MC Murphy sọ pe bawọn ṣe kuro loju agbo naa ni Wasiu atawọn ọmọ ẹyin ẹ meji sọkalẹ waa ba oun nibi toun jokoo si, bi wọn ṣe bẹrẹ si i lu oun niyẹn. Sọrọsọrọ yii ṣalaye pe ọpẹlọpẹ awọn eeyan to wa nitosi ti wọn gba oun silẹ lọwọ wọn. Nigba ti wọn yoo si fi yọnda ẹ bo ṣe wi, ete ti wu, bẹẹ ni ẹẹkẹ ẹ naa si ti bẹ lẹgbẹẹ kan. MC Murphy fi kun alaye ẹ pe Wasiu pada bẹ oun pe koun ma binu, ṣugbọn oun mọ-ọn-mọ fẹẹ kaye gbọ si ọrọ naa ni, nitori oun n fẹ idajọ ododo lori ẹ. Bẹẹ loun si fẹẹ ki toun jẹ ẹkọ fun Wasiu, ẹni to fẹran ko maa lu awọn eeyan nibi to ba ti ṣere, ko si maa fi wọn gba sitaa lori ọro ti ko to nnkan. Ta a fi pari iroyin yii, Wasiu Ayinde ko ti i fi atẹjade kankan sita lori iṣẹlẹ yii, afi akọwe iroyin ẹ, Kunle Rasheed, ti wọn lo sọ pe ko sohun to jọ bẹẹ. Wọn ni Kunle sọ pe bi nnkan ba tiẹ ṣẹlẹ si MC Murphy, ki i ṣe latọdọ ọga oun rara, ko sohun to jọ bẹẹ latọdọ Wasiu. Ṣugbọn ete ati ẹrẹkẹ Murphy to wu, eyi ti fọto rẹ ṣi wa, bẹẹ lo si jẹ pe ẹni to gbe adiẹ otoṣi gbe ti alaroye lọrọ ọhun, nitori awọn ọmọ ẹgbẹ FIBAN ti Murphy jẹ ọkan lara wọn lawọn ko ni i gba, wọn lawọn yoo fi ọrọ jagun, awọn yoo si jare.


‘Alaafin Ọyọ, ẹ tete gba oye Mayegun ilẹ Yoruba kuro lọwọ Wasiu Ayinde o!’

Ta a fi pari iroyin yii, Wasiu Ayinde ko ti i fi atẹjade kankan sita lori iṣẹlẹ yii, afi akọwe iroyin ẹ, Kunle Rasheed, ti wọn lo sọ pe ko sohun to jọ bẹẹ. Wọn ni Kunle sọ pe bi nnkan ba tiẹ ṣẹlẹ si MC Murphy, ki i ṣe latọdọ ọga oun rara, ko sohun to jọ bẹẹ latọdọ Wasiu. Ṣugbọn ete ati ẹrẹkẹ Murphy to wu, eyi ti fọto rẹ ṣi wa, bẹẹ lo si jẹ pe ẹni to gbe adiẹ otoṣi gbe ti alaroye lọrọ ọhun, nitori awọn ọmọ ẹgbẹ FIBAN ti Murphy jẹ ọkan lara wọn lawọn ko ni i gba, wọn lawọn yoo fi ọrọ jagun, awọn yoo si jare. Aarẹ FIBAN, Desmond Nwachukwu, sọ pe o ṣẹẹ n pọ ju fun Waisu, ẹni ti wọn fi jẹ Mayegun to n huwa abuku. Nwachukwu sọ pe ki Alaafin tete gba oye to fun Wasiu yii pada lo daa ju, nitori idojutuni niwa Wasiu jẹ fun iran Yoruba. O lawọn ti fọrọ yii to awọn agbofinro leti pẹlu awọn amofin, awọn yoo si duro ti i lati ri i pe idajọ ododo waye.


Aarẹ FIBAN, Desmond Nwachukwu, sọ pe o ṣẹẹ n pọ ju fun Waisu, ẹni ti wọn fi jẹ Mayegun to n huwa abuku. Nwachukwu sọ pe ki Alaafin tete gba oye to fun Wasiu yii pada lo daa ju, nitori idojutuni niwa Wasiu jẹ fun iran Yoruba. O lawọn ti fọrọ yii to awọn agbofinro leti pẹlu awọn amofin, awọn yoo si duro ti i lati ri i pe idajọ ododo waye.


O ṣẹlẹ: Awọn ole fọ banki l’Ekiti

Oluyinka Soyemi, Ado-Ekiti Awọn adigunjale ti fọ banki Wema to wa niluu Iyin-Ekiti, nijọba ibilẹ Irẹpọdun/Ifẹlodun, nipinlẹ Ekiti. Ni nnkan bii aago mẹta aabọ ọsan yii ni wọn sọ pe awọn eeyan naa ya bo ilu ọhun, ti wọn si da ibọn bolẹ, bẹẹ ni wọn fi awọn nnkan abugbamu fọ ilẹkun ileefowopamọ naa. Ẹnikan tọrọ naa ṣoju ẹ sọ pe bi awọn eeyan ṣe n gbọ iro ibọn ni wọn sa lọ, fun bii ọgbọn iṣẹju lawọn eeyan naa si fi ṣọṣẹ, bẹẹ lawọn ọlọpaa ko yọju. Ẹni naa waa sọ pe nnkan ayọ kan ṣoṣo to ṣẹlẹ ni pe iṣẹlẹ naa ko mu ẹmi lọ, ṣugbọn awọn ole naa ri owo gbe. Alukoro ọlọpaa, Sunday Abutu, sọ pe awọn ọlọpaa n wa awọn ole naa ninu igbo ti wọn sa wọ lọwọlọwọ.


Ọdun mẹrin gbako ni mo fi sun labẹ sitẹẹpu nitori iṣẹ tiata – Kamilu Kọmpo

*Mi o le dalẹ iyawo mi laelae, o ba mi jiya nigba ti nnkan ko ti i daa Kamilu Kọmpo, Gọlugọ, Ọlẹyọ, Muniru eeyan Ambali, ẹni kan ṣoṣo naa lo n jẹ bẹẹ lagbo tiata Yoruba, Adekọla Tijani ni. Ọjọ aboki ọmọ bibi ipinlẹ Ọyọ naa ti pẹ ninu obi jijẹ. O pẹ to ti n ba kinni ọhun bọ niluu Ọyọ pẹlu imulẹ rẹ ti i ṣe Sanyẹri (Afọnja Ọlaniyi). Kamilu Kompo funra ẹ royin, o tọ ilẹ la, lori irinajo ẹ nidii iṣẹ tiata fun ADEFUNKẸ ADEBIYI. AKEDE AGBAYE: Ọdun wo lẹ bẹrẹ tiata? GỌLUGỌ: Ṣaaju ohun gbogbo, a dupẹ f’Ọlọrun.


Kamilu Kompo funra ẹ royin, o tọ ilẹ la, lori irinajo ẹ nidii iṣẹ tiata fun ADEFUNKẸ ADEBIYI. AKEDE AGBAYE: Ọdun wo lẹ bẹrẹ tiata? GỌLUGỌ: Ṣaaju ohun gbogbo, a dupẹ f’Ọlọrun. Ko rọrun, ṣugbọn a dupẹ f’Ọlọrun ibi ta a ba a de ati ibi ta a ti bẹrẹ pẹlu ibi to n mu wa lọ. Mo bẹrẹ iṣe ere, ere la pe e lọdun naa lọhun-un lọdun 1991, niluu Ọyọ. Mo bẹrẹ pẹlu ifẹ ti mo ni si i ati aayo ọkan.


Ko rọrun, ṣugbọn a dupẹ f’Ọlọrun ibi ta a ba a de ati ibi ta a ti bẹrẹ pẹlu ibi to n mu wa lọ. Mo bẹrẹ iṣe ere, ere la pe e lọdun naa lọhun-un lọdun 1991, niluu Ọyọ. Mo bẹrẹ pẹlu ifẹ ti mo ni si i ati aayo ọkan. Ọga mi, Ọmọọba Ṣeyi Adeoye, k’Ọlọrun fori ji wọn lo kọ mi niṣẹ, emi ati Sanyẹri. Igba ta a bẹrẹ, a o mọ pe bo ṣe maa ri ree, a kan fi n ṣere ni, nitori inu wa maa n dun ba a ṣe n rawọn to n ṣe e lori tẹlifiṣan. Ṣugbọn mo dupẹ f’Ọlọrun lori ibi ti mo ba a de lonii.


