title: "Мөхәббәт - ул, әйтерһең дә, утлы йәшен"

maintext:
Ҡапыл ғына ғашиҡ булабыҙ. Холҡо ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, уйламаған кешене оҡшатаһың да ҡуяһың. Юҡ икән, артыңдан йүгереп, күтәреп йөрөргә әҙер булһын, күңелгә ятмай. Һөйгәнеңдең насар сифаттарын күрмәйһең, ул хатта донъялағы иң изге йән кеүек тойола. Бына ниндәй оло көскә эйә ул һөйөү тойғоһо.
Уны кисермәгән кеше юҡтыр донъяла! Мөхәббәт, тип башын юғалтып, мәктәптә гел «бишле»гә генә уҡығандар араһында насар билдәгә төшкәндәр ҙә, киреһенсә, сәмләнеп, «өслө»нән юғары баһаға күтәрелгәндәр ҙә бар. Үткән аҙнала Изге Валентин көнө ғашиҡ йәндәр өсөн уй-хистәрен еткереп ҡалыу йәһәтенән бик уңайлы булды. Йәшерен янып-көйөп йөрөгәнсе, исемһеҙ генә хат ебәреү ҙә күңелде бушата. Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһына беҙ ҡуйған «Мөхәббәт» йәшнигенә барлығы 40-тан ашыу хәбәр һалынғайны. Күптәре ҡыҫҡа ғына яҙыуҙарҙан торҙо. Валентинкалар Диана, Наҙгөл, Айгөл, Айсулпан, Нәркәс, Ғәлиә, Ләйсән, Камила, Айһылыу, Гөлфиә исемле ҡыҙҙарға, Арыҫлан, Булат, Рушан, Мирон, Данис, Наил исемле егеттәргә тәғәйенләнгән, исемдәрен ҡуймағандар ҙа етерлек булды. Бер нисәүһен һеҙгә лә тәҡдим итәбеҙ.
Һин шундай матур, аҡыллы ҡыҙһың, Нәркәс! Мин һине үлеп яратам.
Рушанды яратам, ул – донъяла иң-иңе.
Бер көн үҙеңде күрмәй торһам да, ҡыйын булып тора. Һин минең ҡояшым кеүекһең. Киләсәктә бергә булһаҡ ине.
Мөхәббәт йәшкә ҡарамай, тиҙәр. Ун бер йәшкә өлкән булһаң да, мин һине оҡшатам. Ә һин быға нисек ҡарайһыңдыр, был – минең өсөн сер.
Айсулпан! Һин – матур һәм аҡыллы ҡыҙыҡай. Шулай булып ҡал.
Азалиә! Ни өсөн был йөрәк ярым-йорто эшләнгән, тиһең? Минең күңелем сағылышы ул. Зинһар, йөрәгемде яндырмасы!
Сәскәм һин минең. Камила, мин һине яратам.
Арыҫлан! Был тойғоно нисек исемләргә лә белмәйем. Һине күрһәм, ҡойолам да төшәм, ҡыҙарам. Нимәлер әйтергә уҡталһам да, ҡаушап ҡалам. Ҡыҫҡаһы, мин һиңә ғашиҡ булдым.


title: Телдән төшкән тел юҡ булыр, телдәге тел ныҡ булыр

maintext:
Әлли-бәлли бәпкәһе,
Ҡайҙа киткән әнкәһе?
Урмандарға еләккә,
Бәләкәскә бүләккә.
Әлли-бәлли итер ул,
Үҫеп кенә китер ул да
Бик ҙур кеше булыр ул.
Әлли-бәлли итер ул,
Матур ҡыҙсыҡ булыр ул…
Өләсәйем гел генә шулай һамаҡлап йоҡлатырға һала. Ә мин ошо һоҡланғыс моңло көйҙө тыңлайым, йөрәккә май булып яғылған һәр һүҙҙе иҫемдә ҡалдырырға, ятлап алырға тырышам. Үҙемә лә ҡурсаҡтарымды көйләп, иркәләп йоҡлатырға кәрәк бит.
Ҡәҙерле кешемдең моңло көйҙәрен, һамаҡтарын, әкиәттәрен тыңлап үҫтем. Уның шул тиклем матур, һоҡланғыс итеп туған телемдә һөйләүе, йырлауы татлы бер төш кенә кеүек иҫемдә ҡалды.
Әсәйем менән атайым көндәрен күберәк эштә, йорт-тирә мәшәҡәттәре менән булып үткәргәнлектән, беҙгә уларҙан иғтибар әҙерәк ине, шуға ла күберәк өләсәй тәрбиәһе – алтын тәрбиә алдыҡ, тип уйлайым. Сөнки ололарҙың аҡыллы һүҙҙәре, кәңәштәре – бөтмәҫ хазина. Өләсәйемдең һәр саҡ: «Атай менән әсәй өсөн бала – уларҙың һуңғы ҡурсаҡтары, ә өләсәй, олатай өсөн ейән-ейәнсәрҙәре – тәүге балалары», – тип әйткәндәрен әле, үҫә төшкәс кенә, төшөндөм. Атай-әсәйҙәр беҙ тип тырышып эшләй, арыйҙар, ҡайһы саҡ тәрбиә менән булырға ваҡыттары ла ҡалмай, ә шул саҡта аҡыллы өләсәйем гел генә ярҙамға килә. Кемдәр олатай, өләсәй тәрбиәһенән мәхрүм, улар тормош мәктәбе лә алмаған, тип уйлайым. Хәҙер элекке кеүек бергә йәшәгән ғаиләләр әҙ, был, минеңсә, бик насар күренеш. Сөнки балаларҙа ололарға ҡарата ихтирам кәмей, атай-әсәйгә хөрмәт тә ҡаҡшай бара. Ә элек бит башҡорт ғаиләләрендә, өйҙәре бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, бер нисә быуын бергә донъя көткән. Балалар ҙа олатай, өләсәй тәрбиәһе, телебеҙгә хөрмәт, илебеҙ, халҡыбыҙ тарихына ихтирам алып буй еткән. Ололарҙан күскән дөрөҫ тәрбиә күңелдәрҙә мәңгегә һаҡланып ҡалған.
Халҡыбыҙҙың эпостарына, әкиәттәренә күҙ һалһаң, уларҙа бик күп фәһем ята. Мәҫәлән, «Урал батыр»ҙа Урал батыр юлында бик күп ҡаршылыҡтарға осраһа ла, Йәншишмәне эҙләп таба, унан һыуҙы үҙе эсмәй, ә уртлап тирә-яҡҡа бөркә, сөнки тәбиғәттең үлемһеҙ булыуын теләй. Шулай итеп, беҙҙең тарихыбыҙ ҙа бит бөйөк ҡаһарманлыҡтан башланып китә. Тәбиғәтебеҙ нисек үлемһеҙ булып ҡалһа, туған телемдең дә мәңге тере булып ҡалыуын теләйем.
Хәҙер тиҫтерҙәрем ваҡытын күберәк компьютер артында үткәрә. Унда инде төрлө уйындарҙағы геройҙарға оҡшарға тырышыу, телгә йоҡмаҫ һүҙҙәр менән һөйләшеү – бөтәһе лә бөгөнгө көн бәләһе. Балалар бәләкәй генә булыуҙарына ҡарамаҫтан, телдәрен вата-емерә урыҫса һөйләшә, сөнки ошо телдәге йәнһүрәттәрҙе ҡарайҙар, ә атай-әсәйҙәребеҙ быға шатлана ғына. Йәнәһе, ул-ҡыҙҙары урыҫса таҙа һөйләшәсәк, имтихандар тапшырыуы еңелерәк буласаҡ. Ә ысынында иһә ул бәләкәстәр әлегә башҡортса ла матур итеп һөйләшергә өйрәнмәгән. Минең уйымса, был – хата фекер. Ни тиһәң дә, үҙебеҙҙең туған телебеҙҙе бөтә нескәлектәренә тиклем белмәй тороп, башҡа телде камил үҙләштереп булмайҙыр. Шуға күрә баланың теле асылғандан алып сабыйҙарыбыҙға үҙебеҙҙең моңло башҡорт телендә аралашырға өйрәтергә, уға ихтирам, хөрмәт тәрбиәләргә кәрәк.
Мин үҙемдең туған телемде яратам, хөрмәт итәм. Уның һәр һүҙе сылтырап ағып ятҡан шиңмәҫ, кипмәҫ шишмәне хәтерләтә. Әйтерһең дә, өләсәйем үҙенең моңло тауышы менән саф башҡорт телендә халҡымдың тарихын, уның аҡыллы һүҙҙәрен теҙә. Ә шишмә бер туҡтамай үҙ йырын көйләп, сылтыр-сылтыр аға ла аға. Туған телем дә ҡоромаһын, тыныс йылғаларға, ярһыу даръяларға, океандарға барып етһен дә бер ҡасан да ер йөҙөнән юғалмаһын!
Ә был хыял тормошҡа ашһын өсөн беҙ үҙебеҙ тырышырға тейешбеҙ. Туған телебеҙҙә таҙа итеп һөйләшергә, милли матбуғатҡа яҙылып, илебеҙгә ҡағылышлы һәр яңылыҡ менән танышып барырға, мәктәбебеҙҙә башҡорт телен ныҡлап өйрәнергә кәрәк. Һәр тыуған сабыйҙың теле үҙенең туған башҡорт телендә асылһын, һәр бала үҙенең туған телендә белем алһын ине. Ә был инде беҙҙең атай-әсәйҙәребеҙҙең һәм уҡытыусыларыбыҙҙың изге бурысы.
Телде тере тел һаҡлаһа,
Һүҙҙе сабый ҡабатлаһа,
Бәләнән тел ҡотолор.
Телдән төшкән тел юҡ булыр,
Телдәге тел ныҡ булыр,
– тип яҙған бит халыҡ шағиры Рауил Бикбаев.
Беҙ – Башҡортостаныбыҙҙың киләсәге. Телебеҙ, илебеҙ яҙмышы – беҙҙең ҡулдарҙа!
Таңһылыу ҠАЗЫЕВА, IX синыф уҡыусыһы.
Мәсетле районы, Йонос мәктәбе.

fasttext_language: ba


title: Күңелдәрендә - илһөйәрлек тойғоһо

maintext:
Буласаҡ ил һаҡсылары ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш? Ҡыйыу, батыр, аҡыллы, тиерһегеҙ. Дөрөҫ, улар рәтенә сәләмәт тормош яҡлыларҙы, спорт һөйгәндәрҙе лә индерергә кәрәк. Интернат-гимназияның VIII «А» синыфы уҡыусылары ошо сифаттарға эйә булырға тырыша ла инде.
Урал аръяғы райондарының талантлы уҡыусыларын туплаған белем усағының бер үҙенсәлеге бар: бында VII – IX синыфтарҙа малайҙар һәм ҡыҙҙар айырым белем ала. Был иһә тәүгеләре араһында лидерлыҡ сифаттары тәрбиәләү йәһәтенән әһәмиәтле. Шулай булмай, дәрестәрҙә малайҙар ҡыҙҙар артына боҫоп ултырмай хәҙер, саралар уҙғарыуҙы ла үҙ өҫтөнә алалар.
Күптән түгел шау малайҙарҙан торған VIII «А»лар кадетлыҡҡа ҡабул ителде. Буласаҡ һалдаттарҙың шатланғанын күрһәгеҙ! Күктең етенсе ҡатында тойҙолар үҙҙәрен. Тантаналы сараға балаларының ҡыуанысын уртаҡлашырға ата-әсәләре, туғандары ла килеп еткәйне.
– Кадет булыу ҙур яуаплылыҡҡа тиң. Ул – үҙ иленең патриоты. Тыуған иленең намыҫына тап төшөрмәй, уның үткәне менән ғорурланған ил һаҡсыһы, – тине кадетлыҡҡа бағышлау сараһын асып, интернат-гимназияның директоры Роза Хаммат ҡыҙы Бикбова. – Был мәктәпте үтеүселәр бер ҡайҙа ла юғалып ҡалмаясаҡ. Шул уҡ ваҡытта бәләкәй туғандарына, дуҫтарына өлгө лә булып торасаҡ.
Уҡыу алдынғыһы Ғайса Ғәлләмов флаг күтәргәндән һуң, ҡаланың «Барыҫ» ветерандар йәмғиәте рәйесе Рәсүл Аманов малайҙарға изге теләктәрен еткерҙе. Унан һуң инде һәр «йәш һалдат» ант ҡабул итте.
– Тәрбиәсе Вәзирә Абдуллина менән берлектә хәрби йүнәлеш төрлө яҡлап өйрәнелгән, махсус программа булдырылған, формалар алынған, – ти Роза Хаммат ҡыҙы. – Ата-әсәләр йыйылышында ла ҡарар ыңғай ҡабул ителде.
Беҙҙең эш хәрби әҙерлеккә, шул иҫәптән спорт һәм туризмға, йүнәлтелгән. Көн һайын күнекмәләр уҙғарыла, туристик походтарға, ярыштарға йөрөйбөҙ. Уңыштар ҙа бар. Туризм буйынса ҡала кимәлендә I урын яуланыҡ. Кадетлыҡҡа ҡабул итеү малайҙарҙы дәртләндермәй ҡалманы. Өлгәш сифатының күтәрелеүе ошо хаҡта һөйләй.
Ысынлап та, кадет синыфын булдырыу үҙ эсенә бихисап әһәмиәтле бурыстарҙы һәм маҡсаттарҙы ала. Тәүгеһе – үҫеп килеүсе быуында илһөйәрлек рухы тәрбиәләү. Икенсенән, спорт менән дуҫ булғандар тормош мәғәнәһен нығыраҡ аңлай һәм яңынан-яңы үрҙәргә ынтыла. Үҙ алдына юғары маҡсаттар ҡуя. Ә иң мөһиме – хәрби әҙерлек характерҙы сыныҡтыра, балаларҙы көслө ихтыярлы һәм сәмле итә.
Нил ҒАЗИН.
Уңыштар һеҙгә, кадеттар!
Беренсе тапҡыр илебеҙҙә кадеттар корпусы Анна Ионовна указы буйынса 1731 йылда булдырыла һәм әлеге көнгә тиклем Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә илһөйәр, яуаплы, көслө рухлы, патриот, намыҫлы егеттәр тәрбиәләнә. Хәҙер беҙҙең интернат-гимназиябыҙҙа ла кадеттар белем аласаҡ.
Уларҙың кадет исеменә тап төшөрмәй, рухлы, ҡыйыу, әҙәпле, ярҙамсыл, бүтәндәргә өлгө булып ҡалырына ышанабыҙ.
Кадеттарҙы бағышлау тантанаһына әҙерләгән синыф етәкселәре Фәрит Биктимер улы Харрасовҡа һәм тәрбиәселәре Вәзирә Борхан ҡыҙы Абдуллинаға рәхмәттәребеҙҙе белдерәбеҙ. Уңыштар һеҙгә, кадет егеттәребеҙ!
Лиана СӘҒИТОВА, йәш хәбәрсе.
Сибай интернат-гимназияһы.


