O ni oun n ṣe alaye yii fun awọn akọroyin naa lati mọ pe, laarin iṣẹju kan ni ayipada le de ba igbesi aye eeyan. O ni latigba to ti pẹ loun ti gbagbọ, ti oun si n ṣiṣẹ fun bi Naijiria yoo ṣe dara. Igbakeji Aarẹ naa ni eyi lo fa ipinnu oun lati dije dupo aarẹ lọdun 2023 lati le mu iyatọ wa. O fi kun un pe eeyan perete lo ni ẹkọ ati iriri ti oun ni. Bẹẹ lo ni oun ti ṣabẹwo si ọdọ ọpọlọpọ ẹlẹgbẹjẹgbẹ latigba ti oun ti fi ipinnu oun lati dupo han. Lara wọn ni awọn gomina, awọn aṣoju ẹgbẹ ti yoo dibo abẹle, awọn aṣaaju ẹgbẹ oṣelu.


Arẹgbẹṣọla, Amosun lo mu mi de ọdọ Buhari

O fi kun un pe eeyan perete lo ni ẹkọ ati iriri ti oun ni. Bẹẹ lo ni oun ti ṣabẹwo si ọdọ ọpọlọpọ ẹlẹgbẹjẹgbẹ latigba ti oun ti fi ipinnu oun lati dupo han. Lara wọn ni awọn gomina, awọn aṣoju ẹgbẹ ti yoo dibo abẹle, awọn aṣaaju ẹgbẹ oṣelu. O fi kun un pe awọn akọroyin ni ẹgbẹ akọkọ ti oun pe lati ṣinu pẹlu ti ki i ṣe lara awọn ti yoo dibo lasiko idibo abẹle. Bakan naa ni alaga awọn akọroyin, Ọgbẹni Chaffe gboriyin fun Ọṣinbajo pẹlu ajọṣepọ to daa to ni pẹlu awọn akọroyin latigba to ti wa nipo Igbakeji Aarẹ.


O fi kun un pe awọn akọroyin ni ẹgbẹ akọkọ ti oun pe lati ṣinu pẹlu ti ki i ṣe lara awọn ti yoo dibo lasiko idibo abẹle. Bakan naa ni alaga awọn akọroyin, Ọgbẹni Chaffe gboriyin fun Ọṣinbajo pẹlu ajọṣepọ to daa to ni pẹlu awọn akọroyin latigba to ti wa nipo Igbakeji Aarẹ.


Nitori Alaafin to waja, Yoruba World Centre sun idije miliọnia fawọn ileewe girama siwaju

Ọlawale Ajao, Ibadan Ajọ Yoruba Agbaye, iyẹn Yoruba World Centre, ti sun ifilọlẹ eto idije imọ Yoruba to fẹẹ fi lọlẹ laipẹ yii siwaju. Eyi ko ṣẹyin ipapoda Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Atanda Ọlayiwọla Adeyẹmi (Kẹta), ẹni to waja lọjọ Ẹti, Furaidee, ọjọ kejilelogun, oṣu Kẹrin, ọdun 2022 yii. Loṣu to n bọ, iyẹn inu oṣu Karun-un, ọdun 2022, ni wọn ti pinnu lati ṣe ifilọlẹ eto idije imọ Yoruba ọhun, eyi ti ajọ Yoruba World Centre gbe kalẹ fawọn akẹkọọ ileewe girama jake-jado ilẹ Yoruba titi de Kwara ati ipinlẹ Kogi, ṣugbọn inu oṣu Kẹjọ, ọdun yii, ni wọn sun eto ọhun si bayii. Gẹgẹ bo ṣe wa ninu atẹjade ti adari igbimọ alakooso ajọ Ibudo Aṣa Agbaye, Ọgbẹni Alao Adedayọ, fi ṣọwọ sakọroyin wa, wọn ni nitori ipapoda Alaafin ni wọn ṣe sun eto ọhun siwaju lati fi bu ọla fun ọba nla naa nitori yatọ si pe Alafin jẹ ọba gbogbo ilẹ Yoruba, Ọba Adeyẹmi lo tun ṣe alaga ayẹyẹ nla ọhun lọjọ ti Igbakeji Aarẹ orileede yii, Ọjọgbọn Yẹmi Ọsinbajo, ṣi aṣọ loju ajọ Yoruba World Centre, n’Ibadan, fun gbogbo aye ri. “A ko le yara kora wa jọ fun iru nnkan pataki bayii laarin oṣu kan pere ti ọba Adeyẹmi waja. Yatọ si pe baba jẹ ọba to ni akoleya ọrọ aṣa, iṣe ati itan Yoruba, kabiesi funra wọn ni wọn dabaa asiko ta a fẹẹ ṣe ifilọlẹ eto idije yii”.


Gẹgẹ bo ṣe wa ninu atẹjade ti adari igbimọ alakooso ajọ Ibudo Aṣa Agbaye, Ọgbẹni Alao Adedayọ, fi ṣọwọ sakọroyin wa, wọn ni nitori ipapoda Alaafin ni wọn ṣe sun eto ọhun siwaju lati fi bu ọla fun ọba nla naa nitori yatọ si pe Alafin jẹ ọba gbogbo ilẹ Yoruba, Ọba Adeyẹmi lo tun ṣe alaga ayẹyẹ nla ọhun lọjọ ti Igbakeji Aarẹ orileede yii, Ọjọgbọn Yẹmi Ọsinbajo, ṣi aṣọ loju ajọ Yoruba World Centre, n’Ibadan, fun gbogbo aye ri. “A ko le yara kora wa jọ fun iru nnkan pataki bayii laarin oṣu kan pere ti ọba Adeyẹmi waja. Yatọ si pe baba jẹ ọba to ni akoleya ọrọ aṣa, iṣe ati itan Yoruba, kabiesi funra wọn ni wọn dabaa asiko ta a fẹẹ ṣe ifilọlẹ eto idije yii”. Bẹẹ l’Ọgbẹni Adedayọ sọ ninu atẹjade ọhun. Nigba to n ṣedaro ipapoda ori ade naa, alaṣẹ ajọ Yoruba Agbaye yii, to tun jẹ oludasilẹ ileeṣẹ iweeroyin ALAROYE, sọ pe “lọdọọ wa ni Yoruba World Centre nibi, iwaja Ọba Adeyẹmi dun wa yatọ, nitori lẹyin ta a ti fẹnu ko lori idasilẹ ajọ yii, Kabiesi lẹni akọkọ ta a kọkọ lọọ ba. Loju-ẹsẹ ni wọn tẹwọ gba a, wọn ṣeleri lati lo ohun gbogbo to wa ni ikapa wọn fun aṣeyọri eto naa.


Bẹẹ l’Ọgbẹni Adedayọ sọ ninu atẹjade ọhun. Nigba to n ṣedaro ipapoda ori ade naa, alaṣẹ ajọ Yoruba Agbaye yii, to tun jẹ oludasilẹ ileeṣẹ iweeroyin ALAROYE, sọ pe “lọdọọ wa ni Yoruba World Centre nibi, iwaja Ọba Adeyẹmi dun wa yatọ, nitori lẹyin ta a ti fẹnu ko lori idasilẹ ajọ yii, Kabiesi lẹni akọkọ ta a kọkọ lọọ ba. Loju-ẹsẹ ni wọn tẹwọ gba a, wọn ṣeleri lati lo ohun gbogbo to wa ni ikapa wọn fun aṣeyọri eto naa. “Latigba naa ni wọn ti sọ ara wọn di ọkan pataki ninu awọn opo to gbe ajọ yii ro, wọn ko si figba kankan yẹ lori akitiyan naa titi dọjọ ti wọn lọọ dara pọ mọ awọn baba nla wọn. “Alaafin Adeyẹmi ki i ṣe ọba Ọyọ nikan, ọba gbogbo ọmọ Yoruba pata nibi gbogbo lorilẹ aye ni wọn jẹ. Ti wọn ba n sọ pe eeyan nimọ ijinlẹ nipa nnkan, kabiesi gan-an la ba maa pe ni orisun imọ aṣa ati iṣe Yoruba, nitori ko si nnkan naa ti baba yoo ṣe nigba aye wọn ti nnkan ọhun ko ni i ni aṣa Yoruba ninu.


“Latigba naa ni wọn ti sọ ara wọn di ọkan pataki ninu awọn opo to gbe ajọ yii ro, wọn ko si figba kankan yẹ lori akitiyan naa titi dọjọ ti wọn lọọ dara pọ mọ awọn baba nla wọn. “Alaafin Adeyẹmi ki i ṣe ọba Ọyọ nikan, ọba gbogbo ọmọ Yoruba pata nibi gbogbo lorilẹ aye ni wọn jẹ. Ti wọn ba n sọ pe eeyan nimọ ijinlẹ nipa nnkan, kabiesi gan-an la ba maa pe ni orisun imọ aṣa ati iṣe Yoruba, nitori ko si nnkan naa ti baba yoo ṣe nigba aye wọn ti nnkan ọhun ko ni i ni aṣa Yoruba ninu. “Ki i ṣe asọdun ọrọ rara ta a ba sọ pe aṣa Yoruba ni Kabiesi n mi sinu, oun ni wọn n sọ lẹnu, aṣa Yoruba ni wọn si fi lo gbogbo iṣẹmi wọn lorilẹ aye, lọjọ gbogbo aye wọn. Ani beeyan ba ri Alaafin Adeyẹmi, onitọhun ko ni lati wa nnkan kan lọ sibi kan nipa Yoruba mọ, odidi aṣa Yoruba loluwarẹ ti ri yẹn. “Pẹlu ọgbẹ ọkan la fi ki gbogbo ọmọ Yoruba ku iṣẹyinde ọba wa.


“Ki i ṣe asọdun ọrọ rara ta a ba sọ pe aṣa Yoruba ni Kabiesi n mi sinu, oun ni wọn n sọ lẹnu, aṣa Yoruba ni wọn si fi lo gbogbo iṣẹmi wọn lorilẹ aye, lọjọ gbogbo aye wọn. Ani beeyan ba ri Alaafin Adeyẹmi, onitọhun ko ni lati wa nnkan kan lọ sibi kan nipa Yoruba mọ, odidi aṣa Yoruba loluwarẹ ti ri yẹn. “Pẹlu ọgbẹ ọkan la fi ki gbogbo ọmọ Yoruba ku iṣẹyinde ọba wa. Paapaa ju lọ, a ki Gomina ipinlẹ Ọyọ, Ẹnjinnia Ṣeyi Makinde, atawọn ara ipinlẹ naa; a ki awọn ọba wa nilẹ Yoruba ati idile ori ade to rewalẹ aṣa yii. Tọrọ ẹnu lasan kọ, laarin ẹgbaagbeje ọdun sasiko yii, a o le ri iru ọba bii Alaafin Adeyẹmi, abi ta lo le jo bii baba? Ta lo le kọrin ewi bii wọn?


Paapaa ju lọ, a ki Gomina ipinlẹ Ọyọ, Ẹnjinnia Ṣeyi Makinde, atawọn ara ipinlẹ naa; a ki awọn ọba wa nilẹ Yoruba ati idile ori ade to rewalẹ aṣa yii. Tọrọ ẹnu lasan kọ, laarin ẹgbaagbeje ọdun sasiko yii, a o le ri iru ọba bii Alaafin Adeyẹmi, abi ta lo le jo bii baba? Ta lo le kọrin ewi bii wọn? Ta lẹni naa to mọ’tan, ti yoo si le maa sọ itan pẹlu ọjọ ati asiko ti iṣẹlẹ kọọkan waye lai ṣẹṣẹ maa yẹ iwe itan wo? Dajudaju, ko sẹni to le di awọn alafo ti Alaafin Adeyẹmi fi silẹ, afi ti yoo ba tun maa gbooro si i lo ku.”


Ta lẹni naa to mọ’tan, ti yoo si le maa sọ itan pẹlu ọjọ ati asiko ti iṣẹlẹ kọọkan waye lai ṣẹṣẹ maa yẹ iwe itan wo? Dajudaju, ko sẹni to le di awọn alafo ti Alaafin Adeyẹmi fi silẹ, afi ti yoo ba tun maa gbooro si i lo ku.”


Lati Sagamu ni Afeez ti lọọ yọ eyin oku to fẹẹ fi ṣoogun owo ni itẹkuu kan n’Ileṣa

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Lasiko ti ọmọkunrin ẹni ọdun mẹtalelọgbọn kan, Afeez Odusanya, n yọ eyin oku to fẹẹ fi ṣoogun owo lọwọ ẹṣọ Amọtẹkun ipinlẹ Ọṣun tẹ ẹ. Afeez, mẹkaniiki ọkọ akoyọyọ (Truck), ni wọn ka eyin mejila pẹlu eegun-ika ọwọ meji mọ lọwọ. Alakooso Amọtẹkun nipinlẹ Ọṣun, Amitolu Shittu, ṣalaye pe nigba ti wọn mu Afeez, babalawo to maa n ṣoogun owo fawọn eeyan lo pe ara rẹ. Shittu sọ siwaju pe ilu Ṣagamu, nipinlẹ Ogun, ni Afeez n gbe, latibẹ lo si ti lọ si itẹ-oku kan niluu Ileṣa, nipinlẹ Ọṣun, nibi to ti hu oku to yọ eyin rẹ ọhun. Nigba to n sọrọ, Afeez sọ pe ọdun 2016 loun hu oku akọkọ, ti oun fẹẹ fi ṣoogun owo, ṣugbọn gbogbo igbiyanju oun latigba naa ni ko so eeso rere. O ni tẹlẹtẹlẹ, ọgbọn iṣẹju loun maa n lo lati yọ eyin kan ṣoṣo, ṣugbọn ko to bẹẹ mọ nigba to di pe oun ti mọ ọn ṣe daadaa.


Hassan ati Clement tẹle kọsitọma lati banki to ti lọọ gbowo, wọn si ji owo ẹ lọ

Faith Adebọla Ibi ti wọn ti n fẹnu fẹra bii abẹbẹ, lakolo ọlọpaa, lawọn gende meji kan, Clement Amos ati Hassan Isyaku, wa lasiko yii. Ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹta Naira (N500,000) ti kọsitọma banki kan ṣẹṣẹ lọọ gba ni wọn ji. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Kano, SP Abdulahi Haruna Kiyawa, ṣalaye ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Isẹgun, Tusidee, ọsẹ yii, pe ni nnkan bii aago mọkanla owurọ Ọjọbọ, Tọsidee, ọsẹ to kọja, lawọn gba ipe pajawiri kan lori aago, kọsitọma banki kan fẹjọ sun pe wọn ti ti ji owo toun ṣẹṣẹ lọọ gba ni banki lọ. Ẹni naa ṣalaye pe owo toun fẹẹ fi sanwo-oṣu fawọn oṣiṣẹ oun ti wọn n ṣiṣẹ nileewe Islamiya School Teachers, loun lọọ gba ni ẹka banki UBA Sharada Quarters, niluu Kano. Beeli marun-un ti ọkọọkan rẹ jẹ ẹgbẹrun lọna ọgọrun-un Naira lowo naa, oun si di i sinu lailọọnu dudu kan, oun fi rọba de e mọ ẹyin ọkada toun gbe wa. O ni boun ṣe n lọ si adugbo Ganduje Sharada, oun ya ileetaja lati ra awọn ọja kan, oun ko si pẹ nibẹ rara, ṣugbọn iyalẹnu lo jẹ foun pe boun ṣe jade, lailọọnu toun di owo si ti poora lori ọkada toun de e mọ, ọkada nikan loun n wo lori iduro, loun ba figbe ta.


Ẹni naa ṣalaye pe owo toun fẹẹ fi sanwo-oṣu fawọn oṣiṣẹ oun ti wọn n ṣiṣẹ nileewe Islamiya School Teachers, loun lọọ gba ni ẹka banki UBA Sharada Quarters, niluu Kano. Beeli marun-un ti ọkọọkan rẹ jẹ ẹgbẹrun lọna ọgọrun-un Naira lowo naa, oun si di i sinu lailọọnu dudu kan, oun fi rọba de e mọ ẹyin ọkada toun gbe wa. O ni boun ṣe n lọ si adugbo Ganduje Sharada, oun ya ileetaja lati ra awọn ọja kan, oun ko si pẹ nibẹ rara, ṣugbọn iyalẹnu lo jẹ foun pe boun ṣe jade, lailọọnu toun di owo si ti poora lori ọkada toun de e mọ, ọkada nikan loun n wo lori iduro, loun ba figbe ta. Wọn ni kia tawọn ọlọpaa ti gbọrọ yii ni wọn ti ke sawọn ọtẹlẹmuyẹ ti ikọ Operation Puff Adder, ni wọn ba bẹrẹ si i tọpinpin awọn to huwa buruku naa, ọwọ si ba wọn. Awọn afurasi naa jẹwọ pe awọn lawọn ji owo yii, ṣugbọn awọn o ti i na an, wọn si ti ko owo naa fawọn ọlọpaa lodidi. Wọn tun ṣalaye pe iṣẹ adigunjale lawọn n ṣe, ṣugbọn awọn o ki i fọle ni tawọn, awọn ibudo ti wọn n ri ẹrọ ipọwo ATM mọ lawọn ti n jale, nigba tawọn si fura pe owo ni kọsitọma naa lọọ gba lọjọ ọhun lawọn ṣe tẹle e, igba to si jẹ ẹyin ọkada lo de owo naa mọ, bo ṣe wọ ile-itaja lọ lawọn ti palẹ owo rẹ mọ.


Wọn ni kia tawọn ọlọpaa ti gbọrọ yii ni wọn ti ke sawọn ọtẹlẹmuyẹ ti ikọ Operation Puff Adder, ni wọn ba bẹrẹ si i tọpinpin awọn to huwa buruku naa, ọwọ si ba wọn. Awọn afurasi naa jẹwọ pe awọn lawọn ji owo yii, ṣugbọn awọn o ti i na an, wọn si ti ko owo naa fawọn ọlọpaa lodidi. Wọn tun ṣalaye pe iṣẹ adigunjale lawọn n ṣe, ṣugbọn awọn o ki i fọle ni tawọn, awọn ibudo ti wọn n ri ẹrọ ipọwo ATM mọ lawọn ti n jale, nigba tawọn si fura pe owo ni kọsitọma naa lọọ gba lọjọ ọhun lawọn ṣe tẹle e, igba to si jẹ ẹyin ọkada lo de owo naa mọ, bo ṣe wọ ile-itaja lọ lawọn ti palẹ owo rẹ mọ. Ṣa, Hassan ati Clement ti wa lakata awọn agbofinro, iwadii si n tẹsiwaju, ki wọn too foju wọn bale-ẹjọ laipẹ.


Ṣa, Hassan ati Clement ti wa lakata awọn agbofinro, iwadii si n tẹsiwaju, ki wọn too foju wọn bale-ẹjọ laipẹ.


Ẹru inu oteẹli ti Bankọle ba de si lo maa n ji ko, ọwọ ti tẹ ẹ n’Ibadan

Faith Adebọla Ọgbọnkọgbọn buruku kan lafurasi ọdaran ẹni ọdun mẹtalelogun pere yii, Mustapha Bankọle, maa n da to fi n ji awọn tẹlifiṣan ati dukia otẹẹli gbe n’Ibadan, ṣugbọn ni bayii, ọwọ palaba rẹ ti segi. Agbegbe Bodija si Sango, niluu Ibadan, lọwọ ti tẹ afurasi ọdaran yii lọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹẹẹdọgbọn, oṣu Kẹrin ta a wa yii, awọn ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ ni wọn dọdẹ ẹ, ti wọn si fi pampẹ ofin gbe e, gẹgẹ bi Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ọyọ, Ọgbẹni Adewale Oṣifẹsọ ṣe wi. Ẹsun ti wọn fi kan an ni pe o mura bii eeyan gidi, o ṣe bii arinrin-ajo to fẹẹ gba yara mọju, lo ba lọ si otẹẹli nla kan nijọba ibilẹ Ariwa Ibadan, o ni ki wọn fun oun ni yara. Ọgbọn ti jagunlabi yii da ni pe o sọ fawọn oṣiṣẹ otẹẹli naa pe yara to wa nitosi ẹnu ọna abajade ni ki wọn fun oun, tori oun ṣi n reti awọn alejo kan ti wọn n bọ lati irinajo, ati pe yara meji si mẹta loun maa nilo, wọn si ṣe bẹẹ fun un. Lọganjọ oru tọwọ ti pa tẹsẹ ti pa, jagunlabi ko irinṣẹ to fi n jale jade, o bẹrẹ si i tu awọn tẹlifiṣan ati nnkan eelo abanaṣiṣẹ ti wọn fi ṣe awọn yara naa lọṣọọ, bo ṣe n tinu yara kan bọ si omi-in lo n yọ dukia wọn, o sọ oṣiṣẹ olugbalejo to wa nidii kanta abawọle otẹẹli naa, koloju si too ṣẹ ẹ, o ti ko awọn ẹru ole naa jade. Nigba tawọn oṣiṣẹ yoo fi ṣabẹwo si yara naa, ki wọn le ṣe imọtoto wọn laaarọ ọjọ keji, gau ti gbọn igba, korofo ni wọn ba yara, ni wọn ba lọọ fẹjọ sun ni teṣan ọlọpaa to wa ni Bodija.


