title: Umbra on composting weeds

maintext:
Dear Umbra,
I’ve been weeding the garden and yard, and got to thinking about some of the more invasive plants. I’ve heard that not everything goes in the compost pile, but what weeds can I toss in? I’m fairly new to the composting game, so any advice is much appreciated.
Danielle Walker
Monroe, Ore.
Dearest Danielle,
Composting is the original and highest form of recycling. People frequently write in to ask what can go into their recycling bins. While recycling is specific to the services available where one lives, composting is a do-it-yourself endeavor, and there are some universal rules a beginner can follow. (Ye recyclers, I take this opportunity to point out, should not be asking me about what you can recycle. Ask the people who sponsor your recycling program — usually your municipality.)
Photo: iStockphoto.
What you can put in to your compost pile depends a little on your method. An active composting fanatic who builds the perfectly mixed carbon/nitrogen ratio pile and turns it every three days for three weeks, ensuring temperatures above 120 degrees at the middle of the pile, can be adventurous with ingredients. However, if you are a laissez-faire composter, your pile is simply a mound of weeds left to its own devices, and you intend to put it back on the garden, then you should follow fairly strict guidelines.
Your pile cannot kill any truly determined plant. The broad rule is, don’t compost any plant bit that you don’t want to see again. For example, if you decide calendula is a weed, the leaves, stems, and flowers are probably not going to give you any trouble; it’s the seeds that will be a problem. So, catch weeds before they go to seed, because the seeds will simply go dormant in the pile and await their next opportunity to sprout — in your garden.
You have weeds in your area that spread through their roots or rhizomes. Mint, for example, or blackberry, or witch grass. These plants are easily recognizable: as you pull them out, a long evil chain of white root comes with them. Don’t put these in the compost. They can take it over like a scourge.
Don’t put in anything with thorns, which will poke you later; nothing shiny and hard like fir needles or laurel leaves, which take forever to break down; no bark mulch or big chunks of wood. No food unless you live in the country and aren’t bothered by raccoons and rats digging through your pile.
Lastly, nothing diseased. Your pile will not kill all pathogens.
To move from compost beginner to advanced composter, trot over to the library and get a book from Rodale Press. Or start on the web with handy pages such as this one from Ohio State University Extension.
If you do have quite a bit of space and don’t want to pay to dispose of invasive plants, think about making a wild pile in the back 40. A corner of your land where you can chuck the rose prunings and blackberries and field bindweed, and they can duke it out amongst themselves for world domination.
Thornily,
Umbra
createInlineScriptElement(“var%20LEO_HIGHLIGHTS_DEBUG%20%3D%20true%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_DEBUG_POS%20%3D%20false%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_INFINITE_LOOP_COUNT%20%3D%20300%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_MAX_HIGHLIGHTS%20%3D%20200%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_ID%20%3D%20%22leoHighlights_iframe%22%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_DIV_ID%20%3D%20%22leoHighlights_iframe_modal_div_container%22%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_SHOW_DELAY_MS%20%3D%20300%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_HIDE_DELAY_MS%20%3D%20750%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_BACKGROUND_STYLE_DEFAULT%20%3D%20%22transparent%20none%20repeat%20scroll%200%25%200%25%22%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_BACKGROUND_STYLE_HOVER%20%3D%20%20%20%22rgb%28245%2C245%2C0%29%20none%20repeat%20scroll%200%25%200%25%22%3B%0Avar%20_leoHighlightsPrevElem%20%3D%20null%3B%0A%0A/**%0A%20*%20General%20method%20used%20to%20debug%20exceptions%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20location%0A%20*%20@param%20e%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsReportExeception%28location%2Ce%29%0A%7B%0A%20%20%20if%28LEO_HIGHLIGHTS_DEBUG%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20alert%28%22EXCEPTION%3A%20%22+location+%22%3A%20%22+e+%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%22%5Cn%5Ct%22+e.name+%22%5Cn%5Ct%22+%28e.number%260xFFFF%29+%22%5Cn%5Ct%22+e.description%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20is%20a%20dimensions%20object%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20width%0A%20*%20@param%20height%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20LeoHighlightsDimension%28width%2Cheight%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09this.width%3Dwidth%3B%0A%20%20%20%09this.height%3Dheight%3B%0A%20%20%20%09this.toString%3Dfunction%28%29%20%7B%20return%20%28%22%28%22+this.width+%22%2C%22+this.height+%22%29%22%29%3B%7D%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22new%20LeoHighlightsDimension%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20is%20a%20Position%20object%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20x%0A%20*%20@param%20y%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20LeoHighlightsPosition%28x%2Cy%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09this.x%3Dx%3B%0A%20%20%20%09this.y%3Dy%3B%0A%20%20%20%09this.toString%3Dfunction%28%29%20%7B%20return%20%28%22%28%22+this.x+%22%2C%22+this.y+%22%29%22%29%3B%7D%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22new%20LeoHighlightsPosition%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_ADJUSTMENT%20%3D%20new%20LeoHighlightsPosition%283%2C3%29%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_HOVER_SIZE%20%3D%20new%20LeoHighlightsDimension%28394%2C236%29%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_CLICK_SIZE%20%3D%20new%20LeoHighlightsDimension%28394%2C512%29%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_CLOSE_BAR_HEIGHT%20%3D%2040%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_DIV_HOVER_SIZE%20%3D%20new%20LeoHighlightsDimension%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_HOVER_SIZE.width%2C%0A%09%09%09LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_HOVER_SIZE.height+LEO_HIGHLIGHTS_CLOSE_BAR_HEIGHT%29%3B%0Avar%20LEO_HIGHLIGHTS_DIV_CLICK_SIZE%20%3D%20new%20LeoHighlightsDimension%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_CLICK_SIZE.width%2C%0A%09%09LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_CLICK_SIZE.height+LEO_HIGHLIGHTS_CLOSE_BAR_HEIGHT%29%3B%0A%0A%0A/**%0A%20*%20Sets%20the%20size%20of%20the%20passed%20in%20element%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20elem%0A%20*%20@param%20dim%20%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsSetSize%28elem%2Cdim%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09//%20Set%20the%20popup%20location%0A%20%20%20%09elem.style.width%20%3D%20dim.width%20+%20%22px%22%3B%0A%20%20%20%09if%28elem.width%29%0A%20%20%20%09%09elem.width%3Ddim.width%3B%0A%20%20%20%09elem.style.height%20%20%3D%20dim.height%20+%20%22px%22%3B%0A%20%20%20%09if%28elem.height%29%0A%20%20%20%09%09elem.height%3Ddim.height%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsSetSize%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20can%20be%20used%20for%20a%20simple%20one%20argument%20callback%0A%20*%0A%20*%20@param%20callName%0A%20*%20@param%20argName%0A%20*%20@param%20argVal%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsSimpleGwCallBack%28callName%2CargName%2C%20argVal%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20var%20gwObj%20%3D%20new%20Gateway%28%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20if%28argName%29%0A%20%20%20%20%20%20%09gwObj.addParam%28argName%2CargVal%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.callName%28callName%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsSimpleGwCallBack%28%29%20%22+callName%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20gets%20a%20url%20argument%20from%20the%20current%20document.%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20url%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsGetUrlArg%28url%2C%20name%20%29%0A%7B%0A%09%20%20name%20%3D%20name.replace%28/[%5C[]/%2C%22%5C%5C%5C[%22%29.replace%28/[%5C]]/%2C%22%5C%5C%5C]%22%29%3B%0A%09%20%20var%20regexS%20%3D%20%22[%5C%5C?%26]%22+name+%22%3D%28[^%26%23]*%29%22%3B%0A%09%20%20var%20regex%20%3D%20new%20RegExp%28%20regexS%20%29%3B%0A%09%20%20var%20results%20%3D%20regex.exec%28url%29%3B%0A%09%20%20if%28%20results%20%3D%3D%20null%20%29%0A%09%20%20%20%20return%20%22%22%3B%0A%09%20%20else%0A%09%20%20%20%20return%20results[1]%3B%0A%7D%0A%0A%0A/**%0A%20*%20This%20allows%20to%20redirect%20the%20top%20window%20to%20the%20passed%20in%20url%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20url%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsRedirectTop%28url%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%20%20%20%09%0A%20%20%20%09top.location%3Durl%3B%09%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsRedirectTop%28%29%22%2Ce%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20is%20used%20to%20report%20events%20to%20the%20plugin%0A%20*%20@param%20key%0A%20*%20@param%20sub%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsEvent%28key%2C%20sub%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20var%20gwObj%20%3D%20new%20Gateway%28%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.addParam%28%22key%22%2C%20key%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.addParam%28%22sub%22%2C%20sub%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.callName%28%22leoHighlightsEvent%22%29%3B%09%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsEvent%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20find%20an%20element%20by%20Id%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20elemId%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsFindElementById%28elemId%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09var%20elem%3Ddocument.getElementById%28elemId%29%3B%0A%09%09if%28elem%29%0A%09%09%09return%20elem%3B%0A%09%09%0A%09%09/*%20This%20is%20the%20handling%20for%20IE%20*/%0A%09%09if%28document.all%29%0A%09%09%7B%0A%09%09%09elem%3Ddocument.all[elemId]%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%28elem%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09return%20elem%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20for%20%28%20var%20i%20%3D%20%28document.all.length-1%29%3B%20i%20%3E%3D%200%3B%20i–%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09elem%3Ddocument.all[i]%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09if%28elem.id%3D%3DelemId%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20return%20elem%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%09%09%7D%0A%09%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsFindElementById%28%29%22%2Ce%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%09return%20null%3B%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20Get%20the%20location%20of%20one%20element%20relative%20to%20a%20parent%20reference%0A%20*%0A%20*%20@param%20ref%0A%20*%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20the%20reference%20element%2C%20this%20must%20be%20a%20parent%20of%20the%20passed%20in%0A%20*%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20element%0A%20*%20@param%20elem%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsGetLocation%28ref%2C%20elem%29%20%7B%0A%20%20%20var%20count%20%3D%200%3B%0A%20%20%20var%20location%20%3D%20new%20LeoHighlightsPosition%280%2C0%29%3B%0A%20%20%20var%20walk%20%3D%20elem%3B%0A%20%20%20while%20%28walk%20%21%3D%20null%20%26%26%20walk%20%21%3D%20ref%20%26%26%20count%20%3C%20LEO_HIGHLIGHTS_INFINITE_LOOP_COUNT%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20location.x%20+%3D%20walk.offsetLeft%3B%0A%20%20%20%20%20%20location.y%20+%3D%20walk.offsetTop%3B%0A%20%20%20%20%20%20walk%20%3D%20walk.offsetParent%3B%0A%20%20%20%20%20%20count++%3B%0A%20%20%20%7D%0A%0A%20%20%20return%20location%3B%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20is%20used%20to%20update%20the%20position%20of%20an%20element%20as%20a%20popup%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20IFrame%0A%20*%20@param%20anchor%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsUpdatePopupPos%28iFrame%2Canchor%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20//%20Gets%20the%20scrolled%20location%20for%20x%20and%20y%0A%20%20%20%20%20%20var%20scrolledPos%3Dnew%20LeoHighlightsPosition%280%2C0%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20if%28%20self.pageYOffset%20%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20scrolledPos.x%20%3D%20self.pageXOffset%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20scrolledPos.y%20%3D%20self.pageYOffset%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%20else%20if%28%20document.documentElement%20%26%26%20document.documentElement.scrollTop%20%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20scrolledPos.x%20%3D%20document.documentElement.scrollLeft%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20scrolledPos.y%20%3D%20document.documentElement.scrollTop%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%20else%20if%28%20document.body%20%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20scrolledPos.x%20%3D%20document.body.scrollLeft%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20scrolledPos.y%20%3D%20document.body.scrollTop%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20/*%20Get%20the%20total%20dimensions%20to%20see%20what%20scroll%20bars%20might%20be%20active%20*/%0A%20%20%20%20%20%20var%20totalDim%3Dnew%20LeoHighlightsDimension%280%2C0%29%0A%20%20%20%20%20%20if%20%28document.all%20%26%26%20document.documentElement%20%26%26%20%0A%20%20%20%20%20%20%09document.documentElement.clientHeight%26%26document.documentElement.clientWidth%29%0A%20%20%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%09totalDim.width%20%3D%20document.documentElement.scrollWidth%3B%0A%20%20%20%20%20%20%09totalDim.height%20%3D%20document.documentElement.scrollHeight%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20else%20if%20%28document.all%29%0A%20%20%20%20%20%20%7B%20/*%20This%20is%20in%20IE%20*/%0A%20%20%20%20%20%09%20%09totalDim.width%20%3D%20document.body.scrollWidth%3B%0A%20%20%20%20%20%20%09totalDim.height%20%3D%20document.body.scrollHeight%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20else%0A%20%20%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%09%20totalDim.width%20%3D%20document.width%3B%0A%20%20%20%20%20%20%09%20totalDim.height%20%3D%20document.height%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%0A%20%20%20%20%20%20//%20Gets%20the%20location%20of%20the%20available%20screen%20space%0A%20%20%20%20%20%20var%20centerDim%3Dnew%20LeoHighlightsDimension%280%2C0%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20if%28self.innerWidth%20%26%26%20self.innerHeight%20%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20centerDim.width%20%3D%20self.innerWidth-%28totalDim.height%3Eself.innerHeight?16%3A0%29%3B%20//%20subtracting%20scroll%20bar%20offsets%20for%20firefox%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20centerDim.height%20%3D%20self.innerHeight-%28totalDim.width%3Eself.innerWidth?16%3A0%29%3B%20%20//%20subtracting%20scroll%20bar%20offsets%20for%20firefox%0A%20%20%20%20%20%20%7D%20else%20if%28%20document.documentElement%20%26%26%20document.documentElement.clientHeight%20%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20centerDim.width%20%3D%20document.documentElement.clientWidth%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20centerDim.height%20%3D%20document.documentElement.clientHeight%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%20else%20if%28%20document.body%20%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20centerDim.width%20%3D%20document.body.clientWidth%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20centerDim.height%20%3D%20document.body.clientHeight%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20//%20Get%20the%20current%20dimension%20of%20the%20popup%20element%0A%20%20%20%20%20%20var%20iFrameDim%3Dnew%20LeoHighlightsDimension%28iFrame.offsetWidth%2CiFrame.offsetHeight%29%0A%20%20%20%20%20%20if%20%28iFrameDim.width%20%3C%3D%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%09iFrameDim.width%20%3D%20iFrame.style.width.substring%280%2C%20iFrame.style.width.indexOf%28%27px%27%29%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20if%20%28iFrameDim.height%20%3C%3D%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%09iFrameDim.height%20%3D%20iFrame.style.height.substring%280%2C%20iFrame.style.height.indexOf%28%27px%27%29%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20/*%20Calculate%20the%20position%2C%20lower%20right%20hand%20corner%20by%20default%20*/%0A%20%20%20%20%20%20var%20position%3Dnew%20LeoHighlightsPosition%280%2C0%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20position.x%3DscrolledPos.x+centerDim.width-iFrameDim.width-LEO_HIGHLIGHTS_ADJUSTMENT.x%3B%0A%20%20%20%20%20%20position.y%3DscrolledPos.y+centerDim.height-iFrameDim.height-LEO_HIGHLIGHTS_ADJUSTMENT.y%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20if%28anchor%21%3Dnull%29%0A%20%20%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20//centerDim%20in%20relation%20to%20the%20anchor%20element%20if%20available%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20var%20topOrBottom%20%3D%20false%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20var%20anchorPos%3D_leoHighlightsGetLocation%28document.body%2C%20anchor%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20var%20anchorScreenPos%20%3D%20new%20LeoHighlightsPosition%28anchorPos.x-scrolledPos.x%2CanchorPos.y-scrolledPos.y%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20var%20anchorDim%3Dnew%20LeoHighlightsDimension%28anchor.offsetWidth%2Canchor.offsetHeight%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%20%28anchorDim.width%20%3C%3D%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09anchorDim.width%20%3D%20anchor.style.width.substring%280%2C%20anchor.style.width.indexOf%28%27px%27%29%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%20%28anchorDim.height%20%3C%3D%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09anchorDim.height%20%3D%20anchor.style.height.substring%280%2C%20anchor.style.height.indexOf%28%27px%27%29%29%3B%0A%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20//%20Check%20if%20the%20popup%20can%20be%20shown%20above%20or%20below%20the%20element%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%20%28centerDim.height%20-%20anchorDim.height%20-%20iFrameDim.height%20-%20anchorScreenPos.y%20%3E%200%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09//%20Show%20below%2C%20formula%20above%20calculates%20space%20below%20open%20iFrame%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20position.y%20%3D%20anchorPos.y%20+%20anchorDim.height%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20topOrBottom%20%3D%20true%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%20else%20if%20%28anchorScreenPos.y%20-%20anchorDim.height%20-%20iFrameDim.height%20%3E%200%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09//%20Show%20above