description: Tribiwnlys yn clywed honiadau fod cyn-bennaeth elusen lleiafrifoedd ethnig (Awema) yn berson oedd yn "rheoli" sefyllfaoedd drwy godi braw.

title: Honiadau yn erbyn cyn-bennaeth Awema


description: Llywodraeth y DU yn cyhoeddi y byddan nhw'n bwrw 'mlaen gyda chynllun i godi carchar anferth yn ardal Wrecsam.

title: Carchar anferth i ogledd Cymru

fasttext_language: cy


description: Gwirfoddolwyr yn ailddechrau un o glybiau pêl-droed mwyaf adnabyddus Gwynedd ar ôl 20 mlynedd.

title: Atgyfodi clwb Mountain Rangers 'i uno cymuned'


description: Cyhoeddi cynllun fydd yn cynyddu nifer gwenyn

title: Yn fêl i gyd?

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Amcangyfrifir bod pryfed sy'n peillio werth £430 miliwn y flwyddyn i Lywodraeth y DU
Mae Gweinidog Amgylchedd Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cynllun newydd a fydd yn helpu i amddiffyn amgylchedd unigryw Cymru a rhoi hwb i niferoedd ei gwenyn.
Amcangyfrifir bod pryfed sy'n peillio werth £430 miliwn y flwyddyn i Lywodraeth y DU.
Yn ystod ymweliad â'r Sioe Frenhinol fe wnaeth John Griffiths alw yn stondin Cymdeithas Gwenynwyr Cymru.
Yno cyhoeddodd ei fwriad i ddatblygu Cynllun Gweithredu Cymru ar gyfer Pryfed Peillio.
Mae'r cynllun yn rhan o ymdrechion Llywodraeth Cymru i atal y dirywiad ym mhoblogaeth y gwenyn mêl, gwenyn cadw a phryfed hofran, sydd oll wedi gweld dirywiad difrifol dros y 30 mlynedd ddiwethaf.
"Rydyn ni'n gwybod bod 20% o dir dan gnwd y DU yn cynnwys cnydau sy'n dibynnu ar bryfed sy'n peillio," meddai Mr Griffiths.
"Mae cyfran uchel o flodau gwyllt yn dibynnu ar bryfed i'w peillio er mwyn atgenhedlu, ac yn ôl amcangyfrif ceidwadol mae'r pryfed werth £430 miliwn y flwyddyn i Lywodraeth y DU.
"Felly mae peillio yn wasanaeth hanfodol bwysig i'r ecosystem.
"Er gwaethaf eu pwysigrwydd, mae niferoedd y pryfed peillio wedi bod yn gostwng dros y 30 mlynedd diwethaf, ac rydyn ni'n gwybod y bydd y duedd hon yn parhau os na fyddwn yn gweithredu ar frys.
"Dyna pam rwy'n edrych ar ffyrdd o arafu a gwyrdroi'r gostyngiad yn niferoedd y pryfed sy'n peillio, a'r rheswm dros fy ymrwymiad i fynd i'r afael â'r mater."
Mwy o blanhigion
Mae angen cymorth a chyngor ar ffermwyr, cynghorau a chymunedau i amddiffyn y pryfed peillio Bleddyn Lake, Cyfeillion y Ddaear
Bydd y cynllun gweithredu'n cael ei ddatblygu mewn partneriaeth ag asiantaethau allweddol, a gallai gynnwys:
Newidiadau i'r system gynllunio a fyddai'n helpu i sicrhau bod datblygiadau'n 'gyfeillgar i bryfed sy'n peillio'
Plannu mwy o blanhigion 'cyfeillgar i bryfed sy'n peillio' ledled yr ystâd gyhoeddus, gan gynnwys argloddiau rheilffyrdd ac ymylon ffyrdd
Cydweithio gydag awdurdodau lleol i reoli parciau a mathau eraill o ofod gwyrdd cyhoeddus
Annog planhigfeydd i werthu planhigion 'cyfeillgar i bryfed sy'n peillio' a rhoi cyngor i ddefnyddwyr
Adeiladu sylfaen o dystiolaeth ynghylch effaith plaladdwyr drwy gydweithio gyda Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru
Gweithio'n agos gyda Chymdeithas Gwenynwyr Cymru a grwpiau gwirfoddol eraill.
Bydd y gwaith yn cael ei gyflawni yn unol ag egwyddorion a osodwyd yn rhaglen 'Cynnal Cymru Fyw' Llywodraeth Cymru, ac yn edrych ar yr holl ecosystem.
Bydd Llywodraeth Cymru nawr yn dechrau ar y gwaith o ddatblygu'r cynllun ar y cyd ag asiantaethau a sefydliadau perthnasol.
Dywedodd ymgyrchydd Cyfeillion y Ddaear, Bleddyn Lake, ei fod yn falch bod y Gweinidog wedi camu mor gyflym i helpu i amddiffyn gwenyn a phryfed eraill sy'n peillio, sy'n dirywio'n ddifrifol ledled y DU.
"Mae miloedd o bobl eisoes yn cefnogi'n hymgyrch, The Bee Cause, sy'n galw am weithredu ar golli cynefinoedd a defnydd o blaladdwyr," meddai.
"Mae angen cymorth a chyngor ar ffermwyr, cynghorau a chymunedau i amddiffyn y pryfed peillio hanfodol hyn - byddai treian o'n bwyd yn diflannu hebddynt, ac fe fyddwn yn talu pris drud iawn os byddwn yn eu colli."


description: Mae'r heddlu wedi arestio tri o bobol yn dilyn llofruddiaeth yn Wrecsam dydd Sadwrn.

title: Llofruddiaeth Wrecsam: Arestio tri


description: Collodd Wrecsam am y tro cyntaf mewn 17 o gemau yn y Gynghrair Genedlaethol wrth i Boreham Wood ennill ar y Cae Ras.

title: Cynghrair Genedlaethol: Wrecsam 0-1 Boreham Wood


description: Aelodau Seneddol i drafod Mesur Cymru yn San Steffan yn ddiweddarach ddydd Llun

maintext:
Yn ddiweddarach ddydd Llun bydd Aelodau Seneddol yn trafod Mesur Cymru. Dyma'r mesur sy'n argymell pwerau newydd i'r Cynulliad dros ynni a thrafnidiaeth, ymysg pethau eraill.
Yn ôl Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns, dyma'r cam nesaf ar gyfer taith datganoli Cymru.
Mi fydd y Mesur yn rhoi pen ar y dadleuon ynglŷn â phwerau'r Cynulliad, meddai Mr Cairns. Mae e'n awyddus bod pobl yn deall beth sydd wedi ei ddatganoli a beth sydd heb ei ddatganoli.
Felly, mi fydd y ddeddfwriaeth newydd yn diffinio'n union beth sydd dan reolaeth San Steffan, fel rhan o fodel o gadw pwerau'n ôl. Mae hyn yn gwbl groes i'r drefn bresennol. Mae'r ddeddfwriaeth ar y foment yn amlinellu pa feysydd sydd dan reolaeth y Cynulliad, gyda'r dybiaeth fod popeth arall dan reolaeth San Steffan.
Mi fydd y ddeddfwriaeth newydd yn ehangu pwerau'r Cynulliad - gan drosglwyddo rheolaeth dros ffracio, arwyddion ffyrdd, etholiadau'r Cynulliad a chyfyngiadau cyflymder. Yn ogystal, mi fydd yn galluogi'r Cynulliad i gael statws Senedd am y tro cyntaf.
Image copyright PA
Hyderus
Mae Swyddfa Cymru yn hyderus y bydd y Mesur yn cael ei gymeradwyo gan Aelodau Seneddol ddydd Llun - gan fynnu eu bod nhw wedi ceisio sicrhau trafodaeth lawn gyda'r Cynulliad a'r pleidiau oll. Ond mae'r mesur yn sicr wedi achosi cryn dipyn o ddrwgdeimlad rhwng Llywodraeth Cymru ym Mae Caerdydd a Llywodraeth San Steffan.
Nôl ym mis Hydref, 2015 mi wnaeth Stephen Crabb, sef Ysgrifennydd Cymru ar y pryd, gyhoeddi Mesur drafft Cymru. Achosodd y fersiwn drafft ffrae fawr, gyda rhai yn cyhuddo llywodraeth San Steffan o geisio Gymryd pwerau'n ôl o Fae Caerdydd.
Mae'r Mesur bellach wedi ei ailwampio yn sylweddol. Pan gyhoeddwyd y Mesur ar ei newydd wedd, mi ddywedodd Alun Cairns, fod llywodraeth Cymru yn "cytuno'n gyffredinol gyda hanfodion" y Mesur.
Ychwanegodd fod llywodraethau Prydain a Chymru "am gael yr un pethau, rydym am i Lywodraeth Cymru fod yn atebol am y penderfyniadau mae'n ei wneud."
'Cenedl eilradd'
Ond nid yw pawb sydd yn gwbl hapus gyda'r Mesur. Yn ôl Aelod Seneddol Plaid Cymru Hywel Williams, mae'r mesur yn "cadarnhau statws Cymru fel cenedl eilradd o fewn y Deyrnas Gyfunol". O ganlyniad, mae Plaid Cymru wedi cyflwyno gwelliannau i'r Mesur, er mwyn sicrhau medde nhw "bod Cymru yn cael ei thrin gyda'r un parch a chenhedloedd eraill y Deyrnas Gyfunol".
Mae Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones hefyd o'r farn bod angen "mwy o waith ar rai agweddau" o'r Mesur.
Nôl ym mis Mehefin dywedodd Carwyn Jones bod "yna rai materion fel plismona, ble rydyn ni'n credu fel yr Alban a Gogledd Iwerddon neu Fanceinion petai'n dod i hynny, y dylai Cymru gael rheoli plismona. Mae llywodraeth San Steffan yn credu y dylai hynny aros yn Llundain."
Ond dyw heddiw ddim yn ddiwedd y daith ar gyfer Mesur Cymru. Os yw yn llwyddiannus heddiw yn Nhŷ'r cyffredin mi fydd wedyn yn dod dan sylw'r Arglwyddi.


description: Jemma Lowe yn methu ag ennill medal i Brydain yn rownd derfynol 200m dull pili pala yn y yn ganolfan Campau Dŵr nos Fercher.

title: Y pumed diwrnod: Manylion y Cymry yn y Gemau Olympaidd


description: Mae'r Cymro Gareth Bale wedi arwyddo cytundeb pedair blynedd gyda Tottenham Hotspur, medd y clwb.

title: Gareth Bale yn arwyddo cytundeb newydd gyda Tottenham


description: Cyhoeddi £25m i wasanaethau mamolaeth a £3m i ofal canser mewn dau ysbyty yng ngorllewin Cymru.

title: Cyhoeddi £25m i ofal newydd-anedig Ysbyty Glangwili


description: Treisiwr a garcharwyd am 10 mlynedd yn gofyn am gael ei sbaddu'n gemegol er mwyn gwarchod menywod a merched ifanc.

title: Treisiwr yn gofyn i gael ei sbaddu

maintext:
Image copyright Gwent Police Image caption Plediodd Christopher Hughes yn euog i naw cyhuddiad o ymosod yn rhywiol a threisio
Mae treisiwr a phidoffeil gafodd ei garcharu am 10 mlynedd wedi gofyn am gael ei sbaddu'n gemegol er mwyn ei rwystro rhag ail-droseddu.
Fe wnaeth y cyn filwr a diffoddwr tân rhan amser, Christopher Hughes o Dredegar, Blaenau Gwent, hefyd ymddiheuro i'r rhai a ddioddefodd, gan gynnwys merch 13 oed.
Clywodd Llys y Goron Caerdydd fod Hughes, a blediodd yn euog i naw cyhuddiad o dreisio ac ymosod yn rhywiol, yn falch ei fod wedi cael ei ddal.
Dywedodd y Barnwr Stephen Hopkins QC ei fod yn "ddyn drwg, milain".
'Chwilio am help'
Clywodd y llys fod Hughes wedi dweud wrth yr heddlu fod angen iddo gael ei sbaddu'n gemegol er mwyn gwarchod menywod a merched ifanc.
Mewn llythyr ar y llys, dywedodd: "Hoffwn gael y cyfle i ymddiheuro, ac rwy'n cymryd cyfrifoldeb llawn am bopeth a ddigwyddodd.
"Mae'n wir ddrwg gen i, does gen i ddim esgus. Rwy'n ceisio chwilio am yr help yr ydw i angen."
Ymhlith ei droseddau roedd wedi aflonyddu ar ferch ysgol 13 oed ac wedi rhoi alcohol i ferch 16 oed cyn ymosod yn rhywiol arni cyn ei threisio.
Clywodd yr achos fod yr effaith ar y merched ifanc yn "anfesuradwy".


description: Yr NUJ yng Nghymru'n cwestiynu dyfodol ariannu S4C wedi i Llywodraeth San Steffan dderbyn argymhellion i roi'r gorau i gyllido'r sianel ymhen pedair blynedd.

title: Undeb yr NUJ yn poeni am ddyfodol ariannu S4C


description: AS Plaid Cymru yn annog merched i "fynnu cyflog teg" wrth i fusnesau ddatgelu manylion y bwlch sydd rhwng cyflogau merched a dynion.

title: AS Plaid Cymru yn annog merched i 'fynnu cyflog teg'


description: Dyn wedi'i arestio ar amheuaeth o fod â sylweddau ffrwydrol yn ei feddiant yn dilyn digwyddiad yn Sir y Fflint.

title: Arestio dyn ar amheuaeth o fod â sylweddau ffrwydrol


description: Radha Nair-Roberts sy'n sôn am ei phrofiad o fyw gyda'r cyflwr

title: Byw gyda MS: Profiad Radha Nair-Roberts a'i theulu

maintext:
Image caption Mae Radha, sy'n wreiddiol o Singapore, bellach yn siarad Cymraeg yn rhugl
Mae Radha Nair-Roberts yn fam i ddau o blant ac yn byw yng Nghaerdydd. Ers deunaw mlynedd mae hi wedi bod yn byw gyda'r cyflwr MS, neu Sglerosis Ymledol.
Trwy gydol yr wythnos hon bydd BBC Radio Cymru yn darlledu cyfres o sgyrsiau gyda Radha a'i theulu yn trafod yr heriau sy'n eu wynebu o ddydd i ddydd.
"O'n i'n deffro un bore, ddim yn gallu defnyddio'r llaw chwith o gwbl, na'r goes chwith chwaith," meddai Radha. "Fel stroke ofnadwy, jysd ffeindio fy hun methu cerdded, methu sefyll.
"O'n i mewn siâp drwg iawn.
"O'n i mewn swydd arbennig o bwysig - gweithio â salwch niwrolegol. O'n i ddim yn disgwyl cael salwch niwrolegol fy hun! Ond dyna beth ddigwyddodd.
"Roedd yn frawychus iawn i ni fel teulu. Roedd rhaid i ni brynu pethau gyda arian ni'n hunain."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Fideo: Radha Nair-Roberts a'i gŵr Tegid yn sôn am eu profiad o fyw gyda MS
Fe gollodd Radha ei gallu i barhau gyda'i swydd. Ond bu rhaid i'w gŵr, Tegid, hefyd roi gorau i'w waith am gyfnod.
"Ddaru rhieni fi stepio fewn a helpu'n ariannol oherwydd o'n i ddim yn ennill dim arian," meddai'r gŵr o Wrecsam.
"A wedyn oedden ni, wrth gwrs, yn byta i fewn i savings ni gyd."
'Gêm ddrud iawn'
Er bod yr ewyllys yno i helpu, mae hi wedi bod yn anodd cael cefnogaeth gan yr awdurdodau.
"O'n i'n colli popeth achos y problemau 'ma gyda ddim yn gallu symud," meddai Radha.
"Mae'n frwydr go iawn i gael help gan y llywodraeth i ddeud y gwir."
"Maen nhw eisiau gwneud, a mae'r ffydd yna i 'neud o," meddai Tegid, "ond y broblem ydi mae'n cymryd gymaint o amser bod yn y pen draw ti'n meddwl: 'Wel na'i fynd allan a cael un. Na'i fynd allan a prynu un.'
"Mae bod yn anabl yn gêm ddrud iawn. Yn ara' deg bach 'da ni yn llwyddo."
Dywedodd Radha: "Mae wedi bod yn frwydr anferth a deud y gwir. Yn arbennig gyda plant.
"Dwi ddim yn gallu mynd i redeg yn y parc gyda nhw dim mwy ond dwi'n ceisio fy ngorau i fod yn fam cariadus."
Gwrandewch ar Bore Cothi ar BBC Radio Cymru rhwng 10:00 a 12:00 drwy gydol yr wythnos hon i glywed mwy gan Radha a'i theulu.
Mae modd gwylio fideos o'r sgyrsiau yn eu cyfanrwydd ar wefan Radio Cymru fan hyn.


description: Dynes o'r Rhondda wnaeth gyfaddef esgeulustod a chaniatáu creulondeb i'w mab 17 mis oed wedi ei dedfrydu i 20 mis yn y carchar.

title: Dedfrydu mam am greulondeb wedi marwolaeth bachgen


description: Golwg ar yr hyn mae Plaid Cymru'n ei gynnig i etholwyr.

