Wo arẹwà mẹ́jọ tó ti jẹ́ Ayaba fún Ooni Ife, Ọba Adeyeye Ogunwusi

Igbeyawo Ọọni ile Ifẹ, Ọba Adeyẹye Ogunwusi, Ọjaja keji pẹlu Ọmọọbabinrin Ronkẹ Ademiluyi lọjọbọ. Olori Ronkẹ ni Olori kẹfa ti yoo wọ Aafin Oodua laarin oṣu meji sira wọn lẹyin ti Ọba Ogunwusi pada si ipo apọn fun oṣu mẹsan an lẹyin ti Naomi Silẹkunọla pinya pẹlu rẹ loṣu kejila ọdun 2021. Ta ni awọn obinrin to ti ba kabiyesi Ọọniriṣa pin iyẹwu wọ, yala ki o to de ori itẹ ni o tabi lẹyin to gun ori itẹ? Eyi ni alaye lori awọn obinrin naa: Kabiyesi Ọọni Ogunwusi ti kọkọ fẹ Adebukola Bombata ki o to de ori oye ṣugbọn ituka waye lẹyin iwuye rẹ. Adebukola Bombata ni obinrin imii to jade ninu aye Oba Ogunwusi ṣaaju ki o to jẹ Oba Ile Ife. Lọdun 2008 ni wọn ṣe igbeyawo ni won jọ gbe papọ ki onikaluku to pin gaari.


Eyi ni alaye lori awọn obinrin naa: Kabiyesi Ọọni Ogunwusi ti kọkọ fẹ Adebukola Bombata ki o to de ori oye ṣugbọn ituka waye lẹyin iwuye rẹ. Adebukola Bombata ni obinrin imii to jade ninu aye Oba Ogunwusi ṣaaju ki o to jẹ Oba Ile Ife. Lọdun 2008 ni wọn ṣe igbeyawo ni won jọ gbe papọ ki onikaluku to pin gaari. Bi awọn kan ṣe sọ pe Adebukola fi Ooni Ogunwusi silẹ lọdun 2015 nitori pe ipo Oba naa ko wu u ni àwọn mii ni pe nkan miran lo jẹ ki wọn fi ara wọn silẹ. Lọdun 2015 lẹyin ti Ooni gori aleefa itẹ awọn baba nla rẹ ni o gbiyanju iyawo miran. Ooni ko duro nile Yoruba rara lati lọ mu arẹwa to wu Kabiesi.


Bi awọn kan ṣe sọ pe Adebukola fi Ooni Ogunwusi silẹ lọdun 2015 nitori pe ipo Oba naa ko wu u ni àwọn mii ni pe nkan miran lo jẹ ki wọn fi ara wọn silẹ. Lọdun 2015 lẹyin ti Ooni gori aleefa itẹ awọn baba nla rẹ ni o gbiyanju iyawo miran. Ooni ko duro nile Yoruba rara lati lọ mu arẹwa to wu Kabiesi. Benin ni ipinlẹ Edo to jẹ ọmọ iya Oodua ni Oba Ogunwusi ti lọ gbe Olori Zainab Otiti Obanor Wuraola. Igbeyawo Ọọni Ogunwusi ati Olori Wuraọla foriṣanpọn loṣu keje ọdun 2017. Apọn ni Ọoniriṣa pada si lẹyin ti Olori rẹ ana, Ṣilẹkunnọla Naomi fi silẹ ni oṣu kejila ọdun 2021.


Benin ni ipinlẹ Edo to jẹ ọmọ iya Oodua ni Oba Ogunwusi ti lọ gbe Olori Zainab Otiti Obanor Wuraola. Igbeyawo Ọọni Ogunwusi ati Olori Wuraọla foriṣanpọn loṣu keje ọdun 2017. Apọn ni Ọoniriṣa pada si lẹyin ti Olori rẹ ana, Ṣilẹkunnọla Naomi fi silẹ ni oṣu kejila ọdun 2021. Lọdun 2018 ni Oba Adeyeye Ogunwusi gbe Ajihinrere obinrin Naomi Silekunola lati ipinlẹ Ondo ni iyawo. Oba Oke fi omokunrin lantilanti, Tadenikawo Ogunwusi ta wọn lọrẹ lọdun to kọja. Olori Naomi wọ aafin Oodua gẹgẹbi Olori tuntun lẹyin Wuraọla Otiti lọdun 2018 ṣugbọn ori ayelujara Instagram lo ti kede ituka igbeyawo oun ati ọbalaye naa.


Lọdun 2018 ni Oba Adeyeye Ogunwusi gbe Ajihinrere obinrin Naomi Silekunola lati ipinlẹ Ondo ni iyawo. Oba Oke fi omokunrin lantilanti, Tadenikawo Ogunwusi ta wọn lọrẹ lọdun to kọja. Olori Naomi wọ aafin Oodua gẹgẹbi Olori tuntun lẹyin Wuraọla Otiti lọdun 2018 ṣugbọn ori ayelujara Instagram lo ti kede ituka igbeyawo oun ati ọbalaye naa. Silekunola Moronke ni iyawo alarede ikeji ti Alayeluwa Ọba nla nla ni ilẹ̀ Yoruba, Ooni Ile Ife yóò fẹ niṣu lọka. Iyawo Ooni Ogunwusi ti Ile Ife, Silekunola Moronke Naomi dédé ya awọn eniyan lẹ́nu ni oṣu kejila nigba to jade sori ayelujara lati kede pe oun ti fi àkọlé Olori ti ilu Ile Ife silẹ. O ni oun ti ń da ṣe iya ọmọ oun, Tadenikawo, to si ni Olori awọn eniyan lo ku ti oun n jẹ bayii.


Silekunola Moronke ni iyawo alarede ikeji ti Alayeluwa Ọba nla nla ni ilẹ̀ Yoruba, Ooni Ile Ife yóò fẹ niṣu lọka. Iyawo Ooni Ogunwusi ti Ile Ife, Silekunola Moronke Naomi dédé ya awọn eniyan lẹ́nu ni oṣu kejila nigba to jade sori ayelujara lati kede pe oun ti fi àkọlé Olori ti ilu Ile Ife silẹ. O ni oun ti ń da ṣe iya ọmọ oun, Tadenikawo, to si ni Olori awọn eniyan lo ku ti oun n jẹ bayii. Bakan naa lo ṣàlàyé pe ọmọ tí oun bi fun Ooni ni ọmọ àkọ́kọ́ ti oun yoo bí laye oun, lodi si iroyin ti awọn kan n gbe kiri. Ko si ẹni ti ko bọ̀wọ̀ fun ipo Ooni tori igbagbọ awọn Yoruba ni pe iran Oduduwa to jẹ Orisa ilẹ̀ Yoruba ni Ooni ti ṣẹ wa. Eyi lo mu ki iyi pọ gidi fun Ooni ati iyawo rẹ.


Bakan naa lo ṣàlàyé pe ọmọ tí oun bi fun Ooni ni ọmọ àkọ́kọ́ ti oun yoo bí laye oun, lodi si iroyin ti awọn kan n gbe kiri. Ko si ẹni ti ko bọ̀wọ̀ fun ipo Ooni tori igbagbọ awọn Yoruba ni pe iran Oduduwa to jẹ Orisa ilẹ̀ Yoruba ni Ooni ti ṣẹ wa. Eyi lo mu ki iyi pọ gidi fun Ooni ati iyawo rẹ. Ẹwẹ, Olori Silekunola tun sọ ninu atẹjade rẹ pe ọ̀tọ̀ ni oju ti Ooni n fihan fun araye ọ̀tọ̀ to n fihan ninu ile. Ni ọjọ kẹfa oṣu kẹsan an ọdun 2022 ni Ọọni Ile Ifẹ gbe Mariam Anako wọle gẹgẹ bi olori rẹ. Igbeyawo naa waye lẹyin oṣu mẹsan ti Naomi Ṣilẹkunọla, fi aafin silẹ to si kede lori ayelujara pe oun ko ṣe mọ.


Ẹwẹ, Olori Silekunola tun sọ ninu atẹjade rẹ pe ọ̀tọ̀ ni oju ti Ooni n fihan fun araye ọ̀tọ̀ to n fihan ninu ile. Ni ọjọ kẹfa oṣu kẹsan an ọdun 2022 ni Ọọni Ile Ifẹ gbe Mariam Anako wọle gẹgẹ bi olori rẹ. Igbeyawo naa waye lẹyin oṣu mẹsan ti Naomi Ṣilẹkunọla, fi aafin silẹ to si kede lori ayelujara pe oun ko ṣe mọ. Ki ẹnikẹni masi ṣe pe oun ni Olori laafin Ọọni ile ifẹ mọ. Anako ni iyawo kẹrin ti Kabiyesi Ọọni Adeyẹye Ogunwusi yoo fẹ laye rẹ. Ki o to di olori ni aafin, gbajumọ oniṣowo epo ni arabinrin Mariam Anako, ọmọ ẹya Ebira ni ipinlẹ Kogi si ni.


Ki ẹnikẹni masi ṣe pe oun ni Olori laafin Ọọni ile ifẹ mọ. Anako ni iyawo kẹrin ti Kabiyesi Ọọni Adeyẹye Ogunwusi yoo fẹ laye rẹ. Ki o to di olori ni aafin, gbajumọ oniṣowo epo ni arabinrin Mariam Anako, ọmọ ẹya Ebira ni ipinlẹ Kogi si ni. Ilu Ilorin ni a gbọ pe awọn obi rẹ wa. Bakan naa la gbọ pe Mariam padanu baba rẹ lati igba ewe rẹ, ile ọga ọlọpaa patapata  ri lorilẹede Naijiria, Mohammed Dikko Abubakar ni wọn si ti tọọ dagba. Iya rẹ pẹlu jẹ ọlọpaa to ti fẹyinti.


Ilu Ilorin ni a gbọ pe awọn obi rẹ wa. Bakan naa la gbọ pe Mariam padanu baba rẹ lati igba ewe rẹ, ile ọga ọlọpaa patapata  ri lorilẹede Naijiria, Mohammed Dikko Abubakar ni wọn si ti tọọ dagba. Iya rẹ pẹlu jẹ ọlọpaa to ti fẹyinti. Gẹgẹbi ọpọ iroyin ṣe sọ, ti awọn agba oye nilu Ifẹ naa si tun fidi rẹ mulẹ, ọjọ diẹ lẹyin ti Ọọni ṣe igbeyawo pẹlu olori Mariam ni awọn agbagba ilu Ifẹ kan lọ si agbegbe Magodo nipinlẹ Eko lati tọrọ Dokita Elizabeth Ọpẹoluwa Akinmuda gẹgẹ bi olori laafin Adimula nilu ileIfẹ. Onimọ nipa imọ ẹrọ Data Processor ni. Ọmọ ilu Ondo nipinlẹ Ondo ni Olori Ọpẹoluwa, orilẹede Scotland lo si fi ṣe ibujoko ṣaaju igbeyawo rẹ pẹlu Ọọni ile ifẹ.


Gẹgẹbi ọpọ iroyin ṣe sọ, ti awọn agba oye nilu Ifẹ naa si tun fidi rẹ mulẹ, ọjọ diẹ lẹyin ti Ọọni ṣe igbeyawo pẹlu olori Mariam ni awọn agbagba ilu Ifẹ kan lọ si agbegbe Magodo nipinlẹ Eko lati tọrọ Dokita Elizabeth Ọpẹoluwa Akinmuda gẹgẹ bi olori laafin Adimula nilu ileIfẹ. Onimọ nipa imọ ẹrọ Data Processor ni. Ọmọ ilu Ondo nipinlẹ Ondo ni Olori Ọpẹoluwa, orilẹede Scotland lo si fi ṣe ibujoko ṣaaju igbeyawo rẹ pẹlu Ọọni ile ifẹ. Lẹyin to pinya pẹlu olori Wuraola Zainab Otiti, ni iroyin ti n kan nigba naa lọdun 2018 pe Ọọni n gbero lati fẹ Tobi Phillips ẹni to ti figba kan ri gba ade omidan arẹwa. Ọmọ bíbí ìlú Erinje-Ikale ní Okitipupa ní ìpínlẹ̀ Ondo ni Tobi Phillips. Ile ẹkọ giga fasiti ilu Eko lo si ti kẹkọ gboye imọ ijinlẹ ninu imọ ninu ohun alumọni inu omi.


Lẹyin to pinya pẹlu olori Wuraola Zainab Otiti, ni iroyin ti n kan nigba naa lọdun 2018 pe Ọọni n gbero lati fẹ Tobi Phillips ẹni to ti figba kan ri gba ade omidan arẹwa. Ọmọ bíbí ìlú Erinje-Ikale ní Okitipupa ní ìpínlẹ̀ Ondo ni Tobi Phillips. Ile ẹkọ giga fasiti ilu Eko lo si ti kẹkọ gboye imọ ijinlẹ ninu imọ ninu ohun alumọni inu omi. Òun ló ni iléeṣẹ́ gbajúgbajà aránsọ QTP Luxury Fashion tó sì ti ń ránṣọ ìgbàlódé láti ọdún 2018. Yàtọ̀ sí aṣọ rírán Tobi jẹ́ arìnrìn oge láti ìgbà tó ti wà ní ilé ẹ̀kọ́. Nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí Tobi ṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìròyìn Blueprint lọ́dún 2014, ó ní ọdún 2009 ni òun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní rin ìrìn oge nígbà tí òun ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé ẹ̀kọ́.


Òun ló ni iléeṣẹ́ gbajúgbajà aránsọ QTP Luxury Fashion tó sì ti ń ránṣọ ìgbàlódé láti ọdún 2018. Yàtọ̀ sí aṣọ rírán Tobi jẹ́ arìnrìn oge láti ìgbà tó ti wà ní ilé ẹ̀kọ́. Nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí Tobi ṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìròyìn Blueprint lọ́dún 2014, ó ní ọdún 2009 ni òun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní rin ìrìn oge nígbà tí òun ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé ẹ̀kọ́. Ó ní gbígbégbá orókè níbi ìdijé omidan Madam Tinubu Hall ní ọdún 2009 ló ṣí ojú òun sí ohun tí òun ti ń gbèrò láti ṣe láti kékeré òun wá. Ìrìn oge ti gbé Tobi dé orílẹ̀ èdè South Korea nígbà tó lọ ṣojú àwọn ilé ẹ̀kọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀ níbi tó ti gba oyè omidan ilé ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ adúláwọ̀ àgbáyé (World Miss University Africa). Ọjọ kẹsan an oṣu kẹwaa ọdun 2022 ni Ọọni gbe e niyawo.


Ó ní gbígbégbá orókè níbi ìdijé omidan Madam Tinubu Hall ní ọdún 2009 ló ṣí ojú òun sí ohun tí òun ti ń gbèrò láti ṣe láti kékeré òun wá. Ìrìn oge ti gbé Tobi dé orílẹ̀ èdè South Korea nígbà tó lọ ṣojú àwọn ilé ẹ̀kọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀ níbi tó ti gba oyè omidan ilé ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ adúláwọ̀ àgbáyé (World Miss University Africa). Ọjọ kẹsan an oṣu kẹwaa ọdun 2022 ni Ọọni gbe e niyawo. Ni Ọjọ kẹrinla oṣu kẹwaa ọdun 2022 ni Kabiyesi Ọọniriṣa gbe Ọmọbabinrin Ashley niyawo gẹgẹ bi iyawo kẹrin. Gẹgẹ bi ọpọ iroyin ti ṣe sọ, irinajo awọn mejeeji yii ti pẹ ki o to di pe Ashley wọle gẹgẹ bi iyawo niṣulọka. Ọmọ ilu ile ifẹ ni Olori Ashley, idile ọba loun naa ti wa.


Ni Ọjọ kẹrinla oṣu kẹwaa ọdun 2022 ni Kabiyesi Ọọniriṣa gbe Ọmọbabinrin Ashley niyawo gẹgẹ bi iyawo kẹrin. Gẹgẹ bi ọpọ iroyin ti ṣe sọ, irinajo awọn mejeeji yii ti pẹ ki o to di pe Ashley wọle gẹgẹ bi iyawo niṣulọka. Ọmọ ilu ile ifẹ ni Olori Ashley, idile ọba loun naa ti wa. Ni ile baba rẹ, Ọmọọba Adegoke to wa ni adugbo Olubuse lopopona Ẹdẹ nilu Ile ifẹ si ni igbeyawo rẹ ti waye. O wa lati ile ọla ti wọn ti n jọba ti wọn pe ni Lafogido ni agboole Adeagba ni Ile Ife Iwe ẹri imọ ijinlẹ mẹta ọtọọtọ ni imọ iṣiro owo lati fasiti ilu Greenwhich. Oun si ni oludasilẹ ajọ ẹlẹyinjuanu Ashley Adegoke Foundation eyi to fi n sọri iranti baba rẹ Ọmọọba Jacob Adebiyi Adegoke.


Ni ile baba rẹ, Ọmọọba Adegoke to wa ni adugbo Olubuse lopopona Ẹdẹ nilu Ile ifẹ si ni igbeyawo rẹ ti waye. O wa lati ile ọla ti wọn ti n jọba ti wọn pe ni Lafogido ni agboole Adeagba ni Ile Ife Iwe ẹri imọ ijinlẹ mẹta ọtọọtọ ni imọ iṣiro owo lati fasiti ilu Greenwhich. Oun si ni oludasilẹ ajọ ẹlẹyinjuanu Ashley Adegoke Foundation eyi to fi n sọri iranti baba rẹ Ọmọọba Jacob Adebiyi Adegoke. Ilu Oba United Kingdom lo gbe fun ọpọlọpọ ọdun. Ti ẹ ko ba gbabe, ọsẹ to kọja yii ni Ooni gbe Ashley Adegoke niyawo, iyẹn lẹyin to ti kọkọ fẹ Tobi Philips ati Mariam Anako ṣaaju.


Ilu Oba United Kingdom lo gbe fun ọpọlọpọ ọdun. Ti ẹ ko ba gbabe, ọsẹ to kọja yii ni Ooni gbe Ashley Adegoke niyawo, iyẹn lẹyin to ti kọkọ fẹ Tobi Philips ati Mariam Anako ṣaaju.


Ọba tó lu ọkùnrin alásè fọ́ lójú torí ó bá Olorì jó lójú agbo fojú ba ilé ẹjọ́

Ile ẹjọ kan ni ipinlẹ Ogun ti  gbọ ẹjọ laarin Ọba alaye kan, Oba Nureni Oduwaye ati ontaja Wasiu Oduwole fun ẹsun pe Ọba naa lu Wasiu titi ti oju rẹ fi fọ nibi ayẹyẹ ọjọ ibi eeyan kan ni ile itura Moore Blessing ni agbegbe Sagamu. Iroyin sọ pe ṣe ni Ọba naa hu iwa yii nigba ti oun ati iyawo rẹ lọ ṣe ibẹwo si ile itura kan ti arabinrin to n jẹ Iya Alaje ti n ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi. Ọba Nureni fi ẹsun kan ontaja naa, Wasiu Oduwole ti wọn pe ko wa se ọbẹ ẹja alata yẹriyẹri fun inawo naa pe o n ba iyawo oun jo loju agbo. ́Bakan naa ni iroyin kan tun sọ pe Wasiu wa ni ẹgbẹ elere DJ ti wọn pe  to si n ‘salaye fun ẹni to ni ile itura naa nipa ọbẹ ẹja to se wa lo ba taju kan ri arẹwa obinrin kan to n jo si gbẹdu orin ti wọn n kọ loun naa ba pakuru mọ obinrin naa to si n baa jo ayafi to ri bii ala loju nigba ti Ọba sunmọ wọn to si n bere pe ta lawọn? Wọn ni Ọba naa fi ibinu kuro to si lọ sinu ọkọ rẹ. Nigba naa lawọn eeyan sọ fun Wasiu pe ko tete lọ dọbalẹ lati maa bẹ Ọba fun ẹṣẹ to ṣẹ.


́Bakan naa ni iroyin kan tun sọ pe Wasiu wa ni ẹgbẹ elere DJ ti wọn pe  to si n ‘salaye fun ẹni to ni ile itura naa nipa ọbẹ ẹja to se wa lo ba taju kan ri arẹwa obinrin kan to n jo si gbẹdu orin ti wọn n kọ loun naa ba pakuru mọ obinrin naa to si n baa jo ayafi to ri bii ala loju nigba ti Ọba sunmọ wọn to si n bere pe ta lawọn? Wọn ni Ọba naa fi ibinu kuro to si lọ sinu ọkọ rẹ. Nigba naa lawọn eeyan sọ fun Wasiu pe ko tete lọ dọbalẹ lati maa bẹ Ọba fun ẹṣẹ to ṣẹ. “Nibi to ti dọbalẹ to n bẹ Ọba naa ni Ọba Nureni ti fi ibinu ju u ni ẹṣẹ akọ loju. Wọn gbe e digba digba lọ ileewosan bẹẹ si ni wọn lọ fi ẹjọ ohun to ṣẹlẹ sun ni agọ ọlọpaa”. Nibayii, Ọba Nureni Oduwaye ti foju ba ile ẹjọ to wa ni Sagamu, ipinlẹ Ogun fun ẹsun pe o fọ ontaja, Wasiu loju.


