sou · H4B344 · 2016-06-20 00:00:00 — E komisionosko dikhlimo ke hodj sar o ekonomicko žutori ulaven opre sikavel ke hodj si so keren ando cilo hodj te vazden e themesko žutori e organizaciovonge. Andakodo trubujas so den e love e raja te denle ando misiono hodj te dikhen perdal sar šaj keren butji kade so žutij te baráren o opreulajimo pe e aktivi- tetongožutorimo pe e organizaciovura. O komisiono rekomendálij e regeringoske ke andi kontinuerligno butji hodj te keren ek stratégia pe e romengo inkluderingo te dikhen pe e rajipe kas si misiono te denle majbut žutori. E Läns- tyrelsos ando Stockholmosko län sas ek khetánutno funktiono taj šaj si ká kado rajipe tapastala so o regeringo trubujas te dikhel so šaj pasolijas láše aktoroske so šaj del žutori taj te kidel khetáne e rajenge butja e antiziganizmoske elene. Publick servizosko beršeskoredovizningo sikavel ke hodj e regeringosko amicija po programoskobudo pi šib te baráren majbut či reslas. Hiába o situaciovo intreso kerdas o Granskning- nemndo, nas báro parujimo. gindome rekomendalij o komisiono e regeringos hodj te dikhel ketji vrámaj pi šib ando public serivicesko bolago SVT, SR taj UR sile ando cilo hodj te keren ek eventuelno revidálimo pa e sikajimaskomuklimo so avela. O regeringo das te dikhen i minoritetickopolitika. O komisiono mišto lel o iniciativo taj dikhel ke hodj ande kecavo perdal dikhimo si pušimata taj dikhimata taj sanktionura. inke o komisiono phenel ke kecavo perdal dikhimo trubujas te dikhel perdal sar šaj keren te aven čáče e minoritetongečačimata so si ávra khatar o forvaltningsomrodeto (förvaltningsområdet) taj sar o khetánutnotanáči taj dialogura šaj zurárenas. Lenstirelso ando leno das nadulmut andi misia te bujháren ávri o khetánutni butji taj te kidel khetáne i butji so si pa e citizenura ando EU/EES so si feri pek vráma ando Švedo. Komi- siono ánglexutjilel te o misiono avla khatar ek čačimaskoprerspektivo. O palunimo si ke o komisiono dikhel ke sar o generelno debato pa a grupako čačimata inkrelpe ka o manglipe tordjáren ke naj slobodo te koldulin (tiggeri) ”noltoleranco” taj sigo efektivno ávri šudimata (avhysningar). gindimo rekomendálij o komisiono ke hodj o regeringo te kezdij ek butji hodj te šol ek centro pe e romenge pušimata. O centro trubujas te kerel ek butji hodj te sitjárel pa o antiziganizmo taj pa kadaleske konzekvenci. Àvera misionura e centroske trubujas te aven te dikhel, te lel sáma taj te ginel ávri soske inzacura e aktorura kerde kas si butji hodj te tordjáren téle o antiziganizmo taj vi te den idéva so šaj keren. Majdur trubujas o centro vi te kerel aktivitetura soske si o cilo hodj te zurárel i kultura taj i šib. E centros trubujas te avel misiono hodj te del tanáči (råd) taj žutori e romen ke hodj ká te boldenpe anda penge čačimata. E centros tena avel sámalinimaskomisiono (tillsynuppdrag). O centro trubujas te avel ek themesko nemdosko forma, ká e rom mišto si reprezentálime. O gindimo del telunimo e regeringos hodj te kerel majdur butji kadala pušimatosa ando pašutno dialogo taj khetánutni butji e romenca. Resumo (kalderaš) E komisia sas todini katar o guvermento te keren jekh zurali buči kontra po antiziganismo thaj te vorton o hulajimos kai si maškar o grupo thaj o gav. O antiziganismo si o mai baro rasismo pe le rom. E komisia todas ande jekh than jekh specialno grupo kai si mai but rom andre, kado sas musai te anklen le buča sar kai trubun pala o