sou · GQB377 · 2003-01-01 00:00:00 — Juohkusijs luluj máhttet dárbov buktet, prahktikalattjat guovtegerdak gárvedimorganisasjåvnnå. Ietjá hieredis luluj årrot vaj divna sebrulattja stivran polithkalasj fábmomålsudimen lulun dárbahit Ieneplåkstivrra ienep gå proportionell luluj vil rávkkat njuolgadusá rievddadum politihkalasj vidjurij birra gávnnuji. Mij sjaddá jus bv. stivrra rievvdadum politihkalasj vidjurij hárráj fábmuduvamin luluj plenuma åskeldimev biesstet. Histåvrålattjat kommuvnajn älla njuolgadusá gáddodiededime ja ådåsisvállima gávttuj årrum. Stivra li ienemusát årrum proportionella aktijbiejadum ja politihkalasj ieneplåhko fábmoduvvamin ienemusát nanos. Mierkkim le njuolgadusájs ij le dárbbo årrum ulmijn stivrra luluj máhttet åvddål ájge hiejttet. 1990-lågo álgo rájes la gåjt njuolgadus kommuvnalágan. Vaddá fábmuduvamij åvdeldimev barggogåhttjusijt ruoptotgåttjot bv. stivran jus politihkalasj ieneplåhko danna ij le das sämmilágásj degu fábmuduvvmin. Guoradallam oajvvat vaj sámedikkeláhkaj njuolgadus sisi váldeduvvá stivra ja boahtteájggásasj siebrreráde gávtuj galggi årrot proposjåvnålattjat aktijbiejadum. Galggá fámon årrot le jus unneplågos vissa stuorrudagájn rávkaduvvá. Mij adnep nannidusájt dagátjit vaj unneplåhko galggá adnet åvdeldimijt doajmmat dakkir njuolgadus le dárbulasj. Ájnas le aj doajmma stivran ja boahtteájggásasj siebrrerádijn máhttá guhkaájggásattjat dagáduvvat. Sámedikken lij jagijn 1997-2001 ieneplåhkostivrra manna ij lim plenumin doarjja. Aktijbarggo plenuma ja stivra gaskan ittjij dåjma. Danen gå gáddodiededime ja ådåsisválljima gávtuj ällim njuolgadusá plenumij ij lim máhttelis stivrav åvddål ájge rádjat. Proporsjåvnålasj aktijbiejadum stivrajn li binnep hieredisá vaj dat gássjelisvuoda galggi nuppádis boahet. Guoradallam oajvvat vil ienep nannidussan buorre aktijbargguj stivra ja plenuma gaskan, galggá jur degu kommuvnajn åsskoválljidumulmutjijda årrot máhttelis barggogåhttjusijt ruopptotválldet. Sjaddá dan láhkáj jus plenumin ieneplåhkovidjura lulun rievddaduvvat. Sámedikke presidiumaj galggá sämmiláhkáj fámon årrot. Oajvvadum le Sámedigge boahtteájgen galggá edna fábmudakvidnojt válldet. Oajvvadus árvval stivrraj dárbbo sjaddá siebrrerádijt duodden dahkat. Sámedikkeláhka juo Sámediggáj åvdeldimijt dakkár siebrrerádijt nammadit.Mijá vuojno milta le ájnas boahtteájgen tjielgga prinsihpa Sámedikke politihkalasj dåjman ja Sámedikke fábmudakdåjmadusán gávnnuji. Mij oajvvadip danen sämmiláhkáj degu kommuvnajda li fámon njuolgadus sámedikkeláhkaj biejaduvvá. Siebrreráde mierredi tjuottjodus ássjijn ja ássijn majn galggi lága milta jali ietjá riektábiejadusá milta tjuottjodit. Guoradallam le gávnnam sámedikkelágas tjuovvu stivrra le mij galggá ássjijt plenuma åvddåla gárvedit. luluj gárvedimorgána gávnnut. Mij árvvedip dát njuolgadus Sámedikke barggogåhttjusin vattugisláhkáj mierreduvvá ja dåbelijtjuovoduvvá. Guoradallam le dajna máhttám organisátåvrålasj gárvedime birra vánesvuodav gávnnat. Guoradallam galggá