sou · GQB377 · 2003-01-01 00:00:00 — Nov naan joekoen vielie laavenjassh åtna. Siejhme åssjalomme digkie hijven barka. Saemiedigkie Soevmesne laakenjoelkedassen mietie tseegksovveme. Maadtoelaaken mietie Saemiedigkie maahta jijtje gielem jih kultuvrem stuvredh. Jijtjeståvroehammoe maadtoem etno- politihkesne åtna. Guktie gielem jih kultuvrem stuvredh tjoevere maadtoe-laaken mietie sisvegem tjaeledh siejhme laakesne, ij leah annje daam dorjeme. Saemiedigkie Soevmesne gellie laavenjassh åtna, jih dej barkoe goh reemisse-åårgane eah goltelh. Staateste vaenebe beenteh- vierhtiem åadtjoeh enn Sveerjesne. Saemiedigkie jih Saemiej ektievuekie staatese Tjilkemen aalkoetsiehkie leah Saemiedigkiem jih saemiej jälloem nännoedidh. Saemiedigkie danbien barre sjiere aamhtesi gujmie barka. Maadtoe tjompere lea Saemiedigkien göökte barkoedaajvh, Saemiedigkien veeljemen tjirrh saemie politihkene digkiedidh goh reereme reerenassen nueleln. Dannasinie mijjieh ussjedibie ij leah Saemiedigkie sjiehteles goh reereme. Männgan saemiedigkien tseegksovvin tjiehpies-laakan öövtiedimmie sjidteme saemiej almetjereaktaj bijre. Saemieh daelie jijtjeh åadtjoeh kultuvren bijre reeredh. Gåessie vååjnoem naemhtie jeatjahtehtedh mijjieh ussjedibie vith pryövedh Saemiedigkie reereminie reerenassen nueleln buektiehtidh. Gyhtjelasse lea maam vielie Sameidigkie maahta årrodh. Reerenassehammosne reerenasse diedtem åtna rijhkebiejjien vööste mejtie rijhkem stuvre. Tjielten jijtjeståvroe daam laavenjassen balte tjåådtje. Tjilkeme raereste Saemiedigkie åadtja reereme årrodh reerenassen jallh dagke rijhkebiejjien nueleln jis ij dååhkasjehtedh goh jijtjeståvroe. Daate daerpies reerenassehammosne tjaeledh. Tjilkeme ussjede vihkeles vielie nuepiem tjilkedh jijtjeståvroem buektiehtidh saemide v.g. Soevmesne reeremehammosne tjaeleldh saemieh kultuvrem jijtje stuvrieh laaken tjirrh. Dagkeres orre öörneginie tjoeverin tjirkes-laakan vuartasjidh jijnjh löövles gyhtjelassij bijre dovne almetjereaktan jih laaken bijre. Tjilkeme aalkeme dejnie giehtjedidh. Jis vielie giehtjedidh hijven jis parlamentarie moenehtasseste diedtine barkieh. Dannasinie mijjieh reerenassem reerebe dejnie gyhtjelassine aelkedh. Tjilkeme joe daelie ussjedamme jis Saemiedigkie vielie faamoem åadtja jih joe daelie jijtje- ståvroem lissiehtidh. Mijjieh daejnie aalkoetsiehkeste vuartasjamme göökte vihkeles gyhtjelassh. Dah lägan Saemiedigkien reakta sjiere tjåangkosne årrodh jih Saemiedigkien diedte vierhtiej bijjelen. Saemiedigkie jeahteme nåake saemieh eah leah meatan internasjovne tjåangkine. Saemiedigkie dovne jeahta eah dah sijhth ij- reerenasse-åårgane årrodh jeatjabistie, dellie Saemiedigkiem stuerebe Tjilkeme guarkeme ij mij Saemiedigkien geajnoen uvte gosse saemieh sijjie-sadtjh Sveerjen saemiej åvteste jeatja laantine, åårganisasjovnine jallh jeatja reeremij gujmie. Saemikedigkien laavenjasse saemiej åvteste årrodh. Dåeriesmoere lea Saemiedigkie säjhta saemieh jijtje saemiej iedtjiej bijre digkiedidh gaaskenaasjovnesne