpu ni, os ydyn nhw'r bobl iawn."
Ciplun o'r cownter
Treuliodd ein gohebydd gyfnod yng ngorsaf heddlu Aberystwyth, i weld y math o ymholiadau ddaeth i mewn:
Wrth gyrraedd y dderbynfa roedd myfyrwraig oedd yn poeni ei bod hi'n cael ei stelcio yn bwrw ei bol wrth y swyddog ar y ddesg flaen.
Roedd y swyddog yn gwrando ar ei phryderon ac yn ysgrifennu nodiadau.
Roedd 'na hen ddyn wedi bod ar goll ers y bore, ac roedd ei ŵyr wedi dod i'r orsaf i ofyn i'r heddlu chwilio amdano.
Cafodd y gŵr ifanc ei gymryd i swyddfa ymholiadau i gael disgrifiad llawn ohono, cyn gwneud apêl ar wefannau cymdeithasol.
Yn y cyfamser, daeth dyn i ofyn am help i gael gafael ar ei landlord. Roedd newydd ddod allan o'r carchar ei hun, a doedd dim syniad ganddo sut oedd e'n mynd i gael ei eiddo 'nôl o'r fflat lle roedd yn byw cyn cael ei garcharu.
Roedd y ddynes nesaf wrth y ddesg eisiau hawlio arian oedd wedi cael ei ddwyn oddi arni yn ôl, ac oedd bellach ym meddiant yr heddlu. Tra'r oedd hi yno, roedd hi hefyd yn awyddus i gwyno am bobl yn parcio mewn llefydd parcio i'r anabl y tu allan i'r orsaf.
Drwy gydol hyn i gyd fe wnaeth y swyddog wrth y ddesg flaen fynd i'r stafell gefn droeon i ymateb i ymholiadau gan aelodau eraill o staff, tra hefyd yn cadw golwg ar y mynd a'r dod yn y dderbynfa.


description: Mae Liam Andrews, sy'n byw yn Belfast, wedi cael profiad o aros amser maith am driniaeth.

title: Liam Andrews o Ogledd Iwerddon


description: Dyn 19 oed i ymddangos o flaen ynadon ddydd Gwener wedi ei gyhuddo o lofruddio Malaciah Thomas yng Nghaerdydd.

title: Cyhuddo dyn o lofruddio Malaciah Thomas yng Nghaerdydd


description: Dim ond 3.5% o ofalwyr yng Nghymru sydd wedi cael cynnig asesiad o'u hanghenion, yn ôl y ffigyrau diweddaraf.

title: Dim ond 3.5% o ofalwyr yn cael asesiad o'u hanghenion


description: Ffermwyr llaeth yng Nghymru yn rhybuddio y gallan nhw ei chael yn anodd goroesi'r haf os yw'r tywydd sych yn parhau.

title: Tywydd yn cael effaith 'ddigynsail' ar ffermwyr llaeth


description: Mae un person wedi marw ac un arall wedi cael anafiadau difrifol mewn gwrthdrawiad ar yr M4 ger Abertawe fore Llun.

title: Un wedi marw mewn gwrthdrawiad ar yr M4


description: Ysgrifennydd yr Economi Ken Skates yn trafod masnach ar ôl Brexit gyda busnesau yn y gogledd.

title: Trafod effaith Brexit ar fusnesau gogledd Cymru


description: Roedd Dr Kashif Samin wedi ceisio am swydd yn Ysbyty Glan Clwyd pan gafodd ei gyhuddo o ymddwyn yn anonest.

title: Gwahardd meddyg am ddweud celwydd ar CV


description: Rhybudd o law trwm a llifogydd sydyn mewn rhannau o'r De a'r Canolbarth.

title: Rhybudd o law trwm a llifogydd sydyn


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Rhieni o Geredigion yn galw ar eraill i fod yn wyliadwrus o sarcoma - math prin o ganser - ar ôl i'w merch golli ei choes.