gindo thaj o porinčimos katar le rom. Thaj opral pa kado la komisionaki buči sas phiradi pala so avilas avri ande consultariska čidimata thaj ando vorbimos maskarpe kai sas kerdo bute romentsa. E buči gelas avri pe kado ke katar o žanglimos pa antiziganismo thaj anda pharimos pe le romengo trajo thaj situatsia trajoski kadalasa te šai miškin le ženen kai si responable te šai keren jekh mai žuvindi buči kontra pe diskriminatsia kai petsin le rom ando Svedo. komisia sas vi kača buči te lel sama thaj te dikhel so zjal avri kadala bučasa thaj te šuven ande jehk than so von dikhle ande kadala vremi thaj soski buči kerde kadala but fialuri aktoruri pa pušimos anda registratsia le romengi pala lengo etnisiteto. O rapporto Registratsia pala etnisiteto, patrin 5, phenel sar e komisia kerdas kadia buči. Thaj e komisia vi sas thodini katar o guvermento te len angle thaj te respin jekh materialo kai si anda e parni kniška kai mothol pa nasulimos thaj čorimos so nakhle le rom ande le berš -1900 šela, Kadia tuniarko nasul historia – Parnikniška pa nasulimos thaj čorimos so nakhle le rom ande le berš 1900-šela (Ds 2014:8). E komisia kerda peski buči so saste kerel ankalade thaj respisarde la skolakikniška Antiziganismo ando Svedo – pa nasulimos thaj čorimos pel rom tela le berš 1900-šela thaj vi adjes, thaj vi jekh kniška le sičaritoronge. Jekh importanto kothor anda kadia buči sas, te sikavas so si e vorba antiziganismo thaj so kamel te snačil thaj so kerdjol anda le romenge čačimata. Pala kado gor ankalada e komisia jekh ramomos, putherde rapporturi, kerda reactiona pe djeli kai prinžardjolas ke sas antiziganismo, mukle avri ramomos pe la komisiaki weboski rig thaj ramosarde debattoske artikuli. Sa kadale buča sas len jekh važno gor te zjan kontra po antiziganismo kai thonpe angla le romengo drom. Lengi motivatsia katar la komisiako dikhimos ke o antiziga- nismo si ”legitivno” maškar but žene ando Svedo. peravas kadi čori buči musai sas te avas mai aktivno thaj te thas partia ka le romengo čačipe. E komisia mukhel jekh gindo uni rekomendatsi kai o guver- mento. Von len thaj dikhen o agor ande la komisiaki buči te šai len sama o panglo divano numa von ande kado panglo divano dikhle ke nai vorta phirajimos thaj jekh buči kai zjal angle ande politika vai katar kaver aktoruri. čačimasa te kerdjol jekh zurali buči kontra po antiziganismo trubun uni djeli po than thodine. O guvermento trubul mai jazno sar adjes te uzil peski phutaria thaj le djeli kai trubun kerde kana le romen den po lažav thaj či den le romen penge čačimata kado trubul te getol. Te šai avel len zor ande kadia djela musai o guvermento ande peski buči te thol po than ke e buči trubul te avel kerdi katar le rom thaj lengo dikhimos. pleznaimos musai te avel kado andre E situatsia pa le romenge čačimata si serio. O antiziganismo kerel ta rimonpe le romenge posibilita te aven jekh kothor anda stuktura kai si thaj e diskriminatsia kerel ta či den le romen khera, educatsia, buča, socialo thaj žutimos nasvalimasko. E situatsia sikavel ke le djeli kai sas kerde zji akana, či kerde dosta efekto te vortolpe e diskrimi- natsia thaj o stramo kai kana godi xan le rom. Dičolpe kado pala le but puri kai keren le rom kana si stramime thaj e diskriminatsia nakhel kadia vušoro thaj konik či haliaren kerdjon khore thaj či dikhen če serio djela si kado so nakhen le rom. O antiziganismo si jekh buči kai zjal angle (pujil), kado šai