“Nibi to ti dọbalẹ to n bẹ Ọba naa ni Ọba Nureni ti fi ibinu ju u ni ẹṣẹ akọ loju. Wọn gbe e digba digba lọ ileewosan bẹẹ si ni wọn lọ fi ẹjọ ohun to ṣẹlẹ sun ni agọ ọlọpaa”. Nibayii, Ọba Nureni Oduwaye ti foju ba ile ẹjọ to wa ni Sagamu, ipinlẹ Ogun fun ẹsun pe o fọ ontaja, Wasiu loju. Gẹgẹ bi akọsilẹ ọlọpaa, ẹsun meji ni wọn fi kan Ọba Nureni to da lori pipa eeyan lara gidi gan ati dida omi alafia ilu ru. Ẹsun naa ka wipe: “Iwọ Ọba Nureni Oduwaye ni ọjọ Kọkanlelogun Oṣu Kẹsan ni nkan bii ago mẹwa abọ alẹ ni ile itura Moore, Opopona Shagamu/Ikene ṣe ohun to lodi si ofin nipa ṣiṣe ipalara fun Wasiu Oduwole nipa fifi bata ẹsẹ rẹ gbaa loju eyi to jẹ ko fara pa ni oju apa osi rẹ to si sọọ di afọju ni oju naa. Si eyi, o lodi si abala ofin 335 ti ipinlẹ Ogun ọdun 2006, ijiya si wa fun un labẹ ofin.”


Gẹgẹ bi akọsilẹ ọlọpaa, ẹsun meji ni wọn fi kan Ọba Nureni to da lori pipa eeyan lara gidi gan ati dida omi alafia ilu ru. Ẹsun naa ka wipe: “Iwọ Ọba Nureni Oduwaye ni ọjọ Kọkanlelogun Oṣu Kẹsan ni nkan bii ago mẹwa abọ alẹ ni ile itura Moore, Opopona Shagamu/Ikene ṣe ohun to lodi si ofin nipa ṣiṣe ipalara fun Wasiu Oduwole nipa fifi bata ẹsẹ rẹ gbaa loju eyi to jẹ ko fara pa ni oju apa osi rẹ to si sọọ di afọju ni oju naa. Si eyi, o lodi si abala ofin 335 ti ipinlẹ Ogun ọdun 2006, ijiya si wa fun un labẹ ofin.”


Ẹni tó wu Aláàfin pé kó jẹ ààrẹ Nàíjíríà rèé - Akeem Adeyemi

Ọ̀kan nínú àwọn ọmọkùnrin Aláàfin ìlú Oyo tó dolóògbé, Oba Lamidi Adeyemi Kẹta, Akeem Adeyemi ti ní ohun tó wu bàbá òun kó tó dágbére fáyé ni pe kí Asiwaju Bola Tinubu di Ààrẹ Nàìjíríà. Adeyemi tó ń ṣojú ẹkùn idibo Afijio/Atiba, ìlà oòrùn Oyo ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojúṣòfin ló sọ èyí níbi ayẹyẹ ọjọ́ ìbí tí wọ́n ṣe ní ìrántí olóògbé naa lópin ọ̀sẹ̀. Ní gbọ̀ngàn ayẹyẹ tuntun tí wọ́n kọ́ sí Ode Aremo ní ẹ̀gbẹ́ ààfin ìlú Oyo ni ayẹyẹ náà ti wáyé. Adeyemi wá rọ àwọn ọ̀dọ́ láti ṣàtìlẹyìn fún Tinubu tó jẹ́ olùdíje sípò Ààrẹ lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC. Ó fi kun pé Tinubu ti ṣe ohun mèremère sí ìdàgbàsókè Nàìjíríà, tó sì pàrọwà sáwọn ọ̀dọ́ láti ní àfojúsùn kí wọ́n dì ò fún ẹni tó nífẹ̀ẹ́ wọn dọ́kan. Bákan náà ló dúpẹ́ fún Tinubu àti igbákejì rẹ̀, Kashim Shettima fún àtìlẹyìn wọn tó sì ní ríri pé wọ́n dé ipò Ààrẹ jẹ àwọn lógún.


Adeyemi wá rọ àwọn ọ̀dọ́ láti ṣàtìlẹyìn fún Tinubu tó jẹ́ olùdíje sípò Ààrẹ lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC. Ó fi kun pé Tinubu ti ṣe ohun mèremère sí ìdàgbàsókè Nàìjíríà, tó sì pàrọwà sáwọn ọ̀dọ́ láti ní àfojúsùn kí wọ́n dì ò fún ẹni tó nífẹ̀ẹ́ wọn dọ́kan. Bákan náà ló dúpẹ́ fún Tinubu àti igbákejì rẹ̀, Kashim Shettima fún àtìlẹyìn wọn tó sì ní ríri pé wọ́n dé ipò Ààrẹ jẹ àwọn lógún. Adeyemi tẹ̀síwájú pé láti ṣàmì ayẹyẹ ọjọ́ ìbí náà ni àwọn ṣe kó ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta àwọn ọ̀dọ́ jọ, tí wọ́n sì ṣe ìkúnpá owó fún wọn láti máa fi polongo Tinubu. Kò dín ní 1,500 ènìyàn tí Adeyemi ṣe ìkúnpá owó fún, ṣe ìfilọ́lẹ̀ ilé gbọ̀ngán ẹ̀rọ Kọ̀ḿpútà, kọ̀ǹgadẹ̀rọ, ẹ̀rọ amúnáwá àti ètò ìlera ọ̀fẹ́ fún àwọn ènìyàn. Akeem Adeyemi ní gbogbo àwọn nǹkan wọ̀nyí ni òun ṣe láti fi ṣayẹyẹ ọjọ́ ìbí bàbá òun tí kò bá pé ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin lókè èèpẹ̀ ká ní pé ó wà láyé.


Adeyemi tẹ̀síwájú pé láti ṣàmì ayẹyẹ ọjọ́ ìbí náà ni àwọn ṣe kó ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta àwọn ọ̀dọ́ jọ, tí wọ́n sì ṣe ìkúnpá owó fún wọn láti máa fi polongo Tinubu. Kò dín ní 1,500 ènìyàn tí Adeyemi ṣe ìkúnpá owó fún, ṣe ìfilọ́lẹ̀ ilé gbọ̀ngán ẹ̀rọ Kọ̀ḿpútà, kọ̀ǹgadẹ̀rọ, ẹ̀rọ amúnáwá àti ètò ìlera ọ̀fẹ́ fún àwọn ènìyàn. Akeem Adeyemi ní gbogbo àwọn nǹkan wọ̀nyí ni òun ṣe láti fi ṣayẹyẹ ọjọ́ ìbí bàbá òun tí kò bá pé ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin lókè èèpẹ̀ ká ní pé ó wà láyé. Bákan náà ló ní gbogbo ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rẹ́ẹ̀rin tí òun ń ṣojú ni àwọn pín gbogbo àwọn nǹkan náà sí. Ó sọ síwájú pé ibi gbọ̀ngán tí àwọn ti ń ṣayẹyẹ náà ní Òde Aremo jẹ́ ibi tí àwọn ènìyàn máa ń dá ilẹ̀ sí kí òun tó sọ ibẹ̀ di gbọ̀ngán èyí tí yóò wúlò fún onírúurú ayẹyẹ. Lára àwọn tó péjú síbi ayẹyẹ náà ni alága ẹgbẹ́ òṣèlú APC ìpínlẹ̀ Oyo, Isaac Omodewu, olùdíje sípò gómìnà Oyo lẹ́gbẹ́ APC, Sẹ́nétọ̀ Teslin Folarin, àwọn lọ́balọ́ba àti àwọn olorì Ọba Lamidi tó di olóògbé.


Bákan náà ló ní gbogbo ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́rẹ́ẹ̀rin tí òun ń ṣojú ni àwọn pín gbogbo àwọn nǹkan náà sí. Ó sọ síwájú pé ibi gbọ̀ngán tí àwọn ti ń ṣayẹyẹ náà ní Òde Aremo jẹ́ ibi tí àwọn ènìyàn máa ń dá ilẹ̀ sí kí òun tó sọ ibẹ̀ di gbọ̀ngán èyí tí yóò wúlò fún onírúurú ayẹyẹ. Lára àwọn tó péjú síbi ayẹyẹ náà ni alága ẹgbẹ́ òṣèlú APC ìpínlẹ̀ Oyo, Isaac Omodewu, olùdíje sípò gómìnà Oyo lẹ́gbẹ́ APC, Sẹ́nétọ̀ Teslin Folarin, àwọn lọ́balọ́ba àti àwọn olorì Ọba Lamidi tó di olóògbé. Kii ṣe iroyin mọ pe nigba aye rẹ, alaafin to gbesẹ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi kẹta fẹ ọpọlọpọ obinrin nigba aye rẹ. Ọkọọkan awọn olori alaafin Adeyẹmi wọnyii ni wọn kanlu ori ayelujara lati ki ọkọ wọn ku ayẹyẹ ọjọ ibi, bi o tilẹ jẹ wi pe Ọba alaye naa ti di ara ilẹ. Ọjọ karundinlogun oṣu kẹwaa ọdun 1930 ni wọn bi Alaafia Adeyẹmi kẹta ki o to waja gẹgẹbi Alaafin Ọyọ ni ọjọ kejilelogun oṣu kẹrin ọdun 2022.


Kii ṣe iroyin mọ pe nigba aye rẹ, alaafin to gbesẹ, Ọba Lamidi Ọlayiwọla Adeyẹmi kẹta fẹ ọpọlọpọ obinrin nigba aye rẹ. Ọkọọkan awọn olori alaafin Adeyẹmi wọnyii ni wọn kanlu ori ayelujara lati ki ọkọ wọn ku ayẹyẹ ọjọ ibi, bi o tilẹ jẹ wi pe Ọba alaye naa ti di ara ilẹ. Ọjọ karundinlogun oṣu kẹwaa ọdun 1930 ni wọn bi Alaafia Adeyẹmi kẹta ki o to waja gẹgẹbi Alaafin Ọyọ ni ọjọ kejilelogun oṣu kẹrin ọdun 2022. Gbogbo awọn iyawo rẹ ni wọn bọ soju opo Instagram wọn lati ki kabiyesi naa, to yẹ ko ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi ọdun kẹrinlelọgọrin rẹ, ka ni ko tii jade laye ni. Olori Moji ki ọkọ rẹ bẹẹ ni o kọ akọsilẹ bi oun ayun rẹ ṣe n yun oun. “O sọ fun gbogbo wa pe aṣọ funfun ni ka wọ lọjọ ibi rẹ to kọja, ṣe o ti mọ pe ọjọ rẹ nibi ko pẹ mọ ni?


Gbogbo awọn iyawo rẹ ni wọn bọ soju opo Instagram wọn lati ki kabiyesi naa, to yẹ ko ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi ọdun kẹrinlelọgọrin rẹ, ka ni ko tii jade laye ni. Olori Moji ki ọkọ rẹ bẹẹ ni o kọ akọsilẹ bi oun ayun rẹ ṣe n yun oun. “O sọ fun gbogbo wa pe aṣọ funfun ni ka wọ lọjọ ibi rẹ to kọja, ṣe o ti mọ pe ọjọ rẹ nibi ko pẹ mọ ni? Ọkọ mi, ṣe o ti mọ tẹlẹ pe akara oyinbo ikẹyin to o ba wa ge niyẹn ni? Ayun rẹ n yun mi ọba mi. Ẹ ku ọdun ọjọ ibi kẹrinlelọgọrin, Kabiyesi iku baba yeye, ọmọ Ibironkẹ.


Ọkọ mi, ṣe o ti mọ tẹlẹ pe akara oyinbo ikẹyin to o ba wa ge niyẹn ni? Ayun rẹ n yun mi ọba mi. Ẹ ku ọdun ọjọ ibi kẹrinlelọgọrin, Kabiyesi iku baba yeye, ọmọ Ibironkẹ. Sun re o.” Ninu ọrọ ikini tirẹ, olori Memunat kọ soju opo instagram tirẹ naa pe: Mẹmunat ki ọkọ rẹ, ọmọ iya rẹ Ibironkẹ, to si sọ pe ẹbun nla ni Alaafin Adeyẹmi kẹta jẹ fun gbogbo agbaye lati ọjọ ti wọn ti bi i. O fi kun un pe iranṣẹ nla ti ko lafiwe ni ọrun tẹwọ gba nigba to fi papoda. “Titi lae ni n o maa ṣafẹri rẹ lọkan mi. (ATANDA ỌMỌ IBIRONKẸ).


Sun re o.” Ninu ọrọ ikini tirẹ, olori Memunat kọ soju opo instagram tirẹ naa pe: Mẹmunat ki ọkọ rẹ, ọmọ iya rẹ Ibironkẹ, to si sọ pe ẹbun nla ni Alaafin Adeyẹmi kẹta jẹ fun gbogbo agbaye lati ọjọ ti wọn ti bi i. O fi kun un pe iranṣẹ nla ti ko lafiwe ni ọrun tẹwọ gba nigba to fi papoda. “Titi lae ni n o maa ṣafẹri rẹ lọkan mi. (ATANDA ỌMỌ IBIRONKẸ). Mo fi anfaani yii gbadura pe ki Allah gbe ọ ka apa ọtun rẹ, ko si fi ọ si ipa awọn ti a fi mọna.” Ninu ọrọ ikini ku ọdun tirẹ, olori Ọmọbọlanle ṣe afihan bi Alaafin kii ṣe fẹ ri omije loju rẹ ninu ọrọ to kọ. “Ku ọjọ ibi ọkọ mi. O lee ma si lẹgbẹ mi nibi lati ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi rẹ.


Mo fi anfaani yii gbadura pe ki Allah gbe ọ ka apa ọtun rẹ, ko si fi ọ si ipa awọn ti a fi mọna.” Ninu ọrọ ikini ku ọdun tirẹ, olori Ọmọbọlanle ṣe afihan bi Alaafin kii ṣe fẹ ri omije loju rẹ ninu ọrọ to kọ. “Ku ọjọ ibi ọkọ mi. O lee ma si lẹgbẹ mi nibi lati ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi rẹ. Amọ jọwọ mọ wi pe gbogbo igba lo n wa ninu ọkan mi. Mo n ṣafẹri rẹ aye mi, ṣugbọn mo mọ pe o ko ni fẹran lati ri omije loju mi. Ninu ọrọ tirẹ, olori Afolashade iya mẹta, ti awọn eeyan mọ si Current Alhaja lori ayelujara kọ loju opo tirẹ pe ọjọ ibi akọkọ ti kabiyesi naa yoo ṣe ,ti awọn ko ni rii soju ri bakan lara oun.


Amọ jọwọ mọ wi pe gbogbo igba lo n wa ninu ọkan mi. Mo n ṣafẹri rẹ aye mi, ṣugbọn mo mọ pe o ko ni fẹran lati ri omije loju mi. Ninu ọrọ tirẹ, olori Afolashade iya mẹta, ti awọn eeyan mọ si Current Alhaja lori ayelujara kọ loju opo tirẹ pe ọjọ ibi akọkọ ti kabiyesi naa yoo ṣe ,ti awọn ko ni rii soju ri bakan lara oun. Current Alhaja sọ pe bi igba ti wọn ba ju biriki lu eeyan ni iku alaafin ri fun oun ṣugbọn oun ti tẹwọ gba a gẹgẹ bi ifẹ Eleduwa. “Ayẹyẹ ọjọ ibi akọkọ lai si ẹ nibi, ọkọ mi. Ẹ ku ọdun.


Current Alhaja sọ pe bi igba ti wọn ba ju biriki lu eeyan ni iku alaafin ri fun oun ṣugbọn oun ti tẹwọ gba a gẹgẹ bi ifẹ Eleduwa. “Ayẹyẹ ọjọ ibi akọkọ lai si ẹ nibi, ọkọ mi. Ẹ ku ọdun. Gbogbo ọjọ kẹẹdogun oṣu kẹwaa lọjọ rẹ, Atanda...ọmọ Ibironkẹ Morondiya. Ọmọ Adeniran, iku rẹ da bi igba ti wọn ba ju ẹru biriki lu mi ni ṣugbọn ki ni mo le ṣe.”


Gbogbo ọjọ kẹẹdogun oṣu kẹwaa lọjọ rẹ, Atanda...ọmọ Ibironkẹ Morondiya. Ọmọ Adeniran, iku rẹ da bi igba ti wọn ba ju ẹru biriki lu mi ni ṣugbọn ki ni mo le ṣe.”


Ìyàwó tuntun Olori Temitope Ogunwusi ti wọ Ààfin o! Ẹ fójú l'óúnjẹ́

Wọn ti dajọ ọjọ naa pe, wọn da igba, igba si ti ko, Olori Temitope ti wọ Aafin Ooni Adeyeye Ogunwusi bayii gẹgẹ bi aya. Gbogbo eto idan ni ilana aṣa ati iṣe Yoruba waye ni agbegbe Magodo ni ipinlẹ Eko nibi ti awọn obi iyawo wa. Ẹ wo lara awọn aworan bi eto igbeyawo naa ṣe lọ. Lọwọ yii, Kabiyesi Ọọni Ile Ifẹ, Ọba Adeyẹye Ogunwusi Ọjaja keji ni a le pe ni ọbalaye ti gbogbo eeyan n sọ lọwọ bayii. Lati ọjọ kẹfa oṣu kẹsan an to ti fẹ olori Mariam Anako, ọba ọọni ti di ọba ti wọn n sọ ni igboro Aye. Laarin oṣu kan ni Kabiyesi Ọọni fi fẹ olori  mẹrin lẹyin Olori Mariam.


Lọwọ yii, Kabiyesi Ọọni Ile Ifẹ, Ọba Adeyẹye Ogunwusi Ọjaja keji ni a le pe ni ọbalaye ti gbogbo eeyan n sọ lọwọ bayii. Lati ọjọ kẹfa oṣu kẹsan an to ti fẹ olori Mariam Anako, ọba ọọni ti di ọba ti wọn n sọ ni igboro Aye. Laarin oṣu kan ni Kabiyesi Ọọni fi fẹ olori  mẹrin lẹyin Olori Mariam. Nibayii, Olori ikẹfa yoo tun wọ inu aafin ile Oodua l’ọjọ Aje ọjọ kẹrinlelogun oṣu kẹwaa. Orukọ olori tuntun yii ni Ọmọọbabinrin Temitọpẹ Adeṣẹgun. Agbẹnusọ fun Aafin Ooni Ife naa fi sita pe yoo ṣẹlẹ.


Nibayii, Olori ikẹfa yoo tun wọ inu aafin ile Oodua l’ọjọ Aje ọjọ kẹrinlelogun oṣu kẹwaa. Orukọ olori tuntun yii ni Ọmọọbabinrin Temitọpẹ Adeṣẹgun. Agbẹnusọ fun Aafin Ooni Ife naa fi sita pe yoo ṣẹlẹ. Aworan atẹjade kan ti agbẹnusọ fun Ọọni Ile Ifẹ, Otunba Ọlafare fihan pe Ọmọọba ilu Ijẹbu ni Temitọpẹ Adeṣẹgun . Gbajumọ to ti ṣiṣẹ lẹka ijọba ati ti aladani ni. Bakan naa lo n ri si akoso awọn ajọ ẹlẹyi ju aanu kan pẹlu.


Aworan atẹjade kan ti agbẹnusọ fun Ọọni Ile Ifẹ, Otunba Ọlafare fihan pe Ọmọọba ilu Ijẹbu ni Temitọpẹ Adeṣẹgun . Gbajumọ to ti ṣiṣẹ lẹka ijọba ati ti aladani ni. Bakan naa lo n ri si akoso awọn ajọ ẹlẹyi ju aanu kan pẹlu. Lasiko iṣejọba Amofinagba Babatunde Fashola gẹgẹ bi gomina ipinlẹ Eko, Ọmọọbabinrin Temitọpẹ Adeṣẹgun la gbọ pe o ṣe amugbalẹgbẹ fun Ọmọọbabinrin Adenrele Adeniran- Ogunsanya to jẹ akọwe ijọba ipinlẹ ọhun nigba naa. Ṣaaju lo ti kọkọ kawe gba iwe ẹri imọ ijinlẹ diploma ninu imọ ede Linguistics ati atupalẹ imọ iwadi data processing ni fasiti ilu Eko lọdin 1998 ati 2000 ki o to tun gba ìmọ ijinlẹ ninu akoso okoowo, Business Administration ni fasiti Eko kan naa. Bakan naa lo tun ni iriri lẹka iroyin nitori oun ni atọkun eto ipolongokan ti ileeṣẹ eto ilera nijọba ipinlẹ Eko gbe kalẹ lori afẹfẹ ti wọn pe akori rẹ ni “Health-Wise” lọdun diẹ sẹyin.


