description: Roedd David Davies ac eraill yn credu y gallai Cymru 'arwain y ffordd o ran yr ymgyrch heddwch ryngwladol'

title: Y Barwn, y Deml a chyfraniad Cymru at yr ymgyrch heddwch

maintext:
Image copyright Teml Heddwch Cymru Image caption Roedd sylfaenydd y Deml, David Davies, wedi bod yn y rhyfel yn Ffrainc a chydweithio gyda Lloyd George cyn dod i'r casgliad nad oedd rhyfel yn ateb problemau
Allan o'r galar a'r golled wnaeth sobri pobl wedi diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, fe dyfodd ymgyrch dros heddwch yng Nghymru ddaeth i benllanw gyda chodi Teml Heddwch a Iechyd Cymru yng Nghaerdydd, sy'n 80 oed ar 23 Tachwedd 2018.
Roedd yr adeilad i fod yn arwydd o awydd Cymru i fod yn wlad oedd yn arwain y ffordd o ran yr ymgyrch heddwch ar lefel ryngwladol, meddai'r academydd Dr Huw Williams.
Y Barwn David Davies, Aelod Seneddol ac un o feibion bonedd Powys, wnaeth ysbrydoli ac ariannu'r Deml Heddwch.
Efallai y bydd defnyddwyr yr A470 yn gyfarwydd â cherflun o ddyn arall o'r enw David Davies ar ochr y ffordd yn Llandinam: roedd y diwydiannwr cyfoethog yma'n daid i David Davies y Deml Heddwch.
Image copyright Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru Image caption Roedd David Davies yn frawd i'r chwiorydd Margaret a Gwendoline Davies o Gregynnog wnaeth gasglu'r gweithiau celf sydd yn Amgueddfa Cymru
...erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf roedd wedi troi at y syniad bod angen sicrhau, orau gallwn ni, nad ydy rhyfel yn parhau.
Pan dorrodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 roedd y David Davies ifanc yn teimlo dyletswydd i gymryd rhan ac aeth ati i greu ei fataliwn ei hun a mynd â'i staff ei hun gydag ef i ymladd.
Mae hyn yn adrodd cyfrolau am y math o berson oedd o yn ôl Dr Huw Williams "bod e wedi dim jyst cynnig ei hun i gymryd rhan yn y rhyfel ond bod e wedi rhoi lot o arian i mewn i'r peth a diddordeb mawr ganddo yn yr arfau a'r technoleg diweddaraf".
Doedd David Davies felly ddim yn dod o gefndir heddychlon, traddodiadol. Ond fe gafodd ei ddadrithio dros gyfnod o dair neu bedair blynedd yn ystod y rhyfel meddai Dr Williams.
Ar ôl cyfnod byr yn Ffrainc, cafodd ei alw nôl gan Lloyd George i fod yn rhan o weinyddiaeth y rhyfel.
"Fel ymgynghorydd i Lloyd George roedd yn un o'r bobl oedd yn gyfrifol am drefnu'r rhyfel am gyfnod," meddai Dr Williams.
Mae ei bapurau yn y Llyfrgell Genedlaethol yn dangos faint o wybodaeth oedd ganddo am hynt y rhyfel ond hefyd ei "ddadrithiad ynglŷn a'r ffordd roedd yr holl beth yn wastraff adnoddau, gwastraff bywyd," meddai Dr Williams.
'Gwastraffus'
"Dros y cyfnod yma yn arbennig mae rhywun yn gweld ei fod yn gweld bod rhyfel yn beth aflan a gwastraffus ac erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf roedd wedi troi at y syniad bod angen sicrhau, orau gallwn ni, nad ydy rhyfel yn parhau."
Doedd ymgyrchu dros heddwch ddim yn beth newydd yng Nghymru - roedd pobl fel Henry Richard, yr apostol heddwch o Dregaron, yn gwneud hynny yn y 19eg ganrif.
"Roedd Henry Richard yn heddychwr egwyddorol," meddai Dr Williams, "yn yr ystyr ei fod yn gwrthod unrhyw ffurf ar drais a'i bod yn well troi'r boch arall pan mae rhywun yn bygwth eich bywyd.
Image copyright Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru Image caption Y fam i dri milwr, Minnie James, a David Davies yn agoriad y Deml yn 1938. Ar y dde mae'r pensaer Percy Thomas a enillodd wobr Frenhinol am yr adeilad
"Roedd yn credu y gallen ni, maes o law, symud i ryw fath o gymdeithas fyd-eang lle nad yw arfau'n bodoli; ei gred oedd ein bod ni fel bodau dynol yn ddigon rhesymegol yn y pen draw i ddeall taw diarfogi oedd yr hyn oedd raid ei wneud.
Heddychwr 'ymarferol'
"Ond mae David Davies yn wahanol. Doedd e ddim yn gweld ein bod ni'n fodau rhesymol yn hynny o beth a hefyd roedd yn fwy o Galfinydd rhonc na Henry Richard ac yn credu yn y syniad ein bod ni'n anochel yn mynd i greu drwg yn ein bywydau a bod trais yn rhan o hynny.
"Roedd yn teimlo yn y pen draw, os ydych chi'n mynd i gadw trefn ar y lefel ryngwladol mae angen y bygythiad yma o rym anorchfygol," meddai Dr Williams
"Felly roedd ganddo'r weledigaeth yma y byddai'r holl wledydd yma'n penderfynu dod at ei gilydd a gweithredu yn ôl y gyfraith, rhoi'r arfau mwyaf pwerus i'r gyfundrefn ganolog yma a bod heddlu rhyngwladol yn gweinyddu'r gyfraith. Dyna oedd ei weledigaeth ac ar ôl y rhyfel aeth ati i geisio hybu'r achos.
"Ond heddychwr ar sail ymarferol yn hytrach na sail egwyddorol oedd e."
Image copyright Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru Image caption Yn nghalon y Deml, mewn claddgell, mae enwau dros 35,000 o filwyr gafodd eu lladd yn y Rhyfel Mawr wedi eu hysgrifennu mewn llyfr
Syniadau tebyg oedd gan Woodrow Wilson, Arlywydd UDA, a geisiodd sefydlu cynghrair y cenhedloedd i gynnal cyfraith ryngwladol ac annog cyflafareddu (arbitration) rhwng gwledydd, sef proses o drafod pan fo anghydfod, yn hytrach na throi at arfau.
Er i gynghrair y cenhedloedd fethu, y math yma o syniadau wnaeth arwain at sefydlu'r Cenhedloedd Unedig.
'Cymru'n arwain y ffordd'
"Fe allen ni edrych ar y Deml Heddwch fel rhyw fath o uchafbwynt i'r gweithgarwch yma," meddai Dr Williams.
Cafodd yr adeilad ei agor yn 1938 gan fam oedd wedi colli tri mab yn y rhyfel, Mrs Minnie James o Ddowlais.
"Roedd gan David Davies a llawer o bobl yn yr un cylch ag e yn y cyfnod y meddylfryd yma fod Cymru yn mynd i arwain y ffordd o ran yr ymgyrch heddwch ar lefel ryngwladol," meddai Dr Williams.
"Mae hyn yn ddiddorol yn ei hunan achos mae Cymru'n dal i fod yn rhan o'r Deyrnas Gyfunol, does ganddi ddim ryw lawer o statws ar y gwastad rhyngwladol ond mae David Davies a'i debyg yn dweud, 'dyma'n cenhadaeth ni, dyma rydyn ni'n mynd i'w gyfrannu at y byd'.
Image caption Mae Dr Huw Williams yn ddarlithydd athroniaeth sydd wedi astudio syniadau David Davies wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf
"Felly mae'r canfyddiad yma o Gymru fe cenedl ryngwladol neu genedl sy'n rhoi pwyslais ar ryngwladoledd i raddau helaeth yn gallu cael ei gysylltu gyda phobl fel David Davies a'r cyfnod yma ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf.
"Mewn ffordd mi allech chi ddweud taw dyhead ac uchelgais y sawl sy'n gweithio ac ynghlwm â'r Deml Heddwch heddiw yw i geisio cadw at yr egwyddor hynny fod Cymru, yn ei ffordd ei hunan, yn rhan flaenllaw o'r ymdrech heddwch rhyngwladol.
"Yr elfen drasig i'r Deml Heddwch wrth gwrs yw ei fod wedi cael ei godi yn 1938 a'r flwyddyn wedyn roedd Ewrop mewn rhyfel arall..."
Cadw'r fflam yn fyw
Mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, prif denantiaid y Deml, yn cynnal llu o ddigwyddiadau i ddathlu agoriad yr adeilad a chofio diwedd y Rhyfel Mawr drwy fis Tachwedd 2018.
Maen nhw'n cadw treftadaeth adeiladwyr heddwch Cymru yn fyw meddai Susie Ventris-Field, Prif Weithredwr y ganolfan
"Rydyn ni wedi bod yn cofio'r golled a'r awydd i greu heddwch i'r dyfodol ac edrych ar sut mae Cymru wedi cyfrannu tuag at hynny," meddai.
"I wlad fach mae Cymru wedi chwarae rôl anhygoel o ysbrydolgar - y gwrthwynebwyr cydwybodol, y rhai wnaeth roi lloches i ffoaduriaid Gwlad Belg a'r ddeiseb a arwyddodd traean o fenywod Cymru yn y 1920au, 360,000 ohonyn nhw, yn gofyn i'r Unol Daleithiau ymuno â chynghrair y cenhedloedd i sicrhau heddwch."
Enghreifftiau eraill meddai Susie Ventris-Field yw neges ewyllys da yr Urdd, mudiadau fel Cymru-Cuba a Cymru-Nicaragua, protestwyr Comin Greenham yr 1980au a ddechreuodd yng ngogledd Cymru a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol Llywodraeth Cymru.
Hefyd o ddiddordeb:
Gwybodaeth bellach:


description: Cartref Hedd Wyn yn dod i'r brig yng Ngwobrau RICS gan dderbyn canmoliaeth uchel gan y beirniaid.

title: Yr Ysgwrn yn ennill gwobr cadwraeth adeilad

fasttext_language: cy


description: Scarlets yn colli oddi cartref yng Nghaeredin yn y Pro 14 nos Wener.

title: Pro 14: Caeredin 31-21 Scarlets


description: Dedfrydu Christopher Kerrell i garchar am oes gyda lleiafswm o 25 mlynedd dan glo am ladd ei gyn-wraig yn Nhrefyclo.

title: 25 mlynedd dan glo am lofruddio gwraig gyda morthwyl


description: Heddlu Gogledd Cymru yn apelio am dystion ar ôl lladrad arfog ym Mhrestatyn.

title: Apêl wedi lladrad arfog yn Sir Ddinbych


description: Buddugoliaeth annisgwyl i Rotherham yn erbyn Abertawe yn y Bencampwriaeth.

title: Y Bencampwriaeth: Rotherham 2-1 Abertawe


description: Y gwaith yn dechrau ar godi cofeb yng Nghaerdydd i ddathlu ieithoedd rhyngwladol.

title: Cofeb i ddathlu ieithoedd rhyngwladol


description: Adroddiad arbennig i gofio Eisteddfod y Gadair Ddu yn 1917

title: Adroddiad arbennig: Hedd Wyn


description: Beth sy'n gwneud aderyn fach 'digon taclus'? Elfyn Llwyd sy'n trafod ei hobi anarferol

title: Beth yw eich hobi... Elfyn Llwyd?


description: Roedd Kate Roberts yn teithio'r byd fel menyw gref

title: Kate Roberts enwog arall Cymru

maintext:
Ydych chi wedi clywed am Kate Roberts, y fenyw gref o'r Fenni? (nid i'w chymysgu â Kate Roberts yr awdur...)
Roedd Kate, neu Vulcana, o roi ei henw llwyfan, yn ddynes gref (strongwoman) broffesiynol, a deithiai'r byd yn dangos ei doniau a'i chryfder.
Image copyright Casgliad y Werin
Ganwyd Miriam Kate Williams tua 1875, yn ferch i bregethwr o Iwerddon. Nid yw'n glir yn lle y ganwyd hi, ond erbyn cyfrifiad 1881, roedd hi'n byw â'i theulu yn Aberdâr, ac yn hwyrach yn Y Fenni.
Roedd sôn ei bod hi wedi bod yn gryf erioed - mae straeon ei bod hi wedi cario organ ei hysgol ar ei phen ei hun, ac wedi atal ceffyl ar ffo ym Mryste pan oedd hi'n 13 oed.
Ddwy flynedd yn ddiweddarach, dechreuodd hyfforddi yng nghampfa William Hedley Roberts yn Y Fenni, a oedd yn cynnal sioeau acrobatig ac arddangos cryfder.
Image copyright Official Atlas & Vulcana Archive Image caption Vulcana yn codi dynes uwch ei phen, ag un fraich! Mae tystiolaeth gan gynulleidfaoedd yn dweud ei bod yn medru codi dyn 12 stôn yr un ffordd
Syrthiodd y ddau mewn cariad, ac er ei fod ddeng mlynedd yn hŷn na hi, ac yn briod, penderfynodd y ddau redeg i ffwrdd â'i gilydd. Ymddangosodd y ddau gyda'i gilydd mewn sioe yn Llundain yn 1892, a dyna ddechrau ar ei gyrfa broffesiynol fel Vulcana.
Dechreuodd y ddau berfformio mewn theatrau cerdd fel Vulcana ac Atlas, yn cyflawni campau o gryfder aruthrol. Gan fod William yn briod, ni allodd y pâr briodi erioed, ac er mwyn osgoi sgandal, roedden nhw'n honni eu bod yn frawd a chwaer, a oedd yn ychwanegu naws o chwedloniaeth i'r cwpl cryf.
Vulcana, yn sicr, a oedd yn denu'r tyrfaoedd i'w sioeau - roedd hi'n eithradol o gryf, ond hefyd yn brydferth iawn. Nid oedd yna gymaint o ferched cryf yn perfformio, o'i gymharu â dynion cryf, ac roedd gorchestion Kate yn anhygoel.
Roedd hi'n enwog am allu codi dyn maint llawn uwch ei phen gydag un law. Un o'i champau enwocaf oedd Tomb of Hercules, ble'r oedd hi'n plygu am yn ôl ar ei phedwar, roedd darn o bren yn cael ei osod ar ei habdomen, ac yna dau geffyl a dyn yn sefyll arno!
Image copyright Llyfrgell Genedlaethol Cymru Image caption Erthygl yn Yr Herald Cymraeg yn canmol sioe Vulcana ac Atlas yn Lerpwl, 27 Medi 1904
Ynghyd â pherfformio ledled y Deyrnas Unedig, roedd Vulcana ac Atlas hefyd yn perfformio ar draws Ewrop a hyd yn oed yn Awstralia. Enillodd hi hefyd dros 100 o fedalau am godi pwysau yn ystod ei gyrfa.
Arloesol
Roedd hi'n anarferol iawn yn yr Oes Fictoriaidd fod gan ddynes yrfa o gwbl, heb sôn am yrfa fel yr un yma. Ond llwyddodd i gynnal gyrfa a magu ei theulu yr un pryd - roedd gan William a hi chwech o blant, heb i unrhyw un sylweddoli nad oedden nhw'n frawd a chwaer wedi'r cyfan!
Dyma ddynes arloesol o gyfnod ble nad oedd gan fenywod lawer o hawliau, na bywyd oedd yn llawer mwy na chadw tŷ. Roedd llawer o erthyglau amdani ble'r oedd hi'n annog merched i wneud ymarfer corff er lles eu iechyd. Roedd hi hefyd yn cefnogi'r mudiad dillad synhwyrol i ferched, a oedd yn ymgyrchu yn erbyn dillad peryglus a thynn i ferched, fel y staes (corset).
Image copyright Official Atlas & Vulcana Archive Image caption Roedd rhai o wisgoedd perfformio Vulcana yn fwy addurnedig a 'benywaidd', a oedd yn rhoi argraff wahanol i 'godi pwysau'
Gweithiodd yn y byd perfformio tan yr 1930au, ond yn anffodus, yn 1939, cafodd ei tharo gan gerbyd yn Llundain a derbyn niwed difrifol i'w hymennydd. Er nad oedd ei bywyd hi'r un fath wedi hynny, goroesodd tan 1946, pan fu farw ychydig fisoedd ar ôl ei phartner a'i merch ieuengaf.
Heddiw, mae'n cael ei chofio fel arloeswraig yn y byd perfformio a chryfder, a ffeminydd a geisiodd newid rôl merched mewn cymdeithas.


