authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

title: Abertawe'n croesawu sêr cerddorol i'r Penwythnos Mwyaf

maintext:
Mae Abertawe yn paratoi i groesawu Ed Sheeran a Taylor Swift i'r ddinas ar gyfer Penwythnos Mwyaf BBC Radio 1.
Bydd Parc Singleton yn cynnal dau ddiwrnod o gerddoriaeth byw, fydd hefyd yn cynnwys Sam Smith, Jess Glynne a Liam Payne.
Fe werthwyd y tocynnau ar gyfer y Penwythnos Mwyaf mewn 35 munud, ac mae disgwyl i dros 52,000 o bobl fynd i'r digwyddiad.
Cafodd pobl oedd yn byw yn ardal Abertawe flaenoriaeth wrth brynu tocynnau, gyda rhai hefyd wedi'u cadw ar gyfer pobl o rannau eraill yn ne Cymru.
Perfformwyr Cymreig
Bydd llwyfan hefyd i fandiau a pherfformwyr Cymreig, tra bod digwyddiadau ymylol wedi'u cynnal yn Abertawe dros y dyddiau diwethaf.
Cyflwynodd Scott Mills ei sioe Radio 1 o Theatr y Grand yn Abertawe fel rhan o'r gweithgareddau ymylol, ac roedd ymhlith y sêr a fu'n rhoi cyngor i fyfyrwyr sydd wedi mynychu digwyddiadau Academi Radio 1.
Dywedodd Scott Mills: "Unrhyw eiliad nawr, bydd Radio 1 i gyd dod yma a chymryd drosodd. Dwi mor gyffrous am y peth.
"Dwi'n meddwl mai dyma'r line-up orau ry'n ni wedi cael. Dydych chi byth yn cael y sêr yma i gyd ar gyfer un digwyddiad, fel Sam Smith, Sean Mendez, Ed Sheeran, Taylor Swift.
"Fel arfer rydyn ni'n llwyddo i gael un ohonynt, ac mae cael gymaint â hynny yn anhygoel. Dydy Abertawe ddim yn mynd i wybod beth sydd wedi digwydd yma."
Image caption Bydd Ed Sheeran a Taylor Swift yn perfformio dros y penwythnos
Dyma pwy fydd yn perfformio yn y Penwythnos Mawr:
Dydd Sadwrn 26 Mai:
Prif Lwyfan:
Sam Smith, Ed Sheeran, Craig David, Jess Glynne, George Ezra, Years & Years, Liam Payne, Clean Bandit, Anne-Marie
Llwyfan Arall Radio 1:
Bastille, Wolf Alice, Chvrches, Mo, Mabel, Not3s, Sigrid, Jorja Smith, Steel Banglez
Dydd Sul 27 Mai:
Prif Lwyfan:
Florence and the Machine, Taylor Swift, Thirty Seconds to Mars, Rita Ora, Camila Cabello, Shawn Mendes, Niall Horan, Jason Derulo, Demi Lovato
Llwyfan Arall Radio 1:
James Bay, Pan!c at the Disco, Christine and the Queens, J Hus, Jessie Ware, Stefflon Don, Hailee Steinfeld, Jax Jones, Tom Walker
Bandiau Cymreig ar Lwyfan BBC Music Introducing:
Astroid Boys, Band Pres Llareggub, Boy Azooga, Chroma, Mellt, Rachel K Collier, Serol Serol, Trampolene
Mae Abertawe yn cynnal un o bedair cyngerdd mewn dinasoedd y DU fel rhan o'r Penwythnos Mwyaf.
Er mai Abertawe yw'r ffocws ar gyfer Radio 1, mae digwyddiadau eraill yn cael eu cynnal yn Belfast, Coventry a Perth.
Bydd pob digwyddiad yn cael ei ddarlledu ar y teledu, radio a gwasanaethau ar-lein y BBC dros y penwythnos.
Bydd perfformwyr Cymreig, gan gynnwys Band Pres Llareggub, Chroma, Mellt a Serol Serol ymysg eraill yn ymddangos ar lwyfan BBC Music Introducing yn Abertawe.
Image caption Bydd Band Pres Llareggub, Chroma, Serol Serol a Mellt (o'r gornel chwith uchaf, gyda'r cloc) ymysg yr artistiaid Cymreig fydd yn perfformio yn y Penwythnos Mwyaf
Dywedodd drymiwr Band Pres Llarregub, Gethin Evans: "Mae'n anhygoel cael rhannu llwyfan gydag artistiaid fel Ed Sheeran a bod bandiau Cymraeg yn cael yr un sylw ag artistiaid rhyngwladol.
"Mae'n llwyfan arbennig i ni allu dangos ein hunain i gynulleidfa hollol newydd," meddai.
'Peth da i Abertawe'
Mae perfformwyr Cymreig eraill wedi cael cyfle i berfformio yn ystod yr wythnos o weithgareddau ymylol, gan gynnwys y canwr Ben Luc.
Dywedodd: "Rydw i wedi bod yn perfformio yn Abertawe am bump neu chwe blynedd, ac rydw i'n astudio yma ar hyn o bryd.
"Mae Abertawe'n lle gwych i fod yn berfformiwr. Ar lawr gwlad mae cymaint o gerddoriaeth o ansawdd da yn dod allan o Abertawe.
"Mae hwn yn beth da iawn i artistiaid fel fi, ac i Abertawe yn ei gyfanrwydd, gan ei fod yn dangos y pethau da sy'n digwydd yma, a'r sin creadigol yn Abertawe."
Image copyright Nigel Ward Image caption Mae Parc Singleton wedi cynnal digwyddiadau cerddorol mawr yn y gorffennol
Bydd nifer o'r ffyrdd o amgylch Parc Singleton ar gau ar gyfer y Penwythnos Mwyaf.
I gefnogwyr sy'n teithio mewn car, bydd Cyngor Abertawe yn gweithredu gwasanaeth parcio a theithio o'i safle ar Fabian Way, tra bydd rhai meysydd parcio ar gael yn agosach at y digwyddiad.
Bydd pob eiliad o berfformiadau'r Penwythnos Mwyaf yn cael ei darlledu'n fyw ar BBC iPlayer, tra bydd digwyddiadau hefyd yn cael eu darlledu ar wasanaethau teledu a radio y BBC.
Mae manylion llawn am sut i wrando a gwylio Penwythnos Mwyaf Radio 1 i gyd ar dudalen arbennig ar y wefan.


description: Cynllun dadleuol gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i godi canolfan i ymwelwyr ym mhen draw Pen Llŷn wedi cael sêl bendith cynghorwyr Gwynedd.

title: Cynllun dadleuol yn Aberdaron cael sêl bendith cynghorwyr

fasttext_language: cy


description: Diffoddwyr tân yng ngogledd Cymru yn wynebu colli swyddi dan gynlluniau torri costau allai olygu cau neu israddio gorsafoedd.

title: 'Pryder' am doriadau o £2m i wasanaethau tân y gogledd


description: Diwrnod tyngedfennol i'r Scarlets wrth iddyn nhw geisio amddiffyn tlws cynghrair y Pro14 yn erbyn Leinster yn Nulyn.

title: Scarlets yn paratoi i amddiffyn tlws cynghrair y Pro14


description: Lee Waters AC yn galw am "newid y ffordd ni'n cynllunio ein trefi".

title: Galw am 'newid y ffordd ni'n cynllunio trefi'


description: AC Plaid Cymru, Adam Price yn trafod ei syniad o gael un awdurdod rhanbarthol ar gyfer siroedd y Fro Gymraeg draddodiadol.

title: All awdurdod rhanbarthol sicrhau dyfodol y Gymraeg?


description: Golffiwr sy'n honni fod rheolau ei chlwb lleol yn gwahaniaethu yn ei herbyn ar sail rhyw yn ystyried mynd i gyfraith.

title: Clwb golff yn 'gwahaniaethu ar sail rhyw' yn ôl aelod


description: Cymdeithas Bêl-droed Cymru'n cadarnhau y bydd y gêm gyfeillgar yn erbyn Sbaen ym mis Hydref yn digwydd yn Stadiwm Principality.

title: Cymru i chwarae gêm gyfeillgar yn Stadiwm Principality


description: Oes 'na le i boeni bod y Gymraeg yn colli tir yn y gogledd orllewin?

title: Beth yw sefyllfa'r Gymraeg yn y gogledd orllewin?


description: Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynnal dathliadau i nodi llwyddiant cynllun sgrinio ar gyfer dynion hŷn.

title: Sgrinio dynion yn achub bywydau


description: Undeb athrawon yn dweud ei bod yn "gywilydd" bod ysgolion yn colli arian oherwydd 'treth prentisiaethau' llywodraeth San Steffan.

title: Ysgolion yn colli arian oherwydd 'treth' prentisiaethau


description: Tri chwarter y bobl anabl wnaeth herio penderfyniad i dynnu neu leihau eu prif gymhorthdal yn llwyddiannus yng Nghymru y llynedd.

title: 'Diffygion sylfaenol' wrth asesu budd-dal pobl anabl


description: Dydy'r gwasanaeth ambiwlans ddim wedi cyrraedd nod Lywodraeth Cymru - a hynny am y 14ydd mis o'r bron.

title: Ambiwlansys: Methu targed eto


description: Mae cymeriad amlwg y ffilm 'Solo' yn swnio'n Gymreig iawn...

title: Enfys Nest: Ydy 'baddie' newydd Star Wars yn Gymraes?

maintext:
Ar ôl i'r Ddraig Goch gael ei gweld yn y ffilm Black Panther yn gynharach eleni, mae Cymru'n cael ei chynrychioli unwaith eto yn un o ffilmiau mawr eraill y flwyddyn...
...neu ydy hi?
Image copyright Starwars.com Image caption Enfys Nest: Y 'baddie' yn y ffilm Solo, A Star Wars Story
Mewn gweithdy pell, amser maith yn ôl...
Ydyn, ni gyd wedi clywed bod y Millenium Falcon wedi'i adeiladu'n wreiddiol yn Aberdaugleddau, a nawr mae'r ffilm diweddara', sy'n dwyn enw peilot mwyaf enwog y llong ofod o Star Wars, yn rhoi rheswm pellach i ni bwyntio a dweud: "Mae 'na gysylltiad Cymreig fan'na!"
Boba Fett, Count Dooku, a nawr...
Ar 25 Mai bydd y ffilm Solo: A Star Wars Story yn agor yn y sinemâu dros Brydain a phan fydd y dieithryn yn cael ei henwi gyntaf, bydd sinemâu Cymru'i gyd yn tynnu anadl ddofn mewn sioc.
Môr leidr o'r enw Enfys Nest yw'r cymeriad, ond hyd yn hyn does dim esboniad call am wraidd yr enw.
Image caption Alden Ehrenreich sy'n chwarae cymeriad Han Solo yn y ffilm newydd...
Ydy awduron sgript y ffilm yn berchen ar dŷ haf yn Nefyn?
Oes yna bennaeth stiwdio yn Los Angeles sydd a'i wreiddiau yng Nghymru ac sydd am ledaenu enw ein cenedl? (Wel oes... ond mae hynna'n stori arall!)
Gyda sicrwydd bydd Cymru'n mabwysiadu Enfys Nest, a phwy â ŵyr... Steddfod blwyddyn nesaf? Gwisg las?
Ddarllenoch chi fe yma gyntaf.


description: Y grŵp sy'n gwthio ffiniau canu gwein Cymraeg

title: Gwyliwch fideo Pendevig am y tro cynta'

maintext:
Mae rhai o hoff gerddorion gwerin Cymru wedi dod at ei gilydd i greu grŵp newydd sy'n gobeithio newid delwedd canu traddodiadol Cymreig.
Bydd Pendevig, sy'n cynnwys aelodau o'r bandiau gwerin Calan, Mabon a Plu, yn perfformio cerddoriaeth draddodiadol wedi ei chyfuno â jazz, pop, ffync a drum'n'bass, mewn cyngerdd arbennig ar lwyfan y Pafiliwn yng Nghanolfan Mileniwm Cymru yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni.
Ond cyn hynny, mae BBC Cymru Fyw yn cynnig cyfle i wylio fideo o drac cynta'r grŵp - 'Lliw Gwyn' - yn ei chyfanrwydd am y tro cynta'.
Os na fydd y fideo yn ymddangos ar eich dyfais, pwyswch yma.
Yma, mae Angharad Jenkins, aelod o Calan, ac arweinydd Pendevig, yn esbonio pam ei bod hi am newid delwedd cerddoriaeth Gymraeg draddodiadol, denu mwy o bobl ifanc i'r sîn a dod â cherddoriaeth werin i lwyfan Maes B ryw ddydd!
Image copyright Angharad Jenkins
"Mae 'na egni a diddordeb wedi bod mewn canu gwerin dros y ddeng mlynedd diwetha' a rydyn ni'n trio cadw'r egni ifanc yna. Mae ffurfio Pendevig, mewn ffordd, yn ddathliad o'r sîn werin", meddai Angharad Jenkins.
"Mae Gŵyl Lorient yn cael ei chynnal yn Llydaw, a bob blwyddyn mae gwlad Geltaidd wahanol yn hostio, ac eleni, am y tro cyntaf ers deng mlynedd, tro Cymru yw hi. Felly fe wnaethon ni, fel grŵp Calan, feddwl gwneud rhywbeth arbennig i fynd i Lydaw, a daeth cynnig hefyd i wneud y gig yn y Pafiliwn.
"Gyda chefnogaeth yr Eisteddfod mae'n golygu y gallwn ni ddewis ein hoff gerddorion i berfformio yn Pendevig gyda ni. Felly byddwn ni'n cynnal dau gig ym mis Awst, un yn Llydaw ar lwyfan rhyngwladol, ac un yn yr Eisteddfod."
A hithau wedi ymddiddori mewn cerddoriaeth werin ers pan oedd yn ifanc, mae trio denu pobl ifanc at ganu gwerin Cymraeg yn bwysig iawn i Angharad Jenkins. Trwy arbrofi a chyfuno elfennau eraill gyda'r gwerin, mae'n gobeithio y bydd cerddoriaeth Pendevig yn cyrraedd cynulleidfa newydd.
Ond wrth arbrofi gyda'r traddodiadol, a chyfuno offerynnau pres, neu roi triniaeth jazz i alawon gwerin, mae Angharad yn cyfadde' hefyd na fydd yn plesio pawb.
"Dwi'n meddwl bod 'na le i'r ddau beth - y canu gwerin traddodiadol a gwthio'r ffiniau," meddai.
"Mi fydd 'na rai pobl fydd ddim yn cytuno gyda beth ni'n 'neud, ond dwi wir yn meddwl bod e'n hollbwysig bod pobl yn dysgu beth yw canu gwerin Cymraeg.
"Mae rhai yn meddwl ei fod yn hen ffasiwn, ond os allwn ni agor y drws a gadael nhw mewn, bydd hynny'n grêt.
Image copyright Pendevig Image caption Mae Pendevig yn cynnwys aelodau o grwpiau Calan, Mabon a Plu
"Dydyn ni ddim yn trio dweud mai dyma beth yw canu gwerin traddodiadol. Rydyn ni'n eitha' arbrofol, ond mae'n ffordd i mewn i gynulleidfa newydd," meddai.
"Dydy hwn ddim yn syniad hollol wreiddiol, mae bandiau yn gwneud hyn mewn gwledydd fel Yr Alban, Lloegr, Quebec a Llydaw. Ond 'sdim byd fel hyn wedi digwydd gyda cherddoriaeth Gymraeg.
"Yng Nghymru, dwi'n teimlo ein bod ni ar ei hôl hi tamed bach gyda chanu gwerin o'i gymharu â'r Alban.
"Pan wnes i ddechre fy niddordeb mewn cerddoriaeth werin pan o'n i'n ifanc, doedd dim byd i fy ysbrydoli i, roedd popeth i oedran fy rhieni. Roedd fy mam yn chwarae mewn band gwerin yn teithio o gwmpas Ewrop, ond pan rwyt ti'n dy arddegau, nid dy rieni di ydy'r pobl fwya' cŵl yn y byd, a doedd neb ifanc yn fy ysbydoli.
Hefyd o ddiddordeb:
"Doedd neb lot yn perfformio yn fyw yng Nghymru. R'on i'n gwrando ar Ar Log, ond o'n i'n edrych i'r Alban yn bennaf, mae ganddyn nhw draddodiad mor gryf, maen nhw'n gallu gwthio'r ffiniau i bob cyfeiriad.
"Ond mae 'na le, yn bendant, ar gyfer y stwff traddodiadol a ddylen ni byth golli hwnna. Mae'r cerddorion yn Pendevig yn dod o gefndir traddodiadol, rydyn ni'n gwybod am yr arddull Gymreig.
"Mae'n rhaid bod yn wyliadwrus wrth arbrofi, 'dyn ni ddim mo'yn colli y canu traddodiadol Cymraeg."
Cam ymlaen
Mae cynnal cyngerdd o gerddoriaeth werin ar lwyfan y Pafiliwn yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn gam ymlaen, meddai Angharad.
Ers i'r Tŷ Gwerin ennill ei le ar faes yr Eisteddfod, mae ei boblogrwydd wedi tyfu dros y blynyddoedd, ond canu gwerin ar ffurf cystadleuaeth - lle mae cywirdeb a ffurfioldeb yn bwysig - sydd yn y Pafiliwn fel arfer, meddai.
"Dydy'r canu gwerin anffurfiol â'r elfen o hwyl ddim wir yn bodoli yn y Pafiliwn. Felly mae'r gyngerdd yma yn ffordd ymlaen, ac os fyddwn ni'n gallu ysbrydoli rhai o'r gynulleidfa a'u tynnu nhw i mewn, bydde hynny'n grêt.
"Does dim byd elitaidd am ganu gwerin, yr holl bwynt yw i gymryd rhan. Os bydd rhywun yn mynd i ffwrdd o'r gyngerdd ac yn trefnu sesiwn yn y dafarn leol, neu'n mynd i ymchwilio i mewn i ganeuon traddodiadol, bydde hynny'n grêt.
"Mae 'na drysor yn y Llyfrgell Genedlaethol a'r archifau yn Sain Ffagan, a phan ti'n mynd trwy'r holl stwff, mae'n 'neud i rywun sylweddoli mai haenen fach iawn sy'n cael ei chwarae yng Nghymru, mewn gwirionedd.
"Mae eisiau mwy o bobl i ail ddarganfod y caneuon a rhoi bywyd newydd iddyn nhw.
"A'r gobaith mawr ydy y byddwn ni ar lwyfan Maes B yn y dyfodol!"