Sámedikken motsjåvnåj giehtadallama dárbov árvustallat.Dikke barggonjuolgadusán le huoman 47 § njuolgadusá birra vaj motsjåvnnå viertti gárveduvvat vaj Sámedigge máhttá mierredit jage sinna dat rájes gå motsjåvnnå åvdånbiejaduváj. Dát njuolgadus le sämmilágásj gå mij 5. kapihttalin 33 § kommuvnalágan kommuvnajda le fámon. Kommuvnalágan vil javlladuvvá jus gárvedim ij le jage sinna hiejteduvvam. Fábmuduvvamij galggá ja ma li gárvedimen åvdånbiejadum sämmi ájgen diededuvvat. Fábmuduvvam máhtta motsjåvnåv vil giehtadallamis ierit válldet. Sämmilágásj njuolgadus viertti vuogasláhkáj Sámedikke barggonjuolgadussaj sisi tjáleduvvat. Sámedigge le åvddånbuktám vaj måttijn ássjijn svijmme ij le vattedum moalgget ássjijn ma sámijt guosski ja ma ietjá fábmudagájs giehtadalli. Gåk le vuoseduvvam sámedikkijda Vuonan ja Suoman anburgge remissaorgánan le guovddel. Láhkaásadibme le dan láhkáj goappásj rijkajn hábbmidum, le ietjá fábmudagajda álmmuk välggogisvuohta jali edasik gåhttjom Sámedikke vuojnojt vijdes guovlon åttjudit. Riektávidjura Svierigin li huoman ietjálágátja. Sierraláhkaásadimen li muhtem njuolgadusáj gávttuj fábmudagá sierralágásj ássjijn galggi Sámedikke vuojnov åttjudit. Dasi li Sámedikkelágan álmmuk njuolgadus mij sisanet Sámedigge máhttá ietjá fábmudagájn ássjijt álgadit. Guoradallam le árvustallam jus Sámedikke anburgge remissaorgánan luluj darbahit nanniduvvat. Ietja ássjijt mierredit le ájnnasabbo gå dárbbo remissaorgánan årrot. Boatsojäláduspolitihkalasjkommitea le oajvvadam Sámedigge galggá måttijt ássjijt mierredit. Oajvvadam le vil Sámedikke anburgge remissainstannsan galggá ednam anodime gávttuj nanniduvvat. Remissaanburge nannodimev luluj val bátsidis ássjijn dárbbo árvustaláduvvat. Bátsidis ássjijn li guokta alternatijvlasj tjerda Sámedikke anburgev remissaorgánan nannodit. Nubbe åvdeldibme le guoradit makkir konkrehtalasj sáme ássjijn Sámedigge vil ij le remissaorgánana sajádagáv oadtjum. Nubbe åvdeldibme luluj årrot álmmuk njuolgadusáv Sámedikkelágan nannodit sisanojn degu Vuonan jali Suoman ietjá fábmudagájda stuoredum välggogisvuodav sisibuktet Sámedikke vuojnojt vijdes ássjeguovlon åttjudit. Mijá maŋijboados le, ájnas le vaj ietjá fábmudagá Sámedikke hålajt almma anedahkes ássjijn åttjudi. Mijá vuojno milta le buoremus tjärdda doajmmat ássjev välggogisvuodav buktet ietjá fábmudagájda ássjijn ma juo åvddåla ájnnasin märostaláduvvi. Mij hilggop de almmuk välggogisvuohta buvteduvva Sámedikke vuojnov vijdes guovlon åttjudit. Mierredip dan sadjáj dakkir välggogisvuoda galggi sierraláhkaásadimes tjuovvot. Gatjálvis la makkir ássjijn Sámedikke remissaanburgge luluj darbahit nannoduvvat. Sámedigge le moalggám värámus gartjesvuoda dåjmaduvvi jus Boatsojäláduspolitihkalasjkommiteá oajvvadusá ålliduvvi. Javllam li vil dálla e máhte giedan adnet makkir guovlojn sijá sajádahka remissainstannsan luluj dárbahit nannoduvvat. Guoradallama maŋijboados le dajna, iesski gå ráddidus juo vattedum oajvvadusáv le mierredum ja máhttelis rievddadime li