authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Mam yn galw am roi'r hawl i blant gael coesau prosthetig arbenigol er mwyn cael plentyndod "llawen a llawn".

title: Galw am goesau prosthetig arbenigol am blentyndod 'llawn'

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Rebecca Roberts yn rhannu stori ei merch, Elizabeth, sydd wedi colli ei choesau
"Mae ganddi gymaint o nerth, ac mae hi mor gry', fel nad ydy o wedi ei dal hi 'nôl mewn llawer o ffyrdd."
Mae'n amlwg bod Rebecca Roberts yn dotio at Elizabeth, ei merch sy'n bedair oed.
Ond mae blynyddoedd cynnar Elizabeth wedi bod yn heriol, ar ôl cael ei geni â chyflwr fibular hemimelia, ac yn flwydd oed, cael llawdriniaeth i dynnu ei choesau.
Ers hynny, mae'n gwisgo coesau prosthetig, ond mae ei mam yn galw ar y llywodraeth i ariannu coesau chwaraeon arbenigol er mwyn i blant gael plentyndod "llawen a llawn".
'Effaith anferthol'
"Roedd ei datblygiad hi fymryn yn arafach na phlant eraill o'r un oed," meddai Rebecca, sy'n byw ym Mhrestatyn, Sir Ddinbych.
"Ond pa bynnag her mae hi'n dderbyn, mae hi'n ffeindio'i ffordd hi o wneud pethau.
"Dydy hi ddim yn swil o gwbl! Weithiau, os dwi'n cerdded ac mae hi'n disgyn dipyn bach ar fy ôl i, dwi'n clywed llais bach yn dweud 'Mummy, wait for me!'
"Mae hynna'n fy atgoffa i fod rhaid i mi fynd ar ei chyflymder hi - a fel 'na mae pethau i fod."
Image caption Mae Rebecca Roberts yn gofyn i blant gael yr hawl i dderbyn coesau arbenigol gan y Gwasanaeth Iechyd
Mae'r gwasanaeth iechyd yn darparu coesau prosthetig i gleifion, ond mae'r rheiny yn medru bod yn drwm, yn ôl Rebecca.
Ond mae modd cael coesau prosthetig chwaraeon arbenigol er mwyn hwyluso symudiad y corff - fel y blades sy'n cael eu defnyddio gan rai parathletwyr.
Ar hyn o bryd, mae'n rhaid gwneud cais arbennig i gael coesau o'r fath am ddim ar y gwasanaeth iechyd yng Nghymru.
Mae'r sefyllfa'n wahanol yn Lloegr, yn dilyn buddsoddiad o £1.5m yn gynharach eleni mewn cronfa i ddarparu'r cyfrapar diweddaraf i blant a phobl ifanc sydd ei angen.
Hefyd o ddiddordeb
I Rebecca, sy'n deisebu Llywodraeth Cymru dros y mater, mae angen newid y drefn yng Nghymru hefyd.
"Fe all coesau prosthetig arbenigol gael effaith anferthol ar fywyd plentyn - a dim ond un plentyndod 'dan ni'n ei gael, ac fe ddylai fo fod yn gyfnod llawen a llawn.
"'Dan ni ddim yn gofyn am filiynau.
"Y cwbl mae'r ddeiseb yn gofyn am ydy bod gan blant a phobl ifanc yr hawl i gael specialist sport prosthetics heb orfod gwneud cais amdanyn nhw - a'u bod nhw'n rhywbeth sydd ar gael yn awtomatig petai rhieni a meddygon a'r plentyn ei hun yn meddwl y buasen nhw'n elwa."
Image copyright Getty Images Image caption Mae coesau arbenigol yn cael eu defnyddio gan barathletwyr
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud bod "ystod eang o gyfapar prosthetig yn cael ei ddarparu gan y gwasanaeth iechyd yng Nghymru" ond nad ydy cyfarpar prosthetig chwaraeon i blant yn cael ei ariannu "ar hyn o bryd".
Yn ôl llefarydd, mae'r llywodraeth yn "cydnabod pwysigrwydd" y cyfarpar i "helpu pobl ifanc fod yn actif" a'u bod yn "ystyried" sut i'w darparu.
Ychwanegodd: "Os ydy tîm clinigol unrhyw berson yn credu bod rhesymau eithriadol dros ddarparu offer arall, yna mae modd gwneud Cais Ariannu Claf Unigol (IPFR)."
Gofyn am 'hawl'
Neges Rebecca i'r llywodraeth yw na fyddai darparu'r cyfarpar yn ergyd ariannol drom - yn enwedig gan nad oes llawer yng Nghymru sydd yn yr un gwch ag Elizabeth.
"Does 'na ddim lot ohonyn nhw, dydy o ddim am gostio miliynau i'r llywodraeth o gwbl.
"'Dan ni jyst yn gofyn iddyn nhw ei wneud o'n hawl i'r plant yna gael coesau arbenigol os ydyn nhw'n dymuno."


description: Nifer yr angladdau iechyd cyhoeddus a gafodd eu cynnal yng Nghymru yn 2017-18 yn uwch na'r hyn a gafodd eu cynnal yn ystod blynyddoedd blaenorol.

title: Angladdau iechyd cyhoeddus ar gynnydd

maintext:
Image caption Dywed Jodie Gallagher-Smith bod iechyd hirdymor ei gŵr yn golygu na allodd hi gynilo ar gyfer ei angladd
Mae'r nifer o angladdau iechyd cyhoeddus a gafodd eu cynnal yng Nghymru yn 2017-18 ar gynnydd, yn ôl ffigyrau newydd.
Cafodd o leiaf 146 'angladd tlotyn' ei gynnal - sef gwasanaeth angladdol gan awdurdodau cyhoeddus i'r sawl sy'n marw ar ben ei hun, yn dlawd neu heb deulu sy'n fodlon helpu.
Mae'r nifer i fyny 62% ers 2013-14.
Yn ôl un safle cymharu prisiau angladd mae cynilion isel, costau byw a phrisiau angladdau yn golygu nad yw'n bosib i "nifer fforddio talu am angladd".
Mae un cwmni angladdau wedi dweud eu bod nhw'n cynnig dewisiadau rhatach.
Ym mis Mai bu farw Steve, gŵr Jodie Gallagher-Smith, yn 33 oed wedi salwch hir gan adael gweddw a dau o blant.
Fe wnaeth Mrs Smith o Gil-y-coed, Sir Fynwy gais grant i'w helpu gyda'r costau ac mae'n dweud fod y broses wedi bod "yn un anodd" ac nad oedd yr arian a gafodd wedi cyfrannu at hanner y costau.
Cafodd Steve ei amlosgi ond ar hyn o bryd dywed ei wraig na all hi fforddio darn o dir mewn gardd goffa na charreg fedd ond mae'n hi'n cynilo er mwyn gwneud hynny.
Dywedodd: "Mae'n anodd, yn enwedig gyda dau o blant ond rwy'n dymuno bod ganddynt le i fynd i gofio am eu tad."
Image caption Dyw hi ddim yn syndod, medd Kim Bird o wefan cymharu cost angladdau, bod nifer angladdau iechyd cyhoeddus ar gynnydd gan fod cost angladd yn ddrud
Mae 19 cyngor wedi ateb cais rhyddid gwybodaeth gan BBC Cymru.
O'r rheiny, mae'r ffigyrau'n dangos bod cynghorau wedi gwario £200,000 ar angladdau iechyd cyhoeddus yn 2017-18.
Cyngor Caerdydd sydd wedi gwario y mwyaf (£37,000) ac fe wariodd Cyngor Abertawe £35,000 a Chyngor Pen-y-bont £17,600.
Dywedodd Kim Bird, sy'n gweithio i wefan About the Funeral yng Nghaerdydd: "Oherwydd costau byw drud a chost angladd, dyw nifer o bobl ddim yn gallu fforddio angladd.
"Mae ymchwil diweddar yn dangos nad yw un o bob wyth yn gallu fforddio angladd ac maent yn mynd i ddyled o oddeutu £2,500 oherwydd hynny."
Dywed y dylai pobl gynllunio o flaen llaw a thrafod eu hangladd gyda theulu.
Ymwybodol o'r gost
Yn ôl Shelly Lewis, o gwmni Co-op Funeralcare yn Nhrecelyn, Caerffili, mae pobl bellach yn fwy ymwybodol o bris angladd.
Dywedodd: "Roedd pobl yn arfer gwneud beth oedd yn ddisgwyliedig ohonynt, cynnal angladd traddodiadol.
"Ry'n nawr yn gweld mwy o gyllido torfol - yn enwedig ymhlith pobl ifanc heb gynilion."
Pan fu farw merch, 16 mis oed, ffrind Kate Burke o'r Wyddgrug fe greodd hi dudalen Just Giving er mwyn codi arian i'r teulu.
Dywedodd: "Ro'n i'n teimlo bod e'n un peth llai iddynt feddwl amdano ac ni ddylent deimlo bod yn rhaid iddynt ruthro yn ôl i'r gwaith.
"Dyw teuluoedd sy'n galaru ddim yn y 'stâd iawn o feddwl' wrth drefnu angladd ac fe ddylai fod yna rhywun wrth law i'w cefnogi a'u cynorthwyo."
Yn 2017 dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod wedi dod i gytundeb i ddileu ffioedd claddu ac amlosgi ar gyfer plant yng Nghymru ond mae cost yr angladd yn rhywbeth ar wahân.

fasttext_language: cy


description: Llywodraeth Cymru yn gwadu honiad gan AC Ceidwadol fod y setliad ariannol diweddaraf ar gyfer awdurdodau lleol yn ffafrio cynghorau Llafur.

title: Gwadu honiad fod cyllideb yn 'ffafrio cynghorau Llafur'


description: Llysgennad gydag elusen i blant yn dweud bod ei phrofiad mewn gofal wedi bod yn fodd iddi helpu eraill.

title: Llysgennad yn helpu eraill wedi plentyndod mewn gofal

maintext:
Mae merch o Ynys Môn, sydd wedi ei dewis yn llysgennad i elusen blant, yn gobeithio y bydd ei phrofiad hi'n gymorth i helpu eraill.
Cafodd Angharad Roberts ei rhoi mewn gofal pan oedd yn ddyflwydd oed, a bu'n byw gyda theuluoedd maeth am weddill ei phlentyndod.
Yn ei harddegau, fe ddioddefodd o iselder, gan unwaith geisio'i lladd ei hun, cyn cael help gan gwnselwyr ac elusen Action for Children.
Yn gynharach eleni, dewisodd yr elusen Angharad fel un o'i phedwar llysgennad.
'Prysur'
"Mae'n mynd yn dda, mae'n reit brysur," meddai Angharad ar raglen y Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru.
"Mae 'na lot o bethau i fynd iddyn nhw, a dwi'n trafeilio lot efo bod yn llysgennad, ond dwi'n mwynhau."
Yn gynnar yn ei bywyd, cafodd Angharad ei rhoi mewn gofal: "Ro'n i'n ddwy oed, so o'n i'n reit ifanc. Dwi'm yn cofio mynd i ofal, dwi jyst yn gwybod hyn oherwydd gwaith papur a ballu.
"Doedd Mam a Dad ddim yn edrych ar ôl ni'n dda. Fi gafodd o fwyaf, y mwyaf o gam-drin, achos o'n i'n reit ifanc, so do'n i'm yn gallu siarad i stopio nhw, na'm byd fel'na, so oedden nhw jyst yn brifo fi.
"O'n i'n reit lwcus bod fy mrodyr a'n chwiorydd i'n helpu i drio stopio nhw."
Rhwng dyflwydd a naw oed, fe gafodd Angharad sawl teulu maeth, cyn setlo gyda theulu sy'n dal yn rhan o'i bywyd.
Yna yn 16 oed, bu'n rhaid iddi newid teulu eto: "Roedd hwnna'n anoddach oherwydd o'n i'n dallt beth oedd yn digwydd tro yna, cos o'n i'n lot hŷn, ac roedd gen i berthynas hefyd hefo'n rhieni maeth i so oedd o lot anoddach, ond nes i ddelio efo fo'n oce dwi'n meddwl."
Iselder
Yn hwyrach yn ei harddegau, dechreuodd Angharad ddioddef o iselder.
Ar ôl cael cymorth gan elusen Mind, cafodd Angharad gynnig i gymryd rhan mewn cynllun gyda Gweithredu dros Blant.
"Ges i alwad gan fy personal advisor i ofyn a o'n i eisiau bod yn rhan o gynllun newydd oedd yn cychwyn efo Action for Children, sef Skills for Living," meddai.
"Pan nes i gyfarfod nhw, ro'n i'n reit isel, a do'n i'm eisiau byw dim mwy, ro'n i wedi cael digon, felly mi nesh i drio lladd fy hun.
"Mi wnaethon nhw trio helpu fi ddallt bo na bwynt i fi dal fod yma rili a bod yna help yna. Nhw nath helpu i fi ddod allan o'r adeg rili tywyll yna i rwan.
Rhoi yn ôl
Mae Angharad yn dweud ei bod hi'n falch iddi newid ei meddwl a chymryd rhan yng nghynllun Gweithredu Dros Blant, ac i'r cyfle godi iddi ddod yn llysgennad.
"Nes i skydive flwyddyn ddiwethaf iddyn nhw, i hel pres ar gyfer un o'u tai nhw i blant sydd â dim teulu, a dy' nhw erioed di cael gwyliau.
"Ro'n i eisiau rhoi rhywbeth yn ôl iddyn nhw.
"Maen nhw wedi fy helpu i fi, so mae'n neis cael rhoi rhywbeth yn ôl iddyn nhw ac i bobl ifanc eraill."


description: Teuluoedd yn sôn am drafferthion wrth i'w plant awtistig ddisgyn i fylchau mewn gofal.

title: Merch awtistig yn 'rhy beryglus' i fyw adre


description: Person wedi cael eu hedfan i'r ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad rhwng dau feiciwr modur oedd yn perfformio yn Llandudno.

title: Gohirio dechrau Rali GB Cymru wedi gwrthdrawiad


description: Aelod o bwyllgor Cymru y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, Geraint Hopkins, yn galw am weithredu er mwyn dileu anghydraddoldeb.

title: 'Ry'n ni'n byw ag anghydraddoldeb pob dydd yng Nghymru'


description: Llywodraeth Cymru i dalu 60% o gost adfer tir llygredig ar stad dai yn Amlwch, flwyddyn wedi i drigolion gael gwybod bod problem.

title: Ymroddiad i dalu 60% o gost glanhau llygredd stad dai


description: Adroddiad yn dod i'r casgliad nad oes digon o dystiolaeth i gyhuddo unrhyw un o gamweinyddu cyfiawnder mewn cysylltiad ag achos llofruddiaeth yng Nghaerdydd 30 mlynedd yn ôl.

title: Cyhoeddi adroddiad camweinyddu cyfiawnder


description: Llywodraeth Cymru i amlinellu eu polisi ar chwilio am betrolwm ar dir, fel ffracio, cyn diwedd y flwyddyn ar ôl derbyn pwerau.

title: Cymru'n cael pwer deddfu ar 'ffracio'


description: Bydd Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns, yn siarad yng nghynhadledd y Blaid Geidwadol ddydd Mawrth ac mae disgwyl cyhoeddiad am y tollau dros bontydd Hafren.

title: Disgwyl cyhoeddiad am ddiddymu tollau dros bont Hafren


description: Dynes wedi ymddangos yn y llys wedi ei chyhuddo o ddynladdiad ei babi blwydd oed.

title: Dynladdiad babi: Dynes yn y llys


description: Prif hyfforddwr tîm rygbi Cymru, Warren Gatland yn dychwelyd i Seland Newydd yn dilyn marwolaeth ei dad.

title: Tad prif hyfforddwr Cymru, Warren Gatland wedi marw


description: Prifathro ysgol gynradd yng Nghaerdydd yn osgoi dedfryd o garchar ar ôl i lys ei gael yn euog o ymosodiad rhyw ar fenyw yn ei swyddfa.

title: Prifathro'n osgoi dedfryd o garchar am ymosodiad rhyw


description: Y sefyllfa i bobl yng Nghymru sy'n dioddef o flinder cronig yn "warthus", yn ôl un ymgynghorydd meddygol.

title: Sefyllfa i gleifion ME yng Nghymru yn 'warthus'


description: Rheolwr Cymru, Ryan Giggs, yn cadarnhau na fydd ymosodwr Real Madrid yn chwarae unrhyw ran yn y gêm yn erbyn Sbaen nos Iau.

title: Gareth Bale i fethu gêm Cymru yn erbyn Sbaen nos Iau


description: Perchennog cwmni bysiau o Wynedd a'i dri mab yn euog o dwyllo.