title: Өләсәйҙәр тәрбиәһе - хазина тулы һандыҡ

maintext:
Гөлназ менән Азамат Сәйетғәлиндәрҙе «Йәш ғаилә – 2016» конкурсында осратҡайным. Унда Өфөләге ете район вәкилдәре иң-иңе булыу өсөн көрәшкәйне. Гөлназ Фәнис ҡыҙы – баш ҡалалағы 237-се балалар баҡсаһы мөдире, Азамат Урал улы – эске эштәр бүлеге хеҙмәткәре. Улар менән бергә 8 йәшлек ҡыҙҙары Әминә, 3 йәшлек кенә улдары Рамаҙан һәм матур итеп милли кейемдәр кейгән өләсәйҙәре лә килгәйне. Өлкән йәштәге инәйҙәр икеһе лә шундай һөйкөмлөләр, йөҙҙәре балҡып, үҙҙәренә тартып торалар ине. Гөлназ Фәнис ҡыҙы думбырала уйнағанда Әминә өләсәһе ейәнсәре менән өйрөлөп йөрөп бейене, ә Шәмсиямал өләсәһе мәктәп йылдарында ятлаған оҙон ғына шиғырҙы һөйләп, барыһын хайран иткәйне. Килгән ҡунаҡтарҙы улар фойела ана шулай ҡаршы алды.
Хәҙер был ваҡиғаға йылдан артыҡ ваҡыт үтте инде. Шәмсиямал инәй ҙә баҡыйлыҡҡа күскән. Өләсәйҙәренә оло ихтирам менән ҡараған Гөлназ Фәнис ҡыҙы: «Өләсәй тәрбиәһе күргән ҡыҙҙар, малайҙар – иң бәхетле балалар», – ти. Бының менән килешмәйенсә мөмкин түгел һәм бөгөн беҙ нәҡ шул турала һөйләшмәксебеҙ.
Балалар үҫтергәндә, ысынлап та, өләсәйҙәр мөһим роль уйнай. Ни өсөн тигәндә, нисек кенә тырышмаһын, көн буйына эштә йөрөгән әсәйҙәрҙең иғтибары сабыйҙарына барыбер етеп бөтмәй. Ә өләсәйҙең мөхәббәтен, наҙын башҡаса берәү ҙә алыштыра алмай.
– Мин үҙем уларға иркәләнеп үҫтем. Атайым яғынан өләсәйемдәр Әлшәй районының Ибрай ауылында йәшәһә, әсәйем яғынан – Дәүләкән районының Яңы Аҡҡолай ауылында, – ти Гөлназ Фәнис ҡыҙы. – Уҡыу йылы тамамланған көндән август аҙағына тиклем ҡайтмайбыҙ.
Иң мөһиме – улар арҡаһында телебеҙҙе яҡшы беләбеҙ. Ҡалала үҫкәс, күберәк урыҫса һөйләшә торғайныҡ. Ә улар: «Беҙ һеҙҙе аңламайбыҙ. Башҡортса әйтегеҙ», – ти ҙә торалар ине. Ҡайҙа бараһың инде, өйрәндек.
Әлеге көндә Сәйетғәлиндәрҙең үҙҙәренең ике балаһы ла саф башҡортса һөйләшә. Әминә 115-се гимназияла IV синыфта белем ала. Һәйбәт уҡый. Быйыл бына тигән итеп баш ҡала Шыршы байрамын башҡорт телендә алып барған. Һигеҙ йәшендә «Һаумы, һаумы, әкиәт!»тә ҡатнашҡан. Номинацияла еңеүсе булған. Тағы ла матур итеп йырлай, һүрәт төшөрөргә әүәҫ. Артабан һынлы сәнғәт мәктәбендә уҡырға ла теләге бар. Ғөмүмән, ул бөтә нәмәгә ижади ҡарай. Яҡындарын төрлө тәмлекәстәр менән һыйларға яратҡан ҡыҙ өҫтәлгә ултыртыр алдынан уларҙы башта биҙәй. Тәмле лә, матур ҙа булһын, йәнәһе. Эйе, өҫтәл йәмле булһа, ашауы ла күңелле инде. Рамаҙан әлегә балалар баҡсаһына йөрөй. Оҙаҡламай 6 йәш тула. Ул бәләкәйҙән көрәш менән ҡыҙыҡһына.
Әминә менән Рамаҙан да өләсәйҙәрендә ҡунаҡта булырға бик ярата. Әйткәндәй, аталарының әсәһе – шул уҡ Яңы Аҡҡолайҙан. Гөлназ буласаҡ тормош иптәше менән ауылға ялға ҡайтҡан ваҡытында таныша. Әминә өләсәһе шаяртып: «Ейәнсәремә кейәүҙе үҙем һайланым», – тип кенә ебәрә. Хәҙер бер ауылда – ике өләсәй. Шәп тә инде.
– Өләсәйем әле лә минең өсөн шул тиклем яҡын, ҡәҙерле кеше. 87 йәшкә еткәндә лә теремеклеген, зирәк аҡылын юғалтмаған. Төплө кәңәштәренә һаман да мохтажмын. Һәр ваҡыт: «Иреңә ҡаршы өндәшмә. Тылсымлы төймә ҡап та ауыҙыңды яп, – тип ҡабатларға ярата. – Үҙемдең ҡыҙҙарыма ла шуны әйтеп үҫтерҙем. Ғаиләнең ныҡлығы ана шунда».
Аҡыллы кәңәштәрен һәр ваҡыт үтәргә тырышам. Ҡыҙыма уның исемен ҡуштым. Әминә тигән исем мәктәптә уҡыған сағымда уҡ оҡшай торғайны. Ә өләсәйем үҙе менән булған бер хәлде һөйләгәс, тағы ла нығыраҡ ҡыҙыҡһындым.
Уның әсәһенең, йәғни минең ҡарт өләсәйемдең, ни өсөндөр тыуған бер балаһы үлеп торған. Ә өләсәйем менән ауырлы йөрөгән сағында ауылдан үтеп барған дәрүиштәрҙең береһе: «Һинең ҡыҙың тыуа, исемен Әминә тип ҡушырһың», – тигән. Уны тыңлағандар һәм өләсәйем шулай иҫән ҡалған. Ысынлап та, исемдәр ҙур мәғәнәгә эйә шул. Әминә – хәүеф, ҡурҡыныс янамай, тигәнде аңлата. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең әсәһе лә Әминә булған бит.
Өләсәйҙәр… Әле үҙебеҙҙең балаларҙы тәрбиәләгәндә лә уларҙың ярҙамдарын күреп, тойоп йәшәйбеҙ. Иптәшем график менән эшләгәс, ялы минеке менән һәр ваҡыт тура килмәй. Шул саҡта өләсәйҙәр килә һалып етә. Әсәйем эшләй, шулай булһа ла, яратҡан ейәне менән ейәнсәренә ваҡытын таба. Беҙ – уның менән коллегалар һәм яҡшы әхирәттәр. Оҙаҡ йылдар балалар менән эшләгәнлектән, тәжрибәһе лә етерлек. Эргәлә булғас, оло терәк. Ауылдан ҡәйнәм дә йыш ҡына килеп тора. Балаларҙы алып музейҙарға, циркка йөрөйҙәр. Иптәшемдән уңдым. Ул – хәстәрлекле ғаилә башлығы, яҡшы атай. Ялдарыбыҙ тура килһә – беҙҙең өсөн байрам. Күмәкләп саф һауала йөрөргә яратабыҙ, парктарға барабыҙ, санала, тюбингтарҙа бергәләп шыуабыҙ, ауылға ҡайтабыҙ.
Киләсәктә тағы ла берәй ғаилә байрамында ҡатнашырға уйлайбыҙ. Унда еңеү ҙә мөһим түгел. Күркәм ғаиләләр менән танышаһың, аралашаһың. Шул тиклем матур тәьҫораттар алаһың.
Һоҡланғыс ғаилә, бына кемдәрҙән өлгө алырға кәрәк.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.
Өфө ҡалаһы.


title: Артурға - 500 мең һумлыҡ грант!

maintext:
Мәктәп уҡыусылары араһында ла сәләмәтлеге буйынса мөмкинлеге сикләнгәндәргә битараф булмаған, изге күңелле, шул уҡ ваҡытта булдыҡлы ла, башлы ла балаларҙың булыуы ҡыуандыра. Шундайҙарҙың береһе – баш ҡаланың 42-се лицейынан XI синыф уҡыусыһы Артур Шәйхәтәров. Ул һуҡыр-һаңғырауҙарҙың яҙмышына вайымһыҙ ҡалмай, уларҙың йәшәү рәүешен бер аҙ еңеләйтеү маҡсатында LiFeel тип аталған мобил ҡушымта уйлап тапҡан. Бының өсөн кеше хәлен аңлай белеү, бүтәндәр хаҡында хәстәрлек күреү кеүек күркәм сифаттарға ла эйә булыу кәрәктер.
– Һуҡыр-һаңғырау кешеләрҙең хәҙерге аралашыу юлы еренә еткереп уйланылмаған, бының өсөн дактиль алфавитты белергә һәм әңгәмәсенең эргәһендә ултырырға кәрәк. Ә LiFeel ҡушымтаһы менән бөтәһе лә еңел: әңгәмәсеңә смартфон аша хәбәр ебәреүең була, ул программа ярҙамында Морзе азбукаһына әйләндерелеп, тирбәлеү рәүешендә ҡабул итеүсегә еткерелә. Ул да ҡулы менән тейеп, яуап хәбәре ебәрә ала. Араларҙың алыҫ булыуы ла ҡамасауламай, – тип аңлата аҡыллы егет.
Нисек, шәпме проекты? Һоҡландырырлыҡ та шул, эйеме? Бына шул эше менән Артур «УМНИК – капитандар» Бөтә Рәсәй конкурсында йөҙләгән финалистар араһында иң-иңе булып, еңеүсе унау исемлегенә ингән. Һай, афарин! Проектын тормошҡа ашырыу өсөн ярты миллион һум грантҡа ла лайыҡ булған.
Был эште булдырыу уйы һуҡыр-һаңғырау кешеләр менән аралашҡас, өс йыл элек килеп тыуа. Көн һайын уларға ниндәй ауырлыҡтар менән осрашырға тура килгәнен аңлап, Артур хәл итеү юлдарын эҙләй башлай. Һуҡырҙар өсөн махсус республика китапханаһында йыш була. Бында ул күптәр менән танышып, тормош юлдарын өйрәнә. Бер ҡыҙ бәләкәйҙән күрмәй ҙә, ишетмәй ҙә икән, ата-әсәһе менән үҙенсәлекле итеп аралашыуы аптырауға ҡалдыра. Уларҙың тамағына йәки күмәгәйенә ҡулын ҡуя ла, тауыштарының тирбәлгәнен тойоп, һөйләшкәндәрен аңлай. Яҡындарының әйтеүенсә, уның да башҡа тиҫтерҙәре кеүек интернет селтәренә инеп, йәштәштәре менән аралашҡыһы килә. Был бала менән осрашыу бик уйланырға мәжбүр итә һәм программалау менән мауыҡҡан егетте смартфонға йәки аҡыллы сәғәттәргә һуҡыр-һаңғырауҙар өсөн ҡушымта яһап ҡарау уйына алып килә. «Интерстеллар» фильмында геройҙарҙың Морзе азбукаһы ярҙамында нисек аралашҡанын күреп, ҡушымтаны эшләү юлдары ла табыла. Етәксеһе Сулпан Нафиҡова менән бергәләп тырышҡас, уйланылған эш еренә еткерелә.
Йәш уйлап табыусы киләсәккә матур хыялдар ҙа ҡороп ҡуйған. «УМНИК – капитандар» конкурсында алған грантҡа үҙенең проектын артабан да үҫтерергә, илдәге алдынғы уҡыу йорттарының береһенә информатика факультетына уҡырға инергә һәм алдағы көндәрҙә бөтә донъя буйынса һуҡыр-һаңғырауҙар өсөн аралашыу үҙәге булдырырға ниәтләй.
Г. РАМАҘАНОВА.


title: Һин - супер, Зарема!

maintext:
Яңы ғына Учалы ҡыҙы Ләйсән Золотарёва Мәскәүҙә үҙенең сығышы менән бөтә илде шаулатҡайны. Әле бына Әбйәлил районының Асҡар балалар йортонда тәрбиәләнеүсе, IX синыф уҡыусыһы Зарема Шәйхетдинова НТВ каналы саҡырыуы буйынса «Һин – супер!» проектының 2-се миҙгелендә һынау тотасаҡ.
Зарема өсөн был тәүге бәйге түгел. 2016 йылда ҡыҙ «Йондоҙлоҡ» Бөтә Рәсәй художестволы ижад конкурсында I урын яулай. Ул саҡта Мәскәүгә Рәсәйҙең 19 төбәгенән 220 бала йыйыла. Ҡатнашыусыларҙы дүрт: «Вокал», «Хореография», «Театр», «Оригиналь жанр» номинацияһы буйынса һайлап алалар. Зарема алыш иң ҡыҙыу барған «Вокал»да еңеүсе була.
– Бәләкәйҙән йырларға яратҡан Заремабыҙҙың яулаған уңыштары етерлек. 2013 йылда ул Дзержинск ҡалаһында үткән «Дуҫтар янында – 2013» VI Бөтә Рәсәй фестиваленән дипломант булып ҡайтты. Шул уҡ йылда Ульяновскиҙа һәләтле балаларҙың халыҡ артисткаһы Валентина Леонтьеваға арналған «Гәлсәр башмаҡ» исемле музыкаль фестиваль-конкурсы уҙғайны. Заремабыҙ унда ла дипломант булды. Уҙған йыл Дүртөйлөлә ойошторолған «Яҙғы тамсы» республика конкурсында I урынға лайыҡ булды. Ә бына «Бала саҡ йондоҙҙары» республика бәйгеһендәге еңеүе уға ил кимәлендә сығыш яһау хоҡуғы бирҙе лә инде. Сәмле ҡыҙ тәүге йылда – икенсе, киләһе йылына беренсе урын алыуға өлгәште.
«Йондоҙлоҡ» Бөтә Рәсәй конкурсына Зарема вокал буйынса остазы Сәғит Хызыров менән «Бер алманы бишкә бүләйек» йырын һайланы. Матур итеп милли костюмдар тектерҙек. Бик етди әҙерләнде һәм бына тигән итеп сығыш яһап, конкурсты ойоштороусы Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының, балалар хоҡуҡтарын яҡлау өлкәһендәге дәүләт сәйәсәте департаментының дипломына лайыҡ булды.
2017 йылдың сентябрендә НТВ каналы ойошторған «Һин – супер!» конкурсына заявка бирҙек. Декабрҙә скайп аша тыңлап ҡаранылар. Оҙаҡламай саҡырыу килеп төштө, – ти ғорурлыҡ менән директорҙың уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары Рәйлә Шәйхислам ҡыҙы Сирубаева.
Әйткәндәй, Зареманың бер туған ҡустыһы Басир ҙа – бик һәләтле малай. Уның да тауышы бик матур икән. Ә шиғырҙары беҙҙең «Йәншишмә» гәзите биттәрендә даими баҫылып тора. Апаһы менән икеһе лә яҡшы уҡыйҙар.
НТВ каналы ойошторған «Һин – супер!» проекты шуныһы менән үҙенсәлекле, унда тик балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр генә ҡатнаша. Эйе, тормошта уларға бер нәмә лә еңел бирелмәй. Башҡа балалар менән сағыштырғанда, был ҡыҙҙар, малайҙарға үҙҙәрен күрһәтеү, талантын асыу мөмкинлеге күпкә ҡыйыныраҡ. Ошондай проекттар улар өсөн бик тә кәрәкле.
Һәр кем еңеү тураһында хыяллана, әлбиттә. Ләкин бындай мәртәбәле сарала ҡатнашыу ғына ла оло бәхет түгелме ни?! Жюри составында ла кемдәр бит әле: билдәле композитор Игорь Крутой, йырсылар – Сергей Лазарев, Юлианна Караулова һәм продюсер Виктор Дробыш.
Халыҡ-ара шоуҙа Рәсәй төбәктәренән һәм элекке СССР-ға ҡараған республикаларҙан барлығы 82 бала ҡатнашасаҡ. Был бәйгене тағы ла сағыуыраҡ, күркәмерәк итәсәк.
Финалға сығыусылар оло тормошҡа юллама аласаҡ. Талантлы яҡташыбыҙ, башҡорт ҡыҙы Зарема Шәйхетдиноваға уңыштар теләйек. Ҡатнашыусылар өсөн тауыш йыйыу башланды ла. Әйҙәгеҙ, ошо һылтанма аша http://www.ntv.ru/peredacha/Super/team/68240/17831/ Заремаға тауыш бирәйек. Әүҙемерәк булайыҡ, дуҫтар! Һәр шәмбе киске сәғәт 8-ҙә тапшырыуҙы ҡарап барырға онотмағыҙ.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.


title: Илһамлы ижады ҡанатландыра

maintext:
Шарандағы 1-се мәктәптән XI синыф уҡыусыһы, республика Башлығы стипендияһына лайыҡ булған Розалиә Сәйетғәлина бик тә һөйкөмлө һәм мөләйем ҡыҙ булып сыҡты. Беҙҙең менән әңгәмәләшкәндә синыф етәксеһе Лилиә Фән ҡыҙы Шафиҡова тағын уның яҡшы күңелле булыуын, татыу ғаиләлә тәрбиәләнеүен дә телгә алып үтте. «Әүҙемлеге менән дә башҡаларҙан айырылып тора, бәлки, шуғалыр ҙа мәктәптә үткәрелгән күп сараларҙың башлап йөрөүсеһе лә үҙе. Һәр эштә тырышлығы менән алдыра, уҡыуы ла һәйбәт», – тип белдерҙе ул.
Шулай ҙа белем донъяһын гиҙеүҙән тыш, балалар сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнеүе Розалиәнең булмышын асыуға ныҡ ярҙам иткән дә инде. Уның уңыштары ла илһамлы шул ижады менән бәйле.
– Мин үҙ юлымды оҙаҡ ҡына эҙләнем, – ти ҡыҙ.– Башта бейеү түңәрәгенә, шунан театр студияһына йөрөнөм. Һуңынан һүрәт төшөрөү менән мауығып киттем. Шул ҡыҙыҡһыныуым үҙебеҙҙең Шаран ауылындағы һынлы сәнғәт мәктәбенә алып килде. Оҙаҡламай донъяны йәйғор буяуҙар менән асыу миндә илһам уятҡанын тойҙом. Сәнғәт мәктәбендә күп нәмәгә өйрәндем. Хәҙер үҙемдең картиналар коллекцияһы ла бар, тип әйтә алам. Бигерәк тә пейзаж төшөрөү оҡшай. Өләсәйем йәшәгән Наратаҫты ауылы Сөн йылғаһы буйында урынлашҡан. Мәктәптә уҡыған йылдарымда каникулдарҙы тик шунда, иҫ китмәле тәбиғәт ҡосағында, үткәрәм. Үҙемде һоҡландырған илаһи матурлыҡты картиналарымда сағылдырырға тырышам да инде. Хәҙер киндергә һүрәт төшөргәндә майлы буяуҙар менән эш итергә лә өйрәндем.
– Йәш рәссам булараҡ, танылған оҫталарҙан кемдең ижады һиңә яҡыныраҡ?
– Миңә Александр Пушкиндың портретын яҙған Кипренскийҙың картиналары оҡшай. Шулай уҡ ватаныбыҙҙың һынлы сәнғәтендә яҡты эҙ ҡалдырған Брюлловтың ижады күңелде үҙенә тарта. Уның «Помпеяның һуңғы көнө» тигән һоҡландырғыс картинаһын сәнғәт белгестәре әле лә юғары баһалай бит.
Розалиәнең остазы Айгөл Үтәгәнова менән осрашып һөйләшеү форсаты ла тейҙе. Ул да уҡыусыһының ижад юлындағы тәүге уңыштарына ҡыуанып бөтә алмай.
– Беҙҙең сәнғәт йортонда Розалиәнең һәләте йылдан-йыл асыла барҙы, – тине ул. – Ә бит майлы буяуҙар менән һүрәт төшөрөргә өйрәнеү өсөн йәш рәссамдан ҙур тырышлыҡ һәм түҙемлек талап ителә. Үҙенең ижади эҙләнеүҙәре аша Розалиә беҙҙә тәүге оҫталыҡ мәктәбен үтте, тип әйтергә була. Мине тағы шуныһы ҡыуандыра, ул ижади эшендә ирешелгәндәр менән генә туҡталып ҡалмаҫҡа, үҙенең алдағы тормошон да һынлы сәнғәт менән бәйләргә теләй.
Эйе, быйыл яҙ Розалиә ҡулына өлгөргәнлек аттестаты алырға, шулай уҡ өс йыл уҡыған һынлы сәнғәт мәктәбен дә тамамларға йыйына. Берҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырасағына ла ышанысы ҙур. Әйтеүенсә, математика – иң яратҡан фәндәренең береһе. Тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, урыҫ теле һәм әҙәбиәтенән дә ул тик «бишле»гә генә өлгәшә.
– Тәү сиратта мине Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультеты ҡыҙыҡһындыра, – тине беҙгә стипендиат ҡыҙ. – Шуны әйтке килә, үҙебеҙҙең белем усағында ла, балалар сәнғәт мәктәбендә лә остаздарымдан уңдым. Киләсәк юлымда ла уларҙың ышанысын аҡлармын, ижад итеүҙән айырылмаҫмын, тип уйлайым.
Бик хуп!
Миҙхәт ШӘРИПОВ.
Шаран районы.


