description: Aelodau Cymreig yn ymateb cyn i gabinet Theresa May gyfarfod i drafod cytundeb drafft ar Brexit.

title: Cyfarfod neilltuol o'r cabinet i drafod cytundeb Brexit

maintext:
Image copyright Getty Images Image caption Cafodd aelodau'r cabinet, gan gynnwys Alun Cairns, weld y ddogfen nos Fawrth
Mae aelodau Ceidwadol o Gymru wedi bod yn ymateb cyn trafodaethau pwysig ar gytundeb drafft Brexit sydd wedi ei lunio gan y DU a'r Undeb Ewropeaidd.
Fe fydd cabinet Theresa May yn cwrdd brynhawn Mercher wrth i'r prif weinidog geisio ennill cefnogaeth i'r cytundeb.
Y gred yw bod Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns o'r farn fod y prif weinidog wedi sicrhau consesiynau gan yr UE a'i fod yn ddewis rhwng y cytundeb hwn, dim cytundeb neu ddim Brexit.
Ond mae'r cyn-weinidog Guto Bebb wedi dweud ei fod yn "anodd iawn gweld" sut y gallai gefnogi'r cytundeb.
Dywed y blaid Lafur na fyddant yn cefnogi y cynllun drafft oni bai eu bod yn credu y bydd yn diogelu swyddi a'r economi gyda'r DU yn aros yn rhan o'r Undeb Tollau.
'Problemau sylfaenol'
Bydd y cyfarfod am 14:00 yn dilyn lobïo caled gan Mrs May nos Fawrth, wrth iddi gwrdd ag aelodau'r cabinet fesul un neu mewn grwpiau bach i ofyn am eu cefnogaeth.
Cafodd Mr Cairns gyfle i'w weld ddydd Mawrth, a dywedodd ei fod yn bwriadu dychwelyd i astudio'r ddogfen yn ddiweddarach mewn ystafell arbennig yn Swyddfa'r Cabinet.
Pe bai'r prif weinidog yn derbyn cefnogaeth y cabinet, y cam nesaf fydd sicrhau cefnogaeth yn Nhŷ'r Cyffredin.
Ond eisoes mae nifer o fewn ei phlaid, rhai o blaid gadael yr UE yn llwyr a rhai sydd am aros, wedi dweud na fyddant yn cefnogi'r cytundeb.
Ar raglen y Post Cyntaf dywedodd y cyn-weinidog llywodraeth ac AS Aberconwy, Guto Bebb, y byddai'n "anodd iawn gweld sut mae rhywun fod i gefnogi'r cytundeb," os yw'n adlewyrchu'r papur gwyn gyhoeddodd y llywodraeth yn flaenorol.
Mae o'r farn ei fod yn debygol bod y cytundeb yn golygu trin Gogledd Iwerddon yn wahanol i'r DU o ran y farchnad sengl am gyfnod, ac y byddai hynny'n codi "cwestiynau sylfaenol" am pam nad yw gwledydd eraill y DU yn cael yr un driniaeth.
"Mae hynny'n mynd i greu problemau sylweddol oherwydd yn fy marn i mae Gogledd Iwerddon yn cael mantais nad ydyn ni'n ei gael yng Nghymru."
Mae Mr Bebb, wnaeth ymddiswyddo o'r llywodraeth oherwydd ei safbwynt ar Brexit, yn ffafrio cynnal refferendwm ar unrhyw gytundeb newydd.
Ond mae AS Ceidwadol arall o Gymru yn dweud y dylid cymryd amser i astudio'r cytundeb cyn dod i benderfyniad.
Dywedodd Stephen Crabb, AS Preseli Penfro, a wnaeth hefyd ymgyrchu i aros yn yr UE, na fydd "pawb yn gallu cael popeth maen nhw mo'yn".
"Mae hyn ynglŷn â chytundeb o gyfaddawd, sy'n sicrhau ein bod yn gadael y DU, ond sy'n ein rhoi ar lwybr i sicrhau perthynas newydd."
'Dim hyder'
Mae'r Blaid Lafur wedi gofyn am gytundeb sy'n golygu y bydd y DU yn aros yn rhan o'r Undeb Tollau wrth adael yr Undeb Ewropeaidd.
Dywedodd Nia Griffith, AS Llanelli a llefarydd Llafur ar amddiffyn: "Does dim hyder gennyf [am y cytundeb drafft] ond byddwn yn ei ystyried, ond ry' ni ddim yn gallu pleidleisio i rywbeth sy'n ddrwg i Brydain neu rywbeth sydd ddim yn rhoi digon o fanylion."
Mae Hywel Williams, AS Plaid Cymru dros Arfon, yn dweud ei fod o blaid rhoi telerau unrhyw gytundeb gerbron y bobl mewn refferendwm arall.
"Ni'n ymadael ar ddiwedd fis Mawrth mewn enw. Ond byddwn yn aros yn y trefniadau fel rhan o'r Undeb Tollau a'r farchnad sengl am gyfnod - rhyw ddwy flynedd ac fe allai bod Gogledd Iwerddon fod yn aros yn y trefniant am byth.
"Fydd gennym ni ddim sedd wrth y bwrdd, byddwn yn derbyn rheolau ond ddim yn eu gwneud nhw.
"Be' mae hi wedi gwneud ydy gohirio'r broblem anodd gyda Gogledd Iwerddon ac os ydy Gogledd Iwerddon yn gallu cael statws fel hyn...pam ddim Cymru."


description: Mi fydd yr elusen Missing People yn derbyn £500,000 dros gyfnod o dair blynedd gan y Loteri Fawr ar gyfer cefnogi pobl sydd wedi bod ar goll a'u teuluoedd.

title: Arian i gefnogi pobl goll a'u teuluoedd

fasttext_language: cy


description: "Dyma pam fi wedi ymddeol..." Ffansi dy hun y Nigel Owens nesaf? Aeth bois Y Clwb Rygbi i ddarganfod beth sy'n gwneud dyfarnwr da...

title: Bois Y Clwb Rygbi yn darganfod beth sy'n gwneud dyfarnwr da...


description: Trigolion pentref ger Aberystwyth, yn gwrthwyebu cynlluniau i adeiladu 20 o dai yn y pentref.

title: Gwrthwynebiad lleol i ddatblygiad tai yng Ngheredigion


description: Buddugoliaeth ysgubol i dîm rygbi Cymru wedi deg cais yn erbyn Tonga.

title: Cyfres yr Hydref: Cymru 74-24 Tonga


description: Sut mae lleoliadau ffilmio C'mon Midffîld wedi newid mewn 30 mlynedd?

title: Anygoel ai!


description: Chwe pherson wedi cael eu henwebu ar gyfer gwobr Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 2018.

title: Cyhoeddi rhestr fer gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymru


description: Rhybudd gan Gymdeithas y Gyfraith am ddyfodol y proffesiwn wrth i nifer y cyfreithwyr ar ddyletswydd leihau.

title: Rhybudd am 'brinder difrifol' cyfreithwyr ar ddyletswydd

maintext:
Gall prinder difrifol o gyfreithwyr newydd arwain at weld mwy o bobl ddiniwed yn cael eu dedfrydu'n euog, yn ôl Cymdeithas y Gyfraith.
Daw hynny yn sgil rhybuddion bod y penderfyniad i rewi codiadau cyflog i gyfreithwyr ar ddyletswydd yn 1998 wedi ei gwneud yn yrfa anneniadol.
Gallai hynny, medden nhw, arwain at fwy o bobl yn gorfod cynrychioli eu hunain mewn llysoedd.
Dywedodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder eu bod am barhau i sicrhau bod digon o gyfreithwyr ar gael.
Gwasanaeth sy'n 'gwegian'
Mae bron i hanner y cyfreithwyr ar ddyletswydd yn Lloegr a Chymru dros eu 50, gyda'r ffigwr yna'n cyrraedd bron i 66% mewn ardaloedd gwledig.
Dywedodd Richard Miller, pennaeth cyfiawnder Cymdeithas y Gyfraith, bod y system yn "gwegian dan bwysau".
"Rydym yn agosáu at bwynt lle nad oes yna gyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd mewn rhai ardaloedd... ac os nad oes gennych gyfreithwyr, yna does yna ddim achos teg," meddai.
"Bydd rhai yn gorfod mynd i'r llys i gynrychioli eu hunain. Gallen nhw fod yn croesholi tystion neu hyd yn oed y dioddefwr, sy'n wirioneddol anghredadwy.
"Y senario waethaf yw y gallai pobl ddiniwed gael eu hystyried yn euog am eu bod yn erbyn erlynydd mwy profiadol a does neb yno i'w hamddiffyn yn iawn."
Image copyright Richard Miller Image caption Mae Richard Miller yn dweud bod y system yn gwegian
Honnodd un cyfreithiwr, sydd am aros yn ddienw, bod rhai unigolion eisoes yn cael eu holi gan yr heddlu heb gynrychiolaeth - er bod gan bawb hawl i gyngor cyfreithiol am ddim.
"Mae pobl wedi cael eu harestio ac am eu bod wedi gorfod aros cyhyd am gyfreithiwr - am nad oedd yna neb ar gael - maen nhw'n cael eu holi heb gynrychiolaeth ta beth, er eu bod wedi gofyn amdano.
"Mae hyn yn digwydd nawr, ac mi fydd yn digwydd yn amlach ac amlach o nawr ymlaen."
Dim ond 11% o'r cyfreithwyr ar ddyletswydd yn Lloegr a Chymru sydd dan 35 oed.
Canolbarth a gorllewin Cymru sydd ymhlith yr ardaloedd sy'n cael eu heffeithio waethaf, gyda dim ond un cyfreithiwr ar ddyletswydd dan 35 oed.
Yng Ngheredigion, mae yna bum cyfreithiwr ar ddyletswydd, ac mae tri ohonynt dros 60 oed.
Yn ôl cyfreithiwr ar ddyletswydd ieuengaf yn sir Benfro, Katy Hanson, sy'n 40 oed ac yn rheolwr gyfarwyddwr cwmni cyfreithiol, mae hi wedi gorfod cadw aelod o staff oedd yn awyddus i ymddeol.
"Dwi'n gwybod bod cwmnïau hefyd yn rhoi'r gorau i'r math yma o waith - mae yna o leiaf tri chwmni yn Sir Benfro sydd ddim yn edrych ar droseddau o'r fath erbyn hyn."
Anodd cadw staff
Nid yw cyfreithwyr ar ddyletswydd wedi gweld cynnydd yn eu cyflog ers 1998, ac fe dorrwyd eu cyflog o 8.75% gan Lywodraeth y DU yn 2014.
Yn ôl Michael Strain, sy'n rhedeg cwmni cyfreithiol yng ngogledd Cymru: "Rydych yn derbyn cyfradd safonol am eich gwaith. Yng ngorsaf heddlu Caernarfon, mae'n £172 y swydd.
"Mi allwn gael achos gyda bachgen 13 oed yn torri ffenest a bod yno am gwta ddwy awr, neu mi allwn fod yno am dridiau gyda rhywun sydd wedi ei gyhuddo o dreisio rhywun.
"Yr un tâl dwi'n ei dderbyn am y ddau achos."
Image copyright Getty Images/Katy Hanson Image caption Katy Hanson, 40, yw'r cyfreithiwr ar ddyletswydd ieuengaf yn Sir Benfro
Dywedodd Michael Grey, sy'n 46 oed ac yn gweithio yng Nghaer, bod y proffesiwn yn gyffredinol yn ei chael hi'n anodd cadw staff.
"Nid yn unig dyw pobl ddim yn ymgymryd â'r gwaith, ond rydym yn colli'r bobl sydd gennym yn barod," meddai.
"Mae toriadau'r llywodraeth wedi bod yn ddidrugaredd. Mae lefelau ffioedd yn gostwng i fan lle nad yw'n gweithio.
"Mae'n llanast, yn llanast llwyr, ac mae'n prysur droi'n drychineb."
Mae cwmnïau eraill yn hyfforddi heddweision sydd wedi ymddeol i fod yn gyfreithwyr ar ddyletswydd.
Ddim yn ddewis 'deniadol'
Yn ôl Dr Daniel Newman, darlithydd yn y gyfraith ym Mhrifysgol Caerdydd, nid yw cymorth cyfreithiol yn "ddewis gyrfa ddeniadol" i nifer o fyfyrwyr.
"Mae'r ddyled fydd gan fyfyrwyr ar ôl astudio yn golygu eu bod yn aml yn deisyfu gweithio mewn meysydd sy'n gwneud mwy o elw," meddai.
"Y gwir amdani yw nad yw gwaith cyfraith droseddol yn Lloegr a Chymru yn cael ei ariannu'n ddigonol, ac o ganlyniad mae'n troi pobl, ac eithrio'r rhai sydd wedi gwir ymrwymo, i ffwrdd."
Dywedodd llefarydd ar ran y Weinyddiaeth Gyfiawnder bod cyfreithwyr yn cyflawni "rôl angenrheidiol" yn y system gyfiawnder troseddol a bod y weinyddiaeth yn "wir gwerthfawrogi eu gwaith gwerthfawr".
Ychwanegodd: "Mae gennym ddigon o gyfreithwyr i ymgymryd ag achosion troseddol ac fe fyddwn yn sicrhau ein bod yn parhau i wneud hynny.
"Rydym yn cyfarfod gyda gweithwyr proffesiynol ym maes y gyfraith ac mi fyddwn yn parhau i drafod gyda nhw am sut orau i sicrhau system gyfiawnder cynaliadwy."


description: Dynes 65 oed fu farw o ganlyniad i dân sigarét mewn tŷ yn Nhowyn, Sir Conwy yn cael ei henwi mewn cwest.

title: Cyhoeddi enw dynes fu farw mewn tân sigarét yn Nhowyn


authors:
Cemlyn Davies
Gohebydd Gwleidyddol Bbc Cymru

description: Modd y mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn cynnal trafodaethau Brexit i'w feio am ddiswyddiadau posib mewn ffatri ceir yn Llanelli, yn ôl Prif Weinidog Cymru.

title: Ansicrwydd Brexit yn achosi 'pryder' diangen


description: Plediodd tri dyn yn ddieuog i lofruddiaeth David Gaut, gafodd ei ddarganfod yn farw yn ei fflat ym mis Awst.

title: Tri'n gwadu llofruddiaeth David Gaut yn Nhredegar Newydd


description: Cymru'n dewis asgellwr Caerwrangon Josh Adams yn hytrach na Liam Williams ar gyfer gêm brawf ddydd Sadwrn yn erbyn Awstralia.

title: Cymru v Awstralia: Dewis Josh Adams dros Liam Williams


description: Staff diogelwch clwb nos yn wynebu carchar am achosi ffrwgwd yn dilyn digwyddiad gyda'r cyn-chwaraewr rygbi Shane Williams.

title: Ffrwgwd Shane Williams: Staff clwb nos Caerdydd yn euog


description: Theatr Genedlaethol Cymru wedi penodi Efa Gruffudd Jones fel cadeirydd newydd bwrdd ymddiriedolwyr y cwmni.

title: Penodi Efa Gruffudd Jones yn gadeirydd Theatr Genedlaethol


description: Elusen Samariaid Cymru'n galw am roi gwersi iechyd meddwl ym mhob ysgol yng Nghymru, yn ogystal â hyfforddiant i bob athro.

title: Galw am addysg iechyd meddwl yn ysgolion Cymru


title: Cabdi Maxamuud Cumar oo Berri maxkamad mar kale la hor geynayo

maintext:
Image caption Dhowr goor oo hore ayaa maxkamad ala hor geeyey Cabdi Maxamuud Cumar
Ayadoo maanta ay maxkamad ku taalla magaalada Addis Ababa amartay in markii shanaad xabsiga lagu hayo madaxweynihii hore ee dawlad deegaanka Soomaalida, Cabdi Maxamuud Cumar, ayaa warar BBCda soo gaaray waxay sheegayaan in isla maanta ay la amray in berrito maxkamad la hor geeyo.
Wararkan ku saabsan in berri oo Jimce ah maxkamad la geyn doono Cabdi Maxamuud waxaa BBC u xaqiijiyey ilo madax banaan iyo kuwo ku dhowdhow kooxda difaacaysa.
Ma cadda sababta isbeddelkan degdegta ah loo sameeyey, hase yeeshee maxkamaddan ayaa la sheegayaa inay ka duwanaan doonto darajo ahaan tii la geeyey afartii goor ee hore.
Iluhu waxay sheegayaan inay kaga duwanaanayso qaabka dacwad qaadidda, ayadoo ay dhegeysiga kiiska ku lug yeelanayaan xeer ilaalinta, iyo xubno ka socda wasaaradda cadaaladda oo aan maxkamadihii hore ku lug lahayn.
Image caption Cabdi Maxamuud Cumar ayaa xukunka ka degey ka dib rabshadihii ka dhacay Jigjiga
Waxaa kale oo iyagana soo baxay warar ku saabsan in markhaatiyaal la horgeyn doono markii ugu horraysay maxkamadda, halka qaar kalena "ay diideen inay maxkamadda horteeda ku marag furaan Cabdi Maxamuud Cumar".
Waxaa kale oo iluhu ay sheegayaan in wixii maxkamaddan ka soo baxa loo gudbin doono tii afarta goor ee hore la hor geeyey.
Maxkamaddaas hore ayaa la sheegayaa in ay leedahay go'aanka ah inay qaadato ama diiddo go'aanka maxkamaddan Cabdi la horgeyn doono.
Cabdi Maxamuud Cumar ayaa xukunka ka degey horraantii bishii Agoosto, ka dib markii rabshado ka dhacay magaalada Jigjiga ay ku fideen deegaanno kale oo ka tirsan gobollada Bariga Itoobiya.