description: Awdur wnaeth ffoi o Brydain cyn cael ei garcharu am droseddau rhyw, wedi'i ddedfrydu i 21 diwrnod ychwanegol yn y carchar.

title: Ymestyn dedfryd awdur am drosedd rhyw


description: Mae pont hanesyddol ym Mhowys wedi cael ei difrodi yn dilyn damwain.

title: Pont wedi ei difrodi


description: Mae Cyngor Blaenau Gwent wedi dweud eu bod yn dal i gefnogi'r cynllun i adeiladu trac rasio gwerth £280m.

title: Mwy o amser i drafod trac rasio

maintext:
Image caption Mae'r cynllun wedi derbyn beirniadaeth gan rai oedd yn poeni am yr effaith amgylcheddol
Mae cynllun i adeiladu trac rasio gwerth £280 miliwn yng Nglyn Ebwy wedi ei hatal am fod Llywodraeth Cymru eisiau mwy o amser i edrych ymhellach ar fwriad y datblygwyr.
Roedd Cyngor Blaenau Gwent wedi cynnal cyfarfod arbennig i drafod y cynllun, ond cafodd ei hatal wedi llythyr gan Lywodraeth Cymru oedd yn rhwystro'r cyngor rhag rhoi caniatâd cynllunio.
Mae'r llythyr yn datgan y bydd y Llywodraeth yn edrych yn ddyfnach ar y cais am ganiatâd cynllunio, cyn penderfynu a fydd y trac yn cael ei gymeradwyo.
Roedd y cyngor hefyd wedi derbyn llythyr gan Cyfoeth Naturiol Cymru yn cadarnhau eu gwrthwynebiad i'r cynllun i adeiladu trac rasio ar 830 o aceri o dir ger Stad Ddiwydiannol Rasa yng Nglyn Ebwy.
Cefnogaeth y Cyngor
Er y datblygiad diweddaraf yma, mae'r cyngor wedi cadarnhau ei gefnogaeth i'r cynllun.
Dywedodd Hedley McCarthy, Arweinydd Cyngor Blaenau Gwent: "Hoffai'r Cyngor gadarnhau ei ymrwymiad i'r prosiect enfawr hwn a byddwn yn aros am benderfyniad Llywodraeth Cymru yn yr wythnosau nesaf.
"Rydym yn gwneud popeth a allwn i sicrhau bod y cais yn mynd rhagddo.
"Mae'r manteision a'r achos busnes yn glir, gyda miloedd o swyddi yn cael eu creu pan fydd y cylch yn dechrau gweithredu ynghyd â datblygu busnesau peirianneg, gwyddoniaeth a thechnoleg.
"Rydym yn edrych i'r dyfodol ac mae'r dyfodol hwnnw'n ddisglair."
Image copyright Getty Images Image caption Mae'r trefnwyr yn gobeithio y byddai'r trac rasio yn creu miloedd o swyddi
Pryderon
Roedd y cynllun wedi denu beirniadaeth gan rai oedd yn poeni am effaith y trac ar yr amgylchedd.
Dywedodd Graham Hillier o Cyfoeth Naturiol Cymru:
"Rydym ni'n cydnabod bod hyn yn ddatblygiad pwysig i'r ardal. Rydym ni'n cyfarfod gyda'r datblygwr i barhau i drafod sut i leihau'r effeithiau amgylcheddol.
"Byddwn yn parhau i weithio gyda'r datblygwr a'r awdurdod lleol i gael y canlyniad gorau i'r amgylchedd, y gymuned a'r economi."
Dywedodd swyddog o gwmni Heads of the Valleys, sy'n gyfrifol am ddatblygu'r trac, eu bod yn cyfarfod gyda Chyfoeth Naturiol Cymru i drafod y pryderon.
Creu Swyddi
Yn ôl y datblygwyr, fe fydd y trac yn medru cynnal pencampwriaethau fel y MotoGP a'r World Touring Car.
Mae'r cynlluniau hefyd yn cynnwys lle i nifer o gerbydau gwahanol fel beiciau motocros a chartiau.
Mae gwestai ac adnoddau eraill ar gyfer ymwelwyr yn rhan o'r cynlluniau ac unedau diwydiannol allai gael eu defnyddio gan gwmnïau ymchwilio a datblygu.
Yr amcangyfrif oedd y byddai'r trac yn creu dros fil o swyddi uniongyrchol, a nifer fawr o swyddi adeiladu hefyd.


description: Y Gleision yn cipio Cwpan Her Ewrop yn y rownd derfynol yn erbyn Caerloyw ar ôl taro yn ôl yn yr ail hanner.

title: Y Gleision yn trechu Caerloyw i ennill Cwpan Her Ewrop


authors:
Elliw Gwawr
Gohebydd Seneddol Bbc Cymru

description: Mark Shorrock yn gwadu cynnig taliad i sicrhau cefnogaeth cyngor i gais i ailagor chwarel leol.

title: Cwestiynu tystiolaeth pennaeth morlyn Bae Abertawe


description: Ymddiriedolaeth yn rhybuddio y gallai atyniadau hamdden ddod i ben wedi i gynghorwyr benderfynu tynnu cyllid yn ôl.

title: Atyniadau hamdden yn dod i ben yn Sir Ddinbych?


description: Cwmni teledu yn dweud fod delio â stiwdios Pinewood wrth gael cyllid ar gyfer drama S4C yn broses ddryslyd a rhwystredig.

title: 'Delio â Pinewood yn rhwystredig' medd cwmni teledu


description: Amddiffynnwr Cymru, Ben Davies yn dweud fod gan y tîm "bwynt i'w brofi" cyn eu gornest yn erbyn Mecsico'r wythnos nesaf.

title: 'Pwynt i'w brofi' gan dîm pêl-droed Cymru, medd Davies


description: Llys y Goron Abertawe yn clywed bod arolygydd wedi teimlo "ias oer" wrth weld map oedd yn awgrymu fod y glowyr wedi bod yn gweithio i gyfeiriad cronfa ddŵr guddiedig.

title: Y Gleision: Arolygwr yn rhoi tystiolaeth


description: Nifer y bobl sy'n cerdded a seiclo i'r gwaith ddim wedi cynyddu yn y pum mlynedd ers i ddeddfwriaeth gael ei chyflwyno i hyrwyddo hynny.

title: Llai yn cerdded a seiclo er gwaethaf deddf i'w hyrwyddo


description: Llenyddiaeth Cymru yn cyhoeddi rhestr fer gwobr Llyfr y Flwyddyn 2018 i lyfrau Cymraeg a Saesneg.

title: Cyhoeddi rhestr fer gwobr Llyfr y Flwyddyn 2018


description: Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi y byddan nhw'n benthyg £500m ar gyfer cynlluniau cyfalaf.

title: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi £500m ar gyfer cynlluniau cyfalaf


description: Caerdydd nawr yn ddiguro mewn naw gêm yn y Bencampwriaeth yn dilyn gêm ddi-sgôr oddi cartref yn Millwall.

title: Millwall 0-0 Caerdydd


description: Yr RSPCA yn apelio am wybodaeth wedi i farcud coch farw ar ôl cael ei ddal mewn magl anghyfreithlon ger Aberystwyth.

title: Barcud coch yn marw ar ôl cael ei ddal mewn magl


description: Llywodraeth Cymru yn lansio menter i gynnig cefnogaeth am ddim i fusnesau sy'n defnyddio'r Gymraeg.

title: Cefnogaeth am ddim i fusnesau sy'n defnyddio'r Gymraeg


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Dros gant o fyfyrwyr yn cofnodi achos o gam-drin ar system ar-lein newydd Prifysgol Caerdydd.

title: 101 myfyriwr yn adrodd achos o gam-drin ym Mhrifysgol Caerdydd

maintext:
Image copyright pixelfit/Getty Images
Mae Undeb Cenedlaethol Myfyrwyr Cymru yn dweud bod angen sicrhau bod gan fyfyrwyr yng Nghymru y cyfle i adrodd am achosion o gam-drin.
Mae'r undeb yn gobeithio y bydd prifysgolion eraill yn efelychu system Prifysgol Caerdydd o gofnodi achosion.
Rhwng Hydref 2017 a Mai 2018 fe wnaeth 101 o fyfyrwyr gofnodi digwyddiadau ar system ar-lein newydd y brifysgol.
Roedd cyfran sylweddol yn achosion o gam-drin o fewn perthynas, ond cafodd mwy na 30 achos o dreisio a 40 o ymosodiadau rhyw eu cofnodi drwy'r system hefyd.
Dywedodd un myfyriwr wrth raglen Post Cyntaf na ddylai pobl deimlo cywilydd os ydyn nhw'n dioddef trais neu'n cael eu cam-drin wedi i rywun ymosod yn rhywiol arnyn nhw ar eu ffordd adref o barti.
Sefydlodd Prifysgol Caerdydd drefn newydd ganolog ym mis Hydref i'w gwneud hi'n haws i fyfyrwyr allu rhoi gwybod am achosion o gam-drin neu drais.
'Gweithredu yn erbyn y rhai sy'n gyfrifol'
Mae Undeb Cenedlaethol Myfyrwyr Cymru yn dweud bod angen sicrhau bod gan fyfyrwyr ar draws Cymru y cyfle i allu adrodd achosion o gam-drin.
Dywedodd Carmen Smith, Llywydd Undeb Cenedlaethol Myfyrywr Cymru: "Mae'n bwysig bod myfyrwyr yn gallu siarad a thrafod achosion fel hyn.
"Mae prifysgolion wedyn yn gallu gweithredu yn erbyn y rheiny sy'n gyfrifol.
"Rwy'n gobeithio bod prifysgolion ar draws Cymru yn edrych at Gaerdydd ac yn gwneud rhywbeth tebyg.
"Mae'n bwysig iawn bod goroeswyr yn gallu cael cefnogaeth."
'Modd bod yn anhysbys'
Yn ôl Glyn Lloyd o Adran Cefnogi a Lles Myfyrwyr Prifysgol Caerdydd mae'r broses o gofrestru digwyddiadau a phrofiadau myfyrwyr nawr yn digwydd yn ganolog yn hytrach nag ar hap ar draws y brifysgol.
"Y'n ni wedi trawsnewid y broses," meddai.
"Felly ers mis Hydref mae myfyrwyr nawr yn datgelu'r digwyddiadau ar daflen sydd ar y rhyngrwyd ac ar y daflen honno ry'n ni'n gofyn am wybodaeth ynglŷn â'r hyn sy wedi digwydd.
"O hynny mlaen mae 'da ni staff yn y brifysgol yn edrych ar yr hyn sydd wedi digwydd ac yn cysylltu gyda'r myfyrwyr yn uniongyrchol".
Mae staff yn gallu defnyddio'r system ar ran myfyriwr ac fe all y person fod yn anhysbys ond mae nifer yn dewis rhannu eu manylion personol sy'n golygu bod modd i'r brifysgol gynnig cymorth penodol iddyn nhw.
Ychwanegodd Mr Lloyd: "Mae'r nifer o fyfyrwyr sydd wedi dod mlaen a sy' wedi datgelu a defnyddio'r broses hyn yn bendant wedi bod yn ddiddorol a mae wedi bod yn ddiddorol gweld pa mor barod mae myfyrwyr i ddatgelu yr hyn sydd wedi digwydd.
"Mae'r hyn sydd wedi digwydd yn cynnwys trais o fewn y cartref, yn ogystal â thrais sydd wedi digwydd yn y gymdeithas".
Yn aml mae un myfyriwr yn datgelu mwy nag un digwyddiad o gam-drin neu aflonyddu felly mae rhai o'r ffigyrau yn ymwneud â'r un achos.
Ffigyrau 2017/18
Aflonyddu - cyfnod presennol 16, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 5
Troseddaucasineb - cyfnod presennol 8, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 2
Stelcian - cyfnod presennol 10
Cyffwrdd rhywiol yn groes i ewyllys - cyfnod presennol 16, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 6
Ymosodiadau rhyw - cyfnod presennol 30, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 10
Treisio - xyfnod presennol 24, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 9
Cam-drin o fewn perthynas - cyfnod presennol 43, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 10
Eraill - cyfnod presennol 18, hanesyddol (+12 mis yn ôl) 3
Enghraifft o achos sydd wedi'i gofnodi
Un enghraifft o'r hyn sydd wedi cael ei adrodd yw myfyriwr rhyngwladol yn ei flwyddyn gyntaf yn y brifysgol yn rhoi gwybod i aelod o staff bod rhywun wedi ymosod yn rhywiol arno ganol mis Mawrth.
Wedi noson yn yfed gyda'i ffrindiau mewn parti, roedd y dyn 18 oed yn cerdded adref ar ei ben ei hun.
Roedd hi'n bwrw glaw a daeth dyn ato a chynnig iddo gysgodi dan ei ymbarél.
Dywedodd y myfyriwr: "Ar ôl tua dwy funud o fod gyda fe... y peth nesa dwi'n cofio ar ôl cwrdd ag e oedd e'n trio mynd mewn i... trio ymosod arna i.
"Ac yna'n sydyn roedd 'na ddyn arall yna achos roedden ni yn y private compound yma - trodd dyn arall lan ... ro'n i'n meddwl bod e ar gyffuriau achos roedd e'n ymddangos fel pe bai e dros y lle i gyd a wedyn gofynnodd e i fi dalu arian iddo fe."
Llwyddodd y myfyriwr i ddianc ar ôl dweud wrth yr ail ddyn y byddai'n mynd at beiriant arian.
Dywedodd: "Ro'n i'n ofnus iawn ond wedyn cyn gynted â gyrhaeddais i adre ro'n i gyda fy ffrindiau felly tawelodd hynny fy meddwl i achos ro'n i'n gwybod gallai dim byd arall ddigwydd."
Ffoniodd ei ffrind yr heddlu'n syth ond yn y pendraw penderfynodd y myfyriwr nad oedd e am barhau gyda'r mater.
"Dwi ddim wedi dweud wrth fy rhieni am hyn eto achos mae nhw wedi danfon fi o wlad dramor," meddai.
"Fydde fe'n torri eu calonnau nhw, felly ro'n i'n teimlo os oeddwn i'n gorfod mynd trwy ymchwiliad, fyddai siŵr o fod rhaid i fi ddweud wrthyn nhw amdano fe cyn i fi wneud rhywbeth - felly penderfynias i jyst i beidio gwneud e."
Ond penderfynodd y myfyriwr ddweud wrth rywun yn y brifysgol a gyda chaniatâd y myfyriwr fe wnaeth yr aelod o staff gofrestru'r digwyddiad ar system ar-lein y brifysgol.
O ganlyniad, fe wnaeth Adran Gefnogi a Lles Myfyrwyr gynnig cwnsela iddo.
Cafodd llythyr ei roi i diwtoriaid ar ei gwrs yn dweud bod yna amgylchiadau arbennig a allai o bosib gael effaith ar ei waith.
Image copyright bodnarchuk/Getty Images
Dywedodd Mr Lloyd: "Mae gan Brifysgol Caerdydd adran sy'n cefnogi myfyrwyr ar sawl lefel a be fase'n i'n dweud yw bod ni'n cefnogi myfyrwyr gyda'i materion addysgiadol.
"Y nod tu ôl i broses fel hyn yw bod ni'n cefnogi'r myfyrwyr er mwyn galluogi iddyn nhw barhau efo'u hastudiaethau".
'Rhaid siarad gyda rhywun'
Yn ôl y myfyriwr mae'r brifysgol wedi bod yn "llwyr gefnogol", ac mae'n annog eraill sydd wedi dioddef profiadau tebyg i siarad gyda rhywun.
"Rwy'n nabod pobl sydd wedi cael yr un profiad ond mae nhw 'di cadw fe i'w hunain a dyw hynny ddim yn helpu achos mae'ch meddylie chi'n tyfu, chi'n gw'bod, chi'n beio eich hunan am y sefyllfa, y'ch ch i â chywilydd a doeddwn i ddim isie i hynny ddigwydd," meddai.
"Doeddwn i ddim isie taro iselder neu rhywbeth, felly penderfynais i y ffordd orau i ddelio gyda'r sefyllfa oedd dweud wrth rywun - dweud wrth rywun mewn awdurdod fel bydden i'n cael help os oeddwn i byth angen help.
"Fy neges i fyddai mae'n ok os yw e'n digwydd achos mae wedi digwydd... y gorau allech chi wneud nawr yw siarad gyda rhywun a pheidio beio eich hunain, peidio bod â chywilydd amdano fe."
Ychwanegodd: "Y mwya chi'n siarad amdano fe, y mwya bydd pobl yn gwybod, a'r mwya o ddewrder bydd pobl eraill yn cael os y'ch chi'n dweud. A dyna fy neges i - i beidio teimlo cywilydd."


