Ẹwọn ọdun mọkanlelogun ni darandaran to ba gbebọn dani maa fi jura l’Ekoo

Faith Adebọla, Eko Ileegbimọ aṣofin Eko ti bẹrẹ si i ṣe atupalẹ abadofin tuntun ti wọn fẹẹ fi de fifi maaluu jẹko ni gbangba jake-jado ipinlẹ naa, ẹwọn ọdun mọkanlelogun ni wọn dabaa pe ki wọn sọ darandaran eyikeyii ti wọn ba ka ibọn mọ lọwọ si. Ọjọ Aje, Mọnde, lawọn aṣofin naa din isinmi wọn ku, ti wọn si wọle apero gẹgẹ bii iṣe wọn lati jiroro lori abaofin naa. Eyi ni igba keji ti ijiroro maa waye lori abadofin ọhun, eyi ti Gomina Babajide Sanwo-Olu ti fi sọwọ si wọn ṣaaju. Lasiko ijiroro ọhun, awọn aṣofin Eko koro oju si bawọn darandaran kan ṣe maa n da maaluu kiri igboro Eko, ti wọn si maa n fi maaluu jẹko lori ilẹ onilẹ lawọn agbegbe kan, wọn lawọn ẹran ọsin ọhun si tun maa n ba ire-oko awọn agbẹ jẹ, yatọ si ti oorun ati ẹgbin ti igbọnsẹ wọn maa n ṣe saduugbo tawọn eeyan n gbe. Ọnarebu Bisi Yusuff to n ṣoju awọn eeyan Alimọṣọ sọ pe inu oun dun si abadofin yii, oun si nireti pe yoo di ofin laipẹ, o ni ofin to yẹ ko ti maa ṣiṣẹ tipẹ ni ta a ba wo adanu ati ipenija ti fifẹran jẹko ni gbangba ti mu ba awọn eeyan ipinlẹ Eko ati ilẹ Yoruba lapapọ. O ni: “Emi fọwọ si i, koda mo fi gbogbo ara si i pe ki wọn ṣedajọ ẹwọn ọdun mọkanlelogun fun ẹnikẹni to ba pera ẹ ni darandaran, ṣugbọn to n gbe nnkan ija oloro kiri, paapaa ibọn.


Lasiko ijiroro ọhun, awọn aṣofin Eko koro oju si bawọn darandaran kan ṣe maa n da maaluu kiri igboro Eko, ti wọn si maa n fi maaluu jẹko lori ilẹ onilẹ lawọn agbegbe kan, wọn lawọn ẹran ọsin ọhun si tun maa n ba ire-oko awọn agbẹ jẹ, yatọ si ti oorun ati ẹgbin ti igbọnsẹ wọn maa n ṣe saduugbo tawọn eeyan n gbe. Ọnarebu Bisi Yusuff to n ṣoju awọn eeyan Alimọṣọ sọ pe inu oun dun si abadofin yii, oun si nireti pe yoo di ofin laipẹ, o ni ofin to yẹ ko ti maa ṣiṣẹ tipẹ ni ta a ba wo adanu ati ipenija ti fifẹran jẹko ni gbangba ti mu ba awọn eeyan ipinlẹ Eko ati ilẹ Yoruba lapapọ. O ni: “Emi fọwọ si i, koda mo fi gbogbo ara si i pe ki wọn ṣedajọ ẹwọn ọdun mọkanlelogun fun ẹnikẹni to ba pera ẹ ni darandaran, ṣugbọn to n gbe nnkan ija oloro kiri, paapaa ibọn. Iwa buruku tawọn darandaran n hu nilẹ Yoruba ti mu ki ounjẹ gbowo leri gegere.” Ni ti ekeji rẹ, Ọnarebu Kẹhinde Joseph, toun naa ṣoju Alimọshọ, o ni “ko ṣe e maa gbọ seti, ko tiẹ yẹ ki wọn maa ba wa gbọ ọ pe nibi taye laju de yii, lọdun 2021 ni Naijiria ṣi wa ninu ijiroro fifi maaluu jẹko ni gbangba.’’ O ni abadofin yii maa mu ki alaafia ati ajọṣe to danmọran wa laarin awọn agbẹ ọlọsin-ẹran ati awọn to n gbin ire-oko, ati pe yoo din iwa ọdaran atawọn iwakiwa mi-in to n waye lawujọ ku. “Niṣe lemi fẹẹ parọwa sawọn agbofinro wa pe ki wọn ba wa fọwọ pataki mu ofin yii to ba ti bẹrẹ iṣẹ, ọrọ ṣereṣere kọ o,” Joseph lo sọ bẹẹ. Lara awon aṣofin mi-in ti wọn sọ ero wọn jade lori abadofin yii ni Ọnarebu Lukmọn Olumọ lati Ajerọmi-Ifẹlodun, Ọnarebu Wale Rauf lati Amuwo-Ọdọfin, Ọnarebu Gbọlahan Yishawu lati Eti-Ọsa ati Ọnarebu Abiọdun Tọbun lati agbegbe Ẹpẹ.


Iwa buruku tawọn darandaran n hu nilẹ Yoruba ti mu ki ounjẹ gbowo leri gegere.” Ni ti ekeji rẹ, Ọnarebu Kẹhinde Joseph, toun naa ṣoju Alimọshọ, o ni “ko ṣe e maa gbọ seti, ko tiẹ yẹ ki wọn maa ba wa gbọ ọ pe nibi taye laju de yii, lọdun 2021 ni Naijiria ṣi wa ninu ijiroro fifi maaluu jẹko ni gbangba.’’ O ni abadofin yii maa mu ki alaafia ati ajọṣe to danmọran wa laarin awọn agbẹ ọlọsin-ẹran ati awọn to n gbin ire-oko, ati pe yoo din iwa ọdaran atawọn iwakiwa mi-in to n waye lawujọ ku. “Niṣe lemi fẹẹ parọwa sawọn agbofinro wa pe ki wọn ba wa fọwọ pataki mu ofin yii to ba ti bẹrẹ iṣẹ, ọrọ ṣereṣere kọ o,” Joseph lo sọ bẹẹ. Lara awon aṣofin mi-in ti wọn sọ ero wọn jade lori abadofin yii ni Ọnarebu Lukmọn Olumọ lati Ajerọmi-Ifẹlodun, Ọnarebu Wale Rauf lati Amuwo-Ọdọfin, Ọnarebu Gbọlahan Yishawu lati Eti-Ọsa ati Ọnarebu Abiọdun Tọbun lati agbegbe Ẹpẹ. Gbogbo wọn ni wọn dunnu si abadofin naa. Abẹnugan wọn, Ọnarebu Mudashiru Ọbasa sọ pe ipinlẹ Eko ko ni i pẹ darapọ mọ awọn gomina ipinlẹ Guusu ilẹ wa ti wọn pinnu pe ofin ta ko fifi maaluu jẹko ni gbangba gbọdọ bẹrẹ iṣẹ lawọn ipinlẹ Guusu. O ni abadofin naa maa sọ ọ di dandan fawọn darandaran lati lọọ forukọsilẹ lọdọ ijọba ka le mọ pato ẹni to n da ẹran ati ibi to n da ẹran naa lọ.


Gbogbo wọn ni wọn dunnu si abadofin naa. Abẹnugan wọn, Ọnarebu Mudashiru Ọbasa sọ pe ipinlẹ Eko ko ni i pẹ darapọ mọ awọn gomina ipinlẹ Guusu ilẹ wa ti wọn pinnu pe ofin ta ko fifi maaluu jẹko ni gbangba gbọdọ bẹrẹ iṣẹ lawọn ipinlẹ Guusu. O ni abadofin naa maa sọ ọ di dandan fawọn darandaran lati lọọ forukọsilẹ lọdọ ijọba ka le mọ pato ẹni to n da ẹran ati ibi to n da ẹran naa lọ. Nipari, wọn taari abadofin naa si igbimọ alabẹ ṣekele lori iṣẹ agbẹ ati ẹgbẹ alafọwọsowọpọ pe ki wọn tubọ lọọ ṣiṣẹ lori awọn aba ti wọn gbọ, ki wọn si jẹ kawọn araalu naa fi aba ati erongba wọn lori abadofin yii kun un.


Nipari, wọn taari abadofin naa si igbimọ alabẹ ṣekele lori iṣẹ agbẹ ati ẹgbẹ alafọwọsowọpọ pe ki wọn tubọ lọọ ṣiṣẹ lori awọn aba ti wọn gbọ, ki wọn si jẹ kawọn araalu naa fi aba ati erongba wọn lori abadofin yii kun un.


Iya oṣere nni, Sikiratu Sindodo, ti ku o

Faith Adebọla Gbajugbaja oṣere tiata ilẹ wa nni, Tayọ Odueke, tawọn eeyan mọ si Sikiratu Sindodo ti fi ẹdun ọkan ati imọlara rẹ han lori iku iya rẹ to waye loru mọju ọjọ Iṣẹgun, Tusidee yii. Lori ikanni Instagiraamu rẹ lori ẹrọ ayelujara, arẹwa obinrin naa sọrọ iwuri nipa mama rẹ, o ni oṣu meji sẹyin loun ṣe ayẹyẹ ọjọọbi mama naa tijo-tayọ, lai mọ pe ọlọjọ ti sun mọ itosi, bẹẹ lo sọ bi iku iya naa ṣe ka a lara to ninu ọrọ aro to kọ sibẹ. Sindodo kọ ọ sibẹ pe: “Iya mi, Abiyamọ tootọ, Alabaaro mi. Aa, Afadurajagun mi, wura ọla mi ti ko ṣee fowo ra, iṣẹlẹ yii lagbara ju fun mi o, o ka mi lara ju o! Ijẹta ni mo ṣi wa pẹlu yin, ti a rira, ta a jọ sọrọ, hummnn. Titobi rẹ Ọlọrun Ọba, emi o mọ pe iru eyi n bọ wa.


Aa, Afadurajagun mi, wura ọla mi ti ko ṣee fowo ra, iṣẹlẹ yii lagbara ju fun mi o, o ka mi lara ju o! Ijẹta ni mo ṣi wa pẹlu yin, ti a rira, ta a jọ sọrọ, hummnn. Titobi rẹ Ọlọrun Ọba, emi o mọ pe iru eyi n bọ wa. Omije ẹkun mi o dawọ duro o, ko si le duro, ṣugbọn kin ni mo fẹẹ ṣe? Ko si o. Mo ṣadura pe ki Olodumare Allah fun yin ni Aljannah Firdaus, ko si ṣe aforiji awọn ẹṣẹ yin. Ki ẹ sun un ire o.” Bakan naa tun ni Sindodo lu awọn ololufẹ rẹ lọgọ ẹnu pe wọn ṣeun fun bi wọn ṣe ba oun kẹdun iya oun.


Omije ẹkun mi o dawọ duro o, ko si le duro, ṣugbọn kin ni mo fẹẹ ṣe? Ko si o. Mo ṣadura pe ki Olodumare Allah fun yin ni Aljannah Firdaus, ko si ṣe aforiji awọn ẹṣẹ yin. Ki ẹ sun un ire o.” Bakan naa tun ni Sindodo lu awọn ololufẹ rẹ lọgọ ẹnu pe wọn ṣeun fun bi wọn ṣe ba oun kẹdun iya oun. O ni, “Gbogbo ẹyin ti ẹ pe mi, tẹ ẹ sare jannajanna de ọdọ mi, tẹẹ wa mi wale, tẹẹ duro ti mi, ẹ ṣe mo dupẹ o. Ti mi o ba gbe ipe awọn kan, ẹ ma binu si mi o, mo maa pe pada to ba ya. Ẹ ṣeun ṣeun, gbogbo wa la maa gbẹyin arugbo wa o, Amin.” Bẹẹ lo fi awọn ami ifẹ, idaro ati idupẹ saarin awọn ọrọ to kọ naa, o tun rawọ ẹbẹ s’Ọlọrun bo ṣe n daro olokọ to wa a wa saye naa.


O ni, “Gbogbo ẹyin ti ẹ pe mi, tẹ ẹ sare jannajanna de ọdọ mi, tẹẹ wa mi wale, tẹẹ duro ti mi, ẹ ṣe mo dupẹ o. Ti mi o ba gbe ipe awọn kan, ẹ ma binu si mi o, mo maa pe pada to ba ya. Ẹ ṣeun ṣeun, gbogbo wa la maa gbẹyin arugbo wa o, Amin.” Bẹẹ lo fi awọn ami ifẹ, idaro ati idupẹ saarin awọn ọrọ to kọ naa, o tun rawọ ẹbẹ s’Ọlọrun bo ṣe n daro olokọ to wa a wa saye naa.


Ọkunrin kan lọọ hu oku olokuu l’Abẹokuta, nibi to ti n hu u lo ku si

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Titi dasiko yii lawọn eeyan ṣi n sọ pe boya iku ojiji to pa ọkunrin yii lasiko to n hu oku olokuu niboji, n’Ibẹrẹkodo, l’Abẹokuta, yoo kọ awọn yooku rẹ to n ṣiṣẹ ibi ọhun lọgbọn. Ọjọ Aiku, Sannde, ọsẹ yii, niṣẹlẹ yii waye niboji oku ti wọn maa n sin awọn Musulumi si, n’Ibẹrẹkodo, niluu Abẹokuta. Ọwọ oru lọkunrin ti ko sẹni to mọ orukọ rẹ naa ji lọ si saaree oku ọhun, o si ko awọn irinṣẹ ti yoo fi hu oku dani. Ṣugbọn nibi to ti n hu oku naa lọwọ ni wọn ni o ti ṣubu sinu saaree ọhun, bẹẹ ni ko le tẹsiwaju ninu iṣẹ to n ṣe naa mọ. Ẹjẹ tilẹ bẹrẹ si i jade lẹnu rẹ bi wọn ṣe wi, nigba tawọn alaboojuto si debẹ ni wọn ri i pe ẹni to waa hu oku olokuu ti ba oku nile, oun funra rẹ si ti dẹni to n ba ara ọrun ṣe. Nigba to n ba awọn akọroyin sọrọ lori iṣẹlẹ yii, Imaamu agba Oke-Ọna, Alaaji Musiliu Nasir, ṣalaye pe kutu hai lawọn kan waa sọ foun pe ẹni kan waa hu oku nitẹ oku awọn Musulumi, n’Ibẹrẹkodo.


Ṣugbọn nibi to ti n hu oku naa lọwọ ni wọn ni o ti ṣubu sinu saaree ọhun, bẹẹ ni ko le tẹsiwaju ninu iṣẹ to n ṣe naa mọ. Ẹjẹ tilẹ bẹrẹ si i jade lẹnu rẹ bi wọn ṣe wi, nigba tawọn alaboojuto si debẹ ni wọn ri i pe ẹni to waa hu oku olokuu ti ba oku nile, oun funra rẹ si ti dẹni to n ba ara ọrun ṣe. Nigba to n ba awọn akọroyin sọrọ lori iṣẹlẹ yii, Imaamu agba Oke-Ọna, Alaaji Musiliu Nasir, ṣalaye pe kutu hai lawọn kan waa sọ foun pe ẹni kan waa hu oku nitẹ oku awọn Musulumi, n’Ibẹrẹkodo. Boya ori lo fẹẹ ge, boya gbogbo ara oku naa lo si fẹẹ di sapo ni, wọn ṣaa ni nibi to ti n ṣe e lọwọ lo ti ṣubu sinu saaree naa, o si ti ku patapata. Ọkunrin kan bayii to ni oun ko fẹẹ darukọ oun, ṣalaye fun ALAROYE pe itosi iboji naa ni ile oun wa, oun si maa n ri ohun to n ṣẹlẹ nibẹ daadaa. O ni ni nnkan bii aago meji aabọ oru ọjọ Sannde yii, oun kofiri ẹnikan niboji naa, ara si fu oun nigba toun ri i bo ṣe n ṣe.


Boya ori lo fẹẹ ge, boya gbogbo ara oku naa lo si fẹẹ di sapo ni, wọn ṣaa ni nibi to ti n ṣe e lọwọ lo ti ṣubu sinu saaree naa, o si ti ku patapata. Ọkunrin kan bayii to ni oun ko fẹẹ darukọ oun, ṣalaye fun ALAROYE pe itosi iboji naa ni ile oun wa, oun si maa n ri ohun to n ṣẹlẹ nibẹ daadaa. O ni ni nnkan bii aago meji aabọ oru ọjọ Sannde yii, oun kofiri ẹnikan niboji naa, ara si fu oun nigba toun ri i bo ṣe n ṣe. O ni ṣugbọn ẹru n ba oun, oun ko le jade loru naa. Afi bi ilẹ ṣe mọ tawọn ba oku ọkunrin kan to ki ori bọ saaree to n hu lọwọ, bẹẹ lawọn nnkan to fi n hu ori oku naa si wa lẹgbẹẹ rẹ nibẹ. Awọn ọlọpaa ni wọn waa gbe oku naa lọ bi wọn ṣe wi.


O ni ṣugbọn ẹru n ba oun, oun ko le jade loru naa. Afi bi ilẹ ṣe mọ tawọn ba oku ọkunrin kan to ki ori bọ saaree to n hu lọwọ, bẹẹ lawọn nnkan to fi n hu ori oku naa si wa lẹgbẹẹ rẹ nibẹ. Awọn ọlọpaa ni wọn waa gbe oku naa lọ bi wọn ṣe wi. Awọn irinṣẹ ti wọn si ni wọn ba lẹgbẹẹ ọkunrin naa ni ada, ọbẹ kan ti wọn lo mu gidi ati foonu rẹ to wa lapo rẹ nigba to ku iku ojiji naa.


Awọn irinṣẹ ti wọn si ni wọn ba lẹgbẹẹ ọkunrin naa ni ada, ọbẹ kan ti wọn lo mu gidi ati foonu rẹ to wa lapo rẹ nigba to ku iku ojiji naa.


Agbara ijọba Bẹnẹ kọ lo mu mi silẹ o, o wu Ọlọrun Ọba bẹẹ ni o-Sunday Igboho

Faith Adebọla Odu ni Sunday Igboho, ki i ṣaimọ foloko. Oloye Sunday Adeyẹmọ tawọn eeyan tun mọ si Sunday Igboho Ooṣa, to ti wa lahaamọ orileede Olominira Bẹnẹ lati bii oṣu meji sẹyin, ba Ọgbẹni Adekunle Arẹmu, ọmọ Yoruba to fi Bẹnẹ ṣebugbe, sọrọ lori foonu nipa bi ẹjọ rẹ lọhun-un ṣe n lọọ. O sọ nipa ohun to mu inu bi oun nigba ti ọkan ninu awọn lọọya rẹ ṣabẹwo si i laipẹ yii, o si sọ ero rẹ lori ijangbara ilẹ Yoruba to gun le. ALAROYE mu diẹ lara ohun ti wọn sọ wa fun yin. Sunday Igboho: Baba, mo fi Ọlọrun to ni mi, mo fi bura fun yin, mi o ki i purọ, ẹ le beere mi lọwọ Baba mi, Ajani Bello, wọn aa sọ fun yin, emi o ki i purọ, bi mo ṣe sọrọ kọ niyẹn, mi o tiẹ sọrọ lile kankan, mo kan sọ pe lọọya, mo ṣi wa nibi, mo n duro o, mo ti lo to iṣẹju mẹẹẹdogun lori iduro yẹn, awọn to n ba sọrọ yẹn kọ lo wa wa nao, to ba sọ fun wọn pe ‘ẹ jọọ, ẹ fun mi niṣẹju meji, ẹ jẹ ki n sare da onibaara mi lohun, ma a pada wa, a o maa sọrọ wa lọ, wọn o ni i binu’. Ṣebi awọn naa mọ pe emi lo tori ẹ wa, bẹt ẹ kan fi mi sori iduro nibẹ yẹn, awọn tẹ ẹ n ba sọrọ, mi o mọ wọn ri, mi o gbọ ede wọn ri, ko daa bẹẹ nao.


ALAROYE mu diẹ lara ohun ti wọn sọ wa fun yin. Sunday Igboho: Baba, mo fi Ọlọrun to ni mi, mo fi bura fun yin, mi o ki i purọ, ẹ le beere mi lọwọ Baba mi, Ajani Bello, wọn aa sọ fun yin, emi o ki i purọ, bi mo ṣe sọrọ kọ niyẹn, mi o tiẹ sọrọ lile kankan, mo kan sọ pe lọọya, mo ṣi wa nibi, mo n duro o, mo ti lo to iṣẹju mẹẹẹdogun lori iduro yẹn, awọn to n ba sọrọ yẹn kọ lo wa wa nao, to ba sọ fun wọn pe ‘ẹ jọọ, ẹ fun mi niṣẹju meji, ẹ jẹ ki n sare da onibaara mi lohun, ma a pada wa, a o maa sọrọ wa lọ, wọn o ni i binu’. Ṣebi awọn naa mọ pe emi lo tori ẹ wa, bẹt ẹ kan fi mi sori iduro nibẹ yẹn, awọn tẹ ẹ n ba sọrọ, mi o mọ wọn ri, mi o gbọ ede wọn ri, ko daa bẹẹ nao. Baba, nigba ti wọn de ti wọn ni lọọya fẹẹ ri mi, tori mi o mọ lọọya ti wọn jẹ, emi tiẹ ro pe boya Lọọya Falọla ran ẹnikan si mi ni, tori mi o reti pe Lọọya Salami fẹẹ wa mi wa… Emi naa o ki i ṣe ọmọ kekere nao, ọdun yii ni ma a pe fifti yias (50 years). October ta a fẹẹ mu yii ni ma a pe aadọta ọdun, ṣe ọmọde waa ni mi ni. Mo le ni bọdi kekere, mi o ki i ṣe eeyan kekere rara, ibi to ka mi mọ ni o, ọkunrin ni mi ti ko ba s’ọkunrin nile, bẹẹ ni, ọkunrin gidi ni mi, ọkunrin kan ṣoṣo bii wan miliọnu ni mi, mo f’Ọlọrun to lẹmii mi bura.