%2C%20formula%20above%20calculates%20space%20above%20open%20iFrame%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09position.y%20%3D%20anchorPos.y%20-%20iFrameDim.height%20-%20anchorDim.height%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20topOrBottom%20%3D%20true%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%20%28topOrBottom%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20//%20We%20attempt%20top%20attach%20the%20window%20to%20the%20element%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09position.x%20%3D%20anchorPos.x%20-%20iFrameDim.width%20/%202%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%20%28position.x%20%3C%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09position.x%20%3D%200%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20else%20if%20%28position.x%20+%20iFrameDim.width%20%3E%20scrolledPos.x%20+%20centerDim.width%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09position.x%20%3D%20scrolledPos.x%20+%20centerDim.width%20-%20iFrameDim.width%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%20else%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20//%20Attempt%20to%20align%20on%20the%20right%20or%20left%20hand%20side%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20if%20%28centerDim.width%20-%20anchorDim.Width%20-%20iFrameDim.width%20-%20anchorScreenPos.x%20%3E%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20position.x%20%3D%20anchorPos.x%20+%20anchorDim.width%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20else%20if%20%28anchorScreenPos.x%20-%20anchorDim.width%20-%20iFrameDim.width%20%3E%200%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%09position.x%20%3D%20anchorPos.x%20-%20anchorDim.width%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20else%20%20//%20default%20to%20below%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20position.y%20%3D%20anchorPos.y%20+%20anchorDim.height%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20%0A%20%20%20%20%20%20/*%20Make%20sure%20that%20we%20don%27t%20go%20passed%20the%20right%20hand%20border%20*/%0A%20%20%20%20%20%20if%28position.x+iFrameDim.width%3EcenterDim.width-20%29%0A%20%20%20%20%20%20%09position.x%3DcenterDim.width-%28iFrameDim.width+20%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20%09%09%0A%20%20%20%20%20%20//%20Make%20sure%20that%20we%20didn%27t%20go%20passed%20the%20start%0A%20%20%20%20%20%20if%28position.x%3C0%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20position.x%3D0%3B%0A%20%20%20%20%20%20if%28position.y%3C0%29%0A%20%20%20%20%20%20%09position.y%3D0%3B%0A%0A%20%20%20%20%20%20if%20%28LEO_HIGHLIGHTS_DEBUG_POS%26%26LEO_HIGHLIGHTS_DEBUG%29%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20alert%28%22%20Popup%20info%20id%3A%20%20%20%20%20%20%20%22%20+iFrame.id+%22%20-%20%22+anchor.id%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5Cnscrolled%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%22%20+%20scrolledPos%20%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5Cncenter/visible%20%20%20%20%22%20+%20centerDim%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5Cnanchor%20%28absolute%29%20%22%20+%20anchorPos%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5Cnanchor%20%28screen%29%20%20%20%22%20+%20anchorScreenPos%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5CnSize%20%28anchor%29%20%20%20%20%20%22%20+%20anchorDim%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5CnSize%20%28popup%29%20%20%20%20%20%20%22%20+%20iFrameDim%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20+%20%22%5CnResult%20pos%20%20%20%20%20%20%20%20%22%20+%20position%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%0A%20%20%20%20%20%20//%20Set%20the%20popup%20location%0A%20%20%20%20%20%20iFrame.style.left%20%3D%20position.x%20+%20%22px%22%3B%0A%20%20%20%20%20%20iFrame.style.top%20%20%3D%20position.y%20+%20%22px%22%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsUpdatePopupPos%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20show%20the%20passed%20in%20element%20as%20a%20popup%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20anchorId%0A%20*%20@param%20size%0A%20*%20%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsShowPopup%28anchorId%2Csize%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09var%20popup%3Dnew%20LeoHighlightsPopup%28anchorId%2Csize%29%3B%0A%20%20%20%09popup.show%28%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22_leoHighlightsShowPopup%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20transform%20the%20passed%20in%20url%20to%20a%20rover%20url%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20url%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20_leoHighlightsGetRoverUrl%28url%29%0A%7B%0A%09var%20rover%3D%22711-36858-13496-14%22%3B%0A%09var%20roverUrl%3D%22http%3A//rover.ebay.com/rover/1/%22+rover+%22/4?%26mpre%3D%22+encodeURI%28url%29%3B%0A%09%0A%09return%20roverUrl%3B%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20Class%20for%20a%20Popup%20%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20anchorId%0A%20*%20@param%20size%0A%20*%20%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20LeoHighlightsPopup%28anchorId%2Csize%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09this.anchorId%3DanchorId%3B%0A%20%20%20%09this.anchor%3D_leoHighlightsFindElementById%28this.anchorId%29%3B%0A%20%20%20%09this.iFrame%3D_leoHighlightsFindElementById%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_ID%29%3B%0A%20%20%20%09this.iFrameDiv%3D_leoHighlightsFindElementById%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_DIV_ID%29%3B%0A%20%20%20%09%0A%20%20%20%09var%20url%3Dunescape%28this.anchor.getAttribute%28%27leoHighlights_url%27%29%29%3B%0A%0A%20%20%20%09this.iFrame.src%3Durl%3B%0A%0A%20%20%20%09leoHighlightsSetSize%28size%29%3B%0A%20%20%20%09%0A%20%20%20%09this.updatePos%3Dfunction%28%29%20%7B%20_leoHighlightsUpdatePopupPos%28this.iFrameDiv%2Cthis.anchor%29%7D%3B%0A%20%20%20%09this.show%3Dfunction%28%29%20%7Bthis.updatePos%28%29%3B%20this.iFrameDiv.style.visibility%20%3D%20%22visible%22%3B%20this.iFrameDiv.style.display%20%3D%20%22block%22%3B%20this.updatePos%28%29%3B%7D%20%20%20%09%09%0A%20%20%20%09this.scroll%3Dfunction%28%29%20%7B%20this.updatePos%28%29%3B%7D%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22new%20LeoHighlightsPopup%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A*%0A*%20This%20can%20be%20used%20to%20close%20an%20iframe%0A*%0A*%20@param%20id%0A*%20@return%0A*/%0Afunction%20leoHighlightsSetSize%28size%2CclickId%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09/*%20Get%20the%20appropriate%20sizes%20*/%0A%20%20%09%09var%20iFrame%3D_leoHighlightsFindElementById%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_ID%29%3B%0A%20%20%09%09var%20iFrameDiv%3D_leoHighlightsFindElementById%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_DIV_ID%29%3B%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09/*%20Figure%20out%20the%20correct%20sizes%20*/%0A%20%20%09%09var%20iFrameSize%3D%28size%3D%3D1%29?LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_CLICK_SIZE%3ALEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_HOVER_SIZE%3B%0A%20%20%09%09var%20divSize%3D%28size%3D%3D1%29?LEO_HIGHLIGHTS_DIV_CLICK_SIZE%3ALEO_HIGHLIGHTS_DIV_HOVER_SIZE%3B%0A%0A%20%20%09%09/*%20Refresh%20the%20iFrame%27s%20url%2C%20by%20removing%20the%20size%20arg%20and%20adding%20it%20again%20*/%0A%20%20%09%09var%20url%3DiFrame.src%3B%0A%20%20%09%09var%20idx%3Durl.indexOf%28%22%26size%3D%22%29%3B%0A%20%20%09%09if%28idx%3E%3D0%29%0A%20%20%09%09%09url%3Durl.substring%280%2Cidx%29%3B%0A%09%09url+%3D%28%22%26size%3D%22+size%29%3B%0A%09%09if%28clickId%29%0A%09%09%09url+%3D%28%22%26clickId%3D%22+clickId%29%3B%0A%09%09%0A%20%20%09%09iFrame.src%3Durl%3B%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09/*%20Clear%20the%20hover%20flag%2C%20if%20the%20user%20shows%20this%20at%20full%20size%20*/%0A%20%20%09%09if%28size%3D%3D1%26%26_leoHighlightsPrevElem%29%0A%20%20%09%09%09_leoHighlightsPrevElem.hover%3Dfalse%3B%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09_leoHighlightsSetSize%28iFrame%2CiFrameSize%29%3B%0A%20%20%09%09_leoHighlightsSetSize%28iFrameDiv%2CdivSize%29%3B%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsSetSize%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20Start%20the%20popup%20a%20little%20bit%20delayed.%0A%20*%20Somehow%20IE%20needs%20some%20time%20to%20find%20the%20element%20by%20id.%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20anchorId%0A%20*%20@param%20size%0A%20*%20%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsShowPopup%28anchorId%2Csize%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%09%09var%20elem%3D_leoHighlightsFindElementById%28anchorId%29%3B%0A%20%20%09%09if%28_leoHighlightsPrevElem%26%26%28_leoHighlightsPrevElem%21%3Delem%29%29%0A%20%20%09%09%09_leoHighlightsPrevElem.shown%3Dfalse%3B%0A%20%20%09%09elem.shown%3Dtrue%3B%0A%09%09_leoHighlightsPrevElem%3Delem%3B%0A%20%20%20%09%0A%20%20%20%09/*%20FF%20needs%20to%20find%20the%20element%20first%20*/%0A%20%20%20%09_leoHighlightsFindElementById%28anchorId%29%3B%0A%20%20%20%09%0A%20%20%20%09setTimeout%28%22_leoHighlightsShowPopup%28%5C%27%22+anchorId+%22%5C%27%2C%5C%27%22+size+%22%5C%27%29%3B%22%2C10%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsShowPopup%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0A/**%0A*%0A*%20This%20can%20be%20used%20to%20close%20an%20iframe%0A*%0A*%20@param%20id%0A*%20@return%0A*/%0Afunction%20leoHighlightsHideElem%28id%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09/*%20Get%20the%20appropriate%20sizes%20*/%0A%20%20%09%09var%20elem%3D_leoHighlightsFindElementById%28id%29%3B%0A%20%20%09%09if%28elem%29%0A%20%20%09%09%09elem.style.visibility%3D%22hidden%22%3B%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09/*%20Clear%20the%20page%20for%20the%20next%20run%20through%20*/%0A%20%20%09%09var%20iFrame%3D_leoHighlightsFindElementById%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_ID%29%3B%0A%20%20%09%09if%28iFrame%29%0A%20%20%09%09%09iFrame.src%3D%22about%3Ablank%22%3B%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09if%28_leoHighlightsPrevElem%29%0A%20%20%09%09%7B%0A%20%20%09%09%09_leoHighlightsPrevElem.shown%3Dfalse%3B%0A%20%20%09%09%09_leoHighlightsPrevElem%3Dnull%3B%0A%20%20%09%09%7D%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHideElem%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A*%0A*%20This%20can%20be%20used%20to%20close%20an%20iframe.%0A*%20Since%20the%20iFrame%20is%20reused%20the%20frame%20only%20gets%20hidden%0A*%0A*%20@return%0A*/%0Afunction%20leoHighlightsIFrameClose%28%29%0A%7B%0A%20%20try%0A%20%20%7B%0A%09%20%20_leoHighlightsSimpleGwCallBack%28%22LeoHighlightsHideIFrame%22%29%3B%0A%20%20%7D%0A%20%20catch%28e%29%0A%20%20%7B%0A%09%20%20_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsIFrameClose%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20should%20handle%20the%20click%20events%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20anchorId%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsHandleClick%28anchorId%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%09%09var%20anchor%3D_leoHighlightsFindElementById%28anchorId%29%3B%0A%20%20%09%09anchor.hover%3Dfalse%3B%0A%20%20%09%09if%28anchor.startTimer%29%0A%20%20%09%09%09clearTimeout%28anchor.startTimer%29%3B%0A%20%20%20%09%0A%20%20%09%09leoHighlightsEvent%28%22clicked%22%29%3B%0A%20%20%20%09leoHighlightsShowPopup%28anchorId%2C1%29%3B%0A%20%20%20%09return%20false%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHandleClick%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20should%20handle%20the%20hover%20events%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20anchorId%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsHandleHover%28anchorId%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%09%09var%20anchor%3D_leoHighlightsFindElementById%28anchorId%29%3B%0A%20%20%09%09anchor.hover%3Dtrue%3B%0A%20%20%09%09%0A%20%20%09%09leoHighlightsEvent%28%22hovered%22%29%3B%0A%20%20%20%09leoHighlightsShowPopup%28anchorId%2C0%29%3B%0A%20%20%20%09return%20false%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHandleHover%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%09%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20handle%20the%20mouse%20over%20setup%20timers%20for%20the%20appropriate%20timers%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20id%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsHandleMouseOver%28id%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09var%20anchor%3D_leoHighlightsFindElementById%28id%29%3B%09%09%0A%0A%09%09/*%20Clear%20the%20end%20timer%20if%20required%20*/%0A%09%09if%28anchor.endTimer%29%0A%09%09%09clearTimeout%28anchor.endTimer%29%3B%0A%09%09anchor.endTimer%3Dnull%3B%0A%09%09%0A%09%09anchor.style.background%3DLEO_HIGHLIGHTS_BACKGROUND_STYLE_HOVER%3B%0A%09%09%0A%09%09/*%20The%20element%20is%20already%20showing%20we%20are%20done%20*/%0A%09%09if%28anchor.shown%29%0A%09%09%09return%3B%0A%09%09%0A%09%09/*%20Setup%20the%20start%20timer%20if%20required%20*/%0A%09%09anchor.startTimer%3DsetTimeout%28function%28%29%7B%0A%09%09%09leoHighlightsHandleHover%28anchor.id%29%3B%0A%09%09%09anchor.hover%3Dtrue%3B%0A%09%09%09%7D%2C%0A%09%09%09LEO_HIGHLIGHTS_SHOW_DELAY_MS%29%3B%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHandleMouseOver%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20handle%20the%20mouse%20over%20setup%20timers%20for%20the%20appropriate%20timers%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20id%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsHandleMouseOut%28id%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%09%0A%09%09var%20anchor%3D_leoHighlightsFindElementById%28id%29%3B%0A%09%09%0A%09%09/*%20Clear%20the%20start%20timer%20if%20required%20*/%0A%09%09if%28anchor.startTimer%29%0A%09%09%09clearTimeout%28anchor.startTimer%29%3B%0A%09%09anchor.startTimer%3Dnull%3B%0A%09%09%0A%09%09anchor.style.background%3DLEO_HIGHLIGHTS_BACKGROUND_STYLE_DEFAULT%3B%0A%09%09if%28%21anchor.shown||%21anchor.hover%29%0A%09%09%09return%3B%0A%09%09%0A%09%09/*%20Setup%20the%20start%20timer%20if%20required%20*/%0A%09%09anchor.endTimer%3DsetTimeout%28function%28%29%7B%0A%09%09%09leoHighlightsHideElem%28LEO_HIGHLIGHTS_IFRAME_DIV_ID%29%3B%0A%09%09%09anchor.shown%3Dfalse%3B%0A%09%09%09_leoHighlightsPrevElem%3Dnull%3B%0A%09%09%09%7D%2CLEO_HIGHLIGHTS_HIDE_DELAY_MS%29%3B%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHandleMouseOut%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20handles%20the%20mouse%20movement%20into%20the%20currently%20opened%20window.%0A%20*%20Just%20clear%20the%20close%20timer%0A%20*%20%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsHandleIFrameMouseOver%28%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09if%28_leoHighlightsPrevElem%26%26_leoHighlightsPrevElem.endTimer%29%0A%09%09%09clearTimeout%28_leoHighlightsPrevElem.endTimer%29%3B%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHandleIFrameMouseOver%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20handles%20the%20mouse%20movement%20into%20the%20currently%20opened%20window.%0A%20*%20Just%20clear%20the%20close%20timer%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20id%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsHandleIFrameMouseOut%28%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09if%28_leoHighlightsPrevElem%29%0A%09%09%09leoHighlightsHandleMouseOut%28_leoHighlightsPrevElem.id%29%3B%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsHandleIFrameMouseOut%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A/**%0A%20*%20This%20is%20a%20method%20is%20used%20to%20make%20the%20javascript%20within%20IE%20runnable%0A%20*/%0Avar%20leoHighlightsRanUpdateDivs%3Dfalse%3B%0Afunction%20leoHighlightsUpdateDivs%28%29%0A%7B%0A%09try%0A%09%7B%0A%09%09/*%20Check%20if%20this%20is%20an%20IE%20browser%20and%20if%20divs%20have%20been%20updated%20already%20*/%0A%09%09if%28document.all%26%26%21leoHighlightsRanUpdateDivs%29%0A%09%09%7B%0A%09%09%09leoHighlightsRanUpdateDivs%3Dtrue%3B%20//%20Set%20early%20to%20prevent%20running%20twice%0A%09%09%09for%28var%20i%3D0%3Bi%3CLEO_HIGHLIGHTS_MAX_HIGHLIGHTS%3Bi++%29%0A%09%09%09%7B%0A%09%09%09%09var%20id%3D%22leoHighlights_Underline_%22+i%3B%0A%09%09%09%09var%20elem%3D_leoHighlightsFindElementById%28id%29%3B%0A%09%09%09%09if%28elem%3D%3Dnull%29%0A%09%09%09%09%09break%3B%0A%09%09%09%09%0A%09%09%09%09if%28%21elem.leoChanged%29%0A%09%09%09%09%7B%0A%09%09%09%09%09elem.leoChanged%3Dtrue%3B%0A%09%09%09%09%0A%09%09%09%09%09/*%20This%20will%20make%20javaScript%20runnable%20*/%09%09%09%09%0A%09%09%09%09%09elem.outerHTML%3Delem.outerHTML%3B%0A%09%09%09%09%7D%0A%09%09%09%7D%0A%09%09%7D%0A%09%7D%0A%09catch%28e%29%0A%09%7B%0A%09%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlightsUpdateDivs%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%09%7D%0A%7D%0A%0Aif%28document.all%29%0A%09setTimeout%28leoHighlightsUpdateDivs%2C200%29%3B%0A%0A/**%0A%20*%20This%20is%20used%20to%20report%20events%20to%20the%20plugin%0A%20*%20@param%20key%0A%20*%20@param%20sub%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHighlightsEvent%28key%2C%20sub%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20var%20gwObj%20%3D%20new%20Gateway%28%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.addParam%28%22key%22%2C%20key%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.addParam%28%22sub%22%2C%20sub%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.callName%28%22LeoHighlightsEvent%22%29%3B%09%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHighlights%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/*———————————————————————-*/%0A/*%20Methods%20provided%20to%20the%20highlight%20providers…%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20*/%0A/*———————————————————————-*/%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20redirect%20the%20top%20window%20to%20the%20passed%20in%20url%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20url%0A%20*%20@param%20parentId%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHL_RedirectTop%28url%2CparentId%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%09%09leoHighlightsEvent%28%22clicked.2eBay%22%29%3B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsRedirectTop%28url%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHL_RedirectTop%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A%0A/**%0A%20*%20This%20will%20set%20the%20size%20of%20the%20iframe%0A%20*%20%0A%20*%20@param%20url%0A%20*%20@param%20parentId%0A%20*%20%0A%20*%20@return%0A%20*/%0Afunction%20leoHl_setSize%28size%2Curl%29%0A%7B%0A%20%20%20try%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09/*%20Get%20the%20clickId%20*/%0A%20%20%20%09var%20clickId%3D_leoHighlightsGetUrlArg%28%20url%2C%22clickId%22%29%0A%20%20%20%09%0A%20%20%20%20%20%20var%20gwObj%20%3D%20new%20Gateway%28%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.addParam%28%22size%22%2Csize%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20if%28clickId%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20gwObj.addParam%28%22clickId%22%2CclickId+%22_blah%22%29%3B%0A%20%20%20%20%20%20gwObj.callName%28%22LeoHighlightsSetSize%22%29%3B%0A%20%20%20%7D%0A%20%20%20catch%28e%29%0A%20%20%20%7B%0A%20%20%20%09_leoHighlightsReportExeception%28%22leoHl_setSize%28%29%22%2Ce%29%3B%20%20%20%09%0A%20%20%20%7D%0A%7D%0A”);