description: Ken Skates yn dweud ei fod yn weriniaethwr ond yn cydnabod cyfraniad y Tywysog Charles, yn ystod ffrae arall dros ailenwi Pont Hafren.

title: Ffrae Pont Hafren: 'Dwi'n weriniaethwr' medd Skates


authors:
Gan Math Wiliam
Bbc Newyddion Ar-Lein

description: Mae cymdeithas lowyr yng Nghaerffili yn lansio ymgyrch i brynu adeilad er mwyn sefydlu canolfan gymunedol.

title: Lansio ymgyrch i brynu ysbyty


description: Bydd rhai o brif strydoedd Caerdydd ar gau ddydd Sul wrth i glwb pêl-droed y ddinas ddathlu eu dyrchafiad i uwch-gynghrair Lloegr.

title: Cau strydoedd ar gyfer gorymdaith


description: Mae bachgen 16 oed a oedd ar goll dros nos yn Sir Benfro wedi cael ei ddarganfod yn fyw ac iach

title: Bachgen a oedd ar goll dros nos wedi ei ddarganfod


description: Sean Edwards sydd wedi ei ddewis i gynrychioli Cymru yng ngŵyl gelfyddydau Biennale Fenis yn 2019.

title: Sean Edwards i gynrychioli Cymru yng ngŵyl Biennale


description: Dyn ar gyhuddiad o lofruddio April Jone yn dweud wrth lys fod bag bin du yr oedd yn ei gario y diwrnod wedi i April ddiflannu yn wag.

title: Achos April Jones: Bag bin 'yn wag,' medd diffynnydd


authors:
Sian Elin Dafydd
Newyddion Bbc Cymru

description: Adroddiad yn dweud bod angen gwario hyd at £50m i greu canolfan ym Merthyr Tudful fyddai'n dathlu hanes diwydiannol yr ardal.

title: Galw am ganolfan £50m i ddathlu hanes diwydiannol Merthyr


description: Ar drothwy eu cynhadledd, cadeirydd Ceidwadwyr Cymru'n cyfadde' fod y blaid wedi bod ar ei hôl hi o safbwynt swyddogion ymgyrchu proffesiynol.

title: Ceidwadwyr Cymru 'wedi bod ar ei hôl hi'


description: Morgannwg yn colli yn y Cwpan Undydd mewn gêm agos yn erbyn Middlesex yng Ngerddi Soffia nos Fercher.

title: Middlesex yn trechu Morgannwg yn y Cwpan Undydd


description: Wrth ddatgelu ei fod wedi cael triniaeth am ganser y prostad, y digrifwr a'r cyflwynydd Tudur Owen yn annog dynion sy'n amau fod ganddyn nhw symptomau i weithredu.

title: 'Gwnewch rywbeth am y peth', medd Tudur Owen

maintext:
Image caption Datgelodd Tudur ar ei raglen ar BBC Radio Cymru ei fod wedi cael triniaeth am ganser y prostad
"Ewch at y doctor a mynnwch sylw... gwnewch rywbeth am y peth!"
Dyna neges y digrifwr a chyflwynydd Tudur Owen i ddynion sydd ag unrhyw amheuaeth bod ganddyn nhw ganser y prostad.
Fe ddaeth ei neges wrth iddo ddatgelu ei fod wedi bod yn cael triniaeth am ganser y prostad ei hun dros y misoedd diwethaf.
Fe gyhoeddodd fod ganddo'r cyflwr ar ei raglen ar BBC Radio Cymru brynhawn Sadwrn diwetha'.
Dywedodd: "Do'n i ddim am dd'eud unrhyw beth ond mi 'naeth Chris Evans achub y blaen arna' i... y cyfryngau Cymraeg ar ei hôl hi o ddiwrnod!"
Ddydd Gwener datgelodd Evans, cyflwynydd radio a'r One Show ar deledu BBC One, ei fod wedi bod yn cael profion am ganser y prostad.
'Lwcus ofnadwy'
Ychwanegodd Tudur: "Ar ôl gweld be ddeudodd o, dwi'n meddwl ei bod yn bwysig i mi ddeud oherwydd dwi 'di bod yn lwcus ofnadwy.
"Mi ges i wybod ym mis Hydref y llynedd - ar ôl misoedd o boeni - fod gen i ganser y prostad. Ti ddim yn disgwyl i'r math yma o beth ddigwydd i chdi.
"Bellach dwi wedi cael triniaeth, a dyna pam fues i ffwrdd am ychydig wythnosau.
"Mae'n bwysig bod y neges yn mynd allan - bois, os oes gynnoch chi unrhyw amheuaeth ewch ar wefan prostatecanceruk.org ac mae'r wybodaeth i gyd yn fanna.
"Sbïwch ar y we, sbïwch ar y symptomau, ewch at y doctor a mynnwch sylw a gwneud rhywbeth am y peth.
"Pan mae'n cael ei ddal yn gynnar mae'r opsiynau i gyd yna, ac mae'n un o'r mathau o ganser y medrwch chi oroesi a'i guro yn haws na'r un os ydach chi'n cael triniaeth yn fuan.
"Dwi'n gwella - dwi'n dal i gael triniaeth ond mae'n mynd i fod yn iawn dwi'n meddwl."


description: Mam a merch fydd yn dychwelyd i Fanceinion flwyddyn ers yr ymosodiad terfysgol yn dweud eu bod yn teimlo'n "bositif" am yr ymweliad.

title: 'Teimlo'n bositif' am fynd nôl i Fanceinion wedi ymosodiad

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Vanessa Leach gyda'i merch, Emily, oedd yn Arena Manceinion noson yr ymosodiad
Mae dynes o Sir y Fflint yn dweud bod ei theulu'n teimlo'n "bositif" am ddychwelyd i Fanceinion gyda'i gilydd am y tro cyntaf ers yr ymosodiad terfysgol flwyddyn yn ôl.
Ond yn ôl Vanessa Leach o Fwcle, dyw ei merch Emily dal ddim yn gallu siarad gyda hi am ddigwyddiadau'r noson honno.
Cafodd 22 o bobl eu lladd a dwsinau eu hanafu wedi i fom ffrwydro yn Arena Manchester ar 22 Mai 2017, wrth i bobl adael cyngerdd y gantores Ariana Grande.
Bydd digwyddiad yn cael ei gynnal yn Sgwâr Albert yn y ddinas nos Fawrth i nodi blwyddyn ers yr ymosodiad.
'Dwi'm isho pwsho hi'
Roedd Ms Leach wedi mynd i gasglu ei merch a'i nai o'r cyngerdd pan glywodd hi "glec" y bom wrth aros amdanynt yn y car.
Cyrhaeddodd y ddau ohonynt yn fuan wedyn gan ddweud bod ffrwydrad wedi digwydd, ac fe arhoson nhw er mwyn rhoi cymorth i ferch arall oedd hefyd wedi bod yn y cyngerdd.
Yn ôl Ms Leach, mae ei merch yn parhau i fod yn gyndyn i siarad am y peth.
"Y sgyrsiau 'dan ni wedi'i gael ydi am beth falla fysa'n gallu digwydd eto, a dwi'n trio bod yn hollol agored efo hi a deud ella y buasai rhywbeth yn gallu digwydd eto," meddai.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Ymosodiad Manceinion wedi "newid y ffordd dwi'n mynd at bethau"
"Ond ar wahân i hynny, does na'm llawer o sgyrsiau'n digwydd.
"'Dan ni'n siarad yn bositif iawn am Ariana Grande, mae hi'n gwrando ar y gerddoriaeth drwy'r amser, mae hi'n bositif iawn am fynd nôl i'r arena, dim problem o gwbl. Ond am y noson yna, does dim sgwrs o gwbl."
Mae'n cyfaddef fod hynny'n ei "phoeni", ond bod cyngor gan y Manchester Resilience Hub sydd yn cynorthwyo dioddefwyr yr ymosodiad wedi tawelu ei meddwl.
"Dwi'm isho pwsho hi i siarad amdano fo, dwi'm isho iddi hi deimlo fel bod rhaid iddi hi os ydi o'n mynd i ypsetio hi," meddai.
"Ond dwi'n meddwl bod o jyst ffordd hi o ddelio efo pethau, dwi jyst yn gobeithio pan fydd hi'n hŷn y bydd hi'n gallu siarad am y peth."
'Euogrwydd'
Ddydd Mawrth fe fydd hi a'i merch yn dychwelyd i Fanceinion gyda'i gilydd am y tro cyntaf ers yr ymosodiad, a dywedodd Ms Leach fod Emily'n "bositif am fynd nôl yna".
"Dwi'm yn meddwl bod hynny'n poeni hi o gwbl, dwi'n meddwl ei bod hi'n edrych ymlaen, mewn ffordd ryfedd, at gael mynd yn ôl a bod yna, dydi hynny ddim yn ofni hi," meddai.
Mae ganddi hi ei hun deimladau cymysg fodd bynnag.
"Dwi'n teimlo y bydd o'n dda i ni fod yn rhan ohono fo, ond mae genna i ryw deimlad sâl hefyd am fynd yn ôl achos dwi ddim yn gwybod pa fath o emosiynau ddeith nôl.
"Hefyd dwi'n teimlo rhyw fath o euogrwydd, achos bod ni ddim wedi cael ein heffeithio yn ofnadwy, dwi'n teimlo mod i ddim isho cymryd lle rhywun arall yna oedd wedi cael eu hanafu neu oedd wedi gweld pethau dychrynllyd."


description: Carwyn Jones yn dweud y bydd hi'n cymryd tair i bedair blynedd cyn i gwsmeriaid ddechrau gweld gwelliannau ar drenau yng Nghymru.

title: 'Tair i bedair blynedd' nes gwelliannau ar drenau Cymru

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Bydd Trenau Arriva Cymru'n rhoi'r gorau i redeg gwasanaeth rheilffyrdd Cymru a'r Gororau eleni
Mae'r Prif Weinidog Carwyn Jones wedi dweud y bydd hi'n cymryd tair i bedair blynedd cyn i gwsmeriaid ddechrau gweld gwelliannau ar drenau Cymru.
Bydd olynydd Trenau Arriva Cymru i redeg masnachfraint Cymru a'r Gororau am y 15 mlynedd nesaf yn cael ei gyhoeddi erbyn diwedd y mis.
Dywedodd Mr Jones nad oedd safonau Trenau Arriva Cymru wedi bod yn ddigon uchel, gyda cherbydau 40 mlynedd oed yn cael eu defnyddio.
"Bydd hi'n cymryd ychydig o amser i gael y trenau a chael popeth yn ei le er mwyn trydaneiddio rheilffyrdd y cymoedd," meddai'r prif weinidog wrth agor gorsaf Pen-y-bont ar ei newydd wedd.
"Fydd e ddim yn digwydd dros nos ond os yw pobl yn gofyn i mi pryd 'dyn ni am weld newid go iawn bydden i'n dweud dechrau'r 2020au.
"Mewn tair i bedair blynedd, dyna pryd fydd pobl yn gweld newid go iawn i'r gwasanaeth, pan fydd popeth yn dechrau disgyn i'w le.
"Y tro diwethaf i'r fasnachfraint gael ei brydlesu, mae'n amlwg i mi nad oedd safonau mor uchel ag y dylen nhw fod ac rydyn ni eisiau sicrhau fod safonau'n uwch nawr a bod pwy bynnag sy'n llwyddiannus wrth gael y fasnachfraint newydd yn darparu gwasanaeth llawer gwell o ran cysondeb a dibynadwyedd.
"Dyw defnyddio trenau sydd 40 mlynedd oed ddim yn dderbyniol mwyach."


description: Fyddwch chi'n gwybod yr enw am grŵp o'r pethau yma?

title: Cwis: Beth yw'r gair am lot o bethau?


description: Gleision Caerdydd yn curo Caerloyw o 31-30 yn Bilbao

title: Y Gleision yn codi Cwpan Her Ewrop


description: Gwleidyddion Llafur yn galw ar Lywodraeth Cymru i ailystyried eu penderfyniad i ddileu grant i bobl anabl.

title: Galw ar Lywodraeth Cymru i ailystyried dileu grant anabl


description: Datblygwyr yn obeithiol am weld trac rasio rhyngwladol yn cael ei sefydlu ym Mlaenau Gwent.

title: Cynllun i sefydlu trac rasio i Lyn Ebwy


description: Gwyntoedd cryf yn creu problemau, 108 mya yn Aberdaron, 92 mya yn y Mwmbwls a 91 yng Nghapel Curig.

title: Gwyntoedd cryf yn creu problemau


description: Leinster yn trechu'r Scarlets yn ffeinal y Pro14 yn Nulyn.

title: Pro14: Leinster 40-32 Scarlets


description: Roedd taliadau i uwch-swyddogion cynghorau Sir Gaerfyrddin a Sir Penfro yn "anghyfreithlon", yn ôl Swyddfa Archwilio Cymru.

title: Taliadau prif weithredwr yn 'anghyfreithlon'


description: Arolwg yn dangos bod cyflogwyr yng Nghymru yn fwy optimistaidd am gyflogi staff newydd nag ar unrhyw adeg ers 2007.

title: Cyflogwyr Cymru'n optimistaidd


description: Roedd Gareth Williams yn aelod o garfan Cymru yn yr 80au ac yn "wir arwr" i gefnogwyr Clwb Rygbi Pen-y-bont ar Ogwr.

title: Cyn-flaenwr Cymru a'r Llewod, Gareth Williams, wedi marw


description: Barnwr yn rhybuddio dyn blediodd yn euog i achosi anafiadau difrifol drwy yrru'n beryglus bod dedfryd o garchar yn "anochel".

title: Rhybudd o garchar i ddyn am yrru'n beryglus


description: Ystadegau'n dangos cwymp mawr yn nifer y disgyblion sydd yn sefyll arholiadau TGAU flwyddyn yn gynnar.

title: Llai o ddisgyblion yn sefyll arholiadau TGAU yn gynnar


description: Dau gôr plant o Gymru i'w gweld yn cystadlu yn rhaglen rownd derfynol cystadleuaeth Cor Ifanc Songs of Praise, i'w darlledu brynhawn Sul.

title: Ai côr plant o Gymru fydd yn ennill?

maintext:
Image caption Aled Jones ydy un o gyflwynwyr y gystadleuaeth fydd i'w gweld ar BBC One brynhawn Sul
Bydd dau o gorau ysgol Cymru yn cystadlu yn rownd derfynol cystadleuaeth rhaglen deledu Songs of Praise i gorau ifanc yn hwyrach dydd Sul.
Bydd disgyblion Ysgol Gynradd Gymraeg Llwyncelyn o'r Porth yn Y Rhondda yn canu yn rownd derfynol cystadleuaeth Côr Ifanc y Flwyddyn Songs of Praise.
Ac fe fydd Côr Ysgol Y Strade, Llanelli yn cystadlu yn y categori hŷn ar ôl ennill eu lle yn ystod y rhaglen a gafodd ei ddarlledu dydd Sul diwethaf.
Cafodd y gystadleuaeth ei ffilmio yng nghanolfan Pontio ym Mangor.
Image copyright Songs of Praise Image caption Fe ganodd Côr Llwyncelyn "Fel yr Hydd", sy'n seiliedig ar Salm 42, yn y rownd gyn-derfynol
Yn ôl arweinydd cor Ysgol Llwyncelyn, Elin Llywelyn-Williams, roedd hi'n brofiad bythgofiadwy.
"Pan glywon ni bod ni'n drwyddo i'r rownd derfynol, doedden ni ddim yn gallu credu'r pet, a bod yn onest, achos mi o'dd y safon mor uchel.
"Roedd pump o gorau yn y gystadleuaeth, felly ro'n ni mor, mor falch o gyrraedd y rownd derfynol."
Cyflwynwyr y rhaglen 'Songs of Praise: Young Choir of the Year' ydy'r Cymry Aled Jones a Josie D'Arby, a'r beirniad ydy Carrie Grant, JB Gill a Ken Burton.
Bydd y rhaglen yn cael ei darlledu ar BBC One am 14:40


description: Warren Gatland yn "siomedig iawn" na fydd tri Chymro sy'n chwarae i glybiau yn Lloegr yn rhydd i deithio gyda charfan Cymru yr haf hwn.