Lasiko iṣejọba Amofinagba Babatunde Fashola gẹgẹ bi gomina ipinlẹ Eko, Ọmọọbabinrin Temitọpẹ Adeṣẹgun la gbọ pe o ṣe amugbalẹgbẹ fun Ọmọọbabinrin Adenrele Adeniran- Ogunsanya to jẹ akọwe ijọba ipinlẹ ọhun nigba naa. Ṣaaju lo ti kọkọ kawe gba iwe ẹri imọ ijinlẹ diploma ninu imọ ede Linguistics ati atupalẹ imọ iwadi data processing ni fasiti ilu Eko lọdin 1998 ati 2000 ki o to tun gba ìmọ ijinlẹ ninu akoso okoowo, Business Administration ni fasiti Eko kan naa. Bakan naa lo tun ni iriri lẹka iroyin nitori oun ni atọkun eto ipolongokan ti ileeṣẹ eto ilera nijọba ipinlẹ Eko gbe kalẹ lori afẹfẹ ti wọn pe akori rẹ ni “Health-Wise” lọdun diẹ sẹyin. Akẹkọọ jade ọpọ ileẹkọ giga fasiti bii Fasiti ilu Oxford, United Kingdom; INSEAD Business SSchoo ni Fontainebleau, France; Fasiti Cambridge, Judge Business School, United Kingdom; ati Harvard Kennedy School of Government lorilẹede Amẹrika ni Temitọpẹ Adeṣẹgun. Laipẹ yii loun ati Ọọni Ogunwusi da iṣẹ pọ lati ṣe idasilẹ ajọ eleyinju aanu kan ti wọn pe ni ‘Hope Alive’  lati maa pese awon ohun amayedẹrun fawọn igberiko.


Akẹkọọ jade ọpọ ileẹkọ giga fasiti bii Fasiti ilu Oxford, United Kingdom; INSEAD Business SSchoo ni Fontainebleau, France; Fasiti Cambridge, Judge Business School, United Kingdom; ati Harvard Kennedy School of Government lorilẹede Amẹrika ni Temitọpẹ Adeṣẹgun. Laipẹ yii loun ati Ọọni Ogunwusi da iṣẹ pọ lati ṣe idasilẹ ajọ eleyinju aanu kan ti wọn pe ni ‘Hope Alive’  lati maa pese awon ohun amayedẹrun fawọn igberiko.


Awuyewuye súyọ lórí ọ̀rọ̀ ìbánikẹ́dùn Oluwo lórí ikú ọmọ̀ Davido tí Dele Momodu gbé síta

Awuyewuye waye lori ọrọ ibanikẹdun Dele Momodu ati Oluwo nipa iku Ifeanyi ọmọ Davido. Lẹyin ọjọ kan ti wọn tu ọfọ Ifeanyi ọmọ gbajumọ akọrin nni, Davido sori ayelujara, se ni ara ọpọ eeyan n gbona janjan lori iku ọmọ ọdun mẹta naa ati ọna to gba ku. Idi si ree ti ọpọ eeyan to wa lori ayelujara se n fi oju ọtọọtọ wo awọn ikinni ati ọrọ ibanikẹkun tawọn agba awujọ kan n se nipa iku ọmọ akọrin takansufe naa, paapaa ọna to gba lọ si alakeji. Eyi naa si lo mu kawọn eeyan kan maa fi oju abuku wo awọn ọrọ ibanikẹdun ti Dele Momodu gbe soju opo ayelujara Instagram rẹ, eyi ti Oluwo tilu Iwo, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi, Telu Kinni kọ. Ọba Akanbi lo fi ikede sita lọjọ Isẹgun ti iroyin jade lori iku Ifeanyi lati ba Davido kẹdun lori iku ọmọ naa. Atẹjade nipa ibanikẹdun naa ti Oluwo fi ransẹ si BBC Yoruba amọ ti Dele Momodu gbe soju opo tiẹ, ni oriade naa ti gbarata lori iku ọmọ naa, eyi to ni o ba oun lojiji.


Eyi naa si lo mu kawọn eeyan kan maa fi oju abuku wo awọn ọrọ ibanikẹdun ti Dele Momodu gbe soju opo ayelujara Instagram rẹ, eyi ti Oluwo tilu Iwo, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi, Telu Kinni kọ. Ọba Akanbi lo fi ikede sita lọjọ Isẹgun ti iroyin jade lori iku Ifeanyi lati ba Davido kẹdun lori iku ọmọ naa. Atẹjade nipa ibanikẹdun naa ti Oluwo fi ransẹ si BBC Yoruba amọ ti Dele Momodu gbe soju opo tiẹ, ni oriade naa ti gbarata lori iku ọmọ naa, eyi to ni o ba oun lojiji. Ọba Akanbi ni irora nla ni bi ẹda ba padanu ọmọ jẹ amọ a gbọdọ gba fun Ọlrun ni. Oluwo wa ba Davido ati Ọmọwe Adedeji Adeleke, tii se baba Davido kẹdun pẹlu gomina ipinlẹ Osun ti wọn sẹsẹ dibo yan, Ademola Adeleke, tii se aburo baba Davido. Bakan naa ni Oluwo tun rannsẹ ibanikẹdun naa si gbogbo awọn eeyan ilu Ede ati ipinlẹ Osun lapapọ lori isẹlẹ ibanujẹ naa.


Ọba Akanbi ni irora nla ni bi ẹda ba padanu ọmọ jẹ amọ a gbọdọ gba fun Ọlrun ni. Oluwo wa ba Davido ati Ọmọwe Adedeji Adeleke, tii se baba Davido kẹdun pẹlu gomina ipinlẹ Osun ti wọn sẹsẹ dibo yan, Ademola Adeleke, tii se aburo baba Davido. Bakan naa ni Oluwo tun rannsẹ ibanikẹdun naa si gbogbo awọn eeyan ilu Ede ati ipinlẹ Osun lapapọ lori isẹlẹ ibanujẹ naa. Ba alaye naa wa rọ wọn lati mu ọkan le, nitori iru awọn isẹlẹ bii iru eyi jẹ ara amuwa Ọlọrun, to si gbadura pe ki Ọlọrun tubọ maa daabo rẹ bo gbogbo ẹbi Adeleke lapapọ. Bi Dele Momodu se gbe ọrọ naa soju opo Instagram rẹ ni ọpọ eeyan ti tutọ soke, fi oju gbaa lori ikede naa. Ọrọ ibanikẹdun naa ni Dele Momodu fi aworan Ifeanyi sabẹ rẹ, nibi ti ọmọde naa ti wọ asọ ibiblẹ wa, asọ oke tii se agbada ati sokoto pẹlu fila.


Ba alaye naa wa rọ wọn lati mu ọkan le, nitori iru awọn isẹlẹ bii iru eyi jẹ ara amuwa Ọlọrun, to si gbadura pe ki Ọlọrun tubọ maa daabo rẹ bo gbogbo ẹbi Adeleke lapapọ. Bi Dele Momodu se gbe ọrọ naa soju opo Instagram rẹ ni ọpọ eeyan ti tutọ soke, fi oju gbaa lori ikede naa. Ọrọ ibanikẹdun naa ni Dele Momodu fi aworan Ifeanyi sabẹ rẹ, nibi ti ọmọde naa ti wọ asọ ibiblẹ wa, asọ oke tii se agbada ati sokoto pẹlu fila. Amọ ọpọ awọn eeyan to sọrọ loju opo Dele Momodu naa lo n naka aleebu si agba akọroyin naa pe ki lo de to gbe aworan ọmọ naa nigba to ti di oku. Wọn ni Dele ko seese gbe aworan ọmọ naa soju opo ayelujara rẹ ri nigba ti ọmọ naa wa nile aye. Wọn wa n fi ewe ọmọ mọ Dele Momodu leti pe ko sọra se nitori pe agba awujọ nii se, agbalagba kii si se ki lo ba eyi wa.


Amọ ọpọ awọn eeyan to sọrọ loju opo Dele Momodu naa lo n naka aleebu si agba akọroyin naa pe ki lo de to gbe aworan ọmọ naa nigba to ti di oku. Wọn ni Dele ko seese gbe aworan ọmọ naa soju opo ayelujara rẹ ri nigba ti ọmọ naa wa nile aye. Wọn wa n fi ewe ọmọ mọ Dele Momodu leti pe ko sọra se nitori pe agba awujọ nii se, agbalagba kii si se ki lo ba eyi wa. Koda, awọn eeyan miran tun wa n beere pe ki lo de ti wọn ko darukọ mama ọmọ naa, eyiun Chioma avril Roland sinu isẹ ibanikẹdun naa? Ọpọ awọn eeyan to woye ọrọ yii ni orukọ wọn jẹ ti ẹya Igbo ti Chioma ti wa, ti wọn si pọnju koko si bi wọn ko se mẹnuba orukọ Chioma ninu isẹ ibanikẹdun Oluwo naa. Alẹ ọjọ Aje ni iroyin gbalẹ kan pe Ifeanyichukwu tii se ọmọkunrin kan soso ti gbajumọ akọrin takansufe, Davido bi ti jade laye.


Koda, awọn eeyan miran tun wa n beere pe ki lo de ti wọn ko darukọ mama ọmọ naa, eyiun Chioma avril Roland sinu isẹ ibanikẹdun naa? Ọpọ awọn eeyan to woye ọrọ yii ni orukọ wọn jẹ ti ẹya Igbo ti Chioma ti wa, ti wọn si pọnju koko si bi wọn ko se mẹnuba orukọ Chioma ninu isẹ ibanikẹdun Oluwo naa. Alẹ ọjọ Aje ni iroyin gbalẹ kan pe Ifeanyichukwu tii se ọmọkunrin kan soso ti gbajumọ akọrin takansufe, Davido bi ti jade laye. Ọpọ eeyan naa ni iroyin ọhun n se ni kami kami kami, ti wọn ko si fẹ gba ikede iku ọmọ naa gbọ. Amọ nigba to di aarọ ọjọ keji ni agbẹnusọ ọlọpaa nipinlẹ Eko, Benjamin Hundeyin fidi isẹlẹ naa mulẹ fun awọn akọroyin pe lootọ ni Ifeanyi ti jade laye. O ni ọmọ naa lo ko sinu omi ti wọn fi n luwẹ to wa ni ile Davido lasiko ti baba ati iya rẹ ko fi si ninu ile.


Ọpọ eeyan naa ni iroyin ọhun n se ni kami kami kami, ti wọn ko si fẹ gba ikede iku ọmọ naa gbọ. Amọ nigba to di aarọ ọjọ keji ni agbẹnusọ ọlọpaa nipinlẹ Eko, Benjamin Hundeyin fidi isẹlẹ naa mulẹ fun awọn akọroyin pe lootọ ni Ifeanyi ti jade laye. O ni ọmọ naa lo ko sinu omi ti wọn fi n luwẹ to wa ni ile Davido lasiko ti baba ati iya rẹ ko fi si ninu ile. O ni o si pẹ ki wọn to sakiyesi pe ọmọ naa ti ku sinu omi, ti ọlọpaa si ti ko awọn osisẹ mẹjọ to n sisẹ ninu ile Davido fun ifọrọwanilẹnuwo. Amọ nigba to di aarọ ọjọru, ileesẹ ọlọpaa Eko ni oun ti fimẹfa ninu awọn osisẹ naa silẹ, ti meji to ku si ni ẹjọ lati jẹ lori iku ọmọ ọdun mẹta naa. Bakan naa lo ni o seese ki wọn se ayẹwo oku ọmọ naa lati tubọ mọ ọna to ba l si ọrun aibaamọ ejo le lọwọ ninu.


O ni o si pẹ ki wọn to sakiyesi pe ọmọ naa ti ku sinu omi, ti ọlọpaa si ti ko awọn osisẹ mẹjọ to n sisẹ ninu ile Davido fun ifọrọwanilẹnuwo. Amọ nigba to di aarọ ọjọru, ileesẹ ọlọpaa Eko ni oun ti fimẹfa ninu awọn osisẹ naa silẹ, ti meji to ku si ni ẹjọ lati jẹ lori iku ọmọ ọdun mẹta naa. Bakan naa lo ni o seese ki wọn se ayẹwo oku ọmọ naa lati tubọ mọ ọna to ba l si ọrun aibaamọ ejo le lọwọ ninu. Isẹlẹ iku ọmọde yii lo dun awọn eeyan de ọkan, paapaa na to ba ku, ti ọpọ awn osere tiata, akọrin, awọn oloselu atawọn agbaagba lawujọ si ti n ransẹ ibanikẹdun si ẹbi Adeleke.


Isẹlẹ iku ọmọde yii lo dun awọn eeyan de ọkan, paapaa na to ba ku, ti ọpọ awn osere tiata, akọrin, awọn oloselu atawọn agbaagba lawujọ si ti n ransẹ ibanikẹdun si ẹbi Adeleke.


Kunle Afolayan sọ̀rọ̀ sókè nípa nípa sinimá Anikulapo

Olokiki ati gbajumọ ni Kunle Afolayan ta ba n sọrọ awọn odu, ti kii se aimọ fawọn oloko lagbo tiata, boya ni ede Gẹẹsi ni tabi ni ti Yoruba. A si le ni ile ni Kunle ba ere sinima sise nitori inu ẹjẹ rẹ lo wa, to si jogun isẹ tiata lati ọwọ baba rẹ to ti di oloogbe, eyiun Adeyemi Afolayan, ti ọpọ eeyan mọ si Ade Love. Laipẹ yii si ni Kunle Afolayan gbe sinima amilẹ-titi kan jade eyi to pe ni Anikulapo, to si kun fun ọgbọn, agbelarugẹ asa, ede ati ise iran Yoruba. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ nipa igbe aye rẹ ati bi agbo tiata se ri lasiko yii, Afolayan sọrọ ilẹ kun. O ni oun kii ṣe sinima fun ọna ati jẹun nikan, amọ oun tun maa n ṣe ko le jẹ manigbagbe nitori o ni ti a ba tiẹ kuro laye, ki ni wọn maa sọ nipa wa. Nigba to n sọrọ lori ọna to n gba kopa ninu ere, Kunle Afolayan ni kikopa ninu ere jẹ abimọ amọ ki oun maa ṣe oludari ati agbatẹru jẹ ohun ti oun ti kọ lati ibẹrẹ wa.


Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ nipa igbe aye rẹ ati bi agbo tiata se ri lasiko yii, Afolayan sọrọ ilẹ kun. O ni oun kii ṣe sinima fun ọna ati jẹun nikan, amọ oun tun maa n ṣe ko le jẹ manigbagbe nitori o ni ti a ba tiẹ kuro laye, ki ni wọn maa sọ nipa wa. Nigba to n sọrọ lori ọna to n gba kopa ninu ere, Kunle Afolayan ni kikopa ninu ere jẹ abimọ amọ ki oun maa ṣe oludari ati agbatẹru jẹ ohun ti oun ti kọ lati ibẹrẹ wa. “o dẹ jẹ  ohun ti o ti wọ mi lẹwu, to jẹ ti a ba ni ki n mu kan ninu mẹtẹta mi o ni le mu ọkan, meji ni maa fẹ mu. Maa mu ki n jẹ Oludari ati ki n maa ṣe Olootu ati Agbatẹru gbogbo nnkan ti mo ba fẹ ṣe, iru eeyan ti Ọlọrun da mi niyẹn.” O tẹsiwaju pe bi oun se wọ inu agbo tiata kii n se ayaba, iṣẹ sinima ni oun n ṣe, ki oun si to bẹrẹ isẹ, ni oun yoo ti kọkọ wo pe ki ni oun le ṣe ti yoo yatọ si ohun ti awọn Baba oun ti ṣe. Bakan naa lo ni oun maa n wo ohun ti oun le ṣe to maa yatọ si nnkan ti gbogbo eeyan n ṣe, ki oun to bẹrẹ si n ṣe fiimu.


“o dẹ jẹ  ohun ti o ti wọ mi lẹwu, to jẹ ti a ba ni ki n mu kan ninu mẹtẹta mi o ni le mu ọkan, meji ni maa fẹ mu. Maa mu ki n jẹ Oludari ati ki n maa ṣe Olootu ati Agbatẹru gbogbo nnkan ti mo ba fẹ ṣe, iru eeyan ti Ọlọrun da mi niyẹn.” O tẹsiwaju pe bi oun se wọ inu agbo tiata kii n se ayaba, iṣẹ sinima ni oun n ṣe, ki oun si to bẹrẹ isẹ, ni oun yoo ti kọkọ wo pe ki ni oun le ṣe ti yoo yatọ si ohun ti awọn Baba oun ti ṣe. Bakan naa lo ni oun maa n wo ohun ti oun le ṣe to maa yatọ si nnkan ti gbogbo eeyan n ṣe, ki oun to bẹrẹ si n ṣe fiimu. Kunle Afolayan tun sọrọ lori agbekalẹ sinima Anikulapo to sẹsẹ se ati ero ọpọ eeyan lori abala ihoho obinrin ati ọkunrin to wa nibẹ. Kunle ni sinima Anikulapo je ere ti oun bẹrẹ lati bi ọdun mẹfa sẹyin, ti oun si kọ itan naa lati igba naa. O ni ọpọ awọn eeyan to n se ariwisi nipa abala ihooho naa ni ko mọ itan, ti wọn ko si tun mọ iṣe Yoruba.


Kunle Afolayan tun sọrọ lori agbekalẹ sinima Anikulapo to sẹsẹ se ati ero ọpọ eeyan lori abala ihoho obinrin ati ọkunrin to wa nibẹ. Kunle ni sinima Anikulapo je ere ti oun bẹrẹ lati bi ọdun mẹfa sẹyin, ti oun si kọ itan naa lati igba naa. O ni ọpọ awọn eeyan to n se ariwisi nipa abala ihooho naa ni ko mọ itan, ti wọn ko si tun mọ iṣe Yoruba. O ni awọn ti wọn ba mọ itan, maa dakẹ ni. “Ki wọn lọ wo fiimu Ogunde, 'Aye' wọn maa ri eeyan ti o ṣi ọmu silẹ, ti ko wọ aṣọ. Ki wọn lọ wo 'Kadara' ti Ade Love ṣe, wọn maa ri awọn omidan marun-un ti wọn wọle, ti o jẹ pe isalẹ nikan ni wọn wo aṣọ si.


O ni awọn ti wọn ba mọ itan, maa dakẹ ni. “Ki wọn lọ wo fiimu Ogunde, 'Aye' wọn maa ri eeyan ti o ṣi ọmu silẹ, ti ko wọ aṣọ. Ki wọn lọ wo 'Kadara' ti Ade Love ṣe, wọn maa ri awọn omidan marun-un ti wọn wọle, ti o jẹ pe isalẹ nikan ni wọn wo aṣọ si. Ara ẹwa ẹda ati ni ihoho ni gbogbo wa ti wa, ọpọlọpọ awọn eeyan to n kọ kini yii lori ayelujara, awọn ti wọn ran pe ki wọn wa bu ẹnu atẹ lu ohun ti eeyan n ṣe ni. Wọn ko si le ṣe idaaji ohun ti eeyan n ṣe, lara awọn eeyan ti a jọ wa ninu iṣẹ maa  wa n bẹ, ẹlomi naa wa ti o fẹ gbe ẹsin wọ asa, awọn naa a wa n bẹ.” Nigba to n sọrọ lori awọn ohun ti sinima Anikulapo da le lori, Kunle Afolayan ni ijamba ta fun ijamba ra ni ọrọ Saro ati Arolake. “Fun ẹni ti o ba mọ itumọ rẹ, ole gbe e, ole gba a naa ni, ọpọlọpọ ohun ti a ba n ṣe laye awọn eeyan o ki n mọ itumọ atunbọ tan, won o ki n wo.


Ara ẹwa ẹda ati ni ihoho ni gbogbo wa ti wa, ọpọlọpọ awọn eeyan to n kọ kini yii lori ayelujara, awọn ti wọn ran pe ki wọn wa bu ẹnu atẹ lu ohun ti eeyan n ṣe ni. Wọn ko si le ṣe idaaji ohun ti eeyan n ṣe, lara awọn eeyan ti a jọ wa ninu iṣẹ maa  wa n bẹ, ẹlomi naa wa ti o fẹ gbe ẹsin wọ asa, awọn naa a wa n bẹ.” Nigba to n sọrọ lori awọn ohun ti sinima Anikulapo da le lori, Kunle Afolayan ni ijamba ta fun ijamba ra ni ọrọ Saro ati Arolake. “Fun ẹni ti o ba mọ itumọ rẹ, ole gbe e, ole gba a naa ni, ọpọlọpọ ohun ti a ba n ṣe laye awọn eeyan o ki n mọ itumọ atunbọ tan, won o ki n wo. O ko si le ta ọja iyẹpẹ, ko ma gba owo okuta, ohun ti eeyan ba ta naa ni yoo ma ra. Ti eeyan ba ti ṣi ẹsẹ gbe ni awon ibi kan, ti o ti fi ojukokoro gba nnkan mọra pe ohun ọwọ mi o to maa fi gọngọn fa. Wọn ni ole ni eeyan, pe o lu eeyan ni jibiti, wọn wa mu, ẹ wa ni pe bi o tiẹ jẹ pe o lu jibiti, ṣebi jibiti diẹ lo lu, ẹ ṣe jẹ ki a dariji.