title: Cyflwr sarcoma yn newid byd teulu 'mewn eiliad'

maintext:
Image caption Mia Lloyd (canol) a'i rhieni Emma ac Eurig
Mae rhieni o Geredigion wedi annog eraill i fod yn wyliadwrus o symptomau Sarcoma ar ôl i'w merch 11 oed orfod colli ei choes chwith yn sgil y cyflwr.
Math prin o ganser yw sarcoma sydd yn effeithio ar yr esgyrn ynghyd â meinwe meddal y corff.
Yn ôl Sarcoma UK, mae yna 5,300 o achosion trwy Brydain.
Yng Nghymru, mae'r ffigyrau diweddaraf yn dangos bod 285 o achosion wedi bod yn 2015, gyda phump o'r rheiny yn achosion o Osteosarcoma.
A hithau'n wythnos codi ymwybyddiaeth am sarcoma, dywedodd Emma Lloyd o Benparc ger Aberteifi ei bod hi'n bwysig i rieni fod yn "wyliadwrus am y clefyd".
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Fe ddechreuodd Mia gwyno am boen yn ei phen-glin ym mis Ebrill 2017
Newid byd dros nos
Cafodd Mia Lloyd, 11 oed, wybod y llynedd bod ganddi Ostesarcoma - tiwmor uwchben ei phen-glin yn ei choes chwith - ac roedd y canser hefyd wedi lledaenu i'r ysgyfaint.
Cafodd lawdriniaeth fawr yn Birmingham i dynnu ei choes ym mis Hydref y llynedd, cyn ailgychwyn ar bedwar mis o driniaeth cemotherapi dwys yng Nghaerdydd.
Yn ôl ei Mam, Emma Lloyd o Benparc ger Aberteifi, fe newidiodd y salwch fywyd y teulu dros nos.
"Fe wnaeth Mia ddechrau cwyno am boen yn ei phen-glin hi 'nôl ym mis Ebrill 2017," meddai.
"Roedd y boen yn mynd ac yn dod. Ar ôl tair wythnos, fe wnaeth Mia ddihuno un bore ac roedd hi'n hercian.
"Doedd hi ddim yn gallu rhoi pwyse ar ei choes chwith. Fe aeth hi at y doctor, ac o fewn diwrnodau fe gafon ni wybod bod rhywbeth mawr o'i le. Roedd e'n newid ar ein byd ni mewn eiliad."
Image caption Roedd gweld sgil effeithiau'r cemotherapi ar Mia yn "dorcalonnus" yn ôl Ms Lloyd
Yn ôl Ms Lloyd, roedd gweld sgil effeithiau'r cemotherapi ar Mia yn "dorcalonnus".
Cafodd y teulu ddau opsiwn, gyda'r cyntaf yn golygu cadw rhan o'i choes, ond fyddai Mia yn methu gwneud ymarfer corff.
Roedd yr ail opsiwn yn golygu tynnu coes chwith Mia yn llwyr a rhoi coes prosthetig yn ei le, fyddai'n golygu ei bod hi'n medru ailafael mewn chwaraeon.
Fe ddewisodd Mia yr ail opsiwn, yn sgil ei hoffter o chwaraeon.
'Dyled enfawr'
Yn ôl Ms Lloyd mae gan y teulu ddyled "enfawr" i'r doctoriaid a'r nyrsys yn Ysbyty Arch Noa, Caerdydd.
Fe ddaeth triniaeth Mia i ben rhyw 20 wythnos yn ôl ac mae'r fam yn dweud ei bod hi'n bwysig i rieni fod yn wyliadwrus am y clefyd sy'n medru cael effaith ddifrifol ar blant a phobl ifanc.
"Dim hala ofn ni'n ceisio gwneud ond os oes poen sydd yn parhau, mae angen edrych mewn i'r peth. Mae angen bod yn wyliadwrus," meddai.
Image caption Mae Mia bellach yn cymryd rhan mewn chwaraeon eto
Mae Eurig, tad Mia, yn ategu hynny gan ddweud: "Os yw'r boen yn parhau mae angen mynd i weld meddyg a chael pelydr X."
Dywedodd Mia nad oedd yw hi'n cofio llawer am ei salwch gan ei bod hi "mewn shwd gymaint o boen".
Yn ôl Mia mae ailafael mewn chwaraeon wedi bod yn hollbwysig, ac mae hi'n diolch i Chwaraeon Anabledd Cymru am helpu i gael hi nôl mewn i chwaraeon.
Neges Mia i blant eraill sy'n cael triniaeth am y cyflwr yw: "Bwrwch mlaen. Bydd e'n bennu cyn bo hir."


description: Sir Gaerloyw'n curo Morgannwg o 30 rhediad yn y bencampwriaeth T20 yn Cheltenham.