description: 2018 йылда Пхенчхандағы Олимпия уйындары призеры Семен Елистратов «Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» тигән маҡтаулы знак менән бүләкләнде. Өфө шорт-трексыһына лайыҡлы награданы

title: Семён Елистратовҡа "Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы" тигән маҡтаулы исем бирелде

fasttext_language: ba


description: БР Гидрометеорология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостанда 18 -19 апрелгә генә көндәр йылытасаҡ. Шуға тиклем төнөн -4 градусҡа тиклем һыуыҡтар була. Әле республикала арктик һауа массаһы өҫтөнлөк

title: Киләһе аҙнаның урталарынан ғына көндәр йылытасаҡ


description: Әсәм теле. Сәсән теле. Туған тел. Кешелек донъяһы барлыҡҡа килеү менән Хоҙай Тәғәлә кешегә иң элек тел бүләк иткән. Беҙҙең телебеҙ әсә һөтө менән ингән. Ҡайҙа ғына булһаҡ та, ҡайҙа ғына йәшәһәк тә

title: Телһеҙ халыҡ - тамырһыҙ ағас


description: 19 апрелдә республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов тура эфирҙа республика халҡы һорауҙарына яуап бирәсәк. Йыл һайын үткәрелгән “Башҡортостан Башлығы менән әңгәмә” программаһы Башҡортостан юлдаш

title: Башҡортостан Башлығы менән һөйләш


description: «Салауат Юлаев» клубы етәкселеге командаға баш тренер итеп быға тиклем Эркка Вестерлундтың ярҙамсыһы вазифаһын башҡарған Николай Цулыгинды тәғәйенләне. Килешеү бер йылға төҙөлгән. Цулыгинға элекке

title: "Салауат Юлаев"та - яңы баш тренер


description: Бауырға бик күп көс төшә – тап ошо орган кеше организмын токсиндарҙан таҙартыу өсөн яуап бирә. Йөҙөм һәм уның төнәтмәһен ҡулланыу йөрәк-ҡан тамырҙары һәм бауыр ауырыуҙарын иҫкәртеүҙең бик яҡшы

title: Бауырҙы таҙартыу өсөн йөҙөм төнәтмәһе


description: йәки Хәсән Усманов һәр яҙ һайын ғашиҡ буламы? Башҡорт эстрадаһының матур ғаилә пары улар. Ғаилә ҡороу менән Усмановтарҙы тамашасылар бик һынап күҙәтте: был мөхәббәт ғүмерлекме әллә һөйөү уты тәү

title: "Ҡатын-ҡыҙ - үл үтә серле зат"


description: Донъя буйынса үткәрелгән Тоталь диктанттан һуң Башҡорт теленән региональ диктант үткәреү бик матур модаға әйләнде. Быйыл ул дүртенсе мәртәбәгә ойошторола. Диктант был аҙнаның шәмбеһендә - 21 апрелдә

title: Башҡорт теленән региональ диктант - 2018 Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?


description: Бер мәл Юнир бажам менән мунса төшәбеҙ. Алмаш-тилмәш ләүкәгә менеп, ныҡ ҡына сабынып алабыҙ ҙа тышҡа сығып ҡарға сумабыҙ. Бажа башына бәйләнгән башлыҡ кейгән, ҡулдарында – бейәләй, ул күпселек

title: Ишекте бикләгәндәр...


description: 2018 миләди йыл 1439 һижри йыл 2018 миләди йыл 1439 һижри йыл

title: Шәғбан айында намаҙ ваҡыты


description: Илүзә Таһир ҡыҙы АМАНҒОЛОВА булам. Сығышым менән Баймаҡ районының Икенсе Этҡол ауылынан. 9-сы класҡа тиклем үҙебеҙҙәге мәктәптә уҡыным, аҙаҡ Баймаҡ лицей-интернатында белем алдым. Әлеге мәлдә Башҡорт

title: Илүзә АМАНҒОЛОВА


description: Башҡорт бейеүе... Кемдәрҙе генә хайран итмәгән дә, кемдәрҙең генә йөрәген елкендермәгән икән ул?.. Халҡыбыҙҙың яугирлығы ла, саялығы ла, ғорурлығы ла сағылыш тапҡан унда. Ҡурайҙа уйнар өсөн башҡорт

title: Дамира АМАНГИЛДИНА: “Бейеүҙәрҙә - минең асылым...”


description: Алдан күҙалланғанса, гидрометеорологик шарттарға ярашлы, боҙ билдәләнгән ваҡытта ҡуҙғалған. 10 апрелгә республикала туғыҙ йылғаның боҙҙан әрселә башлауы теркәлгән. Тәүҙә Салауат ҡалаһы һәм Табын

title: Өфөлә Ағиҙел йылғаһында боҙ китә башланы


description: Ылаҡ (22.12 – 20.01) Эш урынығыҙҙа абруйығыҙ мотлаҡ артыр. Һеҙгә мөрәжәғәт итеүсе кешеләр ҙә күбәйер, бәлки. Шаршамбыла үҙегеҙҙәге өлкәнерәк һәм вазифалыраҡ кешеләр менән дәғүәгә инмәгеҙ.

title: Йондоҙнамә (16-20 апрель)


description: “Шакирәкәйем, һылыуым, һин минең берҙән-берем, татлы хыялым, өмөтөм, ышанысым. Мин һине һағынып, һарғайып, утлы юлдар буйлап һаман да алға барам. Барған һайын һинән алыҫлашам. Был ҡәһәрле һуғыш тағы

title: Батырлыҡ, еңеү һәм мөхәббәт хаттары


description: “Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто” дәүләт унитар предприятиеһы 2018 йылдың икенсе яртыһына гәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһы уңайынан «Туған телеңдәге баҫмаға яҙыл!» марафонын иғлан

title: “Йәшлек”кә яҙылғандар бүләкһеҙ ҡалмай


description: Хөрмәтле дуҫтар! Йәшлек гәзите сәләмәт тормош яҡлы. Ошоно күҙ уңында тотоп, беҙ тәнгә һаулыҡ, йәнгә сихәт биргән транспорт сараһы - велосипед төшөрөлгән стена сәғәтен уйнатабыҙ. Хөрмәтле дуҫтар!

title: Репост эшлә лә велосипедлы сәғәт от!


description: Һуңғы ваҡытта йәмғиәтебеҙҙә сәләмәт тормош алып барыуға ыңғай ҡараш барлыҡҡа килде. Йәштәр ҙә, юҡ-бар менән ваҡыт уҙғарыуға ҡарағанда, саңғыла шыуыуға, йөҙөүгә, йүгереүгә, дуҫ-иштәре менән

title: Таяҡтар менән йөрөүҙең файҙаһы нимәлә?


description: Бөгөн Башҡортостан Башлығы республика халҡын борсоған һорауҙарға яуап бирә. Тапшырыу урындағы ваҡыт менән киске сәғәт 7-лә башлана. Әңгәмәне Башҡортостан юлдаш телевидениеһы, «Рәсәй 24», «Бөтә Өфө»

title: Башҡортостан Башлығына һорау бир!


description: Ҡан баҫымының түбән булыуына, гипертониянан айырмалы рәүештә, әллә ни иғтибар ҙа итеп бармайҙар. Шулай ҙа уның менән сирләүселәргә шулай уҡ еңел түгел. Баш ауыртыу, хәлһеҙлек, баш әйләнеү, аң юғалтыу

title: Гипотониктарға кәңәштәр


description: Бәйғәмбәр күккә күтәрелгән көн Миғраж – ислам динендә ҡиммәтле һәм дәрәжәле мөбәрәк кистәрҙең береһе. Был төндә бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм күктәргә күтәрелгән, Аллаһы Тәғәлә әмере менән

title: Бөгөн - Миғраж кисе


description: Ҡатындан һорайҙар: – Кейәүгә сығыу ҡурҡынысмы ул? – Тәүге тапҡыр ҡурҡыныс. Ә һуңынан көн һайын сығырға була. Ирҙән һорайҙар. – Өйләнеүе ҡурҡынысмы? – Тәүҙә – юҡ. Һуңынан ныҡ ҡурҡыныс. Ҡатындан

title: Үәт, ҡыҙыҡ! (20.04.2018)


description: (Милли батырыбыҙ Салауатты, телебеҙҙе хурлаған Руслан Белыйға) Ата-әсәм теле балдай татлы, Шишмә тауышындай йырҙары. Сал Уралдың буйын яңғыратыр Башҡортомдоң ҡурай моңдары. Ағиҙелдәй нескә билле

title: ТЕЙЕШЕНСӘ АЛҺЫН ЯҘАҺЫН!


description: Ата-әсәләрҙең һорауы буйынса Шишмә районы Алкин шифаханаһы ауылының “Тирмәкәй” балалар баҡсаһында “Ҡурай” башҡорт төркөмө асылды. Төркөм асыуға балалар ҙа, ата-әсәләр һәм тәрбиәселәр ҙә етди

title: Йәнә бер балалар баҡсаһында - башҡорт төркөмө


description: Ылаҡ (22.12 – 20.01) Матди хәлегеҙ күҙгә күренеп һәйбәтләнер. Күптәрҙең уйлап йөрөгән әйберҙе һатып алырға мөмкинлеге тыуыр. Был аралағы бөтә үҙгәреш тә мотлаҡ һеҙҙең файҙаға булыр. Иң өмөтлө

title: Йондоҙнамә (23-29 апрель)


description: Бөгөнгө ҡунағыбыҙ – “Киске Өфө” гәзитенең “ҡала тормошо” бүлеге мөдире, Википедияның иң әүҙем ирекмәндәренең береһе Зәйтүнә Наримйән ҡыҙы Ниғәмәтйәнова. – Бөгөн Википедия тураһында күп ишетергә

title: Башҡорт википедияһы йәштәрҙе көтә!


description: Киләһе ярты йыллыҡта ла «Йәшлек» гәзитенә яҙылырһығыҙ, тип ышанабыҙ. Өҫтәүененә, быйыл да баҫмабыҙҙы алдырып уҡыусылар араһында лотерея уйнатабыҙ. Ул май аҙағына тиклем дауам итә. Гәзитебеҙгә икенсе

title: Беҙҙең менән булған дуҫлыҡҡа хыянат итмәҫһегеҙ, моғайын...


description: Был аҙнала «Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында Баймаҡ районының Йомаш ауылынан Фәрхәнә ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА еңеүсе булды. Ул сынаяҡтар йыйылмаһы менән бүләкләнә. Бына нимәләр яҙған ул үҙе тураһында: «Атайым

title: Ниәт иткәс, бүләк тә отто!


description: 3 йомортҡаның ағы, 200 г шәкәр, 10 г шәкәр онтағы, 1 ҡалаҡ крахмал менән алма һеркәһе алына. Йомортҡа ағына аҙлап ҡына шәкәр һалып, ҡуйырғансы күпертергә. Һуңынан һеркә, крахмал өҫтәргә. Зефир

title: "Йәшлек" гәзите


description: Беҙҙең менән булған дуҫлыҡҡа хыянат итмәҫһегеҙ, моғайын. Киләһе ярты йыллыҡта ла «Йәшлек» гәзитенә яҙылырһығыҙ, тип ышанабыҙ. Өҫтәүенә, быйыл да баҫмабыҙҙы алдырып уҡыусылар араһында лотерея

title: 50 меңлек хикәйәне уҡығың килһә, "Йәшлек"кә яҙыл һәм бүләк от!


description: 21 апрелдә республикала бына дүртенсе мәртәбәгә бик матур сара - башҡорт теленән региональ диктант үтәсәк. Тел белемен тикшерергә теләүселәр Башҡорт дәүләт университетының төп корпусында,

title: Башҡорт теленән региональ диктант яҙырға килегеҙ!


description: йәки Татарстанда татар теленән Берҙәм республика имтиханы индерелде. Күрше Татарстанда татар теле буйынса Берҙәм республика имтиханын тапшырыу акцияһы старт алды. Республикала ата – әсәләр,

title: Үҙ телеңде үҙең яҡла!


description: Магазинда. – Әбей, был аҡсаға һин бер нәмә лә ала алмайһың. Сөнки был ялған аҡса. – Ә мин алырға ла йыйынмайым. Уны ваҡлап ҡына бирегеҙ. * * * Ике әхирәт һөйләшә. – Күҙ алдына килтерәһеңме?! Ирем

title: Үәт, ҡыҙыҡ! (13.04.2018)


description: Үҙ-үҙемде белә башлағандан алып ҡартәсәйемдең йор ҙа, шаян да, йөкмәткеле һәм хикмәтле лә һамаҡтарын, һүҙҙәрен иҫләйем. “Ерәнсә сәсән” әкиәтен, “Урал батыр” эпосын, Аҡмулла, Ш. Бабичтың исемдәрен тап

title: Балалар Аҡмулла нәсихәттәрендә тәрбиәләнһен!


description: 11 апрелдә Башҡортостандың көньяҡ райондарында 15 градусҡаса йылытасаҡ, тип фаразлай синоптиктар. Көндөҙ һәм иртәнсәк республика буйынса урыны менән бер аҙ ҡар ҡатыш ямғыр яуасаҡ, көньяҡ буйынса

title: Көндөҙ республикала 15 градусҡаса йылытасаҡ


description: “Хисмәтулла, мунсаға бара тор. Былай ҙа һуңлап киттек, миңә әле йомош менән кеше килде. Бына, кейемеңде ал. Мин һуңыраҡ килермен”, – тип өндәште ҡатын. Әҙер кейемемде тоттом да һыҙғыра-һыҙғыра

title: "Йәшлек" гәзите


description: Бер көндө иңбашынан ҡулы ҡырҡылған бер ир урамдағы кешеләргә өндәшеп: – Мине күргән кешеләр ғибрәт алһын. Ғәҙелһеҙлек ҡылып, кеше рәнйетмәһендәр, – тип ҡысҡырып йөрөй. Уның янында булғандар: –

title: Рәнйеш алмағыҙ!


