Gbogbo ẹni tó ń jí lọ ibi iṣẹ́, àgbẹ̀, ọlọ́jà, òògùn owó ni gbogbo wọn ń ṣe - Ifayemi Elebuibon

Araba awo ti ilu Osogbo, Ifayemi Elebuibon ti ni lootọ ni Akudaaya wa. O sọ eyi lati fesi si gbogbo awọn ti ko gbagbọ ninu iṣẹlẹ yii. Elebuibon sọ nigba ti BBC Yoruba ṣebẹwo si ile rẹ pe bi eeyan ba ku lai to ọjọ, o ni nkan ibilẹ ti Yoruba maa n ṣe ti ẹni naa yoo ji dide lọjọ kẹta. "Baba taa jọ wa ninu ọkọ ni ki n wo obinrin to joko nita yii, o ni pe o ti ku, ara ilu awọn ni, mo ba ni bawo la o wa ṣe mọ, baba ni ki n maa woo, pe to ba ti ri oun maa ri nkan ti yoo ṣe". O ni bẹẹ ni ọpọlọpọ eeyan ti wọn ti ku bẹyẹn to jẹ pe ilu mii ni wọn o maa gbe o si ni tori rẹ ni eeyan ṣe pọ lagbaye ti wọn a maa wọ tuu tuu.. "Ogun owo ti ko si ni pe ki eeyan kan ji ko wa ni ni kọrọ yara oun kan, ki oun kan maa mu owo nibẹ ni ko jẹ abuubu tan, irọ ni o jẹ". Araba awo ti ilu Osogbo, Oloye Ifayemi Elebuibon gbalejo ikọ iroyin BBC Yoruba nibi to ti tan imọlẹ si ootọ nipa awuyewuye awọn eeyan nipa ogun owo paapaa eyi ti wọn npariwo pe awọn onijibiti ori ayelujara (Yahoo) n ṣe.


"Baba taa jọ wa ninu ọkọ ni ki n wo obinrin to joko nita yii, o ni pe o ti ku, ara ilu awọn ni, mo ba ni bawo la o wa ṣe mọ, baba ni ki n maa woo, pe to ba ti ri oun maa ri nkan ti yoo ṣe". O ni bẹẹ ni ọpọlọpọ eeyan ti wọn ti ku bẹyẹn to jẹ pe ilu mii ni wọn o maa gbe o si ni tori rẹ ni eeyan ṣe pọ lagbaye ti wọn a maa wọ tuu tuu.. "Ogun owo ti ko si ni pe ki eeyan kan ji ko wa ni ni kọrọ yara oun kan, ki oun kan maa mu owo nibẹ ni ko jẹ abuubu tan, irọ ni o jẹ". Araba awo ti ilu Osogbo, Oloye Ifayemi Elebuibon gbalejo ikọ iroyin BBC Yoruba nibi to ti tan imọlẹ si ootọ nipa awuyewuye awọn eeyan nipa ogun owo paapaa eyi ti wọn npariwo pe awọn onijibiti ori ayelujara (Yahoo) n ṣe. O ni oriṣiriṣi ọrọ to n lọ lode nisiiyi bii pe wọn gbe igba le eeyan kan lori, wọn ge ẹya ara fi ṣe oogun owo ati bẹẹ bẹẹ lọ, o ni awọn ko gbọ iru rẹ nigba iwasẹ. "Laelae ni awọn baba wa ti n ṣe awure, awure nla wa, awure oṣo wa, awure ti waa maa pa ẹran ewurẹ, aguntan loṣooṣu wa, amọ ti ki wọn maa ge ori eeyan wa fi ṣe oogun owo yii, emi o mọ". Bakan naa nigba ti o mẹnu ba ọrọ akudaaya, Baba Ifayemi Elebuibon ni aṣa Yoruba gbagbọ ninu "Ajidide".


O ni oriṣiriṣi ọrọ to n lọ lode nisiiyi bii pe wọn gbe igba le eeyan kan lori, wọn ge ẹya ara fi ṣe oogun owo ati bẹẹ bẹẹ lọ, o ni awọn ko gbọ iru rẹ nigba iwasẹ. "Laelae ni awọn baba wa ti n ṣe awure, awure nla wa, awure oṣo wa, awure ti waa maa pa ẹran ewurẹ, aguntan loṣooṣu wa, amọ ti ki wọn maa ge ori eeyan wa fi ṣe oogun owo yii, emi o mọ". Bakan naa nigba ti o mẹnu ba ọrọ akudaaya, Baba Ifayemi Elebuibon ni aṣa Yoruba gbagbọ ninu "Ajidide". O fi kun un pe ni ọjọ kẹẹta, o ni nkan ti wọn maa n ṣe fun ẹni to ku lati ji dide.


O fi kun un pe ni ọjọ kẹẹta, o ni nkan ti wọn maa n ṣe fun ẹni to ku lati ji dide.


Oba Samuel Adeniran Asusumasa Atewogboye II: Alaaye ti Efon Alaaye tí wọ́n yẹgi fún lọ́dún 1949

Yoruba ni ẹni ti a ni ko ki ni lẹyin, ko yẹ ko fi ẹgun sọwọ, bẹẹ ni ẹni ti a ni ko fẹ ni loju, ko gbọdọ fi ata sẹnu. Amọ eyi ko ri bẹẹ pẹlu Ọba alaye kan nilẹ Yoruba, ti araalu fẹyin ti, to ja wọn lẹyin kulẹ, ti wọn gboju okun le, amọ ti ko jọ ẹni agba. Gẹgẹ bẹẹ se mọ pe alasẹ ekeji orisa ni awọn Ọ́ba alaye nilẹ Yoruba, awọn si ni araalu ri bi igbakeji orisa, ti wọn gbọkan wọn le. Sugbọn nilu Efon Alaaye, eyi ko ri bẹẹ o, gẹgẹ bi a se ri ka loju opo itakun agbaye nigba ti Ọba alaye ibẹ ja awọn eeyan rẹ kulẹ, to si ja igbẹkẹle ti wọn ni ninu rẹ si asan. Ọjọ nla ni ọjọ Kẹwaa, osu Kinni, ọdun 1949 nigba ti isẹlẹ nla kan waye nilu Efon Alaaye, to wa nipinlẹ Ekiti bayii Ọmọdebinrin kan to n jẹ Adediwura Adejolu Ojo ọmọ Abaluo, tii se ọmọ ọdun kan ati osu mẹta, lo saadede poora ninu agbala baba rẹ to ti n sere ni adugbo Ilu gbeku. Ere ni, awada ni, wọn wa ọmọ naa titi, ti ilẹ fi su, amọ wọn ko ri eegun tii jẹ Ajikẹ, iya Adediwura sunkun titi, oju ni oun ko ran-an nisẹ.


Sugbọn nilu Efon Alaaye, eyi ko ri bẹẹ o, gẹgẹ bi a se ri ka loju opo itakun agbaye nigba ti Ọba alaye ibẹ ja awọn eeyan rẹ kulẹ, to si ja igbẹkẹle ti wọn ni ninu rẹ si asan. Ọjọ nla ni ọjọ Kẹwaa, osu Kinni, ọdun 1949 nigba ti isẹlẹ nla kan waye nilu Efon Alaaye, to wa nipinlẹ Ekiti bayii Ọmọdebinrin kan to n jẹ Adediwura Adejolu Ojo ọmọ Abaluo, tii se ọmọ ọdun kan ati osu mẹta, lo saadede poora ninu agbala baba rẹ to ti n sere ni adugbo Ilu gbeku. Ere ni, awada ni, wọn wa ọmọ naa titi, ti ilẹ fi su, amọ wọn ko ri eegun tii jẹ Ajikẹ, iya Adediwura sunkun titi, oju ni oun ko ran-an nisẹ. Baba rẹ naa atawọn ọrẹ pẹlu aladugbo gan an gbarata, wọn daamu, ikun imu ọtun wọn bọ si toi si, amọ ofuutu-fẹẹtẹ, aasa ti ko ni kahun ni gbogbo wahala rẹ. Koda, wọn mu isẹlẹ naa to Ọba Alaaye tilu Efon Alaaye leti nigba ti aayan wọn lati wa ọmọ naa ni gbogbo arọko to sunmọ wọn ja si pabo. Bakan naa, Ọba Samuel Adeniran Asusumasa Atewogboye keji, Alaaye tilu Efon Alaaye lasiko naa, tun gbe awọn gende dide lati wa Adediwura, sugbọn ẹja ni ọrọ naa, kii se akan rara.


Baba rẹ naa atawọn ọrẹ pẹlu aladugbo gan an gbarata, wọn daamu, ikun imu ọtun wọn bọ si toi si, amọ ofuutu-fẹẹtẹ, aasa ti ko ni kahun ni gbogbo wahala rẹ. Koda, wọn mu isẹlẹ naa to Ọba Alaaye tilu Efon Alaaye leti nigba ti aayan wọn lati wa ọmọ naa ni gbogbo arọko to sunmọ wọn ja si pabo. Bakan naa, Ọba Samuel Adeniran Asusumasa Atewogboye keji, Alaaye tilu Efon Alaaye lasiko naa, tun gbe awọn gende dide lati wa Adediwura, sugbọn ẹja ni ọrọ naa, kii se akan rara. Lasiko ti a n sọrọ rẹ yii, awọn eebo amunisin lo n dari akoso ilẹ yii, ko si si ohun to n jẹ orilẹ-ede Naijiria, ti ileesẹ ọlọpaa si wa labẹ akoso wọn. Abẹ akoso Ọba Gẹẹsi, King George IV la wa, ti ko si si ẹni to ga ju ofin lọ nigba naa, Lloyd Crow si lo n soju awọn eebo fun igbẹjọ. Wọn fi ọrọ naa to awọn ọlọpa leti, tawọn naa si fi isẹlẹ ọhun to olu ileesẹ wọn leti nitori igba akọkọ ree ti iru isẹlẹ ijọmọgbe bẹẹ yoo waye.


Lasiko ti a n sọrọ rẹ yii, awọn eebo amunisin lo n dari akoso ilẹ yii, ko si si ohun to n jẹ orilẹ-ede Naijiria, ti ileesẹ ọlọpaa si wa labẹ akoso wọn. Abẹ akoso Ọba Gẹẹsi, King George IV la wa, ti ko si si ẹni to ga ju ofin lọ nigba naa, Lloyd Crow si lo n soju awọn eebo fun igbẹjọ. Wọn fi ọrọ naa to awọn ọlọpa leti, tawọn naa si fi isẹlẹ ọhun to olu ileesẹ wọn leti nitori igba akọkọ ree ti iru isẹlẹ ijọmọgbe bẹẹ yoo waye. Iwadii ti ileesẹ ọlọpaa se lati se awari bi Adediwura se poora: Ọrọ yii ko lojutu titi di ọjọ Kẹwaa, osu Keji, ọdun 1949, iyẹn nigba to pe osu kan gbako ti Adediwura poora. Ọjọ naa si ni awọn ikọ ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ mẹrin, ti orukọ wọn n jẹ Insipẹkitọ Aruah, Sajẹnti Olawaiye ati Sule Agbabiaka pẹlu Kọburu Ariyo ya bo ilu Efon Alaaye lati finmu-finlẹ nipa ibi ti Adediwura wọlẹ si. Laarin ọjọ meji pere, awọn ọlọpaa to dantọ naa fidi rẹ mulẹ pe awọn afọmọ setutu lo gbe ọmọde yii lọ.


Iwadii ti ileesẹ ọlọpaa se lati se awari bi Adediwura se poora: Ọrọ yii ko lojutu titi di ọjọ Kẹwaa, osu Keji, ọdun 1949, iyẹn nigba to pe osu kan gbako ti Adediwura poora. Ọjọ naa si ni awọn ikọ ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ mẹrin, ti orukọ wọn n jẹ Insipẹkitọ Aruah, Sajẹnti Olawaiye ati Sule Agbabiaka pẹlu Kọburu Ariyo ya bo ilu Efon Alaaye lati finmu-finlẹ nipa ibi ti Adediwura wọlẹ si. Laarin ọjọ meji pere, awọn ọlọpaa to dantọ naa fidi rẹ mulẹ pe awọn afọmọ setutu lo gbe ọmọde yii lọ. Nigba ti yoo si fi di ọjọ Kẹrinla, osu Keji, ọdun 1949, okiki ọrọ naa ti gba ilu kan, tawọn iwe iroyin si ti kede rẹ, bẹẹ ni ijọba eebo tutọ soke, foju gbaa, lori isẹlẹ laabi naa. Nigba ti iwadii wọn tẹsiwaju, paapaa lori awọn akinkanju oloogun to wa ninu ilu naa, ọwọ tẹ awọn Babalawo mẹta. Orukọ awọn onisegun ọhun ni Daniel Ojo, Enoch Falayi ati Gabriel Olabinrinjo, Falayi si lo jẹ babalawo si Alaaye tilu Efon naa.


Nigba ti yoo si fi di ọjọ Kẹrinla, osu Keji, ọdun 1949, okiki ọrọ naa ti gba ilu kan, tawọn iwe iroyin si ti kede rẹ, bẹẹ ni ijọba eebo tutọ soke, foju gbaa, lori isẹlẹ laabi naa. Nigba ti iwadii wọn tẹsiwaju, paapaa lori awọn akinkanju oloogun to wa ninu ilu naa, ọwọ tẹ awọn Babalawo mẹta. Orukọ awọn onisegun ọhun ni Daniel Ojo, Enoch Falayi ati Gabriel Olabinrinjo, Falayi si lo jẹ babalawo si Alaaye tilu Efon naa. Nigba to di osu Kẹrin, ọdun 1949, igbimọ olugbẹjọ dide ni gbọngan Obokunbusi to wa nilu Ilesa, eyi ti adajọ Majisireti WO Egbuna ko sodi. Ọrọ ko pariwo rara nigba ti ọkan lara awọn afurasi to wa ni ahamọ ọlọpaa lori isẹlẹ yii ka boroboro nipa ohun ti wọn se, ti ile fi jona. Alaye aṣiri tu nipa bi Adediwura se di awati ree: Bi ọkan lara awọn afurasi naa se tu asiri yii, ni awọn iwadii miran ati ọpọ asiri miran bẹrẹ si ni tu nipa bi ọmọde naa se di awati.


Nigba to di osu Kẹrin, ọdun 1949, igbimọ olugbẹjọ dide ni gbọngan Obokunbusi to wa nilu Ilesa, eyi ti adajọ Majisireti WO Egbuna ko sodi. Ọrọ ko pariwo rara nigba ti ọkan lara awọn afurasi to wa ni ahamọ ọlọpaa lori isẹlẹ yii ka boroboro nipa ohun ti wọn se, ti ile fi jona. Alaye aṣiri tu nipa bi Adediwura se di awati ree: Bi ọkan lara awọn afurasi naa se tu asiri yii, ni awọn iwadii miran ati ọpọ asiri miran bẹrẹ si ni tu nipa bi ọmọde naa se di awati. Iwadii fihan pe babalawo Falayi to n kọja lọ, lo ri Adediwura nibi to ti n sere ninu agbala baba rẹ. Nigba to si wo firi, ti ko ri ẹnikẹni nitosi, lo ba he ọmọ naa lapa, to si gbe e bọ abẹ agbada rẹ lọ sile rẹ. Falayi pasẹ fun iyawo rẹ nigba to dele pe ko pọn ọmọ naa sẹyin lọ sile ẹnikan to darukọ fun-un.


Iwadii fihan pe babalawo Falayi to n kọja lọ, lo ri Adediwura nibi to ti n sere ninu agbala baba rẹ. Nigba to si wo firi, ti ko ri ẹnikẹni nitosi, lo ba he ọmọ naa lapa, to si gbe e bọ abẹ agbada rẹ lọ sile rẹ. Falayi pasẹ fun iyawo rẹ nigba to dele pe ko pọn ọmọ naa sẹyin lọ sile ẹnikan to darukọ fun-un. Amọ nigba ti wahala wiwa ọmọ naa peleke, Falayi tun gbe Adediwura kuro nibẹ, to si gbe e lọ sile Ọba Asusumasa Atewogboye. Aafin ọba naa si ni wọn ti kun ọmọde naa bii ẹni kun ẹran, lati fi se etutu fun Ọba Alaaye. Wọn yọ oju ọmọ naa mejeeji, pẹlu ahọn rẹ, wọn ko o sinu agolo siga, ti wọn si kun iyoku ara ọmọ naa wẹlẹwẹlẹ.


Amọ nigba ti wahala wiwa ọmọ naa peleke, Falayi tun gbe Adediwura kuro nibẹ, to si gbe e lọ sile Ọba Asusumasa Atewogboye. Aafin ọba naa si ni wọn ti kun ọmọde naa bii ẹni kun ẹran, lati fi se etutu fun Ọba Alaaye. Wọn yọ oju ọmọ naa mejeeji, pẹlu ahọn rẹ, wọn ko o sinu agolo siga, ti wọn si kun iyoku ara ọmọ naa wẹlẹwẹlẹ. Lẹyin eyi ni ọkọọkan awọn eeyan to sisẹ ibi naa wa bura pe ki ilẹ gbe ẹnikẹni to ba tu asiri awo to wa laarin wọn mi. Wọn gbe oku ọmọ naa lọ sinu igbo kijikiji to wa lẹba ile ijọsin CMS, ti wọn si sin in nibẹ. Ọkan lara awọn ẹlẹrii ninu igbẹjọ yii ni Aina Ola, ẹni to fọwọ gbaya pe Falayi lo ji Adediwura gbe sabẹ agbada rẹ.


Lẹyin eyi ni ọkọọkan awọn eeyan to sisẹ ibi naa wa bura pe ki ilẹ gbe ẹnikẹni to ba tu asiri awo to wa laarin wọn mi. Wọn gbe oku ọmọ naa lọ sinu igbo kijikiji to wa lẹba ile ijọsin CMS, ti wọn si sin in nibẹ. Ọkan lara awọn ẹlẹrii ninu igbẹjọ yii ni Aina Ola, ẹni to fọwọ gbaya pe Falayi lo ji Adediwura gbe sabẹ agbada rẹ. Bakan naa ni ọkan lara awọn ẹlẹrii tọka si Ọba Asusumasa Atewogboye pe, oun lo ran wọn nisẹ ipaniyan naa, ti wọn si lọ mu Ọba si atimọle lọgan. Wọn gbe ẹjọ naa lọ sile ẹjọ giga tilu Akure labẹ adajọ NS Pollard, ti awọn ẹlẹrii mọkanlelogun si yọju siwaju rẹ. Bakan naa ni iyawo babalawo yii, Owomobi jẹrii pe inu ile awọn ni ọmọde naa wa titi di aajin, ti ọkọ oun kan an nipa fun oun lati pọn ọmọ naa sẹyin lọ sile afurasi keji, Gabriel Olabirinjo.


Bakan naa ni ọkan lara awọn ẹlẹrii tọka si Ọba Asusumasa Atewogboye pe, oun lo ran wọn nisẹ ipaniyan naa, ti wọn si lọ mu Ọba si atimọle lọgan. Wọn gbe ẹjọ naa lọ sile ẹjọ giga tilu Akure labẹ adajọ NS Pollard, ti awọn ẹlẹrii mọkanlelogun si yọju siwaju rẹ. Bakan naa ni iyawo babalawo yii, Owomobi jẹrii pe inu ile awọn ni ọmọde naa wa titi di aajin, ti ọkọ oun kan an nipa fun oun lati pọn ọmọ naa sẹyin lọ sile afurasi keji, Gabriel Olabirinjo. Agbẹjọro fun Ọba Asusumasa Atewogboye ni Oloye Obafemi Awolowo nigba ti Bode Thomas jẹ agbẹjọro fun ikọ olujẹjọ yoku, tii se awọn babalawo. Awọn mejeeji ja fitafita lati jẹ ki ẹjọ ọhun gbe awọn onibara wọn, amọ awọn ẹri to wa niwaju ile ẹjọ fihan pe ẹpa ko boro mọ. Asẹyinwa-asẹyinbọ, ileẹjọ kede pe Kabiyesi Ọba Samuel Adeniran Asusumasa Atewogboye Keji, Alaaye kẹtalelogoji nilu Efon Alaaye ati babalawo rẹ, awọn iransẹ ati Gabriel Olabinrinjo jẹbi ẹsun ijọmọgbe ati ipaniyan.


Agbẹjọro fun Ọba Asusumasa Atewogboye ni Oloye Obafemi Awolowo nigba ti Bode Thomas jẹ agbẹjọro fun ikọ olujẹjọ yoku, tii se awọn babalawo. Awọn mejeeji ja fitafita lati jẹ ki ẹjọ ọhun gbe awọn onibara wọn, amọ awọn ẹri to wa niwaju ile ẹjọ fihan pe ẹpa ko boro mọ. Asẹyinwa-asẹyinbọ, ileẹjọ kede pe Kabiyesi Ọba Samuel Adeniran Asusumasa Atewogboye Keji, Alaaye kẹtalelogoji nilu Efon Alaaye ati babalawo rẹ, awọn iransẹ ati Gabriel Olabinrinjo jẹbi ẹsun ijọmọgbe ati ipaniyan. Ileẹjọ ni ki wọn yẹgi fun gbogbo wọn, titi ti ẹmi yoo fi bọ lara wọn, ọdun 1949 si ni awọn ọdaran naa dagbere faye. Ẹ́kọ́ wo la ri kọ́ nipa isẹ̀lẹ̀ yii? Ọ́pọ́ igba lo maa n jẹ pe awọn ti a ba gbọkan le kii gba eeyan duro nitori ibi ti a ba foju si, ọna le ma gba ibẹ lọ.