title: Morgannwg yn colli yn y T20


description: Detholiad o luniau o ŵyl Nôl a Mla'n yn Llangrannog Gorffennaf 6 a 7, 2018

title: Lluniau: Gŵyl Nôl a Mla'n 2018


description: Gŵyl Rhif 6 yn bwriadu cymryd seibiant yn dilyn digwyddiad eleni, gan ddweud fod yr amgylchiadau presennol yn anghynaladwy.

title: Gŵyl Rhif 6 i gymryd seibiant 'am gyfnod amhendant'


description: Owain Rhys Hughes, llawfeddyg yn Ysbyty Royal Marston yn Llundain, yn esbonio sefyllfa'r GIG yn Lloegr.

title: Owain Rhys Hughes, llawfeddyg yn Llundain


description: Dros wyth mil yn cystadlu ym mhedwaredd Velothon Cymru yn y gwres llethol.

title: Miloedd o seiclwyr yn cystadlu yn ras Velothon Cymru


description: Rhannwch eich lluniau chi o'r Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru

title: Dathlu gweithwyr anhygoel y Gwasanaeth Iechyd


description: Tîm o Ysbyty'r Tywysog Charles yn rhan "ganolog" o ddatblygu adnodd meddygol newydd.

title: Tîm o Ferthyr Tudful yn 'ganolog' i adnodd meddygol


description: Y gêm dyngedfennol rhwng merched Cymru a Lloegr ym mis Awst i gael ei chwarae yn stadiwm Rodney Parade yng Nghasnewydd.

title: Merched Cymru i herio Lloegr yn Rodney Parade


description: Ymgyrchwr yn credu eu bod ar fin gwireddu eu breuddwyd o sefydlu uned cemo newydd ar gyfer Ysbyty Bronglais.

title: Ymgyrchwyr yn ffyddiog o gael uned cemo i Fronglais


description: Trafodaethau brys yn y Sioe Frenhinol wrth i ffermwyr barhau i gael trafferth yn y tywydd poeth.

title: Trafodaethau brys yn y Sioe am effaith y tywydd poeth


description: Chwaraewr rygbi o Samoa yn cael ei gyhuddo o ymosod yn dilyn ffrwgwd yn yr UDA ble cafodd tri o chwaraewyr Cymru eu hanafu.

title: Cyhuddo chwaraewr rygbi Samoa o ymosod ar Gymro


description: Penderfyniad sy'n galluogi menywod i erthylu gartref yn gam "synhwyrol ac ymarferol" ymlaen, medd cynrychiolwyr meddygol.