Baba, nigba ti wọn de ti wọn ni lọọya fẹẹ ri mi, tori mi o mọ lọọya ti wọn jẹ, emi tiẹ ro pe boya Lọọya Falọla ran ẹnikan si mi ni, tori mi o reti pe Lọọya Salami fẹẹ wa mi wa… Emi naa o ki i ṣe ọmọ kekere nao, ọdun yii ni ma a pe fifti yias (50 years). October ta a fẹẹ mu yii ni ma a pe aadọta ọdun, ṣe ọmọde waa ni mi ni. Mo le ni bọdi kekere, mi o ki i ṣe eeyan kekere rara, ibi to ka mi mọ ni o, ọkunrin ni mi ti ko ba s’ọkunrin nile, bẹẹ ni, ọkunrin gidi ni mi, ọkunrin kan ṣoṣo bii wan miliọnu ni mi, mo f’Ọlọrun to lẹmii mi bura. Mi o ki i bẹru eeyan kankan. Mo le maa ṣe bii dindinrin fun-unyan, ṣugbọn ti mo ba yari… Nigba ti mo fariga mọ wọn lọwọ nibi pe ninu ki wọn pa mi, ki wọn yin gbogbo ibọn ọwọ wọn fun mi, tabi ki wọn paarọ ẹwọn ti mo wa, kia ni wọn paarọ ibi ti wọn fi mi si, tori mo yari gidi ni. Ti mo ba ti sun kan ogiri lẹyin ti mo ti kọkọ ṣe bii omugọ fun ẹnikan, ti mo ba yari, agbara wọn o le ka mi mọ.


Mi o ki i bẹru eeyan kankan. Mo le maa ṣe bii dindinrin fun-unyan, ṣugbọn ti mo ba yari… Nigba ti mo fariga mọ wọn lọwọ nibi pe ninu ki wọn pa mi, ki wọn yin gbogbo ibọn ọwọ wọn fun mi, tabi ki wọn paarọ ẹwọn ti mo wa, kia ni wọn paarọ ibi ti wọn fi mi si, tori mo yari gidi ni. Ti mo ba ti sun kan ogiri lẹyin ti mo ti kọkọ ṣe bii omugọ fun ẹnikan, ti mo ba yari, agbara wọn o le ka mi mọ. Gbogbo gbigbe ti wọn gbe mi sọ sẹwọn yii, ko nitumọ si mi, tori mo gba pe o ti wa lakọọlẹ aye mi ni. Gẹgẹ bii ọrọ Baba mi, Ajani Bello, gbogbo ọrọ nipa agbara oogun, fiimu lasan ni, irin teeyan maa rin laye ẹ ti wa lakọọlẹ. Ti mo ba jokoo nigba mi-in, ti mo ba ranti ọrọ tabi waasi Baba Bello, ara mi aa balẹ ni.


Gbogbo gbigbe ti wọn gbe mi sọ sẹwọn yii, ko nitumọ si mi, tori mo gba pe o ti wa lakọọlẹ aye mi ni. Gẹgẹ bii ọrọ Baba mi, Ajani Bello, gbogbo ọrọ nipa agbara oogun, fiimu lasan ni, irin teeyan maa rin laye ẹ ti wa lakọọlẹ. Ti mo ba jokoo nigba mi-in, ti mo ba ranti ọrọ tabi waasi Baba Bello, ara mi aa balẹ ni. Lọjọ ti Baba n ba mi ṣile, ti gbogbo awọn eeyan nla nla wa nikalẹ, awọn gomina awọn sẹnetọ, Gomina Oyinlọla, Gomina Mimiko, Sẹnetọ Omiṣore, bẹẹ bẹẹ lọ, gbogbo wọn ni wọn wa nikalẹ lọjọ naa, ibẹ ni Baba ti ni ‘gbogbo yin ti ẹ tẹle Sunday Igboho wa yii, tori ẹ n ri i lo ni, ẹ si mọ pe o lagbara, oogun wa lọwọ ẹ. Ṣugbọn agbara to ni, njẹ ẹ mọ ibi to wa. Ẹ o mọ ọn. Ọlọrun ti fi agbara si ara ẹ ni, ki i ṣe agbara tẹyin n wo yẹn, inu ara ẹ lagbara ẹ wa, iya to bi i lo jokoo yii, ki i ṣe Ajẹ.’ Tori ẹ, mo ti gba f’Ọlọrun nibi ti mo wa yii, mi o bẹru ẹnikan mọ.


Lọjọ ti Baba n ba mi ṣile, ti gbogbo awọn eeyan nla nla wa nikalẹ, awọn gomina awọn sẹnetọ, Gomina Oyinlọla, Gomina Mimiko, Sẹnetọ Omiṣore, bẹẹ bẹẹ lọ, gbogbo wọn ni wọn wa nikalẹ lọjọ naa, ibẹ ni Baba ti ni ‘gbogbo yin ti ẹ tẹle Sunday Igboho wa yii, tori ẹ n ri i lo ni, ẹ si mọ pe o lagbara, oogun wa lọwọ ẹ. Ṣugbọn agbara to ni, njẹ ẹ mọ ibi to wa. Ẹ o mọ ọn. Ọlọrun ti fi agbara si ara ẹ ni, ki i ṣe agbara tẹyin n wo yẹn, inu ara ẹ lagbara ẹ wa, iya to bi i lo jokoo yii, ki i ṣe Ajẹ.’ Tori ẹ, mo ti gba f’Ọlọrun nibi ti mo wa yii, mi o bẹru ẹnikan mọ. Tile-ẹjọ ba bẹrẹ pada, ma a sọ fun adajọ yẹn, ko si nnkan kan ti mo bẹru o, ti wọn ba fẹẹ da mi pada si Naijiria, o ti ya, ẹru o ba mi. Naijiria ti wọn n gbe mi lọ, afi ti ko ba si Ọlọrun nibẹ lo ku. T’Ọlọrun ba ti nbẹ nibẹ, ko si nnkan kan. Ṣebi Nnamdi Kanu lo wa lahaamọ ti wọn fi i si yẹn, ṣebi ohun temi n ja fun yii loun naa n ja fun.


Tile-ẹjọ ba bẹrẹ pada, ma a sọ fun adajọ yẹn, ko si nnkan kan ti mo bẹru o, ti wọn ba fẹẹ da mi pada si Naijiria, o ti ya, ẹru o ba mi. Naijiria ti wọn n gbe mi lọ, afi ti ko ba si Ọlọrun nibẹ lo ku. T’Ọlọrun ba ti nbẹ nibẹ, ko si nnkan kan. Ṣebi Nnamdi Kanu lo wa lahaamọ ti wọn fi i si yẹn, ṣebi ohun temi n ja fun yii loun naa n ja fun. Ẹni tẹ ẹ lọ sile ẹ loru, ṣe ẹ ti ke si i tẹlẹ to loun o wa ni. Ẹ waa lọọ ka a mọ’le loru, ẹ bẹrẹ si i yinbọn, armoured tank ni wọn fi fọ fẹnsi ti wọn wọle loru yẹn. Ki lo de?


Ẹni tẹ ẹ lọ sile ẹ loru, ṣe ẹ ti ke si i tẹlẹ to loun o wa ni. Ẹ waa lọọ ka a mọ’le loru, ẹ bẹrẹ si i yinbọn, armoured tank ni wọn fi fọ fẹnsi ti wọn wọle loru yẹn. Ki lo de? Mi o paayan, mi o jale, mi o ṣe nnkan kan nao. Latari pe mo sọ pe iya ti Naijiria fi n jẹ Yoruba ti to, a o ṣe mọ. Ohun ti mo sọ niyẹn, pe Fulani n pa wa nipakupa, ẹ wo bi wọn ṣe lọọ pa awọn eeyan wa n’Igangan lọjọsi, ti wọn n reepu wa, ti wọn n s’oriṣiiriṣii.


Mi o paayan, mi o jale, mi o ṣe nnkan kan nao. Latari pe mo sọ pe iya ti Naijiria fi n jẹ Yoruba ti to, a o ṣe mọ. Ohun ti mo sọ niyẹn, pe Fulani n pa wa nipakupa, ẹ wo bi wọn ṣe lọọ pa awọn eeyan wa n’Igangan lọjọsi, ti wọn n reepu wa, ti wọn n s’oriṣiiriṣii. Ṣebi mo wọ inu igbo funra mi, ti mo lọọ n le wọn funra mi ni. Ẹ o dẹ le ri ẹri kan pe mo paayan, mi o pa ẹnikan. Gbogbo ipolongo ti mo n ṣe, mi o gbe’bọn dani, mi o ṣe ẹnikẹni leṣe.


Ṣebi mo wọ inu igbo funra mi, ti mo lọọ n le wọn funra mi ni. Ẹ o dẹ le ri ẹri kan pe mo paayan, mi o pa ẹnikan. Gbogbo ipolongo ti mo n ṣe, mi o gbe’bọn dani, mi o ṣe ẹnikẹni leṣe. Ohun ti mo n sọ ni pe awa la l’epo, awa la ni ọpọ nnkan, ṣugbọn wọn o jẹ ka j’ọrọ ẹ, wọn n fi iya jẹ wa ju. Gbogbo Naijiria ti daru, eeyan o le rin l’alẹ mọ nisinyii. Ẹ o le gbera pe ẹ n lọ ibi kan ni Naijiria lalẹ mọ, Fulani maa ja’na, wọn maa jiiyan gbe ni, wọn le ni kawọn mọlẹbi lọọ mu tiri ọndirẹdi miliọnu (N300m) wa, iru igbesi aye wo la waa n gbe ni Naijiria yẹn.


Ohun ti mo n sọ ni pe awa la l’epo, awa la ni ọpọ nnkan, ṣugbọn wọn o jẹ ka j’ọrọ ẹ, wọn n fi iya jẹ wa ju. Gbogbo Naijiria ti daru, eeyan o le rin l’alẹ mọ nisinyii. Ẹ o le gbera pe ẹ n lọ ibi kan ni Naijiria lalẹ mọ, Fulani maa ja’na, wọn maa jiiyan gbe ni, wọn le ni kawọn mọlẹbi lọọ mu tiri ọndirẹdi miliọnu (N300m) wa, iru igbesi aye wo la waa n gbe ni Naijiria yẹn. Ohun ti mo n ba wọn fa niyẹn. Iyẹn ko i ti i pọ ju, ko to ohun ti wọn maa tori ẹ ni pe ki wọn lọọ pa mi. Mo si ti sọ fun wọn nibi pe to ba jẹ Naijiria ni wọn ni wọn fẹẹ gbe mi lọ, ki wọn maa gbe mi lọ, afi ti ko ba si Ọlọrun nibẹ lo ku.


Ohun ti mo n ba wọn fa niyẹn. Iyẹn ko i ti i pọ ju, ko to ohun ti wọn maa tori ẹ ni pe ki wọn lọọ pa mi. Mo si ti sọ fun wọn nibi pe to ba jẹ Naijiria ni wọn ni wọn fẹẹ gbe mi lọ, ki wọn maa gbe mi lọ, afi ti ko ba si Ọlọrun nibẹ lo ku. Gbogbo asiko ti mo fi wa lahaamọ yii, o ye Ọlọrun. Ẹ jẹ ki n sododo fun yin o, agbara ijọba Bẹnẹ kọ lo mu mi silẹ o, o wu Ọlọrun Ọba bẹẹ ni o. Igbagbọ mi s’Ọlọrun ni pe oun lo mu mi wa sibi, oun naa ni yoo si yọ mi kuro nibi. Koda bi gbogbo lọọya to n ṣiṣẹ lori mi ba jawọ, mo fi titobi Ọlọrun bura, O maa mu mi kuro nibi.


Gbogbo asiko ti mo fi wa lahaamọ yii, o ye Ọlọrun. Ẹ jẹ ki n sododo fun yin o, agbara ijọba Bẹnẹ kọ lo mu mi silẹ o, o wu Ọlọrun Ọba bẹẹ ni o. Igbagbọ mi s’Ọlọrun ni pe oun lo mu mi wa sibi, oun naa ni yoo si yọ mi kuro nibi. Koda bi gbogbo lọọya to n ṣiṣẹ lori mi ba jawọ, mo fi titobi Ọlọrun bura, O maa mu mi kuro nibi. Ko si nnkan kan, mi o si bẹru nnkan kan mọ. Koda mo ti sọ fun wọn pe to ba ṣe Naijiria naa ni, ki wọn maa gbe mi lọ, ko si nnkan kan ti yoo ṣẹlẹ. Ọlọrun lo mọ atiwaye mi, atiwaye mi ko si lọwọ ẹnikankan.


Ko si nnkan kan, mi o si bẹru nnkan kan mọ. Koda mo ti sọ fun wọn pe to ba ṣe Naijiria naa ni, ki wọn maa gbe mi lọ, ko si nnkan kan ti yoo ṣẹlẹ. Ọlọrun lo mọ atiwaye mi, atiwaye mi ko si lọwọ ẹnikankan. Baba mi loogun bii Ṣanpọnna, o loogun gidi, ti gbogbo eeyan si mọ bẹẹ, ṣugbọn o ti ku, iku pa a. Gbogbo irinajo aye mi, bi mo ṣe maa rin in, Ọlọrun ti kọ ọ sori mi, bi mo ṣe maa rin in, Ọlọrun ti mọ ọn. Talaka ni iya mi, iran wa o lowo. Ti wọn ba sọ fun baba mi lọjọ ti wọn bi mi pe ‘ọmọ tẹẹ bi yii, o maa lokiki o, o maa lowo lọwọ, gbogbo aye yoo si mọ ọn,’ baba mi aa jiyan ni pe ọna wo ni mo fẹẹ gbe e gba, ṣe pẹlu ile ahoro ti a n gbe.


Baba mi loogun bii Ṣanpọnna, o loogun gidi, ti gbogbo eeyan si mọ bẹẹ, ṣugbọn o ti ku, iku pa a. Gbogbo irinajo aye mi, bi mo ṣe maa rin in, Ọlọrun ti kọ ọ sori mi, bi mo ṣe maa rin in, Ọlọrun ti mọ ọn. Talaka ni iya mi, iran wa o lowo. Ti wọn ba sọ fun baba mi lọjọ ti wọn bi mi pe ‘ọmọ tẹẹ bi yii, o maa lokiki o, o maa lowo lọwọ, gbogbo aye yoo si mọ ọn,’ baba mi aa jiyan ni pe ọna wo ni mo fẹẹ gbe e gba, ṣe pẹlu ile ahoro ti a n gbe. Ṣe awọn lọọya yii waa ni Ọlọrun ni? Awọn lọọya ti wọn o le sọ f’adajọ pe wọn o gbọdọ gbe mi wa sibi, bi gbogbo wọn ṣe pọ to, ti lọọya n lọ bii mẹwaa, gbogbo wọn ni wọn gb’owo ribiribi, ẹni to gba tiri miliọnu, (3 million Naira) oni-tuu miliọnu n bẹ nibẹ, faifu miliọnu (5 million Naira), bi gbogbo wọn ṣe gba a lọọ niyẹn, sibẹ niṣeju wọn l’adajọ fi n gbe mi wa sẹwọn. Awọn lọọya to jẹ niṣeju ni wọn ni adajọ fi n de hankọọfu mọ mi lọwọ fun odidi ọjọ meje, ti wọn o le tu u, afigba ti Lọọya Falọla to o de, ṣẹ ẹ ri nnkan, ṣe awọn lọọya niyẹn, ki i si ṣe owo kekere lẹẹ gba, sibẹ, ẹ o le tu hankọọfu kuro lọwọ mi, lai ṣe pe mo jale, mi o rọọbu, mi o ṣe nnkan kan. Mi o bẹru lọọya kankan, mi o bẹru ẹnikan, gbogbo ara ti wọn ba fẹẹ fi mi da, mo ti wa pẹlu wọn, mo ti wa nibi.


Ṣe awọn lọọya yii waa ni Ọlọrun ni? Awọn lọọya ti wọn o le sọ f’adajọ pe wọn o gbọdọ gbe mi wa sibi, bi gbogbo wọn ṣe pọ to, ti lọọya n lọ bii mẹwaa, gbogbo wọn ni wọn gb’owo ribiribi, ẹni to gba tiri miliọnu, (3 million Naira) oni-tuu miliọnu n bẹ nibẹ, faifu miliọnu (5 million Naira), bi gbogbo wọn ṣe gba a lọọ niyẹn, sibẹ niṣeju wọn l’adajọ fi n gbe mi wa sẹwọn. Awọn lọọya to jẹ niṣeju ni wọn ni adajọ fi n de hankọọfu mọ mi lọwọ fun odidi ọjọ meje, ti wọn o le tu u, afigba ti Lọọya Falọla to o de, ṣẹ ẹ ri nnkan, ṣe awọn lọọya niyẹn, ki i si ṣe owo kekere lẹẹ gba, sibẹ, ẹ o le tu hankọọfu kuro lọwọ mi, lai ṣe pe mo jale, mi o rọọbu, mi o ṣe nnkan kan. Mi o bẹru lọọya kankan, mi o bẹru ẹnikan, gbogbo ara ti wọn ba fẹẹ fi mi da, mo ti wa pẹlu wọn, mo ti wa nibi. Adekunle Arẹmu: Lọọya yẹn ni awọn infọmeṣọn kan loun fẹẹ waa fun yin loun fi wa… Sunday Igboho: Mio fẹ, mi o niidi (need) ẹ. Infọmeṣọn Ọlọrun ni mo fẹ bi mo ṣe wa yii, mi o fẹ infọmeṣan ẹnikan. Mo ti sọ fun wọn bẹẹ tẹlẹ. Infọmeṣan ti wọn o ni, ki wọn fi gbe mi jade nibi ti mo wa yii, ki wọn ma fun mi, infọmeṣan Ọlọrun Ọba to ni mi nikan ni mo fẹ lọwọ ti mo wa yii.


Adekunle Arẹmu: Lọọya yẹn ni awọn infọmeṣọn kan loun fẹẹ waa fun yin loun fi wa… Sunday Igboho: Mio fẹ, mi o niidi (need) ẹ. Infọmeṣọn Ọlọrun ni mo fẹ bi mo ṣe wa yii, mi o fẹ infọmeṣan ẹnikan. Mo ti sọ fun wọn bẹẹ tẹlẹ. Infọmeṣan ti wọn o ni, ki wọn fi gbe mi jade nibi ti mo wa yii, ki wọn ma fun mi, infọmeṣan Ọlọrun Ọba to ni mi nikan ni mo fẹ lọwọ ti mo wa yii.


Ẹgbẹ awọn onimaaluu rọ awọn aṣofin lati kọyin si abadofin fifi maaluu jẹko ni gbangba

Faith Adebọla Latari bawọn gomina ilẹ Yoruba ati iha Guusu ilẹ wa ṣe gun le bibuwọ lu ofin ta ko fifi maaluu jẹko ni gbangba kaakiri awọn agbegbe nipinlẹ kaluku, ẹgbẹ awọn onimaaluu ilẹ Hausa, Miyetti Allah Kautal Hore, ti parọwa sawọn aṣofin apapọ nilẹ wa pe ki wọn gbegi dina fun awọn gomina ti wọn wa nidii ofin ọhun. Akọwe apapọ fun ẹgbẹ naa, Ọgbẹni Saleh Alhassan, lo rawọ ẹbẹ yii lorukọ ẹgbẹ wọn nibi ayẹyẹ kan ti wọn fi yan Abilekọ Amina Temitọpẹ Ajayi gẹgẹ bii Aṣoju ẹgbẹ, eyi to waye niluu Uke, nipinlẹ Nassarawa. Alhassan ni niṣe lawọn gomina ti wọn faake kọri pe dandan ni kawọn ṣofin ta ko fifi maaluu jẹko ni gbangba mọ-ọn-mọ fẹẹ finra ni, o lawọn Fulani darandaran ni wọn fẹẹ fofin naa da lọwọ kọ lẹnu okoowo wọn. O ni ti wọn ba fi gba awọn gomina naa laaye lati jẹ ki ofin yii fidi mulẹ, wahala ati ija nla lo maa bi, o si le yọri si pipadanu awọn dukia ati awọn nnkan ọsin, eyi yoo si tun da ọpọ eeyan pada si ẹsẹ aarọ, tabi ki wọn di otoṣi paraku. O ni ofin ti wọn fi ṣedasilẹ papa ijẹko kaakiri orileede yii ti wa tẹlẹ, ofin yii ni ki wọn ba awọn hu jade gẹgẹ bii Aarẹ Buhari ṣe paṣẹ laipẹ yii. O tun rọ awọn aṣofin lati ṣagbeyẹwo ofin ilẹ, ki wọn si ṣatunṣe si i lawọn ibi to ba yẹ, tori ofin naa gbọdọ fawọn darandaran lanfaani lati bojuto awọn ẹran wọn ni gbogbo agbegbe Naijiria yii.