tjadáduvvam, li máhttelisvuoda árvustallat jus le dárbbo ienep rievddadimijs. Jienastimanoduvvam,válljimsiebrreráde sajádahka, ådåsisválljim ja válljima ájgge Vuodo válljima ájge åtsådallamij ja jienastimanoduvvamij le årrum Sámediggáj válljiimsäbrram luluj ilá unne årrot. Sámedikke válljimsiebrreráde milta luluj jienastimanoduvvam oarren nievres válljimsäbrramij máhttet årrot. Válljima ájgge luluj máhttet iehtjádin årrot. Makemus válljimin Sámediggáj jienastin dajs ma li jienastimlisstaj tjáledum. Guoradallama makijboados le vaj dát nummar ij sieldes unne. Mijá vuodo le danen vaj ij le duodalasj Sámediggeválljimav rijkabiejvveválljimijn buohtastahttet. Mijá vuojno milta buorep gåvåv dan sadjáj oadtjo válljimsäbrrama gávtuj jus buohtastahttá Europaválljimijn jali válljimij girkkofábmuduvvamij (38,färttahasj 14,gejda jienastimriektá gullu, buohtastahte /ja . Mijá vuojno milta gássjelisvuohta luluj årrot vijor vaj sámijs val lahke bájkke li jienastimlisstaj tjáledum. Sámedikkes le javladum åtsålvis jienastimlisstaj tjáleduvvat rávkká merustallamav jus åhttse ävtojt dävddá sábmen årrot. Moatte bállduji danen åhtsåmis. Moatte ietjá oare máhtti huoman gávnnut. Guoradallama maŋijbåhtusa milta le ájnas ájmon jienastimlissta rávkalvisáv anedit. Vuodo Sámedikke loabalasjvuohtaj le sáme álmmugav åvdåstahttá. sábmen aneduvvá galggá val jienastimriektáv adnet ja dassta tjuovvu jienastimlisstas le dárbbo. Mijá vuojno milta vil älla oare fábmodum ävtojt rievddadit lága gávttuj gut galggá sábmen aneduvvat. Mij adnep aj gássjel le åvdeldimijt dahkat jienastimlisstav suollevisvuohtan biedjat, degu Sámedigge l oajvvadam. Mij adnep tjoahkkájgessusin Sámedikkes rávkaduvvá gähttjalit gássjelisvuodajt ma sjaddi jienastimlisstaj registrerim rávkalvisá hárráj b v. diededime baktu tjoavddet. Javladuvvam le válljimsiebrreráde, Sámedikke plenuma mierredime milta, ulmutjijt le biedjam jienastimlisstaj vani ietjá sáme aktavuodajn gå sámijn le válldum. Mij adnep mutták láhkatevsta tjielggidibme ij dav miededa. Åvddånbiejadum vidjurin li guokta gássjelisvuoda.Nubbe l boatteájge válljimin ihkap li jienastimlisstan ulmutja gudi e ävtojt dievde. Mijá vuojnno milta l dát boasstot. Mij oajvvadip, ássjev buojkatjit galggá årrot máhttelis álgadim jienastimlisstav lenastivrraj gujddit. Gujddit máhttá aj dan bále gå nágin riektadagi jienastimlisstaj le biejadum. Åvdebut le årrum ájnna gujddim oarre gå iesj le jienastimriektás ierit tjuoldeduvvam. Rávkaduvvat luluj vil, jienastimlisstaj biejaduvátjit äkto luluj dárbahit rievddaduvvat. Dálla le objektijvvalasj äkto nuoges vaj ietjas äjgát le årrum lisstaj biejadum. Máhttet luluj sisanedit máná gesi akti boasstot biejaduváj luluj adnet riektáv jienastimlisstaj biejaduvvat. Dåjmadittjat ássjev oajvvadip äkto rievddaduvvá vaj rávkalvis sjaddá äjgát le årrum biejadum lenastivras rievvdahke. Válljimsiebrreráde giehtadallam aj válljimsiebrreráde sájadaga gávttuj bajás válldá. Mij adnep prinsihpalattjat le boasstot Sámedigge ietjas válljimav