sou · GNB3129d3 · 2000-01-01 00:00:00 — samfunnsforskarar og kulturanalytikarar har dei seinare åra vori opptatt av den frisettinga av individet frå normer i tradisjonelle sosiale institusjonar som tidligare skapte ei tett binding mellom sam- funn, individ og kultur. Tidligare var det først og fremst intellektuelle og kunstnarar som søkte ei slik form for lausriving i forhold til bin- dande normer og tradisjonar, og det var i samsvar med den roman- tiske myten om kunstnaren og den intellektuelle som outsidarar i det gode selskap. Men i dei seinare tiåra har den kulturelle frisettinga av individet, med god hjelp frå moderne media, vorti spreidd til store delar av folket, og dermed det vorti ei utfordring for samfunnet av heilt andre dimensjonar. Ideologien bak fenomenet fleksibel tilpas- sing støttar opp under tildrivet til å søke alternative identifiseringar og referansar til dei som dei tradisjonelle institusjonane for norm- danning kan tilby. I den moderne medieverda står individet i den situ- asjonen at det kan velja å setta saman sin eigen identitet på grunnlag av ein internasjonal livsstilsmarknad. sen (1993) nemner dette fenomenet som den kulturelle modernise- rings fullbyrdelse og skildrar det som eit ekstremt utslag av dei djup- strukturelle endringane i den moderne samfunnsformasjonen. Han framstiller det altså ikkje som postmodernisme, men som dei nye livsvilkåra innanfor det moderne samfunnet: Kulturelle opbrud er den nye normalitet, som tendentielt omfatter alle klasser og lag, aldersgrupper, etc., og i kombination med den forcerede internationale integration aftegner der seg hermed på den kulturelle front et fremtidsperspektiv, hvor en pluralitet av livs- og kulturformer spiller sammen (...).8 Den nye oppbrotskulturen skaper det kulturelt frisette mennesket som skal søke identiteten sin i ein uoversiktlig røyndom prega av nåtidstenking og tilfredsstillelse av individuelle behov (1991). Med litt dristigheit kan teorien om frisetting overførast til kul- turpolitiske prosessar av det slaget denne artikelen handlar om. På det sosiale feltet bibliotek har institusjonelle doksa i stigande grad vorti utsette for forvitring eller åtak frå dei heterodokse innanfor fel- tet, eller helst frå dei som har vori i utkanten av feltet. Og det har gjort det mulig å lansere alternative perspektiv som ville ha vori umu- lige under den sosialdemokratiske orden. Diskusjonen om gratis- prinsippet i 80-åra og seinare kan tene som eksempel: I St. meld. 23 (1981-82) Kulturpolitikk for 1980-åra sådde Arbeidarpartiet tvil om det var mulig å halde på gratisprinsippet i folkebiblioteka når det gjaldt nye media, og den gongen dreia det seg først og fremst om video. Det var ein historisk ironi at nettopp ei sosialdemokratisk regjering skulle vera den første til å rokke ved dette prinsippet, for gratisprinsippet var ei bibliotekpolitisk flaggsak for Arbeidarpartiet i perioden for den sosialdemokratiske orden. Men dette skjedde i 1981, og på det tidspunktet var Arbeidarpartiet på veg bort frå dei tidligare ideala sine og gjekk i nyliberalistisk retning. Eller for å bruke terminologien til : Partiet var i ferd med å forlate fordismen og tilpasse seg prinsippet om fleksibel tilpassing. Det var derfor logisk og i samsvar med ein strukturell tendens i tida at det var ein kulturstatsråd frå Høgre som tok opp hansken frå Arbeidarpartiet og kasta han fram i den bibliotekpolitiske debatten. I denne saka viste det seg rett nok at var meir bundi til den opplysningspolitiske tradisjonen enn regjeringa, men det kan delvis forklarast ut frå ein ny parlamentarisk situasjon: Da gratisprinsippet var oppe til debatt i i 1985, var Arbeidarpartiet i opposi- sjon. Representantane for Arbeidarpartiet kunne derfor argumentere mot regjeringa sitt framlegg som ei rein Høgre-sak. Det tar normalt lang tid å endre grunnholdningar blant aktørane på eit profesjonsfelt, og bibliotekfeltet er ikkje noe unnatak. I den grad vi kan tala om ei bibliotekpolitisk frisetting