O ni ti wọn ba fi gba awọn gomina naa laaye lati jẹ ki ofin yii fidi mulẹ, wahala ati ija nla lo maa bi, o si le yọri si pipadanu awọn dukia ati awọn nnkan ọsin, eyi yoo si tun da ọpọ eeyan pada si ẹsẹ aarọ, tabi ki wọn di otoṣi paraku. O ni ofin ti wọn fi ṣedasilẹ papa ijẹko kaakiri orileede yii ti wa tẹlẹ, ofin yii ni ki wọn ba awọn hu jade gẹgẹ bii Aarẹ Buhari ṣe paṣẹ laipẹ yii. O tun rọ awọn aṣofin lati ṣagbeyẹwo ofin ilẹ, ki wọn si ṣatunṣe si i lawọn ibi to ba yẹ, tori ofin naa gbọdọ fawọn darandaran lanfaani lati bojuto awọn ẹran wọn ni gbogbo agbegbe Naijiria yii. Bakan naa lọkunrin yii bẹnu atẹ lu Gomina ipinlẹ Benue, Samuel Orhom, fun bo ṣe taku lori ọrọ awọn darandaran, to si tun n sọrọ ṣakaṣaka si wọn lai wẹyin wo.


Bakan naa lọkunrin yii bẹnu atẹ lu Gomina ipinlẹ Benue, Samuel Orhom, fun bo ṣe taku lori ọrọ awọn darandaran, to si tun n sọrọ ṣakaṣaka si wọn lai wẹyin wo.


Eeyan meji dero ọsibitu lasiko ti ina ṣẹ yọ nileepo TEM TEES, n’Ijagbo

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Ọjọ Aiku, Sunnde, ọṣẹ yii, ni ibẹru-bojo gbilẹ, ti awọn eeyan si n sa kijokijo niluu Ijagbo, nigba ti ina ṣẹ yọ nileepo kan torukọ rẹ n jẹ TEM TEES, to wa niluu Ijagbo, nijọba ibilẹ Ọyun, nipinlẹ Kwara, ti eeyan meji, awakọ afẹfẹ gaasi ati ọkan lara swọn oṣiṣẹ ileepo naa si dero ile iwosan latari pe wọn fara pa nibi iṣẹlẹ naa. Ninu atẹjade kan ti Agbẹnusọ ajọ panapana nipinlẹ Kwara, Hassan Hakeem Adekunle, fi sita lo ti ṣalaye pe ṣe ni ina ṣẹ yọ nile-epo naa lasiko ti ọkọ to n gbe afẹfẹ gaasi kan fẹẹ ja gaasi nileepo naa. Awakọ afẹfẹ gaasi ati oṣiṣẹ ileepo ọhun fara pa yanna yanna, ileewosan kan niluu Ọffa ni wọn gbe awọn mejeeji lọ fun itọju to peye. O tẹsiwaju pe ọpa afẹfẹ gaasi kan lo deede fọ ti ina fi ṣẹ yọ, eyi lo mu ki ibẹru-bojo gbilẹ ni agbegbe naa, ti awọn eeyan si n sa asala fun ẹmi wọn. Adekunle ni ọpẹlọpẹ ajọ panapana to tete de sibi iṣẹlẹ naa ni ko jẹ ki nnkan bajẹ kọja afẹnusọ, tori pe wọn tete kapa ina ọhun. Adari agba ajọ naa, Ọgbẹni Falade Olumiyiwa, waa juwe iṣẹlẹ naa gẹgẹ bii ohun to ba ni lọkan jẹ jọjọ, to si ni awọn to fara kaasa nibi iṣẹlẹ ọhun ti n gba itọju nileewosan kan niluu Ọffa.


Gomina Rivers ati Eko fẹẹ bẹrẹ gbigba owo-ori ọja (VAT) ipinlẹ wọn, lawọn Hausa ba lawọn ko ni i gba

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Owo kan wa ti wọn maa n yọ lori ọja teeyan ba ra, to ba ko wọ ilu, tabi iṣẹ to ba ṣe, VAT lawọn oloyinbo n pe e, itumọ rẹ ni kikun si ni Value Added Tax. Ijọba apapọ lo maa n gba owo yii lẹka Federal Inland Revenue Service (FIRS),bo tilẹ jẹ pe awọn to n san an le ma fi bẹẹ mọ, nitori wọn yoo ti ṣi i mọ ojulowo owo ọja ni. Idajọ ile-ẹjọ giga kan ni Porthacourt to waa waye loṣu kẹjọ, ọdun yii, pe kijọba apapọ ma gba owo yii mọ, awọn ipinlẹ ni ki wọn maa gba a lo fẹẹ mu wahala ati awuyewuye dani bayii laarin ijọba apapọ atawọn ipinlẹ Naijiria. Adajọ Stephen Pam, lo gbe idajọ kalẹ lọjọ kẹwaa, oṣu kẹjọ, ọdun 2021,pe eyi tijọba apapọ gba ninu owo-ori ọja yii to gẹẹ. O ni awọn gomina ni ki wọn maa gba a nipinlẹ wọn, ki wọn si maa fun ijọba apapọ niye to ba tọ si wọn. Ṣe tẹlẹ, bijọba apapọ ba gba owo yii, wọn yoo pin in si ọna mẹta ni.


Adajọ Stephen Pam, lo gbe idajọ kalẹ lọjọ kẹwaa, oṣu kẹjọ, ọdun 2021,pe eyi tijọba apapọ gba ninu owo-ori ọja yii to gẹẹ. O ni awọn gomina ni ki wọn maa gba a nipinlẹ wọn, ki wọn si maa fun ijọba apapọ niye to ba tọ si wọn. Ṣe tẹlẹ, bijọba apapọ ba gba owo yii, wọn yoo pin in si ọna mẹta ni. Ijọba apapọ yoo yọ ida mẹẹẹdogun (15%), wọn yoo fun ijọba ipinlẹ ni ipin aadọta (50%), ijọba ibilẹ yoo si gba ida marundinlogoji (35%). Ida marun-un ni ele owo-ori ọja yii tẹlẹ, (5%), ọjọ kin-in-ni, oṣu keje, ọdun 2020, ni wọn gbe ofin kan jade to sọ ọ di ida meje aabọ (7.5%) latigba naa lo si ti wa bẹẹ to jẹ ida meje aabọ yii lawọn eeyan n san. Nibi ti wahala ti waa ṣẹlẹ ni pe ipinlẹ Eko ati Rivers ti ni ofin ile-ẹjọ to ni kawọn maa gba owo naa gẹgẹ bii ipinlẹ lawọn yoo maa tẹle bayii, wọn ni ijọba apapọ ko lẹtọọ lati tun maa gba a mọ.


Ijọba apapọ yoo yọ ida mẹẹẹdogun (15%), wọn yoo fun ijọba ipinlẹ ni ipin aadọta (50%), ijọba ibilẹ yoo si gba ida marundinlogoji (35%). Ida marun-un ni ele owo-ori ọja yii tẹlẹ, (5%), ọjọ kin-in-ni, oṣu keje, ọdun 2020, ni wọn gbe ofin kan jade to sọ ọ di ida meje aabọ (7.5%) latigba naa lo si ti wa bẹẹ to jẹ ida meje aabọ yii lawọn eeyan n san. Nibi ti wahala ti waa ṣẹlẹ ni pe ipinlẹ Eko ati Rivers ti ni ofin ile-ẹjọ to ni kawọn maa gba owo naa gẹgẹ bii ipinlẹ lawọn yoo maa tẹle bayii, wọn ni ijọba apapọ ko lẹtọọ lati tun maa gba a mọ. Awọn ipinlẹ meji yii lowo lọwọ, wọn n gbe iṣẹ jade fawọn alagbaṣe, ero tun pọ nibẹ ti wọn n ṣiṣe aje, ti wọn si n pawo wọle funjọba ibẹ, iyẹn lawọn ṣe ni owo ilu awọn ko yẹ ko bọ sọdọ ijọba apapọ ju, ti wọn yoo maa waa yọ owo le awọn lọwọ. Wọn ni ohun to yẹ ni kawọn maa da owo ele ori ọja naa gba, kawọn si fun ijọba apapọ niye to ba tọ si wọn latọdọ awọn. Nibi tawọn ipinlẹ meji yii ti n sọ eyi lawọn ipinlẹ bii Gombe, Katsina atawọn ilẹ Hausa mi-in ti ni awọn ko gba idajọ ile-ẹjọ yii wọle ni tawọn.


Awọn ipinlẹ meji yii lowo lọwọ, wọn n gbe iṣẹ jade fawọn alagbaṣe, ero tun pọ nibẹ ti wọn n ṣiṣe aje, ti wọn si n pawo wọle funjọba ibẹ, iyẹn lawọn ṣe ni owo ilu awọn ko yẹ ko bọ sọdọ ijọba apapọ ju, ti wọn yoo maa waa yọ owo le awọn lọwọ. Wọn ni ohun to yẹ ni kawọn maa da owo ele ori ọja naa gba, kawọn si fun ijọba apapọ niye to ba tọ si wọn latọdọ awọn. Nibi tawọn ipinlẹ meji yii ti n sọ eyi lawọn ipinlẹ bii Gombe, Katsina atawọn ilẹ Hausa mi-in ti ni awọn ko gba idajọ ile-ẹjọ yii wọle ni tawọn. Wọn ni bawọn ba ni kawọn maa gba owo-ori ọja yii funra awọn, ohun tawọn yoo pada na gẹgẹ bii ipinlẹ yoo ju ohun tijọba apapọ n fun awọn lọ. Wọn ni bẹẹ si ree, owo tijọba apapọ n fun awọn lawọn fi n gbera. Awọn ipinlẹ mi-in ninu awọn ko le da owo-oṣu awọn oṣiṣẹ wọn san nilẹ Hausa yii bi ko ba jẹ pe ijọba apapọ fun wọn lowo ti wọn ti yatọ sọtọ fun wọn.


Wọn ni bawọn ba ni kawọn maa gba owo-ori ọja yii funra awọn, ohun tawọn yoo pada na gẹgẹ bii ipinlẹ yoo ju ohun tijọba apapọ n fun awọn lọ. Wọn ni bẹẹ si ree, owo tijọba apapọ n fun awọn lawọn fi n gbera. Awọn ipinlẹ mi-in ninu awọn ko le da owo-oṣu awọn oṣiṣẹ wọn san nilẹ Hausa yii bi ko ba jẹ pe ijọba apapọ fun wọn lowo ti wọn ti yatọ sọtọ fun wọn. Iyẹn lawọn ṣe ni awọn yoo pe ẹjọ ko-tẹmi-lọrun lori igbẹjọ to ni kijọba apapọ ma gba VAT mọ, wọn lawọn ko fara mọ ọn. Awọn akọṣẹmọṣẹ nipa eto iṣuna naa ti figba kan da si ọrọ yii, wọn ni iṣẹ ijọba apapọ ni lati gba maa gba owo yii, ẹka to si n gba a naa ni Federal Inland Revenue Service (FIRS). Wọn ni awọn naa lo tọ si lati maa gba a lọ, nitori bi awọn ipinlẹ ba ni awọn yoo maa gba owo yii, atari ajanaku ni yoo jẹ fun wọn, ti ki i ṣe ẹru ọmọde.


Iyẹn lawọn ṣe ni awọn yoo pe ẹjọ ko-tẹmi-lọrun lori igbẹjọ to ni kijọba apapọ ma gba VAT mọ, wọn lawọn ko fara mọ ọn. Awọn akọṣẹmọṣẹ nipa eto iṣuna naa ti figba kan da si ọrọ yii, wọn ni iṣẹ ijọba apapọ ni lati gba maa gba owo yii, ẹka to si n gba a naa ni Federal Inland Revenue Service (FIRS). Wọn ni awọn naa lo tọ si lati maa gba a lọ, nitori bi awọn ipinlẹ ba ni awọn yoo maa gba owo yii, atari ajanaku ni yoo jẹ fun wọn, ti ki i ṣe ẹru ọmọde. Wọn ni owo buruku ni yoo pada maa bọ lapo wọn sọdọ ijọba apapọ, eyi ti ko le pe wọn rara, yoo wulẹ bu wọn lọwọ ni. Minisita eto iṣuna tẹlẹ, Kẹmi Adeọṣun, ti figba kan sọ ọ lọdun 2017, pe ipinlẹ Eko ni ida marundinlọgọta (55%) owo-ori ọja tijọba apapọ n san fawọn ipinlẹ ti n wa, ida marundinlogoji yooku, ọdọ awọn ipinlẹ marundinlogoji to ku ni Naijiria ni. Eyi naa lo jẹ ki ọkan lara awọn akọṣẹmọṣẹ nipa kinni yii, Ọgbẹni Taiwo Oyedele, sọ pe awọn ipinlẹ yooku yii yoo padanu pupọ bi wọn ba n da gba owo yii, nitori owo ti yoo ti apo wọn jade yoo ju ohun ti yoo wọle sibẹ lọ.


Wọn ni owo buruku ni yoo pada maa bọ lapo wọn sọdọ ijọba apapọ, eyi ti ko le pe wọn rara, yoo wulẹ bu wọn lọwọ ni. Minisita eto iṣuna tẹlẹ, Kẹmi Adeọṣun, ti figba kan sọ ọ lọdun 2017, pe ipinlẹ Eko ni ida marundinlọgọta (55%) owo-ori ọja tijọba apapọ n san fawọn ipinlẹ ti n wa, ida marundinlogoji yooku, ọdọ awọn ipinlẹ marundinlogoji to ku ni Naijiria ni. Eyi naa lo jẹ ki ọkan lara awọn akọṣẹmọṣẹ nipa kinni yii, Ọgbẹni Taiwo Oyedele, sọ pe awọn ipinlẹ yooku yii yoo padanu pupọ bi wọn ba n da gba owo yii, nitori owo ti yoo ti apo wọn jade yoo ju ohun ti yoo wọle sibẹ lọ. Afi Eko nikan to yatọ, to jẹ ko si ẹlẹgbẹ ẹ ninu awọn ipinlẹ Naijiria to ba di ti ọrọ aje. Ṣugbọn awọn ipinlẹ to fẹẹ gbe igbesẹ gbigba owo yii funra wọn ti yari, wọn ni ko si kinni kan ti yoo yi ero awọn pada, ibi teeyan ba ti n ṣe naa lo ti gbọdọ jẹ. Nyesom Wike, Gomina ipinlẹ Rivers, ti sọ ọ di aṣẹ nilẹ tiẹ, Eko naa, labẹ Gomina Babajide Sanwo-Olu, ti ni awọn ko ni i pẹẹ bẹrẹ si i gba owo-ori ọja yii funra awọn, bo ba jẹ kawọn kọwe sile-igbimọ aṣofin Eko ki wọn tete ṣe atunṣe sawọn ibi to yẹ labẹ ofin owo gbigba yii ni, kawọn si jẹ kawọn eeyan to ti n sanwo naa funjọba apapọ tẹlẹ ma ṣe bẹẹ mọ, ki wọn maa san an si asunwọn awọn, wọn lawọn yoo ṣe bẹẹ laipẹ rara.


Afi Eko nikan to yatọ, to jẹ ko si ẹlẹgbẹ ẹ ninu awọn ipinlẹ Naijiria to ba di ti ọrọ aje. Ṣugbọn awọn ipinlẹ to fẹẹ gbe igbesẹ gbigba owo yii funra wọn ti yari, wọn ni ko si kinni kan ti yoo yi ero awọn pada, ibi teeyan ba ti n ṣe naa lo ti gbọdọ jẹ. Nyesom Wike, Gomina ipinlẹ Rivers, ti sọ ọ di aṣẹ nilẹ tiẹ, Eko naa, labẹ Gomina Babajide Sanwo-Olu, ti ni awọn ko ni i pẹẹ bẹrẹ si i gba owo-ori ọja yii funra awọn, bo ba jẹ kawọn kọwe sile-igbimọ aṣofin Eko ki wọn tete ṣe atunṣe sawọn ibi to yẹ labẹ ofin owo gbigba yii ni, kawọn si jẹ kawọn eeyan to ti n sanwo naa funjọba apapọ tẹlẹ ma ṣe bẹẹ mọ, ki wọn maa san an si asunwọn awọn, wọn lawọn yoo ṣe bẹẹ laipẹ rara.


Didoju ija kọ awọn agbebọn wọnyi le da ogun ẹsin ati ẹlẹyamẹya silẹ-Gumi

Faith Adebọla Pẹlu bi gbogbo aye ṣe n kerora lori ọṣẹ tawọn janduku agbebọn n ṣe kaakiri orileede yii, ti ọpọ si n ṣadura pe k’Ọlọrun ba wọn dẹkun awọn ẹniibi afẹmiṣofo ọhun, gbajugbaja olukọ ẹsin Islam l’Oke-Ọya nni, Sheikh Ahmad Gumi, ni ko sohun to jọ ọ, kẹnikẹni ma lero pe awọn janduku apamọlẹkun-jaye maa kasẹ nilẹ yii, o ni awọn ologun kan n ṣe lasan ni, wọn o le fi ọgbọn ogun ati akọlu ṣẹgun awọn janduku naa. Owurọ ọjọ Aje, Mọnde yii, ni Gumi sọrọ yii lori ikanni fesibuuku rẹ to maa n lo, ninu apilẹkọ kan to pe akọle rẹ ni: “Akọlu to waye ni Zamfara: Wahala ṣẹṣẹ bẹrẹ ni,” o ni bawọn ṣọja ṣe bẹrẹ si i ṣakọlu sawọn ajinigbe agbebọn yii tubọ maa fọ gbogbọ nnkan loju pọ ni, ko si le mu eeso rere kan jade, tori iṣoro aabo yii maa maa buru si i ni. Ni ibẹrẹ ọrọ rẹ, ẹsẹ kewu latinu Kuraani lo fi bẹrẹ, o si sọ itumọ rẹ pe: “Nigbakuugba ti ina ogun ba ti n ru tuu, Allah lo le pana ẹ, ṣugbọn alabosi lọmọ araye, Allah si koriira alabosi.” Gumi pitan pe nigba ti ipinlẹ Zamfara buwọ lu ofin Sharia lọdun 2000, tijo-tayọ lawọn eeyan fi tẹwọ-gba a, ko si wahala awọn agbebọn ati janduku, igba tijọba kọrọ oṣelu bọ ofin Sharia ni ijangbọn bẹrẹ nipinlẹ naa, to si n tan de gbogbo ilẹ Oke-Ọya, bẹẹ ni ipinlẹ Zamfara ti i ba jẹ awokọṣe rere nibi ti ibalẹ ọkan, alaafia iba ti gbilẹ di ojuko awọn oniwa ọdaran, awọn ajinigbe, ti aifararọ si gbode nibẹ. Gumi ni nigba ti yoo fi di ọdun 2009, iwa jiji maaluu gbe ti bẹrẹ si i gbilẹ, ọpọ maaluu ti wọn ji gbe ọhun, ilẹ Yoruba ati Ibo ni wọn n lọọ ta wọn si, jiji maaluu gbe yii sọ ọpọ awọn olokoowo maaluu ati awọn darandaran di ẹdun arinlẹ, lo ba di pe awọn kan lara wọn bẹrẹ si i di janduku, paapaa nigba ti wọn bẹrẹ si i lo egboogi oloro, nigba ti yoo si fi di ọdun 2015, iwa janduku ti yipada si ti ifẹmiṣofo, lati ọdun 2019 ni wọn ti jagbọn ijinigbe, ọpọ owo ti wọn si ri gba ni wọn fi n ra nnkan ija ati ounjẹ fun ara wọn lati rọpo maaluu wọn ti wọn ti padanu sẹyin. “Ẹ jẹ ka sọ ododo ọrọ fun ara wa, awọn darandaran wọnyi o nibikan i lọ, wọn ti gẹgun ija, wọn si ti mura ogun, wọn mọ awọn ọmoogun wa daadaa, didoju ija kọ wọn ko le seso rere kan, o maa ba nnkan jẹ si i ni. Ọrọ to gbẹgẹ gidi lọrọ to n ṣẹlẹ yii, pẹlẹtu, ọgbọn ẹwẹ, leeyan le fi yanju ẹ. Ootọ ibẹ ni teeyan ba ti gba ki aladuugbo ẹ mu oun lọtaa, oluwaẹ ti wa ninu ewu niyẹn.


Gumi ni nigba ti yoo fi di ọdun 2009, iwa jiji maaluu gbe ti bẹrẹ si i gbilẹ, ọpọ maaluu ti wọn ji gbe ọhun, ilẹ Yoruba ati Ibo ni wọn n lọọ ta wọn si, jiji maaluu gbe yii sọ ọpọ awọn olokoowo maaluu ati awọn darandaran di ẹdun arinlẹ, lo ba di pe awọn kan lara wọn bẹrẹ si i di janduku, paapaa nigba ti wọn bẹrẹ si i lo egboogi oloro, nigba ti yoo si fi di ọdun 2015, iwa janduku ti yipada si ti ifẹmiṣofo, lati ọdun 2019 ni wọn ti jagbọn ijinigbe, ọpọ owo ti wọn si ri gba ni wọn fi n ra nnkan ija ati ounjẹ fun ara wọn lati rọpo maaluu wọn ti wọn ti padanu sẹyin. “Ẹ jẹ ka sọ ododo ọrọ fun ara wa, awọn darandaran wọnyi o nibikan i lọ, wọn ti gẹgun ija, wọn si ti mura ogun, wọn mọ awọn ọmoogun wa daadaa, didoju ija kọ wọn ko le seso rere kan, o maa ba nnkan jẹ si i ni. Ọrọ to gbẹgẹ gidi lọrọ to n ṣẹlẹ yii, pẹlẹtu, ọgbọn ẹwẹ, leeyan le fi yanju ẹ. Ootọ ibẹ ni teeyan ba ti gba ki aladuugbo ẹ mu oun lọtaa, oluwaẹ ti wa ninu ewu niyẹn. “Ẹ ranti pe nigba wahala ENDSARS, igbesẹ ologun tubọ fọ gbogbo nnkan loju pọ ni. Didoju ija kọ awọn agbebọn wọnyi maa tubọ polukurumuṣu ọrọ ni, o si le bi ogun ẹsin ati ẹya silẹ. Ko sibi ti wọn ti n lo ọgbọn ijagun lati ṣẹgun awọn eeṣin-o-kọku yii, o si yẹ ki ọrọ awọn Taliban to gbajọba ni Afghanistan laipẹ yii kọ wa lọgbọn.