title: Express Motors: Dyn a thri mab yn euog o dwyllo

maintext:
Image copyright Google
Mae pedwar dyn wedi eu cael yn euog o dwyllo degau o filoedd o bunnoedd o arian cyhoeddus drwy hawlio taliadau am deithiau ffug.
Fe wnaeth rheithgor yn Llys y Goron Caernarfon, a fu'n ystyried y rheithfarn am dros dri diwrnod, benderfynu fod Eric Wyn Jones, 77 oed, a thri o'i feibion yn euog o'r twyll.
Roedd Jones a'i feibion, Ian Wyn Jones, Keith Jones a Kevin Wyn Jones wedi gwadu'r cyhuddiadau'n eu herbyn.
Clywodd y llys fod pasiau bws i bobl dros 60 oed - y rhan fwyaf o'r rhain wedi eu colli neu eu dwyn - wedi cael eu defnyddio ar fysiau dros 80,000 o weithiau yn ystod cyfnod o ddwy flynedd.
Cafodd un o'r tocynnau ei ddefnyddio 23,000 o weithiau.
Roedd y cwmni wedyn yn hawlio arian am y teithiau ffug gan Gyngor Gwynedd, a oedd wedyn yn hawlio'r arian yn ôl gan Lywodraeth Cymru drwy'r cynllun consesiynau teithio.
'Un ddedfryd briodol'
Wedi cyhoeddi'r rheithfarnau, dywedodd y Barnwr Timothy Petts: "Rydych wedi eich cael yn euog o droseddau difrifol yn ymwneud â thwyllo'r awdurdod lleol drwy gyflwyno ceisiadau ffug ac o gynllwynio i wyngalchu arian o Express Motors.
"Mae'n glir mai dim ond un ddedfryd all fod yn briodol am droseddu o'r math yma, a dedfryd o garchar yw hynny."
Cafodd y dedfrydu ei ohirio am y tro.
Bydd y pedwar dyn, ynghyd â phumed dyn oedd wedi pledio'n euog yn flaenorol, yn cael eu dedfrydu ar ddyddiad i'w bennu.


description: Mae gan Gymru rhai o'r cyfrannau uchaf o fwytai bwyd cyflym drwy'r DU, yn ôl ffigyrau newydd.

title: Cymru â'r cyfrannau uchaf o fwytai bwyd cyflym yn y DU


description: Mae dyn o ogledd Cymru wedi gwadu cyhuddiadau o lofruddio yn dilyn marwolaeth dyn ym Magillt, Sir y Fflint mis Gorffennaf.

title: Llofruddiaeth Bagillt: Gwadu cyhuddiadau o lofruddio


description: Cei Connah i chwarae ar gae Hampden yn rownd wyth olaf cwpan her yr Irn Bru a hynny yn erbyn Queens Park o'r Alban.

title: Cwpan Her Irn Bru: Cei Connah i chwarae yn Hampden


description: Llywodraeth Cymru'n talu £1.7m mewn iawndal a chostau ar ôl derbyn bod yn rhannol gyfrifol am wrthdrawiad angheuol yn 2012.

title: Gwrthdrawiad angheuol yn costio £1.7m i Lywodraeth Cymru


description: Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi pecyn ariannol gwerth £20m er mwyn helpu'r gwasanaeth iechyd yn ystod cyfnod prysur y gaeaf.

title: £20m yn rhagor i'r gwasanaeth iechyd ar gyfer y gaeaf


description: Ymgyrchwyr amgylcheddol yn croesawu polisi drafft fyddai'n gwrthod ceisiadau cynllunio glo fel mater o bolisi yng Nghymru.

title: Polisi newydd a dyfodol du i ddiwydiant glo Cymru


description: Pa mor bwysig yw brandio bwydydd fel rhai Cymreig yn hytrach na Phrydeinig?

title: Jac yr Undeb yn hollbwysig i hyrwyddo bwyd Cymru?


description: Tîm dan-21 Cymru yn colli am y pedwerydd tro yn eu hymgyrch i gyrraedd Euro 2019, wrth i Rwmania eu curo o 2-0.

title: Rwmania dan-21 2-0 Cymru dan-21


description: Cyn-arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood, yn dweud ei bod hi'n "cydnabod dymuniadau'r aelodau" yn dilyn ethol Adam Price.

title: Leanne Wood: Colli'r arweinyddiaeth ddim yn bersonol


description: Pennaeth adran addysg gorfforol Ysgol Uwchradd yr Eglwys Newydd yn dweud y byddai colli clwb tenis yr ardal yn "golled fawr i'r ysgol a'r gymuned".

title: Clwb Tenis yr Eglwys Newydd yn 'eithriadol o bwysig'


description: Uchel Lys yn gwrthod cais am adolygiad barnwrol i natur yr ymchwiliad sy'n cael ei gynnal i'r modd cafodd y diweddar Carl Sargeant ei ddiswyddo.

title: Sargeant: Dim adolygiad barnwrol i natur ymchwiliad


authors:
Dafydd Morgan
Newyddion Bbc Cymru

description: Dim ond traean o orsafoedd rheilffordd yng Nghymru sydd â mynediad anabl llawn, ac mae angen gwelliannau medd elusennau.

title: Mynediad llawn i bobl anabl mewn traean o orsafoedd yn unig


description: Comisiynydd Traffig Cymru yn parhau i weithio o swyddfa yn Lloegr, dwy flynedd ers cael ei benodi i'r rôl.

title: Comisiynydd Traffig Cymru 'dal yn gweithio o Loegr'


description: Dros £400,000 heb ei dalu am brydau mewn ysgolion yng Nghymru hyd at ddiwedd y llynedd, gyda ffigyrau'n dangos fod y ddyled ar gynnydd.

title: Dyledion cinio ysgol ar gynnydd

maintext:
Roedd dros £400,000 heb ei dalu am brydau mewn ysgolion yng Nghymru hyd at ddiwedd y llynedd, gyda ffigyrau'n dangos fod y ddyled ar gynnydd.
Fe wnaeth 14 allan o'r 22 awdurdod lleol yng Nghymru ymateb i gais am wybodaeth ar gyfer 2017/18, ond roedd y ddyled gyffredinol ymysg y saith oedd â ffigyrau llawn ers 2013/14 wedi cynyddu 87% (£114,000) yn y cyfnod yna.
Mae Rowan Davies o wefan Mumsnet wedi dweud y dylai ysgolion gynnig "hyblygrwydd" i osgoi gwneud i rieni deimlo "embaras a chywilydd".
Yn gynharach yn yr wythnos, fe gafodd Cyngor Wrecsam ei beirniadu am bolisi newydd allai weld plant ysgolion cynradd yn llwgu os oes unrhyw ddyled ar eu cyfrif cinio ysgol.
Dyledion cinio ysgol ar gyfer 2017/18 (hyd at 31 Mawrth 2018) fesul Llywodraeth leol:
Blaenau Gwent: £5,771.94
Sir Gaerfyrddin: £61,011
Ceredigion: £38,190.46
Caerdydd: £9,000.78
Conwy: £26,192.20
Sir Ddinbych: £46,731.27
Gwynedd: £85,589.47
Merthyr Tydfil: £46,575. 48
Sir Fynwy: £11,052
Casnewydd: £17,171
Powys: £46,164.55
Rhondda Cynon Taf: £770.56
Abertawe: £18,600
Torfaen: £47,812.60
Mae Cyngor Wrecsam wedi ysgrifennu at rieni ar hyd y sir yn eu cynghori bod rhaid iddyn nhw dalu unrhyw ddyledion erbyn 5 Tachwedd, 2018 neu wynebu na fyddai eu plant yn cael eu bwydo.
Mae gan awdurdodau lleol gwahanol bolisïau ar y mater ar draws Cymru.
Yn Sir Ddinbych mae bwydydd poeth yn cael eu "stopio" os yw'r ddyled yn cyrraedd £20, ac mae'r plentyn wedyn yn derbyn brechdan a diod oer "er mwyn sicrhau nad yw'n mynd heb ddim." Does dim cosb ariannol am hyn.
Yn Sir Benfro, does dim trothwy am faint o brydau gallai plentyn yn ei dderbyn os yw eu cyfrif mewn dyled, ond bydd unrhyw ddyledion yn cael eu pasio ymlaen at gasglwyr dyledion ar ôl mis o anghydffurfio i lythyrau.


description: Gwyliwch gynhadledd Plaid Cymru yn fyw o Theatr Mwldan, Aberteifi.

title: Cynhadledd Plaid Cymru o Aberteifi


description: Y dyfarnwr rygbi poblogaidd Nigel Owens yn trafod ei ffydd a'i rôl newydd

title: Y ffydd sy'n rhoi cryfder i Nigel Owens

maintext:
Er nad yw'n mynd i'r capel yn rheolaidd erbyn hyn mae ei ffydd grefyddol yn dal i fod yn rhan bwysig o'i fywyd meddai'r dyfarnwr rygbi byd-enwog, Nigel Owens, sy'n un o gyflwynwyr y gyfres newydd o Dechrau Canu Dechrau Canmol ar S4C.
"Yn tyfu lan roedd yr Ysgol Sul a'r Capel yn ddylanwad mawr arnaf i fel plentyn ac wedi rhoi lot o'r egwyddorion sydd gyda fi nawr.
"O'n i'n ffyddlon yn y capel a'r ysgol nes o'n i'n rhyw 14 oed.
"Fe wnes i bennu mynd, dim oherwydd nad o'n i'n credu, ond jyst oherwydd amser, tyfu lan, ffrindiau ddim yn mynd rhagor a phethau eraill yn mynd yn y ffordd.
"Felly dwi'n dal yn credu a dal â ffydd ond ddim yn mynd i'r capel ar hyn o bryd.
Ddim yn credu popeth yn y Beibl
"Ond mae ffydd yn dal i chwarae rhan bwysig - ddim lle mae'n cymryd drosodd fy mywyd i a dyw e ddim yn fy atal i rhag gwneud pethe - dyw'n ffydd i ddim yn ffydd cul o gwbl. Dwi'n dal i gredu ond dydw i ddim yn credu ym mhopeth mae'r Beibl yn ei ddweud.
"Pe baen i'n credu ym mhopeth mae'r Beibl yn ei ddweud fydden i'n methu bod yn pwy ydw i heddiw.
"Rwy'n credu oedd yna berson fel Iesu Grist a wi'n credu yn rhai o'r pethau da wnaeth a ddywedodd e ond dydw i ddim yn credu bod popeth mae'r Beibl yn ei ddweud mae wedi ei wneud a'i ddweud yn hollol wir. Rwy'n credu bod pethe wedi eu dodi yn y stori fel mae'r canrifoedd yn mynd heibio."
Mae Nigel yn dweud ei fod yn gwrando ar yr emyn Mor Fawr Wyt Ti cyn bob gêm fawr mae'n ei dyfarnu.
"I fi mae'n emyn mor fawr â phopeth ynddo - mae'r geiriau a'r dôn mor gryf a llais John Eifion yn ei chanu hi - mae'n emyn complete.
"Wi'n gwrando arni yn aml iawn a chyn bob gêm rwy'n dyfarnu.
"Mae'n gwneud i fi ymlacio, paratoi a chanolbwyntio ar gyfer y gêm wrth feddwl am y geiriau a beth maen nhw'n eu golygu ac mae'n dod nôl at un o'r egwyddorion mwyaf pwysig - gonestrwydd a gwneud eich gorau ar y cae."
Oherwydd pwysau ei waith fel dyfarnwr rygbi "rôl fach" sydd ganddo yn y gyfres newydd, meddai, ond bydd yn cyflwyno ambell i eitem o bryd i'w gilydd.
Image copyright S4C Image caption Dechrau Canu Dechrau Canmol: Nigel gyda'i gyd-gyflwynwyr
Dileu stereoteip
Yn ôl Nigel wnaeth neb ofyn iddo a oedd yn grefyddol cyn iddo gytuno i gyflwyno DCDC ond byddai'n anodd i rywun heb ffydd gyflwyno'r rhaglen, meddai.
"Os 'dych chi'n cyflwyno rhywbeth neu'n gwneud unrhyw beth mae'n rhaid bod chi'n mwynhau ac yn credu yn beth rydych chi'n ei wneud a mae hynny'n wir mewn popeth mewn bywyd.
"Os na fydde ffydd 'da fi, fi ddim yn credu bydden ni yn cyflwyno Dechrau Canu Dechrau Canmol achos mae'n rhaid i chi gredu yn beth y'ch chi'n ei wneud."
Mae'n gobeithio y bydd ei ymddangosiad ar y rhaglen yn help i ddileu stereoteip am y math o bobl sy'n dilyn crefydd ac yn help i bontio rhwng y byd chwaraeon a'r byd crefydd.
Image caption Mae'r emyn Mor Fawr Wyt Ti wedi bod yn gymorth i Nigel wrth ddyfarnu ar hyd a lled y byd
"Mae'n bwysig dangos bod lot ohonon ni ddim yn mynd i'r capel rhagor ond yn dal i gredu, dal â ffydd, dal i weddïo ond yn ei wneud e yn ein ffordd eich hunain gartref neu o bryd i'w gilydd.
"Er mod i'n teimlo bod capel yn rhan bwysig o grefydd, ac o'n bywydau, fi'n credu ei bod hefyd yn bwysig, er mwyn symud ymlaen a chadw pobl i gredu yn y ffydd, i ddangos i bobl bod dim rhaid bod chi'n mynd i'r capel i ddangos bod chi'n credu mewn duw neu Iesu Grist, mae pawb yn credu yn ei wahanol ffordd ac yn gweddïo yn ei wahanol ffordd.
"Efallai fod pobl yn meddwl os y'ch chi'n gwneud rhywbeth arall mewn bywyd, fel bod yn chwaraewr rygbi neu bêl-droed, bod chi ddim yn credu.
"Mae pobl yn meddwl fod yna stereoteip i bobl sy'n mynd i'r capel ond rwy'n gobeithio bydd y rhaglen yn dangos nad oes yna ddim stereoteip o gwbl i bobl sy'n credu mewn gwahanol ffyrdd a bod pawb yn gallu cael y cryfder yna o'i ffydd pwy bynnag ydych chi."
Dechrau Canu Dechrau Canmol, S4C, Nos Sul, 19:30


description: Vaughan Gething yn cadarnhau y bydd ymchwiliad i safonau gofal mamolaeth Bwrdd Iechyd Cwm Taf yn dechrau "o fewn wythnosau".

title: Cwm Taf: Ymchwiliad gofal mamolaeth "o fewn wythnosau"


description: Prif Gwnstabl Dros Dro Heddlu'r Gogledd yn datgan bod yr heddlu'n dal i geisio lleihau'r nifer ac yn parhau i ymchwilio i wrthdrawiad angheuol Dinbych.

title: Cynnydd yn nifer y marwolaethau ar ffyrdd y gogledd eleni


description: Dyn o Gasnewydd wedi ei gael yn euog o achosi niwed corfforol difrifol yn dilyn gwrthdrawiad tu allan i glwb nos ym mis Ebrill.

title: Dyn 19 oed yn euog o achosi niwed corfforol difrifol


description: Galw am adolygu cyfreithiau hela Ffrainc yn dilyn marwolaeth Cymro ym mynyddoedd yr Alpau ddydd Sadwrn.

title: Galw am adolygu rheolau hela wedi marwolaeth Ffrainc


description: Cafodd Laura Stuart o Sir Ddinbych ei llofruddio gan ei chyn-gariad, ac mae ei theulu'n dweud bod yr heddlu wedi ei "gadael i lawr".

