Ó ṣẹlẹ̀ o! Àwọn tọ́ọ̀gì yawọ 'Radio Nigeria' n'Ibadan, wọ́n ba dúkìá olówó iyebíye jẹ́

Ṣe lọrọ di boo lọ o yago lọna lanaa, ọjọ Abamẹta, Satide nigba ti wọn lawọn tọọgi yawọ gbajugbaja redio kan lorilẹ-ede yii, iyẹn Radio Nigeria to wa niluu Ibadan, ipinlẹ Ọyọ. Redio naa ti wọn tun n pe ni Amuludun 99.1 FM la gbọ pe awọn tọọgi ti ko din ni mejila yawọ lọsan ana, ti wọn si bẹrẹ si i ba gbogbo awọn dukia to wa nibẹ jẹ. Bo tilẹ jẹ pe titi dasiko ta a ṣakojọpọ iroyin yii tan la ko ti i le sọ pato idi tawọn tọọgi naa fi yawọ redio yii, ṣugbọn ta a gbọ pe, oriṣiriṣi nnkan ija oloro bi aake, ada, ọbẹ, atawọn mi in ni wọn ko lọ sibẹ.  Ọdun mẹwaa le diẹ sẹyin ni wọn da redio yii silẹ, to si ti gbayii kaakiri igboro ilu Ibadan ati agbegbe ẹ. AWIKONKO gbọ pe dukia to le ni obitibiti miliọnu naira ni wọn bajẹ kọja sisọ.  Lara awọn dukia ti wọn bajẹ ni ferese, mọto loriṣiriṣi, awọn irinṣẹ atawọn nnkan mi in.  Ọgbẹni Niyi Dahunsi, nigba to n sọrọ sọ pe otitọ ni, ati pe awọn agbofinro ti wa lori iṣẹlẹ naa.


Méjì nínú àwọn ajínigbé to yawọ ìlú Ìwàjọwà pàdé ikú òjijì

Awọn afurasi ajinigbe ti ko din ni meji ni wọn ti pade iku ojiji nijọba ibilẹ Iwajọwa, ipinlẹ Ọyọ.Iroyin tẹ wa lọwọ sọ pe asiko tawọn afurasi ajinigbe naa fẹẹ ji eeyan kan gbe lọrọ bẹyin yọ fun wọn niluu Iwere-Ile lọjọ Ẹti, Furaidee to kọja yii.Wọn ni nnkan bi aago mẹta lawọn ajinigbe naa yawọ agbegbe yii, lati ji awọn eeyan gbe. Bawọn eeyan si ṣe ri nnkan to fẹẹ ṣẹlẹ yii ni wọn ti sare ranṣẹ sawọn oṣiṣẹ eleto aabo Amọtẹkun. Bi wọn ṣe ri awọn Amọtẹkun la gbọ pe wọn ti kọju ibọn si wọn, ti ọrọ naa si dabi fiimu agbelewo. Gbogbo awọn to wa lagbegbe yii ni wọn juba ehoro, ki aṣita ibọn ma baa ba wọn. Wọn nigba tawọn afurasi ajinigbe naa ri i pe agbra awọn ko ba awọn Amọtẹkun yii, ni wọn ba gbiyanju lati na papa bora. Nibi ti wọn ti n salọ nibọn ti ba awọn meji, ti awọn yooku si salọ.Adari Amọtẹkun nipinlẹ naa, Ọlayinka Ọlayanju fidi iṣẹlẹ ọhun mulẹ, o si lawọn ri nnkan ija oloro gba lọwọ wọn, ti wọn si ti ko wọn fawọn ọlọpaa.


Orí tún kó àwọn márùn-ún yọ lọ́wọ́ ikú òjijì l'Ọ́ṣun

Awọn marun-un ni ori ti ko yọ bayii lọwọ iku ojiji loju ọna Ikirun si Ila-Odo, ipinlẹ Ọṣun lọjọ Ẹti ti i ṣe Furaidee, ijẹta. Wọn ni ṣe lawọn awakọ meji kan n ba ere asapajude lọ, ti awọn mejeeji si pada gba ara wọn lojiji. Ijamba naa la gbọ pe awọn to wa nibẹ faraba gidi, ṣugbọn ti ko sẹni to jade laye ninu wọn. Gẹgẹ ba a ṣe gbọ, awọn oṣiṣẹ ajọ ẹṣọ oju popona tijọba apapọ, FRSC ni wọn sare debẹ lati doola ẹmi awọn eeyan naa. Agnes Ogungbemi to jẹ agbẹnusọ FRSC nigba to n fidi iṣẹlẹ ọhun mulẹ sọ pe mọto Mercedes Benz meji ọtọọtọ ni wọn gba ra wọn. Benz akọkọ lo pe nọmba idanimọ rẹ ni FKJ351XX, nigba ti ekeji jẹ LRN980TD.


Lẹ́yìn tó kúrò làhámọ́ EFCC, Saraki ju bọmbu ọ̀rọ̀ síta, ó ní...

Ana, ọjọ Abamẹta, Satide ni ajọ to n gbogun ti iwa jibiti ati ajẹbanu lorilẹ-ede yii, Economic and Financial Crimes Commission, EFCC, ranṣẹ pe Aarẹ ile igbimọ aṣofin lorilẹ-ede Naijiria, Sẹnetọ Bukọla Saraki, nibi ti wọn ti fọrọ wa a lẹnu wo lori ẹsun jibiti ti wọn fi kan an.Fun bi ọpọlọpọ wakati la gbọ pe Saraki lo lọdọ awọn EFCC ko to di pe wọn fi silẹ ni nnkan bi irọlẹ mọ alẹ. Lẹyin eyi ni agbẹnusọ rẹ, Yusuph Ọlaniyọnu gbe atẹjade sita lori awuyewuye to ti kaakiri nipa idi ti EFCC ṣe ranṣẹ pe Saraki. Ninu atẹjade naa lo ti sọ pe oun ko lẹbọ-lẹru lori awọn dukia toun ko jọ. O ni ki i ṣe pe awọn EFCC wa a gbe Saraki, tabi fọwọ ofin gbe Saraki, bi ko ṣe pe funra rẹ lo lọ jẹ wọn, nitori pe ko si nnkan to fẹẹ fi pamọ.  O ni ki i ṣe pe wọn pe Saraki lori pe o gbe owo rin lọna ti ko tọ, iyẹn ti awọn oloyinbo n pe ni 'money laundering'. AWIKONKO gbọ pe Sẹnetọ Buraki ti lo oriṣiriṣi ileeṣẹ fi gba akanṣe iṣẹ lọwọ ijọba ipinlẹ Kwara labẹ iṣakoso rẹ, ti wọn si n san owo pada fun un lọdọọdun.


Nítorí Hushpuppi, wọ́n ti dá Abba Kyari dúró nínú iṣẹ́ ọlọ́pàá

Ọga ọlọpaa patapata lorilẹ-ede yii, Usman Alkali Baba ti sọ pe ki gbajugbaja ọlọpaa nni, DCP Abba Kyari, lọọ jokoo sile titi ti yoo fi yanju ọrọ ẹsun jibiti tijóba ilẹ Amẹrika fi kan an. Ninu atẹjade ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa orilẹ-ede yii, Frank Mba gbe jade, o ni Kyari ṣi maa wa lẹnu iṣẹ ọlọpaa digba ti iwadii yoo fi pari, ṣugbọn ti ko ni i ṣiṣẹ gẹgẹ bi ọlọpaa mọ. Lẹta naa to jade lanaa, ọjọ kọkanlelọgbọn, oṣu keje to jọja yii lo ti sọ pe Kyari yoo jokoo sile digba ti ẹjọ ẹsun ti wọn fi kan an yoo fi pari. Nibẹ naa lo tun ti sọ pe awọn ti gbe igbimọ iwadii dide lati gbe ẹsun naa yẹwo lati mọ eyi to jẹ otitọ ati okodoro.


Àwọn ẹbí tú àṣírí ikú tó pa Rachel Oniga lójijì

Awọn mọlẹbi gbajugbaja agba oṣere tiata to jade laye lọjọ Ẹti, Furaidee to kọja yii, Rachel Oniga ti sọ pe ki i ṣe arun korona lo pa eeyan awọn gẹgẹ bawọn kan ṣe n gbe e kaakiri.Wọn ni o ti ṣe diẹ ti aisan ọkan ti n ba Rachel finra, to si n gba itọju.Ninu ọrọ ti ọkan lara awọn aburo Rachel Oniga, Diakoni Toyin Oduṣọtẹ gbe sita lorukọ mọlẹbi lo ti sọ pe awọn to gbe iroyin naa jade ko mọ ohun to ṣẹlẹ, lo jẹ ki wọn maa wa awawi.Bakan naa lo tun sọ pe awọn yoo sọ bi eto isinku Rachel yoo ṣe lọ sita laipẹ.Ninu ọrọ rẹ, o sọ pe: "Pẹlu ibanujẹ ọkan la n sọ fun un yin nipa ọrọ iku ẹgbọn wa, mama wa ati mama-mama wa, Oloye Rachel Tabuno Oniga. "Ọsibitu l'Ekoo lo ku si lẹni ọdun mẹrinlelogoji, lọjọ Furaidee, ọgbọn ọjọ, oṣu keje, ọdun 2021, ni nnkan bi aago mẹwaa alẹ. "Lati le fidi awọn oriṣiriṣi iroyin to ti n lọ kaakiri mulẹ wi pe arun Konora lo pa a, la fi n kọ eyi jade lati fi to gbogbo eeyan leti wi pe aisan ọkan lo ṣeku pa a, aisan naa to jẹ pe ko pẹ rara to fi ba a finra, ko to di pe o jade laye."


Ǹjẹ́ ẹ ti gbọ́? Ẹnikẹ́ni tó bá fẹ́ kí wọ́n fi Ìgbòho sílẹ̀ n fẹ́ kó kú ni - Agbẹjọ́rò tú àṣírí tuntun

Ọkan lara awọn agbẹjọro Oloye Sunday Adeyẹmọ ti awọn eeyan tun mọ si Sunday Igboho nilẹ Benin, Oluṣẹgun Falọla ti sọ pe bi ọkunrin naa ṣe wa lahamọ jẹ anfaani nla fun un, paapaa lati daabo bo o ni.Agbẹjọro Falọla to jẹ Ọmọwe ninu ofin fikun ọrọ rẹ pe adehun ajọ ECOWAS gan an, eyi ti Naijiria ati Benin naa bu ọwọ lu nigba kan ri daabo bo Igboho.Falọla ni ijọba Naijiria gan an ko fẹsun ọdaran kan Ọgbẹni Adeyẹmọ titi di akoko yii.Ninu ọrọ rẹ, o sọ pe:''Ofin orilẹ-ede Benin ko faaye gba ki eeyan wa ni atimọle ọlọpaa ju ọsẹ kan lọ. "Awọn alaṣẹ ijọba Benin gbagbọ pe fifi Igboho silẹ lasiko ti awuyewuye ṣi n lọ lọwọ lori ọrọ rẹ ni Naijiria ati Benin lewu fun aabo rẹ. "Ijọba Benin ri i bi ẹni pe Igboho nilo aabo labẹ ofin titi di igba ti awuyewuye to tẹ le bi wọn ṣe mu un niluu Cotonou yoo fi lọ silẹ. "Gẹgẹ bi mo ṣe sọ tẹlẹ, Igboho ko ṣẹ si ofin kankan lorilẹ-ede Benin. Koda, ko ti i lo to ọjọ kan ni Cotonou ti wọn fi mu un ni papakọ ofurufu ni ọna rẹ si orilẹ-ede Germany. "Igba to ti i lo ni Benin kere debi wi pe ko le raaye lati gbero ati da wahala silẹ ni Benin.


"Gẹgẹ bi mo ṣe sọ tẹlẹ, Igboho ko ṣẹ si ofin kankan lorilẹ-ede Benin. Koda, ko ti i lo to ọjọ kan ni Cotonou ti wọn fi mu un ni papakọ ofurufu ni ọna rẹ si orilẹ-ede Germany. "Igba to ti i lo ni Benin kere debi wi pe ko le raaye lati gbero ati da wahala silẹ ni Benin. "Awọn agbofinro mu un nitori ọrọ oṣelu lati orilẹ-ede Naijiria ni, ki i ṣe pe o ṣẹ si ofin nibi. "Igboho si wa lahamọ lati jẹ ki atẹgun fẹ si ọrọ naa ati lati jẹ ki alaafia jọba laaarin Naijiria ati Benin. "Ẹnikẹni to ba sọ pe ki wọn fun Igboho lominira bayii fẹ gba ẹmi rẹ ni, nitori wọn le ṣeku pa a.


"Awọn agbofinro mu un nitori ọrọ oṣelu lati orilẹ-ede Naijiria ni, ki i ṣe pe o ṣẹ si ofin nibi. "Igboho si wa lahamọ lati jẹ ki atẹgun fẹ si ọrọ naa ati lati jẹ ki alaafia jọba laaarin Naijiria ati Benin. "Ẹnikẹni to ba sọ pe ki wọn fun Igboho lominira bayii fẹ gba ẹmi rẹ ni, nitori wọn le ṣeku pa a. "Lori akoko ti igbẹjọ yoo tun waye nile ẹjọ, agbẹjọro Falola sọ pe awọn adajọ lo le sọ igba ti ẹjọ naa yoo tun gberasọ.O wa fi kun ọrọ rẹ pe ko ṣee ṣe ki Benin jọwọ Igboho fun Naijiria lori ẹsun pe o n pe fun iyapa ẹya Yoruba lara Naijiria.


"Lori akoko ti igbẹjọ yoo tun waye nile ẹjọ, agbẹjọro Falola sọ pe awọn adajọ lo le sọ igba ti ẹjọ naa yoo tun gberasọ.O wa fi kun ọrọ rẹ pe ko ṣee ṣe ki Benin jọwọ Igboho fun Naijiria lori ẹsun pe o n pe fun iyapa ẹya Yoruba lara Naijiria.


Ẹ wojú Sàlàkọ́ tó lu ọlọ́kadà pa l'Abẹ́òkúta

Ọwọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun ti tẹ gendekunrin ẹni ogoji ọdun kan, Michael Salakọ, lori bo ṣe lu ọlọkada pa niluu Abẹokuta l'Ọjọru, Wẹside to kọja yii.Ati pe kani ki i ṣe pe awọn eeyan tete mu Salakọ silẹ ni, boya ko ba ti na papa bora titi dasiko ta a pari iroyin yii, ki wọn ma si ti i ri.Gẹgẹ bi iroyin to tẹ wa lọwọ ṣe sọ, Salakọ ni wọn lo pe ọlọkada naa ti wọn pe orukọ rẹ ni Abudu lati wa a gbe oun jade lọ sibi kan, iyẹn lọjọ Iṣẹgun, Tusidee, ṣugbọn ti wọn ni Abudu ko da a lohun.Won ni Abudu ko ṣẹṣẹ maa gbe e Salakọ jade lọ sibi to ba n fẹ, ti wọn si ti wọnu ara wọn gidi.Ọjọ naa ni wọn sọ pe Abudu loun ko le gbe Salakọ jade, nitori awọn idi kan ti ko sọ fun un.AWIKONKO gbọ pe bi Salakọ ṣe ri Abudu lagbegbe Lafẹnwa lọjọ naa, lo lọ ba a lati beere idi ti ko fi wa gbe e, ṣugbọn ti wọn niyẹn ko da lohunNigba ti wọn ni Abudu ko da a lohun lo mu ko bẹrẹ si i gba a lẹṣẹ, ti ọrọ naa si bi Abudu ninu, eyi to jẹ ko gba a si ibinu.Wọn nibi ti Abudu ti n lagidi ni Salakọ ti gba a gidi, to si ṣubu lulẹ, loju ẹsẹ lo ti daku.Ere ni wọn lawọn to wa nibẹ kọkọ pe e, to mu ki wọn sare rọ omi lee lori boya yoo ji, ṣugbọn to ja si pabo.Awọn to wa nibẹ ni wọn sare mu Salakọ silẹ, wi pe ko gbọdọ salọ, ti wọn si lọ fa a le awọn ọlọpaa lọwọ.Wọn lawọn ọlọpaa ni wọn pada gbe oku Abudu lọ si mọṣuari fun ayẹwo.Ọga ọlọpaa ipinlẹ naa, Edward Awolọwọ Ajogun ti paṣẹ pe ki iwadii tubọ tẹsiwaju lori iṣẹlẹ naa.


Haruna tó fẹ́ẹ́ sọ odindi ìlú kan sínú òkùnkùn ayérayé ti há o

Ọrọ ti wọn ni Jesu sọ gbẹyin lori igi agbelebu wi pe 'o pari' ni wọn lo jade lẹnu Haruna Muhammed, ọmọ ọdun mọkandinlọgbọn nigba tọwọ palaba rẹ segi  laipẹ yii.Wọn ni ṣe ni Haruna lọọ ji awọn waya tuntun ti wọn fi ṣe ina mọnamọna si agbegbe Mubi, ipinlẹ AdamawaA gbọ pe awọn waya naa ni wọn fi mu ina wọ agbegbe Maiha, Mubi ati  awọn agbegbe to sunmọ wọn.Agbẹnusọ fawọn ọlọpaa ipinlẹ naa, Suleiman Nguroje to gbe iroyin naa si wa leti sọ pe ọjọ Ẹti, Furaidee to kọja yii niṣẹlẹ ọhun.O ni ki i se Haruna nikan lo lọ ṣiṣẹ buruku naa, bi ko ṣe pe mẹta ni wọn, ṣugbọn yo jẹ pe pun nikan lọwọ tẹ.Siwaju si i lo sọ pe ọga awọn, AliyuAdamu ti paṣẹ pe ki iwadii tubọ tẹsiwaju, ki ọwọ ba a le tẹ awọn yooku lati foju wọn ba ile ejo.


Mi ò rí nǹkan ìdùnnú nídìí iṣẹ́ orin mọ́, ó ti ń yọ kúrò lọ́kàn mi - Kollington Àyìnlá pariwo síta

Bi ẹ ba pe e ni Baba Alatika, Kebe-n-Kwara, Baba Alagbado, ẹni kan ṣoṣo naa lẹ n peri rẹ, agba ọjẹ ati ogbontarigi to sọ iṣẹ orin kikọ di faaji fawọn eeyan ni Alaaji Kolawole Ayinla ti ọpọ awọn eeyan mọ si Kollington Ayinla. Agba olorin Fuji yii lo ba ikọ AWIKONKO lalejo nile ẹ laipẹ yii, nibi to sọ oriṣiriṣi nipa iṣẹ Fuji ati ipo ti Fuji wa, bẹẹ lo tun sọrọ nipa idi to fẹẹ fiṣẹ orin Fuji silẹ. Ẹ ka ohun to ba Ọlaide Ọṣinuga ati Yetunde Ṣoyọye sọ. Ipo wo gan an ni orin Fuji wa lasiko yii?Ipo daadaa ni Fuji wa, ko si le pare lailai. Orin Fuji ko l’afiwe, ko si ni alatako tori pe gbogbo awọn to n kọ orin bi i takasufee, iyẹn hiphop kan n f’ẹsẹ halẹ l’asan ni, inu orin Fuji ni wọn ti n mu orin ti wọn n kọ. Agba olorin to n fawọn nnkan to ba n ṣẹlẹ lawujọ kọrin lati maa fi gba awọn eeyan, paapaa ijọba lamọran ni yin.


Ipo wo gan an ni orin Fuji wa lasiko yii?Ipo daadaa ni Fuji wa, ko si le pare lailai. Orin Fuji ko l’afiwe, ko si ni alatako tori pe gbogbo awọn to n kọ orin bi i takasufee, iyẹn hiphop kan n f’ẹsẹ halẹ l’asan ni, inu orin Fuji ni wọn ti n mu orin ti wọn n kọ. Agba olorin to n fawọn nnkan to ba n ṣẹlẹ lawujọ kọrin lati maa fi gba awọn eeyan, paapaa ijọba lamọran ni yin. Ki lo de ti ẹ dakẹ lasiko yii pẹlu bi ijọba ṣe n fi ara ni araalu lasiko yii. Abi ko han si i yin ni?Ọmọ ti a ba n ba sọrọ, to ba n gbọ, a tubọ ma maa ba a sọ ọ ni, ṣugbọn eyi ti a ba n ba sọrọ to jẹ pe tinu ẹ lo n ṣe, a ni lati fi sipo rẹ ni. Mi o nilo lati maa tun da ara mi laamu.


Ki lo de ti ẹ dakẹ lasiko yii pẹlu bi ijọba ṣe n fi ara ni araalu lasiko yii. Abi ko han si i yin ni?Ọmọ ti a ba n ba sọrọ, to ba n gbọ, a tubọ ma maa ba a sọ ọ ni, ṣugbọn eyi ti a ba n ba sọrọ to jẹ pe tinu ẹ lo n ṣe, a ni lati fi sipo rẹ ni. Mi o nilo lati maa tun da ara mi laamu. A ti sọ ọ titi, a ti pariwo laimọye igba, ẹyin eti wọn lọrọ wa n gba kọja, ṣe lo tiẹ tun wa n bajẹ si i ni bayii. Mi o ro pe a ti i pade iru ijọba yii ri. Ijọba ki wọn maa paayan lojoojumọ, ki wọn maa ji eeyan gbe lojoojumọ.


A ti sọ ọ titi, a ti pariwo laimọye igba, ẹyin eti wọn lọrọ wa n gba kọja, ṣe lo tiẹ tun wa n bajẹ si i ni bayii. Mi o ro pe a ti i pade iru ijọba yii ri. Ijọba ki wọn maa paayan lojoojumọ, ki wọn maa ji eeyan gbe lojoojumọ. Awọn nnkan to n ṣẹlẹ yii n jẹ ki ẹru ile aye maa ba wa. ‘Say Baba, Say Buhari’ ni wọn n pariwo tẹlẹ, ṣugbọn ko sẹni to tun le sọ bẹẹ mọ bayii, afi ti wọn ba tun maa sọ pe ‘No Baba, No Buhari’. Wọn ko mu inu wa dun, imọ tara wọn ṣaa nikan ni wọn mọ.