description: йәки Ни өсөн үҙебеҙҙә беҙҙе мыҫҡыл итәләр? Рәсәйҙең ҡайһы бер “белгестәре” ваҡыты-ваҡыты менән беҙҙең шәхестәребеҙгә яла яғып тора. Айырыуса милли батырыбыҙ Салауат Юлаев менән донъяға билдәле

title: Билеңдә балтаң булһын…


description: Бер кем дә көтмәгәнен белһә лә, йүгереп ҡайтты Илнара өйөнә. Яҙҙың тәүге айы башланып ҡына тора, ә яғырға утын да бөткән. Портфелен иҙәнгә ташланы ла, тышҡа сығып та китте. Ирей ҙә башламаған ҡар

title: Һынауҙарҙан ҡайырылмаһын яҙмыштар


description: Елкә остеохондрозын тулыһынса дауалап бөтөрөп булмай, әммә хәлде бер аҙ еңеләйтергә мөмкин. Бында түбәндәге рецепт ярҙам итер. Бер үк күләмдә лимон һуты менән 10 процентлы йод спиртын бергә

title: Остеохондрозға ҡаршы - йод менән лимон


description: – Әсәй, әсәй, ҡара ниндәй ҙур “бишле” алып ҡайттым! Башҡорт теленән! – тине батырҙарса башын өҫкә күтәреп, ғорурланып, Урал исемле малай көндәлеген әсәһенә күрһәтте лә, балалар баҡсаһынан ҡайтҡан

title: Донъялағы иң ҙур байлыҡ (Хикәйә)


description: Быйыл беҙҙең яратҡан журналыбыҙ “Башҡортостан ҡыҙы”ның матур юбилейы сыға башлауының 50 йыллығы. Бынан ярты быуат элек ҡатын-ҡыҙҙар өсөн махсус баҫманың барлыҡҡа килеүе ҙур ваҡиға булған. Ә уның

title: “Күңелле ваҡиғалар иҫкә төштө”


description: Ылаҡ (22.12 – 20.01) Аҙнаны әүҙем генә үткәрерһегеҙ. Өй мәсьәләләре ҡайһы бер сығымдар ҙа талап итер, бәлки. Бөтә эшегеҙ һәйбәт барыр. Тик йыш ҡына үҙ көсөгөҙгә генә ышанырға тура килер. Буласаҡ

title: Йондоҙнамә (9-15 апрель)


description: Уҙа барһа ярты сәғәт элек Стәрлетамаҡтың 1-се мәктәбендә 9-сы класта уҡыусы үҫмер балаларға бысаҡ менән һөжүм иткән. Информатика уҡытыусыһының һәм тағы ла ике уҡыусының яраланыуы тураһында билдәле.

title: Стәрлетамаҡта ғәҙәттән тыш хәл!


description: Сербияның баш ҡалаһы Белградта донъялағы иң тәүге космонавт Юрий Гагаринға бик сәйер һәйкәл ҡуйғандар – ерҙән уның тик маңлайы ғына күренә. Гагариндың бәләкәй бюсы бейек итеп эшләнгән ҙур


description: Военкомат ишеге алдында бер ҡыҙ илай. Уны йәлләп һорайҙар икән: – Егетегеҙҙе әрмегә алып киттеләрме ни? – Эйе. Бишеһен дә… * * * Военкомат ишеге алдында бер ҡыҙ илай. Уны йәлләп һорайҙар икән: –

title: Үәт, ҡыҙыҡ! (6.04.2018)


description: Таштар менән дауалау тәжрибәһе борон-борондан килә. Иван Грозный аҫылташтарҙың белгесе һәм баһалаусыһы булып һаналған. Батшаның яратҡан ташы зәңгәр яҡут (сапфир) булған. Уның фекеренсә, был таш

title: Аҫылташтарҙың шифалы көсө


description: Автобуста бер ир урын өсөн талаша. Янында торған ҡатын: – Алйот икәнһең дә баһа, ҡатындар менән урын өсөн талашаһыңмы? – тигән. – Эйе, алйотмон. Зату, шуның өсөн мин хөкүмәттән аҡса алам! Ә һин

title: "Алйотлоғом өсөн аҡса алам!"


description: “Шүлгәнташ” дәүләт ҡурсаулығы хеҙмәткәрҙәре Кәшәлә утарына юлланғанда йылға янында бер ағасҡа тап булған. Йыуан ғына уҫаҡ ҡондоҙҙарға “ашхана” булып хеҙмәт итә икән! Коллегаларыбыҙ был күренеште

title: Ҡондоҙҙар уянды


description: Рәжәб айы – ислам динендә булған дүрт изге айҙың береһе. Изге мөбәрәк айҙарҙың өсәүһе рәжәб, шәғбан, рамаҙан бер-бер артлы килә. Был айҙа Рәғәиб кисәһе көнө бар. Был кисәлә бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт

title: Алланың рәхмәте яуа торған ай


description: Иртәгә, 21 апрелдә иртәнге сәғәт 10-да үтәсәк диктантта Мәрйәм Бураҡаеваның Арғымаҡ әҫәренән өҙөктө яҙасаҡтар. Тексын М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры художество етәксеһе, РФ

title: Иртәгә - Башҡорт теленән региональ диктант! Онотмағыҙ!


description: Апрель – яҙҙың үҙенә күрә бик тә матур һәм мәшәҡәтле айы. Беҙҙең шарттарҙа апрелдә һауаның уртаса айлыҡ температураһы 3 градус йылылыҡҡа яҡынлаша. Ай аҙағына ҡайһы бер йылдарҙа йылылыҡ 20 – 25

title: Апрелдә баҡса эштәре


description: Атайым менән әсәйемдең беренсе мөхәббәт емеше булып, хозур тәбиғәтле Әбйәлил районының Атауҙы ауылында донъяға килгәнмен. Бала сағым тап ошо йәмле ерҙә үтте. Теүәл фәндәрҙе үҙ иткәнлектән,

title: Зәлиә ВӘЛИЕВА


description: Ҡайҙа барма – ерҙә матурлыҡтар, Беҙ шул ерҙә тыуып үҫкәндәр… Башҡортостан ауылдары хаҡында уйлағанда, Назар Нәжмиҙең йырға әүерелгән ошо шиғыры күңелгә яғыла. Ауылдарға сыҡһаң, тик ана

title: “Атайсал”да - ауыл проблемалары, йәшәйеше


description: Улым ике йәшкә етмәҫ элек хроник аденоидит сире менән яфалана башланы. Йәғни ниндәйҙер вирус йәки бактерия инфекцияһы менән “осрашыу”ҙан һуң баҙам биҙендә елһенеү процесы башланып китә. Был инде

title: Һауа дымландырғыс - файҙамы, зыянмы?


description: (15 апрель – Экологик белем көнө) Яҙҙың ныҡлап урынлашыуы менән һәр ихатала тиерлек баҡса ҡаҙыу, сүп-сар яғыу мәшәҡәттәре башланыр. Ер эштәре менән булышҡанда йылдан-йыл тутыҡҡан батарейкаларға

title: Экология ниндәй, һаулығың да шундай


description: Уҡыусыларыбыҙҙы борсоған һорауҙарға Күсемһеҙ милекте берҙәм дәүләт теркәүе хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы идаралығының («Росреестр») бүлек етәксеһе Наталья Низаметдинова яуап бирә. – Пай

title: Һорау - яуап


description: Ҙур булмаған ауылда йәшәйем, халыҡ татыу. Күршеләремдең бер алама ғәҙәте интектерә. Улар йыш ҡына әйбер һорай ҙа йөрөй. Сәй, һабын, көнбағыш майы, икмәк-тоҙҙан башлап, биҙрә-тас, көрәк-балта һ.б.

title: Күрше хаҡы ни хаҡ?


description: Миңә 31 йәш. Әрмелә хеҙмәт иттем, урта махсус белемем бар, Салауат ҡалаһында эшләп йөрөйөм. “Йәшлек” гәзите аша психологтан кәңәш һорарға булдым. Эш шунда: ҡыҙҙар менән уртаҡ тел таба алмайым.

title: Ҡыҙҙар менән борсаҡ бешмәй


description: Күңелемдә йәнә йыр тумалды, Йыр тыуыуы − үҙе мөхәббәт. Йыр тыуғанға, ерҙәр ҡотло, моңло, Мөхәббәт ул − үҙе мәрхәмәт! Ысынлап та, йыр-моң беҙҙе йәшәтә, илһамландыра, дәртләндерә. Һәр кем,

title: “Йырҙың йыртығы юҡ”, тиһәләр ҙә…


title: Тәртип таҙалыҡтан башлана

maintext:
Һәр яҙ һайын баш ҡалабыҙҙы сүп-сарҙан таҙартыу буйынса экологик өмәләр ойоштороу матур йолаға әүерелде. Быйыл да был изге эшкә дәррәү тотондоҡ. Тирә-яҡты сүп-сарҙан таҙартыу, урамдарҙы төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү айлығы иғлан ителде һәм ул «Төҫлө өмәләр» проекты сиктәрендә үтә. Был юлы күләмле сара Ғаилә һәм Ирекмәндәр йылына арналды.
Бына бөгөн дә күмәкләп эшкә сыҡтыҡ. Көн дә, өмә үткәреүгә фатиха биргәндәй, ҡояшлы, йылы булды. Иртәнән алып уҡыу йорто алды шау-шыуға күмелде. Уҡыусылар ҡулдарына көрәк, тырма, һепертке алып мәктәптең тирә-яғын һәм уның эргәһендәге урамдарҙы таҙартыу эшенә тотондо. Егеттәр ҡар ташлаһа, ҡыҙҙар сүп-сар йыйҙы. Һәр кем был эшкә етди һәм яуаплы ҡараны, сөнки балалар тирә-яғыбыҙҙың күркәмлеге үҙҙәренең ҡулында икәнлеген яҡшы аңлай. «Йәшәгән дөйөм өйөбөҙ, йортобоҙ таҙа булһа, күңелдәребеҙ ҙә сафланыр, яҡтырыр, йәшәүе лә күңеллерәк булыр», – ти уҡыусылары менән бергә эшләп йөрөгән Х «Б» синыфы етәксеһе Гөлниса Мәхийәнова.
Күмәк көс менән башҡарылған өмәләр уҡыусыларҙа хеҙмәткә һөйөү уята. Гимназиябыҙҙың тирә-яғы таҙарып, матурайып ҡалды.
– Бындай өмәләр үткәреү тирә-яғыбыҙҙы йәмләндереүҙә бик мөһим роль уйнай. Ҡала халҡы аңлаһын ине: ҡайҙа сүпләмәйҙәр – шунда таҙа була йәки ҡайҙа етте, шунда сүп-сар ташламаһаҡ, йәшәүе лә еңелерәк, урамдарҙан атлауы ла күңеллерәк булыр. Экологик мәҙәниәтебеҙ хаҡында йышыраҡ уйланһаҡ ине, – ти белем усағының тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары Гүзәл Иманғолова.
Киләһе шәмбеләрҙә лә бындай экологик өмәләр дауам итәсәк. Тирә-яҡ менән бергә кешеләрҙең күңелдәре лә таҙарһын, пакланһын ине.
Вадим ХӘБИРОВ.
Өфө ҡалаһы, Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһының мәғлүмәт үҙәге.


title: Беҙ — «Бәйләнештә»

maintext:
Ғаиләнән дә ҡәҙерле,
Атайымдан аҡыллы,
Инәйемдән яғымлы,
Лайыҡлы кеше бармы?
Әйтеп ҡара һин миңә!
Уңғанлыҡта бил бирмәҫ,
Сибәрлектә тиңе юҡ,
Апайым да бар минең.
Ғәҙел, уңған ғаиләбеҙ –
Ышаныслы ҡәлғәбеҙ!
Рәғиҙә СОЛТАНОВА, VII синыф уҡыусыһы.
Мәсетле районы, Йонос мәктәбе.


title: Шәжәрәмде өйрәнәсәкмен

maintext:
Әле мин ҡалабыҙҙың иң һәйбәт мәктәбенең иң яҡшы уҡытыусыһында уҡыйым. Кеше үҙенең ете быуынын белергә тейеш. Ә мин? Бер ни әйтә алмайым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, атай-әсәйем дә шәжәрәһен өйрәнмәгән. Шуға оят булып китте. Был хаҡта ауылға барғанда оло ҡартәсәйемә әйттем.
Юлда ул миңә үҙенең бала сағы үткән тыуған яғы тураһында һөйләне. Өләсәһе менән дарыу үләндәре йыйған болондарҙы, иптәш ҡыҙҙары менән уйнаған үҙәндәрҙе, һыу төшкән йылғаларҙы күрһәтте. Ғорур Ҡыңғырташ тауына һоҡланып ҡарап торҙоҡ. Был атаманы тауҙан ҡыңғырауға оҡшаған тауыш килгәнгә биргәндәр. Ул бик бейек… Өләсәйемдәр синыфташтары әрмегә киткәндә йәки ҡайтҡас, Ҡыңғырташтың башына менер булған. Шуныһы ҡыҙыҡ – тауҙың түбәһенән ун ике ауыл күренә икән!
Бына беҙ атайымдың атаһы – Аллабирҙе ҡартатайымдың тыуған ауылына килеп еттек. Уның әсәһе, йәғни атайымдың өләсәһе Ҡорбан байрамына саҡырғайны. Уға – туҡһан өс йәш. Оло ҡартәсәйем менән оло ҡартатайым алты бала тәрбиәләп үҫтергән. Ун өс ейәнсәре һәм ун туғыҙ бүләһе бар. Иң ҙур бүләһенә – ун ике, иң кесеһенә – бер йәш. Беҙ бөтәбеҙ ҙә оло ҡартәсәйемдең бәләкәй, ләкин бөхтә өйөнә йыйылдыҡ. Ишек алдында ап-аҡ ҡаҙҙар, өйрәктәр, тауыҡтар, бәләкәй генә быҙау һәм шаян көсөк йөрөй ине.
Был бик файҙалы һәм күңелле осрашыу булды. Сөнки бергәләп йәм-йәшел үләндә уйнаныҡ, аралаштыҡ. Беҙ туғандарыбыҙ тураһында бик ҡыҙыҡ мәғлүмәттәр белдек. Ә оло ҡартәсәйем: «Туғанлыҡ ептәрен һаҡлағыҙ!» – тине. Шулай уҡ оло ҡартатайым тураһында һөйләне. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул юҡ инде.
Ә минең һеҙгә үҙем белгән шәжәрәмде һөйләгем килә. Һүҙҙе ҡәҙерле атайымдан башлайым. Исеме – Айнур. Ул – донъяла иң яҡшы кеше! Атайымды өләсәйем, әсәйем, беҙ (мин һәм ҡустым) ныҡ яратабыҙ. Ул кешеләргә һәр ваҡыт иғтибарлы, ярҙамсыл.
Ә ҡартатайым кем булған һуң? Оло ҡартәсәйем менән ҡартәсәйемдең һөйләүҙәренә ҡарағанда, уны бөтә кеше ихтирам иткән һәм яратҡан. Туғандары, дуҫтары, хеҙмәттәштәре үҙен оло ихтирам менән иҫкә ала. Эшләгән ерендә «генерал» тип йөрөткәндәр. Уның тураһында хатта легендалар йөрөй. Мәҫәлән, эш урынында ҡартатайым иң ябай эшсе булған, ләкин бөтәһе лә уны (хатта хужаһы ла) тыңлаған һәм уның фекеренә ҡолаҡ һалған. «Генерал әйтте, бөттө!» – тигәндәр. Барыһы ла ҡартатайыма ярҙам һорап килгән. Ә ул бер ҡасан да үтенесте кире ҡаҡмаған. Һәр саҡ вәғәҙәһен үтәгән. Ҡайһы ваҡыт, әлбиттә, һуңлап булһа ла. Сөнки һорауҙар күп булыу сәбәпле, ул вәғәҙәләрен үтәп өлгөрмәгән. Тағы ла ҡартатайымды ҡунаҡҡа башҡаларға ҡарағанда өс сәғәт алдан саҡырғандар. Ни эшләптер һәр ваҡыт һуңлап йөрөгән. Ә ҡыҙығы шунда: бер кем дә бер ҡасан да уға асыуланмаған. Нисек бар, шулай ҡабул иткәндәр үҙен. Минең ҡәҙерле ҡартатайым ике ул тәрбиәләгән, күп ағастар ултыртҡан, ҙур итеп өй һалған. Был йортта хәҙер ҡартәсәйем үҙенең әсәһе менән йәшәй. Беҙ – уларҙың көтөп алған ҡунаҡтары.
Минең оло ҡартатайым Япон һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашҡан. Уның улы – ҡартатайым хаҡлы ялға сыҡҡас, Японияға барып, атаһының һуғыш юлдарын күрергә хыялланған. Үкенескә күрә, теләге тормошҡа ашмай. Бәлки, үҫкәс, мин барып күрермен? Оло ҡартатайымды йыл һайын Еңеү көнө менән Рәсәй Президенты һәм төрлө илдәрҙән полкташтары ҡотлаған. Уларҙың открыткаларын, хаттарын оло ҡартәсәйем бөгөнгәсә һаҡлай. Шулай уҡ ҡартатайымдың бик күп һөнәрҙәре булған. Минең атайым тыуғас, сәңгелдәк эшләгән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, оло ҡартатайымдың тыуған ерен һәм ата-әсәһен белмәйбеҙ. Оло ҡартәсәйемдең һүҙе буйынса, ул үҙенең әсәһе менән Сыңғыҙ ауылы тирәһенән килгән булырға тейеш. Мин үҫкәс, шул яҡтарға барып, бөтәһен дә асыҡларға уйлайым.
Киләсәктә ысын патриоттар булыр өсөн беҙ илебеҙҙең үткәнен, хәҙергеһен яҡшы белергә бурыслыбыҙ.
Регина ШАХМОРАТОВА, III синыф уҡыусыһы.
Сибай ҡалаһы, 12-се мәктәп.