title: Menywod Cymru'n cael cymryd tabledi erthylu gartref

maintext:
Image caption Am y tro cyntaf fe fydd menywod Cymru'n gallu dewis cymryd ail bilsen y driniaeth gartref yn hytrach na mewn clinig
Mae penderfyniad Llywodraeth Cymru sy'n galluogi menywod i gymryd tabledi erthylu gartref wedi cael ei groesawu fel cam "arwyddocaol".
Hyd yn hyn bu'n rhaid teithio ddwywaith i glinigau i gymryd meddyginiaeth er mwyn dod â beichiogrwydd i ben, ac roedd rhai cleifion yn gorfod teithio'n bell o'u cartrefi.
Dywedodd elusen fod menywod yn dioddef poenau a gwaedu wrth deithio adref ar ôl cymryd y tabledi, a hynny mewn rhai achosion wrth ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus.
Dywedodd Coleg Brenhinol y Bydwragedd fod y cam yn un "synhwyrol ac ymarferol".
Mae'r newid yn golygu bod Cymru bellach yn rhoi'r un hawl i ferched ag yn Yr Alban ers y llynedd. Mae'r drefn hefyd yn debyg mewn gwledydd fel Sweden a Ffrainc.
Dywedodd yr elusen British Pregnancy Advisory Service (BPAS) fod y penderfyniad yn golygu y bydd menywod yn teimlo'n "ddiogel ac yn gyfforddus" wrth gymryd y tabledi gartref.
Mae'r elusen yn galw am gyflwyno'r newid yn Lloegr.
Beth mae'r newid yn ei olygu?
O'r 8,578 achos o derfynu beichiogrwydd yng Nghymru, roedd 79.2% yn achosion meddygol yn hytrach na rhai llawfeddygol.
Dan y drefn bresennol, mae menywod sy'n cael erthyliad meddygol, sydd ond ar gael yn ystod naw wythnos gyntaf y beichiogrwydd, yn gorfod ymweld â chlinig ddwywaith i gymryd dwy bilsen o fewn 72 awr o'i gilydd.
Mae'r bilsen gyntaf, Mifepristone, yn atal yr hormon progesterone, sy'n angenrheidiol i gynnal y beichiogrwydd.
Mae'n bosib rhoi'r ail bilsen, Misoprostol, ar yr un diwrnod, neu 24, 48 neu 72 awr ar wahân.
Ond o ddydd Gwener ymlaen fe allai menywod ddewis i gymryd Misoprostol mewn clinig neu gartref.
Byddan nhw'n dal yn gorfod mynd i glinig i gymryd y bilsen gyntaf, Mifepristone, ac i gasglu'r ail bilsen.
Image caption Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething iddo wneud y penderfyniad ar ôl gwrando ar farn clinigwyr a grwpiau sy'n cynrychioli menywod
Mae menywod yn gallu gwaedu'n drwm o fewn awr o gymryd Misoprostol, sy'n broblem "anferthol" wrth deithio o'r clinig, yn ôl Bronwen Davies, nyrs wedi ymddeol sy'n aelod o'r grŵp Abortion Rights Cardiff.
"Dydych chi byth yn gwybod pryd mae'n mynd i ddechrau," meddai.
Ychwanegodd bod menywod yn gallu mynd yn sâl yn ystod y daith, yn enwedig wrth deithio yn rhannau gwledig o Gymru, a bod yna drafferthion hefyd o ran cymryd amser o'r gwaith a thalu i deithio i'r clinigau.
'Wedi gwrando'
Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething iddo wneud y penderfyniad ar ôl gwrando ar farn clinigwyr a grwpiau sy'n cynrychioli menywod.
"Mae'r newid hwn mewn ymarfer yn rhoi mwy o ddewis i fenywod sy'n gofyn am erthyliad ac mae'n golygu eu bod nhw'n gallu cwblhau'r driniaeth yn yr awyrgylch lle maen nhw'n teimlo fwyaf cyfforddus," meddai.
"Bydd hefyd yn torri ar y baich sy'n cael ei ysgwyddo gan adnoddau clinigol ar hyn o bryd.
"Bydd mwy o apwyntiadau ar gael i fenywod sydd am ddefnyddio gwasanaethau terfynu beichiogrwydd, a bydd mwy ohonynt yn gallu cael mynediad at ddarpariaeth erthylu ar adeg gynharach yn ystod eu beichiogrwydd."
Image copyright Getty Images
Dywedodd Helen Rogers, cyfarwyddwr Coleg Brenhinol y Bydwragedd yng Nghymru bod hwn yn "gam synhwyrol ac ymarferol".
"Mae'n rhoi mwy o ddewis i fenywod a rheolaeth dros eu hiechyd a lles atgenhedlon eu hunain.
"Mae'n gyhoeddiad i'w groesawu ac fe fydd yn gwneud gwahaniaeth arwyddocaol i fenywod sy'n defnyddio'r gwasanaethau yma."
Dywedodd un o gyfarwyddwyr BPAS, Clare Murphy bod hi bellach yn "gwneud dim synnwyr" bod yna wahaniaeth rhwng yr hyn sy'n bosib i fenywod yng Nghymru a sefyllfa menywod "ychydig filltiroedd" i ffwrdd yn Lloegr.
Mae BBC Cymru wedi cysylltu â'r mudiadau ProLife Alliance a'r Society for the Protection of Unborn Children i roi cyfle iddyn nhw ymateb.


description: Y Seintiau Newydd allan o Gynghrair y Pencampwyr er iddyn nhw drechu KF Shkendija o 4-0 yn ail gymal y rownd ragbrofol gyntaf.


description: Dyn o Ynys Môn wnaeth ddianc ar ôl cael ei gyhuddo o droseddau rhyw yn erbyn plant yn 2015 yn cael ei arestio gan yr heddlu yn Sbaen.

title: Arestio dyn o Fôn yn Sbaen ar amheuaeth o droseddau rhyw


description: Bachgen 17 oed yn pledio'n euog i lofruddio Fiona Scourfield yn ei chartref yn Sir Gaerfyrddin ym mis Mawrth.