eah sijhth sveerjen staate edtja daam darjodh. Tjoerebe jiehtedh gosse vaajtele ij-rereenasse-åårgane årrodh dihte vaajtelen vuestie sjädta gosse saemieh Sveerjen saemiej åvteste sijhtien årrodh gaskenaasjovnij mååhtedimmine. Ij-reerenasse- åårgane maehtieh veasoej åvteste årrodh laantesne mohte barkoe leah lihtsegidie iedtjine skraejriehtidh. Reerenassen laavenjasse aaj jeatja staatine jallh åårganisasjovnine mååhtedimmiem buektiehtidh. Nov h nuepieh laakesne gååvnesje dam reaktam reeremidie vedtadh v.g. Saemiedägkan. Dagkeres mååhtedimmie ij leah barre Saemiedigkie veadtestahkesne dovne Sveerje. Tjilkeme ussjede Saemiedigkie joe reaktam åtna saemiej åvteste årrodh. Gyhtjelassen lissiehtidh juktie Saemiedigkie oktegh åadtja sveerjen saemiej veasoej åvteste årrodh. Reakta saemiej åvteste årrodh tjoeverin stuerebe tjåangkojsne soptsestidh, dagke gosse jijtje-ståvrom tjilkedh. Saemiedigkie åadtjoeji budsjedtejaepiem 2002 medtie 78 miljonh krovnah golme sjiere vierhtine. Vierhtisne reerenasse prievesne tjeelin kriepesjem bååstide buerkiestidh jih maam darjodh. Tjilkeme raereste rijhkebiejjie reerenassen raereste edtja båetije beajjan Saemiedägkan aktem vierhtiem dååhkasjehtedh. naemhtie dellie reerenassen budsjedtebarkosne Saemiedigkie barre akte maaksoe-dajve. Tjilkeme ussjede dagke naemhtie sjädta nännoestimmien mietie. Budsjedte Saemiedägkan joekoen gaerhtjies, mohte reereme Saemiedigkie sjiere daltesem åtna Sveerjen ektie-vuekesne. Mijjieh ussjedibie Saemiedigkie åadtja jijtje vierhtiej gujmie barkedh. Åssjalomme saemieh jiijtje reaktam åtna kultuvrem bijre nännoestidh, jih destie daerpies-voetem åadtjodh. Saemiedigkie aaj dihte mij jijtje daajra altese barkoen bijre jih vierhtiem juekedh. Muvhtene lähkeste, jih dovne politihkeristie Saemiedigkesne, jeahteme ij Saemiedigkie daam diedtiem maehtieh vaeltedh. Dihte mij baahkemes leah Saemiedigkien vierhtijste bielie jååhta disse ovjuvrevierhtijse, dihte lea bieljievähta vierhtieh mejtie Saemiedigkie edtja båatsoeburride juekedh gosse ovjuvrh bovtsh buvveme jallh goerpene. Saemiedigkien jarngesne histovrijesne daejrebe saemiej gaskoeh jih jeatjebh ovsiemes orreme. Dah mah båatsoeburrien åvteste soptsesth dah billieh båetiej bäjjan vierhtieh jeatjligkie nuhtjedh. Dihte goerpe båatsoburrese sjädta juktie dihte maadtoe saemiekultuvresne. Löövles tsagkese Saemiedigkesne lea daaletje Tjåangkan giesedh SOU 2002:77 vierhtieh dan onne dan åvteste eah maehtieh tjirkes-laakan barkedh. Tjilkemen åssjalomme lea guktie Saemiedigkie edtja maehetdh barkedh tjoerebe jijtjeståvroem lissiehtidh. Guktie mijjieh vuejnebe dellie barkosne vihkeles gyhtjelassine digkiedidh. diedte saemiej gyhtjelassine Saemiedigkän båata dellie desnie dan bijre digkiedidh jih dåeriesmoerh desni luejtedh. Guktie daam ulmiem buektiehtidh dellie reerenasse tjoevere rijhkebiejjiem raeriestidh båetije beajjan dan jijnjh vierhtieh Saemiedägkan vedtedh ahte maehtieh tjirke barkedh. Jih dellie Saemiedigkeste kriepesje ahte dah