title: Бәхетле ҡартлыҡ сере

maintext:
Оҙаҡ йылдар бергә татыу ғүмер кисереп йәшәү бәхете һәр кемгә лә тәтемәй. Һүҙем оло тормош юлы үткән, әлеге көндә лә бер-береһенә шаяртып, яғымлы һүҙҙәр менән генә өндәшеүсе һөйкөмлө парҙар – ҡәҙерле олатайым менән өләсәйем Бибинур һәм Ғәйнетдин Алтынбаевтар хаҡында. Улар әле Бөрйән районы Байназар ауылында 60 йыл бергә ғүмер итеп, гәүһәр туйҙарын туйлап, гөрләтеп йәшәп ята.
Олатайыма Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда 8 йәш кенә тула. 1942 йылда атаһы яуға китә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайтыр саҡта юлда вафат булып ҡала. Йәш бала әсәһенә һәр яҡлап та ярҙамлашып үҫә. 1947 йылда инде ул «Ағиҙел» колхозында эш башлай. Үгеҙ егеп, игенен дә ташый, ерен дә һөрөргә тура килә. 1951 йылға саҡлы фермала эшләй. Бала сағынан техника менән мауыға, тиҙ арала тракторсы ярҙамсыһы булып китә. 1956 йылда әрме сафынан имен генә хеҙмәт итеп ҡайта ла күп тә үтмәй, Янһары ауылы ҡыҙы Бибинур Ҡотлоғужа ҡыҙын кәләшлеккә ала. Ул килен булып төшкән сағында күп-күк күҙле, һары сәсле, мөләйем генә ҡыҙ булған. Өс малай араһында иркә генә үҫкән Бибинурҙы олатайымдар ғаиләһендә барыһы ла йылы ҡабул итә. Шулай итеп, йәш ғаилә Байназар ауылының иң матур урынына нигеҙ ҡороп, гөрләтеп йәшәп китә. Татыу пар бөтәһе һигеҙ балаға ғүмер бүләк итә.
Яҡындарым икеһе лә йәш һәм ғәйрәтле саҡтарында тырышып эшләгән. Өләсәйем мәктәптә – йыйыштырыусы, ә олатайым 47 йыл РТП-ла механизатор вазифаһын башҡара. Уның фотоһүрәте Маҡтау таҡтаһынан төшмәй, районыбыҙҙың, ул осорҙағы БАССР-ҙың, СССР-ҙың, РСФСР-ҙың бик күп Рәхмәт хаттарын, Маҡтау ҡағыҙҙарын, миҙалдарын ала. Бибинур өләсәйем, ғаилә усағын һаҡлаусы булараҡ, тәмле икмәк-бәлештәр, аштар бешереп, өй йылыһын һаҡлай. Уның өҫтәле төрлө ашамлыҡтарҙан һығылып тора. Ғәйнетдин олатайымдың кәртә-ҡура тирәһе һәр саҡ ҡараулы, техникаһы төҙөк булыуы һәр кемде хайран итә.
Бөтә балалары ла ата-әсәһенән өлгө алып, тырыш, матур донъя көтә. Иң өлкән балаһына – 60, ә иң кесеһенә 50 йәш тулғанда ла, атайлы-әсәйле булып, арҡаланып йәшәүҙән дә оло бәхет юҡтыр ул?! Хәҙер олатайым менән өләсәйемдең 24 ейән-ейәнсәре, 20 бүлә-бүләсәһе бар. Өс улы – Ғәйнислам, Ғилман, Ғилфан һәм биш ҡыҙы – Хәлиҙә, Ғәзизә, Гөлнур, Гүзәл, Әлфиәләр тыуған йортон бер ҡасан да онотмай. Һәр саҡ атай-әсәй янына ҡайтып ҡына торалар. Оло улдары – минең атайым олатайымдың юлын дауам итеп, тракторсы-машинист булып эшләй. Бәхетле олатай-өләсәй балаларының һәр уңышына сикһеҙ шатлана. «Әгәр беҙ бөтәбеҙ бергә йыйылһаҡ, 74 кешегә тиклем еттек», – тип ҡыуана өләсәйем.
Минең ҡәҙерлеләрем әлеге көндә лә йәштәрҙән ҡалышмай донъя көтә: мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрайҙар. Ҡасан барһаң да, өйҙәре йылы, өҫтәлендә ҡайнаған самауыры ултыра. Яҡты йөҙ менән ҡаршы алалар, фәһемле кәңәштәрен биреп оҙатып ҡалалар. Хәлдәренән килгәнсә беҙгә, балаларына, ярҙам итергә тырышалар.
Әле олатайыма – 85, өләсәйемә – 79 йәш, ә бергә ғаилә булып йәшәүҙәренә – 60 йыл. Был – бик оло ваҡиға. Беҙ шундай данлы олатай-өләсәйебеҙ булыу менән сикһеҙ шатбыҙ. Киләсәктә лә уларға тик һаулыҡ, йән һәм тән сәләмәтлеге, күңел тыныслығы теләйем. Тәҙрәләрҙән уттарын балҡытып, тыуған йорттоң йылыһын, наҙын, ҡотон ебәрмәй, балаларының һәм ейән-ейәнсәрҙәренең йылы ҡарашын, мәрхәмәтен тойоп, тик изгелектәрен генә күреп, барлыҡтары менән беҙҙе ҡыуандырып, оҙон-оҙаҡ йәшәһендәр ине ҡәҙерлеләрем!
Зәлиә АЛТЫНБАЕВА.
Бөрйән районы, Байназар мәктәбе.


title: "Аҙна һайын - отош"

maintext:
Күгәрсен районы Яңы Хвалын мәктәбе уҡыусылары, уҡытыусылары барыһын да уҙҙырҙы. «Йәншишмә»гә икенсе ярты йыллыҡҡа 20 кеше яҙылып, беҙҙе бик ҡыуандырҙылар. Уларға афариндан башҡа ни әйтәһең инде! Гәзитебеҙгә яҙылыусылар араһында «Аҙна һайын – отош» уйынын да бында үткәрергә булдыҡ. X синыф уҡыусыһы Карина Хәсәнова берешәрләп бүләктәрҙе күрһәтеп торһа, мәктәп китапханасыһы Гүзәл Салауат ҡыҙы Абдуллина, йәш хәбәрсебеҙ Гөлфиә Килсенбаева йәрәбәне тартып сығарҙы. Кем төп бүләк хужаһы булдымы? Ыуары ауылынан йөрөп уҡыусы Вадим Сәғитов (һүрәттә). Уға 12 әйберҙән торған сәй сервизы эләкте. Малай уҡыуҙа ла һынатмай, дүртенсе синыфта яҡшы билдәләргә генә өлгәшә. Күп балалы ғаиләнән икән үҙе. Айнур, Айзилә Мәхмүтовалар, Кристина Суҡбаева, Артур Усманов, Резида Һунаршина, Инсаф, Афзал Ҡунысбаевтар, Артур Заһиҙуллин, Әлфинә Мозафарова, Айһылыу Ҡаҙбәкова, Алмаз Ишбулатов, Динар Аралбаев, Нуриман Миңлебаевтар ҙа призһыҙ ҡалманы. Ҡотлайбыҙ!
Бына бит балалар һәм үҫмерҙәр баҫмаһына яҙылғандар гәзитле лә, бүләкле лә була. Йәгеҙ, Яңы Хвалын мәктәбенекеләрҙән өлгө алып, әүҙемлек күрһәтәйек! Уйын дауам итә.
Гәзитебеҙгә ярты йылға яҙылыу хаҡы – 477 һум 54 тин.
Индексы – П2765.


title: Башҡорт ҡыҙы "Рәсәй һылыуҡайы-2018" конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды

maintext:
Земфира Байдәүләтова «Рәсәй һылыуҡайы-2018» милли матурлыҡ конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды. Был хаҡта «Һылыуҡай-Bashkirian Beauty» студияһы директоры Линара Таһирова хәбәр итте.
19 йәшлек Земфира Байдәүләтова 70 мең ғаризанан тәүге 20 исемлегенә инде. Интернетта тауыш биреүҙә Земфира етенсе урынға сыҡты.
Земфира — ғаиләлә һигеҙенсе бала, уның алты ағаһы һәм бер апаһы бар. Ҡыҙҙың яратҡан китаптары — Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ»ы, Лев Толстойҙың «Һуғыш һәм солох»ы, яратҡан фильмы — Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән». Һылыуҡай баскетбол уйнарға ярата.
14 апрелдә «Барвиха Luxury Village» концерт залында «Рәсәй һылыуҡайы» милли матурлыҡ конкурсы финалының 26-сы тантанаһы уҙҙы. Уның темаһы сәнғәттә матурлыҡ тип аталғайны. «Рәсәй һылыуҡайы» тарихында тәүге тапҡыр ҡатнашыусылар симфоник оркестры көйө аҫтында сәхнәгә сыҡты. Жюриҙа илдең ижади элитаһы вәкилдәре ине. Еңеүсенең яңы тажын күрһәттеләр. «Рәсәй һылыуҡайы» исеменә Сыуашстан ҡыҙы Юлия Полячихина лайыҡ булды.
Земфира Байдәүләтованы дәртләндерергә «Bashkirian Beauty» студияһы дирекцияһы Линара Таһирова, Альбина Усманова, шулай уҡ былтыр «Рәсәй һылыуҡайы» конкурсында икенсе вице-мисс исемен алған Альбина Әхтәмова ла килгәйне.
«Быйыл беҙ илдең төп матурлыҡ конкурсында өсөнсө тапҡыр ҡатнаштыҡ. Әлбиттә, Альбина Әхтәмованың былтырғы уңышынан һуң Земфира Байдәүләтоваға еңелдән булманы. Етди иғтибар, сағыштырыуҙар, ҙур яуаплылылыҡ. Беҙ Земфираға ышандыҡ, һәм ул мөмкин булғандың барыһын да эшләне, һәр саҡ позитив, йөҙөнән йылмайыу китмәне! — тине Линара Таһирова. — Бөтә Рәсәй һайлап алыу турын үтеү, 70 ғаризанан илебеҙҙең тәүге 50, һуңынан 20 һылыуҡайы исемлегенә инеү — уңыш ҡына түгел, республикабыҙ өсөн ҙур ғорурлыҡ. Земфира өсөн тауыш биргән, дәртләндергән һәм илһамландырған кешеләргә ҙур рәхмәт әйткем килә! Был — беҙҙең дөйөм еңеү!».
Ләйлә Аралбаева, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.


title: Яҙыл да бүләк от!

maintext:
“Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто” дәүләт унитар предприятиеһы 2018 йылдың икенсе яртыһына гәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһы уңайынан «Туған телеңдәге баҫмаға яҙыл!» марафонын иғлан итте.
“Йәншишмә” гәзитенә яҙылыусылар ҙа “Аҙна һайын – отош!”, “Суперприз от!” конкурстарында ҡатнаша ала.
Шарттары ябай: гәзиткә яҙылығыҙ ҙа, квитанцияғыҙҙың күсермәһен үҙегеҙ тураһында мәғлүмәт менән бергә редакцияға ебәрегеҙ.
“Аҙна һайын отош!”
Еңеүселәр редакцияға килгән квитанциялар буйынса һәр аҙнала билдәләнә. Бүләк редакцияла тапшырыла.
“Суперприз от!”
“Йәншишмә”гә һәм үҙегеҙҙең район (ҡала) гәзитенә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылған хәлдә, һеҙ был конкурста ла ҡатнаша алаһығыҙ.
Квитанцияғыҙҙың күсермәләрен, хаттың тышына «Суперприз от!» тип яҙып, түбәндәге адрестар буйынса ебәрегеҙ: 450079, г. Уфа, ул. 50-летия Октября, 13, 8-й этаж; ГУП ИД “Республика Башкортостан”, г. Уфа, ул. Кирова, 45.
Иң ҙур бүләк – телевизор менән ТВ юлдашы приемнигы. Шулай уҡ телевизор, планшеттар ҙа хужаларын көтә. Еңеүселәр лототронда билдәләнәсәк. Беренсе урынды яулаған еңеүсегә бүләк Өфөлә тапшырыласаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: «Йәншишмә» гәзитенә «Рәсәй почтаһы» каталогы буйынса яҙылыу хаҡы – 477 һум да 54 тин. Индексы – П2765.


title: Һин нисек уйлайһың?

maintext:
ЛДПР партияһы депутаттары Дәүләт Думаһына Берҙәм дәүләт имтихандарын бөтөрөргә теләп, уны ғәҙәти дәүләт имтихандары менән алыштырыу тураһында закон проекты әҙерләп биргәйне. Был һынау системаһы буйынса бәхәстәр, һөйләшеүҙәр алдағы көндәрҙә лә күп буласаҡ әле. Ә беҙҙең гәзит уҡыусылары БДИ хаҡында ни уйлай, ниндәй фекерҙә икән?
Лидиә ДИНМӨХӘМӘТОВА, Өфө ҡалаһындағы Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы:
– Мин ЛДПР партияһы депутаттарының БДИ бөтөрөргә теләүҙәре менән тулыһынса килешәм һәм ыңғай ҡараштамын. Тиҙерәк тормошҡа ашырһалар, яҡшы булыр ине. Ни өсөнмө? Беренсенән, БДИ тип уҡыусыларҙың нервыһы ҡаҡшай, уйланып, төндәр буйына йоҡламай әҙерләнгәндәр тураһында ла беләм. Улар һуңынан йыш ҡына сирләй. Бөтә фәндәрҙе лә берҙәй белеп бөтөп булмай, шуға өҫтәмә шөғөлләнергә тура килә. Мин үҙем ике фәндән репетитор менән шөғөлләнәм, айына ғына 15 меңләп аҡса китә. Беҙ генә түгел, атай-әсәйҙәр ҙә борсола. Ә уҡытыусыларҙан йыш ҡына: «Һеҙ тапшыра алмаҫһығыҙ инде ул», – тигән һүҙҙәрҙе ишетәбеҙ. Был тағы ла күптәрҙе борсоуға һала. Әлбиттә, ҡурҡыта. Мин үҙемә кәрәккән фәндәрҙе генә йыл буйына төплө уҡып, университетта имтихан тапшырырға теләр инем.
Ләйсән СЫҢҒЫҘОВА, Баймаҡ районының Ҡолсора мәктәбендә математика уҡытыусыһы:
– Әлбиттә, БДИ-ны бөтөрөү яҡлымын. Ул бала өсөн күпме эске көсөргәнеш, хафаланыу тыуҙыра. Насар уҡығандар ғына түгел, хатта һәйбәт өлгәшкәндәр ҙә видеокамераларҙы күреп, ҡаушап, юғалып ҡала. Шуға мин уның урынына элекке кеүек ғәҙәти имтихандарҙы кире ҡайтарыу яҡлы.
Лилиә ТӨХБӘТУЛЛИНА, Илеш районы Муса Гәрәев исемендәге Бишҡурай мәктәбенең урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы:
– Берҙәм дәүләт имтиханын биреүҙе уҡыусы үҙ теләге менән һайлаһын ине. Киләсәктә юғары уҡыу йортона инергә хыялы булған бала өсөн ул, әлбиттә, кәрәк. Ә инде белемен техникум-училищеларҙа дауам иткеләре килгәндәргә был мәжбүри булырға тейеш түгел, минеңсә.
Римма ӘХМӘТЙӘНОВА, былтыр ҡыҙы БДИ тапшырған әсәй:
– Һынау тотоу еңелдән түгел, репетиторға йөрөмәйенсә лә, өйҙә үҙ аллы шөғөлләнмәйенсә лә булмай. Шулай ҙа БДИ булһа, яҡшыраҡ, тип уйлайым. Үҙебеҙҙәге генә түгел, Рәсәйҙәге төрлө уҡыу йорттарына ла уҡырға инергә була.