blant norske bibli- otekarar, har det vori ein langsam prosess. Motstanden mot å forlate gratisprinsippet, eit politisk prinsipp som har vori konstituerande for ideologien på feltet, har vori og er sterk. Det viste seg og i debatten om gratisprinsippet , der så å seia heile biblio- tekinstitusjonen i Noreg heldt seg til normene i tradisjonen. I det spørsmålet argumenterte bibliotekarane ut frå eit verdirasjonelt per- spektiv med grunnlag i ein demokratisk opplysningspolitisk tra- disjon. Den demokratiske og kulturpolitiske legitimiteten til folke- biblioteka har framfor noe vori knytta til gratisprinsippet, og i funk- IDEOLOGI OG FOLKEBIBLIOTEKPOLITIKK – EIT DEMOKRATISPØRSMÅL sjon av å vera eit doksa for feltet, har det ein sterk symbolverdi. Den symbolske betydninga er stor innanfor feltet, men ikkje minst er ho viktig i forhold til samfunnet utanfor, som skal føre ressursar til feltet og nyte godt av dei tenestene feltet produserer. Gratisprinsippet berører primærinteressene på feltet og det er derfor ein systemlogikk i at profesjonsutøvarane har stått vakt om dette prinsippet. Som markeringssak for bibliotekfeltet har spørsmålet om gra- tisprinsippet i folkebiblioteka ei slik kulturpolitisk sprengkraft i seg at det er vanskelig å det på bane som eit praktisk spørsmål aleine. Det kontroversielle i dette spørsmålet i 80-åra og i dag9 viser at instititusjonen folkebibliotek ikkje er fullstendig frisett i kul- tursosiologisk betydning, men at det stadig blir påverka av tradisjo- nelle kulturpolitiske normer. Men som eg har argumentert for tidli- gare, er institusjonen i drift, og dei dilemmane som folkebibliote- ket har stått overfor dei siste par tiåra og framleis står overfor, er dei dilemmaene som mange moderne kulturinstitusjonar står overfor. Biblioteka som offentlige institusjonar og sosialt felt: Mellom den kritiske samtalen og det instrumentalistiske mistaket Den amerikanske filosofen har i boka The Dilemma of Modernity (1988) formulert det eg vil kalle eit håp eller eit ønske for det moderne: Modernity ought not to be allowed to die quietly, for with it would go its achievements, among which are humanism and democracy. Modernity needs to be reinvigorated. This does not mean a return to the beliefs of early modernity, of the seventeenth and eighteenth centuries. It means finding a new synthesis, a new set of ideas that can preserve the achieve- ments of modernity without cutting off its future possibilities, that can provide a new context for modernity.10 Bakgrunnen for denne normative utsegna frå Cahoone si side er at han ser ein tendens i den moderne kulturen til å underminere seg sjølv ved at visse element i han blir lausrivne frå ein sosial kontekst og reindyrka, politisk, økonomisk eller vitskaplig, og dermed får vi ein modernitet på avvegar, ein modernitet som er eit vrengebilde av seg sjølv. Han fryktar at om moderniteten kjem på avvegar, blir han ein anti-humanistisk, ein anti-demokratisk og ein anti-kulturell modernitet som berre tener systemkrefter og som koloniserer Cahoone uttrykker altså mest uro over dei avhumanise- rande elementa i dei moderne samfunnsformene. I dette ligg og det moderne rasjonalitetsproblemet: Det teknisk avanserte seinmoderne samfunnet eit fornuftspotensiale som kan vera til velsigning, men som og kan bli eit tyranni. (1994) talar om opplysning og fornuftiggjering som eit tvitydig prosjekt, og det same gjeld ifølgje Hellesnes fornufts- og modernitet- skritikarane. Dei er av to slag: Den eine gruppa er dei som går til åtak på ufornuftig innsnurping og inntørking av fornufta, den andre er dei som går til åtak på fornufta som såvoren. Blant dei første nem- ner han , og , og eg vil føye til og Habermas. I den andre gruppa plasserer han først og fremst Nietz- sche, og eg vil legge til Lyotard og Baudrillard. Hovudproblemet i det seinmoderne samfunnet, framleis ifølgje Hellesnes, er instrumentell fornuft, systemtvang og kulturell utar- ming. Om det finst ein veg ut av det