description: Yr A477 yn Sir Benfro, rhwng Sanclêr a Doc Penfro, wedi ei chau yn dilyn gwrthdrawiad difrifol rhwng car a lori.

title: Ffordd yn Sir Benfro ynghau wedi gwrthdrawiad difrifol


description: Mark Drakeford yn gwrthod honiad nad oes ganddo'r angerdd angenrheidiol i fod yn brif weinidog nesaf Cymru.

title: Drakeford yn gwrthod honiad fod ganddo 'ddiffyg angerdd'

maintext:
Image caption Dywedodd Mark Drakeford nad oedd yn edrych ymlaen at gael ei holi gan y cyfyngau
Mae'r ffefryn ar gyfer ras arweinyddiaeth Llafur Cymru wedi gwrthod honiad nad oes ganddo'r angerdd angenrheidiol i arwain Cymru.
Daw sylwadau Mark Drakeford ar ôl iddo gyfaddef nad oedd ganddo "unrhyw uchelgais personol i fod yn brif weinidog".
Ond mynnodd yr Ysgrifennydd Cyllid y byddai'n gweithio'n "ddiflino a gyda fy holl egni" pe bai'n llwyddiannus.
Roedd yn ymateb i feirniadaeth gan yr ymgeiswyr eraill yn y ras i olynu Carwyn Jones, ar ôl iddo ddatgan fod yna rannau o rôl y prif weinidog na fyddai'n "edrych ymlaen atynt".
Dywedodd fod y rhain yn cynnwys sesiwn Cwestiynau'r Prif Weinidog a chael ei holi gan y cyfryngau.
Dywedodd Eluned Morgan, Gweinidog y Gymraeg, sydd yn cystadlu yn erbyn Mr Drakeford: "Os ydych am gael y swydd, mae'n rhaid i chi fod yn ysu am y swydd oherwydd mae yna nifer o heriau o'n blaenau mewn cyfnod digon anodd.
"Dyw pobl Cymru ddim am weld teimlad o amharodrwydd o du ymgeisydd sydd am fod yn brif weinidog."
Un arall sy'n cystadlu am yr arweinyddiaeth yw'r Ysgrifennydd Iechyd, Vaughan Gething.
Image copyright Cynulliad Cenedlaethol Image caption Tri sydd yn y ras i olynu Carwyn Jones - Eluned Morgan, Vaughan Gething a Mark Drakeford
Dywedodd aelod blaenllaw o'i dîm ymgyrchu fod y blaid Lafur "angen rhywun fydd yn ysbrydoli pobl" ar ôl 20 mlynedd o fod mewn grym.
Ychwanegodd y byddai sylwadau Mr Drakeford am ei ddiffyg hoffter o sesiwn Cwestiynau'r Prif Weinidog yn fêl ar fysedd y gwrthbleidiau.
Pan wnaeth Mr Drakeford grybwyll sefyll i olynu Carwyn Jones, dywedodd y byddai am arwain Llafur yn etholiadau'r Cynulliad nesaf ac yna camu i'r neilltu ar gyfer "cenhedlaeth newydd".
Wrth ymateb i'r feirniadaeth dywedodd Mr Drakeford nad oedd yn sefyll i fod yn arweinydd "er mwyn uchelgais personol", ond ei fod yn gwneud hynny "oherwydd fy mod yn credu mai fi yw'r person gorau i wasanaethu'r blaid a'r wlad yn ystod y cyfnod heriol hwn yn ein hanes".
Ychwanegodd y byddai'n gweithio'n "ddiflino er mwyn llwyddo yn fy nghyfrifoldebau a hynny ar ran pobl Cymru".


description: Y gwasanaeth tân yn dweud mai sigarét oedd ar fai am dân wnaeth ladd dynes a dau gi mewn tŷ yn Sir Conwy.

title: 'Tân sigarét' yn lladd dynes a dau gi yn Sir Conwy


description: Cwmni sy'n cyflenwi nwyddau diwydiannol a modurol yn cyhoeddi eu bod am gau ei ffatri yn Llanelli sy'n cyflogi 220 o bobl.

title: Ergyd i 220 o staff Schaeffler wrth gau safle Llanelli


description: Yn sgil darganfod cerdd mewn hen bapur newydd, aeth Grŵp Hanes Ardal Brychdyn â thusw o flodau i roi ar fedd milwr.

title: Grŵp hanes yn gwireddu breuddwyd gweddw'r Rhyfel Mawr

maintext:
Image copyright Grŵp Hanes Ardal Brychdyn
Mae grŵp o haneswyr o ardal Wrecsam wedi teithio i Ffrainc i wireddu dymuniad gwraig weddw gollodd ei gŵr yn y Rhyfel Mawr.
Roedd Frank Evans o Ddyffryn Moss yn un o'r Ffiwsiliwyr Cymreig. Bu farw ym mis Hydref 1918 a chafodd ei gladdu ym Mynwent Filwrol Estaples yn Ffrainc.
Flwyddyn yn ddiweddarach, anfonodd ei weddw, Hannah Evans, ddarn o farddoniaeth at bapur newydd y Wrexham Advertiser - gan ymbil ar ffurf cerdd i unrhyw un sy'n ymweld â'r fynwent osod tusw o flodau ar ei rhan.
'Wnaeth 'nghyffwrdd i'
Daeth aelod o Grŵp Hanes Ardal Brychdyn o hyd i'r apêl wrth chwilio mewn archif.
"Fe wnaeth o 'nghyffwrdd i," meddai Phill Coops, aelod o'r grŵp.
"Roedden ni wrthi'n trefnu taith i Ffrainc a Gwlad Belg ac fe benderfynais bod yn rhaid i ni roi teyrnged i Frank achos y gerdd.
"Aethom ni â blodau o Gymru efo ni, ac yn bwrpasol mynd i'r fynwent honno ar y diwrnod cyntaf."
Gwireddu dymuniad
Mr Coops osododd y tusw ar y bedd.
"Roedd o'n brofiad emosiynol a thrist iawn," meddai, "ond roedden ni'n teimlo ein bod wedi cyfrannu at wireddu dymuniadau Hannah a'r ffaith ei bod hi eisiau i rywun osod blodau ar fedd ei gŵr.
"Ac fe wnaethom ni hynny, gan ddod o'r gymuned oedd yn gartre' iddi."
Mae enwau tua 90 o filwyr fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf i'w gweld ar gofeb rhyfel cymuned Brychdyn ym mhentref Bryn-teg.
Ond mae ymchwil y grŵp hanes yn awgrymu y gallai nifer y meirw o'r ardal fod, mewn gwirionedd, mor uchel â 130.


authors:
Llyr Edwards
Gohebydd Bbc Cymru

description: Cwmni cymunedol ym Mlaenau Ffestiniog yn lansio ymgyrch i godi £10,000 er mwyn ceisio achub sinema'r dref.

title: Ymgyrch i godi £10,000 er mwyn achub sinema Blaenau


description: Mae staff Cwmni Da, Caernarfon, wedi cytuno'n unfrydol i alluogi'r perchennog i drosglwyddo'r berchnogaeth i'r gweithwyr.

title: Staff Cwmni Da yn cefnogi derbyn perchnogaeth y cwmni


description: "Peidiwch byth ag anghofio" - neges Douglas Owen, sydd bellach yn 100 oed, a oedd yn un o'r rheiny lwyddodd i ddianc o Dunkirk yn 1940.

title: 'Peidiwch byth ag anghofio': Neges y cyn-filwr 100 oed


description: Gol munud olaf gan Carlisle yn sicrhau buddugoliaeth yn erbyn yr ymwelwyr yn Adran 2.

title: Carlisle 3-2 Casnewydd


description: Mam yn dweud y bydd hi'n teimlo'n euog tra bydd hi'n fyw am gymryd prawf beichiogrwydd sydd wedi'i gysylltu gydag anableddau genedigol.

title: Primodos: Euogrwydd mam am anableddau ei merch

maintext:
Image caption Helen Surmon gyda'i mam Diane
Mae mam i ferch gafodd ei geni gydag anableddau dwys yn dweud y bydd yn "teimlo'n euog am byth" am gymryd prawf beichiogrwydd y mae'n credu wnaeth niweidio'i phlentyn.
Mae Diane Surmon yn un o tua miliwn o fenywod yn y DU a gymrodd y cyffur Primodos rhwng y 1950au a'r 70au.
Er bod astudiaeth newydd wedi cysylltu'r cyffur gyda babanod yn cael eu geni gyda chymhlethdodau, mae'r gwneuthurwyr yn mynnu nad oes tystiolaeth o hynny.
Dywedodd Mrs Surmon, sydd bellach yn 74 oed: "Mae Helen [ei merch] yn 44 oed nawr ac rwy'n dal yn teimlo'n euog.
"Fy mai i yw e. Mae Helen fel yna o'm hachos i, ac er bod pobl yn dweud na ddylech chi deimlo'n euog, mi ydych chi."
Roedd hi'n siarad wrth i ymchwil newydd sy'n honni cysylltiad rhwng y cyffur a babanod yn cael eu geni gydag anableddau dwys ac anffurfiadau gael ei gyflwyno i adolygiad gan Lywodraeth y DU.
Image caption Roedd Primodos yn brawf beichiogrwydd oedd yn rhoi canlyniadau yn llawer cynt na'r prawf arferol
Cafodd y cyffur hormon dadleuol ei roi i fenywod ym Mhrydain rhwng 1953 ac 1975 fel prawf beichiogrwydd, cyn iddo gael ei dynnu nôl oherwydd pryderon diogelwch.
Daeth y tabledi yn lle prawf wrin am eu bod yn rhoi canlyniadau yn syth - roedd y prawf wrin yn cymryd hyd at bythefnos i roi canlyniadau.
Er i ymgyrchwyr honni fod y cyffur wedi achosi cymhlethdodau mewn babanod fe gafodd camau cyfreithiol yn erbyn gwneuthurwyr gwreiddiol Primodos - Schering - eu hatal oherwydd diffyg tystiolaeth, ac fe wnaeth adolygiad llywodraethol y llynedd ddweud nad oedd tystiolaeth wyddonol yn dangos fod y cyffur wedi achosi niwed.
Pan roddodd Mrs Surmon enedigaeth i'w merch yn Ysbyty Brenhinol Gwent yn 1974, roedd hi'n gwybod fod rhywbeth o'i le.
Cafodd Helen ei geni'n ddall a gyda hydroseffalws. Pan oedd yn 12 wythnos oed dioddefodd waedlif ar ei hymennydd.
Dywedodd meddygon yn hen Ysbyty'r Waen yng Nghaerdydd na fyddai fyth yn medru siarad na cherdded, ond mynnodd Mrs Surmon - cyn-nyrs - gael barn arall yn ysbyty plant Great Ormond Street yn Llundain.
Yno y clywodd gan feddyg mai dim ond y cyffur Primodos allai fod wedi achosi anableddau Helen.
Erbyn heddiw mae Helen yn dal i ddiodde' ffitiau cyson, ac mae hi angen gofal 24 awr mewn cartref.
"Am faint bynnag y bydd Helen yn fyw, rydych chi'n beio'ch hun am fel y mae hi, a sut fywyd y mae'n mynd i'w gael," meddai Mrs Surmon.
"Byddaf yn teimlo'r euogrwydd yna tra byddai'n fyw."
Image caption Cafodd rhybudd ei osod ar becynnau Primodos gan reoleiddwyr yn y DU yn 1975, ond roedd menywod eisoes wedi bod yn ei ddefnyddio ers 18 mlynedd
Gobaith Mrs Surmon nawr yw y bydd astudiaeth newydd gan yr Athro Carl Heneghan o Brifysgol Rhydychen yn golygu y gall hi, a mamau eraill, ddechrau camau cyfreithiol yn erbyn gwneuthurwyr Primodos oherwydd yr hyn ddigwyddodd i'w plant.
Mae canlyniadau'r ymchwil wedi cael eu cyflwyno i adolygiad gan Lywodraeth y DU sy'n cael ei arwain gan y Farwnes Julia Cumberlege i'r modd y gwnaeth yr awdurdodau ddelio gyda Primodos ynghyd â materion eraill.
Canlyniad yr ymchwil yw bod "y defnydd o hormonau yn ystod beichiogrwydd yn gysylltiedig gyda risg uwch o anffurfiadau genedigol".
Dywedodd cwmni Bayer - sydd bellach wedi cymryd yr awenau gan wneuthurwyr gwreiddiol Primodos - ei fod yn ymwybodol o adolygiad gan Lywodraeth y DU i ddiogelwch meddyginiaethau ac offer meddygol.
Dywedodd llefarydd ar ran y cwmni: "Mae hyn yn dilyn adolygiad gan weithlu arbenigol annibynnol ar brofion beichiogrwydd hormon sydd eisoes wedi canfod - yn unol gyda barn Bayer ac yn seiliedig ar yr holl ddata sydd ar gael - nad yw'r dystiolaeth wyddonol yn cefnogi cysylltiad achosol rhwng y defnydd o brofion beichiogrwydd hormon, megis Primodos, gydag anffurfiadau genedigol neu erthyliad naturiol."


description: Dyn gafodd ei ganfod yn euog o lofruddio pensiynwr yn Abertawe wedi'i ddedfrydu i 31 mlynedd yn y carchar.

title: Llofruddiaeth Abertawe: Carcharu dyn am 31 mlynedd


description: Darllenwch hysbysiad preifatrwydd cystadleuaeth Gohebydd Ifanc y BBC

title: Cystadleuaeth Gohebydd Ifanc y BBC: Hysbysiad preifatrwydd

maintext:
Mae'r BBC wedi ymrwymo i gadw eich data personol a data eich teulu yn ddiogel. Y BBC
yw rheolydd eich gwybodaeth bersonol.
Bydd y BBC yn prosesu'r wybodaeth bersonol a roddwch i ni amdanoch chi a'ch plant drwy gyflwyno eich cais. Mae gennym ddiddordeb dilys yn yr wybodaeth, sef sicrhau ein bod ni'n gallu ystyried eich cais a chynnal ein cystadleuaeth.
Rydyn ni wedi ystyried effaith y dulliau prosesu arnoch chi a'ch plentyn, ac rydyn ni'n sicr ein bod ni wedi cymryd camau digonol i ddiogelu eich gwybodaeth bersonol a sicrhau ein bod ni wedi cael eich caniatâd fel rhieni. Rhaid i bawb sy'n gwneud cais i'n cystadleuaeth gadarnhau eu bod wedi cael caniatâd eu rhieni i gymryd rhan, a byddwn ni'n cysylltu â'r rhieni fel mater o drefn. Byddwn ni'n defnyddio'r wybodaeth gyswllt a roddwyd gan yr ymgeiswyr er mwyn rhoi gwybod i'r rhieni fod y BBC wedi derbyn cais gan eu plentyn.
Rydyn ni'n cydnabod y gallai eich stori fod yn cynnwys gwybodaeth sensitif (o'r enw "data categori arbennig") felly byddwn ni'n gofyn am ganiatâd penodol i ddefnyddio gwybodaeth o'r fath. Gallwch chi dynnu eich caniatâd yn ôl unrhyw bryd (oni bai fod eich cais yn llwyddiannus a bod eich stori'n cael ei defnyddio gan y BBC) drwy gysylltu â ni drwy'r cyfeiriad e-bost isod.
Cyflenwr trydydd parti, sef Stream UK, sy'n cynnal ein system geisiadau ar-lein.
Os nad ydych chi'n llwyddiannus, bydd y BBC yn dileu'r data ar ôl cyfnod o ddau fis ar ôl y dyddiad cau. Byddwn ni'n storio gwybodaeth bersonol yr ymgeiswyr a fydd ar y rhestr fer, a hynny am gyfnod o dri mis ar ôl y dyddiad cau. Bydd gwybodaeth bersonol yr enillwyr yn cael ei storio am gyfnod o 2 flynedd, am resymau rheoleiddio. Bydd enwau'r enillwyr yn cael eu cyhoeddi.
Os ydych chi'n dymuno tynnu'n ôl o'r gystadleuaeth, neu os oes gennych chi unrhyw gwestiynau am y modd rydyn ni'n trin eich data, anfonwch neges e-bost i: youngreportercompetition@bbc.co.uk
I gael rhagor o wybodaeth am eich hawliau dan gyfraith diogelu data, a gwybodaeth gyswllt ein Swyddog Diogelu Data, darllenwch yr wybodaeth am breifatrwydd. Os ydych chi'n mynegi pryder i'r BBC am y modd rydyn ni'n delio â'ch data ac os nad ydych chi wedyn yn hapus â'n hymateb, gallwch chi gyflwyno eich pryder i Swyddfa'r Comisiynydd Gwybodaeth.


