Wo òògùn ikọ́ mẹ́rin tó ti gbẹ̀mí ọmọdé 66 l‘Áfíríkà - WHO

Ajọ ilera agbaye ti pariwo sita nipa awọn oogun ikọ mẹrin kan, ti wọn ni o ṣeeṣe ko nii ṣe pẹlu iku ọmọde mẹrindinlaadọrin,mẹrindinlaadọrin lorilẹede Gambia. Ajọ WHO ni oogun ikọ naa ni wọn ti fihan pe o nii ṣe pẹlu ọgbẹ inu, kidinrin ati iku awọn ọmọde mẹrindinlaadọrin naa. Ileeṣẹ apoogun kan lorilẹede India ti orukọ rẹ n jẹ Maiden Pharmaceuticals, ni wọn sọ pe o po ogun naa. WHO ni ileesẹ naa si lo ti kuna lati fi ẹri kalẹ nipa alaafia awọn to lo o. Lasiko ti iroyin yii fi jade, ileeṣẹ apogun naa ko tii sọ ohunkohun lori rẹ. Ileeṣẹ BBC ti kan si ileeṣẹ apogun Maiden Pharmaceuticals fun alaye tiwọn lori eyii. Awọn alaṣẹ lorilẹede India ni awọn ti kan si ajọ ilera agbaye, WHO pe ko fi ẹri to so iku awọn ọmọde naa, pọ mọ ogun ikọ ti ileeṣẹ naa ṣe ṣọwọ si awọn.


WHO ni ileesẹ naa si lo ti kuna lati fi ẹri kalẹ nipa alaafia awọn to lo o. Lasiko ti iroyin yii fi jade, ileeṣẹ apogun naa ko tii sọ ohunkohun lori rẹ. Ileeṣẹ BBC ti kan si ileeṣẹ apogun Maiden Pharmaceuticals fun alaye tiwọn lori eyii. Awọn alaṣẹ lorilẹede India ni awọn ti kan si ajọ ilera agbaye, WHO pe ko fi ẹri to so iku awọn ọmọde naa, pọ mọ ogun ikọ ti ileeṣẹ naa ṣe ṣọwọ si awọn. Ajọ WHO ni orukọ awọn ogun ikọ naa ni Promethazine Oral Solution, Kofexmalin Baby Cough Syrup, Makoff Baby Cough Syrup ati Magrip N Cold Syrup. Ajọ agbaye naa ṣekilọ pe elo ogun naa lee fa ọgbẹ tabi iku, paapaa laarin awọn majesin. Ajọ eleto ilera lagbaye wa yan pe wọn ti ri awọn ogun ikọ mẹrẹrin yii lorilẹede Gambia.


Ajọ WHO ni orukọ awọn ogun ikọ naa ni Promethazine Oral Solution, Kofexmalin Baby Cough Syrup, Makoff Baby Cough Syrup ati Magrip N Cold Syrup. Ajọ agbaye naa ṣekilọ pe elo ogun naa lee fa ọgbẹ tabi iku, paapaa laarin awọn majesin. Ajọ eleto ilera lagbaye wa yan pe wọn ti ri awọn ogun ikọ mẹrẹrin yii lorilẹede Gambia. Who ni awọn oogun ikọ naa tun ti gba ọja okunkun fayawọ tawọ si awọn orilẹede miran tabi awọn agbegbe miran ni Afirika. Ajọ WHO da si ọrọ naa nigba ti awọn alaṣẹ lorilẹede Gambia kẹẹfin pe iye awọn to n ni ọgbẹ inu ati aisan kidinrin pọ sii laarin awọn ọmọde ti ọjọ ori wọn ko ju ọdun marun un lọ loṣu keje. Lati igba naa ni awọn alaṣẹ ijọba lorilẹede Gambia ti fofin de lilo ogun olomi naa, to si tun ni awọn eeyan rẹ ko gbọdọ lo oogun ikọ onikoro to jẹ ti ileesẹ apoogun naa.


Who ni awọn oogun ikọ naa tun ti gba ọja okunkun fayawọ tawọ si awọn orilẹede miran tabi awọn agbegbe miran ni Afirika. Ajọ WHO da si ọrọ naa nigba ti awọn alaṣẹ lorilẹede Gambia kẹẹfin pe iye awọn to n ni ọgbẹ inu ati aisan kidinrin pọ sii laarin awọn ọmọde ti ọjọ ori wọn ko ju ọdun marun un lọ loṣu keje. Lati igba naa ni awọn alaṣẹ ijọba lorilẹede Gambia ti fofin de lilo ogun olomi naa, to si tun ni awọn eeyan rẹ ko gbọdọ lo oogun ikọ onikoro to jẹ ti ileesẹ apoogun naa. Ajọ WHO sọ pe ayẹwo ogun naa nibudo ayẹwo igbalode fihan pe “ o ni eroja diethylene glycol ati ethylene glycol ninu wọn pẹlu odiwọn ti ko dara to”. Awọn alaṣẹ eto ilera lorilẹede Gambia sọ pe loṣu to kọja, ọpọ awọn ọmọde lo ṣalaisi lai sọ iye wọn ni pato. Ninu ọrọ to sọ nilu Geneva, oludari agba ajọ ilera agbaye, Tedros Ghebreyesus sọ pe: “Ohun to kọja ibanujẹ ati iporuru ọkan ni iku awọn majesin naa jẹ fun awọn mọlẹbi wọn.” Ileeṣẹ akoroyinjọ AFP sọ pe gẹgẹbi  ohun to jẹyọ ninu lẹta ori ayelujara kan ti ajọ ilera agbaye naa fi sita, ajọ to n ṣe ayẹwo ati amojuto ogun ni India sọ pe o ṣeeṣe ko jẹ pe awọn ogun to ni eroja kotọ ninu wọn, ni ileeṣẹ apoogun yii ko ranṣẹ si orilẹede Gambia.


Ajọ WHO sọ pe ayẹwo ogun naa nibudo ayẹwo igbalode fihan pe “ o ni eroja diethylene glycol ati ethylene glycol ninu wọn pẹlu odiwọn ti ko dara to”. Awọn alaṣẹ eto ilera lorilẹede Gambia sọ pe loṣu to kọja, ọpọ awọn ọmọde lo ṣalaisi lai sọ iye wọn ni pato. Ninu ọrọ to sọ nilu Geneva, oludari agba ajọ ilera agbaye, Tedros Ghebreyesus sọ pe: “Ohun to kọja ibanujẹ ati iporuru ọkan ni iku awọn majesin naa jẹ fun awọn mọlẹbi wọn.” Ileeṣẹ akoroyinjọ AFP sọ pe gẹgẹbi  ohun to jẹyọ ninu lẹta ori ayelujara kan ti ajọ ilera agbaye naa fi sita, ajọ to n ṣe ayẹwo ati amojuto ogun ni India sọ pe o ṣeeṣe ko jẹ pe awọn ogun to ni eroja kotọ ninu wọn, ni ileeṣẹ apoogun yii ko ranṣẹ si orilẹede Gambia. Ajọ WHO sọ pe o dara ki gbogbo agbaye mọ nitori pe ileeṣẹ apoogun yii tun lee lo awọn eroja ti ko dara to yii, sinu awọn ogun miran to n pin lorilẹede naa tabi pin kaakiri si oke okun.


Ajọ WHO sọ pe o dara ki gbogbo agbaye mọ nitori pe ileeṣẹ apoogun yii tun lee lo awọn eroja ti ko dara to yii, sinu awọn ogun miran to n pin lorilẹede naa tabi pin kaakiri si oke okun.


Wo bí ọmọ ọdún mẹ́ta ṣé móríbọ́ nínú ikọlù agbébọn kan tó pa ọmọde 23 nílé ẹkọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀

Ko tii daju bi ọmọ ọdun mẹta Emmy ṣe moribọ lọwọ ikọlu ti agbebọn kan ṣe si ile ẹkọ alakọbẹrẹ rẹ nibi ti oun ati awọn akẹgbẹ rẹ ti n kọ nipa aworan yiya ati ọrọ kikọ. Ni nkan bi ago mẹwa owurọ lawọn olukọ awọn ọmọde yi fi aworan ranṣẹ si awọn obi wọn lati ṣafihan bi wọn ṣe n kọṣẹ. Wakati meji lẹyin iṣẹlẹ yi ni awọn ọmọ naa kagbako iku nigba ti ọlọpaa kan to ti fẹyinti nidi iṣẹ yawọ aaye ti wọn wa to si pa awọn ọmọ naa loju orun. Wn ba Emmy nibi to ka si lẹgbẹ oku ọkan lara awọn akẹgbẹ rẹ gẹgẹ bi iya iya rẹ ṣe sọ fakọroyin BBC. ''Ko mọ nkan to n ṣẹlẹ nigba ti wọn yoo fi ri.Niṣe lo ro pe awọn ọrẹ rẹ ti sunlọ ni'' Somsak Srithing sọ fun akọroyin wa pe ọlọpaa kan to ri nibẹ da aṣ bo loju to si gbe kuro nibi ti ẹjẹ awọn akẹgbẹ rẹ wa. Ẹkunrẹrẹ iroyin ti n foju han nipa bawọn ọmọde ti ko din ni mẹtalelogun se ku nile itọju ọmọde to wa lorilẹede Thailand.


Wn ba Emmy nibi to ka si lẹgbẹ oku ọkan lara awọn akẹgbẹ rẹ gẹgẹ bi iya iya rẹ ṣe sọ fakọroyin BBC. ''Ko mọ nkan to n ṣẹlẹ nigba ti wọn yoo fi ri.Niṣe lo ro pe awọn ọrẹ rẹ ti sunlọ ni'' Somsak Srithing sọ fun akọroyin wa pe ọlọpaa kan to ri nibẹ da aṣ bo loju to si gbe kuro nibi ti ẹjẹ awọn akẹgbẹ rẹ wa. Ẹkunrẹrẹ iroyin ti n foju han nipa bawọn ọmọde ti ko din ni mẹtalelogun se ku nile itọju ọmọde to wa lorilẹede Thailand. Ọkùnrin kan, Panya Kamrab, tii se ọlọ́pàá tẹ́lẹ̀ rí si lo wọ ibudo itọju ọmọde naa, to si bẹrẹ si ni yinbọn mọ wọn, eyi to gbẹ̀mí àwọn ọmọdé mẹ́tàlélógún. Lẹyin o rẹyin isẹlẹ naa, àwọn ènìyàn tí kò dín ní mẹ́tàdínlógójì la salaisi. Àwọn ọmọdé tó máa ń lọ sí ilé ìtọ́jú àwọn ọmọdé náà lé ní àádọ́rùn-ún.


Ọkùnrin kan, Panya Kamrab, tii se ọlọ́pàá tẹ́lẹ̀ rí si lo wọ ibudo itọju ọmọde naa, to si bẹrẹ si ni yinbọn mọ wọn, eyi to gbẹ̀mí àwọn ọmọdé mẹ́tàlélógún. Lẹyin o rẹyin isẹlẹ naa, àwọn ènìyàn tí kò dín ní mẹ́tàdínlógójì la salaisi. Àwọn ọmọdé tó máa ń lọ sí ilé ìtọ́jú àwọn ọmọdé náà lé ní àádọ́rùn-ún. Sùgbọ́n ojú ọjọ́ tí kò dára lẹ́nu ọjọ́ mẹ́ta yìí àti ọkọ̀ bọ́ọ̀sì tó máa ń gbé àwọn ènìyàn, ló ṣokùnfà ìdí tí àwọn ọmọdé tó wà níbẹ̀ kò ṣe ju mẹ́rìnlélógún lọ. Ọmọ kan nínú àwọn mẹ́rìnlélógún náà ló móríbọ́ nínú ìṣẹ̀lẹ̀ ìpànìyàn yìí. Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ni Panya Kamrab, to ṣekúpa àwọn ọmọdé wọ̀nyí pa ìyàwó àti ọmọ ìyàwó rẹ̀, tó sì tún pa ara rẹ̀ náà lẹ́yìn tó pa àwọn ọmọ náà tán.


Sùgbọ́n ojú ọjọ́ tí kò dára lẹ́nu ọjọ́ mẹ́ta yìí àti ọkọ̀ bọ́ọ̀sì tó máa ń gbé àwọn ènìyàn, ló ṣokùnfà ìdí tí àwọn ọmọdé tó wà níbẹ̀ kò ṣe ju mẹ́rìnlélógún lọ. Ọmọ kan nínú àwọn mẹ́rìnlélógún náà ló móríbọ́ nínú ìṣẹ̀lẹ̀ ìpànìyàn yìí. Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ni Panya Kamrab, to ṣekúpa àwọn ọmọdé wọ̀nyí pa ìyàwó àti ọmọ ìyàwó rẹ̀, tó sì tún pa ara rẹ̀ náà lẹ́yìn tó pa àwọn ọmọ náà tán. Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ní àwọn kò mọ ìdí tí Kamrab fi ṣe ìkọlù náà àmọ́ inú oṣù Kẹfà ni Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ti le kúrò lenu iṣẹ́ fún lílo egbògi olóró. Ìyá àgbà kan, ẹni ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́ta, Duangphan Patphaothanum, salaye pe nígbà tí ohun kọ́kọ́ gbọ́ ìròyìn isẹlẹ náà, n ṣe ni òun dákú lọ gbọrangandan. Ọmọ ọdún mẹ́ta ni Pattarawut, tó jẹ́ ọmọọmọ Patphaothanum, to wà lára àwọn ọmọ mẹ́tàlélógún tó pàdánù ẹ̀mí wọn níbi ìkọlù naa.


Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ní àwọn kò mọ ìdí tí Kamrab fi ṣe ìkọlù náà àmọ́ inú oṣù Kẹfà ni Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ti le kúrò lenu iṣẹ́ fún lílo egbògi olóró. Ìyá àgbà kan, ẹni ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́ta, Duangphan Patphaothanum, salaye pe nígbà tí ohun kọ́kọ́ gbọ́ ìròyìn isẹlẹ náà, n ṣe ni òun dákú lọ gbọrangandan. Ọmọ ọdún mẹ́ta ni Pattarawut, tó jẹ́ ọmọọmọ Patphaothanum, to wà lára àwọn ọmọ mẹ́tàlélógún tó pàdánù ẹ̀mí wọn níbi ìkọlù naa. Iya agba naa si wà lára àwọn òbí àti ẹbí àwọn ọmọ náà tí wọ́n péjọ síwájú ọgbà Nong Bua Lamphua, láti kẹ́dùn ikú àwọn ọmọ wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òbí mìíràn tó wà níbẹ̀ ní, ó jẹ́ ohun ìbànújẹ́ fún àwọn láti péjọ síwájú ọgbà náà àti Iléeṣẹ́ Ọlọ́pàá fún òkú àwọn ọmọ wọn. Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ní, Kamrab yawọ ọgbà náà tó sì kọ́kọ́ pa olùkọ́ àti òbí kan tó bá níta, kó tó wọ inú yàrá tí àwọn ọmọ náà wà lọ.


Iya agba naa si wà lára àwọn òbí àti ẹbí àwọn ọmọ náà tí wọ́n péjọ síwájú ọgbà Nong Bua Lamphua, láti kẹ́dùn ikú àwọn ọmọ wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òbí mìíràn tó wà níbẹ̀ ní, ó jẹ́ ohun ìbànújẹ́ fún àwọn láti péjọ síwájú ọgbà náà àti Iléeṣẹ́ Ọlọ́pàá fún òkú àwọn ọmọ wọn. Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ní, Kamrab yawọ ọgbà náà tó sì kọ́kọ́ pa olùkọ́ àti òbí kan tó bá níta, kó tó wọ inú yàrá tí àwọn ọmọ náà wà lọ. Olùkọ́ tó pa náà ni wọ́n ní ó wà nínú oyún oṣù mẹ́jọ. Lẹ́yìn náà ló wọ inú yàrá ibi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ náà wà, tó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní pa àwọn ọmọ náà. Wọ́n ní Kamrab ti ṣáájú yọjú sí ilé ẹjọ́ lórí ìgbẹ́jọ́ lílo egbògi olóró tó ń kojú, kó tó lọ ṣe ìkọlù náà.


Olùkọ́ tó pa náà ni wọ́n ní ó wà nínú oyún oṣù mẹ́jọ. Lẹ́yìn náà ló wọ inú yàrá ibi tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ náà wà, tó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní pa àwọn ọmọ náà. Wọ́n ní Kamrab ti ṣáájú yọjú sí ilé ẹjọ́ lórí ìgbẹ́jọ́ lílo egbògi olóró tó ń kojú, kó tó lọ ṣe ìkọlù náà. Ní òwúrọ̀ yìí ló yẹ kí adájọ́ ṣe ìdájọ́ rẹ̀.


Ní òwúrọ̀ yìí ló yẹ kí adájọ́ ṣe ìdájọ́ rẹ̀.


Marburg Virus: Ìlànilọ́yẹ̀ rèé láti dènà àrùn pọ̀jẹ̀pọ̀jẹ̀ tó gbòde ní àgbàyé

Bi ajakalẹ arun Coronavirus to ba ilẹ Afirika finra se n palẹmọ kuro, arun mii ti wọn n pe ni Marburg, tun wọle de. Awọn oṣiṣẹ eleto ilera lorilẹede Guinea ti fidi rẹ mulẹ pe arun Margurg ti gba orilẹede naa wọ apa iwọ oorun Afirika. L.ọwọlọwọ bayii, ijọba orilẹede Ghana ti fi eeyan bii ọgọrun si ipamọ lẹyin tawọn osisẹ eleto ilera fidi rẹ mulẹ pe eeyan meji ti ko kokoro arun iba asekupani Marburg yii. Idi ree ti BBC Yoruba fi se akọjọpọ koko pataki to jẹ kẹ mọ ni[pa arun asekupan Marburg, ohun  to n faa, ami idamọ rẹ ati ibi to ti sẹ wa. Ilu kekere kan ti wọn n pe ni Marburg to wa ni orilẹede West Germany ni wọn ti kọkọ kẹẹfin arun asekupani naa ldun 1967. Awọn eeyan to kọkọ fori sọta arun yii ni wọn jẹ osisẹ ileesẹ nla kan to n se abẹrẹ ajẹsara nilu Marburg naa.


Idi ree ti BBC Yoruba fi se akọjọpọ koko pataki to jẹ kẹ mọ ni[pa arun asekupan Marburg, ohun  to n faa, ami idamọ rẹ ati ibi to ti sẹ wa. Ilu kekere kan ti wọn n pe ni Marburg to wa ni orilẹede West Germany ni wọn ti kọkọ kẹẹfin arun asekupani naa ldun 1967. Awọn eeyan to kọkọ fori sọta arun yii ni wọn jẹ osisẹ ileesẹ nla kan to n se abẹrẹ ajẹsara nilu Marburg naa. Akọsilẹ ni lasiko ti awọn osisẹ naa n sisẹ lọwọ, ni wọn se alabapade ẹjẹ tabi isan lati ara awọn ọbọ to wa lati agbegbe ila oorun Afirika. Awọn ọbọ naa si ni wọn ni wọn ti ni arun asekupani kan to fara pẹ arun Ebola. Lẹyin o rẹyin, eeyan mejilelọgbọn lo ko arun naa laarin awn osisẹ yii, ti meje si dagbere faye laarin wọn.


Akọsilẹ ni lasiko ti awọn osisẹ naa n sisẹ lọwọ, ni wọn se alabapade ẹjẹ tabi isan lati ara awọn ọbọ to wa lati agbegbe ila oorun Afirika. Awọn ọbọ naa si ni wọn ni wọn ti ni arun asekupani kan to fara pẹ arun Ebola. Lẹyin o rẹyin, eeyan mejilelọgbọn lo ko arun naa laarin awn osisẹ yii, ti meje si dagbere faye laarin wọn. Wọn ni ẹbi kan naa ni arun Marburg ati Ebola to ti ṣọṣẹ sẹyin l'Afirika jẹ, amọ arun Margurg tete maa n tan kalẹ bi ina inu ọyẹ. Ajọ eleto ilera lagbaaye, WHO ni kokoro arun yii ko ṣe wo loju rara nitori bi o ti maa n ṣọṣẹ. Arun Marburg ni a gbọ pe o maa n ran awọn eeyan lati ara ẹyẹ adan to n jẹ eso.


Wọn ni ẹbi kan naa ni arun Marburg ati Ebola to ti ṣọṣẹ sẹyin l'Afirika jẹ, amọ arun Margurg tete maa n tan kalẹ bi ina inu ọyẹ. Ajọ eleto ilera lagbaaye, WHO ni kokoro arun yii ko ṣe wo loju rara nitori bi o ti maa n ṣọṣẹ. Arun Marburg ni a gbọ pe o maa n ran awọn eeyan lati ara ẹyẹ adan to n jẹ eso. Arun Marburg yii, to ti ran eeyan to le ni ogoje sọrun lorilẹede Angola lo ni awọn ami idamọ ta gbọdọ tete fiyesi. Arun yii si ni iwadi sọ pe o wọpọ lara ẹyẹ adan ati oniruuru ọbọ bii aaya, inaki, lanbẹ ati bẹẹ bẹẹ lọ. Lara awọn ami idamọ arun Marburg ni ori fifọ, iba, otutu, ara riro, egbo ni ọna ọfun ati ki ara maa rẹ eeyan.