title: Mam a laddwyd wedi 'ei gadael i lawr' gan yr heddlu

maintext:
Image copyright Facebook
Mae teulu i fam gafodd ei llofruddio gan ei chyn-gariad yn dweud ei bod wedi cael "ei gadael i lawr" gan yr heddlu.
Cafodd Laura Stuart ei thrywanu nifer o weithiau a'i chicio yn ei phen gan Jason Cooper wrth iddi gerdded adre ar ôl noson allan - bu farw ddeuddydd yn ddiweddarach.
Mae Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu (IOPC) yn ymchwilio i 18 adroddiad gafodd eu gwneud i Heddlu Gogledd Cymru amdani hi neu Cooper cyn ei marwolaeth.
Dywedodd mam Laura, Liz Griffiths: "Fe wnaethon nhw adael Laura i lawr, ac rwy'n teimlo eu bod wedi ein gadael ni i lawr.
"Fe allen nhw fod wedi gwneud mwy drosti."
Cafodd Cooper ei garcharu am oes gyda lleiafswm o 31 mlynedd dan glo wedi i lys ei gael yn euog o lofruddiaeth yn Ninbych.
Dywedodd Heddlu'r Gogledd eu bod yn disgwyl am gasgliadau'r IOPC - sydd i fod i gael eu cyhoeddi o fewn y misoedd nesaf - gan ychwanegu na allan nhw "wneud sylw pellach ar hyn o bryd".
Maen nhw'n cael eu hymchwilio oherwydd nifer o gysylltiadau a gafon nhw gyda Laura yn ystod y ddwy flynedd cyn ei marwolaeth yn Awst 2017.
Bu Laura mewn perthynas gyda Cooper am ddwy flynedd, gyda'r berthynas yn troi'n fwy ymosodol wedi iddyn nhw symud i mewn gyda'i gilydd.
Image copyright Facebook Image caption Fe wnaeth Jason Cooper un tro anfon 421 neges testun i Laura mewn un diwrnod
Dywedodd Ms Griffiths wrth raglen Wales Live ar BBC Cymru: "Roedd Larua'n llawn hwyl, yn weithiwr caled ac yn caru ei phlant a'i theulu, ond roedd o'n gwneud iddi wneud copi oi hamserlenni gwaith fel ei fod yn gwybod yn union pa oriau 'roedd hi'n gweithio.
"Byddai'n paratoi cinio iddo ac fe fyddai'n cerdded i mewn a thaflu'r plat o fwyd ati hi... y plat cyfan.
"Fe drodd yn fwy encilgar... doedd hi ddim yn cael siarad gyda'i ffrindiau. Doedd hi ddim wir yn cael gwneud unrhyw beth oni bai ei fod o gyda hi."
Yn y diwedd fe symudodd Larua yn ôl i fyw gyda'i mam, ac roedd Cooper yn gandryll.
Byddai'n gyrru negeseuon testun ati'n barhaus, ac yn sefyll y tu allan yn y stryd yn disgwyl amdani.
Image caption Mae Jason Cooper yn apelio yn erbyn hyd ei ddedfryd am lofruddiaeth
"Un tro fe dderbyniodd {Laura} 421 o negeseuon mewn un diwrnod. Rwy'n credu mai un o'r negeseuon olaf iddo anfon oedd 'Well i ti redeg'."
Tri diwrnod cyn iddi farw, aeth Laura at yr heddlu eto.
Eglurodd fod Cooper yn cysylltu â hi yn barhaus ac yn gwrthod gadael llonydd iddi, ond am nad oedd signal ffôn yng ngorsaf heddlu Dinbych, doedden nhw ddim yn medru gweld y negeseuon ar ei ffôn.
Gofynnodd yr heddlu iddi adael ei ffôn gyda nhw, ond roedd angen ei ffôn ar gyfer ei gwaith. Fe wnaethon nhw ofyn iddi basio'r negeseuon ymlaen, ond ni wnaethon nhw glywed ganddi eto.
Gadawodd Laura swyddfa'r heddlu heb wneud cwyn ffurfiol gan ddweud ei bod yn credu y byddai hynny'n gwneud pethau'n waeth.
Image copyright Facebook Image caption Daeth yr ymosodiad ar Laura Stuart dridiau wedi'r tro olaf iddi gwyno i'r heddlu am jason Cooper
Yn ôl ei mam, roedd Laura am i'r heddlu siarad gyda Cooper er mwyn ei rybuddio i adael llonydd iddi hi.
"Pe bydde'r heddlu wedi siarad gydag o a dweud wrtho am beidio anfon negeseuon...rwy'n credu efallai y byddai wedi gwrando," meddai Ms Griffiths.
Tri diwrnod ar ôl iddi fod yng ngorsaf yr heddlu aeth Laura allan i ddathlu pen-blwydd ffrind.
Os yw'r materion a godwyd yn y stori yma wedi cael effaith arnoch chi, mae cymorth a chefnogaeth ar gael drwy BBC Action Line.
Cafodd David Roberts, ffrind i Laura, hefyd ei drywanu gan Cooper wrth iddo geisio atal yr ymosodiad. Er i Mr Roberts wella, bu farw Laura ar 13 Awst 2017.
Cafodd Cooper ei garcharu ym mis Mawrth eleni am y llofruddiaeth a'r ymosodiad ar Mr Roberts.
Image caption Mae Jason Cooper yn apelio yn erbyn hyd ei ddedfryd am lofruddiaeth
Mae yntau'n apelio yn erbyn hyd ei ddedfryd, a bydd gwrandawiad yn y Llys Apêl ddydd Iau.
Dywedodd yr Uwch-Arolygydd Neil Harrison o Heddlu Gogledd Cymru: "Ar ran Heddlu'r Gogledd hoffwn unwaith eto estyn ein cydymdeimlad dwysaf i deulu Laura.
"Yn dilyn marwolaeth drasig Laura, cafodd y mater ei gyfeirio at yr IOPC, ac maen nhw wedi cynnal ymchwiliad annibynnol yn ymwneud â'i chysylltiad gyda'r heddlu cyn ei marwolaeth.
"Mae Heddlu'r Gogledd yn disgwyl am ganlyniadau'r IOPC a'u penderfyniadau parthed y mater yma, ac felly ni allan wneud sylw pellach ar hyn o bryd."
Dywedodd yr IOPC eu bod wrthi'n cwblhau'r adroddiad a'u bod yn disgwyl ei gyhoeddi o fewn y misoedd nesaf.
Gallwch weld mwy am y stori yma ar raglen Wales Live y BBC yn syth ar ôl Newyddion 10 ar BBC One Cymru ar ddydd Mercher, 10 Hydref.


description: Datblygwyr fflatiau ym Mae Caerdydd yn penderfynu ariannu'r broses o newid cladin yr adeiladau ar ôl methu profion diogelwch.

title: Ailosod cladin ym Mae Caerdydd wedi profion diogelwch


description: Cassius Walker-Hunt yn trafod y gymuned Jamaicaidd ym Mhort Talbot


description: Heddlu Dyfed-Powys yn apelio am wybodaeth yn dilyn gwrthdrawiad angheuol ar yr A40 nos Sadwrn.

title: Plentyn, 4, wedi marw mewn gwrthdrawiad ger Caerfyrddin


description: Casnewydd a Morecambe yn rhannu'r pwyntiau yn Rodney Parade er gwaethaf gôl gynnar Padraig Amond.

title: Adran Dau: Casnewydd 1-1 Morecambe


description: Aelodau staff gwleidyddion o Gymru yn dweud eu bod nhw'n teimlo 'dan fygthiad' am dderbyn sylwadau sarhaus ar-lein.

title: Staff gwleidyddion yn derbyn 'bygythiadau' ar-lein


description: Pwy yw'r bobl sy'n gweithio yn amgueddfa treftadaeth mwyaf poblogaidd Cymru?

title: Sain Ffagan: 'Nabod y bobl


description: Llywodraeth Cymru'n amlinellu eu cyllideb ar gyfer awdurdodau lleol ar gyfer y flwyddyn nesaf, gyda phob sir i dderbyn llai mewn termau real.

title: Toriadau termau real i bob cyngor sir


description: Gwraig yn talu teyrnged wedi marwolaeth ei gŵr 49 oed ar ôl ei wylio'n cael ei sgubo i'r môr yn Sri Lanka.

title: Dyn o Sir Conwy'n marw ar draeth yn Sri Lanka


description: Gallai teclynnau fel Alexa a Siri gael eu datblygu yn y Gymraeg wrth i'r llywodraeth gyhoeddi cynllun i ddatblygu technolegau.

title: Bwriad i ddatblygu teclynnau fel 'Alexa' yn y Gymraeg


description: Mae Mary Effie Williams wedi'i henwebu am wobr ar ôl cyflwyno'r cathod ffug i breswylwyr cartref gofal yn Ynys Môn.

title: Cathod robotig i helpu pobl mewn cartref gofal â dementia


description: Mae'r tlws a gafodd Geraint Thomas am ennill y Tour de France yn yr haf wedi cael ei ddwyn o sioe feicio yn Birmingham.

title: Tlws Tour De France Geraint Thomas wedi ei ddwyn


description: Bydd gwaith atgyweirio pont ar bwys yr A55 yn Llanddulas yn dod i ben erbyn bore Gwener - chwe diwrnod yn gynt na'r disgwyl.

title: Cwblhau gwelliannau ar yr A55 wythnos yn gynt na'r disgwyl


description: Ymchwil gan BBC Cymru'n awgrymu bod llai na chwarter aelodau'r bwrdd mewn 20 o gwmnïau mwyaf llwyddiannus Cymru yn fenywod.

title: Prinder menywod ar fyrddau cwmnïau Cymru


description: Dyfodol trafodaethau Brexit yn achosi penbleth i rai myfyrwyr o'r Deyrnas Unedig sy'n astudio dramor.

title: Brexit: Pryder myfyrwraig milfeddygaeth


description: Mae Cyngor Gwynedd yn gofyn am fwy o arian gan Lywodraeth Cymru i allu cynnal archwiliadau hylendid a safonau bwyd yn amlach.

title: Cyngor Gwynedd ar ei hôl hi gydag archwiliadau hylendid


description: Cais arbennig i Gareth Anscombe wrth i Gleision Caerdydd ennill eu gem gynta yng Nghwpan Pencampwyr Ewrop.

title: Cwpan Ewrop: Lyon 21-30 Gleision Caerdydd


description: Nia Williams o Grŵp Eirin Dinbych yn dweud y byddai statws gwarchodedig Ewropeaidd "â sgil-effeithiau positif ar gyfer y dyffryn"

title: Statws gwarchodedig i eirin yn 'bositif i'r dyffryn'


description: Eluned Morgan yn datgan cefnogaeth i Incwm Sylfaenol Cyffredinol, ond un arall o ymgeiswyr arweinyddiaeth Llafur Cymru yn beirniadu'r syniad.

title: Eluned Morgan o blaid cyflwyno Incwm Sylfaenol Cyffredinol


description: Mae Datganiad Ansawdd Blynyddol GIG Cymru yn clodfori darpariaethau gofal blaengar ac edrych ar welliannau ar gyfer y dyfodol.

title: Adroddiad yn cydnabod mentrau arloesol GIG Cymru


description: Scarlets yn colli am yr ail waith yn olynol yn Ewrop y tymor hwn ar ôl ildio pum cais yn erbyn y Teigrod.

title: Cwpan Pencampwyr Ewrop: Caerlŷr 45-27 Scarlets


authors: Gohebydd Celfyddydau A Chyfryngau Bbc Cymru

description: Nifer gwrandawyr Radio Cymru wedi codi 18,000 mewn blwyddyn, ond Radio Wales yn colli cynulleidfa.

title: Ffigyrau gwrando 'isaf erioed' i BBC Radio Wales


description: Canolfan a menter newydd Yr Egin yng Nghaerfyrddin wedi ei hagor yn swyddogol.

title: Cipolwg ar adeilad yr Egin


description: Lansio ymgynghoriad ar wahardd y defnydd o anifeiliaid gwyllt mewn syrcasau teithiol yng Nghymru.

title: Atal anifeiliaid gwyllt mewn syrcas deithiol?

maintext:
Bydd cyfle gan y cyhoedd i roi eu barn ar y defnydd o anifeiliaid gwyllt mewn syrcas deithiol yng Nghymru o ddydd Llun ymlaen.
Ym mis Mai 2015 galwodd y Gymdeithas Er Atal Creulondeb i Anifeiliaid (RSPCA Cymru) ar Lywodraeth Cymru i sicrhau gwaharddiad.
Roedd yr elusen yn codi pryderon am y llety y mae anifeiliaid yn ei gael dros dro, am hyfforddiant gorfodol ac am natur perfformiad yr anifeiliaid yn y syrcas.
Yr Ysgrifennydd Materion Gwledig, Leslie Griffiths, fydd yn lansio'r ymgyrch, a dywedodd y byddai gwaharddiad yn "anfon neges glir i bobl Cymru".
Image copyright Getty Images Image caption 'Dylai anifeiliad gwyllt ddim bod yn wrthrychau creu diddanwch,' medd ymgyrchwyr
Dangosodd ymgynghoriad cynharach a oedd yn ymwneud â'r posibilrwydd o drwyddedu Arddangosfeydd Symudol o Anifeiliaid fod yna gefnogaeth gref i wahardd y defnydd o anifeiliaid gwyllt mewn syrcas deithiol.
Mae syrcasau teithiol wedi cael eu cynnal ym Mhrydain am dros 200 mlynedd ond fe fydd y mesur newydd, sef Mesur Anifeiliaid Gwyllt mewn Syrcasau Teithiol, yn gwahardd y defnydd o anifeiliaid gwyllt.
Urddas a pharch
Dywedodd Mr Griffiths: "Rydym yn credu y dylai anifeiliaid gwyllt gael eu trin gydag urddas a pharch ac na ddylent fod yn wrthrychau creu diddanwch.
"Bydd gwaharddiad yn anfon neges glir i bobl Cymru ac ry'n am i blant a phobl ifanc y dyfodol ddatblygu agwedd iach a chyfrifol tuag at anifeiliaid," meddai.
Ychwanegodd: "Rwy'n annog unrhyw un sydd â diddordeb yn y maes i roi eu barn a bod yn rhan o'r ymgynghoriad.
Bydd yr ymgynghoriad yn para tan 26 Tachwedd ac mae ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.


description: Fyddwch chi'n gallu adnabod y trefi o'r cliwiau?

title: Cwis: Ym mha dref ydyn ni?


description: Roedd Comisiynydd Safonau'r Cynulliad, Syr Roderick Evans, wedi'i feirniadu am beidio dyfarnu fideo dadleuol fel un "rhywiaethol".

title: Ailedrych ar fideo dadleuol am Aelod Cynulliad

maintext:
Image caption Fe wnaeth Joyce Watson gwyno am y fideo gafodd ei rannu gan Gareth Bennett
Mae Comisiynydd Safonau'r Cynulliad wedi dweud ei fod am ailedrych ar gwyn am fideo dadleuol sydd wedi cael ei alw'n "rhywiaethol" ac yn "fisogynistaidd".
Roedd Aelod Cynulliad Llafur Joyce Watson wedi gwneud cwyn i Syr Roderick Evans yn dilyn fideo ar wefan YouTube gan arweinydd UKIP yng Nghymru, Gareth Bennett.
Yn wreiddiol fe benderfynodd Syr Roderick nad oedd y fideo yn rhywiaethol nac yn fisogynistaidd ac felly ni wnaeth fynd â'r mater ymhellach.
Ond mewn datganiad fore Mawrth, fe ddywedodd Syr Roderick ei fod am "adolygu" ei benderfyniad.
'Ddim yn enaid y parti'
Yn y fideo mae Gareth Bennett yn cyfeirio at y ffaith fod Ms Watson yn arfer rhedeg tafarn, ac yn dweud "ond fyddech chi ddim yn credu hynny o edrych arni".
Dywedodd hefyd: "Dyw hi ddim yn edrych fel enaid y parti. Dwi ddim yn siŵr fyddwn i'n mynd am beint sydyn i'r dafarn leol pe bydden i'n ei gweld hi'n tynnu peintiau wrth y bar."
Mae'r fideo, sydd bellach wedi'i ddileu o YouTube, yn cynnwys delwedd o wyneb Ms Watson wedi ei osod ar gorff barforwyn mewn ffrog â gwddf isel.
Image copyright senedd.tv Image caption Syr Roderick Evans ydy Comisiynydd Safonau'r Cynulliad
Mae'r BBC ar ddeall y bydd y mater yn cael ei drafod mewn cyfarfod grŵp aelodau Llafur ddydd Mawrth.
'Ymosodiad o synnwyr cyffredin'
Cafodd penderfyniad gwreiddiol Syr Roderick ei feirniadu'n llym gan nifer o aelodau cynulliad a gweinidogion.
Dywedodd Eluned Morgan, Ysgrifennydd yr Iaith Gymraeg, wrth BBC Cymru: "Os nad yw'r fideo yna'n rhywiaethol, dwi ddim yn siŵr beth sydd."
Roedd yr Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, Alun Davies, yn feirniadol hefyd gan ddweud ar Twitter y byddai'n hoffi gweld Syr Roderick yn cael "ymosodiad o synnwyr cyffredin ac ailystyried ei safbwynt".
Mewn datganiad ddydd Mawrth, dywedodd Syr Roderick Evans bod y pwyllgor wedi "ymrwymo i ddiwygio Côd Ymddygiad yr Aelodau i ymgorffori Polisi Urddas a Pharch newydd y Cynulliad".
Ychwanegodd: "Gyda hynny mewn golwg, ac gan ein bod mewn cyfnod pan nad yw'r berthynas rhwng y Polisi Urddas a Pharch a Chôd Ymddygiad wedi ei ddiffinio eto, rwyf wedi penderfynu adolygu fy mhenderfyniad ar gwyn a gyflwynwyd gan Joyce Watson AC, ac, os yn briodol, i gyflwyno adroddiad ar y materion perthnasol ar gyfer ystyriaeth y Pwyllgor Safonau."