description: Delweddau gorau'r Ffair Aeaf yn Llanelwedd

title: Lluniau: Ffair Aeaf 2018


description: Ni fydd gweithiwr gofal plant wnaeth ddarganfod bod gan berson ifanc dan ei gofal wn yn wynebu camau disgyblu.

title: Plentyn â gwn: Dim cosb i weithiwr gofal o ogledd Cymru


description: Yr Ysgrifennydd Cyllid, Mark Drakeford, yn cymharu buddion economaidd ynni niwclear gyda thrychinebau Chernobyl a Fukushima.

title: Drakeford yn cymharu buddion ynni niwclear â Chernobyl


description: Mae rhieni yn galw am gyngor mwy cyson gan weithwyr iechyd ar y ffordd fwyaf diogel i rannu gwely gyda'u babandod.

title: Rhieni'n galw am gyngor cyson ar rannu gwely â babanod


description: Ydych chi wedi clywed am The Firetones? Wel, maen nhw'n gobeithio rhoi'r siart senglau Nadolig ar dân eleni.

title: Diffoddwyr tân o Gymru yn rhif un yn y siartiau Nadolig?

maintext:
Ydych chi wedi clywed am The Firetones? Wel, maen nhw'n gobeithio rhoi'r siart senglau ar dân y Nadolig hwn, a diffoddwr o'r Trallwng sydd y tu cefn i'r cyfan.
Cafodd y gân ei rhyddhau 34 mlynedd yn ôl, ond nawr mae Chris Birdsall-Jones o'r Trallwng wedi trefnu ail-recordio "Do They Know it's Christmas" o'r newydd i godi arian i elusen y Diffoddwyr Tân, ac mae'r sengl wedi cael sêl bendith Syr Bob Geldof a Midge Ure, y cyfansoddwyr.


description: Rhediad oddi-cartref siomedig Abertawe yn dod i ben wedi buddugoliaeth o 1-0 yn erbyn Bolton.

title: Y Bencampwriaeth: Bolton 0-1 Abertawe


description: Liam Williams yn dechrau yn safle'r cefnwr, gyda Gareth Anscombe yn faswr, wrth i Gymru wneud 14 newid i herio De Affrica.

title: Liam Williams yn gefnwr i herio De Affrica


description: Gall Gymru sicrhau dyrchafiad i Haen A Cynghrair y Cenhedloedd gyda buddugoliaeth yn erbyn Denmarc nos Wener.

title: Cynghrair y Cenhedloedd: Cymru v Denmarc


description: Pobl sydd â phroblemau gyda'u golwg yn wynebu heriau wrth geisio cael cŵn tywys oherwydd diffyg hyfforddwyr, yn ôl elusennau.

title: Pryder am brinder hyfforddwyr i gŵn tywys


description: Paratoadau chwaraewyr Cymru cyn y gêm fawr yn erbyn Denmarc yng Nghynghrair y Cenhedloedd nos Wener.

title: Hwyliau da ar chwaraewyr Cymru cyn gêm Denmarc


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cwestiynu dyfodol hir dymor rhai o ganolfannau Cymraeg Cymru sydd wedi eu hariannu gan y llywodraeth.

title: Cwestiynu dyfodol hir dymor canolfannau Cymraeg


description: Bydd eich dosbarth yn symud ac yn dysgu tabl 4 gyda Cyril yr Alarch gyda’r gân a’r ddawns hwyliog yma.

title: Tabl 4 yn Gymraeg gyda Cyril yr Alarch


description: Cynllun teithio'n rhatach ar fysiau yn cael ei ymestyn i gynnwys pawb rhwng 16-21 oed.

title: Ymestyn cynllun teithio rhad ar fysiau i bobl ifanc


description: Namoonni waa'ee dhukkuba pirezidantii Gaabon yeroo ammaa hospitaala Sa'uud Arabiyaa jiranii odeessaa jiru.

title: Alii Bongoo: Pirezidantiin Gaabon 'haalaan dhukkubsatan garuu itti furaa jira'


description: Y corff sy'n gyfrifol am drenau Cymru yn wynebu cwestiynau gan ACau, ddyddiau'n unig wedi i deithwyr gael rhybudd i wynebu rhagor o oedi.

title: Pennaethiaid Trafnidiaeth Cymru'n wynebu cwestiynau


description: Ni ddylai Carwyn Jones "glymu dwylo" ei olynydd drwy benderfynu ar ddyfodol ffordd liniaru'r M4, meddai AC Llafur.

title: Ni ddylai Carwyn Jones 'glymu dwylo' olynydd ar yr M4


description: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Y gobaith yw sircrhau caniatâd cynllunio a dechrau ar y gwaith adeiladu ar ddechrau 2020, yn ôl Cyngor Sir Gâr.

title: Cefnogaeth i gynllun neuadd y farchnad yn Llandeilo


description: Pennaeth Ysgol Glan Morfa yng Nghaerdydd yn dweud bod gwisg ysgol yn gwella disgyblaeth ac yn atal "sioe ffasiwn".

title: Gwisg ysgol yn atal 'sioe ffasiwn' yn ôl pennaeth

maintext:
Bydd mwy o bwysau ar ysgolion i sicrhau bod gwisgoedd ysgol fforddiadwy ar gael i blant yn sgil canllawiau "cryfach" newydd.
Mae Llywodraeth Cymru'n gofyn am farn disgyblion a rhieni am y canllawiau, fyddai hefyd yn dweud na ddylai ysgolion ofyn am eitemau dillad penodol yn ôl rhyw.
Yn Ysgol Gynradd Glan Morfa yn ardal Sblot yng Nghaerdydd mae cynllun ailgylchu gwisgoedd ysgol ar waith.
Dywedodd pennaeth yr ysgol, Meilir Tomos bod gwisg ysgol yn gwella disgyblaeth ac yn atal "sioe ffasiwn".


authors:
Rhys Williams
Gohebydd Bbc Cymru

description: Y nifer sy'n sefyll arholiadau TGAU a Lefel A wedi gostwng yn aruthrol yn ystod y 10 mlynedd ddiwethaf.

title: Ffigyrau: Llai o ddisgyblion yn astudio cerddoriaeth


description: Bydd arweinydd UKIP yn y Cynulliad yn wynebu cwtogiad yn ei gyflog bob mis er mwyn ad-dalu cost gwaith ar swyddfa na chafodd ei hagor.

title: Cosbi Gareth Bennett am swyddfa na chafodd ei hagor


description: Itangazo rya leta ya Turukiya rije rikurikira ibyumweru byaranzwe n'amakuru yo mu itangazamakuru ajyanye n'iyicwa ry'uyu munyamakuru ku itariki ya kabiri y'ukwezi gushize kwa cumi.

title: Turukiya yatangaje uko yemeza ko umunyamakuru Jamal Khashoggi yishwe


description: Dyfarnwr rygbi'n dweud ei fod yn ystyried rhoi'r gorau iddi ar ôl cael ei "fygwth" yn ystod gêm ieuenctid.

title: Dyfarnwr rygbi'n ystyried rhoi'r gorau wedi 'bygythiadau'


description: Huw 'Fash' Rees sy'n ein dysgu am ffasiwn ar Heno a Prynhawn Da

title: Prynhawn Da, Huw Fash!

maintext:
Mae rhaglen Prynhawn Da ar S4C yn 20 oed yr wythnos yma. Un sydd wedi bod yno ers y cychwyn yn rhoi tips ffasiwn i'r genedl ydy Huw 'Fash' Rees.
Mae hefyd yn wyneb cyfarwydd ar raglen Heno ond yn cofio dyddiau cynnar y sianel ddigidol pan ddechreuodd Prynhawn Da ddarlledu i ddim ond wyth bocs digidol yng Nghymru!
I nodi pen-blwydd Prynhawn Da cafodd Cymru Fyw sgwrs â Huw am ei yrfa, llosgi chips yn fyw ar yr awyr ac wrth gwrs, Sash Huw Fash!
Image copyright Huw Rees
"W ma boi diddorol yn dod o'n pentre' ni, sy'n gwneud ffasiwn yn Llunden ac yn Gymro Cymraeg."
O'n i'n gweithio fel cynllunydd i gwmni Reiss yn Llundain pan ges i alwad ffôn annisgwyl yn gofyn i mi ddod i wneud slot ffasiwn ar Heno.
O'dd e'n gyfle da i ddod adre i weld y teulu ac i siarad Cymraeg ar y dechre, ond ddath e'n rhywbeth mwy exciting. Roedd teledu yn rhywbeth hollol newydd, ffres. Mae hi'n wahanol nawr, pan ma' gymaint o sianeli 'da chi, ond bryd hynny, roedd y cyfle i fod ar y teledu yn rhywbeth mawr.
Dwi wedi cadw at y cyngor ges i yn y man cychwyn gan berson yn y byd teledu: "Mae lot o gyflwynwyr yn mynd a dod, ond mae arbenigwyr wastod yn arbenigwyr."
Wnes i wrando'n astud ar hynny, a dyna pam dwi dal yma, dwi'n credu - ti methu cymryd yr arbenigedd na'r cymwystere sydd gen ti bant.
Y dyddie yma, mae unrhyw un yn gallu bod yn 'steilydd' neu 'make-up artist' ond dwi'n dod o'r hen ysgol lle ro't ti'n astudio i gael cymwysterau fel dy fod ti'n arbenigwr mewn rhywbeth. Wedyn mae gen ti hawl i roi dy farn.
Image copyright S4C Image caption Huw gyda rhai o gyflwynwyr eraill Prynhawn Da - Dafydd Wyn, Siân Thomas a Rhodri Owen
Fi sy'n dewis pob darn o ddilledyn ar gyfer y rhaglenni - dwi byth yn trafod dim byd mae rhywun arall wedi ei ddewis.
Mae pobl o bob oedran yn gwylio, ac mae'n bwysig cofio hynny pan dwi'n meddwl am ddillad. Dwi wastad yn trio dewis dillad i bob oedran, pob seis, a gwahanol brisiau. Ni'n trio dangos y cyfan, ac apelio at ystod eang o gynulleidfa.
Mae'n rhyfedd meddwl, yn wythnos gynta' Prynhawn Da, dim ond wyth bocs digidol oedd yn bodoli.
Felly dim ond wyth person, neu wyth teulu (neu fel dwi'n hoffi meddwl, wyth cymuned rownd un teledu!) oedd yn gwylio. Mae hynny'n cynnwys Mam a Dad oedd wedi prynu bocs yn arbennig i fy ngwylio i! Erbyn hyn mae wedi datblygu i fod yn un o'r rhaglenni mwya' poblogaidd ar S4C.
Dim ond Tinopolis fel cwmni oedd yn gwneud stwff digidol ar y pryd, ac wrth gwrs, digidol yw popeth erbyn hyn. Roedd e'n deimlad braidd yn od i ddod o raglen fel Heno, oedd â gymaint o gynulleidfa, a mynd at raglen oeddech chi'n gwybod oedd â chynulleidfa fach iawn - ond tyfodd y gynulleidfa honno yn fuan iawn.
Image copyright S4C Image caption Huw Fash hen ffash! Dyddiau cynnar Prynhawn Da - ugain mlynedd yn ôl
Mae teledu byw yn lot mwy o sbri, ti'n fwy real.
Dwi'n cofio eitem am gystadlaethau cŵn yn rhedeg i'r afon ac yn ôl - ci ar ôl ci - a Lyn Ebenezer yn cysgu ar y soffa! Ac wedyn, yn syth yn dechre'r eitem nesa', â'r un linell bob tro - "'Sai'n deall dim am ffasiwn, ond ma 'da ni foi sydd yn..."
A ges i fy atgoffa yn ddiweddar am eitem 'nes i ar y dechre ynglŷn â chips 'di rhewi (mae'n amlwg nad oedden nhw'n gallu meddwl pwy arall 'sa'n gallu gwneud yr eitem!). Felly dyna fi yn coginio'r chips yn y stiwdio, i weld pa rai oedd yr hawsaf i goginio a pha rai oedd yn blasu orau... a losges i'r chips! Falle nad fi oedd y person gore ar gyfer yr eitemau yma - fi'n gallu coginio ond falle ddim ar sgrin!
Gan fod yr eitemau yn 20 munud o hyd, o'dd e'n dangos pwy o'dd yn gallu ei 'neud e. Roedd rhaid siarad am 20 munud non-stop, a gwybod am beth oeddech chi'n siarad - ma' hwnna'n lot o siarad.
Ond fel mae Elinor Jones wastad yn dweud "Gall Huw Fash siarad am dip am hanner awr!"
Image copyright S4C Image caption Lyn Ebenezer ac Elinor Jones oedd cyflwynwyr cyntaf Prynhawn Da
'Nath yr enw Huw Fash fachu o'r dechre. Mae pobl wir yn meddwl mai Fash yw fy nghyfenw i!
Dechreuodd Sash Huw Fash rhyw wyth mlynedd yn ôl, wythnos cyn y Royal Welsh, a roedden ni eisiau cael eitem gwisg y dydd. Gan ei fod yn sioe geffyle nes i gynnig 'sa ni'n gallu rhoi sash fel ma nhw'n ei roi i'r pencampwyr yn y prif gylch!
A mae e 'di cymryd off, ma'n hilarious! Mae Huw Stephens wedi siarad amdano fe ar Radio 1, H o Steps wedi dod i seremoni BAFTA yn chwilio am un... Mae 'na un boi sy'n steilydd â'r cwmni dillad Joules gafodd un yn y Sioe Fawr un flwyddyn, a ma' fe'n dod â fe mas bob blwyddyn ac yn crwydro'r maes yn ei wisgo fe!
Image copyright S4C Image caption Ian Watkins, neu H o Steps, yn derbyn ei Sash Huw Fash gwerthfawr
Roedden ni'n griw bach iawn ar y dechre, a ddaethon ni'n agos iawn - ni'n cael lot o sbri hyd heddi.
Mae'r tîm yn dod 'mlaen yn dda iawn, ac mae hynny'n dod drosto - pawb; y cyflwynwyr a'r tîm cynhyrchu.
Nes i ddechre ar Heno 26 o flynydde yn ôl a fi byth 'di gadel. Through thick and thin (neu through fat and thin, fel 'wy'n ei weud) - fi dal 'ma!
Hefyd o ddiddordeb...


description: Tôn un o ymgeiswyr arweinyddiaeth Llafur, Mark Drakeford ar Brexit yn "ofnadwy" yn ôl ymgeisydd arall yn y ras, Vaughan Gething.

title: 'Tôn Drakeford ar Brexit yn ofnadwy,' medd Gething

maintext:
Image caption Roedd yna anghytuno rhwng yr ymgeiswyr yn y ddadl a ddarlledwyd ar BBC Cymru
Mae tôn un o'r ymgeiswyr am arweinyddiaeth Llafur Cymru, Mark Drakeford, ar Brexit yn "ofnadwy" yn ôl ymgeisydd arall yn y ras, Vaughan Gething.
Mewn dadl gafodd ei darlledu ar BBC Cymru nos Fercher, dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd fod Mr Drakeford yn "anghywir" wrth siarad am baratoi ar gyfer Brexit.
Ond yn ystod yr hystings dywedodd Mr Drakeford fod hynny'n "nonsens" a bod Mr Gething ei hun yn gwneud yr un math o waith o fewn ei adran.
Mae Eluned Morgan, Mr Drakeford a Mr Gething yn ymgeisio i fod yn brif weinidog nesaf Cymru.
'Amddiffyn swyddi a'r economi'
Yn ystod y ddadl dywedodd Mr Drakeford, Ysgrifennydd Cyllid Llywodraeth Cymru, y bydd yn rhaid i'r prif weinidog nesaf "wneud y gwaith pwysig o baratoi ar gyfer beth sy'n digwydd ar ôl Brexit".
Dywedodd: "Dwi o'r farn y byddai Cymru yn well o fod y tu mewn i'r Undeb Ewropeaidd ond os ydyn ni'n gadael dwi am sicrhau ein bod yn gadael ar dermau sy'n amddiffyn swyddi ac economi Cymru."
Ond ymatebodd Mr Gething drwy ddweud na ddylai'r Blaid Lafur "alluogi Brexit Ceidwadol".
Image caption Dywedodd Vaughan Gething na ddylai'r Blaid Lafur alluogi "Brexit Ceidwadol"
"Mae ei dôn yn ofnadwy," meddai Mr Gething tra'n beirniadu Mr Drakeford.
"Mae'n anghywir siarad am gwblhau'r gwaith os ydym yn gadael, dyna'i gyd ry'n yn ei glywed. Ry'n angen rhyw fath o arweinyddiaeth ar gyfer y dyfodol."
"Nonsens," meddai Mr Drakeford.
Fe wnaeth Ms Morgan ymyrryd trwy ddweud: "Bydden i'n hoffi petai'r dynion yn stopio hyn. Yr hyn sy'n rhaid i ni ei wneud yw canolbwyntio ar yr hyn sydd orau i bobl Cymru."
Dywedodd Mr Gething bod yn rhaid i Lafur "frwydro am bleidlais i'r bobl ar y cynllun terfynol".
Image caption Dywedodd Mark Drakeford bod rhaid i'r prif weinidog nesaf "baratoi ar gyfer beth sy'n digwydd ar ôl Brexit"
Yn ystod y ddadl galwodd Mr Drakeford unwaith yn rhagor am etholiad cyffredinol os nad yw Theresa May yn gallu pasio'r cytundeb drafft drwy'r senedd, ac ychwanegodd os nad yw hynny'n digwydd "bod yn rhaid mynd 'nôl at y bobl a chael refferendwm arall".
"Bydd gadael yr UE yn gwneud Cymru yn dlotach," meddai.
"Mae'n rhaid dod o hyd i ffordd o ddod i delerau ar ganlyniad gwahanol os yw hynny'n bosib, ond ar yr un pryd paratoi'r ffordd ar gyfer beth sy'n digwydd os ydyn ni'n gadael."
Pleidlais newydd oedd dewis Ms Morgan.
"Dwi am i bobl Cymru benderfynu a ydynt eisiau Brexit neu beidio," meddai.
"Byddwn yn cefnogi pleidlais i'r bobl ond byddwn yn gwneud yn glir mai fy mwriad i fyddai arwain ymgyrch i aros yn yr Undeb Ewropeaidd. Dyna'r dewis gorau i Gymru."