Ọga mi, Ọmọọba Ṣeyi Adeoye, k’Ọlọrun fori ji wọn lo kọ mi niṣẹ, emi ati Sanyẹri. Igba ta a bẹrẹ, a o mọ pe bo ṣe maa ri ree, a kan fi n ṣere ni, nitori inu wa maa n dun ba a ṣe n rawọn to n ṣe e lori tẹlifiṣan. Ṣugbọn mo dupẹ f’Ọlọrun lori ibi ti mo ba a de lonii. AKEDE AGBAYE: Bawo ni irin ajo naa ṣe wa ri lati ọdun mọkandinlọgbọn tẹ ẹ ti n ba a bọ? GỌLUGỌ: Alhamdulilai, ọpọ la jọ bẹrẹ nigba naa lọhun-un ti wọn ti ku, ọpọ lo ti taku sọna, nitori ko sohun to rọrun laye yii. Awọn to n jale gan-an atawọn gbọmọgbọmọ, wọn mọ pe ko rọrun, nitori ọjọ tọwọ pabala wọn ba maa segi.


AKEDE AGBAYE: Bawo ni irin ajo naa ṣe wa ri lati ọdun mọkandinlọgbọn tẹ ẹ ti n ba a bọ? GỌLUGỌ: Alhamdulilai, ọpọ la jọ bẹrẹ nigba naa lọhun-un ti wọn ti ku, ọpọ lo ti taku sọna, nitori ko sohun to rọrun laye yii. Awọn to n jale gan-an atawọn gbọmọgbọmọ, wọn mọ pe ko rọrun, nitori ọjọ tọwọ pabala wọn ba maa segi. Ti n ba ni ki n maa sọ gbogbo ohun toju ti ri, ti mo ba n sọ ọ latẹni dọla, mi o ni i mẹnu kuro nibẹ. Ẹ jẹ ka maa ba ọrọ yii bọ na, mo ṣi maa sọ ọ. AKEDE AGBAYE: Ṣe famili lẹyin ati Sanyẹri ni, ẹ sun mọra yin pupọ? GỌLUGỌ: A o ki i ṣe famili, ṣugbọn ọmọ Ọyọ kan naa jọ ni wa.


Ti n ba ni ki n maa sọ gbogbo ohun toju ti ri, ti mo ba n sọ ọ latẹni dọla, mi o ni i mẹnu kuro nibẹ. Ẹ jẹ ka maa ba ọrọ yii bọ na, mo ṣi maa sọ ọ. AKEDE AGBAYE: Ṣe famili lẹyin ati Sanyẹri ni, ẹ sun mọra yin pupọ? GỌLUGỌ: A o ki i ṣe famili, ṣugbọn ọmọ Ọyọ kan naa jọ ni wa. Ibi ta a ti mọra ni pe a jọ maa n lọọ wo fiimu, a maa n pade daadaa nibẹ, ṣugbọn a ki i ta sira wa. O le lọdun kan ta a ti jọ maa n pade bẹẹ ka too maa sọrọ, mo maa n wo o pe nibo ni bọbọ yii ti maa n rowo waa wo fiimu bii temi bayii. Aṣe oun naa maa n ro o bẹẹ lọkan nipa mi.


Ibi ta a ti mọra ni pe a jọ maa n lọọ wo fiimu, a maa n pade daadaa nibẹ, ṣugbọn a ki i ta sira wa. O le lọdun kan ta a ti jọ maa n pade bẹẹ ka too maa sọrọ, mo maa n wo o pe nibo ni bọbọ yii ti maa n rowo waa wo fiimu bii temi bayii. Aṣe oun naa maa n ro o bẹẹ lọkan nipa mi. Nigba to ya lo lọọ darapọ mawọn to n ṣe tiata, mi o waa ri i nile sinima ta a ti maa n pade fun bii ọsẹ meji, lọjọ to wa ni mo waa beere lọwọ ẹ pe nibo lo lọ latijọ yii, o waa sọ fun mi pe oun darapọ mawọn onitiata ni. Mo sọ fun un pe o wu emi naa, pe ṣe mo le tẹle e lọ, o dẹ ni ko si wahala, a waa jọ lọ. Mo tiẹ ti n ro o lọkan mi pe ohun ti wọn fi gba iru bọbọ to kuru yii, wọn maa gba emi naa ṣaa ni, wọn dẹ gba mi loootọ, ba a ṣe bẹrẹ niyẹn l’Ọyọọ AKEDE AGBAYE: Igba wo lẹ waa d’Ekoo?


Nigba to ya lo lọọ darapọ mawọn to n ṣe tiata, mi o waa ri i nile sinima ta a ti maa n pade fun bii ọsẹ meji, lọjọ to wa ni mo waa beere lọwọ ẹ pe nibo lo lọ latijọ yii, o waa sọ fun mi pe oun darapọ mawọn onitiata ni. Mo sọ fun un pe o wu emi naa, pe ṣe mo le tẹle e lọ, o dẹ ni ko si wahala, a waa jọ lọ. Mo tiẹ ti n ro o lọkan mi pe ohun ti wọn fi gba iru bọbọ to kuru yii, wọn maa gba emi naa ṣaa ni, wọn dẹ gba mi loootọ, ba a ṣe bẹrẹ niyẹn l’Ọyọọ AKEDE AGBAYE: Igba wo lẹ waa d’Ekoo? GỌLUGỌ: 1995 la d’Ekoo, emi ti mọna Eko, nitori Eko ni mo ti ka pamari, oun o mọ Eko ni tiẹ ni 1995, ko ti i d’Ekoo ri. Igba ti mo pari pamari ni mo pada s’Ọyọọ, ti mo fi pade Sanyẹri yẹn. Emi naa ni mo mu imọran wa pe ko jẹ ka lọ s’Ekoo ni 1995, nigba ti sinima agbelewo ti n jade ni 1993, to dẹ jẹ Eko ni gbogbo wọn wa, mo waa ni ko jẹ ka lọ s’Ekoo, ko ma jẹ Ọyọ la kan maa jokoo si, o dẹ gba si mi lẹnu.


GỌLUGỌ: 1995 la d’Ekoo, emi ti mọna Eko, nitori Eko ni mo ti ka pamari, oun o mọ Eko ni tiẹ ni 1995, ko ti i d’Ekoo ri. Igba ti mo pari pamari ni mo pada s’Ọyọọ, ti mo fi pade Sanyẹri yẹn. Emi naa ni mo mu imọran wa pe ko jẹ ka lọ s’Ekoo ni 1995, nigba ti sinima agbelewo ti n jade ni 1993, to dẹ jẹ Eko ni gbogbo wọn wa, mo waa ni ko jẹ ka lọ s’Ekoo, ko ma jẹ Ọyọ la kan maa jokoo si, o dẹ gba si mi lẹnu. Ba a ṣe jọ d’Ekoo niyẹn. AKEDE AGBAYE: Ọdọ ta lẹ waa de si l’Ekoo? GỌLUGỌ: Ọdọ sista mi ti mo ti maa n lọọ lo ọlude nigba ti mo wa l’Ekoo la de si.


Ba a ṣe jọ d’Ekoo niyẹn. AKEDE AGBAYE: Ọdọ ta lẹ waa de si l’Ekoo? GỌLUGỌ: Ọdọ sista mi ti mo ti maa n lọọ lo ọlude nigba ti mo wa l’Ekoo la de si. Ẹnu sitẹẹpu ile wọn lawa mejeeji n sun si, nitori yara kan ni aunti mi yẹn n gbe pẹlu ọmọ bii marun-un si mẹfa, ọkọ wọn naa dẹ tun wa nibẹ, awọn ọlọmọge dẹ wa ninu ọmọ wọn. A waa wo o pe ko si ba a ṣe fẹẹ maa sun laarin awọn wọnyi, ibi ta a le sun naa ni abẹ sitẹẹpu yẹn, ibẹ naa la bẹrẹ si i sun si. Tojo ba n rọ, a ni apo ta a maa n ta sibẹ ki afẹsi ojo ma baa maa fẹ si wa.