description: Cic rydd wych gan Harry Wilson yn sicrhau buddugoliaeth bwysig i Gymru yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon yn Nulyn.

title: Cynghrair y Cenhedloedd: Gweriniaeth Iwerddon 0-1 Cymru


description: Ysgolion yn chwarae cerddoriaeth Gymraeg yn ystod amser egwyl i geisio annog plant i siarad Cymraeg.

title: Cerddoriaeth ar iard yr ysgol yn hwb i'r Gymraeg?


description: Chwaraewr rygbi gafodd lawdriniaeth frys ar ei gefn yn annog chwaraewyr unrhyw gamp i gael yswiriant personol.

title: Chwaraewr rygbi yn diolch am gefnogaeth wedi anaf


description: Gwenno Haf sy'n trafod y llawdriniaeth a gywirodd ei hasgwrn cefn

title: Fy mhrofiad i o Scoliosis

maintext:
Bu ffrog briodas y Dywysoges Euginie yn destun trafodaeth wythnos diwethaf, ond nid am y rhesymau arferol. Dywedodd ei bod hi'n fwriadol wedi cael ffrog a oedd yn dangos craith ei thriniaeth Scoliosis hi.
Image copyright GWENNO HAF
Mae Gwenno Haf yn wreiddiol o Rosgoch yn Ynys Môn, a phan oedd hi'n 17 mlwydd oed sylwodd fod ganddi dro yn ei hasgwrn cefn.
Fy ffrind i, Angharad, wnaeth grybwyll y peth gyntaf.
Mi 'roedd hi'n dweud yn rheolaidd bod 'na rhywbeth yn od am fy nghefn i, ond chymerais i fawr o sylw ohoni.
Aethon ni i Aberystwyth ar gyfer deuddydd agored ac 'roeddan ni'n aros ym Mhantycelyn a dyma hi'n dweud wrtha' i eto,
"Mae 'na rhywbeth od am dy gefn di. Tyrd yma a rho dy gefn yn erbyn y wal a rho dy law i fyny ac i lawr bob ochr." Ar un ochr, mi oedd fy llaw yn medru mynd i fyny ac i lawr yn reit rhydd, ond yr ochr arall doedd 'na prin le i symud.
Mi feddyliais fod hynny 'chydig yn od, ac mi es adra a dweud wrth Mam a dangos iddi yr arbrawf ro'n i wedi'i wneud efo Angharad.
Es i at y doctor a ges i sgan. O edrych ar sganiau, roedd y doctor yn gweld fod rhywbeth o'i le "tu mewn" a fyddai'n gallu achosi problemau i mi, yn enwedig o ran cael plant. Mi gododd hynny gryn ofn arna i a fy mam ac felly fe wnaethon ni apwyntiad gydag ymgynghorydd preifat, gan fod 'na andros o waiting list fel arall.
Cadarhnaodd yr ymgynghorydd fod gen i scoliosis. Tawelodd o ein meddyliau am bryderon y doctor lleol gan egluro fod pethau'n edrych yn waeth nag oeddan nhw oherwydd fod y rib cage wedi symud allan gyda'r asgwrn cefn. Dyna be' oedd y lwmp ar fy nhgefn i sef be' oedd Angharad yn ei weld yn od.
Image copyright GWENNO HAF Image caption Pelydr-X o asgwrn cefn Gwenno cyn y llawdriniaeth
Mae llawdriniaeth fel hon yn costio degau o filoedd yn breifat oherwydd bod angen gymaint o staff yn y theatr, felly'r cyngor ges i oedd mynd drwy'r NHS. Roedd amseru'r llawdriniaeth yn cyd-fynd â dechrau yn y Brifysgol a doeddwn i wir ddim isio colli allan ar gael mynd i neuadd JMJ ym Mangor. Ges i fy annog i gymryd blwyddyn allan, ond 'roedd meddwl am Angharad a'r giang yn cael hwyl a sbri yn coleg tra 'mod i yn sdyc yn Rhosgoch yn torri 'nghalon i. Felly, mi gytunais i gael yr op ar yr amod fy mod i'n cael mynd i JMJ efo fy ffrindiau.
Yn [ysbyty] Gobowen ges i'r llawdriniaeth ac mi barodd wyth awr. Dw i ddim yn cofio rhyw lawer o'r cyfnod, ond mi ydw i'n cofio Dad yn dod i lawr ata' i a Mam ar ddiwrnod y llawdriniaeth. Mi aeth o i'r ysbyty rong. Mi aeth i Wrecsam!
Dw i hefyd yn cofio deffro wedi'r llawdriniaeth, a Dad - druan ag o - yn gofyn mewn llais annwyl "Ydy dy gefn di'n brifo 'mach i?". Mi atebais o yn flin ac yn gas, hyd heddiw wn i ddim pam, gan ddweud "No s**t Sherlock!". Cr'adur - ond mi gymerodd o'n iawn a dweud "O leia bo hi'r un Gwenno ag aeth i mewn!"
Doeddwn i ddim yn yr ysbyty yn hir ar ôl y llawdriniaeth. Tridiau wedi'r op, roeddwn i'n dechrau teimlo'n fudr yn fy ngwely, a gofynnais i'r nyrs faswn i'n cael cawod. Mi ddywedodd wrtha' i bod rhaid i mi allu cerdded cyn cael cawod. Roeddwn yn grediniol y byddwn i'n cerdded erbyn diwedd y dydd er mwyn cael cawod. Ges i gwpl o oriau o ffysiotherapi ac mi ges i folchi y diwrnod wedyn. Ddeuddydd wedyn ges i fynd adra.
Image copyright GWENNO HAF Image caption Pelydr-X wedi'r llawdriniaeth a'r graith
Mae'r ffordd o Gobowen i Rosgoch yn dipyn o hike a dw i'n cofio Mam yn dreifio'n mor ofalus holl ffordd adra, rhag ofn mynd dros bymps yn y lôn.
Yn yr wythnosau oedd yn dilyn mi fu'n rhaid i mi fynd i weld doctor yn Amlwch gwpl o weithiau i weld sut oedd y graith yn mendio. Ches i ddim trafferth efo'i, a dweud y gwir roedd y doctoriaid wedi dychryn craith mor dwt oedd hi.
'Roedd hi'n bwcs go od bod yn ôl yn Sir Fôn, mi oedd fy mhen yn teimlo'n drwm a doeddwn i methu dal fy mhen i fyny am amser hir. 'Roedd y soffa adra yn un â chefn isel ac 'oedd rhaid i dad roi darn o bren yn sownd iddi. Dw i'n cofio deffro'n ganol nos yn teimlo'n stiff ofnadwy, ac mi fyddwn i'n gorfod gweiddi ar Mam i ddod i fy helpu fi i symud am ei fod yn brifo gymaint, o'n i mor stiff.
Image copyright GWENNO HAF Image caption Craith Gwenno heddiw, bron i ddeng mlynedd ers y llawdriniaeth
Ar y cyfan, ches i fawr o drafferth efo'r recovery. 'Roedd y doctoriaid wedi synnu 'mod i mewn cyn lleied o boen. Cwbl o'n i'n ei gael oedd ambell i twinge bob hyn a hyn, ac mi 'rydw i dal i'w cael nhw os dw i wedi bod yn sefyll yn wirion neu symud yn sydyn mewn rhyw ffordd. Os dw i'n eistedd ar soffa go anghyfforddus, fydda i'n cael trafferth codi ohoni. Mae hynny wedi mynd yn dipyn o jôc rŵan 'lly.
Mae'n beth da fod Eugine wedi dangos ei chraith mae'n siŵr; mi oedd Mam yn meddwl ei fod yn grêt. Dw i wastad wedi bod yn hapus siarad am fy nghraith a'i dangos. Mi oedd o'n beth mawr 'naeth ddigwydd i mi, ac heb os mae o wedi fy ngwneud i'n berson cryfach.
Ond i mi, mae gweld creithiau pobl o ddydd i ddydd yn golygu mwy. Wrth ddod oddi ar y tiwb yn ddiweddar, mi sylwais ar ddynes o 'mlaen i ac mi oedd ganddi hi graith scoliosis. Nes i gyffroi ei gweld hi a meddwl mae hynny'n cŵl; mae gen i a dieithryn llwyr rhywbeth yn gyffredin.


description: Dyn wedi ymddangos yn y llys wedi'i gyhuddo o yrru'n beryglus ar ôl gwrthdrawiad yng Ngwynedd ddydd Gwener.

title: Dyn yn y llys yn dilyn gwrthdrawiad yng Ngwynedd


description: Yr heddlu'n dweud y bydd ffordd yr A494 rhwng Y Bala a Llanuwchllyn ar gau am gyfnod yn dilyn gwrthdrawiad difrifol.

title: Gwrthdrawiad difrifol yn cau ffordd ger Llyn Tegid


description: Llywodraeth Cymru'n addasu llyfryn gwybodaeth am brofion sgrinio Syndrom Down oherwydd pwyslais gormodol ar broblemau iechyd.

title: Newid llyfryn 'negyddol' am Syndrom Down wedi beirniadaeth

maintext:
Image copyright Getty Images
Mae llyfryn gwybodaeth ar gyfer menywod beichiog sy'n dewis cael profion Syndrom Down wedi cael ei addasu, ar ôl beirniadaeth ei fod yn canolbwyntio'n ormodol ar broblemau iechyd y gallai'r plentyn ei wynebu.
Cafodd y deunydd ei greu i gyd-fynd â phrawf NIPT - sy'n profi rhannau o DNA'r ffoetws yng ngwaed y fam i weld allai'r plentyn fod â chyflwr genetig neu gromosomaidd.
Mae ymgyrchwyr yn honni fod menywod beichiog yn cael eu "gwthio tuag at erthyliad".
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn cynnig y wybodaeth er mwyn helpu rhieni gyda phenderfyniadau.
Mae prawf NIPT, sydd ar gael yng Nghymru ers mis Ebrill, hefyd yn sgrinio ar gyfer syndromau Edward a Patau gyda chywirdeb o fwy na 98% yn ystod tri mis cyntaf beichiogrwydd.
Dim ond y dechneg sgrinio arferol, sef amniocentesis, sydd yn gallu cadarnhau diagnosis, ond mae'r prawf hwn yn achosi i un o bob 200 mam golli'i phlentyn.
Os oes penderfyniad fod gan fenyw siawns uchel o gael plentyn gydag un o'r cyflyrau hyn, yna mae NIPT yn cael ei gynnig iddynt yn ogystal â llyfryn sy'n cynnwys gwybodaeth am y cyflwr.
Image caption Dywedodd Vaughan Gething eu bod nhw wedi penderfynu newid y llyfryn gwreiddiol ar ôl derbyn beirniadaeth
Mewn llythyr diweddar at un o'r ymgyrchwyr, cyfaddefodd yr Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething, fod y llyfryn gwreiddiol wedi cael ei newid ar ôl cyngor gan y Nuffield Council on Bioethics.
Penderfynodd y cyngor fod y llyfryn yn "canolbwyntio'n ormodol ar y problemau iechyd" a bod "diffyg gwybodaeth am NIPT".
Mae'r llyfryn newydd wedi newid rhywfaint o'r wybodaeth am broblemau iechyd, ac yn nodi fod plant sydd â Syndrom Down yn byw bywydau "llawn" ac "iach, gyda nifer yn gweithio ac yn byw yn annibynnol".
Angen gwybodaeth 'deg'
Dywedodd Frances Jenkin o Gasnewydd, mam i ferch 10 oed sydd â Syndrom Down, fod y gefnogaeth yn annheg a'i fod yn ochri gydag erthylu.
"Hyd y gwn i, nid oes unrhyw riant wedi cael cynnig i gwrdd â theuluoedd hapus sydd wedi magu plentyn sydd â Syndrom Down, dim ond teuluoedd oedd wedi erthylu yn barod," meddai.
"Mae'n rhaid i'r wybodaeth fod yn deg, ac yn gwbl ddiduedd. Dydw i ddim yn dweud nad yw erthylu yn ateb i rai teuluoedd, ond mae'n rhaid rhannu'r wybodaeth mewn modd teg."
Ychwanegodd nad oes cwnsela ar gael i fenywod sydd eisiau parhau gyda'r beichiogrwydd ar ôl diagnosis, tra bod y cynnig yno i'r rheiny sy'n penderfynu erthylu.
Image copyright SPL Image caption Dim ond y dechneg sgrinio arferol, sef amniocentesis, sydd yn gallu cadarnhau diagnosis
Mae gwybodaeth gyfoes a chywir ynglŷn â'r cyflwr yn "hanfodol" er mwyn i gyplau fedru gwneud penderfyniadau deallus, yn ôl y Gymdeithas Syndrom Down.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae unrhyw brawf sgrinio yn ddewis personol. Yng Nghymru mae tua 60% o fenywod yn dewis cael y prawf Syndrom Down sydd ar gael.
"Mae rhieni yn derbyn y wybodaeth sy'n angenrheidiol ar gyfer gwneud penderfyniad deallus ynglŷn â'r profion sgrinio ac mae angen iddyn nhw dderbyn cefnogaeth drwy gydol eu gofal beth bynnag yw eu penderfyniad."


description: Tri pherson yn eu harddegau yn cael eu harestio yn dilyn "anrhefn" yn Rhondda Cynon Taf nos Sadwrn ble chafodd swyddogion eu hanafu.

title: Arestio tri pherson ifanc yn dilyn 'anrhefn' yn Aberpennar


description: Mae merched Caernarfon yn gorfod teithio dros bum gwaith y pellter mae'r tîm dynion yn gorfod ei deithio y tymor hwn.

title: Teithio i gemau rygbi'n cael effaith 'negyddol'


description: Canlyniadau dwy gêm canol wythnos yn Uwch Gynghrair Cymru

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Mae safle o ddiddordeb gwyddonol arbennig ar Ynys Môn wedi cael ei "ddinistrio" gan weithwyr cyngor, yn ôl trigolion lleol.

title: Cyngor Môn wedi 'dinistrio' safle o ddiddordeb arbennig


description: Aaron Ramsey'n dweud ei fod am aros gyda'i glwb tan ddiwedd y tymor, sy'n golygu y gallai adael Arsenal am ddim yn yr haf.

title: Aaron Ramsey ddim am adael Arsenal yn gynnar


description: Bydd camerâu cyflymder yn cael eu gosod ar hyd ffyrdd Triongl Evo, lle mae sawl gwrthdrawiad wedi digwydd.

title: Gosod camerâu cyflymder ar ffyrdd Triongl Evo, Sir Ddinbych


description: Mae Ianto a Tayler yn 'superfans' Doctor Who

title: Ffans mwyaf Doctor Who


description: Teulu'n amddiffyn Marc Sutton, a gafodd ei saethu'n farw yn Ffrainc, yn erbyn honiad gan ei chwaer ei fod ei threisio pan oedd yn blentyn.

title: Honiad fod seiclwr 'wedi treisio'i chwaer'


description: Un o ddioddefwyr yn achos 'Fred a Rose West y Barri' yn awgrymu bod swyddogion heddlu wedi cuddio tystiolaeth.