title: Charteris, Francis ac Adams allan o daith haf Cymru


description: Neil Hamilton yn cael ei ddisodli fel arweinydd grŵp UKIP yn y Cynulliad, gyda Caroline Jones AC yn cymryd ei le.

title: Disodli Hamilton fel arweinydd grŵp UKIP yn y Cynulliad

maintext:
Image caption Mae Neil Hamilton wedi cael ei ddisodli fel arweinydd grŵp UKIP yn y Cynulliad, a Caroline Jones fydd yn ei olynu
Mae Neil Hamilton wedi cael ei ddisodli fel arweinydd grŵp UKIP yn y Cynulliad yn dilyn pleidlais ymhlith ACau'r blaid.
Caroline Jones, Aelod Cynulliad y blaid yn rhanbarth Gorllewin De Cymru, sydd wedi'i dewis i'w olynu.
Daeth y penderfyniad ddiwrnod wedi adroddiadau o gyfarfod tanllyd rhwng ACau'r blaid ynglŷn â'r arweinyddiaeth.
Cafodd Mr Hamilton ei ddewis fel arweinydd y grŵp yn dilyn etholiadau'r Cynulliad yn 2016, pan gafodd saith o ACau UKIP eu hethol.
Ar y pryd, Nathan Gill oedd arweinydd UKIP yng Nghymru, ond fe benderfynodd eistedd fel AC annibynnol ar ôl cael ei drechu gan Mr Hamilton.
Anghydfod
Fe gadarnhaodd Caroline Jones ei bod wedi ennill mwyafrif yn y bleidlais ddydd Iau, ond wnaeth hi ddim cadarnhau pa ACau oedd wedi pleidleisio drosti.
"Dwi'n falch iawn eu bod wedi rhoi eu ffydd ynof fi i'w harwain nhw yn y Senedd a'n symud ni 'mlaen," meddai.
"Mae Neil wedi gwneud gwaith da, gwaith da iawn. Mae'n wleidydd medrus. Bydd yn anodd dilyn ei esiampl."
Ychwanegodd ei bod yn bwriadu parhau fel grŵp o bum aelod, ac y byddai gwahoddiad yn cael ei ymestyn i Mandy Jones ailymuno â nhw.
"Mae Neil wedi gweithio'n galed iawn. Nawr mae'n bryd i rywun arall gymryd yr awenau ac adnewyddu'r blaid," meddai.
Image caption Mae'n debyg fod Gareth Bennett wedi gadael cyfarfod ACau UKIP wedi iddi ddod i'r amlwg fod her i arweinyddiaeth Neil Hamilton
Dywedodd ffynonellau wrth BBC Cymru fod yr AC Gareth Bennett wedi gadael cyn diwedd cyfarfod tanllyd ddydd Mercher, pan ddaeth hi'n amlwg fod her i'r arweinyddiaeth ar fin digwydd.
Roedd sôn y gallai'r grŵp rannu, gyda Ms Jones, David Rowlands a Michelle Brown yn gadael, ac roedd hi'n ymddangos erbyn prynhawn ddydd Iau fod safle Mr Hamilton yn ddiogel.
Ond yna daeth y newyddion fod ACau'r blaid wedi cynnal pleidlais, ac i Ms Jones gael ei dewis fel arweinydd.
Dadansoddiad Golygydd Materin Cymreig BBC Cymru, Vaughan Roderick:
Nid hwn yw'r tro cyntaf i ffraeon personol ac ymgecru dorri mas yn rhengoedd UKIP, ond fe fydd y ffrae ddiweddaraf yn un hynod niweidiol o gofio bod y grŵp ym Mae Caerdydd yn cynrychioli un o droedleoedd olaf y blaid yng nghoridorau grym.
Ymddengys mai tuedd Neil Hamilton i gymryd penderfyniadau heb ymgynghori ag aelodau eraill y grŵp oedd yn gyfrifol am ei gwymp.
Mae'n debyg mai penderfyniad i beidio cefnogi rheolau llym newydd i sicrhau tegwch a pharch yn y Cynulliad mewn pleidlais ddoe oedd yr hoelen olaf yn yr arch i'r gwleidydd dadleuol.
Dyw hi ddim yn eglur eto a fydd Mr Hamilton yn parhau'n aelod o'r grŵp neu hyd yn oed y Cynulliad, ond mae'r her sy'n wynebu Caroline Jones, gwleidydd cymharol ddibrofiad, yn un enfawr.
Cododd tensiynau yn y blaid yn ddiweddar wedi i Mr Bennett, AC Canol De Cymru, gefnogi penderfyniad gan y pwyllgor safonau i argymell y dylai Ms Brown gael ei diarddel o'r Cynulliad am wythnos am wneud sylw hiliol.
Mewn datganiad pan ddaeth y penderfyniad i'r amlwg dywedodd Ms Brown nad oedd hi'n "debygol o gymryd gwersi mewn cywirdeb neu ymddygiad gwleidyddol gan Gareth Bennett".
Yn ddiweddarach daeth i'r amlwg fod Ms Brown, Ms Jones a Mr Rowlands wedi gwrthod argymhelliad Mr Hamilton y dylai Mr Bennett ymuno â phwyllgor cenedlaethol gweithredol y blaid.
Yn hytrach na chefnogi enwebiad Mr Bennett, fe wnaeth y tri gefnogi Ms Brown.
Gyda Mr Hamilton eisoes yn arweinydd y grŵp yn y Cynulliad, cafodd hefyd ei wneud yn arweinydd UKIP yng Nghymru y llynedd gan arweinydd newydd y blaid ym Mhrydain ar y pryd, Henry Bolton.
Deufis yn ddiweddarach fe adawodd Mr Gill ei swydd fel AC, gyda Mandy Jones yn ei olynu.
Ond fe ddywedodd yr AC newydd nad oedd hi eisiau bod yn rhan o grŵp UKIP yn y Cynulliad, gan honni fod rhai aelodau wedi ei bwlio.
Roedd UKIP eisoes wedi colli un AC, Mark Reckless, pan benderfynodd ym mis Ebrill 2017 i ymuno â grŵp y Ceidwadwyr.


description: Atgofion rhai o swyddogion yr Urdd o Eisteddfodau eu gorffennol

title: Y da, y drwg a'r doniol... cofio Eisteddfodau'r gorffennol


description: Adran chwaraeon BBC Cymru ar ddeall fod golwr Abertawe, Lukasz Fabianski wedi gofyn i gael gadael y clwb.

title: Golwr Abertawe, Lukasz Fabianski eisiau gadael y clwb


description: Shân yn holi’r gantores Elin Manahan Thomas, ar ôl ei pherfformiad ym mhriodas y Tywysog Harry a Meghan Markle.

title: Shân Cothi yn holi’r gantores Elin Manahan Thomas


description: Ysgrifennydd Materion Gwledig Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi y bydd cyfyngiadau ffliw adar Cymru yn dod i ben ar unwaith.

title: Cyfyngiadau ffliw adar Cymru i ddod i ben ar unwaith


description: Gweinidog Cyllid Cymru yn obeithiol y bydd cyllideb y Llywodraeth yn cael ei dderbyn gan y mwyafrif, er bod y gwrthbleidiau wedi galw am newidiadau sylweddol.

title: ACau i drafod cyllideb drafft y llywodraeth

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Bydd angen cefnogaeth o leiaf un aelod o'r gwrthbleidiau ar y llywodraeth
Dywedodd Gweinidog Cyllid Cymru, Jane Hutt, ei bod yn obeithiol y bydd cyllideb Llywodraeth Cymru yn cael ei dderbyn gan y mwyafrif, er bod y gwrthbleidiau wedi galw am newidiadau sylweddol iddi.
Yn ôl ffynhonnell amlwg o fewn y gwrthbleidiau mae angen "newidiadau radical" i gyllideb ddrafft Llafur.
Yr wythnos diwethaf roedd y llywodraeth a'r gwrthbleidiau yn anghytuno ar ôl trafodaethau ar y gyllideb.
Daeth y tair gwrthblaid at ei gilydd i wrthod cynlluniau'r llywodraeth.
Ond dywedodd Ms Hutt ei bod yn gobeithio y bydd ACau "yn dod at ei gilydd".
Mae'r gwelliant gan y Ceidwadwyr, Plaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol yn dweud bod cyllideb ddrafft o £14.5 biliwn yn methu ateb yn deg y pwysau sydd ar y gwasanaeth iechyd, addysg, cyfalaf gwariant a'r economi.
Mae arweinwyr y gwrthbleidiau wedi gwrthod dweud yn gyhoeddus lle y byddan nhw'n gwneud toriadau er mwyn gwneud ateb eu dyheadau tra bod Carwyn Jones, y Prif Weinidog, wedi dweud y bydd trafodaethau yn parhau yn breifat.
Tu ôl i'r llen, mae ymchwilwyr y gwrthbleidiau wedi bod yn cyfarfod er mwyn amlinellu eu dymuniadau.
Yn y cyfamser mae 'na ffrae yn corddi rhwng Plaid Cymru a Llafur am ba mor glir y mae Plaid wedi bod am ei dymuniadau.
Gyda 30 o'r 60 aelod yn aelodau Llafur mae angen i o leiaf un AC o'r gwrthbleidiau gytuno gyda nhw.
Pawb yn bresennol
Mae disgwyl i'r ddwy ochr gael cymaint o aelodau â phosib yn y Senedd ar gyfer y drafodaeth a'r bleidlais ddydd Mawrth.
Be fydden nhw (y gwrthbleidiau) yn ei gwtogi? Be fydden nhw'n ei ddileu o'r gyllideb...? Jane Hutt, Gweinidog Cyllid Cymru
Mae disgwyl i'r AC Darren Millar, sydd wedi bod yn absennol o Fae Caerdydd ers torri ei ffêr ar daith ddiweddar â De Affrica, fod yn bresennol.
Fe fyddai canlyniad cyfartal yn golygu bod y cynnig i nodi'r gyllideb drafft a gwelliant y gwrthbleidiau wedi methu.
Mae disgwyl i'r ACau bleidleisio yn derfynol ar y gyllideb ar Ragfyr 6.
Dywedodd Ms Hutt fod y gyllideb ddrafft ar gyfer y flwyddyn nesaf yn ymateb i sefyllfa'r economi ac mae'n cael ei adeiladu ar y patrwm gwariant presennol.
"Dwi'n credu y gallwn ddod at ein gilydd," meddai.
"Dwi'n credu y gallwn ddangos, fel ein bod wedi ceisio gwneud, ein bod yn ymateb i'r blaenoriaethau.
"Be fydden nhw'n ei gwtogi? Be fydden nhw'n ei ddileu o'r gyllideb...?"
O ganlyniad i wasgfa gwariant cyhoeddus mae Llywodraeth Cymru yn wynebu llai o arian gan y Trysorlys.
Fe fydd y gyllideb yn lleihau 2% y flwyddyn nesaf ac fe fydd gwariant cyfalaf - ar gyfer adeiladau a strwythurau eraill - yn cael ei gwtogi 10%.
Wedi iddyn nhw ganiatáu ar gyfer chwyddiant fe fydd yr adran iechyd a gwasanaethau cymdeithasol - sy'n derbyn y mwya' o'r gyllideb - yn gweld gostyngiad o £102 miliwn.


description: Tro'r Democratiaid Rhyddfrydol i ateb holiadur etholiadol Cymru Fyw.

title: Procio'r pleidiau: Democratiaid Rhyddfrydol

maintext:
Ar 7 Mai bydd pobl y DU yn bwrw eu pleidlais yn yr etholiad cyffredinol. Fel rhan o gyfres, mae Cymru Fyw yn holi bob un o'r prif bleidiau - a thro'r Democratiaid Rhyddfrydol ydy'r tro hwn.
Beth yw prif addewid eich plaid yn yr etholiad?
Rydym ni'n mynd mewn i'r etholiad hwn yn falch o'n cofnod o weithredu yn y llywodraeth, a gydag addewid o barhau i greu cyfle i bawb drwy adeiladu economi gryfach a chymdeithas decach. Ar dudalen flaen ein maniffesto bydd pum blaenoriaeth ar gyfer pum mlynedd arall o'r Democratiaid Rhyddfrydol mewn llywodraeth.
Pa bolisi, yn eich tyb chi, fydd yn fwya' manteisiol i bobl Cymru?
Dros y pum mlynedd diwethaf, mae'r Democratiaid Rhyddfrydol wedi sicrhau toriad treth gwerth £900 ar gyfer dros filiwn o weithwyr Cymru ar incwm isel a chanolig. Un o'n prif flaenoriaethau ar glawr ein maniffesto eleni yw ymestyn y toriad treth hwnnw. O dan ein cynlluniau ni, ni fydd unrhyw un sy'n ennill y lleiafswm cyflog yn talu ceiniog mewn treth incwm - sy'n golygu toriad ychwanegol o £400.
Beth yw eich targed o ran seddi yng Nghymru?
Mae gennym ni amryw o ymgeiswyr yn sefyll ymhob sedd yng Nghymru sy'n gweithio'n galed iawn. Rydym ni'n brwydro i ddal ymlaen i'r tair sedd sydd gennym ni eisoes - Mark Williams yng Ngheredigion, Jenny Willott yng Nghanol Caerdydd, a Roger Williams ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed - ac rydyn ni'n ymgyrchu i ennill Maldwyn yn ôl hefyd.
Pa bolisïau sydd gennych chi i ddenu pobl ifanc i bleidleisio?
Fel rhan o'r llywodraeth, rydym ni wedi creu dros ddwy filiwn o brentisiaethau newydd yn Lloegr, ac yng Nghymru rydym wedi sicrhau arian ar gyfer 5,000 o brentisiaid ychwanegol yn erbyn toriadau Llywodraeth Lafur Cymru. Ein hamcan ar ôl yr etholiad fydd dyblu'r nifer o fusnesau sy'n cyflogi prentisiaid, er mwyn sicrhau bod hyd yn oed mwy o bobl ifanc yn cael y cyfle i ddysgu sgiliau a dod o hyd i waith.
Oes 'na wahaniaeth yn eich ymgyrchu'r tro hwn, yn enwedig o ystyried datblygiadau technoleg/gwefannau cymdeithasol?
Mae gwefannau rhwydweithio cymdeithasol wedi ychwanegu dimensiwn newydd i'n hymgyrchu. Mae'n llawer haws i gadw mewn cyswllt gydag etholwyr drwy Facebook a Twitter, ac mae hynny hefyd yn rhoi cyfle herio ymgeiswyr! Mae defnydd o wefannau hefyd yn help mawr wrth ymgyrchu - rydyn ni'n defnyddio'r we i hyrwyddo pethau fel arolygon iechyd lleol.
'Tasech chi'n gorfod dewis cymeriad chwedlonol/teledu/ffilm i gynrychioli'r blaid, pwy fyddech chi'n dewis a pham?
Doctor Who - gan obeithio mai dynes fydd hi'r tro nesa!