Awọn nnkan to n ṣẹlẹ yii n jẹ ki ẹru ile aye maa ba wa. ‘Say Baba, Say Buhari’ ni wọn n pariwo tẹlẹ, ṣugbọn ko sẹni to tun le sọ bẹẹ mọ bayii, afi ti wọn ba tun maa sọ pe ‘No Baba, No Buhari’. Wọn ko mu inu wa dun, imọ tara wọn ṣaa nikan ni wọn mọ. Mi o wa mọ iru ẹṣẹ ti a ṣẹ wọn, a maa duro ninu oorun ati ojo titi lati d’ibo fun wọn ni, sibẹsibẹ naa, wọn ko mu ori wa wu. Eyi to ba ranti dupẹ ni, pupọ ninu wọn ni wọn ki i ranti dupẹ. Ko si nnkan to ni ibẹrẹ ti ki i lopin, to ba jẹ pe a n gbadun ni, yoo dopin lọjọ kan, iya ti wọn fi n jẹ wa yii na ni ibẹrẹ, bẹẹ si lo maa dopin lọjọ kan. Wọn ko ṣe daadaa rara, a ko gbọdọ tan ara wa jẹ.Abacha ta n sọ pe o buru nigba naa ko ran awọn eeyan sita lati maa paayan kaakiri bayii, ko si ni kẹnikẹni maa bẹ eeyan lori kiri, ṣugbọn ebi to n pa wa lasiko yii ju ti asiko Abacha lọ.


Mi o wa mọ iru ẹṣẹ ti a ṣẹ wọn, a maa duro ninu oorun ati ojo titi lati d’ibo fun wọn ni, sibẹsibẹ naa, wọn ko mu ori wa wu. Eyi to ba ranti dupẹ ni, pupọ ninu wọn ni wọn ki i ranti dupẹ. Ko si nnkan to ni ibẹrẹ ti ki i lopin, to ba jẹ pe a n gbadun ni, yoo dopin lọjọ kan, iya ti wọn fi n jẹ wa yii na ni ibẹrẹ, bẹẹ si lo maa dopin lọjọ kan. Wọn ko ṣe daadaa rara, a ko gbọdọ tan ara wa jẹ.Abacha ta n sọ pe o buru nigba naa ko ran awọn eeyan sita lati maa paayan kaakiri bayii, ko si ni kẹnikẹni maa bẹ eeyan lori kiri, ṣugbọn ebi to n pa wa lasiko yii ju ti asiko Abacha lọ. Afi bi a ba n tan ara wa jẹ, ijọba yii ko ṣe daadaa rara. O ṣe wa a jẹ pe asiko yii ni gbogbo nnkan gbe owo lori. Ebi n pa wa gidigidi, bawọn ba si maa sọrọ bayii, ọrọ bi wọn ṣe maa ti awọn ẹnubode pa ni wọn ma maa tẹnumọ.


Afi bi a ba n tan ara wa jẹ, ijọba yii ko ṣe daadaa rara. O ṣe wa a jẹ pe asiko yii ni gbogbo nnkan gbe owo lori. Ebi n pa wa gidigidi, bawọn ba si maa sọrọ bayii, ọrọ bi wọn ṣe maa ti awọn ẹnubode pa ni wọn ma maa tẹnumọ. Nnkan ti ẹ ko ni, ti wọn n ko wọle fun un yin lẹ n sọ pe ki wọn ti ẹnubode pa. Ọlọrun ri gbogbo ẹ.   Njẹ orilẹede yii ṣi ni ọjọ iwaju rere gẹgẹ oju ti ẹ fi wo o?Mo fi Ọlọrun ṣe ẹlẹrii, mi o le sọ nnkankan nipa ẹ pe bi ọjọ iwaju yoo ṣe ri ree. Ko ye wa mọ rara. Ipo wo lẹyin wa lori idaduro ilẹ Yoruba?Ipo ti gbogbo eeyan ba wa naa ni mo wa.


Nnkan ti ẹ ko ni, ti wọn n ko wọle fun un yin lẹ n sọ pe ki wọn ti ẹnubode pa. Ọlọrun ri gbogbo ẹ.   Njẹ orilẹede yii ṣi ni ọjọ iwaju rere gẹgẹ oju ti ẹ fi wo o?Mo fi Ọlọrun ṣe ẹlẹrii, mi o le sọ nnkankan nipa ẹ pe bi ọjọ iwaju yoo ṣe ri ree. Ko ye wa mọ rara. Ipo wo lẹyin wa lori idaduro ilẹ Yoruba?Ipo ti gbogbo eeyan ba wa naa ni mo wa. Igba ti a wa ni iṣọkan, ṣe a ri ojutuu ara wa ni, ti a tun wa n sọ pe ka pin. Nigba ti a ba n sọ pe Ijẹbu ko le ṣe e, Abẹokuta ko le ṣe e, Ọyọ ko le ṣe e, ta lo wa fẹẹ ṣe e? Yoruba lo bajẹ ju ninu gbogbo ẹya to wa lorilẹede yii.


Igba ti a wa ni iṣọkan, ṣe a ri ojutuu ara wa ni, ti a tun wa n sọ pe ka pin. Nigba ti a ba n sọ pe Ijẹbu ko le ṣe e, Abẹokuta ko le ṣe e, Ọyọ ko le ṣe e, ta lo wa fẹẹ ṣe e? Yoruba lo bajẹ ju ninu gbogbo ẹya to wa lorilẹede yii. Ẹnu kan ṣoṣo lawọn ti wọn n dari wa lasiko yii ni lẹnu, bẹẹ lawọn Ibo naa ni ọrọ kan ṣoṣo lẹnu, ṣugbọn awa Yoruba gan an ni iṣoro, ọrọ ẹyin ko jẹ ka ri ojutu si iṣoro ti a ni. Nigba ti a ba jokoo ipade, ti a fi ẹnu ko lori nnkan, to wa di pe a ko ti i dide kuro nibi ipade naa ti a tun ti n sọ nnkan mi in, igba wo la wa fẹẹ ṣe iyẹn da gan an? Girama tawọn oyinbo gan an ko le tumọ rẹ lo wa lẹnu Yoruba.


Ẹnu kan ṣoṣo lawọn ti wọn n dari wa lasiko yii ni lẹnu, bẹẹ lawọn Ibo naa ni ọrọ kan ṣoṣo lẹnu, ṣugbọn awa Yoruba gan an ni iṣoro, ọrọ ẹyin ko jẹ ka ri ojutu si iṣoro ti a ni. Nigba ti a ba jokoo ipade, ti a fi ẹnu ko lori nnkan, to wa di pe a ko ti i dide kuro nibi ipade naa ti a tun ti n sọ nnkan mi in, igba wo la wa fẹẹ ṣe iyẹn da gan an? Girama tawọn oyinbo gan an ko le tumọ rẹ lo wa lẹnu Yoruba. Oyinbo ka-n-ka ni wọn n sọ, ti wọn ko si ṣe amulo rẹ.Ko ma jẹ pe Yoruba gan an lo n da Naijiria yii laamu, a ti gbọn ju ara wa lọ, ọgbọn agbọnju naa lo si n da wa laamu. Ẹ lọ wo awọn to n ṣakoso wa, ipo nla wo lẹ ri ti ki i ṣe pe mọla tabi Hausa ẹgbẹ wọn lo wa nibẹ? Ki lo de ti wọn ko fi Yoruba tabi Ibo sibẹ?


Oyinbo ka-n-ka ni wọn n sọ, ti wọn ko si ṣe amulo rẹ.Ko ma jẹ pe Yoruba gan an lo n da Naijiria yii laamu, a ti gbọn ju ara wa lọ, ọgbọn agbọnju naa lo si n da wa laamu. Ẹ lọ wo awọn to n ṣakoso wa, ipo nla wo lẹ ri ti ki i ṣe pe mọla tabi Hausa ẹgbẹ wọn lo wa nibẹ? Ki lo de ti wọn ko fi Yoruba tabi Ibo sibẹ? Ṣebi Naijiria kan naa la sọ pe a jọ wa? Awọn n da ṣe ile aye tiwọn lọtọ, awa n da ṣe ti wa jakujaku. Yoruba ki i ran ara wọn lọwọ.


Ṣebi Naijiria kan naa la sọ pe a jọ wa? Awọn n da ṣe ile aye tiwọn lọtọ, awa n da ṣe ti wa jakujaku. Yoruba ki i ran ara wọn lọwọ. Ṣe awa ti a ki i ran ara wa lọwọ le da duro ni?Iwa wa ko le da duro. A ko ni iwa to le da duro, amọ o n wun wa ka da duro, ṣugbọn eṣu to wa lẹyin ọrun wa, to n ti wa kaakiri ko le jẹ ka duro. Ti wọn ba ri ododo ọrọ nilẹ, wọn ki i ba ara wọn sọ ọ. Ko si nnkan to dara to ka da duro, amọ ki la fẹẹ fi bọ ara wa?


Ṣe awa ti a ki i ran ara wa lọwọ le da duro ni?Iwa wa ko le da duro. A ko ni iwa to le da duro, amọ o n wun wa ka da duro, ṣugbọn eṣu to wa lẹyin ọrun wa, to n ti wa kaakiri ko le jẹ ka duro. Ti wọn ba ri ododo ọrọ nilẹ, wọn ki i ba ara wọn sọ ọ. Ko si nnkan to dara to ka da duro, amọ ki la fẹẹ fi bọ ara wa? Ṣe ka jẹ ara wa lẹsẹ yii naa la fẹ maa tẹle? Awọn kan sọ pe Aolẹ lo ṣepe fun Yoruba, ko ni itunmọ kankan rara. Ẹ wo ẹgbọn wa to ja fitafita fun wa, ẹni to tun gbe apoti ibo, to si wọle, ti gbogbo aye ri i, Yoruba kan naa yii lo lọ ba Babangida pe ko gbọdọ gbe ipo naa fun un, ki lo tun ku ti a fẹẹ sọ?


Ṣe ka jẹ ara wa lẹsẹ yii naa la fẹ maa tẹle? Awọn kan sọ pe Aolẹ lo ṣepe fun Yoruba, ko ni itunmọ kankan rara. Ẹ wo ẹgbọn wa to ja fitafita fun wa, ẹni to tun gbe apoti ibo, to si wọle, ti gbogbo aye ri i, Yoruba kan naa yii lo lọ ba Babangida pe ko gbọdọ gbe ipo naa fun un, ki lo tun ku ti a fẹẹ sọ? Ẹya buruku to to wa ko si. Ki lẹ wa le sọ pe o jẹ iṣoro Yoruba gan an ti ẹnu wọn ko fi ko?Mi o le dahun ẹ, tori pe awọn kan sọ pe Alaafin Aolẹ lo ṣepe fun Yoruba ti ọrọ ẹnu wa ko fi ko. Ta lo mọ nnkan ti wọn ṣe fun un?


Ẹya buruku to to wa ko si. Ki lẹ wa le sọ pe o jẹ iṣoro Yoruba gan an ti ẹnu wọn ko fi ko?Mi o le dahun ẹ, tori pe awọn kan sọ pe Alaafin Aolẹ lo ṣepe fun Yoruba ti ọrọ ẹnu wa ko fi ko. Ta lo mọ nnkan ti wọn ṣe fun un? Ṣe ọrọ ẹnu Yoruba ko ni? Yoruba buru gan an ni. Wọn ni oro ma sọko, o ni eyi toun mu dani yii, oun a ṣi sọ ọ na.


Ṣe ọrọ ẹnu Yoruba ko ni? Yoruba buru gan an ni. Wọn ni oro ma sọko, o ni eyi toun mu dani yii, oun a ṣi sọ ọ na. Ẹni to ba leti ko gbọ ni, ẹni to ba si loun ko gbọ, iṣoro tiẹ ni, ṣugbọn o ti wa ninu akọsilẹ pe mo sọ ọ. Mo kọ orin kan lọdun kan pe ‘Bi mo ba ranti pe ọmọ Yoruba ni mi, oju a gba mi ti. Awọn to ti n ṣ’ọga lọjọ to ti pẹ, ẹ wa t’ori owo, ẹ wa sọ ara yin d’ẹru, ẹ o ni nnkan ni o, ẹ jẹ lọ ọ ṣe ijiroro k’ori yin pe. Ṣebi ẹ ri Hausa bi wọn ṣe n duro ti ara wọn, ‘ṣe bi ẹ ri Ibo bi wọn ṣe n duro ti Ibo.


Ẹni to ba leti ko gbọ ni, ẹni to ba si loun ko gbọ, iṣoro tiẹ ni, ṣugbọn o ti wa ninu akọsilẹ pe mo sọ ọ. Mo kọ orin kan lọdun kan pe ‘Bi mo ba ranti pe ọmọ Yoruba ni mi, oju a gba mi ti. Awọn to ti n ṣ’ọga lọjọ to ti pẹ, ẹ wa t’ori owo, ẹ wa sọ ara yin d’ẹru, ẹ o ni nnkan ni o, ẹ jẹ lọ ọ ṣe ijiroro k’ori yin pe. Ṣebi ẹ ri Hausa bi wọn ṣe n duro ti ara wọn, ‘ṣe bi ẹ ri Ibo bi wọn ṣe n duro ti Ibo. Ẹyin ara wa, ẹ ma tori ẹgunjẹ ki ẹ gbagbe Oduduwa...’. Yoruba ko le gbọrọ lailai. Bi Hausa ba bi ọmọ silu Oyinbo lonii, ede Hausa yẹn naa lọmọ yii maa sọ, ko si iye iwe to le wu ki ọmọ Hausa ka laye, ede wọn lo maa sọ.


Ẹyin ara wa, ẹ ma tori ẹgunjẹ ki ẹ gbagbe Oduduwa...’. Yoruba ko le gbọrọ lailai. Bi Hausa ba bi ọmọ silu Oyinbo lonii, ede Hausa yẹn naa lọmọ yii maa sọ, ko si iye iwe to le wu ki ọmọ Hausa ka laye, ede wọn lo maa sọ. Bi Ibo ba bimọ lonii si ibikibi lagbaaye, ede wọn ko ni i kuro lẹnu ọmọ wọn. Ṣugbọn Yoruba ti wa nkọ? Amọju, igberaga, ka sọ pe a to nnkan ti a ko to lo n da wa laamu.


Bi Ibo ba bimọ lonii si ibikibi lagbaaye, ede wọn ko ni i kuro lẹnu ọmọ wọn. Ṣugbọn Yoruba ti wa nkọ? Amọju, igberaga, ka sọ pe a to nnkan ti a ko to lo n da wa laamu. Awa funra wa la tun ma maa sọ pe ọmọ wa ko gbọdọ sọ ede Yoruba lẹnu, nigba ti a ba n pe ede abinibi wa ni fanakula, ẹ o ri i pe wahala nla lo wa fun wa? Oriṣiriṣi nnkan to n ṣẹlẹ ni Naijiira, paapaa ilẹ Yoruba lẹ ti fi kọrin sẹyin lati fi gba awọn eeyan pẹlu ijọba lamọran, bawo lo ṣe maa n ri lara yin pe dipo ki ayipada wa, ṣe ni iwa ibajẹ tun n peleke si i?Ibanujẹ nla lo maa n jẹ fun mi. Ti m ba n ranti awọn orin ti mo ti kọ sẹyin, ti mo si ri i pe nnkan ti mo fi kọrin nigba naa tun ṣi n ṣẹlẹ, inu mi ki i dun rara.


Awa funra wa la tun ma maa sọ pe ọmọ wa ko gbọdọ sọ ede Yoruba lẹnu, nigba ti a ba n pe ede abinibi wa ni fanakula, ẹ o ri i pe wahala nla lo wa fun wa? Oriṣiriṣi nnkan to n ṣẹlẹ ni Naijiira, paapaa ilẹ Yoruba lẹ ti fi kọrin sẹyin lati fi gba awọn eeyan pẹlu ijọba lamọran, bawo lo ṣe maa n ri lara yin pe dipo ki ayipada wa, ṣe ni iwa ibajẹ tun n peleke si i?Ibanujẹ nla lo maa n jẹ fun mi. Ti m ba n ranti awọn orin ti mo ti kọ sẹyin, ti mo si ri i pe nnkan ti mo fi kọrin nigba naa tun ṣi n ṣẹlẹ, inu mi ki i dun rara. O kan maa n ba mi lọkan jẹ pe gbogbo ariwo ti mo pa ninu orin mi, ṣe ni wọn tun n tẹramọ iwa ibajẹ. Ẹnu kan ṣoṣo yii naa la ni, ṣugbọn ka panupọ lati sọrọ ni nnkan ti Yoruba ko ni. A fi ki wọn maa lo ede ti wọn n pe ni ‘Divide and Rule’ fun wa, ki wọn si maa tan wa jẹ.


O kan maa n ba mi lọkan jẹ pe gbogbo ariwo ti mo pa ninu orin mi, ṣe ni wọn tun n tẹramọ iwa ibajẹ. Ẹnu kan ṣoṣo yii naa la ni, ṣugbọn ka panupọ lati sọrọ ni nnkan ti Yoruba ko ni. A fi ki wọn maa lo ede ti wọn n pe ni ‘Divide and Rule’ fun wa, ki wọn si maa tan wa jẹ. Bi Yoruba ba ti ri owo, ṣe ni wọn maa tẹle wọn lọ. A ko lee da duro lati da  aṣẹ pa, afi ka maa wa ẹni ti a maa tẹle lẹyin kiri. Ibi abini ko ṣe e yago fun ni, Yoruba ki i ṣe ẹya to dara rara.Ọlẹ ni wa, a ko le ja, ẹnu lasan la ni.


Bi Yoruba ba ti ri owo, ṣe ni wọn maa tẹle wọn lọ. A ko lee da duro lati da  aṣẹ pa, afi ka maa wa ẹni ti a maa tẹle lẹyin kiri. Ibi abini ko ṣe e yago fun ni, Yoruba ki i ṣe ẹya to dara rara.Ọlẹ ni wa, a ko le ja, ẹnu lasan la ni. Hausa pẹlu Ibo nikan ni wọn lagbara, faari ati faaji ti ko nitumọ la n ṣe kiri. Ka jaye, ka muti la wa fun. Awọn kan sọ pe ko le si idibo lọdun 2023.


Hausa pẹlu Ibo nikan ni wọn lagbara, faari ati faaji ti ko nitumọ la n ṣe kiri. Ka jaye, ka muti la wa fun. Awọn kan sọ pe ko le si idibo lọdun 2023. Ti idibo ba tiẹ wa a pada ṣẹlẹ, njẹ ẹ ro pe ko le logun ninu?A dibo 2011, ko ni ogun ninu; a dibo 2015, ko si la ogun lọ; bẹẹ naa la tun dibo 2019, ko si ba ogun kankan de, ti 2023 naa ko le yatọ rara, ko si ogun kankan to fẹẹ ṣẹlẹ. Yoruba ko le ja, ẹnu lasan la ni. Idibo 2023 ko le dogun kankan.


Ti idibo ba tiẹ wa a pada ṣẹlẹ, njẹ ẹ ro pe ko le logun ninu?A dibo 2011, ko ni ogun ninu; a dibo 2015, ko si la ogun lọ; bẹẹ naa la tun dibo 2019, ko si ba ogun kankan de, ti 2023 naa ko le yatọ rara, ko si ogun kankan to fẹẹ ṣẹlẹ. Yoruba ko le ja, ẹnu lasan la ni. Idibo 2023 ko le dogun kankan. Njẹ ẹ tiẹ ṣi le kọrin fawọn oloṣelu bi i ti tẹlẹ mọ?Awa naa ni oṣelu. Ile aye ti laju ti atijọ lọ, ko si ipaniyan laye atijọ, ṣugbọn ki n kan to o ṣẹlẹ lasiko yii, wọn a ti sọ pe ki wọn lọ pa ẹnikan. A fi ki Ọlọrun ṣaanu wa.


Njẹ ẹ tiẹ ṣi le kọrin fawọn oloṣelu bi i ti tẹlẹ mọ?Awa naa ni oṣelu. Ile aye ti laju ti atijọ lọ, ko si ipaniyan laye atijọ, ṣugbọn ki n kan to o ṣẹlẹ lasiko yii, wọn a ti sọ pe ki wọn lọ pa ẹnikan. A fi ki Ọlọrun ṣaanu wa. Ki lawọn iriri yin nidii iṣẹ orin ti ẹ yan laayo?Ọmọ Yoruba ni wa, orin Yoruba naa la n kọ, iwa Yoruba naa la si ma maa wu, ti a si ma maa binu ara wa. Awọn baba nla wa ti wọn ti kọrin sẹyin, bawọn naa ṣe kọ ọ niyẹn. Orin ọtẹ ni wọn kọ, ohun ti ẹran ba jajẹ naa lọmọ rẹ maa jẹ ninu ẹ. Nnkan ti a ba n’iwaju naa la n ṣe e. Oriṣiriṣi iriri la ti ba pade nidii iṣẹ yii ti ko ṣe e ka tan.