authors:
Teleri Glyn Jones
Gohebydd Bbc Cymru

description: Shannon Chittenden, 18, yn rhannu ei phrofiad o broblem sydd ar cynnydd ledled Prydain - tlodi hylendid.

title: Tlodi hylendid: 'Ddim yn teimlo fel fi fy hun'

maintext:
Image caption Dywedodd Shannon Chittenden bod tlodi hylendid wedi effeithio ar ei hiechyd meddwl
"Mi ddechreuodd y cwbl oherwydd fy mod i wedi rhedeg allan o foundation a 'dwi'n gwybod bod hynny yn swnio'n hurt i rai pobl, ond i mi, mae'n o'n bwysig.
"I ferched eraill, efallai mai dim ond colur ydy foundation, ond i mi mae o fel mwgwd. Mae'n gallu cuddio fy mhroblemau."
I Shannon Chittenden, 18 o Gaerdydd, nid dim ond rhywbeth sy'n codi cywilydd arni ydy tlodi hylendid personol - mae'n gallu effeithio ar ei hiechyd meddwl.
Ond mae pobl fel hi nawr yn dechrau cael cynnig cymorth gan grwpiau fel Beauty Banks - criw o bobl sy'n dosbarthu miloedd o nwyddau hylendid i'r rheiny mewn tlodi hylendid.
'Teimlo mor isel'
"Mae colur a phethau ymolchi yn gallu codi gwên ar wyneb rhywun," meddai Shannon.
"Pan doedd gen i ddim, doeddwn i ddim yn teimlo fel fi fy hun. Roeddwn i'n teimlo fel na allwn i gyflwyno fy hun i'r byd, doeddwn i methu dangos i'r byd 'mod i'n gryf oherwydd 'mod i'n teimlo mor isel am y ffordd roeddwn i'n edrych.
"Cafodd effaith fawr arna'i... roedd o'n teimlo bron fel bod 'na neb i fy helpu i."
Image copyright Getty Images Image caption Dywedodd Shannon ei bod weithiau'n gorfod defnyddio papur tŷ bach yn lle padiau mislif
Mae gwaith ymchwil gan Ymddiriedolaeth Trussell, sydd â rhwydwaith o fanciau bwyd ar draws y DU, yn awgrymu bod mwy na hanner y bobl sy'n defnyddio eu gwasanaethau methu fforddio cynnyrch ymolchi.
Roedd Shannon, sydd ddim yn gallu gweithio ar hyn o bryd oherwydd ei phroblemau iechyd meddwl, yn ddigartref am gyfnod tra roedd hi yn y coleg.
Mae hi'n derbyn £230 pob mis mewn taliadau Credyd Cynhwysol, sy'n talu am rentu lle yn yr hostel lle mae hi'n byw nawr.
Mae ei chostau bwyd yn golygu ei bod hi'n aml yn gorfod penderfynu rhwng bwyd a phethau ymolchi, nwyddau mislif a cholur.
"Mae padiau yn costio mwy na £1, os ydych chi eisiau rhai arbennig sy'n fwy cyfforddus, mae'n rhaid i chi dalu £2 neu £3 am baced o 12 pad," meddai Shannon.
"Gall £3 fynd yn bell. I mi, mae hynny'n fara, menyn a llaeth. Gall hynny bara wythnos tra bod paced o badiau dim ond yn ddigon am ddeuddydd."
'Ddim yn teimlo fel fi fy hun'
Yn ôl Shannon, mae'r ffaith nad yw hi'n gallu prynu rhai o'r pethau yma wedi arwain iddi deimlo'n unig ac isel.
"Pan nad ydw i'n teimlo ar fy ngorau, dydw i ddim eisiau gweld pobl... a dwi'n ofnadwy o isel," meddai.
"Dydw i ddim yn teimlo fel fi fy hun. 'Dwi wir yn teimlo bod hynny oherwydd bod gen i ddim foundation y diwrnod hwnnw, neu fod gen i ddim pad i wisgo ac mae'n rhaid i mi ddefnyddio papur tŷ bach.
"Mae'n neud i ti deimlo'n isel iawn."
Image copyright Getty Images Image caption Mae Beauty Banks yn darparu pecynnau gofal i bobl sydd eu hangen ar draws Prydain
Ar gyfer pobl fel Shannon mae Beauty Banks wedi'i sefydlu, a hynny gan y newyddiadurwr o Gymru, Sali Hughes, a'r cyfarwyddwr harddwch, Jo Hones.
Mae'r sefydliad yn casglu cynnyrch ymolchi a nwyddau harddwch gan gwmnïau mawr a'r cyhoedd i baratoi pecynnau gofal i yrru at fanciau bwyd ac elusennau ar draws Prydain.
Mae Ms Hughes, sydd wedi siarad am ei phrofiad hi o ddigartrefedd yn y gorffennol, yn dweud bod gwallt, croen a dannedd glân yn "hawl, nid yn fraint" a bod hylendid personol yn "hollbwysig i'n hurddas, hunan-barch, a'n iechyd meddwl".


description: ACau yn galw am roi diwedd ar doriadau mewn addysg bellach mewn pleidlais yn y Senedd.

title: Addysg: Llywodraeth yn colli pleidlais


description: Scarlets yn sgorio pedwar cais wrth iddyn nhw hawlio pwynt bonws yn erbyn Ulster ar Barc y Scarlets.

title: PRO14: Scarlets 29-12 Ulster


description: Elusen yn dweud gallai teclyn gorchuddio coesau prosthetig wneud "gwahaniaeth mawr" i hyder y rheiny sydd wedi colli coesau.

title: Cwmni o Ddinbych yn 'chwalu rhwystrau' coesau ffug

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mark Williams yw cyfarwyddwr y cwmni Limb Art
Gall teclyn gorchuddio coesau prosthetig wneud "gwahaniaeth mawr" i hyder y rheiny sydd wedi colli coesau, yn ôl elusen.
Mae cwmni Limb Art o ardal Dinbych wedi ennill gwobr am eu gorchuddion, sydd yn aml yn lliwgar neu'n dangos symbolau.
Yn ôl y sylfaenydd, Mark Williams, mae chwalu rhwystrau ac annog pobl i fod yn falch o'u coesau ffug yn rhan o'r nod.
Dywedodd elusen Leonard Cheshire bod mentrau fel hon yn gadael i unigolion "sefyll allan am resymau da".
'Siap gwahanol'
Eleni, cyrhaeddodd Limb Art rownd derfynol gwobrau mentergarwch oedd wedi'u hyrwyddo gan sylfaenydd EasyJet, Stelios Haji-Ioannou.
Gyda'r clod, roedd gwobr ariannol o £10,000. Ond menter bersonol oedd creu gorchuddion yn wreiddiol, yn ôl Mark Williams, sy'n gyn-nofiwr Paralympaidd a gollodd goes mewn damwain ffordd tra ar ei feic yn 1982.
"Pum mlynedd yn ôl, o'n i'n gwneud covers i fy hun.
"Ac wedyn, oedd lot o ffrindiau oedd 'efo un goes, o'n i'n nabod o'r Paralympics a phetha', yn dechrau gofyn 'alli di wneud un o'r rheina i fi?'
"Felly datblygodd y busnes drwy ddechrau gwneud ambell i cover."
Mae'r coesau prosthetig sy'n cael eu cynnig ar y gwasanaeth iechyd yn "ymarferol", yn ôl Mark, ond yn debyg i bolyn ar waelod y goes.
Mae'r gorchuddion yn rhoi siâp gwahanol a'r dyluniadau'n gallu adlewyrchu diddordebau'r person sy'n ei ddefnyddio.
Mae un o ffrindiau Mark, Anthony Bates, wedi bod yn profi nifer o ddyluniadau Limb Art.
Collodd ei ddwy goes mewn damwain beic modur, ac mae'n dweud bod y gorchuddion yn medru "chwyddo hyder" y rheiny sy'n defnyddio coesau ffug.
"Mae'n golygu nad ydach chi wastad ar y droed ôl, yn meddwl am beidio mynd allan o'r tŷ rhag bod pobl yn syllu.
"Dwi wedi caledu i'r peth bellach.
"Ond mae gadael ysbyty a dychwelyd i'r byd go iawn ar ôl colli eich coesau yn frawychus."
'Hyder'
Tynnu sylw at goesau prosthetig mewn ffordd bositif ydy'r bwriad, yn ôl Mark. Mae hynny'n werthfawr, yn ôl Mair Aubrey o elusen Leonard Cheshire, oedd ynghlwm â'r gwobrau mentergarwch.
"Mae'n rhoi'r hyder i bobl fynd allan a bod eraill yn edrych ar y celf, nid y prosthetig," meddai.
"'Dan ni wedi cael ymateb da iawn, ac mae pobl yn excited 'efo'r fenter oherwydd maint y gwahaniaeth allai hyn wneud i'w bywyd nhw a'u hyder nhw."
Bwriad Mark Williams ydy ehangu'r busnes dros y misoedd nesaf, a lledaenu'r neges am ei orchuddion i'r Unol Daleithiau.


description: Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn cyhoeddi enillwyr gwobrau pêl-droed ar lawr gwlad 2018.

title: CBDC yn cyhoeddi enillwyr gwobrau pêl-droed llawr gwlad


description: Nid oes gan Swyddfa Cymru lawer o ddylanwad ar y ffordd mae Llywodraeth y DU yn gweithio, yn ôl y prif weinidog Carwyn Jones.

title: Carwyn Jones: 'Swyddfa Cymru ddim yn ddylanwadol'

maintext:
Image caption Fe wnaeth Carwyn Jones ei sylwadau mewn pwyllgor yn y Cynulliad ddydd Gwener
Nid oes gan Swyddfa Cymru lawer o ddylanwad ar Lywodraeth y DU, yn ôl Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones.
Daw'r sylwadau ar ôl i Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns - sydd hefyd yn arwain Swyddfa Cymru - ddweud fod cytundeb Brexit yn fater ar gyfer gweinidogion y DU, nid Mr Jones.
Dywedodd Mr Jones wrth ACau fod effaith cytundebau masnach rhyngwladol yn "enfawr mewn ardaloedd datganoledig".
"Ond, nid wyf yn credu fod gan Swyddfa Cymru lawer o ddylanwad o gwbl ar y ffordd mae Llywodraeth y DU yn gweithio" meddai.
Mae Swyddfa Cymru wedi cael cais am ymateb.
Roedd Mr Jones, eisoes wedi beirniadu Theresa May am beidio â rhannu manylion am y cynllun drafft Brexit gyda'r llywodraethau datganoledig cyn ei drafod gyda'i chabinet.
Mewn datganiad ddydd Mercher ymatebodd Mr Cairns i sylwadau MR Jones drwy ddweud fod "hwn yn bolisi sy'n dod o dan bwerau Llywodraeth y DU. Mae yna ddwy lywodraeth yng Nghymru".
"Dydw i ddim yn dweud wrth Lywodraeth Cymru beth i wneud gyda'r Gwasanaeth Iechyd. Mae hwn yn bolisi Ewropeaidd yn ogystal ag un i Lywodraeth y DU," meddai.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd Alun Cairns wedi awgrymu y dylai Carwyn Jones sefyll fel AS os oedd am gael dweud ei ddwed ar faterion Llywodraeth y DU
Wrth ateb cwestiynau am sylwadau'r Mr Cairns mewn pwyllgor yn y Cynulliad ddydd Gwener, eglurodd Mr Jones fod perthynas gweinidogion Cymraeg â Llywodraeth y DU "ddim yn mynd trwy Swyddfa Cymru".
"Rydw i'n delio'n uniongyrchol gyda'r Prif Weinidog, dydw i ddim yn delio gydag Ysgrifennydd Cymru ac wedyn mynd trwyddo ef at y Prif Weinidog," meddai.
Ychwanegodd: "Nid yw'n gywir i ddweud ei fod yn fater sydd wedi ei gadw [yn San Steffan].
"Wrth gwrs, mae masnach ryngwladol a chytundebau rhyngwladol yn fater sydd wedi ei gadw, ond mae eu heffaith ar ardaloedd datganoledig yn enfawr.
"Dyw hi byth yn ddoeth i ddweud 'nid yw'n berthnasol i chi', oherwydd yn amlwg nid yw hynny'n wir.
"Ond, dydw i ddim yn meddwl fod gan Swyddfa Cymru lawer o ddylanwad ar y ffordd mae Llywodraeth y DU yn gweithredu, ac rwy'n credu fod Llywodraeth y DU yn bendant yn gweld hi'n haws delio gyda ni."


description: Bydd Pont Tywysog Cymru yn cau i gyfeiriad y gorllewin am benwythnos cyn y Nadolig er mwyn tynnu blychau tollau.

title: Cau'r M4 ar bont Hafren i dynnu tollau


description: Y Gweilch yn colli'n drwm yn erbyn pencampwyr Ewrop yn Nulyn, wrth i Leinster sgorio saith cais ar eu ffordd i fuddugoliaeth gyfforddus.

title: PRO14: Leinster 52-7 Gweilch


description: Disgwyl i gynllun i adeiladu simnai 35m o uchder mewn ffatri bwyd anifeiliaid anwes yn Sir Ddinbych gael ei gymeradwyo.

title: Cais am simnai i leddfu arogl annymunol o ffatri


description: Cyn-olygydd Radio Cymru, Betsan Powys, yn sgwennu llythyr i'w phlant wrth iddi newid byd