description: Jennifer Jones o Fangor sy'n trafod ei gyrfa a'i rôl newydd gyda'r BBC

title: Jennifer Jones: O'r byd actio i gyflwyno Wales Today

maintext:
Mae Jennifer Jones yn wyneb cyfarwydd ar y teledu yng Nghymru; i ddechrau fel actores, ac yn y blynyddoedd diwethaf fel cyflwynydd newyddion.
Mae hi bellach wedi ei henwi yn un o'r prif gyflwynwyr ar raglen Wales Today ar y BBC, ac mae'n dechrau yn ei rôl newydd ar Mehefin 4.
Cafodd Cymru Fyw y siawns i holi'r ferch o Fangor am ei gyrfa, o'r dyddiau gyfres Tipyn o Stad i Wales Today.
Sut wnaeth dy yrfa actio ddechrau?
Roeddwn i'n dawnsio ballet, a ballerina o'n i am fod! Ond wrth gystadlu mewn eisteddfodau hefo Ysgol y Garnedd, ac yna ar ôl ymuno ag Ysgol Glanaethwy, fe drodd fy mryd tuag at actio.
Tra o'n i yn y brifysgol, mi wnes i dreulio pob eiliad sbâr yn ymarfer ar gyfer dramâu - o The Wizard of Oz i Shakespeare.
Beth wyt ti'n gofio o dy gyfnod ar Tipyn o Stad a beth oedd uchafbwynt dy yrfa actio?
Mae gen i atgofion hapus iawn o weithio ar Tipyn o Stad. Dros naw mlynedd mi ddaeth y cast a'r criw yn agos iawn ac fe wnes i ffrindiau oes. Mi roedd fy nghymeriad, Heather Gurkha, yn ferch a hanner ac yn aelod o deulu oedd â mwy na'i siâr o broblemau.
Mi ges i straeon difyr iawn i'w portreadu - er enghraifft mewn un gyfres mi roedd Heather yn ennill pencampwriaeth bocsio, felly ges i wersi am flwyddyn yng nghlwb bocsio Caernarfon! Ac yn y bennod olaf un fe gafodd Heather ei saethu'n farw gan Ian Flash - diwedd y gyfres a diwedd cyfnod i mi.
Un o'r uchafbwyntiau oedd bod mewn cynhyrchiad o'r opera roc Nia Ben Aur. Cynhyrchiad cwmni Theatr Na N'Og, ble roedd yr actorion yn offerynwyr ac yn gantorion hefyd. Gwaith caled ond lot o sbort, ac mi wnes i weithio i'r cwmni sawl gwaith wedi hynny.
Image caption Tipyn o Stad - Neil Williams, Siwan Llynor, Wyn Bowen Harries, Gwenno Hodgkins, Rhodri Meilyr a Jennifer Jones
Oedd yna ddiddordeb mewn newyddion/materion cyfoes pan oeddet ti'n iau?
Dwi wastad wedi bod â diddordeb mewn materion cyfoes, ac mi es i ar brofiad gwaith i ystafell newyddion BBC Bangor fwy nag unwaith pan o'n i'n ddisgybl yn Ysgol Tryfan.
Ar ôl graddio ro'n i rhwng dau feddwl i ba gyfeiriad y dylwn i fynd - ond mi ges i fy nerbyn ar gwrs actio ôl-radd yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru felly dyna fu. Mi fues i'n gweithio fel actores am ddeng mlynedd ac mi ges i fodd i fyw.
Sut beth oedd hi i newid o actio i newyddiadura?
Mi roedd y newid yn teimlo'n naturiol iawn; roeddwn i'n barod am sialens newydd. Wedi symud i Gaerdydd, yn briod ac yn fam, mi es i am brofiad gwaith i adran newyddion BBC Radio Cymru tra o'n i'n feichiog am yr ail waith - ac ychydig fisoedd wedyn mi ges i gynnig swydd yno.
Oes yna rywfaint o debygrwydd rhwng y ddau broffesiwn?
Mae 'na elfen o berfformio wrth ddarlledu. Storïwyr ydy actorion a newyddiadurwyr - felly mae rhyw debygrwydd. Ond wrth gwrs mae newyddiadurwyr yn adrodd straeon sy'n digwydd go iawn, a sydd yn aml yn effeithio'n uniongyrchol ar fywydau'r gynulleidfa.
Image caption Jennifer yn ystod ei dyddiau yn cyflwyno'r Newyddion ar S4C
Beth wyt ti'n feddwl o'r acen newyddiadurol mae llawer yn ei ddefnyddio wrth ddarllen y newyddion?
Mae hwn yn un anodd! Y cyngor ges i oedd i siarad yn fy llais ac acen naturiol fi fy hun. Dwi'n gobeithio 'mod i'n llwyddo!
Beth yw'r gwahaniaethau mwya' rhwng cyflwyno yn Saesneg ac yn Gymraeg? Oes un yn anoddach na'r llall?
Tydw i wir methu gwahaniaethu rhwng gweithio trwy gyfrwng y Gymraeg neu'r Saesneg. Cymraeg ydy fy mamiaith, ond mae gen i radd mewn iaith a llenyddiaeth Saesneg felly dwi'n gyfforddus yn y ddwy.
Beth yw'r straeon mwyaf cofiadwy i ti weithio arnyn nhw?
Dwi wedi cael y fraint o holi llawer o bobl ddewr a diddorol, ac mae sawl un yn aros yn y cof; yn ddiweddar, dynes oedd yn marw o ganser oedd yn cymryd rhan mewn treial clinigol i helpu gwella triniaethau cleifion y dyfodol.
O ran straeon, mae rhywun yn cofio'r cyfrifoldeb o dorri newyddion mawr am y tro cyntaf, fel canlyniad y refferendwm ar aelodaeth Prydain o'r Undeb Ewropeaidd, marwolaeth Rhodri Morgan ac yn fwy diweddar y Prif Weinidog, Carwyn Jones, yn cyhoeddi ei fwriad i ildio'r awenau.
Image caption Jennifer gyda'i chyd-gyflwynwyr, Nick Servini a Lucy Owen
Sut fydd pethau yn newid o ddydd i ddydd yn dy rôl newydd?
Ar lefel ymarferol, er 'mod i wedi mwynhau gweithio ar raglenni amser brecwast fel y Post Cyntaf a bwletinau BBC Breakfast, mi fydda i'n falch o beidio gorfod codi am bedwar o'r gloch y bore o hyn ymlaen... Ond ar ôl yr amrywiaeth o ohebu a chynhyrchu, mi fydd hi'n braf cael canolbwyntio ar fod yn gyflwynydd.
Rŵan bod tri ohonom ni ar dîm cyflwyno Wales Today, y bwriad ydy y bydd mwy o gyfle i fynd allan o'r stiwdio ac ar leoliad wrth i straeon dorri.
Beth yw'r gobeithion ar gyfer y dyfodol?
Ar hyn o bryd y gobaith ydy cyflawni fy swydd newydd gora' medrai. Ac wrth i BBC Cymru baratoi i symud o Landaf i adeilad newydd yng nghanol Caerdydd, mae'n gyfnod cyffrous!


description: Pryderon fod cynllun PFI yn peryglu staffio Ysgol Penweddig yn Aberystwyth.

title: Galw am wario arian PFI Ysgol Penweddig ar ysgolion bach


description: Ryff geid Cymru Fyw ar gyfer yr wythnos fawr yn Llanelwedd

title: Popeth 'dych chi angen ei wybod am Eisteddfod yr Urdd 2018 mewn 200 gair


description: Mwy na £13m wedi'i gadw'n ôl rhag tri o fyrddau iechyd Cymru ar ôl iddyn nhw fethu a chwtogi amseroedd aros cleifion.

title: Dal arian yn ôl wedi methiannau targedau amseroedd aros


description: Un o bwyllgorau'r Cynulliad yn dweud mai "diffyg arweinyddiaeth" gan Lywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am ddiffyg cynnydd yn nifer y bobl sy'n cerdded neu feicio i'r gwaith.

title: Beicio a cherdded: 'Diffyg arweinyddiaeth'


description: Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi y byddan nhw'n bwrw ymlaen gyda chynllun ffordd osgoi Caernarfon a Bontnewydd.

title: Sêl bendith i ffordd osgoi Caernarfon a Bontnewydd

maintext:
Image copyright Llywodraeth Cymru
Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y byddan nhw'n bwrw ymlaen gyda chynllun ffordd osgoi Caernarfon a Bontnewydd.
Ers misoedd mae cynghorwyr a thrigolion lleol wedi bod yn galw ar y llywodraeth i ddod i benderfyniad ynglŷn â'r ffordd osgoi yn yr ardal.
Bydd y gwaith yn golygu adeiladu ffordd newydd chwe milltir (9.7km) er mwyn ceisio lleihau tagfeydd yn yr ardal yn ystod oriau brig.
Dywedodd Llywodraeth Cymru fod disgwyl i'r gwaith ar y ffordd osgoi, sydd werth £135m, gael ei gwblhau erbyn 2021.
'Cysylltu cymunedau'
Bydd y llywodraeth nawr yn bwrw ati i ddyfarnu cytundeb er mwyn dechrau'r gwaith adeiladu.
Mae disgwyl i'r gwaith hwnnw ddechrau ym mis Tachwedd eleni, a chael ei gwblhau erbyn gwanwyn 2021.
"Mae'n newyddion gwych y byddwn ni'n bwrw ymlaen i adeiladu ffordd osgoi Caernarfon a Bontnewydd," meddai'r Prif Weinidog Carwyn Jones yn ystod ymweliad â'r ardal ddydd Iau.
"Bydd y ffordd newydd yn helpu i gysylltu cymunedau yn yr ardal drwy seilwaith cynaliadwy a chadarn, a bydd hefyd yn gyswllt hanfodol i'r A55 a'r tu hwnt i Iwerddon, Lloegr ac Ewrop.
"Mae hefyd yn gyfle mawr i sicrhau swyddi yn lleol, hyfforddiant i'r gweithlu a phrentisiaethau, yn enwedig yn ystod y cyfnod adeiladu."
Image caption Roedd Carwyn Jones a Ken Skates ym Montnewydd ddydd Iau i gyhoeddi y bydd y gwaith yn mynd yn ei flaen
Ychwanegodd Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates y byddai'r datblygiad yn dod â "llawer o fanteision i'r ardal".
"Bydd y ffordd osgoi yn helpu i leihau tagfeydd traffig, gwella ansawdd yr aer a lleihau sŵn o gerbydau modur yng Nghaernarfon, Bontnewydd a phentrefi cyfagos," meddai.
"Drwy hyn, bydd yn ein cymunedau a'n hamgylchedd yn fwy iach."
Dywedodd y byddai'r ffordd osgoi hefyd yn gwella cysylltiadau ag ardaloedd twristaidd fel Pen Llŷn.
Image caption Y gobaith yw lleihau tagfeydd traffig yn yr ardal
Cafodd y cyhoeddiad ei groesawu gan y gwleidyddion lleol Sian Gwenllian AC a Hywel Williams AS, ddywedodd ei fod yn "fuddugoliaeth ysgubol i ymgyrch hir dymor Plaid Cymru Arfon".
"Bydd y ffordd osgoi newydd yn hwb anferth i'n heconomïau lleol a chenedlaethol, yn cryfhau ein hisadeiledd, ac yn cynnig cyfleoedd am swyddi i'n trigolion yn ogystal â darparu budd cymdeithasol hir dymor," meddai'r ddau mewn datganiad.
"Rydym nawr yn edrych ymlaen at weld y prosiect yn bwrw yn ei flaen ac fe fyddwn yn dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif er mwyn sicrhau fod y gwaith wedi'i gwblhau erbyn 2021 fel sydd wedi'i addo."
Oedi
Mae hi bellach tua 10 mlynedd ers dechrau trafod adeiladu'r ffordd osgoi.
Bydd y ffordd newydd yn mynd o gylchfan Plas Menai, ac yn pasio i'r dwyrain o Gaernarfon, cyn croesi'r A487 presennol.
Fe fydd y ffordd wedyn yn pasio i'r gorllewin o bentrefi Bontnewydd, Dinas a Llanwnda, cyn dod allan yng nghylchfan Llanwnda.
Bydd cylchfannau newydd hefyd yn cael eu hadeiladu ym Meifod a Chibyn fel rhan o'r datblygiad.
Image copyright Llywodraeth Cymru Image caption Bydd y ffordd yn dechrau ar gylchfan y Goat â'r A487 a'r A499
Y bwriad gwreiddiol oedd adeiladu'r ffordd osgoi yn 2016 a'i gorffen erbyn y llynedd.
Symudwyd y dyddiadau hynny eto gyda'r bwriad o gwblhau erbyn diwedd 2019, ond llynedd fe gyhoeddwyd oedi pellach gyda chyhoeddiad yn cael ei wneud cyn diwedd y gaeaf.
Ym mis Mawrth 2018 cafodd y llywodraeth eu cyhuddo o "lusgo traed annerbyniol" wedi iddyn nhw gyfaddef eu bod angen rhagor o amser i ystyried o ganlyniad i'r "maint sylweddol o ohebiaeth" a gafwyd.
Image caption Bu trigolion lleol yn protestio'n ddiweddar gan alw ar Lywodraeth Cymru i wneud penderfyniad
Fe wnaeth yr oedi parhaus arwain at bryderon na fyddai'r ffordd osgoi yn digwydd o gwbl.
Yn ôl y cynghorydd Peter Garlick, sy'n cynrychioli Bontnewydd a Llanfaglan, mae'r tagfeydd traffig yn ystod y flwyddyn ddiwethaf wedi bod yn "ofnadwy" ac mae'n broblem sydd angen ei datrys ers blynyddoedd.
"Mae'r traffig yn effeithio ar y pentrefi cyfagos hefyd. Mae'r traffig yn mynd 'nôl dwy neu dair milltir - fwy weithiau yn yr haf wrth gwrs," meddai.
"Mae'n ymestyn 'nôl i dref Caernarfon, mae'n ymestyn fyny i bentre' Llanwnda, ac os rhywbeth mae'n ymestyn 'mlaen i gyfeiriad Groeslon."


description: Ni fydd cyflwynydd Radio Cymru, Ifan Jones Evans yn darlledu am gyfnod ar ôl cael ei ruthro i'r ysbyty fore Mercher.

title: Llawdriniaeth frys i gyflwynydd Radio Cymru, Ifan Evans


description: Camau diogelwch ychwanegol mewn grym erbyn Sioe Frenhinol eleni wedi adolygiad yn dilyn marwolaeth James Corfield y llynedd.

title: Cyflwyno camau diogelwch newydd ar gyfer Sioe Fawr 2018


description: Ymgynghorydd blaenllaw'n dweud fod angen mwy o gefnogaeth i fyfyrwyr bregus, wrth i'r nifer sy'n lladd eu hunain gyrraedd ei lefel uchaf ers 15 mlynedd.