O ko si le ta ọja iyẹpẹ, ko ma gba owo okuta, ohun ti eeyan ba ta naa ni yoo ma ra. Ti eeyan ba ti ṣi ẹsẹ gbe ni awon ibi kan, ti o ti fi ojukokoro gba nnkan mọra pe ohun ọwọ mi o to maa fi gọngọn fa. Wọn ni ole ni eeyan, pe o lu eeyan ni jibiti, wọn wa mu, ẹ wa ni pe bi o tiẹ jẹ pe o lu jibiti, ṣebi jibiti diẹ lo lu, ẹ ṣe jẹ ki a dariji. Bẹẹ ni ọrọ Arolake ati Saro jẹ amọ ti eeyan ba ri anfani tabi aye lati le gba oore orisirisi mọra, emi naa yoo gba. Emi wa le maa fi ibi su oloore amọ ti wọn ba ni wa gba nibi, e mi a lọ.” Ọpọ eeyan lo woye pe ọmọ Kunle Afolayan wa ninu ere Anikulapo, to si se ọmọọba Alaafin Oyo to tu asiri Arolake ninu ere sinima Anikulapo. Ninu alaye rẹ, to se fi ọmọ bibi rẹ sinu sinima to gbe jade, Kunle ni oun fi ọmọ oun 'Eyiyemi' sinu ere naa nitori pe awọn ewe iwoyii ko fi bẹẹ gbọ ede abinibi mọ.


Bẹẹ ni ọrọ Arolake ati Saro jẹ amọ ti eeyan ba ri anfani tabi aye lati le gba oore orisirisi mọra, emi naa yoo gba. Emi wa le maa fi ibi su oloore amọ ti wọn ba ni wa gba nibi, e mi a lọ.” Ọpọ eeyan lo woye pe ọmọ Kunle Afolayan wa ninu ere Anikulapo, to si se ọmọọba Alaafin Oyo to tu asiri Arolake ninu ere sinima Anikulapo. Ninu alaye rẹ, to se fi ọmọ bibi rẹ sinu sinima to gbe jade, Kunle ni oun fi ọmọ oun 'Eyiyemi' sinu ere naa nitori pe awọn ewe iwoyii ko fi bẹẹ gbọ ede abinibi mọ. Awọn ọmọ wa nisin wọn ko gbọ Yoruba, wọn ko tiẹ bikita, to ba dẹ bi wọn, wọn yoo da obi wọn lẹbi, idi ree ti emi se gbiyanju latilẹ lati kọ awọn ọmọ mi lati mọ aṣa ati iṣe abininbi wọn. Ti emi ati awọn ọmọ mi ba n sọrọ nisinsinyi, ọpọlọpọ igba Yoruba ni a maa n fi sọrọ, wọn le kọ, wọn si le kaa, wọn si le sọ. Ọmọ mi dara, o rẹwa lọmọ, o jọ ọmọọba, ọmọọba tiẹ ni, o gbọ Yoruba, o kan maa wa ku pe Yoruba ti o maa sọ, kiie Yoruba ti ẹ n fi ahọn sọ ni Eko.


Awọn ọmọ wa nisin wọn ko gbọ Yoruba, wọn ko tiẹ bikita, to ba dẹ bi wọn, wọn yoo da obi wọn lẹbi, idi ree ti emi se gbiyanju latilẹ lati kọ awọn ọmọ mi lati mọ aṣa ati iṣe abininbi wọn. Ti emi ati awọn ọmọ mi ba n sọrọ nisinsinyi, ọpọlọpọ igba Yoruba ni a maa n fi sọrọ, wọn le kọ, wọn si le kaa, wọn si le sọ. Ọmọ mi dara, o rẹwa lọmọ, o jọ ọmọọba, ọmọọba tiẹ ni, o gbọ Yoruba, o kan maa wa ku pe Yoruba ti o maa sọ, kiie Yoruba ti ẹ n fi ahọn sọ ni Eko. Mo si ri pe ọmọ mi le se ipa ti mo fun ninu ere naa, ni mo se ni ko wa ko ipa naa, abi ki ni maa tun wa wa eeyan to le se kiri fun?”


Mo si ri pe ọmọ mi le se ipa ti mo fun ninu ere naa, ni mo se ni ko wa ko ipa naa, abi ki ni maa tun wa wa eeyan to le se kiri fun?”


Ẹ̀nikan fi ọ̀rọ̀ ọkọ bú mi àmọ́, Ọlọ́run ṣe oore tó já ayé láyà – Olorì Ooni Tobiloba

Ọkan lara awọn olori tuntun ni aafin Ile-Ife, Tobiloba Philips-Ogunwusi, ti sọrọ nipa bi eebu ori ayelujara ṣe di oore kanka to ya gbogbo aye lẹnu. Ọsẹ meji sẹyin ni Ooni Adeyeye Ogunwusi fẹ Tobiloba gẹgẹ bi iyawo rẹ kẹta lẹyin ti Silekunola fi silẹ. Olori Tobiloba to jẹ aranṣọ, sọ pe oun ti ṣeto riran awọn aṣọ igbeyawo fun tita ni fun ọpọlọpọ oṣu, amọ ti oun ko ri ẹni kankan lara awọn ọrẹ oun lati wọ wọn fi ya aworan fun ipolowo awọn aṣọ naa. O ṣalaye pe nigba to ya, oun pinnu lati sẹ ipolowo naa funra oun. “O pada ja si pe mo tẹ ẹlẹda mi lọrun pẹlu awọn aṣọ naa ti mo wọ, laimọ pe ma a ṣe igbeyawo laipẹ.” Tobiloba sọ pe ni nkan bi oṣu Keje si oṣu Kẹjọ, ni ẹnikan sọ ọrọ ibanujẹ si oun lori ayelujara pe oun o le ri ọkọ fẹ, nitori pe afẹfẹyẹyẹ oun ti pọ ju. “Ọrọ naa dun mi debi pe, o ba mi lọkan jẹ pupọ.


O ṣalaye pe nigba to ya, oun pinnu lati sẹ ipolowo naa funra oun. “O pada ja si pe mo tẹ ẹlẹda mi lọrun pẹlu awọn aṣọ naa ti mo wọ, laimọ pe ma a ṣe igbeyawo laipẹ.” Tobiloba sọ pe ni nkan bi oṣu Keje si oṣu Kẹjọ, ni ẹnikan sọ ọrọ ibanujẹ si oun lori ayelujara pe oun o le ri ọkọ fẹ, nitori pe afẹfẹyẹyẹ oun ti pọ ju. “Ọrọ naa dun mi debi pe, o ba mi lọkan jẹ pupọ. Mo si sunkun tọ Ọlọrun lọ. “Otitọ ibẹ ni pe mi o beere nkan pataki kankan lọwọ Ọlọrun lati bi ọdun kan. “Ninu adura naa ni mo ti ṣe ileri fun Ọlọrun pe maa jẹri oore ni gbangba, nipa ijo ati orin ni gbogbo ọjọ Aiku ti yoo ba gbàá lati ṣe oore ti yoo já gbogbo awọn to ti ṣe ibi tabi sọ ọrọ eebu si mi, laya.” Olori Tobiloba sọ pe Ọlọrun ṣe e nkan ti oun beere fun naa. Amọ o ni awọn to mọ itan aye oun nikan lo le ni oye ibi orisun itan aye oun.


Mo si sunkun tọ Ọlọrun lọ. “Otitọ ibẹ ni pe mi o beere nkan pataki kankan lọwọ Ọlọrun lati bi ọdun kan. “Ninu adura naa ni mo ti ṣe ileri fun Ọlọrun pe maa jẹri oore ni gbangba, nipa ijo ati orin ni gbogbo ọjọ Aiku ti yoo ba gbàá lati ṣe oore ti yoo já gbogbo awọn to ti ṣe ibi tabi sọ ọrọ eebu si mi, laya.” Olori Tobiloba sọ pe Ọlọrun ṣe e nkan ti oun beere fun naa. Amọ o ni awọn to mọ itan aye oun nikan lo le ni oye ibi orisun itan aye oun. Ọmọ bíbí ìlú Erinje-Ikale ní Okitipupa ní ìpínlẹ̀ Ondo ni Tobi Phillips. Ile ẹkọ giga fasiti ilu Eko lo si ti kẹkọ gboye imọ ijinlẹ ninu imọ ninu ohun alumọni inu omi. Òun ló ni iléeṣẹ́ gbajúgbajà aránsọ QTP Luxury Fashion tó sì ti ń ránṣọ ìgbàlódé láti ọdún 2018.


Ọmọ bíbí ìlú Erinje-Ikale ní Okitipupa ní ìpínlẹ̀ Ondo ni Tobi Phillips. Ile ẹkọ giga fasiti ilu Eko lo si ti kẹkọ gboye imọ ijinlẹ ninu imọ ninu ohun alumọni inu omi. Òun ló ni iléeṣẹ́ gbajúgbajà aránsọ QTP Luxury Fashion tó sì ti ń ránṣọ ìgbàlódé láti ọdún 2018. Yàtọ̀ sí aṣọ rírán Tobi jẹ́ arìnrìn oge láti ìgbà tó ti wà ní ilé ẹ̀kọ́. Nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí Tobi ṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìròyìn Blueprint lọ́dún 2014, ó ní ọdún 2009 ni òun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní rin ìrìn oge nígbà tí òun ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé ẹ̀kọ́. Ó ní gbígbégbá orókè níbi ìdijé omidan Madam Tinubu Hall ní ọdún 2009 ló ṣí ojú òun sí ohun tí òun ti ń gbèrò láti ṣe láti kékeré òun wá.


Yàtọ̀ sí aṣọ rírán Tobi jẹ́ arìnrìn oge láti ìgbà tó ti wà ní ilé ẹ̀kọ́. Nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí Tobi ṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìròyìn Blueprint lọ́dún 2014, ó ní ọdún 2009 ni òun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní rin ìrìn oge nígbà tí òun ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé ẹ̀kọ́. Ó ní gbígbégbá orókè níbi ìdijé omidan Madam Tinubu Hall ní ọdún 2009 ló ṣí ojú òun sí ohun tí òun ti ń gbèrò láti ṣe láti kékeré òun wá. Ìrìn oge ti gbé Tobi dé orílẹ̀ èdè South Korea nígbà tó lọ ṣojú àwọn ilé ẹ̀kọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀ níbi tó ti gba oyè omidan ilé ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ adúláwọ̀ àgbáyé (World Miss University Africa). Ọjọ kẹsan an oṣu kẹwaa ọdun 2022 ni Ọọni gbe e niyawo.


Ìrìn oge ti gbé Tobi dé orílẹ̀ èdè South Korea nígbà tó lọ ṣojú àwọn ilé ẹ̀kọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀ níbi tó ti gba oyè omidan ilé ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ adúláwọ̀ àgbáyé (World Miss University Africa). Ọjọ kẹsan an oṣu kẹwaa ọdun 2022 ni Ọọni gbe e niyawo.


Republic of Benin: ìtàn tó bí abẹ́sàn án kọjá bẹ́ẹ̀!

Ogún lé Olori oníkòyí títí to fi rọbi sójúbọ. BBC Yorùbá ba Oloye Tolulaṣẹ Oguntosin to jẹ Alajaṣẹ ti Ajaṣẹ sọrọ lori ọmọ mẹsan an ti Olorì bi si agbegbe yii to fi sọ ibẹ̀ di ojúbọ oriṣa ni Benin Republic. Bi ọmọ ko ba itan, o di dandan kó bá àrọ́bá to jẹ baba ìtàn. Agbegbe Abẹ́sàn án ni orilẹ-ede Republic of Benin ni ìtàn ni pé ikunlẹ abiyamọ ba Olori Oba Onikoyi, Ọba Ganju Ọnọta nigba ti o n sa asala fun ẹmi rẹ lasiko ogun. Nibẹ lo ti rọbi to bi odindin ọmọ mẹsan an nikunlẹ kan ṣoṣo. Alajaṣẹ ti Ajaṣẹ  ṣalaye fun BBC Yoruba nigba ti wọn n fọrọ waa lẹnuwo ni orilẹ-ede Benin Republic wo pé agbegbe naa ti di ojubọ paraki ninu ilu naa.


Agbegbe Abẹ́sàn án ni orilẹ-ede Republic of Benin ni ìtàn ni pé ikunlẹ abiyamọ ba Olori Oba Onikoyi, Ọba Ganju Ọnọta nigba ti o n sa asala fun ẹmi rẹ lasiko ogun. Nibẹ lo ti rọbi to bi odindin ọmọ mẹsan an nikunlẹ kan ṣoṣo. Alajaṣẹ ti Ajaṣẹ  ṣalaye fun BBC Yoruba nigba ti wọn n fọrọ waa lẹnuwo ni orilẹ-ede Benin Republic wo pé agbegbe naa ti di ojubọ paraki ninu ilu naa. Wọn ni obinrin marun un àti ọkunrin mẹrin lanti-lanti ni o bí lọjọ naa ni eyi ti wọn fi sọ agbegbe naa di ojubọ ọmọ mẹsan an ti o pada di abẹ́sàn án.


Wọn ni obinrin marun un àti ọkunrin mẹrin lanti-lanti ni o bí lọjọ naa ni eyi ti wọn fi sọ agbegbe naa di ojubọ ọmọ mẹsan an ti o pada di abẹ́sàn án.


Orin Barrister ni mo fi kọ́ èdè Yorùbá, òwe – Mahmood ọmọ Hausa

Salihu Dantata Mahmmod jẹ́ ara àríwá tó mọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ òrin olóògbé Sikiru Ayinde Barrister, Mr Fuji. Mahmood ṣàlàyé fún BBC News Yorùbá wí pé láti kékeré ni òun ti fẹ́ràn láti gbọ́ orin Alhaji Agba nítorí àwọn òbí ló fi kọ́ òun. Ó ní bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn òbí òun kìí ṣe Yorùbá, ìyá òun fẹ́ràn láti máa gbọ́ orin Yorùbá dáradára. “Àwọn òbí tí wọ́n bi kò ní nǹkankan pẹ̀lú ìran Yorùbá àmọ́ màmá mi fẹ́ràn láti máa gbọ́ orin Barrister àti Kolawole Kollington Ayinla nígbà tí mo wà ní kékeré.” “Nígbà náà ni èmi ti bẹ̀rẹ̀ sí ní fetí sí orin náà tó sì máa ń múmi lọ́kàn nígbà tí mó bá ń gbọ.” Ó fi kun nígbà tí òun bẹ̀rẹ̀ sí ni fi etí sí àwọn àwo orin Barrister dada ni òun ri pé ó kún fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àròjínlẹ̀ àti ìrírí nípa ilé ayé. Ó ní orin Barrister kún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rọ̀ ìṣítí àti ìwúrí nípa ọ̀nà tí ènìyàn le gbà lo ilé ayé. Mahmood ní níbi tí òun fẹ́ràn àwọn orin Barrister dé, nígbà tí olóògbé Alhaji Agba dágbére fáyé òun báwọn péjú sí ìlú Ibadan fún ètò Fidau ọjọ́ mẹ́jọ.


“Àwọn òbí tí wọ́n bi kò ní nǹkankan pẹ̀lú ìran Yorùbá àmọ́ màmá mi fẹ́ràn láti máa gbọ́ orin Barrister àti Kolawole Kollington Ayinla nígbà tí mo wà ní kékeré.” “Nígbà náà ni èmi ti bẹ̀rẹ̀ sí ní fetí sí orin náà tó sì máa ń múmi lọ́kàn nígbà tí mó bá ń gbọ.” Ó fi kun nígbà tí òun bẹ̀rẹ̀ sí ni fi etí sí àwọn àwo orin Barrister dada ni òun ri pé ó kún fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àròjínlẹ̀ àti ìrírí nípa ilé ayé. Ó ní orin Barrister kún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rọ̀ ìṣítí àti ìwúrí nípa ọ̀nà tí ènìyàn le gbà lo ilé ayé. Mahmood ní níbi tí òun fẹ́ràn àwọn orin Barrister dé, nígbà tí olóògbé Alhaji Agba dágbére fáyé òun báwọn péjú sí ìlú Ibadan fún ètò Fidau ọjọ́ mẹ́jọ. Ó ní ní ọjọ́ mẹ́jọ tí Barry Made ń kọrin lọ́wọ́ tí wọ́n lọ sọ fun wí pé òun lé kọ àwọn orin bàbá rẹ̀ dada, kò gbàgbọ́ rárá. “Nígbà tí mo gba gbohùngbohùn tí mo bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ àwọn orin náà ni ẹyọ kọ̀ọ̀kan, ẹnu ya àwọn ènìyàn pàápàá Barry Made.” Mahmood tún tẹ̀síwájú wí pé yóò ṣòrò fún ẹnikẹ́ni láti lè kọ ìdajì orin èyí tí Barrister kọ kó tó dagbére fáyé. Ó ní pé pẹ̀lú gbogbo ipa tí Barrister ko lẹ́ka eré ìdárayá Nàìjíríà, ó yẹ kí àwọn ọmọ ilé ìgbìmọ̀aṣòfin àpàpọ̀ Nàìjíríà ti gbé òfin kalẹ̀ láti bèrè fún ṣíṣe ohun málegbàgbé lórúkọ Barrister.


Ó ní ní ọjọ́ mẹ́jọ tí Barry Made ń kọrin lọ́wọ́ tí wọ́n lọ sọ fun wí pé òun lé kọ àwọn orin bàbá rẹ̀ dada, kò gbàgbọ́ rárá. “Nígbà tí mo gba gbohùngbohùn tí mo bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ àwọn orin náà ni ẹyọ kọ̀ọ̀kan, ẹnu ya àwọn ènìyàn pàápàá Barry Made.” Mahmood tún tẹ̀síwájú wí pé yóò ṣòrò fún ẹnikẹ́ni láti lè kọ ìdajì orin èyí tí Barrister kọ kó tó dagbére fáyé. Ó ní pé pẹ̀lú gbogbo ipa tí Barrister ko lẹ́ka eré ìdárayá Nàìjíríà, ó yẹ kí àwọn ọmọ ilé ìgbìmọ̀aṣòfin àpàpọ̀ Nàìjíríà ti gbé òfin kalẹ̀ láti bèrè fún ṣíṣe ohun málegbàgbé lórúkọ Barrister. Ó ní bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Oyo ti gbé ìgbésẹ̀ bẹ́ẹ̀, ìjọba àpapọ̀ nílò láti gbé ohun kan kalẹ̀ lórúkọ Barrister kí ipa rẹ̀ le tẹ̀síwájú. Bẹ́ẹ̀ náà ló ṣíṣe ohun málegbàgbé lórúkọ Barrister yóò jẹ́ ohun ìwúrí fún ìran tó ń bọ̀.


Ó ní bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ Oyo ti gbé ìgbésẹ̀ bẹ́ẹ̀, ìjọba àpapọ̀ nílò láti gbé ohun kan kalẹ̀ lórúkọ Barrister kí ipa rẹ̀ le tẹ̀síwájú. Bẹ́ẹ̀ náà ló ṣíṣe ohun málegbàgbé lórúkọ Barrister yóò jẹ́ ohun ìwúrí fún ìran tó ń bọ̀.


Àṣà tó burú jáì ni dídénà àwọn obìnrin láti má rí ogún bàbá wọn jẹ- Wike

Gómìnà ìpínlẹ̀ Rivers, Nyesom Wike ti buwọ́lu àbá tó fi ààyè gba ọmọbìnrin láti máa jogún bàbá wọn dòfin. Òfin yìí yóò fàyè gba àwọnọmọbìnrin láti ní ẹ̀tọ́ sí ogún bàbá wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọkpunrin ní ìpínlẹ̀ náà. Nígbà tó ń buwọ́lu òfin ọ̀hún, gómínà Wike ní àwọn àṣà kan wà, pàápàá ní ìpínlẹ̀ Rivers tí kò dára tó fún ìdàgbàsókè àwùjọ àti ìbáṣepọ̀ ọmọnìyàn. Wike ní ó jẹ́ ohun ìyàlẹ́nu fún òun wí pé wọ́n dá àwọn obìnrin sí níbi ogun pínpín tó sì jẹ́ wí pá àwọn obìnrin ló wúlọ̀ jùlọ nínú ẹbí. Ó ní òfin náà wúlò ṣe pàtàkì sí ìdàgbàsókè ìpínlẹ̀ Rivers púpọ̀ nítorí yóò fún àwọn obìnrin ní àǹfàní láti máa gba ẹ̀tọ́ wọn. “Ìdí tí wọ́n fi sọ wí pé èèwọ̀ ni fún obìnrin láti máa jẹ́ nínú ogún tí bàbá rẹ̀ bá fi kalẹ̀ kò yé mi, nítorí pé ènìyàn jẹ́ obìnrin kò ní lẹ́tọ̀ọ́ láti pín nínú ogún bàbá rẹ̀.” “Kò sí ènìyàn tó yan bóyà ọkùnrin tàbí obìnrin ni òun fẹ́ yà, Ọlọ́run lóhún ṣe é.” Gómìnà náà ní ó yẹ kí àwọn ọkùnrin náà máa fi ara wọn sípò àwọn obìnrin nígbà mìíràn tàbí kí wọ́n rò ó wí pé tí Ọlọ́run kò bá fún àwọn ní ọmọkùnrin láyé.