Arun Marburg yii, to ti ran eeyan to le ni ogoje sọrun lorilẹede Angola lo ni awọn ami idamọ ta gbọdọ tete fiyesi. Arun yii si ni iwadi sọ pe o wọpọ lara ẹyẹ adan ati oniruuru ọbọ bii aaya, inaki, lanbẹ ati bẹẹ bẹẹ lọ. Lara awọn ami idamọ arun Marburg ni ori fifọ, iba, otutu, ara riro, egbo ni ọna ọfun ati ki ara maa rẹ eeyan. Awọn ami idamọ yoku ni igbẹ gbuuru, eebi ati inu rirun. Bakan naa ni awọn eeyan miran to ba ni arun Marburg ni oju wọn maa n pọn bii ẹjẹ,ti wọn yoo si maa se esuke. Koda, iwadi imọ ijinlẹ nipa arun naa ni o seese ki ẹni to ni arun Marburg maa pọ ẹjẹ sinu tabi sita.


Awọn ami idamọ yoku ni igbẹ gbuuru, eebi ati inu rirun. Bakan naa ni awọn eeyan miran to ba ni arun Marburg ni oju wọn maa n pọn bii ẹjẹ,ti wọn yoo si maa se esuke. Koda, iwadi imọ ijinlẹ nipa arun naa ni o seese ki ẹni to ni arun Marburg maa pọ ẹjẹ sinu tabi sita. Lọwọ bayii, ko tii si abẹrẹ ajẹsara to le dena arun naa. Ọdun 1975 ni arun Marburg tun sẹyọ nilẹ Afirka, lorilẹede Kenya nigba ti ọkunrin kan dero ile iwosan pẹlu awọn arun naa to suyọ lara rẹ. Se lo ni arun iba, ẹyin riro, ti ko si le mi daada, to si tun n pọ ẹjẹ eyi to mu ko ku laarin makati mẹfa ti arun naa mu.


Lọwọ bayii, ko tii si abẹrẹ ajẹsara to le dena arun naa. Ọdun 1975 ni arun Marburg tun sẹyọ nilẹ Afirka, lorilẹede Kenya nigba ti ọkunrin kan dero ile iwosan pẹlu awọn arun naa to suyọ lara rẹ. Se lo ni arun iba, ẹyin riro, ti ko si le mi daada, to si tun n pọ ẹjẹ eyi to mu ko ku laarin makati mẹfa ti arun naa mu. Lẹyin ọjọ kẹsan ti alaisan naa ku, ni dokita to se itọju rẹ naa bẹrẹ aisan to fara pẹ arun Marburg yii bi o tilẹ jẹ pe ori ko yọ ni tiẹ. Arun Marburg maa n ran lati eeyan kan si ẹlomiran nipa omi ara bii oogun, itọ tabi ikun. Arun yii maa n fa ailera to lagbara, iba, koda o maa n jẹ ki ẹjẹ jade lara ẹlomiran.


Lẹyin ọjọ kẹsan ti alaisan naa ku, ni dokita to se itọju rẹ naa bẹrẹ aisan to fara pẹ arun Marburg yii bi o tilẹ jẹ pe ori ko yọ ni tiẹ. Arun Marburg maa n ran lati eeyan kan si ẹlomiran nipa omi ara bii oogun, itọ tabi ikun. Arun yii maa n fa ailera to lagbara, iba, koda o maa n jẹ ki ẹjẹ jade lara ẹlomiran. Ayẹwo ẹjọ ti wọn ṣe fun ẹnikan to ku nile iwosan lorilẹede Guinea fihan pe arun Marburg lo ṣekupa ẹni naa. Dokita ajọ WHO kan, Matshidiso Moeti ṣalaye pe arun Marburg lagbara lati tan kalẹ kaakiri debi to jina. Iwadii n lọ lọwọ lati mọ awọn eeyan ti ẹni ti arun Marburg yii ni ibaṣepọ pẹlu ki o to dagbere faye.


Ayẹwo ẹjọ ti wọn ṣe fun ẹnikan to ku nile iwosan lorilẹede Guinea fihan pe arun Marburg lo ṣekupa ẹni naa. Dokita ajọ WHO kan, Matshidiso Moeti ṣalaye pe arun Marburg lagbara lati tan kalẹ kaakiri debi to jina. Iwadii n lọ lọwọ lati mọ awọn eeyan ti ẹni ti arun Marburg yii ni ibaṣepọ pẹlu ki o to dagbere faye. Ijọba orilẹede Guinea ti ṣe itaniji awọn ilana ati dẹkun Ebola nibẹ lati le koju arun Marburg.


Ijọba orilẹede Guinea ti ṣe itaniji awọn ilana ati dẹkun Ebola nibẹ lati le koju arun Marburg.


Diabetes treatment and management: Wo àwọn ọ̀nà tí o lè gbà dènà gígé ẹsẹ̀ rẹ bí o bá ní ìtọ̀ ṣúgà

Osarekhoe Ethel Chima Onwugwugwu to ti ni aisan ito suga lati ogun ọdun o le, lo gbalejo BBC to si sọ iriri rẹ́. Osarekhoe gba awon eeyan niyanju lori ohun ti aisan naa n fa si ara ati igbesẹ to yẹ ni gbigbe ni kete too ba ti ni aisan naa. O salaye pe ninu oyun ọmọ rẹ keji lo ti kọ́kọ́ ni aisan naa ki o to di pe o pada bi ọmọ marun un ti wọ́n jẹ obinrin lantilanti lapapọ̀. Osarekhoe jẹ́ ẹni ọdun mejilelaadota Kini awon eleto ilera sọ nipa itọ ṣuga? Dokita Afoke Isiawen to jẹ́ akọṣẹmọṣẹ nipa itọju aisan itọ ṣuga ṣalaye ni kikun lori itọju to yẹ Bakan naa lo sọ nipa irufẹ bata to yẹ ki ẹni to ni itó ṣuga maa wọ. Ati iru ohun to yẹ ki alaisan itọ ṣuga maa ṣe fun ara rẹ nile ati nile iwosan pẹlu awọn ohun ti ko yẹ ni ṣiṣe bii fifi bileedi ge eekanna rẹ.


Osarekhoe jẹ́ ẹni ọdun mejilelaadota Kini awon eleto ilera sọ nipa itọ ṣuga? Dokita Afoke Isiawen to jẹ́ akọṣẹmọṣẹ nipa itọju aisan itọ ṣuga ṣalaye ni kikun lori itọju to yẹ Bakan naa lo sọ nipa irufẹ bata to yẹ ki ẹni to ni itó ṣuga maa wọ. Ati iru ohun to yẹ ki alaisan itọ ṣuga maa ṣe fun ara rẹ nile ati nile iwosan pẹlu awọn ohun ti ko yẹ ni ṣiṣe bii fifi bileedi ge eekanna rẹ. Akosemose yii salaye fun Oyeyemi Gbenga-Mustapha to jẹ́ akoroyin BBC siwaju sii nipa igbese to ye ki eni to ni itọ suga maa gbe ni kete to ba ti mọ̀.


Akosemose yii salaye fun Oyeyemi Gbenga-Mustapha to jẹ́ akoroyin BBC siwaju sii nipa igbese to ye ki eni to ni itọ suga maa gbe ni kete to ba ti mọ̀.


Ní ìmọ̀ nípa bi BBC ṣe n ṣiṣẹ́ ìròyìn ayélujara nínú òtítọ́ àti láì ti igbá kan bọ̀ ọ̀kan nínú

BBC jẹ́ ìlúmọ̀ọ́ka láàrín àwọ́n olólùfẹ́ rẹ̀ lórìlẹ̀-èdè UK àti jákèjádò àgbáyé, à ń ṣe àgbékalẹ̀ ìròyìn tí ẹ le fọkàn tán. Ẹ̀rọ ayélujára wa, Móhùnmáwòràn àti Rẹdíò, ìròyìn tó  pé ti ko sì ní ẹja ń bákan nínú, ti ó dádúró tí ó sì wà fún òótọ́ ní BBC ń ṣe. Èròjà ìlànà tí BBC ń gba ṣe ìròyìn: Ọ̀pọ̀ àwọn olólùfẹ́ BBC ní ìfẹ́ nítori pe ìròyìn wa kò ni ẹja n bákan nínú òòtaọ́ yìí si ló jẹ ki wọ́n dúro tìwá gbágbáágbá. Ilé iṣẹ́ BBC kò ní bàbá ìsàlẹ̀, à kìí parọ, a sí ní òótọ́. A ní ìfarajì láti mú ìròyìn tó gún reége láì gbé ọmọ ọbà fún ọ̀ṣun, bákan náà ni a maa ń yàgò gédégédé fún ǹkan to ba lé ṣi àwọn olólùlùfẹ́ wa lọ́nà "Ìfarajì wa fún àìfigbákan bọ̀kan nínú jẹ gbùngbùn ọkọ̀ ìgbákẹ̀le àwọn ènìyàn nínú wa. Nínú gbogbo àwọn ìròyìn tí à ń gbé síta a má ń fi ojú sùnùkùn wo ìròyìn tí a ba fẹ́ gbe síta láti rii dáju pe kìí ṣe èrò ara wa ní à ń gbe jáde.


Ilé iṣẹ́ BBC kò ní bàbá ìsàlẹ̀, à kìí parọ, a sí ní òótọ́. A ní ìfarajì láti mú ìròyìn tó gún reége láì gbé ọmọ ọbà fún ọ̀ṣun, bákan náà ni a maa ń yàgò gédégédé fún ǹkan to ba lé ṣi àwọn olólùlùfẹ́ wa lọ́nà "Ìfarajì wa fún àìfigbákan bọ̀kan nínú jẹ gbùngbùn ọkọ̀ ìgbákẹ̀le àwọn ènìyàn nínú wa. Nínú gbogbo àwọn ìròyìn tí à ń gbé síta a má ń fi ojú sùnùkùn wo ìròyìn tí a ba fẹ́ gbe síta láti rii dáju pe kìí ṣe èrò ara wa ní à ń gbe jáde. A máa n ṣe àgbéyèwò ìròyìn kan, à ó yẹ gbogbo ẹ̀rí to níṣe jáde pẹlu àìní ẹni ti a ń ṣègbè fún lọ́kan" A mọ pé ó n ira láti dá ìròyìn tó jẹ́ ojúlowó mọ̀ lári ẹ̀rọ ayélujára. Bákan náà ní a mọ pé ọ̀pọ̀ àwọn olólùfẹ́ wà ló fẹ́ ní òye bí BBC ṣe ń gbé ìròyìn wọ́n jáde. Nítorí ìdí èyí, BBC ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti sàlàyé ìrú àwọn ìmọ̀ ti ẹ ń kà tàbí wò lóri ẹ̀rọ ayélujára, níbo àti ọ̀dọ̀ tààni ìrú ẹni tó ń gbé ìròyìn náà jáde, àti pé báwo ní wọ́n ṣe kọ ìròyìn náà, nípasẹ̀ èyí, ẹyin gan ó le jẹ́rìí sí ọ̀nà ti ẹ fi lè ní ìgbẹkẹ̀lé nínú ìròyìn BBC À ń  ṣe atọ́ka tó ṣàlàyé ìṣẹ́ ìròyìn tó ṣe gbẹ́kẹ̀lé "ẹ̀rọ ìkàwé", èyí túnmọ sí pé à lè ṣe àwári rẹ̀ nípa lílo èròjà tí a fí ń ṣe àwári ǹkan lórí àwọn èròjà àtẹjíṣẹ́ orí ẹ̀rọ ayélujára, èyí yóò ma ràn wọ́n lọ́wọ́ láti dá ìròyìn òótọ́ọ́ mọ̀ àti orísun rẹ̀ náà.


A máa n ṣe àgbéyèwò ìròyìn kan, à ó yẹ gbogbo ẹ̀rí to níṣe jáde pẹlu àìní ẹni ti a ń ṣègbè fún lọ́kan" A mọ pé ó n ira láti dá ìròyìn tó jẹ́ ojúlowó mọ̀ lári ẹ̀rọ ayélujára. Bákan náà ní a mọ pé ọ̀pọ̀ àwọn olólùfẹ́ wà ló fẹ́ ní òye bí BBC ṣe ń gbé ìròyìn wọ́n jáde. Nítorí ìdí èyí, BBC ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti sàlàyé ìrú àwọn ìmọ̀ ti ẹ ń kà tàbí wò lóri ẹ̀rọ ayélujára, níbo àti ọ̀dọ̀ tààni ìrú ẹni tó ń gbé ìròyìn náà jáde, àti pé báwo ní wọ́n ṣe kọ ìròyìn náà, nípasẹ̀ èyí, ẹyin gan ó le jẹ́rìí sí ọ̀nà ti ẹ fi lè ní ìgbẹkẹ̀lé nínú ìròyìn BBC À ń  ṣe atọ́ka tó ṣàlàyé ìṣẹ́ ìròyìn tó ṣe gbẹ́kẹ̀lé "ẹ̀rọ ìkàwé", èyí túnmọ sí pé à lè ṣe àwári rẹ̀ nípa lílo èròjà tí a fí ń ṣe àwári ǹkan lórí àwọn èròjà àtẹjíṣẹ́ orí ẹ̀rọ ayélujára, èyí yóò ma ràn wọ́n lọ́wọ́ láti dá ìròyìn òótọ́ọ́ mọ̀ àti orísun rẹ̀ náà. Ó ti pẹ́ tí BBC tí ní àwọn ìlànà tó ń gba kọ ìròyìn tí yóò sí wà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn àlàklẹ tí ó yẹ nínú ètò ìròyìn kíkọ. Láti mú kí ó rọ̀rùn fún yín láti rí bí a ṣe ń lo àwọn ìlànà ìlànà ní yàrá ìkóròyìn jọ wa, a ti kọ gbogbo àwọn ǹkan ti yóò wúlò fún yín sí ipele yìí. Èrongbà wa: Èròngbà wà ní  láti gbé ìgbésẹ̀ láti ṣe ǹkan ti yóò ṣe àǹfàní fún ará ìlú, ṣíṣe ìṣẹ́ fún àwọn alábara wa nípa pípèsè ìròyìn tó yàtọ̀, tó kú ojú òṣùwọ́n, tí ko sì ni ẹjańbakàn ńinú, bákan náà ni à n kọ́ àwọn ènìyàn lẹ́kọ̀ọ́, à n fí ohun tó ń lọ to wọ́n leti bákan náà ni àn dáwọn lára yá.


Ó ti pẹ́ tí BBC tí ní àwọn ìlànà tó ń gba kọ ìròyìn tí yóò sí wà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn àlàklẹ tí ó yẹ nínú ètò ìròyìn kíkọ. Láti mú kí ó rọ̀rùn fún yín láti rí bí a ṣe ń lo àwọn ìlànà ìlànà ní yàrá ìkóròyìn jọ wa, a ti kọ gbogbo àwọn ǹkan ti yóò wúlò fún yín sí ipele yìí. Èrongbà wa: Èròngbà wà ní  láti gbé ìgbésẹ̀ láti ṣe ǹkan ti yóò ṣe àǹfàní fún ará ìlú, ṣíṣe ìṣẹ́ fún àwọn alábara wa nípa pípèsè ìròyìn tó yàtọ̀, tó kú ojú òṣùwọ́n, tí ko sì ni ẹjańbakàn ńinú, bákan náà ni à n kọ́ àwọn ènìyàn lẹ́kọ̀ọ́, à n fí ohun tó ń lọ to wọ́n leti bákan náà ni àn dáwọn lára yá. Fún ẹkúnrẹ́rẹ́ BBC Charter. Olùdásílẹ̀, Àgbékalẹ̀, Ọ̀nà tí à n gbà rí owó àti Ẹbun: Ilé iṣẹ́ BBC dádúro gedegbe kúrò ńinú ǹkan tó le ta ẹrẹ̀ bá àwọn àlàsílẹ̀ ìlàna ìròyìn ti à ń gbé jáde. Ìdánilójú wà fún àwọn oníbàrá wa pé àgbéjade ìròyìn wà kìí ṣe nítori ìfẹ́ inú ẹnikẹni, yálà olóṣèlú, tàbí àwọn olókòòwò, tàbí ọlọ́dan ni kànkan.


Fún ẹkúnrẹ́rẹ́ BBC Charter. Olùdásílẹ̀, Àgbékalẹ̀, Ọ̀nà tí à n gbà rí owó àti Ẹbun: Ilé iṣẹ́ BBC dádúro gedegbe kúrò ńinú ǹkan tó le ta ẹrẹ̀ bá àwọn àlàsílẹ̀ ìlàna ìròyìn ti à ń gbé jáde. Ìdánilójú wà fún àwọn oníbàrá wa pé àgbéjade ìròyìn wà kìí ṣe nítori ìfẹ́ inú ẹnikẹni, yálà olóṣèlú, tàbí àwọn olókòòwò, tàbí ọlọ́dan ni kànkan. Ní ìmọ̀ síi nípa bí BBC ṣe ń rí owó ìsúná rẹ̀ yálà ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tàbí láwọ́n orilẹ̀-èdè òkè òkunBBC Charter on the independence of the BBC. Ọdún ìdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ BBC: A dá BBC sílẹ̀  ń ọjọ̀ kejìdílógun oṣù kẹwàá, ọdún 1922. Ka ẹkúnrẹ́rẹ́ rẹ̀ níbi history of the BBC.


Ní ìmọ̀ síi nípa bí BBC ṣe ń rí owó ìsúná rẹ̀ yálà ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tàbí láwọ́n orilẹ̀-èdè òkè òkunBBC Charter on the independence of the BBC. Ọdún ìdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ BBC: A dá BBC sílẹ̀  ń ọjọ̀ kejìdílógun oṣù kẹwàá, ọdún 1922. Ka ẹkúnrẹ́rẹ́ rẹ̀ níbi history of the BBC. Òfin to de ìlànà àmúlò: Awọn BBC's Editorial Guidelines ṣe àlàálẹ̀ àwọn ìlànà ti à n gbà ṣe ìsẹ́ ìròyìn ati bí àwọn ìroyin wa yẹ kó wà. Àwọn ìlà fún àyẹ̀wò Onírúurú ìlànà ìṣe: Ní ìmọ̀ nípa bi ilé iṣe BBC ṣe farajì fún ṣiṣe àmojúto oríṣiriṣi ẹ̀yà BBC Charter. Ìjábọ àwọn òṣìṣẹ́ nípà ẹyàmẹya: Mọ̀ nípa bí BBC ṣe ń ṣisẹ́ láti túbọ̀ mú ìwúri ba gbogbo ẹ̀yá, ẹsin àti àwọ̀ BBC's Equality Information Report.


Òfin to de ìlànà àmúlò: Awọn BBC's Editorial Guidelines ṣe àlàálẹ̀ àwọn ìlànà ti à n gbà ṣe ìsẹ́ ìròyìn ati bí àwọn ìroyin wa yẹ kó wà. Àwọn ìlà fún àyẹ̀wò Onírúurú ìlànà ìṣe: Ní ìmọ̀ nípa bi ilé iṣe BBC ṣe farajì fún ṣiṣe àmojúto oríṣiriṣi ẹ̀yà BBC Charter. Ìjábọ àwọn òṣìṣẹ́ nípà ẹyàmẹya: Mọ̀ nípa bí BBC ṣe ń ṣisẹ́ láti túbọ̀ mú ìwúri ba gbogbo ẹ̀yá, ẹsin àti àwọ̀ BBC's Equality Information Report. Àwọn Àtúnṣe: Ilé iṣẹ́ BBC ń a fi ara ji fun aseyori ise to n lo geere . Àwọn ìlànà sí àtúnṣe ní a le ri ninu àwọn abala ilàna bí a ṣe ń kọ ìròyìn Ọ̀nà tí à n gbà ṣe ìwádìí ìròyìn wa  gbọdọ̀ dá lóri òòtọ́, èyí ti o ṣe gbéléwọ̀n, tí a si kọọ́ sílẹ̀ ní èdè tó dántọ́ ati pe ko gbodo ni ìtúmọ míràn sí ohun ti a sọ. A gbọdọ jẹ́ olóòtọ́ kí a sì yẹra fún ohun ti a kò mọ̀, iroyin kùbá kùgbé.


Àwọn Àtúnṣe: Ilé iṣẹ́ BBC ń a fi ara ji fun aseyori ise to n lo geere . Àwọn ìlànà sí àtúnṣe ní a le ri ninu àwọn abala ilàna bí a ṣe ń kọ ìròyìn Ọ̀nà tí à n gbà ṣe ìwádìí ìròyìn wa  gbọdọ̀ dá lóri òòtọ́, èyí ti o ṣe gbéléwọ̀n, tí a si kọọ́ sílẹ̀ ní èdè tó dántọ́ ati pe ko gbodo ni ìtúmọ míràn sí ohun ti a sọ. A gbọdọ jẹ́ olóòtọ́ kí a sì yẹra fún ohun ti a kò mọ̀, iroyin kùbá kùgbé. Ifẹ̀sùn kan, ẹ̀rí nípa àfojúrí nìkan àti àwọn ǹkan  míràn ti a kò le fìdí rẹ̀ múlẹ̀ gbọ̀dọ̀ jẹ́ bi àfiwé pẹ̀lú ǹkan ti ẹlòmíràn ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ Tí a ba ṣe aṣìṣé,  a máá n jáde si gbangba láti tọrọ àforíjì, bákan náà ni a ma ní a máá n gba àwọn ènìyàn níyanjú láti kọ àṣà kíkọ́ ẹ̀kọ́ lára elòmíràn. Bí a ba ti ṣe atúnṣe si ǹkan ti a ti kọ síta tẹ́lẹ̀, a máá ń pe àkíyesí àwọn alábàráà wà sí àkíyàsí pé à ti ṣe àtúnṣe, pèlú àsìkò ti ìrú àtúnṣe bẹ́ẹ̀ wáye. Tí ó ba jẹ́ pé ìrú àṣìṣe bẹ́ẹ̀ kò yìí ìtumọ tàbí ǹkan ti ìròyín náà lòdí si ìlàna imúṣẹse wa bí àpẹrẹ (àṣìkọ orúkó) à ṣe àyípada lái pe àkíyèsí ẹnikẹni síi.