title: Maniffesto mewn Munud: Plaid Cymru


description: Yn 2017, cymerodd BBC NOW ran yn y Relaxed Prom cyntaf un yn y Royal Albert Hall

title: BBC NOW yn perfformio yn y Relaxed Prom cyntaf


description: Cymru i gael sylw am y tro cyntaf mewn dros ddegawd yn un o ddigwyddiadau cyhoeddi llenyddol mwyaf y byd.

title: Ffair Lyfrau Llundain yn gyfle i 'godi proffil Cymru'

maintext:
Image caption Mae Bethan Gwanas ymysg y llenorion a fydd yn cynrychioli Cymru
Mae cynnwys Cymru fel un o'r gwledydd dan sylw mewn ffair lyfrau yn "gyfle i godi proffil Cymru ym myd y llyfrau", yn ôl awdures.
Bydd Cymru'n cael sylw yn Ffair Lyfrau Llundain eleni, a hynny am y tro cyntaf mewn degawd.
Mae'r ffair yn un o ddigwyddiadau cyhoeddi llenyddol mwyaf y byd, ac yn gyfle i arddangos cynnyrch i gynulleidfa ryngwladol.
Dywedodd Bethan Gwanas bod y digwyddiad yn gyfle i ddangos bod "llyfrau gwych ac awduron gwerth chweil" yng Nghymru.
'Codi proffil'
Bydd awduron a chyhoeddwyr o Gymru yn rhan o ddigwyddiadau'r ŵyl, sy'n cael ei chynnal rhwng 10-12 Ebrill.
Bydd stondin Gymreig yn cael ei chreu, gyda'r gobaith o roi cyfle i ymwelwyr ac unigolion o fewn y diwydiant gwrdd â thrafod gyda rhai o gyhoeddwyr a sefydliadau llenyddol Cymru.
Bydd seminarau a thrafodaethau gyda ffocws Cymreig hefyd yn cael eu cynnal, ac fe fydd Bethan Gwanas yn un o'r rhai fydd yn cymryd rhan.
Image copyright Thinkstock Image caption Dyma'r tro cyntaf i Gymru ymddangos yn yr ŵyl ers dros 10 mlynedd
"Dyma'r tro cyntaf erioed i mi gael gwahoddiad i siarad am fy llyfrau dros Glawdd Offa felly mae'n codi fy nghalon bod yma gyfle o'r diwedd i dynnu sylw at nofelau Cymraeg yn ogystal â llyfrau Saesneg o Gymru.
"Mae'n gyfle i godi'n proffil yn y byd llyfrau, i ddangos bod 'na lyfrau gwych ac awduron gwerth chweil yng Nghymru hefyd.
"Dwi'n gobeithio y gallwn ni agor llygaid pobl i'r ffaith bod y Gymraeg yn iaith fyw, fywiog, berthnasol."
'Digonedd i'w ddathlu'
Bydd Ifor ap Glyn, Alys Conran, Sian Northey, Eloise Williams, Siwan Rosser a Catherine Fisher ymysg y cyfranwyr eraill o Gymru.
Dywedodd Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon Cymru, yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas ei bod hi'n "ffantastig" fod llenyddiaeth gorau Cymru'n cael llwyfan yn yr ŵyl.
"Mae hi'n glir fod gan Gymru ddigonedd i'w ddathlu, i'w rannu a'i hybu yn y ddwy iaith," meddai.
Ychwanegodd y byddai'n cefnogi gweld presenoldeb Cymru mewn gwyliau tebyg yn y dyfodol hefyd.
Mae saith sefydliad llenyddol o Gymru'n cydweithio er mwyn arddangos llenyddiaeth Cymru yn ystod yr ŵyl, gan gynnwys Cyngor Celfyddydau Cymru, Llenyddiaeth Cymru a Chyngor Llyfrau Cymru.


description: Ysgrifennydd Cyffredinol UCAC yn dweud bod "hunaniaeth yn bwysig" i'r undeb, ac nad oes bwriad i uno fel undebau eraill.

title: 'Hunaniaeth undeb athrawon UCAC yn bwysig'


description: Mae gan Forgannwg fynydd i'w ddringo yn erbyn Caint yng Nghaergaint lle llwyddodd y tim cartre i gyrraedd 156 am 2 hyd yn hyn ar ddiwrnod olaf y gêm bencampwriaeth.

title: Morgannwg yn wynebu talcen caled yn erbyn Caint


description: Adam Price yn cael ei ddewis yn ymgeisydd Plaid Cymru yn Etholiadau'r Cynulliad yn 2016.

title: Adam Price: ymgeisydd sedd yn y Cynulliad


description: Cymru'n ennill eu medal gyntaf yng Ngemau'r Gymanwlad eleni, gyda James Ball yn dod yn ail yng nghamp seiclo i bobl â nam ar eu golwg.

title: James Ball yn ennill medal gyntaf Cymru yn y Gemau


description: Bydd BBC Cymru yn cymryd rheolaeth o'i phencadlys newydd yng nghanol Caerdydd ddydd Mawrth.

maintext:
Image copyright BRC Ltd. Image caption Mae'r adeilad yn rhan ganolog o ddatblygiad y Sgwâr Canolog
Bydd BBC Cymru yn cymryd rheolaeth o'i phencadlys newydd yng nghanol Caerdydd yn ddiweddarach ddydd Mawrth.
Tra bod y gwaith adeiladu wedi ei orffen, bydd hi'n cymryd tua 18 mis i osod technoleg darlledu yn yr adeilad newydd.
Y bwriad yw bod y gweithwyr cyntaf yn symud o Landaf i'r adeilad newydd erbyn diwedd 2019.
Mae'r adeilad yn rhan greiddiol o ddatblygiad y Sgwâr Canolog sy'n cynnwys swyddfeydd a siopau, ac wedi'i leoli ar hen safle orsaf fysiau Caerdydd.
'Cartref creadigol'
Dywedodd Cyfarwyddwr Cyffredinol y BBC, yr Arglwydd Hall fod y Sgwâr Canolog yn garreg filltir bwysig iawn o ran datblygu sector creadigol Cymru.
Ychwanegodd: "Mae'n ganolfan arbennig a fydd yn gartref creadigol i'r BBC yng Nghymru am genedlaethau i ddod.
"Ochr yn ochr â'n buddsoddiad mawr mewn rhaglenni o Gymru nawr - o Valleys Cops a Keeping Faith i Radio Cymru 2 - rwy'n credu y bydd y ganolfan newydd wych hon wir yn denu talentau creadigol newydd."
Image copyright Joanna Robbins Image caption Mae pencadlys BBC Cymru wedi bod yn Llandaf ers i'r adeilad yno agor yn 1966
Pencadlys newydd y BBC fydd yr un cyntaf o'i fath ym Mhrydain i ddefnyddio technoleg rhyngrwyd protocol ar gyfer gwaith darlledu a chynyrchiadau.
Pan fydd wedi ei orffen bydd rhai o staff S4C yn gweithio oddi yno a bydd mynediad cyson i weithwyr o'r sector cynhyrchu annibynnol.
Mae'r pencadlys newydd yn 150,000 troedfedd sgwâr - hanner maint y cyfleusterau presennol yn Llandaf ac yn llai costus fel adeilad i'w rhedeg.
'Gwireddu gweledigaeth'
Yn ôl Cyfarwyddwr BBC Cymru, Rhodri Talfan Davies mae'r ganolfan newydd yn rhan hanfodol o foderneiddio BBC Cymru.
"Rydyn ni'n ddiolchgar dros ben i'n holl bartneriaid. Maen nhw wedi mynd gam ymhellach o'r diwrnod cyntaf un i'n helpu ni i wireddu ein gweledigaeth ar gyfer y ganolfan newydd hon.
"Mae'r dirwedd gyfryngol yn newid yn gyflymach nag erioed o'r blaen - ac mae Sgwâr Canolog yn rhan hanfodol o'n strategaeth i foderneiddio ac adnewyddu BBC Cymru, a sicrhau ein bod ni'n gwasanaethu ein holl gynulleidfaoedd ar hyd a lled Cymru."
Mae adroddiad newydd wedi ailddatgan y bydd y ganolfan ddarlledu yn cyfrannu £1.1 biliwn i economi ardal ganolog Caerdydd yn ystod y ddegawd nesaf. Roedd hyn yn un o'r casgliadau gafodd eu gwneud yn 2015.
Dywedodd BOP Consulting, wnaeth gynhyrchu'r ddau adroddiad ar gyfer y BBC, fod hyn yn gyfystyr â 1,900 o swyddi llawn amser ac yn cynnwys y rhai fydd yn gweithio o'r pencadlys, yn ogystal â gweithwyr o fusnesau newydd.
Mae'r ddogfen hefyd yn darogan cynnydd mewn gwariant gan ymwelwyr ac yn dweud y bydd y tai newydd sydd wedi eu cynllunio ar gyfer pencadlys presennol y BBC yn cael effaith economaidd hefyd.


description: Ymdrechion i daclo tlodi plant yng Nghymru'n cael eu "niweidio" gan newidiadau Llywodraeth y DU i fudd-daliadau a threthi, medd adroddiad.

title: Llywodraeth y DU yn 'niweidio' gwaith taclo tlodi plant


title: Datganoli: Ymateb 'rhyfedd' meddai Stephen Crabb

maintext:
Image copyright Reuters Image caption Dywedodd Mr Crabb ei fod yn gobeithio am ragor o drafodaethau "cadarnhaol" gyda Carwyn Jones.
Mae ymateb Llywodraeth Cymru i ddiwygiadau arfaethedig i'r ffordd y mae'n cael ei hariannu o'r Trysorlys yw "rhyfedd", meddai Ysgrifennydd Cymru, Stephen Crabb ddydd Sul.
Ar ôl misoedd o drafodaethau trawsbleidiol, cyhoeddodd Llywodraeth y DU ddydd Gwener ei bod eisiau cyflwyno 'llawr' arian, sef isafswm incwm gwarantedig ar gyfer Bae Caerdydd.
Mae bellach yn awyddus i Lywodraeth Lafur Cymru i ddefnyddio ei phwerau i alw refferendwm ar ddatganoli rheolaeth rannol o dreth incwm.
Ond brynhawn Gwener, dywedodd Carwyn Jones "nad oes cwestiwn" o refferendwm ar yr hawl i amrywio treth incwm i Gymru, os nad oes eglurder dros ariannu Cymru yn dod o San Steffan, gan gynnwys y lefel lle byddai'r 'llawr' yn cael ei osod.
'Symud mynyddoedd'
Wrth siarad â BBC Cymru, dywedodd Mr Crabb bod y 'llawr' a gynigir yn ymateb i ofynion penodol gan Lywodraeth Cymru.
Meddai: "Rydym wedi symud mynyddoedd ar ein hochr ni, rydym wedi darbwyllo Whitehall a'r Trysorlys, ac mae braidd yn rhyfedd i Lywodraeth Cymru a Carwyn Jones i ddweud nad yw hyn yn newid dim, pan maent yn gwybod pa mor bell yr ydym wedi symud, ac wedi symud i'r union gyfeiriad maent hwy eu hunain wedi bod yn dymuno. "
Dywedodd Mr Crabb ei fod yn gobeithio am ragor o drafodaethau "cadarnhaol" gyda Mr Jones.
Ond ychwanegodd: "Rydym wedi cael rhai trafodaethau eithaf manwl am ateb i anghenion ariannol hirdymor Cymru.
"Daeth Jane Hutt, Gweinidog Cyllid Cymru, i gyfarfod arbennig yn y Trysorlys gyda fi a Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys i drafod ateb i gyllid hirdymor Cymru.
"Roedd yr hyn a gyhoeddwyd ddoe yn unol â hynny."
Cyllideb o £15bn
Mae cyllideb flynyddol Llywodraeth Cymru tua £15 biliwn, ond mae beirniaid yn dweud nad yw'r fformiwla bresennol a ddefnyddir i gyfrifo'r union ffigur yn deg.
Dywedodd llefarydd ar ran Mr Jones: "Mae'r ymgais unfed awr ar ddeg i gysylltu cyllid teg i refferendwm treth yn bradychu'r gwendid wrth wraidd ddadl y Torïaid. Mae rhywbeth naill ai'n deg neu ddim yn deg. Os yw tegwch yn cael ei gynnig, ni all ddod gyda llinynnau ynghlwm".
Ychwanegodd bod cynllun Llafur ar gyfer datganoli yn "mynd ymhellach na chynllun y glymblaid, ac yn uchelgeisiol i Gymru."
'Anhrefnus'
Yn y cyfamser, mae penderfyniadau ar ddatganoli ac ariannu ar draws y DU wedi cael eu beirniadu fel rhai "anhrefnus" gan economegydd blaenllaw ddydd Sul.
Bydd Gerry Holtham - a ddywedodd yn 2009 bod Cymru yn cael ei thanariannu o tua £300m y flwyddyn - yn cael ei wahodd gan Brif Ysgrifennydd y Trysorlys Danny Alexander i ddiweddaru ei astudiaeth ar ôl i lywodraeth y DU addo i warantu isafswm cyllido.
Dywedodd Mr Holtham wrth BBC Radio Wales ddydd Sul y gallai tanariannu yn awr fod hanner ei amcangyfrif gwreiddiol, a gallai'r addewid o 'lawr' ariannol fod yn werth £2bn yn ychwanegol i Gymru dros 10 mlynedd.
Fodd bynnag, fe wnaeth e hefyd feirniadu llywodraeth y DU am ei hymagwedd dameidiog i ddatganoli.
"Maen nhw'n taro bargeinion fan hyn a fan draw, yn aml iawn yn gwrth-ddweud ei gilydd - gall Gogledd Iwerddon gael pwerau dros dreth gorfforaeth, ond ni all Cymru na'r Alban.
"Does dim rhesymeg sylfaenol.
"Ni fyddai rhywun yn disgwyl cymesuredd cyflawn oherwydd bod yr amgylchiadau yn wahanol yn y gwahanol rannau o'r Deyrnas Unedig. Ac mae'r awydd am annibyniaeth yn wahanol mewn gwahanol rannau o'r Deyrnas Unedig.
"Felly ni fyddwn yn disgwyl setliad hollol gymesur. Ond mae'n anhrefnus iawn ar hyn o bryd."
Mwy am y stori hon ar Sunday Politics Wales, BBC1, 1100 Dydd Sul.


description: Tony Buttigieg wedi ei garcharu am geisio trywanu heddwas gyda dwy gyllell wrth gael ei arestio yng Nghaerllion.

title: Carcharu Tony Buttigieg am geisio trywanu plismon


description: Clwb Tramshed yng Nghaerdydd yn cael caniatâd i agor nes 03:00 er bod yr heddlu a thrigolion yn gwrthwynebu'r syniad.

title: Clwb Tramshed yng Nghaerdydd i gael agor nes 03:00


description: Rhan o safle ysgol gynradd San Sior yn Llandudno ar gau am fod geifr wedi meddiannu'r tir.

title: Oes gafr eto ar iard ysgol yn Llandudno?


description: Pregethwr o Fôn yn cofio cyfarfod MLK yn Detroit yn 1966

title: 'Martin Luther King yn ymwybodol o'r frwydr iaith yng Nghymru'

maintext:
Image caption Roedd Martin Luther King yn areithiwr ac yn ymgyrchydd hawliau sifil
Mae'r wythnos hon yn nodi 50 mlynedd ers marwolaeth un o ffigyrau mwyaf dylanwadol yr ugeinfed ganrif - Martin Luther King Jr.
Roedd yn bregethwr ac yn ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau pobl ddu yn America. Cafodd ei lofruddio ar 4 Ebrill 1968 yn Memphis, Tennessee.
Roedd y Parchedig William Huw Pritchard o Ynys Môn yn weinidog yn yr eglwys Gymraeg yn Detroit am flwyddyn yn 1965-66.
Fel rhan o ddathliadau'r Grawys yno yn 1966, roedd yr eglwysi lleol wedi trefnu wythnos o ddigwyddiadau.
Ymysg y rhai oedd yn cymryd rhan yn un o'r gwasanaethau hynny oedd Martin Luther King.
"Roedd o'n siaradwr huawdl, oedd gyno fo feistrolaeth arbennig ar iaith - roedd gyno fo garisma arbennig yn dod trwodd," meddai William Huw Pritchard wrth raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Y Parchedig William Huw Pritchard yn siarad ar Post Cyntaf
"Aethon ni i'r ysgoldy [wedi'r gwasanaeth] a rhywsut neu'i gilydd mi ffeindish i fy hun yn ei gwmpeini.
"Ma' rhaid ei fod o wedi sylwi nag o'n i'n Americanwr ac mi ofynnodd o le o'n i'n dod ac mi atebish.
"Mi oedd o'n ymwybodol fod gyno' ni frwydr iaith ar droed yng Nghymru.
"Oedd o'n ddyn gwylaidd ac yn ddyn dymunol iawn, iawn. O'n i'n teimlo mod i wedi cael braint fawr o'i gyfarfod o a d'eud y gwir."
Dwy flynedd yn ddiweddarach, roedd Martin Luther King wedi marw.
"Oedd o'i hun wedi sylwi fod ei fywyd o mewn perygl," meddai William Huw Pritchard.
"Doedd dim gymaint â hynny o syndod ond mi roedd 'na dristwch.
"Roedd o'n Gristion gloyw iawn, iawn - un wnaeth weithredu'n Gristnogol iawn ar hyd ei weinidogaeth."