dikhas vi pala so kerde le rajbare ando kai kerde registratsia pe le rom thaj pa o putherdo debatto pa amare rom anda EU. E komisia ramol ke sa jekh kerdjila jekh djela ke mai but žene žanen pa anti - ziganismo thaj si jekh pleznaimos ke dikhen so kerel kadia djela le romentsa thaj lenge čačimata. O pleznaimos musai te sikadjol ande le buča kai keren te ašadjon le stramimata. Važno si te kerdjon buča kai sikaven ke o them jazno durion thaj len responsablite katar o antiziganismo kai del pe amare rom. Kado durimos te šai kerel jekh fundamento pe mai angle trubul vi te kerdjon garantiji pa so trubul kerdo te šai ašadjon te mai kerdjol Pala kado si kai e komisia propozil ka o ministro le themsko ke trubul te peske jekh officialno jertipe pala le nasul djeli kai kerde le romenge. O jertimos dičola ke si čačo kana vi kerdjola vazdine buča kai šai ašaven le stramimata pa le romenge čačimata. Jekh djela kai šai kerel o manuš te na mai zjal angle kadia djela so kerdjila si te sikadjol le Svedosko antiziganismo historia thaj le romengi hostoria thaj te aven vi le rom vazdine. kudo kerel e komisia jekh prepositsia ka guvermento te šai keren te zjal katar godi la skolakikniška thaj e parnikniška thaj pala sar maladjola pe vi te šai keren jekh rig ando gindo (memoria) thaj memoriake djesa. Naprimer trubulas o 2 te avel djindo sar jekh prazniko pala o holocost le romengo. Si but anava gavenge kai sikaven o antiziganismo. E komisia pro- pozil ka guvermento te thol jekh investitsia kai si la e buči te rodel pe mai angle te dikhen so keren kadale anaventsa kai si kai uni gava. Vi le rom trubun te aven ande kadia buči thaj te avel len vorba thaj mandato. E registratsia kai kerde le rajbare ando kerda jekh bari nasul buči rimosarde zurales le romen thaj lengo pačamos mai dur te šai vazden peske čačimata thaj vi mai barilo o hulajimos maškar le rom thaj le gazje. O guvermento trubul te dikhel le pušimata kai mai ašile le romen pa kado registro te den le romen jekh čačo atveto. O protectiono krisako pe kadi registratsia pala etniko fundamento trubul pale te dikhen vorta te na mai kerdjol pale. Krisake processuri keren jekh lašo effekto napročin o antiziga- nismo thaj te sičon le mai but žene. Kadale grundosa trubul o guvermento te keren variso te šai lel pe ande djela o diskrimeneringombudsman (o agento pe diskriminatsia) te šai mai but sar mai anglal te dikhen vorta le puri pa diskriminatsia kai aven andre te šai aven zumade ande kris. Sa kadia trubul o guvermento te len sama te si ke le rajbare keren vorta peski buči kana aven andre puri pa diskriminatsia te roden ande djela thaj vi te zjal zji kai kris te trubula. Kadala autoritoria trubul te zuriaren peski buči kaste te aven mai zurale aktoruri kontra pe stramimata. des tu gindo pa processo le krisengo trubul o protokollo 12 ando Europakokonventiona thaj jekh kothor thodino ando protokollo ka FN-konventiona pa ekonomiko, socialno thaj kulturako čačipe te avel pečatasa. E komisia dikhel vi positivno pe buči kai mekhel o guveremento te kerjol jekh themesko independante organisastia pe manušenge čačimata te šai aven vazdine thaj thon kintari pe vorba ke važno si te lel pe kadia buči sar mai sigo. Le romengi experiansa pa diskriminatsia thaj le xantsi čačimata ando Svedo našti te pandavel o manuš le jakha so kerdjo ande kaver riga ande . Te šai kerel o manuš jekh mai effektivno buči kontra o antiziganismo ande haliarel e komisia ke