diedtem vaeltieh Saemiedigkien barkoen bijre. Saemiedigkesne tjoeverien aaj daejredh laejhkan jis jijtjeståvroem åadtjome Sveerjesne tjoeverin ulmide vierhtiehtidh mejtie rijhkebiejjie jih reerenasse beajeme. Tjilkeme dovne vuartasjamme jis nuepeim laakesne Saemiedigkie åadtja jijtje vierhtine barkedh. Mijjien minngemes åssjalomme naemhtie, ij leah Saemiedigkie daam nuepiem åadtja juktie dihte reereme, jis naemhtemes jeatjadimmiem laakesne dihte reerenassehammoen vuestie sjädta. Naemhtie sjädta juktie reerenasse diedtem åtna staaten budsjedten bijre. Ij leah daate nåake reerenassese dah maehtieh budsjedteste vierhtieh vaeltedh jih Saemiedägkan vedtedh jijtje dejtie juekedh. Reeremh tjoeverin reerenassem luvredh. Dellie guarkebe ahte v.g. reerenasse maahta orre laavenjassh Saemiedägkan biejedh. Ulmie Saemiedigkiem stierkebe darjodh mijjieh raerestibie Saemiedigkien laavenjassh saemiedikielaakesne tjaeledh. Guhkies vååjnosne, gosse jijtje-ståvrojne tjilkeminie, dovne giehtjedidh nuepiem reerenassen laakesne nännoestidh Saemiedigkien laavenjassh. Seammaligkie tjieltide, reerenassehammosne tjieltiej laavenjassh laakesne. Tjilkeme mij joe vuesiehtamme raeriestamme guktie Saemiedigkien barkoem lissiehtidh. Jeatja vuekien saemide bäjjoehtidh jälloem lissiehtidh. Saemieh aerebi kriepesjamme byjjese jälloem åadtjodh. Aerebi saemiereaktatjilkeme raeresti jiehtegisnie (Saemiereakta jih Saemiedigkie SOU 1989:41) saemiej jälloe goh etniske unnebe låhkoe jih aalkoe-almejth nännoestidh reerenassen laakesne. Tjilkeme jeehti rijhkebiejjie joe 1977 jiehtegisnie nännoesti saemieh etniske unnebe låhkoe leah, goh aalkoe-almetjh jijtjedh laantisne sjiere jälloem utnieh. Tjilkemen reemissegiehtjedimmien raeriestimmesne maehtebe lohkedh nåake sjiere minoriteeth juekedh. Reerenasse raeriestimmiem nyökieji juktie laakesne maehtebe lohkedh ahte saemieh maadtoe- laake-vaarjelimmiem joe åtna. Tjilkemen åssjalomme lea jis nuepie gååvnesjh vith saemide sjiere jälloem maadtoe-laakesne vedtedh. Männgan reerenasse naemhtemes raeriestimmiem nyökeji saemiej jälloe gaaskenaasjovnesne stierkebe sjidteme. Sveerjen ratifiseringe gierkien garres 2000 Europaraerien konvensjovne unnebe låhkoe vaarjelidh jih europan njolkedasse laante-bielie jallh unnebe låhkoej gielh dellie Sveerjen naasjovne minoriteeth jih dej gielh dååhkasjehtin. Dah dåehkieh mah naasjovne minoriteeth leah saemieh, sveerje-soevmieh, tårnedaeleste, romerh jih judarh. Joekoen jeehtin saemieh aalkoe-almetjh. Daate tsille aerbi vååjnoste gaajhkh invandrerh jih unnebe dåehkieh Sveerjesne seamma jällosne biejedh. Jih dellie guktie aerebi ussjedamme nåake minoriteeth sjiere daltesne biejedh, saemieh joekoen. Jih dellie dovne saemiej sjiere jälloem maadtoelaakesne vaarjelamme dovne Nöörjesne jih Soevmesne. Mijjieh ussjedibie nåake saemieh Sveerjesne viejkebe jälloem åtna mohte kraannalaantijste. Tjilkeme ussjede gyhtjelasse saemiej sjiere tsillen bijre digkiedamme jih aerebi saemiej reaktatjilkeme buerie raeriestimmiem