Ifẹ̀sùn kan, ẹ̀rí nípa àfojúrí nìkan àti àwọn ǹkan  míràn ti a kò le fìdí rẹ̀ múlẹ̀ gbọ̀dọ̀ jẹ́ bi àfiwé pẹ̀lú ǹkan ti ẹlòmíràn ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ Tí a ba ṣe aṣìṣé,  a máá n jáde si gbangba láti tọrọ àforíjì, bákan náà ni a ma ní a máá n gba àwọn ènìyàn níyanjú láti kọ àṣà kíkọ́ ẹ̀kọ́ lára elòmíràn. Bí a ba ti ṣe atúnṣe si ǹkan ti a ti kọ síta tẹ́lẹ̀, a máá ń pe àkíyesí àwọn alábàráà wà sí àkíyàsí pé à ti ṣe àtúnṣe, pèlú àsìkò ti ìrú àtúnṣe bẹ́ẹ̀ wáye. Tí ó ba jẹ́ pé ìrú àṣìṣe bẹ́ẹ̀ kò yìí ìtumọ tàbí ǹkan ti ìròyín náà lòdí si ìlàna imúṣẹse wa bí àpẹrẹ (àṣìkọ orúkó) à ṣe àyípada lái pe àkíyèsí ẹnikẹni síi. Àyà fi to ba jẹ́ pe ìrú ìròyìn bẹ́ẹ̀ kìí ṣe fún ìgbà pípẹ́ a nígbàgbọ́ pé irú àkọsílẹ̀ yìí ti a gbé jáde lóri ẹ̀rọ ayélujára yóò dí ǹkan ti yóò ma wa titi fún àtúnlò àti pé a kò ní yọọ́ kúrò. Ẹ̀wẹ̀ a lè rí àwọn ìdí tó le mú ọ̀rọ̀ òfin dáni, kí ó mú ewu dáni fún ọlọdani tàbi kí o ma ba ìlànà tí àn gba ṣe iṣẹ́ ìròyìn ni BBC ti a ko si le ṣe àtúnṣe si, à ki a yọ. Àwọn ìlà fún àyẹ̀wò: Àyẹ̀wò/ìwádìí tó yè kooro: Àyẹ̀wọ̀ àti ìlànà pípéyé ni a ti sàlàyé nínú Editorial Guidelines on Accuracy.


Àyà fi to ba jẹ́ pe ìrú ìròyìn bẹ́ẹ̀ kìí ṣe fún ìgbà pípẹ́ a nígbàgbọ́ pé irú àkọsílẹ̀ yìí ti a gbé jáde lóri ẹ̀rọ ayélujára yóò dí ǹkan ti yóò ma wa titi fún àtúnlò àti pé a kò ní yọọ́ kúrò. Ẹ̀wẹ̀ a lè rí àwọn ìdí tó le mú ọ̀rọ̀ òfin dáni, kí ó mú ewu dáni fún ọlọdani tàbi kí o ma ba ìlànà tí àn gba ṣe iṣẹ́ ìròyìn ni BBC ti a ko si le ṣe àtúnṣe si, à ki a yọ. Àwọn ìlà fún àyẹ̀wò: Àyẹ̀wò/ìwádìí tó yè kooro: Àyẹ̀wọ̀ àti ìlànà pípéyé ni a ti sàlàyé nínú Editorial Guidelines on Accuracy. Àwọn orísun ti a o lè dárúkọ: Àwọn àlàkalẹ̀ ìmúṣe àti ìtọ́sọ́nà lóri lílo àwọn orísún ti kò lórúkọ wà ni ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ nibi yìí Editorial Guidelines. Awọn ìlà àyẹwò míiràn: Àwọn àbọ̀ tó ṣe siṣẹ́ lé lórí: A ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà tí BBC ńgba láti moju to aríwisi awọn alábàra wọ́n BBC Complaints Framework.. Olùdarí BBC: Èyí ní àwọn ọ́gá àgbà aláṣẹ ẹka ìròyìn BBC News Board. Ìròyìn BBC tí ó ba jẹ pe BBC ló ṣe ìwádìí rẹ̀ máa ń ni orúkọ àkọròyín àti àwọn akọroyin tó tí wọ́n ní ojúṣe kan pàtó.


Àwọn orísun ti a o lè dárúkọ: Àwọn àlàkalẹ̀ ìmúṣe àti ìtọ́sọ́nà lóri lílo àwọn orísún ti kò lórúkọ wà ni ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ nibi yìí Editorial Guidelines. Awọn ìlà àyẹwò míiràn: Àwọn àbọ̀ tó ṣe siṣẹ́ lé lórí: A ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà tí BBC ńgba láti moju to aríwisi awọn alábàra wọ́n BBC Complaints Framework.. Olùdarí BBC: Èyí ní àwọn ọ́gá àgbà aláṣẹ ẹka ìròyìn BBC News Board. Ìròyìn BBC tí ó ba jẹ pe BBC ló ṣe ìwádìí rẹ̀ máa ń ni orúkọ àkọròyín àti àwọn akọroyin tó tí wọ́n ní ojúṣe kan pàtó. Sùgbọ́n àwọn ìròyìn ti a sà káàkíri awọn ìwé ìròyìn míràn, tàbí ti a ba mú ìwádiìí jáde ní àwon ẹka BBC mírà, tàbi ti akọròyìn kan ti kọkọ ṣiṣé lé lori sáájú tẹ́lẹ̀ kò lé gbé orúkọ kankan lóri. Ilé iṣẹ́ ìròyìn BBC máá ń fi ìyàtọ̀ sí àwọn ìròyin tí a le fí àwọn ìdí rẹ múlẹ̀ àtí àwọn èyí ti àwọn ènìyàn kan sọ èrò ọkàn wọ́n lásán. a máa n lo ẹ̀rọ ìkàwé se àkọle rẹ̀ si ipele mẹ́fà: Àgbéjáde iṣẹ́ wa bótiwù kórí máà n kún ojú oṣùwọ̀n, a máá n ṣe ìwádìí láti orísun to múná dóko pẹ̀lú ẹ̀ri to dáju, àyẹwò fínifíní, ati àgbekalẹ ni ede ti o daju, àti òtitọ.


Sùgbọ́n àwọn ìròyìn ti a sà káàkíri awọn ìwé ìròyìn míràn, tàbí ti a ba mú ìwádiìí jáde ní àwon ẹka BBC mírà, tàbi ti akọròyìn kan ti kọkọ ṣiṣé lé lori sáájú tẹ́lẹ̀ kò lé gbé orúkọ kankan lóri. Ilé iṣẹ́ ìròyìn BBC máá ń fi ìyàtọ̀ sí àwọn ìròyin tí a le fí àwọn ìdí rẹ múlẹ̀ àtí àwọn èyí ti àwọn ènìyàn kan sọ èrò ọkàn wọ́n lásán. a máa n lo ẹ̀rọ ìkàwé se àkọle rẹ̀ si ipele mẹ́fà: Àgbéjáde iṣẹ́ wa bótiwù kórí máà n kún ojú oṣùwọ̀n, a máá n ṣe ìwádìí láti orísun to múná dóko pẹ̀lú ẹ̀ri to dáju, àyẹwò fínifíní, ati àgbekalẹ ni ede ti o daju, àti òtitọ. A ngbiyanju lati jẹ olòótọ́ kí a sì sàlàyé nípa ohun ti  a ko mọ, bákan náà ni a maa n yago fun wọ́niwọ́n pé. Lásìkò ti ilé iṣẹ́ ìròyìn BBC bá ti gbarale orisun kan fun ìròyìn rẹ̀, à ó kọ orúkọ ẹní náà sii tí ààyè rẹ̀ bá yọ. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà a máa n tọ́kasi àtẹjáde ìjọba, èyí to ba jẹ mọ ìṣìrò tàbi orísun ọ̀rọ̀ kan to n lọ nita,  lati fun yin ni anfani lati dẹjọ fun ara yin lori alaye ipilẹ ìròyìn tábi àlàyé lóri ìròyìn ti à n ṣe.


A ngbiyanju lati jẹ olòótọ́ kí a sì sàlàyé nípa ohun ti  a ko mọ, bákan náà ni a maa n yago fun wọ́niwọ́n pé. Lásìkò ti ilé iṣẹ́ ìròyìn BBC bá ti gbarale orisun kan fun ìròyìn rẹ̀, à ó kọ orúkọ ẹní náà sii tí ààyè rẹ̀ bá yọ. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà a máa n tọ́kasi àtẹjáde ìjọba, èyí to ba jẹ mọ ìṣìrò tàbi orísun ọ̀rọ̀ kan to n lọ nita,  lati fun yin ni anfani lati dẹjọ fun ara yin lori alaye ipilẹ ìròyìn tábi àlàyé lóri ìròyìn ti à n ṣe. Nígbà kúúgbà ti to ba yẹ, a máa n fi ìlà ti a o fi de ojú opó àwọn ti ni ìròyìn, tàbi tan imọlẹ̀ si ǹkan ti à ń sọ ínú ìròyìn wa. Fún iṣẹ́ to níkìmí nínú, bí iṣẹ́ ìwádìí tàbi kíkọ ìròyìn tó níṣe pẹ̀lú dátà, a máa ń ràn yín lọ́wọ́ láti ni òye bi a ṣe ń se iṣẹ́ wa nípà sísàfihàn bi aṣe ṣe àkójọ dátà àti ìtúpalẹ̀ ohunkohun to ba dabi ẹni pe ó ta kókó, àwọn àròsínú tàbi ìlànà míràn ti a gbà ṣiṣẹ́- bí àpẹẹrẹ, àwọn àpẹẹrẹ ìkẹ́kọ̀ọ́, ìwọ̀n àyẹwò, sisasoju, awọn àlà àìtọ́, báwo  ni a ṣe gba dátà, ọ̀nà wo lo gbà báramu lágbàyé, pẹ̀lú ìgbà àti àkókò


Nígbà kúúgbà ti to ba yẹ, a máa n fi ìlà ti a o fi de ojú opó àwọn ti ni ìròyìn, tàbi tan imọlẹ̀ si ǹkan ti à ń sọ ínú ìròyìn wa. Fún iṣẹ́ to níkìmí nínú, bí iṣẹ́ ìwádìí tàbi kíkọ ìròyìn tó níṣe pẹ̀lú dátà, a máa ń ràn yín lọ́wọ́ láti ni òye bi a ṣe ń se iṣẹ́ wa nípà sísàfihàn bi aṣe ṣe àkójọ dátà àti ìtúpalẹ̀ ohunkohun to ba dabi ẹni pe ó ta kókó, àwọn àròsínú tàbi ìlànà míràn ti a gbà ṣiṣẹ́- bí àpẹẹrẹ, àwọn àpẹẹrẹ ìkẹ́kọ̀ọ́, ìwọ̀n àyẹwò, sisasoju, awọn àlà àìtọ́, báwo  ni a ṣe gba dátà, ọ̀nà wo lo gbà báramu lágbàyé, pẹ̀lú ìgbà àti àkókò


What to know about monkeypox: Ṣé lóòótọ́ ní pé àwọn òní ìbálòpọ̀ akọ sí akọ wá nínú ewú láti kó 'Monkeypox' jù ará yókù?

Ààrùn 'Monkeypox', bí mó ṣẹ lè kó àti òhun míì tó yẹ ní mimọ Wọn se awari awọn ọkunrin to lugbadi arun Monkey Pox ni Yuroopu lẹnu lọọlọ yi. Wi pe won ko aarun yi kọ lo pe fun akiyesi bi kii se pe awọn to ko arun yi lugbadi nipa pe wọn ni ibalopọ pẹlu awọn ọkunrin mii. Tori naa se a wa le sọ pe aarun monkeypox jẹ eleyi taa le ko latara ibalopọ bii? Awọn alasẹ ilera sọ pe ko ri bẹẹ. Onimọ ilera kan to n ba ajọ WHO sisẹ Andy Seale sọ pe ''Bo ti lẹ jẹ pe a ri tawọn kan to jẹ onibalopọ akọ si akọ ko aarun yi,eleyi ko tunmọ si pe aarun awọn ''gay'' ni.Ko si ẹni to ko le ko aarun yi'' O ni awọn aarun ibalopọ jẹ eyi ti eeyan maa n nilo ibalopọ ki o to le ko sugbọn ''eeyan ko nilo ibalopọ ti o to lugbadi monkeypox'' O fi kun pe isọwọ bawọn se n gbọ pe awọn ọkunrin onibalopọ akọ si akọ n ko aarun yi ko ju pe awọn wọnyi ko jafara lati wa itọju fun ara wọn ni kete ti wọn ba ri apẹrẹ aarun yi. Nibi ọrọ de duro, ki wa la mọ nipa aarun Monkeypox?


Awọn alasẹ ilera sọ pe ko ri bẹẹ. Onimọ ilera kan to n ba ajọ WHO sisẹ Andy Seale sọ pe ''Bo ti lẹ jẹ pe a ri tawọn kan to jẹ onibalopọ akọ si akọ ko aarun yi,eleyi ko tunmọ si pe aarun awọn ''gay'' ni.Ko si ẹni to ko le ko aarun yi'' O ni awọn aarun ibalopọ jẹ eyi ti eeyan maa n nilo ibalopọ ki o to le ko sugbọn ''eeyan ko nilo ibalopọ ti o to lugbadi monkeypox'' O fi kun pe isọwọ bawọn se n gbọ pe awọn ọkunrin onibalopọ akọ si akọ n ko aarun yi ko ju pe awọn wọnyi ko jafara lati wa itọju fun ara wọn ni kete ti wọn ba ri apẹrẹ aarun yi. Nibi ọrọ de duro, ki wa la mọ nipa aarun Monkeypox? O kere tan WHO ti kede pe wọn ri eeyan mejilelaadọrin to ti lugbadi aarun yi ni Yuroopu,Amẹrika,Canada,Australia Wọn si ti se iwadii eeyan mejidinlọgbọn ti wọn furasi pe o lugbadi aarun yi lawọn orileede mejila ti monkeypox kii saba ran kaakiri. Sugbọn sa, awọn onimọ ni eleyi kii se bi ajakalẹ Covid-19 ati pe awọn ni ikapa lori ajakalẹ yi. Ki ni Monkeypox?


O kere tan WHO ti kede pe wọn ri eeyan mejilelaadọrin to ti lugbadi aarun yi ni Yuroopu,Amẹrika,Canada,Australia Wọn si ti se iwadii eeyan mejidinlọgbọn ti wọn furasi pe o lugbadi aarun yi lawọn orileede mejila ti monkeypox kii saba ran kaakiri. Sugbọn sa, awọn onimọ ni eleyi kii se bi ajakalẹ Covid-19 ati pe awọn ni ikapa lori ajakalẹ yi. Ki ni Monkeypox? Monkeypox jẹ aarun ti kokoro aifojuri monkeypox le sokunfa rẹ.O yatọ si kokoro aifojuri smallpox sugbọn oun ko buru to arun igbona 'smallpox'. Lagbegbe aarin gbungbun ilẹ Afrika lo wọpọ si ati iwọ oorun ilẹ Afrika ni paapa lawọn agbegbe ti igbo kijikiji wa. Ni orileede DR Congo lawọn ibi ti igbo kijikiji wa, wọn ti kede pe o leni eeyan 1,200 to ti ko aarun yi lọdun yi nikan.


Monkeypox jẹ aarun ti kokoro aifojuri monkeypox le sokunfa rẹ.O yatọ si kokoro aifojuri smallpox sugbọn oun ko buru to arun igbona 'smallpox'. Lagbegbe aarin gbungbun ilẹ Afrika lo wọpọ si ati iwọ oorun ilẹ Afrika ni paapa lawọn agbegbe ti igbo kijikiji wa. Ni orileede DR Congo lawọn ibi ti igbo kijikiji wa, wọn ti kede pe o leni eeyan 1,200 to ti ko aarun yi lọdun yi nikan. Wọn ni akọsilẹ eeyan mẹtadinlọgbọn to ku laarin ọjọ Kini osu kaarun 2022 gẹgẹ bi WHO se sọ. Ki lawọn apẹrẹ afihan Monkeypox? Ara gbigbona, ori fifọ, ara wuwu,irọra ẹyin ati kasan wa lara apẹrẹ aarun yi.


Wọn ni akọsilẹ eeyan mẹtadinlọgbọn to ku laarin ọjọ Kini osu kaarun 2022 gẹgẹ bi WHO se sọ. Ki lawọn apẹrẹ afihan Monkeypox? Ara gbigbona, ori fifọ, ara wuwu,irọra ẹyin ati kasan wa lara apẹrẹ aarun yi. Lẹyin yi, ara yoo  bẹrẹ si ni su yoo si kọkọ bẹrẹ lara ko to di bi alefọ gẹgẹ bi onimọ Rosamund Lewis olori ẹka to n mojuto small pox ni WHO se sọ. Lẹyin igba naa, yoo gbẹ, o ba si gbẹ tan yoo re jabọ. Ara sisu yi a maa yun eeyan ti o si maa n fa irora sugbọn dokita Amesh Adalja ti ile iwosan John Hopkins to wa ni orileede Amẹrika sọ pe yoo dinku bo ba ti se diẹ si.


Lẹyin yi, ara yoo  bẹrẹ si ni su yoo si kọkọ bẹrẹ lara ko to di bi alefọ gẹgẹ bi onimọ Rosamund Lewis olori ẹka to n mojuto small pox ni WHO se sọ. Lẹyin igba naa, yoo gbẹ, o ba si gbẹ tan yoo re jabọ. Ara sisu yi a maa yun eeyan ti o si maa n fa irora sugbọn dokita Amesh Adalja ti ile iwosan John Hopkins to wa ni orileede Amẹrika sọ pe yoo dinku bo ba ti se diẹ si. O ni laarin ọjọ mẹrinla si ọjọ mọkanlelogun ni yoo fi kora nilẹ ti yoo si lọ fun ara rẹ. Bawo ni Monkeypox se n ran kaakiri? Monkeypox le tan ka si ara ẹdamọniyan lati ọdọ ẹranko to ba ko aarun yi bi ọbọ, ekute tabi ọkẹrẹ.


O ni laarin ọjọ mẹrinla si ọjọ mọkanlelogun ni yoo fi kora nilẹ ti yoo si lọ fun ara rẹ. Bawo ni Monkeypox se n ran kaakiri? Monkeypox le tan ka si ara ẹdamọniyan lati ọdọ ẹranko to ba ko aarun yi bi ọbọ, ekute tabi ọkẹrẹ. Ko wọpọ ki awọn eeyan ko aarun yi ran ara wọn sugbọn o le sẹlẹ ti eeyan ba ko lara ẹni to sunmọ to ni aarun yi.' Ọna tawọn eeyan n gba ko ni latara awọ ara to ba ni alefọ,ọna ọfun, oju ati ẹnu. Bi eeyan ba tun fi ọwọ kan asọ ẹni to ni aarun yi, tawẹli, tabi asọ ibora rẹ,eeyan le lugbadi aarun yi.


Ko wọpọ ki awọn eeyan ko aarun yi ran ara wọn sugbọn o le sẹlẹ ti eeyan ba ko lara ẹni to sunmọ to ni aarun yi.' Ọna tawọn eeyan n gba ko ni latara awọ ara to ba ni alefọ,ọna ọfun, oju ati ẹnu. Bi eeyan ba tun fi ọwọ kan asọ ẹni to ni aarun yi, tawẹli, tabi asọ ibora rẹ,eeyan le lugbadi aarun yi. Se Monkeypox le pa eeyan? Monkeypox gẹgẹ bi WHO se sọ jẹ aarun ti o maa mu eeyan fun igba diẹ ni amọ a ti ri awọn imi to la iku lọ. Laipẹ yi, nkan bi ida mẹta si mẹfa ninu ida ọgọrun lo n padanu ẹmi wọn lọwọ aarun yi sugbọn alaye to wa lori rẹ ko lọ geere.


Se Monkeypox le pa eeyan? Monkeypox gẹgẹ bi WHO se sọ jẹ aarun ti o maa mu eeyan fun igba diẹ ni amọ a ti ri awọn imi to la iku lọ. Laipẹ yi, nkan bi ida mẹta si mẹfa ninu ida ọgọrun lo n padanu ẹmi wọn lọwọ aarun yi sugbọn alaye to wa lori rẹ ko lọ geere. Dokita Adalja sọ pe: ''Nigba mi eeyan a maa ri ti ida iye awọn to padanu ẹmi wọn lọwọ aarun yoo to nkan bi ida mẹwaa sugbọn pupọ wọn lo n gbe lagbegbe ibi ti nkan amayedẹrun ko si ti eto ilera wọn si mẹhẹ.'' O ni ẹda aarun yi meji taa mọ si ẹda ti iwọ oorun Afrika ati eleyi to n ja ni aarin gbungbun Afrika. Eleyi to wa nita bayi jẹ eyi to nise pẹlu iwọ oorun ilẹ Afrika.