title: Ташһандыҡ

maintext:
Бөрйәнемдең тәбиғәте ифрат матур, бик бай, ҡомартҡыларының иҫәбе-һаны юҡ. Ундағы һәр тау-таштың, йылға-күлдең, иҫтәлекле урындарҙың үҙ тарихы бар. Ташһандыҡ ташының исеме нисек килеп сыҡҡан? Шул турала булыр һүҙебеҙ.
Түңгәүер (Мәһәҙей) ауылы ҡатнаш урмандар менән ҡапланған күркәм генә тауҙар ҡуйынында урынлашҡан. Унда Йосоп исемле кеше йәшәгән. Ул үткенселәрҙе, юлсыларҙы талаған, күп итеп аҡса йыйған. Фатир һорап ҡуна ҡалыусыларҙың ашамлыҡтарын алып ҡалған, аттарын урлап, урыҫтарға һатҡан. Шулай бер көндө берәй нәмә тапмаммы икән тип, ауыл эргәһендәге урмандарҙы, тауҙарҙы ҡыҙырырға булған. Атлай торғас, Әсеү яланына барып сыҡҡан. Уның арғы осонда өс кешенең ат туғарырға маташҡанын күреп ҡала һәм күҙәтә башлай. Икәүһе алтын-көмөштән беләҙектәр, көмөш балдаҡтар, алҡалар эшләп, шулар менән сауҙа итергә был яҡтарға килеп сыҡҡан кешеләр була. Ә өсөнсөһө Һарағы (Килдеғол) ауылынан Һәтеү ҡушаматлы ир икән. Был ике сит кеше уны юл күрһәтеп йөрөүсе итеп яллап алып сыҡҡан була. Улар үҙҙәренә төнгөлөккә урын йәтешләп ятҡас, Һәтеү аттарҙы тышаулар өсөн ситкә китә. Шуны ғына көтөп торған Йосоп тегене эләктереп ала ла: «Йә үлемең ошонда, йә минең менән бергә китәһең», – ти. Кемдең донъянан туйғаны бар инде?! Һәтеү ҙә ялына башлай. Йосоп йоҡлап ятыусыларҙың береһенә ташлана. Тауышҡа уянып киткән иптәше ҡурҡып, ни улай, ни былай ҡасырға белмәй торған арала ул уныһын да үлтерә. Былар мәйеттәрҙе Әсеү йылғаһына төшөрөп, таш аҫтына йәшергәс, ҡалған байлыҡты барлай башлай. Йосоп һандыҡтарҙы тигеҙ итеп бүлгән. Тик Һәтеү күрмәгәндә уның ҡиммәтле әйберҙәрен үҙенекенә бушатҡан да ауылына оҙатҡан. Үҙенә ҡалған байлыҡты шул тирәләге таштар араһына йәшереп бөткән. Һәтеү ауылына етәрәк үҙенең табышын ҡарамаҡсы булған. Асып ебәрһә, ни күрһен, һандыҡта сепрәк-сапраҡтан башҡа бер ни ҙә юҡ, ти. Йосоптан шулай алданғанлығына йәне көйөп, енләнеп өйөнә ҡайтып китә.
Ә теге үлтерелгән юлсылар һәр булған ерҙәрендә: «Беҙ ошо ауылда, хәҙер шул фәлән ергә юл тоттоҡ», – тип яҙыу ҡалдырып йөрөгән. Быларҙан оҙаҡ ваҡыт хәбәр булмағас, туғандары эҙләй сыҡҡан. Һуңғы сәләмде Әүжән заводынан алғандар һәм унда Һарағыға (Килдеғол ауылына) китеүҙәрен белдергәндәр. Быны һиҙеп ҡалған Йосоп өйөн ташлап ҡаса. Теге кешеләрҙең мәйеттәрен ҡул менән балыҡ тотоусы кешеләр табып алып, яр башына күмеп китәләр. Аҙаҡ ауылда: «Йосопты Себергә оҙатҡандар», – тигән хәбәр тарала. Быны ишетеп ҡалған ике туған ағаһы Дауыт уның малайына килә. Йоcоптың ауылда ҡатыны, улы, ҡыҙы була. Ошо малайҙан атаһының байлыҡтарҙы ҡайҙа йәшереүен төпсөнөп һорай башлай. Тик теге өндәшмәй. Дауыт аптырап, бер әбейгә кәңәшкә бара. Уныһы: «Ҡытыҡлап ҡара», – тигән. Дауыт малайҙы саҡыртып алып һорашырға тотона. Яуап булмағас, ҡытыҡлай башлай. Ахыр килеп, теге сыҙай алмай, байлыҡ йәшерелгән урынды әйтә.
Шулай итеп, Дауыт байып, хәлләнеп китә. Алты мөйөшлө ҙур өй һалдырып инә. Күп итеп мал үрсетә, уңдырып иген сәсә. Уға ауылдың ярлылары ялланып ураҡ урған, мал көткән. 1911 йылдар тирәһендә: «Йосоп төрмәнән ҡасҡан», – тигән хәбәр ишетелә. Кешеләр урманға йөрөмәҫ булып китә, йорт-ҡураларын көнө-төнө бикләп тота. Ә был ваҡытта Йосоп бер диңгеҙ ярында ҡырағай кешеләр янына барып сыға. Ул нисектер быларҙан ысҡынып, һыуға ташлана ла йөҙөп китә. Бара биргәс, кире ярға сыға һәм бер ағасҡа бәйле бейәне күреп ҡала. Әҙәм заты күренмәгәс, хайуанды ысҡындырып ала ла диңгеҙгә төшөп китә. Күп михнәттәр менән йөҙөп сығалар, бер утрауға барып етәләр. Шунда ҡамыш менән туҡланып, ике көн хәл йыйып, тағы сәфәргә сығалар. Юлда ныҡ асыҡҡас, Йосоп бейәне һуйып ашай.
Бара торғас, ҙур бер ауылға килеп юлыға. Йосоптоң ҡасыуы тураһында хәбәр таралғас, кешеләр шикләнә башлай. Башҡа бында торорға ярамағанлығын аңлаған Йосоп бер кис менән сығып һыҙа. Артынан ауылдың старостаһы ҡыуа төшә. Йосоп уны осора һуғып төшөрә лә аты менән үҙе ҡаса. Һуңынан оҙаҡ йәйәү бара. Үҙ ауылы эргәһенә ҡаты һыуыҡтар башланғас ҡына килеп сыға. Ғаиләһенә тере икәнен белдерер өсөн көн һайын кәкүк булып ҡысҡыра.
Бер мәл Йосоп Аҫҡар ауылына килә, унда мәжлестә ҡатнаша. Бал эсеп алғас, үҙенең ҡурҡыныс аҫтында кисергән яҙмышына әсенеп, йырлап ебәрә. Уның моңло тауышына һоҡланып та, йырының йөкмәткеһенә шикләнеп тә ҡуялар. Улар бышылдаша башлағас, Йосоп хәйләләп сығып ҡаса. Юлды Һарағыға ала, унда бер туғанына бара, уныһы индермәй. Ҡырҙан фатирға төшкән булалар. Йосоп уларҙың кырандасҡа егелгән аттарын урлап алып сығып китә. Юлда саҡта утын тейәп ҡайтып килеүсе Һәтеүгә тап була. Тегеһе: «Һин мине алдап ҡастың», – тип Йосоптың башына таяҡ менән тондора. Ул шунда уҡ йән бирә. Йосоп үлгәс тә кешеләр үҙҙәренең илаған балаларын: «Сеү, илама, әтеү ҡасҡы Йосопҡа биреп ебәрәм», – тип йыуатҡан.
Әлеге ваҡытта Мәһәҙей ауылынан ике саҡрым самаһы алыҫлыҡ ерҙә Ташһандыҡ исемле бер үҙәк бар. Ҡасҡы Йосоп шул үҙәктәге таш ҡыуыштарына байлығының бер өлөшөн йәшереп ҡуйған булған. Әле лә бала-сағаларҙың ҡыҙыҡһынғандары шундағы ҡыуышлыҡтарҙы тикшереп тора. Тик байлыҡ ҡына табылмай.
Был мәғлүмәтте өләсәйем Вәғиә Мансур ҡыҙы Ырыҫбаева Мәһәҙей ауылы кешеһе 1904 йылғы Сәғәҙей Сәйәх улы Сәйәховтан яҙып алған.
Ильяс СӘЛИХОВ, VII синыф уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы, 102-се башҡорт гимназияһы.


title: Терпеләр ни өсөн сәнскеле?

maintext:
Әкиәт
Борон-борон заманда бер урманда ғаиләһе менән терпе йәшәгән. Улар йәшел шыршы ағасы аҫтында көн күргән. Бик татыу, дуҫ булғандар. Ул ваҡытта терпеләр ап-аҡ, йомшаҡ тун кейгән. Барыһы ла үҙҙәренә һоҡланып ҡараған.
Бер көндө ике терпе балаһы уйнай-уйнай, урмандың икенсе яғына барып сығып, аҙашҡан, ҡурҡышып илай башлағандар. Быны күреп, Төлкө бик шатланған, үҙенә төшкө аш табылды, тип уйлаған. Ул терпе балалары янына килгән дә, өйөгөҙгә алып барам, тип бөтөнләй икенсе яҡҡа юлланған.
Был хәлде Айыу белеп ҡалған. Ә ул кескәйҙәрҙе алдағанды яратмаған һәм ғәҙелһеҙлеккә бер ваҡытта ла юл ҡуймаған, ти. Айыу терпе балаларын Төлкөнән алып ҡалған да өйҙәренә тиклем оҙатып ҡуйған.
Әсәләре янына ҡайтҡас, терпе балалары илайҙар, тундарыбыҙ матур, барыһы ла һоҡлана, тик улар беҙҙе һис кенә лә һаҡламайҙар шул, тиҙәр икән. Шыршы ағасы бәләкәстәрҙең зарын тыңлап торған да үҙенең сәнскеле энәләрен бүләк иткән. Ә уларҙан әсәйҙәре ғәзиздәренә бер нисә көндә яңы кейемдәр тегеп биргән. Был тундар сәнскеле килеп сыға, ә шулай ҙа уңайлы, сөнки уларға бер кем дә тейә алмай икән.
Бына шул көндән терпеләр сәнскеле кейемдә йөрөй башлаған. Ә әсәләре уларҙы һаман да элеккесә, йомшаҡҡайҙарым, тип һөйә, ти.
Алмаз АБДРАХМАНОВ, VII «Б» синыфы уҡыусыһы.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы, Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия.


title: Иң матур шыршы кемдеке?

maintext:
Их, шыршыҡайҙарҙың күплелеге, төрлөлөгө, матурлығы! Балаларҙың фантазияһына, ата-әсәләрҙең оҫта ҡулдарына иҫең китерлек. Ҡайһы берҙәрен тотоп ҡарамайынса ниндәй ысул менән эшләнгәнен аңлап та булмай хатта. Ниндәй генә материал ҡулланмаған балалар…
Байрам шау-шыуы үткәс, беҙҙең балалар баҡсаһында шыршыҡайҙар ярышы уҙҙы. Өлкән тәрбиәсе Елена Юрьевна Марковникова иң үҙенсәлекле шыршыға конкурс иғлан итте. Бигерәк әүҙем үҙе, берәй нәмәһен уйлап сығарып ҡына тора! Балалар менән лимонарий, ҡурсаулыҡҡа йөрөү, тиһеңме, ата-әсәһеҙ ҡалған бәләкәстәргә «Бейәләй бәйләйек» акцияһын ойоштороумы, китап һөйөүсөләр бәйгеһеме, ҡарҙан һындар төҙөү ярышымы – барыһын үткәрә. Етәксебеҙ Марина Владимировна Головина ла уның һәр идеяһын ҡеүәтләй. Әүҙем балалар һәм ата-әсәләр Почёт грамоталары, бүләктәр алып ҡыуана.
Был юлы ла ярыш ҡыҙыу барҙы. Һәр кем иң үҙенсәлекле, иң матур урман ҡунағын һынландырырға тырышты. Шыршылар кәнфиттәр менән биҙәлеп тә, мандариндан да, таҡта киҫәгенән дә, тубырсыҡтан да эшләнгәйне. Һөҙөмтәлә, бер нисә тиҫтә ҡупшыҡай араһынан Дилә Хөснийәрова, Данил Овчинников, Рания Фазлетдинова, Тимур Уматов һәм Егор Патраковтың эштәре иң яҡшыһы тип табылды. Улар Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнде.
Лилиә МӘҮЛИТОВА, 251-се балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.
Өфө ҡалаһы.


title: Ҡотҡарыусы булырға теләй

maintext:
Йәрмәкәй районының Яңы Турай ауылында була был хәл. Ошо йылдың ғинуар айында II синыфта уҡыусы ике малай тюбингта шыуырға юллана. Йылға янынан үткәндә Өфөнән килеүсе берәүһе боҙға төшөп, аяғы менән тибеп ҡарай. Ныҡлы ғына һымаҡ күренә, баҫһаң, күтәрерлек кеүек. Әммә боҙ ҡапыл ярылып, малай һалҡын һыуға төшөп китә. Үҙе ҡысҡыра һәм бата башлай. Әлдә икенсеһе – Фәдис Сәлимгәрәев яҡында була. Ул ҡаушап ҡалмай, йүгереп килә лә дуҫына ярҙамға ташлана. Тиҙ арала һыуҙан тартып сығара. Бергәләп Фәдистең өләсәһенә юлланалар. Унда өшөгән малайҙы кейендереп, йылытҡас, ата-әсәһенә хәбәр итәләр.
Фәдистең әсәһе был хәбәрҙе ишеткәс, тәүҙә ҡурҡып ҡалһа ла, улы менән бик ғорурлана.
– Фәдис – өс бала араһында иң кесеһе. Беҙ улыбыҙҙың табип булыуын теләйбеҙ, ә ул был хәл булғансы уҡ үҙен ҡотҡарыусы итеп күрә ине, – ти Гөлназ ханым.
Һигеҙ йәшлек герой Бәләбәйҙә насар күреүселәр өсөн махсус мәктәптә уҡый. Синыфтарында ла алдынғылар рәтендә, дәрестә әүҙем икән. Китапты ҡысҡырып уҡырға ярата. Синыф һәм мәктәптә үткән сараларҙа ихлас ҡатнаша. Был ҡыйыулығы өсөн Фәдис Сәлимгәрәев Рәсәйҙең Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының «Һыуҙа батып барыусыны ҡотҡарғаны өсөн» билдәһенә тәҡдим ителде.
Г. РАМАҘАНОВА.


title: Кешелек донъяһына асыҡ хат

maintext:
Эй-й-й, бөтә кешелек донъяһы! Был мин – тәбиғәт һеҙгә өндәшәм!
Бер генә минутҡа күҙегеҙҙе йомоғоҙ ҙа Ер йөҙөндә бер ниндәй тереклек, йән эйәһе булмауын хис итеп ҡарағыҙ әле… Ҡот осҡос күренеш! Ә бит һеҙҙе бар иткән, йәшәткән нәмә – мин. Һулар һауағыҙ, атлап йөрөгән ерегеҙ, эскән һыуығыҙ ҙа. Үкенескә күрә, көндәлек ығы-зығылар менән йәшәп, был хаҡта онотаһығыҙ. Мине яратҡан, һаҡлаған кешеләргә күңелем киң. Бер генә нәмә һорайым – үҙемде яҡлағыҙ. Күҙҙәремә тура ҡарап, серләшегеҙ, был иң бәхетле сәғәттәрегеҙ булыр.
Һеҙгә бөтмәҫ-төкәнмәҫ байлығымды бирәм: эсәр һыуығыҙҙы, аҙыҡ-түлегегеҙҙе, кейер кейемегеҙҙе… Йәйен хуш еҫле, күҙҙең яуын алырлыҡ сәскәләремә ҡарап һоҡланаһығыҙ, емеш-еләктәрем менән һыйланаһығыҙ. Көҙ мул уңыш бүләк итәм. Алтын көҙҙөң матурлығы, аяҡ аҫтында шығырлап ятҡан төрлө төҫтәге япраҡтарым иҫ киткес. Ҡышымдың да үҙ хозурлығы: тәүге ҡар бөртөктәре, сафлыҡ. Яҙ ҡышҡы йоҡонан уянам һәм тирә-яҡты йәшеллек, моңло ҡоштар тауышы менән биҙәйем. Мин һәр ваҡыт һеҙҙе шатландырып ҡына торормон, тип уйлағайным.
Бер мәл бик ныҡ ауырып киттем. Нимә булды һуң? Шул тиклем ауыр миңә! Баҡтиһәң, өҫтөмдә кешеләр ташлаған сүп-сарҙар, йылға-күлдәремдә бензин, кәнсир ҡалдыҡтары, пластик шешәләр йөҙөп йөрөй, ағастарымды ҡырҡалар, тау-таштарымды аҡтаралар, йәнлектәрем дә үлеп бөтөп бара… Тыным да бысраҡ һауанан, төтөн еҫенән ҡурыла.
Эй, кешеләр! Мин тере һүрәт кенә түгелмен, ә һеҙгә тормош, шәфҡәт, байлыҡ бүләк итеүсе. Һаҡлағыҙ ғына үҙемде, барын бирәм – мин бит тәбиғәт! Әгәр үлһәм, һеҙ ҙә юҡҡа сығасаҡһығыҙ. Яҙмышым – һеҙҙең ҡулда!
Нургизә ВӘЛИЕВА.
Әбйәлил районы, Асҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназия.


title: Арзан хаҡҡа яҙылып ҡал!

maintext:
Ҡәҙерле дуҫтар! 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға ваҡытынан алда яҙылыу дауам итә. Акция 31 мартҡа тиклем бара, өлгөрөргә тырышығыҙ. Ни өсөн тигәндә, әле арзаныраҡ хаҡҡа яҙыла алаһығыҙ. Һуңынан хаҡтарҙың артыуы көтөлә. Әле ваҡыт яғы ла иркенерәк. Уҡыу йылы аҙағы етһә, мәшәҡәттәр күбәйә, имтихандарға әҙерлек башланып, гәзиткә яҙылыу онотолоп торола. Шуға ла был мөмкинлектән файҙаланып ҡалығыҙ.
«Йәншишмә»лә быйыл да төрлө конкурстар иғлан ителде, билдәле яҙыусыларыбыҙҙың матур-матур әҫәрҙәре донъя күреп тора. Шулай уҡ донъя, республика яңылыҡтары менән дә танышып бара аласаҡһығыҙ. Әйҙәгеҙ, бергә булайыҡ, дуҫтар!
«Йәншишмә»гә бер айға яҙылыу хаҡы – 77 һум 29 тин, ярты йылға – 463 һум 74 тин.


title: "Йәшәйек йылмайып-көлөп кенә!"