title: Betsan Powys: Pam wnes i adael gyrfa a newid byd

maintext:
Mae'n rhywbeth sydd ar feddwl nifer fawr o famau sy'n gweithio; i gael y cydbwysedd yn iawn rhwng gwaith a theulu a threulio digon o amser gyda'u plant.
Mae Betsan Powys, a oedd yn ohebydd gwleidyddol blaenllaw yn y BBC am nifer o flynyddoedd cyn cael ei phenodi'n olygydd Radio Cymru, yn dweud mai sgwrs gyda chydweithiwr wnaeth arwain at ei phenderfyniad "fel bollt" i adael gyrfa lwyddiannus i dreulio mwy o amser gyda'i theulu.
Sylweddolodd nad oedd modd iddi "ei chael hi bob ffordd" meddai.
Yma, mewn llythyr agored i'w phlant, sydd yn eu harddegau, mae'n trafod y penderfyniad mawr i newid byd:
Image copyright Betsan Powys Image caption Dywed Betsan Powys fod meddwl am y diwrnod anochel pan fyddai'r plant - Madog a Manon - yn gadael cartref wedi bod yn sbardun iddi adael ei swydd.
Annwyl blant,
Wel 'te chi'ch dau, dyma ni - y bennod newydd wedi dechrau. Dwi wrthi'n raddol bach yn dod i synhwyro, wedyn ddechrau deall, ble dwi ar fy ennill, be' dwi'n golli - a sut mae newid byd i un aelod o'r teulu yn newid byd i ni gyd. Chithe r'un peth dwi'n siŵr.
Un o'r cwestiynau cyntaf ofynnwyd i fi pan sonies i mod i'n rhoi'r gorau i ngwaith i gael mwy o gwmni Dad a chi'ch dau, oedd p'run ai on i wedi gofyn i "my teenage son and daughter" oeddech chi ffansi treulio mwy o amser gyda fi? Eitha reit! Ond ro'n ni wedi trafod yn doedden, a'ch ymateb chi'n selio'r fargen.
Do'n i ddim wedi hir ystyried rhoi'r gorau iddi. Fe ddaeth fel bollt. Sgwrs ges i, lle soniodd cydweithiwr bod y diwrnod pan yw'ch plant yn awchu i adael cartre yn ddi-syfl - 'immovable'. Y gair 'na drawodd fi mor galed.
Os ydy'r diwrnod hwnnw yn ddi-syfl, a ti Manon fydd y cyntaf i bacio dy fag, yna'n syml iawn roedd yn rhaid i fi symud. Fi oedd pia'r sylweddoliad nad oes modd i fi ei chael hi bob ffordd, a fi oedd pia'r penderfyniad i wneud rhywbeth am y peth.
Mae'n rhyfedd sut mae un gair yn gallu rhoi tro ar fyd. Ti'n cofio byw yn Battersea Manon? Dad adre yn 'magu'r babi', yn gwylio fideos 'Bobi a Beti' er mwyn dysgu Cymraeg gyda ti, yn trwsio'r drol fach bren a threulio oriau yn cerdded gyda ti ar hyd yr afon Tafwys nes bod dim angen y drol, a dy gerddediad di'n gadarn? Chofi di ddim mynd am dro i'r parc gyda Mamgu Llundain, a gweld wiwer, a holi "Wossa Mamgu?" yn dy acen De Llundain drom. Y 'wossa' yna wnaeth fi'n benderfynol o ddarbwyllo Dad i ddod i fyw yng Nghymru i dy fagu di a Madog.
Wel, 'immovable' nath hi'r tro hwn.
Hynny ac awydd i wneud rhestr hir o bethe sydd wedi bod yn aros eu tro'n rhy hir. Chi 'di clywed digon amdanyn nhw, felly gyda'n gilydd nawr: cerdded llwybr yr arfordir fesul pwt, bob cyfle posib; joio coginio a phobi ac am y tro cyntaf yn 'y mywyd, gneud cacen Dolig. Cadw'n heini, dechre rhedeg y park run ar fore Sadwrn, eistedd ar y soffa fach yn y ffenest i ddarllen papur, bwcio tocynnau rhad ganol-wythnos-plant-yn-yr-ysgol i fynd i weld pethe, 'neud pethe, peidio osgoi pethe.
Yfed mwy o goffi neu glasied o jin gyda phobl mae gen i fwy dwi ishe'i ddweud wrthyn nhw, mwy dwi ishe'i glywed ganddyn nhw, sortio'r tŷ - ac mae'r rhestr yn siŵr o dyfu. Dwi 'di cerdded o'r drws ffrynt i Drwyn y Rhws hyd yn hyn, wedi cofio e-bostio ffrind i holi am ei rysáit enwog am gacen Dolig, wedi paentio'r bathrwm, paentio stafell wely - megis dechrau.
Image copyright Betsan Powys
Ond gawn ni un peth yn glir? Un o f'atgofion cynharaf i yw eistedd yng nghefn y dosbarth yn Ysgol Gynradd Gymraeg Senghenydd, a Mam wrth y bwrdd du. O'n i'n ymfalchïo ei bod hi'n athrawes ffantastig ac yn dwlu lawn cymaint mod i, oedd ddim eto'n ddigon hen i fynd i'r ysgol, yn cael bod yno gyda hi.
Mae gen i frith gof o Mark a Patrick yr efeilliaid, Ann efo'i gwallt gole, Mara efo'i gwallt tywyll ac o'n i mor lwcus o gael eistedd gyda nhw'n gwrando, pensil yn fy llaw, wedi'n siarsio i fod yn dawel. Ar y pryd, roedd y peth yn antur. Nawr, dwi'n sylweddoli mod i yno am nad oedd dewis gan Mam os oedd hi am weithio. Os nad oedd Phoebe o'r capel ar gael i warchod, roedd rhaid fy hwpo i i'r car a mynd â fi gyda hi. Antur dwi'n ei gofio hyd heddiw.
Felly peidiwch meddwl mod i'n cywilyddio mod i wedi mynd yn ôl i ngwaith yn fuan iawn ar ôl i chi gael eich geni. Lwcus fues i, bod Dad yn fodlon bod adre, iddo fe fynd yn ôl i'r coleg i astudio cerflunio er mwyn troi ei law at rwbeth oedd yn ddiléit ond er mwyn bod ar gael i chi'ch dau hefyd. Fe wnes i'n fawr o bob cyfle ges i, a dwlu ar bopeth ddaeth. Pan o'n i'n Olygydd Gwleidyddol, fe ddaeth Dad â ti Madog, yn chwech wythnos oed, i'r stafell fach ar bwys y stiwdio i gael dy fwydo yn ystod rhaglen canlyniadau'r Etholiad Cyffredinol yn 2005. Antur!
Dwi'n cofio sibrwd yn dy glust di Manon, rhwng cwsg ag effro yn dy wely, mod i'n sylweddoli i fi golli noson rieni, neu gyrraedd yn hwyr i gyngerdd ysgol - ond nad o'n i am i ti feddwl am eiliad bod gwaith yn faich, yn niwsans. Ro'n i am i ti wybod bod gwaith a gyrfa a chyflog - i fi - yn bethau angenrheidiol, i'w trysori ac nad anghofia i fyth glytwaith cyfoethog y tri degawd d'wetha 'ma.
Ydych chi wedi bod ar eich colled? Dwi'n amau hynny'n fawr. Chi 'di elwa ar gyflog deche, ar fam fodlon, a falle i chi ffeindio allwedd dan y mat weithiau a swper ffwrdd-â-hi yn aml ond nid fi yw'r unig fam mewn swydd all ddweud i'r plant hefyd gael pob gofal.
Ond nawr, FI sy'n teimlo'r angen i dreulio amser gyda chi. FI sydd - yn ddwfn rwle'n fy stumog - yn gwybod na fysen i wedi maddau i fi fy hun pe na bawn i wedi ildio, wedi gwyro oddi ar lwybr gwaith a gyrfa, er mwyn bod yno i chi'ch dau. Dwi am fod yn sbwnj, yn socian bob sgwrs, bob osgo sy'n dweud rwbeth wrtha i am y diwrnod, y prawf, y wers aeth heibio, yn cofnodi, a gwrando. Fe fyddwch wedi mynd cyn i ni droi rownd - cyn i fi gyrraedd hanner ffordd rownd yr arfordir dwi'n ame!
Wna i ddim difaru chwaith. Dwi 'di gwrando ar 'y ngreddf erioed, a dyna dwi'n ei wneud nawr, felly'n gam neu'n gymwys, fydd dim diben difaru.
Barod amdani?
Mam
Hefyd o ddiddordeb:


description: Mae buddugoliaeth Cymru yn erbyn De Affrica yn golygu eu bod nhw'n gorffen Cyfres yr Hydref yn ddiguro am y tro cyntaf.

title: Cyfres yr Hydref: Cymru 20-11 De Affrica


description: Manw yn mynd i Minsk i gynrychioli Cymru yng nghystadleuaeth Junior Eurovision am y tro cyntaf

title: Manw yn cynrychioli Cymru yng nghystadleuaeth Junior Eurovision


description: Wrecsam yn parhau yn y trydydd safle yng Nghynghrair Cenedlaethol Lloegr wedi gem ddi-sgor oddi cartref yn Barrow nos Fawrth.

title: Cynghrair Cenedlaethol Lloegr: Barrow 0-0 Wrecsam


description: Fe ddychwelodd pob milwr o dri phentref yng Nghymru adre'n ddiogel ar ôl gwasanaethu ar flaen y gad yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

title: Y pentrefi yng Nghymru sy'n ddiolchgar ar Sul y Cofio


description: Digwyddiadau yn cael eu cynnal ar hyd a lled Cymru i nodi Sul y Cofio, a hynny union 100 mlynedd ers diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf.

title: Gwasanaethau Sul y Cofio 'mor berthnasol ag erioed'


description: Dambiyada naceybka ku salaysan ayaa sare u kacay dalka Mareykanka sida ku cad warbixin cusub oo la soo saary.

title: Dambiyada naceybka ku salaysan oo sii kordhaya dalka Mareykanka


authors:
Steffan Messenger
Gohebydd Amgylchedd Bbc Cymru

description: Grŵp ymgyrchu yn galw am ystadegau cyflawn am y defnydd o wrthfiotigau sy'n cael eu defnyddio mewn amaethyddiaeth.

title: 'Angen ystadegau cyflawn' am wrthfiotigau anifeiliaid

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae yna "angen difrifol" am ystadegau cyflawn ynglŷn â defnydd meddyginiaethau gwrthfiotig mewn gwartheg a defaid, medd grŵp blaenllaw yn y diwydiant amaeth.
Dywedodd y Responsible Use of Medicines in Agriculture Alliance (RUMA) bod diffyg data yn golygu ei bod hi'n anodd mesur llwyddiant ffermwyr wrth leihau defnydd o'r cyffuriau.
Fel staff y gwasanaeth iechyd, mae amaethwyr a milfeddygon wedi bod yn ceisio torri 'nôl ar wrthfiotigau i osgoi'r bygythiad o glefydau'n datblygu sy'n medru eu gwrthsefyll.
Yn ôl Gwyn Jones, cadeirydd RUMA, fe fyddai ffigyrau cywir yn sicrhau bod ffermwyr yn cael "cydnabyddiaeth lawn" am eu hymdrechion.
Mae'r data diweddaraf, gafodd ei gyhoeddi ym mis Hydref gan Lywodraeth y DU, yn awgrymu bod gwerthiant meddyginiaethau gwrthfiotig ar gyfer anifeiliaid fferm wedi gostwng 40% ers 2013.
Roedd y ffigyrau'n cynnwys bron i holl gynhyrchwyr moch, dofednod ac adar hela'r wlad.
Ond roedd y sampl o ffermwyr biff, llaeth a defaid yn llawer llai.
Image caption Byddai ffigyrau cywir yn sicrhau bod ffermwyr yn cael "cydnabyddiaeth lawn", yn ôl Gwyn Jones
"Mae 'na lawer iawn o ddarnau o ddata, ond dim un darlun cyflawn - a dyna ry'n ni ei angen," eglurodd Mr Jones.
Awgrymodd y dylai'r sectorau gwartheg a defaid ddysgu o gynllun ar-lein sydd wedi gwella'r ystadegau ar gyfer cynhyrchwyr cig moch yn aruthrol.
Cofnodi pob fferm
Er mwyn sicrhau statws Tractor Coch ar gyfer eu cig mae'n rhaid i ffermwyr moch ddiweddaru e-lyfr meddyginiaethau, a hynny'n sicrhau bod data ar gyfer bob ffarm yn cael ei gofnodi.
Mae'r Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth (AHDB) yn cynnal cynllun peilot ar hyn o bryd gan ddefnyddio e-lyfr tebyg ar gyfer gwartheg biff a llaeth.
Mae'r rhan helaeth o ffermwyr Cymru yn cadw naill ai gwartheg neu ddefaid, neu'r ddau.
Dod o hyd i'r ffordd orau o fesur defnydd gwrthfiotigau ar ffermydd y wlad yw ffocws doethuriaeth Gwen Rees, milfeddyg o Lanelli sy'n astudio ym Mhrifysgol Bryste ar hyn o bryd.
"Heb ddeall yn iawn beth mae ffermwyr yn ei wneud gydag antibiotics, allwn ni ddim gwybod a oes angen gwneud newidiadau," meddai.
Mae ei hymchwil hi wedi awgrymu y gallai casglu data o gofnodion presgripsiwn milfeddygon gynnig "adlewyrchiad da a theg" o'r sefyllfa.
"Y prif obaith yw y gwnawn ni ddechrau llenwi'r bylchau yn y data," ychwanegodd.
"Mae ffermwyr yn ymwybodol iawn bod hyn yn bwnc pwysig iawn - maen nhw eisiau defnyddio eu meddyginiaethau yn gyfrifol ac mae angen i ni roi'r offer sydd eu hangen arnyn nhw i wneud hynny."
Image copyright Getty Images
Mae datblygiad heintiau sy'n gwrthsefyll gwrthfiotigau yn cael eu hystyried yn un o'r bygythiadau mwyaf i iechyd pobl ar draws y byd, gyda rhai'n rhybuddio y gallai arwain at 10 miliwn o farwolaethau erbyn 2050.
Rhybuddiodd Mr Jones ei bod hi'n annhebygol iawn y byddai unrhyw wrthfiotigau newydd sy'n cael eu datblygu yn y dyfodol yn cael eu cynnig i'r diwydiant amaeth.
"Mi fydd y rheini yn cael eu cadw i drin pobl, felly mae'n bwysig iawn ein bod ni'n edrych ar ôl y meddyginiaethau sydd gennym ni, fel nad oes 'na resistance yn datblygu i rheini."
"Ac wrth gwrs, os yw'r anifeiliaid yn iach ac angen llai o driniaeth, mae hynny'n golygu eu bod nhw'n fwy proffidiol hefyd."


description: Pam fod côr meibion o Gymru'n canu yn Gymraeg gyda chyn leisydd Blur?

title: Damon Albarn yn cydweithio gyda Chôr y Penrhyn

maintext:
Image copyright Alun Davies Image caption Cafodd Damon Albarn noson i'w chofio yn nhafarn y George ym Methesda gydag aelodau Côr y Penrhyn
Os ydych chi wedi clywed caneuon oddi ar albwm newydd prosiect diweddaraf Damon Albarn, efallai y byddwch wedi clywed côr meibion o Gymru yn canu yn Gymraeg gydag Albarn, cyn leisydd y band Blur.
Mae'n debyg fod y canwr, oedd yn un o leisiau mwyaf adnabyddus cyfnod Britpop y 90au, wedi gwneud dipyn o ffrindiau efo aelodau Côr y Penrhyn o Ddyffryn Ogwen a "gwirioni" efo'r ardal ar ôl bod yn recordio yng Nghastell Penrhyn ger Bangor fis Mai.
Mae ei fand newydd, The Good, the Bad & The Queen, wedi bod yn cydweithio gyda Chôr y Penrhyn ar eu halbwm Merrie Land.
Mae'r côr i'w glywed yn canu "Dwi wrth dy gefn di" yn Gymraeg ar ddiwedd y gân Lady Boston
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Clip o fideo Lady Boston gan The Good the Bad and the Queen a Chôr y Penrhyn
"Dwi'n meddwl dechreuodd y cyfan gan fod Damon yn ffrindiau gyda Gruff Rhys o'r Super Furries," esbonia Alun Davies sy'n aelod o Gôr y Penrhyn.
"Oedd Damon 'di cael y syniad 'ma o gael côr meibion ar ei CD newydd, ac 'nath o ofyn i Gruff lle fysa fo'n cael gafael ar gôr.
"Wrth gwrs ma' Gruff o Fethesda dydi, felly wnaeth o ddeud am Gôr y Penrhyn a dyna sut ddechreuodd pethau."
Image copyright Alun Davies Image caption Roedd Côr y Penrhyn yn recordio gyda Damon Albarn a Tony Visconti yn neuadd fawr Castell Penrhyn
Fe yrrodd Damon bedair cân at y côr o flaen llaw, felly roedd cyfle i ymarfer cyn recordio.
"Rhyw ddau ddiwrnod oedden ni yng Nghastell Penrhyn," meddai Alun. "Fanno oedden ni'n ymarfer ac yn recordio."
"Champion o hogyn!"
Felly sut un oedd Damon Albarn i gydweithio â fo?
"Champion o hogyn!" meddai Alun. "Roedden nhw'n aros yn Seiont Manor yn Llanrug, ac ar ôl y nos Wener pan oedden ni'n ymarfer wnaethon ni ofyn iddo fo os oedd o isio dod am beint ac felly ddaeth o efo ni.
"Aethon ni am fwyd i'r Seiont Manor ac wedyn ddoth o efo ni i'r George ym Methesda. Roedd 'na dri neu bedwar ohonyn nhw gan gynnwys y chwaraewr bas, Paul Simonon.
"Oeddan ni yn y George yn tynnu lluniau ac yn sgwrsio, mae o'n hogyn neis ofnadwy. O'dd o jest yn cymryd yr awyrgylch i mewn."
Image copyright Fred Duval Image caption Damon Albarn a'i gyd-aelodau o Blur yn 1997
Image copyright Alun Davies Image caption Damon Albarn yn mwynhau yn y George, Bethesda, gydag Alun Davies a Tom Williams
Faint oedd Damon yn ei wybod am Gymru, a'r gogledd yn enwedig cyn yr ymweliad?
"Doedd o'n gwybod dim byd pan ddoth o yma. Pan 'natho ni sôn am Gastell Penrhyn fel lleoliad oedd o'n meddwl mai castell fel Castell Caernarfon neu Gastell Conwy oedden ni'n feddwl. Oedd o'm di sylweddoli mai tŷ oedd o.
"O be' 'dwi 'di ddarllen yn y papurau ac ati mae o wedi gwirioni gyda Chymru ac yn dweud bod yr ymweliad wedi agor ei lygaid."
Tony Visconti
Cynhyrchydd yr albwm ydi Tony Visconti, sydd wedi cynhyrchu i artistiaid adnabyddus fel David Bowie, Thin Lizzy a T.Rex. Roedd Visconti yno yn cydweithio gyda Chôr y Penrhyn a Damon Albarn yng Nghastell Penrhyn.
"Yn ôl bob sôn roedd o'n caru gyda Chymraes ar un adeg. Ar ddiwedd y recordio fe wnaeth o droi atom ni a dweud 'diolch yn fawr iawn', a'i bod hi wedi bod yn brofiad anhygoel iddo - yn y Gymraeg a wnaeth hyn hefyd."
Image copyright Getty Images Image caption Dangosodd y cynhyrchydd byd-enwog, Tony Visconti ei fod yn gwybod ambell i air Cymraeg
Yn ôl Alun Davies, bydd Côr y Penrhyn yn perfformio gyda The Good, The Bad & The Queen yn gig gyntaf eu taith i hyrwyddo'r albwm ar 1 Rhagfyr 2018 yn Blackpool.
Efallai o ddiddordeb:


description: Dywedodd un darlithydd bod angen i Lywodraeth Cymru wneud mwy i sicrhau bod rhagor o ddynion yn gweithio ym maes gofal plant blynyddoedd cynnar.