buektiedamme. Juktie tjilkeme ij naan diedtem åtna direktivine guktie maehtedh maadtoelaakesne jeatjatehtedh dihte båetije tjilkemen barkoe dihte sjädta. Tjilkemen aalkoetsiehkie lea Saemiedigkien jälloem tjoeverebe jillebe biejedh. Saemiedigkie edtja gielem årrodh jijtjeståvroen bijre, mohte dan åvteste Sveerjen ektievuekien maadtoe- vierhtiedimmieh dååhkasjehtedh. Guktie dah reeremigyhtjelasside buektiehtidh båetije beajjan tjoeverin reaktavuekien mietie darjodh. Saemiedigkie tjielten vuekien miete tseegksovvme. Ij leah tjilkeme raeriestamme naan jeatjadehtemem åårganisasjovneste. Daam laakesne öörneme. Daerpies-voeten tjirrh dovne vielie gyhtjelassh laakesne viedtedh. Tjilkeme ussjede buerie jis tjielten åårganisasjovne aaj båetije beajjan buerie-guvvine årrodh daajvisne gusnie laakem kriepesjidh dellie maehtieh vuesiehtimmiem tjielta-laakesne gaavnedh. Voestemes govhte tjomperh Saemiedigkien åårganisasjovnen bijre båateme. Dah gyhtjelaash leah: -Saemiedigkien maadtoe åårganisasjovne, -Saemiedigkie reereme lea, mohte Saemiedigkien nännoestimmiejälloeh eah leah seamma goh jeatja reeremh, -saemiedigkien laakesne tjaaleme guktie ståvroem jallh ståvroe- åvtehkem veeljedh. åvteste digkie dovne proposjonelle ståvroem åtneme jih majoriteteståvroem. -Saemiedigkien laakesne ij gååvnesjh guktie darjodh gåessie ståvroem orrijidh jih gosse miste åssjalommh utnieh ståvroen vuestie, -dan jijnjh aamhtesh pleenumisnie nännoestidh jih eah leah dejgujmie vitneme digkiedamme. Vihkeles raajroem politihken jih reeremen gaskoeh biejedh. -Motsjovn Saemiedigkesne dagke daerpies dan bijre nännoestidh. Saemiedigkiem tjielten hammoen mietie tseegksovveme. Pleenume jillemes åårgane jih dihte ståvroem veeljesåvva. Saemiedigkie almetjeveeljeme-åårgane dannasinie tjilkeme ussjede ij leah dihte åårganisasjovne seamma goh jeatja åårganisasjovnh. Tsagkese guktie mijjieh vierhtiedamme Saemiedigkie reereme lea, ij leah dihte seamma goh jeatja åårganisasjovnh. Daelie Saemiedigkien åårganisasjovne vuesehte Saemiedigkie byjjelitse reereme. Saemiedigkielaakesne reerenasse mij Saemiedigkien åejviem veeljesåvva Saemiedigkien raeriestimmien mietie. Tjilkeme ussjede löövles maadtoe gååvnesjh nännoestimmiem jarkoestidh. Nännoestimmie barre vuesehte Saemiedigkien jälloe jih mijjieh vierhtebe nåake daejredh gosse dam nuhtjedh. Dannasinie mijjieh raerestibie laakem jeatjatehtedh Saemiedigkie jijtje edtja åejviem veeljesovvedh. Saemiedigkien laakesne seamma goh tjielten ståvrosne Saemiedigkie edtja ståvroem veeljedh. Tjieltelaakesne nännoestidh guktie daam darjodh mohte ij leah saemiedigkien laakesne. lihtsegh jih sijjiesadtjh veeljedh moenehtassine jih raerine tjieltine tjoeverin proposjovnen mietie sjidtedh jis unnebe låhkoe dam birri jih dihte dan stoerre sjädta ahte maehtieh moenehtassine årrodh. Ulmie parlamenterien unnebe låhkoem vaarjelidh. Gyhtjelasse majoriteeteståvroe jallh proposjovne ståvroe tjielte joe dejnie tjirke giehtjedamme. Jis gaajhkhs sijjieh ståvrosne jallh