maintext:
Көлкө оҫтаһы Юнир САЛАУАТОВ ошо көндәрҙә үҙенең 70 йәшен билдәләне. Матур юбилейы уңайынан уға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
– Юнир ағай, бәләкәй сағығыҙҙа, мәктәптә уҡығанда һеҙ ниндәйерәк була торғайнығыҙ?
– Беҙҙең бала саҡ һуғыштан һуңғы осорға тура килде. Тиңдәштәрем Рафаэль менән Хәйҙәр, мин, атайҙарыбыҙ булмау сәбәпле, ауыр эшкә иртә егелдек. Алты-ете йәштән үк хужалыҡ эштәрендә ҡатнашып, мал-тыуар ҡараныҡ, утын-бесән әҙерләнек. Өләсәйем менән мунса ҙурлыҡ ҡына өйҙә йәшәнем. Ҡаршылағы тауҙан утын һөйрәп ташыным. Балта үткер, сана төҙөк булғанда был эштең бер ауырлығын да тойманым. Киреһенсә, ниндәйҙер файҙа килтерә алыуыма шатланып, егет булдым бит, тип ҡыуана инем. Өйөбөҙ бәләкәй булғас, тиҙ йылынды, бер сана утын бер тәүлеккә етеп торҙо. Сабыйлыҡ менән тормош ауырлыҡтарын тойманыҡ, ә бит тиңдәштәребеҙ араһында өҫтөнә, аяғына кейемдәре етмәүҙән күптәр дүртенсе синыфтан һуң артабан уҡый ҙа алманы.
Яуымбай ауылында йәшәгән Мөхәмәт исемле иптәшем дә етем ҡалып, өләсәһендә йәшәне. Ҡайһы саҡта уның менән фермалағы силосҡа һалынған көнбағыштың йомшағыраҡ ҡалдыҡтарын ашай инек. Моғайын, организмға ниндәйҙер витамин етмәгән булғандыр инде. Яҙмыштарыбыҙҙың башы ауыр булһа ла, һынманыҡ, бирешмәнек.
– Юморға ҡасан һәм нисек килдегеҙ?
– Бала саҡта көлкөлө ваҡиғаларҙы тыңларға, уҡырға яратһаң да, юморға нисек килеүеңде белмәй ҙә, аңламай ҙа ҡалаһың. Ниндәйҙер ҡатмарлы хәлдәрҙән сығыу юлын үҙеңсә эҙләгәндә, тапҡанда килеп сыҡҡан мәл кемгәлер көлкө булып күренә. Бесәйгә – көлкө, сысҡанға үлем кеүек була инде.
Беҙҙең ауылыбыҙ Байназар Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашып, тирә-яғын бейек тауҙар уратып алған. Мал-тыуарға бесән әҙерләгәс, уны һарайға килтерергә кәрәк. Етем малайҙарҙың ҡайҙан арбаһы, аты булһын инде. Бер ваҡыт ауылға телефон, радио һуҙыусыларҙан тегендә-бында ярайһы ғына оҙонлоҡтағы сымдар тороп ҡалды. Ғүмәр исемле иптәшебеҙ тау башынан алып һарайына тиклем шуны тарттырып һуҙған. Уйы – бауға төрөлгән икешәр-өсәр һәнәк бесәнен ана шул сым буйлап тауҙан осороу. Ситтән ҡарағанда осоп төшкән бесән ниндәйҙер ҡарасҡы һымаҡ күренә ине. Ауыл советы, колхоз идараһы йорто тәҙрәһенән горизонтта осоп йөрөгән ҡарасҡыны күреп, ниндәйҙер бәлә килде, тау башы емерелә башланы, тип комсорг, парторг, участка милиционеры «бәлә-ҡазаны» асыҡларға йүгерә. Әбейҙәр: «Аждаһа күренде!» – тип Ҡөрьән сүрәләрен уҡырға тотона. Аҙаҡтан, эштең ниҙә икәнлеген белгәс, рәхәтләнеп көлдөләр.
Ғүмәрҙе маҡтанылар ғына. Уның был бик рациональ методын оло кешеләр әлеге көндә лә онотмай, файҙалана. Ҡырыуҙы тауының түшендә генә йәшәгән элекке мәктәп директоры Роберт ағай нәҡ Ғүмәрсә һарай башын бесән менән тултыра. Хаҡлы ялдағылар өсөн дә бик ҡулай, артыҡ сығым да китмәй.
Беҙҙең яҡта халыҡтың төп шөғөлө – ул мал-тыуар үрсетеү, бесән әҙерләү. Йәшелсә үҫтереүгә артыҡ иғтибар бирмәнеләр. Биология уҡытыусыһы, йәшелсәлә витаминдар күп була, тигәс, бер әсәй кеше, сөгөлдөрҙө уңлы-һуңлы әйләндереп ҡараған да, бында ни бер ниндәй ҙә витамин тигән нәмә күренмәй, тип белдергән. Бына шулай бөтә юмор тормоштан алына.
– Юнир ағай, мәктәптә нисек уҡынығыҙ?
– Синыфтағы ун алты уҡыусынан дүртәүһе – бик яҡшы, тағын дүртәүһе – уртаса, ҡалғандарыбыҙ эләгер-эләкмәҫ уҡыныҡ. Мин дә шул һуңғылары рәтендә булдым. Үҙ аллы бирелгән мәсьәләләрҙе беҙ, «эләгер-эләкмәҫтәр», уртасаларҙан күсерҙек. Бер нисәүебеҙ һигеҙенсе синыфтан һуң мәктәптән ҡасып эшкә китте, мине колхозсы итеп әҙерләнеләр. Каникулдан һуң октябрь айына тиклем фермала эшләнем.
Урыҫ телендә әҙәби китаптар уҡыным, әммә матур итеп һөйләшә белмәнем. Армияға барып, бер аҙна гел урыҫса ғына аралашҡас, телем шымарҙы ла китте. Тиҙ өйрәндем. Литванан, Эстониянан, Латвиянан, Белоруссиянан килгән һалдаттар араһында бөтөнләй урыҫ телен белмәгәндәр бар ине. Уларға яҙырға, һөйләргә ярҙам иткән саҡтарым булды. Хатта Ульяновск ҡалаһынан килгән бер урыҫ егете яратҡан ҡыҙына хат яҙа белмәй аптыранып ултырғанда уға ла мөхәббәт хаты яҙыштым әле.
– Ул хаттың йөкмәткеһен хәтерләйһегеҙме?
– Әлбиттә. Дәфтәр битенә ҙур хәрефтәр менән бары тик «Алина, я тебя люблю!» тип яҙҙырҙым. Ә ҡыҙҙан помада буялған ирендәре менән үпкән хат килде. Хәбәрҙәр ҡыҫҡа, әммә ҙур мәғәнәгә эйә инеләр. Минең был оҫталыҡты белгәс, тағы бер һалдат ярҙам һораны. Китапханаға барып, бары тик мөхәббәт хаҡындағы бер-ике шиғырҙы яҙырға күрһәтеп бирҙем тегеңә. Оҙаҡламай ҡыҙ егетенең «ижад»ына һоҡланып, үҙе лә яуап хаттарын шиғри юлдар менән еткерә башланы. Хаттар ябай түгел, ә матур йөкмәткеле художестволы әҫәр һымаҡ ине.
– Нисек артист булып киттегеҙ?
– Өфө сәнғәт училищеһының театр бүлегенә таланттар эҙләп беҙҙең Бөрйән яғына Луиза исемле бер апай килеп сыҡҡайны. Ул мине үҙе менән эйәртеп ошо уҡыу йортона алып килде. Беренсе курсты тамамлағас, армияға киттем. Унан һуң Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамланым. Башҡорт академия драма театрында бер аҙ эшләп алдым да артабан Башҡорт дәүләт филармонияһына күстем. Юмор, сатира жанрында танылып, үҙемсә дан ҡаҙанып, хаҡлы ялға һыпырттым.
– Журналист, яҙыусы булараҡ та билдәлеһегеҙ…
– Үҫмер саҡта артист булыу тураһында башҡа ла инеп сыҡманы. Ә журналист, яҙыусы булырға хыялым бар ине. Тик БДУ-ға имтихандар биреп инергә белемем бик самалы булыуы ҡамасауланы. Әммә һис кенә лә үкенмәйем. Журналист, яҙыусы тигән статусым булмаһа ла, хыялым тормошҡа ашты, әҫәрҙәрем гәзит-журналдарҙа баҫылып тора. Филармонияла эшләгән осоромда репертуарымда гел үҙемдең әйберҙәрем булды. Башҡа иптәштәргә лә монологтар, интермедиялар яҙып бирҙем.
– Мәктәп йылдары бер ваҡытта ла онотолмай, һеҙ ҙә синыфташтарығыҙҙы хәтерләйһегеҙме?
– Хәтерләйем дә, һағынам да. Хәйер, артист булыуым ярҙам итте. Шулай күп ерҙәрҙә гастролдәрҙә йөрөп, уларҙың байтағы менән осрашып торҙом. Синыфташым Разия Дәүләтбаева һәр саҡ иҫемә төшә. Уның атаһы Зәки Вәлиди ойошторған Башҡорт армияһының һалдаты булған, бик иртә донъя ҡуйҙы. Балалары етем ҡалып, Разия бик ауырлыҡта үҫте. Кейәүгә сығып, Ғафури районы үҙәгендә йәшәй. Барыбыҙҙан да уҙҙырҙы, ете балаға ғүмер биреп, уларҙы матур итеп тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Билдәле шағирә Таңһылыу Ҡарамышева – синыфташым да, күршем дә. Зөләйха менән Рафаэль Иманғоловтар – ауылыбыҙҙың иң ихтирамлы кешеләре. Матур ғаилә ҡорҙолар. Уларҙы ҙурлап, бар ауылға күренерлек итеп, эргәләге тау битләүенә ҙур таштарҙы теҙеп: «Рафаэль+Зөләйха = мөхәббәт» тип яҙып ҡуйғандар.
– Уҡытыусыларығыҙ тураһында ла һөйләп үтегеҙ әле.
– Уларҙы оло хөрмәт менән иҫкә алам. Бер ҙә онотмайым изгелектәрен. Мине уҡытҡан уҡытыусыларға бик ауыр булғанын, уларҙың өлгәш процентын төшөргәнемде яҡшы беләм. Шулай ҙа түҙемлектәре етеп, синыфтан синыфҡа күсерҙеләр. Башҡа төрлө лә ярҙам күрһәттеләр, ҡайтҡан саҡтарымда гел ҡунаҡҡа саҡырып торҙолар. Рәхмәт уларға.
– Гәзит уҡыусы балаларға ниндәй теләктәрегеҙ бар?
– Мәктәп, атай-әсәй тәрбиәһенән башҡа үҙеңде тәрбиәләү тигән нәмә лә бар. Бының өсөн кәрәкле мәғлүмәттәрҙе алыу сығанаҡтары бик күп. Беҙҙең заманда мин әҙәби китаптарҙы ярайһы кимәлдә уҡыным. Районыбыҙ гәзите «Таң»дың йәш хәбәрсеһе булдым. Шуға ла гәзит-журналдарға гел яҙылып барҙым. Улар мине әхлаҡи яҡтан тәрбиәләне, хәбәрсе оҫталығына өйрәтте. Тәрбиәле, өлгөлө өлкән кешегә эйәреп, күп нәмәгә өйрәнергә мөмкин. Үҙеңдең эшсәнлегеңде күрһәтһәң, башҡалар ҙа һиңә ярҙам итергә генә тора. Ялҡау булмаҫҡа, һәр саҡ тырышырға кәрәк.
Балаларға бәхет-шатлыҡтар ғына теләйем. Йәшәйек йылмайып-көлөп кенә.
– Ҡыҙыҡлы әңгәмә өсөн рәхмәт, Юнир ағай. Һеҙҙе юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ!
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА һөйләште.


title: Премия - Сәлимә Дәүләтшинаға!

maintext:
Дуҫтар, «Йәншишмә»нең быйылғы тәүге һанын күргәс: «Ғәбиҙулла Зарипов исемендәге премия быйыл бер кемгә лә бирелмәйме икән ни?» – тип аптырап та ҡалғанһығыҙҙыр әле. Ә беҙ үҙебеҙсә сюрприз яһарға булдыҡ.
Быйылдан был премияға лайыҡ булған уҡыусының исемен гәзитебеҙҙең тыуған көнө, йәғни 12 февралдә иғлан итәсәкбеҙ. Әүҙем, матур-матур мәҡәләләре менән ҡыуандырып тороусы уҡыусыларыбыҙ йыл да табылып ҡына тора. Бөрйән районы Байназар мәктәбенән Сәлимә Дәүләтшина ла – ана шундайҙарҙың береһе. Беҙ унан көн дә тиерлек хаттар алдыҡ. Сәлимә төрлө яҡлап та килгән тырыш, өлгөр ҡыҙ инде. Яҡшы уҡый, мәктәптәрендә үткән төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, ниндәй генә еңеүҙәр яуламаған! Республика бәйгеләрендә лә көсөн һынап ҡараған һәм призлы урындар алған.
Тырышлыҡ бушҡа китмәй, тигәндәй, быйыл ул гәзитебеҙҙең «Йәш хәбәрсеһе» тигән танытмаһын алып ҡыуанды. Әле бына «Йәншишмә» гәзите булдырған Ғәбиҙулла Зарипов исемендәге премия ла Сәлимә Дәүләтшинаға тапшырыласаҡ. Ҡотлайбыҙ!


title: Башһырт тауҙары

maintext:
– Күптән был тирәлә булмағанмын икән. Ҡайһылай матур! – Вәсилә инәйем Башһырт тауҙарына һоҡланып баҡты.
– Их, инәй! Аңлайһыңмы, был тауҙарға бөтә булмышым менән бәйле мин! Бөркөт булып һауаларҙа осҡом, ел булып ошо иркенлекте күргем килә. Күпме ҡараһам да, хозур Башһыртҡа һөйөүем дә кәмемәҫ, һоҡланып та туҡтамам. Ҡанат ҡағып осоп китер ҡоштай талпынам.
– Эй, хыялыйһың да инде! Шул тиклем дә тәбиғәтте яратыр икән кеше! Булманың ғына түгел, нисә килдең һин бында? Иҫләйһеңме биш йәшеңдә ошо тауға артылғаныңды? Йәйәү йөрөп арып киткәс, Мансур бабайыңдың елкәһенә ултырып тауҙар ҡыҙырғаныңды? – Инәйем көлөмһөрәп ҡуйҙы.
– Эйе. Ошонда ишеткәндәрем күңелдә яҡты бер хәтирә булып һаҡланған. Әйтерһең дә, һин шул мәлдә тарих китабының биттәрен асҡанһың. Ә мин һөйләгәндәрҙе күңелемә һалып барғанмын. Шул китаптың зарлы биттәрен уҡығандай, берсә күңелем тула, халыҡ йырҙарын ишеткәндәй, үҙем дә оҙон көй һуҙам. Уйҙарымды аҡ ҡағыҙға төшөрһәм, киләсәк быуынға ла ҡалыр, шулаймы?
Тағы… Уйлап ҡараһаң, бында бер генә түгел, меңәрләгән кешенең эҙҙәре, хәтирәләре уйылып ҡалған.
– Әлбиттә, ҡыҙым! Һин беләһеңме был тауҙар ниңә улай үҙенсәлекле икәнен? – Вәсилә инәйем уҡыусының өйгә эшен тикшергән уҡытыусылай, ныҡ итеп ҡарап алды.
– Юҡсы. – Мин дә тылсым көткәндәй әҙерләндем.
– Ғалимдар фаразлауынса, Ҡыраҡа һырттары Урал тауҙарында плиталарҙың тектоник шылыу ваҡытында барлыҡҡа килгән. – Инәйем ҡатмарлы итеп һөйләй.
– Ә ябай тел менән әйткәндә…
– Был тауҙар әйләнеп ятҡан. Ҡыраҡа «ҡырҡ арҡа» һүҙенән килеп сыҡҡан. Тап ошо һырттарҙа урынлашҡан тауҙар Башһырт исемен алған, йәғни баш һырттар. Ә баш һырт ике тауҙың үркәсле урыны була. Был урындар тураһында мәғлүмәт Иван Иванович Лепёхин менән Пётр Иванович Рычковтың яҙмаларында сағыла.
Вәсилә инәйем Башҡорт Дәүләт ҡурсаулығы сиген үткән ерҙә төҙөлгән «Башһырт шарьяжы» тип яҙылған стела янында туҡтай һәм һөйләүен дауам итә:
– Был тирәлә хәҙер ҡурсаулыҡтың тарихи-геологик экоһуҡмағы һалынған. Ә IX быуатта сәйәхәтсе-географ Әл-Бируни нәҡ ошо урындарҙы етенсе климаттың сиге тип билдәләп китә.
– Әл-Бируни Башһырт тауҙарында булған, тимәксеһеңме?
– Әл-Бируни һәм Мәхмүд Гардизи ошо яҡтарҙа сәйәхәттә булып, Башһырт тауҙарына башлап исем ҡушалар. Шул көндәрҙән йәки IX быуаттан башлап был урындар Башһырт тауҙары тип йөрөтөлә башлай.
Инәйем менән сәйәхәтебеҙҙе дауам итәбеҙ.
Ҡәҙриә ҠАСИМОВА, IX синыф уҡыусыһы.
Бөрйән районы, Әбделмәмбәт ауылы.


title: Беҙ — «Бәйләнештә»

maintext:
2018 йыл – Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы тип иғлан ителде. Бынан тыш, ил етәксеһе Владимир Путин былтыр 5 декабрҙе Ирекмәндәр көнө тип билдәләү тураһында белдерҙе.
Ирекмән. Кем һуң ул? Ниңә ил күләмендә шул тиклем иғтибар волонтёрҙар хәрәкәтенә? Шулай тип уйлаусылар ҙа бар беҙҙең арала. Әлеге заманда ауылдарҙа арҡыры ятҡанды буйға әйләндереп һалған өсөн дә аҡса һорайҙар. Бесән сабыу, утын ярып биреү, ҡар көрәү кеүек эштәрҙең дә үҙ хаҡы бар. Шулай-шулай! Айырыуса пенсиялағы кешеләрҙе «һауалар»: ниңә, улар бит ай һайын аҡса ала, ауылда байҙар иҫәбендә, йәнәһе. Шундайыраҡ кешеләр ирекмәндәрҙең бушҡа эшләүенә аптырай ҙа инде, аңлай алмай: «Нисек инде ваҡытыңды әрәм итәһең? Буштың атаһы үлгән». «Ирекмән» һүҙе үҙ теләге менән ярҙам итеүсе тигән мәғәнәне аңлата бит, йәғни бушҡа эшләүҙе.
Әммә изге йөрәкле кешеләр өсөн бер ниндәй эш хаҡына өмөт итмәй ярҙамлашыу – үҙе бәхет. Эйе, нәҡ матур күңеллеләр генә ирекмән була ала ул. Улар йәмғиәткә, ярҙамға мохтаж кешеләргә файҙалы эш башҡарып, кинәнес ала. Сит илдәрҙә был хәрәкәт киң таралған. Беҙҙең Рәсәйҙә лә ирекмәндәр һаны йылдан-йыл арта. Башҡортостанда иһә 2014 йылда Сочиҙа үткән XXII Ҡышҡы олимпия һәм XI паралимпия уйындарына әҙерлек барышында әүҙемләште улар. 2015 йылда Республика ирекмәндәр һәм йәштәр башланғыстарын хуплау үҙәге булдырыла. Рәйесе – Илшат Бикҡолов.
Ваҡытын нисек үткәрергә белмәгәндәр ирекмән булып китә, тиеүселәр хаталана. Киреһенсә, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡандар был хәрәкәткә ҡушылып китә. Үҙеңдең тотош көнөңдө ирекмәнлеккә бағышламайһың бит. Кемдер аҙнаһына бер нисә сәғәт эшләй, икенсе берәүҙәр ниндәйҙер сарала ҡатнаша. Мәҫәлән, «Еңеү ирекмәндәре» Бөтә Рәсәй йәмәғәт хәрәкәтенең бүлексәләре 2016 йылда республиканың 73 урынында барлыҡҡа килгән һәм 20 мең ирекмәнде берләштерә. Еңеү хаттарын, Георгий таҫмаларын кемдәр тарата, тиһегеҙ? Әлбиттә, шул ирекмәндәр.
Улар хатта төҙөкләндереү эштәрендә лә ҡатнаша. Төрлө хәйриә концерттарында, спорт ярыштарында ла күрергә мөмкин үҙҙәрен. Ниндәйҙер сараларҙа, эштәрҙә ҡатнашып, тәжрибә лә туплайҙар. Әле бына йәй көнө июнь-июль айҙарында Рәсәйҙә үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионатына ирекмәндәр йыялар. Теләүселәр ныҡ күп. Төрлө илдәрҙән, төрлө милләт вәкилдәре. Шуныһын да әйтергә кәрәк: халыҡ-ара сараларҙа ирекмән булыр өсөн сит телдәрҙе лә яҡшы белергә кәрәк. Бына бит тырыштарға, булдыҡлыларға сит ерҙәрҙе күрергә лә форсат сығып тора. Волонтёрҙар бушҡа эшләһә лә, ҙур сараларға барғанда юл сығымдары ҡаплана, уларҙы ашаталар, таратылған махсус кейемдәр аҙаҡтан үҙҙәренә ҡала. Ҡыҙыҡ, файҙалы, шулай бит?
Ирекмәндәрҙең күбеһе йәштәр булһа ла, балалар һәм өлкән йәштәге кешеләр өсөн дә айырым ойошмалар бар.14 йәштән ирекмән кенәгәһе алырға мөмкин. Унда һинең ниндәй сараларҙа ҡатнашыуыңды теркәп барасаҡтар.
Яңыраҡ Өфөнөң Спорт һарайы алдындағы майҙанда Ирекмәндәр йылын рәсми асыуға арналған байрам үтте. Унда республика төбәктәренән төрлө йәштәге ирекмәндәр, йәмәғәт ойошмалары ағзалары йыйылғайны. Иң әүҙем ирекмәндәр бүләкләнде, был хәрәкәткә яңы ҡушылыусыларға кенәгәләр тапшырылды, матур концерт булды, приздар уйнатылды. Шулай итеп, Ирекмәндәр йылында ойоштороласаҡ изге эштәрҙә, сараларҙа ҡатнашыуға старт алынды.
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.