title: 'Angen mwy o ddynion i weithio mewn meithrinfeydd'


description: Newid delwedd, newid agwedd... Iwan Steffan yn gweddnewid ei fywyd ar ôl gadael adref

title: Y 'gyfrinach' newidiodd byd Iwan Steffan

maintext:
Yn ddiweddar bu Iwan Steffan, o Rhiwlas ger Bangor ond bellach yn byw a gweithio yn Lerpwl, yn sgwrsio ar raglen Bore Cothi, Radio Cymru am gael trawsblaniad gwallt yn Istanbul, Twrci.
Ond dim ond un o nifer o driniaethau i wella ei edrychiad a'i ddelwedd yw hyn, a'r hyn sydd wedi ysgogi'r newid yw gadael adref a llyfr dylanwadol. Fuodd Iwan yn sgwrsio gyda Cymru Fyw i esbonio.
Image caption Aeth Iwan Steffan i Dwrci i gael trawsblaniad gwallt
Pan o'n ni'n byw adre do'n ni ddim wedi dod allan yn hoyw a doeddwn i ddim yn teimlo faswn ni'n gallu dod allan - nid oherwydd fy nheulu, o'n i'n gwybod fydden nhw mor neis am y peth - ond trwy'r ysgol ges i fy mwlio dipyn bach achos o'n i'n edrych yn reit feminine ac yn camp. Ond o'n i'n trio cuddio'r ffaith a trio dweud wrth fy hun bod fi ddim yn hoyw.
Pan symudais i Lerpwl felly, o'n ni'n cario mwy o bwysau ac yn edrych yn hollol wahanol i rŵan. Ond yn Lerpwl, wnes i weld faint o wahanol bobl oedd yma a dd'wedais wrth fy hun 'o hyn ymlaen, dwi'n mynd i wneud be dwi isho gwneud'.
O'n i wastad wedi isho trio colur, trio spray tans, o'n i isho edrych yn dda. Wnes i sylweddoli bod fi mor anhapus. Ro'n i dros bwysa', 'doedd dim ots gynna'i sut r'on i'n edrych, ac yn Lerpwl wnes i sylweddoli allwn ni wneud beth o'n i isho a byddai neb yn cymryd sylw o'r peth.
Dwi'n berson sy'n poeni'n ofnadwy, ond wnes i ddarllen llyfr o'r enw The Secret oedd yn fawr tua 2008 ac yn llyfr am fod yn bositif ac sydd wedi newid bywydau pobl.
Ers i mi ddarllen y llyfr 'na, a dwi'n dal yn ei ddarllen o bryd i'w gilydd, wnes i newid y ffordd o'n ni'n meddwl am bethau ac roedd pob dim yn ok. Gan bo fi wedi bod mor anhapus, doeddwn i ddim yn gweld dim yn bod â dathlu pwy wyt ti a bod yn falch o fi fy hun.
Newid agwedd i newid bywyd
Mae pobl sydd yn poeni am fod yn dlawd, yn mynd yn dlotach. Os ydych chi'n poeni bod chi dros bwysau, fyddwch chi'n mynd yn fwy. Mae pobl sy'n dweud bod nhw'n sâl drwy'r amser, drwy'r amser yn sâl...
Pan es i Istanbul i gael fy hair transplant, roedd pawb yn poeni a fy nheulu'n dweud 'Be? Pam wyt ti'n mynd fanna?' Ond wnes i wneud llawer o ymchwil, darganfod lle oedd â nifer o adroddiadau da ac, er gwaetha'r ffaith bod fi erioed wedi hedfan i nunlle ar ben fy hun nac erioed wedi gwneud unrhywbeth tebyg i hyn o'r blaen, wnes i ddweud wrth fy hun 'fydd bob dim yn iawn' ac mi oedd o!
Yn fuan wedi i mi symud, i Lerpwl, wnes i ddweud wrth fy nheulu bod fi'n hoyw...ond roedden nhw'n gwybod yn barod, ac mor hyfryd am y peth, 'doedd hi ddim yn big deal o gwbl.
Ond dwi'n cofio mynd i Tesco Bangor yn gwisgo Ugg boots. Yn Lerpwl, mae hogia' yn gwisgo Ugg Boots, mae'n hollol iawn, ond yn Tesco Bangor roedd pobl yn sibrwd a pwyntio. Ond mae pob lle yn wahanol, a dwi'n parchu hynna, mae'n cŵl.
Mwya' ffug, gora' gyd
Dwi 'di bod wrth fy modd â'r edrychiad ffug a mae'r botox yn rhan o hyn. Felly dwi'n trio cael botox pob rhyw ddau neu dri mis i gadw'r frownlines oddi ar fy nhalcen a'r llinellau ger fy llygaid.
Dwi hefyd yn cael lip fillers, er mwyn gwneud fy ngwefusau'n fwy trwchus.
Dydy o ddim i bawb, dwi'n parchu hynna, ond mae pobl yn byw eu bywydau yn hollol wahanol. Mae pobl wedi dweud pethau negative wrtha i, ond fel dwi'n mynd yn hŷn, dwi'n meddwl, wel dwi'n sengl, dwi'n rhedeg salon ac os na ti'n gwneud dim niwed i neb, wel pam lai!
Mae nghorff yn deml?
O ran y colli pwysau...pan on ni'n fengach, ro'n ni'n bwyta chocolate, chocolate, chocolate drwy'r amser...ac yn yfed, smocio a jest yn gwneud fatha pawb arall. Eto pan wnes i symud i Lerpwl, do'n ni ddim yn hapus gyda'r ffordd o'n ni'n edrych. Ac ymysg y colur, y fake tan, y botox a'r hair transplant un o'r prif bethau o'n ni eisiau newid oedd fy mhwysau.
Rŵan, yr unig ffordd o newid hyn yw drwy bod yn iach. Yn y dwy, tair mlynedd diwethaf, dwi 'di newid fy ffordd o fyw, a fy ffordd o fwyta, a mi ydw i'n credu bod yr hyn rydychi'n rhoi yn eich corff yn adlewyrchu yn eich iechyd a'ch pwysau.
Felly dwi ddwi ddim yn yfad llawer [o alcohol] rŵan, ac yn bwyta'n eithaf iach. Cofiwch, dwi ddim yn ofnadwy, mi gaf i un neu falle ddau ddrinc ar noson allan, a weithiau take away ar y penwythnos, ond y rhan fwyaf o'r amser dwi'n trio cerdded bob man a dwi 'di dysgu fy hun i fwynhau bywyd a bwydydd iach.
Ydy hi'n amser stopio nawr?
Wel ar y dechrau ron ni'n reit embarrassed dweud wrth pobl bod fi'n mynd i gael hair transplant, oherwydd roedd yn anodd iawn cyfadda' bod fi'n colli fy ngwallt! Ers dipyn ro'n ni wedi bod yn trio cuddio'r ffaith bod fi'n colli fy ngwallt drwy fynd allan yn gwisgo hetiau ac felly cael y transplant oedd y peth gorau dwi 'di wneud. Roedd hi'n rîli anodd i rhywun sydd eisiau edrych fel dol drwy'r amser i golli gwallt, felly rŵan rwy'n llawer hapusach.
Dwi'n sbio ar bethau eraill i gael, ond ar ôl i'r gwallt dyfu, ar wahân i ambell driniaeth botox bob hyn a hyn, fyddai'n eithaf hapus.
Er...fyddwn ni'n hoffi cael veneers ar fy nannedd - y mwyaf gwyn a mawr y gorau! Ond y peth ydy maen rhaid i chi newid o bob 15 mlynedd a 'dach chi erioed yn gwybod lle fyddwch chi mewn 15 mlynedd... Ond mae'n nannedd i'n fine felly gwell gadael nhw... am rŵan!
Efallai o ddiddordeb:


description: Cofeb sydd wedi cael ei hadfer i gofio'r bardd a'r llenor, Dylan Thomas yn cael ei dadorchuddio yn Abertawe i gofio 65 mlynedd ers ei farwolaeth.

title: Adfer cofeb i'r bardd a'r llenor Dylan Thomas yn Abertawe


description: Cymru yn colli o 1-0 yn Albania wrth i Chris Gunter ennill cap rhif 93 i Gymru a thorri record Neville Southall am y nifer mwyaf o ymddangosiadau i dîm dynion Cymru.

title: Gêm gyfeillgar: Albania 1-0 Cymru


authors:
Craig Duggan
Gohebydd Bbc Cymru

description: Hanes y plant Iddewig fu'n dod i fyw i Gymru yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fel rhan o gynllun 'kindertransport'.

title: Pan ddaeth 130 o blant Prague i fyw yn nhref leiaf Cymru


description: Yn dilyn sgandal ynglŷn â gwerthiant coed, mae'r Ceidwadwyr eisiau rhannu corff amgylcheddol Cyfoeth Naturiol Cymru yn ddau.

title: Andrew RT Davies: 'Diddymwch Cyfoeth Naturiol Cymru'


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Ymgyrchwyr yn dweud y dylai fod yn haws i blant sy'n cael eu geni yn yr haf ddechrau'r ysgol flwyddyn yn hwyrach.

title: Ysgol: 'Angen bod yn haws i blant yr haf dechrau'n hwyr'


description: Eluned Morgan yn dweud y gallai proses Brexit olygu oedi cyn gallu cyflwyno deddfwriaeth newydd ar yr iaith Gymraeg.

title: 'Gallai Brexit olygu oedi i ddeddfwriaeth ar y Gymraeg'


description: Hanes llythyr oedd ym mhoced milwr o Gymru pan gafodd ei saethu'n farw yn y Rhyfel Mawr.

title: 'Llythyr cyffredin' i gofio am filwr fu farw


description: Dwy gôl hwyr i'r ymwelwyr yn cipio'r triphwynt ar brynhawn rhwystredig i Wrecsam.

title: Y Gynghrair Genedlaethol: Wrecsam 1-0 Leyton Orient


description: Rhai pobl sy'n derbyn budd-daliadau ddim yn mynd at y deintydd am fod dryswch ynglŷn â hawlio triniaeth am ddim, yn ôl arolygwr iechyd.

title: Pryder bod hawlio am driniaeth deintydd yn 'rhy gymhleth'

maintext:
Image copyright PA
Dyw rhai pobl sy'n derbyn budd-daliadau yng Nghymru ddim yn mynd at y deintydd am fod dryswch ynglŷn â hawlio triniaeth am ddim, yn ôl arolygwr iechyd.
Dywedodd Cynghorau Iechyd Cymuned yng Nghymru (CIC) bod rhai wedi cael eu dirwyo am eu bod wedi gwneud cais ar ôl camgymryd bod ganddyn nhw'r hawl i wneud hynny.
Maen nhw'n dweud bod y system yn rhy gymhleth, gan olygu ei bod yn hawdd i gleifion wneud camgymeriadau.
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn trafod sut i symleiddio'r system ac os oes angen rhagor o fesurau.
Mae pobl sy'n derbyn rhai budd-daliadau yng Nghymru yn gallu hawlio cymorth ariannol am eu triniaeth ddeintyddol.
Gall unrhyw un sy'n cael eu dal yn ceisio hawlio triniaeth dydyn nhw ddim yn gymwys amdano wynebu dirwy o hyd at £100, yn ogystal â chost y driniaeth.
'Meddwl ddwywaith'
Dywedodd CIC eu bod "wedi clywed gan nifer o bobl sydd wedi derbyn dirwyon sylweddol am eu bod wedi camgymryd eu bod yn gymwys i gawlio triniaeth am ddim".
"Mae'r dirwyon yma yn gallu achosi pryder mawr a gall arwain pobl i feddwl ddwywaith cyn mynd am driniaeth," meddai llefarydd.
Mae cleifion yn gorfod arwyddo ffurflen yn y ddeintyddfa os ydyn nhw am hawlio cymorth ariannol am y driniaeth.
Y claf ei hun sy'n gyfrifol am wybod os ydyn nhw'n gymwys i hawlio am y driniaeth.
Ond mae CIC yn dweud bod y system yn rhy gymhleth am fod nifer o wahanol fathau o fudd-daliadau, ac yn galw am ei gwneud yn haws i bobl ddeall os ydyn nhw'n gymwys i hawlio am driniaeth.
'Camgymeriad gonest'
Dywedodd Lawrence Thomas o Lanrhymni yng Nghaerdydd ei fod yn credu ei fod yn gallu hawlio am gost ei driniaeth oherwydd ei fod yn derbyn Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA).
Ond gan ei fod yn newydd i'r system, dywedodd nad oedd wedi sylweddoli bod dau fath o ESA - un ble mae modd hawlio am driniaeth, ac un ble nad oes hawl.
Ychydig fisoedd yn ddiweddarach cafodd ddirwy o £100, ac roedd rhaid iddo dalu cost y driniaeth hefyd.
Image caption Cafodd Lawrence Thomas ddirwy wedi iddo hawlio am driniaeth pan nad oedd yn gymwys i wneud hynny
"Roedd yn gamgymeriad gonest, ac roeddwn i'n bryderus a dig am eu bod yn fy nhrin fel 'mod i'n rhyw fath o droseddwr," meddai wrth raglen Sunday Politics Wales.
"Mae'n gymhleth i rywun sydd ddim yn adnabod y system."
Llwyddodd i apelio yn erbyn y ddirwy, ond bu'n rhaid iddo dalu am ei driniaeth a dyw ddim wedi bod 'nôl i weld y deintydd ers dwy flynedd.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod yn "rhannu'r pryderon am y gofid sy'n cael ei achosi pan fo camgymeriadau'n digwydd".
"Ry'n ni wrthi'n trafod sut mae modd symleiddio'r system ac os oes angen rhagor o fesurau mewn lle i amddiffyn unigolion bregus," meddai.


description: Dignity yn darganfod bod nifer o alarwyr yn teimlo eu bod yn cael eu rhuthro allan o'u gwasanaethau.

title: Angladdau mewn amlosgfeydd fel bod ar "felt cludo"


description: Troseddau sy'n ymwneud â chyllyll wedi cynyddu 25% yng Nghymru yn y flwyddyn hyd at fis Mehefin, yn ôl ffigyrau.