Dokita Adalja sọ pe: ''Nigba mi eeyan a maa ri ti ida iye awọn to padanu ẹmi wọn lọwọ aarun yoo to nkan bi ida mẹwaa sugbọn pupọ wọn lo n gbe lagbegbe ibi ti nkan amayedẹrun ko si ti eto ilera wọn si mẹhẹ.'' O ni ẹda aarun yi meji taa mọ si ẹda ti iwọ oorun Afrika ati eleyi to n ja ni aarin gbungbun Afrika. Eleyi to wa nita bayi jẹ eyi to nise pẹlu iwọ oorun ilẹ Afrika. ''Ohun iduunu ni pe ẹda ti iwọ oorun ilẹ Afrika yi ko lagbara to ti aarin gbungbun Afrika.Tori naa awọn ti yoo ko aarun yi nipa ẹda taa n wi yi ko ni pọ.'' Ọjọgbọn  Catherine Bennet onimọ nipa ajakalẹ aarun ti fasiti Deakin to wa ni Melbourne Australia lo sọ bẹ fun BBC. Kini itọju monkeypox?


''Ohun iduunu ni pe ẹda ti iwọ oorun ilẹ Afrika yi ko lagbara to ti aarin gbungbun Afrika.Tori naa awọn ti yoo ko aarun yi nipa ẹda taa n wi yi ko ni pọ.'' Ọjọgbọn  Catherine Bennet onimọ nipa ajakalẹ aarun ti fasiti Deakin to wa ni Melbourne Australia lo sọ bẹ fun BBC. Kini itọju monkeypox? Wọn a maa se itọju monkeypox nipa mimu adinku ba awọn apẹrẹ rẹ. Awọn oogun apakokoro wa sugbọn ''bi eeyan ba se tete ri pe aarun yi ti wọ ara ni yoo se gba sisẹ'' si gẹgẹ bi Ọjọgbọn Bennett se sọ. Ko si abẹrẹ ajẹsara fun aarun yi sugbọn WHO ni abẹrẹ ajẹsara ti aarun igbonna le koju rẹ debi to lami.


Wọn a maa se itọju monkeypox nipa mimu adinku ba awọn apẹrẹ rẹ. Awọn oogun apakokoro wa sugbọn ''bi eeyan ba se tete ri pe aarun yi ti wọ ara ni yoo se gba sisẹ'' si gẹgẹ bi Ọjọgbọn Bennett se sọ. Ko si abẹrẹ ajẹsara fun aarun yi sugbọn WHO ni abẹrẹ ajẹsara ti aarun igbonna le koju rẹ debi to lami. Amọ sa Ọjọgbọn Bennett ni kawọn eeyan ma foya tori awọn ko ni maa wa abẹrẹ ajẹsara bi ti Covid-19 fun gbogbo aye. O ni awọn agbalagba mi to wa laye nigba ti wọn fi n gba abẹrẹ igbonna yi ti gba abẹrẹ naa nigba naa. O fi kun pe wọn le lo abẹrẹ yi gẹgẹ bi idaabo fawọn osisẹ ilera to n tọju alaisan lawọn agbegbe ti ọwọja rẹ ba pọ si.


Amọ sa Ọjọgbọn Bennett ni kawọn eeyan ma foya tori awọn ko ni maa wa abẹrẹ ajẹsara bi ti Covid-19 fun gbogbo aye. O ni awọn agbalagba mi to wa laye nigba ti wọn fi n gba abẹrẹ igbonna yi ti gba abẹrẹ naa nigba naa. O fi kun pe wọn le lo abẹrẹ yi gẹgẹ bi idaabo fawọn osisẹ ilera to n tọju alaisan lawọn agbegbe ti ọwọja rẹ ba pọ si.


O parí! Joe Biden ní Covid-19 dohun ìgbàgbé l‘Amẹ́ríkà ṣùgbọ́n...

Aarẹ Amẹrika Joe Biden ti kede pe ajakalẹ Covid-19 ti dopin nilẹ́ naa tohun ti bi iye awọn ti aarun naa mu ẹmi wọn lọ ṣe n pọ si. ''A ṣi n ṣiṣẹ takun lori rẹ ṣugbọn ajakalẹ yi ti dopin'' Esi ti aarẹ Biden fọ re lasiko to n kopa lori ifọrọwanilẹnuwo kan lori ẹrọ amohunmaworan ni Amẹrika. Akọsilẹ fihan pe o kere tan irinwo ọmọ Amẹrika ni o n ba aarun yi lọ lojojumọ. Ọga agba ajọ ilera lagbaye WHO sọ lopin ọsẹ to kọja pe opin ti n de ba aarun yi. Ninu ifọrọwanilẹnuwo ti aarẹ Biden ṣe pẹlu ileeṣẹ iroyin CBS lori eto 60 Minutes eyi ti wọn gbe sori afẹfẹ lọjọ Aiku,Biden ni nkan n gberu si pẹlu kikoju aarun yi ati pe ọpọ iṣẹ lati dẹkun rẹ lawọn n ṣe. Nibi ti wọn ti n ṣe ifọrọwanilẹnuwo yi jẹ ibudo eto ipatẹ ọkọ Detroit Auto Show.


Ọga agba ajọ ilera lagbaye WHO sọ lopin ọsẹ to kọja pe opin ti n de ba aarun yi. Ninu ifọrọwanilẹnuwo ti aarẹ Biden ṣe pẹlu ileeṣẹ iroyin CBS lori eto 60 Minutes eyi ti wọn gbe sori afẹfẹ lọjọ Aiku,Biden ni nkan n gberu si pẹlu kikoju aarun yi ati pe ọpọ iṣẹ lati dẹkun rẹ lawọn n ṣe. Nibi ti wọn ti n ṣe ifọrọwanilẹnuwo yi jẹ ibudo eto ipatẹ ọkọ Detroit Auto Show. Niṣe ni aarẹ Biden naka si awọn to n wo eto naa to si sọ pe''bi ẹ ba ṣakiyesi, e o ri pe ko si ẹni to lo ibomu ninu awọn to duro yi'' ''Ara gbogbo wọn da ṣaka...Mo lero pe nkan ti n yi pada'' Awọn oṣiṣẹ ijọba sọ fawọn akọroyin ilẹ Amẹrika lọjọ Aje pe ọrọ aarẹ ko tunmọ si pe ilana ijọba ti wa yatọ bayii lori aarun naa ati pe awọn ko lero lati gbẹsẹ kuro lori ofin pajawiri to de aarun Covid-19 to wa lode. Ni oṣu Kẹjọ awọn alaṣẹ fi ọjọ kun itẹsiwaju ofin pajawiri aarun Covid-19 to ti wa lode lati oṣu Kini ọdun 2020 titi di ọjọ Kẹtala oṣu Kẹwaa. Titi di ba ṣe n sọrọ yi, o le ni miliọnu kan ọmọ Amẹrika ti Covid-19 ti mu ẹmi wọn lọ.


Niṣe ni aarẹ Biden naka si awọn to n wo eto naa to si sọ pe''bi ẹ ba ṣakiyesi, e o ri pe ko si ẹni to lo ibomu ninu awọn to duro yi'' ''Ara gbogbo wọn da ṣaka...Mo lero pe nkan ti n yi pada'' Awọn oṣiṣẹ ijọba sọ fawọn akọroyin ilẹ Amẹrika lọjọ Aje pe ọrọ aarẹ ko tunmọ si pe ilana ijọba ti wa yatọ bayii lori aarun naa ati pe awọn ko lero lati gbẹsẹ kuro lori ofin pajawiri to de aarun Covid-19 to wa lode. Ni oṣu Kẹjọ awọn alaṣẹ fi ọjọ kun itẹsiwaju ofin pajawiri aarun Covid-19 to ti wa lode lati oṣu Kini ọdun 2020 titi di ọjọ Kẹtala oṣu Kẹwaa. Titi di ba ṣe n sọrọ yi, o le ni miliọnu kan ọmọ Amẹrika ti Covid-19 ti mu ẹmi wọn lọ. Iroyin to tẹwa lọwọ lati fasiti John Hopkins fi han pe laarin ọjọ meje o kere tan eeyan to n padanu ẹmi wọn lọwọ Covid-19 ti le ni irinwo ti  awọn ti Covid-19 mu lọ lọsẹ to kọja nikan si ju ẹgbẹrun mẹta lọ. Ni oṣu Kini ọdun 2021 ni afiwe,iye awọn ti aarun yi pa lọsẹ kan ṣoṣo nigba naa lọhun le ni ẹgbẹrun mẹtalelogun. Nkan bi ida marundinlaadọrin ninu ida ọgọrun eeyan Amẹrika lo ti gba abẹrẹ perepere.


Iroyin to tẹwa lọwọ lati fasiti John Hopkins fi han pe laarin ọjọ meje o kere tan eeyan to n padanu ẹmi wọn lọwọ Covid-19 ti le ni irinwo ti  awọn ti Covid-19 mu lọ lọsẹ to kọja nikan si ju ẹgbẹrun mẹta lọ. Ni oṣu Kini ọdun 2021 ni afiwe,iye awọn ti aarun yi pa lọsẹ kan ṣoṣo nigba naa lọhun le ni ẹgbẹrun mẹtalelogun. Nkan bi ida marundinlaadọrin ninu ida ọgọrun eeyan Amẹrika lo ti gba abẹrẹ perepere. Awọn abẹrẹ ajẹsara ijọba apapọ kan jẹ dandan ni gbigba titi di asiko yi to fi mọ eleyi tawọn oṣiṣẹ ilera n gba ati tawọn ajoji mii to ba n ba baalu wọ orileede wọn. Awọn eekan ninu ẹgbẹ alatako Republicans kan ti bẹnu atẹ lu ọrọ aarẹ Biden. Ninu wọn la ti ri akọwe ijọba apapọ tẹlẹ Mike Pompeo to kọ soju opo Tweeter pe ''Biden ni ajakalẹ ti tan to si n le awọn ọmọ ogun ti ara wọn da ṣaka kuro lori aigba abẹrẹ ajẹsara to mu ni dandan'' Awọn oṣiṣẹ ilera ti fi ero ọkan ti wọn naa han pe awọn ko le ti bawọn dunnu lori ọrọ yi ti wọn si n gba awọn eeyan niyanju lati tẹsiwaju maa gba abẹrẹ ajẹsara.


Awọn abẹrẹ ajẹsara ijọba apapọ kan jẹ dandan ni gbigba titi di asiko yi to fi mọ eleyi tawọn oṣiṣẹ ilera n gba ati tawọn ajoji mii to ba n ba baalu wọ orileede wọn. Awọn eekan ninu ẹgbẹ alatako Republicans kan ti bẹnu atẹ lu ọrọ aarẹ Biden. Ninu wọn la ti ri akọwe ijọba apapọ tẹlẹ Mike Pompeo to kọ soju opo Tweeter pe ''Biden ni ajakalẹ ti tan to si n le awọn ọmọ ogun ti ara wọn da ṣaka kuro lori aigba abẹrẹ ajẹsara to mu ni dandan'' Awọn oṣiṣẹ ilera ti fi ero ọkan ti wọn naa han pe awọn ko le ti bawọn dunnu lori ọrọ yi ti wọn si n gba awọn eeyan niyanju lati tẹsiwaju maa gba abẹrẹ ajẹsara. Lọjọ Aje, onimọ ilera Anthony Fauci to jẹ olori ibudo iwadii nipa aisan ati kokoro aifojuri ni lootọ ni nkan ti yatọ si ti tẹlẹ amọ ninu ọrọ rẹ o tun sọ pe iye awọn to n ku lojumọ ga kọja nkan ti eeyan le farada. ''A ko ti de ibi to wuwa lati de ti a ba fẹ́ maa gbe igbe aye pẹlu ajakalẹ yi.'' Bakan naa lo kilọ pe o ṣeeṣe ki awọn ẹda aarun yi miran tun pada yọju ni paapa bi oṣu otutu Winter ṣe n bọ niwaju.


Lọjọ Aje, onimọ ilera Anthony Fauci to jẹ olori ibudo iwadii nipa aisan ati kokoro aifojuri ni lootọ ni nkan ti yatọ si ti tẹlẹ amọ ninu ọrọ rẹ o tun sọ pe iye awọn to n ku lojumọ ga kọja nkan ti eeyan le farada. ''A ko ti de ibi to wuwa lati de ti a ba fẹ́ maa gbe igbe aye pẹlu ajakalẹ yi.'' Bakan naa lo kilọ pe o ṣeeṣe ki awọn ẹda aarun yi miran tun pada yọju ni paapa bi oṣu otutu Winter ṣe n bọ niwaju.


Jigawa Cholera Outbreak: Àrùn onígbáméjì pa èèyàn 500 ní Jigawa, 720 gba abẹ́rẹ́ àjẹsára

Ko din ni ẹẹdẹgbẹta eeyan to ti jẹ Ọlọrun nipe bayii lẹyin ti ajakalẹ arun onigba meji bẹ silẹ ni ipinlẹ Jigawa laarin oṣu mẹrin. Pẹlu iye awọn eeyan to n ku yi, ijọba ipinlẹ naa ti sọ pe ko din ni ẹgbẹrun lọna ogun eeyan lo ti fara kasa arun naa nipinlẹ ọhun. Ijọba ibilẹ mejilelogun ninu ijọba ibilẹ mẹtadinlọgbọn ni arun naa ti n fi logbologbo bayii. Lara awọn ibi ti arun onigbameji ọhun ti milẹ julọ ni olu ilu ipinlẹ ọhun, Dutse, to fi mọ ilu Birninkudu ati Hadejia. Akọwe agba ileeṣẹ to n ri si eto ilera alabọde nibẹ, Kabir Ibrahim ti sọ pe awọn ti bẹrẹ iṣe takun-takun lati pana arun ọhun. Nigba to n sọrọ nibi ipade awọn akọroyin kan niluu Dutse, Kabir sọ pe awọn ti fun ẹẹdẹgbẹrin ati ogun eeyan, 720, labẹrẹ ajẹsara arun naa.


Lara awọn ibi ti arun onigbameji ọhun ti milẹ julọ ni olu ilu ipinlẹ ọhun, Dutse, to fi mọ ilu Birninkudu ati Hadejia. Akọwe agba ileeṣẹ to n ri si eto ilera alabọde nibẹ, Kabir Ibrahim ti sọ pe awọn ti bẹrẹ iṣe takun-takun lati pana arun ọhun. Nigba to n sọrọ nibi ipade awọn akọroyin kan niluu Dutse, Kabir sọ pe awọn ti fun ẹẹdẹgbẹrin ati ogun eeyan, 720, labẹrẹ ajẹsara arun naa. O ni "A ti tẹwọgba miliọnu kan ati ẹgbẹrun lọna irinwo abẹrẹ ajẹsara lati ọdọ ajọ eto ilera agbaye, WHO, awọn ọmọ ọdun kan si agbalagba lo si lẹtọ lati gba abẹrẹ ajẹsara naa. "Lọwọ yii, ijọba ibilẹ meji ti arun naa ti ṣọṣẹ julọ ni a kọkọ fẹ bojuto, awọn eeyan naa yoo si gba abẹrẹ ọhun nigba meji ọtọtọ laari ọsẹ mẹrin sira wọn." Lẹyin naa lo rọ awọn eeyan ilu lati ṣatilẹyin fun ijọba lori akitiyan rẹ lati kapa arun naa.


O ni "A ti tẹwọgba miliọnu kan ati ẹgbẹrun lọna irinwo abẹrẹ ajẹsara lati ọdọ ajọ eto ilera agbaye, WHO, awọn ọmọ ọdun kan si agbalagba lo si lẹtọ lati gba abẹrẹ ajẹsara naa. "Lọwọ yii, ijọba ibilẹ meji ti arun naa ti ṣọṣẹ julọ ni a kọkọ fẹ bojuto, awọn eeyan naa yoo si gba abẹrẹ ọhun nigba meji ọtọtọ laari ọsẹ mẹrin sira wọn." Lẹyin naa lo rọ awọn eeyan ilu lati ṣatilẹyin fun ijọba lori akitiyan rẹ lati kapa arun naa. Ẹwẹ, iwadii ti ajọ WHO ṣe ti fi han pe o le ni miliọnu kan eeyan to n lugbadi arun onigabmeji lọdọdun, ti nnkan bii ẹgbẹrun mọkanlelogun si ẹgbẹrun lọna ọgọrun eeyan si n ba arun naa lọ.


Ẹwẹ, iwadii ti ajọ WHO ṣe ti fi han pe o le ni miliọnu kan eeyan to n lugbadi arun onigabmeji lọdọdun, ti nnkan bii ẹgbẹrun mọkanlelogun si ẹgbẹrun lọna ọgọrun eeyan si n ba arun naa lọ.


Snake bite in toilet: Kí ló yẹ kóo sáré ṣe bí ejò bá ṣá ọ jẹ?

E ku ewu ọdun Keresimesi ati ti ọdun tuntun ni ọpọ n kira wọn lasiko yii ni ọpọ rinrinajo lo si abule ati ẹyin odi lati lọ ṣe ọdun pẹlu ẹbi, ara ati iyekan wọn. Bakan naa ni awọn eeyan tun n fi sori ayelujara pe o ṣeeṣe ki ọpọ ejo afayafa maa jade wa ya oorun nitori ọyẹ to gbode kan lasiko yii. Eyi lo mu ki BBC Yoruba se akojopó ọna mẹfa ti ejo ko ṣe ni le bu ọjẹ lasiko pọpọṣinṣin ọdun yii. Ọna akọkọ ni ki eniyan ri pe ile igbọnsẹ tabi baluwe ko famimọra tabi dẹrun fun ejo lati wọle si inu rẹ Saaju ni iroyin jade losu kan se\yion lori ọrọ ejo. Pẹlu bi iroyin ṣe gbode kan lori bi ejo ṣe n dede wọ inu ile awọn eeyan tabi ki awọn eeyan dede ri ejo ko yọju lati inu ile igbọnsẹ wọn lo mu ki awọn eeyan maa beere ibeere ohu to yẹ lati ṣe bi ejo ba ṣa eeyan jẹ ati bi wọn ṣe lee dena rẹ. Ko si ẹni to lee mọ idi ti ejo fi wa ọna rapala wọ inu ile igbọnsẹ.


Ọna akọkọ ni ki eniyan ri pe ile igbọnsẹ tabi baluwe ko famimọra tabi dẹrun fun ejo lati wọle si inu rẹ Saaju ni iroyin jade losu kan se\yion lori ọrọ ejo. Pẹlu bi iroyin ṣe gbode kan lori bi ejo ṣe n dede wọ inu ile awọn eeyan tabi ki awọn eeyan dede ri ejo ko yọju lati inu ile igbọnsẹ wọn lo mu ki awọn eeyan maa beere ibeere ohu to yẹ lati ṣe bi ejo ba ṣa eeyan jẹ ati bi wọn ṣe lee dena rẹ. Ko si ẹni to lee mọ idi ti ejo fi wa ọna rapala wọ inu ile igbọnsẹ. Oṣiṣẹ awọn ọpa paipu to wọ inu ile ti BBC ba sọrọ to maa n ba awọn eeyan ṣiṣẹ inu yara igbọnsẹ sọ pe ọpọlọpọ eeyan lo maa n ro pe paipu to jade lati inu ile igbọnsẹ maa n ni omi ninu amọ o ni ko ri bẹẹ. Àwọn àjòjì ṣá obìnrin tó ń lọ gbálẹ̀ Ṣọ́ọ̀ṣì Deeper Life pa, ẹ̀jẹ̀ bo gbogbo ara rẹ̀ Ejò bu ìdí obìnrin kan jẹ nínú ilé ìgbọ̀nsẹ Kí ló mú ọkùnrin kan fi ejò Sèbé olóró pa aya rẹ̀ lójú oorun? Ohun márùn ún tí ejò ń jẹ Ejò bu abóyún jẹ nílé ìyàgbẹ́, ó kú pẹ̀lú oyún oṣù mẹ́jọ ní Kaduna "Ọna bi wọn ṣe ṣe koto igbọnsẹ ni pe inu rẹ nikan ni omi maa n wa ati pe igba ti omi maa n wọ inu paipu ni igba ti eeyan ba tẹ omi lati ṣan igbẹ danu lẹyin teeyan ba ya igbẹ tan".