title: Сәхнә өсөн тыуған ул!

maintext:
Борон-борон борондан,
Кеше-маҙар килмәгән,
Килеп аяҡ баҫмаған,
Ул тирәлә ҡоро ер
Барлығын һис кем белмәгән…
Ана, бер ҡыҙ үҙенә генә хас моңло тауыш менән «Урал батыр» эпосын һөйләй. Бигерәк бирелеп ятлай. Халҡыбыҙҙың үлемһеҙ әҫәрендәге Урал, Шүлгән, Һомай образдарын да нисек оҫта еткерә. Ифрат килештерә! Кем, ул тиһегеҙме? Хәйбулла районы Аҡъярҙағы 2-се мәктәптән Рәлиә Ғәббәсова. Юҡҡа ғына «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең VIII халыҡ-ара конкурсында «Иң оҫта һөйләүсе» номинацияһында еңеүсе булмаған икән. Үҙҙәрендә лә нисәмә йыл рәттән изге ҡомартҡыбыҙҙы һөйләп, район бәйгеһендә гел генә беренсе урын яулай. Шиғыр һөйләү бәйгеләрендә лә уға тиңдәр юҡ!
Әсәһе яғынан халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшевтең тоҡомонан булыуы үҙен һиҙҙерә. Ҡыҙ балалар баҡсаһына йөрөгән сағынан, әле лә әҙәби сараларҙа, яҙыусы-шағирҙарҙың кисәләрендә, бүтән байрамдарҙа ихлас сығыш яһай. Ул урыҫса ла, башҡортса ла еренә еткереп шиғыр һөйләһенме, бейеһенме, йырлап та ебәрһенме – барыһы ла ҡулынан килә. Әкиәт һөйләргә лә әүәҫлеге бар. Башланғыс синыфта уҡығанында өс йыл рәттән «Һаумы, һаумы, әкиәт!» бәйгеһендә лә ҡатнашып килде бит. Уның шулай йондоҙ булып үҫеүендә ата-әсәһенең дә роле бик ҙур, ҡыҙҙарына һәр яҡлап үҫергә ярҙам итеп кенә торалар. Таштуғайҙағы өләсәһе «Урал батыр» эпосын ятларға өйрәтә. Әлеге һөйләгән юлдар менән генә туҡталып ҡалырға уйламай ҡыҙ. Боронғо мираҫыбыҙҙы тулыһынса ятларға тигән уй менән янып йөрөй.
Башланғыс синыфтарҙа белем биргән уҡытыусыһы Фәймә Ишмырҙа ҡыҙы Солтанова Рәлиәне маҡтап бөтә алмай.
– Бик тырыш, ныҡышмал, үҙ-үҙенә бик талапсан ҡыҙ. Һәр ваҡыт дәрескә әҙерләнеп йөрөнө, диктанттарҙы ла хатаһыҙ яҙҙы. Ниндәйҙер бер тексты күсерергә биргәндә лә, үҙенә оҡшамаһа, ҡабат-ҡабат күсерер ине. Иншаһы ла матур килеп сыға. Ҡуйған маҡсатына ынтылышы бар. Еңмәһәк тә, ниндәйҙер бәйгелә ҡатнашырға теләп кенә торҙо. Шуға Рәлиәгә беҙ ышанабыҙ, мотлаҡ оло тормошта үҙ юлын табасаҡ, – ти ул.
Шулай булыр ҙа. Почёт таҡтаһынан да фотоһүрәте төшкәне юҡ. Мәктәптең «Һәләтле балалар банкы»на ла индерелгән. V синыф уҡыусыһы Рәлиәнең уҡыуы, һәр яҡлап әүҙем булыуы башҡаларға ла өлгө булырлыҡ.
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.


title: Халҡы өсөн янып йәшәне

maintext:
Беҙҙең Хәйбулла районында тыуып үҫкәндәр араһында кешелекле холҡо, яҡты аҡылы, яҡшы эше менән дан алған яҡташтарыбыҙ байтаҡ. Халыҡ уларҙы борон-борондан азамат ир, уҙаман, тип ололап, исемен телгә алған. Ундай шәхестәрҙең эше һәм тормошо халыҡ күңелендә яҡты эҙ ҡалдыра.
Вәзәм ауылынан сыҡҡан Артур Шәйхетдин улы Сурин да – шундай онотолмаҫ кешеләрҙең береһе. Ул да хәстәрлекле, егәрле, изгелекле, башҡаларға ышаныс һәм хөрмәт менән ҡараусы ине.
Артур Сурин – Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының урта профессиональ белем биреү алдынғыһы, халыҡ мәғарифына тоғро хеҙмәте өсөн Константин Ушинский, Михаил Шолохов исемендәге йәдкәр миҙалдарына лайыҡ булды.
Ул 24 йыл буйы Өфөләге 2-се педагогия колледжында уҡытты, директор вазифаһын башҡарҙы. Был уҡыу йорто бик оло тарихлы, уҡытыусылары төрлө милләттән, тәжрибәле һәм белемле. Унда меңгә яҡын уҡыусы – егеттәр, ҡыҙҙар йыр, рәсем дәресе уҡытыусыһы булырға өйрәнә. Артур Сурин ошо яуаплы хеҙмәтендә иң башта коллектив менән эшләргә өйрәнә, ҙур тәжрибә туплай. Бала сағынан атай-әсәйле ғаиләлә үк бирелгән эшһөйәрлеге, тырышлығы, сәмле һәм намыҫсан булыуы уға күп ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға ярҙам итә. Ә инде булмышының эскерһеҙлеге, ябайлығы, ихласлығы арҡаһында ул тормошта бик күп дуҫтар таба, уның яҡшылығын бөтә милләт кешеләре лә аңлай һәм үҙ итеп ҡабул итә.
Артур Шәйхетдин улы ете йылдан ашыу Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министры урынбаҫары вазифаһын биләне. Ең һыҙғанып, йәне-тәне менән бирелеп, республика өсөн оло эштәр менән янып йәшәне. Башҡорт мәктәптәрендә, интернат-гимназияларҙа туған телде уҡытыу, улар өсөн дәреслектәр сығарыу яйға һалына, һәр уҡыусыға бушлай дәреслек таратыу эше нығытыла. Ул мәктәптә тәрбиә, синыфтан тыш түңәрәктәр, өҫтәмә белем биреү системаһын яҡшыртыуға ныҡ иғтибар бүлә, балаларҙы тәрбиәләү буйынса эшләгән уҡытыусыларға, тәрбиәселәргә түләү, уларҙы бүләкләү булдырыла. Күрше республикаларға, өлкәләргә йыш бара, унда йәшәгән башҡорттарҙың балалары туған телен өйрәнә аламы, ниндәй ҡыйынлыҡтар бар, ниндәй ярҙам кәрәк – барыһын белешеп ҡайта. Аҙаҡ инде Хөкүмәткә хәбәр итеп, сит өлкәләге милләттәштәребеҙгә ярҙам ҡулы һуҙа.
Артур Сурин мәктәптәрҙәге тәрбиә эштәре өсөн яуаплы министр урынбаҫары ине, шуға күрә уҡыусыларҙы туризм, экологик әүҙемлек, һөнәрмәнлек һәм оҫталыҡ дәрестәре буйынса өйрәтеүҙе алға ҡуя. Башҡортостан Республикаһында балаларҙың юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен яҡшы белеүе, янғынға ҡаршы һаҡланыу сараларын өйрәнеүе буйынса ҙур кәңәшмәләр, конкурстар үткәрә. Бигерәк тә балаларҙың сәләмәтлеге һәм дөрөҫ ял итеүе спорт менән бәйле икәнен һәр ваҡыт әйтеп йөрөй. Әйткәндәй, республикала 119 төрлө спорт мәктәптәренең эше уның күҙәтеүендә, яуаплылығында була. Йәш спортсыларҙы уйын залдары, саңғы, тимераяҡ, туп һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән тәьмин итеүгә күп көс һала, алдан хәстәрләй. Ул йыш ҡына милли көрәш, саңғы, волейбол, хоккей, гимнастика ярыштарының нисек үтеүен ҡарарға бара, ҡатнашҡан балаларҙың шат тауышын ишетеп, ҡыуаныслы йөҙҙәрен күреп ҡайта. «Сәләмәт бала – ул еңеүсе бала», – тип һәр береһенең ҡулын ҡыҫып, приздар тапшыра, рәхмәт әйтә. Уҡыусыларҙың спорт командалары үҙ-ара даими осрашыуҙар, бәйгеләр, спартакиадалар үткәреүен күҙәтеп бара.
Артур Шәйхетдин улы Сурин йәмле Һаҡмар йылғаһы буйында, иҫ киткес йәмле тәбиғәт ҡосағында ултырған Вәзәм, Әбеш, Сик, Бүре, Үрнәк, Йәнтеш, Ғәлиәхмәт, Аҡъюл ауылдарын йөрөп-күреп үҫә. Йәй көнө велосипедта йәки йәйәү, ҡыш булһа, саңғыла «һә» тигәнсе барып етерлек булып сыныға был яҡтарҙа ауыл балалары. Унынсы синыфты Әбештә тамамлағас, ул Йылайыр ауыл хужалығы техникумына агрономлыҡҡа уҡырға инә, игенсе һәм баҡса үҫтереүсе булырға теләй. Совет Армияһында ике йыл ракета ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Яҡшы һалдат булғаны өсөн командирҙар уны ике мәртәбә ун бишәр көнгә ялға ҡайтара.
Артур Сурин ауыл хужалығы техникумын ҡыҙыл дипломға тамамлай. Уҡыған саҡта ул саңғысылар йыйылма командаһына инә, Хәйбулла, Баймаҡ райондарында күп саңғы ярыштарында ҡатнаша, призлы урындар ала. Уларҙың командаһы республика уҙыштарында ла һынатмай һәм беренсе урын яулай. Ул йәш саҡта ла, өйләнеп тормош көткәндә лә һәр ваҡыт спорт менән шөғөлләнде. Яҡшы йөҙә, мылтыҡтан бик төҙ ата, саңғыла йүгерһә, алдына кеше сығармай, турникта уға еткәндәр булмай… Һабантуйҙарҙа көрәшеп, еңеүсе була. Бындай тәүәккәллек, көрәшсе ҡомары уға атаһынан да күскән – ул Әбеш ауыл советы һабантуйҙарында туғыҙ йыл рәттән беренселекте бирмәгән көрәшсе була.
Артур Шәйхетдин улы Сурин һис уйламағанда яман ауырыуға тарып, кинәт кенә донъя ҡуйҙы. Вафат булыуына егерме көн ҡалғансы эштә йөрөнө, үҙенән һуң бер ниндәй аңлашылмаған һорау, мәшәҡәт ҡалдырмай, күп эштәрен тамамлап китте…
Ул тормошто, кешеләрҙе, эште-хеҙмәтте, дуҫлыҡты, балаларҙы һәм ата-әсәһен, туғандарын бик ныҡ ярата белгән, ҡәҙерләгән кеше ине. Бик намыҫсан, сәмле холоҡло, алдашыу-хәйләне белмәҫ һәм яҡын да юллатмаҫ саф күңелле булды. Юхаланғанды, хәрәмләшкәнде һис яратманы. Күп ауыр мәсьәләләрҙе үҙенең ипле һәм кеше хәленә инә торған ябайлығы менән еңеп сыҡты. Бүре ауылында йәшәгән ҡобайырсы, йыраусы Мөхәмәтйән олатай Ҡаҙаҡбаевтың балаларға бер һүҙе бар ине: «Кеше менән яҡшы булығыҙ, яҡшы кешене яман кешеләр ҙә ярата». Артур Шәйхетдин улын хатта бик уҫал тип даны сыҡҡан әҙәмдәр ҙә хөрмәт итә торғайны. Ул бит бөтә кешене лә үҙенең яйына ҡуйып, аңларға тырышып, һәр кемгә ярҙам итергә тырышып йәшәне. Әгәр теләгенә ирешһә, күңеле күтәрелә торғайны. Берәй сәбәп булып, ярҙам итә алмаһа, шул хәтле көйөнөр, әсенер, үҙен ғәйепле һанар ине.
Вәзәм ауылында Артур Шәйхетдин улының әсәһе йәшәй. Исеме – Хәҙисә Сәйфулла ҡыҙы Сурина. Уға – 82 йәш, ҡартайып китте, ләкин бирешмәҫкә тырыша. Ул бит Герой-әсә, ун бала тәрбиәләп үҫтергән. Бөтә балалары ла тәүфиҡлы, кешелекле һәм уңғандар. Тимәк, дөрөҫ тәрбиәләгән. Һеҙ, ауылдаштар, уға сәләм биреп, хәлен һорашып йөрөгөҙ. Артур Шәйхетдин улы әсәһен бигерәк тә ныҡ ярата ине, ныҡ һағына торғайны. Йыш ҡына моңһоуланып китә лә: «Әсәмде һағындым. Уның менән һөйләшеп ултырғым, ҡайтҡым килә янына», – тип әйтеп ҡуя ине. Һеҙ ҙә әсәйҙәрегеҙҙе яратығыҙ, ҡәҙерен белегеҙ. Уларҙы бер ҡасан да рәнйетмәгеҙ, онотмағыҙ. Ҡәҙерле кешегеҙҙе гел генә ҡыуандырып торорға тырышығыҙ.


description: Миллиардлаб доллар ноқонуний пуллар қандай яширилган? Бу схема билан сиз ҳам танишиш ва уни ўрганишни истайсизми? Видео

title: Миллиардларни яширишнинг сирли схемаси


description: 1999 йилнинг 16 февраль куни Тошкентнинг беш жойида портлашлар юз берди. Расмийларга кўра, 16 киши ҳалок бўлган, 100 дан ортиқ одам жароҳатланган.

title: Тошкент портлашлари қандай бўлган эди?


description: «Мен 'шунчаки инсонпарварлик кўмаги таклиф қилиш учун бордим' дейдиганлар каби ёлғон сўзлашни истамайман,» дейди Алберт. «Мен тайёргарликдан сўнг жангларда иштирок этишни чин дилдан истаганман. Мен ҳеч қачон истамаган нарса эса бирор террорчи гуруҳга қўшилиб қолиш эди.»

title: "Қандай қилиб мен адашиб жиҳодчиларга қўшилиб қолдим"


description: Районыбыҙҙың төньяҡ зонаһына юл төшкәс, бер ыңғайы «Нур»ҡулланыусылар йәмғиәтенең Поляковка ауылындағы кондитер цехына индек. Улар етештергән икмәк-ҡаластарҙы район халҡы бигерәк яратып аш

title: Иң тәмле икмәк - Поляковкала


description: Ҡала-район халҡы иғтибарына! 17 мартта ҡала поликлиникаһы 8.00 сәғәттән 16.00 сәғәткә тиклем эшләй. Дежур терапевт, педиатр ҡабул итәсәк. Табип-стоматолог 8.00-15.00 сәғәттәрҙә эшләйәсәк.

title: Дауахана ял көндәрендә лә эшләйәсәк


description: Ҡала-районыбыҙҙа яҙғы ташҡынға әүҙем әҙерлек эштәре башланды. Район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәевтың ҡарарына ярашлы, махсус комиссия составы раҫланды, район биләмәһендә ташҡынды эҙе

title: Ташҡынға әҙербеҙме?


description: Байрам уңайынан берәй шәп ҡатынды яҙырға иҫәп бар ине. Теләгем бойомға ашты - Сораман ауылында йәшәүсе Эльвира Азизова тап шундайҙарҙан. Үҙе һылыу, уңған, ҡулынан килмәгән эше юҡ. Эльвира Т

title: Яҡындарына нур өләшеп йәшәй


description: РФ Президенты Владимир Путин Мөрә-жәғәтнамә менән сығыш яһағанында, яңы ҡорал тураһында бәйән итеп, дошмандарҙы ныҡ ҡурҡытҡайны. Һәм рәсәйлеләргә тәҡдим яһаны - яңы системаларға исемде бар х

title: Был донъяла ниҙәр бар?


description: «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында»ғы Законды тормошҡа ашырыу буйынса комиссия ултырышы үтте. Унда район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Го

title: Эй туған тел, эй матур тел...