title: Hunanladdiadau: 'Angen mwy o gefnogaeth' i fyfyrwyr bregus

maintext:
Mae un o brif ymgynghorwyr Llywodraeth Cymru wedi dweud y gellid gwneud mwy i gefnogi myfyrwyr bregus allai fod yn meddwl am hunanladdiad.
Mae ffigurau'r Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol ddaeth i law rhaglen Wales Live BBC Cymru yn dangos fod 12 myfyriwr wedi lladd eu hunain yng Nghymru yn 2016.
Dyma'r nifer uchaf mewn 15 mlynedd.
Yn ôl Universities UK mae'r nifer o fyfyrwyr sydd angen cymorth gyda materion yn ymwneud ag iechyd meddwl wedi codi.
Image copyright Prifysgol Abertawe Image caption Dywedodd yr Athro Ann John fod angen buddsoddi ar yr un lefel a fu i mewn i broblemau corfforol
'Newid mawr'
Dywedodd cadeirydd y grŵp sy'n cynghori Llywodraeth Cymru ar atal hunanladdiadau, Yr Athro Ann John: "Mae mynd i brifysgol yn newid mawr. Mae'n rhaid i ni gefnogi pobl ifanc.
"Mae'n rhaid bod 'na nifer o wasanaethau ar gael, ar lein, systemau cefnogi cyfoedion, dwi'n credu bod llawer y gallwn ni wneud."
Ychwanegodd: "Fe fydd hyn yn golygu buddsoddi ar yr un lefel a fu o ran buddsoddiad i broblemau corfforol. Mae angen buddsoddi adnoddau i broblemau iechyd meddwl pobl ifanc, achos os allwn ni ddelio gyda phethau pan mae pobl yn ifanc, fe allwn ni eu helpu oddi ar y llwybr yna."
Mae hyn yn dod wrth i deulu myfyriwr wnaeth ladd ei hun dri mis yn ôl siarad am y pwysau oedd arno.
Roedd Max Easey yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Y Drindod Dewi Sant yn Abertawe.
Fe ddechreuodd y gŵr 21 oed o'r Hendy ger Abertawe ar gwrs Astudiaethau Busnes ar ôl i anaf ei atal rhag dilyn gyrfa fel chwaraewr rygbi proffesiynol.
Bu'n dioddef o iselder yn fuan wedyn, ond doedd ei rieni ddim yn ymwybodol o hyn.
Dywedodd ei dad Nick Easey: "Roedd hwn yn gyfeiriad hollol wahanol iddo, y math o iaith oedd yn cael ei ddefnyddio, y cwrs, y pethau oedd yn cael ei drafod, gan ei gymryd i ffwrdd o'r byd chwaraeon, o'r codi pwysau a'r diodydd protein.
"Roedd e yn aros am fisoedd am fenthyciad myfyrwyr i gael ei dalu iddo.
"Roedd e yn disgwyl y benthyciad yn wreiddiol ym mis Tachwedd, ond ddaeth hwnnw ddim tan ddiwedd Ionawr, dechrau mis Chwefror, ac roedd e mewn twll ariannol dros y Nadolig. Roedd hyn yn pwyso arno fe, pryd mae'n mynd i ddod, pryd mae'n mynd i ddod."
Yn gynharach y mis yma fe rybuddiodd Universities UK fod perygl y caiff cenhedlaeth eu "methu" os nad oedd yna welliannau mewn gofal iechyd meddwl i fyfyrwyr.
Image copyright Prifysgolion Cymru Image caption Dywedodd cyfarwyddwr Prifysgolion Cymru eu bod yn ceisio sicrhau'r gefnogaeth ariannol ddigonol
Yn ôl cyfarwyddwr Prifysgolion Cymru, Amanda Wilkinson,
"Mae Prifysgolion Cymru wedi eu hymrwymo i ddeall ac ymateb i'r pwysau sydd yn wynebu myfyrwyr yn y cyfnod o newid a'r cyfnod wedyn yn y brifysgol. Fel rhan o hyn rydym ni yn ceisio sicrhau fod y gefnogaeth ddigonol ar gael, gan gynnwys cefnogaeth iechyd meddwl."
"Gall Prifysgolion ddim wynebu'r holl heriau yma ar ben eu hunain. Fe fyddwn ni yn parhau i weithio gyda rhieni, ysgolion, cyflogwyr a gwasanaeth iechyd Cymru i gydlynu gwasanaethau."
Mae ffigurau'r ONS yn dangos fod 146 o fyfyrwyr llawn amser dros 18 oed wedi lladd eu hunain yn y Deyrnas Unedig yn 2016, 134 oedd y ffigwr yn y flwyddyn flaenorol.
Fe allai'r newid yn y ffigwr fod oherwydd newid yn y niferoedd sy'n astudio o flwyddyn i flwyddyn yn ôl yr ONS.
Dyletswydd ar brifysgolion
Mae rhaglen Wales Live yn deall y bydd ffordd o fesur y peryglon sydd yna o hunanladdiadau gan fyfyrwyr yn cael ei gyhoeddi o fewn y misoedd nesaf.
Dywedodd Darpar Lywydd NUS Cymru Gwyneth Sweatman: "Mae angen i brifysgolion wneud mwy. Mae angen gwell ariannu ar wasanaethau i fyfyrwyr. Mae gan y prifysgolion ddyletswydd i sicrhau fod eu myfyrwyr yn iawn."
Fe fydd un brifysgol o Gymru yn treialu ffordd newydd o geisio lleihau'r pwysau sydd ar fyfyrwyr blwyddyn gyntaf, tra'u bod nhw yn ceisio dod i arfer a byw oddi cartref.
Mae'r Coleg Brenhinol Cerdd a Drama yng Nghaerdydd wedi cyhoeddi y bydd yn rhoi'r gorau i roi marciau i fyfyrwyr ar ddiwedd eu blwyddyn gyntaf, gan ganolbwyntio'n hytrach ar roi cyngor i'r myfyrwyr.
Daw hyn ar ôl cynnydd yn y galw am wasanaethau cefnogol.
Dywedodd pennaeth gwasanaethau myfyrwyr, Brian Weir: "Dwi yn meddwl fod 'na bwysau mawr ar fyfyrwyr heddiw i lwyddo, ac mae nifer o ffactorau yn rhan o hyn.
"Mae myfyrwyr yn buddsoddi yn drwm, a'r pwysau i lwyddo, a'r pwysau i wireddu uchelgais yn golygu fod pobl yn ymdrechu at lwyddo, hyn i gyd ynghlwm a'r degau o filoedd o bunnoedd sy'n cael ei fuddsoddi ganddyn nhw i wneud hyn.
"Ar ddau o'n cyrsiau ni, actio a pherfformio, fe fyddwn ni yn treialu tynnu'r canlyniad o'r drafodaeth gyda'r myfyrwyr ac fe fyddwn ni yn siarad mwy gyda myfyrwyr wyneb yn wyneb."
Fe allwch chi weld mwy ar y stori ar Wales Live ar BBC 1 Cymru nos Fercher am 22:30.
Os ydych yn dioddef yn emosiynol ac am gael manylion sefydliadau all gynnig cyngor a chefnogaeth ffoniwch 0800 066 066 (galwad am ddim) i gael gwybodaeth neu cliciwch yma.


description: Arolwg o fusnesau yn awgrymu fod mwyafrif yn poeni am ragolygon economaidd

title: Cwmnïau yn poeni am y dyfodol


description: Undebau myfyrwyr yn galw ar Lywodraeth Cymru i wella'r gwasanaethau iechyd meddwl sydd ar gael i fyfyrwyr drwy'r Gymraeg.

title: 'Diffyg cymorth iechyd meddwl' i fyfyrwyr yn y Gymraeg

maintext:
Dydy gwelliannau i wasanaethau iechyd meddwl myfyrwyr drwy'r Gymraeg ddim yn digwydd yn ddigon cyflym nac yn ddigon eang, yn ôl undebau.
A hithau'n wythnos iechyd meddwl, mae swyddogion o Undeb Cenedlaethol Myfyrwyr Cymru (UCMC), sy'n cynrychioli holl undebau myfyrwyr Cymru, wedi sgwennu at Lywodraeth Cymru'n mynegi pryderon am gyllido, diffyg staff cymwys a diffyg gwasanaethau digidol.
Yn y llythyr at yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething mae UCMC yn dweud eu bod yn "croesawu ymrwymiad y llywodraeth i gyflenwi gwasanaethau iechyd a gofal o ansawdd uchel, a bod y Gymraeg yn greiddiol i hynny".
"Fodd bynnag, rydym yn pryderu nad yw cynnydd yn y maes hwn yn digwydd yn ddigon cyflym ac yn ddigon eang er mwyn diwallu anghenion y Gymru fodern sydd ohoni," meddai'r mudiad.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod darparu gwasanaeth yn y Gymraeg yn "allweddol" i'w gwasanaethau iechyd meddwl.
'Gwaith i'w wneud eto'
Mae llythyr UCMC yn tynnu sylw at rai meysydd penodol.
"Mae Safonau'r Gymraeg yn gosod sail dda o ran cynyddu'r ddarpariaeth, ond os na chyllidir gwasanaethau yn ddigonol ac yn strategol ar draws Cymru, bydd y dasg o gyrraedd y safonau yn anos," meddai.
"Er ein bod yn falch o glywed am ddatblygiadau yn y maes hwn ym Mhowys, mae'n glir fod gwasanaethau digidol - sydd yn hollbwysig i genedlaethau iau - ar eu hôl hi. Mae wir angen blaenoriaethu'r gwaith hwn.
"Mae Cymorth Cyntaf Iechyd Meddwl yn ffordd wych o gyfoethogi'r gefnogaeth sydd ar gael i bobl, ond heb ariannu prosiect neu raglen Cymorth Cyntaf ar draws Cymru, mae'n anodd dychmygu sut gellir cyrraedd y nod o wlad ble mae arlwy o opsiynau ar gael i bawb.
"Ymhlith carfannau penodol o bobl - ond yn wir ymysg y boblogaeth gyffredinol - mae stigma ynghylch iechyd meddwl yn dal i fod yn her sylweddol.
"Yn hynny o beth mae llawer o waith i'w wneud eto i sicrhau fod pobl yn teimlo'n gyfforddus yn trafod eu hiechyd meddwl, yn cael mynediad i wasanaethau, ac yn cefnogi eraill."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Dywedodd Mirain Llwyd Roberts, swyddog y Gymraeg UCMC bod "egluro teimladau mewn ail iaith yn rwystr"
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaethau iechyd a gofal o safon uchel yn canolbwyntio ar anghenion unigolion, ac mae darparu gwasanaethau yn y Gymraeg yn allweddol i hynny.
"Mae ein fframwaith Mwy Na Geiriau yn gosod camau ar gyfer gwella gwasanaethau iaith Gymraeg o fewn iechyd a gofal cymdeithasol ac rydyn ni'n monitro cynnydd yn gyson. Byddwn yn ymateb i'r llythyr yn y man."
'Anodd esbonio'
Mae Lois Parri newydd orffen ei blwyddyn gyntaf ym Mhrifysgol Bangor ac wedi bod yn delio â gorbryder ers iddi fod yn bump oed. Mae wedi profi oedi wrth geisio cael triniaeth yn Gymraeg.
"Dwi ddim yn meddwl bod [yr oedi] yn effeithio'r cyflwr, ond mi oedd o'n effeithio pa mor effeithiol oedd y therapi achos mae o'n rhywbeth sy'n anodd ei esbonio yn eich iaith eich hun hyd yn oed," meddai.
"Felly roedd gorfod poeni be' o'n i'n ddweud a'i gyfieithu o i gyd, a dydy pethau ddim yn cyfieithu yn union... doedd o ddim mor rhwydd ag buasai wedi gallu bod."
Image caption Mae Lois Parri'n dweud ei bod yn haws iddi fynegi ei theimladau yn y Gymraeg
Ar ôl cyrraedd y brifysgol, mae hi bellach wedi penderfynu ceisio mynd i'r afael â'r problemau ei hun, yn rhannol oherwydd yr oedi a brofodd hi wrth geisio cael gwasanaeth yn ei mamiaith pan oedd yn iau.
"Dydw i ddim yn siŵr os fyswn i'n mynd yn ôl at yr NHS nac yn breifat achos roedd o i gyd yn Saesneg," meddai.
"Dwi'n byw fy mywyd yn Gymraeg, dwi'n delio efo fy mhroblemau yn Gymraeg, ac mae m'ond yn rhesymol mod i angen eu trafod nhw yn Gymraeg."


description: Rhaglen deledu'n atgyfodi hen draddodiad Cymreig mewn chwarel yn y canolbarth

title: Codi tŷ unnos Cymreig


description: Dyn wedi ei garcharu am dair blynedd am sathru ar wyneb dyn mewn parti priodas yn Rhondda Cynon Taf.

title: Carcharu dyn am sathru ar wyneb gwestai priodas


description: Cyngor Caerdydd yn ystyried buddsoddi mewn mwy o gartrefi plant i osgoi gorfod danfon plant filltiroedd o'r ddinas.

title: Danfon plant mewn gofal Caerdydd cyn belled â Lerpwl

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae plant mewn gofal yng Nghaerdydd yn cael eu danfon i lefydd cyn belled â Lerpwl wrth i gyngor y ddinas ystyried a ddylid buddsoddi mwy mewn cartrefi ar eu cyfer.
Fe fydd yr awdurdod yn ystyried codi cartrefi plant newydd o fewn y flwyddyn nesaf fel un mesur posib i osgoi danfon plant filltiroedd o Gaerdydd am ofal.
Yn ôl ymchwiliad i achosion o leoli plant y tu allan i'r ddinas, roedd 244 (o gyfanswm o 800) yn cael gofal mewn sir wahanol, ac mae'r adroddiad yn nodi fod rhai cyn belled â Lerpwl, gogledd Lloegr a gogledd Cymru.
Ond mae'r cyngor yn dweud fod 80% o'r achosion dan sylw o fewn 20 milltir i Gaerdydd, a bod nifer o resymau am eu symud i lefydd pellach i ffwrdd gan gynnwys byw gyda rhieni neu berthnasau neu fod yn agos at deuluoedd maeth.
Ac yn ôl cadeirydd Pwyllgor Craffu Plant a Phobl Ifanc y cyngor, y Cynghorydd Lee Bridgeman mae'n ddymundol mewn rhai achosion i bobl ifanc adael y ddinas "er enghraifft, mewn achosion o ecsploetio rhywiol".
Ond yn gyffredinol, meddai, y duedd yw i drefnu gofal yn y ddinas pe bai hynny'n bosib.
"Mae'n rhaid ailagor cartrefi plant ond mae gofyn iddyn nhw fod yn wahanol i gartrefi'r gorffennol," meddai. "Mae'n rhaid iddyn nhw fod yn rhan o'r gymuned."
Image copyright Google Image caption Mae argymhelliad i dderbyn merched yn Ysgol Greenhill - ysgol arbennig i fechgyn yn unig ar hyn o bryd
Bydd cabinet y cyngor yn ystyried a ddylid derbyn merched yn Ysgol Greenhill, Rhiwbeina - ysgol arbennig i fechgyn - er mwyn eu cadw yn y ddinas.
Fe fyddan nhw hefyd yn ystyried ffyrdd newydd o recriwtio a chadw gweithwyr cymdeithasol.
O'r 244 o blant mewn gofal y tu allan i Gaerdydd ar 21 Gorffennaf y llynedd, roedd:
155 gyda gofalwyr maeth asiantaeth;
38 mewn cartrefi gofal;
14 gyda gofalwr maeth, perthynas neu chyfaill mewn sir wahanol,
10 gyda rhiant neu warchodwr; a
chwech mewn uned troseddwyr ifanc neu garchar.
Roedd y gweddill mewn ysgolion preswyl neu'n byw'n annibynnol.
'Ateb gofynion cymhleth'
Yn ôl amcangyfrif ym mis Chwefror roedd disgwyl i adran gwasanaethau cymdeithasol yr awdurdod fynd £3.9m dros ei gyllideb ar gyfer 2017/18.
Dywedodd y Cynghorydd Graham Hinchey, sy'n gyfrifol am blant a theuluoedd, mai nod yr ymchwiliad oedd i "archwilio pob ffordd bosib o osod y nifer mwyaf posib o blant yng Nghaerdydd" a'u bod yn gwneud hynny eisoes bob tro mae hynny'n bosib.
"Yn bennaf oll, mae'n rhaid sicrhau bod trefniadau wedi'u teilwra i ateb gofynion cymhleth ac amrywiol unigolion," dywedodd. "Wrth drefnu gofal mewn sir arall, mae trefniadau cadarn i ateb gofynion addysgol, iechyd a chymdeithasol.
"Ni allaf drafod achosion unigol, ond fe fydd y plant sy'n byw bellach na 20 milltir o Gaerdydd yno am nifer o resymau, ac mae'n bwysig cydnabod yr amgylchiadau."


description: Cyngor Ceredigion yn cadarnhau nad oes modd agor un o atyniadau mwyaf poblogaidd y prom yn Aberystwyth am fod y môr wedi erydu'r strwythur.

title: Fydd y pwll badlo ar brom Aberystwyth ddim yn ail agor


description: Ar ddiwrnod rhyngwladol yr UN ar ddileu anffafriaeth hiliol, bydd cynhadledd arbennig yn cael ei chynnal yng Nghaerdydd i hybu cydraddoldeb hiliol yng Nghymru.