moderne uføret, seier han, så går den gjennom å finne fram til ei jamvekt mellom makta til staten, marknaden og livsverda. Men ein av føresetnadene for ein skal lyk- kast er at det som finst av kritisk offentligheit i , blir utvida og får større innverknad på politikken. Men for det siste er han skeptisk når det gjeld Noreg, der medievaset og anti-intellektualismen – i større monn enn nede på kontinentet – trengjer unna klargje- ringsforsøka. Slik eg oppfattar både Cahoone og Hellesnes, argumenterer dei for ei samfunns- og kulturutvikling der kreftene og motkreftene i det moderne samfunnet blir haldne i balanse. Eg skal la dette balan- seprinsippet mellom krefter og motkrefter, mellom system- og livs- verd og mellom formålsrasjonalitet og verdirasjonalitet vera styrande for ein avsluttande kommentar til dei dilemmane vi har sett i folkebi- bliotekpolitikken dei siste tiåra. Eit dilemma som folkebiblioteka har stått i dei siste to tiåra, er spørsmålet om dei primært skal vera institusjonar for kritisk offent- ligheit, for meiningsdannande diskurs i det sivile samfunnet, for demokrati, for personlig danning og for samfunnsborgardanning – kort sagt for kantiansk dannelse til myndighed (Marquardt 1987) – eller om dei skal vera reiskapar for statlig eller policy på kulturområdet og tene instrumentelle særinteresser, f.eks. for næringspolitikk og kultur-turisme. Eit anna spørsmål er kva for verd folkebiblioteket skal ha si poli- tiske forankring i – livsverda med sin kulturelt og språklig overleverte bakgrunnskunnskap og normative tradisjon, eller systemverda med sitt teknosystem og sitt politisk-byråkratiske system ( IDEOLOGI OG FOLKEBIBLIOTEKPOLITIKK – EIT DEMOKRATISPØRSMÅL Ein tredje variant av det same spørsmålet er om folkebiblioteket skal konsentrere seg om berre å formidle vitskaplig kunnskap, eller om det – i likskap med filosofien – skal formidle forskinga sitt opp- brot mot det ukjende og samtidig halde fast på ein livsverdsbunden og forståelig livsvisdom (Gadamer 1991). Det fjerde dilemmaet, som er i slekt med dei tre føregåande, er om folkebiblioteket som institusjon primært skal stå for heilskap og totalitet (holisme) eller spesialisering og differensiering. Og endelig – skal folkebiblioteka som før formidle store for- teljingar og bera fram fellesprosjekt for kollektivet, eller skal dei ta for gitt the crisis of narratives (Lyotard 1984), formidle små for- teljingar og gi spesialtenester for enkeltindividet? Alle desse spørsmåla er normative av karakter og dei krev nor- mative svar. Dei har vori meir og mindre synlige innanfor den perioden eg skriv om og har vist seg i ulike former, avhengig av dei konkrete kontekstane dei har opptrådd i. Svara på alle desse dilem- maene er avhengige av kva slags vilkår det offentlige som institusjon for meiningsdanning og folkebiblioteka som ein av basisinstitusjo- nane for denne meiningsdanninga, får i framtida. Den normative bak- grunnskonsensusen som har bori fram institusjonar av denne typen er i alle fall ikkje sjølvsagd lenger. Det ser ut til at folkebib- liotekpolitikken tendensielt har utvikla seg i retning av eit instru- mentelt kunnskapssyn, at han i stigande grad har vorti bunden til sys- teminteresser, at han har medverka til differensiering og spesiali- sering og at han søker legitimering gjennom å tilfredsstille individuelle spesialbehov framfor kollektive samfunnsbehov. I eit demokratiperspektiv er dette eit problem. Ei fungerande, konstruktiv og kritisk offentligheit har som føresetnad at det finst samfunnsintitusjonar som er opne for uavhengige debattar om kultur og politikk. Slike institusjonar må derfor vera opne for mangfaldet og heilskapen. Debattane kan ikkje erstatte desse institusjonane, men institusjonane kan heller ikkje legitimere seg ut frå demokratiske prinsipp utan at slike debattar finst. Legitimiteten for desse institu- sjonane må, om desse institusjonane skal kallast demokratiske sam- funnsinstitusjonar, ligge i praksis i livsverda, ikkje i