description: Cynlluniau i wario miliynau o bunnau ar ddatblygu ardal pier Y Mwmbwls yn cael eu trafod yn ddiweddarach.

title: Cyngor i drafod cynllun ailddatblygu pier Y Mwmbwls


description: Ken Owens yn trafod gêm Cymru yn erbyn yr Alban penwythnos yma.


description: Heddlu'r Gogledd yn apelio am wybodaeth yn dilyn lladrad mewn siop yn Neganwy.

title: Sŵn ffrwydro yn ystod lladrad mewn siop yn Neganwy


description: Golwg ar un prosiect i godi hyder rhieni ifanc yng Ngwynedd

title: Y rhieni ifanc sy'n cael help Plant Mewn Angen

maintext:
Mae'r arian sy'n cael ei godi ar ddiwrnod Plant Mewn Angen yn gallu cael effaith enfawr ar fywydau pobl ifanc yn ein cymdeithas - un o'r prosiectau sy'n cael ei ariannu gan y diwrnod yw prosiect sy'n helpu rhieni ifanc yng Nghaernarfon.
Mae Bethan Williams yn gweithio ar y prosiect sy'n cael ei weinyddu gan fudiad Gisda (Grŵp Ieuenctid Sengl Digartref Arfon) ac yn egluro sut mae'r gwaith yn helpu pobl ifanc yn y gymuned a sut mae wedi newid bywyd un fam ifanc yn arbennig:
Image caption Catrin a Bethan: Gweithwyr prosiect Rhieni Ifanc Gisda, prosiect sy'n cael ei ariannu gyda'r arian sy'n cael ei godi noson Plant Mewn Angen sydd ar Tachwedd 16 eleni
"Mae grant Plant Mewn Angen yn talu am sefydlu'r prosiect am dair blynedd ac rydyn ni newydd orffen y flwyddyn gyntaf.
"Mae tri prif outcome 'da ni'n chwilio amdano yn y bobl rydan ni'n gweithio gyda nhw. Y cyntaf yw magu perthnasau iach gyda phobl yn gyffredinol ond gyda'u plentyn hefyd. Yr ail yw gwella sgiliau byw annibynnol, a'r olaf yw dysgu i'r bobl ifanc ddisgwyl mwy o'u hunain.
"Mae rhain yn swnio'n amcanion digon syml ar yr wyneb ond i rai o'r bobl ifanc ni'n gweithio gyda nhw, maen nhw'n sgiliau sydd ddim yn codi'n naturiol o bosib oherwydd rhywbeth yn eu gorffennol neu resymau eraill.
Unigrwydd yn elyn
"Mae lot ohonyn nhw'n isolated, does ganddyn nhw ddim ffrindiau ac yn ofn mynd allan bron. So dwi jest yn ceisio cael nhw i joio fod yn rhieni.
"Mae lot o nhw'n meddwl 'O mae bywyd ar ben rŵan' ac felly dwi yna i drio newid eu views nhw o fod yn rhieni ifanc.
"Mae'r prosiect wedi'i anelu at rieni ifanc dan 18 oed, ac ar hyn o bryd gweithio gyda mamau sengl ydw i yn bennaf.
"Mae'r rhan fwyaf o bobl dwi'n gweithio gyda nhw efo ddim llawer o gymorth adre. Lot o nhw'n ddigartref, ac yn rili vulnerable heb lawer o opportunities...'does neb wedi rhoi cyfle iddyn nhw, ac yn gyffredinol, mae pawb dwi'n gweithio efo nhw gyda rhyw fath o stori.
Stori 'G'
"Er engraifft, dwi'n gweithio efo merch o'r enw G [sydd ddim am roi ei henw llawn]. Roedd G yn dioddef o anxiety pan oedd hi'n 14- 15 oed. Roedd yn ffeindio hi'n anodd mynychu ysgol, yn enwedig dosbarthiadau llawn disgyblion eraill.
"Doedd yr athrawon ddim yn ei chredu ac yn meddwl mai chwara gêm oedd hi er mwyn cael allan o'r dosbarthiadau, felly cafodd ei rhoi mewn stafell fach unig gyda chymhorthydd am dros flwyddyn.
Yng Nghymru, mae Plant Mewn Angen yn ariannu 162 o brosiectau, gwerth dros £9.8miliwn, wnaeth newid bywydau 27,000 o blant.
Bydd £5 er enghraifft yn golygu bod merch yn ei harddegau ag anhwylder sbectrwm awtistiaeth yn gallu mynychu sesiynau celf fydd yn help iddi fynegi ei hun, ac i wneud cyfeillion hir dymor.
"Ar ôl troi 16, credai G ma'i cyffuriau oedd yr ateb. Teimlodd rhieni G na allent gynnig y cymorth yr oedd eu merch angen felly symudodd i fyw mewn hostel.
"Wedi hynny wnaeth hi gyfarfod mwy o bobl ifanc newydd, a thrio cyffuriau newydd, hyd yn oed cryfach.
"Ynghanol hyn i gyd roedd G mewn perthynas gyda dyn llawer hynach na hi ac roedd yn ei rheoli hi, rheoli beth oedd hi'n wneud, lle'r oedd hi'n mynd, ac yn rheoli ei phres.
"Tra'r oedd yn aros yn yr hostel, darganfyddodd fod hi'n disgwyl babi.
Trobwynt
"Roedd hi mewn sioc ac yn amlwg ddim yn y lle cywir i gael babi. Ond mi wnaeth y penderfyniad o roi'r gorau i'r cyffuriau a rhoi ei hun yn gyntaf.
"Dyna pryd ddaeth G atom ni am help. Symudodd i fyw yn syth i un o dai Teulu GISDA gyda'i mab. Derbyniodd gymorth ar sut i ddelio gyda materion tai, budd-daliadau, a chymorth gyda gwario arian, datblygu sgiliau magu plant a sgiliau ymarferol.
"Mae G rŵan wrth ei bodd mynd allan i'r awyr iach gyda'i mab, i'r parc ac am dro. Mae hi'n rhoi'r bywyd gorau i'w mab bach hapus, ac heb gyffwrdd ag unrhyw gyffur ers dros flwyddyn a hanner.
"Yn ddiweddar, mae hi wedi cychwyn yn Coleg Menai i astudio Social Science ac mae ei mab yn mynd i'r feithrinfa lleol.
"Mae G'n berson gwahanol iawn i'r person ddaeth am gymorth chwe mis yn ôl, mae'n llawer mwy hyderus, mae'n hapus ac yn mwynhau bywyd a bod yn rhiant ifanc!
Un o lawer...
"Ond dim ond un o nifer o straeon tebyg yw stori G. Mae gynna'i bobl ifanc dros Wynedd i gyd ac yn aml mae jest yn fater o gael nhw allan o'r tŷ.
"Ond dwi yna i roi cefnogaeth gyda materion tai, benefits a chynnig cyfleoedd addysg a hyfforddiant hefyd. Oherwydd bod y merched mor ifanc, mae cael cymorth rŵan yn creu effaith am byth.
"Mae rhai wedi dechrau gweithio neu, fel G, mynd i'r coleg a mae'n bwysig bod nhw wedi dysgu gwneud hyn rŵan.
Pwysigrwydd ymateb yn syth
"Efallai mewn rhyw flwyddyn ar ôl cael y babi fyddai pethau wedi gwaethygu ac efallai fyddan nhw'n teimlo bod eu hamser nhw ar ben, ac felly mae cynnig cymorth yn syth mor werthfawr, a dyna pam mae'r prosiect yma wedi bod mor llwyddiannus.
"Weithiau mae jest yn fater o fod yna iddyn nhw...i ddweud wrthyn nhw, wyt ti'n rhiant ifanc, ti'n gwneud yn ffab...dydi dy fywyd di ddim ar ben.
"Mae hyder llawer o'r pobl dwi'n gweithio gyda nhw wedi'i nocio a nocio eto, tan fod ganddyn nhw ddim ffydd yn eu hunain o gwbl. Felly mae'n bwysig fod y prosiect yma'n medru helpu i ailadeiladu'r hyder yna."
Mae Plant Mewn Angen yn digwydd ar ddydd Gwener Tachwedd 16 eleni.
I gyfrannu at Plant Mewn Angen, ewch i'r wefan


description: Andrew RT Davies AC wedi trydar bod dedfryd y cyn-wleidydd Simon Thomas yn "hurt o drugarog" gan ofyn i'r Twrnai Cyffredinol adolygu'r achos.

title: Dedfryd Simon Thomas yn 'hurt o drugarog'


description: Dyn o Fôn ymhlith cannoedd o bosfeistri sy'n mynd ag achos yn erbyn Swyddfa'r Post i'r Uchel Lys.

title: Achos cyn-bostfeistr gafodd ei garcharu yn yr Uchel Lys


description: Cefnogwyr yn cael mynediad i Stadiwm y Principality dair awr cyn y gic gyntaf yn erbyn yr Alban, gyda pharth di-alcohol yn cael ei dreialu yn y stadiwm.

title: Cymru v Alban: Treialu parth di-alcohol yn y stadiwm


description: O dan canllawiau newydd fe ddylai cynghorau wneud "popeth o fewn eu gallu" i gadw ysgolion gwledig ar agor.

title: Canllawiau newydd ysgolion bach yn dod i rym


description: Un o glybiau rygbi hynaf Cymru mewn trafferthion ariannol ac yn wynebu cael ei ddirwyn i ben.

title: Dyfodol ansicr yn wynebu Clwb Rygbi Castell-nedd


description: Luke Morgan a Jarrod Evans yn cael eu cynnwys yng ngharfan rygbi Cymru ar gyfer gêm agoriadol cyfres yr hydref.

title: Carfan rygbi Cymru: Dau enw newydd


description: Buddugoliaeth glir i Connacht adref yn erbyn y Dreigiau wedi brwydr galed.

title: Pro 14: Connacht 33-12 Dreigiau


description: Mae Matthew Rhys yn trafod hiraeth am Gymru a'i ysfa i wneud ffilm am Owain Glyndŵr mewn cyfweliad gyda Dewi Llwyd ar Radio Cymru.

title: Matthew Rhys: Ysu i wneud ffilm am Owain Glyndŵr

maintext:
Image caption Matthew Rhys
Mae'r actor o Gaerdydd, Matthew Rhys, yn dathlu ei benblwydd yn 44 oed heddiw ac yn dyheu am noson o gwsg fel anrheg delfrydol yn dilyn genedigaeth ei fab.
Meddai Matthew mewn cyfweliad gyda Dewi Llwyd ar Radio Cymru: "Sai'n teimlo bod fi wedi cysgu yn iawn am ddwy flynedd a hanner felly fyddai unrhyw gwsg yn cael ei dderbyn yn wresog iawn!"
Mae hefyd wedi bod yn gyfnod prysur a llwyddiannus yng ngyrfa seren The Americans a The Post wedi iddo gyrraedd y brig gan ennill Emmy eleni ar gyfer y Prif Actor mewn Drama am ei ran yn The Americans.
Cyllell â dwy fin
Meddai Matthew: "I ryw raddau dw i wedi cyrraedd rhyw fath o nod yn fy ngyrfa ond gyda'r teimlad yna mae'r teimlad arall yma o feddwl falle fod 'na mwy o bwysedd ar gyfer y perfformiad yma a sut ydw i'n dal â'r afael yma?
"Mae e'n sicr yn gyllell â dwy fin."
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Ydy Matthew Rhys yn teimlo fod e wedi cyrraedd y brig? Gwrandewch ar glip o'r cyfweliad ar raglen Dewi Llwyd ar Fore Sul, Radio Cymru.
Fel golygfa o ffilm
Meddai'r actor, sy'n byw yn Brooklyn, Efrog Newydd: "Dw i dal yn cael sioc pan dw i'n meddwl bod mab fi wedi cael ei eni yn Brooklyn. Mae'n rhywbeth mor ddierth, mor estron i fi.
"Yn aml dw i'n cerdded e yn ei pushchair dros Bont Brooklyn gyda Manhattan yn y cefn. Mae'n fy mwrw i yn ddyddiol taw hwn fydd ei filltir sgwâr e, hwn fydd e'n galw'n adref. Ac i fi mae fel rhyw olygfa o rhyw ffilm!"
Image caption Matthew Rhys a Keri Russell yn 'The Americans'
Cysylltiad â Chymru yn parhau
Meddai Matthew, sy'n siarad Cymraeg â'i fab: "Dyna'i gyd mae e'n clywed wrthaf i. Mae ei gyfri e'n dod mlaen yn dda a'i liwiau; mae e bron yn gallu cyfri i 10 yn Gymraeg.
"Mae'r awydd am Gymru yno o hyd a dw i'n siŵr byth bythoedd. Ni'n dod adref mor aml a gallwn ni.
"Dw i wedi bod yn gweitho ar brosiect Owain Glyndŵr am flynyddoedd maith ond mae ariannu rhywbeth fel 'na, yn sicr os ti'n dweud 'hoffwn i wneud e yn y Gymraeg gyda is-deitlau', ti'n clywed y drws yn cau yn glep.
"Os yw'r prosiect a'r amseru yn iawn, bydden i'n dod adref mewn eiliad gron."
Gwrandewch ar gyfweliad Matthew Rhys ar raglen Dewi Llwyd ar Fore Sul, Radio Cymru
Mwy ar Cymru Fyw


description: Seminar yng Nghaerdydd i glywed am enghreifftiau creadigol ac arloesol o ddefnyddio'r Gymraeg o fewn y sector cyhoeddus.

title: Sefydliadau'n rhannu profiadau positif o hybu'r iaith

maintext:
Image copyright Thinkstock
Mae nifer o sefydliadau cyhoeddus yn rhannu profiadau cadarnhaol o drin y Gymraeg mewn seminar yng Nghaerdydd.
Nod y digwyddiad, meddai Comisiynydd y Gymraeg, yw "dangos beth sy'n gweithio, ac ysgogi sefydliadau i ddilyn esiampl ei gilydd ac efelychu prosiectau neu arferion sydd wedi llwyddo gan eraill, fel bod profiadau siaradwyr Cymraeg yn parhau i wella".
Fis Awst wrth gyhoeddi'r adroddiad Mesur o Lwyddiant dywedodd Meri Huws fod cyfleoedd i ddefnyddio'r Gymraeg gyda sefydliadau cyhoeddus yn parhau i wella.
Ar drothwy'r seminar yn y Deml Heddwch ychwanegodd y Comisiynydd: "Rydyn ni'n gwybod bod gan bobl fwy o gyfleoedd nag erioed i ddefnyddio'r iaith. Ond, tu ôl i bob gwasanaeth neu raglen newydd o ansawdd, mae yna waith mawr yn digwydd yn y cefndir.
"Drwy godi cwr y llen ar y gwaith hwn a dysgu am brofiadau'r rhai sydd wedi mynd ati i gynllunio'u defnydd o'r Gymraeg drwy feddwl yn greadigol ac arloesol, rwyf am weld arferion llwyddiannus yn cael eu rhannu a'u trosglwyddo."
Image caption Mae Meri Huws wedi bod yn rôl Comisiynydd y Gymraeg ers 2012
Yn ystod y diwrnod bydd amryw o sefydliadau yn rhannu profiadau llwyddiannus wrth ddarparu gwasanaethau Cymraeg ac yn dweud sut maen nhw wedi cynyddu cyfleoedd i staff ddefnyddio'r Gymraeg yn y gwaith.
Un o'r enghreifftiau a fydd yn cael sylw yw gwaith ymchwil gan Brifysgol Bangor i geisio cael mwy o staff i ddefnyddio'r Gymraeg yn eu gwaith.
Yn ôl Lowri Hughes, Pennaeth Polisi a Datblygu Canolfan Bedwyr: "Roedden ni'n ymwybodol bod staff sy'n gallu siarad Cymraeg ddim bob amser yn gwneud hynny yn y gweithle, ac roedden ni eisiau deall y sefyllfa er mwyn gallu cynnig y gefnogaeth fwyaf effeithiol posib iddynt.
"Roedd gwaith ymchwil cychwynnol gydag un tîm yn dangos mai ychydig dros 25% o'r sgyrsiau rhwng swyddogion oedd yn cael eu cynnal yn Gymraeg. Fel rhan o'r ymchwil fe wnaethom ni ofyn i bump aelod o'r tîm ddefnyddio'r Gymraeg bob amser gyda chydweithwyr oedd yn eu deall.
"Wrth arsylwi effaith y prosiect, casglwyd bod y Gymraeg wedi cael ei defnyddio dros 60% o'r amser. Nawr, bydd y Brifysgol yn datblygu'r rhaglen ARFer gyda'r nod o lunio pecyn y gall sefydliadau eraill ei ddefnyddio yn eu gweithleoedd nhw hefyd."
Canran y bobl sy'n gallu siarad Cymraeg yn awdurdodau lleol Cymru:
Image caption Ffynhonell: StatsCymru
Achos arall fydd yn cael ei rannu yw gwaith Cyngor Bro Morgannwg i ddatblygu gwasanaethau Cymraeg.
Mae'r awdurdod wedi hyfforddi staff y ganolfan alwadau sy'n siarad Cymraeg i ddarparu mwy o wasanaethau drwy gyfrwng yr iaith.
Dywedodd Tony Curliss, Rheolwr Gweithredol Cysylltiadau Cwsmeriaid y cyngor: "Yr allwedd i'r llwyddiant yw gwneud y defnydd mwyaf effeithlon posibl o'n hadnoddau staff cyfyngedig.
"Rydym yn trin y Gymraeg a'r Saesneg union yr un fath, a dyw gwneud pethau yn y Gymraeg ddim anoddach na gwneud pethau yn y Saesneg."
Ychwanegodd: "Rydym yn cael yr un lefel o foddhad gan ein cwsmeriaid i ymholiadau Cymraeg ag i ymholiadau Saesneg."