Ileẹjọ ni ki wọn yẹgi fun gbogbo wọn, titi ti ẹmi yoo fi bọ lara wọn, ọdun 1949 si ni awọn ọdaran naa dagbere faye. Ẹ́kọ́ wo la ri kọ́ nipa isẹ̀lẹ̀ yii? Ọ́pọ́ igba lo maa n jẹ pe awọn ti a ba gbọkan le kii gba eeyan duro nitori ibi ti a ba foju si, ọna le ma gba ibẹ lọ. Igba miran, eni to ba n fẹ eeyan kan le maa se oju aye lasan to jẹ pe o n fi ẹjẹ sinu tu itọ funfun sita ni. Ifura ni oogun agba titi di aye ode oni, gbogbo igba ni ki a maa gbọ ohun ti ara ba n sọ fun wa. Asiko ti to ki igbẹjọ maa lọ bi o ti yẹ lai segbe fun ẹnikẹni ni Naijiria mọ́.


Igba miran, eni to ba n fẹ eeyan kan le maa se oju aye lasan to jẹ pe o n fi ẹjẹ sinu tu itọ funfun sita ni. Ifura ni oogun agba titi di aye ode oni, gbogbo igba ni ki a maa gbọ ohun ti ara ba n sọ fun wa. Asiko ti to ki igbẹjọ maa lọ bi o ti yẹ lai segbe fun ẹnikẹni ni Naijiria mọ́. Ofin ti a ba tori ẹru se ni a ko gbọdọ de ori ọmọ ki a wa yii pada. Ati pe ika to ba sẹ̀ ni ki agbara ofin maa ge lai bọwọ fun ẹnikẹni.


Ofin ti a ba tori ẹru se ni a ko gbọdọ de ori ọmọ ki a wa yii pada. Ati pe ika to ba sẹ̀ ni ki agbara ofin maa ge lai bọwọ fun ẹnikẹni.


Gbọ̀ nǹkan tí Ooni ní àwọn oríadé yóò fí tí INEC lẹ́yìn lórí ìdìbò Gómìnà ìpínlẹ̀ Osun tó wọlé dé....

Ooni Ife, Oba Adeyeye Ogunwusi ti fi ifarfajin awọn oriade nipinlẹ ọmọluabi han to si ni awọn ṣetan lati fọwọsowọpọ pẹlu ajọ eleto idibo Inec ki idibo Gomina baa le kẹsẹjari. Idibo naa yoo waye lọjọ Kẹrindinlogun oṣu Keje. Okaka kini fi ọrọ yi lede lasiko ti ọga agba INEC Ọjọgbọn Mahmood Yakubu ṣe ipade pẹlu awọn ori ade ati ilẹkẹ ni ipinlẹ Osun lọjọ Isẹgun. Atẹjade lati ọwọ agbẹnusọ Ooni Moses Olafare sọ pe Oba Adeyeye ni awọn ori ade kii gbe lẹyin ẹnikẹni lasiko idibo gẹgẹ bi Inec naa ṣe n ṣe. O ni “Awa,lọbalọba Osun dabi Inec nidi ka maa da ori  apa kan si ṣegbe lẹyin ẹnikankan lasiko idibo.Awa kii se oloṣelu nitori naa laa fi le ba le gbogbo awọn to wa labẹ wa to fi mọ awọn oloṣelu lalae bikita eyikeyi ẹgbẹ ti wọn ba jẹ'' Ooni gbosuba kare fun ajọ eleto idibo Inec ni paapa lori bo ti se n lo awọn ẹrọ igbalode nibi eto idibo rẹ. “Mo ni lati kan saara si ajọ Inec lori bi wọn ṣe n fi ojojumọ mu iyioada ba eto wọn nipasẹ imọ ẹrọ tẹkinọlọji ti o kapa ibo yiyi.''


Atẹjade lati ọwọ agbẹnusọ Ooni Moses Olafare sọ pe Oba Adeyeye ni awọn ori ade kii gbe lẹyin ẹnikẹni lasiko idibo gẹgẹ bi Inec naa ṣe n ṣe. O ni “Awa,lọbalọba Osun dabi Inec nidi ka maa da ori  apa kan si ṣegbe lẹyin ẹnikankan lasiko idibo.Awa kii se oloṣelu nitori naa laa fi le ba le gbogbo awọn to wa labẹ wa to fi mọ awọn oloṣelu lalae bikita eyikeyi ẹgbẹ ti wọn ba jẹ'' Ooni gbosuba kare fun ajọ eleto idibo Inec ni paapa lori bo ti se n lo awọn ẹrọ igbalode nibi eto idibo rẹ. “Mo ni lati kan saara si ajọ Inec lori bi wọn ṣe n fi ojojumọ mu iyioada ba eto wọn nipasẹ imọ ẹrọ tẹkinọlọji ti o kapa ibo yiyi.'' O fi kun pe ''ẹ wo eyi ti wọn n pe ni Bimodal Voter Accreditation Sytems,BIVAS ti wọn fi kede esi idibo Ekiti to waye laipẹ yi lai gba asko to pẹ'' Ninu esi tirẹ, alaga ajọ INEC Ọjọgbọn Mahmood Yakubu ki awọn oriade fun ipa ribiribi ti wọn n ko lagbegbe wọn lati le jẹ ki alaafi jọba. O ni Inec mọ riri nkan tawọn ọba n gbe ṣe to si ni ''kedere ni mo ri pe alaafia jọba mo si ni igbagbọ pe ẹyin lẹ ṣe iṣẹ to bi alaafi a taa n ri kaakiri yi'' O wa rọ awọn oriade naa lati ba awọn to n kopa ninu idije yi sọrọ ni paapa awọn oloselu ati alatilẹyin wọn lati tẹle ilana to tọ nitori idibo ko le waye nibi ti awọn eeyan ba ti n kaya soke. ''Awọn oloṣelu ati alatilẹyin wọn gbọdọ faaye gba alaafia ki a le ṣe idibo ni irọwọ rọsẹ lasiko ipolongo, lasiko ti ibo baa n lọ ati bi ibo ba pari tan''


O fi kun pe ''ẹ wo eyi ti wọn n pe ni Bimodal Voter Accreditation Sytems,BIVAS ti wọn fi kede esi idibo Ekiti to waye laipẹ yi lai gba asko to pẹ'' Ninu esi tirẹ, alaga ajọ INEC Ọjọgbọn Mahmood Yakubu ki awọn oriade fun ipa ribiribi ti wọn n ko lagbegbe wọn lati le jẹ ki alaafi jọba. O ni Inec mọ riri nkan tawọn ọba n gbe ṣe to si ni ''kedere ni mo ri pe alaafia jọba mo si ni igbagbọ pe ẹyin lẹ ṣe iṣẹ to bi alaafi a taa n ri kaakiri yi'' O wa rọ awọn oriade naa lati ba awọn to n kopa ninu idije yi sọrọ ni paapa awọn oloselu ati alatilẹyin wọn lati tẹle ilana to tọ nitori idibo ko le waye nibi ti awọn eeyan ba ti n kaya soke. ''Awọn oloṣelu ati alatilẹyin wọn gbọdọ faaye gba alaafia ki a le ṣe idibo ni irọwọ rọsẹ lasiko ipolongo, lasiko ti ibo baa n lọ ati bi ibo ba pari tan''


Àṣà àti èdè Yorùbá dùn púpọ̀, o ní ìtumọ̀ kíkún

Ṣé iwọ ti ri iru ọmọ bẹẹ ri? Idagbasoke ede ati aṣa Yoruba lo jẹ BBC Yoruba logun kaakiri agbaye. Eyi lo mu wa jade lọ beere irufẹ ọmọ ti Yoruba n pe ni olugbodi. Olugbodi jẹ ọkan alara orukọ Amutọrunwa ti iran Yoruba maa n sọ ọmọ wọn. Yatọ si orukọ Abisọ, Inagijẹ, Adape, Ẹsin, Iṣẹ idile ati bẹẹ bẹẹ lọ, orukọ amutọrunwa ni a n sọ ọmọ nipasẹ bi a ṣe bii ati irufẹ ipo to fi wa saye. Iyalẹnu lo jẹ fun wa pé ọpọ ninu awọn ti a fi ọrọ wa lẹnu wo ko fi bẹẹ gba idahun iru ọmọ ti Olugbodi jẹ.


Olugbodi jẹ ọkan alara orukọ Amutọrunwa ti iran Yoruba maa n sọ ọmọ wọn. Yatọ si orukọ Abisọ, Inagijẹ, Adape, Ẹsin, Iṣẹ idile ati bẹẹ bẹẹ lọ, orukọ amutọrunwa ni a n sọ ọmọ nipasẹ bi a ṣe bii ati irufẹ ipo to fi wa saye. Iyalẹnu lo jẹ fun wa pé ọpọ ninu awọn ti a fi ọrọ wa lẹnu wo ko fi bẹẹ gba idahun iru ọmọ ti Olugbodi jẹ. Ṣugbọn inu wa dun pe ibeere yii jẹ ki awọn eniyan gbero lati pada lọ sile lọ beere nipa olugbodi lọwọ awọn agbalagba ile wọn. A n parọwa fun koowa lati fi ede Yoruba ati aṣa ọmọluwabi kọ ọmọ wa lati kekere. Olugbodi ni ọmọ ti a bi to ni ika ọwọ mẹfa.


Ṣugbọn inu wa dun pe ibeere yii jẹ ki awọn eniyan gbero lati pada lọ sile lọ beere nipa olugbodi lọwọ awọn agbalagba ile wọn. A n parọwa fun koowa lati fi ede Yoruba ati aṣa ọmọluwabi kọ ọmọ wa lati kekere. Olugbodi ni ọmọ ti a bi to ni ika ọwọ mẹfa. Ika ọwọ kẹfa yii ni awọn eeyan gba pe Ajé ni. Ajé ni iranṣẹ owó. ọlà ati aṣeyọri ninu igbagbọ Yoruba.


Ika ọwọ kẹfa yii ni awọn eeyan gba pe Ajé ni. Ajé ni iranṣẹ owó. ọlà ati aṣeyọri ninu igbagbọ Yoruba. Ọpọ igba ni ika kẹfa yii maa n ré danu bi ọmọ naa ba ṣe n dagba sii tabi ti wọn maa n gee kuro nile iwosan. Igba miran awọn agba ile maa n so okun mọ ika rebete yii titi a si fi re sọnu.


Ọpọ igba ni ika kẹfa yii maa n ré danu bi ọmọ naa ba ṣe n dagba sii tabi ti wọn maa n gee kuro nile iwosan. Igba miran awọn agba ile maa n so okun mọ ika rebete yii titi a si fi re sọnu.


Bí ìjọba bá tẹ̀síwájú láti máa yan ọba, ìlú kò lè tòrò láíláí - Àwọn oníṣẹ̀se

Ki i ṣe iroyin tuntun mọ pe kaakiri ilẹ Yoruba ni wọn ti n ṣayẹyẹ ayajọ ọdun iṣẹṣe, eyi ti wọn fi n gbe aṣa ati ẹsin ibilẹ Yoruba larugẹ. Bẹẹ si ree, ọkan pataki lara awọn ẹsin ni ẹsin iṣẹṣe jẹ, koda, to tun jẹ ẹsin abalaye fun iran Yoruba kaakiri agbaye, ko to di pe awọn ẹsin miran bii Kristẹni ati Musulumi wọle de. Lonii, gbogbo awọn ẹlẹsin ibilẹ lọkan-o-jọkan ni wọn ti jade l’ọpọ yanturu lati ṣayẹyẹ ayajọ ọdun Iṣẹṣe, ti awọn ẹlẹsin naa n’ipinlẹ Ogun, paapaa niluu Abẹokuta to jẹ olu-ilu ipinlẹ naa ko gbẹyin. Nibẹ ni wọn ti fi oriṣiriṣi ohun aṣa ati iṣẹṣe han sita gbangba fun gbogbo agbaye ri, lara wọn ni Egungun, Gẹlẹdẹ, Igunnuko ati bẹẹbẹẹlọ. N’igba to n sọrọ lorukọ awọn agbaagba ẹsin ibilẹ naa n’ipinlẹ Ogun, Ojubọna ilu Ẹgba, Oloye Ifakayọde Akanbi jẹ ko di mimọ pe kii ṣe ahẹsọ, bi ko ṣe ohun to ṣoju-ṣaara wi pe ijọba ẹlẹyamẹya lo n ṣakoso orileede yii, to fi mọ awọn ipinlẹ kaakiri. Oloye Ifakayọde sọ pe awọn oloṣelu ni iṣoro ti a ni lorileede Naijiria lo n fa pupọ awọn iṣoro to n dojukọ araalu.


Nibẹ ni wọn ti fi oriṣiriṣi ohun aṣa ati iṣẹṣe han sita gbangba fun gbogbo agbaye ri, lara wọn ni Egungun, Gẹlẹdẹ, Igunnuko ati bẹẹbẹẹlọ. N’igba to n sọrọ lorukọ awọn agbaagba ẹsin ibilẹ naa n’ipinlẹ Ogun, Ojubọna ilu Ẹgba, Oloye Ifakayọde Akanbi jẹ ko di mimọ pe kii ṣe ahẹsọ, bi ko ṣe ohun to ṣoju-ṣaara wi pe ijọba ẹlẹyamẹya lo n ṣakoso orileede yii, to fi mọ awọn ipinlẹ kaakiri. Oloye Ifakayọde sọ pe awọn oloṣelu ni iṣoro ti a ni lorileede Naijiria lo n fa pupọ awọn iṣoro to n dojukọ araalu. Nigba to n sọrọ nibi Omi Adura ti wọn tun n bọ lati fi ṣadura, eyi ti wọn n pe ni Oke Abọla, to wa lagbegbe Kugba niluu Abẹokuta, ọkunrin naa tẹsiwaju pe o ṣenilaanu wi pe ninu ẹsin mẹta ti ijọba gba wi pe o wa ni orileede yii, meji ninu wọn lo lẹtọọ labẹ ofin. “Ijọba ko ri ẹsin ibilẹ rara ninu gbogbo ẹka iṣejọba. Gbogbo eeyan lorileede yii ni wọn n dibo lati yan olori, ṣugbọn ẹsin meji ni wọn fi n bura fun wọn, sibẹ, wọn n sọ pe ẹsin mẹta la ni lorileede yii.


Nigba to n sọrọ nibi Omi Adura ti wọn tun n bọ lati fi ṣadura, eyi ti wọn n pe ni Oke Abọla, to wa lagbegbe Kugba niluu Abẹokuta, ọkunrin naa tẹsiwaju pe o ṣenilaanu wi pe ninu ẹsin mẹta ti ijọba gba wi pe o wa ni orileede yii, meji ninu wọn lo lẹtọọ labẹ ofin. “Ijọba ko ri ẹsin ibilẹ rara ninu gbogbo ẹka iṣejọba. Gbogbo eeyan lorileede yii ni wọn n dibo lati yan olori, ṣugbọn ẹsin meji ni wọn fi n bura fun wọn, sibẹ, wọn n sọ pe ẹsin mẹta la ni lorileede yii. Ki lo de ti wọn fi yọ wa kuro ninu eto ibura f’awọn adari wa? Eyi ti n waye lati ọjọ to ti pẹ sẹyin, ti a si n fẹ ki ijọba fi ẹsin ibilẹ sinu eto ibura f’awọn adari wa. “Gbogbo ẹka eto iṣejọba to wa lorileede yii lo jẹ pe gbogbo ẹlẹsin patapata lo n dibo gbe wọn sibẹ.


Ki lo de ti wọn fi yọ wa kuro ninu eto ibura f’awọn adari wa? Eyi ti n waye lati ọjọ to ti pẹ sẹyin, ti a si n fẹ ki ijọba fi ẹsin ibilẹ sinu eto ibura f’awọn adari wa. “Gbogbo ẹka eto iṣejọba to wa lorileede yii lo jẹ pe gbogbo ẹlẹsin patapata lo n dibo gbe wọn sibẹ. Ni gbogbo ọdun ni awọn gomina maa n ya ọjọ sọtọ lati ba awọn ẹlẹsin meji to ku yọ, ki lo de ti wọn yọ wa s’ọtọ? A fẹ ki wọn ya ọjọ kan ṣoṣo sọtọ lati maa ba wa ṣajọyọ pẹlu, ki wọn si gbe eyi yẹwo.” Bakan naa, o tẹsiwaju pe “Ninu eto ifọbajẹ, Ifa ati Ọpẹlẹ ni wọn fi n yan ọba s’ipo, ki i ṣe nitori ifẹkufẹ ara-ẹni, ki alaafia le toro laarin ilu, ṣugbọn lasiko ti a wa yii, ijọba lo n yan awọn ọba, ti wọn si n gbe ade le wọn lori, eyi to le fa oriburuku saarin ilu. “Ṣe lo yẹ ki awọn ọba jẹ agbẹnusọ fun wa, ṣugbọn lasiko yii, ijọba ti jẹ gaba le wọn lori lati maa paṣẹ fun wọn, ti awọn olori wa si f’ọwọ lẹran lati maa woran, lai gbe igbesẹ lee lori.


Ni gbogbo ọdun ni awọn gomina maa n ya ọjọ sọtọ lati ba awọn ẹlẹsin meji to ku yọ, ki lo de ti wọn yọ wa s’ọtọ? A fẹ ki wọn ya ọjọ kan ṣoṣo sọtọ lati maa ba wa ṣajọyọ pẹlu, ki wọn si gbe eyi yẹwo.” Bakan naa, o tẹsiwaju pe “Ninu eto ifọbajẹ, Ifa ati Ọpẹlẹ ni wọn fi n yan ọba s’ipo, ki i ṣe nitori ifẹkufẹ ara-ẹni, ki alaafia le toro laarin ilu, ṣugbọn lasiko ti a wa yii, ijọba lo n yan awọn ọba, ti wọn si n gbe ade le wọn lori, eyi to le fa oriburuku saarin ilu. “Ṣe lo yẹ ki awọn ọba jẹ agbẹnusọ fun wa, ṣugbọn lasiko yii, ijọba ti jẹ gaba le wọn lori lati maa paṣẹ fun wọn, ti awọn olori wa si f’ọwọ lẹran lati maa woran, lai gbe igbesẹ lee lori. “Aṣa wa kii ṣe aṣa mọ, Ifa ati Ọpẹlẹ la fi n yan ọba, kii ṣe nipa ifẹkufẹ ẹnikankan. Gbigbe ade le ọba lori yẹ ko jẹ iṣẹ awọn afọbajẹ, kii ṣe nipa ijọba. Eto isinku awọn ọba gbọdọ pada si bo ṣe yẹ ko wa, kii ṣe ni ilana ẹsin.


“Aṣa wa kii ṣe aṣa mọ, Ifa ati Ọpẹlẹ la fi n yan ọba, kii ṣe nipa ifẹkufẹ ẹnikankan. Gbigbe ade le ọba lori yẹ ko jẹ iṣẹ awọn afọbajẹ, kii ṣe nipa ijọba. Eto isinku awọn ọba gbọdọ pada si bo ṣe yẹ ko wa, kii ṣe ni ilana ẹsin. A fẹ k’awọn ọba alaye wa dide kuro loju orun wọn, ki wọn si mọ ohun to tọ si wọn.” Nigba to n kadi ọrọ rẹ nilẹ, Ojubọna ilu Ẹgba, Oloye Ifakayọde Akanbi rawọ ẹbẹ s’ijọba ipinlẹ Ogun labẹ Gomina Dapọ Abiọdun lati dide iranwọ fun ọlude ti wọn n beere fun lati ọdun diẹ sẹyin. O ni awọn ẹlẹsin Kristẹni ati Musulumi gbadun ọlude wọn, awọn naa si n fẹ ohun to jẹ ti wọn , nitori pe awọn fẹ ki gbogbo agbaye mọ pe awọn wa. Bẹẹ lo dupẹ lọwọ ijọba ipinlẹ Ọṣun ati Eko fun ti ọlude ti wọn bu ọwọ lu f’awọn oniṣẹṣe, to si n rọ awọn ipinlẹ yooku lati tẹle awọn ipinlẹ meji naa gẹgẹ bi awokọṣe.


A fẹ k’awọn ọba alaye wa dide kuro loju orun wọn, ki wọn si mọ ohun to tọ si wọn.” Nigba to n kadi ọrọ rẹ nilẹ, Ojubọna ilu Ẹgba, Oloye Ifakayọde Akanbi rawọ ẹbẹ s’ijọba ipinlẹ Ogun labẹ Gomina Dapọ Abiọdun lati dide iranwọ fun ọlude ti wọn n beere fun lati ọdun diẹ sẹyin. O ni awọn ẹlẹsin Kristẹni ati Musulumi gbadun ọlude wọn, awọn naa si n fẹ ohun to jẹ ti wọn , nitori pe awọn fẹ ki gbogbo agbaye mọ pe awọn wa. Bẹẹ lo dupẹ lọwọ ijọba ipinlẹ Ọṣun ati Eko fun ti ọlude ti wọn bu ọwọ lu f’awọn oniṣẹṣe, to si n rọ awọn ipinlẹ yooku lati tẹle awọn ipinlẹ meji naa gẹgẹ bi awokọṣe. Ki lo ti sẹlẹ sẹyin? Ọdún Iṣẹṣe ti ọdún yii jẹ ti ẹlẹẹkẹrindilogun ti awọn Ẹlẹsin Ibilẹ, Traditional Religion Worshipers Association, ipinlẹ Osun ti bẹrẹ. Ọdún Iṣẹṣe jọ ọjọ àkọkọ tí àwọn ẹlẹṣin ibilẹ ni gbogbo àgbáyé ma nṣe ọdún àfihàn gbogbo àwọn òòsà wọn ti wọn sì ma n bọ ilẹ fún ọdún tuntun lati mọ ohun ti ifá sọ.