moenehtassesne tseegksovvin politihken majoriteeteste, v.g. tjielke majoriteteståvroe dellie öövre nåake minoriteetese sjädta jih dovne nåake tjirkes-laakan barkedh. Ståvroen laavenjasse lea guhtjelassine barkedh tjåahkoen åvteli. Jis barre tjielke majoriteeteståvroe dagke gaajhkh raerieh barre majoriteeten vååjnoen mietie barkieh. Dellie tjoeverin barkoe- dåehkieh tseegksovvedh, barkosne göökte barkoe-åårganisasjovnh. Jeatja tsagkese dellie tjoeverin gaajhkide lihtsegidie orre ståvrosne molsedh politihke faamosne. Jih dovne majoriteete-ståvrosne enn vielie proposisjovnesne kriepesjidh nännoestidh maam darjodh vuesehte gaavhtan gosse ståvroe juktie jeatja politihke sjidteme tjåahkosne jih pleenumen jaahkoem luejtedh. Histovrijesne eah tjielth nännoestimmieh utnieh mistebuerkiestimmine jih orreveeljeminie. SOU 2002:77 Tjåangkan giesedh Ståvroeh jijnjemes proposisjovnen mietie tseegksovveme jih politihke nännoes. Jih dellie ij leah daerpies orreme njolkedassh utnedh juktie ståvroe åadtjoeji aerebi orrijidh. 1990-taalen männgan tjieltelaake nännoste nuepien dievefaamohkijstie barkoeh bååstide vaeltedh vueshte gaavhtan jis ij ståvrosne seamma majoriteete goh dievefaamohkinie Tjilkeme raereste saemiedigkien laakese nännoestimmiem buektiehtidh ståvroe jih båetije biejjiej moenehtassh galkieh proposisjovnen mietie tseegksovvedh jis minoriteete dam säjhta. Mijjieh ussjedibie dagkeres nännoestimmie daerpies jih vihkeles juktie barkoe ståvrosne jih båetije biejjiej moenehtassine guhkeme vååjnosne nännoes sjädta. Saemiedigkie jaepine 1997-2001 majoriteeteståvroem utniji mohte idtji diedtem utnieh pleenumisnie. Ektievuekiem pleenumen jih ståvroen gaskoeh idtjin maehtieh maam darjodh. Juktie ij naan nännoestimmieh gååvnesji mistebuerkiestimmiej jih orreveeljemi bijre idtji pleenume maehtieh ståvroem aarehke laejtedh. Ståvroe proposisjovne vuekien mietie dejnie unnebe tsagkese vith sjädta. Tjilkeme dovne raereste akth vielie luhpiedimmiem buerie ektievuekie ståvroen jih pleenumen gaskoeh seamma goh tjelten laakesne nuepiem bååstide vaeltedh lihtsegijstie moenehtassh buektiehtidh lissine ståvrose. Saemiedigkielaake joe daelie nuepien Saemiedägkan vaadta naemhtemes moenehtassh tseegksovvedh. Mijjen åssjalommen mieie vihkeles båetije beajjan tjielke raajese gååvnesje politihke barkoen gaskoeh Saemiedigkesne jih Saemiedigkien barkosne goh reereme. åvteste mijjieh raerestibie seamma goh tjieltine nännoestimmien buektiehtidh saemiedigkielaakesne moenehtassh mah nännoestieh gyhtjelassine reeremen bijre jih gyhtjelassine guktie laakesne jallh jeatja tjaalegisnie åadtjoeh. Tjilkeme gaavneme saemiedigkielaakesne lohkedh ståvroe dihte gyhtjelassine barka pleenumen åvteli. Dellie aaj barkoe-åårganem tseegksovvedh. Mijjieh aervedibie daate öörnege nännoes Saemiedigkien öörnegisnie tjaeledh jih vuartasjidh mij destie sjädta. Ij leah tjilkeme naan nåake åårganisasjovnesne gaavneme aalkoebarkosne. Tjilkeme galka daarpoem vierhtiedidh guktie motsjovnine giehtelidh Saemiedigkesne. 