pragmatismen, som er bunden til instrumentelle systeminteresser (Skjervheim 1992).11 I dei overordna samfunnsdebattane ligg det ei demokratisk, legitim og kommunikativ makt som kan gi næring til institusjonar av typen folkebibliotek. Men for at det skal vera mulig, må den statlige og kommunale politikken for slike institusjonar utformast innanfor ein forståingshorisont som ikkje primært har forankring i eit system- I eit avansert industrisamfunn vil systemperspektivet og vera nødvendig for å finne gode tekniske og organisasjonsmessige ordningar, men det springande punktet er at systeminteresser aldri kan kallast demokratiske dersom dei ikkje er underordna og blir kon- trollerte av livsverdsinteresser. Og her kjem det store problemet for folkebibliotekpolitikken fram: Så lenge folkebibliotekpolitikken hadde hovudgrunnlaget sitt i folkeopplysningstradisjonen, og så lenge vi hadde ein sam- funnsformasjon der denne tradisjonen gjekk inn som ein naturlig del av dagliglivet, kunne ein med god grunn hevde at folkebiblioteka tente livsverdsinteresser, heilskap og relativt uproblematisk kunne formidle store forteljingar. Staten si rolle i denne fasen var å stø opp om dette. Det at staten saman med folkeopplysningsorga- nisasjonane spelte ei dominerande rolle i utforminga av folkebiblio- tekpolitikken, var i seg sjølv inga hindring for forankring i livsverds- verdiar, så lenge den statlige politikken eksplisitt hadde sitt utgangspunktet i slike verdiar. For folkebibliotekpolitikken var dette situasjonen fram til kring 1970. Folkebiblioteka vende seg direkte til brukarane og kunne gå ut ifrå at folk oppsøkte ut frå per- sonlige behov og interesser. Dei fleste var på leit etter ikkje- instrumentell opplysning, ikkje etter instrumentell informasjon. Etter den tid har systemperspektivet vorti stadig meir styrande for folkebibliotekpolitikken. Overgangen til utdanningssamfunnet med sterk ekspansjon både i grunnskolen, den vidaregåande skolen og høgare utdanning ved universitet og høgskolar, pluss omforminga av folkeopplysningsarbeidet til kompetansegivande vaksenopplæring – alt dette har gjort at systeminteresser på ein heilt annan måte har kommi inn mellom brukaren og . Desentraliseringa i kul- turpolitikken frå 70-åra og fram til har ikkje vori noe bolverk mot denne tendensen. Kanskje tvert imot: Under press frå ein stadig strammare offentlig økonomi og under påverknad av marknadsten- king leiter dei politisk ansvarlige for folkebiblioteka i kommunane etter instrumentelle og nyttige argument for å forsvara bibliotek- budsjetta, eventuelt for å avgrense drastiske framlegg til nedskjerin- gar. I dette politiske klimaet gir ikkje argumentet om opplysning og kunnskap som eigenverdi romsligare bibliotekbudsjett. Her står kan- skje bibliotekarane sjølve på tryggare grunn (jfr. debatten om gra- tisprinsipeppet), men dei har naturligvis og motiv for å forsvara interessene på det eigne sosiale feltet: Svekka folkebibliotek betyr på lang sikt færre og meir usikre jobbar for bibliotekarane. Eg vil argumentere for å sjå interessene på det sosiale feltet bib- liotek i forhold til allmenne offentligheitsinteresser. IDEOLOGI OG FOLKEBIBLIOTEKPOLITIKK – EIT DEMOKRATISPØRSMÅL bibliotekfeltet har sine eigne særinteresser med posisjonar, investe- ringar, doksisk tru, osv., men at dette feltet som eit mikrokosmos som tradisjonelt har vori integrert i demokratiske prosessar, og må relaterast til offentligheita som makrokosmos. Det er ikkje alltid samanfall mellom offentligheitsinteresser og feltinteresser. skjedde forskyvingane i det kulturpolitiske perspektivet i 70-åra ras- kare innanfor offentligheita enn innanfor det sosiale feltet, det skulle debatten om den nye kulturpolitikken vera eit vitnemål om. Korleis forholdet mellom offentligheita som makrokosmos og det sosiale feltet bibliotek som mikrokosmos er til kvar tid, vil vera avhengig av kva slags offentligheit vi har. Rett nok er ein av basisinstitusjonane for offentligheita, men bibliotekfeltet