Ki lo ti sẹlẹ sẹyin? Ọdún Iṣẹṣe ti ọdún yii jẹ ti ẹlẹẹkẹrindilogun ti awọn Ẹlẹsin Ibilẹ, Traditional Religion Worshipers Association, ipinlẹ Osun ti bẹrẹ. Ọdún Iṣẹṣe jọ ọjọ àkọkọ tí àwọn ẹlẹṣin ibilẹ ni gbogbo àgbáyé ma nṣe ọdún àfihàn gbogbo àwọn òòsà wọn ti wọn sì ma n bọ ilẹ fún ọdún tuntun lati mọ ohun ti ifá sọ. Ogunjọ, oṣù Kẹjọ, ọdọdun ni gbogbo awọn oniṣẹ maa n ṣe ọdún "Iṣẹṣe" náà ni gbogbo àgbáyé. Odun Iṣẹṣe ti ọdún yii ni ipinle Osun je ẹlẹẹkẹrindilogun iru rẹ pẹlu Àkòrí "Esin Abalaye Adúláwọ̀ àti Ipaniyan ṣowò, Nje Ajosepo wa bi?" Awọn ẹlẹṣin ibilẹ ni igbagbọ pe Ogun ní o ṣaju àwọn òòṣà ti o kú wà ile ayé.


Ogunjọ, oṣù Kẹjọ, ọdọdun ni gbogbo awọn oniṣẹ maa n ṣe ọdún "Iṣẹṣe" náà ni gbogbo àgbáyé. Odun Iṣẹṣe ti ọdún yii ni ipinle Osun je ẹlẹẹkẹrindilogun iru rẹ pẹlu Àkòrí "Esin Abalaye Adúláwọ̀ àti Ipaniyan ṣowò, Nje Ajosepo wa bi?" Awọn ẹlẹṣin ibilẹ ni igbagbọ pe Ogun ní o ṣaju àwọn òòṣà ti o kú wà ile ayé. Idi niyii ti wọn fi n ṣe odun naa ni oṣu oògùn lati fi ṣe afihan awọn òòsà ti o kú ní ọjọ Ọdun iṣẹṣe. Awọn ẹlẹṣin ibilẹ ni wọn ní ìgbàgbọ láti má ke pe Ọlọrun ní ìlànà ibilẹ ti wọn kìí sì faramọ lati ma ko awọn papọ mo awon Oníṣègùn. Eyii lo fa lọpọ igab ti wọn fi maa n sọ pe iyatọ wa laarin awọn ẹlẹsin atrawọn Onisegun.


Idi niyii ti wọn fi n ṣe odun naa ni oṣu oògùn lati fi ṣe afihan awọn òòsà ti o kú ní ọjọ Ọdun iṣẹṣe. Awọn ẹlẹṣin ibilẹ ni wọn ní ìgbàgbọ láti má ke pe Ọlọrun ní ìlànà ibilẹ ti wọn kìí sì faramọ lati ma ko awọn papọ mo awon Oníṣègùn. Eyii lo fa lọpọ igab ti wọn fi maa n sọ pe iyatọ wa laarin awọn ẹlẹsin atrawọn Onisegun. Yatọ si ipinlẹ osun ti ọdu yii ti n waye lonii, ọdun Isese tun n lọ lọwọ lawọn ilẹ Yoruba kaakiri Naijiria, bii ipinlẹ Oyo, Ondo, Ekiti, ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Yatọ si ipinlẹ osun ti ọdu yii ti n waye lonii, ọdun Isese tun n lọ lọwọ lawọn ilẹ Yoruba kaakiri Naijiria, bii ipinlẹ Oyo, Ondo, Ekiti, ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Olubadan flown abroad?: Ohun tí Ààfin sọ rèé lórí ipò àlàáfíà Olubadan

Agbelẹrọ ni iroyin ti ko lootọ ninu to n fo kaakiri lati ọwọ awọn ti o lerongba ti wọn lọkan nipa ipo alaafia Olubadan. Bayi ni atẹjade taa ri ka lati ọdọ agbẹnusọ Olubadan, Oba Sen. Lekan Balogun, Alli Okunmade II, ti ṣe juwe iroyin to gbode pe wọn ti gbe Olubadan lọ gba itọju nilẹ okere. Oladele Ogunsola to jẹ agbẹnusọ Olubadan sọ pe  irọ lasan ati erongba aburu ẹni to kọ iroyin naa lo mu ko maa sọ pe wọn ti n gbe Olubadan kaakiri ile iwosan lẹnu ọjọ mẹta yi. ''Ki wọn to le sọ pe wọn n gbe eeyan digbadigba kaakiri ile iwosan, a jẹ pe wọ́n ri iru eeyan bẹẹ ni ile iwosan o kere tan bi ẹẹkan tabi lẹẹmeji lọsẹ  ni. Mi o mọ ile iwosan ti akọsilẹ wa pe wọn gbe Olubadan lọ bọ sibẹ'' O fi kun un pe ''Oba Olubadan ti n ṣe gbogbo iṣẹ to yẹ ki ori ade maa ṣe lati igba to de ori alefa loṣu kẹta ọdun yi ati pe nibi ti ko sile lọ,awọn amugbalẹgbẹ ti n ṣe ojuṣe to yẹ'' Atẹjade yi tẹsiwaju pe ''toun ti pe awọn to gbe iroyin yi jade sọ pe eeyan kan lo sọ fun awọn l'aafin, ara ẹkọ iṣẹ iroyin ni pe ki wọn ṣe iwadii ọfintoto ki wọn to gbe iroyin jade. Ni paapa bi nkan ba ruju, pa a ti sẹgbẹ kan''.


''Ki wọn to le sọ pe wọn n gbe eeyan digbadigba kaakiri ile iwosan, a jẹ pe wọ́n ri iru eeyan bẹẹ ni ile iwosan o kere tan bi ẹẹkan tabi lẹẹmeji lọsẹ  ni. Mi o mọ ile iwosan ti akọsilẹ wa pe wọn gbe Olubadan lọ bọ sibẹ'' O fi kun un pe ''Oba Olubadan ti n ṣe gbogbo iṣẹ to yẹ ki ori ade maa ṣe lati igba to de ori alefa loṣu kẹta ọdun yi ati pe nibi ti ko sile lọ,awọn amugbalẹgbẹ ti n ṣe ojuṣe to yẹ'' Atẹjade yi tẹsiwaju pe ''toun ti pe awọn to gbe iroyin yi jade sọ pe eeyan kan lo sọ fun awọn l'aafin, ara ẹkọ iṣẹ iroyin ni pe ki wọn ṣe iwadii ọfintoto ki wọn to gbe iroyin jade. Ni paapa bi nkan ba ruju, pa a ti sẹgbẹ kan''. Lafikun, agbẹnusọ Olubadan sọ pe ni ọjọ Ẹti to kọja ni Olubadan wa ni aaye ọwọ nii, Aliiwo nibi to ti ṣe agbega awọn oloye Iyalode ni ibamu pẹlu aṣa ilẹ Ibadan. O parọwa sawọn akọroyin lati ri pe ohun ti wọn ba gbe jade jẹ ootọ ki wọn si ṣe iwadii lẹkunrẹrẹ.


Lafikun, agbẹnusọ Olubadan sọ pe ni ọjọ Ẹti to kọja ni Olubadan wa ni aaye ọwọ nii, Aliiwo nibi to ti ṣe agbega awọn oloye Iyalode ni ibamu pẹlu aṣa ilẹ Ibadan. O parọwa sawọn akọroyin lati ri pe ohun ti wọn ba gbe jade jẹ ootọ ki wọn si ṣe iwadii lẹkunrẹrẹ.


Mi ò kú o, ko ko ko lára ọ̀ta mi le! Ohun tí mo sọ fáwọn tó ń pè mi nìyí – Kabiyesi Onjo ti ìlú Okeho

“Aa ki n gbọ́ iku ọkọ, ai gbọ iku ada, ko ko ko lara ta maa n le” ni ọrọ to n jade lati aafin Onjo ti ilu Okeho. Lodi si iroyin to kun gbogbo ilu ti o si ti n fo lọ lọtun losi lori awọn oju iwe iroyin kan pe Oriade ti ilu Okeho, Onjo ilu Okeho, Ọba Abdulrafiu Mustapha Osuolale Adeitan Keji ti waja, Kabiyesi gan ti fi ohun sita pe irọ patapata gbaa ni o. Loju opo facebook akọroyin kan to gbera kan lọ si ilu Okeho lẹyin to ni gbogbo eeyan bẹrẹ si ni pe oun kaakri agbaye, Mustapha Mufeed Adeola Dallax fi fidio ipo ti Kabiyesi hun wa sita fun araye lati mọ. Ninu aafin Onjo, ṣe ni awọn araale tu jade ti awọn araalu naa si lọ aafin lati farahan pẹlu Ọba wọn pe irọ ni awọn iwe iroyin ti wọn ka ọhun pa o. Ṣe ni awọn iwe iroyin kan n gbe iroyin pe Ọba alaye naa ti ṣe bẹẹ re iwalẹ aṣa pe baba ti tẹri gbasọ. Ẹwẹ, Kabiyesi ni bo tilẹ jẹ pe ojojo ṣe oogun lẹnu ọjọ mẹta yii ti oun si gba itọju ni ileewosan ti ijọba, UCH Ibadan. “Lootọ, o tẹ mi diẹ ti wọn si gbe mi lọ si ileewosan UCH ni Ibadan, wọn tọju mi, mo si kuro ni ọjọ Kẹrinlelogun Oṣu Keje”. O ṣalaye pe lati igba ti oun ti de ile naa tun ni awọn dokita ti n ṣe itọju oun.


Ẹwẹ, Kabiyesi ni bo tilẹ jẹ pe ojojo ṣe oogun lẹnu ọjọ mẹta yii ti oun si gba itọju ni ileewosan ti ijọba, UCH Ibadan. “Lootọ, o tẹ mi diẹ ti wọn si gbe mi lọ si ileewosan UCH ni Ibadan, wọn tọju mi, mo si kuro ni ọjọ Kẹrinlelogun Oṣu Keje”. O ṣalaye pe lati igba ti oun ti de ile naa tun ni awọn dokita ti n ṣe itọju oun. “Nkankan o ṣe mi o, mo wa laye o, emi naa gbọ laarọ yii ti wọn ni ọta awọn ti ku amọ irọ nla emi o ku o, mi o si ni ku”. Gbogbo araalu to wa laafin naa si pariwo aṣẹ. Kabiyesi ni gbogbo awọn araalu to n wa naa lo n ba oun lori ijoko ni aafin.


“Nkankan o ṣe mi o, mo wa laye o, emi naa gbọ laarọ yii ti wọn ni ọta awọn ti ku amọ irọ nla emi o ku o, mi o si ni ku”. Gbogbo araalu to wa laafin naa si pariwo aṣẹ. Kabiyesi ni gbogbo awọn araalu to n wa naa lo n ba oun lori ijoko ni aafin. Oba Elero ti Ilero naa wa si Aafin ilu Okeho lati fara kin Ọba akẹgbẹ rẹ sọ faraye pe aaye ni baba wa. Bakan naa ni awọn amugbalẹgbẹ Ọba ti wọn n baa gbe ti wọn si n sun si aafin rẹ sọ iriri rẹ pẹlu gbogbo awọn to n pe wọn lati UK atawọn orilẹede mii.


Oba Elero ti Ilero naa wa si Aafin ilu Okeho lati fara kin Ọba akẹgbẹ rẹ sọ faraye pe aaye ni baba wa. Bakan naa ni awọn amugbalẹgbẹ Ọba ti wọn n baa gbe ti wọn si n sun si aafin rẹ sọ iriri rẹ pẹlu gbogbo awọn to n pe wọn lati UK atawọn orilẹede mii.


Yoruba Language: Ṣé ẹ mọ ìdí tí ọmọ fi ń jẹ́ orúkọ yìí?

Lẹyin Taye, Kehinde, Idowu, Alaba, o ni orukọ amutọrunwa pataki ti Yoruba a maa sọ ọmọ to ba tun waye lẹyin awọn wọnyii. BBC Yoruba pẹlu akanṣe eto gbigbe ede Yoruba larugẹ mu ibeere naa tọ awọn ọmọ Yoruba atata lọ boya mimọ ede wọn daju ṣi n ṣiṣẹ wara wara lori wọn. Idogbe ati Idoha lawon to tun tẹle Ibeji, Oyilaki, Ọba ọmọ,ti Yoruba gba pe wọn fẹsẹ meji bẹ kẹsẹ sile alakisa, ti wọn ọ alakisa donigba aṣọ.


Ọ̀ràngún ti Ila: Èdè àti àṣà Yorùba ní láti jọ wá lójú fún ìdàgbàsókè ìran Yorùbá

Ọrangun ti ilu Oke Ila fi tinu tinu rẹ gba awọn ọmọ Yoruba nimọran lati ma jẹ ki aṣa adayeba wọn parun. Bi aye ṣe n yi ti aṣa naa n ba a yi pẹlu, Ọba Adedokun Abolarin sọ pe bi a ba gbe aṣa larugẹ, yoo wu ajoji ati ara ilẹ okeere lori yoo si ya wọn lara lati fẹ mọ nipa aṣa wa sii.


Alaafin Stool: Orúkọ ọmọ oyè méjìsínlàádọ́ta ló ti wà láti yan Aláàfin Oyo tuntún nínú wọn

Ni kete ti Oba Lamidi Adeyemi keta ti waja naa ni itẹ Oba Alaafin ti ilu Oyo ni guusu iwọ oorun Naijiria ti ṣi silẹ. Lara awọn to lẹtọ si ipo Oba naa ni Biṣọọbu agba ijọ Eleto ti Methodist ni, Biṣọọbu agba Ayo Ladigbolu. Biṣọọbu naa lo tile ni ẹni ọdun mérinlelogọrin bayii. Awọn orukọ ọmọ oye ti aye n pariwo naa niyii: OKE APO (GBADEGESIN): 1.Abdul Rashidi Adewale GBADEGESIN 2.Omowe Abidoye GBADEGESIN 3.Abdrasak Adegoke GBADEGESIN 4.Kabiru Adebayo GBADEGESIN 5.Isiak Olatunde GBADEGESIN 6.Basiru Adeniyi GBADEGESIN 7.Monjeed GBADEGESIN 8.Lukman Adelodun GBADEGESIN 9.Babajide Aderoju GBADEGESIN 10.Abdmonjeed Adekunle GBADEGESIN ILAKA OLAWUWO: 11.Ajibade Adebayo ADELADAN 12.Tella Biliaminu KOLAWOLE 13.Tiani Hammed ADEBAYO 14.Salami Saheed BABATUNDE 15.Ladigbolu Adewale ADEREMI 16.Adekunle Mutahir ADEGBOYE 17.Alh. Tesleem Oriade LADIGBOLU 18.Adekunle Kamal ADEYEMI 19.Adebisi Jeleel ADENIYI ISALE-OJA: 20.Oluokun Kasali AGUNLOYE 21.Adekunle Gafar ADEBAYO 22.Tella Meroof ADENIYI 23.Owoade Wahab Folorunso ADEREMI 24.Adewusi Mukaila OLANREWAJU 25.Olaide Dauda OLADIMEJI 26.Tella Adeniyi KAREEM 27.Agunloye Adelayo ADEREMI 28.Aderogba Idowu AGUNLOYE 29.Morounranti Hakeem ALAYOAYO 30.Gbadegesin Taofeek AGUNLOYE 31.Remilekun Enitan ADENIYA 32.Razak ALAYOAYO 33.Akinade Abdul Rahman ALAYOAYO LADIGBOLU: 34. Biṣọọbu Agba Omọọba Lawrence Sanda Ayo LADIGBOLU 35.Lukman Alabi Olugbenga LADIGBOLU 36.Hakeem Abiodun Adeyanju Ayinde LADIGBOLU 37.Ayobami Adewumi Sanda LADIGBOLU 38.Amidu Abiodun LADIGBOLU 39.Muideen Adekunle LADIGBOLU 40.Kolade Tunde Saani LADIGBOLU 41.Adegboyega Ibrahim LADIGBOLU 42.Abdulquadri Opeyemi LADIGBOLU 43.Ismaila Aderemi Belawu Adekunle LADIGBOLU 44.Adebimpe Wasiu Abiodun LADIGBOLU 45.Taofeek Adewumi LADIGBOLU 46.Rasaki Kamorudeen Osuolale LADIGBOLU OWOADE AGURE: 47.Hakeem Babatunde Adetunji OWOADE 48.Ibrahim Abiodun Olayiwola OWOADE Eyikeyi ninu awọn wọnyii ni wọn yoo pada yan gẹgẹ bii Alaafin Oyo tuntun ti yoo maa ṣakoso Oyo ni alaafia.


Awọn orukọ ọmọ oye ti aye n pariwo naa niyii: OKE APO (GBADEGESIN): 1.Abdul Rashidi Adewale GBADEGESIN 2.Omowe Abidoye GBADEGESIN 3.Abdrasak Adegoke GBADEGESIN 4.Kabiru Adebayo GBADEGESIN 5.Isiak Olatunde GBADEGESIN 6.Basiru Adeniyi GBADEGESIN 7.Monjeed GBADEGESIN 8.Lukman Adelodun GBADEGESIN 9.Babajide Aderoju GBADEGESIN 10.Abdmonjeed Adekunle GBADEGESIN ILAKA OLAWUWO: 11.Ajibade Adebayo ADELADAN 12.Tella Biliaminu KOLAWOLE 13.Tiani Hammed ADEBAYO 14.Salami Saheed BABATUNDE 15.Ladigbolu Adewale ADEREMI 16.Adekunle Mutahir ADEGBOYE 17.Alh. Tesleem Oriade LADIGBOLU 18.Adekunle Kamal ADEYEMI 19.Adebisi Jeleel ADENIYI ISALE-OJA: 20.Oluokun Kasali AGUNLOYE 21.Adekunle Gafar ADEBAYO 22.Tella Meroof ADENIYI 23.Owoade Wahab Folorunso ADEREMI 24.Adewusi Mukaila OLANREWAJU 25.Olaide Dauda OLADIMEJI 26.Tella Adeniyi KAREEM 27.Agunloye Adelayo ADEREMI 28.Aderogba Idowu AGUNLOYE 29.Morounranti Hakeem ALAYOAYO 30.Gbadegesin Taofeek AGUNLOYE 31.Remilekun Enitan ADENIYA 32.Razak ALAYOAYO 33.Akinade Abdul Rahman ALAYOAYO LADIGBOLU: 34. Biṣọọbu Agba Omọọba Lawrence Sanda Ayo LADIGBOLU 35.Lukman Alabi Olugbenga LADIGBOLU 36.Hakeem Abiodun Adeyanju Ayinde LADIGBOLU 37.Ayobami Adewumi Sanda LADIGBOLU 38.Amidu Abiodun LADIGBOLU 39.Muideen Adekunle LADIGBOLU 40.Kolade Tunde Saani LADIGBOLU 41.Adegboyega Ibrahim LADIGBOLU 42.Abdulquadri Opeyemi LADIGBOLU 43.Ismaila Aderemi Belawu Adekunle LADIGBOLU 44.Adebimpe Wasiu Abiodun LADIGBOLU 45.Taofeek Adewumi LADIGBOLU 46.Rasaki Kamorudeen Osuolale LADIGBOLU OWOADE AGURE: 47.Hakeem Babatunde Adetunji OWOADE 48.Ibrahim Abiodun Olayiwola OWOADE Eyikeyi ninu awọn wọnyii ni wọn yoo pada yan gẹgẹ bii Alaafin Oyo tuntun ti yoo maa ṣakoso Oyo ni alaafia. Ki Eledumare faaye gba ẹni ti asiko rẹ yoo tu tẹbi tara lara ni adura gbogbo iran Yoruba.


Ki Eledumare faaye gba ẹni ti asiko rẹ yoo tu tẹbi tara lara ni adura gbogbo iran Yoruba.


Oloolu: Àlàyé rèé lórí ìdí tí egúngún Ajé kìí fi wọ bàtà tàbí fojú kan obìnrin

Yorùbá bọ̀ wọ́n ní kí a tó ṣòòṣà láti ń ṣoóṣá, kí àgbàdo tó dáyé nǹkankan ni adìyẹ ń jẹ. Ohun tó gbajúmọ̀ ni wí pé ilẹ̀ Yorùbá kìí fi àṣà àti ìṣẹ̀ṣe wọn ṣeré rárá kòdá pẹ̀lú bí àwọn àṣà ọ̀làjú ilẹ̀ òkèrè ti wà lóde òní. Àṣà àti ìṣẹ̀ṣe jẹ́ ohun tó pàtàkì ní ilẹ̀ Yorùbá, tí àwọn àgbààgbà àti ọmọdé kìí fi ọwọ́ yẹpẹrẹ mú rárá. Onírúurú ọ̀nà sì ni àwọn ẹ̀yà Yorùbá fi máa ń so pọ̀ mọ́ àwọn babańlá wọn. Nípasẹ̀ àwọn babańlá wọ́n nìyí ni wọ́n fi máa ń tọrọ nǹkan lọ́wọ́ Elédùmarè. Lára àwọn ọ̀nà tí Yorùbá fi máa ń tọ̀rọ̀ nǹkan lọ́wọ́ Elédùmarè ni ṣíṣe ọdún àwọn òrìṣà tí wọ́n gbàgbọ́ gẹ́gẹ́ bí aṣojú Elédùmarè lókè eèpẹ̀.


Onírúurú ọ̀nà sì ni àwọn ẹ̀yà Yorùbá fi máa ń so pọ̀ mọ́ àwọn babańlá wọn. Nípasẹ̀ àwọn babańlá wọ́n nìyí ni wọ́n fi máa ń tọrọ nǹkan lọ́wọ́ Elédùmarè. Lára àwọn ọ̀nà tí Yorùbá fi máa ń tọ̀rọ̀ nǹkan lọ́wọ́ Elédùmarè ni ṣíṣe ọdún àwọn òrìṣà tí wọ́n gbàgbọ́ gẹ́gẹ́ bí aṣojú Elédùmarè lókè eèpẹ̀. Lára wọn ni Ṣàǹgó, Ògún, Egúngún àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Egúngún náà ni Yorùbá ń pè ní eégún. Egúngún Oloolu ní Ibadan Kò sí àníàní wí pé ilẹ̀ Yorùbá ní àwọn egúngún tó lágbára gidi gan tí orípa wọn kò sì le parẹ́ láéláé.