title: Башҡорт теленән региональ диктант - 2018

maintext:
Башҡорт дәүләт университеты тарафынан быйыл инде дүртенсе тапҡыр башҡорт теленән региональ диктант ойошторола.
Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәренең береһе булған башҡорт теленән региональ диктант яҙыу – түләүһеҙ үткәрелә торған акция, был акцияла теләгән һәр кеше ҡатнаша ала. Был сараны үткәреү принциптары урыҫ теленән тоталь диктант яҙҙырыу тәртибе менән тап килә. Ойоштороу комитетының һәм Баһалама комиссияһының ағзалары исемлеге, эштәрҙе тикшереү һәм баһалау критерийҙары билдәләнгән.
Региональ диктантты үткәреүҙең маҡсаттары:
1. Башҡорт теле мәсьәләләренә иғтибарҙы йәлеп итеү.
2. Грамоталылыҡ проблемаларын йәмәғәтселек һәм киң мәғлүмәт саралары аша хәл итеү.
3. Теләгән кешегә үҙ грамоталылығын тикшерә алыу мөмкинлеген биреү.
4. Башҡорт әҙәби теле нормаларын белеүҙең әһәмиәтен күтәреү.
5. Грамоталы яҙыу культураһын үҫтереү.
Сара 21 апрелдә Башҡорт дәүләт университетының төп корпусында (Өфө ҡалаһы, Әхмәтзәки Вәлиди урамы, 32-се йорт, 01, 02-се аудиториялар) һәм БДУ-ның Стәрлетамаҡ, Сибай, Бөрө, Нефтекама филиалдарында, юғары уҡыу йорттарында, колледждарҙа, мәктәптәрҙә һ.б. ойошмаларҙа үткәрелә. Башланыу ваҡыты – 10.00 сәғ.
Региональ диктанттың девизы: «Башҡорт телендә һөйләшәм, башҡорт телендә яҙам».
Диктантта исем-шәрифте яҙыу мотлаҡ түгел, псевдоним йәки йәшерен һүҙ генә (кодовое слово) күрһәтергә мөмкин. Диктантты онлайн рәүештә лә яҙып була. Барлыҡ мәғлүмәт – БДУ-ның regdict.bashedu.ru сайтында. Барығыҙҙы ла был акцияла ҡатнашырға саҡырабыҙ.
Бәйләнеш:
e-mail: kaf.vbya@yandex.ru
Телефон: 8(347) 272-33-82


title: Ҡомарлы уйындар тыйыла

maintext:
Минең өләсәйҙәре, олатайҙары менән кәрт һуҡҡан ҡыҙҙарҙы, малайҙарҙы күргәнем бар. Үҙебеҙ ҙә бәләкәй саҡта уйнай торғайныҡ. Быны ҡомарлы тип әйтеп буламы? Юҡтыр. Бары тик еңеү, отолоп ҡалмаҫ өсөн генә тырышаһың бит. Хәтерҙең дә яҡшы булыуы кәрәк әле: кемдең ниндәй кәртте нимә менән япҡанын иҫтә тотоп ултырырға тура килә бит. Ә бына аҡсаға уйнаһаң инде, ябай ғына күренгән кәрт ҡомарлы уйынға әйләнәсәк. Был иһә ҡанун тарафынан тыйыла. Мартта Президент Дәүләт Думаһы ҡабул иткән «Лотереялар тураһында» Федераль ҡанунының 6.1 һәм 20-се статьяларына үҙгәрештәр индереү тураһында Указға ҡул ҡуйғайны. 7 апрелдән ул үҙ көсөнә инде.
Унда 18 йәше тулмаған граждандарға лотерея билеттарын, квитанцияларын, шул иҫәптән электрон вариантта булғандарын да, шулай уҡ балиғ булмағандарҙан ставкалар ҡабул итеү һәм уларға отоштарҙы түләү ҙә тыйыла.
Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачёв әйтеүенсә, сара бөтә төбәктәр өсөн дә көнүҙәк: «Көн һайын лотерея клубтары барлыҡҡа килә, ставкалар (ҡуйылған аҡса) ҡабул итеү пункттары арта. Был интернетта ла күҙәтелә. Ҡомарлы уйындар һәйбәт социаль күренеш түгел. Дәүләт быны контролдә тоторға, ҡомарлы уйындар менән бәйле кире күренештәрҙе әҙәйтергә тырыша. Был мөхиткә балаларҙы йәлеп итеүҙе тыйыу айырыуса мөһим».
Социаль селтәрҙәргә инеп ҡараһаң, күпме кеше ниндәйҙер уйын уйнап, виртуаль аҡсалар эшләп, шуға ҡыуанып ултыра. Өҫтәүенә, һине лә йыш ҡына унда ҡатнашырға саҡыралар. Юҡ менән ваҡыт үткәреүҙәре – аптырарлыҡ хәл. Ә ҡомарлы уйындарҙы берләштергән төркөмдәрҙә меңдәрсә кеше ултыра, улар араһында уҡыусылар ҙа байтаҡ. Киң таралған «Бәйләнештә» селтәрендә лә йыш ҡына теге йәки был төркөмдә, осраҡлы һайлап алыу ысулы менән, тип отоштар үткәрәләр. Был да балаларҙы ныҡ ҡына йәлеп итә. Бер уйлаһаң, кемдәр генә бушлай хыял иткән әйберен алырға теләмәһен?! Мәҫәлән, швед стенкаһы ҡыйбат ҡына тора, ә отошта ҡатнашһаң, бәхет йылмайып, бүләктең нәҡ һиңә эләгеүе ихтимал. Эшҡыуарҙарға тауарын рекламаларға йәтеш ысул, ә йәш быуында көс түкмәй генә байлыҡҡа эйә булырға теләк, ынтылыш тыуа.
Ҡомарлы уйындар менән мауығыуҙың эҙемтәләре бик насар. Уйынсының психикаһы боҙола, уҡыуҙа, эштә уңыштары һүлпәнәйә. Яҡындары менән аралашыуҙа ла һиҙелә был, сөнки осраҡлы ғына аҡса отоуға бәйлелек барлыҡҡа килгәс, кеше шул турала ғына уйлай, шуның менән генә йәшәй башлай.
«Лотереялар тураһында» ҡанунға үҙгәрештәр индереүҙе, һеҙҙең турала хәстәрлек күреү, тип ҡабул итергә кәрәктер, уҡыусылар. Дәрестән тыш ваҡытығыҙҙы файҙалы шөғөлдәргә генә бағышлап, үҙегеҙҙе төрлө яҡлап үҫтереүгә ни етә?!
Э. ҒӘЛЛӘМЕТДИНОВА.


title: "Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙарҙа…"

maintext:
Шағирә Таңһылыу Ҡарамышеваға – 70 йәш
Ауылыбыҙ мәҙәниәт йортонда республиканың күренекле шағирәһе, публицист, тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты Таңһылыу Ҡарамышеваның «Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙарҙа» исемле юбилей кисәһе үтте.
Унда район мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Клара Теләүбаева, китапханалар системаһы директоры Әлфиә Кинйәбулатова, ауыл хакимиәте башлығы Айрат Салауатов, «Баҙал» әҙәби берекмәһе етәксеһе Булат Усманов һәм «Таң» гәзите хеҙмәткәре, шағирәбеҙ Айһылыу Ғарифуллина, мәктәп етәкселеге һәм уҡыусылар, «Ҡурыуҙы» өлгөлө фольклор ансамбле, әүҙем тормош алып барыусы «Ағинәйҙәр» һәм ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары, балалыҡ дуҫтары, синыфташтары, туғандары ҡатнашты.
Кисәне Клара Теләүбаева асты. Уның сығышында башҡорт шиғриәтенә тос өлөш индергән күренекле яҡташыбыҙҙы ҡотлау һүҙҙәре яңғыраны.
«Баҙал» әҙәби берекмәһе рәйесе, тәржемәсе, шағир Булат Усманов шағирәнең интернетта иң әүҙем кешеләрҙең береһе булыуын, көн дә яңынан-яңы шиғырҙары менән сығыш яһауын әйтте. Ул үҙе тәржемә өлкәһендә эшләүсе булараҡ, шағирәнең бер нисә шиғырын урыҫ теленә ауҙарған һәм шуларҙы уҡып ишеттерҙе.
«Ағинәйҙәр» ойошмаһы ағзалары Таңһылыу Фаяз ҡыҙын «Ауылдың иң маҡтаулы ағинәйе» сафына ҡабул итте. Улар шағирәнең шиғырҙарын һөйләне, йөрәк түрҙәренән сыҡҡан хистәре менән уртаҡлашты, ғорурланыу хистәрен белдерҙе.
Ауылдың ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһынан бер төркөм Таңһылыу Ҡарамышеваның ижадына байҡау яһаны. Ҡатын-ҡыҙҙар советы етәксеһе Фәниә Яҡшыбаева: «Таңһылыу Фаяз ҡыҙы– минең уҡытыусым, беҙҙе урыҫ теленән уҡытты. Уның дәрестәре әлегеләй күҙ алдында. Һеҙҙең Ҡурыуҙы тауына арналған шиғырығыҙға эйәреп, мин дә ундағы имәндәргә бағышлау яҙҙым. Шуны һеҙгә бүләк итәм», – тип шиғри күстәнәсен тапшырҙы.
Кисәбеҙҙең иң төп ҡунаҡтары уның синыфташтары ине. Улар райондың төрлө ауылдарынан йыйылған, һәр береһе үҙенең мәктәп йылдарынан иҫтәлек-хәтирәләр менән күңел ептәрен һүтте. Шағирәнең күршеһе, синыфташы Мәстүрә апай моңло итеп «Ауыл көйө»н башҡарҙы. Был минуттарҙа һәр береһенең күңелдәре нескәрҙе, шатлыҡтары йөҙҙәренә бәреп сыҡты.
Шағирәнең күршеләре, туғандары, уның ижадын яҡын күреүселәр барыһы ла сәхнә түренә сығып, үҙ һүҙҙәрен әйтте, матур теләктәр еткерҙе. Һәр кем балалыҡ, йәшлек йылдарына әйләнеп ҡайтты.
Кисәне музыкаль яҡтан «Ҡурыуҙы» өлгөлө фольклор һәм «Азамат» бейеү ансамблдәре биҙәне. Үҙешмәкәр йырсыларыбыҙ – Муса Нурдәүләтов, Айрат Баязитов, Әлфиә Сураҡова, Резеда Мөхәмәтйәновалар Таңһылыу апайҙың шиғырҙарына яҙылған «Мин яраттым һине», «Алманың юҡ минең мөхәббәтте», «Күҙ нурым» йырҙарын башҡарҙы.
Шулай уҡ Таңһылыу Фаяз ҡыҙының бер туған һеңлеһе Гөлсәсәк, ҡыҙы Гәүһәр һәм кейәүе Альберт та килгәйне осрашыуға. Улар ҙа ҡотлау һүҙҙәрен әйтеп, яҡындарына рәхмәттәрен еткерҙе.
Кисә аҙағында һәр кем шағирәнән автограф алды, иҫтәлеккә фотоға төштө. Сәй табынында шағирә менән һөйләшеүҙәр артабан да дауам итте. Был матур саранан барыһы ла күңел тыныслығы, илһам, рухи байлыҡ һәм һүнмәҫ дәрт алып таралышты.
Зәлиә АЛТЫНБАЕВА.
Бөрйән районы, Байназар мәктәбе.


title: Дәүләкәндәр балыҡтарҙы ҡотҡарҙы

maintext:
Хайуан-ҡоштарға ғына түгел, ҡыш көнө балыҡтарға ла бик ауырға тура килә. Бәлки, был хаҡта күптәрегеҙ белмәйҙер ҙә әле. Йылға-күл өҫтәрен ҡалын боҙ ҡатламы ҡаплағас, уның аҫтындағы үҫемлектәр серей, кислород кәмегәндән-кәмей бара. Шуға балыҡтарға ла тын алыуы ауырлаша, үлем, тонсоғоу ҡурҡыныстары янай башлай.
Ошоно күҙ уңында тотоп, республикабыҙҙа йыл һайын «Балыҡты тонсоғоуҙан ҡотҡар!» акцияһы уҙғарыла. Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ойошторған сарала йәмәғәт ойошмалары, ирекмәндәр, балыҡсылар, ауыл кешеләре лә ҡатнашып, үҙ өлөшөн индерергә ашыға. «Асылыкүл» тәбиғәт паркы хеҙмәткәрҙәре лә унан ситтә ҡалманы, ҡаргиҙәрҙә күлгә төштө.
– Яҡын-тирәләге һыу ятҡылыҡтарында балыҡтар тонсоғоу осраҡтары булды. Беҙҙең Асылыкүлдә, шөкөр, ундай хәл күҙәтелгәне юҡ әле. Сөнки һәр ваҡыт мәкеләр уйып торабыҙ. Үткән аҙнала ғына, мәҫәлән, 450-не эшләнек. Ә ҡыш буйына быраулауҙарҙы һанай китһәң, иҫәп-хисабы юҡ инде ул. Ял көндәрендә балыҡ тоторға килгән егеттәргә лә ҡушабыҙ. Улар беҙҙең менән бик дуҫ, ярҙам итергә әҙер торалар. Тик быйыл ҡар аҙ булғас, балыҡсылар әҙерәк. Былтыр боҙ өҫтөндә 600-ләп кеше ултыра торғайны. Консерва, шешә, тәмәке төпсөктәрен ташламаһындар өсөн уларҙы алдан иҫкәртәбеҙ. Тәбиғәт байлығыбыҙ беҙҙән һуң да ҡалһын өсөн үҙебеҙсә тырышабыҙ, күлебеҙҙе һаҡлайбыҙ, – ти өлкән инспектор Ғәбделхәй Миңлекәй улы Миңлекәй.
Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, Асылыкүлдә шамбы, һаҙан, алабуға, алабалыҡ, ҡарабалыҡ, сурағайҙарҙың үрсеүен белдек. Балыҡсылар араһында 8 килограмм ауырлыҡтағы һыла балығын тотоусылар ҙа булған.
Балалар ҙа йәлеп ителә
Тирә-яҡ тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү йәһәтенән балалар ҙа төрлө сараларға йәлеп ителә. Бигерәк тә Ҡоръятмаҫ, Мәкәш, Романовка, Ҡыҙрас мәктәптәре менән әүҙем бәйләнеш булдырылған. «Асылыкүл» тәбиғәт паркының экологик мәғрифәт буйынса методисы Илмира Фәзуллина был белем усаҡтарында йыш ҡына ҡурсаулыҡ дәрестәре ойоштороп тора. Ҡоръятмаҫта – ҡышлаусы ҡоштар, Романовкала «Мегаполиста нисек экологик йәшәү рәүеше алып барырға?» тигән темаларға һөйләшеүҙәр уҙғарылһа, яңыраҡ Ҡыҙраста Ер көнө уңайынан үткән. Балалар был байрамдың килеп сығыу тарихы менән танышҡан, ерҙәге тормошто яҡшыртыуҙа үҙ өлөшөңдө индереү буйынса төрлө һорауҙарға яуап биргән, бергәләп һүрәттәр, плакаттар төшөргәндәр.
– Беҙ йыл әйләнәһенә «Таҙа яр», «Таҙа һыу», «Таҙа күл» кеүек төрлө акциялар үткәрәбеҙ. Йәй көндәрендә генә түгел, ҡышын да Асылыкүлдең боҙ өҫтөн йыйыштырмайынса булмай. Балыҡсылар үҙҙәре артынан әллә күпме сүп-сар ҡалдыра. Ғинуар, февраль айҙарында «Таҙа боҙ» акцияһына сыҡтыҡ. Алға ауыл хакимиәте хеҙмәткәрҙәре, ауыл кешеләре, уҡыусылар, уҡытыусылар ҙа әүҙем ҡатнашты, – ти Илмира Фәзуллина.
«Үҙ ҡулдарың менән тағараҡ» конкурсын уҙғарыу ҙа матур бер йолаға әйләнгән. Балалар эштәрен мәктәп яны биләмәләренә элгән, иң матурҙары төрлө номинацияларҙа билдәләнгән. 7 – 9 йәшлектәр араһында Илмир Миңлебаев, Рида Миңлеғәлиева, 10 – 13 йәшлектәрҙән Анна Эйснер, Влада һәм Денис Малкиндар, Айһылыу Мөхәмәтшиналар I урындарға лайыҡ булып, Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән.
Әле балалар сыйырсыҡтарға оялар ҙа яһаған. Уларҙы тышҡа элеп ҡуясаҡтар. Матур-матур эштәрҙе күреп, йырсы ҡошҡайҙар, эй, ҡыуанып, тағы ла моңлораҡ һайрар инде.
Шулай бергәләп эшләйҙәр ҙә, күңелле ял да итәләр. Йәйге эҫе көндәрҙә тәбиғи парк хеҙмәткәрҙәре менән бергәләп Асылыкүл буйына экскурсияға сығалар. Төрлө уйындар уйнап, тәбиғәт ҡосағында тәмле сәй эсеп, онотолмаҫ тәьҫораттар алып ҡайталар.
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.
Дәүләкән районы.