Ẹnu sitẹẹpu ile wọn lawa mejeeji n sun si, nitori yara kan ni aunti mi yẹn n gbe pẹlu ọmọ bii marun-un si mẹfa, ọkọ wọn naa dẹ tun wa nibẹ, awọn ọlọmọge dẹ wa ninu ọmọ wọn. A waa wo o pe ko si ba a ṣe fẹẹ maa sun laarin awọn wọnyi, ibi ta a le sun naa ni abẹ sitẹẹpu yẹn, ibẹ naa la bẹrẹ si i sun si. Tojo ba n rọ, a ni apo ta a maa n ta sibẹ ki afẹsi ojo ma baa maa fẹ si wa. Ọdun mẹrin gbako la fi sun labẹ sitẹẹpu yii, sibẹ, nnkan ko rọrun fun wa, tiata ti a tori ẹ wa s’Ekoo ko yọ owo, ba a ṣe lọọ waṣẹ mi-in ṣe niyẹn. Emi lọọ ṣiṣẹ burẹdi, oun lọọ ṣiṣẹ ṣuu meka ( shoe maker) ka le baa tu owo jọ. Igba ta a waa tu owo yẹn jọ la jọ gba yara kan, a waa jọ n gbe.


Ọdun mẹrin gbako la fi sun labẹ sitẹẹpu yii, sibẹ, nnkan ko rọrun fun wa, tiata ti a tori ẹ wa s’Ekoo ko yọ owo, ba a ṣe lọọ waṣẹ mi-in ṣe niyẹn. Emi lọọ ṣiṣẹ burẹdi, oun lọọ ṣiṣẹ ṣuu meka ( shoe maker) ka le baa tu owo jọ. Igba ta a waa tu owo yẹn jọ la jọ gba yara kan, a waa jọ n gbe. Igba to di 1996, a lọ sile ọdun l’Ọyọọ. Ile ọdun yẹn la ti pade Adebayọ Tijani, Ṣimiu, oun naa ṣi n gbiyanju lati la nigba yẹn ni, mo waa fun un ladirẹsi pe ko maa bọ nile ta a gba l’Ekoo, o dẹ wa, awa mẹtẹẹta waa tun jọ n gbe. A o rowo gbale onibulọọku o, ile onipako ti wọn maa n kọ sori kanaali (canal) la gba.


Igba to di 1996, a lọ sile ọdun l’Ọyọọ. Ile ọdun yẹn la ti pade Adebayọ Tijani, Ṣimiu, oun naa ṣi n gbiyanju lati la nigba yẹn ni, mo waa fun un ladirẹsi pe ko maa bọ nile ta a gba l’Ekoo, o dẹ wa, awa mẹtẹẹta waa tun jọ n gbe. A o rowo gbale onibulọọku o, ile onipako ti wọn maa n kọ sori kanaali (canal) la gba. Ibẹ la ti bẹrẹ aye wa ni pẹrẹwu. A darapọ mọ ẹgbẹ Alaaji Akeem Ajala Jalingo, a ba awọn eeyan nibẹ daadaa, a dẹ bẹrẹ si i riṣẹ ṣe. Awọn Ibrahim Chatta naa darapọ mọ wa, bo ṣaa ṣe di pe nnkan bẹrẹ si i jọra wọn diẹdiẹ niyẹn.


Ibẹ la ti bẹrẹ aye wa ni pẹrẹwu. A darapọ mọ ẹgbẹ Alaaji Akeem Ajala Jalingo, a ba awọn eeyan nibẹ daadaa, a dẹ bẹrẹ si i riṣẹ ṣe. Awọn Ibrahim Chatta naa darapọ mọ wa, bo ṣaa ṣe di pe nnkan bẹrẹ si i jọra wọn diẹdiẹ niyẹn. AKEDE AGBAYE: Ere wo lo waa gbe yin jade gan-an? GỌLUGỌ: Ba a ṣe n jiya wa lọ niyẹn titi di 2009 ti mo ṣe ‘Kamilu Kọmpo’, igba yẹn ni Ọlọrun de sinu aye mi. Ko too digba yẹn ni mo ti niyawo, ere tiata niyawo mi naa n ṣe nigba yẹn, ọmọ ẹgbẹ Muyiwa Ademọla ni.


AKEDE AGBAYE: Ere wo lo waa gbe yin jade gan-an? GỌLUGỌ: Ba a ṣe n jiya wa lọ niyẹn titi di 2009 ti mo ṣe ‘Kamilu Kọmpo’, igba yẹn ni Ọlọrun de sinu aye mi. Ko too digba yẹn ni mo ti niyawo, ere tiata niyawo mi naa n ṣe nigba yẹn, ọmọ ẹgbẹ Muyiwa Ademọla ni. Ṣugbọn mo sọ fun un pe a o le jọ maa ṣiṣẹ yii lọ, nitori ati maa bojuto ile. Mo ni ṣe ki n fi tiata silẹ abi oun lo maa kuro, o dẹ loun maa kuro, bo ṣe fiṣẹ tiata silẹ niyẹn. Gbogbo igba yẹn, ko sowo nibẹ, bawo ni tọkọ-tiyawo aa ṣe maa jiya pọ ni mo ṣe ni kin ni ka ṣe, o dẹ gbọrọ si mi lẹnu.


Ṣugbọn mo sọ fun un pe a o le jọ maa ṣiṣẹ yii lọ, nitori ati maa bojuto ile. Mo ni ṣe ki n fi tiata silẹ abi oun lo maa kuro, o dẹ loun maa kuro, bo ṣe fiṣẹ tiata silẹ niyẹn. Gbogbo igba yẹn, ko sowo nibẹ, bawo ni tọkọ-tiyawo aa ṣe maa jiya pọ ni mo ṣe ni kin ni ka ṣe, o dẹ gbọrọ si mi lẹnu. Nitori ẹ ni mi o ṣe le dalẹ ẹ, nitori o ba mi jiya nigba ti nnkan ko ti i da. AKEDE AGBAYE: Ẹ o jiya mọ bayii, okiki ti de, ṣe owo naa ti wa ? GỌLUGỌ: Ṣe ẹ mọ pe tọmọde ba n lọ soko, adura koun lọọ ire, koun bọ ire, ni yoo maa gba, ko ni i ranti beere pe koun ri nnkan mubọ loko.


Nitori ẹ ni mi o ṣe le dalẹ ẹ, nitori o ba mi jiya nigba ti nnkan ko ti i da. AKEDE AGBAYE: Ẹ o jiya mọ bayii, okiki ti de, ṣe owo naa ti wa ? GỌLUGỌ: Ṣe ẹ mọ pe tọmọde ba n lọ soko, adura koun lọọ ire, koun bọ ire, ni yoo maa gba, ko ni i ranti beere pe koun ri nnkan mubọ loko. Nigba ta a n jiya kiri yẹn, adura ka lokiki, kaye mọ wa la n gba, a o ranti beere owo. Ṣugbọn a dupẹ f’Ọlọrun nibi to ṣe e de fun wa, nitori awọn mi-in naa ṣi wa ti wọn n fọla wa tọrọ bayii ni. A ti n bẹ Ọlọrun ko ba wa fi owo kun un bayii ṣa, mo dẹ mọ pe o maa gba a, nitori o niye ọdun ta a fi tọrọ okiki naa ko too fun wa.


Nigba ta a n jiya kiri yẹn, adura ka lokiki, kaye mọ wa la n gba, a o ranti beere owo. Ṣugbọn a dupẹ f’Ọlọrun nibi to ṣe e de fun wa, nitori awọn mi-in naa ṣi wa ti wọn n fọla wa tọrọ bayii ni. A ti n bẹ Ọlọrun ko ba wa fi owo kun un bayii ṣa, mo dẹ mọ pe o maa gba a, nitori o niye ọdun ta a fi tọrọ okiki naa ko too fun wa. AKEDE AGBAYE: Iṣẹ yin yii le, ọpọ igba lẹ ẹ ki n gbele. Bawo lẹ ṣe n sinmi? GỌLUGỌ: Haa, mi o le sinmi niluu yii rara.