description: Aelod o gabinet Cyngor Môn yn dweud y dylid ystyried codi'r dreth cyngor ar ail gartrefi yn y sir i 50%, gan efelychu Gwynedd.

title: Ystyried codi treth cyngor ar ail gartrefi Ynys Môn


description: O fis Ebrill 2019 ymlaen bydd dim modd cychwyn camau cyfreithiol i garcharu rhywun am fynd i ddyled treth y cyngor.

title: Rhoi stop ar garcharu am fynd i ddyled treth y cyngor


description: Flwyddyn ers marwolaeth Carl Sargeant, bydd ACau yn cynnal cyfarfod preifat i gofio am gyn-aelod Alun a Glannau Dyfrdwy.

title: Y Senedd yn cofio marwolaeth Carl Sargeant


description: Swyddogion Cyngor Abertawe wedi gofyn i'r bobl leol geisio codi arian i lenwi'r bwlch er mwyn ailgysylltu rhan o lwybr arfordirol ar Benrhyn Gŵyr

title: Cais i godi arian i ailgysylltu rhan o'r llwybr arfordir


description: Nyrs 30 oed o Gymru yn marw ar wyliau yn Dubai ar ôl cael ei tharo'n wael ar y daith draw o Brydain.

title: Nyrs o Gymru yn marw ar ôl trawiad ar wyliau yn Dubai

maintext:
Image copyright Tudalen JustGiving
Mae nyrs o Gymru wedi marw ar wyliau yn Dubai ar ôl cael ei tharo'n wael ar y daith draw o Brydain.
Roedd Charlotte Carter, 30, yn hedfan i'r Dwyrain Canol gyda dwy ffrind ar 29 Hydref pan ddechreuodd hi deimlo'n sâl ar yr awyren.
Yn y tacsi o'r maes awyr i'r gwesty dioddefodd ataliad ar y galon, ac er gwaethaf ymdrechion i'w hadfer mewn uned gofal dwys bu farw.
Mae un o'r ffrindiau oedd gyda hi, Megan Boyes, nawr wedi sefydlu tudalen i godi arian er mwyn ei chludo gartref a thalu am ei hangladd.
'Gofalgar a chlên'
Dywedodd Ms Boyes fod Ms Carter, oedd yn dod o Abertawe ond yn gweithio yn Llundain, wedi bod "mor gyffrous" i fynd ar y gwyliau.
Ond doedd ei ffrind heb brynu yswiriant teithio cyn mynd, gan olygu bod ei theulu nawr yn wynebu cost uchel i'w chludo hi nôl i'r DU wedi ei marwolaeth.
Mae'r dudalen JustGiving sydd wedi ei sefydlu ar gyfer y pwrpas hwnnw eisoes wedi codi £17,000 o'r targed o £30,000.
"Rydym ni eisiau helpu i godi'r arian achos, fel llawer o bobl ifanc, wnaeth Charlotte ddim prynu yswiriant teithio sy'n golygu y bydd y biliau meddygol a chost ei chludo hi nôl yn uchel iawn," meddai Ms Boyes mewn neges ar y dudalen.
Image copyright Getty Images Image caption Roedd Charlotte Carter wedi teithio i Dubai am wythnos o wyliau gyda dwy ffrind
"Roedd Charlotte yn berson gofalgar, clên a meddylgar, ac fe wnaeth hi ymroi ei bywyd i helpu eraill fel nyrs iechyd meddwl.
"Cafodd hi ei chymryd oddi wrthym ni yn llawer rhy ifanc."
Mae disgwyl i archwiliad post mortem gael ei gynnal yn y DU i benderfynu achos marwolaeth Ms Carter.
Dywedodd llefarydd ar ran y Swyddfa Dramor: "Rydym yn cynnig cefnogaeth i ddynes Brydeinig yn dilyn ei marwolaeth yn yr Emiradau Arabaidd Unedig, ac mewn cysylltiad ag awdurdodau'r Emiradau."


description: Y bachwr o Gaerfyrddin yn sgwrsio gyda Catrin Heledd

title: Ken Owens yn trafod wynebu'r Alban yn yr Hydref


description: Mae llun eiconig o'r Rhyfel Byd Cyntaf sy'n cael ei arddangos yn yr Imperial War Museum yn Llundain yn agos at galonnau un teulu o Fôn.

title: Y Rhyfel Mawr: Llun eiconig o Gymro

maintext:
Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais Hanes un o luniau mwyaf eiconig y Rhyfel Byd Cyntaf.
Mae'r llun yn un eiconig. Ers tro mae copi anferth o'r llun yn cael ei arddangos yn yr Imperial War Museum yn Llundain.
Cafodd y llun ei dynnu gan Lieutenant John Warwick Brooke, oedd yn ffotograffydd ar ran byddin Prydain yn ystod trydedd frwydr Passchendaele ger Ypres yng Ngwlad Belg.
Cafodd ei dynnu ar 1 Awst, 1917 - diwrnod yn unig wedi i Hedd Wyn farw yn yr un frwydr.
Yn ôl adroddiadau yn y wasg y llynedd, dim ond un o'r dynion yn y llun ddaeth adre'n fyw.
Ond mae rhaglen y Post Cyntaf ar Radio Cymru wedi darganfod bod un arall wedi goroesi'r rhyfel, sef William Henry Ensor o Falltraeth ar Ynys Môn.
Image copyright Llun Teulu
Bu ei wyres, Kathryn Robyns - sy'n gyn-athrawes yn Ysgol Uwchradd Bodedern - ar y rhaglen fore Mercher yn sôn mwy am yr hanes.
"Doeddwn i heb sylweddol tan ychydig yn ôl ei fod o'n llun enwog tan i mi weld llyfr yn yr ysgol am y Rhyfel Mawr," meddai.
"Nes i sylweddoli'n syth mai llun o 'nhaid oedd o wrth gwrs.
"Roedd adroddiad papur newydd y llynedd yn dweud mai'r dyn yn y blaen sy'n edrych yn syth at y camera oedd yr unig un i oroesi, ond roeddwn i'n gwybod yn wahanol."
Aeth William Henry Ensor i'r rhyfel yn Ionawr 1915.
Roedd yn arolygwr tir o Falltraeth ar Ynys Môn, ond yn dilyn cyfnod byr o hyfforddiant cymorth cyntaf ym Mhrestatyn, cafodd ei anfon i faes y gad.
Roedd yn 31 oed, ac yn ôl Kathryn Robyns: "Roedd o wastad yn deud fod o ddim isho mynd i ryfel i ladd, ond y ffordd orau iddo fo helpu'r achos oedd mynd fel cludwr stretsieri.
"Doedd o ddim yn siarad llawer am y rhyfel, ond mi ydw i'n ei gofio fo adeg Sul y Cofio... fydda fo isho cwmpeini bryd hynny, ac o'n i'n eistedd hefo fo sawl tro.
"Roedd o'n crio drwy'r rhaglen (Seremoni'r Cofio) yn enwedig pan oedd y pabi coch yn disgyn.
Image caption Kathryn Robyns yn trafod y llun gyda Dylan Jones o'r Post Cyntaf
"Dwi'n cofio fo'n sôn mai'r peth oedd yn ei daro fo fwyaf oedd colli ffrindiau.
"Un enw dwi'n gofio oedd Gruff Penygroes... dwi'm yn gwbod os oes un o'r gwrandawyr yn gwybod pwy fasa fo."
Bu farw William Henry Ensor o achosion naturiol yn 1969. Roedd yn 83 oed.
Bydd ei wyres yn ei gofio y Sul hwn.
"Dydw i ddim yn un am bethau militaraidd fel arfer. Ond roedd taid yn arwr i mi am ei fod yn ddyn mor garedig, ac mi fyddai'n gwylio'r seremoni o Neuadd Albert ddydd Sul er mwyn cofio amdano fo."


authors:
Siôn Pennar
Gohebydd Bbc Cymru

description: Rhybudd y byddai cau Canolfan Fwyd Cymru ym Modnant, Sir Conwy yn "golled fawr" i amaeth yn yr ardal.

title: Cau canolfan fwyd yn 'golled fawr' i Ddyffryn Conwy


description: Y Cynghorydd Gareth Thomas eisiau'r "adnoddau gorau" i fod ar gael i bob plentyn yn y sir.

title: 'Adnoddau yn hollbwysig i blant ac athrawon'


description: Llys yn achos pedwar dyn sydd wedi'u cyhuddo o dreisio a masnachu rhyw yn clywed gan ferch sy'n honni iddi hi a'i ffrind gael eu cam-drin.

title: Achos cam-drin: 'Pedwar neu bump yn cael rhyw â'm ffrind'

maintext:
Image copyright Google
Mae rheithgor yn achos pedwar dyn sydd wedi eu cyhuddo o dreisio a masnachu rhyw wedi clywed tystiolaeth gan un o'r merched sy'n dweud iddi gael ei cham-drin.
Dywedodd yr achwynydd, oedd yn 15 oed ar y pryd, y byddai hi a ffrind arall yn cael eu casglu gan y dynion o'r cartref plant yn Wrecsam ble roedden nhw'n byw.
Mae John Delaney, John Purcell, Todd Wickens a John McGrath yn wynebu cyfanswm o 19 cyhuddiad o gam-drin, a hynny'n dyddio rhwng Rhagfyr 2011 ac Ebrill 2012.
Dywedodd y ferch y byddai'r dynion, sydd i gyd o'r gymuned deithwyr, yn mynd â nhw i westai cyfagos ble bydden nhw'n cael rhyw gyda nhw.
'Dihangfa'
Ar un achlysur, meddai, roedd hi'n cael rhyw gydag un o'r diffynyddion pan edrychodd hi draw a gweld pedwar neu bump o ddynion yn cael rhyw gyda'i ffrind tra'i bod hi'n sâl ar ôl yfed alcohol.
Clywodd Llys y Goron Yr Wyddgrug y byddai'r merched yn cael eu gadael mewn llefydd anghysbell os nad oedden nhw'n cael rhyw gyda'r dynion.
"Roedden nhw'n gwybod faint oedd ein hoedran ni," meddai.
Dywedodd y byddai'r dynion yn mynd â nhw i westai ble roedd modd mynd i ystafelloedd heb orfod pasio'r dderbynfa, ac felly doedd gan staff ddim syniad faint o ddynion oedd yn yr ystafell.
Pan ofynnwyd iddi pam eu bod nhw wedi cael rhyw gyda'r dynion, dywedodd: "Bydden ni'n dweud 'ia' achos fyddai o ddim yn stopio, roeddech chi'n dweud 'ia' er mwyn stopio nhw rhag plagio chi.
"Pam oeddwn i'n rhoi fy hun mewn sefyllfa roeddwn i'n ei gasáu cymaint? Ond roedd o'n ddihangfa o'r cartref ac achos o'r yfed doeddech chi ddim yn meddwl.
"Roedden ni'n mynd nôl achos fod o'n normal, dwi ddim yn gwybod pam."
Ychwanegodd y byddai un o'r dynion, John Delaney, yn "ceryddu'r dynion eraill am drio cysgu efo fi ond fo fyddai'n dod â nhw nôl".
"Dwi'n meddwl ei fod o'n chwarae gemau ac esgus fod ganddo fo ots," meddai.
Mae John Delaney, John Purcell a Todd Wickens yn gwadu treisio a masnachu rhyw, ac mae John McGrath yn gwadu treisio. Mae'r achos yn parhau.


description: Cyflog Byw yn codi i £9 yr awr wrth i ymchwil newydd ddangos fod chwarter gweithwyr Cymru yn ennill llai na'r cyflog byw presennol.

title: Cyflog Byw yn godi 25c i £9 yr awr


description: Rhybudd gan y gwasanaeth tân am bobl sy'n manteisio ar y cyfle i waredu gwastraff peryglus a niweidiol drwy ei daflu ar goelcerthi.

title: Rhybudd am daflu 'gwastraff peryglus' ar goelcerthi


description: Ymgynghorydd yn dweud bydd y cynllun "Un Llwybr Canser" yn cynnig mwy o gefnogaeth i gleifion.

title: Targed amser newydd yn rhoi 'mwy o gefnogaeth' i gleifion

maintext:
Mae ymgynghorwyr ac elusennau yn gobeithio y bydd cyflwyno un targed amser newydd i gleifion canser yng Nghymru yn cyflymu diagnosis a gwella cyfraddau goroesi.
Y gobaith yw y bydd cyflwyno "Un Llwybr Canser" yn caniatáu i'r system adnabod yn well lle mae'r rhwystrau yn digwydd er mwyn blaenoriaethu buddsoddiad i'w datrys.
Mae astudiaethau rhyngwladol yn dangos fod cyfraddau goroesi canser yn y DU, ac yn enwedig yng Nghymru, yn wael iawn o'i gymharu â llawer o wledydd Ewropeaidd neu wledydd eraill â systemau gofal iechyd tebyg.
Yn ôl Dr Huw Jones, ymgynghorydd yn Ysbyty Glan Clwyd, bydd y cynllun newydd yn golygu bod mwy o gefnogaeth i gleifion canser: "Ar y funud, dyw rhai o'n cleifion ni ddim yn cael dim cefnogaeth am fisoedd ac yn byw a'n poeni bod y ddrwgdybiaeth yna."


description: Pennaeth National Theatre Wales yn dweud ei bod hi'n "agored i drafodaeth" ynglŷn â llwybr datblygiad y cwmni.

title: Pennaeth cwmni theatr yn 'agored i drafodaeth'


description: Mae dyn o'r Mwmbwls wedi ei gael yn euog o lofruddio ei wraig a cheisio gwneud iddo edrych fel hunanladdiad.

title: Achos Y Mwmbwls: Dyn yn euog o lofruddio ei wraig


description: Un o luniau mwyaf eiconig y Rhyfel Byd Cyntaf yn dangos Cymro o Fôn a oroesodd y rhyfel.

title: Hanes un o luniau mwyaf eiconig y Rhyfel Byd Cyntaf


description: Prif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru'n dweud ei bod hi'n bryd "trafod" cyfreithloni cyffuriau, wrth iddo adlewyrchu ar ei yrfa.

title: Prif Gwnstabl: 'Amser trafod' cyfreithloni cyffuriau


description: Pobl sy'n tynnu lluniau o wrthdrawiadau yn cael eu hannog i feddwl am ddioddefwyr a'u teuluoedd cyn eu rhoi ar y cyfryngau cymdeithasol.

title: 'Meddyliwch' cyn tynnu llun o wrthdrawiad ffordd


description: Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig wedi annog ffermwyr i fod â "meddwl agored" ynglŷn â'i hargymhellion ar gyfer ffermio a chefn gwlad.