description: Cymru'n dod yn 6ed yn y ras gyfnewid i dîm Triathlon cymysg ond y profiad yn un gwerthfawr i'r tîm ifanc medd Non Stanford.

title: Tîm cyfnewid cymysg yn cael 'profiad gwerthfawr'


description: Coleg yn Sir y Fflint wedi ennill cystadleuaeth weldio genedlaethol am y drydedd flwyddyn yn olynol.

title: Gwobr weldio am y drydedd flwyddyn yn olynol


description: Chwalfa i'r Scarlets wrth i Wayne Pivac orffwys 13 o'i chwarewyr ar gyfer Cwpan Pencampwyr Ewrop.

title: Pro14: Caeredin 52-14 Scarlets


description: Angladd milfeddyg o Iwerddon gafodd ei llofruddio yn Sir y Fflint wedi ei gynnal yng Ngweriniaeth Iwerddon.

title: Angladd milfeddyg yn Iwerddon


description: Heddlu'n ymchwilio ar ôl i ddyn ddwyn swm o arian o fanc yn Ninbych ddydd Mawrth.

title: Heddlu'n ymchwilio i ladrad mewn banc HSBC yn Ninbych


description: Llys Y Goron Birmingham yn cael milwr o Bowys yn ddi-euog o dri chyhuddiad ym ymwneud â therfysgaeth.

title: Llys yn cael milwr yn ddi-euog o gyhuddiadau terfysgol


authors:
Bethan Lewis
Gohebydd Addysg Bbc Cymru

description: Pryder y bydd ysgolion yn dioddef wedi penderfyniad i dorri cyllid corff Llywodraethwyr Cymru, sy'n rhoi cefnogaeth i lywodraethwyr.

title: Tranc corff Llywodraethwyr Cymru yn 'warthus'

maintext:
Mae pryder y bydd ysgolion yn dioddef o ganlyniad i benderfyniad "hollol warthus" i dorri cyllid corff sy'n rhoi cefnogaeth i lywodraethwyr.
Daeth corff Llywodraethwyr Cymru i ben ddiwedd mis Mawrth ar ôl i Lywodraeth Cymru ddileu'r gefnogaeth ariannol.
Yn ôl cyn-ddirprwy gadeirydd y corff, Hugh Pattrick, mae'n "ergyd fawr" i dros 20,000 o lywodraethwyr ysgolion ar draws Cymru.
Dywedodd Llywodraeth Cymru bod y rhan fwyaf o lywodraethwyr yn cael cyngor gan awdurdodau lleol yn hytrach na gan gorff Llywodraethwyr Cymru.
'Agenda gwahanol'
Dywedodd Mr Pattrick - un o sylfaenwyr Llywodraethwyr Cymru - wrth raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru fore Iau fod y penderfyniad i dorri'r cyllid yn "hollol warthus".
"Mae eu penderfyniad yn ergyd fawr i'r 21,000 o lywodraethwyr ysgol yng Nghymru," meddai.
"Rwy'n credu ei bod hi'n bosib bod amcanion arall gydag agenda gwahanol ar gyfer dyfodol llywodraethu ysgolion, ond bydd yn rhaid i ni aros i weld beth sy'n digwydd gyda hynny.
"Ond rwy'n credu y byddan nhw'n difaru'r penderfyniad achos mae ysgolion yn mynd i ddioddef ac rwy'n credu bydd mwy o gamgymeriadau yn cael eu gwneud."
Image caption Mae Kirsty Williams wedi cydnabod fod angen gwneud "penderfyniadau anodd"
Mae llywodraethwyr yn gosod arweiniad strategol i ysgolion ac yn goruchwylio gwaith penaethiaid ysgolion.
Maen nhw'n cynnwys athrawon, rhieni, cynghorwyr a chynrychiolwyr o'r gymuned leol ac mae ganddyn nhw rôl ganolog mewn penderfyniadau ynglŷn â chyllid a recriwtio staff.
Roedd Llywodraethwyr Cymru yn derbyn 90% o'i gyllid craidd gan y llywodraeth ac felly daeth y corff i ben pan gafodd y grant £150,000 ei ddileu.
Penderfyniad 'anhygoel'
Fe ddylai'r Ysgrifennydd Addysg Kirsty Williams "ailystyried y penderfyniad i ddod a'r cyllid i ben" yn ôl Geraint Lewis Jones, cadeirydd llywodraethwyr Ysgol Llanfair Dyffryn Clwyd yn Sir Ddinbych.
"Mae'n anhygoel," meddai. "Mae'r llywodraeth ar yr un llaw yn sôn am gadw ysgolion bach ar agor, y cwricwlwm digidol newydd - y llywodraethwyr sy'n gyfrifol am yr ysgolion sy'n gorfod gwneud y newidiadau yma ac maen nhw'n cael gwared ar yr un corff sy'n rhoi cyngor a chefnogaeth i'r llywodraethwyr.
"Fe fydd yna lai o bobl eisiau bod yn llywodraethwyr os ydyn nhw'n gwybod bod 'na ddim cefnogaeth effeithiol, ond hefyd, does 'na neb arall allwch chi droi atyn nhw ar fyr rybudd a chael ateb cyflym oherwydd does 'na ddim digon o bobl bellach yn gweithio yn yr awdurdodau addysg ac mae'r consortiwm… mae digon o waith gyda nhw i neud fel mae hi.
"Y broblem ydy bod nhw ddim yn gweld neu ddim yn gwerthfawrogi beth yw rôl llywodraethwyr yn rhedeg ysgolion. A lleygwyr yw'r rhan fwyaf o'r bobl sydd angen cefnogaeth.
"Dw i'n derbyn y ddadl am doriadau ond mae angen edrych ar y gyfundrefn yn ei chyfanrwydd a gweld rôl y llywodraethwyr yn hyn."
'Penderfyniadau anodd'
Dywedodd Llywodraeth Cymru mai diogelu gwariant i reng flaen ysgolion yw'r flaenoriaeth.
"Rydyn ni'n cydnabod y cyfraniad pwysig mae llywodraethwyr yn gwneud ond mae'r mwyafrif helaeth yn cael cefnogaeth a chyngor o'u hawdurdodau lleol yn hytrach na Llywodraethwyr Cymru," yn ôl llefarydd.
"Mae'r ysgrifennydd addysg wedi bod yn glir iawn, er mwyn amddiffyn rheng flaen ysgolion, mae'n rhaid gwneud penderfyniadau anodd.
"Gan fod cefnogaeth i lywodraethwyr eisoes yn cael ei ddarparu trwy awdurdodau lleol a'r consortia rhanbarthol, mae'r grant i Lywodraethwyr Cymru wedi dod i ben.
"Yn y cyfamser, mae awdurdodau lleol a chonsortia addysg wrth law i gynnig cefnogaeth i lywodraethwyr ac rydyn ni wrthi'n gweithio gyda'r consortia i gryfhau eu rôl yn y cymorth maen nhw'n darparu."


description: Cynghorau Cymru heb dalu i gannoedd o ferched ar ôl cytuno pum mlynedd yn ôl i dâl cyfartal â dynion am yr un gwaith.

title: Miloedd yn aros am dâl cyfartal


description: Cymeithas Bêl-droed Cymru'n cyhoeddi y bydd rownd derfynol Cwpan Cymru rhwng Aberystwyth a Chei Connah yn cael ei chynnal yn Y Drenewydd.

title: Y Drenewydd i gynnal ffeinal Cwpan Cymru


description: Etholiadau wedi eu cynnal i ddewis llywyddion newydd UMCA ac UMCB

title: Llywyddion newydd i undebau Cymraeg y myfyrwyr


description: Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru gynllun newydd ar gyfer gwella safonau ysgrifennu a darllen plant ysgol gynradd ac uwchradd Cymru.

title: Codi safonau llythrennedd plant Cymru


description: Chwe mis ers noson Brexit, y sylwebydd gwleidyddol Tweli Griffiths sydd yn cofio yn ôl i'r noson honno ac yn gofyn be nesaf.

title: Cymryd 'cam mawr i'r tywyllwch' noson Brexit

maintext:
Chwe mis ers i bobl Prydain bleidleisio o blaid gadael yr UE, y sylwebydd gwleidyddol Tweli Griffiths sydd yn cofio drama'r noson honno ac yn gofyn be' nesa'.
Tawel hyderus. Dyna dwi'n credu, oedd naws yr awyrgylch wrth i'r gorsafoedd pleidleisio gau. Hyderus o bleidlais 'ie' wrth gwrs, a nifer o'm ffrindiau wedi mynd i'w gwlâu'n weddol gynnar gan ddisgwyl dihuno'n rhan o Ewrop o hyd.
Wedi cyfraniad i raglen deledu'r noson tua hanner nos, mi ges innau fy nhemtio i fynd am gwsg yn rhyw gornel tawel o'r BBC tan i raglen radio Dylan gychwyn am chwech y bore.
Teg yw dweud nad oedd unrhyw un yn barod am y tro chwyldroadol ar fyd yn oriau mân y bore.
Do, mi oedd yr arolygon barn wedi dangos pa mor agos oedd y ras. Ond ar y funud ola, fase mwyafrif y pleidleiswyr ddim yn cymryd y 'cam mawr i'r tywyllwch' do's bosib?
Ond mi wnaethon nhw.
A mwy fyth o sioc oedd canfod y gefnogaeth fwyaf i Brexit yn yr ardaloedd Llafur traddodiadol - gan gynnwys cadarnleoedd Llafur yng Nghymru!
Image caption Nigel Farage yn dathlu wedi'r canlyniad
Doedd dim modd ffurfio rhestr gyflawn o'r holl gwestiynau yr oedd Brexit yn eu codi, heb sôn am geisio'u hateb nhw.
Ond ymysg y rhai ddoth i'r meddwl oedd dyfodol grantiau Ewropeaidd i Gymru, ac yn arbennig y cymorth amaethyddol - tua hanner incwm ein ffermwyr ni.
Fase llywodraeth Prydain yn ein digolledu ni?
A pam fod gymaint o wrthwynebiad i'r Undeb Ewropeaidd yn yr union ardaloedd oedd wedi derbyn yr arian mwya'?
Y tro hwn - yn wahanol i Etholiadau San Steffan a'r Cynulliad efalle, roedd 'na dipyn o gytundeb wrth ddadansoddi.
Pobl wedi defnyddio Ewrop i roi cic i'r sefydliad - a'r teimlad hwnnw eisoes yn amlygu ei hun hefyd mewn rhannau eraill o Ewrop, ac yn America.
Gwrthryfel yn erbyn 'y sefydliad'. Y teimlad fod neb yn gwrando ar bryderon pobl gyffredin am fewnfudo.
Ymgyrch mor negyddol - bygythiol, hyd yn oed ar adegau - dros aros i mewn.
Mantais y Brexitïwyr oedd y gallu i gyflwyno negeseuon syml ac effeithiol fel 'Take Control' - hyd yn oed os oedd 'na elfennau o gelwydd yn y negeseuon hynny. A'r celwydd mwya, fel y gwyddom nawr, oedd yr addewid o £350 miliwn yr wythnos yn ychwanegol i gyllid y Gwasanaeth Iechyd Gwladol.
Ond wrth iddi ddechrau dyddio ar y bore Gwener, roedd 'na lawer mwy 'na Brexit i'w drafod, sef dyfodol David Cameron fel Prif Weinidog.
Hawdd oedd rhagweld ei ymddiswyddiad erbyn amser brecwast, a'r tebygrwydd mai Boris Johnson fase'n symud i Rif Deg. Iawn ar y cynta, hollol anghywir ar yr ail!
O ran gwleidyddiaeth Prydain, doedd hi ddim yn bosib rhagweld y ddrama anhygoel nesa wrth i'r Toriaid ddewis prif weinidog newydd.
Ac o ran Ewrop, mae darogan Donald Tusk, Llywydd Cyngor Ewrop, yn dal i ddominyddu fy meddwl i.
Honnodd y gallai gymryd pump, os nad saith mlynedd, i gwblhau proses Brexit.
Chwe mis yn ddiweddarach, a'r broses heb gychwyn yn ffurfiol o hyd, alla'i ddim peidio meddwl eto felly, am y gymhariaeth rhwng yr Undeb Ewropeaidd, a'r lein honno yng nghân enwog yr Eagles, 'Hotel California' -
'You can check out any time you like, but you can never leave...'


description: Fyddwch chi'n nabod brodyr neu chwiorydd y selebs?

title: Cwis: Pwy yw'r brawd neu chwaer adnabyddus?


description: Mae buddugoliaeth i Wrecsam yn Welling wedi rhoi'r Dreigiau o fewn trwch blewyn i'r gemau ail gyfle.

title: Welling 0-2 Wrecsam


description: Eluned Morgan yn galw ar ACau Llafur i beidio ag enwebu rhagor o ymgeiswyr am yr arweinyddiaeth, cyn cael trafodaeth am gyfeiriad y blaid Lafur.

title: Arweinyddiaeth Llafur: 'Peidiwch enwebu mwy am y tro'

maintext:
Mae Eluned Morgan wedi galw ar ei chyd-ACau Llafur i beidio ag enwebu rhagor o ymgeiswyr am yr arweinyddiaeth am y tro, nes eu bod wedi cael trafodaeth am gyfeiriad y blaid.
Yr unig ymgeisydd sydd wedi datgan ei ddiddordeb yn olynu Carwyn Jones hyd yn hyn yw'r Ysgrifennydd Cyllid, Mark Drakeford.
Roedd sïon y byddai Ms Morgan yn datgan ei bwriad hithau ddydd Gwener, ond dywedodd fod angen "gwneud amser" am drafodaeth gyntaf.
Ychwanegodd na fyddai'n sefyll i fod yn arweinydd nesaf Llafur Cymru "dim ond i ychwanegu at y niferoedd".
Gwefan di-Gymraeg
Mae rhai o wleidyddion y blaid eisoes wedi galw am sicrhau fod "cystadleuaeth" am y swydd, gan gynnwys cael ymgeisydd benywaidd ar y papur pleidleisio.
Mae BBC Cymru yn deall bod Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates - sydd yn AC dros Dde Clwyd - hefyd dan bwysau i redeg er mwyn sicrhau bod o leiaf un ymgeisydd o ogledd Cymru.
Mae'n rhaid i ymgeiswyr ddenu cefnogaeth pump AC Llafur arall i gymryd rhan yn yr ornest, ac mae gan Mr Drakeford eisoes gefnogaeth wyth ohonynt.
Yn ôl rhai ffigyrau blaenllaw o fewn y blaid Lafur, dyw hi ddim yn glir ar hyn o bryd a fyddai gan Eluned Morgan ddigon o gefnogaeth o fewn y grŵp i sefyll.
Image caption Mae'n debyg fod gan Mark Drakeford gefnogaeth ddigon o ACau yn barod
Wrth siarad mewn digwyddiad yn Noc Penfro, dywedodd Ms Morgan ei bod am i Lafur Cymru ddechrau sgwrs ar y materion sydd o bwys i Gymru cyn iddi benderfynu a fydd hi'n sefyll ai peidio.
"Nid nawr yw'r amser i roi fy enw ymlaen achos dwi'n awyddus iawn ein bod ni'n cynnal yr ymarferiad yma a chael trafodaeth drylwyr o fewn y blaid ar y materion mawr sy'n ein hwynebu ni heddiw," meddai.
Mae Eluned Morgan, sydd yn Weinidog y Gymraeg, wedi lansio gwefan beyondthebubble.net i gyd-fynd â'r ymgyrch, gan ddweud ei bod yn "barod i wrando".
Ond fe wnaeth rhai ar y cyfryngau cymdeithasol dynnu sylw fore Gwener i'r ffaith nad oedd cyfieithiad Cymraeg o'r wefan honno fel petai'n gweithio.


description: Llys yn clywed bod 'tystiolaeth rymus' fod mam 33 oed wedi lladd ei mab saith oed.

title: Llys: 'Tystiolaeth rymus' fod mam wedi lladd ei mab


description: Carwyn Jones yn galw ar Lafur Cymru i "sefyll yn unedig" wrth i'r blaid ymgynnull yn Llandudno ar gyfer ei chynhadledd wanwyn.

title: Carwyn Jones: Angen i Lafur Cymru 'sefyll yn unedig'


description: Crochenwaith Rufeinig ac arfau cynhanesyddol wedi eu darganfod ar safle ym Mro Morgannwg.