title: Cynnydd 25% mewn troseddau cyllyll yng Nghymru

maintext:
Mae troseddau sy'n ymwneud â chyllyll wedi cynyddu 25% yng Nghymru yn y flwyddyn hyd at fis Mehefin, yn ôl ffigyrau'r heddlu.
Mae'r ffigyrau, sy'n cyfri' troseddau sy'n cael eu cofnodi gan yr heddlu, yn cynnwys troseddau fel llofruddiaethau, ymosodiadau a lladrad ble gafodd cyllell ei defnyddio.
Roedd cynnydd hefyd yn Lloegr yn ystod yr un cyfnod - 11%.
Mae'r heddluoedd wedi cadarnhau eu bod yn cydweithio i ffurfio cynllun troseddau treisgar difrifol ar gyfer Cymru gyfan.
Dywedodd llanc o Gaerdydd wrth Wales Live ei fod wedi gweld plant mor ifanc â 12 oed yn cario cyllell.
"Plant bach ydyn nhw, dydyn nhw ddim yn deall os cewch eich dal gyda chyllell y byddwch yn mynd i garchar am dair blynedd.
"Mae'n gyfnod hir."
'Cyllyll cegin, cyllyll hela, machetes'
"Dydyn nhw ddim yn ymwybodol o hyn, yn yr un ffordd, os ydych yn trywanu rhywun byddwch yn treulio 25 mlynedd dan glo, mae'n wallgof.
"Dwi wedi gweld pobl gyda chyllyll cegin, rambos, cyllyll hela, cleddyfau samurai, machetes, unrhyw fath o gyllell a dweud y gwir.
"Does neb yn ymladd gyda dyrnau bellach, mae'r cyfan ynglŷn â phwy bynnag sydd 'efo'r gyllell fwyaf."
Image caption Jeremy Vaughan yw Prif Gwnstabl Cynorthwyol Heddlu De Cymru
Mae gweithwyr ieuenctid yn dweud fod y cynnydd mewn troseddau sy'n ymwneud â chyllyll yn adlewyrchu'r pwysau mae rhai pobl ifanc yn teimlo i gario cyllell er mwyn eu gwarchod.
Dywedodd Dr Abdul Azil Ahmed o'r Tîm Cefnogi Ieuenctid Ethnig: "Un o'r pethau mwyaf cyffredin yw pobl ifanc yn cario cyllyll am eu bod ofn pobl eraill.
"Mae dwy elfen o droseddau sy'n ymwneud â chyllyll. Mae rhai sy'n cario cyllyll ar gyfer ymosodiadau treisgar a rheiny sy'n cario cyllyll i amddiffyn eu hunain oherwydd eu bod nhw'n teimlo'r angen.
"Mae cyfuniad o'r ddau yn wenwynig, ac yn anffodus dyna sy'n digwydd yng Nghaerdydd."
Image copyright HEDDLU GWENT Image caption Fe wnaeth Heddlu Gwent ddod o hyd i'r cyllyll yma yn ystod cyrch
Daeth arolwg y Senedd Ieuenctid o 13,000 o bobl ifanc Caerdydd i'r canlyniad bod troseddau cyllell ar frig y rhestr o bryderon pobl ifanc.
Ond nid mewn dinasoedd yn unig mae 'na broblem sy'n ymwneud â chyllyll.
Roedd cynnydd o 43% mewn troseddau difrifol gyda chyllyll yn ardal Heddlu De Cymru yn y cyfnod hyd at Mehefin eleni - y cynnydd mwyaf o holl heddluoedd Cymru.
Yn ôl Scott Horler, sy'n gydlynydd troseddau cyllyll yn Media Academy Cardiff, mae sawl rheswm am y cynnydd, gan gynnwys y rhwydwaith gyffuriau sy'n cael ei adnabod fel county lines.
"Mae nifer o'r bobl ifanc yma wedi cael eu hecsbloetio o ran gangiau county lines, ac maen nhw'n teimlo'r angen i gario arf i amddiffyn eu hunain wrth gario allan gwaith peryglus i bobl beryglus iawn.
"Mae canolfannau ieuenctid a chlybiau ieuenctid wedi cael eu cymryd i ffwrdd; mae'r bobl ifanc yma wedyn yn crwydro'r strydoedd a dyma pryd mae ymddygiad gwrthgymdeithasol yn digwydd.
"Yn ôl rhai pobl ifanc, mae'r ddelwedd yn bodoli fod pobl ifanc eraill yn cario arfau a chyllyll, felly sut maen nhw'n mynd i amddiffyn eu hunain?
"Drwy gario cyllyll eu hunain."
'Cymryd mantais'
Yn ôl Jeremy Vaughan, Prif Gwnstabl Cynorthwyol Heddlu De Cymru, dyw'r ardal ddim yn eithriad yng Nghymru wrth i droseddau gyda chyllyll a llafnau gynyddu ar draws y wlad.
"Rydyn ni'n gweithio'n gyson gydag asiantaethau fel Iechyd Cyhoeddus Cymru ac awdurdodau addysg i daclo'r materion yma, ac mae gwaith partneru ar waith gydag awdurdodau lleol a Safonau Masnach er mwyn sicrhau bod y ddeddfwriaeth ynglŷn â pheidio gwerthu cyllyll i rai dan 18 yn cael ei pharchu.
"Diolch i'r drefn dyw hon ddim yn drosedd sydd i'w gweld yma ar yr un lefel a rhai dinasoedd mawr eraill, ond mae'n rhaid i ni fod yn benderfynol ar bob adeg i wthio 'nôl yn erbyn y gangiau hynny sy'n cymryd mantais ar y mwya' bregus, gan gynnwys gweithwyr rhyw a'r digartref.
"Mae'n rhaid i ni ddeall pam y byddai pobl ifanc yn gwneud y penderfyniad ofnadwy o gario cyllell - oherwydd does dim cyfiawnhad, unman, a'r lleiaf oll ym mwyafrif ein trefi a'n dinasoedd."


description: Cartref rygbi Cymru yng Nghaerdydd i gael cae hybrid ar ôl gem derfynol Cwpan Heineken.

title: Stadiwm y Mileniwm: Y gêm olaf ar borfa


description: Carwyn Jones yn dweud ei fod yn bwriadu penderfynu ar ddyfodol ffordd liniaru'r M4 er gwaethaf gwrthwynebiad gan ACau.

title: Dyfodol ffordd liniaru'r M4 dal yn nwylo Carwyn Jones


description: Maniffesto Eluned Morgan yn son am roi teclynnau tracio ffitrwydd i ddisgyblion ysgolion uwchradd er mwyn taclo gor-dewdra.

title: Morgan yn lansio ei maniffesto ar gyfer yr arweinyddiaeth


description: Atileetin fiigicha fageenya dheeraan gurra horate, Haayilee G/Sillaase atileetonni qoricha jajjabeessu fudhachuun na yaaddesse jedhe.

title: Hayilee G/Sillaase: Aangoon dhiibbaa dhiigaaf na saaxile


description: Y Prif Weinidog Carwyn Jones yn mynnu nad oes man gwan yn y gyfraith sy'n gadael i rai pobl osgoi talu trethi ar ail gartrefi.

title: 'Dim man gwan' yn y rheolau treth cyngor ar ail dai


description: Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn canmol merch "ddewr" wnaeth siarad am stereoteipio mewn gwersi chwaraeon.

title: Stereoteipio: CBDC yn canmol pêl-droedwraig 'ddewr'


description: Peidiwch â chamsefyllian, consyntreiddiwch ar yr atebion!

title: Cwis: Bryncoch United neu Tîm o Walis?


description: CPD Dinas Bangor wedi "gwirioni" â phenodiad y cyn-chwaraewr Gary Taylor-Fletcher yn rheolwr.

title: Penodi Gary Taylor-Fletcher yn rheolwr CPD Dinas Bangor


description: Cafodd yr anifeiliad eu symud gan yr RSPCA ar gofidiau am weinyddiaeth y safle.

title: Achub 137 o anifeiliaid o loches ger Yr Wyddgrug


description: Rhan o ffordd yr M4 wedi'i chau yn dilyn gwrthdrawiad fore Sul.

title: Rhan o'r M4 ar gau wedi gwrthdrawiad


description: Sefydliadau'n rhy dawedog eu beirniadaeth o Lywodraeth Cymru gan eu bod yn ddibynnol arni am arian, meddai pennaeth llywodraeth leol.

title: Pennaeth: Angen sgwrs 'diflewyn ar dafod' am y dyfodol


description: AS Ogwr, Chris Elmore yn siarad am ei brofiadau o gael ei fwlio'n ddifrifol wael am flynyddoedd pan oedd yn yr ysgol.

title: AS o Gymru wedi'i fwlio'n 'ddifrifol wael' fel plentyn


description: Heddlu De Cymru yn cyhoeddi enw dynes 81 oed a fu farw mewn gwrthdrawiad yn Nhreorci ddydd Llun, 12 Tachwedd.

title: Gwrthdrawiad Treorci: Heddlu'n cyhoeddi enw dynes fu farw


description: Chris Mepham wedi gorfod tynnu'n ôl o garfan Cymru i herio Denmarc yng Nghaerdydd nos Wener oherwydd anaf.

title: Amddiffynnwr Cymru, Chris Mepham i fethu gêm Denmarc


description: Yr actores Catherine Ayers sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actores Catherine Ayers

maintext:
Image copyright Catherine Ayers
Yr actores Catherine Ayers sy'n Ateb y Galw yr wythnos yma wedi iddi gael ei henwebu gan Gwion Tegid yr wythnos diwethaf.
Beth ydi dy atgof cyntaf?
Mae'n anodd gwahaniaethu rhwng atgof o ddigwyddiad neu atgof o rhywun yn gweud wrthoch chi am rwbeth ddigwyddodd! A ma' nghof i yn OFNADW!
Ond ma' un digwyddiad yn dod i gof o'r tro cynta 'nath Mam fynd â fi i'r meithrin... dwi'n cofio llefen y glaw a chal fy rhoi ar drampolîn bach wrth ymyl ffenest, a phob tro o'n i'n bownso lan o'n i'n gweld Mam yn pellhau mwy a mwy oddi wrthai a finne'n ffili 'neud dim ond cadw bownso! Ma' 'da fi atgasedd at drampolîns ers hynny!
Pwy oeddet ti'n ei ffansio pan yn iau?
O'n i'n ffan MAWR o Neighbours, felly odd y crush yn amrywio o w'thnos i w'thnos rhwng Jason Donavon, Guy Pierce a Craig McLachlan. Ac o'n i hefyd yn dwli ar dîm pêl-droed Tottenham Hotspur... felly o'dd Gary Lineker yn flavour of the month weithe 'fyd!
Image caption Tybed oedd Catherine yn falch fod Leicester City wedi ennill yr Uwch Gynghrair yn 2016, gan fod Gary Lineker wedi addo cyflwyno 'Match of the Day' yn ei drôns?!
Beth oedd y digwyddiad a gododd y mwya' o gywilydd arnat ti erioed?
Clyweliad ar gyfer Mamma Mia ar lwyfan y West End. Ma' pawb sy'n 'nabod i yn gwbod nad ydw i yn ddawnswraig ddawnus iawn, felly roedd gorfod dysgu routine cymhleth a'i pherfformio o flaen mawrion y diwydiant yn HUNLLEF!
Roedd pawb arall yno mewn legins a leg warmers yn edrych yn broffesiynol a finne mewn skinny jeans tynn a ugg boots a methu'n llwyr â chofio DIM ac o leia' curiad tu ôl pawb! O'n i am i'r llawr agor lan a'm bwyta a gweiddi..."FI'N GWBOD BO' FI'N RYBISH!" (Nes i ddim ca'l y rhan!)
Pryd oedd y tro diwethaf i ti grïo?
Rhyfedd fel ma'r rhod yn troi... nes i lefen wythnos dwetha wrth adel Albi, fy mab lleia', yn y Cylch Meithrin am y tro cynta'... Do'dd dim trampolîn yn agos, serch hynny!
Oes gen ti unrhyw arferion drwg?
Tase 'ngŵr i, Ashley, yn ateb y cwestiwn yma, dwi'n siŵr bydde rhestr hirfaith! Arfer drwg gwaethaf? Dwi'n clean freak ac yn casau mess! Felly dwi'n gallu bod yn bach o nag ar Ashley a'r plant!
Dy hoff le yng Nghymru a pham?
Abergwili... gytre. Y lle dwi'n gallu dianc o bopeth, yn ôl i freichie saff Mam a Dad.
O archif Ateb y Galw:
Y noson orau i ti ei chael erioed?
Ma' 'na sawl noson dda wedi bod... rhai na ddylid sôn amdanynt byth!
Ond o ddifri, y noson orau oedd dêt cynta' fi gydag Ashley. Do'dd dim byd arbennig am be' 'nelon ni (diod a sgwrs lyfli yn y dafarn leol) ond mae'n noson arbennig oherwydd o'r eiliad honno, newidodd popeth. Ac yn sgil y noson honno, etifeddes i ddau fab gorjys a rhai blynyddoedd wedyn, dda'th Albi i'r byd.
Disgrifia dy hun mewn tri gair
Penderfynol. Creadigol. Ffyddlon.
Beth yw dy hoff lyfr neu ffilm?
Llyfr Dolly Alderton, Everything I Know About Love. Dim ond yn ddiweddar nes i ddarllen y llyfr yma ac o'n i wrth fy modd â hi. Dyma lyfr 'sen i 'di lico sgwennu fy hunan. O'dd hi'n rili siarad 'da menywod fy nghenedlaeth i, ac yn gwneud synnwyr o lot o bethe.
Byw neu farw, gyda phwy fyddet ti'n cael diod. Pam?
Judi Dench - yn syml, er mwyn gofyn iddi shwt ma' hi mor AMAZING!
Image caption Pam fod Judi Dench mor anhygoel? Pwy a ŵyr...
Dyweda rywbeth amdanat ti dy hun nad oes yna lawer o bobl yn ei wybod.
Dwi'n llyfr agored rili, fel do's dim lot sy'n gyfrinach amdana' i.
Ar dy ddiwrnod olaf ar y blaned, beth fyddet ti'n ei wneud?
Teulio'r diwrnod yng nghwmni teulu a ffrindie - parti mawr gyda digon o fwyd, gwin a jin!
Beth yw dy hoff gân a pham?
Thinking Out Loud, Ed Sheeran. Hon odd cân ein dawns gynta' yn ein priodas felly mae'n dod â holl atgofion y diwrnod arbennig hwnnw yn ôl.
Cwrs cyntaf, prif gwrs a phwdin - beth fyddai'r dewis?
Scallops a chorizo. Rhannu pizza a pasta o Café Citta 'da Ashley. Sticky toffee pudding a chwstard (dim rhannu!).
Petaset yn gallu bod yn rhywun arall am ddiwrnod, pwy fyddai fo/hi?
Albi! Ma' pawb yn dwli arno fe ac yn 'neud popeth iddo fe. Ac ma' fe'n cal nap o ddwy awr bob prynhawn... be' sydd ddim i lico?!
Image copyright Catherine Ayers Image caption Mae Catherine yn nghanol criw o fechgyn yn y tŷ bellach!
Pwy sydd yn Ateb y Galw wythnos nesaf?
Shân Cothi


description: Gwobr o £5,000 yn cael ei gynnig ar ôl i ddyn gael ei saethu yn ei goes wrth gerdded ei gi yn ardal Glyn Ebwy.

title: Saethu dyn ger Glyn Ebwy: Gwobr o £5,000 am wybodaeth


description: Bydd Eisteddfod yr Urdd yng Nghaerdydd yn 2019 yn dilyn esiampl y Brifwyl eleni, gan gynnig mynediad am ddim i ymwelwyr.

title: Yr Urdd i ddilyn arbrawf y Brifwyl gyda maes am ddim


description: Teyrnged y digrifwr a'r cynhyrchydd Gary Slaymaker i'w arwr Stan Lee, creadwr Spiderman

title: Slaymaker: Y dydd wnes i gyfweld â Stan Lee

maintext:
Y beirniad ffilmiau a'r cyflwynydd Gary Slaymaker sy'n cofio cwrdd â'r diweddar Stan Lee, creawdwr Spiderman a'r Incredible Hulk ac archarwyr eraill comics a ffilmiau Marvel, sydd wedi marw yn 95 mlwydd oed.
Yn wahanol i lawer sy'n cwrdd â'u harwyr, chafodd o 'mo'i siomi...
"Ble wyt ti'n dachre trafod rhywun sydd wedi bod yn rhan mor amlwg a phwysig o dy fywyd; mae ei farwolaeth bron fel colli aelod o'r teulu?
"Ges i'r fraint rhyfedda o gyfweld â Stan nôl ym 1990, yn swyddfeydd Marvel, yn Efrog Newydd. Nawr, wy 'di cadw cwmni 'da ambell enw mawr dros y blynyddoedd, ond dyma'r tro cynta erioed i fi deimlo'n nerfus.
"O ni ddim jyst yn cwrdd â seren, o ni'n cwrdd â STAN BLYDI LEE!!!! Wrth lwc, o'dd digon o sens 'da fi ofyn cwestiynau call, a bihafio'n hunan; ond allen i ddim gofyn am gwell cwpwl o oriau.
"R'odd e'n ddoniol, yn fonheddig, ac yn dipyn o strab hefyd. O'n i wedi dychmygu (a gobeithio) bydde fe'n ddyn arbennig, a ges i ddim o'n siomi. Ma' nhw'n gweud 'tho chi beidio cwrdd â'ch arwyr, ond y bore hynny, nes i gwrdd â'r arwr nath greu arwyr; a fyddai wastad yn ddiolchar am y profiad, a'r atgof 'na.
"R'own i'n 10 oed pan brynes i'n nghomic Marvel cynta. Ymysg pentwr bach o gomics Americanaidd, mewn siop bapurau yn Llandeilo, wy'n cofio bachu Batman, Sub-Mariner, Hulk, a Spider-Man.
"Cwpwl o flynyddoedd yn ddiweddarach, r'oedd Marvel yn rhyddau copïau du a gwyn o hanesion rhai o'u harwyr Americanaidd ar gyfer y farchnad Brydeinig - Mighty World of Marvel, Titans, Planet of the Apes - pob un ar ordor 'da fi yn y siop bapurau leol yn Llambed. Ac unwaith y mis, bydde 'na outing lawr i Abertawe; ac ynghanol y farchnad, r'odd stondin lyfrau o'dd yn gwerthu copïau gwreiddiol o gynnyrch Marvel, wedi'i allforio mewn i'r wlad. D'odd dim stop arna'i wedyn.
"Yn y dyddie cynnar, yr arwyr odd yn dala'r sylw drwy'r amser, ond unwaith bo fi yn fy arddegau, r'odd na un enw odd wastod yn sefyll allan, naill a'i ar glawr pob comic, neu ar y dudalen cynta - Stan Lee.
Image copyright Marvel Entertainment
"Stan, wrth gwrs, nath greu Spider-Man, yr Hulk, y Fantastic Four, a'r X-Men; ymysg llu o arwyr lliwgar arall. Dyddie hyn, ma storïwyr ac artisitiad yn cael canmoliaeth am greu un arwr/arwres, a gwneud dim ond adrodd ei hanesion nhw; ond r'odd gan Stan llond lori o arwyr, wnaeth neidio allan o'i ddychymyg rhyfeddol.
"Ma hwna, yn ei hunan, yn rheswm i rhyfeddu at allu'r dyn; ond r'odd e hefyd yn llysgenad rhyfeddol i Marvel dros y blynyddoedd - yn chwifio baner y cwmni mewn cyfweliadau radio a theledu; ac wrth gwrs ma pob cameo wnaeth y dyn yn y ffilmiau Marvel sydd wedi ymddangos yn y ddegawd ddiwetha, yn destament i'w bresenoldeb, personoliaeth, a gallu i hunan-hyrwyddo'n well na unrhyw un.
Image copyright Marvel Entertainment Image caption Stan Lee yn un o'i 'cameos' enwog, y tro yma fel swyddog diogelwch yn y Smithsonian yn 'Captain America: The Winter Soldier'
"Nath Stan gyflwyno bydoedd newydd cyffrous i fi; cynnig gwersi moesol yn ei golofn fisol Stan's Soapbox (yng nghefen y comics), a neud i fi sylweddoli bod pawb yn arwr yn ei ffordd arbennig ei hun.
"O'dd y boi flynyddoedd o flaen ei amser. Y linell orau i fi glywed yn yr oriau ers i'r newyddion dorri am farwolaeth Stan Lee yw hon - 'He died at 95, and the world's 14 year olds are in tears. That's a pretty great accomplishment'.
"Nag yw e jyst. Nos da Stan; a diolch o waelod calon. Excelsior!"