Oṣiṣẹ awọn ọpa paipu to wọ inu ile ti BBC ba sọrọ to maa n ba awọn eeyan ṣiṣẹ inu yara igbọnsẹ sọ pe ọpọlọpọ eeyan lo maa n ro pe paipu to jade lati inu ile igbọnsẹ maa n ni omi ninu amọ o ni ko ri bẹẹ. Àwọn àjòjì ṣá obìnrin tó ń lọ gbálẹ̀ Ṣọ́ọ̀ṣì Deeper Life pa, ẹ̀jẹ̀ bo gbogbo ara rẹ̀ Ejò bu ìdí obìnrin kan jẹ nínú ilé ìgbọ̀nsẹ Kí ló mú ọkùnrin kan fi ejò Sèbé olóró pa aya rẹ̀ lójú oorun? Ohun márùn ún tí ejò ń jẹ Ejò bu abóyún jẹ nílé ìyàgbẹ́, ó kú pẹ̀lú oyún oṣù mẹ́jọ ní Kaduna "Ọna bi wọn ṣe ṣe koto igbọnsẹ ni pe inu rẹ nikan ni omi maa n wa ati pe igba ti omi maa n wọ inu paipu ni igba ti eeyan ba tẹ omi lati ṣan igbẹ danu lẹyin teeyan ba ya igbẹ tan". O tun sọ pe lara ọna kan ti ejo fi maa n wọ inu paipu ile igbọnsẹ ni yala lati inu tanki to wa ni ita tabi inu "soakaway" ti igbẹ ati itọ n lọ to ba ti fọ nibi kan tabi ti alafo kan ṣi silẹ fun ejo lati wọle. Gẹgẹ bi eyi ṣe wa n kọ awọn eeyan lominu bi ejo ṣe n san awọn eeyan ni adugbo wọn, ajọ isọkan agbaye, WHO ti n fi awọn imọran sita lori ohun to yẹ keeyan ṣe bi iriri yii ba ṣẹlẹ. - Gbe eeyan naa kuro nibi ti ejo ti san an tabi ki o le ejo naa kuro to ba ṣi yọju.


O tun sọ pe lara ọna kan ti ejo fi maa n wọ inu paipu ile igbọnsẹ ni yala lati inu tanki to wa ni ita tabi inu "soakaway" ti igbẹ ati itọ n lọ to ba ti fọ nibi kan tabi ti alafo kan ṣi silẹ fun ejo lati wọle. Gẹgẹ bi eyi ṣe wa n kọ awọn eeyan lominu bi ejo ṣe n san awọn eeyan ni adugbo wọn, ajọ isọkan agbaye, WHO ti n fi awọn imọran sita lori ohun to yẹ keeyan ṣe bi iriri yii ba ṣẹlẹ. - Gbe eeyan naa kuro nibi ti ejo ti san an tabi ki o le ejo naa kuro to ba ṣi yọju. - Yọ ohun kohun to ba le dain kuro ni oju ibi ti ejo ti bu ni naa jẹ - nkan bii oruka tabi ẹgba ọwọ tori o lee da wahala mii silẹ bi oju sisan yẹn ba wu. - Jẹ ki ẹni naa fi ara balẹ tori kii ṣe ọpọlọpọ gbogbo ejo sisan naa ni yoo fa iku ẹni naa loju ẹsẹ. - Ma jẹ ki ẹni naa gbera rara, iwọ ni koo gbe ẹni naa lọ si ile ibudo ilera kia kia.


- Yọ ohun kohun to ba le dain kuro ni oju ibi ti ejo ti bu ni naa jẹ - nkan bii oruka tabi ẹgba ọwọ tori o lee da wahala mii silẹ bi oju sisan yẹn ba wu. - Jẹ ki ẹni naa fi ara balẹ tori kii ṣe ọpọlọpọ gbogbo ejo sisan naa ni yoo fa iku ẹni naa loju ẹsẹ. - Ma jẹ ki ẹni naa gbera rara, iwọ ni koo gbe ẹni naa lọ si ile ibudo ilera kia kia. - Tẹ oju egbo ti ejo san naa pẹlu agbara - Ma ṣe lo oogun ibilẹ. - Ẹni naa le lo oogun oyinbo Paracetemol lati din ara riro ku tori bi ejo ba san ni jẹ, o maa n dun eeyan gidi gan. - Yi oju ni naa si ẹgbẹ tori ti o ba fẹ bi eebi.


- Tẹ oju egbo ti ejo san naa pẹlu agbara - Ma ṣe lo oogun ibilẹ. - Ẹni naa le lo oogun oyinbo Paracetemol lati din ara riro ku tori bi ejo ba san ni jẹ, o maa n dun eeyan gidi gan. - Yi oju ni naa si ẹgbẹ tori ti o ba fẹ bi eebi. - Rii daju pe o n woo pe ẹni naa ṣi n mi Wo ọ̀ná tí àwọn okùnrin lè gbà ṣe ìfètòsọ́mọbíbí láì lo kọ́ndọ́ọ̀mù lásìkò ìbálòpọ̀ Kéére o! Wọ́n ti rí èèyàn méjì tó ní ẹ̀yà Covid-19 tuntun, "Omicron variant" nínú báàlù Ọlọ́pàá bẹ̀rẹ̀ ìwádìí àwọn olólùfẹ́ yìí tí wọ́n bá okú wọn ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ wọn Irọ́ ni pé ìjọba Naijiria ti n ṣètò láti gbá Sunday Igboho wá sí Naijiria - Ilana Omo Oodua Rii daju pe ina wa ni titan nigba ti o ba fẹ lo ile igbọnsẹ ki o le wo inu koto igbọnsẹ wo koo to gbe idi lee. Ma sọ ile igbọnsẹ rẹ di ibi ikẹru si - rii pe o n wa ni mimọ toni toni ni gbogbo igba.


- Rii daju pe o n woo pe ẹni naa ṣi n mi Wo ọ̀ná tí àwọn okùnrin lè gbà ṣe ìfètòsọ́mọbíbí láì lo kọ́ndọ́ọ̀mù lásìkò ìbálòpọ̀ Kéére o! Wọ́n ti rí èèyàn méjì tó ní ẹ̀yà Covid-19 tuntun, "Omicron variant" nínú báàlù Ọlọ́pàá bẹ̀rẹ̀ ìwádìí àwọn olólùfẹ́ yìí tí wọ́n bá okú wọn ní ilé ìgbọ̀nsẹ̀ wọn Irọ́ ni pé ìjọba Naijiria ti n ṣètò láti gbá Sunday Igboho wá sí Naijiria - Ilana Omo Oodua Rii daju pe ina wa ni titan nigba ti o ba fẹ lo ile igbọnsẹ ki o le wo inu koto igbọnsẹ wo koo to gbe idi lee. Ma sọ ile igbọnsẹ rẹ di ibi ikẹru si - rii pe o n wa ni mimọ toni toni ni gbogbo igba. Lẹẹkọọkan, maa ṣe ayẹwo paipu, "soakaway", iho salanga, inu orule, ogiri to ba ni iho tabi to ba la tabi awọn nkan to ni ọmọri to ti ṣi silẹ. Ṣe atunṣe wọn lọgan ti o ba ti ri wọn.


Lẹẹkọọkan, maa ṣe ayẹwo paipu, "soakaway", iho salanga, inu orule, ogiri to ba ni iho tabi to ba la tabi awọn nkan to ni ọmọri to ti ṣi silẹ. Ṣe atunṣe wọn lọgan ti o ba ti ri wọn.


Covid-19 Vaccination: Bí àwọn aráàlú kan ṣe fara mọ́ ṣíse àbẹ́rẹ́ àjẹsára ní ọ̀rànyàn ní àwọn míì ta kò ó

Ọkanojọkan ariwisi ti n waye lori igbẹsẹ ti ijọba fẹ gbe lati kan abẹrẹ Covid-19 nipa fun gbogbo eeyan ilu. Laipẹ yii ni awọn ijọba ipinlẹ kan kede rẹ pe ẹni ti ko ba tii gba abẹrẹ naa ko ni lanfani lati ba awọn eeyan pejọ pọ ni awọn ile ijọsin bi i Mọṣalaṣi tabi Ṣọọṣi. BBC Yoruba jade lọ si igboro lati gbọ ti ẹnu ara ilu lori igbesẹ naa, bẹẹ ni wọn ba akọroyin wa sọ ọpọlọpọ ọrọ ti ilẹ si kun. Arakunrin kan ti o ba wa sọrọ fi idi rẹ mulẹ wi pe, oun ko ti i gba abẹrẹ naa, bẹẹ si ni oun ko ni aniyan lati gbaa nitori ijọba orilẹede Naijiria n fi iya jẹ ara ilu. O tẹsiwaju wi pe, ọrọ abẹrẹ kọ lo ku lọrọ orilẹede Naijira biko ṣe igbesẹ ti yoo mu ki ara tu gbogbo eeyan ilu. Ọkunrin mii to ba wa sọrọ ṣe alaye wi pe, ko si ohun to buru ninu igbesẹ naa nitori irọrun igi ni irọrun ẹyẹ.


Arakunrin kan ti o ba wa sọrọ fi idi rẹ mulẹ wi pe, oun ko ti i gba abẹrẹ naa, bẹẹ si ni oun ko ni aniyan lati gbaa nitori ijọba orilẹede Naijiria n fi iya jẹ ara ilu. O tẹsiwaju wi pe, ọrọ abẹrẹ kọ lo ku lọrọ orilẹede Naijira biko ṣe igbesẹ ti yoo mu ki ara tu gbogbo eeyan ilu. Ọkunrin mii to ba wa sọrọ ṣe alaye wi pe, ko si ohun to buru ninu igbesẹ naa nitori irọrun igi ni irọrun ẹyẹ. O ni gbogbo eeyan lo yẹ ki o gba abẹrẹ naa ,ti ijọba ba le fi idi ẹ mulẹ wi pe ko ni ṣe ijamba si agọ ara ẹnikẹni. A tun ba awọn obinrin naa sọrọ lasiko ti a wa nigboro. Ọkan ninu wọn ni ko ṣeeṣe ki ijọba ni ki awọn eeyan ma lọ si ile ijọsin nitori aigba abẹrẹ COVID-19.


O ni gbogbo eeyan lo yẹ ki o gba abẹrẹ naa ,ti ijọba ba le fi idi ẹ mulẹ wi pe ko ni ṣe ijamba si agọ ara ẹnikẹni. A tun ba awọn obinrin naa sọrọ lasiko ti a wa nigboro. Ọkan ninu wọn ni ko ṣeeṣe ki ijọba ni ki awọn eeyan ma lọ si ile ijọsin nitori aigba abẹrẹ COVID-19. O ni Iroyin ti awọn n gbọ ni pe awọn eeyan to gba abẹrẹ naa n ṣaisan, bo tilẹ jẹ pe ko si ayẹwo to fi idi ọrọ yii mulẹ. Obinrin ẹlẹẹkeji to ba wa sọrọ fi kun alaye naa wi pe ko tọ ki a maa gba abẹrẹ COVID-19 nitori pe ibinu Ọlọrun ni ajakalẹ aarun naa. O ni dipo ki a maa gba abẹrẹ naa, ohun ti o tọ ni ki a ra ọwọ ẹbẹ si Ọlọrun pe ki o dari ẹṣẹ jin orilẹede Naijiria.


O ni Iroyin ti awọn n gbọ ni pe awọn eeyan to gba abẹrẹ naa n ṣaisan, bo tilẹ jẹ pe ko si ayẹwo to fi idi ọrọ yii mulẹ. Obinrin ẹlẹẹkeji to ba wa sọrọ fi kun alaye naa wi pe ko tọ ki a maa gba abẹrẹ COVID-19 nitori pe ibinu Ọlọrun ni ajakalẹ aarun naa. O ni dipo ki a maa gba abẹrẹ naa, ohun ti o tọ ni ki a ra ọwọ ẹbẹ si Ọlọrun pe ki o dari ẹṣẹ jin orilẹede Naijiria. Arabinrin naa tẹsiwaju pe ohun kan ṣoṣo to le mu ki oun gba abẹrẹ naa ni ti Pasitọ awọn ni ṣooṣi ba kọkọ gbaa. O ṣeeṣe ki ijọba apapọ atawọn oṣiṣẹ lẹka eto ilera lorilẹede Naijiria bii NMA, JOHESU ati bẹẹ bẹẹ lọ o forigbari laipẹ lori kikan abẹrẹ ajẹsara COVID-19 nipa. Ijọba apapọ yan an lọjọ Iṣẹgun pe o ṣeeṣe ki oun bẹrẹ si ni ba ẹnikẹni to ba kuna ati gba abẹrẹ ajẹsara naa wi lẹyin ti ijọba ba ti pese rẹ si arọwọto awọn gbogbo eeyan.


Arabinrin naa tẹsiwaju pe ohun kan ṣoṣo to le mu ki oun gba abẹrẹ naa ni ti Pasitọ awọn ni ṣooṣi ba kọkọ gbaa. O ṣeeṣe ki ijọba apapọ atawọn oṣiṣẹ lẹka eto ilera lorilẹede Naijiria bii NMA, JOHESU ati bẹẹ bẹẹ lọ o forigbari laipẹ lori kikan abẹrẹ ajẹsara COVID-19 nipa. Ijọba apapọ yan an lọjọ Iṣẹgun pe o ṣeeṣe ki oun bẹrẹ si ni ba ẹnikẹni to ba kuna ati gba abẹrẹ ajẹsara naa wi lẹyin ti ijọba ba ti pese rẹ si arọwọto awọn gbogbo eeyan. Oludari agba fun ajọ eto ilera alabọde lorilẹede Naijiria, NPHD, Faisal Shuaibu lo yan ọrọ naa, nibi ipade kan to ṣe pẹlu awọn akọroyin nilu Abuja. Bakan naa ni ile ẹjọ giga apapọ kan nilu PortHarcourt nipinlẹ Rivers, ti ka gomina ipinlẹ Edo, Godwin Obaseki lọwọ ko pe ko gbọdọ sọ gbigba abẹrẹ ajẹsara di ọranyan ni ipinlẹ naa. Awọn ẹgbẹ dokita, NMA pẹlu ẹgbẹ apapọ awọn oṣiṣẹ lẹka eto ilera, JOHESU ti faake kọri lori ọrọ yii.


Oludari agba fun ajọ eto ilera alabọde lorilẹede Naijiria, NPHD, Faisal Shuaibu lo yan ọrọ naa, nibi ipade kan to ṣe pẹlu awọn akọroyin nilu Abuja. Bakan naa ni ile ẹjọ giga apapọ kan nilu PortHarcourt nipinlẹ Rivers, ti ka gomina ipinlẹ Edo, Godwin Obaseki lọwọ ko pe ko gbọdọ sọ gbigba abẹrẹ ajẹsara di ọranyan ni ipinlẹ naa. Awọn ẹgbẹ dokita, NMA pẹlu ẹgbẹ apapọ awọn oṣiṣẹ lẹka eto ilera, JOHESU ti faake kọri lori ọrọ yii. Bi ẹgbẹ awọn dokita ni Naijiria, NMA ṣe n sọ pe araalu ni ẹtọ lati kọ gbigba abẹrẹ ajẹsara naa, gẹgẹ bi ẹtọ ṣe wa fun wọn lati kọ gbigba itọju ilera. Bakan naa ni ijọba ipinlẹ Ondo naa paṣẹ lọjọ Aje pe, bo pẹ bo ya, awọn yoo fofin de gbogbo awọn ti ko ni ẹri gbigba abẹrẹ ajẹsara naa pe wọn ko gbọdọ wa si mọṣalaṣi, ṣọọṣi ati awọn ibudo ita gbangba miran. Ni tirẹ Oludari agba fun ajọ eto ilera alabọde lorilẹede Naijiria, NPHD, Faisal Shuaibu ni awọn ti ko gba abẹrẹ naa n ṣe akoba fun awọn eeyan miran lawujọ ni.


Bi ẹgbẹ awọn dokita ni Naijiria, NMA ṣe n sọ pe araalu ni ẹtọ lati kọ gbigba abẹrẹ ajẹsara naa, gẹgẹ bi ẹtọ ṣe wa fun wọn lati kọ gbigba itọju ilera. Bakan naa ni ijọba ipinlẹ Ondo naa paṣẹ lọjọ Aje pe, bo pẹ bo ya, awọn yoo fofin de gbogbo awọn ti ko ni ẹri gbigba abẹrẹ ajẹsara naa pe wọn ko gbọdọ wa si mọṣalaṣi, ṣọọṣi ati awọn ibudo ita gbangba miran. Ni tirẹ Oludari agba fun ajọ eto ilera alabọde lorilẹede Naijiria, NPHD, Faisal Shuaibu ni awọn ti ko gba abẹrẹ naa n ṣe akoba fun awọn eeyan miran lawujọ ni. O ni ko si igba ti ijọba ko ni tọ ipasẹ ipinlẹ Edo ati Ondo lori ọrọ naa lati lo ilana ofin lori wọn. Amọṣa ẹgbẹ apapọ awọn oṣiṣẹ lẹka eto ilera, JOHESU ni igbesẹ ti ijọba n gbero naa ko mu ọgbọn dani rara. Agbẹnusọ fun ẹgbẹ JOHESU, Olumide Akintayọ ni o di igba ti abẹrẹ ajẹsara naa ba pọ to fun araalu ki irufẹ igbesẹ naa to lee mu ọgbọn dani bi o ti wulẹ o mọ.


O ni ko si igba ti ijọba ko ni tọ ipasẹ ipinlẹ Edo ati Ondo lori ọrọ naa lati lo ilana ofin lori wọn. Amọṣa ẹgbẹ apapọ awọn oṣiṣẹ lẹka eto ilera, JOHESU ni igbesẹ ti ijọba n gbero naa ko mu ọgbọn dani rara. Agbẹnusọ fun ẹgbẹ JOHESU, Olumide Akintayọ ni o di igba ti abẹrẹ ajẹsara naa ba pọ to fun araalu ki irufẹ igbesẹ naa to lee mu ọgbọn dani bi o ti wulẹ o mọ.


Covid-19 3rd wave: Sanwo-Olu ní ọwọ́jà kẹtàa covid-19 ń kan ìlẹ̀kùn ní ìpínlẹ̀ Eko

Ọwọ́jà kẹtàa covid-19 ń kan ìlẹ̀kùn l'Eko, Sanwo-Olu ké gbàjarè Lẹyin ti wọn ni itankalẹ arun coronavirus ti n lọọlẹ tẹlẹ nipinlẹ Eko, Gomina Babajide Sanwo-Olu ti ke gbajare pe ọwọja kẹtaa arun naa n kanlẹkun gbọngbọn l'Eko. Gomina Sanwo-Olu ni awọn ibudo itọju awọn alarun covid-19 tun n kun fọfọ sii lẹnu ọjọ mẹta yii. Ninu ọrọ gomina lọjọ Aiku, Sanwo-Olu ni akọsilẹ fihan pe arun naa tun ti pọ si pẹlu ida marun un ninu ọgọrun un laarin ọsẹ meji to lọ. Ofin tuntun wo ni Sanwo Olu gbe kalẹ? Sanwo-Olu afaimọ ki ọwọja coronavirus kẹtaa maa ti de ipinlẹ Eko bayii. Gomina ṣalaye pe eeyan to le lẹgbẹrun lọna ọgọta eeyan ni akọsilẹ fihan pe o ti lugbadi covid-19 nipinlẹ Eko.


Ofin tuntun wo ni Sanwo Olu gbe kalẹ? Sanwo-Olu afaimọ ki ọwọja coronavirus kẹtaa maa ti de ipinlẹ Eko bayii. Gomina ṣalaye pe eeyan to le lẹgbẹrun lọna ọgọta eeyan ni akọsilẹ fihan pe o ti lugbadi covid-19 nipinlẹ Eko. Sanwo-Olu ṣalaye pe ẹgbẹrun marun un le laadọta ninu awọn yii lo ti ri iwosan gba. Gomina ni ida ilaji eeyna ni aaye wa fun lati jọsin ni gbogbo ile ijọsin lasiko yii. Ọta le lẹẹdẹgbẹrin le mẹwaa ninu wọn lo si n gba itọju lọwọ.


Sanwo-Olu ṣalaye pe ẹgbẹrun marun un le laadọta ninu awọn yii lo ti ri iwosan gba. Gomina ni ida ilaji eeyna ni aaye wa fun lati jọsin ni gbogbo ile ijọsin lasiko yii. Ọta le lẹẹdẹgbẹrin le mẹwaa ninu wọn lo si n gba itọju lọwọ. Sanwo-Olu fikun ọrọ rẹ pe lati inu oṣu kẹtaa ni ọwọja keji covid-19 ti bẹrẹ si ni lọọlẹ nipinlẹ Eko. ''Eyi lo jẹ ki ijọba paṣẹ ṣiṣi awọ ileeṣẹ pada lẹyin ti arun naa ti ṣọṣẹ fun bi ọdun kan sẹyin. Ṣugbọn o ṣeni laanu pe pẹlu iṣẹ aṣekara ati igbiyanju wa lati ri pe covid-19 di ohun igbagbe laarin oṣu mẹta sẹyin, o dabi ẹni pe ọwọja kẹta ti n bẹrẹ bayii.


Sanwo-Olu fikun ọrọ rẹ pe lati inu oṣu kẹtaa ni ọwọja keji covid-19 ti bẹrẹ si ni lọọlẹ nipinlẹ Eko. ''Eyi lo jẹ ki ijọba paṣẹ ṣiṣi awọ ileeṣẹ pada lẹyin ti arun naa ti ṣọṣẹ fun bi ọdun kan sẹyin. Ṣugbọn o ṣeni laanu pe pẹlu iṣẹ aṣekara ati igbiyanju wa lati ri pe covid-19 di ohun igbagbe laarin oṣu mẹta sẹyin, o dabi ẹni pe ọwọja kẹta ti n bẹrẹ bayii. Lati ibẹrẹ oṣu keje ni a ti ṣe akiyesi pe awọn to n ko arun coronavirus nipinlẹ Eko ti n pọ si. Bi awọn eeyan to karun naa laarin ọsẹ kan jẹ ohun to n kọ wa lominu,'' Sanwo-Olu ṣalaye. Ṣaaju ni ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun ni Naijiria, NCDC kede pe awọn ti ri ẹni to ni irufẹ covid-19 SARS-CoV-2 Delta eleyii ti wọn sọ pe o maa n ran julọ.