ållåsit tjuottjot. Vuohkasin ij aneduvá rikjabiejve ietjas jienastimev lulun riekknit. Mijá vuono milta Sámediggáj älla oare sierranjuolggadahttemav adnet. Mij oajvvadip sadjáj vaj Sámediggáj galggi fámon årrot sämmilágásj njuolgadusá ma dálla juo álmmuk válljimij li fámon. Lulun Sámedikke stáhtusav bajedit ja riektatjavgukvuodav lasedit. Lenastivran le gájkbadjásasj jienastimriekknimij ja mandáhtaj juohkemij åvdåsvasstádus álmmukválljimin degu bv. Váljjimfábmudak gárvedimválljimbargos åvdåsvásstet ja kommuvna ietja dåjmadi válljimgähttjijt nammadit ja válljimlanjájt åvdåsvásstedit. Guoradallam oajvvat Sámediggáj sämmilágásj njuolgadahttemav. Mij oajvvadip aj sámedikkelágan sisitjáleduvvá gåktu ådåsisválljim ássje galggá giehtadallat, dakkir njuolgadahttem uddni fájllu. Guoradallamij le vil åvddånbuvteduvvam vaj sámedikkelágan javladum ájggemakedime válljima tjadádime birra li juo ilá gártje. Guoradallama oajvvadusá gávttuj lasedit juohkusav gujdimriektájn álgadim jienastimlisstaj, muhtem ájggemakedime sjaddi gássjelappo anedit. Mij oajvvadip danen dájda ájgijda vijdedimev. Javladum le vil válljijiddjijda luluj brevvajienastimtjärdda ilá gássjel årrot. Tjuovos luluj sjaddat válljijiddje jienastimes gáhtu. Mijá vuojnno milta ij le bihkusij boahtám. Nåv gåk javladuvvam huoman le mija vuodo válljimsäbrram ij le sieldes binnásj. Makemus sámedikkeválljimijn lij låhko jienastimijs ma fámodibmen mierreduvvin aj binná. Brevvajienastibme le dálla dåhkkidum jienastimtjärdda mij ja ienemusát álmmukválljimin svieriga viesadiddjijs ålggorijkan aneduvvá. Jus brevvajienastibme ierit váldeduvvá de dav luluj dárbbo påvsståjienastibmáj målssot. Påvsståjienastime gålo li allaga. Vuojnnet le gássjel organisásjåvnnåv påvsståjienastimijn viehka ráddjidim jienastimlåhkåj organiserit. Jus påvsståjienastibme luluj aneduvvat de luluj dárbbo árvvustallat sámedikkeválljimav álmmukválljimijn aktidit. Guoradallama makijboados le tjoahkkájgessusin vaj ij le oarre jienastimtjerdav rievddadit. Rievddadak jienastimtjerdajn älla praktihkalasj oare válljimbiejvev målssot. Gatjálvis le vil jus luluj gávnnut prinsihpalsj oare válljimbiejvev målssot. Moatte ulmutjijs Sámedikken le åvddånbiejaduvvam vaj válljimsäbrram luluj máhttet lassánit jus válljim sämmi bále degu válljim rijkabiejvjda dagáduváj. Luluj aj märkkan årrot Sámedigge lij Svieriga álmmukstivras oasse. Guoradallama maŋijboados le vaj le juorredahkes jus aktidibme álmmuk válljimijn luluj máhttet válljimav Sámediggáj dåjmadit. Vuojno li aj Sámedikken juogedum. Mijá vuodo le oajvvadittjat rievddadimev luluj nanos oare rávkaduvvat, danen gå dálásj ájgge le dåkkidum. Mijá árvvalime milta e dakkir oare gávnnu. Válljimguovllo, mandáhtajuogadus, prosänntarádje ja rávkalvisá birra belludaga registrerim Guoradallam le oadtjum barggogåhttjusin åtsådit jus Sámedikkeválljimin le dárbbo prosänntarádje anodit. Válljimin sebratjit åtsådit jus belludagajda rávkalvisá vierttiji tjavgaduvvat. Dán åtsådime oarre le Sámedikken lulun ilá