title: Brexit: Dylai ffermwyr Cymru gadw 'meddwl agored'


description: Fideos feiral y cogydd Chris 'Foodgasm' Roberts o Gaernarfon

title: 'Dwi ddim yn chef - jyst cael hwyl efo bwyd ydw i'

maintext:
Image copyright chris roberts Image caption Coginio ar farbeciw ar lan y Fenai yng Nghaernarfon: "Be gei di well?"
Ers iddo roi fideo o'i hun yn coginio ar ben bryn uwchben Caernarfon ar Facebook mae pethau "wedi mynd yn nyts" i Chris 'Foodgasm' Roberts.
Mae miloedd o bobl yn dilyn tudalen y Cofi 32 mlwydd oed sy'n caru bwyd a degau o filoedd wedi gwylio ei fideos ohono'n coginio yn ei steil ddihafal ei hun ar dân agored efo'i gi, Roxy.
O nos Wener Tachwedd 2, bydd doniau Chris i'w gweld yn ei gyfres deledu ei hun ar S4C, 'Bwyd Epic Chris', ac ychydig yn ôl, fuodd yn sgwrsio gyda Cymru Fyw am ei ethos coginio:
"Dwi ddim yn chef - jyst cael hwyl efo bwyd ydw i!" meddai Chris, sydd fel arfer yn gweithio fel swyddog cefnogi i bobl ag anableddau dysgu yng Nghaernarfon.
"Jyst dros dri mis a hannar yn ôl o'n i'n cychwyn page Facebook a ma' jyst 'di mynd yn nyts ers hynny!
"Nath o gychwyn jyst cyn Dolig pan wnaeth mêt i fi (sy'n gweithio i gwmni teledu) ffonio yn gofyn os o'n i am wneud fideo bach - oedd o 'di gweld mod i wedi rhoi lot o luniau bwyd ar Facebook.
"So aethon ni i fyny i ben Twthill a gwneud pigs in blanket a sbrowts a hwnna oedd y fideo cynta'.
"Be oedd yn nyts i fi oedd faint o bobl 'nath 'neud y recipe ar ddiwrnod Dolig - o'n i'n blown away, o'n i methu coelio'r peth!"
Image copyright Chris Roberts Image caption Chris Roberts a Roxy yn coginio ar ben Twthill uwchben Caernarfon cyn Nadolig 2016: "Fydd gan Roxy agent ei hun cyn bo hir!"
Dysgu o gamgymeriadau
"Mae cwcio'n cadw fi allan o drwbl!" meddai Chris, sydd heb gael unrhyw hyfforddiant fel cogydd.
"Wedi dysgu fy hun ydw i - dyna'r ffordd ora'.
"Dros y blynyddoedd dwi 'di cael llwyth o failures a dwi wedi dysgu drwy neud mistêcs - ti'n dysgu mwy drwy neud mistêcs."
Roedd bwyd da yn rhan fawr o'i fagwraeth, meddai Chris.
Pan oedd ei ffrindiau yn gwylio cartŵns roedd y Chris saith oed yn gwylio rhaglenni Keith Floyd, Two Fat Ladies a Rick Stein, sy'n dal yn arwyr iddo.
Roedd ei nain hefyd yn ddylanwad.
"Oedd pawb yn dre yn nabod Nain, Mrs Robaij, Post Bach, oedd hi'n gymeriad mawr yn dre," meddai.
"Roedd Nain yn old school, oedd hi'n briliant yn cwcio - un o'i favourites hi oedd beef stew, oedd yn briliant, ac roedd hi'n 'neud watercress soup a stinging nettles soup. Oedd hi'n mynd allan i hel dail poethion ac yn gallu eu hel nhw heb gael ei stingio.
"Oedd dad yn hela lot hefyd felly roedd 'na bob tro ffesants a cwningod yn hongian yn y garej - so o'n i'n byta bwyd fel'na pan o'n i'n ifanc a byth ofn trio petha' newydd," meddai.
Prynu'n lleol
Un o brif negeseuon Chris ydy prynwch gig a chynnyrch lleol a'i athroniaeth ydy bod rhaid i anifail gael bywyd da, free range, cyn iddo ei goginio a'i fwyta.
Gan fod ganddon ni "y cig gora' yn y byd, y lamb gora', y beef gorau", cyngor Chris ydy cefnogi eich cigydd lleol a phrynu ganddyn nhw.
"Mae pobl yn mynd i supermarkets a dydyn nhw ddim yn gwybod o lle mae'r cig yn dod.
"Mae lot o'n ffrindiau i'n cwcio lamb a Awstralia a New Zealand a cyw iâr o Poland - ma'n stiwpud.
"Ma' pobl yn meddwl bod bwtsiars ychydig bach mwy drud ond ti'n talu am quality gwell ac yn y diwadd neith dy fwtsiar di edrych ar dy ôl a gei di dîls gynno fo.
Image copyright Chris Roberts Image caption "'Dan ni'n byw ar y Fenai lle mae'r bwyd môr gora' yn y byd"
"Os ti'n mynd at y bwtsiar bob wsos, jyst i siarad weithiau, dim rhaid i chdi brynu dim byd, maen nhw'n hapus i helpu."
Coginio efo tân ydy hoff ffordd Chris o goginio a chig sy'n boblogaidd ar Facebook, meddai.
Ond ychydig sy'n gwybod mai bwyd môr ydy ei angerdd mwyaf.
Mae'n gynnyrch lleol nad ydyn ni'n gwneud hanner digon ohono meddai.
"'Dan ni'n byw ar y Fenai lle mae'r bwyd môr gora' yn y byd ond dydi tri chwarter pobl Caernarfon ddim yn licio bwyd môr, neu ma' ganddyn nhw ei ofn o neu ddim yn gwybod sut i'w wneud o.
"Mae'n bechod. Does 'na 'run seafood restaurant o gwmpas, mae o'n nyts achos mae gynnon ni'r petha' gorau yn y byd, fel oysters Menai a'r mussels gorau yn y byd!
"Mae bob dim yn cael ei ecsportio i Ffrainc a Sbaen a maen nhw'n chargio llwyth amdanyn nhw, lle 'da ni eisiau cael gwared ohonyn nhw i gyd!"
Image copyright chris Roberts Image caption Mae Chris ar dân i danio'r barbeciw ym mhob tywydd
Dywed Chris ei fod wedi cael cynigion gan gwmnïau teledu a bod 'na ambell beth ar y gweill.
"Dwi methu sôn amdanyn nhw rili ond mae o jyst yn nyts," meddai.
Mae'n edrych ymlaen ar hyn o bryd at ŵyl mae'n ei chynnal fis Awst o'r enw Chrisfest, lle bydd yn coginio ar dân agored i ryw 40 o bobl.
Gyrfa mewn golff
Mae hefyd wedi cael cynigion i weithio fel cogydd ond dydi o ddim am droi ei hobi yn yrfa - mae wedi dysgu'r wers honno o'i yrfa fel cystadleuydd golff proffesiynol.
Am saith mlynedd roedd Chris yn cystadlu ar lefel broffesiynol yn taro peli golff fel un o gystadleuwyr y Long Drivers European Tour.
Rhwng 18 a 25 mlwydd oed fe deithiodd drwy Ewrop a'r Unol Daleithiau yn cystadlu ar y lefel uchaf ac fe ddysgodd lawer am fwydydd a diwylliannau'r byd yn y cyfnod hwnnw.
"Ti'n cael dy sponsro i fynd rownd y byd yn hitio peli golff yn bell!" meddai.
"'Na'th hynna agor fy llygaid efo bwyd hefyd.
Image copyright Chris Roberts Image caption Chris ifanc yn golffio
"Be' dwi'n licio ydy cwcio efo tân. Allan o bob culture bwyd, tân ydy bob dim.
"Tasan ni'n mynd nôl 100 mlynedd roedd pawb yn cwcio efo tân a 'da ni wedi colli'r sgil yna. 'Dan ni i gyd efo electric hobs, ond cwcio efo tân ydy'r peth gora'."
Mae'n edmygu'r cogydd Tomos Parry o Ynys Môn ond ei arwr mawr ydy cogydd byd-enwog sydd hefyd yn coginio'n syml ar dân agored, sef Francis Mallmann o Batagonia.
"Dwisho mynd i Batagonia," meddai Chris. "Gafodd Dad ganser pan oedd o tua 50 a 'nath o guro hynna a phenderfynu ei fod o isio gwneud be' oedd o isio, so mi aeth o i Batagonia tua pum gwaith i gyd, i sgota a cwcio efo gauchos.
"Dwi jyst a marw isho mynd a cwcio yno efo tân, asado-style."
Mae Chris yn feirniadol iawn o gogyddion teledu sy'n cael tîm o gogyddion eraill i'w helpu oddi ar y camera, meddai.
"Ti'n cael rhaglenni lle maen nhw'n ffilmio fo i gyd mewn diwrnod neu ddau a ma nhw'n cael chefs eraill i 'neud y bwyd - dwi ddim yn licio hynna, dwi'n licio pethau ti methu eu cuddio, ac roedd Keith Floyd yn neud o'n well na neb.
"Bwyd go iawn, bwyd syml, secsi - ti methu guro fo!"


description: Bydd Cymru yn herio'r Springboks ddydd Sadwrn, cyn chwarae Hong Kong a Chanada - i gyd ar Barc yr Arfau, Caerdydd.

title: Enwi tîm Merched Cymru i herio De Affrica ddydd Sadwrn


description: Plaid Cymru'n dweud y dylai Llywodraeth y DU orfod gofyn am ganiatâd gan Aelodau Cynulliad cyn gallu mynd i ryfel.

title: 'Dylai'r DU ddim mynd i ryfel heb ganiatâd y Cynulliad'

maintext:
Dylai gweinidogion Llywodraeth y DU orfod gofyn i'r Cynulliad cyn penderfynu mynd i ryfel neu beidio, yn ôl Plaid Cymru.
Dywedodd y blaid y dylai Aelodau Seneddol ac Aelodau Cynulliad gael dweud eu dweud er mwyn osgoi "anffodion sydd wedi methu'n aruthrol".
Ond dyw amddiffyn ddim yn bwnc sydd wedi'i ddatganoli, ac fe ddywedodd AS Ceidwadol y byddai ymgynghori pellach yn golygu risg i fywydau milwyr.
Cafodd pleidleisiau eu cynnal ymhlith ASau cyn anfon milwyr i Irac yn 2003, a chyn gwrthod cymryd camau milwrol yn Syria yn 2013.
Ond does dim gofyn cyfreithiol ar Lywodraeth y DU i ofyn am farn ASau nac ACau.
Sgil effeithiau
Yn dilyn y pleidleisiau hynny fe wnaeth rhai ddadlau fod cynsail wedi ei osod ble dylai ASau gael trafod anfon lluoedd arfog i ymladd ai peidio, oni bai ei bod hi'n argyfwng.
Ond eleni fe wnaeth y Prif Weinidog Theresa May anfon yr awyrlu i ymuno â'r UDA a Ffrainc mewn cyrchoedd awyr heb ofyn i ASau o flaen llaw.
Mae Aelodau Cynulliad yn gallu cynnal dadleuon ar ryfeloedd a pholisi tramor, ond does ganddyn nhw ddim grym cyfreithiol i orfodi Llywodraeth y DU i wrando.
Image caption Ar hyn o bryd does dim rhaid i Lywodraeth y DU gael cydsyniad Aelodau Cynulliad - nac ASau o ran hynny - i gymryd camau milwrol
Yng nghynhadledd ddiwethaf Plaid Cymru fe wnaeth aelodau bleidleisio o blaid cynnig oedd yn dweud y dylai'r ddau dŷ yn San Steffan, yn ogystal â'r Cynulliad, orfod cydsynio cyn unrhyw gamau milwrol.
Wrth siarad â rhaglen Sunday Politics Wales dywedodd Jonathan Edwards AS: "Pan mae'n dod at sgil effeithiau rhyfel, pan mae milwyr yn aml yn dychwelyd gydag anafiadau corfforol ac iechyd meddwl difrifol, trethdalwyr Cymru sy'n gyfrifol am dalu costau'r driniaeth yna drwy ein gwasanaeth iechyd.
"O ystyried hynny dwi'n meddwl ei bod hi'n synhwyrol gofyn na ddylai unrhyw lywodraeth Brydeinig anfon ein bechgyn ifanc i ryfel heb gydsyniad ein Cynulliad Cenedlaethol."
Cytundebau rhyngwladol
Dywedodd yr AS Ceidwadol Chris Davies fodd bynnag y dylai penderfyniadau ar amddiffyn gael eu gwneud yn San Steffan.
"Mae'n rhaid i ni fynd drwy sawl siambr drafod, rhoi mwy a mwy o ffeithiau i bobl fydd yn gwrando ar y cyfryngau cymdeithasol, fydd yn gwrando ar y teledu, ac mae hyn yn peri risg i'n milwyr," meddai.
Dywedodd un AC Llafur, Mick Antoniw, y byddai rhoi pleidlais i Aelodau Cynulliad yn "codi pob math o gymhlethdodau" pan oedd hi'n dod at gytundebau rhyngwladol.
"Petai Rwsia yn ymosod ar Estonia, rydyn ni'n rhan o NATO, mae gennym ni ymrwymiad awtomatig i amddiffyn Estonia petai hynny'n digwydd," meddai Mr Antoniw, sy'n gyn-gynghorydd cyfreithiol i Lywodraeth Cymru.
"Ydyn ni'n awgrymu yn yr achos yna y dylai Cymru gael feto dros hynny, neu y byddai oedi yn yr ymateb?"
Bydd Sunday Politics Wales yn cael ei darlledu ar BBC One Wales am 11:00 ddydd Sul, 4 Tachwedd.


description: Teulu sy'n byw ger safle arfaethedig ar gyfer sipsiwn a theithwyr yn dweud y byddai'r datblygiad yn effeithio ar eu merch anabl.

title: Pryder teulu am safle i deithwyr yn Sir Ddinbych


description: Mae 50 o swyddi yn y fantol wrth i Ganolfan Bwyd Cymru ym Modnant yn Nyffryn Conwy gael ei roi ar y farchnad.

title: Pryder am ddyfodol 50 o swyddi yn Nyffryn Conwy


description: Gall ffocws gormodol ar ddinasoedd ac ardaloedd cyfagos olygu fod trefi llai Cymru' cael eu hesgeuluso, yn ôl corff busnes.

title: Pryder fod trefi rhanbarthol yn cael eu 'hesgeuluso'

maintext:
Image copyright PA
Gall trefi llai gael eu hesgeuluso oherwydd y ffocws cynyddol ar ddinasoedd a'u hardaloedd cyfagos, yn ôl y Ffederasiwn Busnesau Bach (FSB).
Mae'r ffederasiwn yn galw am gyllid newydd i gefnogi trefi a'u helpu i lunio strategaethau newydd.
Ychwanegodd fod ceisio denu siopau adrannol yn "strategaeth wan" yn sgil problemau diweddar cwmnïau fel House of Frasers a Debenhams.
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod "nifer o fesurau" ar waith er mwyn cefnogi canol trefi.
'Esgeuluso trefi llai'
Daw sylwadau'r FSB wrth i Lywodraeth Cymru lansio ymgyrch sy'n annog y cyhoedd i gefnogi'r sector manwerthu.
Roedd lefelau gwacter yng nghanol trefi Cymru yn 13% yn 2017 o'i gymharu â 11.1% yn Lloegr ac 11.9% yn yr Alban.
Dywedodd y ffederasiwn fod y ffocws ar yr ardaloedd o amgylch Caerdydd ac Abertawe yn bygwth esgeuluso trefi llai lle mae 40% o'r boblogaeth yn byw.
Mae cytundebau dinesig Caerdydd ac Abertawe eisoes wedi cael eu cymeradwyo.
Image caption Yn ôl Ben Cottam o'r FSB mae economi Cymru yn colli "cyfleoedd ardderchog"
Mae Ben Cottam o'r FSB wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Cyllid, Mark Drakeford yn galw arno i greu "Cronfa at Ddyfodol Trefi Cymru" a chyflwyno cynllun rhyddhad ardrethi busnes, tebyg i'r hyn a gafodd ei grybwyll ar gyfer Lloegr yn y Gyllideb ddiweddaraf.
Yn y llythyr mae'n dweud: "Tra ein bod yn croesawu datblygiad y dinasoedd a'r cytundebau dinesig, nid yw'r cynigion yn mynd i'r afael ag anghenion ein trefi rhanbarthol."
Dywedodd wrth BBC Cymru: "Mae yna beryg drwy ganolbwyntio ar feddylfryd rhanbarthol a chytundebau dinesig, ein bod ni'n methu colli cyfleoedd ardderchog ar gyfer economi Cymru a'n cymunedau lleol."
"Mae busnesau mawr yn bendant yn rhan o'r drafodaeth yma, ond rydyn ni wedi cael gormod o copy and paste. Roedd pob canol tref eisiau edrych fel ei gilydd... dyma'r fodel sydd wedi bodoli ers 30 mlynedd ond ni all hyn barhau.
"Gwelwn ni nawr fod rhai o'r cwmnïau mawr fel Debenhams, House of Fraser a Maplin yn wynebu'r un problemau â nifer o'r manwerthwyr llai, felly beth sydd ei angen yw i fusnesau mawr a bach gydweithio er mwyn gwneud y mwyaf o'u safleoedd."
'Cyfnod anodd i'r sector'
Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae gennym ni sawl mesur yn eu lle er mwyn cefnogi canol trefi, a llynedd cafodd rhaglen gwerth £100m o fuddsoddiad adfywio ei lansio i gefnogi busnesau yn yr ardaloedd sydd ei angen fwyaf."
"Rydyn ni'n ystyried sut y gall unrhyw gyllid sy'n dilyn o hynny gael ei ddefnyddio i adeiladu ar y gwaith sydd wedi ei wneud yn barod i gefnogi busnesau a chymunedau ar hyd Cymru."
Ychwanegodd yr Ysgrifennydd Economi, Ken Skates: "Mae siopau o bob maint yn chwarae rhan bwysig yn ein bywydau bob dydd, ond gyda newidiadau i'r ffordd y mae pobl yn siopa a chystadleuaeth gynyddol, does dim amheuaeth ei bod hi'n gyfnod anodd i'r sector.
"Y gwirionedd yw, os nad ydyn ni'n dathlu'r sector a sicrhau ein bod ni'n gwneud defnydd llawn ohoni, yna rydyn ni mewn peryg o golli rhannau hanfodol ohoni.