“Ẹ ranti pe nigba wahala ENDSARS, igbesẹ ologun tubọ fọ gbogbo nnkan loju pọ ni. Didoju ija kọ awọn agbebọn wọnyi maa tubọ polukurumuṣu ọrọ ni, o si le bi ogun ẹsin ati ẹya silẹ. Ko sibi ti wọn ti n lo ọgbọn ijagun lati ṣẹgun awọn eeṣin-o-kọku yii, o si yẹ ki ọrọ awọn Taliban to gbajọba ni Afghanistan laipẹ yii kọ wa lọgbọn. Emi wi temi o.” Bayii ni Gumi pari ọrọ rẹ.


Emi wi temi o.” Bayii ni Gumi pari ọrọ rẹ.


Awọn agbebọn ji iyawo at’ọmọ aṣofin ilẹ wa kan gbe

Faith Adebọla Awọn afẹmiṣofo ti wọn jiiyan gbe lagbegbe Oke-Ọya ti sọko ibanujẹ sidile ọkan lara awọn aṣofin ipinlẹ naa, Ọnarebu Ibrahim Aminu Kurami, niṣe ni wọn palẹ iyawo ati meji lara awọn ọmọ rẹ mọ lagbegbe Bakori, nipinlẹ Katsina, ti wọn si ji wọn gbe lọjọ Abamẹta, Satide. Ba a ṣe gbọ, ori lo ko Ọnarebu Kurami funra ẹ yọ, wọn ni gẹlẹ tiṣẹlẹ naa waye tawọn agbebọn naa ti kuro tan lo dari de lati ode to lọ. Ọnarebu Kurami lo n ṣoju ẹkun idibo Bakori nile igbimọ aṣofin ipinlẹ Katsina. Ẹnikan to ba awọn oniroyin sọrọ lori iṣẹlẹ naa sọ pe ọkada ati ọkọ ayọkẹlẹ lawọn agbebọn naa gbe wa, o si jọ pe wọn diidi waa ṣọṣẹ naa ni, nitori taara ti wọn de, ilẹ aṣofin naa ni wọn fori le, ko si pẹ ti wọn ji awọn eeyan rẹ ọhun gbe. “Ba a ṣe pari irun kiki to gbẹyin lalẹ (Irun Ishaa’i) niṣe la bẹrẹ si si gburoo ibọn laarin ilu, ka too mọ ohun to n ṣẹlẹ, awọn agbebọn naa ti pin ara wọn bii ẹni pagbo ijo nla, awọn kan si i lọọ duro sawọn ibi pataki laarin ilu naa, boya nitori kawọn araalu ma le di wọn lọwọ tabi gbeja ko wọn ni. Niṣe ni wọn lọọ taara sile Aṣofin Kurami, ti wọn si ji iyawo ẹ ati ọmọ meji gbe, inu mọto ti wọn gbe wa ni wọn fi gbe wọn lọ.” Lasiko iṣẹlẹ aburu ọhun, wọn ṣe ẹni kan leṣe, Ọgbẹni AbdulKadir Ubaidu, diẹ lo ku ki wọn pa a, nigba tọkunrin naa ko si wọn lọwọ lojiji, ti ko si tete mọ’ru ẹni ti wọn jẹ.


Ẹnikan to ba awọn oniroyin sọrọ lori iṣẹlẹ naa sọ pe ọkada ati ọkọ ayọkẹlẹ lawọn agbebọn naa gbe wa, o si jọ pe wọn diidi waa ṣọṣẹ naa ni, nitori taara ti wọn de, ilẹ aṣofin naa ni wọn fori le, ko si pẹ ti wọn ji awọn eeyan rẹ ọhun gbe. “Ba a ṣe pari irun kiki to gbẹyin lalẹ (Irun Ishaa’i) niṣe la bẹrẹ si si gburoo ibọn laarin ilu, ka too mọ ohun to n ṣẹlẹ, awọn agbebọn naa ti pin ara wọn bii ẹni pagbo ijo nla, awọn kan si i lọọ duro sawọn ibi pataki laarin ilu naa, boya nitori kawọn araalu ma le di wọn lọwọ tabi gbeja ko wọn ni. Niṣe ni wọn lọọ taara sile Aṣofin Kurami, ti wọn si ji iyawo ẹ ati ọmọ meji gbe, inu mọto ti wọn gbe wa ni wọn fi gbe wọn lọ.” Lasiko iṣẹlẹ aburu ọhun, wọn ṣe ẹni kan leṣe, Ọgbẹni AbdulKadir Ubaidu, diẹ lo ku ki wọn pa a, nigba tọkunrin naa ko si wọn lọwọ lojiji, ti ko si tete mọ’ru ẹni ti wọn jẹ. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Katsina ti fidi iṣẹlẹ yii mulẹ, wọn lawọn ti bẹrẹ igbesẹ to yẹ lori ẹ lati doola ẹmi awọn ti wọn ji gbe.


Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Katsina ti fidi iṣẹlẹ yii mulẹ, wọn lawọn ti bẹrẹ igbesẹ to yẹ lori ẹ lati doola ẹmi awọn ti wọn ji gbe.


Ọlọpaa ti mu Jide, wọn ni ko waa ṣalaye bi Habeeb ti wọn jọ sun ṣe dawati ni Bariga

Faith Adebọla, Eko Ẹjọ to wa lọrun ọmọkunrin kan, Jide, ki i ṣe kekere rara, ẹjọ nla ni, teṣan ọlọpaa lo si wa ba a ṣe n sọ yii, wọn ni ko ṣalaye bi eeyan meji ti wọn wọle lọọ sun ṣe ku ẹni kan nigba tilẹ mọ, latari bi ọrẹ ẹ, Habeeb Abdulsalam, ṣe dawati loru mọju. Agbegbe Bariga, ninu ile kan to wa l’Opopona Odulesi, niṣẹlẹ yii ti waye, ọrẹ ni Jide ati Habeeb to n ṣiṣẹ kọlekọle, to si tun n kawe lọwọ ni Poli Eko (LASPOTECH), ba a ṣe gbọ. Awọn mejeeji ti n ba ọrẹ wọn bọ tipẹ, wọn si jọ n gbe inu yara kan naa nile ti wọn haaya ọhun ni. Wọn ni alẹ ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹtalelogun, oṣu kẹjọ, lawọn mejeeji jọọ wọle lọọ sun ninu yara wọn bi wọn ti maa n ṣe, ṣugbọn nigba tilẹ mọ, Jide nikan ni wọn ri to jade sita, Habeeb ti dawati kilẹ too mọ, wọn o ri oku ẹ, wọn o ri aaye ẹ pẹlu. Ṣe wọn ni ‘ọmọ ẹni ku san ju ọmọ ẹni sọnu lọ’, latigba naa ni wọn ti ko si wiwa Habeeb lawari, ṣugbọn ko ti i sẹni to gbọ ‘mo ko o’ birikila ọhun titi di ba a ṣe n sọ yii. Ẹgbọn Habeeb, Shitu Abdusalam, sọ fun Ajọ Akoroyinjo ilẹ wa (NAN) pe inu iporuuru ọkan ati idaamu ni gbogbo mọlẹbi wa latigba tiṣẹlẹ yii ti ṣẹlẹ, awọn si ti lọọ fọrọ ọhun to awọn agbofinro leti ni teṣan ọlọpaa Ilajẹ, ni Bariga.


Wọn ni alẹ ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹtalelogun, oṣu kẹjọ, lawọn mejeeji jọọ wọle lọọ sun ninu yara wọn bi wọn ti maa n ṣe, ṣugbọn nigba tilẹ mọ, Jide nikan ni wọn ri to jade sita, Habeeb ti dawati kilẹ too mọ, wọn o ri oku ẹ, wọn o ri aaye ẹ pẹlu. Ṣe wọn ni ‘ọmọ ẹni ku san ju ọmọ ẹni sọnu lọ’, latigba naa ni wọn ti ko si wiwa Habeeb lawari, ṣugbọn ko ti i sẹni to gbọ ‘mo ko o’ birikila ọhun titi di ba a ṣe n sọ yii. Ẹgbọn Habeeb, Shitu Abdusalam, sọ fun Ajọ Akoroyinjo ilẹ wa (NAN) pe inu iporuuru ọkan ati idaamu ni gbogbo mọlẹbi wa latigba tiṣẹlẹ yii ti ṣẹlẹ, awọn si ti lọọ fọrọ ọhun to awọn agbofinro leti ni teṣan ọlọpaa Ilajẹ, ni Bariga. Awọn ọlọpaa ranṣẹ si Jide, ṣugbọn ko tete yọju, igba tọwọ to o lọjọ Ẹti to kọja yii lawọn ọlọpaa sọ ọ sahaamọ. Shittu ni lakọọkọ tọmọkunrin naa sọnu, nọmba foonu rẹ n lọ, ṣugbọn ko sẹni to gbe e, titi ti nọmba naa ko fi lọ mọ, ko si sẹni to le sọ boya foonu naa ti ku ni, tabi ohun aburu kan ti ṣẹlẹ sẹni to ni in. O lawọn o ti i gba ipe boya awọn ajinigbe ni wọn ji i gbe, ẹnikẹni o si ti i beere owo itusilẹ lọwọ awọn.


Awọn ọlọpaa ranṣẹ si Jide, ṣugbọn ko tete yọju, igba tọwọ to o lọjọ Ẹti to kọja yii lawọn ọlọpaa sọ ọ sahaamọ. Shittu ni lakọọkọ tọmọkunrin naa sọnu, nọmba foonu rẹ n lọ, ṣugbọn ko sẹni to gbe e, titi ti nọmba naa ko fi lọ mọ, ko si sẹni to le sọ boya foonu naa ti ku ni, tabi ohun aburu kan ti ṣẹlẹ sẹni to ni in. O lawọn o ti i gba ipe boya awọn ajinigbe ni wọn ji i gbe, ẹnikẹni o si ti i beere owo itusilẹ lọwọ awọn.


Dẹrẹba gbe ọja miliọnu mẹrin lọ nipinlẹ Ogun, ipinlẹ Eko lọwọ ti ba a pẹlu awọn to ta a fun

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Dẹrẹba ni Oluwaṣeyi Oyetunde nileeṣẹ kan ti wọn n pe ni Hayat Kimya, ni Agbara, ipinlẹ Ogun. Ṣugbọn o huwa ole lọjọ kẹrinlelogun, oṣu kẹjọ, ọdun 2021 yii, nigba to gbe ọja miliọnu mẹrin ati ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgberin naira ( 4.7m) lọ siluu Eko, ti ko si kowo wale fun ileeṣẹ to ran an lọ. Nigba to di ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu kẹjọ, ti ileeṣẹ ko gburoo dẹrẹba yii, ti wọn ko si ri i ko gbowo wale tabi da mọto pada, ni wọn fi to ọlọpaa leti l’Agbara, awọn iyẹn si bẹrẹ si i wa. Nigba tawọn ọtẹlẹmuyẹ to n wa a yoo ri i, Eko ti ileeṣẹ ẹ ni ko gbe ọja lọ naa ni wọn ti mu un. Bi wọn ṣe mu un lo jẹwọ fun wọn pe oun ti ta ọja ti ileeṣẹ gbe foun lowo pọọku, oun si ti ko owo naa sapo oun. Ninu alaye to ṣe siwaju ni Oluwaṣeyi ti sọ pe ẹnikan to n jẹ Ṣẹgun Oluwaṣeun ati Chijioke Ogbu, ni wọn ra ọja naa lọwọ oun lowo ti ko to nnkan.


Nigba tawọn ọtẹlẹmuyẹ to n wa a yoo ri i, Eko ti ileeṣẹ ẹ ni ko gbe ọja lọ naa ni wọn ti mu un. Bi wọn ṣe mu un lo jẹwọ fun wọn pe oun ti ta ọja ti ileeṣẹ gbe foun lowo pọọku, oun si ti ko owo naa sapo oun. Ninu alaye to ṣe siwaju ni Oluwaṣeyi ti sọ pe ẹnikan to n jẹ Ṣẹgun Oluwaṣeun ati Chijioke Ogbu, ni wọn ra ọja naa lọwọ oun lowo ti ko to nnkan. Kia lawọn ọlọpaa ti lọọ mu awọn meji yii naa, wọn si ri diẹ gba pada lọwọ wọn ninu ẹru ole ti wọn ra ọhun. Wọn ti ni wọn yoo gbe awọn mẹtẹẹta lọ si kootu laipẹ, nibi ti wọn yoo ti jẹjọ agbepolaja ati ẹni to gba a silẹ lọwọ rẹ.


Kia lawọn ọlọpaa ti lọọ mu awọn meji yii naa, wọn si ri diẹ gba pada lọwọ wọn ninu ẹru ole ti wọn ra ọhun. Wọn ti ni wọn yoo gbe awọn mẹtẹẹta lọ si kootu laipẹ, nibi ti wọn yoo ti jẹjọ agbepolaja ati ẹni to gba a silẹ lọwọ rẹ.


Awọn agbebọn ti tun ji Ẹmia ilẹ Hausa gbe wọ’gbo o

Faith Adebọla Lati nnkan bii aago mẹsan-aabọ alẹ ọjọ Abamẹta, Satide yii lawọn janduku agbebọn ti yi ibusun ati itẹ Dokita Mahmud Ahmed Aliyu, Ẹmia ilu Wawa Gbere, ni agbegbe Borgu, nipinlẹ Niger pada, dipo ori itẹ, inu igbo lọba naa wa bayii, akata awọn agbebọn ti wọn ji i gbe lo wa di ba a ṣe n sọ yii. Ba a ṣe gbọ, niṣe lawọn agbebọn ti iye wọn pọ ya bo tinu tode aafin ọba ilẹ Hausa yii lalẹ ọjọ tiṣẹlẹ yii waye, niṣe ni ibẹrubojo da bo awọn eeyan nigba ti wọn n gburoo ibọn ni kọṣẹkọṣẹ, tawọn agbebọn naa si n wọnu gbogbo yara o wa laafin Ẹmia ọhun. Wọn ni kabiyesi ọhun ti wa ninu iyẹwu pẹlu awọn iyawo ati ọmọ rẹ, taara tawọn agbebọn naa si wọ iyẹwu naa, niṣoju awọn mọlẹbi rẹ ọhun ni wọn fi gan ọba naa lapa, wọn si mu un lọ sori ọkan lara awọn ọkada ti wọn gbe wa, o di inu igbo. Wọn ni wọn o yinbọn pa ẹnikẹni, bẹẹ ni wọn o lu Aliyu tabi ṣe e leṣe. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Niger, DSP Wasiu Abiọdun ti fidi iṣẹlẹ yii mulẹ. O sọ fun Ajọ akoroyinjọ ilẹ wa (NAN) pe loootọ niṣẹlẹ naa waye ati pe titi di ba a ṣe n sọ yii, awọn o ti i gbọ ipe latọdọ awọn agbebọn ti wọn sọ Ẹmia ilu dero inu igbo yii, bẹẹ lawọn o ti i mọ pato ibi ti wọn wa, ṣugbọn eto ti n lọ, iṣẹ iwadii naa ko si duro, lati doola ẹmi Ẹmia Wawa kuro lọwọ awọn afẹmiṣofo ajinigbe yii.


Wọn ni wọn o yinbọn pa ẹnikẹni, bẹẹ ni wọn o lu Aliyu tabi ṣe e leṣe. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Niger, DSP Wasiu Abiọdun ti fidi iṣẹlẹ yii mulẹ. O sọ fun Ajọ akoroyinjọ ilẹ wa (NAN) pe loootọ niṣẹlẹ naa waye ati pe titi di ba a ṣe n sọ yii, awọn o ti i gbọ ipe latọdọ awọn agbebọn ti wọn sọ Ẹmia ilu dero inu igbo yii, bẹẹ lawọn o ti i mọ pato ibi ti wọn wa, ṣugbọn eto ti n lọ, iṣẹ iwadii naa ko si duro, lati doola ẹmi Ẹmia Wawa kuro lọwọ awọn afẹmiṣofo ajinigbe yii. “Gbogbo awọn ti wọn ṣiṣẹ yii la n gbe igbesẹ lati mu, ki wọn si jiya labẹ ofin, a si fẹẹ fọgbọn ṣe e ki wọn ma lọọ wu kabiyesi lewu,” gẹgẹ bi Abiọdun ṣe wi.


“Gbogbo awọn ti wọn ṣiṣẹ yii la n gbe igbesẹ lati mu, ki wọn si jiya labẹ ofin, a si fẹẹ fọgbọn ṣe e ki wọn ma lọọ wu kabiyesi lewu,” gẹgẹ bi Abiọdun ṣe wi.


Awọn ṣọja ti gbajọba lorileede Guinea

Faith Adebọla, Eko Nnkan o ti i rọgbọ lorileede Olominira Guinea lasiko yii, paapaa ni ilu Conakry, ti i ṣe olu-ilu orileede naa, pẹlu ba a ṣe gbọ pe awọn ṣọja tinu n bi kan ti mu Aarẹ orileede naa, Alpha Conde, ẹni ọdun mẹtalelọgọrin (83), wọn ti fi i sahaamọ, awọn ọmoogun rẹpẹtẹ si ti wa nile agbara wọn. Ninu fotọ kan ti wọn ju sori atẹ ayelujara, ileeṣẹ oniroyin agbaye nni, Reuters, ṣafihan Aarẹ Conde, to jokoo yakata sori aga kan, o fọwọ lẹran, o n wo orere aye, awọn ọmoogun ọlọtẹ si yi i ka tibọntibọn, wọn ni ibẹ ni wọn ṣi mu un pamọ si. Lati afẹmọju ọjọ Aiku, Sannde yii, ni iro ibọn ti n dun lakọlakọ ni olu-ilu naa, tawọn ṣọja si ya bo ọfiisi Aarẹ ati gbogbo ọna to kọja niluu ọhun. Wọn ni pẹlu ibẹrubojo lawọn eeyan to fẹẹ jade fi sa pada sile wọn, ti kaluku si tilẹkun mọri, bẹẹ ni iro ibọn ko dawọ duro, bo tilẹ jẹ pe ko sẹni to le sọ pato ohun to ṣẹlẹ, tori awọn ṣọja naa ko ti i ṣe ikede kan lori redio tabi tẹlifiṣan lati jẹ kawọn eeyan mọ bo ṣe n lọ. Reuter ni awọn ọmoogun ọlọtẹ to fẹẹ gbajọba ni wọn wa nidii iṣẹlẹ naa, o si jọ pe wọn ti fẹẹ rọwọ mu, Ọgagun ọmọ-bibi ilẹ Faranse kan, Mamady Doumbouya, ni wọn lo ṣaaju awọn ọmoogun ọhun. Reuter ni ọkan lara awọn ṣọja naa ti sọ pe awọn ti tilẹkun irinajo ọkọ ofurufu ati tori omi, gbogbo ẹnubode to wọ orileede naa lawọn si ti tipa bayii na.


Awọn ṣọja ti gbajọba lorileede Guinea

Wọn ni pẹlu ibẹrubojo lawọn eeyan to fẹẹ jade fi sa pada sile wọn, ti kaluku si tilẹkun mọri, bẹẹ ni iro ibọn ko dawọ duro, bo tilẹ jẹ pe ko sẹni to le sọ pato ohun to ṣẹlẹ, tori awọn ṣọja naa ko ti i ṣe ikede kan lori redio tabi tẹlifiṣan lati jẹ kawọn eeyan mọ bo ṣe n lọ. Reuter ni awọn ọmoogun ọlọtẹ to fẹẹ gbajọba ni wọn wa nidii iṣẹlẹ naa, o si jọ pe wọn ti fẹẹ rọwọ mu, Ọgagun ọmọ-bibi ilẹ Faranse kan, Mamady Doumbouya, ni wọn lo ṣaaju awọn ọmoogun ọhun. Reuter ni ọkan lara awọn ṣọja naa ti sọ pe awọn ti tilẹkun irinajo ọkọ ofurufu ati tori omi, gbogbo ẹnubode to wọ orileede naa lawọn si ti tipa bayii na. Fidio kan ti wọn tun ju sori ẹrọ ayelujara ṣafihan Aarẹ ti wọn mu naa, tẹnikan n bi i leere boya wọn ṣe e leṣe tabi bẹẹ kọ, ṣugbọn Conde ko fesi kan, niṣe lo kan n wo bii gbure ọlọbọrọ. Inu oṣu kẹta, ọdun to kọja yii, ni Baba arugbo naa bẹrẹ si i lo saa kẹta ijọba rẹ, lẹyin to ti dọgbọn pa kadara iwe ofin orileede naa da, lati le faaye gba lilo saa mẹta nipo Aarẹ, yatọ si meji to ti wa lakọọlẹ orileede ọhun fun igba pipẹ. Latigba ti wọn si ti kede rẹ poun lo wọle ibo fun saa kẹta ni ẹkọ ko ti ṣoju mimu ni Guinea, ara o rọ okun ara o rọ adiẹ ni.