edna ja ilá smávva belludagá gávnnut. Árvvedip dát vijor luluj máhttet Sámedikke dåjmalasjvuodav nievredit. Diehtep aj Sámedikken vuododim rájes politihkalasj vijor ij le rat stájguk årrum. Guoradallam adná organisásjåvnån álgon diehttelis li dåjmalasj ja ájnas ságastallama. Belludagájda luluj stuoves oase degu prosänntarádje jali tjavggidum registrerimrávkalvisá viehkken dakkir åvddånim ájgen máhttet årrot. Álgon guoradallam sihtá aj várrodit stuoves oase aktu máhtti gássjelisvuodajt ma li årrum Sámedikken tjoavddet. gássjelisvuohta l årrum stuoves politihkalasj ieneplågov vuododit. Oarre dasi lisj ihkap stuoramus belludagá åvdebut älla ienep gå vihtta- guhtta mandáhtajt adnám. Mierkkim le, aktijbarggo ienep gå guokta belludagáj gaskan le rávkaduvvam. Ij le de visses hármmis smavva belludagaj dahppudallam luluj dáv gássjelisvuodav tjoavddet. Guoradallam adná huoman tjoahkkájgessusin, sierranimev garvetjit stuoves oase huoman vierttiji árvustaláduvvat. Ihka vil dakkára e divna gássjelisvuodajt tjoavde vierttiji huoman giehpedit ja politihkalasj stuovesvuodav åvdedit. Nanniduvvat vil galggá juo l válljimin tjavtjan 2001 rievddaduvvam. Stuoramus belludahka dalloj 10 mandáhta oattjoj. Guoradallama vuodo le goappátjagá prosänntarádje ja belludakregistrerim rávkalvis Sámedikken sierranimev duosstu. Daj båhtusa ietján siráduvvi. Smávep belludagájda luluj aj válljimguovllojuogadus rádje fámov adnet. Tjärdda l muhtem märráj juorbalasj. Soajttá nåv årrot belludagásj dättojn avta válljimguovlon máhttá mandáhtav oadtjot. Måttij válljimguovloj oajvveulmme le bájkálasj åvdåstimev dievddet. Buorep le prosänntarádje jali tjavggidum registrerimrávkalvisáv árvustallat gå ienep válljimguovlojt rávkkat jus rádje fábmo le ulmme. Ájnas le vil nannit, ietjá vidjurij gávttuj gå geográfalattjat, válljimguovlo álmmukválljimin älla goassak oarren åvdåstibmáj årrum. avtalágásj álmmuktjerdak åvdåstimev dävdátjit älla goassak árvustaláduvvam válljimguovlojt dahkat. Dat rájes gå válljimkandidahtaj årromsadjevälggogisvuohta rávkalvis någåj le aj ájádus bájkkálasj åvdåstime gávttuj álmmuk válljimin fámoduvvam. Åvdep sámeriektáguoradallama ulmme lij válljimguovlo galggin hiebaduvvat sámeguovlojda ma máhttin äládusåvddånime, hållamtjerda gávttuj jnv. Guoradallama vuojno milta le dát ulmme gássjel ållidit. Válljimfábmudagá diedoj milta válljimguovllojuogadibme praktihkalattjat luluj dárbahit kommuvnnarájájt tjuovvot danen gå ietján ij le máhttelis jienastimlisstav vuododit. Diedádusá jienastimlisstaj vuojn álmmukregisistrerimis viettjaduvvi. li diedádusá makkir kommuvnaj gullu. Diedádusá äládus ja hållamtjerda birra e gávnnu. Sámediggáj ihkap le nåvti válljimguovllojuogadus ietjá ájnas åsij gávttuj gå geográfalasj vidjura máhtti sierranimev dahkat. Gåk le javladum dakkár válljimguovllojuogadus luluj aj ámas svieriga sebrudahkaj årrot. Sihtap aj várrodit belludakpolitihkalasj årij hárráj válljimguovlojt åvdedit. Válljimsuollevisvuoda gávttuj ij le máhttelis válljimguovllojuogadusá