title: "КВНщиктармы? Юҡ "Шаяниум"щиктар!"

maintext:
– «Һин КВНщикмы?
– Юҡ, мин «Шаяниум»щик!»
– «Үҫәбеҙ, үҫәбеҙ, хатта RNТ ла татар эстрадаһына ашҡына».
– «Ысын мосолман колбасаны ла ҡиблаға ҡарай һалып ҡырҡа».
– «Тылсымлы тирмә» бөтә хыялдарҙы тормошҡа ашыра, ти. Мәктәптә тәмле итеп ашата башларҙармы икән әллә?»
– «Интерспорт». Беҙ магазин түгел, беҙ – мәктәп»…
Ошондай шаяртыуҙарында башҡортлоҡ ярылып ятҡан «Шаяниум» быйыл да гөрләп үтте. Тәүге этапта Өфөнөң 50 белем усағынан командалар ҡатнашты, шуларҙың 42-һе уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙән. Ярымфиналға 19 команда сыҡһа, финалға етәүһе алынды: «Башҡорттар. ру» (республика инженер интернат-лицейы), «Етегән+1» (102-се башҡорт лицейы), «Һупайлы дәрүиштәре» (Мөхәмәт Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы), «Сәтәкәй» (48-се башҡорт лицейы), «XX централ»(Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы), «Ығы-зығы» (Зәйнәб Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһы) һәм «Интерспорт» (спорт йүнәлешендәге 5-се республика интернат-лицейы).
Командалар «Визитка», «Биатлон», «СТЭМ»(Студент эстрада миниатюралар театры) форматтарында көс һынашты. «Шаяниум»дың быйылғы темаһы – «Ояһында ни күрһә – осҡанында шул булыр». Күп командаларҙың йәшәргәне күҙгә ташланды. Эйе, «шаяниумщиктар»ға, үҙҙәре әйтмешләй, Дәүләт йомғаҡлау аттестацияһын үтергә, Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырырға кәрәк. Шуға күрә туғыҙынсыларға, ун беренселәргә уйындан ситләшергә тура килә. Әммә бәләкәйерәктәр ҙә һынатманы, тамашасыны көлдөрҙөләр генә. Башҡортостанда иғлан ителгән – Ғаилә, Рәсәйҙәге Ирекмәндәр йылдарына арналған, көндәлек тормошта йыш осраған етешһеҙлектәр, эстрада йондоҙҙары тураһында шаяртыуҙар, хатта уҫал һәм әселәре лә булды. Полиция, янғын һүндереүселәр, Жириновский, Радик Юлъяҡшин, RNТ, Йәмил Баймырҙин да КВН барышында йыш телгә алынды. Әлбиттә, бөгөнгө үҫмерҙәрҙең уй-кисерештәре лә сағылып ҡалды шаяртыуҙарҙа.
«СТЭМ»да төрлө яҙыусылар ижадына мөрәжәғәт иткәндәр. Һәр команда сығышы – бәләкәй генә спектакль. Әйткәндәй, республика инженер интернат-лицейы командаһы составында ун беренселәр ҙә бар ине. «Башҡорттар.ru»ның сығыштары электән шәп. «Шаяниум» 16 йыл үткәрелеп килә, шуларҙың байтағында егеттәр Гран-при яуланы. Быйыл да оҫта шаяртыуҙары менән һоҡландырҙылар. Әммә дәғүәселәре лә көслө генә шул. Шуға ла кем иң-иңе булыр, тигән һорау һәр кемде «Шаяниум»дың аҙағына тиклем оҙатып килде. Ниһайәт, башҡорт телен, мәҙәниәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән сарала бүләкләү ваҡыты етте. I урында – «Сәтәкәй». «ХХ централ» – II,, «Һупайлы дәрүиштәре» һәм «Етегән+1» III урынды яуланы. Ә Гран-при – «Башҡорттар.ru» командаһына бирелде. «Иң шәп егет» номинацияһында – 48-се лицейҙан Рөстәм Рафетдинов билдәләнһә, «Иң шәп ҡыҙ» – 20-се башҡорт гимназияһынан Азалиә Ишкинина. «Ығы-зығы» командаһы «Иң берҙәм команда» тип табылһа, «Интерспорт» «Тамашасы һөйөүе»нә лайыҡ булды.
Шуныһы мөһим: «Шаяниум»да үҫеш күренә. Уҡыусылар йылдан-йыл оҫтараҡ шаярта, уйынға яңы командалар ҙа ҡушылып тора, башҡорт телендә шаяртыусылар күбәйә. Йәшәһен, «Шаяниум»!
Э. ҒӘЛЛӘМЕТДИНОВА.


title: Телле башҡорт - мин барында йәшәр әле минең илем!

maintext:
Беҙҙең Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһында VII – VIII синыф уҡыусылары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән II республика олимпиадаһы уҙҙы. Был бәйгегә үҙ көстәрен һынап ҡарарға 16 райондан, 4 ҡаланан 70-тән артыҡ уҡыусы килгәйне. Жюри ағзалары итеп баш ҡалабыҙҙан Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының педагогия фәндәре кандидаты Миндебай Юлмөхәмәтов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының баш белгесе Рәйсә Күзбәкова, Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы кафедраһы мөдире, филология фәндәре докторы, профессор Зөһрә Сәләхова, ошо уҡ уҡыу йортонан доцент Ләйлә Хөсәйеновалар саҡырылғайны.
Олимпиада өс турҙан торҙо: беренсеһендә телһөйәрҙәр инша яҙыуҙа маһирлыҡтарын күрһәтһә, икенсеһендә бирелгән тексҡа филологик анализ эшләп, өсөнсө турҙа тест һорауҙарына яуап бирҙеләр. Уҡытыусылар ҙа бар ваҡыттарын файҙалы үткәрҙе: улар өсөн «Башҡорт телен һаҡлауҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһының роле» тигән темаға «Түңәрәк өҫтәл» ойошторолдо. Шулай уҡ балаларҙа туған телгә, башҡорт әҙәбиәтенә ҡыҙыҡһыныу уятырлыҡ эш тәжрибәләре менән уртаҡлаштылар. Мәҫәлән, Фаягөл Тимербай ҡыҙы Әмирханова гимназиябыҙҙа ике айға һуҙылған «Башҡорт әҙәбиәте донъяһында» тигән конкурс хаҡында һөйләне. Бик ҡыҙыҡ сара булғайны ул. 20 декабрҙә башланған конкурс шарттары ла иғтибарҙы үҙенә тартып торҙо: һәр уҡылған әҫәр буйынса уҡыусылар төрлө эштәр үтәне (берәүҙәр һорауҙар төҙөнө, икенселәр оҡшатҡан геройы тураһында яҙҙы) һәм шул яҙмаларын лотереяға алмаштырҙылар. Ҡышҡы каникулдан һуң гөрләтеп уйын уйнатып алдыҡ. Ә 21 февраль – Халыҡ-ара туған телдәр көнөнә арналған байрамда иң күп китап уҡыған уҡыусыларға ҡиммәтле бүләктәр тапшырылды!
Ейәнсура районы уҡытыусыһы Ғайса Ишмөхәмәтов ағайҙың да тел тураһында сығышы күптәрҙе уйландырғандыр. Ә Ишембай районы Сәлих ауылынан Гөлшат апай Хисмәтуллина Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы буйынса видеофильм төшөргән. Гимназиябыҙҙың уҡытыусыһы, шағирә Ғәлиә Фәйзуллина әҙәбиәт уҡытыусыһының әҙәби әҫәрҙәрҙе тасуири һөйләй белеүенең әһәмиәте хаҡында сығыш яһап ҡына ҡалманы, Мостай Кәримдең «Өс таған»ынан өҙөк уҡып ишетттерҙе.
Бөтә көсөн һалып, ике тур һынауын үтеп сыҡҡан бәйгеселәр өсөн гимназистар шәп ял кисәһе уҙғарҙы. Шул арала ҡунаҡтар ҙа уйнап алды: Башҡортостаныбыҙ тураһында викторина һорауҙарына бик әүҙем яуап бирҙеләр. Уларға VII синыф уҡыусыһы Алмаз Усмановтың йырлауы менән һигеҙенсенән Эльвина Семёнованың өҙҙөрөп бейеүе бигерәк оҡшаны.
Иртәгеһенә тест һорауҙарына яуап биреп сыҡҡас, бәйгеселәр өсөн Рәсәй телевидениеһындағы билдәле уйын форматында ойошторолған «Үҙ уйының» викторинаһы уҙғарылды. Ныҡ ҡыҙыҡлы булды ул.
Ә сараны ябыу тантанаһында яңғыраған ошо һүҙҙәр һәр кемдең күңелендә уйылып ҡалғандыр:
– Олимпиада сәхнәһенә еңеүсе сифатында күтәрелгәнһегеҙ икән, еңеүсе титулы менән бергә һеҙҙең иңегеҙгә ҙур яуаплылыҡ та өҫтәлә. Телебеҙҙең яҙмышы – һеҙҙең ҡулда. Шуны онотмағыҙ: илебеҙгә лә, милләтебеҙгә лә телле килеш кенә терәк-таяныс була алаһығыҙ.
Телле булһаҡ ҡына беҙ халыҡбыҙ,
Беҙ тел менән илгә терәүбеҙ.
Беҙ телебеҙ менән бер яҙмышлы,
Беҙ телебеҙ менән берәүбеҙ!
Һеҙҙең һәр берегеҙ – ошо шиғыр юлдарындағы «беҙ»ҙең – берәүһе!
Ишембай ҡалаһында икенсе тапҡыр үткәрелгән бәйгелә матур йола тыуҙы: асыу тантанаһы бөтә залдың «Башҡорт телендә һөйләшәм» йыры менән башланһа, ябыу тантанаһы барыбыҙҙың да күңеленә яҡын Рәми Ғариповтың «Туған тел» шиғырын һөйләү флешмобы менән тамамланды.
Олимпиадала ҡатнашыу сәм, ғәм уятҡандыр, тағы ла юғарыраҡ үрҙәр яуларлыҡ ҡанаттар үҫтергәндер. Телебеҙҙең киләсәген уйлап, Ишембайға килгән тап ошо бәйгеселәрҙе киләсәктә Өфөлә үтәсәк XI cиныф уҡыусыларының олимпиадаһы еңеүселәре итеп тә күрербеҙ әле!
«Һау бул, олимпиада – 2018! Осрашҡанға тиклем, олимпиада – 2019!» – тип хушлашты алыҫ араларҙы яҡын итеп Ишембайға килгән илһөйәр, телһөйәр уҡыусылар.
Олимпиада үткәрелгәс, әлбиттә, еңеүселәре лә була. Шулай итеп, милли мәктәптәрҙә уҡыған VII синыфтар араһында Ғафури районының Красноусолдағы башҡорт интернат-гимназияһы уҡыусыһы Гөлнур Ибәтуллина I урын алһа, һигеҙенселәр араһында Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге башҡорт интернат-гимназияһы уҡыусыһы Илүзә Алтынсурина иң-иңе булды. Башҡорт телен урыҫ мәктәптәрендә туған тел булараҡ өйрәнгән VII синыф уҡыусылары араһында I урынды Әбйәлил районының Асҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназия уҡыусыһы Света Килмөхәмәтова яуланы, ә һигеҙенселәр араһында – Рушан Ғәйнуллин. Был егет – Ишембай ҡалаһындағы Рәсәй Геройы Александр Достовалов исемендәге башҡорт кадет корпусы тәрбиәләнеүсеһе.
Яҡташыбыҙ Рәйсә Абдрахман ҡыҙы Күзбәкова Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән күп уҡыусыларға Рәхмәт хаттары ла тапшырҙы.
Гөлсәсәк ШӘРИПОВА, йәш хәбәрсе.
Ишембай ҡалаһы, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге2-се башҡорт интернат-гимназияһы.