title: Achos y Barri: Dioddefwr yn galw am ymchwiliad annibynnol

maintext:
Image caption Fe siaradodd y ddioddefwraig gyda gohebydd BBC Cymru, Jordan Davies
Mae un o ddioddefwyr pâr priod o'r Barri a gafwyd yn euog o nifer o droseddau rhyw hanesyddol yn erbyn plant yn galw am ymchwiliad annibynnol i dystiolaeth goll, a roddwyd ganddi 20 mlynedd yn ôl.
Roedd Avril Griffiths, 61, a Peter Griffiths, 65 - gafodd eu dedfrydu fis Hydref - wedi gwadu cyfres o droseddau rhyw yn y 1980au a'r 90au yn erbyn merched oedd yn blant ar y pryd.
Dywedodd dau o'u dioddefwyr eu bod nhw'n credu fod y cwpl yn rhan o rwydwaith pedoffeilia, a oedd yn cynnwys swyddogion heddlu.
Does dim gwybodaeth sy'n awgrymu unrhyw "gydgynllwynio" neu "falais" o ran y dystiolaeth goll, yn ôl Heddlu De Cymru.
Mae'r llu wedi dweud yn y gorffennol bod ymchwiliad wedi bod i honiadau o gysylltiad rhwng swyddogion a Peter Griffiths, ond ni chafwyd hyd i unrhyw dystiolaeth o ddrygioni.
Yn y cyfamser, fe gadarnhaodd Heddlu De Cymru bod un ddynes arall wedi dweud ei bod hi wedi cael ei cham-drin gan y pâr priod.
Yn ystod yr achos roedd honiadau fod swyddogion heddlu yn bresennol yn ystod parti ar gwch lle cafodd un dioddefwr ei threisio, ac yna ei bygwth er mwyn ei chadw yn dawel.
Dywedodd yr unigolyn wrth y BBC fod y camdrinwyr wedi dweud mai "nhw oedd y gyfraith", a byddai neb yn ei choelio pe tai hi'n rhannu'r honiadau.
Image copyright Wales news service Image caption Roedd Avril a Peter Griffiths wedi gwadu'r holl gyhuddiadau yn eu herbyn
Fe wnaeth y ddynes, sydd am barhau yn ddienw, gyflwyno ei thystiolaeth i'r heddlu yn fuan yn y 2000au, gan gynnwys llun bron-noeth ohoni hi gyda Peter ac Avril Griffiths ac enwau rhai o'r unigolion eraill oedd yn rhan o'r "rhwydwaith".
Dywedodd wrth swyddogion ar y pryd y byddai'r "dystiolaeth yn disgyn i'r dwylo anghywir" os nad oedd yn cael ei gadw'n ddiogel.
"Fe wnes i sôn am fy mhryder y byddai'r dystiolaeth yn mynd ar goll gan fod swyddogion heddlu yn rhan ohono," meddai.
Ychwanegodd y ddynes ei bod wedi derbyn sicrhad y byddai'r dystiolaeth yn cael ei gadw'n ddiogel, ond clywodd y llys yn ystod yr achos nad oedd modd darganfod unrhyw dystiolaeth o'r cyfnod a bod rhywfaint wedi ei ddinistrio.
'Dwi'n flin'
Clywodd y rheithgor fod Gwasanaeth Erlyn y Goron ar y pryd wedi argymell na ddylid erlyn Peter ac Avril Griffiths.
Wrth ganmol gwaith yr heddlu ar ddod â'r cwpl gerbron llysoedd, dywedodd y ddioddefwraig yr hoffai weld corff gwarchod yr heddlu - Swyddfa Annibynnol Ymddygiad yr Heddlu (IOPC) - neu gorff tebyg, i ymchwilio i'r hyn a ddigwyddodd i'r dystiolaeth goll.
"Dwi'n flin, hoffwn i wybod lle mae'r dystiolaeth wedi mynd, hoffwn i wybod pwy wnaeth iddo ddiflannu a pham, hoffwn i ei weld yn dod i'r amlwg fel bod troseddwyr eraill yn cael eu heuogfarnu hefyd."
Dywedodd llefarydd ar ran yr heddlu fod peth tystiolaeth wedi cael ei golli ar ôl i lawr gwaelod swyddfa'r heddlu orlifo, ac os ydyn nhw'n derbyn unrhyw gwyn am dystiolaeth goll yna bydden nhw'n edrych fewn i'r mater.
Ychwanegodd nad oedd yna unrhyw dystiolaeth bellach i gefnogi ymchwiliad i'r honiadau fod unigolion eraill yn rhan o rwydwaith pedoffeilia.


authors:
Aled Ap Dafydd
Prif Ohebydd Newyddion

description: Ceidwadwyr wedi trafod ymddygiad Aelod Cynulliad ond Mohammad Ashgar yn dweud nad yw'n ymwybodol bod unrhyw gŵyn wedi'i wneud ynghylch ei ymddygiad.


description: Un o bwyllgorau'r Cynulliad yn dweud y gallai unrhyw oedi wrth fasnachu ar ôl Brexit fod yn ergyd farwol i ddiwydiant pysgota Cymru.

title: Brexit: Rhwystrau'n 'ergyd farwol' i bysgota


description: Cat Dafydd o Landysul yn rhannu ei phrofiad o ddefnyddio rheilffyrdd Cymru fel person anabl.

title: 'Dwi ffaelu teithio ar drenau ar fy mhen fy hun'


description: Y Canghellor Phillip Hammond yn dweud y bydd £550m yn ychwanegol i dod i Lywodraeth Cymru o ganlyniad i'w gyllideb.

title: Cyllideb: Llymder 'ar ddod i ben'


description: Bydd rhybudd oren - byddwch yn barod - ar gyfer glaw trwm yn parhau mewn grym tan 18:00 nos Sadwrn ar gyfer de Cymru.

title: 29 rhybudd coch am lifogydd, yn y de yn bennaf


description: Archwilwyr ariannol yn mynegi pryder am gyfrifon ariannol Clwb Pêl-droed Dinas Bangor.

title: Pryderon ariannol am CPD Dinas Bangor


authors:
Dafydd Evans
Gohebydd Bbc Cymru

description: Dyw perfformiad cynllun sy'n annog pobl dros 60 oed a phlant i nofio ddim yn cyfiawnhau'r gwariant presennol, medd adroddiad.

title: Cynllun Nofio am Ddim 'ddim yn addas i bwrpas'

maintext:
Mae angen newid sylfaenol i'r rhaglen sy'n annog nofio ymhlith pobl ifanc ac oedrannus yng Nghymru, yn ôl adroddiad i'r corff sy'n gyfrifol am ei rhedeg.
Ers 2003, mae'r cynllun Nofio am Ddim yn cynnig sesiynau ar adegau penodol o'r wythnos i blant a phobl ifanc a phobl dros 60 oed.
Mae'n cael ei ariannu gan Lywodraeth Cymru a'i redeg ers 2005 gan gorff Chwaraeon Cymru, ond yn ôl adroddiad newydd, dydy'r cynllun yn ei ffurf bresennol "ddim yn addas i bwrpas".
Dywedodd Chwaraeon Cymru eu bod nhw'n gobeithio cynnal lefel y cyllid i'w wario yn y cymunedau, ond y gallai peth o'r arian gael ei wario ar gampau eraill yn y dyfodol.
'Ffrwd incwm' i gynghorau
Mae'r ddogfen gan gwmni UK Research and Consultancy Services Ltd yn dweud bod y rhaglen wedi bod yn llwyddiant yn y blynyddoedd cynnar gyda nifer y plant a phobl ifanc yn mynd i sesiynau nofio am ddim yn codi o 400,000 i 800,000 yn 2004/05.
Ond erbyn 2016/17 roedd y nifer wedi gostwng i 145,000.
Mae Llywodraeth Cymru'n rhoi £3m y flwyddyn i gyllido'r cynllun, ond yn ôl yr adroddiad fe allai gael ei ddarparu am £1.5m.
Mae'r ddogfen yn ychwanegu: "Nid yw'r buddsoddiad presennol yn rhaglen Nofio am Ddim yn cynrychioli'r elw gorau ar fuddsoddiad nac yn gwneud y cyfraniad mwyaf at gynyddu lefelau gweithgarwch.
"Mae llawer o awdurdodau lleol wedi dod i ddibynnu ar y grantiau fel ffrwd incwm ac mae'n anodd iawn cysylltu'r gwariant gwirioneddol â chanlyniadau a pherfformiad penodol.
"Mae sawl nodwedd graidd o ran sut mae nofio am ddim yn gweithredu yn yr hinsawdd ariannol a'r cyd-destun polisi presennol yn golygu nad yw'n addas i bwrpas mwyach."
Dywedodd Bryan Davies o Chwaraeon Cymru: "Roedd yr arian yn cael ei wario ar nofio am ddim. Ac mae'r adroddiad yn deud y dylai gario 'mlaen i gael ei wario ar nofio am ddim - ond nid y cwbl".
Image caption Yn ôl Bryan Davies o Chwaraeon Cymru mae dadl dros ystyried buddsoddi mewn campau eraill yn ogystal â nofio
"O ran y swm cyfan ddylen ni edrych ar amryw o fuddsoddiadau yn y campau eraill hefyd," meddai Mr Davies.
"Yn syml iawn, 'dwi'm yn credu y gall newid yn syfrdanol."
"Y peth pwysig i ni yw cadw'r arian yn y campau, yn yr awdurdodau lleol, yn gweithio gyda'r partneriaid sydd gyda ni... yn gwneud lles i bobl ifanc a'u cadw'n heini."
Opsiynau
Mae tri opsiwn ar gyfer newid yn cael eu cynnig gan awduron yr adroddiad:
Opsiwn A - cadw'r cynllun fel ag y mae, ond gwella'r atebolrwydd;
- cadw'r cynllun fel ag y mae, ond gwella'r atebolrwydd; Opsiwn B - targedu grwpiau newydd, gan gadw'r pwyslais ar nofio - ond hefyd cynnwys gweithgareddau chwaraeon a hamdden newydd i hyrwyddo lles;
- targedu grwpiau newydd, gan gadw'r pwyslais ar nofio - ond hefyd cynnwys gweithgareddau chwaraeon a hamdden newydd i hyrwyddo lles; Opsiwn C - newid pwyslais i gynnwys ystod eang o weithgareddau hamdden a pheidio rhoi blaenoriaeth i nofio.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae nofio am ddim yn bolisi pwysig sy'n greiddiol i'r uchelgais o greu Cymru iachach.
"Rydym yn edrych ymlaen at dderbyn argymhellion Chwaraeon Cymru i gryfhau'r ddarpariaeth."
Dywedodd y corff sy'n cynrychioli cynghorau sir, Cymdeithas Awdurdodau Lleol Cymru, y "byddai unrhyw doriadau neu newid i'r arian grant ar gyfer nofio am ddim, ni waeth ba mor fychan, yn sicr yn effeithio ar y ddarpariaeth."


description: Buddugoliaeth i dîm Sam Ricketts oddi cartref yn Dagenham yn y Gynghrair Genedlaethol yn eu rhoi'n gyfartal ar frig y tabl.

title: Dagenham & Redbridge 1-2 Wrecsam


description: Galw am fwy o fuddsoddi mewn gwasanaethau iechyd rhyw wedi cynnydd sylweddol yn nifer yr achosion newydd o heintiau fel siffilis.

title: Apiau paru'n cyfrannu at fwy o achosion o heintiau rhyw


description: Maswr Cymru, Dan Biggar, yn chwarae rôl ganolog, ond yn cael ei anafu, wrth i Northampton drechu'r Dreigiau.

title: Cwpan Her Ewrop: Dreigiau 21-35 Northampton


authors:
Ioan Pollard
Bbc Cymru Fyw

description: Clwb Rygbi Caernarfon yn gobeithio y bydd mwy o dimau merched yn datblygu yn yr ardal, fel nad ydy eu tîm yn gorfod teithio mor bell.

title: Galw am ddatblygu rygbi merched i leihau teithiau hir

maintext:
Image caption Dywedodd Lowri Wynn fod nifer o'r merched yn blino ar ôl yr holl deithio
Mae clwb rygbi o ogledd Cymru'n gobeithio y bydd mwy o dimau merched yn datblygu'n yr ardal, fel nad ydy eu tîm yn gorfod teithio mor bell.
Tîm rygbi merched Caernarfon ydy un o dimau mwyaf llwyddianus gogledd Cymru, ond maen nhw'n dweud fod teithio cannoedd o filltiroedd ar gyfer gemau oddi cartref yn cael effaith negyddol arnynt.
Mae'r tîm yn chwarae yn Uwch Gynghrair Merched Cymru - yr unig dîm o ogledd Cymru i wneud hynny - ac felly'n gorfod teithio i wahanol rannau o dde Cymru bob yn ail wythnos.
Mae'r merched yn gorfod teithio dros bum gwaith y pellter mae tîm dynion Caernarfon yn gorfod ei deithio y tymor hwn.
Y clwb agosaf o ran lleoliad i Gaernarfon yn y gynghrair ydy Clwb Rygbi Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin.
Un o chwaraewyr tîm y Cofis yw Lowri Wynn, ac fe ddywedodd wrth BBC Cymru Fyw fod yr holl deithio yn gallu cael effaith negyddol ar y chwaraewyr.
"O'i gymharu 'efo'r dynion, mae'n dipyn o daith i'r genod.
"Yn aml 'da ni'n gorfod gadael y clwb am 08:00 ar ddydd Sul, a ddim yn dychwelyd tan wedi 22:00 yn y nos.
"Mae'r rhan fwyaf o'r merched yn gweithio ar fore Llun, a nid yn unig fod y genod wedi blino erbyn bore Llun, ond yn aml mae'n rhaid iddynt roi eu nos Sadwrn i fyny hefyd.
"Fe fydd y dynion yn teithio cyfanswm o 200 o filltiroedd i'w gemau cyn y Nadolig, ond ar gyfartaledd 'da ni'n teithio tua 300 milltir bob gêm i ffwrdd, ac fe fyddwn ni wedi teithio cyfanswm o dros 1,000 o filltiroedd i gyrraedd ein gemau."
Anhawster arall sy'n wynebu'r merched ydy timau o'r de yn methu teithio i Gaernarfon am resymau'n cynnwys y pellter a'r amser teithio.
Fe gafodd gêm gynta'r tymor, adref yn erbyn Clwb Penybanc sydd ger Rhydaman, ei chanslo gan nad oedd digon o chwaraewyr ar gael i deithio'r 140 milltir i Gaernarfon.
Image caption Mae Catrin Mair Roberts yn gwerthfawrogi'r gefnogaeth sydd i ddatblygu rygbi merched
Rheolwraig tîm Caernarfon ydy Catrin Mair Roberts, sy'n gobeithio gweld timau eraill yn datblygu ar draws y rhanbarth er mwyn gallu cystadlu ar yr un lefel, a sicrhau gemau o'r un safon yn agosach at adref.
"I ni gael chwarae i'r safon mae'r genod yma wedi arfer chwarae, mae'n rhaid i ni fod yn y Premiership.
"Mae o'n golygu bod rhaid i ni drafeilio.
"Dwi ddim yn meddwl fod hyn am stopio'r genod ond 'sai yn braf gweld y gogledd yn datblygu mwy a bod y safon yn codi. A bod ni'n gallu trafeilio llai yn y dyfodol."
Ymrwymiad yn 'fawr iawn'
Ychwanegodd: "Ar y funud, 'da ni'n teithio pob yn ail penwythnos... swn i'n gallu dweud mai local derby ni ydy Hendy-gwyn.
"I lot o'r genod sydd 'efo swyddi, mae pawb yn gweithio, rhai yn y byd addysg, yn y frigâd dân, yn y maes meddygol.
"Ar ôl bod ar y ffordd am hyd at 10 awr ar ddydd Sul, a chwarae gêm rygbi yn y canol, mae o'n gallu bod yn flinedig iawn, ac mae'r ymrwymiad gan y genod yn fawr iawn."
Ond er yr anhawsterau, dywedodd eu bod fel tîm yn ddiolchgar iawn i bwyllgor Clwb Rygbi Caernarfon am eu cefnogaeth barhaus, ac am ymroddiad Undeb Rygbi Cymru i gefnogi rygbi merched yn y gogledd.


description: Bydd cyfle i weld oen dau ben a gweddillion eliffant fu farw wrth i amgueddfa ym Mangor agor ei drysau i'r cyhoedd.

title: Cyfle i weld eitemau prin wrth agor amgueddfa ym Mangor


description: Ydy'r Gymraeg ddigon cryf i wrthsefyll newidiadau technolegol?

title: Gall technoleg fygwth iaith?


description: Cofeb newydd i'w dadorchuddio yn Llanarthne yn Sir Gaerfyrddin, i gofio'r milwyr fu farw yn ystod y ddau ryfel byd

title: Dadorchuddio cofeb ryfel 'unigryw' i filwyr yn Sir Gâr


description: Mae diddymu tollau Pont Hafren yn ffordd o orfodi Llywodraeth Cymru i godi ffordd liniaru'r M4, yn ôl AC Llafur.

title: Diddymu tollau pont yn 'gorfodi codi ffordd liniaru M4'


description: Comisiynydd Safonau'r Cynulliad yn dweud y dylid penodi person gwahanol i ymchwilio o'r newydd i gwynion am fideo dadleuol.

title: Fideo dadleuol: Comisiynydd yn camu'n ôl o ymchwiliad


description: Disgwyl i wythwr Cymru, Taulupe Faletau fethu gemau rhyngwladol yr hydref ar ôl iddo dorri ei fraich.

title: Faletau yn debygol o fethu gemau rhyngwladol yr hydref


description: Arbenigwyr yn pryderu bod gwiberod yn prysur ddiflannu o'r DU o ganlyniad i erledigaeth a cholli cynefin.