båhtusijt merustallat. Jus dakkir luluj belludakpolitihkalasj årij diehti mierreduvvat de luluj vijdes Sámediggáj luluj máhttet sierranim fámov vaddet. Guoradallama maŋijboados le, ienep válljimguovlojt buvtátjit ájnna nanos oarre le jus geográfalasj åvdåstibme Sámedikken luluj boasstot årrot. Sámedigge l åvddånbuktám ij le adnet nåvti. Mij adnep danen älla prinsihpalasj oare måttijt válljimguovlojt oajvvadittjat. Dakkir rievddadibme luluj vil gávnas hieredisájt buktet. Gålo lulun goappátjagá válljimis ja válljimbargos lassánit.Ietjá gássjelisvuohta luluj årrot gå belludagá Sámedikken li politihkalasj bargosa dálásj fámon årro åvdeldimij milta vuododam ja dá lulun rievddaduvvat. Maŋemusát lulun måttij válljimguovloj vijdedibme ärádusunnedimmandáhtajt rávkkat. Tjoahkkájgessusin mijá maŋijboados le, ietjájdahttem avta válljimguovlos måttijda luluj åvvånagi gávnas båhtusijt buktet. Mij adnep danen vierttiji nanos prinsihpalasj oare gávnnut. Dakkir oare e gávnnu. Gátjálvis le de makkir smavbelludakrádje hábme viertti árvustaladuvvat. Álgon guoradallam gåjt sihtá oajvvadit juohkke 1,4 ja ij le vuostasj juohkken sámedikkeválljimijn aneduvvá. Sisanet hiebadimev masi le álmmukválljimijn fámon. Sámedikkeválljimin sjaddá mandáhtajuogadusá baktu vaj mandáhta vatteduvvá akta ájgen belludahkaj mij stuoramus buohtastahttemlågov vuoset. Dát låhko merustaladuvvá belludagáj jienastimlågo juogeduvvá lågojn mij la avtajn alep gå guovtegerdak mandáhtaj lågo baktu mij le juo belludahkaj vatteduvvam. Vuostasj mandáhtan buohtastahttemlåhko sjaddá sämmi degu jienastimlåhko. Ärádus le gå álmmukválljimijn buohtastahtá. Dáj válljimijn le fámon, nåv guhkev gå belludak ij le mandáhtav oadtjum de buohtastahttemlåhko merustaláduvvá belludagá jienastimlågo baktu 1,4 juogeduvvá. Sisanádus sjaddá gássjelabbo le mandáhtav válldet. Juohkken 1,4 le dajna stájggadim fábmo. Mijá vuojno milta Sámediggáj älla oare dán oasen sierrareglerimav adnet. 1997 jage válljimin juohkke 1,4 lij båhtusav adnám vaj unnemus belludak lij mandáhtas bässtám. Gátjálvis le vil jus dát biedjamdahko luluj nuoges, jali jus dasi prosänntarádje gålmmå jali niellja prosänntaj rávkaduvvá. Rádje luluj vil máhttet belludakregistrerimij lasedum rávkalvisáj målsuduvvat. Belludagav registreritjit dálla val gålmmå ulmutja rávkaduvvi. Sámedikkeválljimij le fámon divna registreridum belludagájn li mávsedak válljimsiedilijda riektá. Sisanet belludahka val gålmmå ulmutjij doarjjagijn máhttá válljimsystemav dieddet. Mijá maŋijboados le registrerimij lasedum rávkalvis luluj giehpedim fábmo årrot. Rávkalvis luluj hieredit belludagájt majn älla aktavuoda Mijá vuojnno milta le rávkalvis 50 ulmutjij fábmogis rádje hármmis smavva belludagájda. Ávkke vil luluj årrot vaj dá belludagá hármmis binna doarjjagijn e ga lulun válljimorganisásjåvnåv dieddet. Mijá vuojno milta le hiebalasj vaj e belludagá ájnnegis ulmutjis doarjjagijn bv. mávsedak válljimsiedilijt oattjo. Guoradallam oajvvat danen registreritji belludagáv rávkalvis