AKEDE AGBAYE: Iṣẹ yin yii le, ọpọ igba lẹ ẹ ki n gbele. Bawo lẹ ṣe n sinmi? GỌLUGỌ: Haa, mi o le sinmi niluu yii rara. Ki Korona too de, o yẹ ki n tirafu lọ si London lati sinmi, Koro ni ko jẹ ki n lọ. Niluu yii, a fẹẹ lọọ ṣiṣẹ, a fẹẹ ṣe MC, awọn bọisi maa fẹẹ ri wa, famili naa wa nibẹ, foonu ko ṣaa ni maa dun keeyan ma gbe e, gbogbo iyẹn ki i jẹ ki n raaye sinmi. Ti mo ba fẹẹ sinmi bẹẹ yẹn, mo maa n tirafu kuro ni Naijiria ni.


Ki Korona too de, o yẹ ki n tirafu lọ si London lati sinmi, Koro ni ko jẹ ki n lọ. Niluu yii, a fẹẹ lọọ ṣiṣẹ, a fẹẹ ṣe MC, awọn bọisi maa fẹẹ ri wa, famili naa wa nibẹ, foonu ko ṣaa ni maa dun keeyan ma gbe e, gbogbo iyẹn ki i jẹ ki n raaye sinmi. Ti mo ba fẹẹ sinmi bẹẹ yẹn, mo maa n tirafu kuro ni Naijiria ni. Mo le lo oṣu kan tabi o kere tan, ọsẹ mẹta, ma a lọọ fi sinmi. AKEDE AGBAYE: Fiimu meloo lẹ ti ṣe to jẹ tiyin? GỌLUGỌ: Mejila.


Mo le lo oṣu kan tabi o kere tan, ọsẹ mẹta, ma a lọọ fi sinmi. AKEDE AGBAYE: Fiimu meloo lẹ ti ṣe to jẹ tiyin? GỌLUGỌ: Mejila. AKEDE AGBAYE: Ounjẹ wo lẹ fẹran ju? GỌLUGỌ: Amala ati gbẹgiri. AKEDE AGBAYE: Ninu Korona lẹ da Kamkom TV, iyẹn tẹlifiṣan Kamilu Kompo silẹ, bawo leyi ṣe rọrun?


AKEDE AGBAYE: Ounjẹ wo lẹ fẹran ju? GỌLUGỌ: Amala ati gbẹgiri. AKEDE AGBAYE: Ninu Korona lẹ da Kamkom TV, iyẹn tẹlifiṣan Kamilu Kompo silẹ, bawo leyi ṣe rọrun? GỌLUGỌ: O ti wa ninu erongba mi tẹlẹ lati da a silẹ, sugbọn nitori ai saaye ti mo fi maa mojuto o funra mi ni ko jẹ ki n gbe e larugẹ bo ṣe yẹ. Igba ti Covid 19 de ti mi o ṣe nnkan kan ni mo wo o pe mo le maa ṣe e funra mi bayii, bi mo ṣe bẹrẹ ẹ niyẹn. Awọn eeyan dẹ ti n wo o. AKEDE AGBAYE: Bawo lẹ ṣe n gba ara yin lọwọ awọn onipaireesi ati makẹta tẹ ẹ maa n ri bii iṣoro iṣẹ yin?


GỌLUGỌ: O ti wa ninu erongba mi tẹlẹ lati da a silẹ, sugbọn nitori ai saaye ti mo fi maa mojuto o funra mi ni ko jẹ ki n gbe e larugẹ bo ṣe yẹ. Igba ti Covid 19 de ti mi o ṣe nnkan kan ni mo wo o pe mo le maa ṣe e funra mi bayii, bi mo ṣe bẹrẹ ẹ niyẹn. Awọn eeyan dẹ ti n wo o. AKEDE AGBAYE: Bawo lẹ ṣe n gba ara yin lọwọ awọn onipaireesi ati makẹta tẹ ẹ maa n ri bii iṣoro iṣẹ yin? GỌLUGỌ: Lasiko yii, ko sẹni to maa ṣe fiimu to maa ni oun ri ere, nitori gbogbo nnkan ti wọ́. Ohun ta a kan n ri ni orukọ, ohun la fi n tẹsiwaju. Ko ri bayii tẹlẹ o, nitori mo ti ṣe fiimu ri ti mo ri èrè miliọnu mẹta, mo ti ṣe ri ti mo ri ere miliọnu meji.


GỌLUGỌ: Lasiko yii, ko sẹni to maa ṣe fiimu to maa ni oun ri ere, nitori gbogbo nnkan ti wọ́. Ohun ta a kan n ri ni orukọ, ohun la fi n tẹsiwaju. Ko ri bayii tẹlẹ o, nitori mo ti ṣe fiimu ri ti mo ri èrè miliọnu mẹta, mo ti ṣe ri ti mo ri ere miliọnu meji. Ṣugbọn lasiko yii, ki n tiẹ ma lọ jinna, ni 2014 ni mo ṣe ‘Adigun relu oyinbo’, ti mo ba ṣi gbogbo owo ti mo fi ṣe e, aa wọ miliọnu mẹta. Nigba ti mo fẹẹ ta a, mo ri i ta ni 1.2m, iyẹn miliọnu kan ati ẹgbẹrun lọna igba naira. Mo ṣe ‘Zombie’ ni miliọnu kan ati ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrin naira (1.7m), mo ta ni 1m, miliọnu kan. Ọkan tun wa ti mo fi miliọnu meji ati ẹgbẹrun lọna igba naira (2.2m) ṣe, mi o ti i mọ ibi ti mo n lọ lori ẹ bayii.


Ṣugbọn lasiko yii, ki n tiẹ ma lọ jinna, ni 2014 ni mo ṣe ‘Adigun relu oyinbo’, ti mo ba ṣi gbogbo owo ti mo fi ṣe e, aa wọ miliọnu mẹta. Nigba ti mo fẹẹ ta a, mo ri i ta ni 1.2m, iyẹn miliọnu kan ati ẹgbẹrun lọna igba naira. Mo ṣe ‘Zombie’ ni miliọnu kan ati ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrin naira (1.7m), mo ta ni 1m, miliọnu kan. Ọkan tun wa ti mo fi miliọnu meji ati ẹgbẹrun lọna igba naira (2.2m) ṣe, mi o ti i mọ ibi ti mo n lọ lori ẹ bayii. Gbogbo awọn nnkan yẹn n ṣẹlẹ, nitori ọpọlọpọ nnkan lo ti wọ́. Ṣugbọn a o le fi i silẹ lai ṣe, nitori Ọlọrun naa n gbe awọn alaaanu dide si wa. Ẹlomi-in le wo ṣunṣun nisinyii ko ni ka waa boun ṣe MC, eelo lẹ fẹẹ gba, o le fun wa ni faifu ọndirẹdi taosan.


Gbogbo awọn nnkan yẹn n ṣẹlẹ, nitori ọpọlọpọ nnkan lo ti wọ́. Ṣugbọn a o le fi i silẹ lai ṣe, nitori Ọlọrun naa n gbe awọn alaaanu dide si wa. Ẹlomi-in le wo ṣunṣun nisinyii ko ni ka waa boun ṣe MC, eelo lẹ fẹẹ gba, o le fun wa ni faifu ọndirẹdi taosan. Gbogbgo awọn nnkan ta a n jẹ lọdọ Ọlọrun bayii niyẹn. AKEDE AGBAYE:Ẹ jẹ ka mọ awọn ileewe tẹ ẹ lọ GỌLUGỌ: Mo lọ si Oyewọle Primary School, l’Agege. Mo pada siluu wa l’Ọyọọ, mo lọ sileewe Girama Ansarudeen, Ọpapa.


Gbogbgo awọn nnkan ta a n jẹ lọdọ Ọlọrun bayii niyẹn. AKEDE AGBAYE:Ẹ jẹ ka mọ awọn ileewe tẹ ẹ lọ GỌLUGỌ: Mo lọ si Oyewọle Primary School, l’Agege. Mo pada siluu wa l’Ọyọọ, mo lọ sileewe Girama Ansarudeen, Ọpapa. O ṣi wu mi lati tẹsiwaju si i, bo ṣe niluu oyinbo bo ṣe niluu yii, ma a tẹ ẹ.