Lati ibẹrẹ oṣu keje ni a ti ṣe akiyesi pe awọn to n ko arun coronavirus nipinlẹ Eko ti n pọ si. Bi awọn eeyan to karun naa laarin ọsẹ kan jẹ ohun to n kọ wa lominu,'' Sanwo-Olu ṣalaye. Ṣaaju ni ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun ni Naijiria, NCDC kede pe awọn ti ri ẹni to ni irufẹ covid-19 SARS-CoV-2 Delta eleyii ti wọn sọ pe o maa n ran julọ.


DNA: Njẹ́ o mọ pé obìnrin lè bí Ìbejì tí wọ́n yóò sì ní bàbá ọtọ́ọ̀tọ̀?

Taiwo ati Kehinde Olanrewaju (kii ṣe orukọ wọn gangan ree) jẹ ọmọ meji akọkọ ti obi wọn bi. Nipa ti jijọ, wọn ko foju jọ ara wọn to bẹẹ ṣugbọn eleyi ko jẹ tuntun nitori awọn ibeji mi wa to jẹ pe wọn kii jọ ara wọn. Nigba ti wọn wa lọmọ ọdun mẹfa, Kehinde farapa ti wọn si nilo lati ṣe iṣẹ abẹ fun. Iṣẹ abẹ naa nilo ki wọn gba ẹya ara baba rẹ kan, ki o to le gbadun. Awọn dokita ṣetan, wọn ṣe ayẹwo baba rẹ ṣugbọn wọn ri wi pe ẹya rẹ ko papọ mọ ti Kehinde. Nkechi Blessing: Mi ò gbá ẹ mú nígbà tóo dákú níbí ìsìnkú Mama Nkechi tórí ... - Toyin Abraham Báyìí ni mo ṣe san nínú oore Ọlọ́run tó fi Kábíyèsì Ooni ti Ile Ife ta èmi Silekunola lọ́rẹ - Olorì Wòlíì Naomi Àwọn obìnrin ń ṣe igbéyàwó pẹ̀lú igi láti ṣààmì ètò ìdàgbàsókè ìlú wọn Ọrọ naa ṣe wọn ni kayeefi, ti o si mu ki baba Kehinde maa beere pe bawo leyi ti ṣe jẹ.


Iṣẹ abẹ naa nilo ki wọn gba ẹya ara baba rẹ kan, ki o to le gbadun. Awọn dokita ṣetan, wọn ṣe ayẹwo baba rẹ ṣugbọn wọn ri wi pe ẹya rẹ ko papọ mọ ti Kehinde. Nkechi Blessing: Mi ò gbá ẹ mú nígbà tóo dákú níbí ìsìnkú Mama Nkechi tórí ... - Toyin Abraham Báyìí ni mo ṣe san nínú oore Ọlọ́run tó fi Kábíyèsì Ooni ti Ile Ife ta èmi Silekunola lọ́rẹ - Olorì Wòlíì Naomi Àwọn obìnrin ń ṣe igbéyàwó pẹ̀lú igi láti ṣààmì ètò ìdàgbàsókè ìlú wọn Ọrọ naa ṣe wọn ni kayeefi, ti o si mu ki baba Kehinde maa beere pe bawo leyi ti ṣe jẹ. Asẹyinwa aṣẹyinbọ, wọn ṣayẹwọ DNA fun Kehinde, ti wọn si ri wi pe kii ṣe ọmọ baba rẹ ṣugbọn ayẹwo fihan pe oun lo bi Taiye. Njẹ eeyan le bi ibeji fun baba ọtọọtọ? Nigba ti wọn n salaye bi eyi se ri bẹẹ, awọn dokita ni o ṣeese ki o ṣẹlẹ bẹẹ niwọn igba ti iya awọn ọmọ naa ba ni ibalopọ pẹlu awọn ọkunrin meji lasiko kan naa ṣaaju ki o to loyun.


Asẹyinwa aṣẹyinbọ, wọn ṣayẹwọ DNA fun Kehinde, ti wọn si ri wi pe kii ṣe ọmọ baba rẹ ṣugbọn ayẹwo fihan pe oun lo bi Taiye. Njẹ eeyan le bi ibeji fun baba ọtọọtọ? Nigba ti wọn n salaye bi eyi se ri bẹẹ, awọn dokita ni o ṣeese ki o ṣẹlẹ bẹẹ niwọn igba ti iya awọn ọmọ naa ba ni ibalopọ pẹlu awọn ọkunrin meji lasiko kan naa ṣaaju ki o to loyun. Wọn ni iru iṣẹlẹ yii ṣọwọn amọ o le ṣẹlẹ. Orukọ ti wọn pe iru isẹlẹ yi ni ede gẹẹsi ni ‘Heteropaternalsuperfecundation’. Bawo lo ṣe n ṣẹlẹ: Awọn onimọ ṣayensi fidi ọrọ mulẹ pe, iṣẹlẹ superfecundationis yii ṣọwọn laarin awọn eeyan ṣugbọn lagbo ẹranko, iru rẹ a maa wọpọ daadaa.


Wọn ni iru iṣẹlẹ yii ṣọwọn amọ o le ṣẹlẹ. Orukọ ti wọn pe iru isẹlẹ yi ni ede gẹẹsi ni ‘Heteropaternalsuperfecundation’. Bawo lo ṣe n ṣẹlẹ: Awọn onimọ ṣayensi fidi ọrọ mulẹ pe, iṣẹlẹ superfecundationis yii ṣọwọn laarin awọn eeyan ṣugbọn lagbo ẹranko, iru rẹ a maa wọpọ daadaa. Ni ṣoki, oun to ṣẹlẹ ni pe, àtọ̀ orisi meji ọtọọtọ ni yoo dapọ mọ ẹyin obinrin lasiko ibalopọ ọtọọtọ, ti yoo si bi ibeji lati ara ọkunrin ọtọọtọ. Iru iṣẹlẹ yii kan naa to waye ni orileedẹ Vietnam lọdun 2016, Ọjọgbọn Le Dinh Luong, to jẹ aarẹ awọn onimọ ẹya ara Vietnam Genetic Association, ṣayẹwo awọn ibeji kan ti wọn ko foju jọ ara wọn, to si fidi ọrọ mulẹ pe wọn kii ṣe ọmọ baba kan naa. O ni iru iṣẹlẹ yi ko wọpọ ''koda o ni awọn ibeji to ni baba ọtọọtọ bayii ko ju mẹwa lọ tawọn mọ lagbaye'' O tẹsiwaju pe, o ṣeeṣe ki awọn mii wa ṣugbọn tawọn obi wọn ko mọ pe baba ọtọọtọ lo bi wọn tabi ki wọn si maa fẹ pariwo rẹ faraye gbọ.


Ni ṣoki, oun to ṣẹlẹ ni pe, àtọ̀ orisi meji ọtọọtọ ni yoo dapọ mọ ẹyin obinrin lasiko ibalopọ ọtọọtọ, ti yoo si bi ibeji lati ara ọkunrin ọtọọtọ. Iru iṣẹlẹ yii kan naa to waye ni orileedẹ Vietnam lọdun 2016, Ọjọgbọn Le Dinh Luong, to jẹ aarẹ awọn onimọ ẹya ara Vietnam Genetic Association, ṣayẹwo awọn ibeji kan ti wọn ko foju jọ ara wọn, to si fidi ọrọ mulẹ pe wọn kii ṣe ọmọ baba kan naa. O ni iru iṣẹlẹ yi ko wọpọ ''koda o ni awọn ibeji to ni baba ọtọọtọ bayii ko ju mẹwa lọ tawọn mọ lagbaye'' O tẹsiwaju pe, o ṣeeṣe ki awọn mii wa ṣugbọn tawọn obi wọn ko mọ pe baba ọtọọtọ lo bi wọn tabi ki wọn si maa fẹ pariwo rẹ faraye gbọ. Awọn onimọ tẹsiwaju pe, ki iru nkan bayii to le ṣẹlẹ yoo jẹ wi pe, ẹyin meji ọtọọtọ to n dọmọ lara obinrin ni yoo wa ninu ile ọmọ obinrin naa, ti aatọ awọn ọkunrin mejeeji to ba ba lopọ lasiko kan naa, yoo si da pọ mọ wọn lọtọọtọ. O tun le ṣẹlẹ ti ile ọmọ obinrin ba pese ẹyin lẹẹmeeji lera wọn, ti awọn ẹyin ọtọọtọ yii ba si dapọ mọ aatọ ọkunrin meji ọtọọtọ to ni ibalopọ pẹlu obinrin naa. Ti adura ba gba ti o di oyun, oun ti yoo ṣẹlẹ ni pe awọn ọmọ meji pẹlu baba ọtọọtọ ni obinrin naa yoo bi.


Awọn onimọ tẹsiwaju pe, ki iru nkan bayii to le ṣẹlẹ yoo jẹ wi pe, ẹyin meji ọtọọtọ to n dọmọ lara obinrin ni yoo wa ninu ile ọmọ obinrin naa, ti aatọ awọn ọkunrin mejeeji to ba ba lopọ lasiko kan naa, yoo si da pọ mọ wọn lọtọọtọ. O tun le ṣẹlẹ ti ile ọmọ obinrin ba pese ẹyin lẹẹmeeji lera wọn, ti awọn ẹyin ọtọọtọ yii ba si dapọ mọ aatọ ọkunrin meji ọtọọtọ to ni ibalopọ pẹlu obinrin naa. Ti adura ba gba ti o di oyun, oun ti yoo ṣẹlẹ ni pe awọn ọmọ meji pẹlu baba ọtọọtọ ni obinrin naa yoo bi. Yatọ si iṣẹlẹ ta fidi rẹ mulẹ pe o waye ni Vietnam lọdun 2016, awọn irufẹ iṣẹlẹ yii to waye ni ti ilẹ Amẹrika nilu New Jersey lọdun 2015. Ibeji obinrin lawọn ọmọ yii, awọn si ni ikẹta irufẹ isẹlẹ yii ti akọsilẹ wa pe o ṣẹlẹ ni Amẹrika. Awọn irufẹ isẹlẹ mii to tun waye ni ti orileede Turkey nibi ti awọn ileeṣẹ iroyin ni awọn ibeji kan ni baba ọtọọtọ lọdun 2010.


Yatọ si iṣẹlẹ ta fidi rẹ mulẹ pe o waye ni Vietnam lọdun 2016, awọn irufẹ iṣẹlẹ yii to waye ni ti ilẹ Amẹrika nilu New Jersey lọdun 2015. Ibeji obinrin lawọn ọmọ yii, awọn si ni ikẹta irufẹ isẹlẹ yii ti akọsilẹ wa pe o ṣẹlẹ ni Amẹrika. Awọn irufẹ isẹlẹ mii to tun waye ni ti orileede Turkey nibi ti awọn ileeṣẹ iroyin ni awọn ibeji kan ni baba ọtọọtọ lọdun 2010. Apejuwe la fi wọn ṣe ṣugbọn ko tumọ si pe ko le ṣẹlẹ ni Naijiria naa. Taa n tiẹ mọ boya iru rẹ ti waye ṣugbọn tawọn mọlẹbi  ko kan fẹ polongo ṣetigbọ araye.


Apejuwe la fi wọn ṣe ṣugbọn ko tumọ si pe ko le ṣẹlẹ ni Naijiria naa. Taa n tiẹ mọ boya iru rẹ ti waye ṣugbọn tawọn mọlẹbi  ko kan fẹ polongo ṣetigbọ araye.


New Variant: Kí ni ìbẹ̀rù tó gbọkàn àwọn èèyàn lágbàáyé nítorí ẹ̀yà ààrùn Covid-19 tuntun?

Kóo tó gbàlejò láti UK, South Africa, wo àwọn kọ̀ndísọ̀n tí ikọ̀ PTF fi lélẹ̀ Ajọ to n ri si igbogun ti aisan lorilẹede Naijiria, NCDC ni irufẹ arun Covid-19 ti wọn ṣẹṣẹ ri lorilẹede Naijiria ko fara jọ awọn eyi to ṣí wọ orilẹede UK ati South Africa. Torinaa, nibi ipade ikọ amuṣẹya aarẹ lorii Covid-19, PTF, oludari ikọ naa, Sani Aliyu fi alakalẹ ati ilana aatẹle sita fun awọn arinrinajo to ba n bọ lati orilẹede South Africa ati United Kingdom tori awọn ti n ni iriri "new variant" loju paali. 1. O ni lati agogo kan oru lọjọ kejidinlọgbọn oṣu kejila, gbogbo arinrinajo to ba n bọ lati orilede mejeeji gbud ṣafihan iwe aṣẹ irina meji ati esi ayẹwo ilera pe wọn ko tii lugbadi arun naa. 2. Wọn gbudọ ri i daju pe wọn forukọ silẹ loju opo ijọba ki wọn si ṣe ayẹwo ẹlẹẹkeji nigba ti wọn ba wọ orilẹede Naijiria.


O ni lati agogo kan oru lọjọ kejidinlọgbọn oṣu kejila, gbogbo arinrinajo to ba n bọ lati orilede mejeeji gbud ṣafihan iwe aṣẹ irina meji ati esi ayẹwo ilera pe wọn ko tii lugbadi arun naa. 2. Wọn gbudọ ri i daju pe wọn forukọ silẹ loju opo ijọba ki wọn si ṣe ayẹwo ẹlẹẹkeji nigba ti wọn ba wọ orilẹede Naijiria. 3. O ni ijọba ti pa aṣẹ fun gbogbo awọn ileeṣẹ ọ̀kọ̀ ofurufu ki wọn ma jẹ ki ẹnikẹni ti ko ba ni awọn iwe yii rinrinajo pẹlu wọn. 4.


3. O ni ijọba ti pa aṣẹ fun gbogbo awọn ileeṣẹ ọ̀kọ̀ ofurufu ki wọn ma jẹ ki ẹnikẹni ti ko ba ni awọn iwe yii rinrinajo pẹlu wọn. 4. Ati pe wọn yoo ṣi iwe ọtọ silẹ fun wọn ni papakọ ofurufu ki awọn arinrinajo lati orilẹede mejeeji fi orukọ wọn silẹ ti wọ́n ba ṣe n de ki wọn lee maa foju to wọn lẹyin ayẹwo ẹlẹẹkeji. 5. Ẹnikẹni to ba kọ lati tun ayẹwo ṣe yoo fi ẹwọn oṣu mẹfa jura ijọba yoo si gba iwe irina wọn kalẹ.


Ati pe wọn yoo ṣi iwe ọtọ silẹ fun wọn ni papakọ ofurufu ki awọn arinrinajo lati orilẹede mejeeji fi orukọ wọn silẹ ti wọ́n ba ṣe n de ki wọn lee maa foju to wọn lẹyin ayẹwo ẹlẹẹkeji. 5. Ẹnikẹni to ba kọ lati tun ayẹwo ṣe yoo fi ẹwọn oṣu mẹfa jura ijọba yoo si gba iwe irina wọn kalẹ. O wa fa gbogbo awọn to ba n ṣe ayederu iwe esi ayẹwo Covid-19 pe bi wọn ba gba wọn mu, wọn yoo gba gbogbo iwe irina wọn silẹ. Oludari patapata ajọ naa, Chigwe Ihekweazu fi ọrọ naa lede pe wọn ri tuntun yii lasiko ti  awọn onimọ iwadi ijinlẹ nibudo iwadi ijinlẹ nipa awọn ajakalẹ arun nilẹ Afrika (African Center of Excellence for Genomics of Infectious Diseases, ACEGID) ni fasiti Redemmers University, Ede n ṣe iwadi ijinlẹ kan. Ṣaaju awọn onimọ yii ti kọkọ sọ ọ ti wọn si fi atẹjade sita ninu oṣu kẹjọ ọdun nigba ti wọn kọkọ ri i ṣugbọn awn eeyan ko fibẹẹ gbagbọ. Nibayii, Ikekweazu fi aridaju rẹ han ni ọjọ Iṣẹgun nibi ipade ikọ amuṣẹya aarẹ nipa Covid-19, PTF.


O wa fa gbogbo awọn to ba n ṣe ayederu iwe esi ayẹwo Covid-19 pe bi wọn ba gba wọn mu, wọn yoo gba gbogbo iwe irina wọn silẹ. Oludari patapata ajọ naa, Chigwe Ihekweazu fi ọrọ naa lede pe wọn ri tuntun yii lasiko ti  awọn onimọ iwadi ijinlẹ nibudo iwadi ijinlẹ nipa awọn ajakalẹ arun nilẹ Afrika (African Center of Excellence for Genomics of Infectious Diseases, ACEGID) ni fasiti Redemmers University, Ede n ṣe iwadi ijinlẹ kan. Ṣaaju awọn onimọ yii ti kọkọ sọ ọ ti wọn si fi atẹjade sita ninu oṣu kẹjọ ọdun nigba ti wọn kọkọ ri i ṣugbọn awn eeyan ko fibẹẹ gbagbọ. Nibayii, Ikekweazu fi aridaju rẹ han ni ọjọ Iṣẹgun nibi ipade ikọ amuṣẹya aarẹ nipa Covid-19, PTF. Ẹ o ranti wipe aarun tuntun yii ti gbilẹ ni orilẹede South Africa to si ti wọ United Kingdom pẹlu. Ihekweazu ni awọn yoo ṣe iṣẹ pupọ lati wadii sampu tuntun ti wọn gba lati mọ boya eleyii lee fa aranka kiakia lorilẹede Naijiria. Ni South Africa, wọn ṣi n ṣe ayẹwo boya ọwọ tuntun ti Covid-19 yii n gbilẹ pẹlu arankan amọ wọn ṣaa mọ pe awọn eeyan ti ko dagba lo n ran ju.


Ẹ o ranti wipe aarun tuntun yii ti gbilẹ ni orilẹede South Africa to si ti wọ United Kingdom pẹlu. Ihekweazu ni awọn yoo ṣe iṣẹ pupọ lati wadii sampu tuntun ti wọn gba lati mọ boya eleyii lee fa aranka kiakia lorilẹede Naijiria. Ni South Africa, wọn ṣi n ṣe ayẹwo boya ọwọ tuntun ti Covid-19 yii n gbilẹ pẹlu arankan amọ wọn ṣaa mọ pe awọn eeyan ti ko dagba lo n ran ju. Nibi ipade itagbangba ikọ PTF, oludari wọn, Sani Aliyu sọ alakalẹ tuntun fun awn arinrinajo to n bọ lati UK ati South Africa wa si Naijiria. Ni bayii ti gbogbo agbaye n pariwo lori ọwọ keji ajakalẹ arun COVID-19 to n gbalẹ kan bayii kaakiri gbogbo agbaye, ibẹru bojo lori bi agbara kokoro arun naa tun ṣe n gbilẹ sii ko yee ọpọ paapaa julọ awọn alakoso eto ilera lagbaye, ti wọn si n woye ọna abayọ. Ohun kan ti ọpọ awọn onimọ n sọ bayii ni pe ẹya kokoro arun COVID-19 to tun gbaye kan bayii gẹgẹ bi a ti ṣe rii ni awọn ilu agbaye bii ilẹ Gẹẹsi fẹ tun yatọ si eyi to gbilẹ tẹlẹ ni ibẹrẹ ọdun 2020.


Nibi ipade itagbangba ikọ PTF, oludari wọn, Sani Aliyu sọ alakalẹ tuntun fun awn arinrinajo to n bọ lati UK ati South Africa wa si Naijiria. Ni bayii ti gbogbo agbaye n pariwo lori ọwọ keji ajakalẹ arun COVID-19 to n gbalẹ kan bayii kaakiri gbogbo agbaye, ibẹru bojo lori bi agbara kokoro arun naa tun ṣe n gbilẹ sii ko yee ọpọ paapaa julọ awọn alakoso eto ilera lagbaye, ti wọn si n woye ọna abayọ. Ohun kan ti ọpọ awọn onimọ n sọ bayii ni pe ẹya kokoro arun COVID-19 to tun gbaye kan bayii gẹgẹ bi a ti ṣe rii ni awọn ilu agbaye bii ilẹ Gẹẹsi fẹ tun yatọ si eyi to gbilẹ tẹlẹ ni ibẹrẹ ọdun 2020. Amọṣa, awọn onimọ iwadi ijinlẹ nibudo iwadi ijinlẹ nipa awọn ajakalẹ arun nilẹ Afrika, African Center of Excellence for Genomics of Infectious Diseases, ACEGID ni fasiti Redemmers University to wa nilu Ẹdẹ ṣalaye pe ninu iwadi wọn, o fihan pe ṣaaju akoko yii ni ẹya kokoro arun COVID-19 to wa ni orilẹede Naijiria ti yatọ si COVID-19 to wa nilẹ tẹlẹ. Nigba to ba BBC News Yoruba sọrọ lori atẹjade kan ti wọn fi sita ninu eyi ti wọn ti yannana rẹ pe ẹya arun COVID-19 kan wa to ti n ja ranyinranyin nilẹ lorilẹede Naijiria fun oṣu diẹ sẹyin bayii eleyii to yatọ si akanṣe kokoro arun naa to kọkọ gbilẹ. Gẹgẹ bi atẹjade naa ṣe sọ, lootọ o le ni ẹgbẹrun kan ẹya kokoro arun naa to wa lode, ṣugbọn eyi to wa ni Naijiria, paapaa julọ ipinlẹ Ọṣun nitosi ibi ti ibudo iwadi naa kalẹ si yatọ si eyi.