description: Rhai yn disgrifio syniadau gan Lywodraeth Cymru ar dechnegau positif o fod yn rhiant yn "fychanol".

title: Syniadau magu plant Llywodraeth Cymru yn 'fychanol'


description: Hanes y Gymraes o Fangor a oedd ar frig y siartiau pop yn y saithdegau

title: Tammy: Tom Jones, Benny Hill a brig y siartiau

maintext:
Image caption Tammy Jones yn canu ar y rhaglen bop Twndish yn 1978
Pedair oed oedd Helen Wyn o Fangor pan ganodd hi'n gyhoeddus am y tro cyntaf. Ers y perfformiad o 'Now is the Hour' ym mhriodas ei chwaer mi aeth ei gyrfa fel cantores o nerth i nerth.
Yn 1975 Helen, neu Tammy Jones i roi ei henw llwyfan iddi hi, oedd yr artist benywaidd o'r Deyrnas Unedig a werthodd y nifer fwyaf o recordiau y flwyddyn honno.
Yn ystod rhaglen Recordiau Rhys Mwyn nos Lun 5 Tachwedd bu Tammy'n hel atgofion gyda'r cyflwynydd am ei gyrfa ddisglair:
"Ro'n i'n cystadlu dros Gymru mewn eisteddfodau yn canu penillion a chanu gwerin," eglurodd Tammy. "Ro'n i hefyd yn aelod o gôr plant Wili Parry ym Methesda"
1975 oedd y flwyddyn fawr i Tammy. Mi enillodd hi gystadleuaeth dalent ITV, Opportunity Knocks, chwe wythnos yn olynnol. "Ro'n i wedi bod ar y teledu cryn dipyn cyn hynny. Mi fues i'n gwneud rhaglenni Cymraeg fel Hob y Deri Dando i BBC Cymru ac ro'n i wedi ymddangos ar gyfresi Tom Jones, Dick Emery a Benny Hill yn Saesneg."
"Roedd ennill Opportunity Knocks yn dipyn o beth. Roedd y rhaglen yn fyw a doedd 'na ddim traciau sain i'ch helpu chi fel sydd gan gystadleuwyr ar X Factor a The Voice y dyddia' yma. Ro'n i'n ca'l clywad ar y dydd Iau os oeddwn i wedi ennill ai peidio ac wedyn roedd yn rhaid dysgu cân newydd i'w pherfformio ar y penwythnos."
Wedi'r llwyddiant hwnnw y cyrhaedodd Tammy Jones frig y siartiau gyda Let Me Try Again. "Rhaid i mi ddiolch i fy nghariad i am honna," eglurodd. "Roedd o wedi darfod efo fi a phan glywis i'r gân yma - ro'n i'n gobeithio y bydda fo yn ei chlywad hi ac yn gadael i mi drio eto."
Image caption Cafodd Tammy Jones lwyddiant mawr yn 1975
Hefyd o ddiddordeb
Canu o'r galon
"Pan o'n i'n y stiwdio yn Llundain ro'dd 'na gynhyrchydd wedi d'eud wrtha i os o'n i am ganu caneuon fel hyn roedd yn rhaid i mi fod wedi ca'l y profiad o chwalu efo cariad. Felly pan dwi'n canu unrhwybeth mae o'n dwad o'r galon"
Fe aeth y gân i rif 5 y siartiau sengl ym mis Mai 1975. Yn eironig, Tammy arall - Tammy Wynette, oedd ar y brig gyda'r gân Stand By Your Man.
"Daeth y gân â lot o glod i mi, ond fuaswn i allan o wynt yn trio ei chanu hi heddiw," chwarddodd Tammy.
Y flwyddyn ganlynol roedd hi ymhlith 12 o artistiaid fu'n cystadlu am yr hawl i gynrychioli'r Deyrnas Unedig yn yr Eurovision, ond Brotherhood of Man enillodd y gystadleuaeth yn yr Albert Hall a mynd yn eu blaenau i ennill y gystadleuaeth ryngwladol yn 1976 gyda'r gân Save Your Kisses For Me. Digwydd bod, Nicky Stevens o'r grŵp hwnnw yw'r unig artist o Gymru i brofi llwyddiant yn y gystadleuaeth honno.
Wedi hynny buodd Tammy'n perfformio yn gyson mewn cyngherddau ac ymddangos mewn pantomeimiau gyda digrifwyr fel Jim Davidson, The Krankies a Les Dawson.
Mae hi bellach yn ei saithdegau ac wedi symud yn ôl i ogledd Cymru wedi cyfnod maith yn byw yn Seland Newydd. Er ei bod hi wedi 'ymddeol' fel cantores, mae 'na dal alw arni hi i berfformio.
"Dwi fel Frank Sinatra. Dwi'n trio ymddeol, ond dydyn nhw ddim yn gadael i mi felly dwi'n dal i ganu yma ac acw. Dwi'n falch o be' dwi wedi ei 'neud. Ges i amser da."


description: Arweinwyr cynghorau Llafur Cymru i bwyso ar y Prif Weinidog i gadw at ei air a rhoi mwy o arian iddyn nhw o ganlyniad i'r Gyllideb.

title: Arweinwyr yn pwyso ar Carwyn Jones i gadw'i air


description: Heddlu'r De yn apelio am wybodaeth, gyda beiciwr mewn cyflwr difrifol yn dilyn gwrthdrawiad yn Nhredelerch.

title: Beiciwr mewn cyflwr difrifol wedi gwrthdrawiad yn Nhredelerch


description: Cymru Fyw yn holi Prif Gwnstabl dros dro Heddlu'r Gogledd, Gareth Pritchard cyn iddo ymddeol o'r llu wedi 34 mlynedd.

title: Prif Gwnstabl dros dro yn ymddeol ar ôl 34 mlynedd


description: Dynes 87 oed wedi marw yn yr ysbyty yn dilyn gwrthdrawiad gyda char yn Sir y Fflint nos Fercher.

title: Dynes wedi marw o'i hanafiadau ar ôl gwrthdrawiad Bwcle


description: Mae Catrin Atkins yn bederfynol o gwblhau 365 milltir mewn 365 diwrnod er gwaetha'i spina bifida

title: 'Rwy’n gwybod fy mod yn wahanol'

maintext:
Mae Catrin Atkins yn hoff iawn o her.
Mae'n berson busnes llwyddianus ym maes technoleg, ac mae'n codi arian i elusen drwy geiso cerdded neu rwyfo 365 milltir mewn 365 diwrnod.
Ond mae gan Catrin spina bifida, cyflwr sy'n golygu bod cerdded milltir yn medru bod yn flinedig.
"Rwy'n gwybod fy mod yn wahanol, ac mae cefndir fy nheulu yn rhedeg busnes yn rhan o'r mix o pwy ydw i."
Mae ei brawd bach, mawr yn adnabyddus fel Barry 'Ten Foot' sydd erbyn hyn yn wreslo'n broffesiynol yn Las Vegas. Ond mae'n amlwg fod Catrin yn rhannu ei gryfder a phenderfyniad i gwblhau'r dasg.
Cyfaddefodd Catrin bod yr her wedi dechrau oherwydd "ychydig bach o boredom."
Roedd ei gŵr, Dan, yn gwella yn yr ysbyty ar ôl llawdriniaeth i'w gefn, ac fe gafodd y syniad er mwyn helpu elusen Shine sydd yn cefnogi pobl â spina bifida.
Image caption Catrin: "Rwy'n eitha cryf yn fy mreichiau ac rwy'n defnyddio peiriant rhwyfo yn y dyddiau pa nad yw cerdded yn bosib."
Mae gan Ysbyty Llandochau ger Caerdydd un o'r coridorau hiraf yn Ewrop. Wrth ymweld â'i gŵr fe ddechreuodd gerdded y coridor diddiwedd.
Erbyn hyn mae wedi cwblhau'r 50 milltir gyntaf, a'i gŵr allan o'r ysbyty.
Ambell waith mae'n cwblhau ei milltir dyddiol ar beiriant rhwyfo.
"Rwy'n eitha cryf yn fy mreichiau ac rwy'n defnyddio peiriant rhwyfo yn y dyddiau pa nad yw cerdded yn bosib.
"Rwy'n tri peidio bod yn rhy galed ar fi fy hun."
Ysbrydoli merched
Mae'r her gorfforol yn digwydd yng nghanol prysurdeb rhedeg busnes llwyddiannus ar y cyd a'i gwr.
Mae'r ddau'n berchen ar gwmni creu meddalwedd, ac yn gwneud gwaith robotics a data.
Ddeunaw mis yn ôl fe ddechreuodd helpu ei gŵr yn y busnes, er nad oedd ganddi gefndir mewn technoleg roedd ganddi ddiddordeb mawr, ac erbyn hyn mae 6 o staff llawn amser yn gweithio i'r cwmni.
Tua'r un adeg sefydlodd Catrin 'Merched mewn Technoleg Cymru' - er mwyn cefnogi ac ysbrydoli merched eraill yn y maes.
"Roeddwn i eisiau rhannu'r neges nad oedd gorfod bod yn "programmer' i fod yn ferch mewn proffesiwn technoleg.'
Image caption Catrin a'i brawd bach...mawr
"Yn bersonol roedd 'Merched mewn Technoleg' yn ffordd i fi gael fy lle yn y byd yna - gan nad oedd gen i gefndir mewn technoleg ond roeddwn i yn medru annog merched i fod yn fod yn fwy hyderus.
"Mae 'na ddywediad "'do what you can with what you've got, ac rwy'n licio teimlo fy mod o ddefnydd, yn gwneud gwahaniaeth a chael hwyl hefyd."
Y flwyddyn nesa mae'n gobethio mynd draw i Vegas weld ei brawd yn ymladd yn y sgwâr reslo.
Ond cyn hynny mae gaddi her i'w chwblhau. Dim ond 300 milltitr i fynd!


description: Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, yn dweud y gallai gadael yr undeb tollau gael effaith "niweidiol" ar ffermwyr Cymru.

title: Carwyn Jones: Marchnad rydd yn 'niweidiol' i ffermwyr


authors:
Oversetter
Ali Dini Gedi
Tips Meg

title: Waxaa laga qaaday Laysinka abuurka oo uu haystay keliya 49 daqiiqo

maintext:
Wiilkan dhalinyarada ah ayaa sheegay inuu keliya haystay Laysinka baabuur wadista 49 daqiiqo kadib markii uu ku guulaystay imtixaanka gaari wadista.
Riix halkan Norsk
Waxaa diyaariyey: Håvard Hjorthaug Vege
Wiilkan dhalinyarada ah oo jira da’da 18 sano ayaa wax ka yar hal saac kadib markii uu ku guulaystay imtixaanka gaari wadista waxaa uu la kulmay mishinka koontoroola xawaaraha gaadiidka ee magaalada Hemer.
Wiilkaan ayaa gaariga ku waday 95 km saacadii xilliga la qabtay, halka laga rabay inuu ku wado 50km saacadii, taasoo ah wax ku dhow labo jibaar.
- Waxyaabaha qaarkood waxay sii jiraan waqti dheer halka kuwa kalena aya jiraan keliya saacad ayey barta Facebook ku qoreen booliiska Jarmalka oo arrintan ka hadlayey.
Wiilkan oo ay safarka ku wehliyeen saddex saaxiibadiis ah ayey booliiska magaalada Märkischer Kreis sheegeen inuu dib ugu noqon doono iskuulka baabuur wadista isla markaana lagu ganaaxay 2000 krone iyadoo labo god laga duleelin doono laysinka markii uu dib u soo helo.
Lik Nettavisen her og få flere ferske nyheter og friske meninger!


authors:
Daniel Bissett
Image

description:
Clwb Rygbi Rhyngwladol
will be showing live coverage of all four internationals on S4C

title: 'Countdown to the World Cup begins this autumn for Wales'