O ṣi wu mi lati tẹsiwaju si i, bo ṣe niluu oyinbo bo ṣe niluu yii, ma a tẹ ẹ.


Awọn ileewe girama ijọba apapọ yoo wọle lọjọ kejila, oṣu yii

Lẹyin oṣu mẹfa ti awọn ileewe ti di titi pa kaakiri orilẹ-ede yii lati fi dẹkun itankalẹ arun koronafairọọsi, ijọba apapọ ti kede pe ki gbogbo awọn ọmọleewe girama pada sẹnu ẹkọ wọn bayii. Minisita feto ẹkọ, Adamu Adamu, lo sọrọ yii lasiko to n ba awọn oniroyin sọrọ niluu Abuja. O ni ijọba ti rọ gbogbo awọn oludari ileewe pata lati tẹle ilana to wa nilẹ lori bi opin yoo ṣe de ba itankalẹ arun ọhun, bi wọn ti ṣe n pada sẹnu iṣẹ. Ọjọ kejila, oṣu kẹwaa, ọdun yii, ni gbogbo awọn ọmọleewe kaakiri orilẹ-ede yii yoo pada sẹnu ẹkọ wọn lawọn ileewe ijọba. Minisita Adamu ti sọ pe, awọn ileewe aladaani naa yoo kede igba to ba rọ wọn lọrun lati bẹrẹ ẹkọ, bẹẹ ni wọn gbọdọ ṣamulo gbogbo eto to wa nilẹ lati fi gbogun ti arun koronafairọọsi lawọn ileewe wọn.


Gende marun-in fipa ba ọmọ ọdun mọkanla lo pọ titi to fi ku l’Ejigbo

Faith Adebọla, Eko Ọkan-o-jọkan epe ati ọrọ buruku lawọn eeyan fi n ranṣẹ sawọn afurasi gende marun-un kan ti wọn fẹsun kan pe wọn fipa ba ọmọ ọdun mọkanla torukọ rẹ n jẹ Favour Okechukwu laṣepọ titi tọmọ naa fi dakẹ sabẹ wọn. Irọlẹ Ọjọbọ, Tọsidee, to kọja yii, la gbọ pe iṣẹlẹ ọhun waye lagbegbe Ejigbo, nipinlẹ Eko. Ninu ọrọ ti Amofin Helen Ibeji to jẹ Aarẹ ẹgbẹ to n ja fun ẹtọ awọn obinrin atawọn ọmọde kan (International Charitable Initiative for Girl Child and Woman Development Foundation), ba AKEDE AGBAYE sọ lori foonu lori iṣẹlẹ ọhun, o ni Ojule kẹrin, Opopona Ọlanrewaju, l’Ejigbo, lọmọ naa n gbe pẹlu awọn obi rẹ. Mama Flavour lo ran an niṣẹ nirọlẹ ọjọ naa pe ko lọọ ba oun ra paali Indomie kan wa, ọmọ naa si maa gba adugbo kan ti wọn n pe ni Powerline kọja. Adugbo Powerline yii ni wọn lawọn eeyan kan kọ ile kẹbujẹ atawọn onipako si loriṣiiriṣii, labẹ waya ina ẹlẹntiriiki to kọja lagbegbe ọhun, awọn ọmọ ganfe si maa n wọpọ lawọn ibẹ. O to ki Favour de, ko de, lawọn obi rẹ atawọn alajọgbele wọn ba bẹrẹ si i wa a gba gbogbo ọna ti wọn ro pe o ṣee ṣe ko gba kọja lọ.


Mama Flavour lo ran an niṣẹ nirọlẹ ọjọ naa pe ko lọọ ba oun ra paali Indomie kan wa, ọmọ naa si maa gba adugbo kan ti wọn n pe ni Powerline kọja. Adugbo Powerline yii ni wọn lawọn eeyan kan kọ ile kẹbujẹ atawọn onipako si loriṣiiriṣii, labẹ waya ina ẹlẹntiriiki to kọja lagbegbe ọhun, awọn ọmọ ganfe si maa n wọpọ lawọn ibẹ. O to ki Favour de, ko de, lawọn obi rẹ atawọn alajọgbele wọn ba bẹrẹ si i wa a gba gbogbo ọna ti wọn ro pe o ṣee ṣe ko gba kọja lọ. Wọn ni bo ṣe ku diẹ ki wọn de adugbo Powerline yii ni wọn pade ọkunrin kan to porukọ ara ẹ ni Tabi, ṣugbọn inagijẹ tawọn eeyan n pe e ni T-boy, ọmọ ipinlẹ Cross-River ni. Ọkunrin naa lo sọ fun wọn pe agọ ọlọpaa loun n lọ yii tori boun ṣe dari wọle lati ibiiṣẹ loun ri i pe wọn ti ja ilẹkun yara oun, ṣiṣi silẹ loun ba ilẹkun ile pako toun n gbe. Wọn lọkunrin naa ni boun ṣe wọle loun ba oku ọmọbinrin kekere kan ninu yara naa, ihooho goloto lọmọ ohun wa, bata ati aṣọ rẹ ti wa lọtọọtọ, ati pe gbogbo inu ile naa lo ri wuruwuru yatọ si boun ṣe fi i si nigba toun n lọ sibiiṣẹ laaarọ ọjọ iṣẹlẹ ọhun.


Wọn ni bo ṣe ku diẹ ki wọn de adugbo Powerline yii ni wọn pade ọkunrin kan to porukọ ara ẹ ni Tabi, ṣugbọn inagijẹ tawọn eeyan n pe e ni T-boy, ọmọ ipinlẹ Cross-River ni. Ọkunrin naa lo sọ fun wọn pe agọ ọlọpaa loun n lọ yii tori boun ṣe dari wọle lati ibiiṣẹ loun ri i pe wọn ti ja ilẹkun yara oun, ṣiṣi silẹ loun ba ilẹkun ile pako toun n gbe. Wọn lọkunrin naa ni boun ṣe wọle loun ba oku ọmọbinrin kekere kan ninu yara naa, ihooho goloto lọmọ ohun wa, bata ati aṣọ rẹ ti wa lọtọọtọ, ati pe gbogbo inu ile naa lo ri wuruwuru yatọ si boun ṣe fi i si nigba toun n lọ sibiiṣẹ laaarọ ọjọ iṣẹlẹ ọhun. Bawọn eeyan ṣe tẹle T-boy ree, iyalẹnu ati ibanujẹ nla lo si jẹ nigba ti wọn yẹ oku naa wo, ti wọn ri i pe Favour Okechukwu lawọn kọlọransi ẹda kan ti ṣe baṣubaṣu titi doju iku. Ẹnikan ti wọn ko darukọ rẹ ni wọn lo sọ fawọn ọlọpaa teṣan Ejigbo to wa sibi iṣẹlẹ ọhun pe oun ri awọn gende marun-un ti wọn sare jannajanna jade laipẹ si asiko naa, ṣugbọn ọọkan loun ti ri wọn, oun o mọ ohun to ṣẹlẹ, ṣugbọn ọgangan ile T-Boy ni wọn ti tu jade. Ṣa, Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Eko, SP Olumuyiwa Adejọbi, lawọn ti fi pampẹ ofin gbe Ọgbẹni Tobi to ni yara tọmọ ku si, awọn si ti ri awọn mẹrin mi-in mu ti wọn fura si lori iṣẹlẹ yii, o lawọn ti taari gbogbo wọn si ẹka ọtẹlẹmuyẹ ni Panti, Yaba, fun iṣẹ iwadii.