title: 'Cyfoeth' archeolegol yn cynnig cipolwg i hanes y Fro

maintext:
Image copyright Cyngor Bro Morgannwg
Mae darganfyddiadau archeolegol newydd ar safle ym Mro Morgannwg yn cynnig cipolwg gwerthfawr i hanes yr ardal, medd arweinydd y Cyngor.
Mae crochenwaith Rufeinig ac arfau cynhanesyddol ymysg y darganfyddiadau ar safle ger ffordd yr A4226, sy'n cael ei hadnabod yn lleol fel y Lôn Bum Milltir (Five Mile Lane).
Mae cynlluniau gwerth £25.8m ar y gweill i wella'r ffordd sy'n cysylltu tre'r Barri gyda ffordd yr A48.
Cafodd archeolegwyr eu galw, ac fe gafwyd hyd i drysorau sy'n dyddio'n ôl i'r cyfnod cynhanesyddol, tua 3500CC, a thrwyddo i'r cyfnod Rhufeinig rhwng y ganrif gyntaf a'r 4edd ganrif.
Image copyright Cyngor Bro Morgannwg Image caption Mae'r darganfyddiadau'n cynnwys safleoedd claddu ac amlosgi
Ymysg y darganfyddiadau mae:
Dros 450 o safleoedd claddu neu amlosgi
Crochenwaith cynhanesyddol a Rhufeinig
Arfau fflint cynhanesyddol gan gynnwys pennau saethau
Arteffactau Rhufeinig gan gynnwys broetshis
Arweiniodd y gwaith cloddio at ddarganfod tomenni claddu o'r Oes Efydd, tai crwn o'r Oes Haearn a safle gwaith metal Rhufeinig.
Mae'r darganfyddiadau'n cael eu hastudio ar hyn o bryd, a'r gobaith yw y byddan nhw'n taflu rhywfaint o oleuni ar hanes coll yr ardal.
Cafodd y gwaith ei oruchwylio gan Ymddiriedolaeth Archeolegol Morgannwg Gwent, sy'n darparu cyngor proffesiynol i adran gynllunio cynghorau yn unol ag arweiniad Llywodraeth Cymru.
Image copyright Cyngor Bro Morgannwg
Dywedodd y Cynghorydd John Thomas, Arweinydd Cyngor Bro Morgannwg fod y darganfyddiadau'n cynnig cipolwg hynod ddiddorol i hanes pell y Fro: "Dwi'n siŵr fod pawb, fel fi, wedi eu cyffroi i ddysgu beth yn union sydd wedi ei ddarganfod a'u harwyddocâd hanesyddol.
Dywedodd Mark Collard, Cyfarwyddwr Rubicon Heritage, oedd yn gyfrifol am y gwaith archeolegol: "Mae'r prosiect hwn wedi datgelu cyfoeth o eitemau o arwyddocâd hanesyddol pwysig.
"Mae'n beth prin dod o hyd i gynifer o arteffactau o wahanol gyfnodau mewn hanes.
"Mae'r darganfyddiadau nawr yn cael eu hastudio gan yr arbenigwyr perthnasol, ac edrychwn ymlaen yn eiddgar i glywed y manylion amdanyn nhw. "


authors:
James Williams
Gohebydd Brexit Bbc Cymru

description: Ymgyrchwyr Cymreig ar gyfer diogelu hawliau dinasyddion ar ôl Brexit yn dweud eu bod yn "dal yn yr unfan".

title: Ymgyrchwyr Cymreig hawliau Brexit: 'Dal yn yr unfan'

maintext:
Mae ymgyrchwyr Cymreig ar gyfer diogelu hawliau dinasyddion ar ôl Brexit yn dweud eu bod yn "dal yn yr unfan" er gwaethaf datganiadau trafodwyr y Deyrnas Unedig a'r Undeb Ewropeaidd.
Mae'r cytundeb diweddaraf rhwng Llundain a Brwsel wedi'i gynllunio i ddiogelu hawliau pobl Cymru a dinasyddion yr UE tan ddiwedd 2020.
Ond mae ymgyrchwyr yn dweud y byddai'n golygu bod ganddynt lai o hawliau.
Dywedodd Llywodraeth y DU fod cytundeb yr wythnos ddiwethaf yn "rhoi sicrwydd i ddinasyddion".
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae ansicrwydd yn bodoli yn sgil Brexit medd Heledd Pritchard o Ynys Môn
Mae'n cynnwys ymrwymiad y bydd dinasyddion yr Undeb sy'n cyrraedd y DU yn ystod y cyfnod trosglwyddo - rhwng 29 Mawrth 2019 a 31 Rhagfyr 2020 - yn cael yr un hawliau a gwarantau a'r rhai sy'n cyrraedd cyn Brexit.
Fe fydd y sefyllfa'r union yr un peth ar gyfer y Cymry sydd yn byw ar y cyfandir.
'Bywydau pobl, nid gwleidyddiaeth'
Ond mae Debbie Williams, sylfaenydd y grŵp ymgyrchu 'Brexpats - Hear Our Voice', yn dweud ei bod yn parhau i fod yn "siomedig".
Yn wreiddiol o Lanelli, mae'r ddynes 55 oed wedi byw yn Yr Hag yn Yr Iseldiroedd gyda'i gwr a'i merch am ychydig dros flwyddyn ac yn Ewrop am gyfanswm o 12 mlynedd.
Dywedodd: "Yr hyn yr hoffem ni, a'r hyn yr ydym wedi bod eisiau ers y cychwyn yw bod hawliau dinasyddion yn cael eu cymryd allan o'r trafodaethau, bod nhw wedi'u neilltuo, bod y rhai ohonom sydd yma yn cael ein hawliau wedi eu gwarchod y tu hwnt i'r trafodaethau eraill - yr holl hawliau sydd gynnon ni'n byw yn yr Undeb Ewropeaidd a hawliau dinasyddion yr UE sy'n byw yn y DU.
"Bywydau pobl sydd wrth wraidd y trafodaethau yma nid gwleidyddiaeth.
"O ran ein hawliau, ry'n ni dal yn yr unfan. Dyna be dwi am i bobl ystyried. Does gynnon ni ddim llais. Ry'n ni ar wasgar ar draws gwledydd yr Undeb ac felly mae wedi bod yn eithaf caled," ychwanegodd.
Image caption Mae Debbie, Chris a Molly Williams wedi bod yn byw yn Yr Hag yn Yr Iseldiroedd ers ychydig dros flwyddyn
Mae ei gwr, Chris, sy'n wreiddiol o Abertawe, yn beiriannydd meddalwedd llawrydd.
Mae Mr Williams wedi defnyddio'r hawliau rhyddid i symud ar draws yr Undeb i weithio mewn sawl gwlad Ewropeaidd gwahanol ac ar hyn o bryd mae'n chwilio am waith yng Ngwlad Belg.
Ond mae yna ddryswch ynglŷn a fydd pobl o Gymru a'r DU sy'n byw yn Ewrop yn parhau i gael y rhyddid i symud o amgylch yr Undeb ar ôl Brexit.
Mae grŵp o aelodau seneddol Ewropeaidd, gan gynnwys yr ASE Llafur Cymru Derek Vaughan ac ASE Plaid Cymru, Jill Evans, wedi ysgrifennu at Ysgrifennydd Brexit Llywodraeth San Steffan, David Davis, yn gofyn am eglurhad.
Dywedodd llefarydd ar ran y llywodraeth y byddant yn parhau i fynd i'r afael a'r mater yn y trafodaethau sydd i ddod.
'Goblygiadau i bawb'
Heb ryddid i symud, dywedodd Chris y byddai'r "cyfleoedd i weithio, ennill cyflog a chadw'r teulu i fynd wedi'u cyfyngu".
Mae Chris, Debbie a'u merch, Molly, yn dri o bump sydd wedi cyflwyno achos llys er mwyn ceisio diogelu eu hawliau fel dinasyddion yr Undeb ar ôl Brexit.
Ym mis Chwefror, roedd llys Yr Iseldiroedd wedi cytuno i gyfeirio eu hachos gerbron llys uchaf yr Undeb - Llys Cyfiawnder Ewrop (ECJ) - ond mae llywodraeth Yr Iseldiroedd wedi apelio, gyda'r gwrandawiad wedi ei drefnu ar gyfer 19 Ebrill.
Image caption Mae achos y teulu Williams wedi ei gyfeirio at Lys Cyfiawnder Ewrop
Dywedodd Debbie Williams fod cyfreithiau'r Undeb yn glir o ran "beth mae dinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd yn ei olygu wrth ymuno â'r Undeb, ond nid yw'n glir mewn cylchoedd cyfreithiol beth sy'n digwydd i'r ddinasyddiaeth hynny unwaith mae gwlad yn gadael".
"Fe allai fod goblygiadau i bawb yn y DU mewn gwirionedd a thu hwnt ac rwy'n credu ei fod yn achos pwysig," ychwanegodd.
Yn ddiweddar cafodd galwad Plaid Cymru i roi'r hawl i Brydeinwyr gadw eu dinasyddiaeth Undeb Ewropeaidd ar ôl Brexit ei chefnogi gan ASau yn Nhŷ'r Cyffredin heb bleidlais ond nid yw'r canlyniad yn gorfodi Llywodraeth y DU ymrwymo iddo.
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Mae yna "amheuaeth am y dyfodol" meddai Kelvin Williams
Mae wedi'i amcangyfrif bod tua 1.3 miliwn o Brydeinwyr yn byw mewn gwledydd eraill yr Undeb a thua 3.7 miliwn o ddinasyddion yr UE yn byw yn y DU.
Yn ôl yr amcangyfrifon diweddaraf, roedd tua 78,000 o ddinasyddion yr UE yn byw yng Nghymru yn 2016.
Mae Wiard Sterk, sy'n wreiddiol o'r Iseldiroedd, wedi byw yng Nghaerdydd ers 35 mlynedd.
"Mae gan fy mhlant basportau Prydeinig, mae gan fy ngwraig basport Prydeinig, mae gen i lawer o deulu yma - yn sydyn mae yna wahaniaeth rhyngom ni nad oedd byth yno o'r blaen," meddai.
'Bargeinio gyda'n hawliau'
Fel llefarydd dros Gymru ar gyfer y grŵp ymgyrchu 'the3million', nid yw wedi'i argyhoeddi am y cytundeb diweddaraf rhwng y DU a'r UE ar hawliau dinasyddion.
"Does dim wedi'i gytuno tan fod popeth wedi cael ei gytuno. Felly, ry'n ni dal yn teimlo ein bod nhw'n bargeinio gyda'n hawliau ni, ry'n ni dal i fod yn yr unfan.
"Fe allai eistedd yma'n dawel a dweud nad oes dim byd wedi newid eto, ond fe allai newid yn sydyn i gyd os nad ydyn nhw'n cyrraedd cytundeb.
"Mewn sawl fford, ry'n ni'n eithaf, ond fe fyddwn ni'n colli hawliau... Fe fydd yn dod yn fwy anodd."
Image caption Mae Wiard Sterk wedi byw yng Nghaerdydd ers 35 mlynedd
Dywedodd llefarydd ar ran Adran Ymadael yr Undeb Ewropeaidd, Llywodraeth y DU: "Sicrhau hawliau dinasyddion sydd wedi bod yn flaenoriaeth i ni o'r cychwyn yn y trafodaethau hyn.
"Ry'n ni wedi cyflawni ar yr ymrwymiad hwn, gan gyrraedd cytundeb a'r UE ar hawliau dinasyddion cyn i ni adael ac yn ystod y cyfnod trosglwyddo.
"Fe fydd hyn yn rhoi sicrwydd i unigolion a busnesau."


description: Cymro'n cyfarfod gyda dieithryn o'r Almaen wnaeth achub ei fywyd ar ôl rhoi trawsblaniad mer esgyrn iddo.

title: Cymro'n cyfarfod dieithryn i ddiolch am wyrth


description: Wedi'r disgwyl, y dyfalu a'r gohirio, ddydd Mercher fe fydd David Cameron yn gwneud ei araith fawr ar y berthynas â'r Undeb Ewropeaidd.

title: Ewrop: 'Ail ddiffinio'r berthynas'

maintext:
Image caption Mae Nick Clegg (chwith) ac Ed Miliband (dde) wedi beirniadu bwriad David Cameron (canol) yn ei araith ddydd Mercher
Wedi'r disgwyl, y dyfalu a'r gohirio, ddydd Mercher fe fydd David Cameron yn gwneud ei araith fawr am berthynas Prydain gyda'r Undeb Ewropeaidd.
Mae'r Prif Weinidog eisiau ailddiffinio'r berthynas a chynnal refferendwm ar ôl yr etholiad cyffredinol nesaf.
Roedd wedi bwriadu traddodi'r araith yn yr Iseldiroedd ddydd Gwener diwethaf, ond fe'i gohiriwyd pan gymerwyd Prydeinwyr ac eraill yn wystlon yn Algeria.
Wrth iddo baratoi i draddodi ei araith yn Llundain, mae David Cameron o dan bwysau gan ei blaid ei hun a'r gwrthbleidiau.
Refferendwm
Mae disgwyl i Mr Cameron ddatgan cynlluniau i ailystyried aelodaeth y DU o'r Undeb, ac yna i gynnal refferendwm ar yr amodau newydd yn dilyn Etholiad Cyffredinol 2015.
Ond mae arweinydd Llafur, Ed Miliband, wedi dweud fod Mr Cameron yn "arwain Prydain tuag at y dibyn yn economaidd".
Dydw i ddim yn credu y gallwch chi wasanaethu er budd cenedlaethol Prydain ac amddiffyn y tair miliwn o swyddi sy'n dibynnu ar Ewrop os ydych chi rhywsut yn awgrymu eich bod ar fin gadael Nick Clegg AS, Dirprwy Brif Weinidog
Mae partner Mr Cameron yn y glymblaid, y Dirprwy Brif Weinidog Nick Clegg, hefyd wedi beirniadu'r Prif Weinidog, gan ddweud: "Dydw i ddim yn credu y gallwch chi wasanaethu er budd cenedlaethol Prydain ac amddiffyn y tair miliwn o swyddi sy'n dibynnu ar Ewrop os ydych chi rhywsut yn awgrymu eich bod ar fin gadael."
Rhybuddion
Y gred yw mai pwysau gan asgell dde'r blaid Geidwadol, sydd ag amheuon am bresenoldeb y DU yn yr Undeb Ewropeaidd, sydd wedi arwain at araith Mr Cameron.
Ond mae Mr Cameron wedi cael rhybuddion gan arweinwyr gwledydd eraill yn Ewrop, a chan Arlywydd yr Unol Daleithiau, i beidio ag ynysu Prydain o'r Undeb Ewropeaidd.
Yn ogystal, mae 10 o arweinwyr busnes amlwg - gan gynnwys y cyn weinidog masnach Llafur, yr Arglwydd Merfyn Davies o Abersoch, a Richard Branson - wedi dweud wrth Mr Cameron am beidio â pheryglu safle Prydain yn Ewrop, gan fod yr ansicrwydd yn niweidiol iawn i fusnes.
Yn Strasbourg yr wythnos ddiwethaf, gofynnodd Aelod Senedd Ewrop Cymru, John Bufton o blaid UKIP, gwestiwn am gynlluniau Mr Cameron i Arlywydd Iwerddon, Enda Kenny.
Image caption Gofynnodd John Bufton ASE gwestiwn i Arlywydd Iwerddon am fwriad Mr Cameron
Atebodd Mr Kenny nad oedd yn credu bod ailystyried pwerau un aelod unigol o'r Undeb Ewropeaidd yn ymarferol, ac wedi'r ateb dywedodd Mr Bufton: "Mae'n amlwg nad yw'r un o'n partneriaid Ewropeaidd yn rhannu gweledigaeth y Prif Weinidog am ddull newydd o drefnu perthynas y DU â'r Undeb Ewropeaidd.
"Pan mae ein cymdogion agosaf yn Iwerddon yn dweud nad yw'n ymarferol, yna yn amlwg mae angen i Mr Cameron feddwl eto."
'Chwit-chwat'
Trwy fod yn chwit-chwat am ein lle yn Ewrop, mae'r Prif Weinidog yn creu ansicrwydd i fusnesau Cymru ac yn bygwth ein ffyniant yn y dyfodol Owen Smith AS, Llefarydd Llafur ar Gymru
Yn ôl llefarydd Llafur ar Gymru, Owen Smith AS: "Mae perygl i David Cameron ymddwyn nid er budd y genedl ond er budd ei blaid ranedig.
"Yn amlwg fe fyddai'n fuddiol i Gymru aros o fewn yr Undeb Ewropeaidd, nid dim ond oherwydd gwerth economaidd y gorffennol a chyllid Ewrop i'r dyfodol, ond yn bennaf oherwydd buddion ehangach ein partneriaeth gyda bloc masnachu mwya' pwerus y byd.
"Mae'r buddion yna yn y fantol gan Brif Weinidog sydd yn ofni'r Aelodau Seneddol Ewro-amheus yn ei blaid ei hun a bygythiad UKIP. Mae ei weithred yn dweud mwy am ei wendid gartref nag am ei agenda dramor.
"Mae Llafur hefyd am ddiwygio Ewrop - i gryfhau ein gallu i greu swyddi yma drwy newid rheolau cymhorthdal y wladwriaeth a strategaeth ddiwydiannol, ac i newid pwyslais y cyfandir cyfan i dwf yn hytrach na thoriadau.
"Ond y ffordd i wneud hynny yw o safle cryf gydag ymrwymiad ac ymroddiad.
"Trwy fod yn chwit-chwat am ein lle yn Ewrop, mae'r Prif Weinidog yn creu ansicrwydd i fusnesau Cymru ac yn bygwth ein ffyniant yn y dyfodol."


description: Cross Keys a Phontypridd yn fuddugol yn rownd gynderfynol Cwpan Swalec.