47 § nännoestimmie gosse motsjovnem beajeme dellie hijven jis Saemiedigkie maahta dejnie giehtelidh akten jaepesne männgan motsjovnen beejin. Daate njolkedasse seamma goh 5 kaap. 33 § tjieltelaakesne sjiehteles tjieltide. Tjieltelaakesne dovne tjaaleme jis ij maehtieh giehtelinie orrijidh akten jaepesne, galka dihte jih maam vielie giehtelinie sjidteme dievefaamohkasse dijredidh seamma tijjesne. Dievefaamohke maahta dellie motsjovnem buartan biejedh jih ij naan vielie dejnie barkedh. Seamma nännoestimmie buerie jis Saemiedigkien barkoe-öörnegisnie sjädta. Saemiedigkien barkoe goh remissesijjie Saemiedigkie jeahteme ij leah nuepien åtneme jijnjh aejkieh jiehtedh saemiej aamhtesi bijre gosse jeatja reeremh dej gujmie giehteleminie. Goh aerebi jeahteme barkoe goh remisse-åårgane jarngesne saemiedigkine Nöörjesne jih Soevmesne. Laaketseegkese tjaalasovveme gåabpatjahkh laantine siejhme kriepesje gååvnesje jallh raeriestimmie jeatja reeremidie saemiedigkien åssjalommh gihtjedh gamte dajvesne. Reaktasijjie jeatjligkie Sveerjesne. Sjierelaaketseegkesne joekoen nännoestimmieh gååvnesjh ahte reeremh galkieh Saemiedigkiem gihtjedh sjiere gyhtjelassine. Dellie aaj siejhme nännoestimmie saemiedigkielaakesne gååvnesje Saemiedigkie maahta jijtje skraejriehtidh gyhtjelassh jeatja reeremi luvnie. Tjilkeme giehtjedamme jis Saemiedigkien barkoe goh reemisse-åårgane jis daerpies daam stierkebe buektiehtidh. Daerpies goh reemissesijjie årrodh mubpien daltesne buerebe jijtje gyhjelassem nännoestidh. Båatsoeburriepolitihke moenehtasse Saemiedigkiem raeriestamme gellie gyhtjelasside jijtje nännoestidh. Dihte dovne raeriestamme Samiedigkien barkoe goh reemisse-åårgane stierkebe darjodh guktie eatnemem nuhtjedh. Akte vielie lissiehtahke reemissebarkosne åadtjoeh lea dejnie minngemes gyhtelassine sjidtedh. Göökte nuepie geajnoem gaavnedh lissietahkine guktie Saemiedigkien barkoem reemisse-åårgane årrodh minngemes gyhtjelassine. Dihte akte nuepie giehtjedidh magkarinie saemiej gyhtjelassine Samiedigkie ij annje naan reemisse-åårgane. Mubpie nuepie siejhme njolkedassem lissiehtidh saemiedigkielaakesne sisveginie goh Nöörjesne jallh Soevmesne diedtem buektiehtidh jeatja reeremidie Saemiedigkiem goltelidh gamte aamtesedajvesne. Mijjen åssjalomme daerpies jeatja reeremh Saemiedigkiem goltelidh gyhtjelassij bijre mah vihkeles saemide. Bööremes vuekiem daam buektiehtidh guktie mijjieh ussjedh dagkeres diedtem buektiehtidh jeatja reeremidie aamhtesinie mij aalkoevistie vihkeles. Jih dannasinie mijjieh nyökebe siejhme diedtem Saemiedigkiem goltelidh gaamte dajvesne. Mijjieh raerestibie dagkeres diedth joekoen laaketseekesne tjaeledh. Gyhtjelasse magkarinie gyhtjelassine Saemiedigkie goh reemisse- åårgane lissiehtidh. Saemiedigkie jeahteme geervemes tsagkesinie barkeme jis Båatsoeburriepolitihke moenehtassen raeriestimmieh buekteth. Dah dovne jeahteme eah rikti daejrieh magkarinie dajvine goh reemissesijjiem lissiehtidh. Tjilkemen åssjalomme reerenasse tjoevere