buvteduvvá vaj 50 ulmutja vierttiji belludagáv doarjjot. Dasi tjuovvu riektá válljimin säbrrat. Sámedikkelágan dálásj njuolgadus le doarjja gålmmå kandidáhtajs rávkaduvvá vaj belludahka galggá máhttet registreriduvvat. Guoradallam dal oajvvat rávkalvis gålmmå kandidáhtaj gávttuj ájmon aneduvvá valla tjoahkkájgessusin, nábu sisiriekknidum kandidáhta, doarjja 50 ulmutjijs luluj rávkaduvvat. Sij galggi sámejienastimlisstan gávnnut. Mijá vuojno milta vuogas le demokrahtalattjat vuojnos belludgá ma li sámedikken åvdåstuvvam, máhtti váljijiddjij árvvalibmáj boahtte válljimin biejaduvvat. Muttákis le danen vaj lasedum registrerimrávkalvis ij belludagájt gänna li mandáhta boahtte váljjimin dejva. Jus belludak luluj boahtte válljimin dáhppu mandáhtajd válldet de galggá huoman lasedum registrerim rávkalvis dav belludagáv boahtte válljimin gåbttjåt. Guoradallama goappásj oajvvadusá lasedum rávkalvisá gávttuj ja vuostasj juohkkev 1,4 sisanet hármmis smavva belludagájda le gássjelabbo válljimin säbrrat ja mandáhtajt válldet. Tjoahkkágäsos le vaj belludaksierranibme hiereduvvá. Maŋemus gatjálvis le huoman jus dá biedjamdago li nuohkása jali jus li vil oare segadak prosänntarádje oajvvadit. Dakkirin le hieredis vaj proportionalihtätta fámoduvvá. Guoradallama maŋijboados le dalla le gássjel märostit jus dakkiris le dárbbo. Máhttá ietján ájnas årrot vuostak guoradit makkir båhtusa oajvvadum biedjamdago boahtte válljimin oadtju. Iesski jus lulun gávnnusuvvat älla nuohkása de oarre le ådåsis prosänntarádje ássjev árvvustallat. Åtsådallama oarre luluj årrot Sámedikke sebrulattja li avtelt ekonomalasj luohkoj vánesvuodajn luodjum belludakpolitihkalasj vidnudagáv váljimij gaskan dåjmadittjat. Válljijiddjij aktan ajdán aktavuodav dagátjit. Gássjelisvuohta luluj dávk årrot jus Sámedikken åvvå l riektá belludakdoarjjagav vaddet. Guoradallam le åvdeldimijt belludakdoarjjagij Sámedikken belludakdoarjjagijn rijkabiejvebelludagájda buohtastahttam. Buohtastahttám le doarjjagijn belludagájda fábmuduvvamin åvdåstahtedum. Buohtastahttem vuoset Sámediggáj njuolgadusá dievddi prinsihpajt ma li vuodon stáhtalasj doarjjagij rijkabiejvebelludgájda. Doarjja mávseduvvá val belludagájda gudi máhtti aktavuodav válljijiddjijguovlon duodastit. Doarjja juogeduvvá fámo ja stuoves njuolgadusáj milta. Oajvvenjuolgadussan le låhkodahkovälggogisvuohta fájllu. Guosská åvdemusát guokta ärádusájt. Nubbe le doarjjagij riektá ja doarjjaga stuorrudahka le rijkabiejvebelludagájda láhkamierredum. Nubbe le belludagá aj ma rijkabiejveválljimin dáhppudalli mandáhtajt válldet de doarjjagav lagámus boahtte ájge oadtju. Sámedikke belludagájda ij le sämmilágásj njuolgadus. Guoradallama maŋijboados le, Sámedikken val belludakdoarjjaga stuorrudahka le vuodo gássjelisvuohta. Juorrulip jus ajtu tjerdaj belludakdoarjjgijda åtsådallamav doarjot. Guorrasip dasi ájnas le Sámediggáj doarjja vatteduvvá mij belludakpolitihkalasj dåjmav válljimij gaskan máhttelisvuohtan dahká. Sámedigge juo ássjev budjähttadåjmadimen