title: Йәншишмә

maintext:
Билдәле яҙыусы, драматург Наил Ғәйетбай Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арналған «Бабич» романын тамамланы. Һеҙгә ошо әҫәрҙән өҙөк тәҡдим итәбеҙ. Роман тулыһынса «Ағиҙел» журналының быйылғы 6-сы һанында баҫыла башлай.
Өҙөктә ҡаҙаҡтарҙың Бабичты урлап, баҙға бикләп ҡуйыуҙары хаҡында бәйән ителә.
Романдан өҙөк
Дөм-ҡараңғылыҡта, бигерәк тә ауыр хәлдән ҡотолоу сараһын белмәгәндә, башҡа төрлө уйҙар килә. Иң тәүгеләрҙең береһе – ҡасандыр ул бит яңғыҙы хәҙерге кеүек дөм-ҡараңғыла тороп ҡалғайны! Ҡасан? Иҫкә төштө! Шәйехзада ун ике-ун өс йәш тирәһендә үҙ-үҙен ошондай хәлгә ҡуйғайны – баҙға бикләнгәйне!
Бөтәһе лә атаһының уйынсыҡ-театр һатып алыуынан башланды, буғай. Юҡ-юҡ, хатта унан алдараҡ! Атаһы менән Өфөгә барғанда «Сайяр» театрының тамашаһын ҡарағайны улар. Ун йәшлек Шәйехзадаға ҡалҡыу урында (аҙаҡ уның сәхнә тип аталғанлығын белде) ағай-апайҙарҙың әкиәттәге кеүек ҡайғырыу-борсолоуҙары, төрлө ҡаршылыҡ-кәртәләрҙе үтеп, изгелектең яуызлыҡты еңеүе өсөн көрәшеү-һуғышыуҙары ныҡ тәьҫир итте. Ауылға ҡайтҡас, Шәйехзада күрше малай, ҡыҙҙарын йыйып, әкиәттәге батырҙар кеүек, театрҙағы ағайҙарға оҡшатып, уйнап ҡараны. Был балаларға оҡшаны. Ололар ҙа күрҙе малайҙарҙың ҡыланыуын. Бигерәк тә оло өләсәйҙәр, олатайҙар ҡыҙыҡһынып ҡараны Шәйехзаданың Аҡъял батыр булып Дейеүҙең башын өҙә сабыуын. Әммә улар, балалар кеүек бөтә был уйынды ысынға алып, тын алырға онотоп, батырҙың яҙмышы өсөн ҡурҡып ултырманы, йөҙҙәренән кәмһетеүле көлөмһөрәү юйылманы, сөнки күҙ алдарында Дейеүҙе түгел, ә Шәйехзаданың ҡыланыуын ғына күрҙе. Шул саҡта малайҙа әкиәттәге кешеләрҙе үҙ кейемдәрендә түгел, ә тегеләргә оҡшатып кейендерергә кәрәк, тигән уй тыуҙы. Ләкин тәү мәл нимәһе менәндер был алым тамашаны ҡараусыларҙа фәҡәт көлкө тыуҙыра ине. Ҡурҡыныс күренеште күрһәтергә йыйыналар, ә ҡарап ултырыусылар дейеү булып кейенгән Шәйехзаданы күреп, көлөргә тотона. Ә был бар тамашаның мәғәнәһен юҡҡа сығара. Ниңә ауыҙ йыралар? Шәйехзада аңлай алмай. Шул уҡ хәл ҡыҙ булып уйнарға тура килгәндә лә ҡабатланды. Әсәһе лә ҡарағайны ул әкиәтте.
– Һин ҡыҙға ла, дейеүгә лә оҡшамағанһың, – тигәйне әсәһе. – Шуға көләләр.
Ошонан һуң Шәйехзада әкиәттә кеше йәки йәнлек булып кейенер булһа, тәүҙә әсәһенә күрһәтер ине.
Әммә ул һәр саҡ:
– Ҡыҙыҡ кейенгәнһең, – ти. – Тик һин икәнең беленә.
Ә Шәйехзаданың ҡарап ултырыусылар танымаҫлыҡ булып үҙгәргеһе килә. Шул саҡ шомло сәхнәлә ул килеп күренгәс тә көлөп ебәрмәҫтәр, ә әкиәт батыры өсөн ҡурҡып ҡалырҙар һымаҡ.
Нисек кенә кейенһә лә, һис тә үҙен ысын ҡыҙға йәки ысын дейеүгә оҡшатмағас, әсәйем ҡыҙ булып кейенәсәгемде алдан белгәнгә ышанмай, тигән фекергә килеп, әйтеп тә тормайынса уның алдында ҡыҙ йәки шайтан булып ҡыланырға итте.
Тәүҙә Шәйехзада әсәһе алдына ят ҡыҙ ҡиәфәтендә күренәсәк ул! Ауылдың теге осонда йәшәгән Сафуандарҙа уның апаһының күлдәк-кәзәкәйен кейҙе, битен ағартыу өсөн май һөрттө, ҡаштарын ҡыйғысланы, шуға ҡарамай яулығын маңлайына төшөрөбөрәк, сикәләрен ҡаплабыраҡ ябынды. Шунан Сафуан менән апаһы Хәҙисә алдында ҡыҙҙар кеүек ҡыланып, хатта юрамал арттырып ебәреп, уларҙың эсен ҡатырҙы.
– Көҙгөм ҡайҙа? – тип ҡыҙҙар кеүек ваҡ-ваҡ атлап көҙгөһөн эҙләгән булды, уны таба алмағас, бер тоҡ аҡсаһын юғалтҡандай, ауыр ҡайғыға ҡалды. – Көҙгөм! Юҡ! Урлағандар! Үлтерҙеләр! Нисек йәшәйем мин хәҙер көҙгөһөҙ? Теге ҡороғор Хәҙисә урлағандыр әле! Кисә күҙе секерәйеп, көҙгөмдән күҙен алмай ине. Шул! Шул сәлдергән! Гел минең әйберемә ҡыҙыға! Көнсөлбикә! Эргәмә Иштимер килһә, үлә инде көнләшеүҙән, үлә! Иштимергә кейәүгә сыҡмаҡсы! Бына һиңә Иштимер! Бына! Мин сығам уға! Ошондай билем, ошондай һыным булғанда ҡараймы ни Хәҙисәгә Иштимер!
Сафуан менән Хәҙисәнең һыны ҡатты, урындыҡҡа тәгәрәп ятып көлдөләр. Шулай ҙа әсәһе алдында йыуаш ҡыҙҙы уйнарға итте.
Үҙ өйҙәренә барып еткәндә урам аша йәшәгән Мәрйәм тап булды. Ул Шәйехзаданы таныманы, таныш түгел ҡыҙҙың бик оялсан булыуына аптырай биреберәк ҡарап торҙо ла:
– Һин кем? Исемең нисек? – тип һораны.
– Миңлебибиәсмәхаятбикә, – тигәс, ғәжәпләнеүе тағы ла арта төштө.
Бергәләп өйгә инделәр. Шәйехзаданың әсәһе ҡаҙан тирәһендә булыша ине.
– Ә-ә, Мәрйәм икән! – тине ул күрше ҡыҙҙы күргәс. – Әйҙә, үт, үт! Ә быныһы кем ҡыҙы?
Оялышынан ни эшләргә белмәйенсә бармағын ауыҙына ҡабып, башын эйеп торған таныш түгел ҡыҙға Сәжиҙә абыстай аптырап ҡараны.
Шәйехзада тартынсыҡ ҡыҙ булып, килештереү өсөн ни эшләргә белмәгән булып ҡылана, аяҡтарын алмаштырып баҫа, йә бер бармағын, йә икенсе бармағын ауыҙына ҡаба, йөҙөн күтәрә алмай.
– Ни йомош менән килдең? Исемең кем? – тип һораны ла Сәжиҙә абыстай, ҡыҙҙы бик йәлләп эргәһенә килде.
– Исемем – Миңлебибиәсмәхаятбикә, – тине Шәйехзада тауышын ҡыҙҙарҙыҡына оҡшатып.
– Исемең бик матур икән, – тигән булды Сәжиҙә абыстай. – Кемдең ҡыҙы һуң һин?
– Әсәйемдең ҡыҙы инде мин, – Шәйехзада иҫәрерәк ҡыҙҙы уйнауын дауам итте. – Абыстай, һине бәлешкә саҡырырға килдем. Әсәйем ебәрҙе. Бәлешебеҙ шундай тәмле булған. Уны әсәйем йыуан абыстайҙар өсөн бешерҙе. Күп итеп тоҙ һалып!
Шәйехзаданың «йыуан абыстайҙар өсөн күп итеп тоҙ һалып бешерҙе» тиеүенә бөтөнләй иғтибар итмәйенсә, әсәһе менән Мәрйәм һаман оялсан ҡыҙҙың кем балаһы булыуын белергә тырыша ине.
Шәйехзада иҫәрерәк ҡыҙ кеүек һаман юҡ-бар һөйләүен белде.
– Үрге ос Майшәкәрҙең ҡыҙы мин.
– Ниндәй Майшәкәр?
– Һуң беҙҙең һыйырҙың ҡойроғо юҡ. Күргәнегеҙ юҡмы ни?
– Ҡойроғо юҡ? Нимә булған һуң ҡойроғона?
– Әсәйем сабып өҙҙө. Һауғанда биткә һуға.
Әсәһе менән Мәрйәм һаман да үрге ос Майшәкәрҙең кем икәнлеген белә алмай, сөнки ундай ҡатын ысынында иһә ауылда юҡ – барыһы тик Шәйехзаданың уйҙырмаһы. Тегеләрҙе тамам аптыратыу өсөн тағы ла шаҡ ҡатырлыҡ нәмәләр уйлап сығара башланы.
– Атыбыҙҙың мөгөҙө бар! Бөтә ауыл килеп ҡарай. Һеҙ күрмәнегеҙме ни? – Шәйехзада юрамал булмаҫтай нәмәләр һөйләй. Шулай итһә, бәлки, уның һис тә ҡыҙ түгел, ә шаярып кейенгән Шәйехзада икәнлеген һиҙерҙәр.
Юҡ, һиҙмәнеләр! Шәйехзада тағы байтаҡ юҡ-бар һөйләп аптыратты әсәһе менән Мәрйәмде. Ҡапыл ҡыҙҙың күлдәктәрен сисә башлауын күреп, ҡурҡып киткәйнеләр, тегенең Шәйехзадаға әүерелеүенә шаҡ ҡаттылар. Шунан үҙҙәренең быны һиҙенмәүҙәренә, Миңлебибиәсмәхаятбикәнең иҫәр һүҙҙәренә ышаныуҙарына көлөргә тотондолар.
Шәйехзаданың ҡыҙ булып кейенеүе ана шулай мәҙәк килеп сыҡты.
Ә бына шайтанға әүерелеүе бигүк көлкө тыуҙырманы. Шәйехзада үҙенең танымаҫлыҡ булып үҙгәрә алыуына ышанһа ла, алдан уйлап ҡуйғас, иҫкәртеп тормайынса шайтан рәүешендә лә күренергә итте.
Шайтан таныш түгел ҡыҙ кеүек урамдан инмәй бит инде. Ул баҙҙан килеп сығасаҡ!
Шәйехзада бер кемгә лә әйтмәйенсә шайтанға кәрәкле кейем-һалымды баҙға ташыны. Атаһының эш менән волосҡа юлланғанын, әсәһенең ҡунаҡҡа киткән мәлен көтөп алды. Үҙе күҙ алдына килтереүенсә, шайтандың ҡул-аяҡтары кәзә тояҡтарына оҡшарға тейеш. Ҡиәфәтенең ҡалған яҡтарын да шул хайуандыҡынан алырға булды Шәйехзада – ҡойроғон, мөгөҙҙәрен, тиреһен. Һаҡал-мыйығын ат ҡойроғонан эшләһә лә, кәзәнекенә оҡшатты. Иҫке кәпәсен ике урындан тишеп, кәзә мөгөҙҙәрен беркетте, һарыҡ тиреһе ябынды. Баҙға алып төшкән май шәм яҡтылығында үҙен көҙгөлә күргәйне, ҡурҡып китте. Шунан туғандарына, әсәһенә нисек тәьҫир итәсәген күҙ алдына килтереп, шарҡылдап көлөргә тотондо.
Кейенеп бөтөп, һаҡал-мыйыҡтарын йәбештергәс, башына мөгөҙлө кәпәсен кейеп, битен ҡором менән буяғас, шәмде һүндерҙе лә әсәһенең ҡайтҡанлығын көтә башланы.
Ана шул мәлдә, бына әле Дүсәнбайҙа баҙға бикләнгән кеүек, бер үҙе дөм ҡараңғылыҡ эсендә тороп ҡалғайны. Үҙенә барлығы ун бер-ун ике йәш тирәһе булғанғамы икән, бер мәл ҡурҡыуҙан йөрәге дарҫлап тибә башланы. Хәҙер эргәһенә ысын шайтан килеп сығыр ҙа йә ҡытыҡларға, йә туҡмарға тотонор һымаҡ ине.
Ярай әле шул ваҡытта, шомло тынлыҡты боҙоп, туғандары баҙ өҫтөндәге бүлмәгә инеп, шаяра-баҫтырышырға тотондо, шунда ғына малай бер аҙ тынысланғандай итте. Бындай шау-шыуҙа ысын шайтан Шәйехзада янына килә алмаҫ кеүек.
Әммә барыбер ҡараңғылыҡта ултырыу ҡыйын – ҡурҡыта, башҡа төрлө шомло уйҙар килә, төрлө әкиәттәрҙәге йәки төнөн ат ҡарағанда бабайҙар һөйләгән ҡот осҡос ваҡиғалар иҫкә төшөп, йөрәкте дарҫлап типтерә. Шәмде яндырһа, был тиклем ҡурҡыныс булмаҫ ине, тик ярамай, иҙән ярығынан яҡтылыҡты туғандары күреп ҡалыуы бар. Улар баҙҙы аса башлар һәм Шәйехзада әҙерләгән тамаша юҡҡа сығыр.
Бер мәл әсәһе ҡайтып инде, балаларға ҡунаҡтан алып ҡайтҡан күстәнәстәрен өләшә башланы. Ваҡыт!
Шәйехзада баҙҙың ишеген ипләп кенә асты ла яртылаш сыҡҡас, ҡалын тауыш менән:
– Кем шайтан саҡырҙы? Кем? Мин килдем! – тип өндәште.
Баҙҙан күтәрелеп килгән ҡурҡыныс йәнлекте күреү менән балалар шарылдашып, бүлмәнән сығып ҡасты. Ә әсәһе бында ҡалды. Ул ҡурҡманы, ҡаршыһында ысын шайтан тороуона ла ышанманы һымаҡ. Шуға Шәйехзада мөмкин тиклем ҡурҡыныс булып күренеү өсөн ике ҡулын өҫкә күтәреп, эт кеүек ырылданы ла уға яҡынлаша башланы. Шунда ғына малай әсәһенең күҙҙәре ҡурҡыуҙан ҙур асылғанлығын, йөҙө ап-аҡ булғанлығын, ҡулдарының әкрен генә ҡалтырауын күрҙе лә ҡурҡып китте. Үҙенең арттырып ебәргәнлеген аңланы ул шунда уҡ. Тик һуң ине, Сәжиҙә абыстай тауышһыҙ-ниһеҙ урындыҡҡа ауҙы.
Тәүҙә әсәһе шаярып ҡурҡҡан булып ҡыланалыр, тип уйлағайны малай. Әммә эргәһенә йүгереп барғас, уның күҙҙәре йомоҡ икәнлеген, ҡулдарының һәлберәп төшкәнлеген, йыш-йыш тын алғанлығын күрҙе.
Шәйехзаданың ҡото осто. Ул ни эшләргә белмәйенсә:
– Әсәй! Әсәй! – тип улай-былай йүгерҙе. Шунан әсәһе күҙен асһа ла, уны ошо ҡиәфәттә күрһә, йәнә иҫен юғалтасағын аңлап, тиҙ генә мөгөҙлө кәпәсен ситкә ырғытты, өҫтөндәге – тирене, аяҡ-ҡулдарындағы тояҡтарҙы сисеп ташланы. Әсәһенә нисек ярҙам итергә белмәй торғанда атаһы ҡайтып инмәһә, был хәл нисек осланыр ине – билдәһеҙ. Аталары тәүҙә әсәнең битенә һыу һирпте. Ул да ярҙам итмәгәс, әллә ҡайҙан нишатыр килтереп еҫкәтте. Шунда ғына Сәжиҙә абыстай күҙҙәрен асты, әммә көнө буйы тиерлек хәле бөтөп, урынынан тора алманы.
Эй, эләкте лә һуң Шәйехзадаға атаһынан был шаярыуы өсөн! Ошоғаса улының төрлө шуҡлыҡтарына ул күҙ йомоп ҡарай ине, һис тә булмаһа: «Улай ярамай, улым», – тиеү менән сикләнә ине. Был юлы бик ҡаты итеп әрләп ташланы, мулла булып шаярып, намаҙ уҡыуҙарын, бабай кеүек кейенеп, әбейҙәрҙе ҡурҡытыуын иҫенә төшөрҙө, әсәһенең һаулығы сибек икәнлеген әйтеп, йөрәге шартлап ҡуйһа, ни эшләр инең, тип ҡурҡытты, башҡаса улай йөҙ алмаштырып, кешеләрҙе аптыратыуҙан ҡәтғи рәүештә тыйҙы.
«Шул тиклем шайтанға оҡшаған инемме ни?» – тип аҙаҡ әсәһенән бик һорағыһы килһә лә, Шәйехзада тыйылды, ныҡ ҡурҡытыуы өсөн уңайһыҙ ине малайға.
Ошо хәлдән һуң тамашалар күрһәтеүҙән тыйылып торҙо ул. Атаһына тыңлауһыҙ бала булып күренгеһе килмәне. Әммә малайҙарҙың, айырыуса ҡыҙҙарҙың: «Ҡасан ҡыҙыҡ күрһәтәһең?» – тип ураған һайын һорауҙары, бигерәк тә берәй тамаша яһап, дуҫ-иштәрен ҡыуандырыу теләге, үҙенең дә сит-ят кеше һымаҡ ҡыланып көлдөрөргә ынтылышы тынғылыҡ бирмәне. Шәйехзада нисек итеп ошо ниәтен бойомға ашырыу хаҡында уйларға тотондо.
Ауылда йыш ҡына төрлө ҡыҙыҡ-мәҙәк хәлдәр ураған һайын булып тора. Шәйехзада, ғәҙәттә, шул турала тиҙ генә таҡмаҡ сығара, ул «һә» тигәнсә халыҡ араһында тарала. Тәү мәл был әсе телле төртмәле йырҙарҙың кемдең ауыҙынан беренсе булып сыҡҡанын белмәй аптыранылар. Әммә бөтә бәләнең төрлө һорау-өндәүгә шиғри юлдар менән яуап бирергә әүәҫ Шәйехзадала икәнлеген тиҙ төшөндөләр. Үҙҙәренә тоҙло-боросло таҡмаҡ эләккән өсөн килеп Шәйехзадаға йоҙроҡ күрһәтеүселәр ҙә булды, атаһына инеп: «Тый шул малайыңды!» – тип әйтеүселәр ҙә табылды.
Дауамы бар.


title: Бүләген Хәмитовҡа тапшырған

maintext:
Һәр кемгә лә бындай бәхет тәтемәй шул. Ә бына Ринал Низамовҡа үҙенең баҫҡан сувенир-быймаһын республика Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа бүләк итеү ҡыуанысы эләккән. 2015 йылда район һабантуйында булған ваҡиғаны әле лә яҡшы хәтерләй ул.
Раевкалағы 2-се мәктәптең IV «Б» синыфында ғына уҡыуына ҡарамаҫтан, Ринал кейеҙ баҫыуҙың бөтә серҙәрен белә. Алты йәштән Пионерҙар йортондағы «Мини-кейеҙ» түңәрәгендә шөғөлләнгән малай оҫтарғандан-оҫтара бара. Район, республика кимәлендәге бәйгеләрҙә ҡатнашып, эштәре менән призлы урындар ҙа яулай.
Ул быйма баҫыусы һөнәрен бик һәйбәт үҙләштергән. Нимә һораһаң да, төплө итеп яуап бирә.
– Тәүҙә үҙебеҙгә кәрәкле өлгө эшләп алабыҙ. Йөндөң ултырғанын иҫәпкә алып, ул саҡ ҡына ҙурыраҡ булырға тейеш. Шунан инде ҡутырыҡлы плёнка өҫтөнә урынлаштырып, йөндө тәүҙә – буйға, шунан арҡырыға 3 – 4 ҡатлам һалып сығабыҙ. Был эште тамамлағас, өҫтөнә сетка ябабыҙ. Артабан уҡлау ҡулланып, һыулы баҫыу ысулы менән баҫа башлаһаҡ та була. 5 – 10 минуттан һуң икенсе яғын әйләндереп, 3 – 4 ҡатлам йөн һалып, шул уҡ эште ҡабатлайбыҙ. Тик бының менән генә эш бөтмәй әле. Баҫыуға оҙаҡ ваҡыт китә.
Сувенир-быймабыҙ әҙер булғас, уртаһынан ғына ҡырҡабыҙ. Бына шулай бер пары әҙер. Уны ҡоро баҫыу ысулы менән биҙәп тә ҡуйырға мөмкин, – ти йәш быйма оҫтаһы, эш серен аңлатып.
Г. РАМАҘАНОВА.
Әлшәй районы.