Amọṣa, awọn onimọ iwadi ijinlẹ nibudo iwadi ijinlẹ nipa awọn ajakalẹ arun nilẹ Afrika, African Center of Excellence for Genomics of Infectious Diseases, ACEGID ni fasiti Redemmers University to wa nilu Ẹdẹ ṣalaye pe ninu iwadi wọn, o fihan pe ṣaaju akoko yii ni ẹya kokoro arun COVID-19 to wa ni orilẹede Naijiria ti yatọ si COVID-19 to wa nilẹ tẹlẹ. Nigba to ba BBC News Yoruba sọrọ lori atẹjade kan ti wọn fi sita ninu eyi ti wọn ti yannana rẹ pe ẹya arun COVID-19 kan wa to ti n ja ranyinranyin nilẹ lorilẹede Naijiria fun oṣu diẹ sẹyin bayii eleyii to yatọ si akanṣe kokoro arun naa to kọkọ gbilẹ. Gẹgẹ bi atẹjade naa ṣe sọ, lootọ o le ni ẹgbẹrun kan ẹya kokoro arun naa to wa lode, ṣugbọn eyi to wa ni Naijiria, paapaa julọ ipinlẹ Ọṣun nitosi ibi ti ibudo iwadi naa kalẹ si yatọ si eyi. Ọmọwe Johnson Okolie, alakoso iṣẹ gbogbo ni ibudo iwadi ijinlẹ nipa awọn ajakalẹ arun nilẹ Afrika, African Center of Excellence for Genomics of Infectious Diseases, ACEGID ni fasiti Redemmers University, RUN ṣalaye fun BBC News pe ọpọlọpọ awọn ayẹwo kokoro arun naa ti wọn ṣe lagbegbe ipinlẹ Ọṣun lo fihan pe ẹya kokoro arun COVID-19 to n farahan julọ nibẹ atawọn agbegbe miran lorilẹede Naijiria fihan pe eyi to yatọ gedegbe si ẹya kokoro arun naa to gbilẹ kariaye ni. Ọmọwe Okorie wa fi kun un pe awọn ṣi n ṣe iwadii lati mọ boya ẹya kokoro arun naa dọgba pẹlu ẹya tuntun ti wọn pe o n ṣe ọṣẹ lorilẹede Gẹẹsi atawọn orilẹede miran bayii. Ibẹrubojo ni ọpọ orile-ede lagbaye nitori ẹya aarun Coronavirus tuntun to tun bẹ silẹ ni Ilẹ Gẹẹsi ti ọpọ orileede si ti n fi ofin de irinajo lati ilẹ okere .


Ọmọwe Johnson Okolie, alakoso iṣẹ gbogbo ni ibudo iwadi ijinlẹ nipa awọn ajakalẹ arun nilẹ Afrika, African Center of Excellence for Genomics of Infectious Diseases, ACEGID ni fasiti Redemmers University, RUN ṣalaye fun BBC News pe ọpọlọpọ awọn ayẹwo kokoro arun naa ti wọn ṣe lagbegbe ipinlẹ Ọṣun lo fihan pe ẹya kokoro arun COVID-19 to n farahan julọ nibẹ atawọn agbegbe miran lorilẹede Naijiria fihan pe eyi to yatọ gedegbe si ẹya kokoro arun naa to gbilẹ kariaye ni. Ọmọwe Okorie wa fi kun un pe awọn ṣi n ṣe iwadii lati mọ boya ẹya kokoro arun naa dọgba pẹlu ẹya tuntun ti wọn pe o n ṣe ọṣẹ lorilẹede Gẹẹsi atawọn orilẹede miran bayii. Ibẹrubojo ni ọpọ orile-ede lagbaye nitori ẹya aarun Coronavirus tuntun to tun bẹ silẹ ni Ilẹ Gẹẹsi ti ọpọ orileede si ti n fi ofin de irinajo lati ilẹ okere . O le ni orile-ede ogoji to ti fofinde awọn olugbe UK, bi awon  EU se n pinu lati se agbekale ilana kan lasiko yii. Sweden ti fofin de awon arinrinajo lati ilẹ okere lẹyin to ri ẹya Covid-19 tuntun nibẹ Ẹya tuntun tun yara tan ka laarin awọn eniyan ju ti akọkọ lọ ṣugbọn ko si aridaju pe o yara paniyan ju ti akọkọ lọ. Bi awọn orileede to n fofin de UK lati ma rinrin ajo wa ilu wọn se n peleke sii ajọ isọkan agbaye (WHO) n gbiyan lati se afiwe iru ewu to wa nibẹ.


O le ni orile-ede ogoji to ti fofinde awọn olugbe UK, bi awon  EU se n pinu lati se agbekale ilana kan lasiko yii. Sweden ti fofin de awon arinrinajo lati ilẹ okere lẹyin to ri ẹya Covid-19 tuntun nibẹ Ẹya tuntun tun yara tan ka laarin awọn eniyan ju ti akọkọ lọ ṣugbọn ko si aridaju pe o yara paniyan ju ti akọkọ lọ. Bi awọn orileede to n fofin de UK lati ma rinrin ajo wa ilu wọn se n peleke sii ajọ isọkan agbaye (WHO) n gbiyan lati se afiwe iru ewu to wa nibẹ. Asoju WHO fun iṣẹlẹ pajawiri Mike Ryan salaye pe iha tuntun ti aarun Coronavirus gbe jade kii se nkan ajoji si ajakalẹ aarun, a ti pe kii se nkan ti oju o riri ki si se pe 'apa o ka' eyi tako ọrọ minisita eto ilera UK Matt Hancock to so pe ọrọ ẹya Coronavirus tun yii ri kọja agbara lọjọ Aiku. Ni iha keji ẹwẹ, awọn arinrinajo lati South Africa naa nkoju iru kan naa lẹyin ti eya Covid-19 yii jẹyọ nibẹ pẹlu eyi si yatọ si iru eyi ti wọn ri ni UK. Ọpọ orileede agbaye lo tin  fi ofin de awọn arinrin ajo lati UK lojuna ati fopin si ẹya tuntun ti Coronavirus gbeyọ Orile-ede France fofin de awọn ero ati eru oju omi lati to n bọ lati UK, eyi si ti fa rukerudo ni awon enu ibode ori omi ni iha Guusu ile Geesi ti won pe ni 'British port of Dover'.


Asoju WHO fun iṣẹlẹ pajawiri Mike Ryan salaye pe iha tuntun ti aarun Coronavirus gbe jade kii se nkan ajoji si ajakalẹ aarun, a ti pe kii se nkan ti oju o riri ki si se pe 'apa o ka' eyi tako ọrọ minisita eto ilera UK Matt Hancock to so pe ọrọ ẹya Coronavirus tun yii ri kọja agbara lọjọ Aiku. Ni iha keji ẹwẹ, awọn arinrinajo lati South Africa naa nkoju iru kan naa lẹyin ti eya Covid-19 yii jẹyọ nibẹ pẹlu eyi si yatọ si iru eyi ti wọn ri ni UK. Ọpọ orileede agbaye lo tin  fi ofin de awọn arinrin ajo lati UK lojuna ati fopin si ẹya tuntun ti Coronavirus gbeyọ Orile-ede France fofin de awọn ero ati eru oju omi lati to n bọ lati UK, eyi si ti fa rukerudo ni awon enu ibode ori omi ni iha Guusu ile Geesi ti won pe ni 'British port of Dover'. Asoju ijọba ilẹ Gẹẹsi Boris Johnson ṣalaye pe oun ati aarẹ France Emmanuel Macron n siṣẹ pọ lati bẹrẹ owo pada, ati pe igbagbọ wa pe ọrọ naa yoo yanju laipẹ yii. Minisita eto irina Clément Beaune sọ pe oni ni oun yoo sọ igbesẹ ti orile-ede oun yoo gbe nipa nkan ti wọn yoo ṣe lori fifofinde igbokegbodo ero ati awọn ọkọ nla to n kẹru. Ni Brussels awọn igbimọ ijọba ti n fikulukun lojuna ati gbọ esi ti yoo ṣe anfani fun awọn ọmọ ẹgbẹ EU metadinlọgbọn to ku.


Asoju ijọba ilẹ Gẹẹsi Boris Johnson ṣalaye pe oun ati aarẹ France Emmanuel Macron n siṣẹ pọ lati bẹrẹ owo pada, ati pe igbagbọ wa pe ọrọ naa yoo yanju laipẹ yii. Minisita eto irina Clément Beaune sọ pe oni ni oun yoo sọ igbesẹ ti orile-ede oun yoo gbe nipa nkan ti wọn yoo ṣe lori fifofinde igbokegbodo ero ati awọn ọkọ nla to n kẹru. Ni Brussels awọn igbimọ ijọba ti n fikulukun lojuna ati gbọ esi ti yoo ṣe anfani fun awọn ọmọ ẹgbẹ EU metadinlọgbọn to ku. O ni ni igbimọ yoo sọ ipinu wọn, ṣugbọn nkan eyọkan to daku ju ni pe, ọmọ ilẹ Gẹẹsi kọọkan gbọdọ se ayẹwo ki o si ma ni aarun. Coronavirus ki o to kuro lorileede rẹ. Ọpọ awọn orileede to ku, lati India si Iran lọ si Canada lo ti fofinde awọn ara UK lati ma wa si ilu wọn.


O ni ni igbimọ yoo sọ ipinu wọn, ṣugbọn nkan eyọkan to daku ju ni pe, ọmọ ilẹ Gẹẹsi kọọkan gbọdọ se ayẹwo ki o si ma ni aarun. Coronavirus ki o to kuro lorileede rẹ. Ọpọ awọn orileede to ku, lati India si Iran lọ si Canada lo ti fofinde awọn ara UK lati ma wa si ilu wọn. Botilẹ jẹ pe orile-ede Amerika ko ti tọ ilana yii, sibẹ ọkọ ofuru British Airways ati Delta yoo maa di aaye gba awọn ti ayẹwo fi han pe ko ni aarun Covid-19 nikan ki wọn to le fo lọ si papakọ ofurufu John Kenedy ni New York. Saudi Arabia, Kuwait ati Oman naa ti ti ẹnu Ibode wọn nitori ki awọn ara ita ma baa wọ ilu. Ẹya Covid-19 tuntun ti jẹyọ ni Demark bakan naa ni wọn ri ni Australia, Italy ati Netherlands.


Botilẹ jẹ pe orile-ede Amerika ko ti tọ ilana yii, sibẹ ọkọ ofuru British Airways ati Delta yoo maa di aaye gba awọn ti ayẹwo fi han pe ko ni aarun Covid-19 nikan ki wọn to le fo lọ si papakọ ofurufu John Kenedy ni New York. Saudi Arabia, Kuwait ati Oman naa ti ti ẹnu Ibode wọn nitori ki awọn ara ita ma baa wọ ilu. Ẹya Covid-19 tuntun ti jẹyọ ni Demark bakan naa ni wọn ri ni Australia, Italy ati Netherlands. Iwọnba eyi ti wọn ri ni Demark yii lo mu ki Sweden naa tilẹkun ibode rẹ mọ wọn, eyi ni igba akọkọ ti Sweden yoko tilẹkun mọ aladugbo rẹ. "Gbogbo ọna lo n tọka si pe awọn ara Demark yoo kọja si Sweden lati lọ ra awọn nkan keresimesi, minisita to n ri si ọrọ idile Mikael Damberg lo sọ be gẹgẹ bi iroyin AFP. Awọn onimọ gbagbọ pe ẹya Coronavirus tuntun yii ti tan ka kọja awọn ibi ti wọn ti kede pe o de, won gboriyin fun ilẹ gẹẹsi to kọkọ mọ.


Iwọnba eyi ti wọn ri ni Demark yii lo mu ki Sweden naa tilẹkun ibode rẹ mọ wọn, eyi ni igba akọkọ ti Sweden yoko tilẹkun mọ aladugbo rẹ. "Gbogbo ọna lo n tọka si pe awọn ara Demark yoo kọja si Sweden lati lọ ra awọn nkan keresimesi, minisita to n ri si ọrọ idile Mikael Damberg lo sọ be gẹgẹ bi iroyin AFP. Awọn onimọ gbagbọ pe ẹya Coronavirus tuntun yii ti tan ka kọja awọn ibi ti wọn ti kede pe o de, won gboriyin fun ilẹ gẹẹsi to kọkọ mọ. "Mo nigbagbọ pe laipẹ yii o ri pe ọpọ awọn orileede miran ti ni ẹya Covid-19 tuntun yii," Marc Van Ranst to jẹ onimọ nipa itankalẹ aarun lati ile iwe Raga Institute for Medical Research ni Belgium lo sọ bẹ fun oniroyin.


"Mo nigbagbọ pe laipẹ yii o ri pe ọpọ awọn orileede miran ti ni ẹya Covid-19 tuntun yii," Marc Van Ranst to jẹ onimọ nipa itankalẹ aarun lati ile iwe Raga Institute for Medical Research ni Belgium lo sọ bẹ fun oniroyin.


Covid-19 cure: ìjọba àpapọ̀ ké pe àwọn oníṣègùn ìbílẹ̀ láti wá oògùn Coronavirus

Ijọba apapọ ti kepe awọn oniṣegun ibilẹ lati ṣe awari oogun ajakalẹ arun coronavirus to n ṣọṣẹ lorilẹede Naijiria. Minisita abẹle fun eto ilera ni Naijiria, Dokita Olorunnimbe Mamora lo sọrọ yii nibi ayẹyẹ ayajọ oogun ibilẹ to waye niluu Abuja. Minisita ni ọrọ ajakalẹ arun coronavirus ti de ibi ti awọn oniṣegun ibilẹ ni lati da si ọrọ ati wa oogun si arun naa lọna ti ibilẹ. Dokita Mamora ṣalaye pe ijọba ti sọ fun ajọ NIPRD to n ri si pipoogun ati NAFDAC lati wa oogun covid-19 lati Naijiria. Ọrọ yii jade lẹyin ti adari ajọ alaanu Bill & Melinda Gates Foundation (BMGF), Dokita Mark Suzman, ṣe bu ẹnu atẹ lu aidọgba to wa ninu pinpin abẹrẹ ajẹsara laarin awọn orilẹede to lowo atawọn ti ko rọwọ họri. Dokita Suzman ni iru nkan bayii ko boju mu, ati pe o le ṣakoba fun ọrọ aje fun igba pipẹ.


Dokita Mamora ṣalaye pe ijọba ti sọ fun ajọ NIPRD to n ri si pipoogun ati NAFDAC lati wa oogun covid-19 lati Naijiria. Ọrọ yii jade lẹyin ti adari ajọ alaanu Bill & Melinda Gates Foundation (BMGF), Dokita Mark Suzman, ṣe bu ẹnu atẹ lu aidọgba to wa ninu pinpin abẹrẹ ajẹsara laarin awọn orilẹede to lowo atawọn ti ko rọwọ họri. Dokita Suzman ni iru nkan bayii ko boju mu, ati pe o le ṣakoba fun ọrọ aje fun igba pipẹ. O ṣalaye pe bi ida ọgọrin ninu abẹrẹ ninu abẹrẹ ajẹsara covid-19 ti wọn n pin lagbaaye bayii lo n lọ si awọn orilẹede to lowo nigba ti ida kan ṣoṣo n lọ sawọn orilẹede ti ko rọwọ họri. Dokita Suzman pe fun imugbooro pinpin abẹrẹ ajẹsara papaa julọ nilẹ Afirika nibi ti wọn ti n ri abẹrẹ perete gba. Suzman ni ajọ alaanu BMGF atawọn ijọba orilẹ-ede agbaye kan lo da COVAX bi ọdun kan sẹyin lati fi le pin abẹrẹ covid-19 kaakiri gbogbo orilẹede agbaye.


O ṣalaye pe bi ida ọgọrin ninu abẹrẹ ninu abẹrẹ ajẹsara covid-19 ti wọn n pin lagbaaye bayii lo n lọ si awọn orilẹede to lowo nigba ti ida kan ṣoṣo n lọ sawọn orilẹede ti ko rọwọ họri. Dokita Suzman pe fun imugbooro pinpin abẹrẹ ajẹsara papaa julọ nilẹ Afirika nibi ti wọn ti n ri abẹrẹ perete gba. Suzman ni ajọ alaanu BMGF atawọn ijọba orilẹ-ede agbaye kan lo da COVAX bi ọdun kan sẹyin lati fi le pin abẹrẹ covid-19 kaakiri gbogbo orilẹede agbaye. Amọ, o ni ọrọ ko ri bẹ mọ lẹyin tawọn orilẹ-ede to lowo n ko abẹrẹ naa pamọ ti wọn ko si jẹ ko kari. Dokita Suzman sọ pe o yẹ ki ajọ iṣọkan agbaye jiroro ninu ipade wọn lori bi wọn ṣe maa gbe owo kalẹ lati fi ṣe iranwọ fun pinpin abẹrẹ covid-19 kari aye.


Amọ, o ni ọrọ ko ri bẹ mọ lẹyin tawọn orilẹ-ede to lowo n ko abẹrẹ naa pamọ ti wọn ko si jẹ ko kari. Dokita Suzman sọ pe o yẹ ki ajọ iṣọkan agbaye jiroro ninu ipade wọn lori bi wọn ṣe maa gbe owo kalẹ lati fi ṣe iranwọ fun pinpin abẹrẹ covid-19 kari aye.


Malaria Vaccine: Àjọ WHO gbé abẹ́rẹ́ àjẹsára àìsàn ibà jáde fún ilẹ̀ Afrika

Ajọ eleto ilẹra lagbaye, WHO ti sapejuwe abẹrẹ ajẹsara tuntun ti wọn gbe jade fun aisan iba pe ohun ṣiṣẹ tako arun naa ni agọ ara. Ajọ WHO gbe abẹrẹ ajẹsara naa jade lẹyin ti ileeṣẹ apoogun GSK lo fun awọn eniyan ni awọn orilẹede mẹta. Lasiko ti wọn n ṣe aṣẹwo abẹrẹ ajẹsara naa ni Malawi, Ghana ati Kenya ni wọn ri pe lọna ida ogoji ti abẹrẹ ajẹsara naa fi koju arun iba. O kere tan ẹgbẹrun lọna irinwo eniyan ni aisan iba n pa ni ọdọọdun, ti ida awọn to n lugbadi aisan naa si jẹ ọmọde ti ko i tii pe ọdun marun un ni ilẹ Afrika. Adari Ajọ WHO, Tedros Ghebreyesus  sapejuwe abẹrẹ ajẹsara naa gẹgẹ bi aṣeyọri nla fun awọn eniyan ni ilẹ Afrika ati ni agbaye pẹlu. O ti lẹ ni ẹgbẹrun ọdun ti wọn ti n gbiyanju lati ṣe abẹrẹ ajẹsara ti yoo koju aisan iba lai si aṣeyọri kankan lori rẹ.


O kere tan ẹgbẹrun lọna irinwo eniyan ni aisan iba n pa ni ọdọọdun, ti ida awọn to n lugbadi aisan naa si jẹ ọmọde ti ko i tii pe ọdun marun un ni ilẹ Afrika. Adari Ajọ WHO, Tedros Ghebreyesus  sapejuwe abẹrẹ ajẹsara naa gẹgẹ bi aṣeyọri nla fun awọn eniyan ni ilẹ Afrika ati ni agbaye pẹlu. O ti lẹ ni ẹgbẹrun ọdun ti wọn ti n gbiyanju lati ṣe abẹrẹ ajẹsara ti yoo koju aisan iba lai si aṣeyọri kankan lori rẹ. Nibayii ti wọn ti sẹ aṣeyori lori abẹrẹ ajẹsara naa, eleyii jẹ iṣẹ nla fun awọn oniṣegun oyinbo ati apoogun kaakiri agbaye. Abẹrẹ ajẹsara naa ti wọn pe orukọ rẹ ni RTS,S - ti ṣiṣẹ lati gbogun ti aisan iba fun ọdun mẹfa ki wọn to fi ọwọ rẹ soya bii abẹrẹ ajẹsara to lamilaaka. Ajo WHO ni eleyii yoo doola ẹmi ẹgbẹgbẹrun awọn ọmọde kaakiri agbaye ati ilẹ Afrika ti aisan iba ti n ba wọn finra julọ.


Nibayii ti wọn ti sẹ aṣeyori lori abẹrẹ ajẹsara naa, eleyii jẹ iṣẹ nla fun awọn oniṣegun oyinbo ati apoogun kaakiri agbaye. Abẹrẹ ajẹsara naa ti wọn pe orukọ rẹ ni RTS,S - ti ṣiṣẹ lati gbogun ti aisan iba fun ọdun mẹfa ki wọn to fi ọwọ rẹ soya bii abẹrẹ ajẹsara to lamilaaka. Ajo WHO ni eleyii yoo doola ẹmi ẹgbẹgbẹrun awọn ọmọde kaakiri agbaye ati ilẹ Afrika ti aisan iba ti n ba wọn finra julọ. Aisan iba jẹ ọkan lara awọn aisan to n da sẹli ẹjẹ,blood cells ru lẹyin ti ẹfọn ba ti jẹ eniyan. Awọn oogun to n gbogun ti aisan iba yii ati awọn oogun ẹfọn ti mu ki aisan iba dinku laarin awọn eniyan. Ọpọlọpọ awọn eniyan ni ilẹ Afrika ni wọn n fi ara gba ninu ijamba aisan iba nitori o kere tan ọmọde to to 260,000 ni aisan iba naa mu ẹmi wọn lọ ni ọdun 2019.