Bawọn eeyan ṣe tẹle T-boy ree, iyalẹnu ati ibanujẹ nla lo si jẹ nigba ti wọn yẹ oku naa wo, ti wọn ri i pe Favour Okechukwu lawọn kọlọransi ẹda kan ti ṣe baṣubaṣu titi doju iku. Ẹnikan ti wọn ko darukọ rẹ ni wọn lo sọ fawọn ọlọpaa teṣan Ejigbo to wa sibi iṣẹlẹ ọhun pe oun ri awọn gende marun-un ti wọn sare jannajanna jade laipẹ si asiko naa, ṣugbọn ọọkan loun ti ri wọn, oun o mọ ohun to ṣẹlẹ, ṣugbọn ọgangan ile T-Boy ni wọn ti tu jade. Ṣa, Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Eko, SP Olumuyiwa Adejọbi, lawọn ti fi pampẹ ofin gbe Ọgbẹni Tobi to ni yara tọmọ ku si, awọn si ti ri awọn mẹrin mi-in mu ti wọn fura si lori iṣẹlẹ yii, o lawọn ti taari gbogbo wọn si ẹka ọtẹlẹmuyẹ ni Panti, Yaba, fun iṣẹ iwadii. Alaga ijọba ibilẹ Ejigbo, Ọnarebu Mudashiru Obe ṣabẹwo sibi iṣẹlẹ naa, o si ṣeleri pe oun yoo gba iyọnda ijọba lati wo gbogbo awọn ile pako to wa labẹ waya ina ọhun laipẹ, tori ibi ti ijọba ko fọwọ si ni wọn kọle naa si, ati pe awọn ọmọ ganfe ti sọ awọn ile pako naa di ibi iwa ọdaran ati ifipabanilopọ lagbegbe ọhun. Ọnarebu Obe tun sọ pe awọn maa bẹrẹ si i lo awọn ẹṣọ alaabo fijilante lati maa ṣọ gbogbo ibi ti wọn ba fura pe awọn janduku ẹda fẹẹ maa fori pamọ si nijọba ibilẹ naa. CAPTION


Alaga ijọba ibilẹ Ejigbo, Ọnarebu Mudashiru Obe ṣabẹwo sibi iṣẹlẹ naa, o si ṣeleri pe oun yoo gba iyọnda ijọba lati wo gbogbo awọn ile pako to wa labẹ waya ina ọhun laipẹ, tori ibi ti ijọba ko fọwọ si ni wọn kọle naa si, ati pe awọn ọmọ ganfe ti sọ awọn ile pako naa di ibi iwa ọdaran ati ifipabanilopọ lagbegbe ọhun. Ọnarebu Obe tun sọ pe awọn maa bẹrẹ si i lo awọn ẹṣọ alaabo fijilante lati maa ṣọ gbogbo ibi ti wọn ba fura pe awọn janduku ẹda fẹẹ maa fori pamọ si nijọba ibilẹ naa. CAPTION


Ki lo de tawọn eeyan yii n sọ ominira di inira fun wa

A fẹran lati maa fi ara wa ṣe yẹyẹ ju. Mo wa ọrẹ mi kan lọ sile nijẹta n ko ri i, nitori alagbara ninu ijọba yii ni. Mo pe e pe nibo lo wa, o ni awọn n ṣe wahala ọdun ominira ọgọta ọdun lọwọ. Nigba ti mo pada ri i, to si sọ iye ti awọn fẹẹ na, ẹnu ya mi. Ṣugbọn mo kuku mọ pe wọn o le na owo to to bẹẹ, wọn maa ko o jẹ ni. Ṣugbọn mo beere lọwọ ẹ pe ṣe ninu ominira la wa ni tabi ninu inira.


Nigba ti mo pada ri i, to si sọ iye ti awọn fẹẹ na, ẹnu ya mi. Ṣugbọn mo kuku mọ pe wọn o le na owo to to bẹẹ, wọn maa ko o jẹ ni. Ṣugbọn mo beere lọwọ ẹ pe ṣe ninu ominira la wa ni tabi ninu inira. Mo ni owo ti wọn n na danu yii, bi wọn ba ni laakaye ati inu ti wọn n ro ni, iṣọkan Naijiria lo yẹ ki wọn fi wa, nitori emi ri i pe Naijiria yii o ni i pẹe fọ, ti yoo si pin yẹlẹyẹlẹ. Ko si ki Naijiria yii ma pin si wẹwẹ. Mo woye titi, n ko ri ọna ti a oo gbe e gba.


Mo ni owo ti wọn n na danu yii, bi wọn ba ni laakaye ati inu ti wọn n ro ni, iṣọkan Naijiria lo yẹ ki wọn fi wa, nitori emi ri i pe Naijiria yii o ni i pẹe fọ, ti yoo si pin yẹlẹyẹlẹ. Ko si ki Naijiria yii ma pin si wẹwẹ. Mo woye titi, n ko ri ọna ti a oo gbe e gba. N ko ri i bi wọn ti fẹẹ ṣe e ki Yoruba ma ṣe tirẹ lọtọ laarin awọn eeyan ti a ko tira yii, ti a jọ n pe ara wa ni Naijiria yii, nitori awọn eeyan naa ko fẹ wa fun daadaa rara. Yatọ si pe wọn o fẹ wa fun rere, gbogbo ọna pata ni wọn n gba lati sọ wa di ẹru. Gbogbo ọna pata ni wọn n gba lati mu ki awa ẹya to ku ka maa ṣiṣẹ fun Fulani jẹ.


N ko ri i bi wọn ti fẹẹ ṣe e ki Yoruba ma ṣe tirẹ lọtọ laarin awọn eeyan ti a ko tira yii, ti a jọ n pe ara wa ni Naijiria yii, nitori awọn eeyan naa ko fẹ wa fun daadaa rara. Yatọ si pe wọn o fẹ wa fun rere, gbogbo ọna pata ni wọn n gba lati sọ wa di ẹru. Gbogbo ọna pata ni wọn n gba lati mu ki awa ẹya to ku ka maa ṣiṣẹ fun Fulani jẹ. Bi a ba pa owo ni ilẹ Yoruba, wọn aa wa gbogbo ọna lati ko o lọ silẹ Hausa, wọn aa si bẹreẹ si i pin in laarin ara wọn. Ohun to maa waa tete mu ki orilẹ-ede yii fọ ni iru ijọba ti Buhari n ṣe yii, ijọba ti ko sẹni to ri iru ẹ ri ni Naijiria yii ni. Afi bii ẹni pe aditi lọkunrin yii, tabi bii ẹni to ti ku sara ti ko mọ ohun to n lọ ni ayika ẹ ati laarin orilẹ-ede to ti n ṣe olori wọn.


Bi a ba pa owo ni ilẹ Yoruba, wọn aa wa gbogbo ọna lati ko o lọ silẹ Hausa, wọn aa si bẹreẹ si i pin in laarin ara wọn. Ohun to maa waa tete mu ki orilẹ-ede yii fọ ni iru ijọba ti Buhari n ṣe yii, ijọba ti ko sẹni to ri iru ẹ ri ni Naijiria yii ni. Afi bii ẹni pe aditi lọkunrin yii, tabi bii ẹni to ti ku sara ti ko mọ ohun to n lọ ni ayika ẹ ati laarin orilẹ-ede to ti n ṣe olori wọn. Lojoojumọ la n pariwo: awọn ẹgbọn ti wọn ju iru awa yii lọ, awọn ti ko to wa, awọn ti wọn ti ṣejọba ri, awọn ti wọn ti ṣe ṣọja ri, awọn ọmọwe to ti ni iriri iwe ati ti ọjọ ori, lojoojumọ la n pariwo pe bi ọkunrin yii ti n ṣejọba ko dara. Ṣugbọn bi wọn ba ti bu u nidiii eyi to n ṣe yii, ko ni i ṣiwọ nibẹ naa o, eyi to si tun maa ṣe ni iwa ibajẹ mi-in to maa buru ju ti tẹlẹ lọ. N o mọ ohun ti awọn ti wọn n gbeja Buhari yii fẹẹ sọ, n o mọ ohun ti wọn fẹẹ wi si iru ohun tọkunrin naa tun ṣe yii.