maintext:
Get daily updates directly to your inbox Subscribe Thank you for subscribing See our privacy notice Could not subscribe, try again later Invalid Email
This year’s autumn internationals will give the newest members of the Wales squad an opportunity to make an impression before next year’s Rugby World Cup, says Clwb Rygbi presenter, Gareth Rhys Owen.
Gareth believes that this autumn will be an audition for Japan for a talented new generation of players. A number of established internationals will be absent for Wales’ four matches during November, including Taulupe Faletau, Aaron Shingler, Josh Navidi, James Davies, Rhys Patchell, Scott Williams and Hallam Amos. In their place, Warren Gatland has selected young players, such as Aaron Wainwright, Dillon Lewis and Tomos Williams and three uncapped players, Jarrod Evans, Luke Morgan and Jonah Holmes.
Gareth will be leading the Clwb Rygbi Rhyngwladol team during the autumn, as the team bring live coverage of all four Wales matches. Gareth Charles and former Wales captain Gwyn Jones are in the commentary box, while Catrin Heledd will be reporting pitchside. Clwb Rygbi Rhyngwladol , which is produced by BBC Wales, will be sponsored by the Wales shirt sponsor, Isuzu, throughout the series.
Gareth said: "Warren Gatland recently met with 60 players who could potentially make the Wales World Cup squad, and with less than a year to go now, everything is being considered with the World Cup in mind. So much can change in the next year, but this is the chance to leave their mark."
(Image: S4C)
Gatland has suggested that there is less pressure on Wales to win matches during the autumn, and Gareth believes that the new players will get their chance to impress in the red jersey.
"I’ve seen a lot of Luke Morgan at the Ospreys. He’s a flyer, he is rapid and he has the ability to beat defenders time and time again, which is quite rare. We know less about Holmes, but he is also obviously very quick. Everyone who I’ve spoken to about Aaron Wainwright tells me that he’s a Rolls Royce of a player. He’s got strength and speed, and physically he’s one of the best back-rowers in Wales. He’s inexperienced but has big potential.
"The question about Jarrod Evans is, will he get his chance? Gareth Anscombe is flying in the PRO14 and with Rhys Patchell injured and Dan Biggar ineligible to play against Scotland, I’d expect Gatland to put his faith in Anscombe. But in an attacking sense, Jarrod Evans is one of the most adventurous fly-halves I’ve seen in years.
"The winner of the game against Scotland will win the Doddie Weir Cup and it’s sure to be an emotional occasion. Doddie is suffering with motor neurone disease and he’ll be at the game, which will fire up the Scots. They have two exciting fly-halves in Finn Russell and Adam Hastings, who will be a big threat. They’re always competitive at the breakdown too, so Wales can’t take anything for granted. We may even see the Scots spring a surprise on Wales.
“Clwb Rygbi Rhyngwladol will be there to bring you all of the action, news and reaction throughout the autumn international campaign."
Clwb Rygbi Rhyngwladol: Wales v Scotland, Saturday, November 3, 2.15pm.
Available to watch on-demand at S4C Clic, iPlayer and other platforms.
'Mae paratoadau at Gwpan Rygbi’r Byd yn dechrau nawr i Gymru'
Mae Gemau’r Hydref yn gyfle euraidd i wynebau newydd yng ngharfan Cymru i greu argraff cyn Cwpan y Byd flwyddyn nesaf, yn ôl cyflwynydd Clwb Rygbi, Gareth Rhys Owen.
Mi fydd sawl chwaraewr sydd wedi eu hir sefydlu yng ngharfan Cymru, megis Taulupe Faletau, Aaron Shingler, Josh Navidi, James Davies, Rhys Patchell, Scott Williams ac Hallam Amos, yn absennol yn ystod pedwar gêm Cymru yn ystod mis Tachwedd. Yn eu lle, mae Warren Gatland wedi dethol chwaraewyr newydd fel Jarrod Evans, Luke Morgan a Jonah Holmes, ac eraill ifanc fel Aaron Wainwright, Dillon Lewis a Tomos Williams, ac mae Gareth yn credu bod y gyfres hon yn ragbrawf hollbwysig i’r genhedlaeth dalentog yma.
Bydd Gareth yn arwain tîm cyflwyno Clwb Rygbi Rhyngwladol yn ystod yr Hydref, wrth i’r tîm ddarlledu pedair gêm tîm Cymru yn fyw. Bydd Gareth Charles a chyn-gapten Cymru, Gwyn Jones, yn y blwch sylwebu, tra bydd Catrin Heledd yn gohebu ar yr ystlys. Bydd Clwb Rygbi Rhyngwladol , sy’n cael ei gynhyrchu gan BBC Cymru, yn cael eu noddi gan brif noddwyr tîm Cymru, Isuzu, yn ystod cyfres yr Hydref.
Dywedodd Gareth: "Mi wnaeth Warren Gatland gwrdd â 60 o chwaraewyr oedd â’r potensial i gyrraedd carfan Cwpan y Byd Cymru yn ddiweddar, a gyda llai na blwyddyn nawr tan ddechrau Cwpan y Byd, mae popeth yn y gyfres hon yn cael ei ystyried yn y cyd-destun yna. Mae gymaint yn gallu newid dros y flwyddyn nesaf, ond dyma’r cyfle i greu argraff."
Watch: Wales rugby team train at Parc Eirias
Video Loading Video Unavailable Click to play Tap to play The video will start in 8 Cancel Play now
Mae Gatland wedi awgrymu bod llai o bwysau ar Gymru i ennill gemau dros y mis nesaf, ac mae Gareth yn disgwyl gweld y chwaraewyr newydd yn cael y cyfle yn y crys coch.
"Fi ‘di gweld Luke Morgan tipyn efo’r Gweilch. Mae e’n wibiwr, mae e’n gloi ac mae ganddo’r gallu i guro dynion dro ar ôl tro, sydd yn rhywbeth eithaf prin. Ni’n gwybod llai am Holmes ond yn amlwg mae ganddo gyflymder mawr hefyd. Mae pawb dw i ‘di siarad efo am Aaron Wainwright yn dweud fod e’n Rolls Royce o chwaraewr. Mae ganddo’r cryfder, y cyflymdra, yn gorfforol mae o ymysg y goreuon yng Nghymru. Mae e’n ddibrofiad ond mae ganddo botensial mawr.
"Y cwestiwn gyda Jarrod Evans yw, a gaiff e’r cyfle? Mae Gareth Anscombe yn hedfan yn y PRO14 a gyda Rhys Patchell ‘di anafau a Dan Biggar ddim ar gael yn erbyn yr Alban, byddwn i’n disgwyl gweld Gatland yn dangos ffydd ynddo fe. Yn ymosodol, dw i’n meddwl mai Jarrod Evans yw’r maswr mwya’ anturus.
"Bydd enillwyr y gêm yn erbyn Yr Alban yn hawlio Cwpan Doddie Weir, ac mi fydd e’n achlysur emosiynol. Mae e’n dioddef o glefyd niwronau motor ac mi fydd e yn y gêm, felly mi fydd yr Albanwyr yn benderfynol. Gyda dau faswr cynhyrfus, Finn Russell ac Adam Hastings, mae ganddyn nhw fygythiad sylweddol. Maen nhw wastad yn gystadleuol yn ardal y dacl hefyd, felly ni all Cymru gymryd unrhyw beth yn ganiataol. Efallai hyd yn oed mi cawn nhw ei synnu gan yr Albanwyr.
"Bydd Clwb Rygbi Rhyngwladol yna i ddod a’r holl gyffro, newyddion ac ymateb yn ystod Gemau’r Hydref."
Clwb Rygbi Rhyngwladol: Cymru v Yr Alban, dydd Sadwrn, Tachwedd 3, 2.15pm.
Ar gael ar alw ar S4C Clic, iPlayer a llwyfannau eraill.


authors:
Daniel Bissett
Image
Publicity Pic

description: Viewers can watch all the performances on S4C

title: Cerdd Dant returns to its roots at Blaenau Ffestiniog

maintext:
Get daily updates directly to your inbox Subscribe Thank you for subscribing See our privacy notice Could not subscribe, try again later Invalid Email
Wales’ national festival celebrating Cerdd Dant will this year be held at Blaenau Ffestiniog for the first time ever this year.
As the area prepares to welcome Gŵyl Cerdd Dant 2018 to it's doorstep on November 10, you can watch all the performances and hear the unique harmonies of the event on S4C.
“It’s long overdue for the event to come to Blaenau Ffestiniog,” said Iwan Morgan, chairman of the local Gŵyl Cerdd Dant committee, “Cerdd Dant is returning to its roots here. At the turn of the 19 century, Cerdd Dant was in its heyday here in Blaenau Ffestiniog.”
According to Iwan, Cerdd Dant at Blaenau Ffestiniog is a tradition that has been deeply embedded in the area for centuries. But this old tradition has always been celebrated in Ffestiniog and hosting the Gŵyl Cerdd Dant for the first time has brought a wave of excitement through the community.
“The area is ecstatic that a festival of such national significance is coming to Blaenau Ffestiniog” added Iwan. “The number of contestants this year is very high, with many of the competitors local to the area.”
As well as broadcasting all the competitions from the stage, Gŵyl Cerdd Dant 2018 coverage on S4C will also give viewers a taste of Blaenau Ffestiniog and the area, with Ceri Cunnington sharing local stories and the history of Blaenau Ffestiniog.
(Image: publicity pic)
S4C’s festival coverage will begin at 2pm, continuing at 7.35pm for the evening. But, if that isn’t enough for you, Nia Roberts will be looking back on this year’s highlights with a special episode of Gŵyl Cerdd Dant 2018 in December.
Whether it be choirs, singers, dancers or instrumentalists, there’s plenty to keep you entertained at Gŵyl Cerdd Dant, but there’s one competition in particular that Iwan Morgan is excited to watch. This year, the poem that’s been set for the Cerdd Dant Choir competition, Cwm Cynfal , was written by none other than Iwan himself.
“Hearing your own words being performed is thrilling. I’m looking forward to hearing the choirs’ interpretations,” said Iwan.
Many other familiar names of the Welsh poetic tradition are seen throughout the event’s programme, including the great Gwyn Thomas - the renowned late poet raised in Blaenau Ffestiniog.
“We as the local committee were keen to embrace the area’s connections when choosing the competitions’ set pieces, and we never found it a struggle to find musicians and poets that come from the area. I’d like to think that we’ve managed to put Ffestiniog’s mark on the festival.
“We’ve been given this chance to highlight the rich culture of the area - let’s just hope the rain stays away!”
Gŵyl Cerdd Dant 2018, dydd Sadwrn, Tachwedd 10, 2pm and 7.35pm, S4C .
Ar alw: S4C Clic; BBC iPlayer a llwyfannau eraill.
Cerdd Dant yn dod nôl at ei gwreiddiau yn ‘Stiniog
Am y tro cyntaf ers iddi ddechrau ym 1947, bydd un o wyliau undydd mwyaf Cymru yn cael ei chynnal ym mro Ffestiniog eleni. Bydd Gŵyl Cerdd Dant 2018 yn cael ei chroesawu i Flaenau Ffestiniog ar 10 Tachwedd, a bydd modd i chi wylio a gwrando ar holl harmonïau’r Ŵyl ar S4C.
“Mae hi’n fwy na hen bryd i’r Ŵyl ddod i fro Ffestiniog,” meddai Iwan Morgan, Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Gŵyl Cerdd Dant Blaenau Ffestiniog a’r Fro 2018, “mae’r Ŵyl yn dod nôl at ei gwreiddiau yma. Ar droad y ganrif cyn ddwytha’, roedd Cerdd Dant yn ei fri yma yn Ffestiniog.”
Yn ôl Iwan, mae Bro Ffestiniog yn fro â thraddodiad Cerdd Dant cyfoethog - traddodiad sydd wedi ei gwreiddio yn nwfn yn niwylliant yr ardal ers canrifoedd. Ond nid hen grefft yn unig mohono. Diolch i’r Ŵyl Gerdd Dant, mae’r fro gyfan wedi dod ynghyd i ddathlu’r traddodiad Cymreig.
“Mae’r ardal wedi adfywio, wedi gwirioni fod gŵyl ag iddi sylw cenedlaethol yn dod i Flaenau Ffestiniog,” ychwanegodd Iwan. “Mae’r niferoedd sydd wedi cofrestru i gystadlu eleni yn uchel iawn. Mae nifer fawr o bartïon cynradd am gystadlu, gyda llawer o rheiny yn bartïon lleol.”
Yn ogystal â darlledu pob cystadleuaeth o’r llwyfan, bydd gwasanaeth Gŵyl Cerdd Dant 2018 ar S4C yn taro tant o fath gwahanol drwy roi blas i ni o’r fro tu hwnt i’r llwyfan, gyda Ceri Cunnington yn adrodd hanesion lleol Blaenau Ffestiniog ymhlith y cystadlu.
Watch: Cerdd Dant 2014
Video Loading Video Unavailable Click to play Tap to play The video will start in 8 Cancel Play now
Bydd gwasanaeth S4C o’r Ŵyl yn dechrau ar y sgrin am 2 o’r gloch, cyn ail ymuno â’r cystadlu drwy gydol y nos am 7.35 ymlaen. Ond os na fydd hynny’n ddigon i chi, bydd rhaglen uchafbwyntiau i’w gweld ar S4C ym mis Rhagfyr, gyda Nia Roberts yn edrych yn ôl dros y cyfan.
Boed yn gorau, yn gantorion, yn ddawnswyr neu’n offerynwyr, mae digonedd i’ch diddori, ond mae un gystadleuaeth yn arbennig y mae Iwan Morgan yn edrych ymlaen at ei chlywed. Awdl osod y Côr Cerdd Dant eleni yw Cwm Cynfal , un o weithiau Iwan.
“Mae o’n dipyn o wefr cael clywed eich geiriau eich hun yn cael eu canu. Dwi’n edrych ymlaen yn fawr at glywed dehongliad y chwe Chôr Cerdd Dant sy’n cystadlu,” meddai Iwan.
Diolch i’r cyfoeth sy’n perthyn i’r ardal, mae nifer eraill o enwau mawr, lleol, i’w gweld ymhlith testunau’r Ŵyl, gan gynnwys un o gewri barddonol Cymru, y diweddar Gwyn Thomas, a fagwyd ym Mlaenau Ffestiniog.
“Roedden ni fel Pwyllgor Gwaith yn awyddus i gael cysylltiadau lleol gyda’r darnau gosod, a naetho’ ni ‘rioed deimlo fod ‘na lawer o waith chwilio am lenorion a cherddorion o fri sy’n dod o’r ardal. Dwi’n licio meddwl ein bod ni yn ardal ‘Stiniog wedi llwyddo i roi stamp ein hunain ar yr Ŵyl.
“’Da ni wedi cael y cyfle yma i adlewyrchu’r cyfoeth o lenyddiaeth a cherddoriaeth sy’n perthyn i’r ardal - dim ond gobeithio y gwneith y tywydd ddal!”
Gwyliwch y cyfan o Ŵyl Cerdd Dant Blaenau Ffestiniog a’r Fro 2018 ar S4C.
Gŵyl Cerdd Dant 2018, dydd Sadwrn, Tachwedd 10, 2.00yh a 7.35yh, S4C .
Ar alw: S4C Clic; BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: Film documentary will be premiered on S4C

title: An unforgettable journey up the River Tywi

maintext:
Get daily updates directly to your inbox Subscribe Thank you for subscribing See our privacy notice Could not subscribe, try again later Invalid Email
A stunning film documentary follows the journey of the River Tywi from the estuary in Carmarthen Bay to its source in the heart of the wild, isolated Elenydd mountain range.
The 50-minute film Yr Afon Dywyll - Taith yr Afon Tywi will be premiered on television on S4C on Sunday, November 4 and viewers are in for an unforgettable nature trek following the longest river that runs entirely within the borders of Wales.
The programme follows the 80-mile long journey of the river from the estuary villages of Ferryside and Llansteffan, famous for its Norman castle, past the towns of Llandeilo, Carmarthen and Llandovery, and historically significant castles like Dinefwr and Dryslwyn, through Lake Brianne reservoir to its source in the mountains.
The documentary’s title translated into English is ‘The Dark River - The Journey of the River Tywi’. This refers to one possible meaning of the name ‘Tywi’; one traditional belief is that it originates from the Welsh word for ‘dark’, ‘tywyll’. Some parts of the river meanders through dark, narrow valleys, but the terrain varies hugely, and the landscape also changes greatly over the four seasons.
Producer and director Richard Rees and his team at Telesgop production company captured the fauna and flora of the river and estuary over a period of filming throughout a number of years. The jaw-dropping array of wildlife captured on film include grey seals, camera-shy badgers, red deer and foxes, birds such as wild and mute swans, migratory birds such as dippers, swallows, wagtails and various breeds of geese, and fish such as sea lampreys, sewin and salmon.
(Image: S4C)
“One animal which can attest to the ecological health of the river is the otter, which was a rare sight in the river 50 years ago. Thanks to carefully targeted conservation schemes, this most engaging of river creatures is flourishing on the river,” said the award-winning wildlife film producer, Richard Rees.
People featured in the programme include sea angler Enoch Rees, river fisherman Aled Davies, cattle farmer Tony Jones and artist David Cowdrey, all of whom live and work on the river’s banks. However, some of them express concerns about the ecological future of the Tywi, particularly the reduction in some species of fish, especially salmon, and some experts suggest that this has been caused partly by agricultural pollution which creates algae blooms that kill river life.
“In the 10 years between 2006 and 2016, a total of 490 cases of pollution were recorded on the River Tywi, silage effluent and sheep dip have been the main culprits. With two of every three UK rivers failing to reach the ecological standards and river life continually deteriorating, now is the time to safeguard our rivers before it’s too late so that wildlife and future generations can enjoy them,” said Richard Rees.
Yr Afon Dywyll - Taith yr Afon Tywi, Sunday, November 4, 8pm, S4C.
English subtitles; On Demand: on s4c.cymru, BBC iPlayer and other platforms.
Siwrnai fythgofiadwy ar hyd yr Afon Tywi
Mae ffilm ddogfen drawiadol yn barod i fynd â ni ar gwrs yr Afon Tywi; o'r aber ym Mae Caerfyrddin i'w tharddle yng nghanol gwylltir mynyddoedd yr Elenydd.
Bydd y ffilm 50 munud Yr Afon Dywyll - Taith yr Afon Tywi yn cael ei darlledu ar S4C nos Sul, Tachwedd 4, gan fynd â’r gwylwyr ar daith natur fythgofiadwy ar hyd yr afon hiraf yng Nghymru sy'n rhedeg yn gyfangwbl o fewn ffiniau ein gwlad.
Mae'r rhaglen yn dilyn taith 80 milltir o hyd, o bentrefi aber Bae Caerfyrddin, Glanyfferi a Llansteffan, sy'n enwog am ei gastell Normanaidd, heibio i drefi Llandeilo, Caerfyrddin a Llanymddyfri, a chestyll hanesyddol arwyddocaol fel Dinefwr a Dryslwyn, trwy gronfa ddŵr Llyn Brianne i'w man cychwyn yn nhawelwch y mynyddoedd.
Mae teitl y rhaglen yn cyfeirio at un dehongliad o ystyr yr enw 'Tywi'; y gred ar goel gwlad bod yr enw yn deillio o'r gair 'tywyll'. Mae rhannau o'r afon yn ystunio’n swynol trwy gymoedd tywyll, cul, ond mae'r tir yn amrywio'n fawr, ac yn newid yn sylweddol gyda thro’r tymhorau.
Bu’r cynhyrchydd a'r cyfarwyddwr Richard Rees a'i dîm yng nghwmni cynhyrchu Telesgop yn ffilmio bywyd gwyllt yr afon a'r aber dros nifer o flynyddoedd. Ac mae amrywiaeth eang a chyfoethog o fywyd gwyllt yn ein disgwyl fel gwylwyr; morloi llwyd, moch daear, ceirw coch a chadnoi, adar fel elyrch gwyllt a dof, bronwen y dŵr, gwyddau gwylltion, siglennod a’r crëyr glas a chreaduriaid y môr a’r afon fel llysywod pengoch y môr, sewin ac eogiaid.
Watch: River Clywedog near Marchwiel, Wrexham
Video Loading Video Unavailable Click to play Tap to play The video will start in 8 Cancel Play now
"Un anifail sy'n arwydd o iechyd ecolegol yr afon yw'r dyfrgi, a oedd yn olygfa brin yn y Tywi hanner can mlynedd yn ôl. Diolch i gynlluniau cadwraeth, mae'r creaduriaid hoffus a drygionus yma yn ffynnu yno," meddai'r cynhyrchydd ffilm bywyd gwyllt arobryn, Richard Rees.
Mae'r bobl sy’n siarad ar y rhaglen yn cynnwys y pysgotwr môr Enoch Rees, y pysgotwr afon Aled Davies, y ffermwr da byw Tony Jones a'r arlunydd David Cowdrey, sydd i gyd yn byw ac yn gweithio ar lannau'r afon neu’r aber.
Fodd bynnag, mae rhai ohonyn nhw’n pryderu am ddyfodol ecolegol y Tywi, gan nodi bod rhai mathau o bysgod yn brinnach nag y bu, yn enwedig eogiaid. Mae rhai arbenigwyr yn awgrymu bod hyn wedi'i achosi'n rhannol gan lygredd amaethyddol sy'n creu tyfiannau algae sy'n lladd bywyd yr afon.
Dywedodd Richard Rees, "Yn y deng mlynedd rhwng 2006 a 2016 cofnodwyd 490 o achosion o lygredd yn yr afon Tywi, biswail silwair a dip defaid oedd yn bennaf gyfrifol. Gyda dwy ran o dair o afonydd Prydain yn methu cyrraedd safonau ecolegol ac afonydd cefn gwlad yn dirywio’n gyson, nawr yw’r amser i amddiffyn ein hafonydd cyn ei bod hi’n rhy hwyr er mwyn y bywyd gwyllt a’r cenedlaethau sydd i ddod."
Yr Afon Dywyll - Taith yr Afon Tywi, Nos Sul, Tachwedd 4, 8pm, S4C isdeitlau Cymraeg a Saesneg.
Ar alw: ar s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: Viewer will have the chance to vote in Chwilio am Seren Junior Eurovision – Y Ffeinal on November 25 on S4C