trubul o guvermento te kerel buči pe kudo te šai thon jekh representanto ando EU kai si les materialo thaj slobodia te šai thol ande jekh than thaj te gribin e uniona te keren buči pe le romenge čačimata. Drom bučako kontra o antiziganismo E komisia kamel te thol kintari če importanto si o guvermento te kerel jekh buči kai zjal pe kudo te sikaven jazno e buči kontra o antiziganismo. E komisia rekomendil ka guvermento ande pesko dirigimos pa themske administrivno autorita te thon kintari pe buča kai zjan kontra po antiziganismo. Kado kerel pe ando jazno phiraimos administratno pa so o guvermento kamen te zjal avri pa buči kontra o antiziganismo thaj trubul kana godi te zjal angle thaj te len sama so zjal pa kado, atunči šai zjal kado avri po mištimos thaj anklel avri jekh lašo materialo kai šai dikhel pe sar zjal e buči. Kasaviatar buči šai kerel le autoritoria mai but te durion ande peski buči thaj te den rapporturi pa e buči kai si lako dikhimos kontra o antiziganismo. E kumpania thaj laki kondisionuri sas kana godi jekh pušimos kana e komisia kerelas divano le romentsa. Kadala dikhimata kai sas thodine anglal si pa e kumpania thaj lengi posibilita te šai den ando gor peske kondisionontsa thaj vi te aven mišto hulado o žutimos pe organisastia. E komisia sikada sar o žutimos lovengo sas hulado thaj šai dikhen ke si dosta materialo ke trubul mai but žutimos pe organisastia. Opral pa kado trubul kudola autoritoria kai den o žutimos te thon le pe kudo te dikhen mai mišto peski buči kaste šai vazdel pe o žutimos kai si pe sama ande buči pe le romengi organisastia. E komisia rekomendil o guvermento pe mai angle ande kadia buči te keren strategia ande le romengi inkludatsia thaj te dikhen sar le autoritoria šai den mai but žutimos. But anda le autoritoria kai si lenge dino stratetgi roden jekh forum kai šai hulaven jekh avresa laše experiansuri. O länsstyrelse (guvernosko komité) ando Stockholmo sas len jekh funktiona pangli kai šai avel jekh experiansa kai kudo autoritori kai o guvermento trubul te haznil kana si jekh malado aktoro kai šai avel pe jekh žutimos thaj te čidel ande jekh than le autoritoria pe buči kontra o antiziganismo. O Public service-bolago sikavel ande peski redovisia ke o guvermentosko dikhimos kai kamenas te thon programuri pe šib mai but či kerdjila. Makar ke e situatsia sas phendi ka , sa jekh či dičolas ke vortonde o bajo. E komisia kerel jekh rekomendatsia ka o guvermento ke trubul mišto te len sama sodi vriama den programuri pe šib ando public servicebolag , SR thaj UR kudole goresa te keren jekh parujimos pa slobodija le sikhajimaski pe kaver data. O guvermento sikada jekh dikhimos opral katar minoritiski- politika. E komisia primil o initiativo thaj phenel ke važno si ke ande kado dikhimos si pušimata pa kontrollo thaj sanktioni. Opral pa kado phenel e komisia ke trubul ande kado dikhimos te avel andre kerde minoriteske čačimata avrial o administrativno riga thaj sar trubun le dialoguri ketane te zuriavon. O länsstyrelse (guvernosko komité) ando Stokholmo naj dumult kai line jekh buči te keren khetanipe thaj čidimos ande kudia buči pa membruri ando EU/EES-riga kai si katse ando Svedo pe jekh skurto vriama. E komisia vazden so si mai važno ande kadia buči te šai kerdjol avri anda jekh čačimasko dikhimos. O gor si katar la komisiako dikhimos pa sar trubul te avel o putherdo divano pa le gruppongo čacčpe kana den duma ke naj voja te pe