Ki lawọn iriri yin nidii iṣẹ orin ti ẹ yan laayo?Ọmọ Yoruba ni wa, orin Yoruba naa la n kọ, iwa Yoruba naa la si ma maa wu, ti a si ma maa binu ara wa. Awọn baba nla wa ti wọn ti kọrin sẹyin, bawọn naa ṣe kọ ọ niyẹn. Orin ọtẹ ni wọn kọ, ohun ti ẹran ba jajẹ naa lọmọ rẹ maa jẹ ninu ẹ. Nnkan ti a ba n’iwaju naa la n ṣe e. Oriṣiriṣi iriri la ti ba pade nidii iṣẹ yii ti ko ṣe e ka tan. Njẹ orin yii tiẹ ti figba kan ri fẹẹ yọ lọkan yin?O tiẹ ti wa n yọ lọkan bayii, tori mi o fẹẹ ri nnkan idunnu kankan nibẹ mọ bayii. Iru awọn ọmọ to n jade lẹyin wa naa, radarada ni wọn n ṣe kiri. Ko si iyatọ latigba ti a ti n ba a bọ.


Njẹ orin yii tiẹ ti figba kan ri fẹẹ yọ lọkan yin?O tiẹ ti wa n yọ lọkan bayii, tori mi o fẹẹ ri nnkan idunnu kankan nibẹ mọ bayii. Iru awọn ọmọ to n jade lẹyin wa naa, radarada ni wọn n ṣe kiri. Ko si iyatọ latigba ti a ti n ba a bọ. Gbogbo ba a ṣe n pariwo latigba yii wa, ibi pẹlẹbẹ naa ni ọbẹ wa n fi lelẹ. Ija agba to n ṣẹlẹ lagboole Fuji dinku lasiko yii, ko si ariwo lọtun-losi mọ, bawo lo ṣe ṣẹlẹ. Ṣe nipasẹ yin ni?Ọlọrun lo ba wọn yọnju ẹ, Ọlọrun lo ko si wọn ninu ti wọn fi jokoo jẹ.


Gbogbo ba a ṣe n pariwo latigba yii wa, ibi pẹlẹbẹ naa ni ọbẹ wa n fi lelẹ. Ija agba to n ṣẹlẹ lagboole Fuji dinku lasiko yii, ko si ariwo lọtun-losi mọ, bawo lo ṣe ṣẹlẹ. Ṣe nipasẹ yin ni?Ọlọrun lo ba wọn yọnju ẹ, Ọlọrun lo ko si wọn ninu ti wọn fi jokoo jẹ. Mo ti da si i laimọye igba, mo si dupẹ lọwọ Ọlọrun pe opin ti de ba gbogbo rogbodiyan naa. Mo tiẹ tun sọrọ wọn ninu rẹkọọdu ti mo ṣẹṣẹ ṣe kọja yii wi pe ki wọn ye e ba ara wọn ja. Wọn ti  ni owo, wọn si tun ti lokiki, ki wa ni wọn n wa kiri, ki ni wọn tun n fẹ?


Mo ti da si i laimọye igba, mo si dupẹ lọwọ Ọlọrun pe opin ti de ba gbogbo rogbodiyan naa. Mo tiẹ tun sọrọ wọn ninu rẹkọọdu ti mo ṣẹṣẹ ṣe kọja yii wi pe ki wọn ye e ba ara wọn ja. Wọn ti  ni owo, wọn si tun ti lokiki, ki wa ni wọn n wa kiri, ki ni wọn tun n fẹ? Bawo lẹ ṣe wa a bẹrẹ orin Fuji nigba naa?Bi wọn ṣe n bẹrẹ naa ni mo ṣe bẹrẹ lati kekere. Lọdun naa lọhun, mo ti sọ ọ ri laimọye igba, idi iṣẹ ṣọja ni mo wa lọdun naa lọhun pẹlu ekeji mi to ti ku, Sikiru Ayinde Barrister, ki Ọlọrun tubọ maa ba mi fori jin in. Barrister lo wa ba mi pe ki n jẹ ka pada sidi iṣẹ orin wa, tori pe owo ti wọn n san fun wa nigba naa kere.


Bawo lẹ ṣe wa a bẹrẹ orin Fuji nigba naa?Bi wọn ṣe n bẹrẹ naa ni mo ṣe bẹrẹ lati kekere. Lọdun naa lọhun, mo ti sọ ọ ri laimọye igba, idi iṣẹ ṣọja ni mo wa lọdun naa lọhun pẹlu ekeji mi to ti ku, Sikiru Ayinde Barrister, ki Ọlọrun tubọ maa ba mi fori jin in. Barrister lo wa ba mi pe ki n jẹ ka pada sidi iṣẹ orin wa, tori pe owo ti wọn n san fun wa nigba naa kere. Mo ni nibo lo ti ri ṣọja to kọrin ri, wi pe a maa pẹ lẹwọn bi wọn ba gba wa mu. O ni ọgbọn la maa fi ṣe e. Bo ṣe kuro lọdọ mi l’Abẹokuta niyẹn, to wa si Eko lati ṣe igbaradi. Igba to pada de lo sọ pe oun ti ṣetan lati kọrin, mo si lemi ko ti i bẹrẹ, ọdun 1968 si 1969 ni ọrọ ti mo n sọ yii.


Mo ni nibo lo ti ri ṣọja to kọrin ri, wi pe a maa pẹ lẹwọn bi wọn ba gba wa mu. O ni ọgbọn la maa fi ṣe e. Bo ṣe kuro lọdọ mi l’Abẹokuta niyẹn, to wa si Eko lati ṣe igbaradi. Igba to pada de lo sọ pe oun ti ṣetan lati kọrin, mo si lemi ko ti i bẹrẹ, ọdun 1968 si 1969 ni ọrọ ti mo n sọ yii. Ọwọ ti wọn fi mu wa ni baraaki Abẹokuta igba naa ko to di pe wọn tu u ka, eeyan ko ni fẹẹ ṣiṣẹ ṣọja rara nigba naa. Igba to ya, o sọ pe ki n kọ lẹta wi pe wọn maa fun mi laaye lati maa ji gbogbo awọn eeyan loru lati jẹ saari ati lati gbadura, emi naa kọ ọ, wọn si bu ọwọ lu lẹta naa fun mi, bi mo ṣe bẹrẹ niyẹn. Ṣugbọn ko to to asiko yẹn, nigba ti mo wa ni kekere, iwe iroyin Morning Post to jẹ ti Oloogbe Nnamddi Azikwe nigba naa maa n kọ nipa mi pe “10-year-Old Kollington Ayinla”, igba yẹn ni mo gba ife ẹyẹ ti Nnamdi Azikwe, ekeji mi gba ife ẹyẹ ti Coca-Cola ni Evans Square l’Ebute Mẹtta, ipinlẹ Eko.A maa n ji wọn lasiko Saari ninu aawẹ Ramadaani ni lai mọ pe nnkan to maa wa pada gbe wa jade bayii ni.


Ọwọ ti wọn fi mu wa ni baraaki Abẹokuta igba naa ko to di pe wọn tu u ka, eeyan ko ni fẹẹ ṣiṣẹ ṣọja rara nigba naa. Igba to ya, o sọ pe ki n kọ lẹta wi pe wọn maa fun mi laaye lati maa ji gbogbo awọn eeyan loru lati jẹ saari ati lati gbadura, emi naa kọ ọ, wọn si bu ọwọ lu lẹta naa fun mi, bi mo ṣe bẹrẹ niyẹn. Ṣugbọn ko to to asiko yẹn, nigba ti mo wa ni kekere, iwe iroyin Morning Post to jẹ ti Oloogbe Nnamddi Azikwe nigba naa maa n kọ nipa mi pe “10-year-Old Kollington Ayinla”, igba yẹn ni mo gba ife ẹyẹ ti Nnamdi Azikwe, ekeji mi gba ife ẹyẹ ti Coca-Cola ni Evans Square l’Ebute Mẹtta, ipinlẹ Eko.A maa n ji wọn lasiko Saari ninu aawẹ Ramadaani ni lai mọ pe nnkan to maa wa pada gbe wa jade bayii ni. Barrister maa n wa ba mi, ti a jọ ma maa jade kọrin were kiri ni, ko to di pe emi lọ ọ darapọ mọ ṣọja, ti mo si tun fa oun naa wọnu ṣọja. Ẹka orin ni mo wa l’Abẹokuta, emi ni mo n fun feere, ṣugbọn Barrister lo lọ soju oogun, igba to de lo wa sọ gbogbo nnkan ti oju ẹ ri nibẹ fun mi. Mo dupẹ pe ọrẹ mi to lọ soju oogun ko ku sibẹ, emi naa ko si ku si baraaki, tori pe pupọ lo n ku si baraaki, ki i ṣe awọn to n lọ soju ogun nikan.


Barrister maa n wa ba mi, ti a jọ ma maa jade kọrin were kiri ni, ko to di pe emi lọ ọ darapọ mọ ṣọja, ti mo si tun fa oun naa wọnu ṣọja. Ẹka orin ni mo wa l’Abẹokuta, emi ni mo n fun feere, ṣugbọn Barrister lo lọ soju oogun, igba to de lo wa sọ gbogbo nnkan ti oju ẹ ri nibẹ fun mi. Mo dupẹ pe ọrẹ mi to lọ soju oogun ko ku sibẹ, emi naa ko si ku si baraaki, tori pe pupọ lo n ku si baraaki, ki i ṣe awọn to n lọ soju ogun nikan. Awọn ayipada wo lo deba iṣẹ ṣọja lasiko yii si tigba ti ẹ fi wa ninu ẹ?Ko si ibẹru mọ ninu iṣẹ ṣọja bi i tigba ta a wa ninu ẹ. 1960 si 1990, ibẹru ṣi wa daadaa nigba yẹn. Ibẹru ṣi wa lasiko yii naa ṣugbọn ko to ti gbogbo igba ti emi fi wa nibẹ.


Awọn ayipada wo lo deba iṣẹ ṣọja lasiko yii si tigba ti ẹ fi wa ninu ẹ?Ko si ibẹru mọ ninu iṣẹ ṣọja bi i tigba ta a wa ninu ẹ. 1960 si 1990, ibẹru ṣi wa daadaa nigba yẹn. Ibẹru ṣi wa lasiko yii naa ṣugbọn ko to ti gbogbo igba ti emi fi wa nibẹ. Boya ki n sọ pe tori awọn asiko naa jẹ asiko ogun ni. Ko sẹni to to bẹẹ lati rin gberegbere wọ baraaki ṣọja bo ṣe wu, ọlọpaa gan an ko le wọbẹ lai ki i ṣe pe o ni nnkan pataki to fẹ wa a ṣe nibẹ, ibẹru yẹn wa. Njẹ ọmọ yin kan tiẹ wa nidii iṣẹ ṣọja?Mi o ni ọmọ nibẹ rara o, mi o si le gba ki ọmọ mi ṣe ṣọja.


Boya ki n sọ pe tori awọn asiko naa jẹ asiko ogun ni. Ko sẹni to to bẹẹ lati rin gberegbere wọ baraaki ṣọja bo ṣe wu, ọlọpaa gan an ko le wọbẹ lai ki i ṣe pe o ni nnkan pataki to fẹ wa a ṣe nibẹ, ibẹru yẹn wa. Njẹ ọmọ yin kan tiẹ wa nidii iṣẹ ṣọja?Mi o ni ọmọ nibẹ rara o, mi o si le gba ki ọmọ mi ṣe ṣọja. Ki lo fa a?Mi o kan fẹ ni. Mo ni ọmọ kan to wa ninu iṣẹ aṣọbode. Gbogbo igba lẹyin pẹlu ọrẹ yin, Oloogbe Sikiru Ayinde Barrister fi maa n ja nigba aye wọn.


Ki lo fa a?Mi o kan fẹ ni. Mo ni ọmọ kan to wa ninu iṣẹ aṣọbode. Gbogbo igba lẹyin pẹlu ọrẹ yin, Oloogbe Sikiru Ayinde Barrister fi maa n ja nigba aye wọn. Bi ẹ ba pari ija lonii, ẹ maa tun bẹrẹ ija lọjọ keji. Ki lo maa n da awọn ija yii silẹ gan an?Boya ki n sọ pe orogun owo la fi n ṣe ni, tabi ki n sọ pe eremọde ni. Bi i ka maa gba bọọlu si ara wa ni mo le pe e. Ọjọ kan la jọ n jẹun nile mi, ibi ti a ti n jẹun naa lo ti sọ pe ‘Kọla, ṣe o mọ pe bi a ṣe n jẹun yii, awọn kan n lu ara wọn n’igboro nitori ti wa?’.


Bi ẹ ba pari ija lonii, ẹ maa tun bẹrẹ ija lọjọ keji. Ki lo maa n da awọn ija yii silẹ gan an?Boya ki n sọ pe orogun owo la fi n ṣe ni, tabi ki n sọ pe eremọde ni. Bi i ka maa gba bọọlu si ara wa ni mo le pe e. Ọjọ kan la jọ n jẹun nile mi, ibi ti a ti n jẹun naa lo ti sọ pe ‘Kọla, ṣe o mọ pe bi a ṣe n jẹun yii, awọn kan n lu ara wọn n’igboro nitori ti wa?’. Ọrẹ timọtimọ lemi atiẹ, mi o si le gbagbe ẹ lailai. Awọn eeyan ko le mọ bi a ṣe n ṣere to ni gbogbo igba ti a fi n kọrin eebu sira wa. Ọja lasan la fi n ta, nnkan ti wọn si n pe ni ọpọlọ itaja niyẹn.


Ọrẹ timọtimọ lemi atiẹ, mi o si le gbagbe ẹ lailai. Awọn eeyan ko le mọ bi a ṣe n ṣere to ni gbogbo igba ti a fi n kọrin eebu sira wa. Ọja lasan la fi n ta, nnkan ti wọn si n pe ni ọpọlọ itaja niyẹn. Oloogbe Barrister kọrin pe awọn gba oye Dọkita Fuji, ko pẹ lẹyin naa gbe rẹkọọdu jade wi pe ẹ ti di Purofẹẹsọ. Ki lo fa a?Mo fi n tako Barrister nigba naa ni, mo n jẹ ko mọ pe oye temi gba ju tiẹ lọ, lara awọn aṣiri orogun owo si ni. Njẹ ẹ tiẹ maa n ni imọlara wi pe Barrister ko si laye mọ?Nigba ti mi o ki i ṣe igi.


Oloogbe Barrister kọrin pe awọn gba oye Dọkita Fuji, ko pẹ lẹyin naa gbe rẹkọọdu jade wi pe ẹ ti di Purofẹẹsọ. Ki lo fa a?Mo fi n tako Barrister nigba naa ni, mo n jẹ ko mọ pe oye temi gba ju tiẹ lọ, lara awọn aṣiri orogun owo si ni. Njẹ ẹ tiẹ maa n ni imọlara wi pe Barrister ko si laye mọ?Nigba ti mi o ki i ṣe igi. Aimọye igba ni mo ma fi n la ala, ti a si maa n ṣere loju ala yẹn. Wọn ni ko da keeyan maa la iru ala bẹẹ. Lati kekere lo ti maa n wa ba mi ni Apapa Road.


Aimọye igba ni mo ma fi n la ala, ti a si maa n ṣere loju ala yẹn. Wọn ni ko da keeyan maa la iru ala bẹẹ. Lati kekere lo ti maa n wa ba mi ni Apapa Road. Mushin loun n gbe nigba naa, o ju mi lọ daadaa, ṣugbọn ọrẹ timọtimọ ni wa nigba aye ẹ. Bi iya tabi baba eeyan ba ku, teeyan wa n la ala ri, iyẹn ko sọ pe kẹni naa ku lọjọ keji.Gbogbo igba ti Oloogbe Ayinla Ọmọwura ba n ba olorin kan ja lẹ ma fi n wa lẹyin ẹ. Ajọṣepọ wo lo wa laarin yin nigba naa?Ẹgbọn mi ni wọn tori pe mo kere si wọn gan an, igba ti mo wa da orin Fuji silẹ ni mo ṣẹṣẹ tun wa fi Ayinla Ọmọwura ṣe oludamọran pataki fun ẹgbẹ orin mi. Ọta pọ fun Ayinla nigba naa, wọn si lẹni ti a ba sun ti la maa n jarunpa lu. Pupọ awọn eeyan lo fẹran Ayinla Ọmọwura gidi nigba aye ẹ, ṣugbọn awọn ti ko fẹran rẹ ninu olorin naa pọ.


Mushin loun n gbe nigba naa, o ju mi lọ daadaa, ṣugbọn ọrẹ timọtimọ ni wa nigba aye ẹ. Bi iya tabi baba eeyan ba ku, teeyan wa n la ala ri, iyẹn ko sọ pe kẹni naa ku lọjọ keji.Gbogbo igba ti Oloogbe Ayinla Ọmọwura ba n ba olorin kan ja lẹ ma fi n wa lẹyin ẹ. Ajọṣepọ wo lo wa laarin yin nigba naa?Ẹgbọn mi ni wọn tori pe mo kere si wọn gan an, igba ti mo wa da orin Fuji silẹ ni mo ṣẹṣẹ tun wa fi Ayinla Ọmọwura ṣe oludamọran pataki fun ẹgbẹ orin mi. Ọta pọ fun Ayinla nigba naa, wọn si lẹni ti a ba sun ti la maa n jarunpa lu. Pupọ awọn eeyan lo fẹran Ayinla Ọmọwura gidi nigba aye ẹ, ṣugbọn awọn ti ko fẹran rẹ ninu olorin naa pọ. Igba ti ẹgbọn mi Olowonyọ naa bu Ayinla titi, emi ni sọ pe ki wọn jẹ ki n lọ fun Olowonyọ l’esi ọrọ wọn. Ẹgbọn mi Ayinla fi mi rẹrin nigba ti mo sọ bẹẹ wi pe ọrọ wo lo wa lẹnu mi ti mo fẹẹ fi bu Olowonyọ, igba ti mo ṣe rẹkọọdu naa jade tan, ti Ayinla gbọ ọ, iyalẹnu nla lo jẹ fun wọn. Wọn ni ṣe pe mo le sọ iru ọrọ bayii, wi pe ọrọ ti mo sọ naa ti pọ ju.


Igba ti ẹgbọn mi Olowonyọ naa bu Ayinla titi, emi ni sọ pe ki wọn jẹ ki n lọ fun Olowonyọ l’esi ọrọ wọn. Ẹgbọn mi Ayinla fi mi rẹrin nigba ti mo sọ bẹẹ wi pe ọrọ wo lo wa lẹnu mi ti mo fẹẹ fi bu Olowonyọ, igba ti mo ṣe rẹkọọdu naa jade tan, ti Ayinla gbọ ọ, iyalẹnu nla lo jẹ fun wọn. Wọn ni ṣe pe mo le sọ iru ọrọ bayii, wi pe ọrọ ti mo sọ naa ti pọ ju. Mo kan maa n rẹrin bi mo ba n ranti awọn iṣẹlẹ igba naa ni, ṣugbọn ka dupẹ lọwọ Ọlọrun. Ki lawọn ẹkọ ti ẹ ri kọ lara Oloogbe Ayinla Ọmọwura?Ẹkọ ti mo ri kọ ko ju pe ẹgbọn mi maa n wo aṣọ gidi gan an, wọn maa n mura tonitoni, wọn si maa n na owo fawọn eeyan. Bi Ayinla ba wọ ile ọti, o maa ra ọti fun gbogbo eeyan to ba wa nibẹ.


Mo kan maa n rẹrin bi mo ba n ranti awọn iṣẹlẹ igba naa ni, ṣugbọn ka dupẹ lọwọ Ọlọrun. Ki lawọn ẹkọ ti ẹ ri kọ lara Oloogbe Ayinla Ọmọwura?Ẹkọ ti mo ri kọ ko ju pe ẹgbọn mi maa n wo aṣọ gidi gan an, wọn maa n mura tonitoni, wọn si maa n na owo fawọn eeyan. Bi Ayinla ba wọ ile ọti, o maa ra ọti fun gbogbo eeyan to ba wa nibẹ. Emi naa nigba kan, bi mo ba n jade lọ, mo maa n da owo silẹ fawọn ọmọ kekeeke. Mo kọ ẹkọ aṣọ wiwọ ati ki n maa na owo fawọn eeyan. O ti le logoji ọdun Ayinla Ọmọwura ti lọ, njẹ ẹ tiẹ ṣi maa n ṣe iranti wọn?Bawọn mọlẹbi ba sọ fun mi, o di dandan ki n ko ipa t’emi nibẹ.


Emi naa nigba kan, bi mo ba n jade lọ, mo maa n da owo silẹ fawọn ọmọ kekeeke. Mo kọ ẹkọ aṣọ wiwọ ati ki n maa na owo fawọn eeyan. O ti le logoji ọdun Ayinla Ọmọwura ti lọ, njẹ ẹ tiẹ ṣi maa n ṣe iranti wọn?Bawọn mọlẹbi ba sọ fun mi, o di dandan ki n ko ipa t’emi nibẹ. Bi ki n sọ pe mọlẹbi kan naa ni wa ni, tori pe a sunmọ ara wa gidi gan an nigba aye ẹ. A jọ n wọ yara igbohunsilẹ lati ṣe rẹkọọdu ni. Igba mi in, tori orin Ayinla, mi o ki i raaye lọ si baraaki lọ ṣiṣẹ ṣọja ti mo yan laayo, ṣe ni mo maa n tẹle e lẹyin kaakiri, mo si kere gan an nigba yẹn.


Bi ki n sọ pe mọlẹbi kan naa ni wa ni, tori pe a sunmọ ara wa gidi gan an nigba aye ẹ. A jọ n wọ yara igbohunsilẹ lati ṣe rẹkọọdu ni. Igba mi in, tori orin Ayinla, mi o ki i raaye lọ si baraaki lọ ṣiṣẹ ṣọja ti mo yan laayo, ṣe ni mo maa n tẹle e lẹyin kaakiri, mo si kere gan an nigba yẹn. Awo orin tiẹ ti kọ ti to meloo bayii?O ti pọ rẹpẹtẹ o, mi o le ka wọn tan bayii o. Igba kan ti mo ka awo orin mi gbẹyin, marunlelọgọrun-un (105) ni. Ewo lẹ kọ to fẹ ba ariyanjiyan tabi ipenija de?Bi iṣẹ ṣe gbọdọ maa wa niyẹn. Orin teeyan ba kọ, ti ko ba si ariyanjiyan nibẹ, ki i dun rara, ko si le ta.