Lára wọn ni Ṣàǹgó, Ògún, Egúngún àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Egúngún náà ni Yorùbá ń pè ní eégún. Egúngún Oloolu ní Ibadan Kò sí àníàní wí pé ilẹ̀ Yorùbá ní àwọn egúngún tó lágbára gidi gan tí orípa wọn kò sì le parẹ́ láéláé. Ọ̀kan lára àwọn egúngún yìí ni egúngún Oloolu tó wà ní Ibadan. Òdú ni egúngún Oloolu fún àwọn ọmọ bíbí àti olùgbé ìlú Ibadan kódà àwọn ènìyàn tó wà ní ìlú mìíràn mọ̀ nípa eégún Oloolu. Ní kété tí ènìyàn bá ti dárúkọ eégún Oloolu ní Ibadan ni kálukú ti ma máa forí gbárí, tí wọ́n máa sá àsálà fún ẹ̀mí ara wọn nítorí ẹ̀rù àti agbára tó wà lára rẹ̀.


Ọ̀kan lára àwọn egúngún yìí ni egúngún Oloolu tó wà ní Ibadan. Òdú ni egúngún Oloolu fún àwọn ọmọ bíbí àti olùgbé ìlú Ibadan kódà àwọn ènìyàn tó wà ní ìlú mìíràn mọ̀ nípa eégún Oloolu. Ní kété tí ènìyàn bá ti dárúkọ eégún Oloolu ní Ibadan ni kálukú ti ma máa forí gbárí, tí wọ́n máa sá àsálà fún ẹ̀mí ara wọn nítorí ẹ̀rù àti agbára tó wà lára rẹ̀. Àwọn obìnrin kìí ti ẹ̀ sọsẹ̀ rárá nígbà tí wọ́n bá ti gbọ́hùn wí pé eégún Oloolu fẹ́ jáde. Kí ni ìdí tí àwọn obìnrin kò gbọdọ̀ ṣíjú wo Oloolu? Èèwọ̀ ni fún obìnrin láti ṣíjú wo eégún Oloolu nítorí egungun agbárí obìnrin tí eégún náà máa ń gbé sórí.


Àwọn obìnrin kìí ti ẹ̀ sọsẹ̀ rárá nígbà tí wọ́n bá ti gbọ́hùn wí pé eégún Oloolu fẹ́ jáde. Kí ni ìdí tí àwọn obìnrin kò gbọdọ̀ ṣíjú wo Oloolu? Èèwọ̀ ni fún obìnrin láti ṣíjú wo eégún Oloolu nítorí egungun agbárí obìnrin tí eégún náà máa ń gbé sórí. Ìgbàgbọ́ sì wà wí pé obìnrin kóbìnrin tó bá ṣíjú wo eégún Oloolu kò ní rí nǹkan oṣù rẹ̀ mọ́ títí tó ma fi jáde láyé. Kódà ìgbàgbọ́ tún wà wí pé obìnrin bẹ́ẹ̀ le pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ lọ́jọ́ àìpé. Onírúurú àwọn ìgbàgbọ́ ló rọ̀ mọ́ eégún Oloolu lára rẹ̀ náà tún ni wí pé ẹnikẹ́ni tó bá kọ́kọ́ ṣíjú wo eégún Oloolu nígbà tó bá ṣẹ̀ṣẹ̀ jáde, onítọ̀hún ma ṣe àárẹ̀, tí wọn kò bá sì tètè ṣe etùtù ẹni náà le jáde láyé.


Ìgbàgbọ́ sì wà wí pé obìnrin kóbìnrin tó bá ṣíjú wo eégún Oloolu kò ní rí nǹkan oṣù rẹ̀ mọ́ títí tó ma fi jáde láyé. Kódà ìgbàgbọ́ tún wà wí pé obìnrin bẹ́ẹ̀ le pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ lọ́jọ́ àìpé. Onírúurú àwọn ìgbàgbọ́ ló rọ̀ mọ́ eégún Oloolu lára rẹ̀ náà tún ni wí pé ẹnikẹ́ni tó bá kọ́kọ́ ṣíjú wo eégún Oloolu nígbà tó bá ṣẹ̀ṣẹ̀ jáde, onítọ̀hún ma ṣe àárẹ̀, tí wọn kò bá sì tètè ṣe etùtù ẹni náà le jáde láyé. Báwo ni eégún Oloolu ṣe bẹ̀rẹ̀? Tí a bá perí ajá, à á máa perí ìkòkò ta fi sè é. Tí ènìyàn bá wo bí eégún Oloolu ṣe máa ń jáde, ohun tó máa kọ́kọ́ wá sí ènìyàn lọ́kàn ni akọni jagunjagun kan nílẹ̀ Ibadan tó ń jẹ́ Ayorinde Aje. Ayorinde Aje jẹ́ jagunjagun alágbára nilẹ̀ Ibadan, ayé ìgbà naa lo jagun lọ sí ìlú Akoko, ti eegun Oloolu si jade wa koju ikọ ogun Ibadan loju ogun.


Báwo ni eégún Oloolu ṣe bẹ̀rẹ̀? Tí a bá perí ajá, à á máa perí ìkòkò ta fi sè é. Tí ènìyàn bá wo bí eégún Oloolu ṣe máa ń jáde, ohun tó máa kọ́kọ́ wá sí ènìyàn lọ́kàn ni akọni jagunjagun kan nílẹ̀ Ibadan tó ń jẹ́ Ayorinde Aje. Ayorinde Aje jẹ́ jagunjagun alágbára nilẹ̀ Ibadan, ayé ìgbà naa lo jagun lọ sí ìlú Akoko, ti eegun Oloolu si jade wa koju ikọ ogun Ibadan loju ogun. Nígbà tí ìjà náà le dójú ẹ̀, tí kò sí jagunjagun kankan tó le lọ kojú eégún Oloolu lójú ogun, Ayorinde Aje nìkan ló láyà láti lọ kojú ẹ̀, tó sì ṣẹ́gun rẹ̀. Àwọn ìtàn mánigbàgbé tì ẹ leè ní ìfẹ̀ síí: Idi ti obinrin ko se gbọdọ siju wo Oloolu: Lẹ́yìn tí Ayorinde Aje ṣẹ́gun eégún Oloolu, ó pinnu láti mú ẹni tó gbé eégún náà wọ ìlú Ibadan ṣùgbọ́n tí onítọ̀hún kọ̀ láti tẹ̀le. Nígbà tí ẹni tó gbé eégún náà fárígá pé òun kò ní tẹ̀lé Ayorinde Aje, ó fa ìbínú yọ tó sì bẹ́ orí ìyàwò eégún Oloolu, tó sì gbé orí náà lé ẹ̀kú rẹ̀ lórí.


Nígbà tí ìjà náà le dójú ẹ̀, tí kò sí jagunjagun kankan tó le lọ kojú eégún Oloolu lójú ogun, Ayorinde Aje nìkan ló láyà láti lọ kojú ẹ̀, tó sì ṣẹ́gun rẹ̀. Àwọn ìtàn mánigbàgbé tì ẹ leè ní ìfẹ̀ síí: Idi ti obinrin ko se gbọdọ siju wo Oloolu: Lẹ́yìn tí Ayorinde Aje ṣẹ́gun eégún Oloolu, ó pinnu láti mú ẹni tó gbé eégún náà wọ ìlú Ibadan ṣùgbọ́n tí onítọ̀hún kọ̀ láti tẹ̀le. Nígbà tí ẹni tó gbé eégún náà fárígá pé òun kò ní tẹ̀lé Ayorinde Aje, ó fa ìbínú yọ tó sì bẹ́ orí ìyàwò eégún Oloolu, tó sì gbé orí náà lé ẹ̀kú rẹ̀ lórí. Láti ìgbà náà ni wọ́n ti máa ń fi egungun agbárí obìnrin ti maa n wa lara ẹ̀kú eégún Oloolu, ìdí sì nìyí tí obìnrin kò ṣe gbọdọ̀ ṣíjú wo eégún Oloolu. Ìgbà wo ni eégún Oloolu máa ń jáde? Nínú oṣù Keje ọdọọdún ni eégun Oloolu máa ń jáde lásìkò tí wọ́n máa ń ṣayẹyẹ ọdún eégun.


Láti ìgbà náà ni wọ́n ti máa ń fi egungun agbárí obìnrin ti maa n wa lara ẹ̀kú eégún Oloolu, ìdí sì nìyí tí obìnrin kò ṣe gbọdọ̀ ṣíjú wo eégún Oloolu. Ìgbà wo ni eégún Oloolu máa ń jáde? Nínú oṣù Keje ọdọọdún ni eégun Oloolu máa ń jáde lásìkò tí wọ́n máa ń ṣayẹyẹ ọdún eégun. Lásìkò yìí ní àwọn tó ń bọ eégún ma fi ń tọrọ ìbùkùn lọ́dọ̀ Elédùmarè tó sì máa ń mú ire wálé. Lásìkò tí eégun Oloolu bá jáde, eégun kankan kìí jáde ní ọjọ́ náà. Ẹni tó bá máa gbé eégun Oloolu kò gbọdọ̀ bá ìyàwó rẹ̀ ní àjọṣepọ̀ tó bá ti ku oṣù kan tí ọdún náà ma wáyé.


Lásìkò yìí ní àwọn tó ń bọ eégún ma fi ń tọrọ ìbùkùn lọ́dọ̀ Elédùmarè tó sì máa ń mú ire wálé. Lásìkò tí eégun Oloolu bá jáde, eégun kankan kìí jáde ní ọjọ́ náà. Ẹni tó bá máa gbé eégun Oloolu kò gbọdọ̀ bá ìyàwó rẹ̀ ní àjọṣepọ̀ tó bá ti ku oṣù kan tí ọdún náà ma wáyé. Ẹni tó bá gbé eégún Oloolu kò gbọdọ̀ wọ bàtà, kò ní gbé ẹrù mìíràn yàtọ̀ sí egunegun agbárí obìnrin tó máa wà lórí rẹ̀. Lára àwọn ohun tó máa ń wà lára ẹ̀kú Oloolu ni àwọ̀n, agbárí obìnrin, egungun itan àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ tó máa ń mú eégún náà jẹ́ ohun ìbẹ̀rù.


Ẹni tó bá gbé eégún Oloolu kò gbọdọ̀ wọ bàtà, kò ní gbé ẹrù mìíràn yàtọ̀ sí egunegun agbárí obìnrin tó máa wà lórí rẹ̀. Lára àwọn ohun tó máa ń wà lára ẹ̀kú Oloolu ni àwọ̀n, agbárí obìnrin, egungun itan àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ tó máa ń mú eégún náà jẹ́ ohun ìbẹ̀rù.


Adisa Olashile and Adeniji Ayangbenle: BBC bá bàbá onílù tí àgùnbánirọ̀ dá lọ́lá sọ̀rọ̀

Ṣe ẹ ranti Baba Onilu Ibadan ti ọdọkunrin agunbanirọ ya fọto rẹ to si ta a lori ayelujara fi pa miliọnu kan naira? BBC Yoruba ti wa àti baba onilu ati agunbanirọ naa kan lati fọrọ wa wọn lẹnu wo. Baba naa, Adeniji Ayangbenle jẹ agbalagba to maa n lọ kaakiri ibi inawo tabi apejọpọ lati lu ilu fi gba owo. Agunbanirọ naa, Adisa Olashile ni awọn n ṣe iṣẹ ilu lọwọ gẹgẹ bi agunbanirọ tawọn si ṣẹ pari ni baba wa lu ilu fun awọn. Ọlọ́run mi ló ní kí n bèèrè fún N310,000 lọ́wọ́ àwọn ọmọ ìjọ mi láti kó wọn lọ sí ọ̀run - Pásítọ̀ Noah Abraham Àgùnbánirọ̀ ya fọ́tò Bàbá Onílù láti tà á, òjò owó rọ̀ fún bàbá Kàyèéfì! Ẹ wo ẹni tó ní ìpèníjà ojú tò ń tún ẹ̀rọ̀ ńlá tó ń sọ omi di yìnyín ṣe Bí wọ́n ṣe pa Sójà méjì tó ń lọ fún ìgbéyàwó ara wọn ní ìlú Ìgbà mélòó ló yẹ ko máa pàrọ̀ ‘bedsheet’ rẹ?


Agunbanirọ naa, Adisa Olashile ni awọn n ṣe iṣẹ ilu lọwọ gẹgẹ bi agunbanirọ tawọn si ṣẹ pari ni baba wa lu ilu fun awọn. Ọlọ́run mi ló ní kí n bèèrè fún N310,000 lọ́wọ́ àwọn ọmọ ìjọ mi láti kó wọn lọ sí ọ̀run - Pásítọ̀ Noah Abraham Àgùnbánirọ̀ ya fọ́tò Bàbá Onílù láti tà á, òjò owó rọ̀ fún bàbá Kàyèéfì! Ẹ wo ẹni tó ní ìpèníjà ojú tò ń tún ẹ̀rọ̀ ńlá tó ń sọ omi di yìnyín ṣe Bí wọ́n ṣe pa Sójà méjì tó ń lọ fún ìgbéyàwó ara wọn ní ìlú Ìgbà mélòó ló yẹ ko máa pàrọ̀ ‘bedsheet’ rẹ? Wo ǹkan 21 tó yẹ kí obìnrin mọ̀ nípa ojú abẹ́ rẹ̀, Vagina "Ọrẹ mi fun baba ni N100 amọ emi o ni owo ti mo le fun wọn, mo wa fi anfani pe ọrẹ mi ti fun baba ni ọgọrun naira, mo fi ya fọto baba". Bi ọrọ fọto lasan ti baba ro pe Adisa ni ki oun rẹrin niwaju igi elewe ṣe di eyi to sọ baba di oloriire niyẹn. Adisa sọ fun baba pe oun yoo pada wa o si ṣe bẹẹ.


Wo ǹkan 21 tó yẹ kí obìnrin mọ̀ nípa ojú abẹ́ rẹ̀, Vagina "Ọrẹ mi fun baba ni N100 amọ emi o ni owo ti mo le fun wọn, mo wa fi anfani pe ọrẹ mi ti fun baba ni ọgọrun naira, mo fi ya fọto baba". Bi ọrọ fọto lasan ti baba ro pe Adisa ni ki oun rẹrin niwaju igi elewe ṣe di eyi to sọ baba di oloriire niyẹn. Adisa sọ fun baba pe oun yoo pada wa o si ṣe bẹẹ. O ri anfani lati ta fọto naa lorii aapu ori ayelujara kan ti wọn n pe ni Open Sea gẹgẹ bi ẹda aworan NFT eyi to tumọ si iṣẹ ọna to dara. Baba Ayangbenle sọ pe ojoojumọ ni oun maa n ṣe adura fun ọmọ Agunbanirọ to mu inu oun dun. Amotekun Ondo fi ṣìkùn òfin mú afurasí 37 lórí ẹ̀esùn ìjínigbé, ìdigunjalè àtàwọn ẹ̀sùn míì Èmi nìkan ni ikú Alaafin dùn jù ní gbogbo ayé yìí torí èmi nìkàn ṣoṣo ni mo mọ̀ ǹkan ... -  Baba Kekere


O ri anfani lati ta fọto naa lorii aapu ori ayelujara kan ti wọn n pe ni Open Sea gẹgẹ bi ẹda aworan NFT eyi to tumọ si iṣẹ ọna to dara. Baba Ayangbenle sọ pe ojoojumọ ni oun maa n ṣe adura fun ọmọ Agunbanirọ to mu inu oun dun. Amotekun Ondo fi ṣìkùn òfin mú afurasí 37 lórí ẹ̀esùn ìjínigbé, ìdigunjalè àtàwọn ẹ̀sùn míì Èmi nìkan ni ikú Alaafin dùn jù ní gbogbo ayé yìí torí èmi nìkàn ṣoṣo ni mo mọ̀ ǹkan ... -  Baba Kekere


Alaafin burial: Mọ̀ síi nípa ìgbésẹ̀ tó ń wáyé ní aàfin lẹ́yìn ìpapòdà Oba Lamidi Adeyemi

Lati ọjọ Abameta, Ojọ kẹtalelogun, oṣu kẹrin, ọdun 2022 nti Oba Lamidi Adeyemi ti waja ni aaya ti bẹ silẹ to bẹ si are ni ilu Oyo.Wo ohun tó yẹ kó mọ nípa Baràá ibùgbé ìkẹyìn Aláàfin Olayiwola Adeyemi Lati igba naa si ni eto orisiirisii ti bẹrẹ titi ara Iku Baba Yeye fi wọ kaa ilẹ lọ ni Baraa lẹyin ti wọn kirun si Oba Atanda Olayiwola lara tan ni aafin OyoIrú ẹ̀dá wo ni Lamidi Adeyemi? Aláàfin tó rí ìbẹ̀rẹ̀ àti opin sáà gómìnà mọ́kànlélógún l‘Oyo. Oro Ije bẹrẹ loni ni Oyo: Oni ọjọ́ kọkandinlọgbọn, oṣu kẹrin, ọdun 2022 ni o pe ọjọ keje ti Oba Lamidi Adeyemi re iwalẹ aṣa. Awọn Oniṣẹsẹ ṣeto Orò Ije fun Alowolodu to lọ darapọ mọ awọn baba nla rẹ. Láti  oju ite ni awon egbe awo ati awon omo ode ti rin pada sii ààfin Kabiyese Wo awọn iṣẹlẹ Manigbagbe to waye nibẹ ninu fọnran fidio yii: Kini awọn ọjọgbọn ninu itan sọ? Ọ́jọgbọn Ogundiran sọ pe ''Pipadanu iru aaye aṣa bayi a ko le sọ iru ipa ti yoo ni nitori bo ba fi le parun, adanu nla leleyi yoo jẹ ti ko si ṣe maa ba ni feti gbọ rara ati rara'' Ẹwẹ,a gbọ pe Ogundiran ti ṣaaju kan si Alaafin Lamidi Adeyemi ko da si ọrọ atunṣe oori awọn Oriade yi nigba to ṣi wa laye.


Awọn Oniṣẹsẹ ṣeto Orò Ije fun Alowolodu to lọ darapọ mọ awọn baba nla rẹ. Láti  oju ite ni awon egbe awo ati awon omo ode ti rin pada sii ààfin Kabiyese Wo awọn iṣẹlẹ Manigbagbe to waye nibẹ ninu fọnran fidio yii: Kini awọn ọjọgbọn ninu itan sọ? Ọ́jọgbọn Ogundiran sọ pe ''Pipadanu iru aaye aṣa bayi a ko le sọ iru ipa ti yoo ni nitori bo ba fi le parun, adanu nla leleyi yoo jẹ ti ko si ṣe maa ba ni feti gbọ rara ati rara'' Ẹwẹ,a gbọ pe Ogundiran ti ṣaaju kan si Alaafin Lamidi Adeyemi ko da si ọrọ atunṣe oori awọn Oriade yi nigba to ṣi wa laye. A ko ribi fidi ọrọ naa mulẹ ṣugbọn ko jọ pe Alaafin to jẹ olugbelarugẹ aṣa ati iṣẹṣe Yoruba  ṣe nkankan lori atunṣe Bara. Boya bayi ti Alaafin naa ti wọ kaa ilẹ sun nibẹ,awọn to n bọ́ lẹyin le wa ṣe atunṣe ati igbelarugẹ aaye yi ko ba le jọju bo ti ṣe tọ ati bo ṣe yẹ. Mọ̀ síi nipa igbesẹ to n waye lẹ́yin ti Alaafin ti re iwalẹ aṣa ni Oyo.


A ko ribi fidi ọrọ naa mulẹ ṣugbọn ko jọ pe Alaafin to jẹ olugbelarugẹ aṣa ati iṣẹṣe Yoruba  ṣe nkankan lori atunṣe Bara. Boya bayi ti Alaafin naa ti wọ kaa ilẹ sun nibẹ,awọn to n bọ́ lẹyin le wa ṣe atunṣe ati igbelarugẹ aaye yi ko ba le jọju bo ti ṣe tọ ati bo ṣe yẹ. Mọ̀ síi nipa igbesẹ to n waye lẹ́yin ti Alaafin ti re iwalẹ aṣa ni Oyo. Bi awọn kan ṣe n b eere nipa Ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ikú Alaafin Oba Lamidi Adeyemi rè éWo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Naa ni awọn mii n beere sii nipa Ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn Olori Alaafin rè é léyìn tó wàjàWo ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn olòrì Alaafin Adeyemi àtàwọn tó bá fẹ́ fẹ́ wọn Ọba Lamidi Adeyemi lo papoda lẹni ọdun mẹtalelọgọrin ni Ọjọ Kejilelogun, Oṣu Kẹrin, ọdun 2022 ni awọn mii tun n beere nipa bi eto isinku rẹ sẹ lọ.Wo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Gbogbo ohun ti ẹ fẹ mọ nipa Oba Alowolodu, Iku Baba Yeye Atanda Olayiwola Adeyemi keta ni BBC Yoruba n mu wa fun un yin nitori pe a mọ pataki aṣa ati iṣe iran Oodua.Wo Alàáfin 43 tó jẹ́ láti ìgbà ìwásẹ̀ ṣáajú Lamidi Adeyemi tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wàjà Eto isinku Alaafin gan an ko i tii waye 'Ètò ayẹ́yẹ́ ìsìnkú Oba Lamidi Adeyemi kòí tíì wáyé, àfọ̀mọ́ Aàfin ń lọ lọ́wọ́' Onimọ nipa iṣẹṣe naa ni ilẹ Yoruba kii ṣe ilẹ Arabu, tabi ẹlẹsin Juu to fi mọ Kristẹni nitori naa o di dandan ki wọn sin Alaafin ni ọna ti ilẹ Yoruba bi o tilẹ jẹ pe wọn ti sin ni ọna Islam. Ọjọ Kẹsan ati Ikẹtadinlogun ni awọn ọjọ pataki ti wọn yoo ṣe awọn ohun ti wọn fẹ ṣe ni ọna iṣẹṣe. Ọba kọọkan lo ni ibi ti wọn yoo sin si ti wọn n pe ni Baare, idile kọọkan lo si ni iboji ti wọn maa n sin won si wa.Wo ohun tó yẹ kó mọ nípa Baràá ibùgbé ìkẹyìn Aláàfin Olayiwola Adeyemi Tani yóò máa tukọ̀ aafìn Oyo lasiko yii?