Aisan iba jẹ ọkan lara awọn aisan to n da sẹli ẹjẹ,blood cells ru lẹyin ti ẹfọn ba ti jẹ eniyan. Awọn oogun to n gbogun ti aisan iba yii ati awọn oogun ẹfọn ti mu ki aisan iba dinku laarin awọn eniyan. Ọpọlọpọ awọn eniyan ni ilẹ Afrika ni wọn n fi ara gba ninu ijamba aisan iba nitori o kere tan ọmọde to to 260,000 ni aisan iba naa mu ẹmi wọn lọ ni ọdun 2019.


Myths about Mestrual period: Ṣé lóòtọ́ọ́ ni wíwọ páàdì lásìkò nǹkan oṣù lè já àbálé obìnrin?

Oriṣiiriṣii nkan lawọn eeyan maa n sọ nipa nnkan oṣu obinrin, awọn eeyan kan gbagbọ pe oniruuru eewọ lo rọ mọ nnkan oṣu naa. Oriṣiiriṣii eewọ nipa nnkan oṣu obinrin lawọn eeyan maa n sọ, ọkan lara rẹ ni pe ti ọkunrin ba ni ibalopọ pẹlu obinrin to n se nnkan oṣu lọwọ, iru  ọkunrin bẹẹ yoo ko arun lara ibalopọ. Bakan naa ni wọn tun gbagbọ pe ti obinrin ba n lo paadi lasiko nkan oṣu, o le poora si inu oju ara rẹ. Awọn nkan mii ti wọn tun maa n sọ ni pe irora nnkan oṣu maa n dinku, ti obinrin ba ti lọ sile ọkọ. Awọn mii tun sọ pe o ko le karun HIV-AIDS lasiko nkan oṣu rẹ. Ohun miran ni pe ti o ba n ṣe nnkan oṣu, ti o ba jẹ nkan to ni ṣuga daadaa, nkan oṣu rẹ yoo pọ.


Awọn nkan mii ti wọn tun maa n sọ ni pe irora nnkan oṣu maa n dinku, ti obinrin ba ti lọ sile ọkọ. Awọn mii tun sọ pe o ko le karun HIV-AIDS lasiko nkan oṣu rẹ. Ohun miran ni pe ti o ba n ṣe nnkan oṣu, ti o ba jẹ nkan to ni ṣuga daadaa, nkan oṣu rẹ yoo pọ. Amọ, awọn onimọ iṣegun eleto ilera ti ja ọpọ ahesọ ọrọ ti ẹnikẹni ko le fidi rẹ mulẹ nipa nnkan oṣu obinrin. Wọn ni ọpọ nkan ti wọn ti n sọ nipa nkan oṣu kaakiri agbaaye fun ọpọ ọdun lo pa ni lẹrin. Wọn ni awọn kan ṣe ajeji ṣugbọn gbogbo rẹ lo lagbara lati ṣakoba fawọn to n ṣe nkan oṣu, ti wọn ba gba wọn gbọ.


Amọ, awọn onimọ iṣegun eleto ilera ti ja ọpọ ahesọ ọrọ ti ẹnikẹni ko le fidi rẹ mulẹ nipa nnkan oṣu obinrin. Wọn ni ọpọ nkan ti wọn ti n sọ nipa nkan oṣu kaakiri agbaaye fun ọpọ ọdun lo pa ni lẹrin. Wọn ni awọn kan ṣe ajeji ṣugbọn gbogbo rẹ lo lagbara lati ṣakoba fawọn to n ṣe nkan oṣu, ti wọn ba gba wọn gbọ. Awọn kan tiẹ ni paadi nkan oṣu le jabale obinrin, eyi ni lilo paadi lasiko nkan osu fi jẹ eewọ lawọn orilẹede agbaye kan. Awọn dokita onimọ nipa agọ ara obinrin ni otitọ ni pe awọ abale to bo oju ara ọlọmọge le ja tabi ki oju ara fẹ si. Wọn ni ohun kohun lo le ṣokunfa eyi ni bii ere idaraya ati kẹkẹ gigun amọ awọ oju ara obinrin to ja ko le sọ bo ya obinrin ko tii mọ ọkunrin tabi bẹẹ kọ. Lori pe ibalopọ lasiko nkan oṣu le pa ọkunrin, ko si ẹri ninu sayẹnsi pe ṣiṣe ibalopọ lasiko nkan oṣu lewu tabi ṣekupa eeyan.


Awọn kan tiẹ ni paadi nkan oṣu le jabale obinrin, eyi ni lilo paadi lasiko nkan osu fi jẹ eewọ lawọn orilẹede agbaye kan. Awọn dokita onimọ nipa agọ ara obinrin ni otitọ ni pe awọ abale to bo oju ara ọlọmọge le ja tabi ki oju ara fẹ si. Wọn ni ohun kohun lo le ṣokunfa eyi ni bii ere idaraya ati kẹkẹ gigun amọ awọ oju ara obinrin to ja ko le sọ bo ya obinrin ko tii mọ ọkunrin tabi bẹẹ kọ. Lori pe ibalopọ lasiko nkan oṣu le pa ọkunrin, ko si ẹri ninu sayẹnsi pe ṣiṣe ibalopọ lasiko nkan oṣu lewu tabi ṣekupa eeyan. Wọn maa n lọ ọrọ yii mọ awijare pe idọti wa lara nkan oṣu, ati pe, oriṣiiriṣii lo wa nibẹ, amọ ko ri bẹẹ. Ko si ẹri to fidi rẹ mulẹ ninu iṣegun oyinbo pe eyan gbọdọ dẹkun ibalopọ lasiko nkan oṣu. Lori wi pe irora nkan oṣu maa n dopin nigba ti obinrin ba ṣe igbeyawo, ko si ohun to jọ bẹẹ.


Wọn maa n lọ ọrọ yii mọ awijare pe idọti wa lara nkan oṣu, ati pe, oriṣiiriṣii lo wa nibẹ, amọ ko ri bẹẹ. Ko si ẹri to fidi rẹ mulẹ ninu iṣegun oyinbo pe eyan gbọdọ dẹkun ibalopọ lasiko nkan oṣu. Lori wi pe irora nkan oṣu maa n dopin nigba ti obinrin ba ṣe igbeyawo, ko si ohun to jọ bẹẹ. Awọn obinrin kan ti sọ pe irora nkan oṣu wọn dinku lẹyin ti wọn bimọ ṣugbọn ko ri bẹẹ fun gbogbo eeyan. Awọn onimọ sayẹnsi nipa ara obinrin sọ pe ara nkan oṣu ni irora rẹ wa. Maa ṣe ere idaraya lasiko nkan oṣu tori o le ba ile ọmọ jẹ, ko si ẹri to sọ pe ṣisẹ ere idaraya lewu lasaiko nkan oṣu tabi o le ba ile ọmọ jẹ.


Awọn obinrin kan ti sọ pe irora nkan oṣu wọn dinku lẹyin ti wọn bimọ ṣugbọn ko ri bẹẹ fun gbogbo eeyan. Awọn onimọ sayẹnsi nipa ara obinrin sọ pe ara nkan oṣu ni irora rẹ wa. Maa ṣe ere idaraya lasiko nkan oṣu tori o le ba ile ọmọ jẹ, ko si ẹri to sọ pe ṣisẹ ere idaraya lewu lasaiko nkan oṣu tabi o le ba ile ọmọ jẹ. Koda, iwadii fihan pe ere idaraya maa n ṣe adinku irora nkan oṣu. Bo ya o ṣe tabi o ko ṣee, eyi ti o ba fẹ ni, amọ ko si ohun to ni ki o maa ṣe ere idaraya lasiko nkan oṣu ninu eto ilera.


Koda, iwadii fihan pe ere idaraya maa n ṣe adinku irora nkan oṣu. Bo ya o ṣe tabi o ko ṣee, eyi ti o ba fẹ ni, amọ ko si ohun to ni ki o maa ṣe ere idaraya lasiko nkan oṣu ninu eto ilera.


World Stroke Day: Ọ̀nà méje rèé láti borí àìsàn rọpá-rọṣẹ̀ tó ń pa àwọn ènìyàn ní àgbáyé!

Ajọ eto ilẹra ni Naijiria, Nigeria Medical Association, (NMA) ti sọ wi pe o kere tan eniyan mẹtala lagbaye ni yoo ni aisan rọpa-rọṣẹ lagbaye. Alaga Ajọ NMA ni ipinlẹ Kwara, Ọjọgbọn Baba Issa ni awọn fi ikilọ naa lede lati ṣayajọ Ọjọ aisan rọpa-rọṣẹ lagbaye, World Stroke Day. NMA  ni o kere tan eniyan miliọnu mẹtala ni yoo ni aisan rọpa-rọṣẹ lagbaye, ti o kere tan eniyan miliọnu marun un yoo ba arun naa lọ. O salaye pe Ọjọ Kọkandinlọgbọn, Osu Kẹwaa, ọdun 2021 ni ayajọ ọdun naa ni agbaye, to si ni ikede yii yoo mu ki awọn eniyan kiyesi aisan yii lagbaye, nitori o ti fẹ di aisan tile -toko. Bakan naa ni wọn fikun un pe aisan rọpa-rọṣẹ ni ohun pa awọn eniyan julọ ni agbaye ati awọn to ti da dubulẹ si ti le si ni ojoojumọ. Bi o ṣe le da aisan rọpa rọṣẹ mọ ti o ba n bọ; Kiakia ni ki ẹ pe ileewosan pajawiri ti o ba ri awọn ami wọn yii.


High blood pressure: Lílo òògùn ẹ̀jẹ̀ ríru sùn lálẹ́ ló lè mú un ṣiṣẹ́ jùlọ

Awọn ọnimọ sayẹnsi ti sọ wi pe lilo oogun ẹjẹ ruru lalẹ lo le mu oogun naa ṣiṣẹ lara ju. Wọn ni igba to dara julọ lati loogun naa ni keeyan to sun lori ibusun rẹ lalẹ. Iwadii fihan pe oogun yii maa n dena aarun rọpa-rọsẹ ati aarun ọkan t'eeyan ba loogun naa ko to sun lalẹ. Awọn onimọ sayẹnsi ṣalaye pe aago to wa lara eeyan niiṣe pẹlu bi oogun ṣe maa n ṣiṣẹ lara eeyan. Iwadii ti fihan pe o ni awọn akoko kan ti oogun le ṣiṣẹ daadaa lara eniyan ti o ba lo o. Eeyan bi ẹgbẹrun un mọkandinlogun ni wọn fi dan oogun yii wo ki wọn to sọ pe oogun ẹjẹ ruru yoo ṣiṣẹ julọ teeyan ba lo ko tun sun lalẹ. Awọn onimọ oogun ṣalaye pe to ba ti di pe ẹjẹ ruru n lọ soke lai wa silẹ rara, o le ṣakoba fun ọkan eniyan.


Awọn onimọ sayẹnsi ṣalaye pe aago to wa lara eeyan niiṣe pẹlu bi oogun ṣe maa n ṣiṣẹ lara eeyan. Iwadii ti fihan pe o ni awọn akoko kan ti oogun le ṣiṣẹ daadaa lara eniyan ti o ba lo o. Eeyan bi ẹgbẹrun un mọkandinlogun ni wọn fi dan oogun yii wo ki wọn to sọ pe oogun ẹjẹ ruru yoo ṣiṣẹ julọ teeyan ba lo ko tun sun lalẹ. Awọn onimọ oogun ṣalaye pe to ba ti di pe ẹjẹ ruru n lọ soke lai wa silẹ rara, o le ṣakoba fun ọkan eniyan. Ọjọgbọn Ramon Hermida jẹ olori iṣẹ iwadii naa sọ pe awọn dokita le maa sọ fawọn to ba laarun ẹjẹ riru lati maa loogun wọn lalẹ ki wọn to sun bayii lẹyin ti iwadii ti fidi rẹ mulẹ.


Ọjọgbọn Ramon Hermida jẹ olori iṣẹ iwadii naa sọ pe awọn dokita le maa sọ fawọn to ba laarun ẹjẹ riru lati maa loogun wọn lalẹ ki wọn to sun bayii lẹyin ti iwadii ti fidi rẹ mulẹ.


Buhari: Femi Falana ní àṣírí ti tú pé $2.1bn owó ohun ìjagun làwọn ọ̀gá ológun pín mọ́ ara wọn lọ́wọ́

Gbajugbaju amofin agba Femi Falana ti kọ iwe si aarẹ Muhammadu Buhari lati siju aanu to awọn ọmọ ologun aadọrin ti wọn dajọ iku fun lasiko ijọba Goodluck Jonathan. Bakan naa ni Falana tun n bẹ aarẹ pe bo se n dari jin awọn ọmọ ikọ afẹjẹwẹ Boko Haram to ronu piwada, naa ni ko dari jin awọn ologun naa. Falana ni laarin ọdun 2013 si 2014 ti ilẹ wa n jagun Boko Haram, awọn ohun ija ti ko ba igba mu ni wọn ko le awọn sọja lọwọ lati lọ koju awọn ikọ mujẹmujẹ to dihamọra gidi. O fikun pe awọn sọja naa lo beere fun awọn ohun ija to poju owo lati daabo bo ilẹ yii lọwọ ileesẹ ologun amọ se ni wsn sọ tiwọn di ẹbi, ti wsn si fi iya nla jẹ wọn. "Dipo ki wọn dahun ibeere awọn sọja naa, se nileesẹ ologun fi ẹsun kan wọn pe agbẹyinbẹbọjẹ ni wọn nidi ogun ti Naijiria n gbe ti Boko Haram, ti wọn si ni ki wọn foju wina ofin. Mo gbẹnu sọ fun mejidinlọgọta ninu wọn, nigba ti awọn lọya mii duro fun awọn mejila to ku nile ẹjọ ologun nilu Abuja laarin osu kẹjọ si ikejila ọdun 2014.


O fikun pe awọn sọja naa lo beere fun awọn ohun ija to poju owo lati daabo bo ilẹ yii lọwọ ileesẹ ologun amọ se ni wsn sọ tiwọn di ẹbi, ti wsn si fi iya nla jẹ wọn. "Dipo ki wọn dahun ibeere awọn sọja naa, se nileesẹ ologun fi ẹsun kan wọn pe agbẹyinbẹbọjẹ ni wọn nidi ogun ti Naijiria n gbe ti Boko Haram, ti wọn si ni ki wọn foju wina ofin. Mo gbẹnu sọ fun mejidinlọgọta ninu wọn, nigba ti awọn lọya mii duro fun awọn mejila to ku nile ẹjọ ologun nilu Abuja laarin osu kẹjọ si ikejila ọdun 2014. Amọ sibẹ ileesẹ ologun dajọ iku fun awọn aadọrin sọja naa fun iwa iditẹ mọ orilẹede wọn." Amofin agba naa tun ran aarẹ leti nipa iwadi to se nigba to gori aleefa ti fidi rẹ mulẹ pe owo to le ni biliọnu meji ati miliọnu lọna ọgọrun Dọla, to yẹ ki ileesẹ ologun Naijiria fi ra ohun eelo ijagun lawọn ọga ologun da gba ibomiran lọ. O ni abọ iwadii yii lo wa safihan pe awọn aadọrin sọja naa ko ni ẹbi nipa ibeere wọn fun ipese ohun ijagun to poju owo lati doju kọ ikọ Boko Haram.


Amọ sibẹ ileesẹ ologun dajọ iku fun awọn aadọrin sọja naa fun iwa iditẹ mọ orilẹede wọn." Amofin agba naa tun ran aarẹ leti nipa iwadi to se nigba to gori aleefa ti fidi rẹ mulẹ pe owo to le ni biliọnu meji ati miliọnu lọna ọgọrun Dọla, to yẹ ki ileesẹ ologun Naijiria fi ra ohun eelo ijagun lawọn ọga ologun da gba ibomiran lọ. O ni abọ iwadii yii lo wa safihan pe awọn aadọrin sọja naa ko ni ẹbi nipa ibeere wọn fun ipese ohun ijagun to poju owo lati doju kọ ikọ Boko Haram. Falana wa rawọ ẹbẹ si Buhari pe ko fi awọn aadọrin sọja naa silẹ ki wọn maa lọ ni alaafia lai ni ẹsun kankan lọrun. Nipinlẹ Ọyọ ẹnikẹni ti idi ba yun, to wa lọ ṣegbọnṣẹ si ita gbangba, ẹgbẹrun marun 5000 owo itanran ni yoo san. Ile aṣofin ipinlẹ Ọyọ lo buwọlu aba ofin tuntun naa to wa lori didena ṣiṣe gaa si gbangba ode.


Falana wa rawọ ẹbẹ si Buhari pe ko fi awọn aadọrin sọja naa silẹ ki wọn maa lọ ni alaafia lai ni ẹsun kankan lọrun. Nipinlẹ Ọyọ ẹnikẹni ti idi ba yun, to wa lọ ṣegbọnṣẹ si ita gbangba, ẹgbẹrun marun 5000 owo itanran ni yoo san. Ile aṣofin ipinlẹ Ọyọ lo buwọlu aba ofin tuntun naa to wa lori didena ṣiṣe gaa si gbangba ode. Olori ile aṣofin ipinlẹ Ọyọ, Họnọrebu Adebọ Ogundoyin ṣe apejuwe iwa ṣiṣe gaa si ita gbangba, gẹgẹ bi eyi ti ko ba igba mu mọ ti wọn gbọdọ fi opin si lawujọ, yatọ si pe o n ti igi bọ oju eto ilera lawujọ. Họnọrebu Ogundoyin woye pe o le ni ọgọrin aba ofin ti awọn ti buwọlu lati igba ti awọn ti wọle ni nnkan bi ọdun meji o le diẹ sẹyin ṣugbọn aba ofin yii, gẹgẹ bi o ṣe sọ ṣe pataki pupọ gẹgẹ bi igba ọtun ni ipinlẹ Ọyọ. "Awọn eeyan wa gbọdọ dẹkun jiju imi kaakiri.


Olori ile aṣofin ipinlẹ Ọyọ, Họnọrebu Adebọ Ogundoyin ṣe apejuwe iwa ṣiṣe gaa si ita gbangba, gẹgẹ bi eyi ti ko ba igba mu mọ ti wọn gbọdọ fi opin si lawujọ, yatọ si pe o n ti igi bọ oju eto ilera lawujọ. Họnọrebu Ogundoyin woye pe o le ni ọgọrin aba ofin ti awọn ti buwọlu lati igba ti awọn ti wọle ni nnkan bi ọdun meji o le diẹ sẹyin ṣugbọn aba ofin yii, gẹgẹ bi o ṣe sọ ṣe pataki pupọ gẹgẹ bi igba ọtun ni ipinlẹ Ọyọ. "Awọn eeyan wa gbọdọ dẹkun jiju imi kaakiri. Iwa yii a maa tan ajakalẹ arun kiri, idi si niyi ti ofin tuntun yii fi jade lati dẹkun iwa ibajẹ naa. Aba ofin yii sọọ di ẹṣẹ fun ẹnikẹni lati ṣe gaa sita, ijiya to si wa fun un ni owo itanran ẹgbẹrun marun un naira tabi ijiya iṣẹ ilu fun ọsẹ kan gbako." Pẹlu agbekalẹ ofin yii bayii, o ti di ọranyan fun awọn ileeṣẹ ati onile gbogbo lati maa kọ ile igbọnsẹ si ile tabi ibi iṣẹ wọn.


Iwa yii a maa tan ajakalẹ arun kiri, idi si niyi ti ofin tuntun yii fi jade lati dẹkun iwa ibajẹ naa. Aba ofin yii sọọ di ẹṣẹ fun ẹnikẹni lati ṣe gaa sita, ijiya to si wa fun un ni owo itanran ẹgbẹrun marun un naira tabi ijiya iṣẹ ilu fun ọsẹ kan gbako." Pẹlu agbekalẹ ofin yii bayii, o ti di ọranyan fun awọn ileeṣẹ ati onile gbogbo lati maa kọ ile igbọnsẹ si ile tabi ibi iṣẹ wọn. Ẹnikẹni to ba kuna eyi bayii yoo fara gba owo itanran ẹgbẹrun lọna aadọta tabi ẹwọn oṣu mẹta bẹẹni ileeṣẹ to ba kuna ati kọ ile igbọnsẹọ yoo fara gba owo itanran ẹgbẹrun lọna igba naira. Bakan naa lo fi kun un pe ẹnikẹni to ba ṣeto ayẹyẹ ita gbangba lai ṣe ipese fun ile igbọnsẹ alagbeka, iru ẹni bẹẹ tabi ileeṣẹ bẹl yoo fara gba owo itanran ẹgbẹrun lọna ọgọrun naira.


Ẹnikẹni to ba kuna eyi bayii yoo fara gba owo itanran ẹgbẹrun lọna aadọta tabi ẹwọn oṣu mẹta bẹẹni ileeṣẹ to ba kuna ati kọ ile igbọnsẹọ yoo fara gba owo itanran ẹgbẹrun lọna igba naira. Bakan naa lo fi kun un pe ẹnikẹni to ba ṣeto ayẹyẹ ita gbangba lai ṣe ipese fun ile igbọnsẹ alagbeka, iru ẹni bẹẹ tabi ileeṣẹ bẹl yoo fara gba owo itanran ẹgbẹrun lọna ọgọrun naira.