Ọgbọn ti jagunlabi yii da ni pe o sọ fawọn oṣiṣẹ otẹẹli naa pe yara to wa nitosi ẹnu ọna abajade ni ki wọn fun oun, tori oun ṣi n reti awọn alejo kan ti wọn n bọ lati irinajo, ati pe yara meji si mẹta loun maa nilo, wọn si ṣe bẹẹ fun un. Lọganjọ oru tọwọ ti pa tẹsẹ ti pa, jagunlabi ko irinṣẹ to fi n jale jade, o bẹrẹ si i tu awọn tẹlifiṣan ati nnkan eelo abanaṣiṣẹ ti wọn fi ṣe awọn yara naa lọṣọọ, bo ṣe n tinu yara kan bọ si omi-in lo n yọ dukia wọn, o sọ oṣiṣẹ olugbalejo to wa nidii kanta abawọle otẹẹli naa, koloju si too ṣẹ ẹ, o ti ko awọn ẹru ole naa jade. Nigba tawọn oṣiṣẹ yoo fi ṣabẹwo si yara naa, ki wọn le ṣe imọtoto wọn laaarọ ọjọ keji, gau ti gbọn igba, korofo ni wọn ba yara, ni wọn ba lọọ fẹjọ sun ni teṣan ọlọpaa to wa ni Bodija. Nigba tọwọ ba a, Bankọle jẹwọ pe loootọ loun huwa ọhun, oun si ti n ṣe bẹẹ tipẹ. Wọn lo tun darukọ awọn ti wọn jọ n ṣiṣẹ, atawọn to n ba a ra ẹru ole to ba ji ko, pẹlu awọn onimọto ti wọn n ba a ko o. Wọn ba tẹlifiṣan Samsung alẹmogiri tigbalode oni-inṣi mejilelọgbọn meji to ṣẹṣẹ ji tu loru mọju ọjọ naa, ati awọn dukia mi-in to jẹ ti otẹẹli naa. Ṣa, wọn ti bẹrẹ iwadii lori ọrọ yii, ẹka ileeṣẹ ọtẹlẹmuyẹ ni afurasi naa ati awọn ẹru ole rẹ rẹ wa, wọn si ti n dọdẹ awọn onigbọwọ rẹ to darukọ.


Nigba tọwọ ba a, Bankọle jẹwọ pe loootọ loun huwa ọhun, oun si ti n ṣe bẹẹ tipẹ. Wọn lo tun darukọ awọn ti wọn jọ n ṣiṣẹ, atawọn to n ba a ra ẹru ole to ba ji ko, pẹlu awọn onimọto ti wọn n ba a ko o. Wọn ba tẹlifiṣan Samsung alẹmogiri tigbalode oni-inṣi mejilelọgbọn meji to ṣẹṣẹ ji tu loru mọju ọjọ naa, ati awọn dukia mi-in to jẹ ti otẹẹli naa. Ṣa, wọn ti bẹrẹ iwadii lori ọrọ yii, ẹka ileeṣẹ ọtẹlẹmuyẹ ni afurasi naa ati awọn ẹru ole rẹ rẹ wa, wọn si ti n dọdẹ awọn onigbọwọ rẹ to darukọ. Alukoro ọlọpaa lawọn maa wọ ọ lọ sile-ẹjọ laipẹ.


Alukoro ọlọpaa lawọn maa wọ ọ lọ sile-ẹjọ laipẹ.


Oṣiṣẹ mọṣuari ge ori oku olokuu, o ta a fawọn afeeyan ṣetutu l’Abẹokuta

Gbenga Amos, Abeokuta Bawọn ọdaran ko ṣe jẹ ki alaaye rimu mi lasiko yii, bẹẹ ni wọn o jẹ ki oku naa sinmi, pẹlu bọwọ awọn ẹṣọ alaabo ṣe tẹ afurasi ọdaran kan, Lukman Kushimọ. Oṣiṣẹ ileegbokuu-si ni, ṣugbọn niṣe lo lọọ bẹ oku olokuu kan lori feu, o si ta a fawọn to fẹẹ feeyan ṣoogun owo lẹgbẹrun lọna aadọta Naira l’Abẹokuta. Awọn ẹṣọ alaabo So Safe, ti wọn n ṣiṣẹ l’Abẹokuta ni wọn mu ọkunrin yii lọjọ Iṣẹgun, Tusidee, ọjọ kẹrindinlọgbọn, oṣu Kẹrin yii. Alukoro So Safe, Ọgbẹni Mọruf Yusuf, sọ pe Ojule kẹsan-an, adugbo Abule Ọlọni, lagbegbe Oke-Yidi, niluu Abẹokuta, lafurasi ọdaran yii n gbe, o si n ṣiṣẹ nile igbokuu-si aladaani MABOD, eyi to wa lagbegbe Oke-Yidi kan naa, oun lo n ba wọn ṣe oku lọ́jọ̀ ni mọṣuari ọhun. Gẹgẹ bi alaye ti wọn lo fẹnu ara ẹ ṣa nigba tọwọ tẹ ẹ, o jẹwọ pe ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹẹẹdọgbọn, oṣu Kẹrin, lawọn mọlẹbi ọmọkunrin to ku sọsibitu FMC (Federal Medical Centre) to wa n’Idi-Aba, l’Abẹokuta, gbe oku naa wa sile-igbokuu-si toun ti n ṣiṣẹ, wọn ni koun ba wọn si in. Aisan kindinrin to daṣẹ silẹ ni wọn lo pa ọdọmọkunrin naa lẹyin itọju.


Alukoro So Safe, Ọgbẹni Mọruf Yusuf, sọ pe Ojule kẹsan-an, adugbo Abule Ọlọni, lagbegbe Oke-Yidi, niluu Abẹokuta, lafurasi ọdaran yii n gbe, o si n ṣiṣẹ nile igbokuu-si aladaani MABOD, eyi to wa lagbegbe Oke-Yidi kan naa, oun lo n ba wọn ṣe oku lọ́jọ̀ ni mọṣuari ọhun. Gẹgẹ bi alaye ti wọn lo fẹnu ara ẹ ṣa nigba tọwọ tẹ ẹ, o jẹwọ pe ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹẹẹdọgbọn, oṣu Kẹrin, lawọn mọlẹbi ọmọkunrin to ku sọsibitu FMC (Federal Medical Centre) to wa n’Idi-Aba, l’Abẹokuta, gbe oku naa wa sile-igbokuu-si toun ti n ṣiṣẹ, wọn ni koun ba wọn si in. Aisan kindinrin to daṣẹ silẹ ni wọn lo pa ọdọmọkunrin naa lẹyin itọju. Lẹyin ti wọn sanwo, niṣeju awọn mọlẹbi naa ni Lukman ti bẹrẹ si i gbẹ ilẹ, o si sin oku naa si itẹkuu wọn ni nnkan bii aago meje alẹ, lawọn olokuu ba lọ ni tiwọn. Ṣugbọn gẹrẹ ti wọn pẹyinda, ni idaji ọjọ keji, Tusidee, Lukman tun yọ ṣọbiri ti oku yii, o hu u pada, o si fada gba ori kuro lọrun oloogbe naa. Bo ṣe ge ori naa tan to n da yeepẹ bo ageku oku naa ninu koto lawọn ẹṣọ So Safe ka a mọ, lo ba fija pẹẹta pẹlu wọn, ṣugbọn wọn kapa ẹ. Wọn lafurasi naa tun jẹwọ pe Oloye Ifaloniṣe, tawọn eeyan mọ si Lanroye, lo bẹ oun lori naa, ori tutu lo ni koun ba oun wa, ẹgbẹrun lọna aadọta Naira (N50,000) lawọn jọ ṣadehun fun ori kan, wọn si ti ni ibi ti wọn ti maa pade lọjọ naa, ibẹ lo fẹẹ gbe ori oku naa lọ.


Lẹyin ti wọn sanwo, niṣeju awọn mọlẹbi naa ni Lukman ti bẹrẹ si i gbẹ ilẹ, o si sin oku naa si itẹkuu wọn ni nnkan bii aago meje alẹ, lawọn olokuu ba lọ ni tiwọn. Ṣugbọn gẹrẹ ti wọn pẹyinda, ni idaji ọjọ keji, Tusidee, Lukman tun yọ ṣọbiri ti oku yii, o hu u pada, o si fada gba ori kuro lọrun oloogbe naa. Bo ṣe ge ori naa tan to n da yeepẹ bo ageku oku naa ninu koto lawọn ẹṣọ So Safe ka a mọ, lo ba fija pẹẹta pẹlu wọn, ṣugbọn wọn kapa ẹ. Wọn lafurasi naa tun jẹwọ pe Oloye Ifaloniṣe, tawọn eeyan mọ si Lanroye, lo bẹ oun lori naa, ori tutu lo ni koun ba oun wa, ẹgbẹrun lọna aadọta Naira (N50,000) lawọn jọ ṣadehun fun ori kan, wọn si ti ni ibi ti wọn ti maa pade lọjọ naa, ibẹ lo fẹẹ gbe ori oku naa lọ. Ṣa, wọn ti n dọdẹ Lanroye naa, ko le sọ tẹnu ẹ, ṣugbọn wọn ko ti i ri i mu, wọn si ti fi Lukman ṣọwọ si ẹka ọtẹlẹmuyẹ lolu-ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun. Eleweeran lo wa bayii pẹlu ẹsibiiti rẹ, wọn ti n ba iṣẹ iwadii lọ.


Ṣa, wọn ti n dọdẹ Lanroye naa, ko le sọ tẹnu ẹ, ṣugbọn wọn ko ti i ri i mu, wọn si ti fi Lukman ṣọwọ si ẹka ọtẹlẹmuyẹ lolu-ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun. Eleweeran lo wa bayii pẹlu ẹsibiiti rẹ, wọn ti n ba iṣẹ iwadii lọ.


Ti mo ba di aarẹ, iṣejọba mi yoo mu alaafia, iṣọkan ati idagbasoke ba ilẹ Naijiria-Ọṣinbajo

Gbenga Amos, Abẹokuta Ọjọ Iṣẹgun, Tusidee, ọsẹ yii, ni Gomina ipinlẹ Ogun, Ọmọọba Dapọ Abiọdun ṣeleri pe oun ati gbogbo eeyan ipinlẹ Ogun yoo ṣe atilẹyin fun erongba Igbakeji Aarẹ ilẹ wa to tun jẹ ọmọ bibi ipinlẹ Ogun, Ọjọgbọn Yẹmi Ọṣinbajo, lati di aarẹ Naijiria. Abiọdun sọrọ yii nibi ipade awọn alẹnulọrọ ti wọn ṣe ni aafin awọn ọba alaye kan nipinlẹ Ogun. O ni gbogbo atilẹyin to ba yẹ loun yoo fun Ọṣinbajo lati ri i pe o tẹsiwaju ninu awọn iṣẹ ti Aarẹ Muhammadu Buhari n ṣe. Gomina ni laarin ọdun meje ti Ọṣinbajo fi wa nipo gẹgẹ bii Igbakeji Aarẹ, o ti ṣe atilẹyin fun awọn aṣeyọri tijọba Buhari ṣe lawọn agbọn kan, nidii eyi, o kun oju oṣuwọn daadaa lati dupo aarẹ ilẹ wa lọdun to n bọ. Dapọ Abiọdun ni, ‘Wiwa Igbakeji Aarẹ wa sibi yii lonii, bii igba teeyan wa sile ni o, inu wa si dun si ipinnu yin lati dupo aarẹ. O kun oju oṣuwọn, o si ni gbogbo ohun to pe fun lati dari orileede yii lọ si ibi giga.


Gomina ni laarin ọdun meje ti Ọṣinbajo fi wa nipo gẹgẹ bii Igbakeji Aarẹ, o ti ṣe atilẹyin fun awọn aṣeyọri tijọba Buhari ṣe lawọn agbọn kan, nidii eyi, o kun oju oṣuwọn daadaa lati dupo aarẹ ilẹ wa lọdun to n bọ. Dapọ Abiọdun ni, ‘Wiwa Igbakeji Aarẹ wa sibi yii lonii, bii igba teeyan wa sile ni o, inu wa si dun si ipinnu yin lati dupo aarẹ. O kun oju oṣuwọn, o si ni gbogbo ohun to pe fun lati dari orileede yii lọ si ibi giga. ‘Gbogbo wa la mọ iduroṣinṣin rẹ, iwa ọmọluabi ti o ni, bẹẹ lo si ti sin orileede yii pẹlu iṣẹ takuntakun laarin ọdun meje. A ko si ṣiyemeji lọkan wa pe wa a ṣe daadaa ti o ba di aarẹ. Nidii eleyii, a maa ṣatilẹyin fun ọ.’ Nigba to n sọrọ nibẹ, Ọjọgbọn Yẹmi Ọṣinbajo ni oun ko wa si ipinlẹ naa lati polongo ibo, ṣugbọn lati fi erongba oun lati dupo aarẹ Naijiria han fun awọn eeyan oun.


‘Gbogbo wa la mọ iduroṣinṣin rẹ, iwa ọmọluabi ti o ni, bẹẹ lo si ti sin orileede yii pẹlu iṣẹ takuntakun laarin ọdun meje. A ko si ṣiyemeji lọkan wa pe wa a ṣe daadaa ti o ba di aarẹ. Nidii eleyii, a maa ṣatilẹyin fun ọ.’ Nigba to n sọrọ nibẹ, Ọjọgbọn Yẹmi Ọṣinbajo ni oun ko wa si ipinlẹ naa lati polongo ibo, ṣugbọn lati fi erongba oun lati dupo aarẹ Naijiria han fun awọn eeyan oun. Ọṣinbajo ni, ‘‘Ipo igbakeji Aarẹ jẹ anfaani lati sin awọn eeyan pẹlu otitọ inu to ga ju lọ. Gbogbo eleyii ni mo si fi sinu iṣẹ mi. Mo jẹ oludije ti yoo bẹrẹ iṣẹ loju-ẹsẹ ti wọn ba ti yan mi sipo aarẹ ‘‘Mo ni ọgbọn ati gbogbo amuyẹ to pe fun lati di ipo naa mu, ki n si ṣiṣẹ lori awọn ohun ti awọn mi-in ti gbe kalẹ.


Ọṣinbajo ni, ‘‘Ipo igbakeji Aarẹ jẹ anfaani lati sin awọn eeyan pẹlu otitọ inu to ga ju lọ. Gbogbo eleyii ni mo si fi sinu iṣẹ mi. Mo jẹ oludije ti yoo bẹrẹ iṣẹ loju-ẹsẹ ti wọn ba ti yan mi sipo aarẹ ‘‘Mo ni ọgbọn ati gbogbo amuyẹ to pe fun lati di ipo naa mu, ki n si ṣiṣẹ lori awọn ohun ti awọn mi-in ti gbe kalẹ. Iṣejọba mi yoo mu alaafia iṣọkan ati idagbasoke ba ilẹ Naijiria. ‘‘Mo ti kẹkọọ daadaa, ti wọn ba pe mi pe ki n waa dari orileede yii, ṣẹ ma a waa sọ pe rara ni? Mo ti ṣepinnu pe ma a dije dupo aarẹ, mo ti jẹjẹẹ nipa ijọba orileede Naijiria.


Iṣejọba mi yoo mu alaafia iṣọkan ati idagbasoke ba ilẹ Naijiria. ‘‘Mo ti kẹkọọ daadaa, ti wọn ba pe mi pe ki n waa dari orileede yii, ṣẹ ma a waa sọ pe rara ni? Mo ti ṣepinnu pe ma a dije dupo aarẹ, mo ti jẹjẹẹ nipa ijọba orileede Naijiria. O jẹ ẹjẹ fun awọn eeyan wa, awọn ọmọ wa, ati fun ọjọ iwaju Naijiria. Mi o jẹ ẹnikẹni mi-in ni iṣotitọ mi-in ju ẹjẹ eyi lọ.’’ Awọn ọba bii Akarigbo ilẹ Rẹmọ, Alake ilẹ Egba ni wọn fi atilẹyin wọn han si erongba Ọjọgbọn Yẹmi Ọṣinbajo lati dupo aarẹ. Alake ni Ọṣinbajo ti ṣe gbogbo ohun to yẹ, o si kun oju oṣuwọn lati de ipo naa.


O jẹ ẹjẹ fun awọn eeyan wa, awọn ọmọ wa, ati fun ọjọ iwaju Naijiria. Mi o jẹ ẹnikẹni mi-in ni iṣotitọ mi-in ju ẹjẹ eyi lọ.’’ Awọn ọba bii Akarigbo ilẹ Rẹmọ, Alake ilẹ Egba ni wọn fi atilẹyin wọn han si erongba Ọjọgbọn Yẹmi Ọṣinbajo lati dupo aarẹ. Alake ni Ọṣinbajo ti ṣe gbogbo ohun to yẹ, o si kun oju oṣuwọn lati de ipo naa. Bakan naa ni Akarigbo Rẹmọ, Ọba Babatunde Ajayi, ni ọkunrin naa kun oju oṣuwọn lati dari orileede yii, pẹlu awọn ohun to gbe ṣe gẹgẹ bii aAdele Aarẹ nigba ti Buhari ko si nile. Alake gbadura fun Ọṣinbajo pe nigba ti yoo ba fi pada wa si aafin yii, yoo wa gege bii aarẹ Naijiria, ti itẹsiwaju ti ko lẹgbẹ yoo si ba orileede wa lasiko iṣejọba rẹ.


Bakan naa ni Akarigbo Rẹmọ, Ọba Babatunde Ajayi, ni ọkunrin naa kun oju oṣuwọn lati dari orileede yii, pẹlu awọn ohun to gbe ṣe gẹgẹ bii aAdele Aarẹ nigba ti Buhari ko si nile. Alake gbadura fun Ọṣinbajo pe nigba ti yoo ba fi pada wa si aafin yii, yoo wa gege bii aarẹ Naijiria, ti itẹsiwaju ti ko lẹgbẹ yoo si ba orileede wa lasiko iṣejọba rẹ.