Awo orin tiẹ ti kọ ti to meloo bayii?O ti pọ rẹpẹtẹ o, mi o le ka wọn tan bayii o. Igba kan ti mo ka awo orin mi gbẹyin, marunlelọgọrun-un (105) ni. Ewo lẹ kọ to fẹ ba ariyanjiyan tabi ipenija de?Bi iṣẹ ṣe gbọdọ maa wa niyẹn. Orin teeyan ba kọ, ti ko ba si ariyanjiyan nibẹ, ki i dun rara, ko si le ta. Ṣugbọn ti ariyanjiyan ba wa nibẹ, awọn eeyan a sọ oriṣiriṣi nipa ẹ. Meloo ni mo fẹẹ ka ninu orin to ba ariyanjiyan de ti mo kọ? Wọn pọ , ṣugbọn mo dupẹ lọwọ Ọlọrun. Kollington nigba to wa lẹnu iṣẹ ṣọja Ewo lẹ kọkọ gbe jade nigba yẹn?Iṣẹju mẹta pere ni mo fi kọ ọ, ‘Gbegbe a gbohun mi dẹnu’, ẹlẹẹkeji ni ti eyi ti mo fi bu Olowonyọ.


Ṣugbọn ti ariyanjiyan ba wa nibẹ, awọn eeyan a sọ oriṣiriṣi nipa ẹ. Meloo ni mo fẹẹ ka ninu orin to ba ariyanjiyan de ti mo kọ? Wọn pọ , ṣugbọn mo dupẹ lọwọ Ọlọrun. Kollington nigba to wa lẹnu iṣẹ ṣọja Ewo lẹ kọkọ gbe jade nigba yẹn?Iṣẹju mẹta pere ni mo fi kọ ọ, ‘Gbegbe a gbohun mi dẹnu’, ẹlẹẹkeji ni ti eyi ti mo fi bu Olowonyọ. Ewo ninu awọn rẹkọọdu yii lo wa gbe e yin jade?Onipako ni, orin yẹn ni mo fi gbeja Ayinla Ọmọwura, rẹkọọdu keji ti mo maa ṣe si ni. Awọn aṣa bi i Kasabubu, Lalakukulala, Ọmọge Sango, Baba Alatika atawọn mi in lẹ mu wọnu iṣẹ orin Fuji, nibo lawọn aṣa yii ti n wa nigba yẹn?Mi o le sọ pato, idi ni pe mi o niṣẹ meji ju orin lọ, mo gbọdọ wa nnkan ti aye maa fi tẹwọ gba ti orin ti mo ba gbe jade ni. Mi o ni ironu meji kọja ki n kọrin, oriṣiriṣi ironu ati imisi lo n wa.


Ewo ninu awọn rẹkọọdu yii lo wa gbe e yin jade?Onipako ni, orin yẹn ni mo fi gbeja Ayinla Ọmọwura, rẹkọọdu keji ti mo maa ṣe si ni. Awọn aṣa bi i Kasabubu, Lalakukulala, Ọmọge Sango, Baba Alatika atawọn mi in lẹ mu wọnu iṣẹ orin Fuji, nibo lawọn aṣa yii ti n wa nigba yẹn?Mi o le sọ pato, idi ni pe mi o niṣẹ meji ju orin lọ, mo gbọdọ wa nnkan ti aye maa fi tẹwọ gba ti orin ti mo ba gbe jade ni. Mi o ni ironu meji kọja ki n kọrin, oriṣiriṣi ironu ati imisi lo n wa. Ko si nnkan ti mo le maa ṣe lọwọ, ẹbun orin yii a kan maa sare wa ni, koda bi mo ba wa ni baluwẹ tabi ile igbọnsẹ. Igba to ya ni mo lọ ra kinni kekere ti wọn fi n gba ohun silẹ, eyi tawọn oloyinbo n pe ni midget. Bi imisi orin ba ti wa, maa sare fi ohun orin naa sinu midget naa ki n ma ba a gbagbe.


Ko si nnkan ti mo le maa ṣe lọwọ, ẹbun orin yii a kan maa sare wa ni, koda bi mo ba wa ni baluwẹ tabi ile igbọnsẹ. Igba to ya ni mo lọ ra kinni kekere ti wọn fi n gba ohun silẹ, eyi tawọn oloyinbo n pe ni midget. Bi imisi orin ba ti wa, maa sare fi ohun orin naa sinu midget naa ki n ma ba a gbagbe. Iṣẹ orin ko rọrun rara o.  Njẹ awọn aṣa naa ṣi ku, abi agba ti gba a ni?Wọn ṣi pọ rẹpẹtẹ, ko si le tan lailai, ẹbun Ọlọrun ni. Awọn eeyan nigbagbọ pe bi ẹ ṣe le kọrin ki awọn eeyan naa lẹ tun le kọrin bu eeyan, ṣe loootọ ni?Meji-meji lọrọ ile aye. Bi oke ṣe wa la ni isalẹ, ba a ṣe ni ọtun naa la ni osi.


Iṣẹ orin ko rọrun rara o.  Njẹ awọn aṣa naa ṣi ku, abi agba ti gba a ni?Wọn ṣi pọ rẹpẹtẹ, ko si le tan lailai, ẹbun Ọlọrun ni. Awọn eeyan nigbagbọ pe bi ẹ ṣe le kọrin ki awọn eeyan naa lẹ tun le kọrin bu eeyan, ṣe loootọ ni?Meji-meji lọrọ ile aye. Bi oke ṣe wa la ni isalẹ, ba a ṣe ni ọtun naa la ni osi. Bo ṣe wa niyẹn. Njẹ awọn orin yin igba yẹn ṣi dabi awọn ti ẹ n kọ lasiko yii?Gbogbo igba yẹn, oju ko ti i la bi ti asiko ta a wa yii. Bi aye ṣe n ri la n tọ ọ. Wọn ti ba iṣẹ orin jẹ pẹlu awọn nnkan ti wọn fi n gbọ orin lasiko yii.


Bo ṣe wa niyẹn. Njẹ awọn orin yin igba yẹn ṣi dabi awọn ti ẹ n kọ lasiko yii?Gbogbo igba yẹn, oju ko ti i la bi ti asiko ta a wa yii. Bi aye ṣe n ri la n tọ ọ. Wọn ti ba iṣẹ orin jẹ pẹlu awọn nnkan ti wọn fi n gbọ orin lasiko yii. Bi orin kan ba jade lonii, bi eeyan kan ṣoṣo ba ti ni i, gbogbo eeyan ti ni i niyẹn, tori pe ṣe ni wọn maa n pin in fun ara wọn. Redio kekere ti wọn n pe ni Bluetooth ni wọn fi n gbọ orin lasiko yii, nnkan to si ba iṣẹ orin jẹ niyẹn. Wọn ko jẹ kawọn makẹta maa ri ounjẹ jẹ mọ bi i tigba kan. Awọn makẹta ti wọn ti gbe wa jade laye atijọ ni wọn ti jẹ eere rẹpẹtẹ, ti wọn ti ti ara wa kọle.


Bi orin kan ba jade lonii, bi eeyan kan ṣoṣo ba ti ni i, gbogbo eeyan ti ni i niyẹn, tori pe ṣe ni wọn maa n pin in fun ara wọn. Redio kekere ti wọn n pe ni Bluetooth ni wọn fi n gbọ orin lasiko yii, nnkan to si ba iṣẹ orin jẹ niyẹn. Wọn ko jẹ kawọn makẹta maa ri ounjẹ jẹ mọ bi i tigba kan. Awọn makẹta ti wọn ti gbe wa jade laye atijọ ni wọn ti jẹ eere rẹpẹtẹ, ti wọn ti ti ara wa kọle. Ko si makẹta to maa n fẹ ko owo nla sori orin mọ lasiko ta a wa yii. Ko ma dabi ẹni pe wọn ko ṣiṣẹ ni nnkan tawọn makẹta asiko yii n ṣe. Njẹ ọjọ iwaju rere tiẹ wa fawọn to ṣẹṣẹ n dide bọ nidii iṣẹ orin Fuji?Nnkan ti wọn ba ba naa ni ki wọn maa ṣe.


Ko si makẹta to maa n fẹ ko owo nla sori orin mọ lasiko ta a wa yii. Ko ma dabi ẹni pe wọn ko ṣiṣẹ ni nnkan tawọn makẹta asiko yii n ṣe. Njẹ ọjọ iwaju rere tiẹ wa fawọn to ṣẹṣẹ n dide bọ nidii iṣẹ orin Fuji?Nnkan ti wọn ba ba naa ni ki wọn maa ṣe. Orin ti wa a gba yẹyẹ debi pe gbogbo eeyan lo fẹ maa kọrin bayii. Olorin lo fẹẹ pọ ju ninu gbogbo awọn oṣiṣẹ Naijiria, ati ẹni to n kọrin gidi, ati ẹni to n kọ ikọkukọ, olorin naa ni gbogbo wọn. Aisi iṣẹ si lo jẹ kawọn eeyan sọ ara wọn di olorin ojiji.


Orin ti wa a gba yẹyẹ debi pe gbogbo eeyan lo fẹ maa kọrin bayii. Olorin lo fẹẹ pọ ju ninu gbogbo awọn oṣiṣẹ Naijiria, ati ẹni to n kọrin gidi, ati ẹni to n kọ ikọkukọ, olorin naa ni gbogbo wọn. Aisi iṣẹ si lo jẹ kawọn eeyan sọ ara wọn di olorin ojiji. Ọlọrun si tun n fi alubarika si awọn olorin takasufee, iyẹn hiphop, bi wọn ṣe n fo soke, ti wọn n jan ara wọn mọlẹ naa lawọn ololufẹ wọn n tẹle wọn, owo si tun ti wa nibẹ fun wọn. Bawo lẹyin pẹlu Alaaja Salawat Abẹni tiẹ ṣe pade gan an?Ọrọ aarin emi atiẹ niyẹn, ko yẹ ki n maa sọ ọ jade. Ọmọ mẹta la bi fun ara wa.


Ọlọrun si tun n fi alubarika si awọn olorin takasufee, iyẹn hiphop, bi wọn ṣe n fo soke, ti wọn n jan ara wọn mọlẹ naa lawọn ololufẹ wọn n tẹle wọn, owo si tun ti wa nibẹ fun wọn. Bawo lẹyin pẹlu Alaaja Salawat Abẹni tiẹ ṣe pade gan an?Ọrọ aarin emi atiẹ niyẹn, ko yẹ ki n maa sọ ọ jade. Ọmọ mẹta la bi fun ara wa. Ibi iṣẹ orin yii naa la ti pade ni Stadium Hotel. O maa n wa woran ni, ti m ba kọrin diẹ, maa sọ pe koun naa wa a kọrin nigba naa. Iyawo mi n kọrin daadaa.


Ibi iṣẹ orin yii naa la ti pade ni Stadium Hotel. O maa n wa woran ni, ti m ba kọrin diẹ, maa sọ pe koun naa wa a kọrin nigba naa. Iyawo mi n kọrin daadaa. Ki lo fa a ti ẹ ko fi jọ gbe papọ nigba naa?A ko ti i fẹ ara wa sile nigba naa. Igba to ya la ṣẹṣẹ pada ṣe igbeyawo. Ibẹ la ti bẹrẹ si i kọrin ifẹ papọ.


Ki lo fa a ti ẹ ko fi jọ gbe papọ nigba naa?A ko ti i fẹ ara wa sile nigba naa. Igba to ya la ṣẹṣẹ pada ṣe igbeyawo. Ibẹ la ti bẹrẹ si i kọrin ifẹ papọ. Bawo wa ni ajọṣepọ yin bayii?A ṣi sọrọ titi nigba to n ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi ọgọta ọdun, ọjọ keji naa, a tun rojọ titi. Iyawo mi ṣi ni, arẹwa mi ṣi ni. Ẹni to bimọ mẹta fun mi, ki lo tun ku?


Bawo wa ni ajọṣepọ yin bayii?A ṣi sọrọ titi nigba to n ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi ọgọta ọdun, ọjọ keji naa, a tun rojọ titi. Iyawo mi ṣi ni, arẹwa mi ṣi ni. Ẹni to bimọ mẹta fun mi, ki lo tun ku? Ṣe loootọ ni pe bi olorin ko ba ti i mu nnkan tabi fa nnkan, imisi orin ki i wa?Nnkan ti wọn fi ṣe ipilẹṣẹ ti wọn niyẹn. Emi o mọ nnkan fa, mi o si mọ nnkan mu. Igba ti mo ṣi wa ni kekere ni mo ti mu ọti gbẹyin.


Ṣe loootọ ni pe bi olorin ko ba ti i mu nnkan tabi fa nnkan, imisi orin ki i wa?Nnkan ti wọn fi ṣe ipilẹṣẹ ti wọn niyẹn. Emi o mọ nnkan fa, mi o si mọ nnkan mu. Igba ti mo ṣi wa ni kekere ni mo ti mu ọti gbẹyin. Wọn ni ọpọlọ mi ko gbe ọti mimu nigba naa lo jẹ ki n jawọ, ki n si to o bẹrẹ orin rara ni. Ti mo ba mu ọti, ti mo de ile, mo maa n ba awọn iyawo mi ja ni, igba ti ọti naa ba da loju mi ni wọn a ṣẹṣẹ maa sọ pe emi ni mo jẹbi, eyi lo jẹ ki n gbe e ju silẹ. Iwa ọmọde ni gbogbo ẹ nigba yẹn.


Wọn ni ọpọlọ mi ko gbe ọti mimu nigba naa lo jẹ ki n jawọ, ki n si to o bẹrẹ orin rara ni. Ti mo ba mu ọti, ti mo de ile, mo maa n ba awọn iyawo mi ja ni, igba ti ọti naa ba da loju mi ni wọn a ṣẹṣẹ maa sọ pe emi ni mo jẹbi, eyi lo jẹ ki n gbe e ju silẹ. Iwa ọmọde ni gbogbo ẹ nigba yẹn. Bawo lo ṣe maa n ri lara yin bi ẹ ba ranti awọn igba kekere yin?Wọn ni beeyan ba wa lọmọde, a maa ṣebi ọmọde, bo ba si dagba, o maa ṣebi agba naa ni. Gbogbo iwa ti mo hu ni kekere lo maa n pa mi lẹrin-in bi mo ba n ranti wọn. Bawọn ọmọ mi baa n ṣe awọn nnkan ti mo ti ṣe ni kekere, ti wọn n ba wọn wi, emi ni mo maa n sọ pe ki wọn fi wọn silẹ tori pe ọmọde ni wọn.


Bawo lo ṣe maa n ri lara yin bi ẹ ba ranti awọn igba kekere yin?Wọn ni beeyan ba wa lọmọde, a maa ṣebi ọmọde, bo ba si dagba, o maa ṣebi agba naa ni. Gbogbo iwa ti mo hu ni kekere lo maa n pa mi lẹrin-in bi mo ba n ranti wọn. Bawọn ọmọ mi baa n ṣe awọn nnkan ti mo ti ṣe ni kekere, ti wọn n ba wọn wi, emi ni mo maa n sọ pe ki wọn fi wọn silẹ tori pe ọmọde ni wọn. Wọn ko kuku mọ pe emi naa ti ṣe iru ẹ ri ni kekere. Mo si dupẹ lọwọ Ọlọrun pe bi mo ṣe bimọ to pọ to, ko si eyi to ya tọọgi ninu wọn. Ọmọ yin meloo lo gbegba orin bi i ti yin?Abigbẹyin emi pẹlu Salawa Abẹni ni.


Wọn ko kuku mọ pe emi naa ti ṣe iru ẹ ri ni kekere. Mo si dupẹ lọwọ Ọlọrun pe bi mo ṣe bimọ to pọ to, ko si eyi to ya tọọgi ninu wọn. Ọmọ yin meloo lo gbegba orin bi i ti yin?Abigbẹyin emi pẹlu Salawa Abẹni ni. Orin takasufee loun si n kọ. BigCheff lawọn ololufẹ rẹ si n pe e. Inu mi maa n dun pe ọmọ mi. Ajọṣepọ wo lo wa laaarin ẹyin at’awọn ọba ilẹ Yoruba?Gbogbo ọba ilẹ Yoruba ni ọba wa, mi o wa lati idile ọba, iwọnba ni ma maa toju bọ ile ọba kiri, yatọ si Ọba Gbadewọlu, Alawowo tilu Awowo nipinlẹ Ogun.


Orin takasufee loun si n kọ. BigCheff lawọn ololufẹ rẹ si n pe e. Inu mi maa n dun pe ọmọ mi. Ajọṣepọ wo lo wa laaarin ẹyin at’awọn ọba ilẹ Yoruba?Gbogbo ọba ilẹ Yoruba ni ọba wa, mi o wa lati idile ọba, iwọnba ni ma maa toju bọ ile ọba kiri, yatọ si Ọba Gbadewọlu, Alawowo tilu Awowo nipinlẹ Ogun. Aburo mi ni, o fẹran mi, emi naa si fẹran ẹ.  Bawo ni irin ajo orin kikọ loke okun ṣe bẹrẹ?‘A lulu l’Amẹrika, Oyinbo gbajo o. Akata yari, wọn lawọn fẹẹ fẹ Kebe...Salawa ko gba pe ki wọn fọkọ oun, ni Salawa ba yari...’ Ilu oyinbo dara ju ti wa lọ. Awọn ọmọ Yoruba ti wọn wa nibẹ lo n gbe wa larugẹ. Ọdọ ẹnikan ti a n pe ni Alaka ni mo kọkọ lọ ni London lọdun naa lọhun.


Aburo mi ni, o fẹran mi, emi naa si fẹran ẹ.  Bawo ni irin ajo orin kikọ loke okun ṣe bẹrẹ?‘A lulu l’Amẹrika, Oyinbo gbajo o. Akata yari, wọn lawọn fẹẹ fẹ Kebe...Salawa ko gba pe ki wọn fọkọ oun, ni Salawa ba yari...’ Ilu oyinbo dara ju ti wa lọ. Awọn ọmọ Yoruba ti wọn wa nibẹ lo n gbe wa larugẹ. Ọdọ ẹnikan ti a n pe ni Alaka ni mo kọkọ lọ ni London lọdun naa lọhun. Alaka yii lo kọkọ gbemi wọ London, lẹyin ẹ ni mo tun lọ s’Amẹrika ati bẹẹbẹẹlọ. Njẹ ẹ tiẹ ṣi le rin irin ajo oke okun bi i ti tẹlẹ mọ bayii?Mi o fẹ maa lọ sibẹ mo bayii, tori pe mo ti ni ibẹru fun ọkọ ofurufu. Nnkan ti ki i ba mi l’ẹru tẹlẹ lo ti wa a di ibẹru nla fun mi bayii.


Alaka yii lo kọkọ gbemi wọ London, lẹyin ẹ ni mo tun lọ s’Amẹrika ati bẹẹbẹẹlọ. Njẹ ẹ tiẹ ṣi le rin irin ajo oke okun bi i ti tẹlẹ mọ bayii?Mi o fẹ maa lọ sibẹ mo bayii, tori pe mo ti ni ibẹru fun ọkọ ofurufu. Nnkan ti ki i ba mi l’ẹru tẹlẹ lo ti wa a di ibẹru nla fun mi bayii. Ti ọkọ baluu ba kọja nibi ti mo ba wa, ẹru maa n ba mi ni pe ṣe nnkan temi naa maa n wa ninu ẹ ree to jẹ pe ko si nnkan to duro le lori. Bi aṣiṣe kan ṣoṣo ba ṣẹlẹ bayii, iku ni fun gbogbo awọn to ba wa ninu ẹ. Mo maa n ki awọn to n wọ ọkọ baluu ni. Awọn ọmọ mi maa n binu sira wọn bayii ni pe mi o yọju si wọn.


Ti ọkọ baluu ba kọja nibi ti mo ba wa, ẹru maa n ba mi ni pe ṣe nnkan temi naa maa n wa ninu ẹ ree to jẹ pe ko si nnkan to duro le lori. Bi aṣiṣe kan ṣoṣo ba ṣẹlẹ bayii, iku ni fun gbogbo awọn to ba wa ninu ẹ. Mo maa n ki awọn to n wọ ọkọ baluu ni. Awọn ọmọ mi maa n binu sira wọn bayii ni pe mi o yọju si wọn. Oriṣiriṣi irọ ni mo n pa fun wọn nipa idi ti mi o fi le lọ ba wọn nilu oyinbo naa mọ. Boya tori pe mo ṣi kere nigba naa ni aya mi ki i ṣe e ja ti m ba wa ninu ẹ ni, ṣugbọn ni bayii ti agba ti n de, ẹru nla lo maa n ba mi fun ọkọ ofurufu. Ilu oyinbo maa n wun mi lati lọ, ṣugbọn ti ọkọ baluu yii naa ni iṣoro ti mo ni.