Awọn ṣọja ti gbajọba lorileede Guinea

Fidio kan ti wọn tun ju sori ẹrọ ayelujara ṣafihan Aarẹ ti wọn mu naa, tẹnikan n bi i leere boya wọn ṣe e leṣe tabi bẹẹ kọ, ṣugbọn Conde ko fesi kan, niṣe lo kan n wo bii gbure ọlọbọrọ. Inu oṣu kẹta, ọdun to kọja yii, ni Baba arugbo naa bẹrẹ si i lo saa kẹta ijọba rẹ, lẹyin to ti dọgbọn pa kadara iwe ofin orileede naa da, lati le faaye gba lilo saa mẹta nipo Aarẹ, yatọ si meji to ti wa lakọọlẹ orileede ọhun fun igba pipẹ. Latigba ti wọn si ti kede rẹ poun lo wọle ibo fun saa kẹta ni ẹkọ ko ti ṣoju mimu ni Guinea, ara o rọ okun ara o rọ adiẹ ni.


Ẹwọn oṣu mẹfa ni awakọ to ba n gba ipe lasiko to n wa mọto yoo fi jura-Kazeem

Faith Adebọla Ibaa jẹ nipa lilo foonu ni o, abi lilo awọn eroja ibanisọrọ bii okun ti wọn n ki seti, tawọn eleebo n pe ni ****handsfree, bo si jẹ nipasẹ eyi ti wọn n pe ni bluetooth naa ni, ijọba ni eyi yoowu ko jẹ, awakọ to ba n gba ipe loju popo lasiko to n wakọ maa fi ẹwọn oṣu mẹfa jura bii awada ni. Ọgbẹni Bisi Kazeem ti i ṣe ọga agba lẹka idanilẹkọọ ti Ajọ ẹṣọ oju popo, FRSC (Federal Road Safety Commission) lo yan-na-na ọrọ yii ninu ifọrọwanilẹnuwo kan tiweeroyin Punch ṣe fun un, lọjọ Abamẹta, Satide. Kazeem ni ajọ Road Safety, bi wọn ṣe saaba maa n pe wọn, ko ni i gba oju bọrọ fẹnikẹni lori ofin yii, atawọn ofin mi-in to yẹ kawọn onimọto pa mọ nirona, paapaa lasiko ti a ti wọnu oṣu ba-ba-ba yii, ti ọdun si ti n lọ sopin. O ni lọpọ igba lawọn ti fi pampẹ ofin gbe awọn onimọto latari pe wọn n gba ipe nigba ti wọn n wakọ lọwọ, ṣugbọn awawi ti ọpọ wọn maa n sọ ni pe bluetooth ati earpods lawọn n lo, awọn kan n fẹnu sọrọ feti gbọrọ lasan ni, ko di awọn lọwọ wiwakọ daadaa. “Ṣugbọn awawi lasan ni, ohun ti ofin sọ ninu iwe ofin irinna (National Road Traffic Regulations) tijọba apapọ ṣe lọdun 2012, labẹ isọri kẹrindinlaaadọsan-an (166) abala kin-in-ni, pe ohunkohun ko gbọdọ pin ọkan awakọ niya, o si lodi lati gba ipe, dahun ipe tabi fesi si ipe lasiko teeyan n wa ọkọ lọwọ. Ohun to bojumu ni keeyan da ọkọ wiwa duro, ko paaki, ko gba ipe to fẹẹ gba, ko si tun maa ba irinajo rẹ lọ.


O ni lọpọ igba lawọn ti fi pampẹ ofin gbe awọn onimọto latari pe wọn n gba ipe nigba ti wọn n wakọ lọwọ, ṣugbọn awawi ti ọpọ wọn maa n sọ ni pe bluetooth ati earpods lawọn n lo, awọn kan n fẹnu sọrọ feti gbọrọ lasan ni, ko di awọn lọwọ wiwakọ daadaa. “Ṣugbọn awawi lasan ni, ohun ti ofin sọ ninu iwe ofin irinna (National Road Traffic Regulations) tijọba apapọ ṣe lọdun 2012, labẹ isọri kẹrindinlaaadọsan-an (166) abala kin-in-ni, pe ohunkohun ko gbọdọ pin ọkan awakọ niya, o si lodi lati gba ipe, dahun ipe tabi fesi si ipe lasiko teeyan n wa ọkọ lọwọ. Ohun to bojumu ni keeyan da ọkọ wiwa duro, ko paaki, ko gba ipe to fẹẹ gba, ko si tun maa ba irinajo rẹ lọ. ‘‘Yatọ si gbigba ipe, a maa n rọ awọn awakọ lati ma ṣe maa paarọ kasẹẹti, CD tabi ki wọn lawọn n yi ẹrọ redio inu mọto wọn lati teṣan redio kan si omi-in, tori ọpọ ijamba ojupopo lo ti ṣẹlẹ latari iwa aibofinmu bẹẹ. ‘‘Lati asiko yii lọ, Ajọ Road Safety yoo ri i daju pe awọn awakọ pa awọn ofin wọnyi mọ, tabi ki awọn to ba tasẹ agẹrẹ fimu kata ofin bo ṣe yẹ.”


‘‘Yatọ si gbigba ipe, a maa n rọ awọn awakọ lati ma ṣe maa paarọ kasẹẹti, CD tabi ki wọn lawọn n yi ẹrọ redio inu mọto wọn lati teṣan redio kan si omi-in, tori ọpọ ijamba ojupopo lo ti ṣẹlẹ latari iwa aibofinmu bẹẹ. ‘‘Lati asiko yii lọ, Ajọ Road Safety yoo ri i daju pe awọn awakọ pa awọn ofin wọnyi mọ, tabi ki awọn to ba tasẹ agẹrẹ fimu kata ofin bo ṣe yẹ.”


Wọn lawọn ọmọ ẹgbẹ okunkun lo pa Darẹ atawọn meji mi-in l’Abẹokuta

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Lati alẹ ọjọ Ẹti, Furaidee, ọjọ keji, oṣu kẹsan-an yii, ti awọn kan ti yinbọn pa gende-kunrin kan, Dare, ni Abiọla Way, l’Abẹokuta, lawọn eeyan ti n sọ oriṣiiriṣii nipa iku ojiji naa. Bawọn kan ṣe n sọ pe awọn ọmọ ẹgbẹ okunkun lo yinbọn pa a lawọn mi-in n sọ pe awọn adigunjale ni. Dare nikan kọ nibọn ba gẹgẹ ba a ṣe gbọ, bakan naa ni ibọn ba Mudaṣiru Azeez, bo tilẹ jẹ pe oun ko ku lẹsẹkẹsẹ bii ti Dare, sibẹ, ọsibitu loun naa balẹ si, o si n gba itọju lọwọ lasiko ti a n kọ iroyin yii ni. Ohun ti awọn tiṣẹlẹ naa ṣoju wọn sọ ni pe awọn kan ti wọn wa lori ọkada ni wọn ṣadeede bẹrẹ si i yinbọn soke ni nnkan bii aago mẹsan-an alẹ fẹẹ lọọ lu. Wọn ni bi wọn ṣe n yinbọn ọhun soke ni wọn n sare buruku lagbegbe Lẹmẹ, titi to fi de Abiola Way. Wọn ni nibi ti wọn ti n yinbọn ọhun lo ti ba Dare to jẹ oṣiṣẹ ileeṣẹ aṣogbo (Nigerian Forestry Service), ẹsẹkẹsẹ lo si dagbere faye.


Ohun ti awọn tiṣẹlẹ naa ṣoju wọn sọ ni pe awọn kan ti wọn wa lori ọkada ni wọn ṣadeede bẹrẹ si i yinbọn soke ni nnkan bii aago mẹsan-an alẹ fẹẹ lọọ lu. Wọn ni bi wọn ṣe n yinbọn ọhun soke ni wọn n sare buruku lagbegbe Lẹmẹ, titi to fi de Abiola Way. Wọn ni nibi ti wọn ti n yinbọn ọhun lo ti ba Dare to jẹ oṣiṣẹ ileeṣẹ aṣogbo (Nigerian Forestry Service), ẹsẹkẹsẹ lo si dagbere faye. Asiko yii kan naa ni wọn ni ibọn ba Mudaṣiru Azeez, toun fi dero ileewosan ni tiẹ. Ko sẹni to ri awọn agbebọn ọhun mu, wọn sa lọ raurau ni. Yatọ si iku Dare yii, bakan naa ni wọn tun ni awọn kan tun da adugbo ru ni Nawair-ur-deen, l’Abẹokuta kan naa, wọn si pa ẹni kan laaarọ ọjọ Jimọ naa.


Asiko yii kan naa ni wọn ni ibọn ba Mudaṣiru Azeez, toun fi dero ileewosan ni tiẹ. Ko sẹni to ri awọn agbebọn ọhun mu, wọn sa lọ raurau ni. Yatọ si iku Dare yii, bakan naa ni wọn tun ni awọn kan tun da adugbo ru ni Nawair-ur-deen, l’Abẹokuta kan naa, wọn si pa ẹni kan laaarọ ọjọ Jimọ naa. Lati fidi awọn iṣẹlẹ yii mulẹ, ati lati mọ bo ṣe jẹ gan-an, ALAROYE kan si Alukoro ọlọpaa nipinlẹ Ogun, DSP Abimbọla Oyeyẹmi, ṣugbọn ko da esi atẹjiṣẹ ta a fi ranṣẹ si i pada, bo tilẹ jẹ pe o ka a.


Lati fidi awọn iṣẹlẹ yii mulẹ, ati lati mọ bo ṣe jẹ gan-an, ALAROYE kan si Alukoro ọlọpaa nipinlẹ Ogun, DSP Abimbọla Oyeyẹmi, ṣugbọn ko da esi atẹjiṣẹ ta a fi ranṣẹ si i pada, bo tilẹ jẹ pe o ka a.


Ẹṣọ Amọtẹkun fi panpẹ ofin gbe awọn Fulani darandaran mẹta pẹlu ogoji maaluu

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Awọn Fulani darandaran mẹta pẹlu maaluu wọn bii ogoji ni wọn n gbatẹgun lọwọ ninu ahamọ ẹsọ Amọtẹkun ẹka ti ipinlẹ Ondo lori ọkan-o-ọkan ẹsun ti wọn fi kan wọn. Awọn darandaran ọhun lọwọ tẹ lẹyin ti wọn ti fi ẹran wọn ba ire oko awọn agbẹ kan jẹ lagbegbe Owode, nijọba ibilẹ Guusu Akurẹ, l’ọjọ Ẹti, Furaidee, ọsẹ to kọja. Nigba to n fidi iṣẹlẹ naa mulẹ fawọn oniroyin, oludari ẹsọ Amọtẹkun nipinlẹ Ondo, Oloye Adetunji Adelẹyẹ, ni bii igba mẹta ọtọọtọ lawọn ti ṣe akanṣe idanilẹkọọ fawọn Fulani agbegbe ọhun lori ọna ti wọn le fi ṣe okoowo ẹran ọṣin wọn lai fi tiwọn pa ẹlomiiran lara, tabi ki wọn fi ba iṣẹ oniṣẹ jẹ. O ni kayeefi lo jẹ fawọn nigba ti awọn gba ipe pajawiri lati ọdọ awọn agbẹ pe awọn darandaran ọhun tun ti bẹrẹ iwa baṣejẹ wọn. O ni idi ree ti awọn fi gbera loju-ẹsẹ, ti awọn si mu ọna ibẹ pọn ti awọn si ri mẹta ninu awọn afurasi ọdaran naa mu pẹlu ọgọọrọ maaluu ti wọn da wọnu oko oloko. Adelẹyẹ ni ẹsọ Amọtẹkun ṣẹṣẹ bẹrẹ eto kan ti wọn pe ni ‘Ṣiṣe afihan ipa’.


O ni kayeefi lo jẹ fawọn nigba ti awọn gba ipe pajawiri lati ọdọ awọn agbẹ pe awọn darandaran ọhun tun ti bẹrẹ iwa baṣejẹ wọn. O ni idi ree ti awọn fi gbera loju-ẹsẹ, ti awọn si mu ọna ibẹ pọn ti awọn si ri mẹta ninu awọn afurasi ọdaran naa mu pẹlu ọgọọrọ maaluu ti wọn da wọnu oko oloko. Adelẹyẹ ni ẹsọ Amọtẹkun ṣẹṣẹ bẹrẹ eto kan ti wọn pe ni ‘Ṣiṣe afihan ipa’. Eto yii lo ni awọn ṣe agbekalẹ rẹ lati gbogun ti ọpọlọpọ iwa ọdaran to saaba maa n waye lawọn oṣu ba, ba, ba to n pari ọdun. O gba awọn araalu nimọran lati fọkan ara wọn balẹ, ki wọn si maa ba iṣẹ oojọ wọn lọ nitori pe igbesẹ ti wọn ṣe ifilọlẹ naa ko wa fun didẹruba wọn.


Eto yii lo ni awọn ṣe agbekalẹ rẹ lati gbogun ti ọpọlọpọ iwa ọdaran to saaba maa n waye lawọn oṣu ba, ba, ba to n pari ọdun. O gba awọn araalu nimọran lati fọkan ara wọn balẹ, ki wọn si maa ba iṣẹ oojọ wọn lọ nitori pe igbesẹ ti wọn ṣe ifilọlẹ naa ko wa fun didẹruba wọn.


Jamiu to gun oloṣo to ba lo pọ pa l’Abẹkuta ni: Ẹ ba mi bẹ ijọba ki wọn ma pa mi, mi o fẹẹ ku

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Ṣe ẹ ranti Jamiu Malọmọ? ọmọ ọdun mejidinlogun tawọn ọlọpaa ipinlẹ Ogun mu laipẹ yii pe o gun aṣẹwo ti wọn jọ ba ara wọn sun l’Abẹokuta pa? Ọmọkunrin naa ti sọrọ, o loun ko deede gun oloṣo naa torukọ ẹ n jẹ Asisa Akande pa, oun lo foun loogun oloro mu kawọn too ṣere rara, ohun ti ko si jẹ koun mọ ohun toun n ṣe niyẹn toun fi gun un pa. Ninu alaye ti ọmọ to ṣẹṣẹ ti ẹwọn de loṣu diẹ sẹyin naa ṣe fun ẹka iroyin ayelujara Platform times lo ti sọ pe oogun tijọba ti fofin de, iyẹn Tramadol, ni Asisa foun lati lo, koun le ko ibasun fun un daadaa yatọ si ṣereṣere. Jamiu ni oun ko ṣẹṣẹ maa gbe ọmọbinrin yii jade tawọn yoo lọọ ba ara wọn ṣe aṣepọ, o ni yoo ti to igba mẹta tawọn ti n ṣe kinni fun ara wọn. O fi kun un pe ile awọn obi oun tawọn jọ n gbe loun gbe e lọ lalẹ ọjọ naa, l’Oke-Arẹgba, l’Abẹokuta, awọn si fi adehun si ẹgbẹrun mẹwaa naira, oun si gba lati fun un lowo naa lẹyin tawọn ba ṣere tan. “ Nigba ta a ṣere tan lalẹ ọjọ yẹn, mo ko ẹgbẹrun mẹjọ fun un dipo mẹwaa ta a jọ sọ, o loun ko ni i gba a ti ko ba pe, mo waa ni ko jẹ ka lọ sita, pe ma a fun un lẹgbẹrun meji to ku.


Jamiu ni oun ko ṣẹṣẹ maa gbe ọmọbinrin yii jade tawọn yoo lọọ ba ara wọn ṣe aṣepọ, o ni yoo ti to igba mẹta tawọn ti n ṣe kinni fun ara wọn. O fi kun un pe ile awọn obi oun tawọn jọ n gbe loun gbe e lọ lalẹ ọjọ naa, l’Oke-Arẹgba, l’Abẹokuta, awọn si fi adehun si ẹgbẹrun mẹwaa naira, oun si gba lati fun un lowo naa lẹyin tawọn ba ṣere tan. “ Nigba ta a ṣere tan lalẹ ọjọ yẹn, mo ko ẹgbẹrun mẹjọ fun un dipo mẹwaa ta a jọ sọ, o loun ko ni i gba a ti ko ba pe, mo waa ni ko jẹ ka lọ sita, pe ma a fun un lẹgbẹrun meji to ku. Nigba ta a deta, mo mu foonu mi fun un, mo ni ko jẹ ki n lọọ mu ẹgbẹrun meji naa wa, ni mo ba wọle lọ. “Nigba ti mo denu ile, mo mu ọbẹ kan jade, bi mo ṣe de ọdọ ẹ pada ni mo fi ọbẹ yẹn gun un lọrun, bo ṣe ṣubu lulẹ ni mo ko ẹgbẹrun mẹjọ ti mo ti fun un tẹlẹ, mo wọle pada ni temi. “Ki i ṣe pe mo fẹẹ pa a, ẹẹkan pere naa ni mo fi ọbẹ yẹn gun un lọrun, mi o mọ pe o maa ku.


Nigba ta a deta, mo mu foonu mi fun un, mo ni ko jẹ ki n lọọ mu ẹgbẹrun meji naa wa, ni mo ba wọle lọ. “Nigba ti mo denu ile, mo mu ọbẹ kan jade, bi mo ṣe de ọdọ ẹ pada ni mo fi ọbẹ yẹn gun un lọrun, bo ṣe ṣubu lulẹ ni mo ko ẹgbẹrun mẹjọ ti mo ti fun un tẹlẹ, mo wọle pada ni temi. “Ki i ṣe pe mo fẹẹ pa a, ẹẹkan pere naa ni mo fi ọbẹ yẹn gun un lọrun, mi o mọ pe o maa ku. Oun lo fun mi ni Tramadol pe ki n lo o ka too bara wa sun, o ni o maa jẹ ki n le ṣe daadaa ju oju lasan lọ. Oogun yẹn lo ti mi, nitori ẹ ni mi o ṣe mọ nnkan ti mo n ṣe, mi o mọgba ti mo gun Asisa lọbẹ. Nitori ẹ gan-an ni mi o ṣe sa lọ nigba ti mo gun un tan, mo jokoo sinu yara mi ni, mo n gbọ bawọn eeyan ṣe n sọrọ, ara mi o balẹ, ṣugbọn mi o sa lọ.


Oun lo fun mi ni Tramadol pe ki n lo o ka too bara wa sun, o ni o maa jẹ ki n le ṣe daadaa ju oju lasan lọ. Oogun yẹn lo ti mi, nitori ẹ ni mi o ṣe mọ nnkan ti mo n ṣe, mi o mọgba ti mo gun Asisa lọbẹ. Nitori ẹ gan-an ni mi o ṣe sa lọ nigba ti mo gun un tan, mo jokoo sinu yara mi ni, mo n gbọ bawọn eeyan ṣe n sọrọ, ara mi o balẹ, ṣugbọn mi o sa lọ. “Ẹ ba mi bẹ ijọba ki wọn ma pa mi, mi o fẹẹ ku. Ti wọn ba le dariji mi, mi o ni i ṣe bẹẹ mọ” Bẹẹ ni Jamiu, ọmọ ọdun mejidinlogun to ni ọdun kẹta ree toun ti n gbe awọn oloṣo kiri sọ. Tẹ o ba gbagbe, ọjọ kejidinlogun, oṣu keje, lawọn olugbe Ilupeju, Oke-Arẹgba, l’Abẹokuta, deede ba oku ọmọbinrin kan lori apata kan laduugbo naa, apa ẹjẹ wa lọrun rẹ nibi ti wọn ti gun un lọbẹ, bẹẹ si ni ọbẹ ti wọn fi gun un pa naa wa lẹgbẹẹ rẹ nibẹ.


“Ẹ ba mi bẹ ijọba ki wọn ma pa mi, mi o fẹẹ ku. Ti wọn ba le dariji mi, mi o ni i ṣe bẹẹ mọ” Bẹẹ ni Jamiu, ọmọ ọdun mejidinlogun to ni ọdun kẹta ree toun ti n gbe awọn oloṣo kiri sọ. Tẹ o ba gbagbe, ọjọ kejidinlogun, oṣu keje, lawọn olugbe Ilupeju, Oke-Arẹgba, l’Abẹokuta, deede ba oku ọmọbinrin kan lori apata kan laduugbo naa, apa ẹjẹ wa lọrun rẹ nibi ti wọn ti gun un lọbẹ, bẹẹ si ni ọbẹ ti wọn fi gun un pa naa wa lẹgbẹẹ rẹ nibẹ. Nigba ti alaga agbegbe naa, Adisa Lawal, lọọ fi to awọn ọlọpaa leti ni iwadii bẹrẹ, tọwọ fi ba Jamiu Malọmọ to jẹwọ pe oun loun pa ọmọbinrin naa, ati pe Asisa Akande lo n jẹ, oloṣo tawọn jọ ba ara wọn sun ni.


Nigba ti alaga agbegbe naa, Adisa Lawal, lọọ fi to awọn ọlọpaa leti ni iwadii bẹrẹ, tọwọ fi ba Jamiu Malọmọ to jẹwọ pe oun loun pa ọmọbinrin naa, ati pe Asisa Akande lo n jẹ, oloṣo tawọn jọ ba ara wọn sun ni.