title: Manw sings for Wales in the Junior Eurovision

maintext:
Get daily updates directly to your inbox Subscribe Thank you for subscribing See our privacy notice Could not subscribe, try again later Invalid Email
“Do I think I can win? Well, anything is possible.”
These are the words of Manw Lili Robin, aged 14, from Rhostryfan, who is about to perform on an international stage at the final of the Junior Eurovision Song Contest in Minsk with millions of people from all over the world watching her.
“I just want to do my best and be proud of myself,” said Manw who won the S4C series Chwilio Am Seren: Junior Eurovision.
Viewers will have the chance to watch Manw singing ‘Perta’ by Yws Gwynedd, live from Minsk on Chwilio am Seren Junior Eurovision - Y Ffeinal on Sunday, November 25 at 3pm on S4C.
They will also be able to vote for Manw online from November 23 onwards. Go to Junioreurovision.tv. The vote will close just before the live programme on November 25 and then re-opens for 15 minutes after the last performance.
The public vote counts for half the marks and the other half is decided by a panel of judges. The song with the most points wins.
This is the first time for Wales to take part in the Junior Eurovision as an individual Country, so Manw is hoping to have loads of support from viewers back home.
“If I won Junior Eurovision I’m sure I would cry with happiness and jump up and down waving the Red Dragon. I don’t know - I think I would be just speechless!” said Manw.
Manw is looking forward to the final very much. “I’m looking forward to the competition because I will get to meet lots of people from other countries. Also, the experience would be totally amazing and totally different to anything I have done before.”
(Image: S4C)
“I think I will be quite nervous because there will be so many people there. But the adrenalin will kick in - I think this will help a bit.”
Tara Bethan has been a mentor to Manw throughout the Junior Eurovision Process.
“It has been an honour working with someone with so much talent and a talent that is different to what we usually see on the Welsh stage,” said Tara. Manw is so versatile and that is what I want to get across in her performance in Minsk. I don’t want to give anything away - but her performance will be unforgettable!”
According to Tara, the most important thing on the day is that Manw does her best.
“It isn’t important to me what position we finish. We need to see it more as a platform to show the world that we are Welsh, this is our language and these are our young people. If we do this, we are really doing our stuff well. Like competing in the Eisteddfod, we can only do our best, everything else is out of our hands.
To finish – here’s one last message from Manw: “Wish me luck and please vote for me from November 23 onwards at junioreurovision.tv and watch me on November 25 at 3pm on S4C.”
Junior Eurovision 2018: Y Ffeinal, Sunday, November 25, 3pm, S4C English subtitles available
Available on demand on S4C Clic, BBC iPlayer and other platforms
Manw yn canu dros Gymru yn y Junior Eurovision
“Ydw i’n meddwl y medra i ennill? Wel … ma’ rwbath yn bosib.”
Dyna eiriau Manw Lili Robin, merch 14 oed o Rostryfan yng Ngogledd Cymru, sydd ar fin perfformio ar lwyfan rhyngwladol y Junior Eurovision ym Minsk gyda miliynau o bedwar ban byd yn ei gwylio.
“Dwi jysd am wneud fy ngorau glas a jysd am fod yn falch ohonof i fy hun,” meddai Manw, enillydd cyfres S4C, Chwilio am Seren: Junior Eurovision.
Bydd cyfle i wylio Manw yn fyw yn canu ‘Perta’ gan Yws Gwynedd, ar y llwyfan ym Minsk ar S4C, Chwilio am Seren Junior Eurovision - Y Ffeinal ar ddydd Sul Tachwedd 25, 3 y prynhawn.
Gall gwylwyr gefnogi Manw drwy bleidleisio iddi ar lein o Tachwedd 23 ymlaen. Ewch i Junioreurovision.tv . Bydd y bleidlais yn cau toc cyn y rhaglen fyw ar Tachwedd 25, ac yna’n ail agor am ryw chwarter awr ar ôl y perfformiad olaf.
Bydd y bleidlais gyhoeddus yn cyfri am hanner y marciau a’r hanner arall yn cael ei benderfynu gan baneli. Yn ôl yr arfer, y gân gyda’r mwyaf o bwyntiau fydd yn ennill.
Dyma’r tro cyntaf i Gymru gymryd rhan yn y Junior Eurovision fel gwlad unigol, felly mae Manw yn gobeithio cael cefnogaeth frwd gan y gwylwyr gartre’.
“Os bydda i’n ennill Junior Eurovision mae’n siŵr fydda i jysd yn crio o hapusrwydd - a neidio i fyny a chwifio’r ddraig goch. Dwi’m yn siŵr – dwi’m yn meddwl fyddai’n gallu siarad!” meddai Manw.
Mae Manw yn edrych ymlaen yn fawr iawn at y ffeinal. “Dwi’n edrych ymlaen at y gystadleuaeth oherwydd ga’i gyfarfod llawer o bobl o wledydd gwahanol. A hefyd bydd y profiad yn wych ac yn hollol wahanol i unrhyw beth dwi wedi gwneud o’r blaen.”
“Ella’ wna’i fynd yn eitha’ nerfus oherwydd bydd cymaint o bobl yna. Ond hefyd bydd yr adrenalin yn cicio i mewn - dwi’n meddwl bydd hynny’n helpu ‘chydig.”
Mae Tara Bethan wedi bod yn fentor i Manw drwy’r broses Junior Eurovision.
“Mae wedi bod yn fraint cydweithio efo talent mor dda a thalent wahanol i beth mae Cymru eisoes wedi gweld ar ein llwyfannau arferol,” meddai Tara. “ Mae Manw mor amryddawn a dyna o’n i isio dangos ar gyfer y cyflwyniad ym Minsk. Dw i ddim isio sbwylio pethau ond bydd mwy na jyst Manw ar y llwyfan - bydd hi’n berfformiad a fydd yn aros yn y cof!”
Yn ôl Tara, y peth mwyaf ar y diwrnod yw bod Manw yn gwneud ei gorau.
“Dio ddim yn bwysig i mi o gwbl ym mha safle rydyn ni’n dod. Da ni angen gweld o’n fwy fel platfform i’r byd mai dyma ni, dyma pwy yw Cymru, dyma ein hiaith a dyma ein pobl ifanc ni. Os da ni’n gwneud hynny, ni wedi gwneud ein stwff yn dda. Fel cystadlu yn yr Eisteddfod, yr unig beth allwn ni wneud yw ein gorau, mae popeth arall allan o’n dwylo.”
Ac un neges ola’ oddi wrth Manw: “Plîs dymunwch bob lwc i fi a phleidleisiwch amdana i ar lein o 23 Tachwedd ar Junioreurovision.tv a gwyliwch fi ar 25 Tahweddam 3 y prynhawn ar S4C.”
Junior Eurovision 2018: Y Ffeinal, dydd Sul, Tachwedd 25, 3 y prynhawn, S4C isdeitlau Saesneg.
Ar gael ar alw ar S4C Clic, BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: S4C's Y Ffair Aeaff programmes will broadcast live from the event

title: The Winter Fair shows that there’s a brilliant future for agriculture

maintext:
Get daily updates directly to your inbox Subscribe Thank you for subscribing See our privacy notice Could not subscribe, try again later Invalid Email
As the winter closes in and Christmas comes ever closer, things will heat up in Builth Wells as the showground attracts visitors, exhibitors and animals of all kinds.
S4C's Y Ffair Aeaff programmes will broadcast live from the Winter Fair on Monday and Tuesday, November 26-27, starting at 10am, with evening highlights, before and after Newyddion 9. English commentary will be available on the daytime broadcasts and English subtitles on the evening shows. People around the world will be able to watch the coverage online and with clips on social media.
Presenting from this year's fair will be Nia Roberts, Ifan Jones Evans, David Oliver, Meinir Howells, Gareth Roberts and Aeron Pughe. Aeron was given the opportunity to present from the Royal Welsh Show in the summer and is looking forward to returning to Builth Wells.
“I was invited to present at the Royal Welsh in July and I enjoyed every moment," said Aeron who comes from Dowowen near Machynlleth. “But the Winter Show is different. It’s more specialized in a way, while the Royal Welsh is a celebration of rural life in general.”
(Image: publicity pic)
First staged in 1990, the Winter Fair has grown to be one of the best stock shows in Europe and is now firmly established as one of the most popular attractions on the British agricultural show calendar. With thousands of cattle, sheep, pigs and horses competing, and over £25,000 in prize money available, it promises to be a great two days.
As Aeron explains: “For a farmer, the Winter Fair is a sign that Christmas is fast approaching. It's also an opportunity to see other farmers at the end of a year, put the world to rights and look forward to the coming year.
"After all, there is so much uncertainty these days, events like this are a chance to get together and realise that there’s a brilliant future for agriculture in Wales."
Y Ffair Aeaf 2018, Monday and Tuesday, November 26-27, S4C, live from 10am with English commentary available on the red button or the language menu.
Highlights at 8.25pm and 9.30pm with English subtitles available, online all day and available internationally.
On demand: s4c.cymru; BBC iPlayer and other platforms.
Y Ffair Aeaf yn dangos bod dyfodol disglair i amaeth
Wrth i’r gaeaf gyrraedd ei anterth ac wrth i’r Nadolig prysur agosáu, bydd pethau’n cynhesu yn Llanelwedd wrth i faes y sioe ddenu ymwelwyr, arddangoswyr ac anifeiliaid o bob math.
Bydd S4C yn dod â phrysurdeb Y Ffair Aeaf i chi, gyda darllediadau byw bob dydd o 10 y bore, a dwy raglen uchafbwyntiau gyda'r nos, cyn ac ar ôl Newyddion 9 . Bydd sylwebaeth Saesneg ar gael ar y rhaglenni byw yn ystod y dydd ac isdeitlau Saesneg ar yr uchafbwyntiau gyda'r nos. Mae hefyd modd gwylio'r rhaglenni ar-lein ar draws y byd, a chlipiau ar y cyfryngau cymdeithasol.
Yn cyflwyno eleni bydd Nia Roberts, Ifan Jones Evans, David Oliver, Meinir Howells, Gareth Roberts, ac Aeron Pughe. Cafodd Aeron gyfle i gyflwyno o’r Sioe Fawr yn yr haf, ac mae’n edrych ymlaen at ddychwelyd i Lanelwedd.
“Ges i wahoddiad i gyflwyno yn y Sioe Fawr ym mis Gorffennaf a mwynhau pob eiliad,” meddai Aeron sy’n dod o Ddarowen ger Machynlleth. “Ond mae’r Sioe Aeaf yn wahanol. Mae o’n fwy arbenigol mewn ffordd, tra bod y Sioe Fawr yn ddathliad o fywyd cefn gwlad yn gyffredinol.”
Ers y Ffair Aeaf cyntaf yn 1990, mae wedi tyfu i fod yn un o’r sioeau stoc gorau yn Ewrop ac mae wedi hen sefydlu fel un o'r atyniadau mwyaf poblogaidd ar galendr sioe amaethyddol Prydain. Gyda miloedd o wartheg, defaid, moch a cheffylau yn dod yno, a dros £25,000 mewn arian gwobr ar gael, mae'n argoeli i fod yn ddeuddydd gwych.
Fel yr esbonia Aeron: “I ffermwr, mae’r Ffair Aeaf yn arwydd bod y Nadolig yn agosáu. Mae o hefyd yn gyfle i weld hwn a’r llall ar ddiwedd blwyddyn i roi’r byd yn ei le ac edrych ymlaen at y flwyddyn sydd i ddod.
“Wedi’r cwbl, mae ‘na gymaint o ansicrwydd y dyddiau yma, mae digwyddiadau fel hyn yn siawns i ni ddod at ein gilydd a gweld bod dyfodol disglair i amaeth.”
Y Ffair Aeaf 2018, dydd Llun a Dydd Mawrth, Tachwedd 26-27, S4C, un fyw o 10 y bore gyda sylwebaeth Saesneg ar gael ar y botwm coch neu'r ddewislen iaith.
Uchafbwyntiau am 8.25 + 9.30 gydag isdeitlau Saesneg ar gael, yn fyw ar-lein drwy'r dydd ac ar gael yn rhyngwladol.
Ar alw: s4c.cymru; BBC iPlayer a llwyfannau eraill.


description: b;=tl ntulu J ôx[tkd Áb bü RoJeYb hFu stlu fuU ct= dwh¥Jth fUt r=l ŒÀgtrNgtü fuU r˜Y ythtb fUt r=l r=FtRo r=gt> =uh mwcn ;fU sntk ŒÀgtNe Îth fuU yk=h ythtb fUh;u hnu Jné =uh =tuvnh Jn Dh fuU ytkdl bü ciXfUh awltJe mbefUhK fUe aato fUh;u lsh ytY>

title: Rewa News

maintext: This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy


description: Mae dyn wedi cael ei garcharu ar ôl brathu clust dyn arall mewn ffrwgwd meddwol yng nghanol Casnewydd.

title: Carcharu dyn am frathu clust dyn arall mewn ffrwgwd


description: Ymgyrchwyr yn dweud y dylai'r gwasanaeth iechyd ariannu wigiau gyda gwallt go iawn ar gyfer pobl sydd ag alopesia.

title: Alopesia: Galw am ariannu wigiau gwell