description: Gwyddonwyr o Brifysgol Caerdydd yn dweud y dylid sgrinio babanod newydd-anedig ar gyfer cyflwr genetig sy'n aml yn cael ei gamgymryd.

title: Galw am sgrinio babanod am gyflwr genetig 22q


description: Ysgol gynradd ar Ynys Môn yn sicrhau croesfan newydd ar ffordd beryglus diolch i ymgyrch tair blynedd gan y disgyblion.

title: Ymgyrch ysgol ar Ynys Môn yn sicrhau croesfan newydd

maintext:
Image copyright Ysgol Rhosybol Image caption Mae disgyblion Ysgol Gymunedol Rhosybol wedi bod yn ymgyrchu i gael croesfan ers tair blynedd
Wedi tair blynedd o ymgyrchu gan ddisgyblion ysgol gynradd ar Ynys Môn mae prosiect o adeiladu croesfan newydd o flaen yr ysgol wedi'i wireddu.
Mae disgyblion Ysgol Gymunedol Rhosybol bellach yn teimlo'n fwy diogel wrth groesi'r ffordd i'r ysgol, ar ôl i Gyngor Cymuned y pentref dalu i Gyngor Môn i adeiladu'r groesfan.
Fe gafodd cais gwreiddiol yr ysgol i Gyngor Môn ei wrthod, ond roedd y disgyblion yn "benderfynol" o lwyddo yn eu hymgyrch yn ôl y pennaeth Gwenan Roberts.
Mae Cyngor Môn wedi ymateb drwy "longyfarch y gymuned leol am ei flaengaredd wrth ddarganfod yr adnoddau i gwblhau'r gwaith."
Dywedodd Gwenan Roberts: "Fe gafon ni un achos ble roedd un disgybl yn lwcus i beidio cael ei daro gan lori, roedd yn rhaid i ni weithredu wedyn i gael croesfan ddiogel."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Gwenan Roberts yw pennaeth Ysgol Gymunedol Rhosybol
Ers sawl blwyddyn does dim person 'lolipop' yn cynorthwyo'r disgyblion i groesi'r ffordd y tu allan i Ysgol Rhosybol.
Fe aeth y disgyblion ati i ysgrifennu llythyrau at y cyngor sir, yr heddlu ac at AC Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth yn gofyn am gymorth.
Fe gafodd y disgyblion eu siomi ar ôl i Gyngor Môn wrthod y cais, gan nad oedd "lefel defnydd y tu allan i'r ysgol yn ddigonol er mwyn cwrdd â chanllawiau cenedlaethol ar gyfer derbyn grant."
Daeth y Cyngor Cymuned i'r adwy gyda chyfraniad hyd at £10,000 i ariannu'r prosiect.
'Costio £10,000'
Dywedodd Gwilym Morus sy'n aelod o Gyngor Cymuned Rhosybol wrth Cymru Fyw: "Fe wnaeth y cyngor cymuned gytuno i ariannu'r prosiect, gyda Cyngor Môn yn gwneud y gwaith.
"Mae'r gost yn tua £10,000. Mae'n beryg yma yn ystod y prynhawniau. Mae'r ysgol yn agos iawn at galonnau pawb ar y cyngor cymuned. Gobeithio bydd y groesfan yma rŵan yn atgoffa rhai sy'n goryrru fod yna blant yn croesi yma," meddai.
Image copyright Ysgol Rhosybol Image caption Roedd rhai o ddisgyblion Rhosybol yn falch o gael croesi'r ffordd gan ddefndyddio'r groesfan ar ddiwedd y dydd.
Ers i oleuadau'r groesfan gael eu rhoi ymlaen mae rhai o rieni'r disgyblion yn hynod o falch ac yn dawelach eu meddwl nawr ei bod hi'n fwy diogel i'w plant nhw gyrraedd a gadael yr ysgol.
"Fel mam'dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig iawn fod y groesfan yma oherwydd ma' hi'n lôn brysur ofnadwy, ac mae'n golygu fod y plant rŵan yn gallu croesi'r lôn yn ddiogel," meddai un o'r rhieni, Rhian Sharp.
'Llongyfarch y gymuned'
Mewn datganiad dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Sir Ynys Môn: "Yn gyffredinol, rydym yn croesawu unrhyw fesurau er mwyn gwella diogelwch y ffyrdd a darpariaeth ar gyfer cerddwyr.
"Yn dilyn asesiad, daethpwyd i'r casgliad na fyddai'r lefel defnydd y tu allan i'r ysgol yn ddigonol er mwyn cwrdd â chanllawiau cenedlaethol ar gyfer derbyn grant."
"Yn anffodus, yn sgil yr argyfwng ariannol sydd yn wynebu llywodraeth leol, nid oes cyllideb gan ein Gwasanaeth Priffyrdd ar gyfer y math yma o welliannau ers rhai blynyddoedd bellach ac ni fyddai cais gan y Cyngor am gyllid grant allanol yn debygol o lwyddo."
"Rydym felly yn llongyfarch y gymuned leol am ei flaengaredd wrth ddarganfod yr adnoddau i gwblhau'r gwaith ac yn falch o fod wedi gallu helpu drwy ddatblygu dyluniad addas ar gyfer y groesfan yma."


description: Mae dyn 71 oed o Bowys wedi ei garcharu am achosi marwolaeth dau berson wedi iddo barcio ar y llain gyflym ar draffordd.

title: Carcharu dyn am achosi marwolaeth wrth barcio ar draffordd


description: Cymru yn llwyddo i ennill am y tro cyntaf mewn degawd yn erbyn Awstralia diolch i gic hwyr Dan Biggar, mewn gêm agored llawn ciciau cosb.

title: Cyfres yr Hydref: Cymru 9-6 Awstralia


description: Wedi cyfres o ladradau diweddar yn Ninbych mae pobl leol yn galw am fwy o blismyn a rhagor o gamerâu cylch cyfyng yn y dref.

title: Dinbych: Galw am 'fwy o blismyn' i ddelio â thwf lladrata


description: Llys y Goron Caerdydd yn clywed fod y chwaraewr rygbi a'i ffrindiau wedi bod yn rhan o ffrwgwd tu allan i glwb nos.

title: Dynion drws 'wedi ymosod' ar Shane Williams a'i frawd


description: Llywodraeth Cymru'n gwrthod galwad gan un o bwyllgorau'r Cynulliad i ddiwygio'r drefn o ddelio gyda chwynion am weinidogion y llywodraeth.

title: Gwrthod cynnig i ddiwygio cod ymddygiad gweinidogion


description: Cynllun cloddio'r ar lannau Afon Menai yn rhoi cyfle annisgwyl i ddaearegwyr ddysgu am hanes cerrig 300 miliwn o flynyddoedd oed.

title: Astudio cerrig dros 300 miliwn blwydd oed ar Y Fenai


description: Yn ôl y soprano Elin Manahan Thomas mae yna ddiffyg parch tuag at gerddoriaeth yn gyffredinol.

title: Cerddoriaeth yn 'hanfodol' i fywydau


description: Mae dau ddyn wedi eu harestio mewn cysylltiad â'r llofruddiaeth yn ardal Brookfield Drive fore Iau.

title: Llofruddiaeth Llaneirwg: Arestio dau ddyn


description: ACau'n dweud nad ydyn nhw wedi'u argyhoeddi fod arian yn cael ei wario yn y ffyrdd cywir i gynorthwyo plant mewn gofal i gyrraedd eu potensial.

title: System plant mewn gofal 'dan straen aruthrol' medd ACau


description: Myfyrwyr ym Mhrifysgol Caerdydd yn ceisio gwyrdroi euogfarn o ymosodiad rhyw a roddwyd i ddyn o Bowys sydd ag anableddau dysgu.

title: Myfyrwyr yn ceisio gwyrdroi euogfarn dyn o Bowys

maintext:
Image caption Mae'r myfyrwyr wedi bod yn gweithio am chwe blynedd i geisio gwyrdroi euogfarn Gareth Jones
Mae myfyrwyr sy'n astudio'r gyfraith ym Mhrifysgol Caerdydd yn ceisio gwyrdroi euogfarn o ymosodiad rhyw a roddwyd i ddyn o Bowys sydd ag anableddau dysgu.
Ers chwe blynedd mae'r myfyrwyr wedi bod yn ceisio profi fod Gareth Jones o Drecastell yn ddieuog a'i fod wedi'i gael yn euog ar gam am ymosodiad rhyw ar ddynes oedrannus pan oedd yn gweithio mewn cartref nyrsio.
Mae'r myfyrwyr yn rhan o Brosiect Diniweidrwydd Caerdydd (Cardiff Innocence Project).
Pob blwyddyn mae'r prosiect yn derbyn llu o geisiadau gan garcharorion sy'n mynnu eu bod yn ddieuog ac sy'n awyddus i gael eu rhyddhau.
Dyma'r unig dîm o'i fath mewn prifysgol sydd wedi llwyddo i wyrdroi euogfarn.
Cafodd Dwaine George ei garcharu yn 2002 wedi i Daniel Dale, bachgen yn ei arddegau, gael ei saethu'n farw ym Manceinion.
Roedd wastad wedi gwadu bod ag unrhyw ran yn y digwyddiad ac wedi i'r myfyrwyr ddadansoddi'r achos fe'i cafwyd yn ddieuog o lofruddiaeth yn 2014 wedi i farnwr ddweud nad oedd sail ddigon cadarn i'w euogfarn.
Image caption Gareth Jones pan ymddangosodd yn Llys y Goron Casnewydd yn 2008
Bellach mae'r prosiect yn gobeithio y byddant yn cael canlyniad tebyg ar gyfer achos Jones.
Roedd yn 32 oed pan gafwyd yn euog o gyflawni ymosodiad rhyw ar glaf oedrannus oedd yn dioddef o ddementia tra'r oedd yn gweithio mewn cartref gofal ym Mhowys.
Roedd Jones, sydd ag anghenion dysgu arbennig, wedi gwadu'r cyhuddiad ond cafodd ei garcharu am naw mlynedd yn 2008 am ymosodiad rhyw "milain" yng nghartref nyrsio The Mountains yn Libanus.
Yn ddiweddarach cafodd y ddedfryd ei gostwng ddwy flynedd wedi i farnwr ddweud bod y ddedfryd gyntaf yn eithafol.
Mae Jones bellach yn ddyn rhydd wedi iddo dreulio tair blynedd a hanner yn y carchar, ond mae'n parhau ar gofrestr troseddwyr rhyw ac yn methu byw adref gan fod plant yn y tŷ.
Image caption Dywedodd Paula Morgan, sy'n byw gyda Gareth Jones, ei fod yn ddyn gofalgar
Dywedodd Paula Morgan sy'n gofalu am Gareth Jones: "Roedd Gareth yn ddyn hapus, wastad â gwên ac yn gymdeithasol ond wedi iddo ddod allan o'r carchar mae'n berson gwahanol.
"Ers iddo ddod allan dyw e ddim wedi cael bywyd braf... pobl yn dymuno ymosod arno a ddim am iddo fod o gwmpas."
Mae tîm Prosiect Diniweidrwydd Caerdydd yn honni fod y dystiolaeth feddygol yn ei achos yn wan ac nad oedd wedi cael y cymorth iawn yn ystod y broses gyfreithiol.
"Dim ond y prosiect hwn all glirio ei enw, gan nad yw ei deulu yn medru fforddio'r costau cyfreithiol - mae ei ddyfodol yn dibynnu ar hyn," meddai Ms Morgan.
Image caption Dywedodd yr Athro Julie Price fod gwyrdroi euogfarn yn anodd iawn
Dywedodd yr Athro Julie Price, sefydlodd y prosiect yn 2005, fod pobl yn ysgrifennu atynt drwy'r amser yn gofyn am gymorth.
Mae cael lle ar y cwrs hefyd yn boblogaidd wrth i nifer o fyfyrwyr ymgeisio.
"Mae'r nifer o bobl sy'n herio euogfarn droseddol yn llwyddiannus yn fach iawn ac mae myfyrwyr yn dod i ganfod yn fuan bod yna nifer o rwystrau," meddai'r Athro Price.
Dim ond 2.6% o achosion o'r fath sydd wedi cyrraedd y Llys Apêl ers 1997.
Dyw'r myfyrwyr hyd yma ddim yn gwybod beth yw canlyniad yr apêl gan nad yw'r barnwr wedi cyhoeddi'r ddedfryd.
Ond mae'r myfyrwyr yn credu bod y profiad wedi bod yn werthfawr ac yn gallu dangos iddynt bod eu gwaith "yn cael effaith ar fywydau go iawn pobl".


description: Brwydr llai adnabyddus o'r Rhyfel Byd Cyntaf pan ddaeth yr ymladd yn agos iawn at Gymru

title: Cofio pennod goll y Rhyfel Mawr


description: Mae Caerdydd yn parhau yn y tri isaf ar waelod Uwch Gynghrair Lloegr ar ôl colli o 1-0 yn erbyn Everton.

title: Uwch Gynghrair Lloegr: Everton 1-0 Caerdydd


description: Dan Lydiate fydd capten Cymru ar gyfer gem agoriadol eu taith i Dde Affrica yn erbyn yr Eastern Province Kings.

title: Lydiate yn gapten yn erbyn y Kings


description: Golygydd Materion Cymreig y BBC, Vaughan Roderick, yn dadansoddi a darogan enillydd yn y ras am arweinyddiaeth Llafur Cymru.

title: Y ras i arwain Llafur Cymru: Dadansoddiad Vaughan Roderick


description: Mae adroddiad newydd yn rhybuddio y dylai Llywodraeth Cymru wrando ar safbwyntiau pobl ifanc ar Brexit.

title: Anwybyddu safbwyntiau pobl ifanc am Brexit yn 'beryglus'


description: Heddlu'r De yn ymchwilio wedi i ddyn farw ar ôl caei ei ddarganfod yn anymwybodol ar draeth ddydd Sadwrn.

title: Heddlu'n ymchwilio i farwolaeth dyn ar draeth ym Mhenarth


description: "Ychydig iawn o ddylanwad" sydd gan gyfarwyddwr Ofcom yng Nghymru dros benderfyniad allai olygu cau gorsaf Radio Ceredigion.

title: Ofcom: 'Dim dylanwad' dros gais Radio Ceredigion


description: Ergyd arall i obeithion Abertawe o gael dyrchafiad yn ôl i'r Uwch Gynghrair wrth iddyn nhw gael eu trechu gan West Bromwich Albion.

title: Y Bencampwriaeth: Abertawe 1-2 West Bromwich Albion


description: Mae'n ymddangos bellach bod o leiaf dau Gymro ymhlith y milwyr sydd i'w gweld mewn llun eiconig o'r Rhyfel Mawr.

title: 'Ail Gymro' yn llun enwog o frwydr Rhyfel Byd Cyntaf


authors:
Mari Grug
Newyddion Bbc Cymru

description: Menter newydd wedi'i sefydlu yn Silian, ger Llanbedr Pont Steffan, gyda'r nod o ail-agor Eglwys San Silian fel canolfan gymunedol.

title: Ymgais i ailagor eglwys fel canolfan gymunedol


description: Aelodau'r Lleng Brydeinig yn Llanidloes wedi "troi'r dref yn goch" ar gyfer Sul y Cofio, a hithau'n 100 mlynedd ers diwedd y Rhyfel Mawr.

title: Llanidloes yn 'troi'n goch' ar gyfer Sul y Cofio

maintext:
Mae aelodau'r Lleng Brydeinig yn Llanidloes wedi "troi'r dref yn goch" ar gyfer Sul y Cofio.
Gan ei bod hi'n 100 mlynedd ers diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf penderfynodd yr aelodau bod angen gwneud rhywbeth arbennig ar gyfer y cofio eleni.
Y nod gwreiddiol oedd codi 100 o babïau ar bolion lamp trwy'r dref, ond erbyn hyn mae dros 50 o fusnesau wedi addurno eu ffenestri, mae murluniau newydd wedi'u paentio ac mae dros 2,000 o babïau gwlân wedi'u gosod ar ffurf rhaeadr i lawr grisiau neuadd y dref.
Bu'r Cynghorydd Gareth Morgan yn sôn am yr ymdrech fawr sydd wedi'i gwneud gan ferched sy'n aelodau o'r Lleng Brydeinig yn Llanidloes, er mwyn cofio pobl o'r dref a wnaeth yr aberth fwyaf.


description: Yr Albanwyr yn drech na'r Gleision wrth i Glasgow fynd 13 pwynt yn glir ar frig Adran A.