Lojoojumọ la n pariwo: awọn ẹgbọn ti wọn ju iru awa yii lọ, awọn ti ko to wa, awọn ti wọn ti ṣejọba ri, awọn ti wọn ti ṣe ṣọja ri, awọn ọmọwe to ti ni iriri iwe ati ti ọjọ ori, lojoojumọ la n pariwo pe bi ọkunrin yii ti n ṣejọba ko dara. Ṣugbọn bi wọn ba ti bu u nidiii eyi to n ṣe yii, ko ni i ṣiwọ nibẹ naa o, eyi to si tun maa ṣe ni iwa ibajẹ mi-in to maa buru ju ti tẹlẹ lọ. N o mọ ohun ti awọn ti wọn n gbeja Buhari yii fẹẹ sọ, n o mọ ohun ti wọn fẹẹ wi si iru ohun tọkunrin naa tun ṣe yii. Boya ẹyin naa o si ti i gbọ. Lọsẹ to kọja yii, ijọba Buhari fọwọ si i pe ki awọn ṣe ọna reluwee to maa gbera lati Kano, ti yoo gba Daura, niluu Buhari funra ẹ kọja, ti yoo si yọ si orilẹ-ede Nijee (Niger Republic). Orilẹ-ede Nijee yii ni ilu ti Naijiria ba paala, nibi ti awọn Fulani pọ si, agbegbe tawọn Boko Haram ati Fulani onijaadi n ba wọ ilẹ wa.


Boya ẹyin naa o si ti i gbọ. Lọsẹ to kọja yii, ijọba Buhari fọwọ si i pe ki awọn ṣe ọna reluwee to maa gbera lati Kano, ti yoo gba Daura, niluu Buhari funra ẹ kọja, ti yoo si yọ si orilẹ-ede Nijee (Niger Republic). Orilẹ-ede Nijee yii ni ilu ti Naijiria ba paala, nibi ti awọn Fulani pọ si, agbegbe tawọn Boko Haram ati Fulani onijaadi n ba wọ ilẹ wa. Ọrọ naa ki i ṣe ọrọ ti ẹnikẹni gbọdọ rẹrin-in si, ọrọ ti ẹni to ba ni omi loju le tori ẹ sunkun ni, nitori ijọba Buhari yii fẹẹ fi ogun ja wa, ohun ti wọn si n ṣe ye wọn daadaa. Ohun ti wọn n ṣe ni lati ṣi ọna fun awọn Fulani wọnyi, ko ma si si ohun ti yoo da wọn duro lati wọ Naijiria wa, ati lati ri i pe ko sohun to da awọn Fulani ọdọ tiwa bii awọn Buhari yii naa duro lati lọọ ba awọn eeyan wọn to wa ni orilẹ-ede mi-in. Ta ni yoo da awọn Fulani wọnyi duro lati ma wa si Naijiria lati Nijee, boya wọn ko maaluu wa, boya wọn kan n bọ waa ṣiṣẹ, koda ko jẹ iṣẹ aburu ni wọn fẹẹ waa ṣe.


Ọrọ naa ki i ṣe ọrọ ti ẹnikẹni gbọdọ rẹrin-in si, ọrọ ti ẹni to ba ni omi loju le tori ẹ sunkun ni, nitori ijọba Buhari yii fẹẹ fi ogun ja wa, ohun ti wọn si n ṣe ye wọn daadaa. Ohun ti wọn n ṣe ni lati ṣi ọna fun awọn Fulani wọnyi, ko ma si si ohun ti yoo da wọn duro lati wọ Naijiria wa, ati lati ri i pe ko sohun to da awọn Fulani ọdọ tiwa bii awọn Buhari yii naa duro lati lọọ ba awọn eeyan wọn to wa ni orilẹ-ede mi-in. Ta ni yoo da awọn Fulani wọnyi duro lati ma wa si Naijiria lati Nijee, boya wọn ko maaluu wa, boya wọn kan n bọ waa ṣiṣẹ, koda ko jẹ iṣẹ aburu ni wọn fẹẹ waa ṣe. Ta ni yoo da wọn duro. Bi ibo ba de ti wọn ba fẹ ki awọn eeyan yii waa dibo, wọn maa ya wọ Naijiria bii eṣu ni, ko si sẹni to le da wọn duro, nitori awa ti a wa ni isalẹ nibi ko ni i ri wọn, a ko tilẹ ni i mọ igba ti wọn de tabi ti wọn wọle. Ọna meji to buru ni nnkan yii ko fi dara.


Ta ni yoo da wọn duro. Bi ibo ba de ti wọn ba fẹ ki awọn eeyan yii waa dibo, wọn maa ya wọ Naijiria bii eṣu ni, ko si sẹni to le da wọn duro, nitori awa ti a wa ni isalẹ nibi ko ni i ri wọn, a ko tilẹ ni i mọ igba ti wọn de tabi ti wọn wọle. Ọna meji to buru ni nnkan yii ko fi dara. Ọna akọkọ ni ti eto ọrọ aje to mu lọwọ, ifowoṣofo lasan ati fifi owo ti Naijiria ran wọn lọwọ lorilẹ-ede awọn Fulani, ti wọn yoo si maa purọ fun wa pe awọn eeyan naa lo n ran wa lọwọ. Ọna keji ni nidii eto aabo, bi ogun ba ṣẹlẹ ni Naijiria yii, reluwee lawọn Fulani yii aa fi maa wọle, ti wọn aa maa jade. Pẹlu iwa ifẹmiṣọfo to kari aye bayii, ki i ṣe asiko ti Naijiria yẹ ko kọ reluwee lati maa ko ero wa lati Nijee si Naijiria niyi!


Ọna akọkọ ni ti eto ọrọ aje to mu lọwọ, ifowoṣofo lasan ati fifi owo ti Naijiria ran wọn lọwọ lorilẹ-ede awọn Fulani, ti wọn yoo si maa purọ fun wa pe awọn eeyan naa lo n ran wa lọwọ. Ọna keji ni nidii eto aabo, bi ogun ba ṣẹlẹ ni Naijiria yii, reluwee lawọn Fulani yii aa fi maa wọle, ti wọn aa maa jade. Pẹlu iwa ifẹmiṣọfo to kari aye bayii, ki i ṣe asiko ti Naijiria yẹ ko kọ reluwee lati maa ko ero wa lati Nijee si Naijiria niyi! Nitori kin ni? Anfaani wo lo wa nibẹ fun wa! Ko si aanfaani nibẹ afi ofo nikan!


Nitori kin ni? Anfaani wo lo wa nibẹ fun wa! Ko si aanfaani nibẹ afi ofo nikan! Wọn fẹẹ ko wa lẹru, wọn ko si fi bo fun wa pe awọn fẹẹ ṣe bẹẹ, nitori bi ko ṣe bẹẹ ni, eyi ti wọn ṣe yii, bii baba onile to fi ọwọ ara rẹ ṣilẹkun fun awọn ole ki wọn wọle ni. Ohun meji lo si le fa eleyii, bi baba onile funra ẹ ko ba jẹ ole, aa jẹ agbẹyinbẹbọjẹ to fẹẹ ṣe awọn ara adugbo rẹ to ku leṣe. Nigba ti tawọn eeyan yii kọkọ bẹrẹ, mo pariwo ọrọ naa sita o. Koda, mo sọ fun gbogbo Yoruba to ba leti.


Wọn fẹẹ ko wa lẹru, wọn ko si fi bo fun wa pe awọn fẹẹ ṣe bẹẹ, nitori bi ko ṣe bẹẹ ni, eyi ti wọn ṣe yii, bii baba onile to fi ọwọ ara rẹ ṣilẹkun fun awọn ole ki wọn wọle ni. Ohun meji lo si le fa eleyii, bi baba onile funra ẹ ko ba jẹ ole, aa jẹ agbẹyinbẹbọjẹ to fẹẹ ṣe awọn ara adugbo rẹ to ku leṣe. Nigba ti tawọn eeyan yii kọkọ bẹrẹ, mo pariwo ọrọ naa sita o. Koda, mo sọ fun gbogbo Yoruba to ba leti. Ṣugbọn awọn kan ki mi mọlẹ, wọn bu mi titi, ẹni kan si sọ fun mi pe lori ọrọ ti mo kọ nigba naa yii, niṣe lo yẹ ki awọn DSS waa gbe mi, nitori iwa to le da ilu ru ni mo n hu, ohun to le fọ Naijiria si wẹwẹ ni mo ṣe. Lọdun to kọja lọhun-un ni, nigba ti awọn ti wọn n ba wọn wa epo kede pe awọn n lọo kọ ileeṣe ifọpo kan si itosi orilẹ-de Nijee yii. Wọn ni awọn fẹẹ maa ra epo lati orilẹ-ede Nijee wa si Naijiria, awọn aa si maa fọ epo naa nibẹ ki awọn too pin in si aarin awọn eeyan Naijiria.