voestegh raeriestimmide vuartasjidh mejtie jeahteme nuepiem vierhtiedidh jis daerpies vielie lissiehtidh. Guktie gielem vedtedh, veeljememoenehtassen jälloe, vith veeljedh jih gåessie veeljedh Maadtoe mannasinie vuartasjidh tijjem gosse veeljedh jih guktie veeljedh leah dan vaenieh almetjh mah Saemiedägkan veeljeme. Saemiedigkien veeljememoenehtasse veanta almetjidie nåake daejredh guktie darjodh veeljemisnie jih daanasinie vaenieh almetjh mah veeljin. Veeljemen tijje aaj maahta maadtoem årrodh. Minngemes veeljemisnie Saemiedägkan gielem vedtieji dah mah joe gielelåhkosne. Tjilkeme ussjede ij h daate dan vaenieh almetjh. Mijjen evtemes åssjalomme ij maehtieh veeljemem Saemiedägkan seammaligkie vuartasjidh goh veeljeme rijhkebeajjan. Mijjieh ussjedibie jis Europaveeljenem jallh veeljemem gärhkoedievefaamohkasse vuartasjibie dellie vielie rikti-laakan sjädta (38,jallh dejstie mah veeljin, vuartesjh /jih . Tsagkese gujth guktie mijjieh vienhtebe ahte barre bielie gaajhkh saemiejste gielelåhkosne tjaaleldh. Saemiedigkeste jeahteme gosse gielelåhkose ohtsedh dellie jijnjesh ussjedh nåake gosse vuartasjidh jis saemie lea. Nov vielie gååvnesje maansinie ij sijhth gielelåhkose ohtsedh. Tjilkemem minngemes åssjalomme daerpies gielelåhkoem utnedh. Saemiedigkien barkoe maadtoem åtna saemiej åvteste årrodh. Dellie barre saemie mij gielem maahta vedtedh dannasinie daerpies gielelåhkojne. Mijjieh ussjedibie ij daerpies njolkedasside laakesne jeatjatehtedh gie saemie lea. Mijjieh aaj ussjedibie nåake maehtedh gielelåhkoem jorhtehtidh, guktie Saemiedigkie raeriestamme. Gaajhke daam bijre mijjieh ussjedibie Saemiedigkie jijtje tjoevere dåeries- moerh luejhtedh mah båetieh gosse kriepesjidh gielelåhkose tjaalasovvedh dagke saerniestidh. Govlesovveme veeljeme-moenehtasse Saemiedigkien nännoestimmien männgan pleenumisnie almetjh gielelåhkose tjaalasovveme juktie dihte barre saemine pruvreme. Mijjen åssjalommi mietie gosse laakem lohkeme daate nuepie gååvnesje. Daestie göökte tsagkesh båetiegan. Dihte akte dovne båetije biejjiej veeljemisnie almetjh gielelåhkosne mah eah maehtieh vihtiestidh saemieh leah. Mijjieh ussjedibie daate nåake. Juktie dejnie rikti- laakan barkedh mijjieh raerestibie nuepien klååkedh annjebodts gielelåhkoem lääneståvrose dovne jis gie jeahteme gielelåhkosne akte ålma mejtie ij maehtieh vihtiestidh. Aerebi barre maadtoe orreme gosse jijtje klååkedh ij åadtjoeh gielem vedtedh. Kriepesje aaj vihtesjimmiem buektiehtidh gosse gielelåhkose tjaalasovvedh daerpies jeatjatehtedh. Daaletje barre daerpies gosse akte eejtegistie gielelåhkosne tjaalasovveme. Destie dagke naemhtie sjädta maana disse mij miste gielelåhkose tjaalasovvin reaktam åadtjoeh gielelåhkose tjaalasovvedh. Guktie reakta dejnie barkedh mijjieh raerestibie daam vihtesjimmiem jeatjatehtedh kriepesje lea sjädta akte eejtegistie gielelåhkosne tjaalasovveme jih lääneståvroe ij leah daam jeatjatehteme. Veeljememoenehtassen barkoem aaj giehtjedidh jih magkeres jälloe veeljememoenehtasse