title: Cross Keys a Ponty i'r ffeinal


description: Y Dreigiau yn colli yn y funud olaf un ar ôl ymdrech arwrol yn yr Eidal.

title: Pro14: Benetton 29-27 Dreigiau


description: Cwmni Horizon yn cadarnhau eu bod angen mwy o amser cyn cyflwyno cais cynllunio i ddatblygu atomfa Wylfa Newydd.

title: Horizon yn oedi cyn cyflwyno cais ar gyfer Wylfa Newydd


description: Yr heddlu'n cyhoeddi gwarant i arestio dyn 22 oed na aeth i achos llys.

title: Heddlu yn Abertawe yn chwilio am ddyn 22 oed


description: Mae aelodau pwyllgor cynllunio Cyngor Gwynedd wedi pleidleisio'r prynhawn 'ma i ohirio trafodaeth ar gais cynllunio dadleuol i godi tyrbin gwynt 67 metr yn Llanaelhaearn ger Pwllheli.

title: Gohirio penderfyniad am dyrbin gwynt yng Ngwynedd


description: Dau draean o achosion yng Nghymru sy'n ymwneud â meithrin perthynas gyda phlentyn wedi defnyddio tystiolaeth "helwyr pedoffiliaid".

title: Tystiolaeth 'helwyr pedoffiliaid' mewn 19 achos yng Nghymru


description: AC UKIP, Gareth Bennett wedi gwario bron i £10,000 o arian cyhoeddus ar swyddfa yn ei etholaeth wnaeth erioed agor.

title: AC UKIP yn gwario £10,000 ar swyddfa wnaeth ddim agor


description: Dwy gôl yn yr hanner cyntaf yn sicrhau tri phwynt i Gasnewydd.

title: Ail Adran: Casnewydd 2-1 Swindon


description: Elinor Barker wedi cipio medal aur yn y Gemau Gymanwlad a medal arian i'r seiclwr James Ball ac efydd i'r nofiwr Chloe Tutton.

title: Medal aur i'r seiclwr Elinor Barker yn y Gemau Gymanwlad


description: Gwasanaeth ffôn iechyd 111, fu'n destun cyfnod prawf yn ardaloedd Abertawe Bro Morgannwg a Sir Gâr, yn cael ei ymestyn dros y wlad.

title: Ymestyn llinell ffôn iechyd 111 dros Gymru gyfan


description: Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru, Arwyn Jones, sy'n asesu wythnos o "ffraeo na welwyd ers blynyddoedd" yn y Cynulliad.

title: ‘Ffraeo na welwyd ers blynyddoedd’ yn y Cynulliad


description: Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn gofyn i ymwelwyr gadw draw o rai wardiau oherwydd pryder am salwch gastro-enteritis.

title: Cau wardiau ysbytai Hywel Dda oherwydd salwch


description: Grwpiau ymgyrchu eisiau gweld camau gan Lywodraeth Cymru i ostwng y terfyn cyflymder o 30 i 20mya mewn ardaloedd trefol.

title: Galw am osod terfyn cyflymder 20mya mewn ardaloedd trefol


description: Daniel Tiplady o Brifysgol Metropolitan Caerdydd yn dweud eu bod yn ceisio sicrhau amgylchedd groesawgar i fyfyrwyr Cymraeg.

title: 'Parchu' hawliau myfyrwyr Cymraeg


description: Yn Llys y Goron Caernarfon cafwyd dyn 23 oed yn euog o ddynladdiad.

title: Achos Bala: yn euog o ddynladdiad


description: Cai Tomos: 'Mae'r math yma o driniaeth yn cymryd amser i gael ei dderbyn gan y cyhoedd'

title: Y dyn sy'n helpu cleifion canser trwy ddawns

maintext:
Mae Cai Tomos o Ddolgellau yn ddawnsiwr proffesiynol sydd wedi perfformio ar lwyfannau ledled y byd.
Ond mae hefyd yn defnyddio ei sgiliau a'i wybodaeth am ddawns i helpu pobl sy'n mynd drwy anawsterau corfforol, meddyliol ac ysbrydol.
"Nes i astudio celfyddydau perfformio yng Ngholeg Meirion Dwyfor blynyddoedd yn ôl, a ges i ryw gyflwyniad i ddawns yr adeg yna," meddai.
"Es i 'mlaen i hyfforddi dawns cyn ymuno â chwmni dawns, tra'n dal i archwilio gwaith fy hun fel artist annibynnol. Dwi 'di bod yn cynnal workshops neu berfformio yn annibynnol ers 2001."
Wedi iddo raddio aeth Cai ati i weithio yn Ne America: "Dawns theatr oedd fy mherfformiadau i, ac wedi i mi orffen fy ngradd ges i swydd yn Uruguay.
"Dwi 'di bod yn gweithio yn Sbaen dros y ddwy flynedd diwethaf gyda gwahanol gwmnïau."
Image caption Un o sesiynau hyfforddi Cai
Tra'n gweithio fel dawnsiwr proffesiynol fe astudiodd Cai radd Meistr seicotherapi celf ac roedd am ddefnyddio ei sgiliau i helpu eraill: "Ges i brofiad personol o iselder blynyddoedd yn ôl, ac mi nes i ddefnyddio celf i wella fi fy hun, drwy beintio neu ddawnsio.
"Doeddwn i ddim yn dilyn cyngor penodol, nes i hyn yn naturiol fy hun gan 'mod i'n artist a nes i sylweddoli bod lot o'r atebion o'n i eu hangen yn dod drwy'r celfyddydau.
"O'n i'n teimlo'n well wrth wneud rhywbeth creadigol a nes i hyfforddi fel therapydd celf i allu gweithio efo bobl un wrth un. Gan 'mod i 'di mynd drwyddo fy hun dwi'n gwybod sut mae'n teimlo ac yn deall rhywfaint o'r anghenion."
Mae Cai yn ymdrin â chleifion sydd â phob math o anghenion corfforol ac emosiynol.
Mae'r math yma o driniaeth yn cymryd amser i gael ei dderbyn gan y cyhoedd Cai Tomos
"Dwi wedi bod yn gweithio mewn ysbytai, a'r peth cyntaf i 'neud ydi cael sgwrs a gweld lle maen nhw arni - os ydyn nhw mewn poen, yna ti'n gwahodd nhw i wneud gwaith corfforol.
"Dwi'n defnyddio'r bêl mawr 'ma a dwi'n rolio fo ar eu corff nhw."
Image caption Cai yn gweithio gyda chlaf yn Ysbyty Chelsea a Westminster yn Llundain
Mae Cai yn credu bod rôl therapydd yn gallu bod yn wahanol mewn sefyllfaoedd ac yn dibynnu'n llwyr ar anghenion y claf.
"Gwaith y therapydd ydi i fod yna gymaint â phosib i rywun, a thiwnio dy hun i'w anghenion nhw.
"Mae 'dawns' bach yn gamarweiniol achos i fod o ddifri dwi'n helpu pobl gysylltu efo rhannau o'r corff sydd ddim mewn poen ac yn atgyfnerthu eu cyrff. Dwi'n helpu pobl sydd yn delio efo sioc ac yn trio ymlacio'r nervous system.
"Mae pobl eisiau'r cysylltiad dynol, hyd yn oed ond gafael yn eu llaw nhw, achos yn aml iawn does gan y nyrsys a'r doctoriaid ddim yr amser gan fod nhw mor brysur. Dwi'n gweithio efo bobl hŷn sydd efo dementia, a hefyd bobl ifanc sy'n trio dod dros ganser."
Er ei fod yn byw yn Llundain ers degawd bellach mae Cai yn rhedeg dosbarthiadau yng ngogledd Cymru ac yn dod adref yn aml.
"Dwi'n rhedeg grŵp misol o'r enw Cain yng Nghaernarfon ers saith mlynedd," meddai. "Menywod mewn oed sy'n dod i Cain yn bennaf a dwi'n rhedeg grŵp cymunedol arall yno hefyd o'r enw Estyn Eto hefyd."
Image caption Mae dros ddwsin o aelodau o'r grŵp Cain yn cyfarfod yng Nghaernarfon bob mis
Ydy Cai yn teimlo fod therapi a chefnogaeth greadigol yn cael digon o sylw?
"Mae 'na fwy o ymwybyddiaeth dyddiau 'ma o'r ffaith bod triniaeth claf ddim ond i'w wneud efo'r meddygol a'r corff, bod yna elfennau emosiynol ac ysbrydol hefyd.
"Mae gwneud rhywbeth creadigol yn helpu rhywun cael eu dychymyg yn ôl, ac efo dychymyg ti'n gallu meddwl am y dyfodol a dychmygu a chael ffydd y bydd pethau'n well rhyw ddydd. Mae canlyniadau gweladwy i'w gweld o ddefnyddio'r celfyddydau i helpu rhywun.
"Mae'r math yma o driniaeth yn cymryd amser i gael ei dderbyn gan y cyhoedd, ac yn aml mae dadl yn cael ei gyflwyno fel 'Y Celfyddydau v Gwyddoniaeth' - mi ddylai nhw fod yn cydweithio efo'i gilydd achos bod 'na ddau beth gwahanol i'w gynnig.
"Byswn i'n hoffi gweld y celfyddydau'n cael ei barchu i lefel lle does dim rhaid efallai rhoi gymaint o gyffuriau allan ar bresgripsiwn, a bod grwpiau celfyddydau'n cael eu hybu mwy."


description: Dylai arian a ddaw o dreth newydd ar ddiodydd melys gael ei wario ar y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru, yn ôl elusen.

title: Treth diodydd melys: Galw am wario ar iechyd Cymru


description: Yr Ysgrifennydd Addysg, Kirsty Williams yn cyhoeddi y bydd grant sydd wedi'i anelu at blant difreintiedig yn cynyddu.

title: Cynyddu grant ar gyfer disgyblion ifanc difreintiedig


description: Heddlu Dyfed-Powys yn ymchwilio wedi i gyrff dyn a menyw gael eu canfod ar lwybr yr arfordir ger Cei Newydd.

title: Canfod cyrff dyn a menyw ar lwybr ger Cei Newydd


description: Rheithgor yn canfod nofiwr rhyngwladol oedd wedi'i gyhuddo o dreisio dynes funudau ar ôl i'w gyfaill gael rhyw â hi, yn ddieuog.

title: Nofiwr yn ddi-euog o dreisio myfyriwr 19 oed


description: Dynes o Albania wedi cael ei charcharu am ddefnyddio dogfennau ffug i gael trawsblaniad aren gostiodd £72,000 i drethdalwyr.

title: Carcharu dynes o Albania am dwyll trawsblaniad £72,000


description: Gwrthwynebiad i ddefnydd lluoedd Heddlu Cymru o dechnoleg sy'n casglu data o ffonau symudol.

title: Technoleg archwilio ffonau yn 'amharu' ar breifatrwydd


description: Dyn 57 oed o orllewin Cymru wedi cael ei garcharu am oes, ac isafswm o 12 blynedd, am dreisio ei blant ei hun sawl gwaith.

title: Carcharu dyn o'r gorllewin am dreisio ei blant ei hun


description: Gŵyl ffilm a theledu yn America yn gwobrwyo rhaglen ddogfen BBC Cymru am yr heriau sy'n wynebu gofalwyr pobl â dementia.

title: Gwobr aur gŵyl yn America i raglen dementia Beti George

maintext:
Image copyright Cyfrif Twitter Beti George
Mae rhaglen ddogfen BBC Cymru am yr heriau a'r rhwystredigaethau sy'n wynebu gofalwyr pobl â dementia wedi ennill gwobr aur yng Ngwobrau Teledu a Ffilm Rhyngwladol New York Festivals.
Roedd Beti and David: Lost for Words yn canolbwyntio ar y gyflwynwraig Beti George a'i diweddar gymar, y newyddiadurwr a'r darlledwr David Parry-Jones, wrth iddi ofalu amdano tra roedd yn dioddef o dementia.
Fe gafodd y wobr ei chyflwyno i Beti George mewn seremoni yn Las Vegas.
Dywedodd bod y profiad yn un "felys-chwerw", yn enwedig gan fod y seremoni'n cael ei chynnal union flwyddyn wedi marwolaeth Mr Parry-Jones.
Cafodd y rhaglen ei chynhyrchu gan gwmni Silin ac fe ddaeth i'r brig yn y categori ar gyfer rhaglenni dogfen am iechyd a gwybodaeth feddygol.
Dywedodd Beti George: "Roedd y gystadleuaeth, mae'n debyg, am y categori arbennig yma yn uchel iawn. 'Dwi ddim wir yn credu ein bod ni wedi ennill."
Image caption Fe gafodd y rhaglen ei darlledu yn gynharach eleni
"O'n i'n cael fy ngyrru i wneud e - 'dwi ddim yn gallu esbonio'r peth hyd heddi," meddai, wrth ddisgrifio'r profiad o ganiatâu camerau i'w cartref er mwyn rhoi darlun o fywyd bob dydd yn gofalu am berson â dementia.
"O'n i isie bod mor onest ag y gallen i fod. Wi'n gwybod bod rhai pobol falle yn meddwl bo' fi 'di mynd yn rhy bell ond dyna'r gwirionedd pan mae rhywun yn gofalu ar ôl rhywun â dementia.
"Dyw hi ddim yn hawdd, ond doedd o ddim yn faich arna'i chwaith achos o'dd David .... o'dd e mor hawdd.!
O ganlyniad i'w phrofiad personol, roedd yn galw yn y rhaglen am "chwyldro" mewn gofal dementia a'r gefnogaeth sydd ar gynnig i ofalwyr.
"Doedd y peth ddim wedi cael ei drafod cyn ein bod yn gwneud y rhaglen yma, yn enwedig o safbwynt y gofalwr.
Image caption Daeth diagnosis Alzheimer's David Parry-Jones dros wyth mlynedd cyn iddo farw
"Mae'r ymateb wedi bod yn aruthrol ac mae pobol... yn edrych arna'i nawr fel rhywun â llais dros ofalwyr pobol â dementia yng Nghymru."
Fe gafodd tri chynhyrchiad arall o Gymru gydnabyddiaeth yn y seremoni.
Yn y categori Portreadau Cymunedol fe gafodd cwmni Darlun wobr arian am Hen Blant Bach - rhaglen am arbrawf cymdeithasol a welodd plant meithrin yn rhannu eu gofal dydd gyda phensiynwyr.
Roedd yn fedal efydd yn y categori Materion Cymdeithasol i'r rhaglen ddogfen Colli Dad, Siarad am Hynna - cynhyrchiad BBC Cymru yn dilyn ymdrechion Stephen Hughes i geisio dod i dermau gyda hunanladdiad ei dad.
Ac fe gafodd drama drosedd ddwyieithog gyntaf S4C, Bang - cynhyrchiad Joio ac Artists Studio - wobr efydd yn y categori Drama Drosedd.
Wrth longyfarch y cynhyrchwyr, dywedodd Cyfarwyddwr Cynnwys Creadigol S4C, Amanda Rees: "Gyda chystadleuaeth o dros 40 o wledydd, mae'n profi bod cynyrchiadau S4C ymysg y gorau yn y byd ac mae hynny'n rhywbeth i'w ddathlu."


description: Aber yr afon Mawddach yn ne Eryri yn gartref i benwythnos o feicio mynydd anturus i bobl anabl.

title: Antur beicio mynydd i'r anabl

maintext:
Image caption Paul Robinson yn ystod her 'Hand Bikes at Dawn' y llynedd
Mae aber yr afon Mawddach yn ne Eryri yn gartref i benwythnos o feicio mynydd anturus i bobl anabl y penwythnos hon.
Mae'r penwythnos yn amrywio o godi ymwybyddiaeth am anabledd a chynnig hyfforddiant ar gyfer gweithwyr mynydd proffesiynol yng nghanolfan feicio mynydd Coed y Brenin i sesiynau rhoi cynnig arni ar gyfer beicwyr dibrofiad ar Lwybr y Mawddach.
Bydd y penwythnos yn cyrraedd uchafbwynt gyda'r sialens 'A Ridge Too Far', her sy'n ddilyniant i lwyddiant sialens 'Hand Bikes at Dawn' ar Gader Idris y llynedd, fydd yn golygu bod pedwar beiciwr anabl a'u tîm o gefnogwyr yn ceisio concro llwybr Pont Sgethin.
Hen lwybrau
Mae'r daith yn dilyn yr hen lwybrau ceffylau rhwng trefi Dolgellau a Harlech, gan wneud defnydd o'r traciau sy'n croesi crib y mynydd sy'n cysgodi'r arfordir.
Her y beicwyr fydd cyrraedd y grib ddwywaith i gwblhau'r siwrne.
Yn defnyddio beiciau mynydd sydd wedi eu haddasu i gael eu pedalu gyda llaw yn hytrach na choesau, bydd y beicwyr yn ceisio cwblhau'r llwybr 16km, her all gymryd tua wyth awr.
Yn ôl y trefnwyr, y bwriad yw hybu proffil beicio mynydd anabl yn y DU, a chodi arian tuag at elusennau cysylltiedig lleol.


description: Cyn-Dwrnai Cyffredinol yn cytuno â'r cyngor fod hawl gyfreithiol ar sail ddyngarol i Lywodraeth y DU ymyrryd yn Syria.