description: Әүешкүл мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре һәр байрамды юғары кимәлдә үткәрә. Быйыл да 8 Март, Ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арнап, бик матур концерт ойошторҙолар. Сараға уҡыусы балаларҙан алып, оло йәш-т

title: Гөрләп үтте гүзәл, нәфис байрам


description: 5 март көнө Учалыла эш сә-фәре менән «сәхнә йондоҙо» Рушанна Бабич булып китте. Танылған актриса ғына түгел икән ( БР-ҙың Халыҡ артисткаһы, Ш. Бабич исемендәге премия лауреаты һәм башҡа), б

title: Наказдар әйтелде


description: Ҡала-районыбыҙҙа «Йыл уҡытыусыһы - 2018» конкурсына йомғаҡ яһалды. 27 тапҡыр уҙғарылған традицион сараны тантаналы ябыу филармонияла үтте. Коллегалары өсөн көйөргә кеше күп килгәйне, залда

title: Үҙ эшенең оҫталары билдәләнде


description: Алты йыл эсендә президент һайлау тураһындағы законға төҙәтмәләр 15 тапҡыр индерелгән икән. Былтырғыларына күҙ һалайыҡ - теркәүҙән төшөрөү танытмалары ғәмәлдән сығарылды, тауышты йәшәгән ере

title: Әҙерлек - тейешле кимәлдә


description: Быға тиклем рустарҙың матрешкаларын ғына күргәнем булды. Баҡтиһәң, башҡорт кейемендәге ағас ҡурсаҡтар ҙа була икән. Оҫталыҡтың сиктәре юҡ - күптән түгел иҫ киткес мөғжизә тыуҙырыусы ханым м

title: Башҡорт матрешкалары - милли кейемдә


description: Районыбыҙҙа, Урал аръяғы зонаһында яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлеккә арналған кәңәшмә үтте. Сарала техниканың әҙерлеге, хужалыҡтарҙы яғыулыҡ-майлау материалдары, минераль ашламалар менән тәьмин

title: Фекер алыштылар, кәңәш ҡорҙолар


description: Шулай итеп, 25 февралдә Пхёнчхан ҡалаһында XXIII ҡышҡы Олимпия уйындары тамамланды. Рәсәй командаһы 13-сө урында: ике - «алтын», алты - «көмөш» һәм туғыҙ «бронза» миҙалға лайыҡ булдылар.

title: "Ауылпиада-2018" " Яйыҡ гәзите


description: Ҡалабыҙҙа «Татыу ғаилә - ил күрке» исемле конкурс үтте. Ярышта туғыҙ ғаилә ҡатнашты, таң ҡалдырҙы. Уларҙың бик етди әҙерлек менән килгәндәре күренеп тора. Өҫтәрендә башҡорт кейемдәре, милли

title: Гәлсәр шишмә төҫлө - татыулыҡ


description: Бәхет тынлыҡты ярата, тиҙәр. Күңелең бөтөн, донъяң йәмле, бәрәкәтле булһын тиһәң, бер-береңде уңыштарға дәртләндереп, ҡайһы ваҡыт түҙемлегеңде йыйып, тигеҙ генә ғүмер итеүҙең сауабы оло, ҡөҙ

title: Ике уңған бергә тура килгән


description: РФ Президентлығына ике кандидат телеэфирҙа эт менән бесәй кеүек талашты: Владимир Жириновский Ксения Собчакты эт ашаһығыҙ һүҙҙәр менән һүкте, теге ханым ЛДПР башлығына стаканынан һыу һипте.

title: Был донъяла ниҙәр бар?


description: Ҡала-районыбыҙҙың 65 һайлау участкаһында ла тауыш биреү ихлас башланып китте. Беренселәрҙән иртәнге 6.00 сәғәттә филармонияла урынлашҡан 2147-се һайлау участкаһы асылды. Ул республикала бер

title: Ышаныслы еңеү " Яйыҡ гәзите


description: Башта аңлатма бирергә кәрәктер. «Бөтә урманды ҡырҡып бөтөрҙөләр, киләһе быуындарға ни ҡала!?», - тип шыңшыу әлегә ысынбарлыҡҡа бигүк тура килмәй бит ул. Ҡоро һүҙ булмаһын: 2017 йылда Учал

title: Урман мәсьәләләре күтәрелде


description: Учалы район судынан гәзитебеҙгә бер аяныслы хәл тураһында хәбәр иттеләр. Былтыр көҙ бер көндә Учалы ҡалаһы йорттары подъездарынан бер-бер артлы ете велосипед юҡ була. Бурҙар шул уҡ көндө то

title: Йәнә бер форсат " Яйыҡ гәзите | Газета Яик


description: Пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, әйткән: «Иман килтермәй тороп, һеҙ Йәннәткә инә алмаҫһығыҙ, бер-берегеҙҙе һөйә белмәй тороп, иманлы була алмаҫһығыҙ. Бер-берегеҙгә ҡарата һөйөүгә алып бара торған

title: Сәләм биреү - именлек, тыныслыҡ юрау


description: Бөгөнгө көндә киләсәген ауыл хужалығы менән бәйләргә теләгән йәш белгестәр бик һирәк. Күптәр был өлкәне перспективаһыҙ, тип һанай. Әммә бының менән килешерлек түгел. Һуңғы ваҡытта ил етәксе

title: Ауылға ҡайтһаң, аҡса бирәләр


description: Үҙәк ҡала дауаханаһының хирургия бүлегендә йәш хирург Азат Хәмзинды тәүлек әйләнәһенә күрергә була. Төнгө дежурҙан һуң уның эш көнө башлана. Бында уны ауырыуҙар көтә, обход үткәргәс тә план

title: Хаталаныу ярамаған һөнәр эйәһе


description: Уғатарҙар спортын йәйелдереү тураһында һүҙ сыға ғына башлағанда, был шөғөл төбәктең брендына, йәғни айырым әүрәткес билдәһенә әйләнергә тейеш, тип йыш әйтелде. Төрлө кимәлдә ярыштар үтһә,

title: Был - беҙҙең бренд!


description: Ахун ауылынан ни бары ете саҡрам алыҫлыҡта ятҡан Та-нычау ауылы бәләкәй генә булһа ла, уға барыр юлдар әле һис өҙөлмәгән. Ғорур тауҙар итәгенә һыйынып ултырған 17 йортло йыйнаҡ, күркәм ауы

title: Мөхәббәт, ҡомар һәм күгәрсендәр


description: 8 Март байрамы уңайынан филармонияла төбәгебеҙҙе үҫтереүгә ҙур көс һалған 400-ҙән ашыу ҡатын-ҡыҙҙы тәбрикләнеләр, билдәләнеләр. Бөгөн улар бигерәк сибәр, зауыҡлы кейенгәндәр, прическа эшләтк

title: Гүзәл заттар - яҡты тормош биҙәге


description: Районыбыҙҙа 43 халыҡ һәм өлгөлө үҙешмәкәр коллективтар эшләп килә. Улар араһында ун икеһе үҙешмәкәр театр коллективтары.  Өлгөлө балалар театрҙары уҙған йылда комиссия тарафынан баһаланһа, 1

title: "Халыҡ" исеменә тап төшөрмәнеләр


description: Но покупателей за такую сумму китайцы пока не нашли.

title: Corriere della Sera: Suning Group хочет продать "Интер" за 600 миллионов евро


title: Беҙ — «Бәйләнештә»

maintext:
Ауылымдың данлыҡлы Элгеләү тауы тарихын оло быуын кешеләренән, мәктәптең Тыуған яҡты өйрәнеү музейынан алған мәғлүмәттәргә нигеҙләнеп, һеҙгә яҙып ебәрергә булдым әле.
Элгеләү – Граждандар һуғышы ваҡытында барлыҡҡа килгән атама. Әүәл-әүәлдән төрлө һуғыш-талауҙар Мәһәҙей халҡының да теңкәһен генә ҡоротҡан. Ҡаҙаҡ баҫҡынсылары ла, урыҫ байҙары ла, хатта граждандар һуғышы осоронда аҡтары ла, ҡыҙылдары ла, ауылды йыш ҡына талап, мал-тыуарын ҡыуып, кейем-һалым, кәсеп-шөғөл ҡорамалдарын, барлы-юҡлы ҡәҙерле, затлы әйберҙәрен, аҙыҡ-түлеген, йортта һәм хужалыҡта ҡулланылған йыһаздарын, биҙәнеү-төҙәнеү әйберҙәрен ҡурҡытып йә булмаһа талап алып китә торған булған. Бола ваҡытында халыҡ бик ныҡ яфа сиккән. Ауыл кешеләре үҙҙәрен, әйберҙәрен һаҡлап алып ҡалыу әмәлен тапҡан. Улар төйнәр нәмәләрен төйөнсөктәргә төйнәп, тау башына, уның ҡараңғы үҙәктәренә алып барып йәшергән. Ергә һалһаң, дым тарта, ҡош-ҡорт, сысҡан-фәлән тейә, тип ҡайһыларын ағас ботаҡтарына мендереп элгеләгәндәр. Ауылды яндырыр һәм талар алдынан һәр кем үҙенең кәрәк-яраҡ әйберҙәрен ошо тауға мендереп, ағастарға элеп йәшергән. «Элеү» һүҙенән тауҙың атамаһы барлыҡҡа килгән. Ошо ваҡиғаларҙан һуң был тауҙы Элгеләү тауы тип атап йөрөтә башлағандар. Ул – Мәһәҙей тирәһендәге иң олпат тауҙарҙың береһе (мәғлүмәт биреүсе – ветеран уҡытыусы, 1953 йылғы Фәнүзә Рәжәп ҡыҙы Ишбаева).
Оло олатайым бейек Элгеләүҙе ҡыҙырып, ҡурай уйнап, ҡаяларҙы шаңғыратып, халыҡ йырҙарын йырлап, тәбиғәтебеҙҙе күҙ ҡараһылай һаҡлаған. Әйткәндәй, үҙе ысын тәбиғәтебеҙ һаҡсыһы булған, ағастарҙы киҫеүгә юл ҡуймаған. Был турала уҡытыусым, мәктәптең тыуған яҡты өйрәнеү музейы етәксеһе Сәйҙә Ғәбдинур ҡыҙы Сәйәхованан белдем.
Әле Өфө ҡалаһында йәшәгән Ейәнсура районынан сыҡҡан шағир, Мәһәҙей кейәүе Мәхмүт Һибәт улы Уразаев Элгеләүгә, ҡайны тейеш кешеһе, урман ҡарауылсыһы, минең оло олатайым, йәғни 95 йәшлек өләсәйем Нәғимә Сәғәҙей ҡыҙының атаһы Сәғәҙей Сәйәх улы Сәйәхов мәрхүмгә арнап шиғыр ҙа яҙған:
Түбәләре ҡалай юғары,
Тауға баҫҡан тау шул Элгеләү.
Дәртле ирҙәрҙең шул йолаһы –
Бейектәргә менеп көй көйләү.
Бейектәрҙә таш та ҡанатлы,
Ай, бейек тә үр шул Элгеләү.
Йәнгенәңә өҫтәр нур, яҡты
Бейектәргә менеп көй көйләү.
Көй көйләйем әле, көй ҡалыр,
Бер хәтерләр, бәлки, Элгеләү.
Үҙе бер ғүмерҙер, бер дандыр –
Бейектәргә менеп көй көйләү.
Тауҙың икенсе исеме – Маяҡ. Уҙған быуаттың 30-сы йылдарында геологтар төрлө урындарҙа ҡаҙылма байлыҡтар эҙләп йөрөгән. Соҡорҙар ҡаҙғандар һәм ундағы матдәләрҙең составын тикшергәндәр. Шул ваҡытта тау теҙмәләренең иң бейек түбәләренә өс терәүле бағаналар ултыртып киткәндәр. Улар ориентир ролен үтәгән. Тарихтан билдәле булыуынса, боронғо Грецияла һәм башҡа илдәрҙә яр буйҙарында караптарға ориентир булһын өсөн порттарға бейек маяҡтар төҙөгәндәр. Уларҙың өҫтөндә төндә ут янып торған. Шуға күрә был Элгеләү тауы түбәһен Маяҡ тип йөрөткәндәр икән.
Яңы ғына барлыҡҡа килгән Совет дәүләтенә күтәрелеп китеү өсөн ҡаҙылма байлыҡтар кәрәк булған.
– Беҙҙең Мәһәҙей ауылынан да ХХ быуаттың икенсе яртыһында Шаһымгәрәй Шәғәлин тигән кеше геолог булып йөрөгән, – тип һөйләне уҡытыусым, музей етәксеһе Сәйҙә Ғәбдинур ҡыҙы.
Был тау исеме килеп сығыуының өсөнсө варианты ла бар:
– Элгеләүҙең түбәһенә менеп, тирә-яҡты күҙәтһәң, уның һырты ырғаҡҡа, элгескә оҡшап та ҡуя. Ә түбәһен аҫтан ҡарағанда, осло ғына элгес кеүек ҡая текәләнә, бейегәйә. Бәлки, ошо һыртының ырғаҡ кеүек бөгөлөп тороуы йәки түбәһенең ҡапыл текәләнеүе «Элгеләү» атамаһын биреүгә сәбәп булғандыр ҙа, – тип фаразлауын белдерҙе юғары белемле географ, мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе, район Советы депутаты, ауылыбыҙҙың ер-һыу атамалары тарихын яҡшы белеүсе Баязит Ғәбдинур улы Сәйәхов.
Илнар МӨХӘМӘТЙӘНОВ ,IX синыф уҡыусыһы.
Бөрйән районы, Мәһәҙей мәктәбе.


title: Ура, еңеп ҡайттыҡ!

maintext:
Шулай ғәҙәти мәктәп тормошо менән йәшәп ятҡанда бер көндө мәктәп директоры беҙгә: «Әйҙәгеҙ, КВН-да тағы ҡатнашып ҡарайыҡ әле», – тип белдермәһенме! Ә ниңә юҡ? Уҙған йылда үткәрелгән уйында Гран-при яулап, республика кимәлендә икенсе урынға лайыҡ булғайныҡ.
Командабыҙҙы «һә» тигәнсе йыйып та ҡуйҙыҡ. Кемдәр, тиһегеҙме? Илнар Аралбаев, Айһылыу Тажетдинова, Юныс Ишмәтов, Лиана Кузьмичева, Азат Ҡотлогилдин, Кристина Суҡбаева, Инсаф Ҡунысбаев һәм мин. Ҡағиҙә буйынса бер-ике педагогты ла үҙебеҙ менән алырға мөмкинлек бар ине. Беҙ физкультуранан белем биреүсе Илнур Ҡунысбаевты һәм инглиз теле уҡытыусыһы Юлиә Вәлишинаны үҙебеҙгә саҡырҙыҡ. Районға барырға, тигәс, бик ентекле әҙерләнә башланыҡ. Әлбиттә, үҙебеҙ генә түгел, ә бөтә Яңы Хвалын мәктәбе ярҙамында. Синыф етәксебеҙ Азамат Алламоратов музыка яғынан булышһа, Айгөл Килсенбаева сценарий төҙөнө. Гөлназ Әмирова хаталарыбыҙҙы төҙәтеп, ойоштороу яғын ҡараны, ә инде артислыҡ серҙәренә Миңлебикә Ҡаҙбулатова өйрәтте. Юҡҡа ғына, берҙәмлектә – көс, тип әйтмәйҙәр бит.
Барыбыҙ ҙа ашҡынып көткән мәл килеп етте, беҙ күтәренке кәйеф менән Мораҡ ауылына юлландыҡ. Бер яҡтан, ҡурҡытһа, икенсе яҡтан, күңелле лә һымаҡ, йөрәк дөп-дөп тибә.
Бына беҙгә сығыш яһарға ваҡыт килеп тә етте. Таныштырыуҙы күңелле бейеүҙәр, дәртле йырҙар, көләмәстәр менән башланыҡ. Уның темаһы «Мин – ирекмән» ине. Тамашасыларҙың күңеленә хуш килде, шикелле, ҡул сабыуҙарға ҡарағанда, шулай тойолдо.
Икенсе һынау «Биатлон» булды. Жюриҙар ниндәй генә һорауҙар бирмәне, уларҙың һәр береһенә ҡыҙыҡ, шулай уҡ аҡыллы яуап табырға тырыштыҡ. Дүртенсе булып, төшөп ҡалдыҡ, тик шулай ҙа күңелебеҙҙе төшөрмәнек.
Өсөнсө һынау «Ғаиләм – ҡәлғәм» тип исемләнде. Бында инде беҙ райондың берәй билдәле кешеһе менән сығыш яһарға тейешбеҙ. Оҙаҡ уйлап торманыҡ, үҙебеҙҙең мәктәптә уҡып киткән, хәҙер инде район мәҙәниәт һарайында эшләп йөрөгән, тамашасыларҙың күптән инде һөйөүен яулаған Фәрүәз Миңлебаевты саҡырырға булдыҡ. Ул бер ҙә кире ҡаҡманы, хатта үҙенең кәңәштәрен дә бирҙе. Был номер бик хәтәр килеп сыҡты. Сығыштың аҙағын ағайыбыҙ үҙенең матур йыры менән дә тамамлап ҡуйҙы, ә беҙ уға ҡушылып бейенек. Ҡул сабыуҙар күңелде тағы ла күтәреп ебәрҙе. Уҡытыусыларыбыҙ ҙа маҡтаны.
Барлығы алты команда ла яҡшы итеп әҙерләнеп килгән, жюри ағзаларына һайлап алыу ауырға тура килгәндер, моғайын. Сығыштар тамамланғас, уларға һүҙ бирелде. Төрлө номинацияларҙа бүләкләп үттеләр. Ә шулай ҙа кемдәр еңеүсе икән? Өсөнсө урын беҙҙеке түгел, икенсене лә бирмәнеләр. Беренсеһе лә юҡ. Тамам аптыраныҡ. Әллә инде беҙҙе оноттолармы икән, тип уйлап та ҡуйҙыҡ. Гран-при – «Матурҡайҙар» КВН командаһына, тигәстәр ни, йығылып китә яҙҙыҡ. Шәп! Беҙ – еңеүсе! Ҡыуанысыбыҙҙың сиге юҡ ине. Тик был еңеү һуңғыһы булмаһын, алда тағы күпме ярыштар, бәйгеләр көтә беҙҙе. Һынатмабыҙ!
Гөлфиә КИЛСЕНБАЕВА, йәш хәбәрсе.
Күгәрсен районы,Яңы Хвалын мәктәбе.