Ẹran ẹtu ni mo ri lọọọkan ti mo fi yinbọn, afigba ti mo ri oku Baba Imaamu nilẹ-Sulaiman

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Ọkunrin kan to jẹ ọdẹ (hunter) labule Alaguntan, niluu Orilẹ-Owu, nipinlẹ Ọṣun, Sulaiman Jimoh, ẹni ọdun mejidinlọgbọn, lo ti n ka boroboro nileeṣẹ ọlọpaa lori ẹsun ipaniyan. Gẹgẹ bi Alukoro funleeṣẹ ọlọpaa, SP Yẹmisi Ọpalọla, ṣe ṣalaye fun Alaroye, aago mọkanla aabọ aarọ ọjọ kẹtadinlogun, oṣu Kẹrin, ọdun yii, niṣẹlẹ naa ṣẹlẹ. Ọpalọla sọ pe ẹnikan lo lọọ fi to awọn ọlọpaa agbegbe naa leti pe Sulaiman yinbọn pa baba oun, Adegun Yusuf, ẹni ọdun mejidinlọgọrin ninu oko rẹ. O ni awọn ọlọpaa ni wọn fi panpẹ ọba gbe Sulaiman, to si jẹwọ pe loootọ ni. Sulaiman sọ pe lọjọ naa, ẹran ẹtu loun n wo lọọọkan ninu igbo ti oun fi yinbọn, o ni nigba ti oun debẹ loun ri i pe Baba Imaamu abule Alaguntan tan. Ọpalọla sọ pe ni kete tiwadii ba ti pari ni afurasi naa yoo foju bale-ẹjọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Yẹmi Adedeji Nibi ti ilu Ọyọ wa loni-in yii kọ lo wa tẹlẹ, Ọyọ meji ti wa tẹlẹ ki wọn too de ibi ti wọn wa loni-in yii. Agọdọyọ nibi ti wọn wa loni-in yii n jẹ tẹlẹ, nitori Agọ ni wọn n pe ilu naa tẹlẹ, Agọ-Ọja ni. Ọyọ akọkọ ti wa nitosi Odo Ọya, ko jinna si ọdọ awọn Tapa, nipinlẹ Niger, loni-in yii. Ogun lo le wọn nibẹ, ogun naa si le debii pe wọn ni lati sa wa si tosi nibi. Nigba naa ni wọn gunlẹ si Igboho, ti wọn si n jẹ Ọyọ Igboho. Ogun ko tun jẹ ki wọn le duro nibẹ naa pẹ titi, ibẹ ko si ṣee fi ṣe ibugbe ayeraye fun wọn.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ogun lo le wọn nibẹ, ogun naa si le debii pe wọn ni lati sa wa si tosi nibi. Nigba naa ni wọn gunlẹ si Igboho, ti wọn si n jẹ Ọyọ Igboho. Ogun ko tun jẹ ki wọn le duro nibẹ naa pẹ titi, ibẹ ko si ṣee fi ṣe ibugbe ayeraye fun wọn. Ogun Eleduwe ni wọn ja gbẹyin ti nnkan fi de, ọrọ di igbẹ-aa-fẹwe, oko-la-a-wa-nnkan-ọbẹ, kaluku sa asala fun ẹmi wọn, ogun naa si tun tu ilu Ọyọ Igboho. Bẹẹ ni fun ọdun diẹ, awọn Ọyọ ko nibugbe ni ka pe e, wọn di ogunlende, wọn n sa kaakiri, nigba naa ni Olukuewu jẹwọ akọni, to si fun wọn ni Ọyọ tuntun. Lasiko ti wọn fi n rin kiri yii, ti wọn n ti Ọyọ kan bọ si Ọyọ mi-in, awọn Alaafin mẹtalelọgbọn lo ti jẹ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ogun Eleduwe ni wọn ja gbẹyin ti nnkan fi de, ọrọ di igbẹ-aa-fẹwe, oko-la-a-wa-nnkan-ọbẹ, kaluku sa asala fun ẹmi wọn, ogun naa si tun tu ilu Ọyọ Igboho. Bẹẹ ni fun ọdun diẹ, awọn Ọyọ ko nibugbe ni ka pe e, wọn di ogunlende, wọn n sa kaakiri, nigba naa ni Olukuewu jẹwọ akọni, to si fun wọn ni Ọyọ tuntun. Lasiko ti wọn fi n rin kiri yii, ti wọn n ti Ọyọ kan bọ si Ọyọ mi-in, awọn Alaafin mẹtalelọgbọn lo ti jẹ. Alaafin Ọranyan lo kọkọ jẹ, lẹyin naa ni Alaafin Ajuwọn Ajaka, Alaafin Ṣango Olufiran, Alaafin Aganju, Alaafin Oluaso, Alaafin Kọri, Alaafin Olugbogi, Alaafin Ofinran, Alaafin Egungunoju, Alaafin Ọrọmpọtọ, Alaafin Ajiboyede, Alaafin Abipa, Alaafin Ọbalokun Aganna-Erin, Alaafin Ajagbo, Alaafin Odarawu. Alaafin Kanran, Alaafin Jayin, Alaafin Ayibi, Alaafin Ọṣinyago, Alaafin Ojigi, Alaafin Gberu, Alaafin Amuniwaye, Alaafin Oniṣile, Alaafin Ọlabisi, Alaafin Awọnbioju, Alaafin Agboluaje, Alaafin Majẹogbe, Alaafin Abiọdun Adegoolu, Alaafin Aolẹ, Alaafin Adebọ, Alaafin Makuu, Alaafin Majo, Alaafin Amọdọ ati Alaafin Oluewu. Oluewu yii ni Alaafin to jẹ gbẹyin ni Ọyo atijọ, ọdun 1834 si 1837 lo fi jọba.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Alaafin Ọranyan lo kọkọ jẹ, lẹyin naa ni Alaafin Ajuwọn Ajaka, Alaafin Ṣango Olufiran, Alaafin Aganju, Alaafin Oluaso, Alaafin Kọri, Alaafin Olugbogi, Alaafin Ofinran, Alaafin Egungunoju, Alaafin Ọrọmpọtọ, Alaafin Ajiboyede, Alaafin Abipa, Alaafin Ọbalokun Aganna-Erin, Alaafin Ajagbo, Alaafin Odarawu. Alaafin Kanran, Alaafin Jayin, Alaafin Ayibi, Alaafin Ọṣinyago, Alaafin Ojigi, Alaafin Gberu, Alaafin Amuniwaye, Alaafin Oniṣile, Alaafin Ọlabisi, Alaafin Awọnbioju, Alaafin Agboluaje, Alaafin Majẹogbe, Alaafin Abiọdun Adegoolu, Alaafin Aolẹ, Alaafin Adebọ, Alaafin Makuu, Alaafin Majo, Alaafin Amọdọ ati Alaafin Oluewu. Oluewu yii ni Alaafin to jẹ gbẹyin ni Ọyo atijọ, ọdun 1834 si 1837 lo fi jọba. Ọkan ninu awọn ọmọọba Alaafin Abiọdun ni Atiba n ṣe, Atiba Olukuewu gan-an si lorukọ rẹ. Ọmọ ayaba kan to wa lati Akeitan ni. Itan sọ pe olododo gbaa ni ayaba yii, o si fẹran ọrẹ rẹ, ifẹ to ni si ọrẹ rẹ yii lo sọ ọ di ayaba.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ọkan ninu awọn ọmọọba Alaafin Abiọdun ni Atiba n ṣe, Atiba Olukuewu gan-an si lorukọ rẹ. Ọmọ ayaba kan to wa lati Akeitan ni. Itan sọ pe olododo gbaa ni ayaba yii, o si fẹran ọrẹ rẹ, ifẹ to ni si ọrẹ rẹ yii lo sọ ọ di ayaba. Awọn ọmọbinrin mejeeji yii jọ wa ni Gudugbu ni, nibi ti wọn ti n ṣe ọrẹ wọn. Lọjọ kan ni awọn ilari ki ọrẹ rẹ mọlẹ, ni wọn ba mu un, o di Ọyọ. Eyi ti wọn yoo gbọ ni pe wọn ti sọ ọrẹ rẹ di ayaba laafin, lẹyin to si ti jokoo sile loun nikan ti ko ri ọrẹ rẹ, o gbera pe oun n wa a lọ si aafin Ọyọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Awọn ọmọbinrin mejeeji yii jọ wa ni Gudugbu ni, nibi ti wọn ti n ṣe ọrẹ wọn. Lọjọ kan ni awọn ilari ki ọrẹ rẹ mọlẹ, ni wọn ba mu un, o di Ọyọ. Eyi ti wọn yoo gbọ ni pe wọn ti sọ ọrẹ rẹ di ayaba laafin, lẹyin to si ti jokoo sile loun nikan ti ko ri ọrẹ rẹ, o gbera pe oun n wa a lọ si aafin Ọyọ. Bẹẹ irin naa le nigba naa, sibẹ ọmọbinrin yii rin in, bo tilẹ jẹ pe wọn a maa ni ẹni to ba foju kan Alaafin ti ki i ṣe pe wọn ranṣẹ pe e ni, pipa ni wọn maa n pa a. Ṣugbọn obinrin yii loun ko ri eeyan ba sọrọ lati ọjọ ti wọn ti mu ọrẹ oun lọ, oun ko ni alajọsọ ọrọ mọ, gbigbe ile aye oun ko da nnkan kan, biku ba de ki oun kuku ku. Nitori ẹ lo ṣe jẹ nigba to de ilu Ọyọ, ọna aafin lo mori le, awọn eeyan si n wo o, nitori wọn ti da a mọ pe ara oko kan ni, oko lo ti wa. Oun naa de aafin, o bẹrẹ si i ba awọn to ba ti ri ti wọn n jade laafin, tabi ti wọn fẹẹ wọle sinu aafin sọrọ pe oun n wa ọrẹ oun kan ni o, wọn ni ki lorukọ rẹ, o ni Ẹni-Olufọn ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Bẹẹ irin naa le nigba naa, sibẹ ọmọbinrin yii rin in, bo tilẹ jẹ pe wọn a maa ni ẹni to ba foju kan Alaafin ti ki i ṣe pe wọn ranṣẹ pe e ni, pipa ni wọn maa n pa a. Ṣugbọn obinrin yii loun ko ri eeyan ba sọrọ lati ọjọ ti wọn ti mu ọrẹ oun lọ, oun ko ni alajọsọ ọrọ mọ, gbigbe ile aye oun ko da nnkan kan, biku ba de ki oun kuku ku. Nitori ẹ lo ṣe jẹ nigba to de ilu Ọyọ, ọna aafin lo mori le, awọn eeyan si n wo o, nitori wọn ti da a mọ pe ara oko kan ni, oko lo ti wa. Oun naa de aafin, o bẹrẹ si i ba awọn to ba ti ri ti wọn n jade laafin, tabi ti wọn fẹẹ wọle sinu aafin sọrọ pe oun n wa ọrẹ oun kan ni o, wọn ni ki lorukọ rẹ, o ni Ẹni-Olufọn ni. Ṣugbọn iyawo ati awọn agba obinrin ti pọ laafin ju ki ẹnikẹni da obinrin kekere ara igberiko kan mọ laarin awọn ayaba. Ko sẹni to mọ Ẹni-Olufọn, bẹẹ naa ni wọn si n sọ fun ọrẹ rẹ to n duro si ẹnu ọna aafin. Nigbẹyin, Alaafin Abiọdun gbọ pe ọmọbinrin kan ma ti igberiko wa to ni oun n wa ọkan ninu awọn iyawo ọba o. Ni ọba ba ni ki wọn pe e wa, nigba to si debẹ, o ni ko rojọ koun gbọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ṣugbọn iyawo ati awọn agba obinrin ti pọ laafin ju ki ẹnikẹni da obinrin kekere ara igberiko kan mọ laarin awọn ayaba. Ko sẹni to mọ Ẹni-Olufọn, bẹẹ naa ni wọn si n sọ fun ọrẹ rẹ to n duro si ẹnu ọna aafin. Nigbẹyin, Alaafin Abiọdun gbọ pe ọmọbinrin kan ma ti igberiko wa to ni oun n wa ọkan ninu awọn iyawo ọba o. Ni ọba ba ni ki wọn pe e wa, nigba to si debẹ, o ni ko rojọ koun gbọ. Obinrin Wundia yii ni oun n wa ọrẹ oun ti oun gbọ pe iyawo ọba ni bayii, nitori lati kekere lawọn ti n ṣọrẹ bọ, oun ko si ni ẹlomi-in laye oun to jẹ alabaaro, ẹni kan toun ni niyi, ohun to jẹ ki oun wa a wa niyẹn. Ẹnu ya ọba yii, o si beere pe ṣe ẹru ko ba a ni! Tabi ko mọ poun le ni ki wọn pa a tabi ki oun gbẹsẹ le e bi ayaba toun naa ko ni i le jade laafin mọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Obinrin Wundia yii ni oun n wa ọrẹ oun ti oun gbọ pe iyawo ọba ni bayii, nitori lati kekere lawọn ti n ṣọrẹ bọ, oun ko si ni ẹlomi-in laye oun to jẹ alabaaro, ẹni kan toun ni niyi, ohun to jẹ ki oun wa a wa niyẹn. Ẹnu ya ọba yii, o si beere pe ṣe ẹru ko ba a ni! Tabi ko mọ poun le ni ki wọn pa a tabi ki oun gbẹsẹ le e bi ayaba toun naa ko ni i le jade laafin mọ. Ọmọbinrin naa dahun pe to ba jẹ nitori ọrẹ oun ni o, bi ọrọ naa ba ja siku, oun ti fara mọ ọn, ṣugbọn to ba jẹ ti pe ki ọba gbẹsẹ le oun ni, ọrọ naa yoo dun mọ oun ninu ju, nitori iyẹn yoo jẹ ki oun maa ri ọrẹ oun lojoojumọ, awọn yoo si le jọ maa ṣe bi awọn ti n ṣe bọ. Bẹẹ ni ọba ni to ba ti jẹ oun to fẹ naa ree, oun gba a bii ayaba. Wọn pe ọrẹ rẹ fun un, wọn si jọ wa laafin titi ti ọmọbinrin yii fi loyun, nigba ti oyun rẹ si ga, Alaafin ni ko maa gbe e lọ si abule wọn, ki oun ati ọrẹ rẹ jọ maa lọ, ki wọn kuku maa ṣe aṣoju oun ni agbegbe wọn nibẹ, ki wọn mu ibẹ duro titi ti ọmọ oun yoo fi dagba.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ọmọbinrin naa dahun pe to ba jẹ nitori ọrẹ oun ni o, bi ọrọ naa ba ja siku, oun ti fara mọ ọn, ṣugbọn to ba jẹ ti pe ki ọba gbẹsẹ le oun ni, ọrọ naa yoo dun mọ oun ninu ju, nitori iyẹn yoo jẹ ki oun maa ri ọrẹ oun lojoojumọ, awọn yoo si le jọ maa ṣe bi awọn ti n ṣe bọ. Bẹẹ ni ọba ni to ba ti jẹ oun to fẹ naa ree, oun gba a bii ayaba. Wọn pe ọrẹ rẹ fun un, wọn si jọ wa laafin titi ti ọmọbinrin yii fi loyun, nigba ti oyun rẹ si ga, Alaafin ni ko maa gbe e lọ si abule wọn, ki oun ati ọrẹ rẹ jọ maa lọ, ki wọn kuku maa ṣe aṣoju oun ni agbegbe wọn nibẹ, ki wọn mu ibẹ duro titi ti ọmọ oun yoo fi dagba. Ọmọ ti obinrin yii bi lo pada waa di Atiba, ẹni to tẹ ilu Ọyọ tuntun yii do. Ki i ṣe pe Atiba tẹ ilu naa do bẹẹ, bi erin ti i dẹgbo ti i gba igbo lọwọ onigbo ni ọrọ naa ri, nitori nigba ti Atiba de Agọ-Ọja, ko i ti i jẹ ọba nigba naa, Ọmọọba ni, ṣugbọn ogun lo n le gbogbo wọn kiri. O ni oun yoo maa ba wọn gbe nibẹ, awọn ti wọn mọ ohun to le ti iru ibagbe bẹẹ jade ni ki Baalẹ Agọ-Ọja ma gba o, to ba gba, ohun ti yoo mu wahala wa fawọn lọjọ iwaju ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ọmọ ti obinrin yii bi lo pada waa di Atiba, ẹni to tẹ ilu Ọyọ tuntun yii do. Ki i ṣe pe Atiba tẹ ilu naa do bẹẹ, bi erin ti i dẹgbo ti i gba igbo lọwọ onigbo ni ọrọ naa ri, nitori nigba ti Atiba de Agọ-Ọja, ko i ti i jẹ ọba nigba naa, Ọmọọba ni, ṣugbọn ogun lo n le gbogbo wọn kiri. O ni oun yoo maa ba wọn gbe nibẹ, awọn ti wọn mọ ohun to le ti iru ibagbe bẹẹ jade ni ki Baalẹ Agọ-Ọja ma gba o, to ba gba, ohun ti yoo mu wahala wa fawọn lọjọ iwaju ni. Ṣugbọn baalẹ Agọ-Ọja ni nibo ni wọn ti n ṣe iyẹn, ṣebi ati oun, ati ilu oun, ati awọn ti wọn wa nibẹ, ṣe bi Alaafin lo ni gbogbo awọn, ko si agbara lọwọ oun lati ni ki ọmọ Ọba Atiba ma jokoo tawọn o. Bẹẹ ni Atiba jokoo, to si n tibẹ ja gbogbo ogun to n ja, to n tibẹ paṣẹ gbogbo. Lati ilẹ, eeyan lile kan ni Atiba n ṣe, onijakadi, oniwahala, ati ọkunrin kakaaka kan bayii ni. Ṣugbọn ohun to laye nigba naa ni, nitori asiko ogun ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ṣugbọn baalẹ Agọ-Ọja ni nibo ni wọn ti n ṣe iyẹn, ṣebi ati oun, ati ilu oun, ati awọn ti wọn wa nibẹ, ṣe bi Alaafin lo ni gbogbo awọn, ko si agbara lọwọ oun lati ni ki ọmọ Ọba Atiba ma jokoo tawọn o. Bẹẹ ni Atiba jokoo, to si n tibẹ ja gbogbo ogun to n ja, to n tibẹ paṣẹ gbogbo. Lati ilẹ, eeyan lile kan ni Atiba n ṣe, onijakadi, oniwahala, ati ọkunrin kakaaka kan bayii ni. Ṣugbọn ohun to laye nigba naa ni, nitori asiko ogun ni. Ki Atiba too de Agọ-Ọja, awọn Ilọrin lo n paṣẹ le ilu naa lori, wọn si ni Ajẹlẹ tiwọn nibẹ, ko si si ohun ti awọn ara Agọ-Ọja yoo ṣe lẹyin aṣẹ to ba wa lati Ilọrin. Nidii eyi, ko si ọmọ ti wọn bi nigba naa ti awọn Janmọọ ti wọn n paṣẹ Agọ-Ọja ko ni i fi tipatipa sọ lorukọ Musulumi, wọn ko gbọdọ jẹ orukọ mi-in mọ, bẹẹ ni wọn ko jẹ ki wọn sin ẹsin wọn gbogbo ni gbangba. Ibinu eyi wa lara ohun ti Atiba fi doju ija kọ gbogbo ohun to n jẹ ti Ilọrin.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ki Atiba too de Agọ-Ọja, awọn Ilọrin lo n paṣẹ le ilu naa lori, wọn si ni Ajẹlẹ tiwọn nibẹ, ko si si ohun ti awọn ara Agọ-Ọja yoo ṣe lẹyin aṣẹ to ba wa lati Ilọrin. Nidii eyi, ko si ọmọ ti wọn bi nigba naa ti awọn Janmọọ ti wọn n paṣẹ Agọ-Ọja ko ni i fi tipatipa sọ lorukọ Musulumi, wọn ko gbọdọ jẹ orukọ mi-in mọ, bẹẹ ni wọn ko jẹ ki wọn sin ẹsin wọn gbogbo ni gbangba. Ibinu eyi wa lara ohun ti Atiba fi doju ija kọ gbogbo ohun to n jẹ ti Ilọrin. Bi ko ba wa wọn nija, awọn naa yoo wa a nija, nitori wọn ko fẹ ki Agọ-Ọja bọ sọwọ wọn, oun naa ko si fẹ ki wọn maa pe ibi ti oun ba wa ni ilu to wa labẹ Ilọrin, nigba to jẹ abẹ Ọyọ ni Ilọrin wa tẹlẹ, ayipada de ti esuru waa pajuda, to n le aja, nigba ti aye n jẹ aye, ko si bi Ilọrin yoo ṣe duro niwaju Ọyọ, nitori oko abẹ Ọyo ni i ṣe. Ṣugbọn wọn pẹlu awọn ti wọn le Atiba funra ẹ de Agọ-Ọja, nigba to jẹ ogun Ilọrin yii lo fọ Ọyọ ile funra ẹ. Agọ Ọja yii lo waa di oju ija gan-an fun awọn ọmọ ogun Ilọrin ati awọn ọmọ ogun Yoruba to ku ti wọn wa lẹyin Ọyọ, ija naa si le. Bẹẹ Atiba ko ti i di Alaafin, ọmọọba lasan ṣi ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Bi ko ba wa wọn nija, awọn naa yoo wa a nija, nitori wọn ko fẹ ki Agọ-Ọja bọ sọwọ wọn, oun naa ko si fẹ ki wọn maa pe ibi ti oun ba wa ni ilu to wa labẹ Ilọrin, nigba to jẹ abẹ Ọyọ ni Ilọrin wa tẹlẹ, ayipada de ti esuru waa pajuda, to n le aja, nigba ti aye n jẹ aye, ko si bi Ilọrin yoo ṣe duro niwaju Ọyọ, nitori oko abẹ Ọyo ni i ṣe. Ṣugbọn wọn pẹlu awọn ti wọn le Atiba funra ẹ de Agọ-Ọja, nigba to jẹ ogun Ilọrin yii lo fọ Ọyọ ile funra ẹ. Agọ Ọja yii lo waa di oju ija gan-an fun awọn ọmọ ogun Ilọrin ati awọn ọmọ ogun Yoruba to ku ti wọn wa lẹyin Ọyọ, ija naa si le. Bẹẹ Atiba ko ti i di Alaafin, ọmọọba lasan ṣi ni. Lẹnu fa-a-ki-n-fa-a yii ni Alaafin Oluewu waja si, bo si ti waja, ko si ṣiṣe ko si aiṣe, wọn fi Atiba Olukuewu jọba, nigba to ṣe pe ninu gbogbo awọn ọmọọba igba naa, ko tun si ẹni kan to lokiki tabi to lagbara to ju tirẹ lọ. Bo ti jọba lo yi nnkan pada biri, o sọ Oluyọle Ibadan di Ibaṣọrun, ki Oluyọle le maa lo awọn ọmọ ogun rẹ fun atilẹyin Ọyọ, ko si maa jagun foun gẹgẹ bii Alaafin. Bẹẹ naa lo fi Kurunmi Ijaye jẹ Aarẹ Ọna kakanfo, o ni ki oun naa wa lapa ọtun oun ko le maa jagun foun.