droma, ”nolltolerans” thaj sigo, effektivno gunimata. E komisia rekomendil ke o guvermento len pe te keren jekh buči te thon jekh themesko centro pe pušimata. O centro trubul te avel phirado te spidel angle žanglimasko uštimos pa antiziganismo thaj so zjal avri anda kado. Kaver buča kai trubul te aven ando centro si te dikhen, te len sama thaj te dikhen so keren kudola aktoruri kai si lenge phendo te keren buči kontra o antiziganismo thaj vi te anen propozitsi pe malade laše djeli. Kado centro trubul vi te kerel buči pe kudo te kerdjon aktiviteturi kai zjan avri pe kudo te zuriavol e kultura thaj e šib. O centro trubul vi te del lašo consiljo thaj žutimos penge romenge te sikaven lenge kai te amboldenpe te šai peske čačimata. Kado centro či trubul te aven les kontrolanturi. O centro trubul te avel le themsko komité (statlig nämnd), kai si mai but rom andre. Kado gindo del fundamento ka guvermento te šai zjan angle ande buči pe kado pušimos ande paše dialoguri (divanori pangle) thaj pangli buči le romentsa. Sakhedin/Zaključko (arli) E komisijake dindža pe i buti tari vlada (radža) te khedel jek zor ko keribe buti premal o antiromanipe hem te našavkerel o napoverenje (bipakibe) so isi maškar o roma hem o društvo. O antiromanpe i jek specijalno rasistipe so doživinena o roma. I komisija sine kerdi tari jek asavki grupa so kerdža ola te ovel specijalno kori so o majoriteti sine roma, hem odova uticindža o ko preduslovija te kerel pe jek buti kori so ka ovel lejbethan hem odlučibe. Plus odova e komisijakiri buti sine pomožimi sar so sikavdža pe taro konsultiribe hem dialogija so sine taro but roma. Ki akaja buti sine planirimo, džanibaja bašo o antiromanipe hem oleskoro uticaj upro bute romengoro dživdibaskere preduslovija, te čhiven pe o odgovorno akterija te len jek buteder aktivno rolja ki buti premal o diskriminiribe hem o sakodivesutno rasistipe so doživinena o roma ko švedikano društvo. Ki Komisijakiri buti sine hem odova te pratinel o angledžajbe hem te khedel o kontrole hem merke so kerdže pe taro razna akterija keda i ko pučibe o registriribe e romen ki etnikani baza. O raporti Registriribe ki etnikani baza, (Registrering på etnisk grund), apendiks 5, haljovkerela sar i komisija sprovedindža pli buti. Plus odova e komisijake dindža pe i buti te ikalel hem te buvljarel jek matrijali bazirimo taro Parno ljil () kori so opisinela pe e romengiri phari situacija ko 19-to šelberšipe, I kali hem bipendžardi istorija – Parno ljil bašo peravibe hem ladžakeribe upro roma ko 19-to šelberšipe (Ds 2014:8). I Komisija kerdža akava kotor tari pli buti odolea so ikaldža hem buvljardža o školakoro ljil O antiromanipe ki Švedija - bašo peravibe hem ladžakeribe upro roma ko 19-to šelberšipe hem avdive plus odova kerdža pe jek ingaribaskoro ljil e sikavnenge (učitelenge). Jek važno kotor tari buti sine te sikavel pe soj o lafi antiromanipe hem savo baripe isi ole bašo romengere manušikane čačipa. Bašo akava cili ikaldža jek ljil, kerdža jek phravdo raporti, reagirindža ko asavke oviba kori so dičhola sine kaj o soskipe sine o antiromanipe, publicirindža hronike ko komisijakoro webbthan hem pisinddža debatikane artiklija. Akale aktivitetengoro generalno cili sine te terdžol pe protiv o antiroamanipaskere čhinaviba so kerena pe premal o roma. e komisijakoro dikhibe o antiromanipe i ”legitimno” maškar pherdo manšua ko švedikano društvo (sarinipe). te šaj te čhinavel pe akaja mostra