åtna. Mijjieh ussjedibie prinsipe vuekien mietie miste Saemiedigkie veeljeminie abpe tijjem barka. Vuesehte gaavhtan ij leah rijhkebiejjie jijtje altese gielh ryöknoe. Ij naan joekoen njolkedasse gååvnesje Saemiedägkan. Mijjieh dan åvteste raerestibie seamma njolkedassh Saemiedägkan seamma goh siejhme veeljemisnie. Dellie Saemiedigkien jälloem bäjjoehtidh jih reakta- voetem lissiehtidh. Dah siejhme veeljemisnie vueshte gaavhtan tjielten dievefaamohkasse dellie lääneståvroe stööremes diedtem åtna gielh ryöknodh jih stillemidie juekedh. Veeljemereereme diedtem åtna veelemebarkoem ryöjredidh jih tjielth jijtje veelemebarkijh veeljin jih veeljemetjiehtjelh öörnieh. Tjilkeme raereste seamma njolkedassem Saemiedägkan. Mijjieh aaj raerestibie saemiedigkielaakesne tjaeledh gukte vith veeljemen bijre giehtelidh, ij leah naemhtemes njolkedasse danbien gååvnesjh. Tjilkemasse aaj jeahteme saemiedigkielaakesne tijjeboelhkh guktie veeljemem buektiehtidh joe daelie dan gaertjies. Tjilkemen barkoen tjirrh jijnjesh maehtieh klååkedh annjebodts gielelåhkosne nåakebe tijjesne barkedh. Mijjieh raerestibie tijjem lissiehtidh. Dovne jeahteme gielem biejedh prievien tjirrh öövre nåake veeljemidie, dan åvteste eah sijhth veeljedh. Ij naan duedte guktie mijjieh vuejnebe dan jiehtiegassen duelkesne. Guktie mijjieh aerebi jeahteme dah mah sijhtieh veeljedh ij leah dihte dan vaenieh almetjh. Dah minngemes saemiedigkie-veeljemisnie låhkoe veelejemgieleste onne mah miste lin. Veeljedh prievien tjirrh danbien provkin daam darjodh aalkoe-laante- svienskijste siejhme veeljemisnie. Jis prievieveeljeminie orrijidh dellie tjoeverin påasteveeljeminie aelkedh. Vååjnoes öövre nåake åårganisasjovnem bigkedh gielem vedtedh påasten tjirrh juktie vaenieh låhkoe gieleste. Jis gielem påasten tjirrh vedtedh dellie tjoeverebe vuartasjidh saemiedigkieveeljemem darjodh siejhme veeljeminie. Tjilkeme ussjede mannasinie gielevedteme barkoem jeatjatehtedh jih nåakebe darjodh. Seamma gielevedteme barkojne ij leah daerpies veeljemebiejjiem juhtedh. Gyhtjelasse aaj jis prinsipe vuekien mietie veeljemebiejjiem juhtedh. Gellie Saemiedigkesne jeahteme dagke jienebh veeljin jis veeljeme seamma biejjesne goh rijhkebiejjieveeljemisnie. Dellie tsiehkie vuesehte Saemiedigkie boelhke Sveerjen almetjeståvrosne. Tjilkemen åssjalomme ij rikti daejrieh jis ektiebarkoe siejhme veeljeminie åadtjoeh Saemiedigkien veeljemem orrestidh. Åssjalommh juekedh Saemiedigkesne aaj. Mijjieh aervedebe stierke daajroeh kriepesjidh mannasinie daam jeatjatehtedh, juktie daaletje tijje joe daejrieh. Mannasinie daam darjodh ibie daejrieh. Veeljemedaajvh, stilleme-juekeme, prosenteraaste jih kriepesje paatrijjem tjaalasovvedh Tjilkeme barkoem åadtjeme vuartasjidh jis daerpies prosenteraastem saemiedikieveeljemasse biejedh jih jis kriepesje paartijjidie maehtedh veelemisnie årrodh. Mannasinie daam vuartasjidh dan jijnjh smaave paartijjh Saemiedigkesne. Guarkebe seamma jis ij gie jiehtieh nåake Saemiedigkien barkose daate.