title: Arglwydd Morris: 'Hawl gyfreithiol i ymyrryd yn Syria'


description: Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns yn dweud nad yw'r penderfyniad i gyfeirio'r Mesur Parhad at y Goruchaf Lys yn "sialens i rym y Cynulliad".

title: Cyfeirio'r Mesur Parhad: 'Dim sialens i rym y Cynulliad'


description: Yr ymosodwr Danny Graham yn mynd o Abertawe i Sunderland am ffi o £5 miliwn.

title: Graham yn gadael Abertawe


description: Barn y bobl yn dilyn ail-enwi ail bont Hafren

title: Pont Tywysog Cymru: Yr ymateb i'r ail-enwi

maintext:
Daeth cyhoeddiad ar 5 Ebrill y bydd ail bont Hafren yn cael ei hail-enwi yn Bont Tywysog Cymru.
Mae'r cyhoeddiad wedi achosi ymateb cryf ar y cyfryngau cymdeithasol o amryw gyfeiriad...
Mae'r academydd Richard Wyn Jones yn credu fod yr enw newydd wedi ei ddewis er mwyn "ein hatgoffa fod Cymru wedi cael ei 'rhoi' i etifedd coron Lloegr pan oedd yn 9 oed".
Mae'r blogwraig Llio Angharad hefyd yn anhapus:
Mae'r Ysgrifennydd Gwladol, Alun Cairns AS yn cydnabod fod rhai pobl yn anhapus â'r penderfyniad ond meddai ar raglen Good Morning Wales y BBC: "Rwy'n gwybod fod y gymuned ehangach, y mwyafrif tawel yn cyd-fynd yn llwyr â'n penderfyniad."
Dywedodd hefyd ei fod yn "gwbl hyderus mai hwn yw'r peth iawn i wneud".
Diffyg ymgynghori
Mae nifer yn beirniadu Llywodraeth y DU am beidio ag ymgynghori â'r cyhoedd i ofyn beth oedd dewis y bobl, gydag Alun Cairns yn cael ei feirniadu'n chwyrn am ei ran yn y broses:
Mae Ed Gareth Poole yn cyfeirio at sut aeth Llywodraeth yr Alban ati i ail-enwi pont newydd sy'n croesi'r Forth.
Cafwyd miloedd o awgrymiadau a degau ar filoedd o bleidleisiau er mwyn dewis yr enw Queensferry Crossing yn 2013, a agorwyd y llynedd.
Ar Twitter, meddai: "Dyma sut mae ail-enwi pontydd. Rydych chi'n gofyn i'r cyhoedd i feddwl ac i gynnig syniadau, yna cael ymgyrch gyhoeddusrwydd trawiadol i ysbrydoli pobl i bleidleisio dros yr awgrymiadau."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Newid enw Pont Hafren: Y farn yn Llandeilo
Soniodd Carolyn Hitt ar BBC Radio Wales iddi awgrymu y dylai'r bont gael ei henwi yn CROESO. Cafodd arddeall wedyn gan Paul Flynn AS mai dyna oedd awgrym y cyhoedd pan gafodd y bont ei hagor gyntaf.
Mae Liam Owen yn credu fod hwn yn debyg iawn i'r ffrae y llynedd yn dilyn cynlluniau Llywodraeth Cymru i godi cylch haearn yn Y Fflint.
Bu tro pedol ym mhenderfyniad y llywodraeth yn dilyn gwrthwynebiad nifer oedd yn dwyn tebygrwydd rhwng y cerflun â'r "cylch haearn" o gestyll a gododd Lloegr er mwyn concro Cymru.
Digon o drafod ar Taro'r Post
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Yn cynnwys ymateb i ailenwi'r ail bont dros Afon Hafren yn Bont Tywysog Cymru.
Soniodd Alun Cairns am ei resymau dros ddewis yr enw, a'i fod yn deyrnged i Dywysog Cymru am ei holl waith gydag elusennau yng Nghymru ac am ei berthynas arbennig gyda Chymru.
Mae'n ddewis "cwbl addas" meddai, ac yn ffordd i "uno dwy wlad a dwy genedl at ei gilydd".
Nododd hefyd ei fod yn gobeithio y bydd pawb yn dangos parch i'r rôl a'r gwaith mae'r Tywysog yn ei wneud yn y gymuned, drwy dderbyn yr enw newydd.
Roedd Paul Flynn, Aelod Seneddol Gorllewin Casnewydd yn credu fod y newid enw yn "ddi-bwynt a di-bwrpas" a'i fod yn "syniad hollol wleidyddol". Does yna neb wedi cael siawns i drafod, meddai, felly dim ond heddiw mae'r drafodaeth yn dechrau.
Roedd Vaughan Williams yn cwestiynu pam nad oedd Alun Cairns wedi mynd â'r rhesymeg dros yr ail-enwi gerbron y cyhoedd yn y lle cyntaf, a nodi ei fod yn ddiffyg democratiaeth sylfaenol.
Image caption Fyddech chi'n mwynhau croesi Pont Chris Gunter wrth deithio i ac o Loegr?
Awgrymiadau am enwau eraill
Wrth gwrs, mae nifer o awgrymiadau am enwau eraill, gyda thywysogion eraill Cymru yn bennaf ar y rhestr - y rhai o'r oes a fu a'r rhai mwy cyfredol...
Er fod gan ambell un awgrym ychydig llai ymarferol, gyda Bridgey McBridgeFace yn cael ei gynnig fwy nag unwaith, a'r fersiwn ychydig mwy Cymraeg, Ponty ap Pontface, hefyd yn codi ei ben.
A beth am awgrym ysbrydoledig y newyddiadurwr Ciaran Jenkins - Itsy Bridgey Teeny Weeny Gusty Toll Free Route to Cymru...?!


description: Holl ganlyniadau'r penwythnos Uwch Gynghrair Cymru.

title: Canlyniadau Uwch Gynghrair Cymru


description: Y bargyfreithiwr Gwion Lewis sy'n dadlau mai 'cynllunio cymunedol' ydy'r ffordd ymlaen

title: 'Sut i godi tai a chael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050'


title: Toriadau'n 'bygwth diwylliant cerddorol' Cymru

maintext:
Image copyright (C) British Broadcasting Corporation Image caption Yn ôl Karl Jenkins, mae gweldydd fel Yr Almaen yn buddsoddi yn eu 'dyfodol diwylliannol'
Mae un o gyfansoddwyr amlycaf Cymru wedi dweud y bydd rhagor o doriadau i wasanaethau cerddoriaeth i'r ifanc yn cael effaith niweidiol ar ddiwylliant y wlad.
Dywedodd Karl Jenkins ei fod yn pryderu mai braint i deuluoedd ariannog fydd gwersi offerynnol, wrth i ragor o gynghorau ystyried torri ar y ddarpariaeth wrth geisio arbed arian.
Does dim rheidrwydd ar gynghorau i ddarparu gwasanaethau cerdd.
Mae Cyngor Sir Casnewydd wedi cynnig torri'r £290,000 maent yn ei roi tuag at Wasanaeth Cymorth Cerddorol Gwent, sef 40% o'r cyllid.
Mae talent gerddorol yn bodoli ym mhob lefel o gymdeithas ac yn gallu cyfoethogi bywydau plant o unrhyw gefndir Karl Jenkins, Cyfansoddwr
"Dwi'n meddwl ei fod yn druenus," meddai'r cyfansoddwr.
"Pan drafodwyd y pwnc yma yn yr Almaen yn ddiweddar wrth i'r llywodraeth gynyddu'r gwariant ar y celfyddydau, dywedwyd eu bod yn diogelu dyfodol diwylliannol y genedl.
"Cerddorfa Ieuenctid Cymru oedd yr un gyntaf o'i math yn y byd. Ond bydd yn diflannu ym mhen hir a hwyr os na fydd pobl ifanc yn cael y cyfle a'r cyfleusterau i ddysgu offerynnau. Ac unwaith rydym wedi colli rhywbeth o'r fath, mae'n anodd iawn ei ailgreu."
Rhan bwysig
Ganed Karl Jenkins ym Mhenclawdd ger Abertawe, a dywedodd bod y gwersi cerdd yn yr ysgol ramadeg wedi bod yn rhan bwysig o'i yrfa gerddorol. Ond mae'n poeni na fydd plant heddiw yn mwynhau'r un profiad.
"Bydd y rhieni sy'n gallu fforddio dwi'n siŵr yn talu am wersi i'w plant. Ond beth am y plant na all fforddio gwersi? Mae talent gerddorol yn bodoli ym mhob lefel o gymdeithas ac yn gallu cyfoethogi bywydau plant o unrhyw gefndir."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Alun Rhys fu'n holi Geraint Jones, arweinydd Band Pres Trefor.
Cynhaliodd cerddorion ifanc gyngerdd annisgwyl y tu allan is swyddfeydd cyngor Casnewydd fis yma mewn gwrthwynebiad i'r toriadau.
Mae Gwasanaeth Cymorth Cerddorol Gwent yn dysgu plant i chwarae offerynnau ac yn trefnu cerddorfeydd a bandiau. Caiff ei ariannu ar hyn o bryd gan gynghorau Casnewydd (£290,000), Torfaen (£220,000) a Sir Fynwy (£260,000).
Diffyg ariannol
Dywedodd cyngor Casnewydd eu bod yn wynebu cynnydd o 300 yn niferoedd disgyblion ysgol gynradd y sir, gyda chost ychwanegol o £500,000.
Mae'r cynnig ynglŷn â Gwasanaeth Cefnogaeth Cerddorol Gwent yn ymwneud â pheidio ei ariannu, ond nid i ddod â'r gwasanaeth i ben Cyngor Dinas Casnewydd
"Mae Cyngor Dinas Casnewydd ar hyn o bryd yn ymgynghori'n fanwl ar nifer o gynigion i arbed arian wrth wynebu diffyg ariannol o dros £8 miliwn yng nghyllideb blwyddyn nesaf," meddai llefarydd.
"Mae'r cynnig ynglŷn â Gwasanaeth Cefnogaeth Cerddorol Gwent yn ymwneud â pheidio ei ariannu, ond nid i ddod â'r gwasanaeth i ben. Y nod yw helpu i'w wneud yn hunangynhaliol, gan hefyd ddarganfod ffyrdd o gynnig cefnogaeth ariannol i blant llai cefnog."
Ac mae gweddill plant Cymru hefyd yn wynebu colli eu gwersi cerddorol.
Nid oes yna unrhyw gyllid ar gyfer gwersi cerddorol ym Mhowys ar hyn o bryd.
Nid oes yna chwaith unrhyw wersi cerddorol wedi eu hariannu yn uniongyrchol gan gyngor Sir Gaerfyrddin wedi iddynt dorri £120,000 tuag at y gwasanaeth yma yn eu cyllideb ddiweddaraf. Yno, mae'r ysgolion eu hunain yn talu am wersi o'u cyllideb flynyddol.
Torrodd cyngor Sir Fflint 30% (£177,000) o'i gwariant yn y rownd ddiweddaraf o arbedion ariannol.
Dywedodd llefarydd ar eu rhan: "Mae'r cyngor sir yn rhoi arian i grwpiau cerddorol a thiwtoriaid, gyda chyfraniad heb fod mwy na £120 yn flynyddol gan rieni."
Mae nifer o gynghorau eraill yn ystyried toriadau yn y flwyddyn i ddod.


description: Capel Amlosgfa Bangor yn cau am dair wythnos er mwyn cwblhau gwaith angenrheidiol yn yr adeilad a chael gwared o asbestos.

title: Cau capel amlosgfa Bangor am dair wythnos i dynnu asbestos


description: Nam gyda'r system signalau yn golygu oedi mawr i gwsmeriaid trenau yn ne Cymru.

title: Oedi i gwsmeriaid trenau yn ne Cymru


description: Wedi i rywun ddwyn ei ffôn symudol ganddo ar ei wyliau yn Barcelona, mae dyn o Harlech yng Ngwynedd yn wynebu costau o £15,000.

title: Dwyn ffôn symudol: Bil o £15,000


description: Hanes grŵp o weithwyr yng Nghymoedd Gwent oedd â dim dewis ond troi at drais

title: Tarw Scotch: Merched Beca'r cymoedd


description: Plant mewn ysgol yng Nghonwy wedi eu gwahardd rhag chwarae ar eu hiard newydd am ei fod yn 'beryglus ac anaddas'.

title: Iard ysgol yng Nghonwy yn 'rhy beryglus' i blant


description: Undeb yn rhybuddio bod gweithredu diwydiannol yn "bosibilrwydd real" wedi i Brifysgol De Cymru gyhoeddi newidiadau i bensiwn staff newydd.

title: Undeb yn ystyried streic oherwydd newidiadau pensiwn


authors:
Ioan Wyn Evans
Gohebydd Materion Cyfoes

description: Arbenigwraig yn galw am well darpariaeth ar gyfer rhai â phroblemau gamblo.

title: Gamblo: 'Angen gwell darpariaeth,' medd arbenigwraig


description: Dyn 35 oed wedi cael ei arestio yn dilyn digwyddiad lle cafodd dau ddyn 17 a 23 oed eu trywanu yng Nghaerdydd.

title: Arestio dyn wedi i ddau gael eu trywanu yng Nghaerdydd


description: Menyw o Gwmbrân wedi cael ei charcharu am dair blynedd ar ôl twyllo cyn gymar iddi, i anfon bron i £50,000 ati.

title: Carcharu menyw am dwyllo cyn-gymar allan o £50,000

maintext:
Image caption Fe glywodd Llys y Goron Caerdydd fod Colin Wilton yn teimlo ei fod wedi'i "fradychu" gan gelwyddau Linda Vaughan
Mae menyw o Gwmbrân wedi cael ei charcharu am dair blynedd ar ôl twyllo cyn gymar iddi.
Roedd Linda Vaughan, 42 oed, wedi dweud fod angen arian arni ar frys gan fod doctoriaid wedi gorfod torri ei choesau ac un fraich i ffwrdd ar ôl iddi gael ei tharo'n wael ar wyliau.
Fe glywodd Llys y Goron Caerdydd fod Colin Wilton, 64 oed, wedi trosglwyddo arian mwy na 200 o weithiau dros gyfnod o bedair blynedd - cyfanswm o bron £50,000 - gan feddwl fod Vaughan yn anabl.
Fe wnaeth Mr Wilton anfon cyfanswm o £49,225 i helpu gyda biliau meddygol, costau byw a bwyd, ar ôl Vaughan anfon neges destun yn dweud ei bod wedi colli ei choesau ac un fraich o ganlyniad i wenwyn gwaed.
Ond mewn gwirionedd roedd Vaughan yn iach ac fe ddefnyddiodd yr arian ar gyfer prynu nwyddau iddi ei hun.
'Bradychu'
Fe glywodd y llys fod Mr Wilton yn teimlo ei fod wedi'i "fradychu" gan ei chelwyddau.
Dywedodd Jason Howells ar gyfer yr erlyniad "roedd negeseuon testun ac e-byst rheolaidd rhwng y ddau, a dywedodd wrth Mr Wilton nad oedd modd iddi ddod adref oherwydd septisemia.
"Roedd hi'n honni fod angen torri ei choesau ac un fraich a'i bod hi'n byw mewn pabell ar draeth.
"Fe gynigiodd i yrru i'w nôl ond roedd hi'n gwrthod datgan ei lleoliad," meddai.
Fe wnaeth y ddau wahanu yn 2011, ond roedden nhw'n parhau'n ffrindiau agos. Roedd Mr Wilton yn gwneud taliadau cyson yn wythnosol er mwyn talu am "feddyginiaethau, bwyd a'i chartref."
Yn Ebrill 2016 fe wnaeth Mr Wilton ddod o hyd i broffil o Vaughan ar wefan canfod cymar. Fe aeth Mr Wilton at yr heddlu ac fe arestiwyd Vaughan am dwyll.
'Cymryd mantais'
Fe wadodd Vaughan ei bod hi erioed wedi gofyn i Mr Wilton am arian, a'i fod yn rhoi o'i wirfodd ac yn gwrthod derbyn yr arian yn ôl.
Pan ofynnwyd iddi am y celwydd am golli rhannau o'i chorff, fe atebodd Vaughan fod Mr Wilton yn berson "arwynebol" ac roedd hi eisiau iddo golli diddordeb ynddi.
Fe wnaeth Vaughan, oedd hefyd yn cael ei adnabod fe Linda O'Connor, bledio'n euog i ddau gyhuddiad o dwyll.
Wrth ei charcharu am dair blynedd, dywedodd y Barnwr Eleri Rees fod Vaughan wedi "cymryd mantais lawn o deimladau Mr Wilton tuag ati".
Yn dilyn y ddedfryd dywedodd PC Lesley Morgan oedd yn rhan o ymchwiliad Heddlu Gwent ei bod hi'n "falch gyda'r ddedfryd" a bod y drosedd yn ddealladwy wedi cael "effaith ar lês emosiynol" Mr Wilton.


description: Yr heddlu sy'n ymchwilio i ddiflaniad dyn ifanc 24 oed o ardal Trecelyn yn parhau gyda'u hymholiadau.