mora sine te lel pe jek aktivno terdžojbe bašo romengoro manušikano čačipe (pravo). I komisija mukhela ko razmislibe disave rekomendacije (perporučibe) e vladake (radžake). i bazirime ke komisijakoro generalno zaključko (khedin) kaj generalno falinela jek ingaribe o buča hem kontinuiteti sar ki politika adžahar hem ko lejbe inicija- tiva taro razna akterija. te šaj čače te kerel pe buti prema o antiromanipe trebena te len pe disave merke. I vlada trebela te koristinel pohaljovde pli zor hem ple šajipa so isi olen ko raspolaganje te čhinavkeren o phagibe so kerela pe keda i ko pučibe o manušikane čačipa (pravija). te šaj te džal pe angle e bučaja tegani i vlada mora te sigurinkerel kaj ki butikeribe ko akava pole ka dikhel pe te ovel jek baro thanlejbe hem uticibe. E priznajbe mora te ovel jek soisin (sadržaj/sodržina) I situacija bašo manušikane čačipa i but seriozno phari. O antiromanipe uticinela upro pherdo romengoro šajipe te oven jek kotor taro akanutne strukture hem o diskriminiribe uticinela upro romengoro šajipe te len kher/stani, ko školujbe, ko bučakorokurko, socijalno servisi hem ko sastipaskoro hem nasvalipaskoro arakhibe. Akaja situacija sikavela kaj odola merke so kerdže pe dži akana na sine dovolno kaj te šaj te čhinaven pe o diskriminiribe hem o ladžakeribe so kerela pe upro roma. Odova dikhela pe hem keda o roma prijavinena mrzibaskoro phagibe (prekršaj) hem diskriminiribe, tegani odova nakhela bizo te dikhel pe upro odova sar so trebela hem na sikavela pe disavo haljovibe kaj odola prijave i seriozno hem kaj tane but roma so ovena ladžakerde hem čhivde ko asavke situacije. E antiromanipe isi jek kontinuiteti, odova dikhela pe hem ko odova sar kerdža pe buti ko Skonepolicijakoro registri hem ki phravdi debata bašo o čorole EU-dizarija (gradžanija). I komisija zabeležinela hem odova kaj kerdilo jek angledžajbe (napredok) kova sikavela kaj avdive isi jek bareder džanibe hem priznajbe bašo antiromanipaskoro uticibe keda i ko pučibe e romengoro šajipe te aven dži ko ple manušikane čačipa. akale priznajbaja mora te oven hem merke (buča) so ka čhinavkeren o ladžakeriba/phagiba. Važno i te len pe asavke merke so ka sikaven kaj o društvo haljovde lela odgovornost hem i protiv o antiromanipe so kerela pe premal o roma. te šaj akava naikeribe o antiromanipe te uticinel hem te kerel jek baza bašo o avutnipe (budučnost), rodela pe hem garancije kaj akala merke na ka mukhen te keren pe isto buča premal olende pale. Odoleske i komisija predložinela e phuvjakoro mini- steri te rodel oficialno izvinibe (jertibe) bašo o istorikane ladžakeribe/peravibe so kerdža pe upro o roma. O izvinibe šaj te ovel pakivalo (verodostojno) odova te kerdža pe sar jek kotar o buča so ka ingaren angle kaj te čhinaven o ladžakeribe/phagiba bašo manušikane čačipa. Jek čhani te čhinavel pe o pale ladž akeribe i o merke so ka sikavkeren e Švedijakiri antiromani istorija hem e romengiri istorija hem lejbethan ko javera aspektija. Odoleske i komisija predložinela e vladake te sigurinkerel o pristup hem buvljaribe e školakoro ljil hem o parno ljil hem ki jek šukar forma te dikhel o šajipa te kerel pe jek spomenibaskoro than hem spomenibaskere divesa. Ko primer o 2–to avgusti te ikerel pe sar jek dive bašo romengoro Samudaribe (Holokaust). pherdo thana so podsetinena ko antiromanipe. I komisija predložinela i vlada te inicirinel jek rodkeribe (istraga) kori so o cili ka ovel te lel pe