har like- vel ikkje ein slik politisk posisjon at bibliotekarane i særlig grad kan påverke grunnvilkåra for offentligheita som heilskap. Her er nok f.eks. dei moderne massemedia i ein heilt annan maktposisjon. Om dette er rett, vil vi få eit sosialt felt for biblioteka som svarar til det samfunnskritiske nivået som offentligheita har til kvar tid. er ei noe mekanisk framstilling av relasjonen mellom offentligheita og bibliotekfeltet, men om ein tar høgd for at forholdet mellom dei ikkje alltid er synkront, kan ein hevde at denne teorien held stikk i eit lengre perspektiv. Det vil vidare seia at om offentligheita mistar den kritiske og sjølvreflekterande rolla som ho opprinnelig hadde, og dersom ho mistar evna til å problematisere sine eigne føresetnader, men gir etter for det Hans Skjervheim (1992) kallar bedriftsøkonomane sin seman- tiske imperialisme, står representantane for det sosiale feltet bibliotek – bibliotekpolitikarane inkluderte – i fare for å bli offer for det instru- mentalistiske mistaket: Ein skil ikkje mellom å handle i ein sosial rela- sjon med eit medmenneske (praktisk handling) og å handle instru- mentelt ved å produsere ein vare for ein kunde (pragmatisk hand- ling). Om ein ikkje held oppe dette skiljet, viser ein ikkje respekt for mennesket og samfunnsborgaren, og det vil kunne føre til ei avhuma- nisering av forholdet mellom bibliotekaren og den enkelte bibliotek- brukaren. På eit overordna nivå er det dei som definerer og formar biblio- tekpolitikken som har eit hovudansvar her. Og det har klar relevans til to rasjonalitetstradisjonane: Verdirasjonaliteteten og formålsrasjo- naliteten har heile tida vori parallelt til stades i folkebibliotekpoli- tikken, og framleis er det slik, men av dei to rasjonalitetsformene har formålsrasjonaliteten – den tekniske, byråkratiske og økonomiske rasjonaliteten – vori på frammarsj. Dei kjernespørsmåla som Green- halgh, Worpole og (1995) tar opp, nemlig spørsmåla om the nature and quality of public space, the public sphere, civic culture and the nature of modern citizenship, er meir aktuelle i fol- kebibliotekpolitikken enn noen gong før. Historia om dei moderne folkebiblioteka i strekker seg over eit tidsrom på om lag to hundre år. Nemninga Volks-Bib- liothek vart brukt allereie i 1799 av den tyske folkeopplysaren Chris- tian (Vodosek 1988). Folkebiblioteka oppstod fordi opp- lysningstida formulerte eit samfunnsmessig behov for at kunnskap måtte spreiast til større delar av folket enn den vesle eliten av lærde. Utviklinga av folkebiblioteka etter den tid har følgt ulike fasar og tendensar i opplysningstradisjonen. Dei fem dilemmane eg har for- mulert over, og som den allmenne offentligheita og representantane for det sosiale feltet nå står overfor, har vaksi fram dei siste tre-fire tiåra, den seinmoderne fasen av industrisamfunnet. Det er først i denne fasen at det har vorti stilt spørsmål ved dei klassiske san- ningane frå opplysningstradisjonen og dei institusjonane som har hatt som oppgåve å bera fram desse sanningane. Korleis desse institusjonane, og blant dei folkebiblioteket, utviklar seg, er avhengig av kva slags politisk svar som blir gitt på desse spørsmåla, både innanfor den allmenne offentligheita og på det sosiale feltet som bib- liotekpolitikken er integrert i. 1Geir Vestheim (1997) Fornuft, kultur og velferd. Ein historisk-sosiologisk studie av norsk folkebibliotekpolitikk. Det Norske Samlaget, . 2Det norske ordet danning svarar til det svenske bildning. 3Nemninga «fordisme» har bakgrunn i den stordimensjonerte industri- kapitalismen i som var ein representant for, og å tala om «fordisme» i eit folkefattig og lite land med så små verksemder som Noreg hadde, er kan hende diskutabelt. Når eg likevel gjer det – vel å merke med uttrykket i hermeteikn – så er det fordi dei nordiske sosialdemokratiske indus- trisamfunna i praksis kom til å stå for fleire av dei prinsippa som låg bak tankane til . Det paradoksale var at for å realisere desse prinsippa, trongst det ein sterk stat som stabiliserande faktor i samfunnet. Og det hadde dei sosialde- mokratiske statane i . 