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Lẹnu fa-a-ki-n-fa-a yii ni Alaafin Oluewu waja si, bo si ti waja, ko si ṣiṣe ko si aiṣe, wọn fi Atiba Olukuewu jọba, nigba to ṣe pe ninu gbogbo awọn ọmọọba igba naa, ko tun si ẹni kan to lokiki tabi to lagbara to ju tirẹ lọ. Bo ti jọba lo yi nnkan pada biri, o sọ Oluyọle Ibadan di Ibaṣọrun, ki Oluyọle le maa lo awọn ọmọ ogun rẹ fun atilẹyin Ọyọ, ko si maa jagun foun gẹgẹ bii Alaafin. Bẹẹ naa lo fi Kurunmi Ijaye jẹ Aarẹ Ọna kakanfo, o ni ki oun naa wa lapa ọtun oun ko le maa jagun foun. Bayii ni Atiba fi Agọ-Ọja ṣe ibujokoo rẹ, ti wọn ko si pe e ni Agọ-Ọja mọ, to di Agọd’Ọyọ, to si ṣe bii ere bii ere di Ọyọ Alaafin. Atiba jọba o, o si mu oriṣiriṣii nnkan meremere de si Ọyọ, atunṣe rẹpẹtẹ si ba a. Ogun pọ, ṣugbọn o fẹrẹ jẹ gbogbo ẹ naa ni wọn n bori. Yoo wa ninu itan titi aye pe lasiko Alaafin Atiba yii ni Yoruba bọ lọwọ awọn Fulani, nigba ti awọn ogun ọmọ Yoruba da wọn pada niluu Oṣogbo.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Bayii ni Atiba fi Agọ-Ọja ṣe ibujokoo rẹ, ti wọn ko si pe e ni Agọ-Ọja mọ, to di Agọd’Ọyọ, to si ṣe bii ere bii ere di Ọyọ Alaafin. Atiba jọba o, o si mu oriṣiriṣii nnkan meremere de si Ọyọ, atunṣe rẹpẹtẹ si ba a. Ogun pọ, ṣugbọn o fẹrẹ jẹ gbogbo ẹ naa ni wọn n bori. Yoo wa ninu itan titi aye pe lasiko Alaafin Atiba yii ni Yoruba bọ lọwọ awọn Fulani, nigba ti awọn ogun ọmọ Yoruba da wọn pada niluu Oṣogbo. Boya awọn ẹẹmaya ni wọn iba kun ilẹ Yoruba bayii bii ọba, nitori ohun ti wọn ṣe niluu Ilọrin lawọn Fulani naa fẹẹ ṣe ni ilẹ Yoruba yikayika. Ṣugbọn awọn ọmọ ogun Yoruba, labẹ Alaafin Atiba ti i ṣe Alaafin dide, wọn si ja ija naa titi ti wọn fi le awọn Fulani yii lọ. Nnkan pataki ni eleyii fun Yoruba, kaluku si n sọ lati igba naa pe aye Atiba lo ṣẹlẹ, Atiba lo ko Yoruba yọ lọwọ ewu Fulani, nitori oun lo fi Oluyọle jẹ Ibaṣọrun Ibadan, ogun Ibadan lo si le awọn Fulani wọnyi lọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Boya awọn ẹẹmaya ni wọn iba kun ilẹ Yoruba bayii bii ọba, nitori ohun ti wọn ṣe niluu Ilọrin lawọn Fulani naa fẹẹ ṣe ni ilẹ Yoruba yikayika. Ṣugbọn awọn ọmọ ogun Yoruba, labẹ Alaafin Atiba ti i ṣe Alaafin dide, wọn si ja ija naa titi ti wọn fi le awọn Fulani yii lọ. Nnkan pataki ni eleyii fun Yoruba, kaluku si n sọ lati igba naa pe aye Atiba lo ṣẹlẹ, Atiba lo ko Yoruba yọ lọwọ ewu Fulani, nitori oun lo fi Oluyọle jẹ Ibaṣọrun Ibadan, ogun Ibadan lo si le awọn Fulani wọnyi lọ. Lati igba naa, wọn ko si delẹ Yoruba mọ. Asiko ti awọn oyinbo ṣẹṣẹ n da ẹsẹ wọ ibi to pada waa di Naijiria yii ni Atiba waja, ọdun 1859 lọba naa tẹri-gbaṣọ. Nigba ti Atiba ku yii, ki i ṣe pe ogun ti i tan naa, ṣugbọn o ti yatọ pupọ si ti atijọ, Ọyọ si ti fẹsẹ mulẹ nibi ti wọn jokoo si yii, ko sẹni to le pe ibẹ ni orukọ mi-in ju ilu Ọyọ lọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Lati igba naa, wọn ko si delẹ Yoruba mọ. Asiko ti awọn oyinbo ṣẹṣẹ n da ẹsẹ wọ ibi to pada waa di Naijiria yii ni Atiba waja, ọdun 1859 lọba naa tẹri-gbaṣọ. Nigba ti Atiba ku yii, ki i ṣe pe ogun ti i tan naa, ṣugbọn o ti yatọ pupọ si ti atijọ, Ọyọ si ti fẹsẹ mulẹ nibi ti wọn jokoo si yii, ko sẹni to le pe ibẹ ni orukọ mi-in ju ilu Ọyọ lọ. Ọyọ tuntun tabi Ọyọ igbalode, nibẹ ni Ọyọ naa si wa titi doni yii. Atiba dagba daadaa ko too ku, ninu awọn ọba ti wọn n jẹ lasiko naa, ọkan loun, nitori ọpọ awọn Alaafin igba naa, paapaa awọn ti wọn jẹ lasiko ogun ati aṣikiri yii ki i pẹ rara. Ko sẹni ti yoo tete gbagbe Makuu to fi oṣu meji pere jẹ Alaafin.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ọyọ tuntun tabi Ọyọ igbalode, nibẹ ni Ọyọ naa si wa titi doni yii. Atiba dagba daadaa ko too ku, ninu awọn ọba ti wọn n jẹ lasiko naa, ọkan loun, nitori ọpọ awọn Alaafin igba naa, paapaa awọn ti wọn jẹ lasiko ogun ati aṣikiri yii ki i pẹ rara. Ko sẹni ti yoo tete gbagbe Makuu to fi oṣu meji pere jẹ Alaafin. Ṣugbọn oun pẹ, o si bi awọn ọmọ rẹpẹtẹ ki iku too pa a. Nigba ti Atiba yoo fi waja, ẹni to ku ni akọbi fun un ni Adelu, oun naa ni wọn si fi jẹ Alaafin lẹyin rẹ. Ni 1859 ti baba rẹ papoda naa lo jọba, o si wa nibẹ titi di ọdun 1875. Nigba ti Adelu waja ni 1875, ọkan ninu awọn ọmọ Atiba mi-in ni wọn tun fi jọba, orukọ rẹ si ni Alaafin Adeyẹmi, ẹni ti wọn n pe ni Alowolodu, tabi Alawolodu-bii-iyere.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ṣugbọn oun pẹ, o si bi awọn ọmọ rẹpẹtẹ ki iku too pa a. Nigba ti Atiba yoo fi waja, ẹni to ku ni akọbi fun un ni Adelu, oun naa ni wọn si fi jẹ Alaafin lẹyin rẹ. Ni 1859 ti baba rẹ papoda naa lo jọba, o si wa nibẹ titi di ọdun 1875. Nigba ti Adelu waja ni 1875, ọkan ninu awọn ọmọ Atiba mi-in ni wọn tun fi jọba, orukọ rẹ si ni Alaafin Adeyẹmi, ẹni ti wọn n pe ni Alowolodu, tabi Alawolodu-bii-iyere. Ọmọ kẹrin Alaafin Atiba ni Adeyẹmi i ṣe. Adeṣiyan ni iba jẹ Alaafin igba naa, nitori oun lẹgbọn, ṣugbọn funra rẹ lo ni ki Adeyẹmi lọọ jọba naa nitori agbara toun ko gbe e mọ, aiya ara wa foun. O sọ fun awọn ti wọn fẹẹ fi i jẹ Alaafin pe wahala ifinijoye Alaafin pọ to bẹẹ gẹẹ debii pe ti oun ba ni ki oun gba a, bo tilẹ jẹ ki oun de ade naa fun ọjọ kan pere, iyọnu ni yoo jẹ foun ati awọn to fẹẹ fi oun joye, ati gbogbo ilu lapapọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ọmọ kẹrin Alaafin Atiba ni Adeyẹmi i ṣe. Adeṣiyan ni iba jẹ Alaafin igba naa, nitori oun lẹgbọn, ṣugbọn funra rẹ lo ni ki Adeyẹmi lọọ jọba naa nitori agbara toun ko gbe e mọ, aiya ara wa foun. O sọ fun awọn ti wọn fẹẹ fi i jẹ Alaafin pe wahala ifinijoye Alaafin pọ to bẹẹ gẹẹ debii pe ti oun ba ni ki oun gba a, bo tilẹ jẹ ki oun de ade naa fun ọjọ kan pere, iyọnu ni yoo jẹ foun ati awọn to fẹẹ fi oun joye, ati gbogbo ilu lapapọ. Nitori bẹẹ, o ni ki awọn ijoye ma daamu ara wọn jinna, nigba ti Ọlọrun ti ṣe e ti aburo oun wa, iyẹn Adeyẹmi, oun fi gbogbo ara mọ ọn pe ko gbade naa, ki wọn si sọ ọ di Alaafin. Ko si ẹni kan bayii to lodi si i pe ki Adeyẹmi di Alaafin laarin ilu, afi ọkan ninu awọn ọmọ ọmọ baba rẹ. Ṣebi Adelu lo jẹ Alaafin to waja, ọmọ toun naa ti wọn n pe ni Lawani ni ko si ohun to ṣe oun ti oun naa ko le jẹ ẹ. Kekere ni wọn p’ọrọ yii, wọn ni ko ma ba a du u, nitori nigba ti aburo baba rẹ ti wọn jọ jẹ ọmọ baba kan naa ba ṣi wa laye, p’oun ti oun jẹ ọmọ ọmọ ko le jẹ ẹ. Ṣugbọn Lawani ko gba, o ni ki wọn jẹ ki awọn jọ du u, bi ko ba ja mọ oun lọwọ, ohunkohun to ba tidi ẹ yọ, oun fara mọ ọn.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Nitori bẹẹ, o ni ki awọn ijoye ma daamu ara wọn jinna, nigba ti Ọlọrun ti ṣe e ti aburo oun wa, iyẹn Adeyẹmi, oun fi gbogbo ara mọ ọn pe ko gbade naa, ki wọn si sọ ọ di Alaafin. Ko si ẹni kan bayii to lodi si i pe ki Adeyẹmi di Alaafin laarin ilu, afi ọkan ninu awọn ọmọ ọmọ baba rẹ. Ṣebi Adelu lo jẹ Alaafin to waja, ọmọ toun naa ti wọn n pe ni Lawani ni ko si ohun to ṣe oun ti oun naa ko le jẹ ẹ. Kekere ni wọn p’ọrọ yii, wọn ni ko ma ba a du u, nitori nigba ti aburo baba rẹ ti wọn jọ jẹ ọmọ baba kan naa ba ṣi wa laye, p’oun ti oun jẹ ọmọ ọmọ ko le jẹ ẹ. Ṣugbọn Lawani ko gba, o ni ki wọn jẹ ki awọn jọ du u, bi ko ba ja mọ oun lọwọ, ohunkohun to ba tidi ẹ yọ, oun fara mọ ọn. Bẹẹ lo ṣe jẹ pe Lawani du oye naa pẹlu aburo baba rẹ, ṣugbọn awọn Ọyọmesi ti mọ ohun ti wọn yoo ṣe ati ẹni ti wọn yoo mu, ko si ṣoro fun wọn lati mu Adeyẹmi pe oun lawọn fẹ nipo ọba. Bi ọrọ ba si ti da bayii, ko si ohun ti Lawani le ṣe, yoo fi Ọyọ silẹ fun Alaafin ti wọn ba mu ni, bẹẹ naa lo si ṣe ṣe. Yatọ si eyi, ko tun si araalu kan tabi ọmọọba mi-in to lodi si Adeyẹmi nitori gbajumọ ni, ọpọ eeyan lo mọ ọn tẹlẹ, olowo ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Bẹẹ lo ṣe jẹ pe Lawani du oye naa pẹlu aburo baba rẹ, ṣugbọn awọn Ọyọmesi ti mọ ohun ti wọn yoo ṣe ati ẹni ti wọn yoo mu, ko si ṣoro fun wọn lati mu Adeyẹmi pe oun lawọn fẹ nipo ọba. Bi ọrọ ba si ti da bayii, ko si ohun ti Lawani le ṣe, yoo fi Ọyọ silẹ fun Alaafin ti wọn ba mu ni, bẹẹ naa lo si ṣe ṣe. Yatọ si eyi, ko tun si araalu kan tabi ọmọọba mi-in to lodi si Adeyẹmi nitori gbajumọ ni, ọpọ eeyan lo mọ ọn tẹlẹ, olowo ni. Awọn oniṣowo gbogbo to n lọ lati Ibadan, Abẹokuta ati Ijẹbu, ile rẹ ni wọn maa n de si, ti yoo si ṣe gbogbo wọn lalejo bamubamu titi ti wọn yoo fi lọ. Nigba to wa lọmọ ọba si ree, oun ati awọn ero ni yoo jọ lọ si ọdọ awọn ti wọn n ṣe ọti, ti kaluku yoo si mu un tẹ ara rẹ lọrun. Eyi lo ṣe jẹ ko sibi ti ẹ ri i ti ẹ ko ni i ri ero lẹyin rẹ, bo ṣe niluu Ọyọ ni o, bo si jẹ lẹyin odi, gbajugbaja ọkunrin ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Awọn oniṣowo gbogbo to n lọ lati Ibadan, Abẹokuta ati Ijẹbu, ile rẹ ni wọn maa n de si, ti yoo si ṣe gbogbo wọn lalejo bamubamu titi ti wọn yoo fi lọ. Nigba to wa lọmọ ọba si ree, oun ati awọn ero ni yoo jọ lọ si ọdọ awọn ti wọn n ṣe ọti, ti kaluku yoo si mu un tẹ ara rẹ lọrun. Eyi lo ṣe jẹ ko sibi ti ẹ ri i ti ẹ ko ni i ri ero lẹyin rẹ, bo ṣe niluu Ọyọ ni o, bo si jẹ lẹyin odi, gbajugbaja ọkunrin ni. Nitori ẹ ni ọkan gbogbo ilu ṣe balẹ pe to ba jẹ oun ni yoo di Alaafin, ko le si wahala, nitori atọbatẹlẹ loun ko too jọba. Ṣugbọn ọrọ ko ri bẹẹ nigba to jọba tan, nitori iṣẹlẹ kan ṣẹ lasiko to n jọba ti awọn araalu fi mọ pe asiko tirẹ yoo le diẹ, ogun oriṣiriṣii ni yoo ja ilu wọn. Lati Ile-lfẹ lo ti han wa pe igba rẹ yoo le diẹ o jare.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Nitori ẹ ni ọkan gbogbo ilu ṣe balẹ pe to ba jẹ oun ni yoo di Alaafin, ko le si wahala, nitori atọbatẹlẹ loun ko too jọba. Ṣugbọn ọrọ ko ri bẹẹ nigba to jọba tan, nitori iṣẹlẹ kan ṣẹ lasiko to n jọba ti awọn araalu fi mọ pe asiko tirẹ yoo le diẹ, ogun oriṣiriṣii ni yoo ja ilu wọn. Lati Ile-lfẹ lo ti han wa pe igba rẹ yoo le diẹ o jare. Igba Iwa meji ni wọn gbe fun un, awọn igba yii naa ni wọn si fi n mọ bi asiko Alaafin kọọkan yoo ṣe ri. Ninu awọn igba meji yii, ọkan wa ti wọn yoo ko owo, aṣọ, ilẹkẹ, ati awọn nnkan daadaa mi-in si ninu, ekeji yoo si kun fun nnkan ija bii ẹtu ibọn, bileedi, ọta-ibọn, ida kekere, ọbẹ, ọfa ati ọrun kekere, ati awọn nnkan mi-in ti wọn fi n jagun. Nigba ti wọn ko igba mejeeji de iwaju Alaafin Adeyẹmi, to si jẹ bakan naa ni awọn igba mejeeji ṣe ri ti ẹni kan ko le mọ iyatọ, eyi to fi ọwọ ara rẹ gbe bayii, igba ogun ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Igba Iwa meji ni wọn gbe fun un, awọn igba yii naa ni wọn si fi n mọ bi asiko Alaafin kọọkan yoo ṣe ri. Ninu awọn igba meji yii, ọkan wa ti wọn yoo ko owo, aṣọ, ilẹkẹ, ati awọn nnkan daadaa mi-in si ninu, ekeji yoo si kun fun nnkan ija bii ẹtu ibọn, bileedi, ọta-ibọn, ida kekere, ọbẹ, ọfa ati ọrun kekere, ati awọn nnkan mi-in ti wọn fi n jagun. Nigba ti wọn ko igba mejeeji de iwaju Alaafin Adeyẹmi, to si jẹ bakan naa ni awọn igba mejeeji ṣe ri ti ẹni kan ko le mọ iyatọ, eyi to fi ọwọ ara rẹ gbe bayii, igba ogun ni. Nigba ti awọn eletutu ri i, niṣe ni wọn kọ haa, wọn ti mọ pe ogun yoo pọ lasiko ọba tuntun naa. Bẹẹ lo si ri, nitori ni asiko Adeyẹmi yii ni ogun ti Yoruba fi ọdun mẹrindinlogun ja bẹrẹ, iyẹn ogun Kiriji. Oju ẹ lo bẹrẹ, oju ẹ lo si pari.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Nigba ti awọn eletutu ri i, niṣe ni wọn kọ haa, wọn ti mọ pe ogun yoo pọ lasiko ọba tuntun naa. Bẹẹ lo si ri, nitori ni asiko Adeyẹmi yii ni ogun ti Yoruba fi ọdun mẹrindinlogun ja bẹrẹ, iyẹn ogun Kiriji. Oju ẹ lo bẹrẹ, oju ẹ lo si pari. Asiko rẹ ni awọn oyinbo gba Ọyọ, ti wọn fi ajẹlẹ si i, afi bii igba ti Ọyọ bọ lọwọ Alaafin. Ṣugbọn ti a ba ti yọwọ ogun ti wọn n ja kaakir ilẹ Yoruba naa, ilu Ọyọ funra rẹ ni isinmi, idagbasoke si wọle wa. Ọdun 1905 ni Alaafin Adeyẹmi waja, nigba naa ni wọn si pe Lawani Agogo-Ija, ẹni to ba Adeyẹmi du oye naa nijọsi pe ko maa bọ lati Ibadan to wa, ko waa jẹ Alaafin.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Asiko rẹ ni awọn oyinbo gba Ọyọ, ti wọn fi ajẹlẹ si i, afi bii igba ti Ọyọ bọ lọwọ Alaafin. Ṣugbọn ti a ba ti yọwọ ogun ti wọn n ja kaakir ilẹ Yoruba naa, ilu Ọyọ funra rẹ ni isinmi, idagbasoke si wọle wa. Ọdun 1905 ni Alaafin Adeyẹmi waja, nigba naa ni wọn si pe Lawani Agogo-Ija, ẹni to ba Adeyẹmi du oye naa nijọsi pe ko maa bọ lati Ibadan to wa, ko waa jẹ Alaafin. Bayii ni Lawani di Alaafin ni 1905, oun si ni ọrẹ oyinbo akọkọ, nitori oun ati Captain Ross ti wọn ti jọ wa n’Ibadan mọ ọwọ ara wọn. Ṣugbọn Alaafin Lawani ko pẹ rara lori oye, ọdun 1911 ni ọba naa waja, ọrọ naa si dun gbogbo ilu. Ohun to jẹ ki wọn gba lati fi akọbi rẹ, Ṣiyanbọla Onikẹpọ Ladigbolu jẹ Alaafin ree, aye rẹ si dara, nitori oun gangan lọrẹ oyinbo, baba rẹ kan n ba oyinbo ṣe nitori agbara oyinbo igba naa ni.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Bayii ni Lawani di Alaafin ni 1905, oun si ni ọrẹ oyinbo akọkọ, nitori oun ati Captain Ross ti wọn ti jọ wa n’Ibadan mọ ọwọ ara wọn. Ṣugbọn Alaafin Lawani ko pẹ rara lori oye, ọdun 1911 ni ọba naa waja, ọrọ naa si dun gbogbo ilu. Ohun to jẹ ki wọn gba lati fi akọbi rẹ, Ṣiyanbọla Onikẹpọ Ladigbolu jẹ Alaafin ree, aye rẹ si dara, nitori oun gangan lọrẹ oyinbo, baba rẹ kan n ba oyinbo ṣe nitori agbara oyinbo igba naa ni. Ṣugbọn ni ti Ṣiyanbọla Onikẹẹpọ, ọrẹ gidi loun ati Captain Ross. Asiko Ladigbolu akọkọ yii ni wọn da agbara gbogbo pada fun Ọyọ, ti Ọyọ si pada di alagbara lori Ibadan, nitori ko too di igba naa, ofin awọn oyinbo ti gbe Ibadan kari Ọyọ, Ṣiyanbọla Ladigbolu lo da kinni naa pada fun wọn. Nitori o pẹ lori oye, o lo odidi ọdun mẹtalelọgbon, ohun nla nla lo mu wọ ilu Ọyọ wa, ko si si ẹni to ranti Ọyọ ti ko ranti Ṣiyanbọla Ladigbolu to jẹ Alaafin.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ṣugbọn ni ti Ṣiyanbọla Onikẹẹpọ, ọrẹ gidi loun ati Captain Ross. Asiko Ladigbolu akọkọ yii ni wọn da agbara gbogbo pada fun Ọyọ, ti Ọyọ si pada di alagbara lori Ibadan, nitori ko too di igba naa, ofin awọn oyinbo ti gbe Ibadan kari Ọyọ, Ṣiyanbọla Ladigbolu lo da kinni naa pada fun wọn. Nitori o pẹ lori oye, o lo odidi ọdun mẹtalelọgbon, ohun nla nla lo mu wọ ilu Ọyọ wa, ko si si ẹni to ranti Ọyọ ti ko ranti Ṣiyanbọla Ladigbolu to jẹ Alaafin. Ni 1944, ọba naa waja, wọn si fi Adeniran Adeyẹmi jẹ lọdun 1945. Adeniran ti wọn fi jẹ ọba yii, oun ni Arẹmọ, iyẹn akọbi Adelakun, Adelakun ti i ṣe ọmọ Alaafin Adeyẹmi akọkọ. Adeyẹmi Keji yii ko pẹ lori oye, ija waye laarin oun ati awọn oloṣelu igba naa, wọn si yọ ọ nipo ọba lọdun 1956.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Ni 1944, ọba naa waja, wọn si fi Adeniran Adeyẹmi jẹ lọdun 1945. Adeniran ti wọn fi jẹ ọba yii, oun ni Arẹmọ, iyẹn akọbi Adelakun, Adelakun ti i ṣe ọmọ Alaafin Adeyẹmi akọkọ. Adeyẹmi Keji yii ko pẹ lori oye, ija waye laarin oun ati awọn oloṣelu igba naa, wọn si yọ ọ nipo ọba lọdun 1956. Lẹyin ti wọn yọ ọ, Bello Gbadegẹṣin, ọmọ Ladigbolu, mi-in jọba, oun ni Ladigbolu Keji, ni 1956 yii naa ni. Ṣugbọn oun naa ko pẹ, ọdun mejila lo ṣe. O waja ni 1968.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Lẹyin ti wọn yọ ọ, Bello Gbadegẹṣin, ọmọ Ladigbolu, mi-in jọba, oun ni Ladigbolu Keji, ni 1956 yii naa ni. Ṣugbọn oun naa ko pẹ, ọdun mejila lo ṣe. O waja ni 1968. Nigba naa ni ipo ọba tun ṣi silẹ, awọn Ọyọmesi si jokoo, wọn fori kori, wọn ni ki wọn fi Lamidi Ọlayiwọla, ọmọ Adeyẹmi mi-in jẹ Alaafin. Njẹ ta ni Lamidi Ọlayiwọla ti wọn fẹẹ fi jẹ Alaafin yii ni 1968? E pade wa lọsẹ to n bọ.