title: Йәш армеецтар ҙа бар беҙҙә

maintext:
Баш ҡалабыҙҙың 93-сө гимназияһында «Йәш армия» Бөтә Рәсәй хәрби-патриотик хәрәкәтенең яңы ағзаларын ҡабул итеү тантанаһы үтте. Йәш армеецтар сафына V – VII синыф уҡыусылары өҫтәлде. Өфө ҡала округының йәштәр эштәре буйынса хакимиәт вәкиле Роман Янгуров, «Йәш армия» штабы начальнигы Илнур Ғабдрахманов, Октябрь һәм Совет райондары хәрби комиссариат бүлеге начальнигы Сергей Сафронов, Октябрь районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге етәксеһе Алёна Одинцова, «Хәрби туғанлыҡ» вәкиле Альберт Шаһиморатовтар балаларға ҡотлау һүҙҙәрен әйтеп, ҡарсыға значоктарын тапшырҙы һәм йәш армеецтар формаһын йөрөтөргә рөхсәт бирҙе.
Бар халыҡ алдында гимназистар тантаналы ант биреп, Рәсәй Федерацияһының, Башҡортостан Республикаһының, йәш армеецтарҙың гимндарын башҡарҙы. Үҙҙәре әйтеүенсә, улар был хәрәкәткә ҙур теләк менән ҡушылған.
Белем усағы етәкселеге лә уҡыусыларҙың был ниәтен хуплай. Сөнки хәрби-патриотик хәрәкәттәр балаларҙың физик әҙерлеген нығытыуҙан тыш, Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүҙе лә маҡсат итеп ҡуя.
– Был көн һеҙҙең хәтерегеҙҙә ғүмерлеккә ҡалыр, биргән антығыҙға тоғро булырһығыҙ, тип ышанам, – тине гимназия директоры Гүзәл Абдуллина.
Хәҙер йәш армеецтар төрлө хәрби-патриотик сараларҙа ҡатнашып, ғорурлыҡ һәм хөрмәт менән был исемде йөрөтәсәк. Тыуған илебеҙҙең именлеге илһөйәр рухлы йәштәр ҡулында!
Байрам иҫтәлеккә фотоға төшөү менән тамамланды.
Юлиә БИКМӨХӘМӘТОВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Өфө ҡалаһы.


title: Бишташ (Ететаш) тауы

maintext:
Йәнйегет ауылы Сибай ҡалаһынан 15 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Яугүл күлен һәм Сыңрау торна һаҙын Сағыл тауы ҡаплап ята. Көнбайыштан – Ирәндек һырты. Оло юлдан уң яҡта – Олотау башында өйөлгән биш ташлыҡ бар. Элек был һырт буйынан мейес өсөн матур дүрткел таштар сығарғандар. Шундай урындар хәҙер ҙә күп. Сәйет, Исмәғил үҙәктәренең, Өмөлгәндең шишмәләре, аҫтараҡ Ҡайынүҙәк, Улаҡ башы ҡойоһо һыуҙары иҫ киткес тәмле, йомшаҡ. Тау үҙәктәрендә йылан тамыры, балтырған, әтнәкәс, талғыр, кәзә йыуалары түшәлеп ята. Ә битләүҙәр селек, бүре емеше, сейә ҡыуаҡтары менән ҡапланған. Яҙ булһа, һары, күк умырзая, ҡыңғырау сәскә, күгәрсен күҙе баш ҡалҡыта.
Атайым Азамат Зәки улы Арыҫланов Бишташ тауының ошондай легендаһын һөйләне:
– Ҡытайҙан Ирәндек тауҙары буйлап көньяҡ далаларына Бөйөк Ебәк юлы үткән. Ул әллә ҡайҙан башланып, тауҙар буйлап, ҙур йылғаларҙы кисмәҫ өсөн һалынған һәм унан каруандар уҙған. Юлсылар һатыр өсөн Европа илдәренә тауарҙар ташыған. Был юл далаға етеп барған урындарҙа тармаҡланып, төрлө йүнәлешкә боролған. Шуларҙың береһе беҙҙең тауҙар буйлап килеп төшөп, ҡаҙаҡ, Ырымбур далаларына йүнәлгән. Бишташ эргәһендә һаҙлыҡ һәм бәләкәй генә йылға бар. Тәбиғәттең хозур ҡосағында каруансылар туҡтап ял иткән. Был урынды билдәләр өсөн биш таш өйөмө өйгәндәр. Ошо тирәнән Ҡытай иленә тиклем биш мең километр алыҫлыҡты аңлата, тигән фараз бар. Ауылыбыҙҙан Фаил Әбүбәкиров әлеге урынды мәңгеләштереү маҡсатында дөйә, ат һындарын эшләп, һәйкәл ҡуйырға уйлай.
Зөлхизә АРЫҪЛАНОВА,
V синыф уҡыусыһы.
* * *
Бишташ элек Ететаш тип тә йөрөтөлгән. Был турала беҙгә ауыл ағинәйе Вәҙиға Ҡәйепҡолова һөйләне (2-се вариант).
Ете ҡыҙ легендаһын бөтәһе лә белә. Улар Йәнйегеттә сит ауылдарҙан килеп уҡып ятҡан. Шулай бер көндө үҙҙәрен ҡаҙаҡтар урлаған. Ләкин ниндәйҙер ысул менән уларҙан ҡасып ҡотолғандар. Ете ҡыҙ Олотау битендә ҡиблаға ҡаратып, ете пирамида рәүешендә таш (инәйебеҙ, памятник, ти) өйгән. Һуңғараҡ егеттәр һәм ҡыҙҙар уйын ҡороп, уның араһына иҫтәлеккә тәңкә, балдаҡ ҡыҫтырып китер булған. Был әйберҙәрҙең оҙон сәс уратылғандары ла табылған. Ете ҡыҙ тураһында бәйет тә бар ине, тик онотолған, ике генә юлы хәтерҙә:
Етәү килеп, алтау ҡайттыҡ,
Бәҙеғол ҡалды моңланып.
– Бәҙеғол тигәне Йәнйегеттә килен булып тороп ҡалған, – тип һөйләй Вәҙиға инәй.
Бер ҡыҙҙың исеме – Илсебикә, икенсеһе Бәҙеғол булыуын белдек. Ҡалғандарын инәй иҫләй алмай. Ете башҡортта изге, тылсымлы һан һаналған. Ни өсөн Ететаш Бишташҡа әйләнгән һуң? Халыҡта был хаҡта төрлө фекерҙәр бар. Берәүҙәр, кемдер килеп, Ететаштың таштарын өй нигеҙенә тейәп алып ҡайтҡан, ти, икенселәрҙең фекеренсә – балалар емергән. Ауыл кешеләре таштарҙың тороп ҡалғандарын йыйып, уларҙы ҡабат өйгән. Ләкин элеккеһе кеүек матур ете пирамида килеп сыҡмаған, бишәүгә генә еткән. Инәй-олатайҙар Бишташты Ҡибла ташы тип тә йөрөтә, ошо ташлыҡтарға йөҙҙәре менән тороп намаҙ уҡыйҙар, теләк теләйҙәр.
Бишташ хәҙер ҙә яҡлауға мохтаж. Сөнки ул – тыуған ауылыбыҙҙың матур бер ҡомартҡыларының береһе.
Гөлдәриә РАФИҠОВА, III синыф уҡыусыһы.
Баймаҡ районы, Йәнйегет мәктәбе.


title: Хәтирәләр һаҡлай таштары

maintext:
Ишембай районының Иҫәкәй ауылынан төньяҡ-көнсығышта, биш-алты саҡрым алыҫлыҡта, Ыласынташы тигән бейек тау бар.
Ярһыу Рәүҙәк тулҡындарының ҡая-таштарға бәрелә-бәрелә йүгергәндәрен күҙәткән меңйәшәр Ыласынташы тауы яланғас түбәһендәге сал ҡылғандарҙы ел ҡыштырлатҡанға һиҫкәнеп китте. Тирә-яҡтағы үҙен уратып баҫҡан тауҙар араһында иң олоһо ла, иң бейеге лә – ул. Инде меңәр йылдар буйы тәбиғәттең, ерҙең ышаныслы һаҡсыһы булып торған мәғрур һынын уратып үҫкән олпат имәндәр, мәңге йәшел ҡарағайҙар, баллы йүкәләр, зифа ҡайындар уны һалҡын елдәрҙән, сасҡау һыуыҡтан, эҫе селләләрҙән ҡурсалай.
Киртләс ҡаяларында оя ҡороп, үҙенә исем биргән ыласындар, тоғро дуҫтары, уның тыныслығын күҙәтә. Әллә нисә мең йылдар ғүмер кисергән аҡһаҡал тау йыш ҡына ҡараштарын тиҫтәләрсә саҡрымдарға төбәп, уратып алған һырттарҙа, ялан-аҡландарҙа күптән булып үткән ваҡиғаларҙы иҫенә төшөрөр булып китте:
«Ана, бер тиҫтә саҡрым самаһы алыҫлыҡта, Күксә һәм Ярыҡбаш яландары араһында, Меңкилгән яланы йәйрәп ята. XVIII быуат башында башҡорт ырыуҙарына Аҡ батша ғәскәрҙәре тарафынан һәләкәт янаған саҡта тап шул яланда ҡыйыу башҡорт ир-егеттәренән мең кешелек ғәскәр торғайны. Юрматы ырыуы ерендә, Ыласынташының оло ағалары Торатау һәм Йөрәктау янында, ете башҡорт ырыуы башлыҡтары ҙур йыйын үткәреп, үҙ-ара берләшеү һәм ерҙе ситке дошмандарҙан һаҡлау тураһында һөйләшеп килешергә тейеш ине. Тап шул мәлдә Аҡ батша һанаттарының ҙур ғәскәре килеүе һәм йыйынды тар-мар итергә әҙерләнеүе хаҡында билдәле булды.
Данлыҡлы тархан Алдар батырҙың алдан күрә белеүсәнлеге, яу оҫталығы ҙур ярҙам булды: ул йыйын булаһы урынды әйләндереп, тиҫтәләрсә саҡрым аралыҡта ғәскәрҙәр ҡуйҙырҙы. Рәүҙәк йылғаһы буйлап ике урында – әлеге Меңкилгән исемле яланда (ул саҡта был исем юҡ ине әле) һәм Ыласынташы тауының итәгендә (әле ул Ҡарабит яланы тип йөрөтөлә) ғәскәр тора. Уларға Алдарҙың ҡустыһы, оҫта яугир булған Ҡарабит етәкселек итте. Яуға өйрәтелгән аттарҙың түҙемһеҙ бышҡырыныу-кешнәүҙәре, бойороҡ көтөп ятҡан батырҙарҙың ҡурай моңдары, оҙон көйлө йырҙары әле лә ишетелә кеүек ҡарт тауға. Томанлы бер иртәлә ат тояғы тауыштары ҡуҙғалып киткән ғәскәрҙең артынан эйәреп, әллә ҡайҙарға таралып юғалды. Торатау йүнәлешенә табан ҡуҙғалып, яуға киттеләр, сөнки ундағы ғәскәрҙәргә ярҙам кәрәккән. Тап ошо Алдар һәм Ҡарабит батырҙарҙың ғәскәрҙәре Торатау янындағы һуғыштың башҡорттар өсөн еңеүле тамамланыуын тәьмин иткән дә инде. Ул саҡта ҡарт Ыласынташы батырҙары өсөн бик ғорурланғайны. Ете ырыу башлыҡтары үҙ-ара берләшеп көрәшеү тураһында килешеп өлгөрҙө. Был алыштың еңеү менән тамамланыуы – башҡорт халҡына ер, азатлыҡ биреү тураһында вәғәҙә итеп, һүҙҙәрен тотмаған, башҡорт халҡын аяуһыҙ талаған дошмандарға ҡаты һабаҡ булды.
Табын, Ҡыпсаҡ ерҙәре аша меңләгән кешелек ғәскәрҙәр үткән тура урман юлдары бик күп йылдар кешеләргә хеҙмәт итһә лә, хәҙер ағастар, ҡыуаҡлыҡтар менән күмелеп юҡҡа сыҡты. Урманға эшкә йөрөүсе эшселәр уны файҙаланыуҙан туҡтауға 20 йылдар самаһылыр. Трактор, машина тауыштары Ыласынташын күптән борсомай. Алыҫ шул ваҡиғаларҙың иҫтәлеге булып, ике ҙур ялан «Меңкилгән» һәм «Ҡарабит» атамаларына эйә булып ҡалды.
Ҡарт тау тағы бер тарихты иҫенә төшөрҙө: XVIII быуат аҙаҡтары ине, ҡаршылағы аҡлан ситенә бер башҡорт ире килеп йәшәй башланы. Тәүҙә ҡыуыш ҡорҙо, һуңынан бура бурап, ныҡлы бер торлаҡ эшләне. Бик көслө, ҙур кәүҙәле был кеше Иҫәкәй ауылынан Ишмырҙа була. Аҡ батшаға ҡаршы һүҙ һөйләп, кешеләрҙе яуға күтәрелергә өндәп йөрөгән өсөн хөкөмдән ҡасып, урманда йәшәгән кешене йәлләһә лә, бер нисек тә ярҙам итә алмай ине шул тау. Бер саҡ урыҫ һанаттары килеп, Ишмырҙаны тотоп, аяҡтарына бығау һалды. Ҡыш етеп килгәнгәмелер, батыр үҙе лә ҡаршылыҡ күрһәтмәне. Урал урманында яңғыҙың ҡыш сығыуҙары, ай-һай, бик ауыр! Арбаға ултыртҡас, ике һанат бәхәсләшеп китте. Береһе: «Мин тоттом!» – ти. Икенсеһе: «Юҡ, мин!» – ти. Ишмырҙа асыуы килеп: «Мин үҙем тотолмаһам, тотор инегеҙ, тотмай ни!» – тип бығауҙарын шартлатып өҙҙө лә арбанан һикереп төшөп, тауға менеп китте. Теге икәү: «Буш ҡайтһаҡ, беҙҙе ни эшләтәләр, әйҙә инде, кире кил!» – тип ялына. Ишмырҙа кире килеп, арбаға ултыра. Уны алып ҡайтып, төрмәгә ябалар. Тик ҡыш үткәнсе генә ултырған ул, тағы ҡасып, кире килде. Шундай көслө, батыр башҡорт ире ине Ишмырҙа! Был турала риүәйәт әле лә йәшәй халыҡта. Ул йәшәгән урын Ишмырҙа утары тип йөрөтөлә.
Хәҙергә ваҡытта Һарғай һәм Иҫәкәй ауылдары ултырған Рәүҙәк йылғаһының буйынан-буйы шундай тарих һаҡлаған урындар бихисап. Иҫәкәй ауылы ла Алдар батырҙың атаһы хөрмәтенә ҡушылған атама менән йәшәй. Ыласынташы үҙенең хәтер һандығында әллә күпме тарих һаҡлай, тик һөйләп бирергә теле юҡ шул. Ул ваҡиғалар халыҡ хәтерендә быуындан-быуынға күсеп килеп, тыуған илен, ерен яратҡан балаларына аманат булһын ине».
Меңйәшәр Ыласынташының аманатын беҙ, йәш быуын, үтәргә тырышабыҙ, ер-һыу атамаларының килеп сығыу тарихын өйрәнеү тыуған яғыбыҙ, халҡыбыҙ тарихын да белергә ярҙам итә. Халҡының үткәнен онотмаған милләт – көслө милләт һәм уның киләсәге лә өмөтлө. Яҙмамды Ыласынташы тураһында шиғырым менән тамамлағым килә:
Алыҫ быуаттарҙың төпкөлөнән
Хәтирәләр һаҡлай таштары.
Ерен яҡлап ауған батырҙарҙың
Ята бында ғәзиз баштары.
Ал таңдарҙа йылы елдәр наҙлап,
Һыйпап уҙа ҡылған остарын.
Ғорур тауҙың тыныслығын һаҡлап,
Һаҡта тора ыласын ҡоштары.
Мәңгелектең тере хәтирәһе,
Олатайҙарҙың тыуған төйәге.
Тыуған ерем күрке – Ыласынташы –
Уралымдың затлы биҙәге!
Ер-һыу атамалары тураһында тарихи риүәйәттәр 1952 йылғы өләсәйем Рәмилә Хәмит ҡыҙы Хәкимованан яҙып алынды. Ул был мәғлүмәттәрҙе 1888 йылғы Бәхтегәрәй Ғәҙелйән улы Әминевтән 1969 йылда һәм үҙ олатаһының хәтирәләрен һаҡлаусы1936 йылғы Мөхәрәм Абдрахман улы Ҡотлоевтан 2015 йылда һорашып яҙып алған. Өләсәйемдә ер-һыу тарихына ҡағылышлы тағы ла бик күп риүәйәттәр бар.
Ләйсән СӘЙФУЛЛИНА, IX «Б» синыфы уҡыусыһы.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы, Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия.