title: Bachgen 17 oed yn pledio'n euog i lofruddiaeth Sanclêr


description: Mae plant mor ifanc a dwy oed wedi ei gwerthu ar gyfer cam-fanteisio rhywiol yn ôl aelod o Lywodraeth Cymru.

title: Masnachu plant mor ifanc a dwy oed yng Nghymru


description: Trenau Caerdydd ymhlith y prysuraf yn y DU, gyda hyd at un o bob wyth teithiwr yn gorfod sefyll yn ystod oriau brig y bore.

title: Trenau Caerdydd 'ymhlith y prysuraf' ar oriau brig


description: Athro yn ysgol Friars ym Mangor yn ennill iawndal o £8,000 am niwed a wnaed i'w deimladau yn dilyn anghydfod dros ganlyniadau arholiad.

title: Iawndal o £8,000 i athro ysgol ym Mangor


description: Rhan o'r A487 ar gau i'r ddau gyfeiriad ger Dolgellau.

title: Rhan o'r A487 ar gau i'r ddau gyfeiriad


description: Ni fydd cynlluniau i gasglu biniau sbwriel pob pedair wythnos ar draws Sir Conwy yn cael eu cyflwyno am y tro.

title: Conwy: Dim casglu biniau pob pedair wythnos am y tro


description: Y sianel yn rhoi'r gorau i blastig un-defnydd wrth iddyn nhw gyhoeddi wythnos o raglenni'n edrych ar y pwnc.

title: S4C i roi'r gorau i blastig un-defnydd yn eu swyddfeydd

maintext:
Image caption
Fe fu Bleddyn Môn yn hwylio o amgylch y byd ar gwch o'r enw 'Turn The Tide On Plastic'


description: Y seiclwr o'r Eglwys Newydd yn parhau i arwain ras y Tour de France am y pedwerydd diwrnod yn olynnol.

title: 4ydd diwrnod Thomas yn y crys melyn


description: Lauren Jenkins a'r diweddara' o Seland Newydd wrth i gyfres Y Llewod agosáu

title: O fynyddoedd y Maori


description: Geraint Thomas yn cymryd cam mawr tuag at ennill y Tour de France ar ôl gorffen yn drydydd yn yr 17eg cymal.

title: Geraint Thomas yn ymestyn ei fantais yn y Tour de France


description: Trefnwyr Tafwyl yn gweithredu trefn "un allan ac un i mewn" am gyfnod ddydd Sadwrn wrth i filoedd fynd i'r ŵyl yng Nghastell Caerdydd.

title: Tafwyl 2018 'yn llawn dop' medd trefnwyr


description: Trefnydd Ras yr Wyddfa yn mynegi pryder bod "gor-farchnata" y mynydd am arwain at broblemau yn ystod Ras yr Wyddfa.