Abdullahi balẹ sile-ẹjọ, iyawo oniyawo lo ge lori ọmu jẹ to gbe e mi n’Ikẹja

Faith Adebọla, Eko Ti wọn ba n daṣa pe ara ija leyin wa, ọrọ naa ki i ṣe irọ, tori eyin ni Tasuru Abdullahi, ẹni ọdun mẹẹẹdọgbọn yii, fi da batani si obinrin ti wọn jọ n ja lara, ṣugbọn ki i ṣe ara lasan, ori ọmu Nkechi Anosike ni Abdullahi ge jẹ, o tun gbe kinni to ja si i lẹnu naa mi, lo ba balẹ sile-ẹjọ. Ọjọ Ẹti, Furaidee, ni iṣẹlẹ agbọrẹrin-in yii waye nile-ẹjọ Majisreeti to n gbọ ẹsun iwa ọdaran abẹle, eyi to fikalẹ siluu Ikẹja, nipinlẹ Eko. Awọn ọlọpaa ni wọn wọ ọkunrin naa lọ si kootu, ẹsun iwa ọdaran ni wọn fi kan an, wọn tun lo jẹbi ifipa bani lo pọ, tori ẹya ara ibalopọ ẹni ẹlẹni lo ṣakọlu si. Agbefọba, Inpẹkitọ Kenrich Nomayo, ṣalaye niwaju adajọ pe iwadii tawọn ṣe fihan pe ija wẹrẹ kan lo bẹ silẹ laarin wọn lọjọ kejilelogun, oṣu kẹjọ, ta a wa yii, l’Opopona Muphi, lagbegbe Ọrẹgun si Ikẹja, laarin Abdullahi, aja-feyin-ja, ati Abilekọ Nkechi. Ko si pẹ tija naa fi di nla, lawọn mejeeji ba n wọdimu. O ni nibi ti wọn ti n se kitakita, ti wọn n lu ara wọn, nigba ti Abdullahi ko mọ eyi ti yoo ṣe mọ, niṣe lo ja bọtinni ẹwu tobinrin naa wọ, lo ba deyin de ori ọmu rẹ, o si ge e jẹ titi ti awọ naa fi ja si i lẹnu, o tun gbe e mi.


Agbefọba, Inpẹkitọ Kenrich Nomayo, ṣalaye niwaju adajọ pe iwadii tawọn ṣe fihan pe ija wẹrẹ kan lo bẹ silẹ laarin wọn lọjọ kejilelogun, oṣu kẹjọ, ta a wa yii, l’Opopona Muphi, lagbegbe Ọrẹgun si Ikẹja, laarin Abdullahi, aja-feyin-ja, ati Abilekọ Nkechi. Ko si pẹ tija naa fi di nla, lawọn mejeeji ba n wọdimu. O ni nibi ti wọn ti n se kitakita, ti wọn n lu ara wọn, nigba ti Abdullahi ko mọ eyi ti yoo ṣe mọ, niṣe lo ja bọtinni ẹwu tobinrin naa wọ, lo ba deyin de ori ọmu rẹ, o si ge e jẹ titi ti awọ naa fi ja si i lẹnu, o tun gbe e mi. Agbefọba ni pẹlu ẹjẹ ṣoroṣoro ni wọn gbe obinrin naa wa si teṣan ọlọpaa Area ‘F’, n’Ikẹja, lati fẹjọ sun, awọn bọisi adugbo ko si jẹ ki Abdullahi lọ, wọn wọ oun naa de teṣan, lawọn ọlọpaa ba ju u si gbaga, wọn si gbe Nkechi lọ sọsibitu fun itọju. O ni iwa ti afurasi ọdaran naa hu ta ko isọri ojilerugba ati marun-un, ọtalerugba ati mẹta ninu iwe ofin iwa ọdaran tọdun 2015 ti wọn n lo nipinlẹ Eko. Ṣugbọn afurasi ọdaran ni oun ko jẹbi pẹlu alaye.


Agbefọba ni pẹlu ẹjẹ ṣoroṣoro ni wọn gbe obinrin naa wa si teṣan ọlọpaa Area ‘F’, n’Ikẹja, lati fẹjọ sun, awọn bọisi adugbo ko si jẹ ki Abdullahi lọ, wọn wọ oun naa de teṣan, lawọn ọlọpaa ba ju u si gbaga, wọn si gbe Nkechi lọ sọsibitu fun itọju. O ni iwa ti afurasi ọdaran naa hu ta ko isọri ojilerugba ati marun-un, ọtalerugba ati mẹta ninu iwe ofin iwa ọdaran tọdun 2015 ti wọn n lo nipinlẹ Eko. Ṣugbọn afurasi ọdaran ni oun ko jẹbi pẹlu alaye. Adajọ Elizabeth Adeọla ni ko sọ alaye rẹ di ọjọ mi-in, ṣugbọn o yọnda beeli fun un pẹlu ẹgbẹrun lọna ọọdunrun naira, oniduuro meji ti ọkọọkan wọn ni iye owo kan naa ninu akaunti wọn, ti wọn niṣẹ gidi lọwọ, ti wọn niwee-ẹri sisan owo-ori wọn funjọba fun ọdun meji sẹyin, ti wọn si ni dukia to jọju lagbegbe kootu naa. Aijẹ bẹẹ, Adajọ ni ki wọn da afurasi ọdaran ọhun pada si ahaamọ ẹwọn titi di ọjọ kẹẹẹdogun, oṣu kẹsan-an, ti igbẹjọ yoo maa tẹsiwaju.


Adajọ Elizabeth Adeọla ni ko sọ alaye rẹ di ọjọ mi-in, ṣugbọn o yọnda beeli fun un pẹlu ẹgbẹrun lọna ọọdunrun naira, oniduuro meji ti ọkọọkan wọn ni iye owo kan naa ninu akaunti wọn, ti wọn niṣẹ gidi lọwọ, ti wọn niwee-ẹri sisan owo-ori wọn funjọba fun ọdun meji sẹyin, ti wọn si ni dukia to jọju lagbegbe kootu naa. Aijẹ bẹẹ, Adajọ ni ki wọn da afurasi ọdaran ọhun pada si ahaamọ ẹwọn titi di ọjọ kẹẹẹdogun, oṣu kẹsan-an, ti igbẹjọ yoo maa tẹsiwaju.


A ko ni i gba oṣiṣẹ ti ko ba gba abẹrẹ Korona laarin ọsẹ meji laaye lẹnu iṣẹ l’Ondo-Afọlabi

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Ijọba ipinlẹ Ondo ti fun awọn oṣiṣẹ rẹ ni gbedeke ọsẹ meji pere lati fi gba abẹrẹ ajẹṣara ajakalẹ arun Korona to n lọ lọwọ. Aṣẹ yii waye ninu atẹjade kan ti Ọgbẹni Afọlabi to jẹ akọwe agba lọfiisi olori awọn oṣiṣẹ ipinlẹ Ondo fi sita lọjọ Ẹti, Furaidee, ọsẹ to kọja. O ni igbesẹ ọhun waye latari bi arun Korona ṣe n fi ojoojumọ tan kalẹ si i kaakiri orilẹ-ede yii. Eyikeyii ninu awọn oṣiṣẹ ti ko ba ti ni kaadi to ṣafihan pe oun ti gba abẹrẹ ajẹṣara naa lo ni wọn ko ni i fun laaye lati maa wọ ile tabi ọfiisi ijọba ni kete ti gbedeke ọsẹ meji naa ba ti pari. Bakan naa lo tun rọ awọn araalu lati ri i daju pe wọn n pa gbogbo ofin ati ilana to de itankalẹ arun naa mọ ki akitiyan ijọba le seso rere. Kọmisanna feto iroyin nipinlẹ Ondo, Donald Ọjọgo, ti kọkọ sọ fawọn eeyan ninu ipade awọn oniroyin kan to pe l’Ọjọruu, Wẹsidee, pe gbigba abẹrẹ ajẹṣara Korona ti pọn dandan fun gbogbo olugbe ipinlẹ Ondo.


Eyikeyii ninu awọn oṣiṣẹ ti ko ba ti ni kaadi to ṣafihan pe oun ti gba abẹrẹ ajẹṣara naa lo ni wọn ko ni i fun laaye lati maa wọ ile tabi ọfiisi ijọba ni kete ti gbedeke ọsẹ meji naa ba ti pari. Bakan naa lo tun rọ awọn araalu lati ri i daju pe wọn n pa gbogbo ofin ati ilana to de itankalẹ arun naa mọ ki akitiyan ijọba le seso rere. Kọmisanna feto iroyin nipinlẹ Ondo, Donald Ọjọgo, ti kọkọ sọ fawọn eeyan ninu ipade awọn oniroyin kan to pe l’Ọjọruu, Wẹsidee, pe gbigba abẹrẹ ajẹṣara Korona ti pọn dandan fun gbogbo olugbe ipinlẹ Ondo. Ẹni to ba ti kuna lati gba abẹrẹ ọhun, ko si mu kaadi rẹ lọwọ, lo ni ko ni i lanfaani ati maa wọle lọọ ba wọn jọsin mọ lawọn ṣọọsi ati mọṣalaasi gbogbo to wa nipinlẹ naa.


Ẹni to ba ti kuna lati gba abẹrẹ ọhun, ko si mu kaadi rẹ lọwọ, lo ni ko ni i lanfaani ati maa wọle lọọ ba wọn jọsin mọ lawọn ṣọọsi ati mọṣalaasi gbogbo to wa nipinlẹ naa.


Adajọ ti ran fẹmi lẹwọn, agbero to lọọ ji foonu awọn erọ ọkọ l’Ado-Ekiti

Taofeek Surdiq, Ado-Ekiti Ẹwọn ọdun meji aabọ gbako ni ile-ẹjọ Majisreeti ipinlẹ Ekiti ju ọkunrin agbero kan, Fẹmi Ayelegun, si bayii, nitori pe o ji foonu meji to jẹ ti awọn ero to waa wọ mọto, to si tun lu ọkan lara awọn ero naa bii ko ku. Agbegbe Oke-Iyinmi, niluu Ado-Ekiti, ni Fẹmi ti n ṣiṣẹ agbero, gẹgẹ bi Agbefọba Oriyọmi Akinwale ṣe wi. O ṣalaye pe olujẹjọ ṣẹ ẹṣẹ yii ni deede aago mẹrin irọlẹ ọjọ keje, oṣu kẹjọ, to kọja yii. Akinwale sọ pe olujẹjọ ji foonu kan ti iye owo rẹ jẹ ẹgbẹrun mẹrindinlogoji naira (37,000) eyi ti i ṣe ti Pelemọ Oluwaṣẹsan. O ni lẹyin to gba foonu naa tan, o tun lu ẹni to ni foonu bii ẹni lu bara ni. O fi kun un pe lọjọ yii kan naa ni Fẹmi tun ji foonu mi-in ti iye owo rẹ jẹ ẹgbẹrun marun-un naira, eyi ti i ṣe ti Ọgbẹni Ibrahim Muhammed.


Akinwale sọ pe olujẹjọ ji foonu kan ti iye owo rẹ jẹ ẹgbẹrun mẹrindinlogoji naira (37,000) eyi ti i ṣe ti Pelemọ Oluwaṣẹsan. O ni lẹyin to gba foonu naa tan, o tun lu ẹni to ni foonu bii ẹni lu bara ni. O fi kun un pe lọjọ yii kan naa ni Fẹmi tun ji foonu mi-in ti iye owo rẹ jẹ ẹgbẹrun marun-un naira, eyi ti i ṣe ti Ọgbẹni Ibrahim Muhammed. Agbefọba sọ pe iwa ti Fẹmi Ayelegun hu yii lodi siwee ofin ipinlẹ Ekiti, ijiya si wa fun un. Ninu awọn iwe to ko wa si kootu lati gbe ọrọ rẹ lẹsẹ ni iwe ti olujẹjọ kọ ni teṣan ọlọpaa wa, nibi ti Fẹmi ti jẹwọ pe loootọ loun huwa ti wọn mu oun fun, agbefọba si fi gbogbo ẹ han kootu. Olujẹjọ paapaa loun gba pe oun jẹbi ẹsun tile-ẹjọ fi kan oun naa, o ni kijọba ṣiju aanu wo oun, oun ko ni i ṣe bẹẹ mọ.


Agbefọba sọ pe iwa ti Fẹmi Ayelegun hu yii lodi siwee ofin ipinlẹ Ekiti, ijiya si wa fun un. Ninu awọn iwe to ko wa si kootu lati gbe ọrọ rẹ lẹsẹ ni iwe ti olujẹjọ kọ ni teṣan ọlọpaa wa, nibi ti Fẹmi ti jẹwọ pe loootọ loun huwa ti wọn mu oun fun, agbefọba si fi gbogbo ẹ han kootu. Olujẹjọ paapaa loun gba pe oun jẹbi ẹsun tile-ẹjọ fi kan oun naa, o ni kijọba ṣiju aanu wo oun, oun ko ni i ṣe bẹẹ mọ. Adajọ Moses Faola lo gbọ ẹjọ naa, o si paṣẹ pe ki Fẹmi lọọ ṣẹwọn ọdun meji fun ti foonu akọkọ to ji, tabi ko san ẹgbẹrun mẹwaa naira owo itanran. Fun foonu ẹlẹgbẹrun marun-un naira to ji, Adajọ paṣẹ pe ki Fẹmi lọọ ṣẹwọn oṣu mẹfa, tabi ko sanwo itanran ti i ṣe ẹgbẹrun mẹta naira. Ṣugbọn ọkunrin agbero yii ko ri owo kankan san ninu mejeeji, idi si niyẹn ti wọn fi gbe e lọ sọgba ẹwọn, nibi ti yoo ti faṣọ penpe roko ọba.


Adajọ Moses Faola lo gbọ ẹjọ naa, o si paṣẹ pe ki Fẹmi lọọ ṣẹwọn ọdun meji fun ti foonu akọkọ to ji, tabi ko san ẹgbẹrun mẹwaa naira owo itanran. Fun foonu ẹlẹgbẹrun marun-un naira to ji, Adajọ paṣẹ pe ki Fẹmi lọọ ṣẹwọn oṣu mẹfa, tabi ko sanwo itanran ti i ṣe ẹgbẹrun mẹta naira. Ṣugbọn ọkunrin agbero yii ko ri owo kankan san ninu mejeeji, idi si niyẹn ti wọn fi gbe e lọ sọgba ẹwọn, nibi ti yoo ti faṣọ penpe roko ọba.


Ṣoworẹ kẹdun iku aburo rẹ, Ọlajide, tawọn afurasi ajinigbe yinbọn pa

Faith Adebọla Inu ọfọ ni gbajugbaja ajafẹtọọ ọmọniyan ati oniroyin ẹrọ ayelujara Sahara Reporters, Ọmọyele Ṣoworẹ, wa lasiko yii, latari bawọn agbebọn kan ti wọn fura pe Fulani darandaran ni wọn ṣe rẹbuu ọkọ ti aburo rẹ, Ọlajide Ṣoworẹ, wa lowurọ ọjọ Abamẹta, Satide yii, ti wọn si yinbọn pa a bii ẹran. Ninu alaye ti Ọmọyẹle Ṣoworẹ funra ẹ ṣe lori iṣẹlẹ buruku ọhun, o kọ ọ sori atẹ ayelujara rẹ pe: “Ha, wọn ti pa aburo mi to tẹle mi gan-an o, Felix Ọlajide Ṣoworẹ, oni yii lawọn afurasi darandaran ti wọn n jiiyan gbe yinbọn fun un nitosi ilu Ọkada, nipinlẹ Edo, nigba to n dari rele lati Fasiti Igbinedion nibi to ti n kawe nipa imọ apoogun (famasi). Ẹda n da ẹda ẹgbẹ ẹ loro, ẹda n gbẹmi lẹnu ẹda ẹgbẹ ẹ gidi. Sun bii akọni o, “Dokita Mamiye!” Soworẹ tun ṣalaye pe ọga ọlọpaa teṣan Ọkada lo tufọ iṣẹlẹ naa fun mọlẹbi awọn nigba ti ikọ wọn sare lọ sibi iṣẹlẹ ọhun. O ni wọn ko ba awọn amookunṣika ẹda naa nibẹ mọ, wọn ti sa lọ. Ṣaaju asiko yii lawọn ọdọ atawọn obinrin to wa niluu Ọkada ati agbegbe rẹ ti n pe akiyesi ijọba si ọṣẹ tawọn agbebọn, ajinigbe atawọn janduku darandaran n ṣe lagbegbe ọhun, wọn si ṣewọde lori iṣoro ọhun ninu oṣu keji, ọdun yii, lati ke sijọba ko ran wọn lọwọ.


Sun bii akọni o, “Dokita Mamiye!” Soworẹ tun ṣalaye pe ọga ọlọpaa teṣan Ọkada lo tufọ iṣẹlẹ naa fun mọlẹbi awọn nigba ti ikọ wọn sare lọ sibi iṣẹlẹ ọhun. O ni wọn ko ba awọn amookunṣika ẹda naa nibẹ mọ, wọn ti sa lọ. Ṣaaju asiko yii lawọn ọdọ atawọn obinrin to wa niluu Ọkada ati agbegbe rẹ ti n pe akiyesi ijọba si ọṣẹ tawọn agbebọn, ajinigbe atawọn janduku darandaran n ṣe lagbegbe ọhun, wọn si ṣewọde lori iṣoro ọhun ninu oṣu keji, ọdun yii, lati ke sijọba ko ran wọn lọwọ. Ọmọyele Ṣoworẹ tun daro oloogbe naa, o sọ pe: “Iwọ, oorun to ni ipilẹ, to n mu ki inu gbogbo eeyan maa dun. Iṣẹlẹ yii maa tubọ jẹ ki idajọ wọn ya kankan ni.”


Ọmọyele Ṣoworẹ tun daro oloogbe naa, o sọ pe: “Iwọ, oorun to ni ipilẹ, to n mu ki inu gbogbo eeyan maa dun. Iṣẹlẹ yii maa tubọ jẹ ki idajọ wọn ya kankan ni.”


Bejide n ba ọmọ bibi inu ẹ lo pọ, lo ba loun yoo mu un lọ si Malaysia ti ko ba ṣọ fẹnikan

Taofeek Surdiq, Ado-Ekiti Titi digba ti igbẹjọ yoo tun waye lori ẹsun ifipa ba ọmọ bibi inu rẹ lo pọ ti kootu fi kan an, ọkunrin kan, Emmanuel Bejide, yoo ni lati wa lọgba ẹwọn l’Ekiti na, gẹgẹ bi Adajọ Mojisọla Salau ṣe paṣẹ. Ọsẹ to kọja yii ni wọn foju Bejide ba kootu kan l’Ado-Ekiti, agbefọba Sọdiq Adeniyi si ṣalaye pe ko ti i pẹ rara ti olujẹjọ yii de lati orilẹ-ede Malaysia. O ni ilu naa lo fi n tan ọmọ rẹ obinrin, ọmọ ọdun mẹtadinlogun, pe oun yoo mu un lọ boun ba ti n pada sibẹ, ohun to si fi n ba a lo pọ pẹlu bi ibalopọ naa ko ṣe tẹ ọmọ naa lọrun to niyẹn. Agbefọba ṣalaye pe kilaasi to gbẹyin ni ọmọ Bejide wa nileewe girama kan Ikẹrẹ-Ekiti. O ni ọmọ naa sọ pe oṣu keji rẹ ti baba oun ti Malaysia de, nigba to si ti de lo ti n mu oun lọ sawọn otẹẹli kaakiri Ado-Ekiti ati Akurẹ, to n ba oun sun nibẹ pẹlu ileri pe awọn yoo jọ pada si Malaysia ni. Eyi to ṣe lọjọ kẹẹẹdogun, oṣu kẹjọ to pari yii, ni aṣiri fi tu gẹgẹ bi agbefọba ṣe wi, to fi di pe ọwọ ọlọpaa tẹ ẹ, to si pada dele-ẹjọ.


Agbefọba ṣalaye pe kilaasi to gbẹyin ni ọmọ Bejide wa nileewe girama kan Ikẹrẹ-Ekiti. O ni ọmọ naa sọ pe oṣu keji rẹ ti baba oun ti Malaysia de, nigba to si ti de lo ti n mu oun lọ sawọn otẹẹli kaakiri Ado-Ekiti ati Akurẹ, to n ba oun sun nibẹ pẹlu ileri pe awọn yoo jọ pada si Malaysia ni. Eyi to ṣe lọjọ kẹẹẹdogun, oṣu kẹjọ to pari yii, ni aṣiri fi tu gẹgẹ bi agbefọba ṣe wi, to fi di pe ọwọ ọlọpaa tẹ ẹ, to si pada dele-ẹjọ. Nigba to n gbe idajọ rẹ kalẹ, Adajọ Mojisọla Salau paṣẹ pe ki wọn lọọ fi Emmanuel Bejide pamọ sọgba ẹwọn titi di ọjọ kẹrindinlọgbọn oṣu kẹsan-an yii ti igbẹjọ yoo maa tẹsiwaju.


Nigba to n gbe idajọ rẹ kalẹ, Adajọ Mojisọla Salau paṣẹ pe ki wọn lọọ fi Emmanuel Bejide pamọ sọgba ẹwọn titi di ọjọ kẹrindinlọgbọn oṣu kẹsan-an yii ti igbẹjọ yoo maa tẹsiwaju.