Wike ní ó jẹ́ ohun ìyàlẹ́nu fún òun wí pé wọ́n dá àwọn obìnrin sí níbi ogun pínpín tó sì jẹ́ wí pá àwọn obìnrin ló wúlọ̀ jùlọ nínú ẹbí. Ó ní òfin náà wúlò ṣe pàtàkì sí ìdàgbàsókè ìpínlẹ̀ Rivers púpọ̀ nítorí yóò fún àwọn obìnrin ní àǹfàní láti máa gba ẹ̀tọ́ wọn. “Ìdí tí wọ́n fi sọ wí pé èèwọ̀ ni fún obìnrin láti máa jẹ́ nínú ogún tí bàbá rẹ̀ bá fi kalẹ̀ kò yé mi, nítorí pé ènìyàn jẹ́ obìnrin kò ní lẹ́tọ̀ọ́ láti pín nínú ogún bàbá rẹ̀.” “Kò sí ènìyàn tó yan bóyà ọkùnrin tàbí obìnrin ni òun fẹ́ yà, Ọlọ́run lóhún ṣe é.” Gómìnà náà ní ó yẹ kí àwọn ọkùnrin náà máa fi ara wọn sípò àwọn obìnrin nígbà mìíràn tàbí kí wọ́n rò ó wí pé tí Ọlọ́run kò bá fún àwọn ní ọmọkùnrin láyé. Ó fi kun ṣe yóò dùn mọ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n kò bá bí ọmọkùnrin pé kí àwọn jogún gbogbo ohun tí wọ́n bá ní láyé nítorí wọn kò bí ọmọkùnrin. Wike tẹ̀síwájú pé ìwádìí fi hàn wí pé ọmọbìnrin sábà máa ń wúlò ju ọmọkùnrin lọ fún ẹbí àti pé lọ́pọ̀ ìgbà tí àwọn òbí bá ti darúgbó ọmọbìnrin ló máa ń fi ilé ọkọ wọn sílẹ̀ láti wá tọ́jú òbí wọn. Bákan náà ló rọ àwọn obìnrin láti má bẹ̀rù gbogbo ìdúnkokò ti wọ́n máa ń rí láti ọ̀dọ̀ àwọn ọkùnrin pàápàá lórí ọ̀rọ̀ ogún pínpín láti àsìkò yìí lọ.


Ó fi kun ṣe yóò dùn mọ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n kò bá bí ọmọkùnrin pé kí àwọn jogún gbogbo ohun tí wọ́n bá ní láyé nítorí wọn kò bí ọmọkùnrin. Wike tẹ̀síwájú pé ìwádìí fi hàn wí pé ọmọbìnrin sábà máa ń wúlò ju ọmọkùnrin lọ fún ẹbí àti pé lọ́pọ̀ ìgbà tí àwọn òbí bá ti darúgbó ọmọbìnrin ló máa ń fi ilé ọkọ wọn sílẹ̀ láti wá tọ́jú òbí wọn. Bákan náà ló rọ àwọn obìnrin láti má bẹ̀rù gbogbo ìdúnkokò ti wọ́n máa ń rí láti ọ̀dọ̀ àwọn ọkùnrin pàápàá lórí ọ̀rọ̀ ogún pínpín láti àsìkò yìí lọ. Ó ní gbogbo àwọn obìnrin gbọ́dọ̀ máa dìde láti máa jà fún ẹ̀tọ́ wọn lọ́wọ́ àwọn ọkùnrin nípa lílo òfin tuntun náà.


Ó ní gbogbo àwọn obìnrin gbọ́dọ̀ máa dìde láti máa jà fún ẹ̀tọ́ wọn lọ́wọ́ àwọn ọkùnrin nípa lílo òfin tuntun náà.


Alaafin Aole: Ṣé òótọ́ ni pé èpè Alaafin Aole ń ja Yorùbá títí di òní?

Ni ọpọ igba ti aigbọraẹniye ba waye laarin awọn ọmọ Yoruba, ọpọ eeyan lo maa n mẹnuba a pe 'epe Aole lo n ja wa, ni isọkan ko ṣe wa ni aarin wa.' Ọpọ ọdọ lode oni si lo fẹ mọ ohun ti iran Yoruba ṣe fun Aole, to fi ṣẹ epe naa. Ati pe, ṣe lootọ ni epe naa n ja ẹya Yoruba, eyi to mu ki ifẹ, isọkan ati igbọraẹniye sọnu laarin ọmọ Oodua. Idi ree ti BBC Yoruba fi ṣe akojọpọ itan nipa igbe aye Alaafin Aole, ija rẹ pẹlu Afonja, titi de ori iku ati epe ti wọn lo ṣẹ fun Yoruba. Gẹgẹ bi a ṣe ka a loju opo itakun agbaye ati ninu awọn iwe itan lorisirisi, ọba ilu Oyo ni Alaafin Aole, Afonja si ni aarẹ ọna Kakanfo rẹ, ohun to si fa aawọ laarin awọn mejeeji, ti Aole ṣe binu ṣẹ epe ree: Ni igba ijọba Oyo ijọhun, asẹ ti Alaafin ba pa laarin ilu, abẹ lo gee nitori lẹyin asẹ Ọba, ko si ọrọ miran mọ, Ọba lo ni ilẹ, Ọba lo ni ohun gbogbo. Iru aṣẹ bẹẹ ko si yọ awọn ijoye Alaafin, eyiun Oyomesi silẹ, to fi mọ awọn olori ilu to wa labẹ isejọba ni Oyo ati olori ikọ ologun, tii ṣe Aarẹ Ọna Kakanfo.


Idi ree ti BBC Yoruba fi ṣe akojọpọ itan nipa igbe aye Alaafin Aole, ija rẹ pẹlu Afonja, titi de ori iku ati epe ti wọn lo ṣẹ fun Yoruba. Gẹgẹ bi a ṣe ka a loju opo itakun agbaye ati ninu awọn iwe itan lorisirisi, ọba ilu Oyo ni Alaafin Aole, Afonja si ni aarẹ ọna Kakanfo rẹ, ohun to si fa aawọ laarin awọn mejeeji, ti Aole ṣe binu ṣẹ epe ree: Ni igba ijọba Oyo ijọhun, asẹ ti Alaafin ba pa laarin ilu, abẹ lo gee nitori lẹyin asẹ Ọba, ko si ọrọ miran mọ, Ọba lo ni ilẹ, Ọba lo ni ohun gbogbo. Iru aṣẹ bẹẹ ko si yọ awọn ijoye Alaafin, eyiun Oyomesi silẹ, to fi mọ awọn olori ilu to wa labẹ isejọba ni Oyo ati olori ikọ ologun, tii ṣe Aarẹ Ọna Kakanfo. Itan sọ fun wa pe ọmọ Alaafin Abiodun ni Aole, o si jọba nilu Oyo laarin ọdun 1789 si 1796, Alaafin Ajagbo si lo ṣe ifilọlẹ oye Aarẹ Ọna Kakanfo ti Afonja jẹ, bi o tilẹ jẹ pe Alaafin Abiodun lo fi Afonja jẹ oye naa. Ọmọ bibi ilu Iwere ile, to wa ni ẹba ilu Iganna ni agbegbe Oke Ogun ni ẹkun ariwa ipinlẹ Oyo, ni iya Alaafin Ajagbo ati Abiodun. Amọ Ajagbo ti ge ègún pe aarẹ ọna Kakanfo kankan ko gbọdọ ko ogun ja ilu naa laelae.


Itan sọ fun wa pe ọmọ Alaafin Abiodun ni Aole, o si jọba nilu Oyo laarin ọdun 1789 si 1796, Alaafin Ajagbo si lo ṣe ifilọlẹ oye Aarẹ Ọna Kakanfo ti Afonja jẹ, bi o tilẹ jẹ pe Alaafin Abiodun lo fi Afonja jẹ oye naa. Ọmọ bibi ilu Iwere ile, to wa ni ẹba ilu Iganna ni agbegbe Oke Ogun ni ẹkun ariwa ipinlẹ Oyo, ni iya Alaafin Ajagbo ati Abiodun. Amọ Ajagbo ti ge ègún pe aarẹ ọna Kakanfo kankan ko gbọdọ ko ogun ja ilu naa laelae. Ki lo fa epe ti a n sọ yìí? Ni ọjọ kan, Aole ke si Afonja, tii ṣe Aarẹ Ọna Kakanfo rẹ pe ko gbe ogun lọ si awọn ilu kan, ninu eyi ti ilu Iwere ile wa, ti Afonja si yari pe ko ni ṣeeṣe nitori egun ti Alaafin Ajagbo ti fi lelẹ saaju. Alaafin Aole ri iwa Afonja lati tapa si asẹ oun bii igberaga ati ọyaju, Ọrọ naa si di isu ata yan-yan laarin awọn mejeeji, ija nla to gbona gidi dIde lati ibẹ ni eyi ti awọn Akọni mejeeji si gba lati doju ogun kọ ara wọn tabi fija pẹẹta.


Ki lo fa epe ti a n sọ yìí? Ni ọjọ kan, Aole ke si Afonja, tii ṣe Aarẹ Ọna Kakanfo rẹ pe ko gbe ogun lọ si awọn ilu kan, ninu eyi ti ilu Iwere ile wa, ti Afonja si yari pe ko ni ṣeeṣe nitori egun ti Alaafin Ajagbo ti fi lelẹ saaju. Alaafin Aole ri iwa Afonja lati tapa si asẹ oun bii igberaga ati ọyaju, Ọrọ naa si di isu ata yan-yan laarin awọn mejeeji, ija nla to gbona gidi dIde lati ibẹ ni eyi ti awọn Akọni mejeeji si gba lati doju ogun kọ ara wọn tabi fija pẹẹta. Akoko ti aawọ wa laarin Afonja ati Aole yii ni Shehu Alimi ati awọn eeyan rẹ, tii ṣe ẹya Fulani ja ogun itankalẹ ẹṣin Islam de ilu Ilorin níbi ti Afonja n gbe Afọnja ko gbe Ọyọ nitori pe eewọ ni ki Aarẹ Ọna Kakanfo ba Alaafin gbe nilu Oyo, agbo meji ko lee mu omi ninu koto kan ṣoṣo. Afonja gba awọn Fulani naa tọwọ tẹsẹ, to si beere iranwọ Alimi lati jagun sẹgun lori ogun Apomu, nitori onitọHun naa ni ọmọ ogun pupọ ati oogun abẹnu gọngọ to daju. Nigba ti Afonja n bọ lati Apomu, o fi ẹsẹ kan ya nilu Oyo, to si pa aroko si Aole pe ko si igbá wo, eyi to tumọ si pe ko gba ẹmi ara rẹ, to si fi igba ademu ransẹ si i. Aroko yii ni agbara pupọ nitori bi Aole ba kọ, to ṣe bii ojo lai si igba wo, awọn ọmọ ogun Afonja yoo papa pa a ni.


Akoko ti aawọ wa laarin Afonja ati Aole yii ni Shehu Alimi ati awọn eeyan rẹ, tii ṣe ẹya Fulani ja ogun itankalẹ ẹṣin Islam de ilu Ilorin níbi ti Afonja n gbe Afọnja ko gbe Ọyọ nitori pe eewọ ni ki Aarẹ Ọna Kakanfo ba Alaafin gbe nilu Oyo, agbo meji ko lee mu omi ninu koto kan ṣoṣo. Afonja gba awọn Fulani naa tọwọ tẹsẹ, to si beere iranwọ Alimi lati jagun sẹgun lori ogun Apomu, nitori onitọHun naa ni ọmọ ogun pupọ ati oogun abẹnu gọngọ to daju. Nigba ti Afonja n bọ lati Apomu, o fi ẹsẹ kan ya nilu Oyo, to si pa aroko si Aole pe ko si igbá wo, eyi to tumọ si pe ko gba ẹmi ara rẹ, to si fi igba ademu ransẹ si i. Aroko yii ni agbara pupọ nitori bi Aole ba kọ, to ṣe bii ojo lai si igba wo, awọn ọmọ ogun Afonja yoo papa pa a ni. Amọ ko baa le ṣe bi Akọni eyi ti a mọ awọn Ọba alaye mọ, Afonja pinnu lootọ lati si igba wo, ko si fi aye silẹ. Ṣugbọn itan naa fi ye ni pe ki Aole to gba lati ku gẹgẹ bi Afonja ti paṣẹ fun, Alaafin Aole ṣẹ epe nla fun iran Yoruba, Epe yii ni eyi ti awọn kan gba pe egun naa lo n ja iran Yoruba titi di oni, ti imọ wọn ko fi ṣe ọkan. Gẹgẹ bi iwe itan ti ẹni-ọwọ Samuel Johnson ti sọ ninu iwe Itan Ẹya Yoruba to kọ, o ni ki Aole to si igba wo, o pe oriki ati ipọnri awọn baba nla rẹ ati awọn Alaafin to ti jẹ saaju rẹ.


Amọ ko baa le ṣe bi Akọni eyi ti a mọ awọn Ọba alaye mọ, Afonja pinnu lootọ lati si igba wo, ko si fi aye silẹ. Ṣugbọn itan naa fi ye ni pe ki Aole to gba lati ku gẹgẹ bi Afonja ti paṣẹ fun, Alaafin Aole ṣẹ epe nla fun iran Yoruba, Epe yii ni eyi ti awọn kan gba pe egun naa lo n ja iran Yoruba titi di oni, ti imọ wọn ko fi ṣe ọkan. Gẹgẹ bi iwe itan ti ẹni-ọwọ Samuel Johnson ti sọ ninu iwe Itan Ẹya Yoruba to kọ, o ni ki Aole to si igba wo, o pe oriki ati ipọnri awọn baba nla rẹ ati awọn Alaafin to ti jẹ saaju rẹ. O ni lẹyin eyi ni Alaafin Aolẹ yin ọfà mẹta, ti kii ṣe ọfà lasan, si origun mẹta yika ilẹ Yoruba. Aole wa ni " ki epe mi maa wa lori yin titi laelae ẹyin iran Yoruba ati arọmọ-dọmọ yin, fun iwa ailootọ ati aigbọran ti ẹ hu, awọn ọmọ yin yoo maa ṣe aigbọran si yin ni'. O tun ni: " Tẹ ba ran awọn ọmọ yín ni iṣẹ, wọn ko ni pada wale, wa jiṣẹ pada fun yin, Gbogbo igun ti mo ba si ta ọfà yii si, ni wọn yoo maa ko yin ni ẹrú ni.


O ni lẹyin eyi ni Alaafin Aolẹ yin ọfà mẹta, ti kii ṣe ọfà lasan, si origun mẹta yika ilẹ Yoruba. Aole wa ni " ki epe mi maa wa lori yin titi laelae ẹyin iran Yoruba ati arọmọ-dọmọ yin, fun iwa ailootọ ati aigbọran ti ẹ hu, awọn ọmọ yin yoo maa ṣe aigbọran si yin ni'. O tun ni: " Tẹ ba ran awọn ọmọ yín ni iṣẹ, wọn ko ni pada wale, wa jiṣẹ pada fun yin, Gbogbo igun ti mo ba si ta ọfà yii si, ni wọn yoo maa ko yin ni ẹrú ni. Epe mi yii yoo si gbe yin de ori òkun ati ikọja rẹ, awọn ẹru ni yoo maa dari yin, ti awọn adari yin yoo si di ẹrú, bẹẹ ni ilu yin ko ni roju, alaafia ko si ni si nibẹ." Epe yii si ni ọpọlọpọ eeyan maa n tọkasi lasiko ti idaluru, aawọ, iyapa ati aigbọraẹniye ba wa laarin awọn olori, araalu, paapaa awọn oloselu ati ẹya Yoruba lapapọ. Idi si ree ti BBC Yoruba fi n beere pe: Ṣé lootọ ni pe epe ti Alaafin Aole ṣẹ yii n ja iran Yoruba abi irọ ni?


Epe mi yii yoo si gbe yin de ori òkun ati ikọja rẹ, awọn ẹru ni yoo maa dari yin, ti awọn adari yin yoo si di ẹrú, bẹẹ ni ilu yin ko ni roju, alaafia ko si ni si nibẹ." Epe yii si ni ọpọlọpọ eeyan maa n tọkasi lasiko ti idaluru, aawọ, iyapa ati aigbọraẹniye ba wa laarin awọn olori, araalu, paapaa awọn oloselu ati ẹya Yoruba lapapọ. Idi si ree ti BBC Yoruba fi n beere pe: Ṣé lootọ ni pe epe ti Alaafin Aole ṣẹ yii n ja iran Yoruba abi irọ ni?


Náírà mẹ́rin ni owó tí a kọ́kọ́ pa nídìí àwàdà ṣíṣẹ - Ẹ̀rẹ̀kẹ́niṣọ́ọ̀bù àti Alájẹjù

Gbajúgbajà àwọn adẹ́rìnínpòṣónú, Adeyeye Adebanjo ati Timothy Agboola tí ọ̀pọ̀ mọ̀ sí Alájẹjù àti Ẹ̀rẹ̀kẹ́niṣọ́ọ̀bù ti ṣàlàyé bí wọ́n ṣe bẹ̀rẹ̀ ìrìàjò wọn nídìí àwàdà ṣíṣe. Wọ́n ní ìlú Zaria ni àwọn ti jọ ń bá ìrìnàjò bọ̀ kí àwọn tó tún pàdé ní ìlú Ilesha nígbà tí àwọn padà sí ìlú bàbá àwọn. Ẹ̀rẹ̀kẹ́niṣọ́ọ̀bù ní láti kékeré ni òun ti fẹ́ràn láti máa dáàpárá tí àwọn ènìyàn máa ń sọ wí pé Bàba Sàlá ló yẹ kí òun máa  tẹ̀lé. “Nítorí pé ẹnu mi dùn gan, àwọn àgbàlagbà ló máa ń bámi ṣọ̀rẹ́ ní ìluú Zaria.” “Ìdí nìyí tí àwọn onítíátà fi fàmí mọ́ra.” Alajeju ní nítorí àṣèjù máa ń pọ̀ nínú àwọn nǹkan tí òun bá ń ṣe ni wọ́n ṣe máa ń pe òun ní Alajeju kìí ṣe wí pé òun máa ń jẹun jù.


Seriki Williams Abass: Ọba Badagry tó jẹ́ ẹrú, tó tún padà di olówò ẹrú

Arise ni arika, arika si ni baba iregun, ọpọ ohun ti a ba se ni oni, n bọ wa di itan to ba di ọla. Idi ree ti iran Yoruba ko fi lee gbagbe ipa manigbagbe ti Ọba Seriki Ifaremilekun Williams Abass Fagbemi se nigba aye rẹ. O si daju pe bi onirese ko ba fin igba mọ, eyi to ti fin silẹ ko lee parun mọ laelae. Alaye si ree lori bi Ọba Seriki Abass se lo igbe aye rẹ gẹgẹ baa se ka a loju opo Wikipedia ati awọn oju opo itakun agbaye miran. Abule Joga-Orile lagbegbe ilu Ilaro nipinlẹ Ogun bayii ni wọn ti bi Ifaremilekun, ti orukọ baba rẹ si n jẹ Fagbemi. Olowo ẹru kan nilu Dahomey ti orukọ rẹ n jẹ Abass si lo mu lẹru lasiko ogun Dahomey ati Egba nigba to wa ni ọmọ ọdun mẹfa, to si pa orukọ rẹ da si ti ọga rẹ.


Alaye si ree lori bi Ọba Seriki Abass se lo igbe aye rẹ gẹgẹ baa se ka a loju opo Wikipedia ati awọn oju opo itakun agbaye miran. Abule Joga-Orile lagbegbe ilu Ilaro nipinlẹ Ogun bayii ni wọn ti bi Ifaremilekun, ti orukọ baba rẹ si n jẹ Fagbemi. Olowo ẹru kan nilu Dahomey ti orukọ rẹ n jẹ Abass si lo mu lẹru lasiko ogun Dahomey ati Egba nigba to wa ni ọmọ ọdun mẹfa, to si pa orukọ rẹ da si ti ọga rẹ. Idi si ree to fi n jẹ Ifaremilẹkun Fagbemi Abass. Lẹyin naa ni wọn ta a soko ẹru fun oyinbo Brazil kan to n jẹ Williams, ẹni to gbe Seriki Abass lọ sorilẹ-ede Brazil lati lọ se ọmọ ọdọ rẹ. Ni kete to si de silẹ Brazil ni ọga rẹ yii tun yi orukọ rẹ pada si Williams nitori ẹru ko ni idamọ kankan to yatọ si ti olowo rẹ.


Idi si ree to fi n jẹ Ifaremilẹkun Fagbemi Abass. Lẹyin naa ni wọn ta a soko ẹru fun oyinbo Brazil kan to n jẹ Williams, ẹni to gbe Seriki Abass lọ sorilẹ-ede Brazil lati lọ se ọmọ ọdọ rẹ. Ni kete to si de silẹ Brazil ni ọga rẹ yii tun yi orukọ rẹ pada si Williams nitori ẹru ko ni idamọ kankan to yatọ si ti olowo rẹ. Brazil ni William Abass ti mọọkọ-mọọka ninu ede Dutch tilẹ Netherlands, bakan naa lo gbọ ede Geesi, Spanish ati Pọtugi. Nigba to ya ni Seriki Abass pada sorilẹ-ede Naijiria lẹyin to ti se adehun pẹlu ọga rẹ, Williams pe oun yoo jẹ alabasisẹpọ rẹ ninu owo ẹru. Agbegbe Ọfin ni isalẹ Eko nilu Eko ni William Abass tẹdo si nigba to ti orilẹ-ede Portugal de, ti ọpọ arọmọdọmọ rẹ to wa nisalẹ Eko lonii si n jẹ Williams, nigba tawọn miran pa orukọ mejeeji pọ, William Abass.