Oriṣiriṣi irọ ni mo n pa fun wọn nipa idi ti mi o fi le lọ ba wọn nilu oyinbo naa mọ. Boya tori pe mo ṣi kere nigba naa ni aya mi ki i ṣe e ja ti m ba wa ninu ẹ ni, ṣugbọn ni bayii ti agba ti n de, ẹru nla lo maa n ba mi fun ọkọ ofurufu. Ilu oyinbo maa n wun mi lati lọ, ṣugbọn ti ọkọ baluu yii naa ni iṣoro ti mo ni. Ka dupẹ lọwọ awọn oyinbo ti wọn jẹ ka maa ri ara wa nipasẹ ọkọ baluu, ṣugbọn ṣaa, ki wọn f’ọwọ mu nnkan wọn. Iṣẹ to gba wahala ati asiko ni iṣẹ orin kikọ jẹ, bawo lẹ ṣe n fun ara n’isinmi?Ko rọrun rara, tori pe bi a ṣe n kuro l’Ekoo, la n lọ si Kaduna, bẹẹ la tun n lọ Abuja ati kaakiri agbaye, ki i ṣe iṣẹ to rọrun rara, ṣugbọn Ọlọrun lo n fun wa ni isinmi. Bi a ba lọ kọrin nibomi in bi ilu Ilọrin, ẹsẹ mi a ti wu soke ti a ba maa fi bọ silẹ ninu mọto, a si tun maa kọrin, oore ọfẹ Ọlọrun ni o. Mi o ro pe mo maa fẹ maa raaye fun iṣẹ orin kikọ yii mọ.


Ka dupẹ lọwọ awọn oyinbo ti wọn jẹ ka maa ri ara wa nipasẹ ọkọ baluu, ṣugbọn ṣaa, ki wọn f’ọwọ mu nnkan wọn. Iṣẹ to gba wahala ati asiko ni iṣẹ orin kikọ jẹ, bawo lẹ ṣe n fun ara n’isinmi?Ko rọrun rara, tori pe bi a ṣe n kuro l’Ekoo, la n lọ si Kaduna, bẹẹ la tun n lọ Abuja ati kaakiri agbaye, ki i ṣe iṣẹ to rọrun rara, ṣugbọn Ọlọrun lo n fun wa ni isinmi. Bi a ba lọ kọrin nibomi in bi ilu Ilọrin, ẹsẹ mi a ti wu soke ti a ba maa fi bọ silẹ ninu mọto, a si tun maa kọrin, oore ọfẹ Ọlọrun ni o. Mi o ro pe mo maa fẹ maa raaye fun iṣẹ orin kikọ yii mọ. O ti to ki n lọ fẹyin ti bayii. Mi o fẹ mọ boya iṣẹ orin ṣi pe tabi ko pe mọ, ṣugbọn nnkan ti mo mọ daju ni pe mo ti ba iṣẹ orin kikọ de ibi to ni apẹẹrẹ rere. Ọjọ wo ni inu yin dun ju nidii iṣẹ yii?Bi i igba teeyan ba ta puulu, to si jẹ ni bi mo ba ṣe rẹkọọdu jade, tawọn eeyan si ra a gidi, iyẹn to bọ si itẹwọgba awọn eeyan.


O ti to ki n lọ fẹyin ti bayii. Mi o fẹ mọ boya iṣẹ orin ṣi pe tabi ko pe mọ, ṣugbọn nnkan ti mo mọ daju ni pe mo ti ba iṣẹ orin kikọ de ibi to ni apẹẹrẹ rere. Ọjọ wo ni inu yin dun ju nidii iṣẹ yii?Bi i igba teeyan ba ta puulu, to si jẹ ni bi mo ba ṣe rẹkọọdu jade, tawọn eeyan si ra a gidi, iyẹn to bọ si itẹwọgba awọn eeyan. Inu mi maa n dun gidi. Ọjọ wo lẹ le sọ pe inu yin bajẹ ju?Ko si ọjọ to ba mi ninu jẹ ju ọjọ ti Sikiru Ayinde barrister ku lọ. A ṣi sọrọ nigba to ku ọsẹ meji ko ku, mo lọ ba a lọsibitu lọjọ naa, ti a si sọrọ titi.


Inu mi maa n dun gidi. Ọjọ wo lẹ le sọ pe inu yin bajẹ ju?Ko si ọjọ to ba mi ninu jẹ ju ọjọ ti Sikiru Ayinde barrister ku lọ. A ṣi sọrọ nigba to ku ọsẹ meji ko ku, mo lọ ba a lọsibitu lọjọ naa, ti a si sọrọ titi. Ṣe lo sọ fun mi pe ki n maa gbadura foun. O sọ awọn ti maa lọ dupẹ lọwọ ẹ fun mi, iyẹn awọn to dide iranlọwọ fun un. A jọ sunkun gidi lọjọ naa, igba ti mo ri i kẹyin niyẹn.


Ṣe lo sọ fun mi pe ki n maa gbadura foun. O sọ awọn ti maa lọ dupẹ lọwọ ẹ fun mi, iyẹn awọn to dide iranlọwọ fun un. A jọ sunkun gidi lọjọ naa, igba ti mo ri i kẹyin niyẹn. Lati ọsibitu naa ni wọn ti gbe e lọ si Germany, lati Germany lọ si London, ko to jẹ pe London naa lo ku si. O ba mi lọkan jẹ gidi. Kin lamọran yin fawọn to ṣẹṣẹ n dide bọ nidii iṣẹ orin Fuji?Ki wọn kọju si iṣẹ naa, iyẹn to ba jẹ pe orin ni wọn fẹ maa kọ o. Ki wọn kọ orin gidi, ki wọn si fi ọpọlọ kọ ọ debi ti aye maa tẹwọ gba a. Orin ti ọmọde ati agba maa le gbọ ni ki wọn kọ.


Lati ọsibitu naa ni wọn ti gbe e lọ si Germany, lati Germany lọ si London, ko to jẹ pe London naa lo ku si. O ba mi lọkan jẹ gidi. Kin lamọran yin fawọn to ṣẹṣẹ n dide bọ nidii iṣẹ orin Fuji?Ki wọn kọju si iṣẹ naa, iyẹn to ba jẹ pe orin ni wọn fẹ maa kọ o. Ki wọn kọ orin gidi, ki wọn si fi ọpọlọ kọ ọ debi ti aye maa tẹwọ gba a. Orin ti ọmọde ati agba maa le gbọ ni ki wọn kọ. Ki wọn si ma ṣe ba ara wọn ja. Ki ni kawọn eeyan maa reti lati ọdọ yin laipẹ?Ki wọn maa reti nnkan to ba dun, to si dara. Laipẹ lo si maa jade.


Ki wọn si ma ṣe ba ara wọn ja. Ki ni kawọn eeyan maa reti lati ọdọ yin laipẹ?Ki wọn maa reti nnkan to ba dun, to si dara. Laipẹ lo si maa jade.


Digbí lara mi yá, kò sí ikú kan lójú mi - Ọlaiya sọ̀rọ̀ jáde

Gbajugbaja ogbontarigi oṣere tiata nni, Ẹbun Oloyede ti ọpọ awọn eeyan tun mọ si Ọlaiya Igwe ti sọ pe digbi lara oun wa, ko si nnkan to ṣe oun, bẹẹ loun ko ṣaisan.Ana, ti i ṣe Aiku, Sannde ni awọn kan gbe iroyin naa sori ikanni ayelujara ti fesibuuku wi pe Ọlaiya ti jade laye, ati pe aisan kidinrin lo ṣeku pa a.Ọmọbìnrin kan to pe orukọ rẹ ni Temitọpẹ Love lo gbe iroyin ofege naa sita lori fesibuuku, koda, to sọ pe lẹyin ti wọn ṣiṣẹ abẹ fun un tan ni ọsibitu UCH to wa ni Ibadan lo jade laye.Ṣugbọn nigba to n tako iroyin naa lati ẹnu ọkan lara awọn to sunmọ ọn daadaa, Ọgbẹni Leke, ti awọn eeyan tun mọ si Ṣeyi Crown sọ pe iroyin ẹlẹjẹ lasan ni.

Nigba to n ba AWIKONKO sọrọ lori foonu rẹ, Ṣeyi Crown sọ pe ko si nnkan to ṣe Ọlaiya, ati pe digbi lara rẹ wa, lai ni aisan kankan lara.O lawọn ti wọn n fẹ fi iroyin naa jẹun ni wọn gbe e jade, eyi to sọ pe ko bojumu to fun iwa ọmọluabi.Bẹẹ lo gba gbogbo eeyan lamọran wi pe ki wọn ma ṣe gba iroyin naa gbọ rara, nitori pe ayederu pọmbele ni.


Gómìnà ìpínlẹ̀ Ògùn, Dàpọ Abíọ́dún pàdánù bàbá rẹ̀ lójijì, àṣírí ikú tó pa gan-an rèé

Gomina ipinlẹ Ogun, Ọmọọba Dapọ Abiọdun ni iroyin ti fi to wa leti pe o ti padanu baba re, Ọmọwe Emmanuel Adesanya Abiọdun lojiji.Ẹni ọdun mọkandinlaadọrun-un (89) ni baba naa jẹ ko to di pe o jade laye lonii, ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ keji, oṣu kẹjọ, ọdun 2021.Gẹgẹ bi iroyin to tẹ wa lọwọ ṣe sọ, wọn ni o ti ṣe diẹ ti baba naa ti wa lori idubulẹ aisan, ko to di pe ẹlẹmi gba a.Aisan ọjọ ogbo la gbọ pe o ran Ọmọwe Emmanuel Adesanya Abiọdun lọ sọrun.Baba yii ti ọpọ awọn eeyan mọ si Baba Tiṣa, jẹ ọmọ bibi ilu Ipẹru-Rẹmọ, ipinlẹ Ogun.Ọmọwe Abiọdun fi iyawo, awọn ọmọ, ati awọn ọmọ ọmọ silẹ saye lọ, eyi to daju pe oku rẹ ki i ṣe oku ọfọ rara.Gbogbo ohun ti wọn n ṣe laye ni baba yii ṣe ko to o ku, bẹẹ ni Ọlọrun tun kẹ ẹ debi pe ọmọ rẹ, Dapọ Abiọdun jẹ gomina, bẹẹ lawọn yooku naa wa ni ipo gidi loriṣiriṣi ẹka iṣẹ ti wọn yan laayo.


Ẹ gbọ́ bí ẹgbẹ́ òṣèlú APC ṣe ṣàpèjúwe Olúfọlákẹ́, ìyàwó Gómìnà AbdulRazaq

Lonii ni iyawo gomina ipinlẹ Kwara, AbdulRahman AbdulRazaq, iyẹn Arabinrin Olufọlakẹ AbdulRazaq n ṣayẹyẹ ọjọ ibi ọdun mẹrinlelaadọta rẹ, ti gbogbo awọn eeyan kaakiri agbaye si ti n fi oriṣiriṣi atẹjiṣẹ ikinni ranṣẹ si i. Ninu awọn ti wọn ko gbẹyin ninu fifi ẹmi imoore ati ikiini wọn han ni ẹgbẹ osẹlu All Progressives Congress, ẹka tipinlẹ naa Kwara, nibi ti wọn ti n ṣapejuwe obinrin naa gẹgẹ bi igi lẹyin ọgba tootọ fun ọkọ rẹ. Alaaji Tajudeen Aro Fọlaranmi, akọwe ipolongo ẹgbẹ naa ninu atẹjade ikinni to fi ranṣẹ, eyi ti ẹda rẹ tẹ AWIKONKO lọwọ lo tun ti ṣapejuwe Olufọlakẹ AbdulRazaq gẹgẹ bi awokọṣe awọn obinrin rere lawujọ, paapaa nipa iwa itẹriba ati ọyaya.


Nítorí fíìmù Ògbórí Ẹlẹ́mọ̀ṣọ́ tí mo kópa nínú ẹ̀, ó kù díẹ̀ kí wọ́n pa mí danù - Lálùdé sọ̀rọ̀

Bi wọn ba n sọ nipa awọn to sọ iṣẹ tiata di irọrun, wọn ko gbọdọ fọwọ rọ Ọgbẹni Fatai Adekunle Adetayọ sẹyin rara. Ko fẹẹ si awọn ololufẹ tiata to mọ orukọ rẹ yatọ si orukọ to n jẹ ninu fiimu agbelewo. Bi ẹ ba pe e ni Lalude Oodua, oun lẹ n ke si, bi ẹ si pe e ni Lalude Ẹkun, ẹnikan ṣoṣo naa lẹ n darukọ. Lara awọn to si sọ ipa babalawo, oloogun ati jagunjagun di irọrun patapata nidi ere tiata ni Lalude. Laipẹ yii ni Lalude ba ikọ AWIKONKO lalejo ni ọfiisi rẹ to wa nilu Ibadan, nibi to ti sọ oriṣiriṣi awọn nnkan tawọn ololufẹ rẹ ko mọ nipa rẹ. Ẹ ka ohun ti ỌLA EYITAYỌ ati YETUNDE ṢOYỌYE ba bọ lọdọ ogbontarigi oṣere tiata naa lẹkunrẹrẹ.


Lara awọn to si sọ ipa babalawo, oloogun ati jagunjagun di irọrun patapata nidi ere tiata ni Lalude. Laipẹ yii ni Lalude ba ikọ AWIKONKO lalejo ni ọfiisi rẹ to wa nilu Ibadan, nibi to ti sọ oriṣiriṣi awọn nnkan tawọn ololufẹ rẹ ko mọ nipa rẹ. Ẹ ka ohun ti ỌLA EYITAYỌ ati YETUNDE ṢOYỌYE ba bọ lọdọ ogbontarigi oṣere tiata naa lẹkunrẹrẹ. Oriṣiriṣi iwa idojuti lo n ṣẹlẹ lagboole tiata lasiko yii, to si n tabuku ba iṣẹ tiata. Pupọ awọn nnnkan wọnyii ni ko ri bẹẹ nigba tẹ ẹ bẹrẹ iṣẹ yii, nibo lo ti wọ wa?Ori ko pe meji lọrun ẹni to ni i. Bi nnkan ba ṣe ori, ẹni to ni i naa lo fi n da laamu. Ẹni to ba ṣẹ, to si lu ofin, yatọ si pe o lu ofin ẹgbẹ ati ilu, to ba ti ṣẹ, ọrun ẹlẹṣẹ ni ẹṣẹ wa.


Oriṣiriṣi iwa idojuti lo n ṣẹlẹ lagboole tiata lasiko yii, to si n tabuku ba iṣẹ tiata. Pupọ awọn nnnkan wọnyii ni ko ri bẹẹ nigba tẹ ẹ bẹrẹ iṣẹ yii, nibo lo ti wọ wa?Ori ko pe meji lọrun ẹni to ni i. Bi nnkan ba ṣe ori, ẹni to ni i naa lo fi n da laamu. Ẹni to ba ṣẹ, to si lu ofin, yatọ si pe o lu ofin ẹgbẹ ati ilu, to ba ti ṣẹ, ọrun ẹlẹṣẹ ni ẹṣẹ wa. Wọn ko le mu ẹni ti ko ṣẹ lati wa  jiya fun ẹlẹṣẹ, ko ṣe e ṣe. Gbogbo ẹni ta a ba ka nnkan ti ko dara mọ lọwọ ti ni tiẹ nibẹ tẹlẹ . Ika to ba si ṣẹ ni ọba n ge.


Wọn ko le mu ẹni ti ko ṣẹ lati wa  jiya fun ẹlẹṣẹ, ko ṣe e ṣe. Gbogbo ẹni ta a ba ka nnkan ti ko dara mọ lọwọ ti ni tiẹ nibẹ tẹlẹ . Ika to ba si ṣẹ ni ọba n ge. Wọn tiẹ lawọn aṣẹwo to pọ nidii iṣẹ yin lo ba iṣẹ  naa jẹ, ṣe loootọ ni?O ya emi gan-an lẹnu pupọ, nitori pe ọpọ awọn nnkan ta a ko ri ri lo ti n ṣẹlẹ lagboole wa bayii. Idi iṣẹ tiata yii ni mo wa ti mo fi ra mọto, igba ti mo si ri i pe mọto naa n da mi laamu, mo ta a, mo si fi owo rẹ ra bulọọku, mo si fi kọ ile mi. Mi o si ti i ri ẹni fun mi ni mọto mi in latigba naa titi di akoko yii, bẹẹ si ni mi o kanju lati lọ ṣe nnkan mi in to yatọ si iṣẹ ti mo n ṣe lati ibẹrẹ pẹpẹ aye mi.


Wọn tiẹ lawọn aṣẹwo to pọ nidii iṣẹ yin lo ba iṣẹ  naa jẹ, ṣe loootọ ni?O ya emi gan-an lẹnu pupọ, nitori pe ọpọ awọn nnkan ta a ko ri ri lo ti n ṣẹlẹ lagboole wa bayii. Idi iṣẹ tiata yii ni mo wa ti mo fi ra mọto, igba ti mo si ri i pe mọto naa n da mi laamu, mo ta a, mo si fi owo rẹ ra bulọọku, mo si fi kọ ile mi. Mi o si ti i ri ẹni fun mi ni mọto mi in latigba naa titi di akoko yii, bẹẹ si ni mi o kanju lati lọ ṣe nnkan mi in to yatọ si iṣẹ ti mo n ṣe lati ibẹrẹ pẹpẹ aye mi. Iyẹn di aye atunwa, nitori pe mo nigbagbọ pe nnkan ti Ọlọrun ba maa ṣe fun mi, ẹnu iṣẹ mi yii ni yoo ti ṣe e. Awọn to n fi iṣẹ aṣẹwo jẹun laarin wa pọ rẹpẹtẹ, Ọlọrun lo si mọ wọn, ko sibi ti iṣe ko si, bo ṣe wa laarin wa naa lo wa nile ifowopamọ, lo wa nidii iṣẹ nọọsi; lo wa lọdọ awọn agbẹjọro ati bẹẹbẹẹ lọ kaakiri agbaye. Ṣugbọn ti wa ni wọn tete maa n ri, nitori pe gbogbo aye la n ṣere fun, idi ree to fi maa n kari aye bi igba wi pe ẹlomi-in ko huwa to ju bẹẹ lọ. Ẹyin naa ti n kopa ninu ere oniṣẹju meji si mẹta ta a mọ si Skit, ṣe ka sọ pe nitori iṣẹ tiata ko ta mọ ni?Nnkan teeyan ba mọ ọn ṣe naa ni wọn yoo fi lọ ọ. Owo gidi wa nidii ere oniṣẹju meji si mẹta yẹn lọ, owo naa si ju eyi ta a n gba nidii fiimu agbelewo.


Iyẹn di aye atunwa, nitori pe mo nigbagbọ pe nnkan ti Ọlọrun ba maa ṣe fun mi, ẹnu iṣẹ mi yii ni yoo ti ṣe e. Awọn to n fi iṣẹ aṣẹwo jẹun laarin wa pọ rẹpẹtẹ, Ọlọrun lo si mọ wọn, ko sibi ti iṣe ko si, bo ṣe wa laarin wa naa lo wa nile ifowopamọ, lo wa nidii iṣẹ nọọsi; lo wa lọdọ awọn agbẹjọro ati bẹẹbẹẹ lọ kaakiri agbaye. Ṣugbọn ti wa ni wọn tete maa n ri, nitori pe gbogbo aye la n ṣere fun, idi ree to fi maa n kari aye bi igba wi pe ẹlomi-in ko huwa to ju bẹẹ lọ. Ẹyin naa ti n kopa ninu ere oniṣẹju meji si mẹta ta a mọ si Skit, ṣe ka sọ pe nitori iṣẹ tiata ko ta mọ ni?Nnkan teeyan ba mọ ọn ṣe naa ni wọn yoo fi lọ ọ. Owo gidi wa nidii ere oniṣẹju meji si mẹta yẹn lọ, owo naa si ju eyi ta a n gba nidii fiimu agbelewo. Idi ni pe ere iṣẹju perete yii sare tan kaakiri agbaye ju ti agbelewo lọ. Ọlọrun lo ni ipilẹ bo ṣe bẹrẹ, wọn pe mi si i, mo si ba wọn ṣe e. Awọn kan ti bẹrẹ ti wọn ti gbe e ju silẹ, awọn kan ṣi wa nidii ẹ, ṣugbọn igba to kan wa la a bẹrẹ yii. Eewo lo lowo lori julọ ninu ere ori itage ati fiimu agbelewo lasiko ti oju ti la yii?Ere ori itage ni, nitori pe a ti ṣiṣẹ sinu fiimu agbelewo ti wọn fẹẹ fi maa wa wa.


Idi ni pe ere iṣẹju perete yii sare tan kaakiri agbaye ju ti agbelewo lọ. Ọlọrun lo ni ipilẹ bo ṣe bẹrẹ, wọn pe mi si i, mo si ba wọn ṣe e. Awọn kan ti bẹrẹ ti wọn ti gbe e ju silẹ, awọn kan ṣi wa nidii ẹ, ṣugbọn igba to kan wa la a bẹrẹ yii. Eewo lo lowo lori julọ ninu ere ori itage ati fiimu agbelewo lasiko ti oju ti la yii?Ere ori itage ni, nitori pe a ti ṣiṣẹ sinu fiimu agbelewo ti wọn fẹẹ fi maa wa wa. Ti a ba lọ ṣere ori itage, awọn ero maa wa sibẹ rẹpẹtẹ lati ri wa. Bawo gan an lẹ ṣe bẹrẹ iṣẹ tiata?Mo n jo kaakiri nigba naa ni, ere ori-itage si ni mo le pe e. Mo n pawọn eeyan lẹrin-in kaakiri ode ariya nigba naa ni. Awọn ti wọn si kọkọ bẹrẹ ẹ ni Baba Ogunde, Onimọlẹ atawọn mi in.


Ti a ba lọ ṣere ori itage, awọn ero maa wa sibẹ rẹpẹtẹ lati ri wa. Bawo gan an lẹ ṣe bẹrẹ iṣẹ tiata?Mo n jo kaakiri nigba naa ni, ere ori-itage si ni mo le pe e. Mo n pawọn eeyan lẹrin-in kaakiri ode ariya nigba naa ni. Awọn ti wọn si kọkọ bẹrẹ ẹ ni Baba Ogunde, Onimọlẹ atawọn mi in. Awọn Baba Ogungbe ba wọn lẹnu ẹ ni. Irin tawọn yẹn rin naa lemi naa rin lati fi bẹrẹ. Fiimu ‘Ẹkun’ to jẹ ti Oloogbe Alade Aromirẹ ni mo kọkọ kopa ninu ẹ, iyẹn lọdun 1985, ko to di pe a bẹrẹ si i ya ‘Ajẹ n’Iya Mi’, ‘Akano Oni Kẹkẹ’, atawọn mi -in ko to de ori ‘Ogbori Ẹlẹmọṣọ’ to gbe mi jade.