Itan igbesi aye Alaafin Adeyẹmi

Nigba naa ni ipo ọba tun ṣi silẹ, awọn Ọyọmesi si jokoo, wọn fori kori, wọn ni ki wọn fi Lamidi Ọlayiwọla, ọmọ Adeyẹmi mi-in jẹ Alaafin. Njẹ ta ni Lamidi Ọlayiwọla ti wọn fẹẹ fi jẹ Alaafin yii ni 1968? E pade wa lọsẹ to n bọ.


Osun 2022: Ẹru ko ba mi rara, ọwọ Ọlọrun atawọn araalu ni saa keji mi wa – Oyetọla

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Gomina Adegboyega Oyetọla ti ipinlẹ Ọṣun ti sọ pe bi oun ko ṣe ja awọn araalu kulẹ ninu gbogbo ileri ti oun ṣe fun wọn lọdun mẹta ataabọ sẹyin pẹlu owo perete to n wọle sipinlẹ Ọṣun ni yoo jẹ ọpakutẹlẹ ijawe olubori oun ninu idibo ọjọ kẹrindinlogun, oṣu Keje, ọdun yii. Nibi eto kan ti ibudo to n ri si ibaṣepọ awọn araalu, State’s Civic Engagement Center, ṣe pẹlu ẹgbẹ awọn oniburẹẹdi, ẹka tipinlẹ Ọṣun, ni gomina ti sọ pe ẹri-maa-jẹ-mi-nso ni oniruuru aṣeyọri tiṣejọba oun ṣe kaakiri. Oyetọla, ẹni ti Oludamọran pataki rẹ ni ẹka naa, Ọlatunbọsun Oyintiloye, ṣoju fun ṣalaye pe ẹru ko ba oun rara nitori ọwọ Ọlọrun ati awọn eeyan ipinlẹ Ọṣun ni atunyansipo gomina oun wa. O ni lai fi ti owo perete to n wọle si asunwọn ijọba lọwọlọwọ bayii ṣe, oun ko ni i dawọ duro lori oniruuru ọna ti eto ọrọ-aje ipinlẹ Ọṣun yoo fi gbẹnu soke si i. Oyetọla, ẹni to ṣapejuwe awọn araalu gẹgẹ bii opo kan ṣoṣo tiṣejọba oun duro le lori latigba to ti de ori aleefa, fi da awọn araalu loju pe gbogbo nnkan to ba maa gba loun yoo fun un lati le mu ki aye rọrun fun gbogbo eeyan. O sọ pẹlu idaniloju pe ko si oludije kankan latinu ẹgbẹ oṣelu mẹtadinlogun to ku, to le koju oun loṣu Keje, nitori awọn araalu ko fẹ ijọba ti yoo tun fa wọn sẹyin. O ni oun ko ni i sinmi rara ni kete ti oun ba ti pada wọle gẹgẹ bii gomina, gbogbo awọn iṣẹ rere ti oun ti n ṣe loun yoo tẹsiwaju ninu wọn, bẹẹ ni alaafia pupọ yoo tubọ wa fun imugbooro awọn oniṣẹ ọwọ.


O ni lai fi ti owo perete to n wọle si asunwọn ijọba lọwọlọwọ bayii ṣe, oun ko ni i dawọ duro lori oniruuru ọna ti eto ọrọ-aje ipinlẹ Ọṣun yoo fi gbẹnu soke si i. Oyetọla, ẹni to ṣapejuwe awọn araalu gẹgẹ bii opo kan ṣoṣo tiṣejọba oun duro le lori latigba to ti de ori aleefa, fi da awọn araalu loju pe gbogbo nnkan to ba maa gba loun yoo fun un lati le mu ki aye rọrun fun gbogbo eeyan. O sọ pẹlu idaniloju pe ko si oludije kankan latinu ẹgbẹ oṣelu mẹtadinlogun to ku, to le koju oun loṣu Keje, nitori awọn araalu ko fẹ ijọba ti yoo tun fa wọn sẹyin. O ni oun ko ni i sinmi rara ni kete ti oun ba ti pada wọle gẹgẹ bii gomina, gbogbo awọn iṣẹ rere ti oun ti n ṣe loun yoo tẹsiwaju ninu wọn, bẹẹ ni alaafia pupọ yoo tubọ wa fun imugbooro awọn oniṣẹ ọwọ. Ninu ọrọ rẹ, Alaga ẹgbẹ naa, Bakare Ganiyu, gboriyin fun gomina lori oniruuru awọn iṣẹ idagbasoke to n ṣe. O fi da a loju pe gbagbaagba lawọn ọmọ ẹgbẹ naa yoo duro ti i lasiko idibo to n bọ yii.


Ninu ọrọ rẹ, Alaga ẹgbẹ naa, Bakare Ganiyu, gboriyin fun gomina lori oniruuru awọn iṣẹ idagbasoke to n ṣe. O fi da a loju pe gbagbaagba lawọn ọmọ ẹgbẹ naa yoo duro ti i lasiko idibo to n bọ yii.


O ma se o, awọn ọmọde mẹrin gan mọ ina n’Ilẹ-Oluji

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Awọn ọmọ keekeekee mẹrin ni wọn pade iku ojiji, ti ori si ko awọn meji yọ lẹyin ti waya ina ja le wọn lori ninu ṣọọbu ti wọn wa lagbegbe kan ti wọn n pe ni Oke-Agọ, n’Ilẹ-Oluji, l’Ọjọbọ, Tọsidee, ọsẹ to kọja. Awọn ọmọde mẹfẹẹfa la gbọ pe wọn ko ara wọn jọ sinu ṣọọbu obinrin kan ti wọn fi kọntena ṣe nigba ti waya ina ti wọn ṣẹṣẹ n so si agbegbe naa deede ja lojiji, eyi to ṣeku pa mẹrin ninu wọn loju-ẹsẹ, tawọn meji yooku si dero ọsibitu. Eyi ni alaye ti ọkan ninu awọn ọmọ ti ori ko yọ ninu ijamba ọhun, Blessing ṣe fawọn oniroyin to ṣe abẹwo si i nile-iwosan to ti n gba itọju. ‘‘Ṣe la ri i tawọn Nẹpa muna wa lojiji ninu ṣọọbu ta a ti n ṣere, idunnu ati ayọ ni gbogbo wa fi pariwo ọp NEPA, a o ti i pari eyi ta a fi n gbọ iro bi awọn waya ina ṣe n dun parapara loke ṣọọbu ta a wa, pẹlu ibẹru ni gbogbo wa fi sa jade laimọ pe wayA ina ọhun ti ja sori kọntena ta a wa ninu rẹ. Ohun ta a ṣakiyesi ni pe ina ti mu ki ẹsẹ wa gan mọlẹ, ti a ko si le sa lọ mọ, mo saa wa gbogbo ọna jokoo sori pako kan to wa ninu ṣọọbu wa, nigba ti mo boju-wẹyin ni mo ri i pe awọn ọrẹ mi n gbọn pẹpẹ, ti gbogbo wọn si n pọ ẹjẹ lẹnu. Emi nikan ni mo n pariwo titi tawọn eeyan fi waa gbe wa lọ si ọsibitu ijọba to wa ni Ilẹ-Oluji.’’ Obinrin to ni ṣọọbu ọhun, Abilekọ Ronkẹ Adebiyi, ṣalaye pe oun ko si nitosi lasiko ti iṣẹlẹ naa waye.


‘‘Ṣe la ri i tawọn Nẹpa muna wa lojiji ninu ṣọọbu ta a ti n ṣere, idunnu ati ayọ ni gbogbo wa fi pariwo ọp NEPA, a o ti i pari eyi ta a fi n gbọ iro bi awọn waya ina ṣe n dun parapara loke ṣọọbu ta a wa, pẹlu ibẹru ni gbogbo wa fi sa jade laimọ pe wayA ina ọhun ti ja sori kọntena ta a wa ninu rẹ. Ohun ta a ṣakiyesi ni pe ina ti mu ki ẹsẹ wa gan mọlẹ, ti a ko si le sa lọ mọ, mo saa wa gbogbo ọna jokoo sori pako kan to wa ninu ṣọọbu wa, nigba ti mo boju-wẹyin ni mo ri i pe awọn ọrẹ mi n gbọn pẹpẹ, ti gbogbo wọn si n pọ ẹjẹ lẹnu. Emi nikan ni mo n pariwo titi tawọn eeyan fi waa gbe wa lọ si ọsibitu ijọba to wa ni Ilẹ-Oluji.’’ Obinrin to ni ṣọọbu ọhun, Abilekọ Ronkẹ Adebiyi, ṣalaye pe oun ko si nitosi lasiko ti iṣẹlẹ naa waye. O ni ibi kan loun wa lalẹ ọjọ naa ti ẹnikan fi pe oun pe ṣọọbu oun ti n jona, leyii to mu koun tete mori le ọna ibẹ nitori awọn ọmọ ti oun fi silẹ. O ni Blessing nikan loun ri to jade nigba toun de iwaju ṣọọbu, tawọn yooku ko le dide mọ nibi ti wọn sun silẹ si. Loju-ẹsẹ lo ni awọn ti ko gbogbo wọn lọ si ileewosan.


O ni ibi kan loun wa lalẹ ọjọ naa ti ẹnikan fi pe oun pe ṣọọbu oun ti n jona, leyii to mu koun tete mori le ọna ibẹ nitori awọn ọmọ ti oun fi silẹ. O ni Blessing nikan loun ri to jade nigba toun de iwaju ṣọọbu, tawọn yooku ko le dide mọ nibi ti wọn sun silẹ si. Loju-ẹsẹ lo ni awọn ti ko gbogbo wọn lọ si ileewosan. Adebiyi ni oun gbagbọ pe airi afẹfẹ ọsigin lo fawọn ọmọ naa lasiko lo jẹ ki awọn mẹrin tete ku ninu wọn, ti ẹni karun-un si wa lẹsẹ-kan-aye, ẹsẹ-kan-ọrun, ko le rin, bẹẹ ni ko le sọrọ. Lati ibẹ lo ni awọn ti ko awọn meji yooku lọ si ọsibitu pajawiri to wa niluu Ondo, o ni ko pẹ rara ti wọn fi yọnda ọkan ninu awọn ọmọ naa lẹyin to gba itọju tan, nigba ti wọn ni ki awọn maa gbe ẹni keji rẹ lọ si ileewosan ẹkọṣẹ iṣegun Fasiti Ọbáfẹ́mi Awolọwọ, to wa n’Ile-Ifẹ. Abilekọ Adebiyi ni ọmọ ẹgbọn oun ni meji ninu awọn ọmọ to fara gba ninu iṣẹlẹ ọhun, ọlude Ajinde ni wọn waa lo lọdọ oun ki ajalu buruku naa too sẹlẹ.


Adebiyi ni oun gbagbọ pe airi afẹfẹ ọsigin lo fawọn ọmọ naa lasiko lo jẹ ki awọn mẹrin tete ku ninu wọn, ti ẹni karun-un si wa lẹsẹ-kan-aye, ẹsẹ-kan-ọrun, ko le rin, bẹẹ ni ko le sọrọ. Lati ibẹ lo ni awọn ti ko awọn meji yooku lọ si ọsibitu pajawiri to wa niluu Ondo, o ni ko pẹ rara ti wọn fi yọnda ọkan ninu awọn ọmọ naa lẹyin to gba itọju tan, nigba ti wọn ni ki awọn maa gbe ẹni keji rẹ lọ si ileewosan ẹkọṣẹ iṣegun Fasiti Ọbáfẹ́mi Awolọwọ, to wa n’Ile-Ifẹ. Abilekọ Adebiyi ni ọmọ ẹgbọn oun ni meji ninu awọn ọmọ to fara gba ninu iṣẹlẹ ọhun, ọlude Ajinde ni wọn waa lo lọdọ oun ki ajalu buruku naa too sẹlẹ. A gbọ pe aṣofin to n ṣoju awọn eeyan ẹkun Guusu ipinlẹ Ondo nileegbimọ aṣofin agba, Ọnarebu Nicholas Tofowomọ, ti dide sọrọ awọn ọmọ naa. Sẹnetọ ọhun fi obi awọn ọmọ ọhun lọkan balẹ pe oun ṣetan lati gbena woju awọn to n pin ina ọba lẹkun Benin (Benin Electricity Distribution Company, BEDC) lori iṣẹlẹ naa. Bakan naa ni aṣofin ọhun tun rọ awọn eeyan lati jawọ ninu kikọ ile tabi ṣọọbu si abẹ waya ina nitori ewu nla to rọ mọ ọn.


A gbọ pe aṣofin to n ṣoju awọn eeyan ẹkun Guusu ipinlẹ Ondo nileegbimọ aṣofin agba, Ọnarebu Nicholas Tofowomọ, ti dide sọrọ awọn ọmọ naa. Sẹnetọ ọhun fi obi awọn ọmọ ọhun lọkan balẹ pe oun ṣetan lati gbena woju awọn to n pin ina ọba lẹkun Benin (Benin Electricity Distribution Company, BEDC) lori iṣẹlẹ naa. Bakan naa ni aṣofin ọhun tun rọ awọn eeyan lati jawọ ninu kikọ ile tabi ṣọọbu si abẹ waya ina nitori ewu nla to rọ mọ ọn.


Ẹni kan ku, eeyan mẹta fara pa, nibi jamba ọkọ ati Maruwa n’Ilọrin

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Ọkunrin Hausa kan to jẹ Seriki awọn Hausa lagbegbe Kuntu, niluu Ilọrin, lagbọ pe o ti ku, ti eeyan mẹta mi-in si fara pa, nibi ijamba ọkọ ati Maruwa to waye lagbegbe Kuntu, lọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ yii. ALAROYE gbọ pe nnkan bii aago mẹwaa aabọ aarọ ọjọ Aje, ni ijamba ọhun waye latari pe ijanu ọkọ to n ko omi inu ọra ati awọn omi inu ike kan ja, to si bẹrẹ si i kọ lu awọn eeyan, o gba kẹkẹ Maruwa kan sinu odo, eeyan mẹta ninu marun-un to wa ninu Maruwa naa fara pa kọja afẹnusọ, bakan naa lọkọ ọhun ko tun duro, o lọọ ṣe akọlu si Mallam kan ti wọn pe ni seriki awọn Hausa to wa ni agbegbe Kuntu, niluu Ilọrin. Ileewosan aladaani kan ni wọn ko gbogbo wọn lọ ni agbegbe naa, sugbọn ileewosan mẹta ọtọọtọ ni wọn gbe seriki lọ ki wọn too gba a, bo tilẹ jẹ pe ko lo wakati meji ni ileewosan ọhun to fi ku. Wọn ni dẹrẹba to wa ọkọ ọhun fori gba gilaasi ọkọ, ori ẹ bẹ, sugbọn o sa lọ. Titi di akoko ta a n ko iroyin yii jọ, wọn o ti i mọ ibi ti dẹrẹba naa wa, awọn ọlọpaa agọ Adewọle si ti gbe ọkọ ati Maruwa tawọn eeyan ti ni ijamba naa lọ si agọ wọn lẹyin ti wọn yọ Maruwa kuro ninu odo tan.


Ọdalẹ ni mi ti mo ba fi kọ lati dupo aarẹ-Ọsinbajọ

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Igbakeji Aarẹ orilẹ-ede yii, Ọjọgbọn Yẹmi Ọṣinbajo, ti ni aifẹẹ ja awọn eeyan orilẹ-ede yii kulẹ lo ṣokunfa bi oun ṣe pinnu lati dupo aarẹ ninu ẹgbẹ oṣelu APC. Ọsinbajọ sọrọ yii lasiko abẹwo to ṣe si ipinlẹ Ondo lọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ yii, lati rọ Gomina Rotimi Akeredolu atawọn aṣaaju ẹgbẹ APC ki wọn le ṣatilẹyin fun un ninu eto idibo abẹle ẹgbẹ APC to fẹẹ waye ninu oṣu Karun-un, ọdun ta a wa yii. Igbakeji Aarẹ ni oun ti gbaradi, bẹẹ loun ti ṣetan ,ati dupo aarẹ ninu eto idibo gbogbogboo ọdun 2023, nitori pe bii iwa ọdalẹ ni yoo jẹ si awọn eeyan Naijiria ti oun ba fi kuna ati lo awọn iriri ti oun ti ni sẹyin laarin ọdun meje ti oun fi jẹ Igbakeji Aarẹ fun itẹsiwaju ati idagbasoke orilẹ-ede yii. O ni oun mọ-ọn-mọ fi ara oun silẹ lati sin awọn eeyan ni, nitori pe awọn ọmọ Naijiria nilo aṣiwaju ti yoo mu wọn kuro ninu aginju wa si gbangba. Ọjọgbọn ninu imọ ofin ọhun ni ko sohun to buru rara ti oun naa ba pinnu lati lo awọn ibaṣepọ ti oun ti ni kaakiri agbaye fun igbega Naijiria, niwọn igba ti ko ti ni awọn eeyan kan lara lati fi ẹmi wọn lelẹ nitori ifẹ orilẹ-ede wọn. Ọṣinbajọ ni oye ye oun kedere pe ko sohun ti eeyan le da laye lai si imọtẹlẹ Ọlọrun nibẹ, o ni iṣẹ nla ni wọn gbe le oun lọwọ pẹlu ipo Igbakeji Aarẹ ti oun di mu fun odidi ọdun meje, awọn iriri ọhun lo ni o gbo oun laya ti oun fi fẹẹ dije dupo aarẹ nitori ko tun si ifun kan ninu oromọdiyẹ Naijiria ti oun ko mọ daju.


O ni oun mọ-ọn-mọ fi ara oun silẹ lati sin awọn eeyan ni, nitori pe awọn ọmọ Naijiria nilo aṣiwaju ti yoo mu wọn kuro ninu aginju wa si gbangba. Ọjọgbọn ninu imọ ofin ọhun ni ko sohun to buru rara ti oun naa ba pinnu lati lo awọn ibaṣepọ ti oun ti ni kaakiri agbaye fun igbega Naijiria, niwọn igba ti ko ti ni awọn eeyan kan lara lati fi ẹmi wọn lelẹ nitori ifẹ orilẹ-ede wọn. Ọṣinbajọ ni oye ye oun kedere pe ko sohun ti eeyan le da laye lai si imọtẹlẹ Ọlọrun nibẹ, o ni iṣẹ nla ni wọn gbe le oun lọwọ pẹlu ipo Igbakeji Aarẹ ti oun di mu fun odidi ọdun meje, awọn iriri ọhun lo ni o gbo oun laya ti oun fi fẹẹ dije dupo aarẹ nitori ko tun si ifun kan ninu oromọdiyẹ Naijiria ti oun ko mọ daju. Nigba to n fun Ọṣinbajọ lesi ọrọ rẹ, Gomina Akeredolu ni ko si ani-ani pe gbogbo awọn aṣoju ẹgbẹ lati ipinlẹ Ondo ni wọn fẹran rẹ, ti wọn si ni ọwọ to ga ju lọ fun un. Aketi ni agbọye lawọn gbọ gbogbo ọrọ to ti ba awọn sọ, ṣugbọn Igbakeji Aarẹ gbọdọ mọ pe ọwọ Ọlọrun nikan ni gbogbo àṣẹ wa. O ni to ba jẹ ifẹ Ọlọrun ni pe oun ni yoo di aarẹ lọdun to n bọ, ko si Yẹkinni ti yoo yẹ ẹ.