Brazil ni William Abass ti mọọkọ-mọọka ninu ede Dutch tilẹ Netherlands, bakan naa lo gbọ ede Geesi, Spanish ati Pọtugi. Nigba to ya ni Seriki Abass pada sorilẹ-ede Naijiria lẹyin to ti se adehun pẹlu ọga rẹ, Williams pe oun yoo jẹ alabasisẹpọ rẹ ninu owo ẹru. Agbegbe Ọfin ni isalẹ Eko nilu Eko ni William Abass tẹdo si nigba to ti orilẹ-ede Portugal de, ti ọpọ arọmọdọmọ rẹ to wa nisalẹ Eko lonii si n jẹ Williams, nigba tawọn miran pa orukọ mejeeji pọ, William Abass. Lẹyin naa lo tun lọ tẹdo silu Badagry laarin ọdun 1830, nibiti owo ẹru ti gbilẹ, to si mọ ilu naa bii atẹlẹwọ rẹ nitori o sunmọ ilu Porto Novo to ti se ẹru tẹlẹ. William Abass n sisẹ owo ẹru lọ pẹlu ọga rẹ ni Brazil, to si n fi ọpọ ẹrun ransẹ si onitọun, ti oun naa si n ni owo ati ọrọ lati ipasẹ okoowo ẹru naa. Pẹlu atilẹyin ọga rẹ, William Abass kọ ibudo nla kan silu Badagry ti wọn pe ni Brazillian Barracoon eyi ti wọn kọkọ fi ọparun kọ lọdun 1840.


Lẹyin naa lo tun lọ tẹdo silu Badagry laarin ọdun 1830, nibiti owo ẹru ti gbilẹ, to si mọ ilu naa bii atẹlẹwọ rẹ nitori o sunmọ ilu Porto Novo to ti se ẹru tẹlẹ. William Abass n sisẹ owo ẹru lọ pẹlu ọga rẹ ni Brazil, to si n fi ọpọ ẹrun ransẹ si onitọun, ti oun naa si n ni owo ati ọrọ lati ipasẹ okoowo ẹru naa. Pẹlu atilẹyin ọga rẹ, William Abass kọ ibudo nla kan silu Badagry ti wọn pe ni Brazillian Barracoon eyi ti wọn kọkọ fi ọparun kọ lọdun 1840. Lẹyin eyi ni wọn wa fi biriki, iso ati paanu kọ ile naa eyi ti wọn ko wa lati oke okun, nibiti wọn n ko ọpọ ẹru pamọ si, eyi to wa nilu Badagry di oni olonii. William Abass di eekan ilu nilu Badagry, nigba ti yoo si fi di ọdun 1895, ọla ati owo rẹ ti burẹkẹ debi pe awujọ awọn Musulumi fi jẹ oye Seriki Musulumi fun ilẹ Yoruba lọdun 1895. Nigba to ya ni awọn eebo amunisin fi jẹ ọba ilu Badagry lọdun 1913, ẹni to ba si de ile rẹ naa nilu Badagry, yoo ri aloku awọn ohun to fi n se ọla lasiko naa.


Lẹyin eyi ni wọn wa fi biriki, iso ati paanu kọ ile naa eyi ti wọn ko wa lati oke okun, nibiti wọn n ko ọpọ ẹru pamọ si, eyi to wa nilu Badagry di oni olonii. William Abass di eekan ilu nilu Badagry, nigba ti yoo si fi di ọdun 1895, ọla ati owo rẹ ti burẹkẹ debi pe awujọ awọn Musulumi fi jẹ oye Seriki Musulumi fun ilẹ Yoruba lọdun 1895. Nigba to ya ni awọn eebo amunisin fi jẹ ọba ilu Badagry lọdun 1913, ẹni to ba si de ile rẹ naa nilu Badagry, yoo ri aloku awọn ohun to fi n se ọla lasiko naa. Lẹyin eyi ni Ọba Seriki Abass Williams tun da awọn ilu meji miran silẹ nilẹ Yoruba, awọn ilu naa ni Ayetoro ati Idogo, ti wọn wa nipinilẹ Ogun titi di oni. Ọba Seriki Abass Williams lọla, o lowo, ti akọsilẹ kan si sọ pe o ni aya toto mejidinlaadoje pẹlu ọmọ mẹrinlelogoje. Ọpọ aseyọri ni Ọba Seriki Abass Williams se lasiko to wa lori loke eepẹ, lara wọn si ree: Ọjọ Kọkanla, osu Kẹfa, ọdun 1919 ni Ọba Seriki Ifaremilekun Abass Williams Fagbemi waja nilu Badagry.


Lẹyin eyi ni Ọba Seriki Abass Williams tun da awọn ilu meji miran silẹ nilẹ Yoruba, awọn ilu naa ni Ayetoro ati Idogo, ti wọn wa nipinilẹ Ogun titi di oni. Ọba Seriki Abass Williams lọla, o lowo, ti akọsilẹ kan si sọ pe o ni aya toto mejidinlaadoje pẹlu ọmọ mẹrinlelogoje. Ọpọ aseyọri ni Ọba Seriki Abass Williams se lasiko to wa lori loke eepẹ, lara wọn si ree: Ọjọ Kọkanla, osu Kẹfa, ọdun 1919 ni Ọba Seriki Ifaremilekun Abass Williams Fagbemi waja nilu Badagry. Wọn sin sinu agboole rẹ ti wọn n pe ni Brazillian Barracoon nilana ẹsin Musulumi. Itan aye Ọba Seriki Abass Williams kọ wa lati lu aluyọ lai naani bi ibẹrẹ aye wa se ri O tun kọ wa lati jẹ olotitọ si awọn eeyan to jẹ asiwaju si wa boya ọga wa lẹnu isẹ abi obi wa Itan yii tun kọ wa pe ka maa ranti ile ni orilẹ-ede korilẹ-ede ta a ba wa.


Wọn sin sinu agboole rẹ ti wọn n pe ni Brazillian Barracoon nilana ẹsin Musulumi. Itan aye Ọba Seriki Abass Williams kọ wa lati lu aluyọ lai naani bi ibẹrẹ aye wa se ri O tun kọ wa lati jẹ olotitọ si awọn eeyan to jẹ asiwaju si wa boya ọga wa lẹnu isẹ abi obi wa Itan yii tun kọ wa pe ka maa ranti ile ni orilẹ-ede korilẹ-ede ta a ba wa.


Ìran kan si ìkejì ló n gbèrò láti ṣe ìgbéyàwo àjùmọ̀ṣe 'Shao' fọ́mọ wọn

Gbogbo ìlú lọ máa sin iyawo ọ̀sìngín ni Shao ni Kwara lọ sile ọkọ tìlù tìfọn pẹlu ijo àti ayọ láìyọ yínyin ìbọn àwọn ọdẹ akọni sílẹ̀. Àjọdun 'Àwọ́nga Shao' ni wọn n pe eto igbeyawo ajumọṣe yii ni ìlú Shao ni ipinlẹ Kwara ni eyi ti wọn maa n ṣe lọdọọdun lati fi sin ọpọlọpọ ọmọbinrin wọn lọ sile ọkọ lọjọ kan naa. Reuben Akano to jẹ adari eto tọdun 2018 ṣalaye kikun nipa igbeyawo yii fun BBC Yoruba àti pataki diduro gba adura òbí ati ti gbogbo ìlú lọjọ naa lapapọ. Iya afin Ibirọgba, ọkan lara awọn oloriirie to n fa ọmọ fọko ṣalaye fun BBC Yoruba lori igbesẹ inu eto igbeyawo ajumọṣe ti Shao yii tayọtayọ. Hajarat Ajao, to jẹ ọkan lara awọn iyawo ẹlẹsẹ osùn tọdun 2018 ni oun gbadura lati ṣe iru rẹ fọmọ oun naa. Adewale Tẹniọla, ọkan lara àwọn ọkọ iyawo ni ìmúra iyawo lapapọ ati bi gbogbo èrò ṣe maa n wọ tẹle wọn léyin lo maa n dun mọ oun.


Iya afin Ibirọgba, ọkan lara awọn oloriirie to n fa ọmọ fọko ṣalaye fun BBC Yoruba lori igbesẹ inu eto igbeyawo ajumọṣe ti Shao yii tayọtayọ. Hajarat Ajao, to jẹ ọkan lara awọn iyawo ẹlẹsẹ osùn tọdun 2018 ni oun gbadura lati ṣe iru rẹ fọmọ oun naa. Adewale Tẹniọla, ọkan lara àwọn ọkọ iyawo ni ìmúra iyawo lapapọ ati bi gbogbo èrò ṣe maa n wọ tẹle wọn léyin lo maa n dun mọ oun. Sarah Oladunni, to jẹ adari eto fun tọdun yii ni awọn iyawo mẹẹdọgbọn ni ìlú n fà fọkọ nigba ti todun to kọja jẹ aadọta. Awọn agbatẹru eto naa ni ọ̀làjú ati ẹ̀sìn igbagbọ ati musulumi ti n mu ẹ̀dínkù ba iye awọn to n kopa ninu igbeyawo ajumọṣe naa bayii. Gbagede ilu ni wọn a ti pari eto naa pẹlu adura ati imọran loriṣiiriṣi fun tọkọtaya lati ẹnu gbogbo ìlú.


Sarah Oladunni, to jẹ adari eto fun tọdun yii ni awọn iyawo mẹẹdọgbọn ni ìlú n fà fọkọ nigba ti todun to kọja jẹ aadọta. Awọn agbatẹru eto naa ni ọ̀làjú ati ẹ̀sìn igbagbọ ati musulumi ti n mu ẹ̀dínkù ba iye awọn to n kopa ninu igbeyawo ajumọṣe naa bayii. Gbagede ilu ni wọn a ti pari eto naa pẹlu adura ati imọran loriṣiiriṣi fun tọkọtaya lati ẹnu gbogbo ìlú.


Èmi kò torí owó fún Portable lóyè o, torí ìwà ọmọlúwàbí rẹ̀ ni - Onitigbo of Tigbo-Awori

Kabiyesi Onitigbo ti ilu Tigbo-Ilu, Ọba Ọlabọde Thomas-Fagbayi ti sọrọsoke leyin to fun Portable loye. O ṣalaye pe, lodi si ohun ti ọpọ n sọ kaakiri pe nitori owo loun ṣe fi oye da gbajumọ akọrin takasufe, Habeeb Okikiọla ti ọpọ mọ si Portable lọla. Ọba Thomas-Fagbayi ṣalaye pe iwa irẹlẹ ati ọmọluwabi ti oun ri lara Portable lo mu ki oun fi oye ilu Tigbo-Ilu daa lọla. Lọjọ Aje ni Habeeb Okikiola ti ọpọ mọ si Portable jẹ oye Amuludun ilu Tigbo ni Awori. Gbajumọ olorin naa ko si lee pamọ sara rara, lo fi gba oju opo ayelujara rẹ gbogbo lọ lati kede fun awọn ololufẹ rẹ pe oun ti di baba oloye tuntun ni Awori. Lati igba ti ayẹyẹ naa ti waye ni ọpọ onwoye ti n bu ẹnu atẹ lu igbesẹ ti ọbalaye naa gbe  Ohun ti wọn n sọ ni pe pẹlu oniruru iroyin aṣemaṣe to n jade nipa akọrin naa, ko yẹ ki Kabiyesi Onitigbo fi oye ilu da a lọla.


Lọjọ Aje ni Habeeb Okikiola ti ọpọ mọ si Portable jẹ oye Amuludun ilu Tigbo ni Awori. Gbajumọ olorin naa ko si lee pamọ sara rara, lo fi gba oju opo ayelujara rẹ gbogbo lọ lati kede fun awọn ololufẹ rẹ pe oun ti di baba oloye tuntun ni Awori. Lati igba ti ayẹyẹ naa ti waye ni ọpọ onwoye ti n bu ẹnu atẹ lu igbesẹ ti ọbalaye naa gbe  Ohun ti wọn n sọ ni pe pẹlu oniruru iroyin aṣemaṣe to n jade nipa akọrin naa, ko yẹ ki Kabiyesi Onitigbo fi oye ilu da a lọla. Amọṣa nigba to n fesi lori awọn ikunsinu naa, Ọba Thomas-Fagbayi ni igba kan wa ti oun gbọ pe awọn eeyan kan fara sese nitori akọrin kan ti wọn ni o n fọn owo kiri. Oun ni ki wọn sọ fun un pe ko wa ri oun. Igba meji ni ọba Thomas-Fagbayi salaye pe  igba meji ọtọtọ ni Portable wa ti ko ba oun.


Amọṣa nigba to n fesi lori awọn ikunsinu naa, Ọba Thomas-Fagbayi ni igba kan wa ti oun gbọ pe awọn eeyan kan fara sese nitori akọrin kan ti wọn ni o n fọn owo kiri. Oun ni ki wọn sọ fun un pe ko wa ri oun. Igba meji ni ọba Thomas-Fagbayi salaye pe  igba meji ọtọtọ ni Portable wa ti ko ba oun. “ Lọjọ kan ti mo n lọ ni igboro ni mo tun rii to n lọ ninu okọ rẹ, ni mo ba pe e. O jẹ mi ni oo pẹlu awọn ọmọlẹyin rẹ. Gbalaja ni gbogbo wọn si dọbalẹ ni iwaju mi loju popo ti mo wa.”  Ọba Onitigbo tun ṣalaye pe, Portable kii ṣe atọhunrinwa nilu Tigbo Awori nitori ọmọ ilu naa ni iya rẹ jẹ.


“ Lọjọ kan ti mo n lọ ni igboro ni mo tun rii to n lọ ninu okọ rẹ, ni mo ba pe e. O jẹ mi ni oo pẹlu awọn ọmọlẹyin rẹ. Gbalaja ni gbogbo wọn si dọbalẹ ni iwaju mi loju popo ti mo wa.”  Ọba Onitigbo tun ṣalaye pe, Portable kii ṣe atọhunrinwa nilu Tigbo Awori nitori ọmọ ilu naa ni iya rẹ jẹ.


Àwọn jàndùkú da ìfinijoyè Baálẹ̀, Mógàjí rú ní Ibadan, Olubadan faraya!

Olubadan ti ilu Ibadan, Ọba Lekan Balogun ti da ifinijoye awọn baalẹ ati Mogaji duro lasiko yii lẹyin ti awọn janduku da ifinijoye baalẹ ati Mogaji ru ni ilu Ibadan. Lasiko ti BBC n ba agbẹnusọ olubadan sọrọ lo salaye bi iṣẹlẹ ṣẹ waye. O awọn alatilẹyin awọn ti wọn lero pe wọn yo fi awọn joye nibẹ lo bẹrẹ si ni da ibẹ ru. Ti wọn n pariwo, ti wọn ko si fun awọn eniyan laaye lati ṣe ifinijoye naa ni irọwọrọṣẹ. Lẹyin naa ni wọn fi opin si ifinijoye naa, ti o si jẹ pe eniyan mẹta ninu mẹwaa nikan ni wọn fi jẹ oye ni ana. Agbẹnusọ naa ni awọn ọmọ ganfẹ to ba da ibẹ ru jẹ awọn alatilẹyin awọn ti wọn fẹ jẹ oyẹ.


Ti wọn n pariwo, ti wọn ko si fun awọn eniyan laaye lati ṣe ifinijoye naa ni irọwọrọṣẹ. Lẹyin naa ni wọn fi opin si ifinijoye naa, ti o si jẹ pe eniyan mẹta ninu mẹwaa nikan ni wọn fi jẹ oye ni ana. Agbẹnusọ naa ni awọn ọmọ ganfẹ to ba da ibẹ ru jẹ awọn alatilẹyin awọn ti wọn fẹ jẹ oyẹ. O ni bo tilẹ jẹ pe wọn ko lọ aṣọ mọ ẹnikẹni lọrun,amọ niṣe ni wọn n pariwọ di gbogbo ohun ti wọn n ṣe lọwọ  Olubadan ti ilu Ibadan, Oba Lekan Balogun ti bu ẹnu atẹ lu iṣẹlẹ bi awọn janduku ṣe da ifinijoye ru ni aafin. Ọba ni ohun to ṣẹlẹ naa buru jai to si tini ni oju nitori awọn eniyan naa ko bu ọla fun ori ade to wa ni ori ijoko to fi mọ awọn oloye nla nla ni ilu Ibadan. O ni awọn yoo ri pe iru iṣẹlẹ yii ko waye mọ, ti ijiroro si n lọ lọwọ lori bi wọn yoo ṣe maa ṣe lati isinyii lọ lai si rukeruke.


O ni bo tilẹ jẹ pe wọn ko lọ aṣọ mọ ẹnikẹni lọrun,amọ niṣe ni wọn n pariwọ di gbogbo ohun ti wọn n ṣe lọwọ  Olubadan ti ilu Ibadan, Oba Lekan Balogun ti bu ẹnu atẹ lu iṣẹlẹ bi awọn janduku ṣe da ifinijoye ru ni aafin. Ọba ni ohun to ṣẹlẹ naa buru jai to si tini ni oju nitori awọn eniyan naa ko bu ọla fun ori ade to wa ni ori ijoko to fi mọ awọn oloye nla nla ni ilu Ibadan. O ni awọn yoo ri pe iru iṣẹlẹ yii ko waye mọ, ti ijiroro si n lọ lọwọ lori bi wọn yoo ṣe maa ṣe lati isinyii lọ lai si rukeruke. Olubadan ni o ṣeeṣe ki wọn gbe ifinijoye naa kuro ni aafin abi ki wọn ṣe afikun awọn agbofinro ti yoo ma wa nibẹ, ki iru iwa ibajẹ naa ma tun waye mọ. Bakan naa ni o fikun un pe awọn meje to ku ki wọn jẹ oyẹ ni wọn yoo kọkọ da lohun ti wọn ba ti bẹrẹ ifinijoye pata. O ni ko si wahala ninu rẹ amọ ki wọn kọkọ lọ tun ile wọn sẹ naa ki iru iṣẹlẹ to waye naa ma tun waye mọ.


Olubadan ni o ṣeeṣe ki wọn gbe ifinijoye naa kuro ni aafin abi ki wọn ṣe afikun awọn agbofinro ti yoo ma wa nibẹ, ki iru iwa ibajẹ naa ma tun waye mọ. Bakan naa ni o fikun un pe awọn meje to ku ki wọn jẹ oyẹ ni wọn yoo kọkọ da lohun ti wọn ba ti bẹrẹ ifinijoye pata. O ni ko si wahala ninu rẹ amọ ki wọn kọkọ lọ tun ile wọn sẹ naa ki iru iṣẹlẹ to waye naa ma tun waye mọ.


Badagry, slave trade international day: Ojú ọ̀nà àrèmabọ̀ fáwọn ẹrú tó ń lọ sókè òkun

Ibùdó ojú ọ̀nà àrèmabọ̀ tó wà ní ìlú Badagry rèé, tí áwọn òyìnbó ń kó áwọn ẹrú sí, láti lọ fi se iṣẹ́ agbára sókè òkun. Ẹrúkẹ́rú tó bá ti dé ibùdó yìí kò tún padà sílé mọ́, ìpàdé di ọ̀hún ni. Odò Gbeferu ni wọ́n ń pe odò ti wọn ń gbà láti kó ẹrú lọ sókè òkun. BBC Yorùbá tún rí owó táwọn ẹrú yìí ń ná nígbà náà àti ẹ̀wọ̀n tí wọ́n ń so mọ́ wọn lẹ́sẹ̀ pẹ̀lú irin ọrùn wọn.


Ìgbìmọ̀ afọbajẹ ìlú Oyo já 61 dànù lára àwọn tó ń dupò Aláàfin

Àwọn afọbajẹ ilu Oyo, ti sayẹwo fun oludije mejidinlọgọta to fẹ dupo Alaafin. Saaju ni igbimọ naa kéde pe ọmọ oye mọkandinlọgọfa lo fi ifẹ hàn lati di Alaafin tuntun. Osu kẹrin ni Ọba Adeyemi papoda lẹni ọdun mẹtalelọgọrin, lẹyin to lo ọdún mejilelaadọta lori oye. Iwe iroyin abẹle, Daily Post jabọ pe lọjọ Ẹti to kọja, ni awọn afọbajẹ buwọlu mejidinlọgọta lara àwọn ọmọ ọba, ti wọn si já mọkanlelọgọta lẹyin ayẹwo. Iroyin sọ pe awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Oyo wa nibi ti àwọn ọmọ igbimọ afọbajẹ ti ṣe ayẹwo fun awọn oludije naa. Lẹyin ti igbimọ ba pari isẹ wọn, ní wọn yoo fi orúkọ ẹni to ba tọ si ranṣẹ si ijọba.