Bi awọn kan ṣe n b eere nipa Ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ikú Alaafin Oba Lamidi Adeyemi rè éWo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Naa ni awọn mii n beere sii nipa Ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn Olori Alaafin rè é léyìn tó wàjàWo ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn olòrì Alaafin Adeyemi àtàwọn tó bá fẹ́ fẹ́ wọn Ọba Lamidi Adeyemi lo papoda lẹni ọdun mẹtalelọgọrin ni Ọjọ Kejilelogun, Oṣu Kẹrin, ọdun 2022 ni awọn mii tun n beere nipa bi eto isinku rẹ sẹ lọ.Wo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Gbogbo ohun ti ẹ fẹ mọ nipa Oba Alowolodu, Iku Baba Yeye Atanda Olayiwola Adeyemi keta ni BBC Yoruba n mu wa fun un yin nitori pe a mọ pataki aṣa ati iṣe iran Oodua.Wo Alàáfin 43 tó jẹ́ láti ìgbà ìwásẹ̀ ṣáajú Lamidi Adeyemi tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wàjà Eto isinku Alaafin gan an ko i tii waye 'Ètò ayẹ́yẹ́ ìsìnkú Oba Lamidi Adeyemi kòí tíì wáyé, àfọ̀mọ́ Aàfin ń lọ lọ́wọ́' Onimọ nipa iṣẹṣe naa ni ilẹ Yoruba kii ṣe ilẹ Arabu, tabi ẹlẹsin Juu to fi mọ Kristẹni nitori naa o di dandan ki wọn sin Alaafin ni ọna ti ilẹ Yoruba bi o tilẹ jẹ pe wọn ti sin ni ọna Islam. Ọjọ Kẹsan ati Ikẹtadinlogun ni awọn ọjọ pataki ti wọn yoo ṣe awọn ohun ti wọn fẹ ṣe ni ọna iṣẹṣe. Ọba kọọkan lo ni ibi ti wọn yoo sin si ti wọn n pe ni Baare, idile kọọkan lo si ni iboji ti wọn maa n sin won si wa.Wo ohun tó yẹ kó mọ nípa Baràá ibùgbé ìkẹyìn Aláàfin Olayiwola Adeyemi Tani yóò máa tukọ̀ aafìn Oyo lasiko yii? Bashọrun ni yoo saaju titun afin to leyin ipapoda Alaafin. Oloye Ifayemi Elebuibon ni ṣiṣe afọmọ afin ti Alaafin ilu Oyo ni yoo pari gbogbo eto isinku ọba Eleyii ni yoo ṣi ọna silẹ fun ọba tuntun miran lati jẹ. O ni Bashorun yoo ṣe ipade pẹlu ile ọba to kan, ti wọn yoo si bere lọwọ ifa bi wọn yoo ṣe yan ọba miran.


Bashọrun ni yoo saaju titun afin to leyin ipapoda Alaafin. Oloye Ifayemi Elebuibon ni ṣiṣe afọmọ afin ti Alaafin ilu Oyo ni yoo pari gbogbo eto isinku ọba Eleyii ni yoo ṣi ọna silẹ fun ọba tuntun miran lati jẹ. O ni Bashorun yoo ṣe ipade pẹlu ile ọba to kan, ti wọn yoo si bere lọwọ ifa bi wọn yoo ṣe yan ọba miran. Lẹyin ti wọn ba yan ọba naa tan, ni iṣẹṣe yoo ṣẹṣẹ bẹrẹ fun ọba tuntun naa. Wọ́n máa'tó ṣe ayẹyẹ Ìje Alaafin Oba Lamidi Adeyemi Ọba tuntun le e fẹ awọn iyawo Alaafin to ba wu u. Ọba Lamidi Adeyemi Kẹta fi awọn iyawo to rẹwa lorisirisi silẹ ni aafin ko to wọ kaa ilẹ sun, awọn ti wọn n pe ni olori. Awọn olori Alaafin pọ ti ko si ẹni to si le e sọ iye pato ti wọn jẹ ni gbangban.


Lẹyin ti wọn ba yan ọba naa tan, ni iṣẹṣe yoo ṣẹṣẹ bẹrẹ fun ọba tuntun naa. Wọ́n máa'tó ṣe ayẹyẹ Ìje Alaafin Oba Lamidi Adeyemi Ọba tuntun le e fẹ awọn iyawo Alaafin to ba wu u. Ọba Lamidi Adeyemi Kẹta fi awọn iyawo to rẹwa lorisirisi silẹ ni aafin ko to wọ kaa ilẹ sun, awọn ti wọn n pe ni olori. Awọn olori Alaafin pọ ti ko si ẹni to si le e sọ iye pato ti wọn jẹ ni gbangban. Lara awọn iyawo ọba to waja naa ni Olori Abibat, Olori Memunat, Olori Damilola Olori Anuoluwapo, Olori Mojisola, Olori Ola Badirat, Olori Folashade, Olori Omobolanle, Olori Rukayat Abbey Adeyemi, Olori Rahmat Adedayo, Olori Mujidat, Olori Ajoke, Olori Omowunmi ati Olori Moji Queen Damilola. Amọ alukoro fun ile ọba ni awọn iyawo Alaafin n ṣe idaro iku ọba lọwọ, ti wọn yoo si ṣe gbogbo eto to yẹ lati ṣe eto to ye fun ọba to waja. Lẹyin eyi ni awọn iyawo ọba le kuro ni afin lati tẹsiwaju ni ọna wọn.


Lara awọn iyawo ọba to waja naa ni Olori Abibat, Olori Memunat, Olori Damilola Olori Anuoluwapo, Olori Mojisola, Olori Ola Badirat, Olori Folashade, Olori Omobolanle, Olori Rukayat Abbey Adeyemi, Olori Rahmat Adedayo, Olori Mujidat, Olori Ajoke, Olori Omowunmi ati Olori Moji Queen Damilola. Amọ alukoro fun ile ọba ni awọn iyawo Alaafin n ṣe idaro iku ọba lọwọ, ti wọn yoo si ṣe gbogbo eto to yẹ lati ṣe eto to ye fun ọba to waja. Lẹyin eyi ni awọn iyawo ọba le kuro ni afin lati tẹsiwaju ni ọna wọn. Kíni yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn Olori Alaafin tí wọ́n kò fẹ́ dúró ní Aafin mọ́ lẹ́yìn àfọ̀mọ́? Amọ awọn to ba gba lati duro si afin ni ẹtọ lati duro si ibẹ, ti ọba tuntun yoo si ma a tọju wọn. Ko si ohun to n jẹ abobaku mọ.


Kíni yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn Olori Alaafin tí wọ́n kò fẹ́ dúró ní Aafin mọ́ lẹ́yìn àfọ̀mọ́? Amọ awọn to ba gba lati duro si afin ni ẹtọ lati duro si ibẹ, ti ọba tuntun yoo si ma a tọju wọn. Ko si ohun to n jẹ abobaku mọ. Ọpọlọpọ awuyewuye lo jẹyọ lẹyin iku Alaafin paapaa lori ẹrọ ayelujara. Lara ohun ti awọn eniyan sọrọ nipa rẹ ni ọrọ abobaku, ti awọn Yoruba ma n ṣe ni igba aye atijọ ti eniyan kan yoo tẹle ọba de saare, ni igbagbọ pe yoo ma a ṣe  ẹru ọba ni ọrun alakeji. Amọ Baba Elebuibon ni ko si ohun to jọ mọ  ati pe ọdun 1935 ni awọn oyinbo ti fofin de asa naa nitori ko mu ọpọlọ dani.


Ọpọlọpọ awuyewuye lo jẹyọ lẹyin iku Alaafin paapaa lori ẹrọ ayelujara. Lara ohun ti awọn eniyan sọrọ nipa rẹ ni ọrọ abobaku, ti awọn Yoruba ma n ṣe ni igba aye atijọ ti eniyan kan yoo tẹle ọba de saare, ni igbagbọ pe yoo ma a ṣe  ẹru ọba ni ọrun alakeji. Amọ Baba Elebuibon ni ko si ohun to jọ mọ  ati pe ọdun 1935 ni awọn oyinbo ti fofin de asa naa nitori ko mu ọpọlọ dani. Amọ o ni isinku ọba yoo mu ẹjẹ dani, amọ kii ṣe ti ọmọ eniyan.


Amọ o ni isinku ọba yoo mu ẹjẹ dani, amọ kii ṣe ti ọmọ eniyan.


Queen Badra Olaitan: Ọ̀pọ̀ nnkan tó bàmí nínú jẹ́ ni ojú mi rí lọ́dún 2020

Ilé ọkọ, ilé ẹ̀kọ́ ni àwọn Yoruba gba pe o jẹ́. Lẹyin ti Alaafin Oyo to jẹ́ olowoori olori badira tẹlẹ ko to ko kuro laafin darapọ mọ awọn Alaseku ni iroyin ti n jade nipa olori naa lori ayelujara.Wo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Oba Lamidi Adeyemi kẹta ni Eledaa jogun awọn olori to pọ fun ni eyi ti wọn ọpọ n pe ni 'ẹ̀lẹ̀ daddy'.Wo àwọn òrékelẹ́wà tí yóò ṣe opó lẹ́yìn Aláàfin Oba Adeyemi tó papòdà Saaju ki Oba Atanda to waja ni Olori yii ti kuro ni aafin to si salaye ohun to sele si oju opo ayelujara re gege bi o se wa nisale iroyin yii Bawo ni ọ̀rọ̀ ohun to ṣẹlẹ laarin Olori Badira ati Kabiesi ṣe jẹ́ nigba naa? Yoruba ni oju ẹni maa la, a ri to, oju ẹni maa la, a ri iyọnu, bẹẹ si ni ẹni ti yoo ba ga, ẹsẹ rẹ yoo tiirin. Awọn asamọ ọrọ yii lo n se apejuwe itan igbe aye Olori Badrat Olaitan Aajoke Adeyemi, gẹgẹ bo se salaye loju opo Instagram rẹ, lasiko to n se ayẹyẹ ọjọ ibi rẹ. Olori Badrat to bi ọmọ mẹta fun Ọba Adeyemi, rọra se ajọyọ ọjọ ibi ọdun Kọkanlelọgbọn rẹ lori ayelujara naa ni lẹwọlẹ. A o ranti pe ni ọdun to kọja ni Ayaba Badra se ayẹyẹ ọgbọn ọdun ni aafin Oyo tilu tifọn, to si n pokiki rẹ lori awọn oju opo ayelujara.


Awọn asamọ ọrọ yii lo n se apejuwe itan igbe aye Olori Badrat Olaitan Aajoke Adeyemi, gẹgẹ bo se salaye loju opo Instagram rẹ, lasiko to n se ayẹyẹ ọjọ ibi rẹ. Olori Badrat to bi ọmọ mẹta fun Ọba Adeyemi, rọra se ajọyọ ọjọ ibi ọdun Kọkanlelọgbọn rẹ lori ayelujara naa ni lẹwọlẹ. A o ranti pe ni ọdun to kọja ni Ayaba Badra se ayẹyẹ ọgbọn ọdun ni aafin Oyo tilu tifọn, to si n pokiki rẹ lori awọn oju opo ayelujara. Amọ nigba to n sọrọ lori ọjọ ibi rẹ naa, to waye lọjọ Kẹta osu Kọkanla ọdun 2020, Olori Badra ni oju oun ti ri nnkan lọdun 2020 ta wa yii. O ni "Oju mi ti ri ọpọ nnkan lọdun yii, Mo ja aimọye ija, wọn ja mi kulẹ, ọkan mi rẹwẹsi, wọn parọ mọ mi, ti mo la ipo ibanujẹ kọja." Olori Badra fikun pe, oun tun ka ọpọ iroyin lawọn oju opo ayelujara nipa ara oun, ti oun gan alara ko mọ nipa rẹ rara, eyi to se ajeji si oun alara.


Amọ nigba to n sọrọ lori ọjọ ibi rẹ naa, to waye lọjọ Kẹta osu Kọkanla ọdun 2020, Olori Badra ni oju oun ti ri nnkan lọdun 2020 ta wa yii. O ni "Oju mi ti ri ọpọ nnkan lọdun yii, Mo ja aimọye ija, wọn ja mi kulẹ, ọkan mi rẹwẹsi, wọn parọ mọ mi, ti mo la ipo ibanujẹ kọja." Olori Badra fikun pe, oun tun ka ọpọ iroyin lawọn oju opo ayelujara nipa ara oun, ti oun gan alara ko mọ nipa rẹ rara, eyi to se ajeji si oun alara. O wa fikun pe oun gbogbo lo n sisẹ pọ fun rere ni, nitori pe ko ye oun lasiko ti oun n la awọn isẹlẹ naa kọja pe oun fẹ lọ sipo to tun ga ju ipo ti oun wa lọ ni. "Ti mo ba sọ itan igbesi aye mi fun yin, o seese kẹ ba mi sọkun, o si ti wa ye mi bayii pe gbogbo ohun to n dan kọ ni wura, sugbọn Alihamdulilahi, mo ti ri iwosan ọkan." Ayaba Adeyemi naa wa rọ awọn ololufẹ rẹ lati se adura fun oun ni ayajọ ọjọ ibi rẹ naa.


O wa fikun pe oun gbogbo lo n sisẹ pọ fun rere ni, nitori pe ko ye oun lasiko ti oun n la awọn isẹlẹ naa kọja pe oun fẹ lọ sipo to tun ga ju ipo ti oun wa lọ ni. "Ti mo ba sọ itan igbesi aye mi fun yin, o seese kẹ ba mi sọkun, o si ti wa ye mi bayii pe gbogbo ohun to n dan kọ ni wura, sugbọn Alihamdulilahi, mo ti ri iwosan ọkan." Ayaba Adeyemi naa wa rọ awọn ololufẹ rẹ lati se adura fun oun ni ayajọ ọjọ ibi rẹ naa. Olori Badrat, bẹẹ ba gbagbe, ni ẹnu n kun pe o ti kuro ni aafin Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi Kẹta gẹgẹ bii olori rẹ. Eyi ko si sẹyin awuyewuye ọrọ kan to gba ori ayelujara kan lasiko kan pe, arẹwa ayaba naa n ni ifẹ ikọkọ pẹlu Ọba Fuji, King Wasiu Ayinde Marshall, Kwam 1. Pẹlu awọn ohun ti olori Badra kọ sori ayelujara naa, o ti n foju han pe o seese ko ma si lara awọn olori to n gbe pẹlu Ọba Adeyemi mọ, ninu aafin rẹ nilu Oyo.


Olori Badrat, bẹẹ ba gbagbe, ni ẹnu n kun pe o ti kuro ni aafin Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi Kẹta gẹgẹ bii olori rẹ. Eyi ko si sẹyin awuyewuye ọrọ kan to gba ori ayelujara kan lasiko kan pe, arẹwa ayaba naa n ni ifẹ ikọkọ pẹlu Ọba Fuji, King Wasiu Ayinde Marshall, Kwam 1. Pẹlu awọn ohun ti olori Badra kọ sori ayelujara naa, o ti n foju han pe o seese ko ma si lara awọn olori to n gbe pẹlu Ọba Adeyemi mọ, ninu aafin rẹ nilu Oyo. Bakan naa, Olori Badra ti si ile itaja asọ nla kan si adugbo Ikeja nilu Eko ninu ọdun 2020 yii, eyi to tun n mu kawọn eeyan maa ni ilu Eko ni Ayaba Badra n gbe bayii, kii se Oyo mọ.


Bakan naa, Olori Badra ti si ile itaja asọ nla kan si adugbo Ikeja nilu Eko ninu ọdun 2020 yii, eyi to tun n mu kawọn eeyan maa ni ilu Eko ni Ayaba Badra n gbe bayii, kii se Oyo mọ.


Baba Kekere Alaafin Oyo: Morenikeji Lasisi sọ àwọn àṣírí nípa ìbáṣepọ òun àtàwọn Alaafin Oyo tó sìn gẹ́gẹ́ bí ẹrú

"Àtijẹ, àtimu mi, titi de bi owo nina ati aṣọ, Alaafin ko fi wọn mi, koda oju mi mejeji yii ti fọ, oun lo  n gbe mi lọ Dokita to la mi loju". Laipẹ yii ni iroyin wu aworan eeyan kan ti ẹnikẹni ko wa ni gbogbo igba ti Alaafin Oba Lamidi fi wa lori oye jade. Ko fi bẹẹ si ara ita to mọ talo n jẹ Baba Kekere l'Aafin Oyo ati ipo rẹ amọ kete ti Baba Alaafin papoda ti wọn si ṣe isinku rẹ ni okiki orukọ Baba yii bẹrẹ si ni tan nigba ti awọn iroyin kan lọ wu aworan baba ọhun jade pe ki awọn eeyan wa wo baba arugbo kan to ṣi wa laye l'Aafin Oyo toju rẹ si ti ri ọpọlọpọ iṣejọba ninu Aafin ọhun. Lara iroyin taa gbọ ni pe Baba Kekere ọhun ti ri Alaafin mẹta ọtọọtọ to jẹ. BBC Yoruba de Aafin Oyo lati gbe iwadii jade lori oriṣiriṣi awuyewuye nipa baba yii ati pe ṣe lootọ ni pe aworan yii tilẹ jẹ ootọ ti Baba ọhun ṣi wa laye? Wo ohun tí o kò mọ̀ nípa Morenikeji Lasisi, olórí ẹrú tó ti bá Aláàfin mẹ́ta ṣiṣẹ́ Alaafin Oyo tuntun yóò gorí ìtẹ́ láìpẹ́ - Makinde Ǹkan tí èmi àti Alaafin jọ ṣe sílẹ́ lórí àṣà Yorùbá kìí ṣe kèrémí - Òyìnbó òṣìṣẹ́ Àṣírí ńlá tó ń bẹ láàrín Alaafin àtàwọn onílù rẹ̀ rèé "Kòríkòsùn lèmi àti Alaafin ṣùgbọ́n kété táwọn kan kẹ́ẹ́fín pé èmi láàyò ni gbogbo nǹkan dojúrú."


Lara iroyin taa gbọ ni pe Baba Kekere ọhun ti ri Alaafin mẹta ọtọọtọ to jẹ. BBC Yoruba de Aafin Oyo lati gbe iwadii jade lori oriṣiriṣi awuyewuye nipa baba yii ati pe ṣe lootọ ni pe aworan yii tilẹ jẹ ootọ ti Baba ọhun ṣi wa laye? Wo ohun tí o kò mọ̀ nípa Morenikeji Lasisi, olórí ẹrú tó ti bá Aláàfin mẹ́ta ṣiṣẹ́ Alaafin Oyo tuntun yóò gorí ìtẹ́ láìpẹ́ - Makinde Ǹkan tí èmi àti Alaafin jọ ṣe sílẹ́ lórí àṣà Yorùbá kìí ṣe kèrémí - Òyìnbó òṣìṣẹ́ Àṣírí ńlá tó ń bẹ láàrín Alaafin àtàwọn onílù rẹ̀ rèé "Kòríkòsùn lèmi àti Alaafin ṣùgbọ́n kété táwọn kan kẹ́ẹ́fín pé èmi láàyò ni gbogbo nǹkan dojúrú." Badirat Ajoke, olorì tẹ́lẹ̀ kẹ́dùn Alaafin Ohun tí Sunday Igboho sọ rèé nígbà tí Wole Soyinka ṣàbẹ̀wò sí i ní Cotonou Morenikeji Lasisi olori gbogbo eru ni afin oba  Oyo ti sin Oba meta. Sugbon Lasisi ni wọn n pe ni Baba Kekere laafin Oyo. Nigba ti BBC de ọdọ Baba Kekere, baba agbalagba naa kẹnu bọ ọrọ lori ribiribi ti Alaafin Oba Lamidi ti ṣe.


Badirat Ajoke, olorì tẹ́lẹ̀ kẹ́dùn Alaafin Ohun tí Sunday Igboho sọ rèé nígbà tí Wole Soyinka ṣàbẹ̀wò sí i ní Cotonou Morenikeji Lasisi olori gbogbo eru ni afin oba  Oyo ti sin Oba meta. Sugbon Lasisi ni wọn n pe ni Baba Kekere laafin Oyo. Nigba ti BBC de ọdọ Baba Kekere, baba agbalagba naa kẹnu bọ ọrọ lori ribiribi ti Alaafin Oba Lamidi ti ṣe. "Kii ṣe ẹẹmẹta, ẹẹmẹrin ni Kabiyesi ti gbe mi lọ Dokita fun itọju oju mi ti mo ti padanu, ti n gbe mi lọ ti n gbe mi bọ". Èèyàn méjì ti kú, ọ̀pọ̀ àwọn míì dèrò ilé ìwòsàn níbi ilé alájà mẹ́ta tó dàwó ní Ebute-meta Dídi ọlọ́là nínú eré Tíátà kò jọ ọ́ fún àwa kan, ìdí rèé - Kunle Afod Èèyàn méjì ti kú, ọ̀pọ̀ àwọn míì dèrò ilé ìwòsàn níbi ilé alájà mẹ́ta tó dàwó ní Ebute-meta Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá fi ṣìkún òfin mú "Paracetamol" ní ìpínlẹ̀ Ogun Kìnìhún nìkan kọ́ ló burú, àwọn ajá mẹ́wàá yìí náà kò fararọ! Morenikeji Lasisi ni olori gbogbo ẹru ni ilu Oyo to si ti ba Alaafin mẹta ọtọọtọ ṣiṣẹ.