4David (1989): The Condition of Postmodernity, s. 147. 5I vår samanheng er kanskje «fleksibel tilpassing» eit betre uttrykk. 6Ibid., s. 156. 7Ibid., s. 171. 8Henrik (1993): Kultur og modernitet, s. 36. 9Det vart stadfesta i 1996, da Norsk bibliotekforening nok ein gong diskuterte IDEOLOGI OG FOLKEBIBLIOTEKPOLITIKK – EIT DEMOKRATISPØRSMÅL og vedtok at dei står fast på gratisprinsippet. 10Lawrence E. Cahoone (1988): The Dilemma of Modernity, «Preface», s. xvi. 11Hans Skjervheim (1992) skil mellom pragmatiske og praktiske handlingar. Pragmatiske handlingar er handlingar som har «eit mål, og i tillegg ein kalkyle, basert på meir eller mindre godt verifisert eksperimentell kunnskap, som gjev retningslinjer for korleis ein kan nå målet» (s. 175). Som motsetning til denne handlingstypen ser han praktiske handlingar, som han definerer som «handlin- gar i det sosiale feltet, der rettesnora er ålmengyldige normer. Her er det ikkje det velkalkulerte resultatet som er prinsippet, men at ein handlar ut frå prinsipp som og alle andre skal handle ut ifrå» (s. 175). (: Nemninga sosialt felt i denne samanhengen har neppe noe med omgrep å gjera, men har hel- ler betydninga det menneskelige feltet i motsetning til forholdet mellom men- nesket og den ytre fysiske verda. , und Vodosek, (1988) Bibliotheken und Aufklär- ung. , (1992) Folkbildning som forskningsområde. I Kyl- , red. , och , , red. (1995) Om folk- bildningens innebörder. Bjerkaker, , Båtnes, Per og Tøsse, (1994) Folkeopp- lysning – fundament og framtid. Båtnes, Per (1994) Det folkelige opplysningsarbeid og den tre- foldige kompetanseutvikling. I Bjerkaker, Båtnes og Tøsse (1994) (1988) The Dilemma of Modernity. State uni- versity of Press, , (1995) Det civila samhället i samhällsteori och samhällsdebatt. En kritisk analys. I , red. 1995, s. Furre, (1991) Vårt hundreår. Norsk historie 1905–1990. Det Norske Samlaget, Gadamer, (1991) Den europeiske arven. J. W. , , (1991) Opbrudskultur. Greenhalgh, , , and Laundry, (1995) Libra- ries in a World of Cultural Change. , (1995) Att tänka om folkbildningsidén. I Berg- stedt och , red. , (1989) The Condition of Postmodernity. Hellesnes, (1994) På grensa. Om modernitet og ekstreme tilstan- dar. Det Norske Samlaget, Kylhammar, , red. (1992) Folkbildning i teori och praktik. Ska- pande vetande nr 22, 1992, , (1995) Folkbildningen och vuxenpedgogiken. I och , red. Lyotard, Jean-Françoi.s (1984) The Postmodern : A Report IDEOLOGI OG FOLKEBIBLIOTEKPOLITIKK – EIT DEMOKRATISPØRSMÅL Marquardt, (1987) Dannelse til myndighed. Om den herre- dømmefri kommunikation hos . Aarhus Universi- tetsforlag, Morin, (1987) lEurope. , (1993) Kultur og modernitet. Aarhus Universi- tetsforlag, Skjervheim, Hans (1992) Filosofi og dømmekraft. Trägårdh, , red. (1995) Civilt samhälle kontra offentlig sektor. Vestheim, (1992) Folkebibliotek i forvandling. Det Norske Sam- laget, Vestheim, (1997) Fornuft, kultur og velferd. Ein historisk-sosiolo- gisk studie av norsk folkebibliotekpolitikk. Det Norske Samlaget, Vodosek, (1988) Volksbibliotheken in der Spätaufklärung. I und Vodosek (1988) , (1993) Myten om framsteget. Østerberg, Dag og , (1995) Samfunnsformasjonen. En innføring i sosiologi. Om det mätbara och kulturpolitikens dilemma Arbetarrörelsen utgick från föreställningen, att när väl magfrågan var löst och välfärdssamhället hade fått sitt genombrott, skulle kultu- ren bli var mans egendom. God konst åt folket blev parollen . Samhällets uppgift är att göra kulturen tillgänglig och aktivera människorna till att ta vara på de kulturella värdena. De kulturella upplevelserna ingår som ett led i människans frigörelse, skrev i sina Minnen 1949–54. Efter fick visionerna visserligen sina ekono- miska garantier. Men längre än till stödformer för konstlivets pro- duktions- och distributionsled gick inte tankarna eller kom man hur som helst inte.