Iwe iroyin abẹle, Daily Post jabọ pe lọjọ Ẹti to kọja, ni awọn afọbajẹ buwọlu mejidinlọgọta lara àwọn ọmọ ọba, ti wọn si já mọkanlelọgọta lẹyin ayẹwo. Iroyin sọ pe awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Oyo wa nibi ti àwọn ọmọ igbimọ afọbajẹ ti ṣe ayẹwo fun awọn oludije naa. Lẹyin ti igbimọ ba pari isẹ wọn, ní wọn yoo fi orúkọ ẹni to ba tọ si ranṣẹ si ijọba. Lara awọn to lẹtọ si ipo Oba naa ni Biṣọọbu agba ijọ Eleto ti Methodist ni, Biṣọọbu agba Ayo Ladigbolu. Biṣọọbu naa lo tile ni ẹni ọdun mẹrinlelogọrin bayii. Awọn orukọ ọmọ oye ti aye n pariwo naa niyii: OKE APO (GBADEGESIN): 1.Abdul Rashidi Adewale GBADEGESIN 2.Omowe Abidoye GBADEGESIN 3.Abdrasak Adegoke GBADEGESIN 4.Kabiru Adebayo GBADEGESIN 5.Isiak Olatunde GBADEGESIN 6.Basiru Adeniyi GBADEGESIN 7.Monjeed GBADEGESIN 8.Lukman Adelodun GBADEGESIN 9.Babajide Aderoju GBADEGESIN 10.Abdmonjeed Adekunle GBADEGESIN ILAKA OLAWUWO: 11.Ajibade Adebayo ADELADAN 12.Tella Biliaminu KOLAWOLE 13.Tiani Hammed ADEBAYO 14.Salami Saheed BABATUNDE 15.Ladigbolu Adewale ADEREMI 16.Adekunle Mutahir ADEGBOYE 17.Alh.


Lara awọn to lẹtọ si ipo Oba naa ni Biṣọọbu agba ijọ Eleto ti Methodist ni, Biṣọọbu agba Ayo Ladigbolu. Biṣọọbu naa lo tile ni ẹni ọdun mẹrinlelogọrin bayii. Awọn orukọ ọmọ oye ti aye n pariwo naa niyii: OKE APO (GBADEGESIN): 1.Abdul Rashidi Adewale GBADEGESIN 2.Omowe Abidoye GBADEGESIN 3.Abdrasak Adegoke GBADEGESIN 4.Kabiru Adebayo GBADEGESIN 5.Isiak Olatunde GBADEGESIN 6.Basiru Adeniyi GBADEGESIN 7.Monjeed GBADEGESIN 8.Lukman Adelodun GBADEGESIN 9.Babajide Aderoju GBADEGESIN 10.Abdmonjeed Adekunle GBADEGESIN ILAKA OLAWUWO: 11.Ajibade Adebayo ADELADAN 12.Tella Biliaminu KOLAWOLE 13.Tiani Hammed ADEBAYO 14.Salami Saheed BABATUNDE 15.Ladigbolu Adewale ADEREMI 16.Adekunle Mutahir ADEGBOYE 17.Alh. Tesleem Oriade LADIGBOLU 18.Adekunle Kamal ADEYEMI 19.Adebisi Jeleel ADENIYI ISALE-OJA: 20.Oluokun Kasali AGUNLOYE 21.Adekunle Gafar ADEBAYO 22.Tella Meroof ADENIYI 23.Owoade Wahab Folorunso ADEREMI 24.Adewusi Mukaila OLANREWAJU 25.Olaide Dauda OLADIMEJI 26.Tella Adeniyi KAREEM 27.Agunloye Adelayo ADEREMI 28.Aderogba Idowu AGUNLOYE 29.Morounranti Hakeem ALAYOAYO 30.Gbadegesin Taofeek AGUNLOYE 31.Remilekun Enitan ADENIYA 32.Razak ALAYOAYO 33.Akinade Abdul Rahman ALAYOAYO LADIGBOLU: 34. Biṣọọbu Agba Omọọba Lawrence Sanda Ayo LADIGBOLU 35.Lukman Alabi Olugbenga LADIGBOLU 36.Hakeem Abiodun Adeyanju Ayinde LADIGBOLU 37.Ayobami Adewumi Sanda LADIGBOLU 38.Amidu Abiodun LADIGBOLU 39.Muideen Adekunle LADIGBOLU 40.Kolade Tunde Saani LADIGBOLU 41.Adegboyega Ibrahim LADIGBOLU 42.Abdulquadri Opeyemi LADIGBOLU 43.Ismaila Aderemi Belawu Adekunle LADIGBOLU 44.Adebimpe Wasiu Abiodun LADIGBOLU 45.Taofeek Adewumi LADIGBOLU 46.Rasaki Kamorudeen Osuolale LADIGBOLU OWOADE AGURE: 47.Hakeem Babatunde Adetunji OWOADE 48.Ibrahim Abiodun Olayiwola OWOADE BBC ko tii le fidi àwọn ti igbimọ afọbajẹ buwọlu, tabi awọn ti wọn já kuro. sugbọn nkan to daju ni pe ẹnikan ninu awọn tì wọn buwọlu ni wọn yoo pada yan gẹgẹ bii Alaafin Oyo tuntun ti yoo maa ṣakoso Oyo.


Tesleem Oriade LADIGBOLU 18.Adekunle Kamal ADEYEMI 19.Adebisi Jeleel ADENIYI ISALE-OJA: 20.Oluokun Kasali AGUNLOYE 21.Adekunle Gafar ADEBAYO 22.Tella Meroof ADENIYI 23.Owoade Wahab Folorunso ADEREMI 24.Adewusi Mukaila OLANREWAJU 25.Olaide Dauda OLADIMEJI 26.Tella Adeniyi KAREEM 27.Agunloye Adelayo ADEREMI 28.Aderogba Idowu AGUNLOYE 29.Morounranti Hakeem ALAYOAYO 30.Gbadegesin Taofeek AGUNLOYE 31.Remilekun Enitan ADENIYA 32.Razak ALAYOAYO 33.Akinade Abdul Rahman ALAYOAYO LADIGBOLU: 34. Biṣọọbu Agba Omọọba Lawrence Sanda Ayo LADIGBOLU 35.Lukman Alabi Olugbenga LADIGBOLU 36.Hakeem Abiodun Adeyanju Ayinde LADIGBOLU 37.Ayobami Adewumi Sanda LADIGBOLU 38.Amidu Abiodun LADIGBOLU 39.Muideen Adekunle LADIGBOLU 40.Kolade Tunde Saani LADIGBOLU 41.Adegboyega Ibrahim LADIGBOLU 42.Abdulquadri Opeyemi LADIGBOLU 43.Ismaila Aderemi Belawu Adekunle LADIGBOLU 44.Adebimpe Wasiu Abiodun LADIGBOLU 45.Taofeek Adewumi LADIGBOLU 46.Rasaki Kamorudeen Osuolale LADIGBOLU OWOADE AGURE: 47.Hakeem Babatunde Adetunji OWOADE 48.Ibrahim Abiodun Olayiwola OWOADE BBC ko tii le fidi àwọn ti igbimọ afọbajẹ buwọlu, tabi awọn ti wọn já kuro. sugbọn nkan to daju ni pe ẹnikan ninu awọn tì wọn buwọlu ni wọn yoo pada yan gẹgẹ bii Alaafin Oyo tuntun ti yoo maa ṣakoso Oyo.


Àwọn jàndùkù yabo Aàfin, Ọba Ota Awori sá àsálà fún ẹ̀mí rẹ̀

Awọn janduku ti yabo aafin Oloto ti Oto Awori Kingdom, Oba Aina Kuyamiku ni agbegbe Ijanikin, ni ipinlẹ Eko. Ọkan lara awọn to ṣoju rẹ to kan si BBC ni awọn janduku naa ni wọn yabo aafin ọba, Ọjọ Kẹẹdọgbọn, Oṣu Kẹjọ, ọdun 2022. Ọba Aina Kuyamiku lo sa asala fun ẹmi rẹ lọwọ awọn janduku naa, amọ wọn ba awọn ọkọ ayọkẹlẹ to wa ninu aafin naa jẹ, lasiko ikọlu naa. Bakan naa ni iroyin gbe pe wọn jo awọn ile itaja lagbegbe naa, ti ikọ ọmọogun si ti wa nibẹ. Ẹni to ba BBC sọrọ naa ni awọn ọmọ Ọtọ wa ka awọn ọmọ Ijanikin mọle, ti a si ti ri awọn eniyan to farapa ninu iṣẹlẹ naa. O ni alẹ ọjọ satide ni iṣẹlẹ naa ti bẹrẹ to fi mọ ọjọ Aiku, amọ ti Ọjọba naa lo lagbara ju, ti ẹni naa si ni o ṣeeṣe ki eniyan meji ti gbẹmi mi.


Bakan naa ni iroyin gbe pe wọn jo awọn ile itaja lagbegbe naa, ti ikọ ọmọogun si ti wa nibẹ. Ẹni to ba BBC sọrọ naa ni awọn ọmọ Ọtọ wa ka awọn ọmọ Ijanikin mọle, ti a si ti ri awọn eniyan to farapa ninu iṣẹlẹ naa. O ni alẹ ọjọ satide ni iṣẹlẹ naa ti bẹrẹ to fi mọ ọjọ Aiku, amọ ti Ọjọba naa lo lagbara ju, ti ẹni naa si ni o ṣeeṣe ki eniyan meji ti gbẹmi mi. Iṣẹlẹ naa waye ni ijọba ibilẹ Oto-Awori, ti o wa ni opopona Badagry si Eko.


Iṣẹlẹ naa waye ni ijọba ibilẹ Oto-Awori, ti o wa ni opopona Badagry si Eko.


Ayẹyẹ ọdún Sango lẹ̀yìn ìpapòdà Alaafin Lamidi Adeyemi III wáyé, ohun tó ṣẹlẹ̀ níbẹ̀ rèé

Ayẹyẹ aṣekagba ayajọ ọdun Sango agbaye lo waye ninu gbagede aafin kabiyesi iku babayeye Ọba Lamidi Adeyemi III. Ayẹyẹ ọhun ni ko kun fun eroworan bi ti atijọ Gẹgẹ bii ohun ti a mọ, eyii ko ṣẹyin iku Alaafin ti olu Oyo to gbese ni kopẹkopẹ yii. Ọpọlọpọ ẹgbẹ oṣere lati ipinlẹ Oyo, Kwara ati ilu Oyo lo jade lati da awọn oluworan laraya. Aṣoju ijọba ipinlẹ Oyo, Ademola Ige, alaga ijọba ibile Atiba Mojisola Adeojo lo wa ni ibi ayẹyẹ Sango agbaye ọdun yii. Ninu ọrọ ti awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Oyo sọ,wọn pe fun irẹpọ ati igbagbe àlàáfíà laarin gbogbo ṣsin to wa ni ipinlẹ oyo. Eto ayẹyẹ Sango agbaye ni o jẹ akọkọ iru rẹ lẹyin iku kabiyesi Oba Lamidi Adeyemi III.


Wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ ètò ìsìnkú Asẹ́yìn tí ìlú Iseyin Oba Abdulganiy Salawudeen Adekunle Oloogunebi tó wàjà

Gbogbo ojà ni ilu iseyin lo wa ni titi pa. Eyi waye  lati bowo fun Kabiyesi Oba Dr Abdulganiyu Salawudeen Adekunle Oloogunebi Ajinese 1 Aseyin ti ilu iseyin ti o gbèsè lánàá  Ọpọlọpọ ara ilu Iseyin lo wo ààfin kabiyesi aseyein ti ilu iseyin lati daro. Ninu oro re, ikolaba ti ilu iseyin Oloye agba Ismail Omotosho salaye fun akoroyin BBC to wa ni Iseyin ibi ti ọ̀rọ̀ de duro. O ni pe ile iwosan  ijoba ti ilu ibadan UCH ni kabiyesi ti waja lana. O tun salaye pe ni kete ti oku Kabiyesi ba ti de si aafin ni eto isinku yoo bẹrẹ. Oba Adekunle, eni ti iku re de leyin to lo odun mejilelogota (62) lori ile aye ati odun meedogun (15) lori ite. Ọpọ awọn eeyan jankan nilẹ Yoruba lo ti bẹrẹ si n ṣedaro Aseyin ti ilu Iseyin to waja, Oba Abd-Ganiy Adekunle Salawudeen Oloogunebi.


O tun salaye pe ni kete ti oku Kabiyesi ba ti de si aafin ni eto isinku yoo bẹrẹ. Oba Adekunle, eni ti iku re de leyin to lo odun mejilelogota (62) lori ile aye ati odun meedogun (15) lori ite. Ọpọ awọn eeyan jankan nilẹ Yoruba lo ti bẹrẹ si n ṣedaro Aseyin ti ilu Iseyin to waja, Oba Abd-Ganiy Adekunle Salawudeen Oloogunebi. Ọjọ Aiku, ọjọ kẹrinlelogun, oṣu Keje, ọdun 2022 yii ni Aseyin lọ darapọ mọ awọn babanla rẹ. Ẹni ọdun mejilelọgọta ni ori ade naa ko to jade laye. Ẹwẹ, Arole Oodua, Ooni Adeyeye Enitan Ogunwusi ti sọ pe ibanujẹ nla ni iku Aseyin jẹ fun oun.


Ọjọ Aiku, ọjọ kẹrinlelogun, oṣu Keje, ọdun 2022 yii ni Aseyin lọ darapọ mọ awọn babanla rẹ. Ẹni ọdun mejilelọgọta ni ori ade naa ko to jade laye. Ẹwẹ, Arole Oodua, Ooni Adeyeye Enitan Ogunwusi ti sọ pe ibanujẹ nla ni iku Aseyin jẹ fun oun. Ninu atẹjade ti agbẹnusọ Ooni, Moses Olafare fi ṣọwọ si awọn akọroyin, Ooni sọ pe iroyin iku ọba alade naa ba oun lojiji. Atẹjade naa ni “Arole Oduduwa Olofin Adimula, Ooni Adeyeye Enitan Ogunwusi, Ojaja II, gba iroyin iku Aseyin lojiji pẹlu ibanujẹ ọkan.” “Gẹgẹ bii ẹni to sunmọ Ooni ti wọn si jọ rinrinajo kaakiri pẹlu awọn ọba mii si awọn orilẹ-ede bii UK, Ghana, USA ati Brazil, Aseyin jẹ ẹnikan to fẹran alaafia to si fi gbogbo aye rẹ ṣiṣẹ fun ilọsiwaju ilu Iseyin.” Lẹyin naa lo gbadura fun idile Aseyin, to si rọ awọn araalu naa lati lati ṣe ẹyẹ ikẹyin to jọju fun oloogbe ọhun.” Gomina Seyi Makinde ti ipinlẹ Oyo naa ti ṣedaro Aseyin ti ilu Iseyin. O ni Aseyin jẹ ọkan pataki lara awọn ọba alade to gbagbọ, to si n ṣiṣẹ funitẹsiwaju ipinlẹ Oyo.


Ninu atẹjade ti agbẹnusọ Ooni, Moses Olafare fi ṣọwọ si awọn akọroyin, Ooni sọ pe iroyin iku ọba alade naa ba oun lojiji. Atẹjade naa ni “Arole Oduduwa Olofin Adimula, Ooni Adeyeye Enitan Ogunwusi, Ojaja II, gba iroyin iku Aseyin lojiji pẹlu ibanujẹ ọkan.” “Gẹgẹ bii ẹni to sunmọ Ooni ti wọn si jọ rinrinajo kaakiri pẹlu awọn ọba mii si awọn orilẹ-ede bii UK, Ghana, USA ati Brazil, Aseyin jẹ ẹnikan to fẹran alaafia to si fi gbogbo aye rẹ ṣiṣẹ fun ilọsiwaju ilu Iseyin.” Lẹyin naa lo gbadura fun idile Aseyin, to si rọ awọn araalu naa lati lati ṣe ẹyẹ ikẹyin to jọju fun oloogbe ọhun.” Gomina Seyi Makinde ti ipinlẹ Oyo naa ti ṣedaro Aseyin ti ilu Iseyin. O ni Aseyin jẹ ọkan pataki lara awọn ọba alade to gbagbọ, to si n ṣiṣẹ funitẹsiwaju ipinlẹ Oyo. Makide sọ pẹ adanu nla ni iku ori ade naa jẹ laarin awọn lọbalọba nipinlẹ ọhun. Lẹyin naa lo ba igbimọ lọblalọba ipinlẹ naa kẹdun, to si gbadura ki Eledua da ẹmi awọn to ku si. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin?


Makide sọ pẹ adanu nla ni iku ori ade naa jẹ laarin awọn lọbalọba nipinlẹ ọhun. Lẹyin naa lo ba igbimọ lọblalọba ipinlẹ naa kẹdun, to si gbadura ki Eledua da ẹmi awọn to ku si. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin? Aseyin ti ilu Iseyin, Oba Abd-Ganiy Adekunle Salawudeen Oloogunebi Ajinese 1 ti rebi agbaa ree. A gbọ pe Oriade yi to jẹ akọṣẹmọṣẹ oniṣegun itọju ẹranko papoda lọjọ Aiku lẹyin aisan. A gbọ pe wọn ti n gba itọju o to ọjọ mẹta ni ile iwosan nla fasiti UCH, to wa niluu Ibadan ki ọlọjọto de.


Aseyin ti ilu Iseyin, Oba Abd-Ganiy Adekunle Salawudeen Oloogunebi Ajinese 1 ti rebi agbaa ree. A gbọ pe Oriade yi to jẹ akọṣẹmọṣẹ oniṣegun itọju ẹranko papoda lọjọ Aiku lẹyin aisan. A gbọ pe wọn ti n gba itọju o to ọjọ mẹta ni ile iwosan nla fasiti UCH, to wa niluu Ibadan ki ọlọjọto de. Oba Abd-Ganiy Adekunle Salawudeen, ẹni ọdun mejilelọgọta, ni ọba ilẹ Yoruba kẹrin ti yoo papoda lẹnu lọọlọ yi. Ninu atẹjade kan ti akọwe aafin Aseyin, ọmọba Femi Olalere fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni ọjọ Aje, ọjọ karundinlọgbọn, oṣu Keje, ọdun 20222 yii ni baba yoo wọ kaa ilẹ sun. Laarin oṣu mẹjọ sẹyin la ti gbọ nipa iku Oba Jimoh Oyewumi, Soun Ogbomoso; Oba Saliu Adetunji, Olubadan Ibadan; Oba Lamidi Adeyemi, Alaafin Oyo ti gbogbo wọn re iwalẹ aṣa.


Oba Abd-Ganiy Adekunle Salawudeen, ẹni ọdun mejilelọgọta, ni ọba ilẹ Yoruba kẹrin ti yoo papoda lẹnu lọọlọ yi. Ninu atẹjade kan ti akọwe aafin Aseyin, ọmọba Femi Olalere fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni ọjọ Aje, ọjọ karundinlọgbọn, oṣu Keje, ọdun 20222 yii ni baba yoo wọ kaa ilẹ sun. Laarin oṣu mẹjọ sẹyin la ti gbọ nipa iku Oba Jimoh Oyewumi, Soun Ogbomoso; Oba Saliu Adetunji, Olubadan Ibadan; Oba Lamidi Adeyemi, Alaafin Oyo ti gbogbo wọn re iwalẹ aṣa. Nigba aye rẹ, Aseyin ilu Iseyin ni alaga igbimọ awọn lọbalọba ni agbegbe Oke -Ogun ni ipinlẹ Oyo. A ri akọsilẹ pe Abdul-Ganiy Salaudeen Adekunle Oloogunebi Ajinese 1 kii dakẹ lori ọrọ aabo ati idagbasoke ilu Isẹyin. Bi a ko ba gbagbe ni igba ti ọrọ idasilẹ Yoruba Nation fi n gbona jainjain, Oriade yi sọ pe ki awọn ajijagbara fun ilẹ Yoruba ma ṣe gbe iwọde wọ ilu Iseyin nitori pe awọn ṣi n ṣọfọ awọn eeyan mẹrin ti awọn aṣọbode pa ninu ikọlu to waye nigba naa lọhun.


Nigba aye rẹ, Aseyin ilu Iseyin ni alaga igbimọ awọn lọbalọba ni agbegbe Oke -Ogun ni ipinlẹ Oyo. A ri akọsilẹ pe Abdul-Ganiy Salaudeen Adekunle Oloogunebi Ajinese 1 kii dakẹ lori ọrọ aabo ati idagbasoke ilu Isẹyin. Bi a ko ba gbagbe ni igba ti ọrọ idasilẹ Yoruba Nation fi n gbona jainjain, Oriade yi sọ pe ki awọn ajijagbara fun ilẹ Yoruba ma ṣe gbe iwọde wọ ilu Iseyin nitori pe awọn ṣi n ṣọfọ awọn eeyan mẹrin ti awọn aṣọbode pa ninu ikọlu to waye nigba naa lọhun. Loore koore si ni Asẹyin maa n kesi awọn olori Yoruba miran lati ri pe wọn fi iroyin to ba wa ni ikapa wọn ranṣẹ si awọn agbofinro lati le dẹkun awọn to n da omi alaafia ilẹ Yoruba ru. Oba Salawudeen ni Asẹyin kọkandinlọgbọn ti yoo gun ori itẹ ilu Iseyin. Lọdun 2006 lo gun ori itẹ lẹyin ti Ọba to jẹ ṣaaju rẹ Oba Ganiyu Adebayo Alobalowo II waja.