title: Diflaniad Kyle Vaughan: Heddlu Gwent yn chwilio'n ddyddiol


description: Elusennau'n galw ar weinidogion i roi'r gorau i'r anghysondeb eithrio treth y cyngor sy'n bodoli i bobl sy'n gadael gofal.

title: Angen diwedd 'anghysondeb' treth cyngor i adawyr gofal


description: Y reslwr Curtis Dodge yn ennill medal rhif 24 i Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad yn Awstralia.

title: Medal efydd i'r reslwr Curtis Dodge yn y Gemau


description: Tîm Cymru yn dathlu record newydd o 36 medal, gan gynnwys deg medal aur.

title: Athletwyr Cymru yn ffarwelio â'r Arfordir Aur


description: Gwraig o Geredigion yn sôn am yr anawsterau o geisio cael cymorth cyfrwng Cymraeg i'w gŵr sydd â Dementia.

title: Pryder am ddiffyg gwirfoddolwyr gofal Dementia Cymraeg

maintext:
Mae gwraig o Geredigion wedi mynegi ei phryder am brinder gofalwyr Dementia Cymraeg eu hiaith yn ei hardal, wedi iddi gael trafferth dod o hyd i gymorth i'w gŵr.
Mae Enfys Davies a'i gŵr Peter yn byw ym mhentref Penrhiw-llan ger Llandysul, ac ers bron i flwyddyn, mae hi wedi bod mewn cysylltiad â nifer o gymdeithasau a mudiadau i gael eu hasesu am gymorth.
Er bod pob mudiad wedi cytuno eu bod yn gymwys am gymorth, mae Mrs Davies wedi cael trafferth mawr dod o hyd i gymorth cyfrwng Cymraeg.
Ar raglen Taro'r Post ar BBC Radio Cymru ddydd Mercher, dywedodd fod cael gwirfoddolwr sy'n siarad Cymraeg yn bwysig iddi a'i gŵr: "Mae'n hollbwysig ei fod e'n gysurus wrth bod e'n siarad gyda rhywun, a'i fod e'n hollol fodlon i fi ei adael e am ychydig o oriau."
Mae Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws yn dweud bod angen "trafodaeth genedlaethol" ar y mater.
'Mwy na chyfrwng'
"Mae e'n gallu siarad Saesneg," meddai Mrs Davies, "ond mae mynegi ei hunan yn Saesneg am gyfnod o dair awr yn mynd i fod yn 'chydig o drafferth iddo fe.
"Mae e'n fwy na chyfrwng - mae'n ddiwylliant, mae'n arferion, ffordd cymdeithas o fyw, mae e'n adnabyddiaeth o wahanol bobl.
Wedi nifer o ymholiadau, fe ddaeth gwasanaeth gofal Crossroads o hyd i Gymraes Gymraeg i Mrs Davies yn y pen draw, ac mae hi'n dod at ei gŵr yn wythnosol: "Mae hi'n fendith. Fydden ni ddim wedi dewis gwell person se'n i'n gallu matsio rhywun fy hunan, ac yn Gymraes lân gloyw.
"Dwi'n clywed y wraig sy'n dod ar ddydd Llun yn dweud wrtho fe, 'O wel, wel, chi'n nabod nhw, y'ch chi? O, dwi'n ffrindie mawr 'da nhw,' ac mae'r sgwrs yn dilyn ymlaen o hynny."
Dan bwysau
Ond wrth i gyflwr ei gŵr ddatblygu, mae Mrs Davies yn dweud ei bod hi dan bwysau cynyddol i ddechrau derbyn gofal cyfrwng Saesneg: "Ychydig cyn y Nadolig, wnaeth un person o un o'r cymdeithasau 'ma, wedodd hi wrtha i bod yr amser wedi dod nawr i fi dderbyn unrhyw help ro'n nhw'n cynnig gan bod y gŵr yn gallu siarad Saesneg.
"Nes i weud yn bendant o hyd, 'na'... achos os daw rhywun 'ma sy'n ddi-Gymraeg, weld pryd ydw i'n mynd i gael rhywun sy'n siarad Cymraeg wedyn ar ôl hynny?
"Unwaith mae rhywun wedi dechre 'ma, dwi ddim ishe gwrthod y person hynny, gan roi'r argraff bo fi ddim yn hapus gydag e neu gyda hi.
"Mae'n well gyda fi beidio â dechrau gyda rhywun sy' ddim yn siarad Cymraeg.
Dim angen ofni
Ym marn Mrs Davies, mae hi'n meddwl falle bod nifer o Gymry Cymraeg yn ofni ystyried mynd i'r maes gwirfoddoli am eu bod ofn y gwaith: "Dwi'n credu bod rhywfaint o ofn ynghlwm â'r peth.
"Ofn bydden nhw ddim yn gallu ymdopi petaen nhw'n dod fel gwirfoddolwyr, neu ofn na fydden nhw'n gallu cynnal sgwrs - mae pob math o ofnau.
"Oni bai bod gyda fi brofiad personol, mae'n siŵr y bydde rhai o'r ofnau yna gyda fi hefyd.
"Does dim angen ofni, mae angen lot o amynedd a lot o ddyfalbarhad, ond does dim angen ofni."
'Pobl wanaf cymdeithas'
"Ry ni'n sôn am bobl wanaf cymdeithas mewn ffordd, yndy' ni?
"Os na allwn ni sicrhau eu bod nhw'n cael eu hawliau, wel dy' ni ddim yn gwneud beth ddylen ni fod yn gwneud mewn gwirionedd.
"Oni bai ein bod ni'n wynebu'r her yma fel teulu, fydden i ddim yn ymwybodol o'r prinder gwirfoddolwyr sy'n siaradwyr Cymraeg yn y maes yma.
"Dyna un rheswm dwi'n siarad â chi heddi, yw i drio codi ymwybyddiaeth am hyn, bod yna brinder dybryd o siaradwyr Cymraeg i wirfoddoli yn y maes."
Gallwch glywed y cyfweliad yn llawn a'r ymateb ar Taro'r Post ar BBC Radio Cymru am 13:00.


description: Galw am greu cangen arbenigol o'r heddlu er mwyn lleihau nifer y damweiniau ffordd.

title: Galw am ffurfio heddlu arbenigol i 'leihau damweiniau'


description: Pryder y bydd rheolau cwarantin newydd i ffermwyr yn golygu bod llai yn mynd i arddangos eu hanifeiliaid.

title: Pryder am effaith rheolau cwarantin ar sioeau amaeth


description: Cyngor Sir Powys yn cyhoeddi mai'r Dr Mohammed Mehmet fydd prif weithredwr dros dro'r awdurdod.

title: Powys yn penodi Mohammed Mehmet yn brif weithredwr


description: Dynes sydd wedi bod heb wres na dŵr cynnes ers sawl diwrnod yn parhau heb gyflenwad oherwydd trafferthion cyflenwad nwy LPG.

title: Diffyg cyflenwad nwy LPG yng Nghymru yn 'argyfyngus'


description: Tîm Cymru yn sicrhau y byddant yn dod yn gyfartal â'u record orau o fedalau yng Ngemau'r Gymanwlad.

title: Cymru yn dod yn gyfartal â'u record orau yn y Gymanwlad


description: Dau o athletwyr Cymru yn rhydd i redeg eto wedi gwaharddiadau ar ôl methu profion cyffuriau cyn Gemau'r Gymanwlad y llynedd.

title: Athletwyr o Gymru yn rhydd i redeg eto wedi gwaharddiad


description: Yn ôl yr elusen iechyd meddwl Mind Cymru, nid yw meddygon teulu a nyrsys yn derbyn digon o hyfforddiant iechyd meddwl.

title: Galw am fwy o hyfforddiant iechyd meddwl i feddygon

maintext:
Image copyright Thinkstock
Mae ystadegau newydd gan Mind Cymru yn awgrymu nad oes digon o feddygon teulu a nyrsys yn cael hyfforddiant ar iechyd meddwl.
Mae ffigyrau'r elusen yn dangos, ar gyfartaledd, bod llai na 45% o feddygon teulu dan hyfforddiant wedi cyflawni hyfforddiant mewn gwasanaeth iechyd meddwl yng Nghymru.
Yn 2015, dim ond 46% o feddygon teulu dan hyfforddiant oedd wedi gweithio yn yr adran seiciatreg yng Nghymru a Lloegr, sef yr unig adran sy'n gysylltiedig ag iechyd meddwl.
Dywedodd yr elusen bod hyn er yr amcangyfrif bod traean o apwyntiadau meddygon teulu yn ymwneud ag iechyd meddwl.
42% heb hyfforddiant
Mae ffigyrau'r elusen yn awgrymu bod mwy na 82% o nyrsys yn credu nad ydyn nhw wedi cael eu paratoi i ddelio gyda'r agweddau o iechyd meddwl maen nhw'n gyfrifol amdanynt.
Dywedodd 42% nad ydyn nhw wedi derbyn unrhyw hyfforddiant iechyd meddwl.
Mae adroddiad Mind yn galw ar y llywodraeth i sicrhau bod holl feddygon teulu a nyrsys practis yn derbyn hyfforddiant iechyd meddwl cynhwysfawr a pherthnasol.
Image copyright Science Photo Library Image caption Dywedodd 42% o nyrsys nad ydyn nhw wedi derbyn unrhyw hyfforddiant iechyd meddwl
Dywedodd Cyfarwyddwr Mind Cymru, Sara Moseley: "I'r mwyafrif, y feddygfa leol yw'r lle cyntaf 'da ni'n mynd pan fyddwn ni'n sâl, boed hynny'n ymwneud â'n hiechyd corfforol neu feddyliol.
"Mae cynnal hyfforddiant iechyd meddwl i weithwyr gofal cynradd yn helpu sicrhau eu bod â'r wybodaeth a'r hyder i gynnal cefnogaeth iechyd meddwl o ansawdd uchel i'r cleifion sy'n dioddef."
Ychwanegodd: "Bydd cynnal rhagor o hyfforddiant yn helpu'r cleifion i gael y canlyniadau gorau posib, yn ogystal â lleddfu'r pwysau ar feddygon teulu, nyrsys practis a rhannau eraill o'r system iechyd."
'Rhan hanfodol o'r swydd'
Dywedodd Kathryn Yates, Arweinydd Proffesiynol am Ofal Primaidd a Chymunedol o'r Coleg Nyrsio Brenhinol: "Mae problemau iechyd meddwl yn cyfrif am ran fawr o'r galw am wasanaethau cynradd a chymunedol, ond nid yw'n cael ei adlewyrchu yn yr hyfforddiant.
"Dylai holl weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol ystyried iechyd meddwl fel rhan hanfodol o'u swydd, o annog pobl i siarad a chwilio am gymorth i gefnogi teuluoedd a'u cadw'n hapus yn y cartref."
Image copyright Thinkstock
Dywedodd Chris Bryant, sy'n gweithio fel meddyg teulu: "Mae iechyd corfforol, iechyd meddyliol a lles i gyd wedi'u cysylltu. Mae'n anghywir bod fy hyfforddiant yn ddiffyg pwyslais ar iechyd meddwl.
"Yn aml, mae'n gallu teimlo fel tasg amhosib i helpu rhywun o fewn apwyntiad 10 munud, ac mae'n galetach eto pan dy'ch chi'n gwybod beth fydd efallai'n helpu, ond mae cyfyngiadau ar yr hyn dy'ch chi'n gallu ei gynnig."
Ychwanegodd: "Gall pryderon fel hyn effeithio ar ein hapusrwydd ni yn y swydd, a gwthio ni tuag at broblemau iechyd meddwl ein hun.
"Mae angen pwyslais mwy ar hybu iechyd meddwl da ymhlith ein cleifion a'n gilydd."


description: Dyn 22 oed wedi ei anafu yn ddifrifol ar ôl cael ei daro gan gerbyd yn Abergele nos Sadwrn.

title: Anafiadau i gerddwr ar ôl cael ei daro gan gerbyd


description: Angen i leiafrifoedd ethnig fod â rhan fwy blaenllaw mewn chwaraeon, medd corff sydd wedi'i ffurfio i fynd i'r afael â rhagfarn.

title: Chwaraeon: 'Angen i leiafrifoedd ethnig fod â rhan'


description: Llywodraeth Cymru yn cefnogi y galw am dystiolaeth o blaid gwahardd allforio anifeiliaid byw.

title: Gwaharddiad posib i allforio anifeiliaid byw wedi Brexit


description: Ni fydd cynlluniau ar gyfer carchardai newydd yng Nghymru yn derbyn cefnogaeth gan weinidogion y Cynulliad ar hyn o bryd.

title: Carchardai newydd: Dim cefnogaeth y Cynulliad


description: Pumed dyn wedi cael ei gyhuddo mewn cysylltiad ag ymosodiad ar y myfyriwr Ifan Owens yn Aberystwyth ar 14 Ionawr.

title: Cyhuddo pumed dyn wedi ymosodiad ar Ifan Owens


description: Undeb ffermwyr NFU Cymru yn dweud ei fod yn "arswydo" o ddarllen mai cawl cig oen yw y pryd "sy'n llygru fwyaf" ym Mhrydain.

title: Cawl cig oen yw'r pryd sy'n llygru fwyaf, medd adroddiad


description: Rhai o rieni Dyffryn Clwyd yn anhapus gyda newid posib a allai effeithio ar gludiant di-dâl i Ysgol Glan Clwyd.

title: Pryder rhieni am bolisi cludiant


description: Pel-droediwr o Gymru ymhlith nifer cynyddol sydd wedi cysylltu gyda'r awdurdodau am gael eu cam-drin fel plentyn tra'n chwarae pel-droed

title: Cyn bêl-droediwr yn sôn am gam-drin


description: Dyn o Lerpwl yn newid ple a chyfaddef iddo ladd dyn 19 oed yng Nghei Connah fis Mai y llynedd.

title: Dyn, 20, yn newid ple yn achos llofruddiaeth Cei Connah


description: Canolfan y Mileniwm yn ceisio datrys problemau, wrth i nifer o bobl gael trafferthion prynu tocynnau i gyngherddau'r Eisteddfod Genedlaethol.

title: Trafferthion prynu tocynnau cyngherddau i'r Brifwyl

maintext:
Mae Canolfan y Mileniwm yn dweud eu bod bron wedi datrys problem gyda'i gwefan, wedi i bobl gael trafferthion wrth geisio prynu tocynnau ar gyfer cyngherddau Eisteddfod Genedlaethol 2018.
Aeth tocynnau ar gyfer y cyngherddau ar werth am 08:30 fore Mawrth, ond fe wnaeth nifer o bobl droi at wefannau cymdeithasol i fynegi eu rhwystregaeth eu bod yn cael trafferthion.
Dywedodd Yr Eisteddfod Genedlaethol bod y ganolfan yn cael nifer fawr o ymholiadau, gan ddweud wrth bobl am ddyfalbarhau.
Ymddiheuriad
Mewn datganiad, dywedodd yr Eisteddfod: "Gan mai yng Nghanolfan y Mileniwm y cynhelir gweithgareddau'r Eisteddfod eleni mae'r cytundeb rhwng yr Eisteddfod a'r ganolfan yn nodi mai'r ganolfan sydd yn gyfrifol am werthu'r tocynnau ar ei sustem eu hunain.
"Mae'r Eisteddfod hefyd wedi derbyn sawl galwad ffôn gan bobl sydd yn ceisio prynu'r tocynnau gan egluro iddynt mai sustemau'r ganolfan sy'n methu delio gyda'r prysurdeb.
"Yr ydym yn ymddiheuro i'n cefnogwyr am yr oedi hyn, ond yr ydym yn falch iawn fod y galw am y tocynnau yn argoeli'n dda am wythnos gofiadwy yn y Bae ym mis Awst."
Roedd modd archebu tocynnau dros y ffôn o 10:00 ymlaen.
Image caption Dyma'r tro cyntaf ers degawd i Syr Bryn Terfel berfformio ar lwyfan y Pafiliwn
Mae Elis Jones o Gaernarfon a'i wraig Anwen wedi bod yn ceisio cael tocynnau ers 08:30 y bore.
Dywedodd ar raglen Taro'r Post: "Da ni wedi trio dau gyfrifiadur, laptop a'r prif gyfrifiadur, iPad Anwen, ffon y tŷ a mobile.
"Da ni yn cyrraedd y lle 'Make a payment now', dwi'n barod i neud hynny, mae ngherdyn i'n barod. Ac mae'r sgrin yn mynd 'An Error has occured, please try again'."
Galw am 'system well'
Un arall sydd wedi bod yn cael trafferthion yw Magwen Pughe sydd wedi bod yn trio am bump awr.
"Mae angen ryw system well na hyn. Dwi'n digwydd bod wedi ymddeol ond does gen i dal ddim amser i ffidlan fel hyn," meddai.
"Mae 'na bobl sy'n gweithio. Druan a nhw. Sut maen nhw mynd i gael tocynnau?"
Fe lwyddodd Ken Huws i gael tocynnau am 10:30, a tra'n cydymdeimlo gyda'r rhai oedd yn dal i geisio cysylltu gyda'r ganolfan mae'n dweud bod y sefyllfa yn debyg i unrhyw gig poblogaidd arall.
"Mae pobl yn awyddus. Mae'r sioeau yma yn mynd i ddenu. Maen nhw mynd i fod yn sioeau ffantastig mae'n siŵr.
"Mae o'n union fel os fysa ti yn mynd i weld Gary Barlow neu rywun. Mae 'na rwystredigaeth, ti isio bod ar ffrynt y ciw ond fedar pawb ddim bod ar ffrynt y ciw."
Ychwanegodd ei fod wedi cael gwasanaeth da ar y ffôn ar ôl llwyddo i gysylltu.
Mynd heibio i neges Twitter rhif @YGanolfan Bore da Steddfodwyr! Rydyn ni’n ceisio datrys problem gyda’r wefan ar hyn o bryd. Diolch am fod yn amyneddgar! — Canolfan Mileniwm Cymru (@YGanolfan) 3 Ebrill 2018
Cafodd manylion y cyngherddau eu cyhoeddi wythnos diwethaf, sy'n cynnwys perfformiadau gan Syr Bryn Terfel a Geraint Jarman.
Mynd heibio i neges Twitter rhif @Wenglishy Sori dim amynedd ar ol, deall y sefyllfa, fydd rhaid trio’r ffon am 10 felly. Peryg i mi daflu’r cyfrifiadur trwy’r ffenest ar hyn o bryd! Hahaha — Helen Rice (@Wenglishy) 3 Ebrill 2018
Mae cyfrif Twitter y ganolfan wedi bod yn ymddiheuro i bobl am yr anghyfleustra gydol y bore ac mae llefarydd ar ran y ganolfan wedi cyhoeddi datganiad sy'n dweud: "Rydyn ni wedi arfer ar gynnal sioeau poblogaidd yng Nghanolfan Mileniwm Cymru ac wedi paratoi yn drylwyr ar gyfer cyngherddau'r Eisteddfod sydd wedi mynd ar werth bore heddiw.
"Serch hynny, mae problem dechnegol wedi golygu bod rhai o'n cwsmeriaid yn cael trafferth wrth archebu tocynnau ar gyfer sioeau penodol.
"Rydyn ni'n deall eu rhwystredigaeth ac mae ein timau yn gweithio'n galed er mwyn datrys hyn cyn gynted â phosib."
Ychwanegodd Elin Rees o'r ganolfan ar raglen Taro'r Post eu bod yn annog pobl i barhau i drio am fod digon o docynnau ar ôl a'u bod bron a datrys y broblem.