Nigba to n fun Ọṣinbajọ lesi ọrọ rẹ, Gomina Akeredolu ni ko si ani-ani pe gbogbo awọn aṣoju ẹgbẹ lati ipinlẹ Ondo ni wọn fẹran rẹ, ti wọn si ni ọwọ to ga ju lọ fun un. Aketi ni agbọye lawọn gbọ gbogbo ọrọ to ti ba awọn sọ, ṣugbọn Igbakeji Aarẹ gbọdọ mọ pe ọwọ Ọlọrun nikan ni gbogbo àṣẹ wa. O ni to ba jẹ ifẹ Ọlọrun ni pe oun ni yoo di aarẹ lọdun to n bọ, ko si Yẹkinni ti yoo yẹ ẹ.


Nibi tawọn ajinigbe yii sa pamọ si lọwọ ọlọpaa ti tẹ wọn l’Ayetoro

Gbenga Amos, Abẹokuta Awọn ogbologboo ajinigbe mẹsan-an ti wọn n yọ awọn eeyan Abẹokuta si Ayetoro lẹnu nipinlẹ Ogun ti ko sakolo awọn ọlọpaa, ọpẹlọpẹ awọn ọdẹ, awọn ẹṣọ alaabo ‘So Safe’, awọn OPC, figilante atawọn ikọ Amọtẹkun to fọwọ sowọ pọ, ti wọn fi ri awọn amookunṣikan ẹda naa mu ṣikun ni ibuba wọn. Ibi kan ti wọn n pe ni Abule Ọba, lọna ilu Ayetoro, nitosi Abẹokuta, ni wọn ti lọọ ka awọn afurasi naa mọ lọjọ Aiku, Sannde, ọjọ kẹrinlelogun, oṣu Kẹrin yii. Mẹsan-an ni wọn, orukọ wọn gẹgẹ bi Alukoro ọlọpaa Ogun, DSP Abimbọla Oyeyẹmi, ṣe to o ninu atẹjade to fi ṣọwọ s’ALAROYE ni Hammed Taiwo, Kẹhinde Jimọh, Umar Sanda, Ali Morandu, Usman Abubakar, Usman Mohammed, Umaru Ahmadu ati Umaru Mọmọdu. Ọwọ palaba wọn segi lẹyin ti awọn ọlọpaa ti ẹka Sabo/Ilupeju ri i gbọ pe wọn ri Hammed Taiwo ati Kẹhinde Jimoh ti wọn jẹ ọlọkada to n jiṣẹ kiri fawọn kọlọransi ẹda yii, tawọn naa si tun jẹ ara wọn, lagbegbe Rounder, nijọba ibilẹ Ariwa Abẹokuta. Oju-esẹ ni ọga ọlọpaa ẹka Sabo/Ilupeju, SP Mustapha Ọpawọye, ti sare ko awọn ọlọpaa jọ pe ki wọn maa lọ si agbegbe ọhun, nibẹ ni ọwọ ti tẹ Hammed Taiwo ati Kehinde Jimoh. Ninu ifọrọwanilẹnuwo ti wọn ṣe fun wọn ni wọn ti jẹwọ pe ara awọn ọdaran yii lawọn naa, ṣugbọn iṣẹ tawọn ni lati maa jiṣẹ kaakiri fun wọn, kawọn si tun maa ba wọn ṣọ ayika, nitori ki awọn agbofinro ma baa kọ lu wọn lojiji.


Ọwọ palaba wọn segi lẹyin ti awọn ọlọpaa ti ẹka Sabo/Ilupeju ri i gbọ pe wọn ri Hammed Taiwo ati Kẹhinde Jimoh ti wọn jẹ ọlọkada to n jiṣẹ kiri fawọn kọlọransi ẹda yii, tawọn naa si tun jẹ ara wọn, lagbegbe Rounder, nijọba ibilẹ Ariwa Abẹokuta. Oju-esẹ ni ọga ọlọpaa ẹka Sabo/Ilupeju, SP Mustapha Ọpawọye, ti sare ko awọn ọlọpaa jọ pe ki wọn maa lọ si agbegbe ọhun, nibẹ ni ọwọ ti tẹ Hammed Taiwo ati Kehinde Jimoh. Ninu ifọrọwanilẹnuwo ti wọn ṣe fun wọn ni wọn ti jẹwọ pe ara awọn ọdaran yii lawọn naa, ṣugbọn iṣẹ tawọn ni lati maa jiṣẹ kaakiri fun wọn, kawọn si tun maa ba wọn ṣọ ayika, nitori ki awọn agbofinro ma baa kọ lu wọn lojiji. Ijẹwọ wọn yii lo mu ki ileeṣẹ ọlọpaa mọ ibuba awọn ajinigbe naa, ibẹ ni wọn ti maa n pade lẹyin ti wọn ba ti gbowo lọwọ awọn ti wọn ji gbe tan. Ọga ọlọpaa ṣeto pẹlu awọn ẹṣọ alaabo yooku, ni wọn ba ya bo ibuba awọn ajinigbe yii, ti wọn si ko wọn. Iwadii ti wọn ṣe ṣaaju akoko yii jẹ ko di mimọ pe awọn ikọ ọdaran yii ni wọn n da agbegbe oju ọna Abẹokuta si Ayetoro laamu lẹnu ọjọ meta yii.


Ijẹwọ wọn yii lo mu ki ileeṣẹ ọlọpaa mọ ibuba awọn ajinigbe naa, ibẹ ni wọn ti maa n pade lẹyin ti wọn ba ti gbowo lọwọ awọn ti wọn ji gbe tan. Ọga ọlọpaa ṣeto pẹlu awọn ẹṣọ alaabo yooku, ni wọn ba ya bo ibuba awọn ajinigbe yii, ti wọn si ko wọn. Iwadii ti wọn ṣe ṣaaju akoko yii jẹ ko di mimọ pe awọn ikọ ọdaran yii ni wọn n da agbegbe oju ọna Abẹokuta si Ayetoro laamu lẹnu ọjọ meta yii. Koda pupọ ninu awọn ti wọn ti ṣagbako awọn ẹni ibi yii ni wọn ni awọn da wọn mọ, ati pe awọn ni wọn ji awọn gbe. Ni bayii, Kọmiṣanna ọlọpaa, Lanre Bankọle, to fi idunnu rẹ han lori ọgbọn inu tawọn eeyan rẹ ta ti wọn fi ri awọn ọdaran naa mu, o si ti paṣẹ pe ki wọn taari wọn lọ si abala awọn to gbogun ti iwa ijinigbe lẹka ileeṣẹ ọlọpaa, fun iwadii to lọọrin.


Koda pupọ ninu awọn ti wọn ti ṣagbako awọn ẹni ibi yii ni wọn ni awọn da wọn mọ, ati pe awọn ni wọn ji awọn gbe. Ni bayii, Kọmiṣanna ọlọpaa, Lanre Bankọle, to fi idunnu rẹ han lori ọgbọn inu tawọn eeyan rẹ ta ti wọn fi ri awọn ọdaran naa mu, o si ti paṣẹ pe ki wọn taari wọn lọ si abala awọn to gbogun ti iwa ijinigbe lẹka ileeṣẹ ọlọpaa, fun iwadii to lọọrin.


Iku Timothy Adegoke: Adedoyin loun ko ni ẹlẹrii kankan lati pe

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Ile-ẹjọ giga ilu Oṣogbo ti sun igbẹjọ lori iku akẹkọọ Fasiti Ifẹ, Timothy Adegoke, to ku sinu otẹẹli Hilton, niluu Ileefẹ, loṣu Kọkanla, ọdun to kọja, siwaju di ọjọ kẹẹẹdọgbọn, oṣu Karun-un, ọdun yii. Dokita Rahmọn Adedoyin to ni otẹẹli naa loun ati awọn oṣiṣẹ rẹ mẹfa n jẹjọ lori iku Adegoke. Wọn kọkọ ko wọn lọ si Abuja, ko too di pe wọn da ẹjọ naa pada sipinlẹ Ọṣun, ti igbẹjọ naa si bẹrẹ nile-ẹjọ giga niluu Oṣogbo loṣu Kẹta, ọdun yii. Nigba ti wọn fara han nile-ẹjọ gbẹyin, Onidaajọ Adepele Ojo dajọ lori ohun ti awọn agbẹjọro olujẹjọ gbe siwaju rẹ pe awọn onibaara awọn ko lẹjọ lati jẹ. Adepele Ojo sọ pe lọna kan tabi omi-in, ọkọọkan awọn olujẹjọ ni nnkan kan an ṣe pẹlu ẹsun ti wọn fi kan wọn lori ọrọ iku Adegoke, nitori naa, ki wọn bẹrẹ awijare wọn lọjọ kẹẹẹdọgbọn, oṣu Kẹrin, ọdun yii. Ṣaaju ni ijọba ipinlẹ Ọṣun, nipasẹ Kọmiṣanna feto idajọ, Fẹmi Akande, ti fun ọfiisi Agbẹjọro Agba, Fẹmi Falana, lagbara lati maa ba igbẹjọ naa lọ latari lẹta ti Falana kọ ati bi awọn mọlẹbi Adegoke ṣe fẹ ẹ. Nigba ti igbẹjọ bẹrẹ lọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ yii, lẹyin ti awọn agbẹjọro ti kede orukọ awọn ti wọn n ṣoju fun ni agbẹjọro kan lati ileeṣẹ eto idajọ ipinlẹ Ọṣun, Barisita Badiora, kede pe oun ati ẹnikeji oun, Farẹmi, wa lati ṣoju ijọba ipinlẹ Ọṣun.


Nigba ti wọn fara han nile-ẹjọ gbẹyin, Onidaajọ Adepele Ojo dajọ lori ohun ti awọn agbẹjọro olujẹjọ gbe siwaju rẹ pe awọn onibaara awọn ko lẹjọ lati jẹ. Adepele Ojo sọ pe lọna kan tabi omi-in, ọkọọkan awọn olujẹjọ ni nnkan kan an ṣe pẹlu ẹsun ti wọn fi kan wọn lori ọrọ iku Adegoke, nitori naa, ki wọn bẹrẹ awijare wọn lọjọ kẹẹẹdọgbọn, oṣu Kẹrin, ọdun yii. Ṣaaju ni ijọba ipinlẹ Ọṣun, nipasẹ Kọmiṣanna feto idajọ, Fẹmi Akande, ti fun ọfiisi Agbẹjọro Agba, Fẹmi Falana, lagbara lati maa ba igbẹjọ naa lọ latari lẹta ti Falana kọ ati bi awọn mọlẹbi Adegoke ṣe fẹ ẹ. Nigba ti igbẹjọ bẹrẹ lọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ yii, lẹyin ti awọn agbẹjọro ti kede orukọ awọn ti wọn n ṣoju fun ni agbẹjọro kan lati ileeṣẹ eto idajọ ipinlẹ Ọṣun, Barisita Badiora, kede pe oun ati ẹnikeji oun, Farẹmi, wa lati ṣoju ijọba ipinlẹ Ọṣun. Ọrọ yii lo fa ariyanjiyan laarin awọn agbẹjọro olujẹjọ ati Fẹmi Falana (SAN). Agbẹjọro agba Ẹlẹja, Agbẹjọro agba Muritala Rasheed ati Agbẹjọro Edet, wọn sọ pe Falana ko tẹle ilana to tọ lati gba ẹjọ naa lọwọ ijọba ipinlẹ Ọṣun. Wọn ni latigba ti ẹjọ naa ti bẹrẹ, ko si ọwọ ijọba ipinlẹ Ọṣun nibẹ rara.


Ọrọ yii lo fa ariyanjiyan laarin awọn agbẹjọro olujẹjọ ati Fẹmi Falana (SAN). Agbẹjọro agba Ẹlẹja, Agbẹjọro agba Muritala Rasheed ati Agbẹjọro Edet, wọn sọ pe Falana ko tẹle ilana to tọ lati gba ẹjọ naa lọwọ ijọba ipinlẹ Ọṣun. Wọn ni latigba ti ẹjọ naa ti bẹrẹ, ko si ọwọ ijọba ipinlẹ Ọṣun nibẹ rara. Ijọba apapọ, nipasẹ ileeṣẹ ọlọpaa, ni wọn n ṣe e, bawo waa ni agbara lori ẹjọ naa ṣe fo latọdọ ọlọpaa sọdọ ijọba ipinlẹ Ọṣun, tipinlẹ Ọṣun naa fi wa n fun ẹnikan lagbara? Ṣugbọn Falana sọ ninu awijare tirẹ pe ninu ofin, ko si asiko kan ni pato tijọba ipinlẹ le gba igbẹjọ lori ẹjọ to ba ṣẹlẹ lakata rẹ lọwọ ọlọpaa, ko si pọn dandan ki wọn kọkọ kọ iwe sita lati gba a. Amọ ṣa, oun yoo fara mọ ohun ti awọn agbẹjọro olujẹjọ n beere nitori ọgbọn ko pin sibi kan. Eleyii ni wọn n fa lọwọ ti olujẹjọ keji, Magdalene, fi bẹrẹ si i hukọ leralera, nigba ti ko le naro daadaa mọ lo bẹrẹ mọlẹ, bi awọn agbẹjọro si ṣe fi to adajọ leti ni iyẹn sọ pe ki igbẹjọ duro diẹ naa, bẹẹ lo wọle lọ. Lẹyin iṣẹju marun-un to pada de, gbogbo wọn fẹnu ko lati bẹrẹ igbẹjọ.


Ijọba apapọ, nipasẹ ileeṣẹ ọlọpaa, ni wọn n ṣe e, bawo waa ni agbara lori ẹjọ naa ṣe fo latọdọ ọlọpaa sọdọ ijọba ipinlẹ Ọṣun, tipinlẹ Ọṣun naa fi wa n fun ẹnikan lagbara? Ṣugbọn Falana sọ ninu awijare tirẹ pe ninu ofin, ko si asiko kan ni pato tijọba ipinlẹ le gba igbẹjọ lori ẹjọ to ba ṣẹlẹ lakata rẹ lọwọ ọlọpaa, ko si pọn dandan ki wọn kọkọ kọ iwe sita lati gba a. Amọ ṣa, oun yoo fara mọ ohun ti awọn agbẹjọro olujẹjọ n beere nitori ọgbọn ko pin sibi kan. Eleyii ni wọn n fa lọwọ ti olujẹjọ keji, Magdalene, fi bẹrẹ si i hukọ leralera, nigba ti ko le naro daadaa mọ lo bẹrẹ mọlẹ, bi awọn agbẹjọro si ṣe fi to adajọ leti ni iyẹn sọ pe ki igbẹjọ duro diẹ naa, bẹẹ lo wọle lọ. Lẹyin iṣẹju marun-un to pada de, gbogbo wọn fẹnu ko lati bẹrẹ igbẹjọ. Agbẹjọro to duro fun Adedoyin, Ẹlẹja (SAN), lo kọkọ sọrọ. O ni lẹyin ti oun ṣayẹwo gbogbo ẹri ti awọn olupẹjọ gbe siwaju kootu, oun pinnu pe onibaara oun ko ni ẹlẹrii kankan lati pe. Agbẹjọro agba, Muritala Muhammed, to n ṣoju fun olujẹjọ keji, ikẹrin ati ikarun-un, sọ pe yatọ si pe ara olujẹjọ keji ko ya, oun ko tun raaye lati kiyesi iwe ẹjọ naa latari bi oun ṣe nidiwọ nipa irinajo oju ofurufu oun fun wakati marun-un lọjọ Sannde.


Agbẹjọro to duro fun Adedoyin, Ẹlẹja (SAN), lo kọkọ sọrọ. O ni lẹyin ti oun ṣayẹwo gbogbo ẹri ti awọn olupẹjọ gbe siwaju kootu, oun pinnu pe onibaara oun ko ni ẹlẹrii kankan lati pe. Agbẹjọro agba, Muritala Muhammed, to n ṣoju fun olujẹjọ keji, ikẹrin ati ikarun-un, sọ pe yatọ si pe ara olujẹjọ keji ko ya, oun ko tun raaye lati kiyesi iwe ẹjọ naa latari bi oun ṣe nidiwọ nipa irinajo oju ofurufu oun fun wakati marun-un lọjọ Sannde. Nitori naa, o rọ ile-ẹjọ lati sun igbẹjọ siwaju digba ti Magdalene yoo fi gbadun daadaa, ti oun naa yoo si fi raaye gbaradi fun igbẹjọ naa. Muhammed naa lo ṣoju fun Agbẹjọro agba, Otaru, to n duro fun awọn olujẹjọ kẹta ati ikẹfa. Ohun kan naa lo beere fun.


Nitori naa, o rọ ile-ẹjọ lati sun igbẹjọ siwaju digba ti Magdalene yoo fi gbadun daadaa, ti oun naa yoo si fi raaye gbaradi fun igbẹjọ naa. Muhammed naa lo ṣoju fun Agbẹjọro agba, Otaru, to n duro fun awọn olujẹjọ kẹta ati ikẹfa. Ohun kan naa lo beere fun. Ni ti Agbẹjọro Edet to n duro fun olujẹjọ keje, o ni onibaara oun ti ṣetan lati pe ẹlẹri meji lori igbẹjọ naa, ṣugbọn niwọn igba ti awọn olujẹjọ mẹfa akọọkọ ko ti i ṣetan, oun naa rọ ile-ẹjọ lati sun igbẹjọ siwaju. Niwọn igba ti Falana ko ti tako ibeere awọn agbẹjọro to ku, Onidajọ Adepele Ojo sun igbẹjọ naa siwaju di ọjọ kẹẹdọgbọn oṣu karun un ọdun yii.


Ni ti Agbẹjọro Edet to n duro fun olujẹjọ keje, o ni onibaara oun ti ṣetan lati pe ẹlẹri meji lori igbẹjọ naa, ṣugbọn niwọn igba ti awọn olujẹjọ mẹfa akọọkọ ko ti i ṣetan, oun naa rọ ile-ẹjọ lati sun igbẹjọ siwaju. Niwọn igba ti Falana ko ti tako ibeere awọn agbẹjọro to ku, Onidajọ Adepele Ojo sun igbẹjọ naa siwaju di ọjọ kẹẹdọgbọn oṣu karun un ọdun yii.


Mi o mọ nipa bi awon ọba alaye mẹta ṣe ku tẹle ara wọn nipinlẹ Ọyọ-Makinde

Ọlawale Ajao, Ibadan Gomina ipinlẹ Ọyọ, Ẹnjinnia Ṣeyi Makinde, ti sọ pe oun ko lọwọ ninu bi awọn ọba alaye mẹta ṣe ku ni tẹle-n-tẹle nipinlẹ Ọyọ. Makinde sọrọ yii ni idahun si ohun ti awọn eeyan n gbe kiri lori ẹrọ ayelujara pe o ti di ọba mẹta to ku lasiko isakoso rẹ. O ni gbogbo awọn ọba to ku yii ni wọn dagba, ti wọn darugbo. Makinde ni, ‘‘Bo ti wu ki Alaafin pẹ to, ko wu wa ki baba naa darapọ mọ awọn baba nla rẹ. Nigba ti kabiyesi gori itẹ awọn baba rẹ, ọmọ kekere ni mi, ṣugbọn nitori bi kabiyesi ṣe jẹ si wa, iba wu wa ki wọn wa laarin wa fun igba pipẹ. Eleyii ba wa ninu jẹ, ṣugbọn inu wa tun dun pe kabiyesi pẹ lori itẹ awọn baba rẹ.


Makinde ni, ‘‘Bo ti wu ki Alaafin pẹ to, ko wu wa ki baba naa darapọ mọ awọn baba nla rẹ. Nigba ti kabiyesi gori itẹ awọn baba rẹ, ọmọ kekere ni mi, ṣugbọn nitori bi kabiyesi ṣe jẹ si wa, iba wu wa ki wọn wa laarin wa fun igba pipẹ. Eleyii ba wa ninu jẹ, ṣugbọn inu wa tun dun pe kabiyesi pẹ lori itẹ awọn baba rẹ. ‘‘Latigba ti kabiyesi ti ku lawọn eeyan ti n pe mi kaakiri Naijiria, eyi to fi pataki ọba naa han.’’ Lasiko to ṣabẹwo si aafin Ọyọ lati daro pẹlu awọn mọlẹbi Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi to papoda lọjọ Ẹti, Furaidee, ọsẹ to kọja, gomina naa ni gbogbo ohun to ba gba lawọn maa fun un lati ri i pe awọn ṣe ẹyẹ ikẹyin to daa fun ọba to papoda naa. O ni gbogbo erongba Alaafin to ba oun sọ ni kọrọ nigba to wa laye lawọn yoo mu wa si imuṣẹ. Bẹẹ lo bẹ awọn Ọyọmesi lati ri i pe wọn ko fi akoko ṣofo lati tete bẹrẹ igbesẹ lati yan ọba tuntun si ipo to ṣofo latari iku Ọba Adeyẹmi yii.