title: Cynhadledd i hybu cydraddoldeb hiliol

maintext:
Image caption Roedd hanner y disgyblion gafodd eu holi gan elusen Barnardos yn dweud eu bod wedi profi bwlio ar sail hil.
Ar ddiwrnod rhyngwladol y Cenhedloedd Unedig ar ddileu anffafriaeth hiliol, bydd cynhadledd arbennig yn cael ei chynnal yng Nghaerdydd i hybu cydraddoldeb hiliol yng Nghymru.
Cyngor Hil Cymru sy'n cynnal y gynhadledd a bydd gwleidyddion, academyddion, ymgynghorwyr Llywodraeth Cymru, ymgynghorwyr hiliaeth a phobl sydd wedi cael eu heffeithio gan anffafriaeth hiliol yn dod at ei gilydd i drafod a gweld sut mae cydraddoldeb yn cael ei hybu yng Nghymru.
Yn ôl Cadeirydd Cyngor Hil Cymru, y Barnwr Ray Singh, mae hiliaeth yn dal mewn bodolaeth yng Nghymru:
"Mae'r hinsawdd economaidd anodd wedi cael effaith ar bawb sy'n byw yma, waeth bynnag fo'u cefndir. Ond er hynny, mae'r rheiny sydd o gefndir lleiafrif ethnig neu ddu yn cael eu taro'n waeth nag eraill."
Ychwanegodd: "Mae datblygiad wedi bod ond mae dal cryn dipyn i'w wneud, ac felly fe fydd ein cynhadledd yn darparu cyfle gwerthfawr i'r rhai sydd mewn safleoedd pwerus, dylanwadol, i wrando ar ei gilydd ac ar y rheiny sydd wedi cael eu heffeithio gan anffafriaeth, ac i gymryd camau i wella bywydau'r bobl hynny sydd wedi'u heffeithio."
Esboniodd Belinda Robertson o undeb UNITE Cymru: "Mae ein haelodau o leiafrifoedd ethnig yn wynebu rhwystrau mewn siapau a ffurfiau gwahanol. Mae nhw'n dal i ddioddef sylwadau sarhaus ar y strydoedd lle mae nhw'n byw, dim ond oherwydd lliw eu croen."
"Mae nhw dal yn cael eu heffeithio'n anghyfartal gan doriadau swyddi a rhewi cyflogau, ac mae merched o leiafrifoedd ethnig ymysg y rhai sydd wedi'u taro waethaf gan y cap ar fudd-daliadau."
Mae'r gynhadledd yn cael ei chynnal ar ddiwrnod rhyngwladol dileu anffafriaeth hiliol, diwrnod gafodd ei sefydlu yn dilyn cyflafan Sharpeville ar Fawrth 21ain, 1960 pan saethodd heddlu De Affrica at brotest heddychlon gan ladd 69 o bobl, gan gynnwys plant.
Roedd Sharpeville yn drobwynt pwysig yn y gwrthwynebu rhyngwladol i apartheid yn Ne Affrica.
Hiliaeth yn brofiad bob dydd
Mae Grŵp Cydraddoldeb Cymru (WEG) sy'n gweithio gydag ac ar ran y rheiny sy'n dioddef hiliaeth neu anghydraddoldeb yn y gweithle, mewn gwasanaethau ac yn gyhoeddus, yn dweud bod agweddau hiliol yn rhan o brofiad bob dydd i bobl o leiafrifoedd ethnig ar draws Cymru.
Roedd hanner y disgyblion gafodd eu holi gan elusen Barnardos yn dweud eu bod wedi profi bwlio ar sail hil.
Yn ôl un bachgen o'r de-ddwyrain, Abid: "Dwi'n credu bod o ddim am fod yn ddu erbyn hyn, mae am y ffaith 'dwyt ti ddim yn Brydeiniwr neu dwyt ti ddim yn integreiddiedig am dy fod yn gwisgo'n wahanol neu dy fod yn edrych yn wahanol'."
Dywedodd Sue sy'n gweithio i'r Grwp yn y gogledd eu bod yn "gweithio gyda phlant mewn ysgolion rwan ac wedi dod ar draws nifer o sylwadau hiliol, hyd yn oed plant ifanc sy'n drist iawn."
Mae dros 70% o droseddau casineb yn y gogledd yn ymwneud â hiliaeth.
Yn ôl WEG, mae trigolion o leiafrifoedd ethnig yn aml yn gofyn i gael symud ty oherwydd achosion o hiliaeth.
Taclo Troseddau Casineb
Yn agor y gynhadledd fydd y Gweinidog Anghyfartaledd, Jeff Cuthbert, gan esbonio sut mae'r Llywodraeth yn taclo'r mater.
Cyn y gynhadledd, dywedodd: "Rydym yn gwybod mai troseddau yn ymwneud â chasineb hiliol yw'r ffurf uchaf o droseddau casineb sy'n cael eu cofnodi. Rydym hefyd yn gwybod bod nifer o achosion yn dal ddim yn cael eu cofnodi, ac fe all hyn fod am nifer o resymau."
Mae'n dweud y bydd yn ceisio delio â hyn pan fydd yn lansio fframwaith newydd Llywodraeth Cymru ar droseddau casineb ym mis Mai.
Ychwanegodd: "Fel rhan o'r nawdd cymhorthdal Cydraddoldeb a Chynhwysiant newydd gwerth £1.6 miliwn, fe fyddwn yn cefnogi 'Cymorth i Ddioddefwyr'. Mae'r mudiad hwn yn darparu cefnogaeth i bobl sy'n dioddef troseddau casineb, gan gynnwys rhai hiliol."
Fe fydd y Gweinidog hefyd yn siarad am waith y Llywodraeth i ddelio ag anghenion ceiswyr lloches, ffoaduriaid a sipsiwn a theithwyr, ac yn dweud bod angen newid mawr yn yr agwedd a'r gweithredu tuag at y gymuned y sipsiwn a theithwyr.


description: Stemar olwyn oedd yn cael ei thywys i Iwerddon yn suddo tua 12 milltir i'r gorllewin o Ynys Lawd.

title: Stemar olwyn yn suddo oddi ar arfordir Caergybi


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Heddlu Dyfed Powys yn cynghori ffermwyr i fod yn wyliadwrus wedi i 30 o feiciau cwad gael eu dwyn yn ardal y llu ers mis Tachwedd.

title: Rhybudd i ffermwyr wedi lladradau beiciau cwad


description: Mae modd dysgu gan wledydd eraill sut mae diogelu'r iaith, medd Cadeirydd Dyfodol i'r Iaith.

title: 'Dysgu gan eraill sut mae cadw iaith'


description: Ysgrifennydd Addysg Cymru'n cyhoeddi y bydd newidiadau'n cael eu cyflwyno yn y ffordd mae addysg rhyw'n cael ei ddysgu yn ysgolion Cymru.

title: Pwyslais ar gydberthnasau mewn gwersi addysg rhyw


description: Nifer o ffyrdd Caerdydd ar gau a gwasanaethau trenau hefyd yn newid oherwydd digwyddiad Monster Jam yn Stadiwm Principality.

title: Ffyrdd ar gau ar gyfer 'Monster Jam' Caerdydd


description: Dathlu wrth i lyfrgell Gresffordd ail-agor ei drysau.

title: Llyfrgell yn ail-agor


description: Llys yn cael cyn-weithiwr cartref plant ger Llangollen yn euog o gyhuddiadau o ymosod yn anweddus ar fechgyn.

title: Cyn-weithiwr cartref plant yn euog o ymosodiadau rhyw


description: Tri AC UKIP, gan gynnwys yr arweinydd, yn ymddiheuro am fideo YouTube "di-chwaeth" gan un o ACau arall y blaid yn ymosod ar aelod Llafur.

title: Aelodau UKIP yn ymddiheuro am fideo YouTube AC


description: Chwaraewr tennis bwrdd Paralympaidd yn dweud y gallai ei yrfa ddod i ben oherwydd diffyg darpariaeth gofal gan ei gyngor lleol.

title: Cwyn paralympiwr am ddiffyg darpariaeth gofal


description: Eisteddfod: Lluniau dydd Mawrth / Tuesday's pictures

maintext: Gefn llwyfan yn y Pafiliwn mae Meistres y Tlysau, Laura Richards, yn gofalu am yr holl gwpanau sy'n cael eu rhoi i enillwyr / Backstage, Laura Richards looks after all the trophies and cups awarded to the winners


description: Prif Arolygydd Carchardai wedi rhybuddio ASau fod cyflwr carchardai Cymru wedi gwaethygu.

title: Carchardai Cymru wedi gwaethygu yn ôl y Prif Arolygydd


authors:
Steffan Messenger
Aled Scourfield
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Ymgyrch Ddiogelu Cymru Wledig i gyflwyno deiseb yn galw am strategaeth ar gyfer y diwydiant wrth i gannoedd o geisiadau cynllunio am siediau ieir gael eu cyflwyno.

title: Ffermydd dofednod yn 'bygwth yr amgylchedd'


description: Llywodraeth Cymru'n bwriadu lansio hediadau newydd o Gaerdydd i naw lleoliad yn y DU, a pharhau gyda'r gwasanaeth i Ynys Môn.

title: Bwriad i sefydlu naw llwybr newydd o Faes Awyr Caerdydd


description: Cafodd y gwasanaethau brys eu galw i faes awyr Caernarfon yn dilyn adroddiadau fod awyren fechan wedi bod mewn damwain.

title: Dau wedi eu hanafu mewn damwain awyren


description: Heddlu Dyfed Powys yn dal i holi dyn 28 oed ar amheuaeth o lofruddiaeth dynes 37 oed yn Sir Gaerfyrddin ar Ddydd Nadolig.

title: Yr heddlu yn dal i holi dyn ar amheuaeth o lofruddiaeth ar Ddydd Nadolig


description: Rhaglen arbennig ar Radio Cymru hanner canrif ers argyfwng fygythiodd yr holl fyd.

title: Pan oedd y byd ar ymyl y dibyn

maintext:
Image caption Lluniau'r lleoliadau taflegrau ar ynys Ciwba
Mae rhaglen arbennig ar Radio Cymru wedi ei darlledu hanner canrif ers argyfwng fygythiodd yr holl fyd.
Y bardd a'r dramodydd, Aled Jones Williams, sydd wedi paratoi drama-ddogfen, Yr Oedfa Olaf.
Am wythnos yn 1962 roedd y byd ar ymyl y dibyn am fod yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd benben â'i gilydd.
Dechreuodd yr argyfwng pan dynnodd awyren sbïo o America luniau o leoliadau taflegrau niwclear ar ynys Ciwba.
'Dilema'
Roedd yr hanesydd Bob Morris yn ei arddegau ym Mhwllheli ar y pryd ac yn dechrau ymddiddori yn y byd gwleidyddol.
"Dwi'n cofio sgwennu traethawd ar gyfer fy ffug arholiadau lefel O am ddilema pobl ifanc yn y cyfnod," meddai.
"Dwi'n cofio cyfeirio at bryder y bom niwclear a'r perygl y gall gwareiddiad i gyd diflannu mewn ennyd petai'r bomio'n digwydd."
Dywedodd ei fod yn cofio swyddogion yn sôn am gynlluniau'r llywodraeth os oedd ymosodiad niwclear.
"Cawsom ein rhybuddio mai'r unig beth roeddan ni'n gallu gwneud mewn rhyfel niwclear oedd mynd i rywle lle nad oedd yna ffenest, lle oedd wedi cau'n gyfan gwbwl o olau dydd.
"Yr awgrym oedd mynd i'r selar neu, os nad oedd un, y twll dan grisiau.
Image copyright other Image caption Llwyddodd y ddwy ochr i gytuno yn y diwedd
"Roedd rhybudd na ddylai neb fynd allan fel nad oedd y llwch ymbelydrol yn cyffwrdd eich croen."
Y cyngor, meddai, oedd aros dan do pan oedd y rhybudd wedi mynd a cheisio cadw pob diferyn o ddŵr a thamaid o fwyd fel bod modd aros am ddyddiau os nad wythnosau.
"Ond dwi'n cofio ni i gyd yn dweud nad oedd o'n rhyw gyngor gobeithiol - mae'n debyg na fyddai tai y rhan fwya' ohonon ni'n dal i sefyll ar ôl ymgyrch niwclear."
Pedair munud
Erbyn Hydref 22, 1962, gorchmynnodd yr Arlywydd Kennedy ei lynges i greu blocâd o amgylch Ciwba er mwyn atal llongau Khrushchev.
Y flwyddyn honno roedd Dr Elin Jones yn aelod o'r Chweched Dosbarth yn Ystrad Mynach.
"Roedd pob un yr adeg hynny yn ymwybodol iawn o'r bygythiad i ni o ryfel niwclear ac yn gwybod am y rhybudd pedair munud," meddai.
"Byddai'r seiren yn seinio a byddech chi'n gwybod bod y rhyfel wedi dechrau ac roedd pedair munud i achub eich hunain.
"Ar y pryd roeddwn yn mynd mas 'da bachgen o'r ysgol ramadeg i fechgyn ddwy filltir i ffwrdd.
"Mawr oedd y drafodaeth amdanon ni'n cyrraedd ein gilydd o fewn y pedair munud 'ma er mwyn ffarwelio â'r byd gyda'n gilydd.
'Gafael mewn bws'
"Roedd sôn bod bechgyn y chweched am gael gafael mewn bws a gyrru lawr i ysgol y merched."
Dywedodd fod y wasg o blaid America ond nad oedd pawb yng Nghymru yn erbyn yr Undeb Sofietaidd.
"Roeddwn i'n tyfu lan yn y Cymoedd ac roedd elfen gref o Gomiwnyddiaeth yn parhau ymhlith y werin bobl."
"Hefyd roedd 'na bobol oedd yn teimlo eu bod nhw wedi colli mas oherwydd y rhyfeloedd byd, eu bod wedi cael eu twyllo i aberthu eu bywydau a'u hiechyd dros y llywodraeth yn y Rhyfel Byd Cyntaf ...
Image copyright Arall Image caption O dan bwysau: Yr Arlywydd Kennedy
"Ro'n nhw wedi magu siniciaeth yn ystod eu gwasanaeth yn yr Ail Ryfel Byd ac yn teimlo ei fod yn beth iach i gadw mas o ffordd y llywodraeth.
"Os oedd llywodraeth, yna efallai bod llywodraeth Wncwl Jo, sef Stalin, lawer cystal ag un America."
Erbyn Hydref 28 penderfynodd America a'r Undeb Sofietaidd gyfaddawdu.
Cytunodd Khrushchev i beidio â chadw taflegrau niwclear ar ynys Ciwba ac addawodd Kennedy beidio ag ymosod ar yr ynys.
Meddylfryd
Dywedodd Dr Jones fod yr argyfwng wedi newid meddylfryd ieuenctid Cymru am byth.
"Cyn y cyfnod yma roedd pobl ifanc yn tueddu o efelychu steiliau, dulliau meddwl a siarad eu rhieni.
"Ond ar ôl 'ny roedd datblygiad yn niwylliant ieuenctid - pobol ifanc yn herio awdurdod, yn cymryd at eu steil eu hunain ... yn anwybyddu awdurdod oherwydd doedd dim parch at awdurdod a llywodraeth oedd wedi dod a nhw mor agos at ddiwedd y byd.
"Yr agwedd oedd: 'Fe wnawn ni greu ein byd ein hunain'."
Yr Oedfa Olaf, drama-ddogfen Aled Jones Williams, ailddarllediad ar Radio Cymru fore Sul, 10am.


description: Dau o actorion enwocaf Cymru'n dweud wrth bwyllgor Cynulliad eu bod yn pryderu am gynyrchiadau diweddar y sgriniau bach a mawr.

title: 'Diffyg cyfle' i dalent o Gymru, medd actorion


description: Diffyg diagnosis cynnar o glefyd seliag yn arwain at salwch difrifol medd elusen Coeliac UK.

title: Rhybudd elusen am beryglon seliag


description: Y soprano o Abertawe yn sôn am gwrdd â'r sêr ym mhriodas Harry a Meghan

title: Cip tu ôl i'r llen ar briodas frenhinol Elin Manahan Thomas

maintext:
Image caption Roedd Elin Manahan Thomas yn gyfarwydd iawn â Chastell Windsor gan ei bod wedi bod yn byw yno 18 mlynedd yn ôl.
Dim bob dydd mae rhywun yn cael eu llongyfarch gan un o sêr Hollywood, a hynny ar ôl perfformio mewn priodas frenhinol, ond dyna oedd un o'r uchafbwyntiau i Elin Manahan Thomas oedd yn canu'r gân agoriadol ym mhriodas y Tywysog Harry a Meghan Markle ddydd Sadwrn.
Bu'r soprano o Abertawe yn siarad am y profiad o ganu yn y briodas yng Nghapel San Siôr, Castell Windsor, ar raglen Bore Cothi ar Radio Cymru, gan ddatgelu sut gwnaeth 'strop' gan un o'r morynion priodas wneud iddi hi ymlacio:
O'n i yn nerfus, achos mae hi'n foment fawr ac yng nghefn fy mhen o'n i'n meddwl 'dyma'r funud maen nhw'n mynd i'w chware ar y newyddion non-stop wrth ei bod hi'n cerdded i lawr drwy'r capel' - y frawddeg agoriadol yna.
Ond wrth ein bod yn aros am yr ail ffanffêr i ddechrau fe glywson ni ferch fach yn sgrechian tu fas, ac mae'n debyg mai un o'r merched bach oedd yno a'i bod wedi cael real 'strop'. A nath e wneud i fi chwerthin achos roedd e jyst fel priodas go iawn, priodas teuluol: llond capel o ffrindiau a theulu.
Felly a'th y nerfau, ac unwaith 'o'n i wedi gwneud y frawddeg gynta' 'na a gweld Meghan yn dod lawr o'n i'n meddwl 'reit 'wy'n hapusach nawr, allai ymlacio dipyn bach'.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Shân Cothi yn holi’r gantores Elin Manahan Thomas
Byw yn y castell
Ryw 18 mlynedd yn ôl ro'n i'n byw yn y castell yn Windsor. Dyna ble dechreues i mas, mewn ffordd, achos roedd ffrind imi o'r coleg yn canu yn y côr a buon ni'n rhannu tŷ yn y castell.
Am ddwy flynedd felly fues i mewn a mas o'r capel yna lot pan o'n i'n iau felly roedd yn hyfryd i fod yn ôl yna.
Image copyright Mark Milan
Roedd 'na hen ffrindiau ymysg y criw hefyd felly roedd yn deimlad cyfforddus iawn a'r briodas i gyd yn teimlo'n relaxed iawn a gwên ar wynebau pawb.
Ar ôl yr holl ffwdan o roi'r pasborts mewn fel bod nhw'n gwybod pwy o'n i o ran yr ochr security, pan ddechreuodd y briodas ei hunan roedd yn teimlo jyst fel priodas.
Y gân
Ges i'r rhagalwad nôl ym mis Mawrth ac roedd y penderfyniad [am y gân gan Handel] wedi ei wneud yn barod a Meghan wedi penderfynu mai dyna beth roedd hi mo'yn cerdded mewn iddo fe.
O'n i ddim yn cael gwybod beth oedd unrhyw un arall yn gwneud, a doedd neb arall yn gwybod beth o'n i'n wneud, ond 'o'n i'n teimlo o'r dechrau 'mod i'n gwybod pa fath o awygyrlch o nhw mo'yn.
Be wnes i licio fwya oedd canu Cwm Rhondda! Roedd y dewis o emynau yn briliant.
Beckham, Idris Elba a George Clooney
Rwy'n ffan mawr o wylio Suits [y gyfres roedd Meghan Markle yn actio ynddi] ac wrth gwrs roedd yr actorion i gyd yna.
Image caption Roedd cael ei chyfarch gan George Clooney a'i wraig Amal yn un o'r uchafbwyntiau i Elin Manahan Thomas
Weles i gwpl o'r actorion ar y dechrau a wnaethon nhw ddymuno pob lwc imi. Wedyn ar y diwedd dyma pawb yn dod mas heibio i ble roedden ni'n sefyll a, chware teg, yn stopio i longyfarch fi ac yn garedig iawn yn siarad gyda fi.
Y rhai sy'n sticio yn y cof yw David Beckham - roedd honno'n foment fawr - ac wedyn yn dod trwy'r eglwys, Idris Elba, ac ar ben hynny George Clooney ac Amal [ei wraig] a wnaethon nhw stopio hefyd a fy llongyfarch i.
Tase gyda fi ryw 'list fwced' 'wy'n credu fydden i wedi ticio jyst abowt popeth nawr!
Mynd heibio i neges Twitter rhif @elin_manahan Anrhydedd mawr, a huge honour to be part of such a special day. David Blackadder and I had a ball! Amazing atmosphere and so many smiling faces. Congratulations to the happy couple! #RoyalWedding2018 pic.twitter.com/jNGOGX7AEK — Elin Manahan Thomas (@elin_manahan) 19 Mai 2018
Oedd dim hawl gyda ni i gymryd lluniau ond fydden i ddim wedi mo'yn gwneud achos roedd pawb yna fel ffrindiau. Doedd 'na neb yna jyst o ran y sioe, oedd e'n deimlad hyfryd, cynnes iawn bod pawb wirioneddol yna i gefnogi'r pâr.
Weles i'r tywysog wrth iddo fynd heibio a wedodd Harry "Good luck". Wel, 'pob lwc i chi'! O'n i'n teimlo fod e ddim yn rhy nerfus, oedd e'n amlwg yn edrych ymlaen, ac o wylio'r ffilm nôl wedyn o pan o'n i'n canu a Meghan yn cerdded lan, o'n i'n gweld dagrau yn ei lygaid ac o'n i'n meddwl eu bod wedi dewis yn dda iawn o ran gosod yr awyrgylch.
Image copyright WPA Pool Image caption David a Victoria Beckham yn cyrraedd y gwasanaeth priodas
Huw Fash i'r adwy
Ro'n i wedi cael ffrog o Monsoon ac roedd eisiau het arnai so es i'n syth at Huw Rees, Huw Fash, a chware teg nath e jobyn anhygoel. 'Na'th e altro'r ffrog a fe nath yr het i fynd gyda'r ffrog a gyda'r gemwaith hyfryd o Clogau.
Ma 'da fi atgofion cryf a hapus a dwi jyst yn falch mod i wedi cael cymryd rhan mewn diwrnod hapus, hapus - a fi nôl nawr yn bwyta teisen gyda fy nghoffi ar ôl mis o fod yn ofalus!