title: PRO14: Glasgow 40-15 Gleision


description: Cabinet Cyngor Caerdydd wedi cytuno i symud ymlaen gyda thrafod adeiladu arena fydd yn dal 15,000 o bobl.

title: Cymeradwyo cam nesaf adeiladu arena Bae Caerdydd


description: David Lidington, Gweinidog Swyddfa Cabinet San Steffan, yn galw ar lywodraethau Cymru a'r Alban i gefnogi cytundeb drafft Theresa May gyda'r Undeb Ewropeaidd.

title: Galw am gefnogaeth Llywodraeth Cymru ar gytundeb Brexit


description: Mae gan Chipry y Ceiliog sef masgot Tottenham Hotspur, gân a symudiadau i helpu myfyrwyr ddysgu tabl 12.

title: Tabl 12 yn Gymraeg gyda Chirpy y Ceiliog


description: Cyn-gapten tîm rygbi Cymru, Gareth Thomas, yn dweud ei fod wedi dioddef "trosedd casineb" yng Nghaerdydd nos Sadwrn oherwydd ei rywioldeb.

title: Ymosodiad ar gyn-gapten Cymru yng Nghaerdydd


description: Heddlu Gogledd Cymru yn ymchwilio i farwolaethau dau bensiynwr mewn tŷ yn Llanelwy.

title: Dau bensiynwr wedi eu canfod yn farw yn Llanelwy


description: Bu Manw yn cynrychioli Cymru yng Nghystadleuaeth y Junior Eurovision yn Minsk, Belarus ddydd Sul.

title: Manw yn cynrychioli Cymru yn y Junior Eurovision


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi y bydd £1.5m ar gael i helpu menywod sydd wedi dioddef o gamdriniaeth i adeiladu dyfodol gwell.

title: Cyllid o £1.5m i helpu dioddefwyr camdriniaeth ddomestig


description: Nifer o ffyrdd ar hyd Sir Benfro dan ddŵr o ganlyniad i law trwm gyda disgwyl mwy i gwympo ddydd Gwener.

title: Llifogydd yn effeithio ardaloedd yn Sir Benfro


description: Rhybudd bod toriadau i adrannau cynllunio cynghorau Cymru yn arafu'r broses o godi tai newydd, ac y bydd llai o dai fforddiadwy ar gael.

title: Toriadau'n arafu'r broses o godi tai newydd

maintext:
Gallai toriadau i adrannau cynllunio cynghorau ar draws Cymru arafu'r broses o adeiladu tai newydd, gan olygu y bydd llai o gartrefi fforddiadwy ar gyfer y rhai sydd eu hangen.
Dyna'r rhybudd gan y corff sy'n cynrychioli cynlluniau tai cymdeithasol yng Nghymru.
Dywedodd Cartrefi Cymunedol Cymru bod y toriadau hefyd yn ei gwneud yn haws i ddatblygwyr leihau'r nifer o dai fforddiadwy, ac iawndal, y maen nhw'n eu cynnig wrth weithio ar ddatblygiadau newydd.
Ond mae'r corff sy'n cynrychioli datblygwyr preifat wedi dweud wrth BBC Cymru bod y broses o ganiatáu ceisiadau cynllunio yn cael ei arafu am fod llai o swyddogion cynllunio yn gweithio i'r cynghorau.
Haneru gwariant
Wrth gynnig am gynlluniau tai newydd mae datblygwyr yn aml yn gorfod gwneud cyfraniad i'r angen lleol am dai fforddiadwy o dan Adran 106 o'r Ddeddf Gynllunio.
Mae tai fforddiadwy yn golygu bod trefniadau yn eu lle i sicrhau fod tai ar gael i bobl sy'n methu fforddio cael mynediad i'r farchnad dai fel arall.
Mae nifer y tai fforddiadwy sy'n cael eu darparu yn dibynnu ar bolisi cynllunio yr awdurdod lleol ynghyd â thrafodaethau gyda'r datblygwr am beth sy'n cael ei ystyried yn rhesymol.
Ers 2010 mae'r swm o arian y mae cynghorau yn gwario ar eu hadrannau cynllunio wedi haneru o £159m i £77.4m yn 2017-18.
Mae hynny'n golygu fod gwariant y pen ar gynllunio wedi ei gwtogi o £53 y pen yn 2010 i £25 y llynedd.
Dywedodd prif weithredwr CCC, Stuart Ropke wrth BBC Cymru: "Mae cynllunio, fel unrhyw wasanaeth arall o fewn llywodraeth leol, wedi dioddef wrth i lymder frathu.
"Mae hynny'n golygu llai o adnoddau yn aml o fewn awdurdodau lleol. Weithiau llai o sgiliau.
"Mae'r adnodd cynllunio yn bwysig dros ben wrth drafod gyda datblygwyr preifat ar gynlluniau y maen nhw'n eu cynnig.
"Am ein bod yn ddibynnol ar y ddarpariaeth fforddiadwy sy'n dod ochr yn ochr gydag unrhyw ddatblygiad, mae'n fater o bwys sylweddol."
'Calonogol'
Nod Llywodraeth Cymru yw adeiladu 20,000 o dai fforddiadwy rhwng 2016 a 2021.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae'n galonogol bod y nifer o dai fforddiadwy sy'n cael eu codi drwy gytundebau cynllunio wedi mwy na dyblu dros y degawd diwethaf, ond rydym yn awyddus i gynyddu'r nifer ymhellach wrth i ni weithio tuag at ein hymrwymiad i adeiladu 20,000 o dai fforddiadwy yn ystod tymor y Cynulliad hwn.
"Rydym yn gweithio'n agos gydag adeiladwyr tai, awdurdodau lleol a chymdeithasau tai er mwyn cynyddu'r nifer o dai fforddiadwy a thai eraill sydd ar gael yng Nghymru."
Yn ôl y ffigyrau diweddaraf, mae mwy na 60,500 o aelwydydd ar restrau aros am dai cymdeithasol yng Nghymru.


description: Bydd Gareth Lanagan, sy'n athro mathemateg yn Nolgellau, yn derbyn gwobr Gwirfoddolwr y Flwyddyn yn seremoni Gwobrau Chwaraeon Cymru eleni.

title: 'Mr Criced' Dolgellau ydy Gwirfoddolwr y Flwyddyn


description: Disgyblion Ysgol Glan Morfa yn rhannu eu barn ar wisg ysgol, wrth i ymgyghoriad gael ei lansio i geisio eu gwneud yn fwy fforddiadwy.

title: Beth yw barn plant Ysgol Glan Morfa ar wisg ysgol?

maintext:
Bydd mwy o bwysau ar ysgolion i sicrhau bod gwisgoedd ysgol fforddiadwy ar gael i blant yn sgil canllawiau "cryfach" newydd.
Mae Llywodraeth Cymru'n gofyn am farn disgyblion a rhieni am y canllawiau, fyddai hefyd yn dweud na ddylai ysgolion ofyn am eitemau dillad penodol yn ôl rhyw.
Yn Ysgol Gynradd Glan Morfa yn ardal Sblot yng Nghaerdydd mae cynllun ailgylchu gwisgoedd ysgol ar waith.
Rowan, Arwen, Kayden a Hannah o'r ysgol honno sy'n rhannu eu barn nhw ar wisg ysgol.


description: Dyn 19 oed yn cael ei arestio ar ôl cael ei stopio gan yr heddlu tra'n gyrru ambiwlans ffug yn ardal Abertawe.

title: Arestio dyn am yrru ambiwlans ffug yn Abertawe


description: Roedd dwy gôl yn yr hanner cyntaf yn ddigon i'r tîm cartref sicrhau buddugoliaeth annisgwyl yn erbyn yr Alltudion.

title: Adran 2: Cheltenham 2-1 Casnewydd


description: Aelodau cabinet Cyngor Sir Caerffili yn cytuno i fabwysiadu strategaeth fyddai'n peryglu dyfodol chwech o ganolfan hamdden.

title: Pryder am ddyfodol canolfannau hamdden yn Sir Caerffili


description: Oddeutu 100 o bobl wedi ymuno mewn gorymdaith lawr stryd fawr Bangor yn erbyn aflonyddu rhywiol.

title: Myfyrwyr Bangor yn protestio yn erbyn aflonyddu rhywiol


description: Cafodd £3.25m o'r grantiau ei dalu yn anghywir dros y degawd diwethaf, gyda'r swm i gael ei ddileu gan Lywodraeth Cymru.

title: Llywodraeth wedi rhoi £3m yn ormod i fyfyrwyr


description: Hanner cant o swyddi yn cael eu colli ym Mhorthmadog ar ôl i gwmni o Coventry sy'n adeiladu cabanau gwyliau yno fynd i'r wal.

title: '50 o swyddi' i fynd wrth i gwmni cabanau fynd i'r wal


description: BBC Radio Wales yn dathlu 40 mlynedd o fod ar yr awyr - ond golygydd yr orsaf yn cydnabod fod heriau o'u blaenau.

title: 'Heriau' i BBC Radio Wales wrth i'r orsaf droi'n 40 oed


description: Cafodd pêl-droed yng Nghymru hwb wrth i gyn-filwyr geisio dygymod â bywyd wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, meddai Dr Meilyr Emrys

title: Brwydrau pêl-droed a helpodd gyn-filwyr y Rhyfel Mawr

maintext:
Image copyright Meilyr Emrys Image caption Un aelod o'r 'Bethesda Comrades of the Great War' oedd y cyn-filwr Thomas Morris (yn y canol mewn siwmper dywyll) a anfarwolwyd gan y nofelydd Caradog Prichard ar ôl ffeit enwog yn un o'u gemau wedi'r rhyfel.
Sut roedd y dynion ifanc oedd yn dod adref o'r brwydro a'r lladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn dygymod â dod nôl i fyw mewn cymdeithas a cheisio byw'n normal ar ôl eu profiadau ofnadwy?
Mae'n bosib fod pêl-droed wedi bod yn rhywfaint o help i rai o'r milwyr ifanc ailafael mewn normalrwydd wedi'r rhyfel yn ôl gwaith ymchwil Dr Meilyr Emrys.
"Mi fuodd y rhyfel yn y tymor byr yn gatalydd i dŵf pêl-droed yng Nghymru," meddai Dr Emrys, sydd wedi astudio effeithiau'r Rhyfel Mawr ar bêl-droed yng Nghymru.
"Roedd mynd i wylio pêl-droed yn rhywbeth poblogaidd iawn eto, y teimlad o allu perthyn i rywbeth, sefyll ochr yn ochr efo pobl o'r un pentref neu dref â chi yn cefnogi'r tîm lleol.
"Yn ystod y rhyfel, roedd byddin Prydain wedi bod yn rhyw fath o annog ei milwyr i chwarae pêl-droed yn eu hamser sbâr ac felly roedd cael ymuno efo tîm pêl-droed ar ôl dod yn ôl yn rhoi rhyw fath o frawdoliaeth iddyn nhw - efallai'r un math o frawdoliaeth ag yr oedden nhw wedi ei gael pan oedden nhw yn y ffosydd - y teimlad yma o berthyn i rywbeth,"
"Hefyd roedd gan bobl fwy o arian i'w wario ar adlonant yn syth ar ôl y rhyfel ac roeddan nhw'n defnyddio hwnnw i fynd i weld gemau."
...wrth iddynt gwestiynu beth oedd pwrpas yr holl ladd a dinistr... mae'n debyg bod y broses o gefnogi clwb pêl-droed wedi bod yn gymorth i rai cyn-filwyr ail ganfod eu traed...
Teimlad o berthyn
Roedd gwylio'r clwb pêl-droed lleol yn trechu timau o drefi a dinasoedd eraill yn rhoi cyfle i bobl ddathlu a llawenhau ar ôl erchyllterau'r rhyfel ac yn rhoi teimlad o bwrpas ac o berthyn meddai Dr Emrys.
"Ar yr un trywydd, wrth iddyn nhw sylweddoli nad oedd y wlad yr oeddent wedi dychwelyd adref iddi yn 'addas i arwyr' - ac wrth felly iddynt gwestiynu beth yn union oedd pwrpas yr holl ladd a dinistr yr oedden nhw wedi gorfod bod yn rhan ohono - mae'n debyg bod y broses o fynd ati i gefnogi clwb pêl-droed hefyd wedi bod yn gymorth i rai cyn-filwyr ailganfod eu traed yn dilyn y rhyfel," meddai.
"Pan ddaru nhw ailddechrau'r cynghreiriau lleol, fe wnaeth nifer o dimau yn y flwyddyn gyntaf alw eu hunan yn Comrades of the Great War," meddai Dr Emrys.
Image copyright Meilyr Emrys Image caption Dr Meilyr Emrys mewn gêm bêl-droed
"Hogiau ifanc oedd rhain oedd wedi bod yn chwarae rhywfant o bel-droed cyn mynd i ffwrdd i ymladd yn y rhyfel."
Un o'r timau hynny oedd y Bethesda Comrades of the Great War a gafodd eu hanfarwoli fel tîm y Celts yn nofel Caradog Prichard, Un Nos Ola Leuad, yn bennaf oherwydd ffeit enwog a ddigwyddodd ar y cae yn ystod un o'u gemau.
Mewn gêm rhwng y Comrades a'r Holyhead Reserves yn 1920 fe gollodd y gôl-geidwad Thomas Morris (Wil Robaits Gôl yn Un Nos Ola' Leuad) ei dymer efo'r reffarî ac ymosod arno cyn i bawb ymuno yn yr ymladd nes bod rhaid ffonio'r heddlu. Fe gafodd Thomas Morris ei arestio a'i wahardd rhag chwarae pêl-droed am dri mis.
Yn ôl Meilyr Emrys mae'n bosib mai effaith erchyllterau ymladd yn y rhyfel oedd yn gyfrifol am ymateb gwyllt ar y cae pêl-droed.
"Un theori ynglŷn a'r parodrwydd yma i fynd yn flin gan chwarewyr ac ymosod ar raffarîs yn y cyfnod yma oedd ei fod wedi bod yn gyfnod anodd i bobl oedd wedi bod i ffwrdd yn y ffosydd yn ymladd ac roedden nhw'n trïo ymdoddi nôl i fywyd bob dydd ac ella bod na fwy o barodrwydd iddyn nhw 'snapio' ac ymddwyn mewn ffyrdd reit fygythiol a chorfforol," meddai.
"Pan mae rhywun yn stopio i feddwl am y Rhyfel Byd Cyntaf a scale yr holl beth a'r ffaith bod miloedd ar filoedd o ddynion ifanc heini wedi cael eu tynnu allan o gymdeithasau dros Brydain, yr Almaen a rhannau eraill o Ewrop - mae scale y peth yn anhygoel.
"A wedyn bod y bobl ifanc yma, y rhai oedd yn ddigon lwcus i ddod yn ôl wedyn, wedi gorfod setlo nôl i fywyd bob dydd a gwneud pethau roeddwn nhw'n eu gwneud cynt, fel chwarae pêl-droed, mynd yn ôl i'w swyddi, gweithio yn y chwarel.
"Drwy ailgreu'r frawdolaeth yma o sefyll ochr yn ochr, 'brwydro' ar faes pêl-droed efo dy ffrindiau, roedd yn help i allu setlo mewn a gwneud sens o dy le di yn y byd wrth ddod yn ôl i mewn iddo fo."
Er mai byrhoedlog oedd yr hwb, gyda dirwasgiad y 1920au yn rhoi diwedd ar y ffyniant, am gyfnod, roedd yn oes aur yng Nghymru: daeth y tîm cenedlaethol yn bencampwyr gwledydd Prydain ar ôl trechu Lloegr am y tro cyntaf ers bron i 40 mlynedd yn 1919; ymunodd rhai o glybiau Cymru â'r Gynghrair Bêl-droed am y tro cyntaf a sefydlwyd toreth o glybiau proffesiynol newydd, yn enwedig yn y de ddwyrain diwydiannol a thyfodd maint y tyrfaoedd oedd yn gwylio pêl-droed yng Nghymru.
Denai Caerdydd dros 30,000 yn gyson yn ystod tymor 1921-22; roedd torf o 6,000 yn gwylio rownd derfynol Cwpan Amatur Arfordir Gogledd Cymru ym Mangor yn 1923 a gwyliodd cyfanswm o 20,000 o bobl y dair gêm rhwng yr Wyddgrug a'r Fflint yn rownd gynderfynol Cwpan Cymru ddwy flynedd yn ddiweddarach.
Efallai o ddiddordeb:


description: Astudiaeth yn awgrymu y dylid creu amgueddfa bêl-droed genedlaethol newydd i Gymru yn Wrecsam.

title: Awgrymu sefydlu amgueddfa bêl-droed yn Wrecsam


description: Neidr filtroed brin wedi ei chanfod gan blant yn ystod helfa Calan Gaeaf yn sir Castell-nedd Port Talbot.

title: Canfod neidr filtroed brin yn ystod helfa Calan Gaeaf


description: Rhys Ifans yn un o dros 200 o actorion sydd wedi arwyddo llythyr yn galw am newidiadau i National Theatre Wales.

title: Actorion yn galw am newidiadau i National Theatre Wales


description: Mae dyn 71, oed oedd yn teithio ar gefn beic, wedi marw yn dilyn gwrthdrawiad gyda VW Transporter yng Nghaerdydd.

title: Dyn 71 oed wedi marw wedi gwrthdrawiad yng Nghaerdydd