title: Сибайҙа - башҡортса КВН

maintext:
Халыҡ-ара туған телдәр көнөндә Сибайҙың Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейында шаяндар һәм тапҡырҙар турниры үтте. Унда ҡаланың ун мәктәбенән командалар ҡатнашты. Был уйын ғына түгел, ә туған телебеҙҙең байлығын, шаянлығын, матурлығын, нескәлеген күрһәтеү сараһы булды. Ярышта ҡатнашыусы һәр кем һәм бәйгенең һәр тамашасыһы туған телде ниңә төптән өйрәнергә, һаҡларға кәрәклегенә тағы бер тапҡыр инанғандыр, тип уйлайым.
Уйын ҡала кимәлендә бишенсе мәртәбә уҙғарыла. Быға тиклем Сибайҙың данын республика кимәлендә Сибай интернат-гимназияһы күтәреп килә ине, әлеге уйында ла шундай ҙур бәйгегә сығырҙай командалар күренде. Ни тиһәң дә, КВН-ға һәр береһе яуаплы ҡараған, ентекле әҙерләнгән.
Бигерәк тә башҡорт лицейы, 1-се мәктәп уҡыусыларының сығышы көслө алҡыштарға күмелде. Шулай уҡ гимназия, «Ирәндек» лицейының, 12-се мәктәптең, 9-сы лицейҙың шаяндары һәм тапҡырҙары үҙҙәрен ышаныслы тотто. Әлбиттә, 6-сы, 7-се, 8-се, 10-сы мәктәптәр командалары бәләкәйерәк синыф уҡыусыларынан ине һәм улар ҙа оҫтарып алыр әле. Бик хуп, был балаларҙа артабан ҡомар уянасаҡ. Уйын һәр ваҡыт үҙенә тартып торасаҡ. Башлағас, бер кимәлдә ҡалырға ярамай.
Башҡорт лицейы командаһының сығышы мине айырыуса милли төҫтәрҙән, ҡиммәттәрҙән тороуы менән арбаны. Башҡорттоң милли көй-йырҙары, бейеүҙәре, көләмәстәре, шаяртыуҙары урынлы яңғыраны. Етмәһә, командаға ифрат талантлы ҡыҙҙар һәм егеттәр йыйылған. Капитан Динислам Ҡотошевты йондоҙ тиергә була. Ул – ошоға тиклем лицейҙа уҙғарылған һәр сараның алып барыусыһы. Нәркәс Әсәҙуллина, Йәнгүзәл Ғирфанова, Ләйсән Торопҡолова, Юлиә Хәмитова, Гөлгөнә Әхмәтовалар – һәр береһе сәхнәлә сыныҡҡан йәш таланттар. Бейеүселәр ҙә, йырсылар ҙа, нәфис һүҙ оҫталары, төрлө вокал конкурстарында еңеүсе лә үҙҙәре. Моңло тауышлы йырсы ҡыҙыҡай Нәркәс Әсәҙуллина «Серле бүләк» фильмында ҡатнашҡайны. Баштан уҡ Гран-при уларҙыҡы булыр, тип ышанып күҙәтә инем, ысынлап та, бына «Башбармаҡтар» командаһы иң юғары баһаға лайыҡ булды ла инде. Һис шикһеҙ, республика кимәленә сығырҙай тағы бер команда барлыҡҡа килде.
1-се мәктәп уҡыусылары һәр эштә әүҙем. Бына әле уларҙың «Кесерткән» тип нарыҡланған командаһына тупланған балаларҙың күбеһе быға тиклем «Тамыр» телевизион йыр конкурсында исемен республикаға танытҡан Арыҫлан Солтанов, Илнар Хәлитовтар, «Сулпан» вокал студияһы йырсыһы Гөлсиә Мараҡанова, «Осҡон» ансамбле солисы, «Серле бүләк» фильмында төп ролде башҡарыусы Илхан Хәмитовтар – команданы йәнләндереүселәр. Һуңғы йылдарҙа был мәктәптә башҡорт мөхите булдырылып, милли ҡиммәттәргә иғтибар артҡан. Туған телгә һөйөү тәрбиәләүгә айырыуса иғтибар бирелә. Уҡытыусылар Дилә Урал ҡыҙы Фәтҡуллина менән Дилбәр Әкрәм ҡыҙы Абдрахманова – был йәһәттән маҡтауға лайыҡ педагогтар. Был команда I урынға лайыҡ булды. Үҙҙәренең дә тапҡырҙар һәм шаяндар уйынын әле генә башлап тороуҙары, киләсәктә команда тағы ла оҫтарыр, үҫер тигән ышаныс бар.
«Ирәндек» лицейы уҡыусылары республика буйынса башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса олимпиадаларҙа һынатмай. Рухлы, үҙ эшен яратып башҡарыусы уҡытыусылар Гөлнәзирә Батыр ҡыҙы Игелекова менән Гөлнара Рафаэль ҡыҙы Әйүпованы эшлекле, ижади ҡарашлы булғандары өсөн ихтирам итәм. Үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнамайҙар, уларҙың уҡыусыларын китапханала уҙғарылған күренекле шәхестәр, яҙыусылар менән булған һәр осрашыуға алып килеүҙәрен йыш күрәм.
9-сы лицей, тиһәләр, ғәҙәттә, тик урыҫ телле уҡыусылар күҙ алдына килеп баҫа. Асылда тап ошо лицейҙың уҡыусылары Сибай телевидениеһында «Йәйғорло хәбәр» тапшырыуын алып бара. Мәҫәлән, Тимур Баҙарғолов менән Айзилә Ҡәҙербаева. Әле бына уйында ла улар һынатманы. «Сулпан» вокал студияһы йырсылары Диана Серебаева менән Мира Харрасоваларҙың башҡортса сығыштарына ҡыуанып ултырҙым. Афарин, башҡорт ҡыҙҙары һәм егеттәре!!!
Тамашасыны көлдөрөү еңел эш түгел. Бының өсөн актёр оҫталығы ғына етмәй шул. Ҡоро хәбәр менән түгел, мимика, интонация һәм, әлбиттә, башҡортса телмәреңдең бай булыуы мотлаҡ!
Башҡорт теленең бөйөклөгөн, шаянлығын, йәнлелеген күрҙек. Бер сығышта: «Беҙ барбыҙ, булғанбыҙ, буласаҡбыҙ!» – тигәстәр, күңелем тулды. Бик матур, рухландырыусы сара булды. Ойоштороп, уға йыл да яңыса һулыш биргән, рухландырған башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса мәғариф бүлеге методисы Айһылыу Мирсәйет ҡыҙы Моталлаповаға ла: «Афарин!» – тип әйтке килә.
Земфира ҒИРФАНОВА.
Сибай ҡалаһы.


title: Матбуғат йортона сәйәхәт

maintext:
Синыфыбыҙ менән Матбуғат йортона барабыҙ, тигән хәбәрҙе ишеткәс, ҡыуанысымдың сиге булманы. Күп йылдар Өфөлә йәшәп тә, ҡала уртаһындағы ошо мөһабәт бинала булырға тура килмәгәйне. Был сәйәхәтте гимназиябыҙҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Альбина Хәсән ҡыҙы Кайбышева ойошторҙо.
Синыфыбыҙҙа бөтәһе 18 уҡыусы. Улар республикабыҙҙың төрлө райондарынан йыйылған, хатта Силәбе өлкәһенән дә бер ҡыҙ бар. Белем усағы етәкселегенә рәхмәтебеҙ ҙур. Ишек алдынан уҡ автобусҡа ултыртып ебәрҙеләр. Юл буйы балалар дәртләнеп, рухлы башҡорт йырҙарын йырлап барҙы.
Матбуғат йортонда урынлашҡан төрлө баҫмалар редакцияларын ҡарай-ҡарай, «Йәшлек», «Йәншишмә» гәзиттәре урынлашҡан ҡатҡа килеп тә еттек. Мөхәррирҙәр – гимназиябыҙҙың элекке сығарылыш уҡыусылары Артур Хәсән улы Дәүләтбәков һәм Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов, хәбәрселәр беҙҙе йылы ҡаршы алды. Улар менән төрлө темаларға барған әңгәмә барышында хәҙерге көндә матбуғат хәле, хәбәрселәр тормошо, киләсәккә һөнәр һайлау кеүек бик көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелде. Уҡыусыларға булған һәләттәрен һүндермәҫкә, ижади эштәрен ебәреп, редакция менән бәйләнеш булдырырға, йыл һайын үткәрелгән Булат Солтангәрәев исемендәге конкурста көс һынап ҡарарға кәңәштәр әйтелде. Аралашыу мәлендә ҡыҙҙар һәм егеттәр редакция хеҙмәткәрҙәре һәм етәкселәренең эше бик яуаплы һәм ҡыҙыҡлы икәнен аңланы. Күптәр ҡыҙыҡ күреп, мөхәррир креслоһына ултырып та ҡараны.
Осрашыу аҙағында бергәләп фотоға төшөү уҡыусыларҙы тағы ла дәртләндереп ебәрҙе. Был сараны ойошторғанға Альбина Хәсән ҡыҙына ҙур рәхмәт. Киләһе йылда йүнәлешле синыфтарға күсеү, һөнәр һайлау алдында торған уҡыусыларға ошонан да фәһемле сара юҡтыр. Иманым камил, был сәйәхәт улар тормошонда эҙһеҙ ҡалмаҫ.
Фәнүрә БӘХТИГӘРӘЕВА, IX «Ж» синыфы тәрбиәсеһе.
Өфө ҡалаһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы.


title: Ҡар аҙ булһа ла…

maintext:
Тышта ап-аҡ, иртәнсәк ағастарға бәҫ һырыһа, бөтә тәбиғәт аҡ шәлгә төрөнгән кеүек матур ғына була. Ҡыш, моғайын, балаларҙың иң яратҡан миҙгелелер. Бала-саға геү килеп сана, саңғы шыуа, конькиҙа йөрөй, ҡарҙан төрлө һындар әүәләй.
Беҙгә лә атайым йыл да ихата эсендә ҙур итеп тау эшләп ҡуя ине. Унда үҙебеҙ генә түгел, дуҫтарым да килеп, рәхәтләнеп шыуҙыҡ. Тик быйыл ҡар бик аҙ яуыу сәбәпле, тау эшләй алманыҡ. Бер ҡасан да мин бындай йылды күргәнем юҡ ине, шуға ла аҙ ғына ҡар яуа башлау менән ныҡ ҡыуанам. Ләкин ышанысым аҡланмай, ул әҙ генә ер өҫтөн ҡаплай ҙа туҡтай ҙа ҡуя.
Ҡыш көнө тағы ла бер яратҡан эшем бар – ул ҡоштарҙы ашатыу. Атайым матур итеп тағараҡ яһап биргәйне, мин уны урамыбыҙҙа таҡта башына ултыртып ҡуйҙым да онотмай ғына ем, икмәк һалып торам. Турғайҙар көн дә күстәнәсемде ашап бөтөп кенә тора. Икмәкте ныҡ яраталар, уның менән һыйланғас ҡына ярмаға күсәләр.
Мин тиҫтерҙәремә ҡышты бушҡа үткәрмәй, саф һауала күберәк йөрөргә һәм ҡоштарға ла иғтибарлы булырға кәрәк, тип өндәшәм. Сөнки үҙеңдең эшеңдең һөҙөмтәһен күреү бик һөйөнөслө. Ҡоштар ҙа рәхмәт әйтеп, уңыштар теләп ҡала кеүек.
Гүзәлиә САДИҠОВА, III синыф уҡыусыһы.
Баймаҡ районы, Өмөтбай мәктәбе.


title: Contact @altapress_ru

maintext:
Алтапресс
22 members
Самое читаемое СМИ на Алтае
If you have Telegram, you can view and join
Алтапресс right away.


description: Би-би-си Ўзбек хизматининг тасдиқлашича, Лола Каримова-Тиллаева ростдан ҳам бу лавозимни тарк этишга "мажбур бўлган".

title: Лола Каримова-Тиллаева: "Ўзбекистон гимнастика федерацияси Президентлиги лавозимини тарк этишга мажбур эканлигимни эълон қилмоқчиман"


authors:
Син Коуҳлан
Би-Би-Сининг Таълим Ва Оила Мухбири

description: Блекберндаги икки мусулмон мактаби Англиянинг энг яхши ўқув юрти деб топилган. Интеграциялашишга улар қандай қарашади?

title: Англиянинг энг яхши мактабида фақат мусулмонлар таҳсил оладими?


authors: Шоҳруҳ Соипов

description: Турк полициясида қарийб 3 хафта ушлаб турилган ўзбекистонлик Зокир Рахимов 18 март куни ўз ватанига жўнатиб юборилган.

title: Истанбулда ўзбек муҳожири ўғирлаб кетилди


description: VivaCalcio. Заметки о Кальчо на Sports.ru.

title: VivaCalcio, футбол


description: «Ҡорал тураһында»ғы РФ законы талаптарын үтәү өсөн ут ҡоралы хужаларына рөхсәт (лицензия) ниндәй ваҡытҡа тиклем бирелгәненә иғтибарлы булырға кәрәк. РФ Юғары Суды ҡарарына ярашлы (01.12.201

title: Бер ай алданыраҡ хәстәрләргә кәрәк


title: "Башҡортостан" нәшриәт йортоноң юридик бүлек етәксеһе урынбаҫары Хәйҙәр Мортазин менән әңгәмә


description: Ошо көндәрҙә ҡалабыҙҙа тағы бер социаль йорттоң ас-ҡыстары тапшырылды.  Федераль һәм республика бюджеттары ярҙамы менән биш ҡатлы бер подъезлы йортта бер һәм ике бүлмәле утыҙ фатир иҫәпләнә.

title: Фатир асҡыстары тапшырылды


description: Ошо көндәрҙә Башҡортостандың 100 йыллығына арнап һәм 2020 йылда Өфөлә үтәсәк Бөтә донъя Фольклориада фестиваленә әҙерлек рәүешендә районыбыҙҙа «Фольклорҙың бер көнө» тип аталған конкурс та

title: Йәмәғәт акцияһына әйләнде


description: Уральск ҡасабаһында хәҙер инде икенсе тапҡырға Ҡарас-сәсән иҫтәлегенә традицион йәйәнән атыу буйынса асыҡ турнир үтте. Бәйгелә Башҡортостандың төрлө ҡала-райондарынан һәм Ырымбур өлкәһенән

title: Ҡаһармандар иҫтәлегенә


description: Эске эштәр органдары һәм эске ғәскәр ветерандары көнө 2011 йылдан алып ун етенсе апрелдә билдәләнә. Бөгөнгө көндә Рәсәйҙә 650 мең тирәһе кеше был категорияға инә икән. Учалы буйынса эске эшт

title: Ветерандар һыу инә!


description: Учалы ҡалаһының 24-се янғын һүндереү часы хеҙмәткәрҙәре тәүлек әйләнәһенә йәшәйешебеҙ именлеге һағында. - Беҙҙең коллективҡа йылдың ниндәй миҙгеленә ҡарамаҫтан, һәр ваҡыт уяу булырға тура

title: Ҡыйыу ир-егеттәр арабыҙҙа йәшәй


description: 1 апрелдән июнь аҙағына тиклем һәр йылдағыса республиканың барлыҡ почта бүлексәләрендә лә 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһы уҙғарыла. Мөһим сара! Был хаҡт

title: Ситтә тороп ҡалмағыҙ!


description: Бушлай комплекслы медицина тикшереүе 18 йәштән өлкән граждандар өсөн ойошторола. Кешенең эшләү-эшләмәүе (уҡыуы) мөһим түгел. Әлеге хеҙмәттең маҡсаты - сирҙәрҙе йәки ил халҡының инвалидлығын

title: Диспансеризация үтергә килегеҙ!


description: Уҙған аҙнала Башҡортостан Башлығы менән һөйләшеү булды.Унда республикабыҙ, халҡыбыҙ өсөн актуаль булған темалар күтәрелде. Ике сәғәт ярым дауамында барған һөйләшеүҙә Рөстәм Хәмитов уларҙың

title: "Туған телде һәр кем яҡшы белергә тейеш"


description: Ағасты япраҡ биҙәй, кешене хеҙмәт биҙәй, ти халыҡ мәҡәле. Эйе. Ысынлап та, шулай. Һәр кем үҙе күрһәткән хеҙмәт менән иғтибар ҙа, ихтирам да, дан да яулай ала. Бары тик теләк һәм тырышлыҡ ҡы

title: Хеҙмәтенә күрә хөрмәте


description: Башта аныҡ әйтергә кәрәктер: башҡорт телен йүнләп белмәү рус телен белеүҙе аңлатмай! Ғәҙәттә, тап киреһе була торған: туған телен ихтирам иткәндәр башҡа телдәрҙе лә күпкә яҡшыраҡ өйрәнә ала.

title: Ҡурҡманыҡ, үҙебеҙҙе һынап ҡараныҡ


description: Мәшһүр яҡташыбыҙ Зәйнулла ишан Рәсүлевтың донъяға килеүенә 185 йыл тулыуға бағышлап, Учалы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә дзюдо буйынса турнир ойошторолдо. Мейәс, Белорет, Троицк, М

title: Ишан иҫтәлегенә " Яйыҡ гәзите | Газета Яик


description: Урындағы үҙидара органдарының социаль-иҡтисади мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә, халыҡҡа сифатлы тормош тәьмин итеүҙә әһәмиәте ҙур. Районыбыҙҙа өлгө булырлыҡ ауыл Советтары, халыҡтың ихтыяжын аңлап

title: Тырыш хеҙмәттең емеше лә татлы


description: Ҡала-район мәктәптәрендә йыл да ойошторола килгән «Киләсәккә белем - 2018» форумы шау-гөр килеп уҙҙы. Был көндәрҙә бөтө мәктәптәрҙә лә класс сәғәттәре, «түңәрәк өҫтәл»дәр, төрлө һөнәр вәки

title: "Киләсәккә белем - 2018" форумы үтте


description: Телевизорҙан патриотлыҡ, Ватанды һөйөү тураһында һөйләргә яратҡан әфәнделәрҙең байтағының ғаиләләре сит илдәрҙә йәшәй. Әйтәйек, Бөйөк Британияла 300 мең Рәсәй гражданы ваҡытлыса йә даими там

title: Был донъяла ниҙәр бар?


description: Байыҡ Айҙар сәсән иҫтәлегенә балалар һәм үҫмерҙәр араһында «Уғатар»тип аталған милли йәйәнән атыу буйынса турнир үткәрелә килә. Республикабыҙҙың олпат юбилейы осоронда айырыуса әһәмиәткә эйә

title: Фотофакт " Яйыҡ гәзите


description: Яҙ етә, яңынан тау биттәре төтәй башламаһын инде, тип теләргә генә ҡала! «Учалы урман хужалығы» учреждениеһы барыһының да иҫенә төшөрә: 2015 йылда РФ Хөкүмәте ҡарары менән рөхсәтһеҙ рәүештә

title: Гонаһы ни тора...


description: Киләсәккә һөнәр һайлау етди аҙым. Йыш ҡына сығарылыш класы уҡыу-сылары Берҙәм дәүләт имтиханын уңышлы тапшырыуҙы ғына маҡсат итеп ҡуя. Ә һайлаясаҡ һөнәре тура-һында һуңынан ғына уйлай. Был

title: Һөнәр һайлау - яҡты киләсәгеңде һайлау


description: Учалы филармонияһында мөмкинлектәре сикләнгән балалар үҫтереүсе ғаиләләр ҡатнашлығында «Кәртәләрҙе емереп» конкурсы бара. Бына сәхнәгә матур башҡорт кейемендә Сәләховтар сығып баҫты. Ҡулд

title: Һоҡландырғыс ата-әсә


description: Ирекле янғын һүндереү хеҙмәте төбәгебеҙҙә киң үҫешкән. Ошо көндәрҙә ҡыуаныслы хәбәр ишеттек. «БР Учалы районы ирекле янғын һүндереү командаһы» урындағы йәмәғәт учреждениеһы халыҡты һәм биләм

title: Бер миллион һум грант алдылар


description: Һәр милләт үҙенең үткәненә ҙур иғтибар бирә, уны өйрәнә, тарихҡа нигеҙләнеп, киләсәген күҙаллай. Йәш быуындың алдағыһын уйлаған халыҡ музейҙар төҙөй. Быуаттарҙы быуаттарға бәйләүсе ошондай т

title: Тарихыбыҙҙың хәтер йорто - музей


description: «Урал аръяғы-Агро МТС»-ының Учалы филиалының 3277 гектар һөрөнтө ере бар. Ярауайҙар 2544 гектарҙы быйыл биләйәсәк. Хужалыҡ быйыл тулыһынса сәсеүлек майҙандары структураһын үҙгәртергә йыйы

title: Һабанда һайрашыр мәл етте


description: Күптән түгел «Бәйләнештә» селтәрендә башҡорт телен үҙ аллы өйрәнеүсе япон егете Юто Һишияма менән таныштым. Токиола йәшәп, телебеҙҙе һыу кеүек эсеүе, саф башҡортса һөйләшеүе, яҙа белеүе хайр

title: Япон егете Юто саф башҡортса һөйләшә


description: Республикабыҙ үҙенең 100 йыллыҡ юбилейын билдәләһә, ҡалабыҙ әлегә 55 йыллыҡ датаһын туйлаясаҡ. Улар менән бергә ҡаланың 24-се янғын-ҡотҡарыу часына ла 25 «йәш» тула. Балалар ижады һарайынд

title: Йәш һәм актив янғын һүндереүселәр