Wọn tun fi meji ninu awọn ọmọọṣẹ Sunday Igboho silẹ, ni lọọya ba loun yoo ba DSS ṣẹjọ

Faith Adebọla Awọn ẹṣọ ọtẹlẹmuyẹ ijọba apapọ, DSS, ti tun fi meji ninu awọn ọmọọṣẹ Sunday Igboho mẹrin ti wọn ṣẹku sahaamọ wọn silẹ. Orukọ awọn meji ọhun ni Tajudeen Irinloye ati Uthman Opẹyẹmi Adelabu. Ọsan ọjọ Ẹti, Furaidee, lawọn mejeeji dẹni ominira lẹyin ti lọọya to ṣoju fun wọn nile-ẹjọ, Amofin Pẹlumi Ọlajẹngbesi, tun pada sọfiisi awọn DSS ọhun lati gba awọn mẹrin ti wọn ṣẹku, silẹ. Pẹlu bi wọn ṣe tun fi awọn meji silẹ yii, aropọ awọn ọmọọṣẹ Sunday Igboho ti wọn tu silẹ lahaamọ di mẹwaa, awọn meji to ṣẹku ni Amudat Habibat Babatunde ati Jamiu Noah Oyetunji. Ṣaaju ni wọn ti tu awọn mẹjọ silẹ lọjọ Aje, Mọnde, ọgbọnjọ, oṣu kẹjọ, to kọja, latari bile-ẹjọ ṣe paṣẹ pe ki wọn gba beeli awọn afurasi ọdaran ti wọn fẹsun kan naa. Ṣugbọn Ọlajengbesi ti leri pe awọn yoo pe ileeṣẹ ọtẹlẹmuyẹ lẹjọ ti wọn ba kọ lati fi awọn meji to ṣẹku silẹ.


Pẹlu bi wọn ṣe tun fi awọn meji silẹ yii, aropọ awọn ọmọọṣẹ Sunday Igboho ti wọn tu silẹ lahaamọ di mẹwaa, awọn meji to ṣẹku ni Amudat Habibat Babatunde ati Jamiu Noah Oyetunji. Ṣaaju ni wọn ti tu awọn mẹjọ silẹ lọjọ Aje, Mọnde, ọgbọnjọ, oṣu kẹjọ, to kọja, latari bile-ẹjọ ṣe paṣẹ pe ki wọn gba beeli awọn afurasi ọdaran ti wọn fẹsun kan naa. Ṣugbọn Ọlajengbesi ti leri pe awọn yoo pe ileeṣẹ ọtẹlẹmuyẹ lẹjọ ti wọn ba kọ lati fi awọn meji to ṣẹku silẹ. O lawọn ti pari gbogbo eto to yẹ lori awọn afurasi mejila naa, ko si sidii gunmọ kan ti awọn DSS fi taku lati tu wọn silẹ ju wọn fẹẹ lo ọwọ agbara lori wọn lọ. “Bawọn DSS ṣe n ṣe aṣayan to wu wọn lori aṣẹ ile-ẹjọ, ti wọn pa idaji mọ kọyin si idaji yii ko bojumu, titasẹ agẹrẹ si ile-ẹjọ lo jẹ, ko si yẹ ki iru aṣa yii waye labẹ ijọba awa-ara-wa, niṣe lo tumọ si pe ajọ DSS ko kunju oṣuwọn Labẹ ofin, DSS ko lagbara lati sọ pe eyi to ba wu awọn ninu aṣẹ ile-ẹjọ lawọn maa pamọ, tawọn si maa kọyin si eyi ti ko ba rọgbọ fun wọn. Bọrọ ṣe ri yii, a fẹ ki gbogbo aye mọ pe to ba fi maa di ọjọ Aje, Mọnde, to n bọ yii, ti wọn o ba ti i fi awọn meji to ku silẹ, a maa pe ileeṣẹ DSS lẹjọ si kootun ni.


O lawọn ti pari gbogbo eto to yẹ lori awọn afurasi mejila naa, ko si sidii gunmọ kan ti awọn DSS fi taku lati tu wọn silẹ ju wọn fẹẹ lo ọwọ agbara lori wọn lọ. “Bawọn DSS ṣe n ṣe aṣayan to wu wọn lori aṣẹ ile-ẹjọ, ti wọn pa idaji mọ kọyin si idaji yii ko bojumu, titasẹ agẹrẹ si ile-ẹjọ lo jẹ, ko si yẹ ki iru aṣa yii waye labẹ ijọba awa-ara-wa, niṣe lo tumọ si pe ajọ DSS ko kunju oṣuwọn Labẹ ofin, DSS ko lagbara lati sọ pe eyi to ba wu awọn ninu aṣẹ ile-ẹjọ lawọn maa pamọ, tawọn si maa kọyin si eyi ti ko ba rọgbọ fun wọn. Bọrọ ṣe ri yii, a fẹ ki gbogbo aye mọ pe to ba fi maa di ọjọ Aje, Mọnde, to n bọ yii, ti wọn o ba ti i fi awọn meji to ku silẹ, a maa pe ileeṣẹ DSS lẹjọ si kootun ni. Agbofinro lo yẹ kawọn ẹṣọ DSS jẹ, iwa titẹ ofin loju, fifari apa kan da ọkan si ti wọn n hu yii lewu fun DSS.” Bẹẹ l’Ọlajẹngbesi fesi.


Agbofinro lo yẹ kawọn ẹṣọ DSS jẹ, iwa titẹ ofin loju, fifari apa kan da ọkan si ti wọn n hu yii lewu fun DSS.” Bẹẹ l’Ọlajẹngbesi fesi.


NSCDC gba epo tanka kan lọwọ awọn to n fọ ọpa epo ni Kwara

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Ọjọ Ẹti, Furaidee, ni ajọ ẹsọ alaabo ṣifu difẹnsi, ẹka ti ipinlẹ Kwara, ri ọkọ ajagbe agbepo kan gba lọwọ awọn to n ji epo bẹtiro ni abule Afọn, Laduba, nijọba ibilẹ Asa, nipinlẹ Kwara, ti awọn to ji epo ọhun si sa lọ. Ninu atẹjade kan ti Agbẹnusọ ajọ ẹsọ alaabo ọhun nipinlẹ Kwara, Babawale Zaid Afolabi, fi sita ni ọjọ Ẹti, Furaidee, lo ti sọ pe awọn to n lọọ bẹ ọpa epo naa fere ge e nigba ti wọn kẹẹfin ẹsọ alaabo naa ni oru ọjọ Furaidee, lakooko ti wọn n ṣiṣẹ ibi wọn lọwọ. Niṣe ni ọkọ tanka agbepo to gbe epo lita ẹgbẹrun lọna mẹtalelọgbọn (33,000 litres), yii ṣubu lulẹ lasiko ti wọn n gbinyanju lati sa lọ. Ọga agba ajọ ọhun nipinlẹ Kwara, Ọgbẹni Makinde, ti waa ṣeleri pe ọwọ ajọ naa yoo tẹ awọn ọdaran yii laipẹ, ti wọn yoo si foju kata ofin, ti ajọ NSCDC yoo si ri i daju pe wọn daabo bo gbogbo dukia ijọba nipinlẹ Kwara ati gbogbo agbegbe rẹ.


Iyawo fẹẹ kọ ọkọ ẹ, nitori to kọ lati gba abẹrẹ Korona

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Lọjọ kejilelogun, oṣu kẹsan-an yii, ni tọkọ-taya Graham ati Chanelle Spices, ni Cape Town, lorilẹ-ede South Afrika, yoo tọwọ bọwe iwe ipinya, ti wọn ko ni i fẹ ara wọn mọ, afi bi ọkọ ba gba abẹrẹ to n dena Korona ko too di ọjọ naa. Ai jẹ bẹẹ, iyawo ti loun yoo kọ ọ silẹ ni. Ọdun 2003 lawọn tọkọ-taya yii ṣegbeyawo, wọn jọ n gbe lai si wahala, bo tilẹ jẹ pe wọn ko ti i bimọ funra wọn. Afi lọdun 2020 ti Korona de, to mu Graham, to si ku diẹ kọkunrin naa ku patapata. Iyawo rẹ to fẹẹ kọ ọ silẹ yii sọ fẹka iroyin News24 pe, “Graham ko Korona lọdun to kọja, oju mi bayii ni mo ṣe n wo o to n ku lọ. Bi ko ṣe ku paapaa jọ mi loju, iyanu gbaa ni, nitori o ni aisan ikọ seeemi-seeemi( asthma).


Afi lọdun 2020 ti Korona de, to mu Graham, to si ku diẹ kọkunrin naa ku patapata. Iyawo rẹ to fẹẹ kọ ọ silẹ yii sọ fẹka iroyin News24 pe, “Graham ko Korona lọdun to kọja, oju mi bayii ni mo ṣe n wo o to n ku lọ. Bi ko ṣe ku paapaa jọ mi loju, iyanu gbaa ni, nitori o ni aisan ikọ seeemi-seeemi( asthma). Korona yẹn tun waa mu iha rẹ, ti ko le mi daadaa rara, iyanu gbaa ni bo ṣe bọ ninu ẹ. “Emi o le fi ẹmi mi tafala, mi o dẹ le gbe pẹlu ẹni ti ko ṣetan lati daabo bo ara ẹ atawọn to sun mọ ọn. To ba ti kọ lati gba abẹrẹ Korona yii, mo maa kọ ọ silẹ ni’’ Ṣugbọn Graham sọ pe oun ko fi bẹẹ nigbagbọ ninu abẹrẹ yii.


Korona yẹn tun waa mu iha rẹ, ti ko le mi daadaa rara, iyanu gbaa ni bo ṣe bọ ninu ẹ. “Emi o le fi ẹmi mi tafala, mi o dẹ le gbe pẹlu ẹni ti ko ṣetan lati daabo bo ara ẹ atawọn to sun mọ ọn. To ba ti kọ lati gba abẹrẹ Korona yii, mo maa kọ ọ silẹ ni’’ Ṣugbọn Graham sọ pe oun ko fi bẹẹ nigbagbọ ninu abẹrẹ yii. O loun ko fẹ kẹnikan waa fi oun dan abẹrẹ Korona wo, nitori ko sohun to fi da wa loju pe iwosan pọnbele ni abẹrẹ naa. Ọkunrin naa tẹsiwaju pe oun nigbagbọ ninu sayẹnsi loootọ, ṣugbọn o ni ibi to de, oun ko fẹẹ gba abẹrẹ Koro yii, o si dun oun pe ọrọ abẹrẹ naa lo fẹẹ fopin sigbeyawo ọdun mejidinlogun tawọn ti n ba bọ. O loun atiyawo oun ti jọ sọrọ yii titi, ṣugbọn ibi pẹlẹbẹ naa lọbẹ fi n lelẹ.


O loun ko fẹ kẹnikan waa fi oun dan abẹrẹ Korona wo, nitori ko sohun to fi da wa loju pe iwosan pọnbele ni abẹrẹ naa. Ọkunrin naa tẹsiwaju pe oun nigbagbọ ninu sayẹnsi loootọ, ṣugbọn o ni ibi to de, oun ko fẹẹ gba abẹrẹ Koro yii, o si dun oun pe ọrọ abẹrẹ naa lo fẹẹ fopin sigbeyawo ọdun mejidinlogun tawọn ti n ba bọ. O loun atiyawo oun ti jọ sọrọ yii titi, ṣugbọn ibi pẹlẹbẹ naa lọbẹ fi n lelẹ. To ba si di lọjọ kejilelogun, oṣu kẹsan-an yii, awọn yoo lọ si kootu lati tọwọ bọwe ipinya.


To ba si di lọjọ kejilelogun, oṣu kẹsan-an yii, awọn yoo lọ si kootu lati tọwọ bọwe ipinya.


Oluwoo fẹẹ ṣe ayẹyẹ ‘Ọdun Ọlọrun’ ninu oṣu kọkanla

Florence Babaṣọla Lati fi imọriri han si iṣẹ agbara Ọlọrun, Oluwoo ti ilu Iwo, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi, ti kede ọjọ kẹsan-an, oṣu kọkanla, ọdun yii, gẹgẹ bii ọjọ lati ṣe ayẹyẹ “Ọdun Ọlọrun”. Ninu atẹjade kan ti Akọwe iroyin rẹ, Alli Ibaheem, fi sita lo ti sọ pe iyin si Ọlọrun nikan ni wọn yoo fi ọjọ naa ṣe. O ni ayẹyẹ naa yoo jẹ ipejọpọ gbogbo awọn eeyan lai fi ti ẹsin tabi ẹya ṣe rara, bi ko ṣe lati fi imọriri Ọlọrun han fun aabo, aanu, ipese, itọni ati agbara rẹ lai ka gbogbo laasigbo to n doju kọ aye lọwọlọwọ ṣi. Alli ṣalaye pe bi Musulumi ṣe n ṣayẹyẹ ọdun itunu aawẹ ati Ileya, ti awọn Kristiẹni naa si n ṣe ọdun Keresimesi, naa ni Oluwoo, gẹgẹ bii baba fun gbogbo awọn aṣaaju, ti ko si si ninu ẹgbẹ okunkun, ṣe ṣagbekalẹ eto naa. Gẹgẹ bo ṣe wi, o tọ lati fi imọriri han si Ọlọrun to da eniyan latinu erupẹ, to si fun wọn lagbara lati jọba lori ohun gbogbo to ku to da, to si tun lagbara lati pa ọkan ati ẹmi mọ. O ni ko si nnkan miiran ti wọn yoo ṣe lọjọ naa ju iyin ati ọpẹ si Ọlọrun lọ nitori Oun nikan ni gbogbo ọpẹ tọ si.


Ewu nla n rọ dẹdẹ lori Naijiria pẹlu bi wọn o ṣe fi Sunday Igboho silẹ yii- Ẹgbẹ Oodua Worldwide

Faith Adebọla Ẹgbẹ ajijagbara awọn ọmọ Yoruba to wa lẹyin odi, Oodua Worldwide, ti kede pe niṣe ni atimọle ti wọn fi Oloye Sunday Adeyẹmọ tawọn eeyan mọ si Sunday Igboho, si lorileede Olominira Bẹnẹ mu ki Naijiria wa ninu ewu, gudugbẹ si le ja bi wọn ko ba tete fi ọkunrin naa silẹ. Ninu atẹjade kan ti ẹgbẹ naa fi lede lati orileede Canada, Aarẹ ẹgbẹ ọhun, Adewale Ojo, sọ pe gbogbo ohun to ba gba lawọn maa fun lati ri i pe wọn tete tu Sunday Igboho silẹ lahaamọ. Ojo ni: “Titu Sunday Igboho silẹ lai fakoko ṣofo nikan loun to le rọ awọn eeyan tinu n bi sijọba yii lọkan, tori o ti foju han pe ijọba aṣetinu-ẹni to n fi ẹya kan ṣọga lori ẹya mi-in ni wọn. Bawọn eeyan pataki pataki ṣe da si ọrọ Sunday Igboho lahaamọ to wa, ti ọpọ n lọọ ṣabẹwo si i ni Bẹnẹ lati ṣatilẹyin ati koriya fun un ti fihan gbangba pe wọn nifẹẹ si bọkunrin naa ṣe n ja nitori awọn eeyan rẹ, wọn mọ pe abosi ati ojuṣaaju tijọba n ṣe ninu iṣejọba Naijiria lasiko yii nilo ayipada gidi, tori nnkan o le maa lọ bayii ko rọgbọ.” Ẹgbẹ naa tun bẹnu atẹ lu bijọba ṣe fari apa kan da ọkan si latari bi wọn ṣe fi awọn mẹjọ silẹ ninu awọn ọmọ ẹyin Sunday Igboho tawọn ẹṣọ ọtẹlẹmuyẹ DSS mu sahaamọ silẹ, ti wọn tun da awọn mẹrin to ku pada satimọle. “A n beere pe ki wọn yaa fi Sunday Igboho silẹ lai fa ọrọ gun mọ, ati awọn eeyan ẹ ti wọn da pada sahaamọ, ti wọn ba fẹ ki ewu to n rọ dẹdẹ lori Naijiria yii dawọ duro. Ko i tii ye wa bi awọn to n ni ilu lara ni Naijiria ṣe n rin ti wọn n yan fanda kiri, ṣugbọn ti wọn mu awọn to n ja fun aabo ati ẹtọ wọn satimọle.


Bawọn eeyan pataki pataki ṣe da si ọrọ Sunday Igboho lahaamọ to wa, ti ọpọ n lọọ ṣabẹwo si i ni Bẹnẹ lati ṣatilẹyin ati koriya fun un ti fihan gbangba pe wọn nifẹẹ si bọkunrin naa ṣe n ja nitori awọn eeyan rẹ, wọn mọ pe abosi ati ojuṣaaju tijọba n ṣe ninu iṣejọba Naijiria lasiko yii nilo ayipada gidi, tori nnkan o le maa lọ bayii ko rọgbọ.” Ẹgbẹ naa tun bẹnu atẹ lu bijọba ṣe fari apa kan da ọkan si latari bi wọn ṣe fi awọn mẹjọ silẹ ninu awọn ọmọ ẹyin Sunday Igboho tawọn ẹṣọ ọtẹlẹmuyẹ DSS mu sahaamọ silẹ, ti wọn tun da awọn mẹrin to ku pada satimọle. “A n beere pe ki wọn yaa fi Sunday Igboho silẹ lai fa ọrọ gun mọ, ati awọn eeyan ẹ ti wọn da pada sahaamọ, ti wọn ba fẹ ki ewu to n rọ dẹdẹ lori Naijiria yii dawọ duro. Ko i tii ye wa bi awọn to n ni ilu lara ni Naijiria ṣe n rin ti wọn n yan fanda kiri, ṣugbọn ti wọn mu awọn to n ja fun aabo ati ẹtọ wọn satimọle. Ọna kan ṣoṣo to wa lati jẹ ki alaafia ati ibalẹ ọkan jọba ni Naijiria ni kijọba apapọ gbe igbesẹ to maa mu kawọn eeyan nireti pe igba ọtun tootọ ati ayipada rere ṣi ṣee ṣe, aijẹ bẹẹ, ajalu ati ewu ni wọn n kọwe si.


Ọna kan ṣoṣo to wa lati jẹ ki alaafia ati ibalẹ ọkan jọba ni Naijiria ni kijọba apapọ gbe igbesẹ to maa mu kawọn eeyan nireti pe igba ọtun tootọ ati ayipada rere ṣi ṣee ṣe, aijẹ bẹẹ, ajalu ati ewu ni wọn n kọwe si.


Kayeefi! Idọti ni iya ọlọmọ mẹfa loun n lọọ danu to fi bẹ somi n’Ilọrin

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Ṣe ni iku arabinrin ọlọmọ mẹfa kan, Jimoh Fatimoh, n ṣe awọn mọlẹbi rẹ ni kayeefi, tori pe obinrin naa ṣẹṣẹ gba idọti tan ni, to si lọọ da a nu si aakitan, ṣugbọn ṣe ni obinrin ọhun gbe igba idọti kalẹ si ẹgbẹ kan, oku ẹ ni wọn gbe jade ninu odo kan to ko si ni agbegbe Ajibẹsin Ogidi, Ilọrin, nipinlẹ Kwara. ALAROYE gbọ pe Agboole Okoh, ni Abata Asunkẹrẹ, nile ọkọ arabinrin ọhun, ṣugbọn ti wọn n gbe ni agbegbe Ajibẹsin, nibi ti ọkọ rẹ kọle si. Ọmọ mẹfa ni obinrin naa bi, kọda, lọjọ to ko sodo yii gan-an ni ọkọ afẹsọna akọbi rẹ fẹẹ waa yọju si wọn. Ileekewu aafaa kan ti wọn n pe ni Alufaa Ọlọwọ, ni wọn ni obinrin yii ti n ṣiṣẹ, o maa n ba wọn gba ilẹ ileekewu ọhun ni, ibẹ naa lo ti lọọ ṣiṣẹ lọjọ Aiku, Sannde, ọṣẹ yii, to fi lọọ bẹ sodo. Titi di igba ta a n ko iroyin yii jọ, ko si ẹni to mọ idi ti obinrin naa fi bẹ sodo, wọn si ti sinku rẹ nilana ẹṣin Musulumi.


Ọlọkada fara gbọta lasiko ija awọn aṣọbode ati onifayawọ n’llọrin

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Ṣe ni ọrọ di bo o lọ yago lọna, ti onikaluku si n sa asala fun ẹmi rẹ ni opopo Ogidi si Okoolowo, nijọba ibilẹ Guusu Ilọrin (Ilọrin South), Ilọrin, ipinlẹ Kwara, nigba ti ajọ ẹsọ aṣọbode atawọn onifayawọ irẹsi fija pẹẹta, ni nnkan bii aago mọkanla owurọ ọjọ Ẹti, Furaidee, ọṣẹ yii, ọta ibọn ba ọlọkada kan, to si wa ni ẹsẹ-kan-aye ẹsẹ-kan-ọrun bayii. Ẹni tọrọ naa ṣoju rẹ to ba ALAROYE sọrọ sọ pe ṣe ni gbogbo agbegbe Ogidi si Okoolowo, daru patapata, ti gbogbo awọn olugbe agbegbe naa ati awọn to n kọja lọ n sa asala fun ẹmi wọn lasiko ti ajọ ẹsọ aṣọbode ati awọn onifayawọ irẹsi bẹrẹ si i yinbọn si ara wọn. O tẹsiwaju pe awọn ẹsọ asọbode ọhun gba ọkọ kan ti irẹsi kun inu rẹ bamu-bamu lati ẹnu bode ipinlẹ Kwara, wọn si n wa ọkọ naa wọnu igboro Ilọrin pẹlu irẹsi naa, wọn n gbe e lọ si ọfiisi wọn, ṣugbọn nigba ti wọn de agbegbe Ogidi, lawọn to n sowo irẹsi fayawọ lọ rẹbuu awọn ẹsọ asọbode ọhun, ti wọn si bẹrẹ si i ju oko lu wọn, eyi mu ki awọn ẹsọ naa maa yinbọn soke, ṣugbọn nigba ti oko ba ọkan lara awọn ẹṣọ ọhun loju, ti ọwọ ti dun wọn, ni wọn bẹrẹ si i yinbọn leralera, ni awọn onifayawọ naa ba bẹrẹ si i yinbọn, ni gbogbo agbegbe yii ba daru. O ni awọn ẹsọ aṣọbode pada sa lọ, ti wọn si gbe ọkọ irẹsi naa kalẹ, ti awọn onifayawọ si pada gbe ọkọ wọn lọ pẹlu irẹsi to wa ninu rẹ, ṣugbọn lasiko ti ija n gbona lọwọ ni ọta ibọn ba ọlọkada kan, ti wọn si ti gbe e lọ sileewosan fun itọju to peye.