‘‘Latigba ti kabiyesi ti ku lawọn eeyan ti n pe mi kaakiri Naijiria, eyi to fi pataki ọba naa han.’’ Lasiko to ṣabẹwo si aafin Ọyọ lati daro pẹlu awọn mọlẹbi Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi to papoda lọjọ Ẹti, Furaidee, ọsẹ to kọja, gomina naa ni gbogbo ohun to ba gba lawọn maa fun un lati ri i pe awọn ṣe ẹyẹ ikẹyin to daa fun ọba to papoda naa. O ni gbogbo erongba Alaafin to ba oun sọ ni kọrọ nigba to wa laye lawọn yoo mu wa si imuṣẹ. Bẹẹ lo bẹ awọn Ọyọmesi lati ri i pe wọn ko fi akoko ṣofo lati tete bẹrẹ igbesẹ lati yan ọba tuntun si ipo to ṣofo latari iku Ọba Adeyẹmi yii. Gomina yii ni lọdun 2015 ti oun fẹẹ dupo gomina, oun lọọ ba Alaafin lati fi erongba oun han, ṣugbọn ọba naa sọ pe ko le ṣee ṣe, o si ṣalaye awọn idi ti ko fi le ṣee ṣe, ko si ṣee ṣe loootọ. O ni to ba jẹ ẹlomi-in ni, ko ni i sọ ootọ ọrọ bi ọba alaye yii ṣe sọ. O ṣapejuwe Alaafin gẹgẹ bii akoto ọgbọn nipa ede aṣa ati iṣe pẹlu itan Yoruba, ti yoo si ṣoro lati tun ri ẹni ti yoo da bii rẹ.


Gomina yii ni lọdun 2015 ti oun fẹẹ dupo gomina, oun lọọ ba Alaafin lati fi erongba oun han, ṣugbọn ọba naa sọ pe ko le ṣee ṣe, o si ṣalaye awọn idi ti ko fi le ṣee ṣe, ko si ṣee ṣe loootọ. O ni to ba jẹ ẹlomi-in ni, ko ni i sọ ootọ ọrọ bi ọba alaye yii ṣe sọ. O ṣapejuwe Alaafin gẹgẹ bii akoto ọgbọn nipa ede aṣa ati iṣe pẹlu itan Yoruba, ti yoo si ṣoro lati tun ri ẹni ti yoo da bii rẹ. Tẹ o ba gbagbe, laarin oṣu marun-un sira wọn, Alaafin ni yoo ṣikẹta awọn ọba nla to ti papoda nipinlẹ naa. Sọun ilu Ogbomọṣọ, Ọba Jimoh Oyewumi lo kọkọ papoda lọjọ kejila, oṣu Kejila, ọdun to kọja. Olubadan ilẹ Ibadan, Ọba Saliu Adetunji, papoda ni ọjọ keji, oṣu Kin-in-ni, ọdun yii, ti Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi, si tẹle e lọjọ kejilelogun, oṣu Kẹrin, ọdun yii.


Tẹ o ba gbagbe, laarin oṣu marun-un sira wọn, Alaafin ni yoo ṣikẹta awọn ọba nla to ti papoda nipinlẹ naa. Sọun ilu Ogbomọṣọ, Ọba Jimoh Oyewumi lo kọkọ papoda lọjọ kejila, oṣu Kejila, ọdun to kọja. Olubadan ilẹ Ibadan, Ọba Saliu Adetunji, papoda ni ọjọ keji, oṣu Kin-in-ni, ọdun yii, ti Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi, si tẹle e lọjọ kejilelogun, oṣu Kẹrin, ọdun yii.


Nibi ti wọn ti n sa fawọn ọlọpaa to fẹẹ gbowo lowọ wọn lọkọ ti tẹ baalẹ atawọn meji mi-in pa Kajọla, l’Ondo

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Ọjọ Abamẹta, Satide, ọsẹ to kọja yii, ki i ṣe eyi ti yoo ṣee gbagbe bọrọ fawọn eeyan Kajọla, nijọba ibilẹ Odigbo, nipinlẹ Ondo, latari rogbodiyan to waye laarin awọn ọlọpaa abule ọhun atawọn ọdọ ilu lori iku baalẹ kan atawọn meji mi-in. Gẹgẹ ba a ṣe gbọ, baalẹ ọhun, David Olowofoyeku, pẹlu awọn meji yooku, Gbenga Abayọmi ati Kọla Akinduro, ni wọn pade iku ojiji lati ọwọ awọn ọlọpaa lasiko ti wọn n pada bọ lati oko wọn lalẹ ọjọ Abamẹta, Satide, to kọja. Awọn ọlọpaa da wọn duro lojiji lati fipa gba owo lọwọ wọn, bi ọlọkada to gbe wọn ti n gbiyanju ati duro ni awakọ Toyota Hilux kan kọlu wọn nibi to ti n pẹwọ fawọn ọlọpaa, to si ran awọn mẹtẹẹta sọrun ọsan gangan. Pẹlu ibinu nla lawọn ọdọ fi ko oku awọn mẹtẹẹta sinu ọkọ, ti wọn si mori le teṣan ọlọpaa to wa labule Kajọla lati fẹhonu han ta ko iṣẹlẹ naa. Wọn ni ṣe lawọn ọdọ naa yari kanlẹ, ti wọn si ni dandan ni ki ọga ọlọpaa teṣan ọhun yọnda ọkan ninu awọn ọmọ abẹ rẹ, ẹni ti wọn mọ si Major fun awọn nitori pe oun gan-an lo ṣaaju awọn agbofinro to da awọn oloogbe naa duro nibi ti wọn ti pade iku ojiji. Ọkan ninu awọn olufẹhonu ọhun to porukọ ara rẹ ni Funmi Olowogboye sọ fawọn oniroyin pe o ti to bii ọdun mẹtadinlogun ti wọn ti gbe Major wa si teṣan Kajọla.


Pẹlu ibinu nla lawọn ọdọ fi ko oku awọn mẹtẹẹta sinu ọkọ, ti wọn si mori le teṣan ọlọpaa to wa labule Kajọla lati fẹhonu han ta ko iṣẹlẹ naa. Wọn ni ṣe lawọn ọdọ naa yari kanlẹ, ti wọn si ni dandan ni ki ọga ọlọpaa teṣan ọhun yọnda ọkan ninu awọn ọmọ abẹ rẹ, ẹni ti wọn mọ si Major fun awọn nitori pe oun gan-an lo ṣaaju awọn agbofinro to da awọn oloogbe naa duro nibi ti wọn ti pade iku ojiji. Ọkan ninu awọn olufẹhonu ọhun to porukọ ara rẹ ni Funmi Olowogboye sọ fawọn oniroyin pe o ti to bii ọdun mẹtadinlogun ti wọn ti gbe Major wa si teṣan Kajọla. O ni ọpọ igba lawọn ara abule ọhun ti beere fun gbigbe ọkunrin naa kuro lọdọ awọn latari iṣẹ ibi to n fi aṣọ ọba to n wọ sọrun ṣe lagbegbe naa, ṣugbọn ti ileeṣẹ ọlọpaa kọ eti ikun si ẹbẹ awọn. Ohun tawọn tinu n bi ọhun fẹẹ ṣe ni ki wọn dana sun teṣan naa ti wọn ba fi kọ lati dahun si ẹdun ọkan wọn, ṣugbọn awọn ẹṣọ Amọtẹkun atawọn ẹṣọ alaabo mi-in ti Kọmiṣanna ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Oyediran Oyeyẹmi, ko sodi, ti wọn de si asiko ko jẹ ki wọn le mu erongba wọn ṣẹ. Alaga ijọba ibilẹ Odigbo, Abilekọ Margret Akinsurọju, parọwa sawọn ọdọ tinu n bi naa lati gba alaafia laaye, ki wọn ma si ṣe dabaa ati ṣe idajọ lọwọ ara wọn.


O ni ọpọ igba lawọn ara abule ọhun ti beere fun gbigbe ọkunrin naa kuro lọdọ awọn latari iṣẹ ibi to n fi aṣọ ọba to n wọ sọrun ṣe lagbegbe naa, ṣugbọn ti ileeṣẹ ọlọpaa kọ eti ikun si ẹbẹ awọn. Ohun tawọn tinu n bi ọhun fẹẹ ṣe ni ki wọn dana sun teṣan naa ti wọn ba fi kọ lati dahun si ẹdun ọkan wọn, ṣugbọn awọn ẹṣọ Amọtẹkun atawọn ẹṣọ alaabo mi-in ti Kọmiṣanna ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Oyediran Oyeyẹmi, ko sodi, ti wọn de si asiko ko jẹ ki wọn le mu erongba wọn ṣẹ. Alaga ijọba ibilẹ Odigbo, Abilekọ Margret Akinsurọju, parọwa sawọn ọdọ tinu n bi naa lati gba alaafia laaye, ki wọn ma si ṣe dabaa ati ṣe idajọ lọwọ ara wọn. O ni oun loun sare pe awọn ẹṣọ alaabo lati tete lọ sibi iṣẹlẹ naa ni kete ti oun gbọ nipa rẹ. Akinsurọju ni oriṣi iroyin meji ọtọọtọ loun gbọ nipa ohun to ṣẹlẹ, ati pe awijare awọn ọlọpaa ni pe awakọ elere asaju kan lo gba awọn mẹtẹẹta lori ọkada ti wọn wa, to si ṣe bẹẹ sa lọ. O ni awọn ọlọpaa ṣe e laaye pe awọn gbiyanju ati le awakọ naa, ṣugbọn awọn ko ri i mu, wọn ni bi awọn ṣe n pada sibi ti ijamba ti waye lawọn eeyan gbe ija ko awọn loju, ti wọn si fẹẹ dana sun awọn lori ẹsun pe awọn lawọn ṣokunfa iṣẹlẹ ọhun.


O ni oun loun sare pe awọn ẹṣọ alaabo lati tete lọ sibi iṣẹlẹ naa ni kete ti oun gbọ nipa rẹ. Akinsurọju ni oriṣi iroyin meji ọtọọtọ loun gbọ nipa ohun to ṣẹlẹ, ati pe awijare awọn ọlọpaa ni pe awakọ elere asaju kan lo gba awọn mẹtẹẹta lori ọkada ti wọn wa, to si ṣe bẹẹ sa lọ. O ni awọn ọlọpaa ṣe e laaye pe awọn gbiyanju ati le awakọ naa, ṣugbọn awọn ko ri i mu, wọn ni bi awọn ṣe n pada sibi ti ijamba ti waye lawọn eeyan gbe ija ko awọn loju, ti wọn si fẹẹ dana sun awọn lori ẹsun pe awọn lawọn ṣokunfa iṣẹlẹ ọhun. Alaga ọhun ni inu oun dun nigba ti oun gbọ pe awọn tinu n bi ti gba alaafia laaye, ti ẹbi awọn to ku si ti gba lati lọọ sinku wọn. Nigba to n fidi iṣẹlẹ yii mulẹ, Alukoro ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami, ni ko si ododo ninu ẹsun tawọn ara abule naa fi kan awọn ọlọpaa nitori pe awọn oloogbe ọhun gan-an ni wọn ṣokunfa iku ara wọn nibi ti wọn ti n gbiyanju lati sa mọ awọn agbofinro lọwọ.


Alaga ọhun ni inu oun dun nigba ti oun gbọ pe awọn tinu n bi ti gba alaafia laaye, ti ẹbi awọn to ku si ti gba lati lọọ sinku wọn. Nigba to n fidi iṣẹlẹ yii mulẹ, Alukoro ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami, ni ko si ododo ninu ẹsun tawọn ara abule naa fi kan awọn ọlọpaa nitori pe awọn oloogbe ọhun gan-an ni wọn ṣokunfa iku ara wọn nibi ti wọn ti n gbiyanju lati sa mọ awọn agbofinro lọwọ.


Henry ji ọkọ ajagbe l’Ekoo, Ọrẹ lọwọ ti tẹ ẹ

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Ọkunrin ẹni ọdun mejidinlaaadọta kan, Henry Okoduwa, lọwọ ti tẹ ẹ pẹlu ọkọ ajagbe kan to ji gbe niluu Eko, to si fẹẹ lọọ lu u ta ni gbanjo ni Onitsha, nipinlẹ Anambra. Henry ni wọn lo bọ sọwọ awọn ọlọpaa laarin oju ọna marosẹ Ọrẹ si Benin, lalẹ ọjọ Iṣẹgun, Tusidee, to kọja. Nigba to n fidi iṣẹlẹ ọhun mulẹ, Alukoro ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami, ni awọn ti kọkọ gba ipe pajawiri kan ni nnkan bii aago marun-un aabọ irọlẹ ọjọ naa pe ọkọ ajagbe alawọ funfun Iveco kan ti nọmba rẹ jẹ T6917LA, eyi ti wọn ji gbe lati ipinlẹ Eko fẹẹ gba ọna marosẹ Ọrẹ si Benin kọja. O ni bi ọkọ naa ṣe n de ọdọ awọn agbofinro ni wọn da a duro, ti wọn si fi pampẹ ofin gbe Henry, iyẹn awakọ to ji ọkọ ọlọkọ gbe. O ni ọkunrin agbewiri naa yoo foju bale-ẹjọ laipẹ, nitori o ti fẹnu ara rẹ jẹwọ lasiko tawọn n fọrọ wa a lẹnu wo pe loootọ loun huwa buruku naa. Ọdunlami ni ṣaaju lọwọ awọn ti kọkọ tẹ awọn baba agbalagba meji kan ninu ilé-ìtura ti wọn fi ṣe ibuba l’Akurẹ.


O ni bi ọkọ naa ṣe n de ọdọ awọn agbofinro ni wọn da a duro, ti wọn si fi pampẹ ofin gbe Henry, iyẹn awakọ to ji ọkọ ọlọkọ gbe. O ni ọkunrin agbewiri naa yoo foju bale-ẹjọ laipẹ, nitori o ti fẹnu ara rẹ jẹwọ lasiko tawọn n fọrọ wa a lẹnu wo pe loootọ loun huwa buruku naa. Ọdunlami ni ṣaaju lọwọ awọn ti kọkọ tẹ awọn baba agbalagba meji kan ninu ilé-ìtura ti wọn fi ṣe ibuba l’Akurẹ. Awọn mejeeji, Abdulrasheed Adeyẹmi, ẹni ọdun mọkanlelaaadọta, ati Oluwaṣina Akeem to jẹ ẹni ọdun mọkanlelọgọta ni wọn wa lati ipinlẹ Kwara pẹlu erongba ati waa tẹwọ gba ọkọ Toyota Hilux kan ti wọn ji gbe. O ni ninu ifọrọwanilẹnuwo tiawọn ṣe fun awọn afurasi naa lo ni wọn ti jẹwọ pe ẹnikan ti wọn porukọ rẹ ni Johnson, ẹni ti wọn jọ pade lọgba ẹwọn lo tan awọn wọ inu iṣẹ ole jija. Bakan naa lo ni wọn tun sọ fawọn ọlọpaa pe Alaaji kan ti wọn n pe ni Aliu Isah, ẹni to fi ipinlẹ Sokoto ṣe ibugbe ni onigbọwọ awọn.


Awọn mejeeji, Abdulrasheed Adeyẹmi, ẹni ọdun mọkanlelaaadọta, ati Oluwaṣina Akeem to jẹ ẹni ọdun mọkanlelọgọta ni wọn wa lati ipinlẹ Kwara pẹlu erongba ati waa tẹwọ gba ọkọ Toyota Hilux kan ti wọn ji gbe. O ni ninu ifọrọwanilẹnuwo tiawọn ṣe fun awọn afurasi naa lo ni wọn ti jẹwọ pe ẹnikan ti wọn porukọ rẹ ni Johnson, ẹni ti wọn jọ pade lọgba ẹwọn lo tan awọn wọ inu iṣẹ ole jija. Bakan naa lo ni wọn tun sọ fawọn ọlọpaa pe Alaaji kan ti wọn n pe ni Aliu Isah, ẹni to fi ipinlẹ Sokoto ṣe ibugbe ni onigbọwọ awọn. Gbogbo awọn tọwọ tẹ naa lo ni wọn yoo foju ba ile-ẹjọ laipẹ.


Gbogbo awọn tọwọ tẹ naa lo ni wọn yoo foju ba ile-ẹjọ laipẹ.


Eeyan mẹta ku, ọpọ fara pa, lasiko tawọn tọọgi kọju ija sira wọn l’Ọffa

Ibrahim Alagunmu O kere tan, eeyan mẹta lo ti rọrun alakeji, nigba ti ọpọlọpọ fara pa yanna-yanna lasiko ti awọn tọọgi kan kọju ija sira wọn, eyi to pada di tawọn ọmọ ogun orilẹ niluu Ọffa, nipinlẹ Kwara. Gẹgẹ bi ALAROYE ṣe gbọ, ọjọ Aiku, Sannde, ọsẹ yii, ni wahala naa bẹrẹ laarin awọn oriṣii tọọgi meji ọtọọ, ti wọn doju ija kọra wọn ni Opopona Aafin ọba Ọffa, ti wọn bẹrẹ si i fi ada ati kumọ le ara wọn kiri. Ni kete tawọn ọmọ ogun ori ilẹ (NAVY) gbọ ni wọn fẹ lọọ pẹtu si wọn laarin, ṣugbọn bi wọn ṣe gunlẹ sibẹ ni nnkan tun bọ buru si i. A gbọ pe, ni nnkan bii aago mẹjila ọsan ni wahala naa bẹrẹ, bi awọn ọmọ ogun ṣe de si agbegbe naa ni awọn tọọgi yii yari kanlẹ, ti wọn si bẹrẹ si i doju ija kọ awọn ọmọ ogun, ni wọn ba jọ n yinbọn sira wọn, ọpọ dukia ṣofo, ẹmi mẹta bọ, ọpọ si fara pa.


Wọn ba ori ati ọwọ eeyan lọwọ Ibrahim ati Wasiu ni Kwara, oogun owo ni wọn fẹẹ fi i ṣe

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Akolo ọlọpaa lawọn ọkunrin meji yii, Wasiu Omonose, ẹni ọdun marundinlogoji, ati ẹnikeji rẹ, Akanbi Ibrahim, ẹni ọdun mejilelọgbọn, wa bayii, ẹsun pe wọn ba ori ati ọwọ eeyan ninu ẹru wọn, ti wọn si ni oogun owo ni awọn fẹẹ fi i ṣe ni wọn tori ẹ mu wọn lọjọ Aiku, Sannde, ọsẹ yii. Opopona marosẹ Oke-Oyi si Jẹbba, ni awọn agbofinro ti mu wọn ni nnkan bii aago mọkanla aabọ aarọ. Lasiko ti awọn ọlọpaa n ṣe ayẹwo awọn ọkọ to n kọja loju popo ni wọn kẹẹfin baagi kan ninu ọkọ awọn afurasi yii, wọn tu baagi naa, wọn si ba ori ati ọwọ eeyan ninu rẹ, wọn si jẹwọ pe ọdọ aafaa kan ni awọn n gbe e lọ niluu Ilọrin, ti yoo ba awọn fi ṣe oogun owo. Wọn tẹsiwaju pe ọmọ bibi ilu Sharẹ, nijọba ibilẹ Ifẹlodun, ni awọn. Kọmiṣanna ọlọpaa nipinlẹ Kwara, Tuesday Assayomo, ti waa ṣekilọ pe ki gbogbo awọn ọdaran nipinlẹ naa tete wa ibi gba lọ, tori pe nnkan ko le rọgbọ fun wọn nipinlẹ naa mọ bayii, ati pe ẹnikẹni tabi ẹgbẹkẹgbẹ kan to ba tẹ ofin loju yoo fimu kata ofin ijọba. O fi kun un pe lẹyin ẹkunrẹrẹ iwadii lawọn afurasi mejeeji yoo fiju ba ile-ẹjọ.


Ijọba ipinlẹ Eko ṣi ileewe Chrisland pada

Monisola Saka Ijọba ipinlẹ Eko, latọwọ ileeṣẹ to n ri si eto ẹkọ n’ipinlẹ Eko, ti buwọ lu ṣiṣi gbogbo ẹka ileewe Chrisland ti wọn ti ti pa tẹlẹ latari iwa aitọ ti awọn akẹkọọ kan hu pada. Kọmiṣanna feto ẹkọ n’ipinlẹ Eko, Arabinrin Fọlaṣade Adefisayọ, kede ọrọ yii ninu atẹjade kan lọjọ Satide. Ijọba ti ti gbogbo ẹka ileewe Chrisland pa lati ọjọ kejidinlogun, oṣu Kẹrin, ọdun 2022, latari iwa ko-tọ kan ti awọn akẹkọọ ẹka ti Victoria Garden City hu lasiko ti wọn lọ si Dubai fun idije kan ti wọn n pe ni ‘World School Games’ laarin ọjọ kẹwaa si ikẹtala, oṣu Kẹta ọdun 2022. Lori iṣẹlẹ yii ni awọn alaṣẹ ileewe ọhun fi da ọmọbinrin tọrọ kan ọhun duro sile, wọn ni oun gan-an ni ọga laarin awọn ti wọn huwa adojutini ọhun. Ijọba ni igbimọ awọn obi ati olukọ ileewe ọhun yoo maa ṣiṣẹ itọsọna to jẹ mọ ọpọlọ ati iṣẹ inu awujọ (psychosocial support) fun awọn akẹkọọ ti wọn jọ huwa aidaa ọhun. Ninu atẹjade ọhun ni Kọmiṣanna feto ẹkọ ti ni “Ileeṣẹ eto ẹkọ ijọba ipinlẹ Eko ti ni lati ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ karundinlọgbọn, oṣu Kẹrin, ọdun yii, ki awọn alaṣẹ lẹka tọrọ kan ṣi gbogbo ẹka ileewe Chrisland ti wọn ti ti pa nitori iwa ko-tọ ti awọn akẹkọọ ileewe naa hu ni Dubai.