jek pozicija bašo budučno terdžojbe bašo dikhibe upro asavke anava hem nišanija. Normalno o roma ka len than ki odoja buti hem ka šaj te uticinen upro akala terdžojba. E Skonepolicijakoro masaregistriribe e romen kerdža te ovel seriozno efekti keda i ko pučibe e romengoro pakibe bašo šajipa te roden čače ple manušikane čačipa, odova barakerdža hem o napakibe maškar o roma hem o majoritetno društvo (sarinipa). (radža) bi trebela te dikhel odola pučiba so isi e romen keda i ko pučibe o registriribe hem te del čaljarde odgovorija. (juridikano) arakhibe premal o etnikano registriribe trebela te dikhel pe ki te čhinavel pe te ovel pale diso asavko. O juridikane procesija i efektivno metodija te čhinavel pe o anti- romanipe hem normirinena e ovibaskoro čhani (stavija). Dikhindor ko akava i vlada bi trebela te lel merke ki te sigurinkerel kaj o Diskriminiribaskoro ombudsmani ka kerel buteder buti e diskriminiribaskere prijavencar so ka kerel te džal pe buteder ko sudo a na sar soj avdive. adžahar i vlada bi trebela te sigurinkerel kaj o prijave ki policija bašo mrzibaskere phagiba (prekršaj) ka istražinen pe buteder hem ka kazninel pe. Plus odova akala vlastija bi trebela te zorakeren ple pomožibaskere buča hem te oven jek zoralo akteri premal o ladžakeribe. Keda i ko pučibe o juridikane procesengoro baripe, bi trebela o protokoli 12 baši Evropakonvencija hem o dodatno protokoli tari Khedimi naciengiri konvencija bašo ekonomikano, socijalno kulturno pravija (čačipa) te priznajnen pe. I komisija dikhela pozitivno hem upro e vladakoro vakeribe te kerel pe jek nacionalno naphandlo organi bašo manušikane čačipa hem akcentirinela o važnost kaj i buti bašo odova trebela te sidžarkerel pe. E romengoro iskustvo taro diskriminiribe hem o bilačho pristup bašo čačipa (pravija) ki Švedija našti te izolirinen pe taro javera buča so ovena ko javera thana ki Evropa. te šaj te efektizirinel pe i buti premal o antiromanipe ki Evropa, i komisija smatrinela kaj i vlada bi trebela te kerel buti te šaj te ovel jek specijalno reprezentanti ki EU so ka ovel ole resursija hem zor te šaj te koordirinel hem te zorakerel i buti ki unija bašo pravija (čačipa). Vodibe o merke premal o antiromanipe I komisija mangela te akcentirinel o važnost bašo odova so i vlada (radža) mangela te kerel merke kola so ka pomožinen te ovel jek haljovdo ikeribe ki buti premal o antiromanipe. I komisija preporučinela e vladake ko plo vodibe ple državno administratikane vlasten te vazdel okola merke so kerena buti te čhinavel pe o antiromanipe. Te sine jek asavko haljovdo vlastengoro ingaribe so mangela i vlada te kerel ple bučaja permal o antiromanipe hem redovno kontrolaja, tegani šaj te ovel šukar preduslovija te dobinel pe matrijali bašo procenibe o merke. Jek asavko butikeribaskoro čhani šaj te uticinel o vlastija te keren buti buvle hem pale te raportirinen jek butikeribe so postepeno ka čhinavel o antiromanipe. E civilno društvoskoro šajipe bašo aktivipe sine jek punkti so diskutirindža pe buteder far ko dialogo maškar i komisija hem o roma. Vazdindže pe komentarija keda vakerela pe bašo civilno društvoskoro šajipe te ovel aktivno palo ple preduslovija hem bašo organizaciengoro ekonomikano dumodejbaskoro baripe hem ulavibe. E komisijakiri kontrola bašo odova sar ulavela pe o ekonomikano dumodejbe, sikavela kaj isi soskipe te len pe merke kori so o cili i te barakerel pe o državno dumodejbe e orga- nizacienge.