title: Trefnydd Ras yr Wyddfa yn pryderu am lwybrau prysur

maintext:
Image caption Yr Eidalwr Davide Magnini enillodd Ras yr Wyddfa yn 2017
Mae trefnydd Ras yr Wyddfa wedi mynegi pryder am brysurdeb ar hyd llwybrau'r mynydd wrth i fwy o ymwelwyr ddod i gerdded yno o flwyddyn i flwyddyn.
Dywedodd bod "gor-farchnata'r Wyddfa" yn broblem wrth i gyflwr y llwybrau ddirywio.
Yn ystod y ras, fydd yn cael ei chynnal ddydd Sadwrn 21 Gorffennaf, bydd llwybrau'r Wyddfa yn parhau ar agor i'r cyhoedd ac mae trefnwyr y ras yn annog cerddwyr i fod yn ofalus.
Mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri hefyd yn cydnabod "pwysau cynyddol" ar drigolion yr ardal a cherddwyr wrth i'r niferoedd sy'n ymweld â'r Wyddfa gynyddu.
Symud y ras?
Dros y penwythnos, bydd y 43ain ras yn cael ei chynnal ac mae'r trefnydd Stephen Edwards yn galw am well rheolaeth o'r mynydd.
Mae Partneriaeth yr Wyddfa wedi mynegi pryderon tebyg yn y gorffennol.
Dywedodd Mr Edwards nad yw rhannu llwybrau'r ras gyda cherddwyr cyffredin yn ddelfrydol: "Mae o'n broblem, ond fedrwn ni ddim 'neud dim amdano.
"Unig betha 'dan ni'n ofyn ydi i bobl fod yn ymwybodol o'r ras a dyna beth 'dan ni'n 'neud efo'r arwyddion ar y ffordd."
Mae'r ras wedi ei symud o 14:00 i 12:00 eleni er mwyn i redwyr allu treulio mwy o amser yn yr ardal.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Stephen Edwards: 'Wedi meddwl am symud y ras'
Mae Mr Edwards hefyd wedi ystyried symud y ras i fis Medi, pan fydd llwybrau'r mynydd yn dawelach.
Fodd bynnag, mae'n dweud bod digon o ddigwyddiadau eraill yn cael eu trefnu gan gwmnïau masnachol yn ystod yr haf ac na ddylai'r grŵp cymunedol sy'n trefnu Ras yr Wyddfa orfod ildio.
Dywedodd bod angen i Barc Cenedlaethol Eryri, yr awdurdodau lleol a'r gwasanaethau argyfwng gydweithio i "reoli" y mynydd.
"Mae pobl yn dod yma, mae busnesau'n elwa ac os allwn ni reoli fo, fyddwn ni fel ras gymunedol yn gallu cario 'mlaen am 43 mlynedd arall."
'Pwysau cynyddol'
Mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri hefyd yn cydnabod bod "cynnydd blynyddol" wedi bod yn nifer y bobl sy'n ymweld â'r Wyddfa yn y blynyddoedd diwethaf.
Maen nhw wedi datblygu Cynllun yr Wyddfa i geisio delio â'r holl brysurdeb ar lwybrau'r mynydd.
"Trwy'r cynllun, byddwn yn ceisio mynd i'r afael â'r broblem yma trwy annog pobl sy'n bwriadu ymweld â'r Wyddfa i wneud hynny ar adegau tawelach o'r flwyddyn.
"Byddai hyn yn helpu i wasgaru'r pwysau ar adnoddau ac isadeiledd yr Wyddfa, yn ogystal â chreu mwy o swyddi gydol y flwyddyn."
Mae'r Awdurdod hefyd yn dweud nad yw'n bolisi ganddynt i "farchnata" yr Wyddfa, dim ond darparu gwybodaeth i ymwelwyr.


description: Delweddau heulog o ŵyl Tafwyl yng Nghastell Caerdydd dros y penwythnos

title: Lluniau: Tafwyl 2018


description: Pigiad sy'n amddiffyn yn erbyn firws sy'n achosi canser ceg y groth hefyd am gael ei gynnig i fechgyn yn eu harddegau cynnar.

title: Ymestyn cynllun brechu HPV Cymru i fechgyn 12 a 13 oed


description: Canolfan ddialysis Ysbyty Gwynedd wedi derbyn cydnabyddiaeth genedlaethol am eu gwasanaeth.

title: Gwobrwyo 'gwaith gwych' uned dialysis Ysbyty Gwynedd


description: Cyhuddo pedwerydd dyn mewn cysylltiad â llofruddiaeth Malaciah Joseph Thomas yn Grangetown, Caerdydd.

title: Llofruddiaeth Grangetown: Cyhuddo dyn arall


description: Apêl wedi'i sefydlu i godi arian i adnewyddu organ hynafol ym Merthyr Tudful sydd â chysylltiad â'r cyfansoddwr Joseph Parry.

title: Apêl am arian i adnewyddu organ hynafol ym Merthyr


description: Uwch-arolygydd heddlu'n dweud y byddai'n "ddwl" i beidio manteisio ar ddoniau gwirfoddolwyr i gynorthwyo eu gwaith.

title: 'Synnwyr cyffredin' i'r heddlu fanteisio ar wirffodolwyr


description: Wedi tywydd crasboeth yr wythnos ddiwethaf, y Swyddfa Dywydd yn rhybuddio y gallai stormydd mellt a tharanau daro rhannau o'r de.

title: Rhybudd o stormydd mellt a tharanau yn y de


description: Y Prif Weinidog yn llongyfarch Geraint Thomas wedi iddo ennill y Tour de France.


description: Swyddog yn y fyddin wedi'i garcharu am 18 mis am ddynladdiad milwr yng Nghastellmartin ym mis Mai 2012.

title: Carcharu capten am ddynladdiad milwr yn Sir Benfro