Iṣẹ Ọlọrun pọ o, were yii bi ibeji lai sẹni to gbebi fun un

Niṣe lawọn eeyan n gbe Ọlọrun ga lati ara obinrin yii, alarun ọpọlọ ni. Ọkunrin kan to maa n ba awọn eeyan re eekanna ni wọn lo fipa ba a sun lọdun to kọja, oyun ọhun lo si fi bi ibeji, ọkunrin meji lanti-lanti ti wọn rẹwa daadaa yii, iyẹn ni ọgbọnjọ, oṣu kẹjọ, ọdun 2021. Orilẹ-ede Ghana ni were yii wa, nibi kan ti wọn n pe ni Obuasi, Ashanti. Ohun to ṣẹlẹ si i lo sọ ọ di ẹni to n rin kiri pẹlu akisa, arẹwa obinrin kan ni wọn pe e ko too yi lori. Afi bi wọn ṣe ni ọkunrin kan to maa n ba awọn eeyan re eekanna wọn, ti wọn yoo sanwo fun un, fipa mu un mọlẹ lọdun to kọja yii. Wọn ni ibalopọ to waye laarin wọn naa lo di oyun, nitori lẹyin rẹ lawọn eeyan ri i pe were naa ti fẹraku, titi to fi di pe inu rẹ bẹrẹ si i tobi gan-an.


Ohun to ṣẹlẹ si i lo sọ ọ di ẹni to n rin kiri pẹlu akisa, arẹwa obinrin kan ni wọn pe e ko too yi lori. Afi bi wọn ṣe ni ọkunrin kan to maa n ba awọn eeyan re eekanna wọn, ti wọn yoo sanwo fun un, fipa mu un mọlẹ lọdun to kọja yii. Wọn ni ibalopọ to waye laarin wọn naa lo di oyun, nitori lẹyin rẹ lawọn eeyan ri i pe were naa ti fẹraku, titi to fi di pe inu rẹ bẹrẹ si i tobi gan-an. Oyun ọhun lo fi bi awọn ọmọ to rẹwa gidi yii, ti wọn mọ lawọ, ti wọn si pupa daadaa bi wọn ṣe ri rubutu. Awọn eeyan to wa nitosi lo ṣugbaa ẹ bo ṣe n rọbi, wọn si ti ara rẹ gboṣuba fun iṣẹ Eledumare. Ireti wa pe were naa pẹlu awọn ọmọ rẹ yoo ri aanu gba, ti aburu ko fi ni i ṣe awọn ẹjẹ ọrun yii, ti iya wọn naa yoo si pada ni ilera pipe.


Oyun ọhun lo fi bi awọn ọmọ to rẹwa gidi yii, ti wọn mọ lawọ, ti wọn si pupa daadaa bi wọn ṣe ri rubutu. Awọn eeyan to wa nitosi lo ṣugbaa ẹ bo ṣe n rọbi, wọn si ti ara rẹ gboṣuba fun iṣẹ Eledumare. Ireti wa pe were naa pẹlu awọn ọmọ rẹ yoo ri aanu gba, ti aburu ko fi ni i ṣe awọn ẹjẹ ọrun yii, ti iya wọn naa yoo si pada ni ilera pipe.


Eyi nidi ti Alaafin ati Olubadan ko ṣe le wọle sibi ayẹyẹ papa-iṣere Lekan Salami-Makinde

Faith Adebọla Gomina ipinlẹ Ọyọ, Ẹnjinnia Ṣeyi Makinde ti fesi lori ọrọ abuku kan to n ja ranyin lasiko yii pe awọn agbofinro wọ ori ade nilẹ, wọn gbegi dina fun Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Adeyẹmi, kẹta ati Olubadan tilẹ Ibadan, Ọba Saliu Adetunji, wọn o jẹ kawọn ọba naa raaye wọle sibi ayẹyẹ ṣiṣi papa-iṣere Lekan Salami (stadium) to waye l’Ọjọruu, Wẹsidee, to kọja yii. Gomina Makinde ni irọ ni o, awọn agbofinro ko tabuku sori ade, niṣe ni wọn gba awọn dẹrẹba wọn lamọran lati lọọ gba geeti keji wọle sibi ayẹyẹ naa latari bi obitibiti ero ṣe ya bo geeti ki-in-ni, ti lilọ bibọ ọkọ si di wahala nla lọjọ naa. Ṣaaju lawọn agbẹnusọ awọn ọba ọhun, Ọgbẹni Bọde Durojaye, agbẹnusọ fun Alaafin, ati Oloye Adeọla Ọlọkọ, agbenusọ fun Olubadan, ti sọ fawọn oniroyin pe niṣe lawọn ẹṣọ alaabo abẹbẹlukege yari mọ awọn dẹrẹba ati ikọ to tẹle awọn ọba alaye naa lọwọ, wọn taku, wọn o jẹ ki wọn wọle, titi tawọn ọba naa fi binu pada sile, ti wọn ko si le debi ayẹyẹ ti wọn tori ẹ jade ọhun. Durojaye sọ fawọn oniroyin lọjọ Tọsidee naa pe awọn onigbonara ẹṣọ alaabo ti wọn fẹẹ jiṣẹ ju ibi toniṣẹ ran wọn lọ lawọn pade lẹnu ọna, nigba ti awọn si parọwa fun wọn, wọn ni awọn le gba kawọn kabiyesi wọle, ṣugbọn awọn o ni i jẹ kawọn ẹṣọ alaabo atawọn ikọ to ba ọba rin wọle, eyi lo mu kawọn ṣẹri pada latẹnu geeti naa. Ọrọ yii lo mu kawọn eeyan bẹrẹ si i bẹnu atẹ lu Gomina Makinde atawọn agbofinro pe iwa abuku gbaa ni wọn hu, awọn ọba ilẹ wa ki i ṣẹni arifin, wọn ni ko yẹ kọrọ naa ri bẹẹ rara. Ṣugbọn ninu alaye ti Akọwe iroyin fun Gomina Ọyọ ṣe ninu atẹjade kan to fi lede lọjọ keji iṣẹlẹ yii lorukọ Ṣeyi Makinde, o ni aigbọra-ẹni-ye lo waye laarin awọn dẹrẹba to gbe awọn ori-ade naa pẹlu awọn agbofinro.


Durojaye sọ fawọn oniroyin lọjọ Tọsidee naa pe awọn onigbonara ẹṣọ alaabo ti wọn fẹẹ jiṣẹ ju ibi toniṣẹ ran wọn lọ lawọn pade lẹnu ọna, nigba ti awọn si parọwa fun wọn, wọn ni awọn le gba kawọn kabiyesi wọle, ṣugbọn awọn o ni i jẹ kawọn ẹṣọ alaabo atawọn ikọ to ba ọba rin wọle, eyi lo mu kawọn ṣẹri pada latẹnu geeti naa. Ọrọ yii lo mu kawọn eeyan bẹrẹ si i bẹnu atẹ lu Gomina Makinde atawọn agbofinro pe iwa abuku gbaa ni wọn hu, awọn ọba ilẹ wa ki i ṣẹni arifin, wọn ni ko yẹ kọrọ naa ri bẹẹ rara. Ṣugbọn ninu alaye ti Akọwe iroyin fun Gomina Ọyọ ṣe ninu atẹjade kan to fi lede lọjọ keji iṣẹlẹ yii lorukọ Ṣeyi Makinde, o ni aigbọra-ẹni-ye lo waye laarin awọn dẹrẹba to gbe awọn ori-ade naa pẹlu awọn agbofinro. Bo ṣe wi, niṣe lawọn agbofinro naa ni ki wọn gbe awọn ọba alaye naa gba geeti keji, yatọ si pe ero ko fi bẹẹ si ni geeti yii bii ti akọkọ, ti yoo si ṣee ṣe fun wọn lati tete wọle, ibi ti wọn yoo wọle si sun mọ aaye ijokoo ọlọlaa (VVIP zone) ti wọn ti pese aga awọn ori-ade naa si, wọn ko si ni i ṣẹṣẹ maa gun akasọ ki wọn too debẹ, bii ti geeti ki-in-ni. O ni eyi yoo tubọ rọrun fawọn ọba alade naa, paapaa nitori ipo agba ati ọjọ-ori wọn, awọn fẹẹ da agba laamu ni wọn ṣe gba wọn lamọran naa. O ni ọrọ katikati niroyin tawọn kan n gbe pooyi atẹ ayelujara pe Makinde fẹẹ fi awọn ọba naa wọlẹ ni, awọn si ti wa lojufo lati mu ẹnikẹni ti iwadii ba fihan pe o ṣagbatẹru iroyin ibajẹ bẹẹ.


Bo ṣe wi, niṣe lawọn agbofinro naa ni ki wọn gbe awọn ọba alaye naa gba geeti keji, yatọ si pe ero ko fi bẹẹ si ni geeti yii bii ti akọkọ, ti yoo si ṣee ṣe fun wọn lati tete wọle, ibi ti wọn yoo wọle si sun mọ aaye ijokoo ọlọlaa (VVIP zone) ti wọn ti pese aga awọn ori-ade naa si, wọn ko si ni i ṣẹṣẹ maa gun akasọ ki wọn too debẹ, bii ti geeti ki-in-ni. O ni eyi yoo tubọ rọrun fawọn ọba alade naa, paapaa nitori ipo agba ati ọjọ-ori wọn, awọn fẹẹ da agba laamu ni wọn ṣe gba wọn lamọran naa. O ni ọrọ katikati niroyin tawọn kan n gbe pooyi atẹ ayelujara pe Makinde fẹẹ fi awọn ọba naa wọlẹ ni, awọn si ti wa lojufo lati mu ẹnikẹni ti iwadii ba fihan pe o ṣagbatẹru iroyin ibajẹ bẹẹ. “Gomina Ṣeyi Makinde fẹ lati sọ kedere pe awọn n reti Alaafin ati Olubadan nibi ayẹyẹ ọjọ naa, tori ẹ ni wọn ṣe pese ijokoo ọlọla, ti wọn ti ṣami orukọ awọn ọba alaye naa si i.”


“Gomina Ṣeyi Makinde fẹ lati sọ kedere pe awọn n reti Alaafin ati Olubadan nibi ayẹyẹ ọjọ naa, tori ẹ ni wọn ṣe pese ijokoo ọlọla, ti wọn ti ṣami orukọ awọn ọba alaye naa si i.”


Lẹyin ọmọ marun-un, baba iyawo gb’ọmọ ẹ pada lọwọ ọkọ, o ni ko sanwo ori ẹ

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Baale ile to ko awọn ọmọ yika ara rẹ yii ko ri ọgbọn kankan da si ohun to n ṣẹlẹ si i lọwọlọwọ, baba obinrin to bi awọn ọmọ naa fun un lo gba ọmọ rẹ pada lọwọ ọkunrin yii. O ni nigba to kọ ti ko sanwo ori iyawo rẹ titi tọmọ fi pe marun-un, ko maa da tọju awọn ọmọ rẹ, ko ba oun mu ọmọ toun. N lo ba mu ọmọ rẹ lọ. Laban Sabiti lorukọ ọkunrin yii, iyawo to bimọ marun-un fun un ni Prize Twikirize, orilẹ-ede Uganda ni wọn n gbe, labule Kirima, lagbegbe Bushuura. Wọn ti n ba aye wọn bọ lai jẹ pe ọkọ sanwo ori, wọn si ṣe bẹẹ titi ti ọmọ fi pe marun-un, ki baba iyawo, Ọgbẹni Geoffrey Kakona, too yari laipẹ yii, to si waa mu ọmọ rẹ kuro nile ọkọ, to da awọn ọmọ maraarun silẹ fun baba wọn. Eyi to dagba ju ninu awọn ọmọ yii jẹ ọmọ ọdun mẹwaa, kekere inu wọn ko si ju ọmọ ọdun kan ati oṣu kan lọ, o ṣi n muyan lọwọ ti baba iya rẹ fi ja a lẹnu ọmu, to mu iya rẹ lọ.


Laban Sabiti lorukọ ọkunrin yii, iyawo to bimọ marun-un fun un ni Prize Twikirize, orilẹ-ede Uganda ni wọn n gbe, labule Kirima, lagbegbe Bushuura. Wọn ti n ba aye wọn bọ lai jẹ pe ọkọ sanwo ori, wọn si ṣe bẹẹ titi ti ọmọ fi pe marun-un, ki baba iyawo, Ọgbẹni Geoffrey Kakona, too yari laipẹ yii, to si waa mu ọmọ rẹ kuro nile ọkọ, to da awọn ọmọ maraarun silẹ fun baba wọn. Eyi to dagba ju ninu awọn ọmọ yii jẹ ọmọ ọdun mẹwaa, kekere inu wọn ko si ju ọmọ ọdun kan ati oṣu kan lọ, o ṣi n muyan lọwọ ti baba iya rẹ fi ja a lẹnu ọmu, to mu iya rẹ lọ. Ọkọ iyawo, Ọgbẹni Sabiti, ko mọ bi yoo ṣe yanju iṣoro to de ba a naa, niṣe lo ni ko dara bi baba iyawo oun ko ṣe ni suuru to. O ni Disẹmba, iyẹn oṣu kejila, ọdun yii, loun pinnu lati sanwo ori ọmọ rẹ, meloo naa lo si ku ki Disẹmba de, ti baba fi waa da ọmọ marun-un soun laya, to waa mu iyawo oun lọ. Ni Sabiti ba kuku lọọ pe baba iyawo rẹ lẹjọ ni kootu, o lo fi ẹtọ oun du oun pẹlu ọmọ rẹ to mu lọ naa, o si fi ẹtọ awọn ọmọ naa du wọn nipa mimu iya wọn lọ, paapaa, eyi to ṣi n muyan lọwọ.


Ọkọ iyawo, Ọgbẹni Sabiti, ko mọ bi yoo ṣe yanju iṣoro to de ba a naa, niṣe lo ni ko dara bi baba iyawo oun ko ṣe ni suuru to. O ni Disẹmba, iyẹn oṣu kejila, ọdun yii, loun pinnu lati sanwo ori ọmọ rẹ, meloo naa lo si ku ki Disẹmba de, ti baba fi waa da ọmọ marun-un soun laya, to waa mu iyawo oun lọ. Ni Sabiti ba kuku lọọ pe baba iyawo rẹ lẹjọ ni kootu, o lo fi ẹtọ oun du oun pẹlu ọmọ rẹ to mu lọ naa, o si fi ẹtọ awọn ọmọ naa du wọn nipa mimu iya wọn lọ, paapaa, eyi to ṣi n muyan lọwọ. Loootọ, iwe ofin Uganda ti figba kan sọ pe dandan kọ ni owo ori obinrin fun ọkọ rẹ, wọn ni gbogbo ẹni to ba ti pe ọdun mejidinlogun ti le da ipinnu ṣe lori ẹni to ba wu u lati fẹ, baba iyawo kan ko lẹtọọ lati maa beere fun owo-ori bo ti wu ko kere mọ. Ṣugbọn lọdun 2017, iru ẹjọ bayii waye, ile-ẹjọ kan to gbọ ọ si sọ pe ori aṣa ni igbeyawo duro le, ki i ṣe ofin ijọba. Wọn ni ẹtọ ni fun ọkọ iyawo lati sanwo ori obinrin to fẹẹ fẹ fawọn obi rẹ, gbogbo aṣa ka maa da owo-ori pada fun idile ọkọ lẹyin ti wọn ba san an lọjọ igbeyawo ko tọna rara.


Loootọ, iwe ofin Uganda ti figba kan sọ pe dandan kọ ni owo ori obinrin fun ọkọ rẹ, wọn ni gbogbo ẹni to ba ti pe ọdun mejidinlogun ti le da ipinnu ṣe lori ẹni to ba wu u lati fẹ, baba iyawo kan ko lẹtọọ lati maa beere fun owo-ori bo ti wu ko kere mọ. Ṣugbọn lọdun 2017, iru ẹjọ bayii waye, ile-ẹjọ kan to gbọ ọ si sọ pe ori aṣa ni igbeyawo duro le, ki i ṣe ofin ijọba. Wọn ni ẹtọ ni fun ọkọ iyawo lati sanwo ori obinrin to fẹẹ fẹ fawọn obi rẹ, gbogbo aṣa ka maa da owo-ori pada fun idile ọkọ lẹyin ti wọn ba san an lọjọ igbeyawo ko tọna rara. Sabiti ati baba iyawo rẹ ṣi wa lẹnu tiwọn yii naa o, wọn ko ti i mọ ẹni tile-ẹjọ yoo da lare.


Sabiti ati baba iyawo rẹ ṣi wa lẹnu tiwọn yii naa o, wọn ko ti i mọ ẹni tile-ẹjọ yoo da lare.


Awọn ọlọpaa ti mu tẹgbọn-taburo to ji baba wọn gbe, ti wọn n beere owo itusilẹ

Iya ati baba kan naa lo bi awọn ọkunrin meji yii, ni Yola, nipinlẹ Adamawa. Ṣugbọn niṣe lawọn mejeeji ti wọn jẹ tẹgbọn-taburo yii gbimọ-pọ, ti wọn ji baba to bi wọn gbe, wọn si ti n beere owo itusilẹ paapaa, ko too di pe ọwọ palaba wọn segi. Ohun to ṣẹlẹ gẹgẹ ba a ṣe gbọ ni pe lẹyin ti awọn gende meji yii ji baba wọn gbe tan, wọn tọju rẹ sibi ti ẹnikẹni ko ti ni i fura. Lẹyin igba naa ni wọn si waa n beere owo rẹpẹtẹ lọwọ awọn ẹgbọn ati aburo baba naa, wọn ni bi wọn ko ba mu owo wa, ki wọn gbagbe pe wọn yoo tun foju kan eeyan wọn naa mọ o. Ṣugbọn awọn ẹbi baba wọn ko ri owo tawọn ajinigbe naa n beere san, ko si jọ pe kinni kan wa ti wọn le ṣe si i rara. Nigba tawọn mejeeji yii ko ri owo gba, ti wọn ko si fẹ ki aṣiri tu pe awọn lawọn ji baba awọn gbe, wọn pinnu lati kuku pa a danu, ki ohun to n run nilẹ tan kia. Afi ti pe awodi oke wọn ko mọ pe ara ilẹ n wo oun, awọn ọmọ to ji baba gbe yii ko mọ pe ẹni kan ri awọn lasiko ti wọn n gídì baba naa mọlẹ, ti wọn fipa wọ ọ sinu ọkọ ti wọn fi gbe e lọ.


Lẹyin igba naa ni wọn si waa n beere owo rẹpẹtẹ lọwọ awọn ẹgbọn ati aburo baba naa, wọn ni bi wọn ko ba mu owo wa, ki wọn gbagbe pe wọn yoo tun foju kan eeyan wọn naa mọ o. Ṣugbọn awọn ẹbi baba wọn ko ri owo tawọn ajinigbe naa n beere san, ko si jọ pe kinni kan wa ti wọn le ṣe si i rara. Nigba tawọn mejeeji yii ko ri owo gba, ti wọn ko si fẹ ki aṣiri tu pe awọn lawọn ji baba awọn gbe, wọn pinnu lati kuku pa a danu, ki ohun to n run nilẹ tan kia. Afi ti pe awodi oke wọn ko mọ pe ara ilẹ n wo oun, awọn ọmọ to ji baba gbe yii ko mọ pe ẹni kan ri awọn lasiko ti wọn n gídì baba naa mọlẹ, ti wọn fipa wọ ọ sinu ọkọ ti wọn fi gbe e lọ. Ẹni naa lo ṣalaye ohun to ṣẹlẹ fawọn ẹbi baba naa to n daamu lati san owo itusilẹ rẹ, bi wọn ṣe lọọ fọlọpaa gbe awọn ọmọ yii niyẹn. Awọn mejeeji ti wa latimọle bayii, ko le pẹ ti wọn yoo fi de kootu, lati dahun ẹsun ijinigbe.


Ẹni naa lo ṣalaye ohun to ṣẹlẹ fawọn ẹbi baba naa to n daamu lati san owo itusilẹ rẹ, bi wọn ṣe lọọ fọlọpaa gbe awọn ọmọ yii niyẹn. Awọn mejeeji ti wa latimọle bayii, ko le pẹ ti wọn yoo fi de kootu, lati dahun ẹsun ijinigbe.