åvdet. Åtsådibme mijá árvvalime milta prinsihpalasj hierdisájt rávkká. Prinsihpalasj hieredis luluj máhttet årrot gå sámedikkelágan ij le tjáledum Sámedikken le riektá luohkojis belludakdoarjjagij adnet. Sagástallama li dán riektá birra årrum. Kommuvnalágan javladuvvá kommuvnajn li riektá belludakdoarjjagav vaddet jus ij akta belludak ilá ednagav åvdeduvá. Guoradallam oajvvat Sámediggáj sämmilágásj njuolgadusáv. Boahtte gatjálvis le, jus prinsihpalasj árvvo le belludakdoarjjagij tjerda ja belludakdoarjjagij stuorrudahka li láhkamierredum. Lágan le tjáledum man láhkáj belludakdoarjja rijkabiejvijda vatteduvvá. Mijá árvvalime milta le diedon dajna árvvo ja laset belludagájda boahtteájge åvddånimev merustallat. Sámedikke hárráj ietjá árvvaladdama sjaddi. Guordallam le gájkbadjásasj vuojnov vuododam, ráddidus boahtteájgen viertti Sámediggáj doajmmasis tjoahkkebiednikluohkov stivrridim biednikdoarjjagij sadjáj vaddet. Duohke le diedon Sámedikke iesrádálasjvuohta stáhtaj viertti nanniduvvat. Láhkanjuolgdahttem belludakdoarjjgij riektá birra luluj dáv vuojnov doadjet. Láhkanjuolgadahttem belludakdoarjjagij luluj dáv vuojnov doadjet. Kommuvnajda le sämmiláhkáj åvdåsvásstádus ietja mierredit goappátjagá belludakdoarjjaga stuorrudagáv ja dasi tjerdajt. Maŋijboados åvdep árvvustallamij buohtalakkoj le dajna ij guoradallam ge rijkabiejve/ráddidus viertti vuojnojt belludakdoarjjagij adnet, danen gå sisŋep sáme ássjen aneduvvá. Annjebodts 50 000 saemieh veartenisnie årroeminie. Medtie 17 000 saemieh Sveerjesne. Saemieh Sveerjesne orreme guhkie tijjem åvteli Sveerje goh staate sjidti. Saemieh goh aalko-ealmetjh almetjereakta vaarjelimmiem åtna. Sveerje danbien dååhkasjähta saemieh reaktam åtna kultuvrem jijtje reeredh jih dovne stuvredh (vuartesjh njolkedsasside aaj). Daate öövtiedimmie sjidteme männgan Saemiedigkien buektiehtien 1993, dillie reerenasse jeehti ij Saemiedigkie åadtjoeh jijtje åårgane årrodh jih ståvrodh. Dannasinie byjjesreakta aaj sjidti goh reereme reerenassen nueleln. Saemiedigkie lea reereme. Seamma aejkien dihte dovne almetjeveeljeme åårgane. Miste jijnjesh guarka Saemiedigkie göökte sjiere boelkine juakeme, akte reeremeboelhke jih akte almetjeveeljemenboelhke. Ij dihte reakta, abpe Saemiedigkie reereme, seamma aejkien dovne almetjereereme. Saemiedigkie danbien sjiere laavenjassh åtna, ij naan jijnjh. Båatsoeburriepolitihke moenehtasse raeriestamme gellie orre laavenjassh Saemiedägkan. Saemiedigkieh dovne Nöörjesne jih Soevmesne. Saemiedigkie Nöörjesne ij naan sjiehteles daltesne laakenjolkedassij mietie. Daam veeljemem mielen mietie dorjeme. Åssjalomme orreme digkiem öövtiedidh dalteste daltese, idtjien sijhth daam leesedh. Ij leah dihte reerenassen nueleln, mohte läjhkan ij leah dihte jijtjereereme åårgane. Dihte muvhth eekonomijen mietie maahta jijtje reeredh jih nännoestidh guktie barkedh. Nöörje vielie beetnehvierhtiem aaltese dägkan vaadta enn Sveerje dorje. Saemiedigkien laavenjasse Nöörjesne evtemes edtja reemisseåårgane årrodh.