Loore koore si ni Asẹyin maa n kesi awọn olori Yoruba miran lati ri pe wọn fi iroyin to ba wa ni ikapa wọn ranṣẹ si awọn agbofinro lati le dẹkun awọn to n da omi alaafia ilẹ Yoruba ru. Oba Salawudeen ni Asẹyin kọkandinlọgbọn ti yoo gun ori itẹ ilu Iseyin. Lọdun 2006 lo gun ori itẹ lẹyin ti Ọba to jẹ ṣaaju rẹ Oba Ganiyu Adebayo Alobalowo II waja.


'Láti ojú orun, ohùn kan máa ń tọ́ka ewé àti ègbòogi sí mi, báyìí la ṣe ń ṣe agbo fún ǹkan ọmọ ọkùnrin'

Sisi Alagbo Abuja tẹẹ n ri yii, gbajumọ ni, akọṣẹmọṣẹ si ni ninu iṣẹ ti o yan laayo. Ọmọ bibi ipinlẹ Oyo ni Eniola Fagbemi to sọ fun BBC pe oun ba iṣẹ agbo yii laye ni tori wọn bi oun sinu rẹ ni. "Lati kekere, mo jẹ ẹni to fẹran ewe ati egbo ati iṣẹṣe, wọn sọ fun mi pe nigba ti mo maa fi gbọnju mọọ, iya baba mi to n ṣee ti jade laye". Olu ilu orilẹede yii, Abuja lo fi ṣe ibugbe. "Ọdun meji ni mei kọ iṣ agbo, iya to kọ mi si kọ mi ni gbogbo tinu tode iṣẹ agbo kiki". Eniola Alagbo tun mẹnu ba bi o ṣe dagba, awọn ipenija to doju kọ ati bo ṣe bori rẹ to jajabọ lọwọ iporuru ọkan to n baa finra nigba naa lẹyin igba to padanu ẹbi rẹ.


Olu ilu orilẹede yii, Abuja lo fi ṣe ibugbe. "Ọdun meji ni mei kọ iṣ agbo, iya to kọ mi si kọ mi ni gbogbo tinu tode iṣẹ agbo kiki". Eniola Alagbo tun mẹnu ba bi o ṣe dagba, awọn ipenija to doju kọ ati bo ṣe bori rẹ to jajabọ lọwọ iporuru ọkan to n baa finra nigba naa lẹyin igba to padanu ẹbi rẹ. Bakan naa lo ṣalaye bi wọn ṣe maa n gbe awọn agbo to ba fẹ fi ranṣẹ si oke okun lọ si laabu ayẹwo ki wọn to lee fi ran awọn ọlọkọ ofurufu. "A maa n ki agbo ti a maa pakeeji rẹ ranṣẹ lọ si Australia, Amẹrika ati kaakiri orilẹede agbaye bo til jẹ pe mi o tii ni ṣọọbu, ile mi ni mo ṣi n lo". Asiko yii lo yan iṣẹ agbo laayo to si n ṣe aṣeyọri ninu rẹ titi to fi di gbajumọ de oke okun ninu iṣẹ agbo kiki.


Bakan naa lo ṣalaye bi wọn ṣe maa n gbe awọn agbo to ba fẹ fi ranṣẹ si oke okun lọ si laabu ayẹwo ki wọn to lee fi ran awọn ọlọkọ ofurufu. "A maa n ki agbo ti a maa pakeeji rẹ ranṣẹ lọ si Australia, Amẹrika ati kaakiri orilẹede agbaye bo til jẹ pe mi o tii ni ṣọọbu, ile mi ni mo ṣi n lo". Asiko yii lo yan iṣẹ agbo laayo to si n ṣe aṣeyọri ninu rẹ titi to fi di gbajumọ de oke okun ninu iṣẹ agbo kiki.


Se lootọ?: Wo irú Sítàílì tó yẹ láti fi bẹ̀rẹ̀ ìbàlópọ̀ lẹ́yìn ìbímọ- Tola Ajayi

Ṣé aṣẹ́wó ni obìnrin tó ń bèèrè fún ìbálòpọ̀ ni ọ̀pọ̀ igba? Eto tuntun kan ti ileeṣẹ BBC Yoruba bẹrẹ bayii ni eto Se lóòtọ́? Eto Se lootọ? ni a gbe kale lati maa dahun ibeere nipa ilera ti awọn ololufẹ BBC Yoruba n beere ni eyi ti a o maa fi yanana awọn ero, igbagbọ ati ironusi awọn eeyan kan to ti n rapala wọ inu aṣa ati igbagbọ iran Yoruba. A o maa sọ nipa awọn ero ati igbagbọ to jẹ o wa nitootọ nipa ilera ati awọn eyi to jẹ pe ahesọ lasan ni. A o maa gbe awọn akọṣẹmọṣẹ wa sori eto nibi ti a o ti maa beere ibeere marun un nipa awọn ero ati igbagbọ naa ki ẹyin ololufẹ wa fi le mọ eyi to jẹ ootọ ati eyi ti kii ṣe ootọ ninu awọn ọrọ, ero ati igbagbọ naa.


ni a gbe kale lati maa dahun ibeere nipa ilera ti awọn ololufẹ BBC Yoruba n beere ni eyi ti a o maa fi yanana awọn ero, igbagbọ ati ironusi awọn eeyan kan to ti n rapala wọ inu aṣa ati igbagbọ iran Yoruba. A o maa sọ nipa awọn ero ati igbagbọ to jẹ o wa nitootọ nipa ilera ati awọn eyi to jẹ pe ahesọ lasan ni. A o maa gbe awọn akọṣẹmọṣẹ wa sori eto nibi ti a o ti maa beere ibeere marun un nipa awọn ero ati igbagbọ naa ki ẹyin ololufẹ wa fi le mọ eyi to jẹ ootọ ati eyi ti kii ṣe ootọ ninu awọn ọrọ, ero ati igbagbọ naa. Eto Se lootọ? yii wa pelu ajọsepọ BBC Yoruba ati BBC Africa Health team ni Nairobi ni orilẹ-ede Kenya. Eto yii ni yoo maa salaye kikun pẹlu iranlọwọ awọn akọṣẹmọṣẹ nipa ohun ti ko ye ẹyin ololufẹ wa naa to.


Eto Se lootọ? yii wa pelu ajọsepọ BBC Yoruba ati BBC Africa Health team ni Nairobi ni orilẹ-ede Kenya. Eto yii ni yoo maa salaye kikun pẹlu iranlọwọ awọn akọṣẹmọṣẹ nipa ohun ti ko ye ẹyin ololufẹ wa naa to. Se lootọ? lori asiko to yẹ fun ibalopọ leyin ibimọ: Lọsẹ yii. Akọṣẹmọṣẹ Tola Ajayi to jẹ oludari agba ni Nordica Center ni ipinlẹ Eko ni olukọ wa lori eto.


Se lootọ? lori asiko to yẹ fun ibalopọ leyin ibimọ: Lọsẹ yii. Akọṣẹmọṣẹ Tola Ajayi to jẹ oludari agba ni Nordica Center ni ipinlẹ Eko ni olukọ wa lori eto. Koko ti a n gbe yẹwo lọsẹ yii ni asiko ibalopọ laisi ewu fun obinrin lẹyin ibimọ. Arabinrin Tola Ajayi to jẹ ọkan lara awọn oludari agba ni Nordica Center lo ba wa dahun awọn ibeere lori asiko to ye ki obinrin bẹre ibalopọ pada laisi ewu. Ati irufẹ sitaili ti ko mu ewu dani pẹlu ero awọn kan pe aṣẹwo lo n beere fun ibalopọ julọ.


Koko ti a n gbe yẹwo lọsẹ yii ni asiko ibalopọ laisi ewu fun obinrin lẹyin ibimọ. Arabinrin Tola Ajayi to jẹ ọkan lara awọn oludari agba ni Nordica Center lo ba wa dahun awọn ibeere lori asiko to ye ki obinrin bẹre ibalopọ pada laisi ewu. Ati irufẹ sitaili ti ko mu ewu dani pẹlu ero awọn kan pe aṣẹwo lo n beere fun ibalopọ julọ. Mọ̀ sii nipa igbesẹ too le gbe ti o ba wa nibẹ lasiko ti iyawo rẹ n rọbi ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Mọ̀ sii nipa igbesẹ too le gbe ti o ba wa nibẹ lasiko ti iyawo rẹ n rọbi ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Ìdí tí mo fi wá sí Tẹ́mpìlì Ifá, Osun Osogbo, Fásitì Ibadan láti NewYork – Òyìnbó tó ń kọ́ èdè Yorùbá

"Ẹ ma pe wa lalejo mọ, awa yin la nilu..." Awọn ọmọ ilẹ Amẹrika kan to n kẹkọọ lọwọ ninu imọ ẹkọ ede Yoruba ati Aṣa ni Fasiti United States wa si Naijiria lati wa ṣe pasiparọ saa ẹkọ kan ni ẹka imọ ẹkọ ede Yoruba ti ile ẹkọ giga Fasiti Ibadan. Fasiti Ibadan ni yoo jẹ Fasiti akọkọ ni gbogbo orilẹede Naijiria ti iru pasiparọ saa eto ẹkan kan yii ṣi oju awọn ara Amẹrika si iṣe aṣa ati ede awọn  ẹya Yoruba. BBC Yoruba ba lara awọn akẹkọọ naa sọrọ ti wọn si ṣafihan didantọ wọn ninu imọ ẹkọ ede Yoruba nipa kikọ oniruuru orin ati ọrọ nipa aṣa ilẹ Yoruba. Wọn tun mẹnu ba ipa ti wọn fi ẹkọ ede Yoruba ko ninu idagbasoke orilẹede Naijiria ati agbaye.


“Ìyàn ni yóò pa gbogbo èèyàn ìlú wa tí a bá kọ̀ láti ṣe ọdún ìjẹṣu”

Oba Ebenezer Adewumi Ogunmaṣuyi keji, Olúpẹ̀nmẹ̀n ti ilu Ùpẹ̀nmẹ̀n nipinlẹ Ondo lo sọ ọrọ yi nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ nibi ọdun ijẹṣu ilu naa ti wọn pe ni ìrẹ́mìrẹ́. Ọba alaye ọun to ni ko si ọdun ibilẹ ti ko ni idi kan pataki ti wọn fi gbe kalẹ ni ọdun ijẹṣu ilu naa ni wọn n ṣe lati le iyan jina. Oba Ogunmọlaṣuyi to ṣe lalaye pe o ti le ni igba ọdun ti wọn ti n ṣe ọdun naa fikun pe iyan ni yoo pa gbogbo ara ilu pata ti wọn ba kuna lati ṣe ọdun naa. Kabiyesi naa ni akọlu to waye ni ilu Ọwọ loṣu to kọja ni ko jẹ ki wọn ṣe ọdun naa lalariwo, ati pe awọn ikorita kan to ti sọnu ninu ọdun ni oun n gbiyanju lati dapada ko ba le ri bii ti awọn baba nla oun to gbe kalẹ. Lara awọn oun to waye nibi ọdun naa ni riru ẹru iṣu wọnu aafin lati agbala, orin latẹnu awọn obirin ilu, akanṣe adura latẹnu kabiyesi ati jijẹ iṣu ati iyan laafin lati sami jijẹ iṣu jakejado ilu naa.


Egungun Oloolu ti ilẹ̀ Ibadan fojú han aráyé! Gbọ́ àwọn ǹkan tó ń dẹ́rù ba ni nípa rẹ̀ àti èèwọ̀ rẹ̀

Eku ò ké bí eku n'Ibadan lọ́jọ́ tí èmi Egungun Oloolu dé”. Ẹni kò ó, kò mọ̀ ọ́, ẹni mọ̀ ọ́ ò kò ó... Egungun Oloolu funrarẹ rẹ, loju aye ara rẹ, ijaya lo jẹ ni gbogbo ilu Ibadan to si jẹ akanda eeyan tabi ti wọn n pe ni Ara Ọrun ti gbogbo ara Ibadan n wariri fun. Oloolu funrarẹ ti wa foju han lori itakun BBC Yoruba bayii, bẹẹ ba fẹ gbọ isẹda rẹ, ohun to duro fun ni Ibadan eewọ rẹ ati ohun ti ẹyin funrayin ko gbudọ ṣe sii, ẹ wo fidio to wa loke yii. “Nígbà tí Oloolu dé ní wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ni jẹ́ Olubadan, Báàlẹ̀ ni wọ́n ń jẹ tẹ́lẹ̀”. Oloolu funra rẹ sọ. Ọkan pataki ni gbajugbaja egungun yii jẹ laarin gbogbo eegun to n bẹ nilu Ibadan, olu ilu ipinlẹ Oyo.


“Nígbà tí Oloolu dé ní wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ni jẹ́ Olubadan, Báàlẹ̀ ni wọ́n ń jẹ tẹ́lẹ̀”. Oloolu funra rẹ sọ. Ọkan pataki ni gbajugbaja egungun yii jẹ laarin gbogbo eegun to n bẹ nilu Ibadan, olu ilu ipinlẹ Oyo. O da yatọ, ọdọọdun ni awọn eeyan maa n ṣe ayẹyẹ lati yẹẹ si ni asiko ti wọn ba n ṣe ọdun egungun ni Ibadan. BBC Yoruba tan ina sọna lati wa Egungun yii kan tabi ka ni ọkunrin to fi ara rẹ ji lati maa gbe egungun Oloolu. Anfani naa de, BBC pade Oloye Ojetunde to si ni ki awọn eeyan ma bẹru niwọn igba ti oun ti bọ Ẹku Egungun oun silẹ amọ awọn eewọ kan ṣi tun wa bi oun ko ṣe wọ aṣọ.


O da yatọ, ọdọọdun ni awọn eeyan maa n ṣe ayẹyẹ lati yẹẹ si ni asiko ti wọn ba n ṣe ọdun egungun ni Ibadan. BBC Yoruba tan ina sọna lati wa Egungun yii kan tabi ka ni ọkunrin to fi ara rẹ ji lati maa gbe egungun Oloolu. Anfani naa de, BBC pade Oloye Ojetunde to si ni ki awọn eeyan ma bẹru niwọn igba ti oun ti bọ Ẹku Egungun oun silẹ amọ awọn eewọ kan ṣi tun wa bi oun ko ṣe wọ aṣọ.


Cultural Burial: Ìdí táwọn ènìyàn South Korea ṣe ń sin èèyàn láàyè!

O le ni eto isinku eniyan ẹgbẹrun mẹẹdọgbọn ti ile isinku Hyowon Healing Centre ti ṣe fawọn eniyan lààyè! Igbesẹ akọkọ fun ilana eto isinku awọn eniyan ti wọn ṣi wa laaye ti wọn ko tii ku ni pe ẹni naa a kọkọ ṣe akọsilẹ iwe ipingun rẹ to ṣafihan bo ṣe fẹ ki wọn pin ogun oun. Lẹyin eyi o maa sanwo to yẹ nile isinku to wuu lati ṣeto isinku rẹ nigba ti ọlọjọ ba de. Orilẹ-ede South Korea ni aṣa yii ti wọpọ julọ. Iru ẹni bẹẹ maa tun ra irufẹ posi to wuu ki wọn fi sin oun si lẹyin to ba papoda. O maa wa sun sinu posi yii fun nkan bii iṣẹju mẹwaa o kere tan.


Orilẹ-ede South Korea ni aṣa yii ti wọpọ julọ. Iru ẹni bẹẹ maa tun ra irufẹ posi to wuu ki wọn fi sin oun si lẹyin to ba papoda. O maa wa sun sinu posi yii fun nkan bii iṣẹju mẹwaa o kere tan. Choi Jin-Kyu to jẹ akẹkọọ to ṣẹṣẹ pe ọmọ ọdun mejidinlọgbọn to ti kopa ninu eto isinku alaaye yii ṣalaye fawọn akọroyin pe oun ṣee nitori pe gbogbo eeyan n ṣee ni. Choi ni pe oun ṣẹ nitori oun maa to bẹrẹ iṣẹ ati pe oun fẹ ki ọkan oun balẹ pe oun ti ṣe nkan to yẹ ni ṣiṣe. Ojọgbọn Yu Eun-sil to jẹ dokita to n ṣayẹwo iku to pa eniyan ni o ṣe pataki fawọn ọdọ lati mọ sii nipa iku ki wọn si ṣeto to yẹ.


Choi Jin-Kyu to jẹ akẹkọọ to ṣẹṣẹ pe ọmọ ọdun mejidinlọgbọn to ti kopa ninu eto isinku alaaye yii ṣalaye fawọn akọroyin pe oun ṣee nitori pe gbogbo eeyan n ṣee ni. Choi ni pe oun ṣẹ nitori oun maa to bẹrẹ iṣẹ ati pe oun fẹ ki ọkan oun balẹ pe oun ti ṣe nkan to yẹ ni ṣiṣe. Ojọgbọn Yu Eun-sil to jẹ dokita to n ṣayẹwo iku to pa eniyan ni o ṣe pataki fawọn ọdọ lati mọ sii nipa iku ki wọn si ṣeto to yẹ. Ojọgbọn yii to ti kọ iwe loriṣiirisi nipa iku ẹda ni ko si ohun to buru ninu ki eeyan musilẹ de ọjọ iku rẹ. Ogbeni Jeong Yong-mun to ni ileeṣẹ Hyowon ni inu oun maa n dun ti awọn eniyan ba n forijin oku ṣugbọn o san lati foirjin ara wọn nigba ti ẹni naa ba ṣi wa laaye nitori o ti le pẹ ju nigba mii lẹyin iku. O tun ni igbese yii maa n yi ero awọn miran ti wọn ronu lati pa ara wọn pada si daadaa.


Ojọgbọn yii to ti kọ iwe loriṣiirisi nipa iku ẹda ni ko si ohun to buru ninu ki eeyan musilẹ de ọjọ iku rẹ. Ogbeni Jeong Yong-mun to ni ileeṣẹ Hyowon ni inu oun maa n dun ti awọn eniyan ba n forijin oku ṣugbọn o san lati foirjin ara wọn nigba ti ẹni naa ba ṣi wa laaye nitori o ti le pẹ ju nigba mii lẹyin iku. O tun ni igbese yii maa n yi ero awọn miran ti wọn ronu lati pa ara wọn pada si daadaa.


Olorì Aláàfin kan kú lẹ́yìn oṣù kejì tí Ọba Adeyemi wàjà

Lẹ́yìn oṣù méjì tí Aláàfin ìlú Oyo, Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi Kẹta wàjà, ọ̀kan lárá àwọn Olorì àgbà, Olorì Kafayat Adeyemi náà kí dúnìyàn wí pé ó dìgbà. Nígbà tó ń fìdí ikú náà múlẹ̀ fún BBC News Yorùbá, ọ̀kan nínú àwọn ọmọ Aláàfin, ọmọọbabìnrin Arewa Adeyemi ní orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà ni Olorì náà kú sí. Ọmọọbabìnrin Adeyemi ṣàlàyé pé ojú orun ní Olorì Kafayat wà tí ọlọ́jọ́ ti dé bá láì ṣe àárẹ̀ tàbí ṣe àìsàn kankan. “Kò sí nǹkankan tó ṣe wọ́n kòdá wọ́n ti ṣe eré amárayá òwúrọ̀ tí wọ́n máa n ṣe ni ojoojúmọ́ kí wọ́n tó papòdà.” Olorì Kafayat Adeyemi jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olorì àgbà fún Aláàfin Adeyemi tó darapọ̀ mọ́ àwọn babańlá rẹ̀ nínú oṣù Kẹrin, ọdún 2022. Olorì Kafayat ló kọ́kọ́ bí ìbejì fún Aláàfin Adeyemi. Bákan náà ló jẹ́ ìyá ọmọọba Adebayo Adeyemi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí “D’gov” tó jẹ́ alága ìgbìmọ̀ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ àwọn òṣìṣẹ́fẹ̀yìntì ní ìpínlẹ̀ Oyo.


“Kò sí nǹkankan tó ṣe wọ́n kòdá wọ́n ti ṣe eré amárayá òwúrọ̀ tí wọ́n máa n ṣe ni ojoojúmọ́ kí wọ́n tó papòdà.” Olorì Kafayat Adeyemi jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olorì àgbà fún Aláàfin Adeyemi tó darapọ̀ mọ́ àwọn babańlá rẹ̀ nínú oṣù Kẹrin, ọdún 2022. Olorì Kafayat ló kọ́kọ́ bí ìbejì fún Aláàfin Adeyemi. Bákan náà ló jẹ́ ìyá ọmọọba Adebayo Adeyemi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí “D’gov” tó jẹ́ alága ìgbìmọ̀ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ àwọn òṣìṣẹ́fẹ̀yìntì ní ìpínlẹ̀ Oyo. Òun náà ló kọ́kọ́ bí ọmọ ọkùnrin fún Kábíyèsí. Ní nǹkan bí ọdún mẹ́rin sẹ́yìn ni olorì Kafayat kó lọ sí orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà lọ́dọ̀ Táyé, ìkan nínú àwọn ìbejì tó bí fún Aláàfin.


Òun náà ló kọ́kọ́ bí ọmọ ọkùnrin fún Kábíyèsí. Ní nǹkan bí ọdún mẹ́rin sẹ́yìn ni olorì Kafayat kó lọ sí orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà lọ́dọ̀ Táyé, ìkan nínú àwọn ìbejì tó bí fún Aláàfin.