"Kii ṣe ẹẹmẹta, ẹẹmẹrin ni Kabiyesi ti gbe mi lọ Dokita fun itọju oju mi ti mo ti padanu, ti n gbe mi lọ ti n gbe mi bọ". Èèyàn méjì ti kú, ọ̀pọ̀ àwọn míì dèrò ilé ìwòsàn níbi ilé alájà mẹ́ta tó dàwó ní Ebute-meta Dídi ọlọ́là nínú eré Tíátà kò jọ ọ́ fún àwa kan, ìdí rèé - Kunle Afod Èèyàn méjì ti kú, ọ̀pọ̀ àwọn míì dèrò ilé ìwòsàn níbi ilé alájà mẹ́ta tó dàwó ní Ebute-meta Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá fi ṣìkún òfin mú "Paracetamol" ní ìpínlẹ̀ Ogun Kìnìhún nìkan kọ́ ló burú, àwọn ajá mẹ́wàá yìí náà kò fararọ! Morenikeji Lasisi ni olori gbogbo ẹru ni ilu Oyo to si ti ba Alaafin mẹta ọtọọtọ ṣiṣẹ. O sọ fun BBC Yoruba pe oun o le sọ pato iye igba ti oun ti lo tori ko si akọsilẹ laye atijọ. "Nigba aye Ọba akọkọ, ko si akọsilẹ, ẹlẹẹkeji ko si akọsilẹ, ẹlẹẹkẹta yii ni akọsilẹ wa".


O sọ fun BBC Yoruba pe oun o le sọ pato iye igba ti oun ti lo tori ko si akọsilẹ laye atijọ. "Nigba aye Ọba akọkọ, ko si akọsilẹ, ẹlẹẹkeji ko si akọsilẹ, ẹlẹẹkẹta yii ni akọsilẹ wa".


Soun Ogbomosho Controversy: Èmi tí mò ń sọ̀rọ̀ yìí lẹ́tọ̀ sí òyè Soun àmọ...

Bi eeyan ba jẹ oye Soun, bo ba debẹ̀, yoo di olowo, tori ni gbogbo ibi laye, wọn o ki n fi owo jẹ Ọba Lorii rogbodiyan to n ṣẹlẹ́ nipa tani ipo Soun tọ si tabi tani ko tọ si ni ilu Ogbomoso ti di tọrọ fọn kalẹ bayii. Koda, ọrọ ti kuro ni eyi tawọn agba n da si nikan, wọn ti n ki ọrọ ile ẹjọ bọ ọ. BBC Yoruba ba ọkan lara awọn agba ilu, Ọjọgbọn Amos Adekojo sọrọ ninu eyi to ti ṣalaye iye idile oye to wa ati nkan to n ṣẹlẹ gangan lori ipo Ọba ilu naa. Bi ẹ ko ba gbagbe, ọkan ninu awọn idile to n du ipo naa ni awọn afọbajẹ yọ ọwọ ọmọ wọn lawo lati le fi dije ipo Soun. "Latorii Soun to gbesẹ̀ láìpẹ́ yii ni: idile Laoye Orumogege idle Bolanta,  idle Ojo Aburumaku ni awọn idile Oye ti Ọjọgbọn Amos sọ fun wa. 'Àwọn tó yẹ kó yan olùdíje ipò Soun ní ìdílé wa ti fi òjóró bọ̀ọ́, wọn kọ̀ láti fún Oyebode Oyetunde ní fọ́ọ̀mù' Aare Muhammadu Buhari ránṣẹ́ sí ìlú Ogbomoso lórí ikú Soun Irọ́ ní pé bàbá wa, Soun Ogbomoso paradà di ọmọ tuntun, báyìí ni àwọn ọ̀rẹ́ ṣe dalẹ̀ rẹ̀ tí wọ́n pa á Soun ilẹ̀ Ogbomoṣo pàdánù ọmọkùnrin rẹ̀ Ó ṣe! Ọmọ olóògbé Soun Ogbomosho náà tún dágbére fáyé Ẹni tí mo máa gbé ìjọba lé lọ́wọ́ rèé - Ààrẹ Buhari Ẹwẹ, bi idile kan ṣe ti n tukọ soke ti wọn n fi oju gbaa, ni a ni ka kan si awọn ti ọrọ yii kan gangan ni ilu Ogbomoso.


"Latorii Soun to gbesẹ̀ láìpẹ́ yii ni: idile Laoye Orumogege idle Bolanta,  idle Ojo Aburumaku ni awọn idile Oye ti Ọjọgbọn Amos sọ fun wa. 'Àwọn tó yẹ kó yan olùdíje ipò Soun ní ìdílé wa ti fi òjóró bọ̀ọ́, wọn kọ̀ láti fún Oyebode Oyetunde ní fọ́ọ̀mù' Aare Muhammadu Buhari ránṣẹ́ sí ìlú Ogbomoso lórí ikú Soun Irọ́ ní pé bàbá wa, Soun Ogbomoso paradà di ọmọ tuntun, báyìí ni àwọn ọ̀rẹ́ ṣe dalẹ̀ rẹ̀ tí wọ́n pa á Soun ilẹ̀ Ogbomoṣo pàdánù ọmọkùnrin rẹ̀ Ó ṣe! Ọmọ olóògbé Soun Ogbomosho náà tún dágbére fáyé Ẹni tí mo máa gbé ìjọba lé lọ́wọ́ rèé - Ààrẹ Buhari Ẹwẹ, bi idile kan ṣe ti n tukọ soke ti wọn n fi oju gbaa, ni a ni ka kan si awọn ti ọrọ yii kan gangan ni ilu Ogbomoso. Ọjọgbọn Amos Adekojo ni latigba ti alaye ti daye, ẹni to ba dagba ju ni wọn maa n fi jẹ Soun amọ awọn igbesẹ to n jade yii ti n yatọ. "Ninu awọn idile ọhun, awọn ọmọ baba yoo ti sọrọ fori-kori bi idile kan ba n jọba lọwọ pe ki awọn gbaradi". "Aa gbọpe wọn maa n ta fọọmu fun eeyan lati jẹ Ọba".


Ọjọgbọn Amos Adekojo ni latigba ti alaye ti daye, ẹni to ba dagba ju ni wọn maa n fi jẹ Soun amọ awọn igbesẹ to n jade yii ti n yatọ. "Ninu awọn idile ọhun, awọn ọmọ baba yoo ti sọrọ fori-kori bi idile kan ba n jọba lọwọ pe ki awọn gbaradi". "Aa gbọpe wọn maa n ta fọọmu fun eeyan lati jẹ Ọba". Ẹwẹ, agbalagba miran to tilẹ jẹ ọmọ ile oye naa ba BBC Yoruba sọrọ nipa ẹtọ bo ṣe n lọ lọwọ, nkan ti wọn n foju ri ati ibi to de duro. Àwọn afurasí Fulani darandaran pa Atiku ní Ibarapa! Èmi nìkan ni ikú Alaafin dùn jù ní gbogbo ayé yìí torí èmi nìkàn ṣoṣo ni mo mọ̀ ǹkan ... -  Baba Kekere Kàyéfì!


Ẹwẹ, agbalagba miran to tilẹ jẹ ọmọ ile oye naa ba BBC Yoruba sọrọ nipa ẹtọ bo ṣe n lọ lọwọ, nkan ti wọn n foju ri ati ibi to de duro. Àwọn afurasí Fulani darandaran pa Atiku ní Ibarapa! Èmi nìkan ni ikú Alaafin dùn jù ní gbogbo ayé yìí torí èmi nìkàn ṣoṣo ni mo mọ̀ ǹkan ... -  Baba Kekere Kàyéfì! Àwọ̀sánmọ̀ dédé yípadà dí àwọ̀ olómi ọsàn ní ìlú yìí, wo bó ṣe ṣàkóbá fún ìrìnà oríilẹ̀ àti òfurufú Kìnìhún nìkan kọ́ ló burú, àwọn ajá mẹ́wàá yìí náà kò fararọ! Ṣé bí ọyàn rẹ ṣe tóbi tàbí kéré tó leè nípa lára ìpèsè omi ọyàn? "Emi tẹẹ n wo ti mo n baa yin sọrọ yii, mo ẹtọ si oye Soun amọ fun idi pataki kan, mo mọ pe agba ti de, mo gbọdọ fi silẹ fun awọn ọmọ".


Àwọ̀sánmọ̀ dédé yípadà dí àwọ̀ olómi ọsàn ní ìlú yìí, wo bó ṣe ṣàkóbá fún ìrìnà oríilẹ̀ àti òfurufú Kìnìhún nìkan kọ́ ló burú, àwọn ajá mẹ́wàá yìí náà kò fararọ! Ṣé bí ọyàn rẹ ṣe tóbi tàbí kéré tó leè nípa lára ìpèsè omi ọyàn? "Emi tẹẹ n wo ti mo n baa yin sọrọ yii, mo ẹtọ si oye Soun amọ fun idi pataki kan, mo mọ pe agba ti de, mo gbọdọ fi silẹ fun awọn ọmọ". Baba Garuba Olaoye ṣalaye pe agba lo mu ki awọn ni ki awọn ọmọ awọn kuku lọ gba fọọmu to ba ti wu kii ṣe pe awọn fẹ fi fọọmu pa owo fi jẹun. Gbogbo ọrọ ija to wa nilẹ ni awọn agbaagba ti BBC bna sọrọ yii ṣalaye lẹkunrẹrẹ. Baba Garuba wa ke si Gomina Seyi Makinde lati wa ran awọn lọwọ gẹgẹ bo ṣe da si ọrọ ti Olubadan.


Baba Garuba Olaoye ṣalaye pe agba lo mu ki awọn ni ki awọn ọmọ awọn kuku lọ gba fọọmu to ba ti wu kii ṣe pe awọn fẹ fi fọọmu pa owo fi jẹun. Gbogbo ọrọ ija to wa nilẹ ni awọn agbaagba ti BBC bna sọrọ yii ṣalaye lẹkunrẹrẹ. Baba Garuba wa ke si Gomina Seyi Makinde lati wa ran awọn lọwọ gẹgẹ bo ṣe da si ọrọ ti Olubadan. Kí ni ìmọ̀ Sáyẹ́nsì sọ nípa àwọn ènìyàn tó ń bá ajá lòpọ̀? Ìwàdìí ìjìnlẹ̀ rèé Ẹni tí mo máa gbé ìjọba lé lọ́wọ́ rèé - Ààrẹ Buhari


Kí ni ìmọ̀ Sáyẹ́nsì sọ nípa àwọn ènìyàn tó ń bá ajá lòpọ̀? Ìwàdìí ìjìnlẹ̀ rèé Ẹni tí mo máa gbé ìjọba lé lọ́wọ́ rèé - Ààrẹ Buhari


Oyo Chieftancy Coronation: Ìpapòda Aláàfin kò ní dá ètò ìfinijoyè Femi Gbajabiamila dúró- Ọyọmesi

Ti baba ba ku, baba nii ku, adiyẹ kii si ku kaa dọmọ rẹ nu. Ni kete ti Alaafin ilu ọyọ, Ọba Lamidi Adeyemi tẹri gbaṣọ ni ọpọlọpọ ti sọ pẹ oye Aarẹ Baasofin ti ilẹ Yoruba ti Alaafin fẹ fi da Abẹnugan ile igbimọ aṣojuṣofin orilẹ ede Naijiria, Femi Gbajabiamila lọla ni o ṣe ṣeeṣe ki o ma waye mọ. Ṣugbọn ọrọ yipada ni ọjọ Aiku, ọjọ kẹjọ, oṣu karun-un, ọdun 2022 nigba ti Oyomesi ni ipapoda Alaafin ko ni da jijẹ oye naa duro. Basorun ilu Oyo, Oloye Olayinka Ayoola lo sọ ọrọ naa nigba ti Gbajabiamila ṣe abẹwo si Aafin ilu Oyo lati ba idile Alowolodu, Oyomesi ati gbogbo ilu Oyo kẹdun Alaafin Adeyemi to lọ darapọ mọ awọn babanla rẹ Oloye Ayoola ni ifinijoye naa jẹ nnkan ti Ọba Adeyemi fẹ ko ṣeeṣe ki wọn to waja ṣugbọn àwọn alalẹ ko kọ. Ninu ọrọ mọlẹbi Alowolodu, Ọmọọba Akeem Adeyemi sọ pe tori Gbajabiamila jẹ ọkan lara awọn Yoruba to gbe Aṣa ati iṣe ẹya naa larugẹ ni Ọba Lamidi fi ni pe oye naa tọ sii. O ni "Alaafin ni gẹgẹ bi ọmọ Yoruba, Gbajabiamila koju oṣuwọn lati di Aarẹ Baasofin ilẹ Yoruba, o si di dandan lati di ṣiṣe."


Basorun ilu Oyo, Oloye Olayinka Ayoola lo sọ ọrọ naa nigba ti Gbajabiamila ṣe abẹwo si Aafin ilu Oyo lati ba idile Alowolodu, Oyomesi ati gbogbo ilu Oyo kẹdun Alaafin Adeyemi to lọ darapọ mọ awọn babanla rẹ Oloye Ayoola ni ifinijoye naa jẹ nnkan ti Ọba Adeyemi fẹ ko ṣeeṣe ki wọn to waja ṣugbọn àwọn alalẹ ko kọ. Ninu ọrọ mọlẹbi Alowolodu, Ọmọọba Akeem Adeyemi sọ pe tori Gbajabiamila jẹ ọkan lara awọn Yoruba to gbe Aṣa ati iṣe ẹya naa larugẹ ni Ọba Lamidi fi ni pe oye naa tọ sii. O ni "Alaafin ni gẹgẹ bi ọmọ Yoruba, Gbajabiamila koju oṣuwọn lati di Aarẹ Baasofin ilẹ Yoruba, o si di dandan lati di ṣiṣe." Ayẹyẹ ifinijoye naa lo yẹ ko waye lọjọ kẹtadinlọgbọn oṣu karun-un, ọdun 2022 lati fi ṣami ayẹyẹ ọjọ ibi abẹnugan naa.


Ayẹyẹ ifinijoye naa lo yẹ ko waye lọjọ kẹtadinlọgbọn oṣu karun-un, ọdun 2022 lati fi ṣami ayẹyẹ ọjọ ibi abẹnugan naa.


Oba Adedokun Abolarin ti Oke Ila: Ó ya ọ̀pọ̀ tó súnmọ́ mi lẹ́nu bí mo ṣe ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú ipò Ọba

Oba Adedokun Omoniyi Abolarin Aroyinkeye 1, Orangun Oke Ila sọrọ ilẹ kun! Òrí ló yan iṣẹ́ olùkọ́ fún mi ni ń kò ṣe jẹ́ kí Ọba ti mo jẹ́ dí mi lọ́wọ́- Kabiesi Abolarin Oke Ila Kabiesi ṣalaye idi ti o fi da ileẹ̀kọ́ Abolarin silẹ ni Oke Ila fun awọn ọmọ alaini lawujọ. O ni awọn akẹkọọ to ku diẹ kaato fun ni ile ẹ̀kọ́ naa wa fun. Kini Kabiesi tun sọ fun BBC? Kabiesi ni iṣẹ olukọ ni oun ti n ṣe ni eyi ti oun ko le yipada lẹyin ti o di Ọba ati pe pataki ipo Ọba ni lati mu ayipada rere ba awujọ ti eeyan n dari. Awọn to ku diẹ kaa to fun ni aayo mi ni ọrọ Oba Abolarin.


Kini Kabiesi tun sọ fun BBC? Kabiesi ni iṣẹ olukọ ni oun ti n ṣe ni eyi ti oun ko le yipada lẹyin ti o di Ọba ati pe pataki ipo Ọba ni lati mu ayipada rere ba awujọ ti eeyan n dari. Awọn to ku diẹ kaa to fun ni aayo mi ni ọrọ Oba Abolarin. Ati pe Kabiesi funrarẹ n kọ awọn ọmọ ni iṣẹ eto ijọba ti a n pe ni 'Government'  ni eyi ti wọn si n ṣe daadaa. Oba Adedokun Omoniyi ni ọja ọla Naijiria lo jẹ oun logun ati mimu ayipada BBC Yoruba ba ninu awọn akẹkọọ ile iwe ọfẹ Kabiesi sọrọ nipa iriri wọn. Kini awọn akẹkọọ ikeji Orisa sọ?


Ati pe Kabiesi funrarẹ n kọ awọn ọmọ ni iṣẹ eto ijọba ti a n pe ni 'Government'  ni eyi ti wọn si n ṣe daadaa. Oba Adedokun Omoniyi ni ọja ọla Naijiria lo jẹ oun logun ati mimu ayipada BBC Yoruba ba ninu awọn akẹkọọ ile iwe ọfẹ Kabiesi sọrọ nipa iriri wọn. Kini awọn akẹkọọ ikeji Orisa sọ? Adeola Stella Oluwafeyisola ati Tijani Yusuuf salaye bi awọn ṣe jẹ omo orukan ṣugbọn ti Kabiesi ti fun wọn ni ireti tuntun. Kabiesi parọwa fun awọn eeyan pe ki onikaluku ṣe ohun to yẹ fun awọn alaini to wa nitosi rẹ. O mẹnuba awọn akẹkoo ọmọ Abraka, ọmọ ebonyi, ọmọ Benue ati Plateau to jẹ anafani ẹkọ ọfẹ ni Oke Ila Orangun ni eyi to fihan pe ko yẹ ki a ni ẹlẹyamẹya.


Adeola Stella Oluwafeyisola ati Tijani Yusuuf salaye bi awọn ṣe jẹ omo orukan ṣugbọn ti Kabiesi ti fun wọn ni ireti tuntun. Kabiesi parọwa fun awọn eeyan pe ki onikaluku ṣe ohun to yẹ fun awọn alaini to wa nitosi rẹ. O mẹnuba awọn akẹkoo ọmọ Abraka, ọmọ ebonyi, ọmọ Benue ati Plateau to jẹ anafani ẹkọ ọfẹ ni Oke Ila Orangun ni eyi to fihan pe ko yẹ ki a ni ẹlẹyamẹya.


Ìdí rè é tí Ọlọ́wọ̀ ti ìlú Ọ̀wọ̀  fi rọ Olóyè Olanipekun lóyè…

Ọlọwọ ti ilu Ọwọ, Oba Ajibade Gbadegẹsin Ogunoye III ti sọ idi ti oun fi yọ, Oṣere ti Ẹhin-Ogbe,  Oloye Ololade Olanipekun ni ipo. Ọba Ogunoye ni oun rọ ó ni ipo nitori aibọwọ fun asa ati iṣe eleyii to tọ si ọba ni ilẹ Yoruba. Wọn ni oloye naa hu iwa aitọ niwaju ọba, eleyii to tumọ si igberaga ati aibọwọ fun ori ade. Ọba Ogunoye ni eleyii fihan pe oloye naa ko ni imọ nipa itan, asa ati iṣe ilu Ọwọ. Titi di asiko yii, Oloye naa kọ lati ṣe atunṣe tabi gba wipe oun ṣe ohun ti ko tọ, eleyii to fi igberaga ninu ihuwasi re han. Ninu atẹjade to fi idi iyọkuro nipo naa mulẹ, ni wọn ti yan Osunnla ti Ehin Ogbe,  ko jẹ olori agbegbe naa ni kiakia lati rọpọ oloye ti wọn yọ nipo.


Ọba Ogunoye ni eleyii fihan pe oloye naa ko ni imọ nipa itan, asa ati iṣe ilu Ọwọ. Titi di asiko yii, Oloye naa kọ lati ṣe atunṣe tabi gba wipe oun ṣe ohun ti ko tọ, eleyii to fi igberaga ninu ihuwasi re han. Ninu atẹjade to fi idi iyọkuro nipo naa mulẹ, ni wọn ti yan Osunnla ti Ehin Ogbe,  ko jẹ olori agbegbe naa ni kiakia lati rọpọ oloye ti wọn yọ nipo. ‘’Oloye Olanipekun ni a ti yọ nipo ni alailọjọ, nitori o kọ lati bọwọ fun ori ade ti ko si tẹle asa ati iṣe Edibo Ologho pẹlu iwa aitọ lasiko ipade awọn afọbajẹ , Ọlọwọ in- Council ni ilu Ọwọ.’’ ''Bakan naa ni a fun oloye naa ni anfaani lati tọrọ aforiji, amọ o yari to si n sọ wi pe oun ko jẹbi ẹsun ti wọn fi kan oun, amọ niṣe lo kọ jalẹ to si tun ba orukọ, asa ati iṣe ilu naa jẹ kiri.'' Atẹjade naa tẹsiwajupe ''nibayii ti a si ti mọ pe ko ṣetan lati tọrọ idariji tabi bẹbẹ, ko si ohun ti a le ṣe ju ki a rọ ni ipo, ko si ma jẹ oloye ni ilu Iwo.'' ''Lẹsẹkẹsẹ naa ni a si ti paṣẹ ki o ma pe ara re ni oloye ilu Ọwọ mọ tabi wọ akun ti oloye mọ.''


‘’Oloye Olanipekun ni a ti yọ nipo ni alailọjọ, nitori o kọ lati bọwọ fun ori ade ti ko si tẹle asa ati iṣe Edibo Ologho pẹlu iwa aitọ lasiko ipade awọn afọbajẹ , Ọlọwọ in- Council ni ilu Ọwọ.’’ ''Bakan naa ni a fun oloye naa ni anfaani lati tọrọ aforiji, amọ o yari to si n sọ wi pe oun ko jẹbi ẹsun ti wọn fi kan oun, amọ niṣe lo kọ jalẹ to si tun ba orukọ, asa ati iṣe ilu naa jẹ kiri.'' Atẹjade naa tẹsiwajupe ''nibayii ti a si ti mọ pe ko ṣetan lati tọrọ idariji tabi bẹbẹ, ko si ohun ti a le ṣe ju ki a rọ ni ipo, ko si ma jẹ oloye ni ilu Iwo.'' ''Lẹsẹkẹsẹ naa ni a si ti paṣẹ ki o ma pe ara re ni oloye ilu Ọwọ mọ tabi wọ akun ti oloye mọ.'' Lakotan, wọn ni Oloye Adebayo Adeyemi to jẹ OSUNLA ti Ehin-Ogbe to jẹ ẹni to tẹle oloye ti wọn yọ ni ipo yoo ṣakoso agbegbe Ehin Ogbe lai si ani-ani ninu rẹ.