description: Aelodau o Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn trafod caniatáu gosod gorsaf dywydd ar gopa mynydd ucha' Cymru.

title: Trafod gosod gorsaf dywydd ar gopa'r Wyddfa

maintext:
Image caption Byddai'r polyn 1.8m sy'n dal yr orsaf dywydd yn mynd ar do Hafod Eryri ar y copa
Bydd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn trafod gosod gorsaf dywydd ar gopa'r Wyddfa mewn cyfarfod ddydd Mercher.
Fe fyddai'r orsaf ar ffurf un polyn 1.8 metr uwchben to Hafod Eryri.
Nod yr orsaf fyddai gallu rhoi adroddiadau manwl am y tywydd ar y copa, gyda'r gobaith o leihau damweiniau i gerddwyr a mynyddwyr.
Mae swyddogion yr awdurdod wedi argymell cymeradwyo'r cais i osod yr orsaf dywydd.
Croeso Cymru - y corff sy'n gofalu am dwristiaeth ar ran Llywodraeth Cymru - fyddai'n talu am yr orsaf, ac fe fyddai'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf am y tymheredd a lefel y gwynt ar y copa.
Gyda 500,000 o bobl yn ymweld â'r mynydd yn flynyddol, mae'r timau achub mynydd lleol yn brysur, ond y gobaith yw y gellir osgoi nifer o ddamweiniau os fyddai ymwelwyr yn talu sylw i'r adroddiadau tywydd o'r copa.
Mae adroddiad i aelodau'r awdurdod yn dweud fod y cais yn cyd-fynd â swyddogaeth yr awdurdod i ddarparu adroddiadau tywydd i'r funud i ymwelwyr, ac nad yw dyluniad yr orsaf yn edrych allan o le ar y copa.


description: Traeth yng Ngheredigion wedi ailagor ar ôl i slyri fferm lygru nant sy'n llifo ato.

title: Ailagor traeth Cei Newydd wedi llygredd fferm


description: Ymateb y Cynghorydd Catrin Miles i farwolaeth merch fach ddwy oed wedi digwyddiad yn Aberteifi brynhawn Llun.

title: Marwolaeth merch yn 'newyddion torcalonnus' i Aberteifi


description: Gallai'r gwaith o adeiladu llwybr newydd ar draws y Fenai i gerbydau ddechrau erbyn 2021, meddai Llywodraeth Cymru.

title: Gall adeiladu pont newydd dros y Fenai 'ddechrau erbyn 2021'


description: Mae corff dyn wedi cael ei ganfod yn Afon Clywedog ger Wrecsam.

title: Dod o hyd i gorff mewn afon ger Wrecsam


description: Bydd gorymdaith drwy ddinas Casnewydd nos Fercher i ddathlu llwyddiant y clwb pêl-droed wrth ennill dyrchafiad i'r cynghrair pêl-droed.

title: Gorymdaith ddathlu i Gasnewydd


description: Plant sy'n derbyn gofal yn parhau i wynebu rhwystrau rhag cyrraedd a chyflawni mewn dysgu o'i gymharu â disgyblion eraill, yn ôl adroddiad newydd.

title: 'Rhwystrau'n parhau i wynebu plant sy'n derbyn gofal'


authors:
Craig Duggan
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cefnogwyr Ysgol Uwchradd Llanfyllin wedi cyflwyno her gyfreithiol yn erbyn penderfyniad Cyngor Powys i atal yr ysgol rhag rhoi cymhorthdal cludiant i rai disgyblion.

title: Cymhorthdal bysiau Llanfyllin: Cyflwyno her gyfreithiol


description: Mae'n bosib bod cyngor a bwrdd iechyd lleol yn torri amodau hawliau dynol merch ifanc anabl yn ôl y Comisiynydd Plant, Keith Towler.

title: Rhybudd comisiynydd am achos merch anabl

maintext:
Image caption Mae gan Poppy Blewit-Silcock gyflwr prin o'r enw Warberg Micro Syndrome sydd yn golygu ei bod hi angen gofal 24 awr y dydd
Mae'n bosib bod cyngor a bwrdd iechyd lleol yn torri amodau hawliau dynol merch ifanc anabl am fod y naill ochr na'r llall yn fodlon cynnig mwy o gefnogaeth i'r teulu i edrych ar ei hol.
Dyna farn Comisiynydd Plant Cymru, Keith Towler.
Mae rhieni Poppy Blewett-Silcock eisiau mwy o gefnogaeth i ofalu am eu merch deg oed gan y gwasanaethau cymdeithasol neu'r gwasanaeth iechyd.
Ond mae'r ddwy ochr yn dweud na allan nhw helpu sydd yn gadael y teulu yn sownd yn y canol ac yn teimlo'n rhwystredig.
Mae'r rhaglen radio BBC Radio Wales' Eye on Wales wedi darganfod bod teuluoedd eraill mewn sefyllfa debyg.
Dywed Keith Towler bod hi'n bosib bod yr amgylchiadau presennol yn torri amodau hawliau dynol Poppy.
Poppy
Yn ôl ei rhieni mae Poppy yn ferch fywiog, gariadus.
Mae hi hefyd angen gofal 24 awr y dydd am fod ganddi gyflwr prin o'r enw Warberg Micro Syndrome sydd yn golygu ei bod hi'n ddall, methu cerdded na siarad ag yn gorfod cael ei bwydo trwy diwb.
Mae ei mam a'i thad, Tymandra a Craig yn gofalu amdani adref ym Machen ger Caerffili ond un noson bob pythefnos mae Poppy yn mynd i aros mewn cartref gofal.
Mae gofalwr hefyd yn edrych ar ei hôl hi am ychydig oriau bob mis.
Cyngor Caerffili sydd yn cynnig y gwasanaeth yma.
Ond mae'r teulu yn dweud ei bod nhw angen mwy o help.
Fe fydden nhw yn hoffi symud i system sydd yn cael ei galw yn Talu yn Uniongyrchol fyddai yn rhoi cyllideb benodol iddyn nhw fedru trefnu'r gofal gorau i'w merch. Ond dydyn nhw ddim yn cael gwneud hyn.
Dywed ei thad bod y ddwy ochr yn ceisio peidio cymryd cyfrifoldeb am anghenion gwahanol Poppy a'i bod hi yn frwydr barhaus.
Mae'r straen ar y teulu meddai o yn anferth:
"Mae seibiant i ni yn hanfodol. Mae e yn hanfodol i ni ond mae e yn hanfodol hefyd i Poppy.
Mae hi angen i ni fod ar ein gorau."
Dywedodd mam Poppy, Tymandra:
"Pan maen nhw yn eistedd i lawr ar yr un bwrdd ac yn dweud eu bod nhw methu helpu, wel pwy wneith?
"Os nad oes yna neb yna fe ddyle fe fod yn hanner a hanner, neu dau dreuan, neu treuan. Mae e yn gorfod bod yn rhywun.
"Dyw e ddim jest yn Poppy. Mae teuluoedd eraill yn wynebu'r un peth."
Torri amodau hawliau dynol?
Mae Keith Towler yn dweud os nad yw'r sefyllfa yn cael ei datrys y gallai hyn fod yn torri amodau hawliau dynol y ferch ddeg oed:
"Fy swydd i yw bod yn llais i blant ac i wneud hynny dw i'n defnyddio confensiwn y CU, hawliau plentyn...
"Os oes yna blentyn sydd ddim yn cael y gwasanaeth iawn neu ddim yn cael ei amddiffyn neu fod ei llais ddim yn cael ei glywed, fe fyddai hynny yn torri amodau confensiwn y CU ar hawliau plant."
'Rhannu rhwystredigaeth'
Fe wrthododd Cyngor Caerffili a'r Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan wneud cyfweliad ar y rhaglen.
Mewn datganiad ar y cyd fe ddywedon nhw na allan nhw roi sylw am achosion unigol ond eu bod yn darparu ar gyfer anghenion bob plentyn sydd yn cael eu cyfeirio atyn nhw.
Fe ddywedon nhw hefyd eu bod yn rhannu rhwystredigaeth rhieni sydd yn gofalu am blant anabl ynghylch y bylchau sydd yn bodoli gyda'r ddeddfwriaeth genedlaethol ynglŷn â'r system Talu yn Uniongyrchol.
'Yn gweithredu'
Doedd y gweinidog Iechyd, Mark Drakeford ddim yn fodlon cael ei holi chwaith. Ond fe ddywedodd mewn datganiad bod Llywodraeth Cymru yn ymwybodol o'r materion sydd yn codi yn y maes a bod nhw yn cymryd camau i ddelio gyda hyn:
"Rydyn ni wedi ymrwymo i adolygu'r fframwaith cenedlaethol a threfniadau ar gyfer Gofal iechyd parhaus er mwyn gwneud yn siŵr bod pobl yn derbyn y gofal priodol a bod y Byrddau Iechyd yn gweithredu hyn mewn amser ac mewn modd addas.
"Bydd rôl gofal seibiant yn cael ei ystyried fel rhan o'r newidiadau ar gyfer gofalwyr sydd yn cael eu cyflwyno fel rhan o fil Gwasanaethau Cymdeithasol a llesiant."
BBC Radio Wales Eye on Wales, 13.30pm dydd Sul


description: Gyda Gemau'r Gymanwlad yn dechrau ddydd Mercher, Catrin Heledd fu'n tywys Cymru Fyw o amgylch pentre'r athletwyr.

title: Gemau'r Gymanwlad: Taith o amgylch pentre'r athletwyr


description: Mae Heddlu Dyfed-Powys yn ymchwilio wedi i drapiau hoelion gael eu darganfod ar lwybr sy'n boblogaidd gyda cherddwyr a beicwyr yng Ngheredigion.

title: Trapiau hoelion ar lwybr beicio


description: Penderfyniad Llywodraeth Cymru i ddileu grant £700,000 i gynorthwyo teuluoedd tlawd i brynu gwisgoedd ysgol yn cael ei feirniadu.

title: Beirniadu'r llywodraeth am ddileu grant gwisgoedd ysgol


description: Mae pryderon am lefelau stoc pysgod yn afonydd Cymru wedi arwain at benderfyniad i ymyrryd yn y lefelau dŵr.

title: Rhyddhau dŵr i hybu stoc pysgod


authors:
Aled Scourfield
Gohebydd Bbc Cymru

description: Newyddiadurwr yn teithio i Montana i geisio darganfod mwy am yr unig Gymro i ymladd ym mrwydr waedlyd Little Big Horn ym mis Mehefin 1876.

title: Cofio yr unig Gymro i ymladd ym mrwydr Little Big Horn


description: Dros 2,600 o bobl yn arwyddo deiseb yn galw am ganiatáu i denantiaid tai cymdeithasol ger Aberystwyth gael cadw'u hanifeiliaid anwes.

title: Deiseb yn erbyn ailgartrefu anifeiliaid anwes Penparcau


description: Pumed diwrnod y Fflam yng Nghymru - Biwmares i Gaer

title: Pumed diwrnod y Fflam yng Nghymru


description: Nifer o fusnesau twristiaeth Cymru yn colli allan ar nawdd gan Lywodraeth Cymru, yn ôl y Ffederasiwn Busnesau Bach.

title: Busnesau twristiaeth Cymru yn 'methu allan' ar nawdd


description: Ymateb i ail-enwi Pont Hafren

title: Newid enw Pont Hafren: Y farn yn Llandeilo


description: Lansio cynllun fel bod twristiaid yn cael mynediad i'r rhyngrwyd yn rhad ac am ddim mewn 24 o Ganolfannau Croeso yng Nghymru.

title: Y rhyngrwyd am ddim i dwristiaid

maintext:
Image copyright Reuters Image caption Mae'n gynllun ar y cyd rhwng Croeso Cymru a Three.
Mae cynllun wedi ei lansio i alluogi twristiaid i gael mynediad i'r rhyngrwyd yn rhad ac am ddim.
Bydd pobl sy'n ymweld â 24 o Ganolfannau Croeso yng Nghymru yn medru cael mynediad at e-bost, safleoedd rhwydweithio cymdeithasol a gwasanaethau eraill ar y we.
Bydd y darparwr ffonau symudol Three yn rhoi dyfais MiFi i bob canolfan, ynghyd â 15GB o ddata bob mis am flwyddyn, digon i bori drwy 15,000 o dudalennau rhyngrwyd, gwneud 60 awr o alwadau ar Skype ac anfon tua 75,000 e-bost.
Y Gweinidog Busnes a Thwristiaeth, Edwina Hart AC lansiodd y cynllun sydd ar y cyd rhwng Croeso Cymru a Three.
Nod y bartneriaeth yw caniatáu i ymwelwyr chwilio am wybodaeth ynghylch eu gwyliau mewn ardal lle nad oes ganddynt gysylltiad â'r we, neu lle bo perygl o orfod talu costau uchel am ddefnyddio rhwydweithiau eraill.
'Trafferth cysylltu'
Dywedodd Rheolwr Gwasanaethau Ymwelwyr Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili, Martin Cook: "Mae gan nifer o ymwelwyr ffonau deallus a chyfrifiaduron llechen, ond maent yn cael trafferth cysylltu â'r we ar eu gwyliau.
"Diolch i'r fenter hon bydd modd i'n staff profiadol, sy'n adnabod yr ardal, helpu ymwelwyr drwy eu cyfeirio at ffilmiau o atyniadau lleol ar-lein, yn ogystal â'u helpu i gael gwybodaeth amrywiol, fel gwybodaeth am deithiau cerdded a mapiau i'w lawrlwytho.
"Mae rhai o'n canolfannau'n ystyried prynu cyfrifiaduron iPad hyd yn oed, er mwyn defnyddio'u dyfeisiau eu hunain i ddangos pethau i'r ymwelwyr".
£4 biliwn
Ar ymweliad â Chanolfan Groeso Caerffili, dywedodd Edwina Hart: "Mae'r diwydiant Twristiaeth yng Nghymru yn chwarae rhan bwysig yn ein heconomi, yn dod â £4 biliwn ar gyfartaledd i Gymru bob blwyddyn.
"Mae datblygiadau arloesol yn allweddol er mwyn gwella'n gwasanaethau a phrofiad cyffredinol yr ymwelwyr, sy'n hanfodol er mwyn cystadlu â lleoliadau gwyliau eraill.
"Yn yr oes sydd ohoni, mae cysylltedd yn hanfodol ar gyfer llwyddiant ein busnesau a'n cymunedau".
Dywedodd Cyfarwyddwr Materion Corfforaethol Three, Hugh Davies: "Rydyn ni wedi adeiladu rhwydwaith sydd wedi'i chynllunio ar gyfer y Rhyngrwyd, ac yn awyddus i'w defnyddio i helpu cymaint o bobl ag sy'n bosibl i brofi'r manteision a all ddod yn ei sgil.
"Mae pob un ohonom yn dibynnu cymaint ar ein ffonau deallus erbyn hyn nes ein bod am fedru eu defnyddio yn yr un ffordd ble bynnag yr ydym, hyd yn oed ar wyliau."-