Awọn Baba Ogungbe ba wọn lẹnu ẹ ni. Irin tawọn yẹn rin naa lemi naa rin lati fi bẹrẹ. Fiimu ‘Ẹkun’ to jẹ ti Oloogbe Alade Aromirẹ ni mo kọkọ kopa ninu ẹ, iyẹn lọdun 1985, ko to di pe a bẹrẹ si i ya ‘Ajẹ n’Iya Mi’, ‘Akano Oni Kẹkẹ’, atawọn mi -in ko to de ori ‘Ogbori Ẹlẹmọṣọ’ to gbe mi jade. Awọn elere kan lo wa lẹyin ọdọ wa ni Ṣogunlẹ l’Ekoo nigba yẹn, ti wọn maa n lu ilu ati orin. Ṣe ni ma a wa lọ duro lori oke lati maa wo nnkan ti wọn n ṣe. Lọjọ kan ni ẹni to maa n ba wọn lu aago ko wa, emi ni mo wa lọ ba wọn lu aago yii, latigba naa ni wọn ti fẹran mi, ti mo si di ọmọ ẹgbẹ wọn.


Awọn elere kan lo wa lẹyin ọdọ wa ni Ṣogunlẹ l’Ekoo nigba yẹn, ti wọn maa n lu ilu ati orin. Ṣe ni ma a wa lọ duro lori oke lati maa wo nnkan ti wọn n ṣe. Lọjọ kan ni ẹni to maa n ba wọn lu aago ko wa, emi ni mo wa lọ ba wọn lu aago yii, latigba naa ni wọn ti fẹran mi, ti mo si di ọmọ ẹgbẹ wọn. Igba ti wọn fẹ lọ  ṣere opin ọdun wọn ni wọn ṣẹṣẹ wa a pe mi, ti wọn si mu mi dani lati lọ ọ ṣe ọmọ kekere ti wọn lu lẹgba wa sile lati ileewe. Wọn bẹ mi titi lọjọ ti mo n sọ yii, igba ti mo tun bọ sẹyin itage yẹn, mo tun ṣi n sunkun, gbogbo bi wọn ṣe n bẹ mi ni mi o da wọn lohun. Wọn wa n beere lọwọ mi pe ṣe wọn lu mi ni, mo sọ pe ko sẹni to lu mi, ṣebi awọn ni wọn sọ pe ki n maa sunkun.


Igba ti wọn fẹ lọ  ṣere opin ọdun wọn ni wọn ṣẹṣẹ wa a pe mi, ti wọn si mu mi dani lati lọ ọ ṣe ọmọ kekere ti wọn lu lẹgba wa sile lati ileewe. Wọn bẹ mi titi lọjọ ti mo n sọ yii, igba ti mo tun bọ sẹyin itage yẹn, mo tun ṣi n sunkun, gbogbo bi wọn ṣe n bẹ mi ni mi o da wọn lohun. Wọn wa n beere lọwọ mi pe ṣe wọn lu mi ni, mo sọ pe ko sẹni to lu mi, ṣebi awọn ni wọn sọ pe ki n maa sunkun. Igba naa ni wọn ṣẹṣẹ wa n bẹ mi pe ki n dakẹ, ere ti pari. Emi naa wa a dakẹ, mi o le gbagbe ọjọ ti mo n sọ yii, nitori pe wọn tun n fi mi ṣe yẹyẹ, o si tun jẹ iyalẹnu fun wọn pe mo mọ nipa iṣẹ naa daadaa. Bawo lẹ ṣe rin debi Ogbori Ẹlẹmọṣọ to fi di pe ẹyin ni wọn gbe ipa naa fun?Eko ni mo wa nigba naa, ko si ọsẹ kan ki n ma ṣe ere ori itage ni National Theatre.


Igba naa ni wọn ṣẹṣẹ wa n bẹ mi pe ki n dakẹ, ere ti pari. Emi naa wa a dakẹ, mi o le gbagbe ọjọ ti mo n sọ yii, nitori pe wọn tun n fi mi ṣe yẹyẹ, o si tun jẹ iyalẹnu fun wọn pe mo mọ nipa iṣẹ naa daadaa. Bawo lẹ ṣe rin debi Ogbori Ẹlẹmọṣọ to fi di pe ẹyin ni wọn gbe ipa naa fun?Eko ni mo wa nigba naa, ko si ọsẹ kan ki n ma ṣe ere ori itage ni National Theatre. Bi a ko ba ṣere tiwa, wọn a pe wa si iṣẹ ori itage nibẹ. Fiimu ‘Ogun Ahoyaya’ to jẹ ti Jide Kosọkọ la n ṣe lọdun 1989 naa lọhun, oriṣiriṣi oṣere ni wọn wa wo o, nitori pe wọn kan n gbọ iroyin ẹ ni. Fiimu yii la fi ṣe ifigagbaga fun ijọba ipinlẹ Eko lọdun 1987.


Bi a ko ba ṣere tiwa, wọn a pe wa si iṣẹ ori itage nibẹ. Fiimu ‘Ogun Ahoyaya’ to jẹ ti Jide Kosọkọ la n ṣe lọdun 1989 naa lọhun, oriṣiriṣi oṣere ni wọn wa wo o, nitori pe wọn kan n gbọ iroyin ẹ ni. Fiimu yii la fi ṣe ifigagbaga fun ijọba ipinlẹ Eko lọdun 1987. Baba Ẹda ko da mi mọ nigba naa nitori pe emi ati wọn ko duro sọrọ ri. Awọn ẹgbọn mi bi i Ọnku Bello, Jide Kosọkọ, Aluwẹ atawọn mi in ni wọn wa nibẹ. Bello lo dari fiimu Ogbori Ẹlẹmọṣọ yii, mi o mọ nnkan to ṣẹlẹ to fi di pe wọn ko fẹẹ lọ Buọda Aṣafa, to ti n ṣe ipa Lalude naa tẹlẹ, eyi to mu ki wọn ronu kan mi.


Baba Ẹda ko da mi mọ nigba naa nitori pe emi ati wọn ko duro sọrọ ri. Awọn ẹgbọn mi bi i Ọnku Bello, Jide Kosọkọ, Aluwẹ atawọn mi in ni wọn wa nibẹ. Bello lo dari fiimu Ogbori Ẹlẹmọṣọ yii, mi o mọ nnkan to ṣẹlẹ to fi di pe wọn ko fẹẹ lọ Buọda Aṣafa, to ti n ṣe ipa Lalude naa tẹlẹ, eyi to mu ki wọn ronu kan mi. Awọn bi i Dentọ, Amos lo ti ko ipa yii ri, ṣugbọn wọn fẹ ẹni to tun le ṣe e daadaa ju ti wọn lọ. Ọga Bello lo sọ pe ki wọn lọ pe mi wa, Baba Aluwẹ si fẹran mi gidi gan-an. National Theatre ni Buọda Jide Kosọkọ, ti wa jiṣẹ fun mi pe wọn n pe mi lati wa a ṣe Ogbori Ẹlẹmọṣọ, ṣe ni mo laanu pe emi kẹ.


Awọn bi i Dentọ, Amos lo ti ko ipa yii ri, ṣugbọn wọn fẹ ẹni to tun le ṣe e daadaa ju ti wọn lọ. Ọga Bello lo sọ pe ki wọn lọ pe mi wa, Baba Aluwẹ si fẹran mi gidi gan-an. National Theatre ni Buọda Jide Kosọkọ, ti wa jiṣẹ fun mi pe wọn n pe mi lati wa a ṣe Ogbori Ẹlẹmọṣọ, ṣe ni mo laanu pe emi kẹ. Wọn ni Buọda Aluwẹ sọ pe ki n tete de, nitori pe ọjọ keji, yẹn ni ayẹyẹ ọjọ ibi wọn bọ si, ati pe wọn fẹ ki n wa nibẹ ko to di pe wọn bẹrẹ ayẹyẹ ọjọ ibi naa. Lanlatẹ ni mo ti lọ ba wọn. Bi mo ṣe n debẹ ni wọn bẹrẹ ayẹyẹ naa, ti a si n ṣe faaji.


Wọn ni Buọda Aluwẹ sọ pe ki n tete de, nitori pe ọjọ keji, yẹn ni ayẹyẹ ọjọ ibi wọn bọ si, ati pe wọn fẹ ki n wa nibẹ ko to di pe wọn bẹrẹ ayẹyẹ ọjọ ibi naa. Lanlatẹ ni mo ti lọ ba wọn. Bi mo ṣe n debẹ ni wọn bẹrẹ ayẹyẹ naa, ti a si n ṣe faaji. Wọn ni idaniloju ninu mi pe ma a kopa naa daadaa ju bi wọn ṣe fẹ lọ. Bawo lo ṣe ri lara yin nigba ti wọn gbe ipa naa fun  yin?Mo ti ṣere oloogun ri, ṣugbọn mi o kopa Ẹlẹmọṣọ ri. Bi mo ṣe debẹ lọjọ yẹn, Baba Ẹda Onile-Ọla, n wo mi pe ṣe emi le ko ipa yẹn ṣa, nitori pe imura ọmọ ileewe ni mo mu lọ sibẹ.


Wọn ni idaniloju ninu mi pe ma a kopa naa daadaa ju bi wọn ṣe fẹ lọ. Bawo lo ṣe ri lara yin nigba ti wọn gbe ipa naa fun  yin?Mo ti ṣere oloogun ri, ṣugbọn mi o kopa Ẹlẹmọṣọ ri. Bi mo ṣe debẹ lọjọ yẹn, Baba Ẹda Onile-Ọla, n wo mi pe ṣe emi le ko ipa yẹn ṣa, nitori pe imura ọmọ ileewe ni mo mu lọ sibẹ. Nigba ti wọn tọka mi fun Baba Ẹda pe emi ni mo fẹẹ ṣe Ẹlẹmọṣọ ni wọn ti bẹrẹ si ni pọfọ. Mo rin baba-nla ẹrin lọjọ yẹn pe ki lo tun fa ọfọ ninu ọrọ to wa nilẹ yii. Mo fẹẹ pọfọ lọjọ yẹn ṣugbọn ẹrin lo tun n pa mi.


Nigba ti wọn tọka mi fun Baba Ẹda pe emi ni mo fẹẹ ṣe Ẹlẹmọṣọ ni wọn ti bẹrẹ si ni pọfọ. Mo rin baba-nla ẹrin lọjọ yẹn pe ki lo tun fa ọfọ ninu ọrọ to wa nilẹ yii. Mo fẹẹ pọfọ lọjọ yẹn ṣugbọn ẹrin lo tun n pa mi. Ọga Bello lo sọ fun wọn pe Fatai niyẹn, o maa ṣe e. Wọn wa ko wa wọnu yara kan pe ka pọfọ, mi o ṣa le pọfọ kankan, ẹrin ni mo kan n rin. Nigba ta a fẹẹ bẹrẹ ipa akọkọ ti mo maa ko ninu fiimu yii, aarin ọja la a ti ṣe e, wọn ko ti i roju mi ni gbogbo igba yẹn, ọrọ lasan la n sọ. Baba Ẹda pe mi sẹyin, wọn beere pe ọrọ kan ṣoṣo wo ni mo le sọ to le gbẹmi eeyan to pọ, mo sọ pe ‘iwọ’ nkọ?


Ọga Bello lo sọ fun wọn pe Fatai niyẹn, o maa ṣe e. Wọn wa ko wa wọnu yara kan pe ka pọfọ, mi o ṣa le pọfọ kankan, ẹrin ni mo kan n rin. Nigba ta a fẹẹ bẹrẹ ipa akọkọ ti mo maa ko ninu fiimu yii, aarin ọja la a ti ṣe e, wọn ko ti i roju mi ni gbogbo igba yẹn, ọrọ lasan la n sọ. Baba Ẹda pe mi sẹyin, wọn beere pe ọrọ kan ṣoṣo wo ni mo le sọ to le gbẹmi eeyan to pọ, mo sọ pe ‘iwọ’ nkọ? Wọn ni ki lo n jẹ bẹẹ, mo sọ pe ‘majele’ ni, wọn si ni ko buru. ‘Iwọ’ yẹn lemi ti gbe kalẹ nigba ti mo ṣi maa n kọ awọn itan arosọ (lines) mi silẹ pẹlu awọn ọfọ oriṣiriṣi. Mo ti kọ ‘Iwọ’ yẹn silẹ ti pẹ, ti mi o mọ pe Ogbori Ẹlẹmọṣọ lo maa wa wulo fun, mo si ri i pe wọn gbadun ẹ. Nigba ta a maa lọ soju ija gan-an nigbẹyin fiimu yii, emi pẹlu Baba Ẹda ni.


Wọn ni ki lo n jẹ bẹẹ, mo sọ pe ‘majele’ ni, wọn si ni ko buru. ‘Iwọ’ yẹn lemi ti gbe kalẹ nigba ti mo ṣi maa n kọ awọn itan arosọ (lines) mi silẹ pẹlu awọn ọfọ oriṣiriṣi. Mo ti kọ ‘Iwọ’ yẹn silẹ ti pẹ, ti mi o mọ pe Ogbori Ẹlẹmọṣọ lo maa wa wulo fun, mo si ri i pe wọn gbadun ẹ. Nigba ta a maa lọ soju ija gan-an nigbẹyin fiimu yii, emi pẹlu Baba Ẹda ni. Gbogbo araalu lo tan sibẹ. Ibi ta a ti n ṣe idanrawo pe ka le mọ ba a ṣe maa ṣe e ni Aluwẹ ti sare wa, to si gbe mi soke nigba to ri ara ti mo da. Wọn ni ṣe maa ṣi ranti gbogbo awọn nnkan ti mo sọ yẹn, mo sọ pe ṣe bi a ko ti i bẹrẹ, idanrawo lasan ni, ki wọn maa woran pe maa ranti.


Gbogbo araalu lo tan sibẹ. Ibi ta a ti n ṣe idanrawo pe ka le mọ ba a ṣe maa ṣe e ni Aluwẹ ti sare wa, to si gbe mi soke nigba to ri ara ti mo da. Wọn ni ṣe maa ṣi ranti gbogbo awọn nnkan ti mo sọ yẹn, mo sọ pe ṣe bi a ko ti i bẹrẹ, idanrawo lasan ni, ki wọn maa woran pe maa ranti. Nigba ta a pari, Baba Ẹda wa ba mi, wọn ni ṣe loootọ ni pe Eko ni mo ti wa, mo sọ pe bẹẹni. Bi a ṣe ya Ogbori Ẹlẹmọṣọ niyẹn. Onsọtan, Onkọtan ni yin, nibo lẹ ti jogun ẹ, abi ẹ lọ ka a nileewe ni?Mi o ka a nileewe rara o, mo kan mọ pe nnkan ti Ọlọrun ba fẹẹ fi ran eeyan, Ọlọrun naa lo maa ṣeto ẹ nirọrun.


Nigba ta a pari, Baba Ẹda wa ba mi, wọn ni ṣe loootọ ni pe Eko ni mo ti wa, mo sọ pe bẹẹni. Bi a ṣe ya Ogbori Ẹlẹmọṣọ niyẹn. Onsọtan, Onkọtan ni yin, nibo lẹ ti jogun ẹ, abi ẹ lọ ka a nileewe ni?Mi o ka a nileewe rara o, mo kan mọ pe nnkan ti Ọlọrun ba fẹẹ fi ran eeyan, Ọlọrun naa lo maa ṣeto ẹ nirọrun. Fiimu yin di meloo bayii?Bi i marun-un si mẹfa ni gbogbo ẹ. Aarin Agbami ni mo kọkọ ṣe lọdun 1987 si 1988, awọn bi i Ogogo, Yinka Quadri, Lọla Idijẹ ni wọn wa ninu ẹ nigba naa. Lẹyin eyi ni mo ṣe ‘Akano Onikẹkẹ’, ti mo si lewaju ipa inu ẹ; Mo ṣe ‘Ẹru Were’; Mo ṣe ‘Jagun Ọkẹ’; Mo ṣe ‘Ibeji Meji’; Mo ṣe ‘Apo Iwe’. Eewo ninu awọn fiimu yin yii lẹ ko le gbagbe bi ẹ ṣe poopọ nigba naa?Ẹru Were yẹn ni.


Fiimu yin di meloo bayii?Bi i marun-un si mẹfa ni gbogbo ẹ. Aarin Agbami ni mo kọkọ ṣe lọdun 1987 si 1988, awọn bi i Ogogo, Yinka Quadri, Lọla Idijẹ ni wọn wa ninu ẹ nigba naa. Lẹyin eyi ni mo ṣe ‘Akano Onikẹkẹ’, ti mo si lewaju ipa inu ẹ; Mo ṣe ‘Ẹru Were’; Mo ṣe ‘Jagun Ọkẹ’; Mo ṣe ‘Ibeji Meji’; Mo ṣe ‘Apo Iwe’. Eewo ninu awọn fiimu yin yii lẹ ko le gbagbe bi ẹ ṣe poopọ nigba naa?Ẹru Were yẹn ni. Bi mo ṣe kọ ṣe diẹ, nitori pe Lukuluku ṣi wa laye nigba naa. Emi ati Lukuluku jọ n lọ lọdun naa lọhun ni, mo kan sọ fun un pe mo fẹ kọ itan kan bayii, ‘were’ lo maa ṣe nibẹ. O beere iru itan naa lọwọ mi, mo si bẹrẹ si ni sọ fun un.


Bi mo ṣe kọ ṣe diẹ, nitori pe Lukuluku ṣi wa laye nigba naa. Emi ati Lukuluku jọ n lọ lọdun naa lọhun ni, mo kan sọ fun un pe mo fẹ kọ itan kan bayii, ‘were’ lo maa ṣe nibẹ. O beere iru itan naa lọwọ mi, mo si bẹrẹ si ni sọ fun un. Gbogbo asiko yii, mi o ti i kọ ọ silẹ, mi o si ti i mọ bo ṣe fẹẹ jẹ. O beere lọwọ mi pe ṣe mo ti kọ ọ silẹ, mo ni rara, o ni ṣe maa ranti, mo ni ko maa woran, wi pe mi o le gbagbe mọ bi mo ṣe n sọ ọ yẹn. Itan arokọ nipa imisi ni, to si ni itumọ gidi.


Gbogbo asiko yii, mi o ti i kọ ọ silẹ, mi o si ti i mọ bo ṣe fẹẹ jẹ. O beere lọwọ mi pe ṣe mo ti kọ ọ silẹ, mo ni rara, o ni ṣe maa ranti, mo ni ko maa woran, wi pe mi o le gbagbe mọ bi mo ṣe n sọ ọ yẹn. Itan arokọ nipa imisi ni, to si ni itumọ gidi. Awọn ọfọ yii, nibo ni wọn ti n wa?Takada ati kalamu ni mo maa n mu lati kọ wọn silẹ, maa ṣẹṣẹ wa a gbe e sori lati mọ ọn. Kikọ silẹ yẹn ko le to ka gbe e sori, iyẹn gan-an niṣẹ. Mo ṣaa kan mọ pe nipa imisi atoke wa ni, bi mo ba ti mu iwe lati kọ ọ silẹ, o kan maa wa si mi lori ni, ma a si maa kọ silẹ.


Awọn ọfọ yii, nibo ni wọn ti n wa?Takada ati kalamu ni mo maa n mu lati kọ wọn silẹ, maa ṣẹṣẹ wa a gbe e sori lati mọ ọn. Kikọ silẹ yẹn ko le to ka gbe e sori, iyẹn gan-an niṣẹ. Mo ṣaa kan mọ pe nipa imisi atoke wa ni, bi mo ba ti mu iwe lati kọ ọ silẹ, o kan maa wa si mi lori ni, ma a si maa kọ silẹ. Ṣe idile ifa lẹ ti jade ni, abi ki lo de ti ẹ fẹran ipa babalawo?Awọn baba-nla wa ti wọn mọ nipa ẹ ko si laye nigba temi maa de ile aye. Igba ti mo dagba, ti mo gbọnju ni wọn ṣe n sọ fun mi pe baba-baba wọn kan n ṣe bakan naa. Mi o gbọnju ba iṣẹ naa nile rara, bi Ọlọrun ṣe n ṣiṣẹ ẹ lo yatọ.


Ṣe idile ifa lẹ ti jade ni, abi ki lo de ti ẹ fẹran ipa babalawo?Awọn baba-nla wa ti wọn mọ nipa ẹ ko si laye nigba temi maa de ile aye. Igba ti mo dagba, ti mo gbọnju ni wọn ṣe n sọ fun mi pe baba-baba wọn kan n ṣe bakan naa. Mi o gbọnju ba iṣẹ naa nile rara, bi Ọlọrun ṣe n ṣiṣẹ ẹ lo yatọ. Iṣẹ wo lẹ tun yan laayo yatọ si iṣẹ tiata?Mi o ni iṣẹ mi in yatọ si tiata yii. Ta ni ẹ le tọka ẹ gẹgẹ bi ọga yin nidii iṣẹ yii?Oluwọle Concert Party ni mo kọkọ darapọ mọ, ọdun 1974, ni mo kuro lọdọ wọn, mo ṣẹṣẹ waa darapọ mọ Ademọla lọdun 1976. Ki lawọn ipenija nigba yẹn?Kin ni awa fẹẹ mọ to n jẹ ipenija, awa ko da nnkan to n jẹ ipenija mọ nigba ta a bẹrẹ, ere la kan n ṣe ni ti wa, igba ta a dagba, ta a mọ iyatọ laarin ọtun ati osi la ṣẹṣẹ n ri i pe o wa.