Lakotan, wọn ni Oloye Adebayo Adeyemi to jẹ OSUNLA ti Ehin-Ogbe to jẹ ẹni to tẹle oloye ti wọn yọ ni ipo yoo ṣakoso agbegbe Ehin Ogbe lai si ani-ani ninu rẹ.


Alaafin's burial: Òní ni ọjọ́ mẹ́jọ ìpapòdà Oba Lamidi Adeyemi ni ìlú Oyo

A-gbọ́-'sá!-sá!!'-má-sàá. Babaa Babátúndé, A-gbọ́-'yà!-yà!!'-má-yà. Àtàndá, babaa Kúdí Tíí gbọ́ kurúù má mira. Láyíwọlá, ọba lọmọọ Láwọin. Kábíèsí Aláàfin. Àjẹ́-kùnrin Abẹ-lórí-eékán; Àjẹ́-kùnrin A-bi-làbẹlàbẹ-ìjà-layà.


Láyíwọlá, ọba lọmọọ Láwọin. Kábíèsí Aláàfin. Àjẹ́-kùnrin Abẹ-lórí-eékán; Àjẹ́-kùnrin A-bi-làbẹlàbẹ-ìjà-layà. Diẹ lara oriki Oba Lamidi Adeyemi to darapọ mọ awọn Alaseku ree. Ojo ketalelogun, osu kẹrin, ọdun 2022 ni Oba Atanda Olayiwola Adeyemi waja.Wo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Leyin ti ara Oba Lamidi Adeyemi wo kaa ile tan ni wọn ṣe Orò Ije fun Alaafin Oyo to jọba fun odun mejilelaadota ki o to terigbaṣọ. Oba Lamidi Adeyemi yato ninu awọn Oba Alade ilẹ̀ Yoruba ni gbogbo ọnaIrú ẹ̀dá wo ni Lamidi Adeyemi?


Diẹ lara oriki Oba Lamidi Adeyemi to darapọ mọ awọn Alaseku ree. Ojo ketalelogun, osu kẹrin, ọdun 2022 ni Oba Atanda Olayiwola Adeyemi waja.Wo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Leyin ti ara Oba Lamidi Adeyemi wo kaa ile tan ni wọn ṣe Orò Ije fun Alaafin Oyo to jọba fun odun mejilelaadota ki o to terigbaṣọ. Oba Lamidi Adeyemi yato ninu awọn Oba Alade ilẹ̀ Yoruba ni gbogbo ọnaIrú ẹ̀dá wo ni Lamidi Adeyemi? Aláàfin tó rí ìbẹ̀rẹ̀ àti opin sáà gómìnà mọ́kànlélógún l‘Oyo Ojọ Abamẹta Oni, ọgbọn ọjọ, oṣu kérin ọdun 2022 ni wọn yoo ṣeto ayẹyẹ ọjọ mẹjọ iranti ipapoda Oba Lamidi Adeyemi ni Oyo. Aago mọkanla ni gbogbo eto yoo bẹrẹ ni Aafin Oyo. Yoruba ni ori ti yoo dade, ko ni ṣe alai dade, ọrun ti yoo si lo ejigbara ilẹkẹ, ko ni ṣalai lo ó, ibadi ti yoo lo mọsaji, aṣọ ọba to jinna koro koro, ko kuku ni ṣe alai lo.


Aláàfin tó rí ìbẹ̀rẹ̀ àti opin sáà gómìnà mọ́kànlélógún l‘Oyo Ojọ Abamẹta Oni, ọgbọn ọjọ, oṣu kérin ọdun 2022 ni wọn yoo ṣeto ayẹyẹ ọjọ mẹjọ iranti ipapoda Oba Lamidi Adeyemi ni Oyo. Aago mọkanla ni gbogbo eto yoo bẹrẹ ni Aafin Oyo. Yoruba ni ori ti yoo dade, ko ni ṣe alai dade, ọrun ti yoo si lo ejigbara ilẹkẹ, ko ni ṣalai lo ó, ibadi ti yoo lo mọsaji, aṣọ ọba to jinna koro koro, ko kuku ni ṣe alai lo. Bẹẹ ni ọrọ Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi kẹta rí,ẹni ti ori gbe de ipo awọn baba rẹ leyin ọpọ ifigagbaga laarin awọn ọmọ oye to le ni mẹwa, ti wọn dìjọ du ipo. Ọjọ nla si ni ọjọ Kẹrinla osu Kinni ọdun 1971 ti atọbatẹlẹ ko to jọba, Lamidi Atanda Olayiwola Adeyemi gori itẹ awọn baba nla rẹ.


Bẹẹ ni ọrọ Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi kẹta rí,ẹni ti ori gbe de ipo awọn baba rẹ leyin ọpọ ifigagbaga laarin awọn ọmọ oye to le ni mẹwa, ti wọn dìjọ du ipo. Ọjọ nla si ni ọjọ Kẹrinla osu Kinni ọdun 1971 ti atọbatẹlẹ ko to jọba, Lamidi Atanda Olayiwola Adeyemi gori itẹ awọn baba nla rẹ.


Baràà: Pàtàkì wo ló so mọ́ ibùgbé Aláàfin Adeyemi àti àwọn Ọba tó wàjà ṣáájú rẹ̀?

Bi ẹda ba sipo pada kuro nipo alaaye to bọ si ibi tawọn agba n ree, o di dandan ko ni ibusun eleyi ti wọn yoo tẹ ẹ si. Ni ilẹ Yoruba ati lawọn ilẹ miran, ipo pataki lawọn ori ade wa to si jẹ pe ibi ti wọn a maa sin wọn si a maa yatọ si tawọn araalu to ku. Bi iru oriade yi ba tun wa jẹ Alaafin, ọtọ ni aaye ti wọn yoo fi Oriade bi 'iku baba yeye', Alaafin Oyo to waja laipẹ yi si.Wo bí àwọn Alfa ṣe kírun sí Aláàfin lára àti ètò tó kàn láti gbé e wọ káà ilẹ̀ Orukọ ibi ti wọn a maa tẹ awọn Alaafin ilẹ Yoruba sí a maa jẹ Baraa. Kini o yẹ ki o mọ nipa Baraa ni Oyo ti wọn n sin awọn Alaafin si? Ninu awọn aaye isẹmbaye to lamilaaka ni ilẹ kaarọ o jiire, ọkan pataki ni Bara jẹ. Ibẹ ni wọn maa n sin awọn Alaafin si.


Kini o yẹ ki o mọ nipa Baraa ni Oyo ti wọn n sin awọn Alaafin si? Ninu awọn aaye isẹmbaye to lamilaaka ni ilẹ kaarọ o jiire, ọkan pataki ni Bara jẹ. Ibẹ ni wọn maa n sin awọn Alaafin si. Ọpọ awọn Alaafin bi Aláàfin Aólẹ̀, Onisile, Ajagbo, Ọbalókun ati Alaafin to waja laipẹ yi, Oba Lamidi Adeyemi III  nibẹ ni gbogbo wọn sun si. Lati le mọ pataki Baraa, Ileeṣẹ iroyin abele kan si onimọ nipa iṣẹmbaye Yoruba to si tun jẹ ọjọgbọn nipa imọ ilẹ Afrika ni fasiti North Carolina-Charlotte,Amẹrika, Ọjọgbọn Akinwumi Ogundiran. O ṣalaye pe  "Ko si ibomiran to jẹ aaye iṣẹmbaye ti wọn ṣe iwadii lori rẹ bi Bara.Ibi aaye ijọsin ni'' O ni ''ti wọn ba fẹ ṣe iwuye fun Alaafin tuntun,Alaafin ti wọn fẹ fi jẹ  oye yi gbọdọ lọ si Bara lati lọ foribalẹ fawọn Alaafin to ti jẹ to si ti waja saaju rẹ."


Ọpọ awọn Alaafin bi Aláàfin Aólẹ̀, Onisile, Ajagbo, Ọbalókun ati Alaafin to waja laipẹ yi, Oba Lamidi Adeyemi III  nibẹ ni gbogbo wọn sun si. Lati le mọ pataki Baraa, Ileeṣẹ iroyin abele kan si onimọ nipa iṣẹmbaye Yoruba to si tun jẹ ọjọgbọn nipa imọ ilẹ Afrika ni fasiti North Carolina-Charlotte,Amẹrika, Ọjọgbọn Akinwumi Ogundiran. O ṣalaye pe  "Ko si ibomiran to jẹ aaye iṣẹmbaye ti wọn ṣe iwadii lori rẹ bi Bara.Ibi aaye ijọsin ni'' O ni ''ti wọn ba fẹ ṣe iwuye fun Alaafin tuntun,Alaafin ti wọn fẹ fi jẹ  oye yi gbọdọ lọ si Bara lati lọ foribalẹ fawọn Alaafin to ti jẹ to si ti waja saaju rẹ." O ni nigba naa ni wọn yoo ṣẹṣẹ daamọ ni Oriade ni Oyo Ile.'' Bi oba ba si waja lẹyin igba to lo ṣaa rẹ lori apere,''Bara ni wọn yoo gbe Oba pada si lati se awọ  etutu ikẹyin ti wọn maa n ṣe fun Alaafin'' Toun ti bi aaye Bara yi ṣe pataki si fun aṣa ati iṣẹṣe Yoruba,nibi to wa lẹyin odi ọgba National Park ti mu ki aaye olowo iyebiye yi wa ninu ewu nitori ko si aabo to peye fun. Gẹgẹ bi a ṣe gbọ,aaye yi wa wa ninu ewu to si jẹ pe aabo to yẹ ko wa fun ibusun awọn Alaafin yi ko fi bẹ si.


O ni nigba naa ni wọn yoo ṣẹṣẹ daamọ ni Oriade ni Oyo Ile.'' Bi oba ba si waja lẹyin igba to lo ṣaa rẹ lori apere,''Bara ni wọn yoo gbe Oba pada si lati se awọ  etutu ikẹyin ti wọn maa n ṣe fun Alaafin'' Toun ti bi aaye Bara yi ṣe pataki si fun aṣa ati iṣẹṣe Yoruba,nibi to wa lẹyin odi ọgba National Park ti mu ki aaye olowo iyebiye yi wa ninu ewu nitori ko si aabo to peye fun. Gẹgẹ bi a ṣe gbọ,aaye yi wa wa ninu ewu to si jẹ pe aabo to yẹ ko wa fun ibusun awọn Alaafin yi ko fi bẹ si. Gbogbo igi to yẹ ko jẹ idaabo fun awọn ori ade yi nibi ti wọn sun si lo ti n parẹ tan to si jọ pe yoo buru si nitori awọn ijọba ko bikita aaye yi nipa itọju to yẹ.


Gbogbo igi to yẹ ko jẹ idaabo fun awọn ori ade yi nibi ti wọn sun si lo ti n parẹ tan to si jọ pe yoo buru si nitori awọn ijọba ko bikita aaye yi nipa itọju to yẹ.


Ìtàn Mánigbàgbé: Bí Efunroye Tinubu ṣe di ilú Ẹ̀gbá mú, tó ń pàṣẹ ní Eko

Ti a ba n sọrọ awọn akọni obinrin nilẹ Yoruba, ti a ko ba ti darukọ Iyalode akọkọ nilẹ Ẹgba, Ẹfunroye Tinubu, a jẹ pe itan naa ko ti kun ni. Ni ilu Eko, Badagry ati Ẹgba, okiki arabinrin Ẹfunroye Tinubu tan kaakiri nitori pe ọlọla ni, o gbajumọ, to si tun jẹ gbajumọ onisowo ẹru, ọti oyinbo ati awọn ohun ija oloro. Ko fẹẹ si ọba kankan laye Tinubu, ti yoo kọ iyan akọni obinrin naa, ti ko ni fi ewe boo, nitori pe alagbara ni, to si n fi ọba jẹ, bẹẹ lo n rọ ọba loye. Gẹgẹ bi a ti se akojọ rẹ loju opo itakun agbaye, ibẹru Ẹfunroye Tinubu laye igba rẹ, ni ipilẹsẹ ọgbọn fun awọn oriade nilu Eko ati Ẹgba. Awaye ku ko si, ọrun ma kanju, gbogbo wa la n bọ, ti ina yoo si dilẹ lẹyin asunsun jẹ. A ba jẹ obinrin, tabi ọkunrin, o yẹ ka ranti pe isẹ ọwọ wa, yoo maa tọ wa lẹyin ta ba lọ tan.


Gẹgẹ bi a ti se akojọ rẹ loju opo itakun agbaye, ibẹru Ẹfunroye Tinubu laye igba rẹ, ni ipilẹsẹ ọgbọn fun awọn oriade nilu Eko ati Ẹgba. Awaye ku ko si, ọrun ma kanju, gbogbo wa la n bọ, ti ina yoo si dilẹ lẹyin asunsun jẹ. A ba jẹ obinrin, tabi ọkunrin, o yẹ ka ranti pe isẹ ọwọ wa, yoo maa tọ wa lẹyin ta ba lọ tan. Ohun ta ba se laye lo ja ju, tori naa, ẹjẹ ka gbe ile aye se rere nitori bo pẹ, bo ya, bi onirese wa ko ba fin igba mọ, eyi to ti fin silẹ ko lee parun.


Ohun ta ba se laye lo ja ju, tori naa, ẹjẹ ka gbe ile aye se rere nitori bo pẹ, bo ya, bi onirese wa ko ba fin igba mọ, eyi to ti fin silẹ ko lee parun.


Alaafin Palace Lamidi Adeyemi: Wo àwọn obìnrin mẹ́wàá tí ipa wọn kò ṣe fọwọ́ rọ́ sẹ́yìn ní ààfin Oyo

Ní ilẹ̀ Adúláwọ̀, àwọn kan gbàgbọ́ wí pé àwọn obìnrin kò ní ojúṣe kan gbòógì tí wọ́n dì mú nínú àwùjọ yàtọ̀ sí jíjẹ́ ìyàwó ilé lásán, dáná àti títọ́jú ọmọ. Ṣé báyìí ni ọ̀rọ̀ ṣe rí ní àwùjọ Yorùbá nítorí àwọn àṣamọ̀ kan pé ìyàrá ìdànà ni gbogbo ẹ̀kọ́ tí ọmọ obìnrin bá ní máa ń parí sí. Ní Oyo Aláàfin òjò pa ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀ ọmọ Àtìbà, àwọn obìnrin mẹ́wàá ló ní ojúṣe pàtàkì tí wọ́n ń kó nínú ààfin. Àwọn obìnrin náà nìyí: Iyamode: Ẹnikẹ́ni tó bá wà ní ipò yìí nìkan ni àṣà Yorùbá fi àyè gbà pé kí Aláàfin ìlú Oyo kúnlẹ̀ fún. Ipò náà jẹ́ èyí tí wọ́n bọ̀wọ̀ fún púpọ̀ ní ìlú Oyo tó fi jẹ́ pé Bàba ni Aláàfin máa ń pè é. Tí Aláàfin bá ti ń lọlẹ̀ láti kúnlẹ̀ fún Aláàfin náà ni obìnrin yìí náà ni òun náà yóò fi ìkúnlẹ̀ pàdé Aláàfin tí ìyá yìí kò sì fi ọwọ́ rẹ̀ lélẹ̀ nítorí èyí jẹ́ àmì bí àwọn obìnrin ṣe máa ń bọ̀wọ̀ fún ẹni tí ó bá jùwọ́n lọ. Ní kété tí obìnrin bá ti jẹ Iyamode, kò gbọdọ̀ ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú ọkùnrin kankan mọ́ títí yóò fi jáde láyé, òun sì ni àgbà fún gbogbo àwọn obìnrin tó bá wà láàfin tí wọn kò lẹ́tọ̀ọ́ láti máa ní ìbálòpọ̀.


Àwọn obìnrin náà nìyí: Iyamode: Ẹnikẹ́ni tó bá wà ní ipò yìí nìkan ni àṣà Yorùbá fi àyè gbà pé kí Aláàfin ìlú Oyo kúnlẹ̀ fún. Ipò náà jẹ́ èyí tí wọ́n bọ̀wọ̀ fún púpọ̀ ní ìlú Oyo tó fi jẹ́ pé Bàba ni Aláàfin máa ń pè é. Tí Aláàfin bá ti ń lọlẹ̀ láti kúnlẹ̀ fún Aláàfin náà ni obìnrin yìí náà ni òun náà yóò fi ìkúnlẹ̀ pàdé Aláàfin tí ìyá yìí kò sì fi ọwọ́ rẹ̀ lélẹ̀ nítorí èyí jẹ́ àmì bí àwọn obìnrin ṣe máa ń bọ̀wọ̀ fún ẹni tí ó bá jùwọ́n lọ. Ní kété tí obìnrin bá ti jẹ Iyamode, kò gbọdọ̀ ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú ọkùnrin kankan mọ́ títí yóò fi jáde láyé, òun sì ni àgbà fún gbogbo àwọn obìnrin tó bá wà láàfin tí wọn kò lẹ́tọ̀ọ́ láti máa ní ìbálòpọ̀. Bákan náà ló jẹ́ ọ̀kan lára àgbà àwọn obìnrin tó jẹ́ aláwo nínú ààfin Oyo. Ọbaguntẹ: Òun ni ó máa ń ṣojú Aláàfin níbi ètò àwọn Ògbóni. Obìrin tó bá wà ní ipò yìí ní ẹ̀tọ́ sí gbogbo ètò tí àwọn Ológbàni bá ń ṣe tó sì lè wọ yẹ̀wù wọn nígbàkúgbà.


Bákan náà ló jẹ́ ọ̀kan lára àgbà àwọn obìnrin tó jẹ́ aláwo nínú ààfin Oyo. Ọbaguntẹ: Òun ni ó máa ń ṣojú Aláàfin níbi ètò àwọn Ògbóni. Obìrin tó bá wà ní ipò yìí ní ẹ̀tọ́ sí gbogbo ètò tí àwọn Ológbàni bá ń ṣe tó sì lè wọ yẹ̀wù wọn nígbàkúgbà. Ẹni Ọja: Òun ni olórí àwọn tó ń bọ Èṣù, òun sì ló wà ní ìkápá ọjà Ọba. Iya Naso: Aláàfin Oyo ni ìgbàgbọ́ wà pé ó jẹ́ aṣojú Sango ní ilẹ̀ Yorùbá. Ní ààfin Oyo, ibì kan wà tó jẹ́ pé Aláàfin máa ń bọ Sango níbẹ̀, Iya Naso ló wà ní àkóso yàrá yìí.


Ẹni Ọja: Òun ni olórí àwọn tó ń bọ Èṣù, òun sì ló wà ní ìkápá ọjà Ọba. Iya Naso: Aláàfin Oyo ni ìgbàgbọ́ wà pé ó jẹ́ aṣojú Sango ní ilẹ̀ Yorùbá. Ní ààfin Oyo, ibì kan wà tó jẹ́ pé Aláàfin máa ń bọ Sango níbẹ̀, Iya Naso ló wà ní àkóso yàrá yìí. Bákan náà ló wà ní ìdí àmójútó gbogbo ohun tó ní ṣe pẹ̀lú bíbọ Sango àti ètò rẹ̀ gbogbo. Iya Kere: Ìyá Kere ló máa ń gbé adé sí orí Aláàfin ní ọjọ́ tí wọ́n bá ń ṣe ìwúyè. Òun ló wà nídìí àkóso gbogbo àwọn ohun ọ̀ṣọ́ ìlú Oyo tó fi mọ́ àwọn adé.


Bákan náà ló wà ní ìdí àmójútó gbogbo ohun tó ní ṣe pẹ̀lú bíbọ Sango àti ètò rẹ̀ gbogbo. Iya Kere: Ìyá Kere ló máa ń gbé adé sí orí Aláàfin ní ọjọ́ tí wọ́n bá ń ṣe ìwúyè. Òun ló wà nídìí àkóso gbogbo àwọn ohun ọ̀ṣọ́ ìlú Oyo tó fi mọ́ àwọn adé. Iya Kere ni olórí gbogbo àwọn Ilari inú ààfin, tó sì tún ní agbára lórí àwọn ìlú tó wà ní abẹ́ Oyo bíi Aseyin, Oluwo àti Soun ti ìlú Ogbomoso. Ẹnikẹ́ni tó bá ti jẹ Iya Kere kìí súnmọ́ ọkùnrin mọ́ títí láé. Iya Ọba: Ẹni tó bá bí Ọba ló máa ń wà ní ipò yìí àmọ́ tí Ọba kò bá ní ìyá mọ́ láyé, wọ́n á yan ẹnìkan nínú àwọn àgbà obìnrin ilé láti gba ipò náà.


Iya Kere ni olórí gbogbo àwọn Ilari inú ààfin, tó sì tún ní agbára lórí àwọn ìlú tó wà ní abẹ́ Oyo bíi Aseyin, Oluwo àti Soun ti ìlú Ogbomoso. Ẹnikẹ́ni tó bá ti jẹ Iya Kere kìí súnmọ́ ọkùnrin mọ́ títí láé. Iya Ọba: Ẹni tó bá bí Ọba ló máa ń wà ní ipò yìí àmọ́ tí Ọba kò bá ní ìyá mọ́ láyé, wọ́n á yan ẹnìkan nínú àwọn àgbà obìnrin ilé láti gba ipò náà. Ìyá Ọba ló máa ń ṣe ẹnì kẹta Aláàfin àti Basorun nínú yàrá nígbà tí wọ́n bá ń ṣọdún Orun nínú oṣù Kẹsàn-án ọdọọdún. Iya Ọba ni olórí fún Basorun. Iya Monari: Iṣẹ́ Iya Monari ni láti yí ẹni tó bá ń bọ Sango tí wọ́n wá dájọ́ ikú fún lọ́rùn pa nítorí wọ́n kìí fi idà pa ẹni tí Sango bá dájọ́ ikú fún.