title: Rhaid 'newid agwedd cenhedlaeth' at wiberod y DU

maintext:
Image caption Mae Cymru'n parhau yn wlad ble mae niferoedd uchel o wiberod yn cynefino
Mae gan wiberod broblem delw allai olygu i'r rhywogaeth ddiflannu'n gyfan gwbl, yn ôl arbenigwyr.
Mae'r Amphibian and Reptile Groups of the UK (ARG UK) yn rhybuddio fod angen i "agwedd cenhedlaeth gyfan" newid tuag at y neidr.
Mae'r grŵp wedi bod yn gweithio gyda dros 500 o ysgolion yn Sir Benfro er mwyn trefnu gorymdaith ble fydd cerflun o wiber yn llithro drwy ddinas Tyddewi.
Mae Cymru'n parhau yn wlad ble mae niferoedd uchel o'r neidr yn cynefino.
Dywedodd cydlynydd y prosiect, Dr Sam Langdon wrth BBC Cymru fod gwiberod yn diflannu ar hyd y DU, gyda dim ond "pocedi bach" o'r creaduriaid yn cael eu gweld.
'Peryglus'
Ychwanegodd mai erledigaeth a cholli cynefin yw'r prif resymau y tu ôl i ddiflaniad y neidr.
"Maen nhw wedi bod yn cael eu portreadu'n wael yn y wasg ers talwm. Mae pobl dal yn mynd allan ac yn eu lladd, yn eu gweld nhw fel rhywbeth peryglus a rhywbeth i'w hofni.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Cafodd y ddau wiber yma eu ffilmio yn ymladd gyda'i gilydd ger Tyddewi yn gynharach eleni
"Fe allwn wneud gwaith arolygu er mwyn ceisio eu diogelu, ond fy nheimlad yw, os nad ydyn ni'n newid sut mae pobl yn teimlo amdanyn nhw, fe wnawn ni eu colli nhw," meddai.
Er bod diffyg data ynglŷn â phoblogaeth, dywedodd mai'r teimlad ar lawr gwlad ymysg arbenigwyr yw bod y neidr yn diflannu.
'Diflannu'
Y gred yw bod y neidr eisoes wedi diflannu o Sir Nottingham a Sir Warwick ac ar fin diflannu o Sir Rhydychen, Sir Buckingham, Sir Hertford a Llundain.
Mae'r elusen wedi bod yn cynnal gweithdai gyda phob ysgol yn Sir Benfro, gyda'r amcan o newid agweddau ymysg y genhedlaeth ifanc.
Mae disgwyl i gannoedd o bobl fynychu'r orymdaith ym maes awyr Tyddewi.
Mae'r prosiect wedi'i ariannu gan Lywodraeth Cymru ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.


description: Cob Cymreig o Lyn Ebwy wedi torri record byd yn ôl trefnwyr arwerthiant, ar ôl cael ei werthu am £45,000.

title: Cob yn 'torri record' ar ôl cael ei werthu am £45,000

maintext:
Image copyright Mili Lampard
Mae cob Cymreig wedi cael ei werthu am £45,000 - pris sydd, yn ôl yr arwerthwyr, yn torri record byd.
Mae Tyrllawn Rolls-Royce - stalwyn gwinau (chestnut stallion) adran C sy'n hanu o Lyn Ebwy - eisoes wedi dod i'r brig mewn cystadleuthau yn y Sioe Frenhinol ac wedi bod yn rhan o sioe Horse of the Year eleni.
Cafodd ei brynu yn Arwerthiant y Cobiau Hydref yn Llanelwedd - sy'n cael ei ddisgrifio gan y trefnwyr fel y sêl fwyaf o'r math yn y byd.
Mae'r arwerthiant yn denu miloedd o bobl, gan gynnwys rhai o dramor, sydd â diddordeb arbennig mewn cobiau Cymreig.
Dywedodd yr arwethwyr, Brightwells, yng nghatalog y sêl mai "prin y mae cob o'r safon yma yn dod i'r farchnad agored".
'Waw ffactor'
Cafodd ei eni yn 2012, ac mae'r disgrifiad yn nodi iddo ddod i'r brig yn y Sioe Frenhinol pan oedd ond yn ebol.
Mae hefyd wedi cenhedlu eboliaid sydd wedi ennill gwobrau mewn sioeau o fri.
Dywed y catalog hefyd ei fod yn "stalwyn gwirioneddol amryddawn sydd yn wir yn meddu ar y cyfan", sydd â'r "waw ffactor a chryn bresenoldeb".
Image caption Mae'r cob eisoes wedi dod i'r brig yn y Sioe Frenhinol
Wedi'r arwerthiant, dywedodd y cwmni fod "Tyrllawn Rolls-Royce wedi chwalu'r recordiau gwerthiant blaenorol, gan werthu am swm anferthol o £45,000".
Maen nhw wedi llongyfarch y gwerthwr a'r bridiwr, Justin Walters, a'r "prynwr lwcus iawn".
'Cynnwrf mawr'
Roedd yna gymeradwyaeth frwd pan werthwyd y cob drytaf yn hanes yn sêl, ac roedd Euros Llyr Morgan, Llysgennad Ifanc Cymdeithas y Merlod a'r Cobiau Cymreig, yno yn ffilmio'r achlysur.
"Roedd cynnwrf mawr ar faes y Sioe," meddai.
"O'dd pobl yn siarad bod pris sylweddol yn mynd i ddod i'r march yma ond ddim byd yn agos at £45,000.
"Mae amryw o ddrysa' a llwybra' gwahanol i'r ceffyl yma. Mae ca'l ceffyl i fynd i sioe Ceffyl y Flwyddyn yn ychwanegu cwpl o filoedd i bris gwerth y ceffyl beth bynnag.
"Dim ond chwe blwydd oed yw e. Mae wedi ennill lot mor ifanc, a mae 'dag e yrfa disglair iawn o'i flaen e."


description: Ymgyrchwyr gwrth-niwclear wedi rhoi'r gorau i'w her gyfreithiol yn erbyn gwaredu mwd Hinkley ym Mae Caerdydd.

title: Ailfeddwl her gyfreithiol i atal gwaredu mwd Hinkley

maintext:
Image copyright PA Image caption Mae'r gwaith o waredu 300,000 tunnell o fwd o Hinkley Point C ar arfordir Caerdydd eisoes wedi dechrau
Mae ymgyrchwyr wedi penderfynu rhoi'r gorau i her gyfreithiol yn erbyn datblygwyr gorsaf niwclear Hinkley C, oriau'n unig cyn darganfod a oedd eu cais yn llwyddiannus.
Roedd yr ymgyrchwyr wedi cyflwyno dogfennau llys mewn ymgais i ohirio neu atal gwaredu'r mwd.
Mae oddeutu 300,000 tunnell o fwd yn cael ei waredu o'r safle ger Hinkley Point C yng Ngwlad yr Haf yn y môr ger Bae Caerdydd.
Mae'r AC annibynnol Neil McEvoy wedi dweud bod y penderfyniad i dynnu'r her gyfreithiol yn ôl yn sgil "datblygiadau yn yr achos".
Yn ôl Mr McEvoy: "Penderfynom dynnu'r her yn ôl am nad dyma oedd ein gobaith olaf bellach. Fe fydd y mater yn cael ei drafod yn y Cynulliad."
Bydd dadl honno yn y Cynulliad yn cael ei chynnal ar 10 Hydref.
Mae'r Ymgyrch yn Erbyn Gwaredu Mwd Hinkley wedi dadlau nad oedd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) wedi cynnal asesiad o'r effaith amgylcheddol, a bod y samplau a brofwyd yn annigonol yn ôl rheolau rhyngwladol.
Fodd bynnag, mae EDF Energy a CNC wedi datgan bod profion annibynnol wedi profi nad yw'r gwaddod yn peri unrhyw risg.
Am fod aber Hafren yn ardal gadwraeth arbennig, mae'r datblygwyr wedi dadlau bod y gwaddod angen cael ei waredu'n lleol, felly'r safle ger Caerdydd - sydd â thrwydded - oedd fwyaf addas.
Image caption Daeth cannoedd ynghyd i brotestio y tu allan i'r Senedd ddiwedd Awst
Mae nifer o bobl wedi arwyddo deisebau ar-lein yn galw am fwy o brofion, wedi i ymgyrchwyr godi pryderon y gallai'r mwd gynnwys olion o wastraff ymbelydrol o'r hen adweithyddion Hinkley A a B.
Dywedodd EDF mai'r "mymryn lleiaf o'r gwaddod sydd wedi bod yn agos at ymbelydredd, tipyn yn is na'r trothwy a fyddai'n gofyn am asesiadau manylach, ac nid yw'n agos o gwbl at gyrraedd dos ymbelydrol a fyddai'n gallu effeithio ar iechyd pobl ac ar yr amgylchedd".
Yn y cyfamser, mae Llywodraeth Cymru wedi gwrthod galwadau am ymchwiliadau pellach, gan honni y gallai osod cynsail peryglus.
Mae llefarydd ar ran y llywodraeth hefyd wedi pwysleisio bod CNC wedi gwneud eu penderfyniad "yn seiliedig ar gyngor arbenigol" a bod profion ac asesiadau wedi dangos bod y gwaddod yn ddiogel, ac "nad oes yna risg ymbelydrol i iechyd dynol na'r amgylchedd".
'Dim bygythiad' i'r amgylchfyd
Yn ôl datganiad gan EDF Energy, mae'r penderfyniad i roi'r gorau i'r achos yn "newyddion da i brosiect sy'n hanfodol ar gyfer dyfodol ynni yn y DU".
Noda'r llefarydd bod y prosiect yn darparu gwaith i 25 cwmni Cymreig a 1,000 o weithwyr.
Pwysleisiodd: "Fe wnaeth EDF bob dim a ofynnwyd wrth geisio am drwydded i waredu'r mwd yn aber Hafren.
"Nid yw'r mwd yn wahanol i'r mwd sydd yn unrhyw le arall ar hyd yr arfordir, ac mae wedi cael ei brofi'n drylwyr gan arbenigwyr annibynnol a gadarnhaodd nad yw'n peri unrhyw fygythiad i bobl na'r amgylchedd.
"Nid yw'r gwaddod yn cael ei ystyried yn ymbelydrol dan gyfraith y DU."


description: Mae hi'n 25 mlynedd ers i'r Ddeddf gael ei chymeradwyo'n swyddogol

title: John Walter Jones yn cofio Deddf yr Iaith Gymraeg

maintext:
Ar 21 Hydref 1993, cafodd Deddf yr Iaith Gymraeg ei chymeradwyo'n swyddogol gan y Frenhines.
Dyma ddeddf a oedd yn rhoi mwy o hawliau i bobl ddefnyddio'r Gymraeg, a sicrhau bod yr iaith yn cael ei thrin yn gyfartal â'r Saesneg wrth gynnal busnes cyhoeddus yng Nghymru.
Gŵr a oedd yno oedd y darlledwr John Walter Jones, cyn-Brif Weithredwr Bwrdd yr Iaith Gymraeg ac un a oedd yn flaenllaw yn y trafodaethau. Siaradodd â Cymru Fyw am ei atgofion:
Hydref. Diwedd Hydref yn benodol. Be' ddaw i'm cof yn rheolaidd yr adeg yma o'r flwyddyn? 1859 - trychineb y Royal Charter. 24ain o Hydref - Ffair Borth. Achub criw yr Hindley ar y 27ain o Hydref 1959 - a'r fedal aur gyntaf i Dic Evans.
Ac mae rhaid i mi gyfaddef, mae'r digwyddiadau yma ar ddiwedd Hydref yn llawer mwy byw yn fy nghof na'r Cydsyniad Brenhinol a roddwyd i Deddf yr Iaith Gymraeg ar Hydref 21ain 1993. Ia, chwarter canrif yn ôl.
Un diwrnod mewn hanes - ond fe roddwyd i'r iaith y diwrnod hwnnw gyfle newydd a sail ddeddfwriaethol i weithredu o blaid y Gymraeg.
Nid pawb fyddai'n cytuno â'r gosodiad yna, ac mewn nodyn personol i mi, fis Medi '93, dywedodd y diweddar Arglwydd Prys Davies, "Mae gennych flwyddyn drom o'ch blaen, ac rwy'n dymuno'n dda iawn i chi yn y gwaith pwysig, er y buasai'n dda gennyf pe medrir fod wedi rhoi mwy o bwerau ac annibyniaeth i chi."
'Deddfu yn ganolog'
Fedrai neb anghytuno. Ond ym mis Tachwedd 1989, breuddwyd gwrach o'r bron oedd unrhyw ddeddfwriaeth. 'Siom' oedd yr oedi o du'r Llywodraeth ar gwestiwn deddfwriaeth, meddai John Elfed Jones, Cadeirydd Bwrdd yr Iaith.
"Be' yn union 'da chi yn ddisgwyl o du'r Bwrdd am y tair blynedd nesaf? Sut mae'r Gweinidog yn gweld y dyfodol?" Dyna fwrdwn sgwrs eitha' tyngedfennol rhwng y diweddar Arglwydd Roberts o Gonwy a'r Bwrdd. Ond, pa atebion bynnag a gafwyd, roedd holl aelodau'r Bwrdd yn unfryd - roedd deddfu yn ganolog.
Image caption Yr Arglwydd Wyn Roberts o Gonwy yn trafod drafft o'r Mesur (fel roedd yn cael ei alw yn wreiddiol) a roddwyd gerbron y Llywodraeth yn Rhagfyr 1992
Yn Llanrwst ar y 15fed o Ebrill 1980, dywedodd Nicholas Edwards, Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd, "Tra bydd pobl am siarad yr iaith, bydd Llywodraethau'n ymateb gyda'r modd i'w chefnogi a rhoi nerth iddi".
Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 Gosod yr egwyddor y dylai'r Gymraeg a'r Saesneg gael eu trin yn gyfartal wrth gynnal busnes cyhoeddus a gweinyddu cyfiawnder yng Nghymru
Sefydlu trefn cynlluniau iaith
Egluro sut i ddefnyddio'r Gymraeg mewn achosion cyfreithiol
Sefydlu Bwrdd yr Iaith Gymraeg fel bwrdd statudol. Cafodd y Bwrdd ei ddiddymu yn dilyn Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011, a'i ddisodli gan swyddfa Comisiynydd y Gymraeg.
Do, fe gafwyd cynnydd yn y gwariant ar y Gymraeg, ond pres heb bolisi oedd hyn - 'doedd fawr neb yn pwyso am brif-ffrydio'r iaith. Anelu at wneud hynny drwy ddeddfwriaeth oedd nod amgen Bwrdd yr Iaith Gymraeg pan ei sefydlwyd.
Rhaid cofio nad oedd senedd yng Nghaerdydd - Margaret Hilda Thatcher oedd y Prif Weinidog pan sefydlwyd y Bwrdd - a hyd y gwn i, doedd Mrs T ddim hyd yn oed yn treulio ambell i benwythnos yn Nolgellau.
Serch y cyfarfod efo Wyn Roberts yn Nhachwedd '89 - bu'r cyd-weithio rhwng Wyn â'r Bwrdd yn adeiladol - a mawr yw fy nyled i fab gweinidog Methodist o Sir Fôn am ei gefnogaeth. Oedd, roedd 'na sawl ffordd o gael y maen i'r wal.
'Hybu a datblygu'r Gymraeg'
Pan sefydlwyd corff ymgynghorol anstadudol ym 1988, rhoddwyd iddo'r cylch gorchwyl o 'Hybu a datblygu'r iaith Gymraeg a chynghori ar faterion sy'n gofyn am weithredu deddfwriaethol'.
Gwleidydd i'w sodlau oedd Peter Walker, yr Ysgrifennydd Gwladol hefyd! Teg dweud bod ei safbwynt o ar 'gynghori ar faterion sy'n gofyn am weithredu deddfwriaethol' yn dra gwahanol i safbwynt John Elfed a'i gyd-aelodau.
Ac i gadw'r balans gwleidyddol, cofier mai polisi yr wrthblaid Lafur ar y pryd, ac wedyn mewn llywodraeth, oedd dileu cyrff lled-annibynnol megis y Awdurdod Datblygu Cymru (W.D.A.) a thynnu grymoedd i'r canol h.y. i'r Llywodraeth.
Image caption Cafodd Bwrdd yr Iaith Gymraeg ei sefydlu fel bwrdd statudol yn 1993 - cyn hynny, roedd bwrdd anstatudol wedi bod mewn lle ers 1988
Nid yn unig roedd angen darbwyllo Llywodraeth y dydd bod angen deddfu, roedd angen darbwyllo'r wrthblaid bod angen Bwrdd Statudol i warchod yr iaith Gymraeg ac yn absenoldeb corff o'r fath, rhaid oedd 'cywiro'r diffyg hwn' meddai John Elfed Jones wrth gynrychiolwyr y Blaid Lafur yn mis Mehefin 1990.
Nod y Bwrdd oedd cael y Gymraeg yn iaith swyddogol yng Nghymru a sicrhau bod y Gymraeg yn dod yn rhan annatod o weithrediad pob corff cyhoeddus, ble bynnag oedd ei bencadlys. Yn syml, cael cyfundrefnau i sylweddoli nad oedd lle bellach "i ddianc rhag hon" ac o wneud hyn yn codi proffil yr iaith.
Image caption Mae Meri Huws wedi bod yn rôl Comisiynydd y Gymraeg ers 2012
Wel, a wireddwyd y gobeithion? Pa ddeddfwriaeth sy'n llwyr gyflawni y dyhead a nodir ar flaen dudalen Deddf? Fe gafwyd Deddf, bu sawl un yn dwys ystyried ei oblygiadau i gyrff na feddyliodd am yr iaith Gymraeg erioed.
Darbwyllwyd sawl un fod cynllunio dyfodol i'r iaith yn broses lled-hirfaith - nid tŷ un-nos, na tân siafins ydy'r dyfodol lle mae'r iaith yn bod. Y nod fel yr arferai'r Bwrdd bwysleisio yn ystod taith y Mesur oedd 'dwyieithrwydd datblygol, sefydlog drwy gydsynio'.
Tybed odd fy 'nghyd-aelod o Orsedd Beirdd Ynys Prydain yn sylweddoli hyn pan afaelodd hi, 'Elizabeth o Windsor' yn yr ysgrifbin ar 21ain o Hydref 1993? Go brin! Ond fe osodwyd y seiliau. Ac 'mae'r achos yn parhau' ys dywed Radio Cymru.
Mae troi'r clocia' yn beth pwysig iawn ar ddiwedd Hydref, a ni ydi'r unig rai a fedr benderfynu faint o'r gloch ydy hi ar yr iaith. Nôl, 'ta mlaen ma' petha'n mynd mewn gwirionedd?
Hefyd o ddiddordeb...