Iṣẹ wo lẹ tun yan laayo yatọ si iṣẹ tiata?Mi o ni iṣẹ mi in yatọ si tiata yii. Ta ni ẹ le tọka ẹ gẹgẹ bi ọga yin nidii iṣẹ yii?Oluwọle Concert Party ni mo kọkọ darapọ mọ, ọdun 1974, ni mo kuro lọdọ wọn, mo ṣẹṣẹ waa darapọ mọ Ademọla lọdun 1976. Ki lawọn ipenija nigba yẹn?Kin ni awa fẹẹ mọ to n jẹ ipenija, awa ko da nnkan to n jẹ ipenija mọ nigba ta a bẹrẹ, ere la kan n ṣe ni ti wa, igba ta a dagba, ta a mọ iyatọ laarin ọtun ati osi la ṣẹṣẹ n ri i pe o wa. Ipenija to ba a ba eeyan, ti ko ku, ko ti i ni ipenija, nitori pe ko si ẹni ti ipenija maa ba, ti ẹmi ẹ ba ṣi wa, ẹni naa ṣi ni nnkan n ṣe laye ni. Ti ipenija ba a ba eeyan gidi, ko ni i si laye mọ, iru awọn eeyan bẹẹ si ni ipenija jare wọn. Ṣugbọn awa ti jare ipenija niwọn igba ta a ṣi wa laye.


Ipenija to ba a ba eeyan, ti ko ku, ko ti i ni ipenija, nitori pe ko si ẹni ti ipenija maa ba, ti ẹmi ẹ ba ṣi wa, ẹni naa ṣi ni nnkan n ṣe laye ni. Ti ipenija ba a ba eeyan gidi, ko ni i si laye mọ, iru awọn eeyan bẹẹ si ni ipenija jare wọn. Ṣugbọn awa ti jare ipenija niwọn igba ta a ṣi wa laye. Njẹ ọjọ kan wa ti ẹ ronu lati fi iṣẹ tiata silẹ?Mi o roo ri, nitori pe latigba ta a ti bẹrẹ, titi di akoko ta a n dagba si i yii, ko sibi ti mo de, ti wọn ko ti fẹran mi, koda, awọn agbalagba ti mo ba nidii oṣere naa fẹran mi gidi gan-an. Mi o wa le sọ pe boya mo ri nnkankan to fẹẹ fa mi sẹyin nibẹ. Ki lawọn ipenija nidii ipa oloogun ti ẹ maa n ko?O ti wa daadaa, mi o si le ka a tan.


Njẹ ọjọ kan wa ti ẹ ronu lati fi iṣẹ tiata silẹ?Mi o roo ri, nitori pe latigba ta a ti bẹrẹ, titi di akoko ta a n dagba si i yii, ko sibi ti mo de, ti wọn ko ti fẹran mi, koda, awọn agbalagba ti mo ba nidii oṣere naa fẹran mi gidi gan-an. Mi o wa le sọ pe boya mo ri nnkankan to fẹẹ fa mi sẹyin nibẹ. Ki lawọn ipenija nidii ipa oloogun ti ẹ maa n ko?O ti wa daadaa, mi o si le ka a tan. Lọdun kan, nigba ti mo ṣi wa l’Ekoo, awọn kan wa ba mi, wọn lawọn aparapọ babalawo ati oniṣegun, awọn awo ati ologboni, wọn mu lẹta wa pe ki n wa jẹjọ lọdọ wọn. Igba ti mo ka lẹta naa, ti mo ri nnkan to wa ninu ẹ, oju ẹni to mu lẹta naa wa ni mo ti fa a ya, ti mo si beere pe ki lo n daamu wọn, ṣe wọn mọ itumọ ipa ti mo n ko ninu sinima ṣa. Mi o mọ nnkan to lọ sọ fawọn ẹgbẹ ẹ nigba to de ọdọ wọn.


Lọdun kan, nigba ti mo ṣi wa l’Ekoo, awọn kan wa ba mi, wọn lawọn aparapọ babalawo ati oniṣegun, awọn awo ati ologboni, wọn mu lẹta wa pe ki n wa jẹjọ lọdọ wọn. Igba ti mo ka lẹta naa, ti mo ri nnkan to wa ninu ẹ, oju ẹni to mu lẹta naa wa ni mo ti fa a ya, ti mo si beere pe ki lo n daamu wọn, ṣe wọn mọ itumọ ipa ti mo n ko ninu sinima ṣa. Mi o mọ nnkan to lọ sọ fawọn ẹgbẹ ẹ nigba to de ọdọ wọn. Iyalẹnu lo jẹ nigba ti mo ri olori Apena wọn to wa ba mi, to si n dọbalẹ pe ki n ma binu, ọwọ wa lawọn dagba si, o lawọn baba yẹn ko mọ nnkankan nipa iwe tabi ẹkọ, o ni ti wọn ba kawe ni, wọn ko ni kọ lẹta naa wa. O ni wọn ko mọ pe awa la n ran wọn leti nnkan ti aye ti n gbagbe lati mọ pe awọn nnkan naa ṣi wa. Ẹni naa lo ṣaa lọ ba wọn sọrọ.


Iyalẹnu lo jẹ nigba ti mo ri olori Apena wọn to wa ba mi, to si n dọbalẹ pe ki n ma binu, ọwọ wa lawọn dagba si, o lawọn baba yẹn ko mọ nnkankan nipa iwe tabi ẹkọ, o ni ti wọn ba kawe ni, wọn ko ni kọ lẹta naa wa. O ni wọn ko mọ pe awa la n ran wọn leti nnkan ti aye ti n gbagbe lati mọ pe awọn nnkan naa ṣi wa. Ẹni naa lo ṣaa lọ ba wọn sọrọ. Ọdun naa lawọn ẹgbẹ oniṣegun ibilẹ kan ti wọn pe ni  ANTREND wa lati ilu Oyinbo ati Naijiria lati fun mi ni awọọdu. Nigba ta a ya Ogbori Ẹlẹmọṣọ yẹn, ọkunrin kan ko aṣọ oloogun meji wa pe ki n mu ẹyọ kan ti maa lo ninu ẹ, mo si mu, igba to ya lo pada wa, to si sọ pe ki n mu aṣọ naa foun pe oun fẹẹ lọ tun nnkan ṣe lara aṣọ naa, mo si mu aṣọ yii fun un, to si muu lọ. Bi mo ṣe wọ aṣọ naa ni mo ṣakiyesi pe otutu nla kan mu mi lasiko yẹn, ṣugbọn Alabukun ati ọti ni mo lo lati fi le otutu yẹn lọ.


Ọdun naa lawọn ẹgbẹ oniṣegun ibilẹ kan ti wọn pe ni  ANTREND wa lati ilu Oyinbo ati Naijiria lati fun mi ni awọọdu. Nigba ta a ya Ogbori Ẹlẹmọṣọ yẹn, ọkunrin kan ko aṣọ oloogun meji wa pe ki n mu ẹyọ kan ti maa lo ninu ẹ, mo si mu, igba to ya lo pada wa, to si sọ pe ki n mu aṣọ naa foun pe oun fẹẹ lọ tun nnkan ṣe lara aṣọ naa, mo si mu aṣọ yii fun un, to si muu lọ. Bi mo ṣe wọ aṣọ naa ni mo ṣakiyesi pe otutu nla kan mu mi lasiko yẹn, ṣugbọn Alabukun ati ọti ni mo lo lati fi le otutu yẹn lọ. Aṣọ ti emi ati Baba Ẹda fi ja gbẹyin ninu fiimu naa ni mo n sọ. Ko ti i ju ọdun marun-un lọ bayii ti ẹni to fun mi laṣọ yẹn waa ba mi, to si bẹrẹ si dọbalẹ to n bẹ mi pe ki n dariji oun. O ni ọkunrin ni mi, mo beere pe ki lo de?.


Aṣọ ti emi ati Baba Ẹda fi ja gbẹyin ninu fiimu naa ni mo n sọ. Ko ti i ju ọdun marun-un lọ bayii ti ẹni to fun mi laṣọ yẹn waa ba mi, to si bẹrẹ si dọbalẹ to n bẹ mi pe ki n dariji oun. O ni ọkunrin ni mi, mo beere pe ki lo de?. O ṣẹṣẹ waa ṣalaye pe aṣọ yẹn toun gba nigba yẹn pe oun fẹ lọ tun ṣe, o ni irọ loun pa. O loun lọ yan an ni, iyẹn ni pe o lọ da oogun ti yoo pa mi si i ni. Mo wa rẹrin-in pe emi ko mọ pe ṣe lo lọ da oogun sinu aṣọ naa, iṣẹ tiata ni mo fi aṣọ naa ṣe. Igba yẹn ni mo waa ranti pe otutu mu mi gidi gan-an lọjọ yẹn, ọjọ naa ni mi o ba ku.


O ṣẹṣẹ waa ṣalaye pe aṣọ yẹn toun gba nigba yẹn pe oun fẹ lọ tun ṣe, o ni irọ loun pa. O loun lọ yan an ni, iyẹn ni pe o lọ da oogun ti yoo pa mi si i ni. Mo wa rẹrin-in pe emi ko mọ pe ṣe lo lọ da oogun sinu aṣọ naa, iṣẹ tiata ni mo fi aṣọ naa ṣe. Igba yẹn ni mo waa ranti pe otutu mu mi gidi gan-an lọjọ yẹn, ọjọ naa ni mi o ba ku. Ṣugbọn ọsẹ keji, tẹni naa waa bẹ mi lo ku, ti mi o mọ pe iku ti wa lọrun rẹ. Ẹni ti mo n sọ yii naa ti ko ipa Ẹlẹmọṣọ ri, o si lọ ran aṣọ naa lọna meji fun ara rẹ pe boya ti wọn ko ba ri ẹni to tun maa ṣe e mọ, wọn yoo pada pe oun, ṣugbọn emi ni wọn pada lo laimọ. Ajọṣepọ wo lo wa laarin ẹyin atawọn bi i Abija, Alapinni atawọn agbaagba mi-in ti wọn n ko ipa oloogun ninu ere.


Ṣugbọn ọsẹ keji, tẹni naa waa bẹ mi lo ku, ti mi o mọ pe iku ti wa lọrun rẹ. Ẹni ti mo n sọ yii naa ti ko ipa Ẹlẹmọṣọ ri, o si lọ ran aṣọ naa lọna meji fun ara rẹ pe boya ti wọn ko ba ri ẹni to tun maa ṣe e mọ, wọn yoo pada pe oun, ṣugbọn emi ni wọn pada lo laimọ. Ajọṣepọ wo lo wa laarin ẹyin atawọn bi i Abija, Alapinni atawọn agbaagba mi-in ti wọn n ko ipa oloogun ninu ere. ?Ko ti i ju ọdun marundinlọgbọn ta a mọ ara wa, mi o mọ asiko ti onikaluku wọn bẹrẹ ere. Latigba ta a si ti mọra titi di akoko yii, mi o ro pe nnkan to buru wa laaarin wa. Ajọṣepọ wo lo wa laaarin ẹyin ati Oloogbe Ajilẹyẹ?Ere kan ṣoṣo ni mo ba wọn ṣe.


?Ko ti i ju ọdun marundinlọgbọn ta a mọ ara wa, mi o mọ asiko ti onikaluku wọn bẹrẹ ere. Latigba ta a si ti mọra titi di akoko yii, mi o ro pe nnkan to buru wa laaarin wa. Ajọṣepọ wo lo wa laaarin ẹyin ati Oloogbe Ajilẹyẹ?Ere kan ṣoṣo ni mo ba wọn ṣe. Ere kan ṣoṣo naa si wa  dabi ogun ere. Abẹni Agbọn lorukọ ẹ. Emi o ki i lọ bi wọn ba n ṣe ipade. Ode faaji ni mo ti kuro laaarọ ọjọ naa, ti mo kan pinnu lati lọ wo nnkan ti wọn n ṣe.


Ere kan ṣoṣo naa si wa  dabi ogun ere. Abẹni Agbọn lorukọ ẹ. Emi o ki i lọ bi wọn ba n ṣe ipade. Ode faaji ni mo ti kuro laaarọ ọjọ naa, ti mo kan pinnu lati lọ wo nnkan ti wọn n ṣe. Bi mo ṣe wọle saaarin wọn, ni Baba Ajilẹyẹ, ṣe ‘Laila’, ti wọn si n tẹnumọ ọn, o n ya emi atawọn to wa nibẹ lẹnu pe ki lo n ṣẹlẹ. Mo waa sunmọ wọn lati ki wọn ku iṣẹ. Bi mo ṣe de iwaju wọn, wọn ni ‘Ọgbẹni Fatai, emi Yẹkinni ọmọ Ajilẹyẹ, mo tọrọ iru nnkan ti Ọlọrun fun un yin yii, ki Ọlọrun fun emi naa’.


Bi mo ṣe wọle saaarin wọn, ni Baba Ajilẹyẹ, ṣe ‘Laila’, ti wọn si n tẹnumọ ọn, o n ya emi atawọn to wa nibẹ lẹnu pe ki lo n ṣẹlẹ. Mo waa sunmọ wọn lati ki wọn ku iṣẹ. Bi mo ṣe de iwaju wọn, wọn ni ‘Ọgbẹni Fatai, emi Yẹkinni ọmọ Ajilẹyẹ, mo tọrọ iru nnkan ti Ọlọrun fun un yin yii, ki Ọlọrun fun emi naa’. Wọn ni ki gbogbo awọn to ba n fẹ iru ẹ ko tọrọ lọwọ Ọlọrun, iyẹn awọn ti wọn jọ wa ninu ipade naa. Ṣe ni ori mi dide wu lọjọ yii. Awọn to maa rahun, rahun, awọn to si maa tọrọ, tọrọ.


Wọn ni ki gbogbo awọn to ba n fẹ iru ẹ ko tọrọ lọwọ Ọlọrun, iyẹn awọn ti wọn jọ wa ninu ipade naa. Ṣe ni ori mi dide wu lọjọ yii. Awọn to maa rahun, rahun, awọn to si maa tọrọ, tọrọ. Ọpọlọpọ awọn to wa nibẹ ni wọn ko mọ itumọ nnkan ti Baba Ajilẹyẹ sọ lọdun naa lọhun, ṣugbọn Baba Ajilẹyẹ to sọrọ naa lọdun yẹn ko mọ pe oun maa ku, ṣugbọn o mọ itumọ nnkan to sọ. Abẹni Agbọn yẹn nikan ni mo ba wọn ṣe. Ati ọba ati ijoye to wa nibẹ ni wọn dide duro fun mi lati patẹwọ, iyẹn nigba ti mo ṣere debi kan, to si ya wọn lẹnu.


Ọpọlọpọ awọn to wa nibẹ ni wọn ko mọ itumọ nnkan ti Baba Ajilẹyẹ sọ lọdun naa lọhun, ṣugbọn Baba Ajilẹyẹ to sọrọ naa lọdun yẹn ko mọ pe oun maa ku, ṣugbọn o mọ itumọ nnkan to sọ. Abẹni Agbọn yẹn nikan ni mo ba wọn ṣe. Ati ọba ati ijoye to wa nibẹ ni wọn dide duro fun mi lati patẹwọ, iyẹn nigba ti mo ṣere debi kan, to si ya wọn lẹnu. Ṣe ni wọn dide duro, ti wọn n pariwo nigba naa lai mọ pe wọn ti ba iṣẹ ti a n ya jẹ, inu wọn dun gidi gan-an ni. Awọn kan nigbagbọ pe bi ẹ ko ba ti i da nnkan jẹ, imisi yẹn ki i wa. Ṣe loootọ ni?Lọdun ta a fẹẹ ya Ogun Ahoyaya, Baba Aluwẹ wa ba mi, o ni ṣe mo ti mu igbo, mo sọ pe rara.


Ṣe ni wọn dide duro, ti wọn n pariwo nigba naa lai mọ pe wọn ti ba iṣẹ ti a n ya jẹ, inu wọn dun gidi gan-an ni. Awọn kan nigbagbọ pe bi ẹ ko ba ti i da nnkan jẹ, imisi yẹn ki i wa. Ṣe loootọ ni?Lọdun ta a fẹẹ ya Ogun Ahoyaya, Baba Aluwẹ wa ba mi, o ni ṣe mo ti mu igbo, mo sọ pe rara. O waa mu ọti kan to n mu lọwọ, o daa si sinu ife (cup) to gbe dani pe ki n mu, mo rẹrin-in gidi lọjọ yii. Ifigagbaga la si lọ ọ ṣe lọdun naa. Papi Luwẹ ni ki n ka lọ lati lọ wo nnkan to n ṣẹlẹ lori itage.


O waa mu ọti kan to n mu lọwọ, o daa si sinu ife (cup) to gbe dani pe ki n mu, mo rẹrin-in gidi lọjọ yii. Ifigagbaga la si lọ ọ ṣe lọdun naa. Papi Luwẹ ni ki n ka lọ lati lọ wo nnkan to n ṣẹlẹ lori itage. Awọn to wa lati ipinlẹ Ogun ni wọn n ṣere lọwọ nigba yẹn, I-Show-Pẹpẹ to wa ṣoju ipinlẹ Ogun lo wa lori itage, mo kan n wo wọn ni. Igba ti wọn ṣetan ni wọn pe mi nibi ti mo wa wi pe o ti kan mi. Ere to le ni, ẹni ti ko ba wo ere yẹn, ko le mọ itumọ nnkan ti mo n sọ.


Awọn to wa lati ipinlẹ Ogun ni wọn n ṣere lọwọ nigba yẹn, I-Show-Pẹpẹ to wa ṣoju ipinlẹ Ogun lo wa lori itage, mo kan n wo wọn ni. Igba ti wọn ṣetan ni wọn pe mi nibi ti mo wa wi pe o ti kan mi. Ere to le ni, ẹni ti ko ba wo ere yẹn, ko le mọ itumọ nnkan ti mo n sọ. A ti wa a ṣe e l’Abẹokuta naa ri, ṣugbọn o ti pẹ. Iha wo lawọn ọmọ yin kọ si ipa ti ẹ n ko yii?Awọn ọmọ mi maa n fi ipa babalawo ati oloogun ti mo n ṣe ninu fiimu ṣere ninu ile. Iru ẹ ko le ṣe ko ma waye, yẹyẹ lawọn ọmọ mi maa n fi mi ṣe.


A ti wa a ṣe e l’Abẹokuta naa ri, ṣugbọn o ti pẹ. Iha wo lawọn ọmọ yin kọ si ipa ti ẹ n ko yii?Awọn ọmọ mi maa n fi ipa babalawo ati oloogun ti mo n ṣe ninu fiimu ṣere ninu ile. Iru ẹ ko le ṣe ko ma waye, yẹyẹ lawọn ọmọ mi maa n fi mi ṣe. Wọn a maa pọfọ ti wọn ko mọ lati fi mi ṣe yẹyẹ. Mo si maa n lo awọn ọmọ mi sinu fiimu ti mo ba fẹẹ ṣe lẹẹkọọkan, nitori pe iwe ti wọn n ka ko le fun wọn lanfaani lati lọ kaakiri. Njẹ a tiẹ ri ọmọ yin kan to ya sidii iṣẹ yii?Wọn ko ti i le ya sidii ẹ. Akọbi mi lobinrin, ilẹ Amẹrika lo wa lati ọdun 1996, oniṣegun oyinbo si ni.


Wọn a maa pọfọ ti wọn ko mọ lati fi mi ṣe yẹyẹ. Mo si maa n lo awọn ọmọ mi sinu fiimu ti mo ba fẹẹ ṣe lẹẹkọọkan, nitori pe iwe ti wọn n ka ko le fun wọn lanfaani lati lọ kaakiri. Njẹ a tiẹ ri ọmọ yin kan to ya sidii iṣẹ yii?Wọn ko ti i le ya sidii ẹ. Akọbi mi lobinrin, ilẹ Amẹrika lo wa lati ọdun 1996, oniṣegun oyinbo si ni. Ibẹ ti lo ti lọkọ, to si bimọ sibẹ. Ọmọ mi keji l’ọkunrin naa ṣẹṣẹ wọ fasiti Eko lọdun bi i meji sẹyin. Mo ṣi tun lawọn ọmọ to ṣi kere.


Ibẹ ti lo ti lọkọ, to si bimọ sibẹ. Ọmọ mi keji l’ọkunrin naa ṣẹṣẹ wọ fasiti Eko lọdun bi i meji sẹyin. Mo ṣi tun lawọn ọmọ to ṣi kere. Iṣẹ tiata wu wọn lati ṣe nigba ti wọn ri awọn igbesẹ temi naa gbe nidii ẹ, ṣugbọn wọn ko ti i ya sidi ẹ. Njẹ ere oloogun tabi oniṣẹṣe ṣi wọpọ lasiko yii bi i tigba kan?Bẹẹni, o ṣi wọpọ daadaa, ni nnkan bi ọsẹ meloo sẹyin, ere oniṣẹṣe ni mo lo ya l’Ado-Ekiti, ibẹ ni mo gba lọ si Ondo, ere oniṣẹṣe naa ni mo tun lọ ba wọn kopa ninu ẹ. Ko si eyi ti wọn pe mi si ninu ere oniṣẹṣe ati ti awujọ ti mi o ki i lọ, nitori pe ipa ti wọn ba mọ pe mo le ko ni wọn maa n fi mi si lati kopa, ma a si ṣe e to maa tẹ wọn lọrun. Yatọ si ipa oloogun ti ẹ n kopa, awọn ipa wo lẹ tun ti ko?Ko si ipa ti mi o ti i ko ri. Mo ti ṣe ọlọpaa ri, mo ti ṣe alakọwe ri.