Ìyá Ọba ló máa ń ṣe ẹnì kẹta Aláàfin àti Basorun nínú yàrá nígbà tí wọ́n bá ń ṣọdún Orun nínú oṣù Kẹsàn-án ọdọọdún. Iya Ọba ni olórí fún Basorun. Iya Monari: Iṣẹ́ Iya Monari ni láti yí ẹni tó bá ń bọ Sango tí wọ́n wá dájọ́ ikú fún lọ́rùn pa nítorí wọ́n kìí fi idà pa ẹni tí Sango bá dájọ́ ikú fún. Bákan náà ló jẹ́ igbákejì Iya Naso. Iya-Fin-Iku: Ìṣe àwọn Oníṣàǹgó ni láti máa fi ẹnìkan jìn sí bíbọ Sango, ipa yìí sì ni Iya-Fin-Iku máa ń kó fún Aláàfin. Òun náà ló wà ní àkóso àgbò tí wọ́n fi ń bọ Sango.


Bákan náà ló jẹ́ igbákejì Iya Naso. Iya-Fin-Iku: Ìṣe àwọn Oníṣàǹgó ni láti máa fi ẹnìkan jìn sí bíbọ Sango, ipa yìí sì ni Iya-Fin-Iku máa ń kó fún Aláàfin. Òun náà ló wà ní àkóso àgbò tí wọ́n fi ń bọ Sango. Iya Lagbo: Ẹni tó bá jẹ ìyá Àrẹ̀mọ ló máa ń wà ní ipò yìí ṣùgbọ́n tí ìyá Àrẹ̀mọ bá ti papòdà, obìnrin olorì mìíràn yóò gba ipò náà. Iya Lagbo máa ń ṣàkóso apá kan ní ààfin tó sì máa ń wà ní ìṣàkóso gbogbo àgbo àti àgúnmu gbogbo àwọn ènìyàn tó wà ní ààfin tó fi mọ́ Aláàfin. Aarẹ Oriitẹ: Òun ló jẹ́ olùrànlọ́wọ́ pàtàkì sí Aláàfi, tó máa ń ṣe àkóso gbogbo oúnjẹ àti ibùsùn Aláàfin.


Iya Lagbo: Ẹni tó bá jẹ ìyá Àrẹ̀mọ ló máa ń wà ní ipò yìí ṣùgbọ́n tí ìyá Àrẹ̀mọ bá ti papòdà, obìnrin olorì mìíràn yóò gba ipò náà. Iya Lagbo máa ń ṣàkóso apá kan ní ààfin tó sì máa ń wà ní ìṣàkóso gbogbo àgbo àti àgúnmu gbogbo àwọn ènìyàn tó wà ní ààfin tó fi mọ́ Aláàfin. Aarẹ Oriitẹ: Òun ló jẹ́ olùrànlọ́wọ́ pàtàkì sí Aláàfi, tó máa ń ṣe àkóso gbogbo oúnjẹ àti ibùsùn Aláàfin. Ṣe ìtọ́jú gbogbo àyíká, tó sì máa ń gbé agbòrùn lórí àwọn aláàfin tó bá ṣẹ̀ṣẹ̀ jẹ. Gbogbo àwọn obìnrin mẹ́wẹ́ẹ̀wá yìí ló máa ń rọgba ká Aláàfin láti ri pé kò ṣi ẹsẹ̀ gbé.


Ṣe ìtọ́jú gbogbo àyíká, tó sì máa ń gbé agbòrùn lórí àwọn aláàfin tó bá ṣẹ̀ṣẹ̀ jẹ. Gbogbo àwọn obìnrin mẹ́wẹ́ẹ̀wá yìí ló máa ń rọgba ká Aláàfin láti ri pé kò ṣi ẹsẹ̀ gbé.


Aláàfin of Oyo's Palace Administration: Àwọn nǹkan tí o kò mọ̀ nípa ààfin ìlú Oyo nìyí

Báyìí ni à ń ṣe ní ilé wa èèwọ̀ ibòmíràn. Ní ilẹ̀ Yorùbá, ohun gbogbo ló ní ètò àti ọ̀nà tí wọ́n ń gbà ṣe ètò inú ilé àti ọ̀dẹ̀dẹ̀ tí èyí kò sì yọ ààfin ìlú Oyo sílẹ̀. Ní Ààfin ìlú Oyo, òjò tàbí oòrùn kìí pa Aláàfin nítorí wọ́n ti ṣètò ibi tí Ọba Aláàfin yóò máa gbà tí oòrùn tàbí òjò kò fi ní kàn án lára. Aláàfin nìkan ló ní àǹfàní láti gba ọ̀nà yìí gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Ọba Adeyemi kẹta nígbà tí Baba ń bẹ lókè eèpẹ̀. Ní Ààfin, Aláàfin nìkan ni àǹfàní wà fún láti wọ bàtà tí ẹnikẹ́ni kò sì gbọdọ̀ gbìyànjú láti tàpá sí òfin yìí. Bí àjòjì tàbí ẹnikẹ́ni bá gbìyànjú láti ṣe bí Aláàfin, tó fẹ́ yọ bàtà wọ̀, àwọn ẹ̀ṣọ́ ti wà ní sẹpẹ́ láti fi póró òfin gbé ẹni náà nítorí kò sí bí ènìyàn ṣe fẹ́ ṣe bẹ́ẹ̀ tí àwọn ẹ̀ṣọ́ náà kò ní mọ̀.


Aláàfin nìkan ló ní àǹfàní láti gba ọ̀nà yìí gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Ọba Adeyemi kẹta nígbà tí Baba ń bẹ lókè eèpẹ̀. Ní Ààfin, Aláàfin nìkan ni àǹfàní wà fún láti wọ bàtà tí ẹnikẹ́ni kò sì gbọdọ̀ gbìyànjú láti tàpá sí òfin yìí. Bí àjòjì tàbí ẹnikẹ́ni bá gbìyànjú láti ṣe bí Aláàfin, tó fẹ́ yọ bàtà wọ̀, àwọn ẹ̀ṣọ́ ti wà ní sẹpẹ́ láti fi póró òfin gbé ẹni náà nítorí kò sí bí ènìyàn ṣe fẹ́ ṣe bẹ́ẹ̀ tí àwọn ẹ̀ṣọ́ náà kò ní mọ̀. Bákan náà ní àwọn ènìyàn tó máa ń wà ní Ààfin ní ìgbà kan kìí dín ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta (500) tí gbogbo wọn sì ní ojúṣe kan tàbí òmíràn tí wọ́n ń ṣe nínú ààfin. Ọba Adeyemi ní gbogbo àwọn olorì tó wà ní Ààfin kọ́ ni ó jẹ́ aya tí ọba fẹ́ fúnra rẹ̀ nítorí àwọn tí Ọba jogún nígbà tí ọba kan bá gbésẹ̀ wà nínú ààfin. Àwọn ìyàwó tí Aláàfin bá mú wá, nǹkan tí wọ́n ń ṣe ní ààfin, wọn kò ní mọ̀, àwọn ni wọn yóò máa kọ́ àwọn ìyàwó wọ̀nyẹn ní ẹ̀kọ́; báwo ni a ṣe ń tọ́jú Aláàfin àti oúnjẹ rẹ̀?


Bákan náà ní àwọn ènìyàn tó máa ń wà ní Ààfin ní ìgbà kan kìí dín ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta (500) tí gbogbo wọn sì ní ojúṣe kan tàbí òmíràn tí wọ́n ń ṣe nínú ààfin. Ọba Adeyemi ní gbogbo àwọn olorì tó wà ní Ààfin kọ́ ni ó jẹ́ aya tí ọba fẹ́ fúnra rẹ̀ nítorí àwọn tí Ọba jogún nígbà tí ọba kan bá gbésẹ̀ wà nínú ààfin. Àwọn ìyàwó tí Aláàfin bá mú wá, nǹkan tí wọ́n ń ṣe ní ààfin, wọn kò ní mọ̀, àwọn ni wọn yóò máa kọ́ àwọn ìyàwó wọ̀nyẹn ní ẹ̀kọ́; báwo ni a ṣe ń tọ́jú Aláàfin àti oúnjẹ rẹ̀? Ìyá Ilé Orí ní láti wà, Ìyá Káà Ọba, Ìyá Ayé Kalẹ̀, Ìyá Kòlárá, Ìyá Kòlárá Kékeré, Káà ọ̀dẹ̀. Kòlárá Kékeré ni wọ́n ti ń gún iyán, gbogbo ẹni tó bá wà ní ààfin kò gbọ́dọ̀ lọ sí ìta ra nǹkan. Ẹni tí ó máa gùn iyán ọ̀sán tí wà ní ààfin.


Ìyá Ilé Orí ní láti wà, Ìyá Káà Ọba, Ìyá Ayé Kalẹ̀, Ìyá Kòlárá, Ìyá Kòlárá Kékeré, Káà ọ̀dẹ̀. Kòlárá Kékeré ni wọ́n ti ń gún iyán, gbogbo ẹni tó bá wà ní ààfin kò gbọ́dọ̀ lọ sí ìta ra nǹkan. Ẹni tí ó máa gùn iyán ọ̀sán tí wà ní ààfin. Káà Ilé Ẹyẹ wà, ibi tí wọ́n tí ń bọ̀ orí Aláàfin wà, ilé Ṣàngó wà. Ìyàrá kan wà, ibẹ̀ ni wọ́n máa ń kó gbogbo adé sí, iná gbọ́dọ̀ wá níbẹ̀ ni gbogbo ìgbà. Moyọ̀ àti Àlàbá ni máa ń tọ́jú adé, ìlẹ̀kẹ̀ tí Aláàfin máa fi sì ọwọ́, lọ́dọ̀ wọn ló wà, wọ́n níláti ṣe nńkan sí i.


Káà Ilé Ẹyẹ wà, ibi tí wọ́n tí ń bọ̀ orí Aláàfin wà, ilé Ṣàngó wà. Ìyàrá kan wà, ibẹ̀ ni wọ́n máa ń kó gbogbo adé sí, iná gbọ́dọ̀ wá níbẹ̀ ni gbogbo ìgbà. Moyọ̀ àti Àlàbá ni máa ń tọ́jú adé, ìlẹ̀kẹ̀ tí Aláàfin máa fi sì ọwọ́, lọ́dọ̀ wọn ló wà, wọ́n níláti ṣe nńkan sí i. "Ìlẹ̀kẹ̀ ti ọrùn náà kò gbọ́dọ̀ wà lọ́dọ̀ Aláàfin, Kò sí adé lọ́dọ̀ mi, kò sí ìlẹ̀kẹ̀ lọ́dọ̀ mi." Àwọn ìyá méjì ló máa ń pín iṣẹ́ àti ètò ṣe ní ààfin, olorì àgbà tó wà ní ìkápá gbogbo àwọn ọmọ àti àwọn olorì yòókù. Ẹnìkejì ni Iya Naso tó wà ní ìkápá ètò tó ní ṣe pẹ̀lú Sango àti gbogbo àwọn òṣìṣẹ́ àwọn ààfin yòókù.


"Ìlẹ̀kẹ̀ ti ọrùn náà kò gbọ́dọ̀ wà lọ́dọ̀ Aláàfin, Kò sí adé lọ́dọ̀ mi, kò sí ìlẹ̀kẹ̀ lọ́dọ̀ mi." Àwọn ìyá méjì ló máa ń pín iṣẹ́ àti ètò ṣe ní ààfin, olorì àgbà tó wà ní ìkápá gbogbo àwọn ọmọ àti àwọn olorì yòókù. Ẹnìkejì ni Iya Naso tó wà ní ìkápá ètò tó ní ṣe pẹ̀lú Sango àti gbogbo àwọn òṣìṣẹ́ àwọn ààfin yòókù.


Alaafin's cultural ambassador: Dr Paula Gomez sọ nípa iṣẹ́ tó pa òun àti Alaafin pọ̀

"O ti to ọdun mejila ti mo ti wa pẹlu Kabiyesi, Kabiyesi fi mi jẹ oye Aṣoju Aṣa lati ọjọ yii si la ti n ṣiṣẹ lorii pipa aṣa ati iṣẹṣe mọ". Ọmọwe Paula Gomez to ti jẹ alabaṣiṣẹpọ fun Alaafin Oba Lamidi Adeyemi to ti darapọ mọ awọn baba nla baba rẹ sọrọ ninu fọnran kan nipa gbogbo iṣẹ to pa oun ati Alaafin pọ. Oyinbo alawọfunfun naa ninu to jade sori ayelujara ṣalaye pe titi dori gbogbo ibi iṣẹmbaye ati ojubọ lawọn ti n ṣiṣẹ lori bi ẹmi wọn yoo ṣe gun. O ni gbogbo igba ni Oba Lamidi Kẹta maa ṣatilẹyin fun itan abalaye iran Yoruba. Ta ni Yorùbá ń pè ní Abọ́bakú? Aláàfin àti Ọba ilẹ̀ Yorùbá márùn-ún mìí tó wàjà láàrin oṣù márùn-ùn péré Ìdí tí mo fi ń dé fìlà Abetiaja nì gbogbo ìgbà nìyìí - Alaafin Wo bí ètò Orò Ìje Oba Lamidi Adeyemi to wàjà ṣe lọ ní Oyo Òrumọ́jú ní ara Oba Lamidi Adeyemi wọ káà ilẹ̀ lọ ní Báárà gẹ́gẹ́ bí ìṣe ìran Yorùbá ṣe làá kalẹ̀ "Iku Baba Yeye ni oludasilẹ ati Aarẹ ẹgbẹ ibilẹ "AṢA ORIṢA ASSOCIATION", ẹgbẹ ti o da silẹ lati da abo bo, ati lati ṣe igbelarugẹ abalaye Oriṣa".


O ni gbogbo igba ni Oba Lamidi Kẹta maa ṣatilẹyin fun itan abalaye iran Yoruba. Ta ni Yorùbá ń pè ní Abọ́bakú? Aláàfin àti Ọba ilẹ̀ Yorùbá márùn-ún mìí tó wàjà láàrin oṣù márùn-ùn péré Ìdí tí mo fi ń dé fìlà Abetiaja nì gbogbo ìgbà nìyìí - Alaafin Wo bí ètò Orò Ìje Oba Lamidi Adeyemi to wàjà ṣe lọ ní Oyo Òrumọ́jú ní ara Oba Lamidi Adeyemi wọ káà ilẹ̀ lọ ní Báárà gẹ́gẹ́ bí ìṣe ìran Yorùbá ṣe làá kalẹ̀ "Iku Baba Yeye ni oludasilẹ ati Aarẹ ẹgbẹ ibilẹ "AṢA ORIṢA ASSOCIATION", ẹgbẹ ti o da silẹ lati da abo bo, ati lati ṣe igbelarugẹ abalaye Oriṣa". Gẹgẹ bi Ọmọwe naa ṣe sọ, awọn akọsilẹ iṣẹṣe aṣa wọnyii ni Ọba Adeyemi pẹlu ajọṣepọ aṣoju orilẹede Naijiria si ẹka ajọ isọkan agbaye UNESCO fi ẹsẹ wọn mulẹ nipa ilu Oyo. Awọn nkan mii to ni ṣe pẹlu aṣa Yoruba ti wọn fi ẹsẹ wọn mulẹ ni gbagede agbaye ni: Iṣẹ Ilu Ṣiṣe, finfin igba, Aṣọ Oke hihun, Ọṣẹ Dudu ṣiṣe, ayẹyẹ Ọdun Egungun,  ayẹyẹ Ọdun Ifa, ayẹyẹ  Ọdun Ọbaluaye. Sultan kéde ọjọ́ Ajé gẹ̀gẹ́ bíi ọjọ́ ọdún ìtúnu àwẹ̀ ní Naijiria 'Mo bá ajá ní ìbálòpọ̀ nítorí ₦1.4m', ka ǹkan tí òfin Nàìjíríà ṣọ nípa ìwà yìí Mo bẹ̀rẹ̀ sí ń wọ ìjáàbù nítorí àwọn okùnrin máa ń wo bẹ̀bẹ̀rẹ́ ìdí mi tí mo bá ń wàásù - Sister Kate Ọmọwe Paula Gomez jẹ ọmọ orilẹede Portugal ti awọn eeyan ti pade ni aafin Alaafin Oyo lọpọ igba.


Gẹgẹ bi Ọmọwe naa ṣe sọ, awọn akọsilẹ iṣẹṣe aṣa wọnyii ni Ọba Adeyemi pẹlu ajọṣepọ aṣoju orilẹede Naijiria si ẹka ajọ isọkan agbaye UNESCO fi ẹsẹ wọn mulẹ nipa ilu Oyo. Awọn nkan mii to ni ṣe pẹlu aṣa Yoruba ti wọn fi ẹsẹ wọn mulẹ ni gbagede agbaye ni: Iṣẹ Ilu Ṣiṣe, finfin igba, Aṣọ Oke hihun, Ọṣẹ Dudu ṣiṣe, ayẹyẹ Ọdun Egungun,  ayẹyẹ Ọdun Ifa, ayẹyẹ  Ọdun Ọbaluaye. Sultan kéde ọjọ́ Ajé gẹ̀gẹ́ bíi ọjọ́ ọdún ìtúnu àwẹ̀ ní Naijiria 'Mo bá ajá ní ìbálòpọ̀ nítorí ₦1.4m', ka ǹkan tí òfin Nàìjíríà ṣọ nípa ìwà yìí Mo bẹ̀rẹ̀ sí ń wọ ìjáàbù nítorí àwọn okùnrin máa ń wo bẹ̀bẹ̀rẹ́ ìdí mi tí mo bá ń wàásù - Sister Kate Ọmọwe Paula Gomez jẹ ọmọ orilẹede Portugal ti awọn eeyan ti pade ni aafin Alaafin Oyo lọpọ igba. Ede Yoruba ẹnu rẹ, awo-maleelọ ni leyi to maa n fa oju awọn eeyan bo ṣe jẹ irinṣẹ pataki loju wọn bi ololufẹ́ aṣa. Iroyin ni lati ọdun 1990 to ti de si Naijiria lo ti n gbe ni ipinlẹ Oyo to si n gbe aṣa Yoruba ga. Gomez ni ifẹ fun ṣiṣewadii wọ inu aṣa Yoruba jinlẹ lo gbe oun de ipinlẹ Eko ni ọdun mejidinlọgbọn sẹyin eyi si jẹ lasiko to n kọ imọ ẹkọ nipa itan ni Germany. O dun un  ninu gidi gan nigba to rii pe iṣẹ pa oun ati Ikubabayeye Ọba Olayiwola Adeyemi Lamidi pọ lori aṣa iṣẹmba.


Ede Yoruba ẹnu rẹ, awo-maleelọ ni leyi to maa n fa oju awọn eeyan bo ṣe jẹ irinṣẹ pataki loju wọn bi ololufẹ́ aṣa. Iroyin ni lati ọdun 1990 to ti de si Naijiria lo ti n gbe ni ipinlẹ Oyo to si n gbe aṣa Yoruba ga. Gomez ni ifẹ fun ṣiṣewadii wọ inu aṣa Yoruba jinlẹ lo gbe oun de ipinlẹ Eko ni ọdun mejidinlọgbọn sẹyin eyi si jẹ lasiko to n kọ imọ ẹkọ nipa itan ni Germany. O dun un  ninu gidi gan nigba to rii pe iṣẹ pa oun ati Ikubabayeye Ọba Olayiwola Adeyemi Lamidi pọ lori aṣa iṣẹmba. Ko to ba Alaafin ṣiṣẹ lo ti maa n sọrọ iwuri ati oun aatẹle nipa aṣa Yoruba ati bo ṣe ṣawari pe Alaafin jẹ olufẹ aṣa ati iṣẹṣe gidi gan.


Ko to ba Alaafin ṣiṣẹ lo ti maa n sọrọ iwuri ati oun aatẹle nipa aṣa Yoruba ati bo ṣe ṣawari pe Alaafin jẹ olufẹ aṣa ati iṣẹṣe gidi gan.


Ó yẹ kí a wádìí ikú tó pa Oba Lamidi Adeyemi, Baba gbọ́dọ̀ padà- Sat Guru Maharaj-ji

Èmi ni  ọ̀nà tó ń kọ́ àwọn eèyàn ní Ifá àti bí wọ́n ṣe ń ṣe mọ́tò àti 'Plane' lójú ìran- Sat Guru Maharaj-ji BBC Yoruba lo ba oludasile ẹsin One Love Foundation, Sat Guru Maharaji-ji lalejo ni ibugbe rẹ ni agbegbe Guru ni ilu Ibadan ni ipinle Oyo, guusu Iwo Oorun Naijiria. Nibẹ ni Sat Guru Maharaj-ji ti sọrọ nipa iku to pa Alaafin Oba Lamidi Adeyemi, to pa Bola Ige ati Penkelemesi. O ni pe Iku Baba Yeye gbọdọ pada wa saye ni nitori pe koi tii lo ọjọ to yẹ ko lo tan laye. Sat Guru sọ pe Alaafin Iku Baba Yeye ko ṣe e pa  ṣugbọn ija n bẹ nita ati pe igboro ko fini lọkan balẹ. O tun sọrọ nipa pataki igba iwaṣẹ ati iṣẹṣe gẹgẹ bii ona abayọ si ija ẹsin. Sat Guru ni pe laye atijọ awọn arugbo wa maa n le ni ọgọrun un lọjọ ori daadaa.