description: Yr actor Rhodri Meilir sy'n cael ei holi yr wythnos yma

title: Ateb y Galw: Yr actor Rhodri Meilir

maintext:
Image caption
Yn ffodus, mae Rhodri wedi profi llwyddiant ers y profiad hwnnw pan oedd yn 14 oed... Eleni, mae wedi cael ei enwebu am wobr BAFTA Cymru am yr actor gorau am ei bortread o Dylan Harris yn Craith


description: Neges o gefnogaeth gan y gymuned rasio beiciau modur i fachgen saith oed a'i deulu wedi damwain ddifrifol ar prom Llandudno.

title: Cefnogaeth y gymuned beicio modur i fachgen damwain rali


description: Ysgoloriaeth Bryn Terfel 2018 i Epsie Thompson, gan gynnwys gwobr ariannol o £4,000 i feithrin talent.

title: Epsie Thompson yw enillydd Ysgoloriaeth Bryn Terfel


description: Allwch chi nabod rhai o gantorion 'Dwylo Dros y Môr' yn 1985?

title: Dwylo pwy sydd dros y môr?

maintext:
Mae hi'n dymor ewyllys da ac erbyn hyn mae'n draddodiad yr adeg hon o'r flwyddyn i nifer o gerddorion ryddhau recordiau i godi arian i achosion da.
Mae'r Fonesig Shirley Bassey wedi cydweithio gyda'r triawd Blake i gyhoeddi fersiwn o 'The Christmas Song (Chestnuts Roasting On An Open Fire)' er mwyn codi arian i apêl Hosbis Blant Arch Noa tra bod canwr arall o Gaerdydd, Shakin Stevens, wedi rhyddhau 'Echoes Of Merry Christmas Everyone', adlais o'i gân boblogaidd gyrhaeddodd frig y siartiau Nadolig 30 mlynedd yn ôl yn 1985.
Yn 1985, fel mae'n digwydd, cafodd un o'r recordiau elusennol mwya' poblogaidd yn y Gymraeg ei chyhoeddi - 'Dwylo dros y Môr'
Yn sgîl llwyddiant Band Aid gyda'r sengl 'Do They Know It's Christmas?' adeg y 'dolig yn 1984, penderfynodd Huw Chiswell a chriw o gerddorion eraill benderfynu gwneud rhywbeth tebyg yma yng Nghymru.
Mae nifer o wynebau adnabyddus yn canu ar y record, ac ambell i wyneb llai amlwg, ac efallai ambell un sydd yn ddirgelwch llwyr. Sawl un o'r canlynol 'dych chi'n nabod?
Image caption Un anodd i ddechrau. Peidiwch gor wneud hi, neu falle fydd angen meddyg
Ydych chi'n nabod y canwr meddygol?
Mae'r ateb yma.
Image caption Barod am bach o blŵs?
Nabod hon heb ei band?
Mae'r ateb yma.
Image caption Mae hwn yn fwy adnabyddus fel actor erbyn hyn. Efallai bydd e'n ennill rhan yn y ffilm 'The Godfather'?
Fydd hwn yn gwneud cynnig allwch chi ddim gwrthod? Pwy yw e?
Mae'r ateb yma.
Image caption Ydych chi'n nabod y ddau adnabyddus yma?
Gallwch ddarganfod enwau'r ddau yma.
Image caption 'No whey' wnewch chi nabod hon
'Oes way!'
Mae'r ateb yma.
Image caption Un i chi blantos (y 90au) nawr
Ydych chi'n nabod y cyflwynydd enwog?
Mae'r ateb yma.
Image caption Pwynt am ei henw, a phwyntiau ychwanegol os fedrwch chi gyfri sawl dant sydd ganddi
Mae'r ateb yma.
Image caption Mae'r cerddor yma Ar Lôg ar hyn o bryd
Nabod y cerddor?
Mae'r ateb yma.
Image caption Fyddwch chi'n nabod y gân os nad y gantores
A dyma un anodd i orffen. Marciau ychwanegol am enw hon ac enw ei band.
Mae'r ateb yma.


description: Wedi mis o oedi i'r campws cynradd, mae'r ysgol yn cyfarfod yn llawn am y tro cyntaf.

title: Ysgol Henry Richard ar agor i bawb


description: Mae Heddlu Dyfed-Powys wedi cadarnhau fod pedwar person wedi cael eu cyhuddo mewn cysylltiad â llofruddiaeth Simon Clark.

title: Cyhuddo pedwar mewn cysylltiad â llofruddiaeth Pentywyn


authors:
Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig Y Bbc

description: Cymerwch y sylw yma felly fel cwyn fach gan newyddiadurwr rhwystredig yn hytrach na chondemniad o'r pulpud.

title: Ble Mae'r Gymraeg?


description: Yr heddlu sy'n ymchwilio i lofruddiaeth mewn maes carafanau yn Sir Gaerfyrddin yn cau gorsaf drenau Abertawe wrth iddynt chwilio am unigolyn peryglus.

title: Heddlu arfog yn cau gorsaf drenau


description: Maer Rhuthun yn dweud fod "cymuned glos" y dref "mewn sioc" yn dilyn marwolaeth dau fachgen lleol mewn gwrthdrawiad ger Dinbych nos Wener.

title: Trigolion Rhuthun 'mewn sioc' wedi gwrthdrawiad angheuol


description: Mae pobl yng Nghymru wedi codi £380,000 tuag at apêl yn dilyn daeargryn a tswnami a darodd Indonesia dros wythnos yn ôl.

title: Cymry'n codi £380,000 tuag at apêl Tswnami Indonesia


description: Heddlu'r Gogledd yn cyhoeddi enw dynes fu farw mewn digwyddiad ym Mhen-y-ffordd, Sir y Fflint ddydd Mercher.

title: Cyhoeddi enw dynes fu farw mewn digwyddiad yn Sir y Fflint


description: Crwner yn dweud na wnaeth dyn ag anawsterau dysgu dderbyn gofal priodol tra mewn cartref gofal yn Sir Caerfyrddin.

title: Crwner yn beirniadu safon gofal dyn ag anawsterau dysgu

maintext:
Image copyright Llun teulu Image caption Bu farw Heddwyn Hughes, 67, ar ôl torri ei wddf mewn cartref gofal yng Nghaerfyrddin
Mae crwner wedi beirniadu safon y gofal a gafodd dyn 67 oed ag anabledd dysgu gydol oes mewn cartref gofal yng Nghaerfyrddin.
Daw hynny wedi i reithgor mewn cwest benderfynu nad oedd yn bosib dweud sut y gwnaeth Heddwyn Hughes dorri ei wddf yn y cartref, ond bod nifer o fethiannau ynghlwm â'i ofal.
Cafodd staff meddygol hefyd eu beirniadu am beidio ag ymateb gyda digon o frys i achos Mr Hughes.
Penderfynodd rheithgor yn Aberdaugleddau ddydd Gwener ar gasgliad naratif i farwolaeth Mr Hughes, oedd yn byw yng nghartref gofal Bro Myrddin.
Fe wnaeth y claf lithro ym mis Mai 2015 a bu farw yn Ysbyty Glangwili chwe mis yn ddiweddarach.
Doedd y rheithgor methu â phenderfynu sut y gwnaeth Mr Hughes dorri ei wddf, ond roeddynt o'r farn iddo beidio â derbyn y gofal priodol.
Dywedodd y crwner nad oedd staff Bwrdd Iechyd Hywel Dda wedi ymateb yn briodol pan ddaeth Mr Hughes i'w gofal ar 6 Mai 2015, ac nad oeddent wedi ymateb gyda digon o frys.
Ychwanegodd nad oedd safon cyfathrebu rhwng y meddyg a staff y cartref gofal yn dderbyniol.
Clywodd y cwest fod Mr Hughes wedi llithro i'r llawr wrth i weithwyr gofal Bro Myrddin geisio'i godi i'w draed o'r gwely.
Fe fethodd y staff â chynnal pwysau'r claf 16 stôn.
Image copyright Llun Teulu Image caption Roedd Heddwyn Hughes yn un o bump o breswylwyr yng nghartref gofal Bro Myrddin
Nid oedd hi'n glir ar y pryd fod Mr Hughes wedi torri ei wddf.
Ddydd Iau wrth roi tystiolaeth dwedodd Dr Idris Gravelle iddo gael ei alw i'r cartref i archwilio Mr Hughes.
Dywedodd nad oedd wedi derbyn "unrhyw wybodaeth" am gwymp y claf.
Wrth ei archwilio dywedodd ei bod hi'n anodd dweud os oedd y claf yn ymwybodol gan nad oedd yn rhoi unrhyw ymatebion geiriol, ac nid oedd yn symud ei gorff heblaw am ei droed dde.
"Roeddwn i'n meddwl ar y pryd y gallai fod wedi dioddef o strôc ac fe wnes i alw am ambiwlans i'w gludo i'r ysbyty," meddai.
"Doeddwn i ddim yn ymwybodol ei fod wedi disgyn... doeddwn i ddim wedi derbyn unrhyw wybodaeth ynglŷn â hynny. Petawn i'n gwybod am hynny yna byddwn i wedi ei archwilio am drawma."


description: Mae Rita Davies yn gofalu am ei gŵr Mel yn eu cartref ers 10 mlynedd ar ôl iddo gael strôc ddifrifol.

title: 'Rwy'n gofalu am fy ngŵr yn ein cartref'


description: Y Swynwr o Solfach fydd enillydd cyntaf gwobr ysbrydoliaeth arbennig yn seremoni flynyddol y Wobr Gerddoriaeth Gymreig.

title: Gwobr ysbrydoliaeth i'r 'mytholegol' Meic Stevens


description: Grŵp ymgyrchu yn galw ar Lywodraeth Cymru i benderfynu ar gyfyngiadau cyflymder 20mya ar gyfer ardaloedd trefol.

title: Galw am gyfyngiadau 20mya cenedlaethol i ardaloedd trefol


description: Roedd yr actor yn ôl yng Nghaerdydd ar gyfer seremoni gowbrau BAFTA Cymru

title: Ioan Gruffudd yn delio â gor-bryder

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Ioan Gruffudd yn trafod ei or-bryder
Yng Ngwobrau BAFTA Cymru yng Nghaerdydd nos Sul, siaradodd Ioan Gruffudd yn agored am ei deimladau o or-bryder.
Roedd yr actor o Gaerdydd wedi cael ei enwebu am wobr y prif actor am ei ran yn y gyfres Liar, ac er ei fod yn falch o fod yn ôl yng Nghymru, soniodd pa mor anodd yw hi iddo mewn achlysuron mawr o'r fath.
"Dwi'n diodde' o anxiety yn aml ac mae e'n mynd yn waeth wrth i fi fynd yn hŷn. Felly mae ymarferion 'ma gen i ar gyfer y math yma o achlysuron.
"Mae'n od - 'sa chi 'di ngweld i yn y car nawr, o'n i'n gwneud yr holl ymarferion anadlu 'ma, yna ti'n bwrw'r carped coch a ma'r holl bethe ti wedi eu dysgu yn dod yn ôl ac mae'r wên yn dod ar fy ngwyneb!"
Image copyright Sioned Birchall
Soniodd hefyd ei fod yn falch iawn o fod yn ôl yng Nghymru, yn enwedig mewn cyfnod pan mae'r diwydiant ffilmiau a theledu yn ffynnu yma.
"Mae'n anghredadwy. Mae ei weld i mi, y foment nes i adael a phenderfynu symud i LA, ddaeth yr holl waith lawr i Gaerdydd!
"Dwi wrth fy modd fod 'na shwt gyment o waith yma; mae'n wych i'r ddinas ac i Gymru ac i'r Gymraeg. Mae'r talent gyda ni tu flaen a tu ôl y camera a'r holl gyfleusterau.
"Ac mae gen i ffrindiau sydd yn cael y cyfle i ddod i weithio i Gymru, sydd erioed wedi bod yma o'r blaen. Mae Lin-Manuel Miranda wedi bod yma, mewn difri' calon! Roedd hi'n anhygoel gweld ei negeseuon trydar pan oedd e 'ma.
"Mae e sicr yn rhoi Cymru ar y map yn rhyngwladol. Mae'n bwysig iawn a dwi'n browd iawn."
Hefyd o ddiddordeb:


description: Giang cyffuriau oedd yn cyflenwi defnyddwyr y cyffur 'spice' yn Wrecsam yn cael eu carcharu am gyfanswm o dros 10 mlynedd.

title: Carcharu aelodau o giang 'spice' o Wrecsam


description: Rhai o'r prosiectau oedd i'w gweld yn Arddangosfa Gwobrau Arloesedd yn Stadiwm SWALEC, Caerdydd

title: Lluniau: Gwaith dylunio arloesol pobl ifanc Cymru

maintext:
Cynhaliwyd Arddangosfa Gwobrau Arloesedd flynyddol Cyd-Bwyllgor Addysg Cymru ar 1-2 Hydref yn Stadiwm SWALEC, Caerdydd.
Mae'r Gwobrau Arloesedd yn gystadleuaeth a gynlluniwyd i annog pobl ifanc yng Nghymru i fod yn dechnegol arloesol ac i werthfawrogi pwysigrwydd dylunio a thechnoleg.
Mae'r arddangosfa yn dangos y gwaith prosiect mwyaf gwreiddiol gan fyfyrwyr TGAU, UG a Safon Uwch sy'n astudio Dylunio a Thechnoleg, ac fel pob blwyddyn roedd y safon yn uchel tu hwnt!
David Johnson o Goleg Dewi Sant, Caerdydd, sydd wedi creu rhain i helpu pobl anabl i fedru gafael a defnyddio cwpanau.
Mae Lisa Evans o Ysgol Bro Pedr, Llambed, nid yn unig wedi cynllunio'r ffrog, ond wedi ddefnyddio laser i dorri'r deunydd i'r siapiau cywrain angenrheidiol.
Dyma brosiect TGAU Mollie Williams-Hughes o Ysgol y Creuddyn, sef gêm fwrdd o'r enw Dangan Ronpa.
Dyluniodd Mollie y rheolau a'r bocs hefyd.
Mae cwmningen Archie Baxter o Ysgol y Gadeirlan yn byw mewn moethusrwydd ar ôl i Archie gynllunio'r cwt arbennig yma ar gyfer ei brosiect TGAU.
Mae Elizabeth Lewis o Ysgol Morgan Llwyd wedi troi ei sylw at gynllunio tŷ fforddadwy ar gyfer ei phrosiect Lefel Uwch.
Mae'r cynllun yn defnyddio chwech blwch cludo (shipping containers) sydd yn cyrraedd y safle adeiladu ar gefn lori. Gallan nhw gael eu gosod at ei gilydd i greu tŷ mewn amser byr iawn ac am gost isel.
Mae model Seren Hopkins o Ysgol Uwchradd Pontypridd o dŷ draenog wedi ei seilio ar dŷ'r Hobbits o lyfr The Lord of The Rings...
...ac mae cynlluniau Seren yr un mor gywrain â'r model.
Cafodd Iwan Tomos o Ysgol Gyfun Gŵyr ei ysbrydoli gan ei ddiddordeb mewn rhwyfo i gynllunio'r peiriant rhwyfo pren yma.
Mae wedi'i gynllunio o ddeunydd rhad sef pren haenog (plywood) wedi'i wasgu fel fod y peiriant yn medru cael ei werthu fel flatpack.
Mae Libby Weeks o Ysgol Stanwell, Penarth, wedi bod yn gweithio'n galed iawn ar y cynlluniau papur ac yna creu'r dillad gorffenedig allan o ledr... deunydd sydd yn anodd iawn i'w wnïo mae'n debyg...
Mae'r manylder mae Libby wedi ei gyflawni yn wirioneddol anhygoel!
Mae teclyn bach Luke Williams, o Ysgol Coedcae, Llanelli, jest beth sydd ei angen arnoch ar gyfer parti yn yr ardd. Mae'n rhoi golau, yn chwarae cerddoriaeth ac yn gweini diod!
Mae prosiect UG Harri Tulliver o Ysgol Brynrefail, Llanrug, yn cynnwys cynlluniau a modelau ar gyfer nifer o declynnau sydd yn helpu pobl anabl i gyflawni tasgiau pob dydd fel torri â siswrn ac agor caniau a photeli.
Mab ffarm yw Harri Evans o Ysgol Dyffryn Conwy, Llanrwst, ac felly dyna pam ei fod wedi cynllunio teclyn cludadwy aml-bwrpas i helpu'r broses wyna.
Dim ond detholiad bach o dros 80 o ddarnau o waith yw'r lluniau uchod... Mae dyfodol Cymru wir yn arloesol!
Hefyd o ddiddordeb:


description: Datganaid ar y cyd yn awgrymu fod anghydweld rhwng dramodwyr a National Theatre Wales wedi ei ddatrys.