Iṣẹ tiata wu wọn lati ṣe nigba ti wọn ri awọn igbesẹ temi naa gbe nidii ẹ, ṣugbọn wọn ko ti i ya sidi ẹ. Njẹ ere oloogun tabi oniṣẹṣe ṣi wọpọ lasiko yii bi i tigba kan?Bẹẹni, o ṣi wọpọ daadaa, ni nnkan bi ọsẹ meloo sẹyin, ere oniṣẹṣe ni mo lo ya l’Ado-Ekiti, ibẹ ni mo gba lọ si Ondo, ere oniṣẹṣe naa ni mo tun lọ ba wọn kopa ninu ẹ. Ko si eyi ti wọn pe mi si ninu ere oniṣẹṣe ati ti awujọ ti mi o ki i lọ, nitori pe ipa ti wọn ba mọ pe mo le ko ni wọn maa n fi mi si lati kopa, ma a si ṣe e to maa tẹ wọn lọrun. Yatọ si ipa oloogun ti ẹ n kopa, awọn ipa wo lẹ tun ti ko?Ko si ipa ti mi o ti i ko ri. Mo ti ṣe ọlọpaa ri, mo ti ṣe alakọwe ri. Aarin Agbami ti mo ṣe nigba naa lọhun, mi o ṣe babalawo ninu ẹ. Njẹ ẹ tiẹ tun ṣi ni fiimu kan ti ẹ ti ṣe tẹlẹ, to jẹ pe ẹ tun n wo o lati tun pada gbe jade?Bẹẹni, mo fẹẹ tun ‘Ẹru Were’ yẹn ṣe, nitori pe awọn eeyan ṣi n da mi laamu lori ẹ gidi. Awọn ti wọn ko ri i wo nigba naa ni wọn n fẹ ki n tun fiimu naa gbe e jade. Owo nla ni a maa fi ya a bayii, ki i ṣe owo kekere rara.


Aarin Agbami ti mo ṣe nigba naa lọhun, mi o ṣe babalawo ninu ẹ. Njẹ ẹ tiẹ tun ṣi ni fiimu kan ti ẹ ti ṣe tẹlẹ, to jẹ pe ẹ tun n wo o lati tun pada gbe jade?Bẹẹni, mo fẹẹ tun ‘Ẹru Were’ yẹn ṣe, nitori pe awọn eeyan ṣi n da mi laamu lori ẹ gidi. Awọn ti wọn ko ri i wo nigba naa ni wọn n fẹ ki n tun fiimu naa gbe e jade. Owo nla ni a maa fi ya a bayii, ki i ṣe owo kekere rara. Bawo lo ṣe n ri lara yin  pe ijọba ko gbaruku ti iṣẹ tiata?Ọgọrun-un ọdun tawọn oyinbo ti n ṣe fiimu agbelewo, awa ko ti i bẹrẹ. Nigba ti mo gbọ iye owo tawọn oṣere China ṣẹṣẹ fi pari fiimu kan ti wọn ya laipẹ yii, ẹnu ya mi, boya bi i miliọnu lọna ọọdunrun, iye owo wọn ni. Gbogbo oṣere ni wọn yoo fi owo yii ya fiimu kọọkan tabi meji-meji ninu owo naa.


Bawo lo ṣe n ri lara yin  pe ijọba ko gbaruku ti iṣẹ tiata?Ọgọrun-un ọdun tawọn oyinbo ti n ṣe fiimu agbelewo, awa ko ti i bẹrẹ. Nigba ti mo gbọ iye owo tawọn oṣere China ṣẹṣẹ fi pari fiimu kan ti wọn ya laipẹ yii, ẹnu ya mi, boya bi i miliọnu lọna ọọdunrun, iye owo wọn ni. Gbogbo oṣere ni wọn yoo fi owo yii ya fiimu kọọkan tabi meji-meji ninu owo naa. Ijọba wọn lọwọ si ni. Awa naa lo jẹ pe lẹkọọkan bi a ba pade awọn oloṣelu ni wọn maa ran wa lọwọ, ki i ṣe pe ijọba lo kan maa n pinnu lati ṣaanu wa. Njẹ ẹ ro pe awọn iwa ibajẹ to n ṣẹlẹ lagboole tiata le jẹ kijọba ronu lati maa ṣagbatẹru iṣẹ naa?Nitori pe wọn ko ti i ka a kun ọrọ aje ni.


Ijọba wọn lọwọ si ni. Awa naa lo jẹ pe lẹkọọkan bi a ba pade awọn oloṣelu ni wọn maa ran wa lọwọ, ki i ṣe pe ijọba lo kan maa n pinnu lati ṣaanu wa. Njẹ ẹ ro pe awọn iwa ibajẹ to n ṣẹlẹ lagboole tiata le jẹ kijọba ronu lati maa ṣagbatẹru iṣẹ naa?Nitori pe wọn ko ti i ka a kun ọrọ aje ni. Bi wọn ba ka iṣẹ tiata kun ọrọ aje ni, ijọba yoo dide lati ran wa lọwọ. A ti n ri awọn to n dide lati ṣe bi i Lalude ninu iṣẹ tiata, njẹ wọn tiẹ le ṣe daadaa ju yin lọ bi?Aidọgba ori ni ko jẹ ki wọn le ṣebi emi, wọn kan maa ṣe e niwọn ti agbara wọn ba ka ni. Ṣe awọn nnkan ti mo ti ṣe sẹyin ni wọn fẹẹ sọ pe awọn fẹẹ le mi ba ni, abi eyi ti mo n ṣe lọwọ ni wọn fẹẹ di mi lọwọ ẹ wo?.


Bi wọn ba ka iṣẹ tiata kun ọrọ aje ni, ijọba yoo dide lati ran wa lọwọ. A ti n ri awọn to n dide lati ṣe bi i Lalude ninu iṣẹ tiata, njẹ wọn tiẹ le ṣe daadaa ju yin lọ bi?Aidọgba ori ni ko jẹ ki wọn le ṣebi emi, wọn kan maa ṣe e niwọn ti agbara wọn ba ka ni. Ṣe awọn nnkan ti mo ti ṣe sẹyin ni wọn fẹẹ sọ pe awọn fẹẹ le mi ba ni, abi eyi ti mo n ṣe lọwọ ni wọn fẹẹ di mi lọwọ ẹ wo?. Awọn naa maa gbiyanju lati ṣe nnkan ti agbara wọn ba gbe lati ṣe ni. Idagbasoke wo lo ti deba iṣẹ tiata lasiko yii?Idagbasoke wa daadaa, ṣugbọn idi ti idagbasoke naa ko fi jọ wa loju ni pe awọn ijọba ko da si. Idagbasoke to ni irọrun nisẹ tiata ti n ni.


Awọn naa maa gbiyanju lati ṣe nnkan ti agbara wọn ba gbe lati ṣe ni. Idagbasoke wo lo ti deba iṣẹ tiata lasiko yii?Idagbasoke wa daadaa, ṣugbọn idi ti idagbasoke naa ko fi jọ wa loju ni pe awọn ijọba ko da si. Idagbasoke to ni irọrun nisẹ tiata ti n ni. Ti wọn ba fẹẹ dibo nikan ni wọn maa n pe wa lati yọju sibẹ, ki wọn le mọ pe awọn sunmọ wa, bi anfaani naa ba si ti kọja, o tun di asiko ipolongo ibo miiran. Ijọba maa n ṣeleri lati ran yin lọwọ, paapaa ijọba ipinlẹ Ogun labẹ iṣakoso Ibikunle Amosun ṣeleri Theatre Village fun yin, njẹ a tiẹ maa n ri eyi to n mu ileri naa ṣe ninu wọn?Ijọba Amosun mu ileri rẹ ṣẹ fun wa, ṣugbọn awọn ti wọn gbe e le lọwọ ni wọn ko jẹ ko ni idagbasoke kannkan. Amosun gbiyanju gidi fun wa, o si fun wa lowo gidi.


Ti wọn ba fẹẹ dibo nikan ni wọn maa n pe wa lati yọju sibẹ, ki wọn le mọ pe awọn sunmọ wa, bi anfaani naa ba si ti kọja, o tun di asiko ipolongo ibo miiran. Ijọba maa n ṣeleri lati ran yin lọwọ, paapaa ijọba ipinlẹ Ogun labẹ iṣakoso Ibikunle Amosun ṣeleri Theatre Village fun yin, njẹ a tiẹ maa n ri eyi to n mu ileri naa ṣe ninu wọn?Ijọba Amosun mu ileri rẹ ṣẹ fun wa, ṣugbọn awọn ti wọn gbe e le lọwọ ni wọn ko jẹ ko ni idagbasoke kannkan. Amosun gbiyanju gidi fun wa, o si fun wa lowo gidi. Anfaani lati ri Amosun niru wa ko ni, bi mo ba ri i, yoo mọ ipinnu ti mo ni, nitori pe o da mi mọ. Gbogbo igba to n ṣe ipolongo idibo to kọja, emi ni mo maa n wa niwaju ẹ lati yinbọn soke. Mo ro pe o yẹ ki Amosun gan-an funra rẹ le maa ranti mi lẹẹkọọkan pẹlu ipa ti mo ko lasiko naa, ṣugbọn o ṣe ni laanu pe ironu wọn ki i debẹ bi wọn ba yo tan.


Anfaani lati ri Amosun niru wa ko ni, bi mo ba ri i, yoo mọ ipinnu ti mo ni, nitori pe o da mi mọ. Gbogbo igba to n ṣe ipolongo idibo to kọja, emi ni mo maa n wa niwaju ẹ lati yinbọn soke. Mo ro pe o yẹ ki Amosun gan-an funra rẹ le maa ranti mi lẹẹkọọkan pẹlu ipa ti mo ko lasiko naa, ṣugbọn o ṣe ni laanu pe ironu wọn ki i debẹ bi wọn ba yo tan. Kin ni ọjọ iwaju iṣẹ tiata pẹlu bi nnkan ṣe n lọ yii?Aṣiri ọjọ iwaju iṣẹ tiata wa lọwọ awa oṣere asiko yii, nitori pe to ba jẹ pe bo ṣe ri lanaa la ṣe n ba a lọ lonii ni, ko sẹni to maa yo. Ni bayii, iṣẹ naa ti to o jẹ, o si tun ti n ṣẹku, to si n yo wa. To ba n lọ bẹẹ pẹlu idagbasoke pẹlu awọn to n wo wa, ọjọ iwaju ẹ maa tobi ju bayii lọ.


Kin ni ọjọ iwaju iṣẹ tiata pẹlu bi nnkan ṣe n lọ yii?Aṣiri ọjọ iwaju iṣẹ tiata wa lọwọ awa oṣere asiko yii, nitori pe to ba jẹ pe bo ṣe ri lanaa la ṣe n ba a lọ lonii ni, ko sẹni to maa yo. Ni bayii, iṣẹ naa ti to o jẹ, o si tun ti n ṣẹku, to si n yo wa. To ba n lọ bẹẹ pẹlu idagbasoke pẹlu awọn to n wo wa, ọjọ iwaju ẹ maa tobi ju bayii lọ. Ko si iṣọkan laaarin ẹyin oṣere tiata mọ bi i tigba kan, ṣe ka ni ero to pọ nidii ẹ lo fa a?Ki i ṣe ero to pọ nidii iṣẹ tiata lo ba iṣọkan rẹ jẹ. Ko si bi a ṣe le pọ to, iwa onikaluku maa yatọ ni. Iwa tonikaluku ni, lo n dide lati inu ẹ, to si n farahan.


Ko si iṣọkan laaarin ẹyin oṣere tiata mọ bi i tigba kan, ṣe ka ni ero to pọ nidii ẹ lo fa a?Ki i ṣe ero to pọ nidii iṣẹ tiata lo ba iṣọkan rẹ jẹ. Ko si bi a ṣe le pọ to, iwa onikaluku maa yatọ ni. Iwa tonikaluku ni, lo n dide lati inu ẹ, to si n farahan. Bawo lo ṣe maa n ri lara yin bi ẹ ba ri ẹni ti ko to nnkan, to si n sọ pe oun ju bẹẹ lọ?Aimọye ojo lo ti rọ, ti ilẹ ti fa mu. Ọpọ awọn to n huwa bẹẹ ni iku ti gbe ṣanlẹ, ti a ko ri mọ rara. Awọn to ku laye ni ki wọn maa ṣọra wọn, ki wọn si maa wo iru iku to pa awọn tiṣaaju ki wọn to tori bọ ọ. Bi wọn ba n pariwo Lalude lọtun-losi bi ẹ ba n lọ lopopona, bawo lo ṣe maa n ri lara yin?Ko rọrun rara, ṣugbọn o ti mọra.


Bawo lo ṣe maa n ri lara yin bi ẹ ba ri ẹni ti ko to nnkan, to si n sọ pe oun ju bẹẹ lọ?Aimọye ojo lo ti rọ, ti ilẹ ti fa mu. Ọpọ awọn to n huwa bẹẹ ni iku ti gbe ṣanlẹ, ti a ko ri mọ rara. Awọn to ku laye ni ki wọn maa ṣọra wọn, ki wọn si maa wo iru iku to pa awọn tiṣaaju ki wọn to tori bọ ọ. Bi wọn ba n pariwo Lalude lọtun-losi bi ẹ ba n lọ lopopona, bawo lo ṣe maa n ri lara yin?Ko rọrun rara, ṣugbọn o ti mọra. Aimọye ibi ti mo ti lọ to jẹ pe bi mo ba kuro nibẹ, awọn eeyan a tun gbe ọkada lati fi le mi, mo maa n yọ kuro laaarin wọn ni. Njẹ ẹyin naa da ile ẹkọ tiata silẹ lati maa kọ awọn eeyan ni ọfọ yin?Mo ni awọn ti mo n kọ niṣẹ tiata lorukọ ẹgbẹ oṣere mi, mi o ni ileewe fun un. Awọn wo lẹ le tọka si wi pe wọn ti ara yin jade nidii iṣẹ yii?Ṣe awọn ọmọ ti mo kọ ni mo fẹẹ sọ ni, tabi awọn to n ji mi wo, mi o le ka wọn tan.


Aimọye ibi ti mo ti lọ to jẹ pe bi mo ba kuro nibẹ, awọn eeyan a tun gbe ọkada lati fi le mi, mo maa n yọ kuro laaarin wọn ni. Njẹ ẹyin naa da ile ẹkọ tiata silẹ lati maa kọ awọn eeyan ni ọfọ yin?Mo ni awọn ti mo n kọ niṣẹ tiata lorukọ ẹgbẹ oṣere mi, mi o ni ileewe fun un. Awọn wo lẹ le tọka si wi pe wọn ti ara yin jade nidii iṣẹ yii?Ṣe awọn ọmọ ti mo kọ ni mo fẹẹ sọ ni, tabi awọn to n ji mi wo, mi o le ka wọn tan. Eeyan ko si gbọdọ sọ pe ẹnikan ti ara oun dide, nitori pe bo ti wu Ọlọrun lo n ṣọla rẹ. Olodumare lo n gbe eeyan dide, ki i ṣe eeyan. Oṣere tiata kan wa ti ẹ jọ ara yin, ṣe ọmọ ẹkọṣẹ yin ni tabi aburo yin?A ko fi ibi kannkan tan mọ ara wa.


Eeyan ko si gbọdọ sọ pe ẹnikan ti ara oun dide, nitori pe bo ti wu Ọlọrun lo n ṣọla rẹ. Olodumare lo n gbe eeyan dide, ki i ṣe eeyan. Oṣere tiata kan wa ti ẹ jọ ara yin, ṣe ọmọ ẹkọṣẹ yin ni tabi aburo yin?A ko fi ibi kannkan tan mọ ara wa. Ẹni naa n ji mi wo ni. Iṣe mi lo si n wo dagba. Njẹ ẹ tiẹ ti figba kan ri tako ẹni naa wi pe o n ji i yin wo?O digba tiru awọn eeyan bẹẹ ba ni afaani lati yọ ori mi kuro lọrun mi, ti wọn si gbe e si ori ara wọn ki n to o le sọrọ.


Ẹni naa n ji mi wo ni. Iṣe mi lo si n wo dagba. Njẹ ẹ tiẹ ti figba kan ri tako ẹni naa wi pe o n ji i yin wo?O digba tiru awọn eeyan bẹẹ ba ni afaani lati yọ ori mi kuro lọrun mi, ti wọn si gbe e si ori ara wọn ki n to o le sọrọ. Yatọ si eyi, oju ọrun to ẹyẹ fo lai fi apa kan ara wọn. Bi emi ṣe n ronu kọ ipa (lines) mi kọ lawọn ṣe n ronu kọ ti wọn. Mi o ti i dagba rara ti mo ti n kọ ọrọ (dialogues) silẹ funra mi.


Yatọ si eyi, oju ọrun to ẹyẹ fo lai fi apa kan ara wọn. Bi emi ṣe n ronu kọ ipa (lines) mi kọ lawọn ṣe n ronu kọ ti wọn. Mi o ti i dagba rara ti mo ti n kọ ọrọ (dialogues) silẹ funra mi. Igba ti mo n dagba yii lawọn ọrọ (dialogues) ti mo si ti kọ silẹ lati kekere yẹn ṣẹṣẹ wa n wulo fun mi. Awọn mi in lo jẹ pe mo ti gbagbe ohun (tone) ti mo fi kọ wọn silẹ, maa ṣẹṣẹ maa ronu si wọn ni ki n to o ranti, akatunka ni mo maa n fi wọn ṣe ko to o ye mi, ki n to le mọ ọn daadaa. Ko le ye wọn bi mo ṣe gbe ẹbun mi kalẹ.


Igba ti mo n dagba yii lawọn ọrọ (dialogues) ti mo si ti kọ silẹ lati kekere yẹn ṣẹṣẹ wa n wulo fun mi. Awọn mi in lo jẹ pe mo ti gbagbe ohun (tone) ti mo fi kọ wọn silẹ, maa ṣẹṣẹ maa ronu si wọn ni ki n to o ranti, akatunka ni mo maa n fi wọn ṣe ko to o ye mi, ki n to le mọ ọn daadaa. Ko le ye wọn bi mo ṣe gbe ẹbun mi kalẹ. Wọn ko le mọ bi mọ bi mo ṣe n ṣe agbẹkalẹ ẹbun mi lailai, nitori pe wọn ko le raaye lati faaye ẹ silẹ bẹẹ funra wọn lati ṣe. Mo ni ọrẹ kan, Abbey Lanre ni, oun maa n dari ere ni tiẹ ni, ile paanu la jọ n gbe l’Ebute Metta nipinlẹ Eko nigba naa. Lọjọ kan la fẹẹ dan ara wa wo, ayajọ ohun Ifẹ la mu lọjọ naa lati ha sori, ka si wo ẹni to maa kọkọ mọ ọn.


Wọn ko le mọ bi mọ bi mo ṣe n ṣe agbẹkalẹ ẹbun mi lailai, nitori pe wọn ko le raaye lati faaye ẹ silẹ bẹẹ funra wọn lati ṣe. Mo ni ọrẹ kan, Abbey Lanre ni, oun maa n dari ere ni tiẹ ni, ile paanu la jọ n gbe l’Ebute Metta nipinlẹ Eko nigba naa. Lọjọ kan la fẹẹ dan ara wa wo, ayajọ ohun Ifẹ la mu lọjọ naa lati ha sori, ka si wo ẹni to maa kọkọ mọ ọn. Nigba to di ọjọ keji, a ni ka wa ka a funra wa, mo ni ko kọkọ ka tiẹ. Ila meji pere lo ka ninu ẹ lọjọ naa lọhun. Nigba to kan emi, o ya a lẹnu wi pe mo ka gbogbo ẹ lati oke delẹ lai gbe e fo sira wọn.


Nigba to di ọjọ keji, a ni ka wa ka a funra wa, mo ni ko kọkọ ka tiẹ. Ila meji pere lo ka ninu ẹ lọjọ naa lọhun. Nigba to kan emi, o ya a lẹnu wi pe mo ka gbogbo ẹ lati oke delẹ lai gbe e fo sira wọn. O tun pada lọ ọ ha a sori, fun oṣu kan le, ko mọ ọn, nitori pe o ju ara wọn lọ. Iyatọ wo lo wa laaarin ẹni to ni ẹbun ati ẹni to lọ kọ ọ?Bi eeyan ko ba ni ẹbun, to ba lọ kọ nnkan, ko le wulo fun un, nitori pe okun inu la fi n gbe tita. Ẹbun teeyan ba ni lo maa ran an lọwọ nigba to ba tun lọ kọ ọ siwaju si i, ko le ri i mulo.


O tun pada lọ ọ ha a sori, fun oṣu kan le, ko mọ ọn, nitori pe o ju ara wọn lọ. Iyatọ wo lo wa laaarin ẹni to ni ẹbun ati ẹni to lọ kọ ọ?Bi eeyan ko ba ni ẹbun, to ba lọ kọ nnkan, ko le wulo fun un, nitori pe okun inu la fi n gbe tita. Ẹbun teeyan ba ni lo maa ran an lọwọ nigba to ba tun lọ kọ ọ siwaju si i, ko le ri i mulo. Imura yin lori itage tabi fiimu agbelewo, ṣe iṣẹ ọwọ awọn aṣaraloge ni?Funra mi ni mo n ṣe ara mi loge, nitori pe agbekalẹ mi ni, emi ni mọ nnkan ti mo fẹẹ ṣe. Bi mo ṣe n ṣe ara mi lẹṣọ yatọ si tawọn mi in, ṣugbọn awọn to n ṣe bẹẹ ti pọ bayii. Iṣoro ti wọn ni ni pe wọn ko ri ori mi gbe kuro lọrun mi lo n ṣe wọn, isọro kan ṣoṣo ti wọn si ni niyẹn.