Lori iṣẹlẹ yii ni awọn alaṣẹ ileewe ọhun fi da ọmọbinrin tọrọ kan ọhun duro sile, wọn ni oun gan-an ni ọga laarin awọn ti wọn huwa adojutini ọhun. Ijọba ni igbimọ awọn obi ati olukọ ileewe ọhun yoo maa ṣiṣẹ itọsọna to jẹ mọ ọpọlọ ati iṣẹ inu awujọ (psychosocial support) fun awọn akẹkọọ ti wọn jọ huwa aidaa ọhun. Ninu atẹjade ọhun ni Kọmiṣanna feto ẹkọ ti ni “Ileeṣẹ eto ẹkọ ijọba ipinlẹ Eko ti ni lati ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ karundinlọgbọn, oṣu Kẹrin, ọdun yii, ki awọn alaṣẹ lẹka tọrọ kan ṣi gbogbo ẹka ileewe Chrisland ti wọn ti ti pa nitori iwa ko-tọ ti awọn akẹkọọ ileewe naa hu ni Dubai. ” Aṣẹ ti ijọba pa yii waye lẹyin ọpọlọpọ iwadii to munadoko ti awọn alaṣẹ ti ṣe. Yatọ si eyi, wọn ṣe eyi ki idiwọ ma baa si fun awọn akẹkọọ lori ẹkọ wọn gẹgẹ bi wọn ṣe fẹẹ bẹrẹ saa ẹkọ tuntun lọjọ Mọnde ọjọ karundinlọgbọn, oṣu Kẹrin, ta a wa yii. ” Ijọba ipinlẹ Eko ti ileewe ọhun pa fun aabo awọn akẹkọọ atawọn oṣiṣẹ lati ri i daju pe ko si idiwọ kankan lasiko iwadii iṣẹlẹ naa.


” Aṣẹ ti ijọba pa yii waye lẹyin ọpọlọpọ iwadii to munadoko ti awọn alaṣẹ ti ṣe. Yatọ si eyi, wọn ṣe eyi ki idiwọ ma baa si fun awọn akẹkọọ lori ẹkọ wọn gẹgẹ bi wọn ṣe fẹẹ bẹrẹ saa ẹkọ tuntun lọjọ Mọnde ọjọ karundinlọgbọn, oṣu Kẹrin, ta a wa yii. ” Ijọba ipinlẹ Eko ti ileewe ọhun pa fun aabo awọn akẹkọọ atawọn oṣiṣẹ lati ri i daju pe ko si idiwọ kankan lasiko iwadii iṣẹlẹ naa. ” Ileeṣẹ eto ẹkọ atawọn ileeṣẹ ipinlẹ Eko mi-in, pẹlu ajọṣepọ igbimọ awọn obi ati olukọ yoo jọ ṣiṣẹ papọ lori itọsọna nipa imọ to je mọ ọpọlọ ati iṣesi awujọ ti wọn ti la kalẹ lori awọn akẹkọọ. “Wọn tun ṣayẹwo awọn eto ile ẹkọ ọhun finnifinni, paapaa ju lọ lori ijade ati irinajo kuro layiika ile ẹkọ, wọn ri i daju pe eto aabo wa nilẹ lati dena iru iṣẹlẹ bẹẹ lọjọ iwaju. ” Bakan naa, ileeṣẹ eto ẹkọ yoo ṣe ifilọlẹ ofin ati ilana ti atunṣe ti ba fun gbogbo ileewe ijọba ati ti aladaani jake-jado ipinlẹ Eko titi oṣu to n bọ “.


” Ileeṣẹ eto ẹkọ atawọn ileeṣẹ ipinlẹ Eko mi-in, pẹlu ajọṣepọ igbimọ awọn obi ati olukọ yoo jọ ṣiṣẹ papọ lori itọsọna nipa imọ to je mọ ọpọlọ ati iṣesi awujọ ti wọn ti la kalẹ lori awọn akẹkọọ. “Wọn tun ṣayẹwo awọn eto ile ẹkọ ọhun finnifinni, paapaa ju lọ lori ijade ati irinajo kuro layiika ile ẹkọ, wọn ri i daju pe eto aabo wa nilẹ lati dena iru iṣẹlẹ bẹẹ lọjọ iwaju. ” Bakan naa, ileeṣẹ eto ẹkọ yoo ṣe ifilọlẹ ofin ati ilana ti atunṣe ti ba fun gbogbo ileewe ijọba ati ti aladaani jake-jado ipinlẹ Eko titi oṣu to n bọ “.


Adanu nla ni iku Alaafin jẹ fun iran Yoruba – Oluwoo

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Oluwoo ti ilu Iwo, Ọba Abdulrasheed Adewale Akanbi, ti ṣapejuwe iku Alaafin ti ilu Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi, gẹgẹ bii adanu nla fun iran Yoruba. Oluwoo, ninu atẹjade kan ti Akọwe iroyin rẹ, Alli Ibrahim, fi sita sọ pe opin iran kan ni iku Alaafin nitori o jẹ ọba to ni ifẹ ati ọwọ nla fun iran Yoruba. O ni, “Mo ṣabẹwo si Baba Alaafin lọsẹ to kọja, nigba ti ọkan mi fa si i. A sọrọ bonkẹlẹ to dara pupọ. Inu awa mejeeji dun, mo si mu ninu omi ọgbọn baba. A tun fẹnuko lati pade nibi eto kan ti yoo waye loṣu Karun-un, nipinlẹ Ọṣun, ṣugbọn o jọ mi loju lati gbọ nipa iku baba laaarọ yii, ṣugbọn ta lo le ba Ọlọrun wijọ?


A sọrọ bonkẹlẹ to dara pupọ. Inu awa mejeeji dun, mo si mu ninu omi ọgbọn baba. A tun fẹnuko lati pade nibi eto kan ti yoo waye loṣu Karun-un, nipinlẹ Ọṣun, ṣugbọn o jọ mi loju lati gbọ nipa iku baba laaarọ yii, ṣugbọn ta lo le ba Ọlọrun wijọ? “Iku Alaafin, Ọba Adeyẹmi, jẹ adanu nla fun iran Yoruba. Alafo to fi silẹ yoo nira lati di. Ẹni takuntakun, oloootọ eniyan, baba to n ṣojuṣe rẹ bo ṣe tọ fun ilẹ Yoruba si ni pẹlu.


“Iku Alaafin, Ọba Adeyẹmi, jẹ adanu nla fun iran Yoruba. Alafo to fi silẹ yoo nira lati di. Ẹni takuntakun, oloootọ eniyan, baba to n ṣojuṣe rẹ bo ṣe tọ fun ilẹ Yoruba si ni pẹlu. “Titi laelae ni n o maa fọnrere awọn aṣeyọri Alaafin. Ifẹ rẹ ati ọwọ to ni fun iran Yoruba ko ṣee fẹnu sọ. O sin ilẹ yii tọkantọkan titi doju iku.


“Titi laelae ni n o maa fọnrere awọn aṣeyọri Alaafin. Ifẹ rẹ ati ọwọ to ni fun iran Yoruba ko ṣee fẹnu sọ. O sin ilẹ yii tọkantọkan titi doju iku. “Mo gbadura pe ki Ọlọrun fun ọ nisinmi, ko si dari gbogbo aiṣedeede rẹ ji ọ. Mo tun ba gbogbo idile Adeyẹmi, awọn Ọyọmesi, ilu Ọyọ, ipinlẹ Ọyọ ati gbogbo ọmọ Naijiria daro.”


“Mo gbadura pe ki Ọlọrun fun ọ nisinmi, ko si dari gbogbo aiṣedeede rẹ ji ọ. Mo tun ba gbogbo idile Adeyẹmi, awọn Ọyọmesi, ilu Ọyọ, ipinlẹ Ọyọ ati gbogbo ọmọ Naijiria daro.”


Ori ko awọn arinrin-ajo mẹsan-an yọ lọwọ awọn ajinigbe l’Ọrẹ

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Awọn arinrin-ajo bii mẹsan-an lori ko yọ lọwọ awọn ajinigbe loju ọna marosẹ Ọrẹ si Ijẹbu Ode, lalẹ ọjọ Ẹti, Furaidee, to kọja. Gẹgẹ ba a ṣe gbọ, ko ti i ju bii iṣẹju mẹwaa pere tawọn arinrin-ajo naa gbera lati ibudokọ to wa niluu Ọrẹ, nijọba ibilẹ Odigbo, nigba tawọn Fulani ajinigbe kan deedee yọ si wọn lojiji, ti wọn si da ibọn bo ọkọ bọọsi elero mẹwaa ti wọn wa ninu rẹ. Níbi ti awakọ bọọsi naa ti n gbiyanju ati yi ori ọkọ rẹ pada lawọn agbebọn ọhun ka wọn mọ, ti wọn si fipa ko gbogbo wọn wọnu igbo lọ. Ninu alaye ti ọkan ninu awọn ero ọkọ ọhun to porukọ ara rẹ ni Olusọji ṣe fun wa, o ni oun lẹni akọkọ tawọn ajinigbe naa kọkọ wọ ju silẹ, nitori pe ẹnu abawọle ọkọ loun jokoo si. Yatọ si gbogbo foonu, owo atawọn ẹru mi-in tawọn agbebọn naa gba lọwọ awọn to wa ninu ọkọ, o ni bii ẹgusi bara ni wọn lu awọn, ti wọn si tun ge ọkan ninu ika ọwọ oun bọ silẹ nibi ti wọn ti n sa oun ladaa ni gbogbo ara. Iro ibọn awọn ọlọpaa ti awọn ajinigbe naa gbọ lo ni o ko awọn yọ pẹlu bi wọn ṣe fi awọn silẹ, ti wọn si sa lọ, kọwọ awọn agbófinró ma baa tẹ wọn.


Ninu alaye ti ọkan ninu awọn ero ọkọ ọhun to porukọ ara rẹ ni Olusọji ṣe fun wa, o ni oun lẹni akọkọ tawọn ajinigbe naa kọkọ wọ ju silẹ, nitori pe ẹnu abawọle ọkọ loun jokoo si. Yatọ si gbogbo foonu, owo atawọn ẹru mi-in tawọn agbebọn naa gba lọwọ awọn to wa ninu ọkọ, o ni bii ẹgusi bara ni wọn lu awọn, ti wọn si tun ge ọkan ninu ika ọwọ oun bọ silẹ nibi ti wọn ti n sa oun ladaa ni gbogbo ara. Iro ibọn awọn ọlọpaa ti awọn ajinigbe naa gbọ lo ni o ko awọn yọ pẹlu bi wọn ṣe fi awọn silẹ, ti wọn si sa lọ, kọwọ awọn agbófinró ma baa tẹ wọn. Nigba to n fidi iṣẹlẹ yii mulẹ, Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami, ni loju ẹsẹ tawọn ọlọpaa ilu Ọrẹ ti gba ipe nipa iṣẹlẹ naa ni wọn ti mori le ọna ibẹ, ti Ọlọrun si ran wọn lọwọ lati gba awọn arinrin-ajo mẹsan-an ti wọn ji gbe silẹ ninu igbekun awọn to ji wọn gbe. Ọdunlami ni akitiyan awọn ọlọpaa si n tẹsiwaju lati ri awọn agbebọn naa mu, ki wọn le foju wina ofin. Ọkan ninu awọn arinrin-ajo ọhun ti wọn sa ladaa lo ni awọn kọkọ gbe lọ si ileewosan fun itọju ki wọn too bẹrẹ irinajo wọn pada lalẹ ọjọ naa.


Nigba to n fidi iṣẹlẹ yii mulẹ, Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami, ni loju ẹsẹ tawọn ọlọpaa ilu Ọrẹ ti gba ipe nipa iṣẹlẹ naa ni wọn ti mori le ọna ibẹ, ti Ọlọrun si ran wọn lọwọ lati gba awọn arinrin-ajo mẹsan-an ti wọn ji gbe silẹ ninu igbekun awọn to ji wọn gbe. Ọdunlami ni akitiyan awọn ọlọpaa si n tẹsiwaju lati ri awọn agbebọn naa mu, ki wọn le foju wina ofin. Ọkan ninu awọn arinrin-ajo ọhun ti wọn sa ladaa lo ni awọn kọkọ gbe lọ si ileewosan fun itọju ki wọn too bẹrẹ irinajo wọn pada lalẹ ọjọ naa.


Ẹ wo Samuel atawọn ikọ rẹ ti wọn n digunjale l’Ọwọ

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Ọlọpaa ipinlẹ Ondo ti fi pampẹ ofin gbe awọn ikọ adigunjale ẹlẹni mẹta kan ti wọn n yọ awọn eeyan ilu Ọwọ ati agbegbe rẹ lẹnu lati bii oṣu diẹ sẹyin. Ni ibamu pẹlu atẹjade kan ti Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami, fi ṣọwọ si wa, orukọ awọn afurasi adigunjale tọwọ tẹ ọhun ni: Vincent Pascal, ẹni ọdun mọkanlelogun, John Samuel ati Tersoo Godwin, ti wọn jẹ ọmọ ọdun mejidinlogun. Pascal atawọn ẹgbẹ rẹ lo ni ọwọ tẹ ni abule kan ti wọn n pe ni Ashawo, nitosi Amurin, nijọba ibilẹ Ọwọ, laarin ọsẹ to kọja. Ọjọ kẹwaa, oṣu Kẹrin, ọdun ta a wa yii, lo ni awọn mẹtẹẹta lọọ digun ja awọn eeyan kan lole labule David, eyi to wa loju ọna marosẹ Ọwọ si Ikarẹ Akoko, ti wọn si gba owo to to bii ẹgbẹrun lọna igba le mẹta Naira (#203,000) lọwọ wọn. Lara awọn nnkan to ni awọn ka mọ awọn afurasi ọdaran ọhun lọwọ ni aake meji, iboju mẹrin, ọpọlọpọ igbo atawọn ohun ẹṣọ ara. Ọdunlami ni awọn tọwọ tẹ naa ko ni i pẹẹ foju bale-ẹjọ niwọn igba ti wọn ti fẹnu ara wọn jẹwọ ipa ti wọn ko ninu iwa ọdaran to n waye lagbegbe Ọwọ naa.


Nitori isinku Alaafin, isede wa niluu Ọyọ lati aago mẹjọ alẹ

Ọlawale Ajao, Ibadan Lati ṣe gbogbo etutu to yẹ lori iku ọba nla to waja nilẹ Yoruba, wọn ti laago kaakiri ilu Ọyọ pe isede yoo wa lati aago mẹjọ alẹ ọjọ Abamẹta di ọjọ keji ti i ṣe ọjọ Aiku, Sannde. Deede aago mẹsan-an alẹ ni wọn yoo gbe oku Ọlayiwọla Adeyẹmi lọ si Baara, niluu Ọyọ yii kan naa, nibi ti wọn yoo ti sin ọba naa si ibi ti wọn n sin awọn Alaafin ti wọn ti jẹ niluu Ọyọ ṣaaju si. Ọjọ Ẹti, Furaidee, ọjọ kejilelogun, oṣu Kẹrin yii, ni Ọlayiwọla Adeyẹmi waja.


Aago mẹrin irọlẹ ni Ọba Adeyẹmi yoo wọ kaa ilẹ lọ

Ọlawale Ajao, Ibadan Aago mẹrin, nirọlẹ ọjọ Abamẹta, Satide yii, ni wọn yoo sinku Ọba Adeyẹmi to waja si ibi ti wọn maa n sin oku awọn ọba Ọyọ si ni adugbo Baara, niluu Ọyọ. Ni nnkan bii aago mejila ku diẹ ni Imaamu agba ilu Ọyọ, Sheik Mos’ud Ajokideru, kirun si Alaafin Ọyọ to darapọ mọ awọn baba nla rẹ yii, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi, lara niwaju aafin Aganju, nibi ti awọn eeyan pejọ si lati ṣadura fun ọba alaye to waja yii, iyẹn lẹyin ti wọn ti ṣe gbogbo etutu to yẹ ni ilana aṣa ati iṣe Yoruba. Bakan naa ni awọn ọmọ ọba alaye yii wa nibi ti wọn ti kirun si i lara yii. Ọjọ Ẹti, Furaidee, ọjọ kejilelogun, oṣu Kẹrin yii, ni Alaafin papoda ni ọsibitu ile ẹkọ giga Afẹ Babalọla to wa niluu Ado-Ekiti. Oju-ẹsẹ ni wọn si ti gbe oku ọba alaye yii pada si aafin Ọyọ. Ọdun mejilelaaadọta ni Olayiwọla Adeyẹmi lo lori itẹ ko too papoda.


Ọjọ Ẹti, Furaidee, ọjọ kejilelogun, oṣu Kẹrin yii, ni Alaafin papoda ni ọsibitu ile ẹkọ giga Afẹ Babalọla to wa niluu Ado-Ekiti. Oju-ẹsẹ ni wọn si ti gbe oku ọba alaye yii pada si aafin Ọyọ. Ọdun mejilelaaadọta ni Olayiwọla Adeyẹmi lo lori itẹ ko too papoda. Oun si lọba to pe lori oye ju lọ ninu itan awọn Alaafin to ti jẹ niluu Ọyọ.


Oun si lọba to pe lori oye ju lọ ninu itan awọn Alaafin to ti jẹ niluu Ọyọ.


Kayeefi nla, Owolabi ni ile aye su oun, lo ba fẹẹ pokunso ni Kwara

Ibrahim Alagunmu, Ilọrin Ọjọ Ẹti, Furaide, opin ọsẹ to lọ yii, ni Arakunrin kan, Ọlayinka Ṣẹgun Owolabi, fẹẹ ṣeku pa ara rẹ nitori pe jijẹ ati mimu rẹ nira, ile aye su u, lo ba lọọ pokunso ni Budu Nuhu, lagbegbe papakọ ofurufu ilu Ilọrin, nipinlẹ Kwara. Ọpẹlọpẹ ero to n kọja lọ, to ri i, to doola ẹmi ẹ lọwọ iku ojiji. Ninu atẹjade kan ti Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Kwara, Ọgbẹni Ọkasanmi Ajayi, fi sita to tẹ ALAROYE lọwọ lo ti ṣalaye pe ọkunrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Ọlayinka Sẹgun Owolabi lo fẹẹ gbẹmi ara rẹ, to si lọọ pokunso latari pe o jẹ ọmọ orukan, ati pe gbogbo nnkan dojuru fun un. Ọpẹlọpẹ ẹlẹyinju aanu kan to n kọja lọ to rin sasiko iṣẹlẹ naa to doola ẹmi rẹ, ti wọn si sare gbe e lọ si ileewosan aladaani kan ti wọn n pe ni Tobi, lagbegbe Taiwo, niluu Ilọrin, nibi to ti n gba itọju lọwọ bayii. Nigba ti wọn n fọrọ wa Owolabi lẹnu wo, o ni oun jẹ ọmọ agboole Alagbẹdẹ Abutu Ọyan, nijọba ibilẹ Odo-Ọtin, nipinlẹ Ọsun, ṣugbọn aye ti su oun pẹlu bi oun ṣe padanu iṣẹ ati awọn obi mejeeji, ti ko si si oluranlọwọ Kankan, bẹẹ ni ko si ireti nibi kan, eyi loun ṣe pinnu lati pa ara oun. Kọmiṣanna ọlọpaa nipinlẹ Kwara, Tuesday Assayomo, ti waa rọ awọn obi ati alagbatọ lati maa ṣe ojuṣe wọn lori awọn ọmọ wọn lasiko to tọ, to yẹ, nigbakuugba lati dena irufẹ iṣẹlẹ bayii.


Erin wo! Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi, ti waja

Ọlawale Ajao, Ibadan Alaafin Ọyọ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi, ti darapọ mọ awọn baba nla rẹ lẹni ọdun mẹtalelọgọrin. Alẹ ọjọ Ẹti ni Kabiyesi papoda ni ọsibitu Afẹ Babalọla University Teaching Hospital, to wa niluu Ado-Ekiti, nipinlẹ Ekiti, lẹyin aisan ranpẹ. Wọn ti gbe oku ọba nla naa pada siluu Ọyọ, ti etutu gbogbo to yẹ nipa ipapoda ọba naa si ti bẹrẹ. Ọba Adeyẹmi lo ti i pẹ lori oye ju ninu awọn ọba to jẹ ni ilu naa. Ọdun mejilelaaadọta lo lo lori itẹ.