title: Cau'r llen ar ffrae rhwng artistiaid a chwmni NTW


description: Mae Parc Cenedlaethol Eryri wedi beirniadu fandaliaeth ar fynydd yn Eryri, wrth i'r broses o olchi'r graffiti ddechrau ddydd Gwener.

title: Cael gwared â graffiti oddi ar fynydd Tryfan yn Eryri


description: Hanes cyfnod de Gaulle yn Sir Ddinbych

title: Charles de Gaulle, Cymru a'r Gymraeg

maintext:
Image copyright Creative Commons Image caption Charles de Gaulle yn Sir Ddinbych yn 1940
Mae Charles de Gaulle yn cael ei weld fel un o'r ffigyrau mwyaf dylanwadol erioed yn hanes Ffrainc, ond be' oedd o'n ei wneud yng nghefn gwlad Sir Ddinbych?
Wyddoch chi hefyd fod de Gaulle yn gallu siarad Cymraeg? Ond mwy am hynny yn nes ymlaen.
Mae'r diweddar Arlywydd yn cael ei gofio am arwain ei genedl i ryddid yn ystod yr Ail Ryfel Byd a sefydlu cyfansoddiad newydd y wlad sy'n dal i fodoli hyd heddiw.
Pan arwyddodd Marshal Pétain, Prif Weinidog Ffrainc, gadoediad gyda'r Almaenwyr ym mis Mehefin 1940, mi wnaeth de Gaulle, a oedd yn weinidog yn y llywodraeth, ffoi i Lundain.
Image caption Charles de Gaulle yn annerch ei gyd-wladwyr tra'n alltud yn Mhrydain
Croesi'r ffin
Tra roedd o yno fe ysgogodd o ei gyd-wladwyr i barhau i ymladd yr Almaenwyr. Yn ystod y cyfnod yma y daeth o i ogledd Cymru.
Roedd ei deulu wedi dod i Brydain hefyd ac roedden nhw'n aros yn Gadlas Hall yn Dudleston Heath, Sir Amwythig tua dwy filltir o'r ffin.
Mae'n debyg mai yn ystod ymweliad gyda'i deulu y teithiodd o i Sir Ddinbych i ymweld â chriw o sgowtiaid o Ffrainc oedd yn aros yng Ngwersyll Cymdeithas y Sgowtiaid ym Mrynbach ar gyrion Saron, pum milltir o Ddinbych.
Ar sgowt
Mae sgowtiaid fu'n aros yno mewn cyfnod mwy diweddar yn cofio gweld lluniau o de Gaulle ar furiau un o'r cytiau yno.
Cafodd y llun ar dop yr erthygl ei dynnu yn ystod yr ymweliad.
Ar ei anterth roedd y safle 200 erw yn un o brif wersylloedd y mudiad.
Ond wrth i'r oes fodern ddatblygu daeth y gwersyll yn llai poblogaidd. Criw o sgowtiaid o Sir Caer oedd yr olaf i gynnal gwersyll wythnos yno'n 1987.
Hefyd o ddiddordeb
de Gaulle a'r Gymraeg
A beth am ei allu i siarad Cymraeg meddech chi?
Do fe wnaethon ni gyfeirio ar y dechrau bod Charles de Gaulle yn medru cyfathrebu yn iaith y nefoedd.
Oedd, ond ewythr yr Arlywydd - a oedd yn rhannu'r un enw - oedd yr ieithmon yn y teulu.
Image copyright Creative Commons Image caption Charles de Gaulle... y bardd
Bardd oedd y Charles de Gaulle hynaf ac roedd yntau yn arloeswr gwleidyddol.
Roedd ei iechyd yn fregus a dan ddylanwad barddoniaeth Lydaweg fe ddysgodd ieithoedd Celtaidd gan gynnwys y Gymraeg.
Tad yr Ŵyl Ban-Geltaidd?
Ei freuddwyd fawr oedd sefydlu gwyliau pan-Geltaidd er mwyn gwarchod y diwylliannau hynafol.
Roedd o hefyd yn arddel hunan-lywodraeth i Lydaw. Yn groes i ddymuniad llywodraeth Ffrainc, fe aeth ati i drefnu cynhadledd Geltaidd yn St Brieuc yn 1867 er mwyn trafod ei weledigaeth ymhellach.
Yn eironig, doedd de Gaulle ei hun ddim yn gallu bod yno gan ei fod yn wael.
Mae ffrwyth ei weledigaeth i'w gweld ar ffurf gwyliau Celtaidd fel Gŵyl Geltaidd Lorient a'r Ŵyl Ban-Geltaidd yn Iwerddon ble bydd enillwyr Cân i Gymru yn perfformio.


description: Mae'r cynnydd eleni yn nifer y bobl sydd wedi sefyll arholiadau

title: Mwy'n astudio'r Gernyweg wedi llwyddiant albwm Gwenno


description: Cyfarfod cyhoeddus yn cefnogi'r syniad o estyn gwahoddiad i'r Brifwyl ddod i'r dref ymhen tair blynedd.

title: Cefnogaeth i Eisteddfod Caernarfon 2021


description: Beth yw cysylltiad y canwr o America â Chymru?

title: Paul Robeson a'i gariad at Gymru

maintext:
Roedd cyngerdd agoriadol yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd eleni yn cofio cysylltiad y canwr, Paul Robeson, â Chymru, ac yn nodi 60 mlynedd ers ei ymweliad â'r Eisteddfod yng Nglyn Ebwy.
Cafodd Hwn yw Fy Mrawd ei ysgrifennu gan Robat Arwyn a Mererid Hopwood, a'i seren oedd Bryn Terfel. Roedd yn portreadu athro sy'n ceisio rhannu ei edmygedd o Paul Robeson â'i ddisgyblion, ac yn perfformio ochr-yn-ochr â rhai o berfformwyr ifanc mwyaf blaenllaw Cymru.
Ond beth yw hanes cysylltiad y canwr o America â gwlad y gân?
Image copyright H. F. Davis
"There's no place in the world I like more than Wales." - Paul Robeson.
Mae'n debyg i'w gariad tuag at Gymru ddechrau yn 1929 pan glywodd griw o lowyr o dde Cymru yn canu mewn gorymdaith yn Llundain. Roedd wedi ei hudo â'u harmonïau perffaith, ac ar ôl sgwrs, ymunodd â'r glowyr yn eu protest yn erbyn y cyflyrau gwael yn y pyllau glo.
Roedd yn gwerthfawrogi brwydr y glowyr dros eu hawliau, ac yn gweld tebygrwydd â'i sefyllfa ei hun, fel dyn du a oedd yn wynebu rhagfarn yn America. Byddai'n aml yn canmol glowyr am frwydro dros hawliau pobl eraill, ynghyd â'u hawliau eu hunain.
Dyna ddechrau ar berthynas gynnes rhyngddo a Chymru.
Dros y blynyddoedd nesaf, byddai'n cyfrannu elw o'i gyngherddau i helpu achos y glowyr yn rheolaidd, ac yn cynnal perfformiadau iddyn nhw a'u teuluoedd.
Yn 1934, roedd wedi bod yn perfformio yng Nghaernarfon, pan glywodd am y drychineb yng Nglofa Gresffordd ger Wrecsam, lle bu farw 266 o ddynion. Cyfrannodd Robeson holl elw ei gyngerdd i sefydlu cronfa i helpu plant y rhai a fu farw.
Image copyright John D. Kisch/Separate Cinema Archive Image caption Roedd yr actores Rachel Thomas hefyd yn serennu yn y ffilm 'Proud Valley' - un o'r ffilmiau cyntaf i gael actor du yn serennu ynddi
Yn 1939, ef oedd seren y ffilm Proud Valley, a gafodd ei ffilmio ym Mhontypridd, am ddyn du a ddaeth i gymoedd de Cymru a chael ei dderbyn gan y glowyr a dod yn aelod o'r côr lleol.
Roedd stori ffuglennol y cymeriad, David Goliath, yn debyg iawn i stori Paul Robeson ei hun, a oedd wedi cael ei groesawu yn gynnes i'r cymunedau glofaol.
Hwn yw Fy Mrawd
Erbyn yr 1950au, fodd bynnag, daeth stop ar ei deithiau tramor. Ers blynyddoedd, roedd Robeson wedi datgan ei gefnogaeth i'r Undeb Sofietaidd, ond erbyn cyfnod y Rhyfel Oer, roedd America eisiau gwybod unwaith ac am byth 'ar ochr pwy' ydoedd.
Roedd wedi gwrthod cadarnhau neu wadu ei fod yn Gomiwnydd, felly cafodd ei wahardd rhag perfformio yn America a'i atal rhag teithio i Ewrop gan yr awdurdodau.
Image copyright Casgliad y Werin Image caption Cafodd y cyngerdd hanesyddol ei recordio a'i ryddhau
Ond roedd Cymru dal am glywed ei lais melfedaidd. Roedd wedi cael ei wahodd i berfformio yn eisteddfod y glowyr ym Mhorthcawl ar 5 Hydref 1957, ond wrth gwrs, nid oedd yn gallu teithio draw.
Yn lle hynny, canodd i lawr y ffôn o Efrog Newydd i gynulleidfa o 5,000 ym Mhafiliwn Porthcawl. Cyflwynodd y caneuon i'r glowyr fel teyrnged i'r ymdrech ar ddwy ochr Môr yr Iwerydd "am fyd lle gallwn fyw bywydau o ddigon ac urddas".
Yn dilyn ymgyrch ryngwladol, cafodd Paul ei basbort yn ôl, ac yn 1958, derbyniodd wahoddiad i ddod i Eisteddfod Genedlaethol Glyn Ebwy.
Yno, soniodd am bwysigrwydd ei gysylltiad â Chymru gan ddatgan "Rydych chi wedi siapio fy mywyd - rydw i wedi dysgu gennych chi."
Bu farw yn 1976, ond mae ei ysbryd a'i ddylanwad yn sicr yn parhau yma yng Nghymru.
Image copyright Casgliad y Werin Image caption Paul Robeson yn annerch y dorf yn Eisteddfod Genedlaethol Glyn Ebwy yn 1958
Gwyliwch Hwn yw Fy Mrawd am 19.00 nos Sul 21 Hydref ar S4C neu ar ôl y darllediad ar BBC iPlayer


description: Gwelliannau gwerth £30m yn cael eu cwblhau ar safle Sain Ffagan, gan gynnwys tair oriel newydd a gweithdy sgiliau traddodiadol.

title: Cwblhau £30m o welliannau i Amgueddfa Werin Sain Ffagan

maintext:
Image copyright Amgueddfa Cymru Image caption Mae prif fynedfa'r amgueddfa wedi cael gwedd newydd
Mae Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan yn dathlu cwblhau gwaith i weddnewid y safle.
Cafodd bron i £30m ei wario dros chwe blynedd i godi adeiladau newydd a gwella'r arlwy i ymwelwyr.
Sain Ffagan ydy atyniad treftadaeth fwyaf poblogaidd Cymru, ac mae'n dathlu ei 70 mlwyddiant eleni.
Bydd yr orielau yn y brif fynedfa newydd a'r Gweithdy yn caniatáu i'r cyhoedd ddod yn agosach fyth at gasgliad yr amgueddfa.
Bydd modd ymweld â'r lleoliadau newydd o ddydd Gwener 19 Hydref ymlaen, a bydd hefyd lle i blant ysgol aros dros nos o fis Ebrill 2019.
'Esblygu'
Dywedodd David Anderson, cyfarwyddwr cyffredinol Amgueddfa Cymru, bod y safle yn "esblygu".
"Yn yr un modd â stori Cymru, mae stori'r Amgueddfa yn dal i esblygu," meddai. "Sain Ffagan yw atyniad treftadaeth fwyaf poblogaidd Cymru, ac mae ganddi le arbennig yng nghalonnau'r Cymry.
"Amgueddfa'r bobl yw hi, sy'n ein tywys drwy'r oesau trwy fywydau bob dydd ei thrigolion.
"Mae hoff bethau'r bobl am yr Amgueddfa'r union yr un peth, ond rydym hefyd wedi creu rhannau newydd a phwysig yma."
Image copyright Amgueddfa Cymru Image caption Nod y Gweithdy yw rhoi mwy o wybodaeth am sgiliau traddodiadol a chyfle i bobl roi cynnig ar rai ohonynt
Mae'r prif adeilad wedi ei ailwampio, ac mae orielau newydd yn adrodd hanes Cymru.
Mae adeiladau hanesyddol hefyd wedi'u hychwanegu at y casgliad yn Sain Ffagan.
Eisoes mae Bryn Eryr wedi agor, sef fferm Oes Haearn sy'n seiliedig ar safle o oes y Rhufeiniaid. Mae'r ddau dŷ crwn gyda waliau clai chwe throedfedd o drwch, a thoeon gwellt crwn.
Bydd modd i ymwelwyr hefyd weld Llys Llywelyn, sy'n seiliedig ar safle archeolegol Llys Rhosyr ar Ynys Môn, ac adeilad newydd y Gweithdy, ble mae modd gweld ac ymarfer sgiliau crefftwyr traddodiadol.
Image copyright Amgueddfa Cymru Image caption Mae Canolfan Ddysgu Weston wedi bod ar agor ym Medi 2017
Mae orielau newydd yng Nghanolfan Ddysgu Weston eisoes wedi croesawu dros 60,000 o ddisgyblion a myfyrwyr ers ei agor ym Medi 2017.
Mae'r buddsoddiad yn Sain Ffagan wedi newid y ffordd o weithio dros holl safleoedd Amgueddfa Cymru.
Dywedodd Mr Anderson: "Nid prosiect â chanddo ddechrau a diwedd yn unig mohono. Mae'n ffordd newydd o weithio ar gyfer y sefydliad cyfan, sy'n seiliedig ar gyfiawnder cymdeithasol a chymryd rhan.
"Dyma ethos y byddwn yn ei gynnal a'i ddatblygu dros y blynyddoedd nesaf. Mae'n ddechrau cyfnod newydd yn Sain Ffagan, a holl amgueddfeydd cenedlaethol Cymru."
Gwireddu gweledigaeth
Er mwyn ariannu'r gwaith, cafwyd £11.5m gan Gronfa Treftadaeth y Loteri, £7m gan Lywodraeth Cymru a'r gweddill gan Amgueddfa Cymru a'i noddwyr - cyfanswm o ychydig dros £27m.
Mae dros 50 o adeiladau hanesyddol ar safle Sain Ffagan, ac mae tua 500,000 o bobl yn ymweld â'r amgueddfa bob blwyddyn.
Dywedodd yr Arglwydd Elis-Thomas, y Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon: "Braint yn wir yw bod yn rhan o wireddu gweledigaeth… ac yn sicr mae hi wedi bod yn fraint i Lywodraeth Cymru gael cefnogi'r Amgueddfa wrth iddi fynd ati i roi ei gweledigaeth ar waith yma yn Sain Ffagan.
"Diolch i bawb sydd wedi bod yn ymwneud â'r project, am estyn llaw, am ehangu gorwelion, am agor drysau ac am chwalu rhwystrau."