description: Rhieni, athrawon a llywodraethwyr Ysgol Bro Hyddgen ym Machynlleth yn cwrdd i drafod dyfodol ffrwd Saesneg yr ysgol.

title: Trafod dyfodol ffrwd Saesneg ysgol ym Mhowys


description: Canghennau yng Nghaerdydd, Aberteifi, Dolgellau ac Aberdaugleddau ymhlith y canghennau NatWest fydd yn cau ym Mai a Mehefin 2018.

title: 20 cangen NatWest i gau ar draws Cymru


description: Dyn o Fforestfach i dreulio o leiaf 20 mlynedd yn y carchar ar ôl pledio'n euog i farwolaeth David Wynne yng nghanol Abertawe.

title: Carchar am oes i ddyn am lofruddiaeth yn Abertawe


description: Bachgen tair oed a'i fodryb yn "lwcus i fod yn fyw" ar ôl disgyn wrth geisio dringo i fyny ochr rhaeadr uchaf Cymru.

title: Bachgen tair oed wedi disgyn o raeadr uchaf Cymru


description: Ole Gunnar Solskjær yn arwyddo ei drydydd chwaraewr fel rheolwr Caerdydd, wrth i Jo Inge Berget ymuno o Molde.

title: Berget yn ymuno â Chaerdydd


description: Dyn wedi cael anafiadau difrifol ar ôl cael ei dynnu o gar oedd ar dân yn Bynea, Llanelli, brynhawn Sadwrn.

title: Dyn wedi ei dynnu o gar oedd ar dân


description: Pryderon wedi codi ynglŷn â chynlluniau i orfodi gwerthu tir ar gyfer tai cymdeithasol yn rhad.

title: Gorfodi gwerthu tir yn rhad yn creu pryderon


authors:
Daniel Bissett
Image
Handout

description: Two of the main characters in the S4C drama series will be feeling the pain

title: Is it game over for Sheryl and Gethin in Pobol y Cwm?

maintext:
Get daily updates directly to your inbox + Subscribe Thank you for subscribing! Could not subscribe, try again later Invalid Email
A cynic would say that the art of a perfect affair is to know when to end it.
But relationships are never that simple and very often someone ends up hurt.
Two of the main characters in S4C's popular drama series Pobol y Cwm are feeling the pain this week as the soap gears up for a week's break over Whitsun week during the Urdd National Eisteddfod.
The storyliners at the BBC Wales-produced series have a humdinger of a cliff-hanger prepared for Friday, May 25 that will make viewers gasp until Pobol y Cwm returns on Monday, June 4.
Series producer Llŷr Morus said, "Things take a turn that will change the lives of four people and many other Cwmderi characters forever. It's a storyline that will dominate the soap for the coming months and will lead to heartbreak and trauma."
The frisson and excitement of the secret relationship between Sheryl (Lisa Victoria) and Gethin (Simon Watts) has gripped viewers in recent months.
(Image: Handout)
But now the thrill is over for Sheryl and she wants to end it all for good and concentrate on getting her relationship with partner Hywel (Andrew Teilo) back on track.
"Sheryl is starting to regret the whole affair and wants to put it all behind her and concentrate on her June wedding plans and settling into married life with Hywel and daughter Esther," said Llŷr Morus.
But Gethin just can't put the affair behind him and return to his life with Ffion (Bethan Elis Owen) and daughter Arwen.
"He has become totally besotted with Sheryl and sees her as the true love of his life. He is a complex character with complex needs and believes that Sheryl answers those needs. But it turns out to be a case of unrequited love and at present he is finding it impossible to accept this. I can't say any more except that this week's events will up the ante even more."
Also this week, Eileen reveals news that will shock her family, Dai makes fresh plans for the rugby club and Sioned is still confused about what happened between her and DJ - will DJ do the honourable thing and mess up his future?
Pobol y Cwm, Monday, Wednesday and Friday 8pm; Tuesday and Thursday, 7.30pm S4C English and Welsh subtitles.
Sunday omnibus with on-screen English subtitles.
Available on demand on s4c.cymru, BBC iPlayer and other platforms.
Ydy gêm beryg Sheryl a Gethin ar ben? Stori fawr Pobol yn cymryd tro annisgwyl...
Byddai'r hen sinig yn dweud mai cyfrinach yr affêr berffaith yw gwybod pryd i ddod â'r berthynas i ben.
Ond dydy bywyd byth mor syml â hynny ac yn bur aml mae rhywun yn cael ei frifo.
Mae dau o'r prif gymeriadau yn y gyfres ddrama boblogaidd Pobol y Cwm yn teimlo'r boen fel y byddwn ni'r gwylwyr yn darganfod yr wythnos hon cyn i'r sebon gael wythnos o hoe ar gyfer y Sulgwyn a gŵyl Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd.
Mae gan y criw creadigol yn nhîm cynhyrchu BBC Cymru stori gyffrous ar gyfer nos Wener, 25 Mai, a fydd yn golygu bod gwylwyr ar bigau'r drain nes y bydd Pobol y Cwm yn dychwelyd ddydd Llun, 4 Mehefin.
Meddai cynhyrchydd y gyfres, Llŷr Morus, "Bydd digwyddiadau'r wythnos hon yn newid bywydau pedwar o bobl a llawer o gymeriadau eraill Cwmderi am byth. Bydd y stori wrth galon y ddrama am y misoedd nesaf ac yn arwain at dorcalon a dagrau."
Mae'r affêr angerddol rhwng Sheryl (Lisa Victoria) a Gethin (Simon Watts) wedi gafael yn nychymyg gwylwyr dros y misoedd diwethaf.
Ond erbyn hyn, mae teimladau Sheryl wedi oeri ac mae hi am ddod â'r cwbl i ben a chanolbwyntio ar gael ei pherthynas â'i phartner Hywel (Andrew Teilo) yn ôl ar y llwybr iawn.
"Mae Sheryl yn dechrau difaru â'r holl berthynas ac eisiau rhoi stop ar y cyfan a chanolbwyntio ar gynlluniau'r briodas ym mis Mehefin a chreu nyth gyda Hywel a'u merch Esther," meddai Llŷr Morus.
Ond nid yw Gethin yn teimlo'r un peth; mae'r fflam yn dal ynghyn yn ei olwg ef a dyw e ddim eisiau dychwelyd i'w fywyd gyda Ffion (Bethan Elis Owen) a'u merch Arwen.
"Mae o'n methu meddwl am ddim byd arall heblaw Sheryl ac yn credu mai hi yw cannwyll ei lygaid am byth mwy. Mae o'n gymeriad cymhleth ag anghenion cymhleth ac mae'n credu bod Sheryl yn ateb yr anghenion hynny. Ond dydy hi dim yn teimlo'r un ffordd ac ar hyn o bryd mae'n ei chael hi'n amhosibl derbyn hynny. Fedra i ddim dweud dim mwy heblaw y bydd digwyddiadau'r wythnos yma yn dwysau'r sefyllfa."
Hefyd yr wythnos hon, mae Eileen yn torri newydd sy'n synnu'r teulu; mae Dai yn llawn cynlluniau ar gyfer y clwb rygbi a dydy Sioned dal ddim yn siŵr beth ddigwyddodd rhyngddi hi a DJ y noson o'r blaen– a fydd DJ yn gwneud y peth anrhydeddus ac yn sarnu ei ddyfodol?
Pobol y Cwm, Llun, Mercher a Gwener 8pm; Mawrth ac Iau 7.30pm, S4C isdeitlau Cymraeg a Saesneg.
Omnibws prynhawn Sul, gydag isdeitlau Saesneg ar y sgrîn.
Ar gael ar alw ar s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: Adroddiad i ddigwyddiad yng ngorsaf drenau'r Fenni yn nodi nad oedd digon o archwiliadau diogelwch wedi eu cynnal ar y safle.

title: Cyhoeddi adroddiad damwain gorsaf drenau Y Fenni


description: Ydyn ni'n genedl sy'n gorfwydo'r 'Trolls'?

title: Cartŵn: Yr Arwr Cymraeg cyfoes


description: Cerddorion ifanc o Ynys Môn ar eu ffordd i'r Iseldiroedd i gystadlu am goron band pres ieuenctid gorau Ewrop.

title: Band o Fôn yn cystadlu am goron band pres gorau Ewrop


description: Dyn o'r Felinheli yng Ngwynedd yn cael ei garcharu am oes am lofruddio ei wraig yn ei chartref ym Mangor.

title: Carcharu dyn am oes am lofruddio'i wraig ym Mangor

maintext:
Image copyright Heddlu Gogledd Cymru Image caption Bu farw Betty Jordan ar 31 Gorffennaf y llynedd
Mae dyn o'r Felinheli yng Ngwynedd wedi cael ei garcharu am oes am lofruddio ei wraig yn ei chartref ym Mangor.
Cafodd Elizabeth 'Betty' Jordan, 53, ei thrywanu i farwolaeth gan ei gŵr Paul Jordan, 54, yn ardal Maesgeirchen ym mis Gorffennaf y llynedd.
Bydd Jordan yn treulio o leiaf 14 mlynedd dan glo.
Clywodd Llys y Goron Caernarfon fod Mr a Mrs Jordan wedi gwahanu, a bod Mr Jordan wedi gyrru i'r cartref priodasol a'i thrywanu am ei fod yn credu bod ei wraig yn cael perthynas â rhywun arall.
Bu farw Mrs Jordan yn yr ysbyty yn ddiweddarach y diwrnod hwnnw.
'Salwch meddwl difrifol'
Roedd Jordan wedi pledio'n euog i ddynladdiad ar ôl cyfaddef ei fod wedi estyn cyllell o'r gegin a thrywanu ei wraig mewn ystafell wely, ond roedd yn gwadu ei llofruddio.
Yn ystod yr achos roedd yr amddiffyniad yn mynnu bod Jordan yn dioddef o salwch meddwl difrifol, ac nad oedd yn ei iawn bwyll.
Ond yn ôl yr erlyniad roedd wedi teithio i Fangor o'r Felinheli gyda'r bwriad o ladd ei wraig.
Clywodd y llys fod Jordan yn gweithio i BT, yn uchel ei barch ac yn gyn-lywodraethwr ysgol.
Dywedodd seiciatrydd wrth y llys fod ganddo broblemau iechyd meddwl gan gynnwys paranoia.
Ond clywodd y llys nad oedd tystiolaeth bod Mrs Jordan, oedd yn ofalwr, mewn perthynas â rhywun arall.


description: Cyn-reolwr tîm pêl-droed Abertawe, Garry Monk, yn gadael 'gyda thristwch mawr' ond iddi fod yn fraint cael bod yn rhan o'r clwb am 12 mlynedd.

title: Monk yn gadael 'gyda thristwch mawr'


description: Sentare muri Irake yaciriye urubanza rwo gupfa Umubirigi w'umugwani wa ki Islam, yagiriwe n'icaha co kwifatanya n'umugwi wiyita leta ya Islam, canke I S

title: Umubirigi yaciriwe urwo gupfa muri Irake kubera iterabwoba


description: AC UKIP yn cyhuddo cwrs addysg yng Nghymru o fod yn "arf propaganda" i'r adain chwith, ond y prif weinidog yn mynnu ei fod yn "gytbwys".

title: Cwrs addysg yn 'arf propaganda adain chwith' medd UKIP


description: Dyn 30 oed i fynd gerbron llys ar gyhuddiadau o ddwyn, ymosod ac o fod ag arf yn ei feddiant.

title: Dyn yn y llys wedi lladrad


description: Tai yn parhau heb bŵer yn dilyn tywydd garw Storm Doris ddydd Iau, a theithwyr yn parhau i gael eu heffeithio.

title: Storm Doris: Tai yn parhau heb bŵer wedi gwyntoedd 94mya


description: Lee Rigby o Fanceinion oedd y milwr gafodd ei ladd mewn ymosodiad yn Woolwich.

title: Woolwich: Lee Rigby o Fanceinion oedd y milwr fu farw


description: Dynes o dde Cymru wedi marw ar ôl iddi lithro a chwympo ger mynydd Glyder Fawr yn Eryri fore Gwener.

title: Dynes wedi marw ar ôl llithro ar Glyder Fawr yn Eryri


description: Grŵp o ASau yn galw am wario'r arian sy'n cael ei arbed trwy beidio trydaneiddio hyd at Abertawe ar wella trafnidiaeth yng Nghymru.

title: Galw am wario'r £430m ar drydaneiddio i Abertawe ar Gymru


description: Seiciatrydd yn cyhuddo'r awdurdodau pêl-droed o anwybyddu cysylltiad posib rhwng chwarae'r gêm a datblygu dementia.

title: Dementia ymhlith cyn-bêl-droedwyr yn 'broblem fawr'


authors:
Alun Jones
Uned Wleidyddol Bbc Cymru

description: Ymchwiliad i ddiddymu achos yn erbyn wyth cyn swyddog heddlu wedi costio dros £900,000.

title: Lynette White: Adroddiad am ddiddymu achos yn costio £900,000


description: Bydd buddugoliaeth i Gaerdydd yn erbyn Reading yn sicrhau dyrchafiad i'r Uwch-Gynghrair

title: Dydd y farn i obeithion Caerdydd o ddyrchafiad


description: Cyhoeddi cynllun lles newydd i gefnogi'r cenedlaethau nesaf ym Merthyr Tudful a Rhondda Cynon Taf.

title: Cynllun lles newydd ar gyfer y cenedlaethau nesaf


description: Dyn o Wynedd wedi ei gael yn euog o lofruddio ei wraig ar ôl ei thrywanu i farwolaeth ym Mangor.

title: Paul Jordan yn euog o lofruddio'i wraig ym Mangor


description: Cwmni'r dyn sy'n arwain cais Morlyn Bae Abertawe wedi cynnig talu am gronfa i sicrhau cefnogaeth cyngor i gais i ailagor chwarel leol.

title: Cwestiynu tystiolaeth pennaeth Morlyn Bae Abertawe


description: Aelod o dîm pêl-droed Bangor ymysg 32 ar restr hir gwobr

title: Les Davies: Pêl-droediwr gorau Ewrop?


description: Llifogydd yn effeithio ar rannau o Bowys ddydd Sul.