Ṣugbọn awọn kan ki mi mọlẹ, wọn bu mi titi, ẹni kan si sọ fun mi pe lori ọrọ ti mo kọ nigba naa yii, niṣe lo yẹ ki awọn DSS waa gbe mi, nitori iwa to le da ilu ru ni mo n hu, ohun to le fọ Naijiria si wẹwẹ ni mo ṣe. Lọdun to kọja lọhun-un ni, nigba ti awọn ti wọn n ba wọn wa epo kede pe awọn n lọo kọ ileeṣe ifọpo kan si itosi orilẹ-de Nijee yii. Wọn ni awọn fẹẹ maa ra epo lati orilẹ-ede Nijee wa si Naijiria, awọn aa si maa fọ epo naa nibẹ ki awọn too pin in si aarin awọn eeyan Naijiria. Mo sọ fun yin nigba naa pe irọ ni wọn n pa, ọtọ lohun ti wọn fẹe ṣe. Ohu ti mo ṣe sọ bẹẹ ni pe arun oju ni, ohun ti ko mọgbọn dani ni ijọba Buhari kede nigba naa, bi ko ba si jẹ wọn ko lọgbọn, a jẹ etekete ni wọn fẹẹ ṣe. Orilẹ-ede Nijee ti wọn ni awọn ti fẹẹ maa ra epo bẹntiroolu yii, epo ti awọn yẹn n ṣe ni gbogbo ọdun kan ko to eyi ti Naijiria yoo fi oṣu kan pere ṣe, mo si sọ bẹẹ nigba naa fawọn eeyan.


Mo sọ fun yin nigba naa pe irọ ni wọn n pa, ọtọ lohun ti wọn fẹe ṣe. Ohu ti mo ṣe sọ bẹẹ ni pe arun oju ni, ohun ti ko mọgbọn dani ni ijọba Buhari kede nigba naa, bi ko ba si jẹ wọn ko lọgbọn, a jẹ etekete ni wọn fẹẹ ṣe. Orilẹ-ede Nijee ti wọn ni awọn ti fẹẹ maa ra epo bẹntiroolu yii, epo ti awọn yẹn n ṣe ni gbogbo ọdun kan ko to eyi ti Naijiria yoo fi oṣu kan pere ṣe, mo si sọ bẹẹ nigba naa fawọn eeyan. Bawo ni ibi ti wọn ti n ṣe epo ti ko to ẹyọ kan ninu ọgọrun-un, eyi ti Naijiria n ṣe ṣe waa di ibi ti Naijiria yoo ti maa lọọ ra epo wa. Ẹni to ba ti gbọ eyi aa ti mọ pe jibiti ni, ijọba Buhari fẹẹ lu wa ni jibiti fawọn Fulani ni. Ohun ti wọn fẹẹ ṣe ni lati maa fi ọgbọn gbe epo ti wọn ba ṣe lọdọ wa yii naa lọ sibẹ ni, wọn aa si maa fi ọgbọn ko owo Naijiria jade si Nijee, wọn aa ni awọn ni wọn n ta epo bẹntiroolu fun wa.


Bawo ni ibi ti wọn ti n ṣe epo ti ko to ẹyọ kan ninu ọgọrun-un, eyi ti Naijiria n ṣe ṣe waa di ibi ti Naijiria yoo ti maa lọọ ra epo wa. Ẹni to ba ti gbọ eyi aa ti mọ pe jibiti ni, ijọba Buhari fẹẹ lu wa ni jibiti fawọn Fulani ni. Ohun ti wọn fẹẹ ṣe ni lati maa fi ọgbọn gbe epo ti wọn ba ṣe lọdọ wa yii naa lọ sibẹ ni, wọn aa si maa fi ọgbọn ko owo Naijiria jade si Nijee, wọn aa ni awọn ni wọn n ta epo bẹntiroolu fun wa. Loootọ ni ko dun mọ awọn eeyan yii ninu pe ilu Eko, nilẹ Yoruba, ni epo n ba wọ Naijiria, ati pe gbogbo ọna ni wọn fi n wa bi epo bẹntiroolu yii yoo ṣe lalẹ yọ lati apa ọdọ wọn. Ṣugbọn epo naa ko wa, wọn ko ri epo nibẹ, iyẹn lo fa ọgbon buruku ti wọn fẹe da yii. Bo tilẹ jẹ pe ọpọ eeyan lo tun sọ iru ọrọ ti mo sọ yi nigba naa pe ohun tijọba lawọn fẹẹ ṣe yii ko daa, sibẹ, wọn o gbọ!


Loootọ ni ko dun mọ awọn eeyan yii ninu pe ilu Eko, nilẹ Yoruba, ni epo n ba wọ Naijiria, ati pe gbogbo ọna ni wọn fi n wa bi epo bẹntiroolu yii yoo ṣe lalẹ yọ lati apa ọdọ wọn. Ṣugbọn epo naa ko wa, wọn ko ri epo nibẹ, iyẹn lo fa ọgbon buruku ti wọn fẹe da yii. Bo tilẹ jẹ pe ọpọ eeyan lo tun sọ iru ọrọ ti mo sọ yi nigba naa pe ohun tijọba lawọn fẹẹ ṣe yii ko daa, sibẹ, wọn o gbọ! Kinni naa ni wọn n ba lọ yii, oun ni wọn si ṣe ya biiliọnu meji owo dọla sọtọ, ti wọn ni awọn yoo fi kọ ọna reluwee. Ọtọ ni wọn ya owo sọtọ pe awọn fẹẹ fi kọ ileeṣẹ ifọpo yii o, bẹẹ ni ileeṣẹ ifọpo kan wa ni Kaduna ti wọn ko tun un ṣe, ọkan wa ni Pota ti ko ṣiṣẹ daadaa, wọn pa gbogbo eyi ti, wọn ni awọn fẹẹ kọ ile-ifọpo tuntun sitosi Nijee. Ẹ wọ iye owo ti wọn yoo na lati gbe epo de inu aṣalẹ buruku yii, epo ti wọn n ṣe ni Naija-Delta, ti wọn aa kọkọ ru u lọ si Nijee lati lọọ fọ, ti wọn yoo ṣẹṣẹ tun da a pada waa fun wa ni owo gọbọi pe ka ra a, ka si maa ta a fawọn eeyan wa.


Kinni naa ni wọn n ba lọ yii, oun ni wọn si ṣe ya biiliọnu meji owo dọla sọtọ, ti wọn ni awọn yoo fi kọ ọna reluwee. Ọtọ ni wọn ya owo sọtọ pe awọn fẹẹ fi kọ ileeṣẹ ifọpo yii o, bẹẹ ni ileeṣẹ ifọpo kan wa ni Kaduna ti wọn ko tun un ṣe, ọkan wa ni Pota ti ko ṣiṣẹ daadaa, wọn pa gbogbo eyi ti, wọn ni awọn fẹẹ kọ ile-ifọpo tuntun sitosi Nijee. Ẹ wọ iye owo ti wọn yoo na lati gbe epo de inu aṣalẹ buruku yii, epo ti wọn n ṣe ni Naija-Delta, ti wọn aa kọkọ ru u lọ si Nijee lati lọọ fọ, ti wọn yoo ṣẹṣẹ tun da a pada waa fun wa ni owo gọbọi pe ka ra a, ka si maa ta a fawọn eeyan wa. Ibeere to yẹ ki awọn ọmọ Naijiria beere lọwọ awọn Buhari yii ni pe ki lo de ti wọn ko tun ile-ifọpo to wa ni Kaduna ṣe, ki lo de ti awọn to ku ko ṣiṣẹ, ṣebi ti wọn ba tun awọn yii ṣe, ko ni i si wahala lati maa wa ileefọpo mi-in kiri. Iranlọwọ wo ni ileeṣẹ ifọpo to ba wa nitosi Nijee fẹẹ ṣe fun wa? Ko si!


Ibeere to yẹ ki awọn ọmọ Naijiria beere lọwọ awọn Buhari yii ni pe ki lo de ti wọn ko tun ile-ifọpo to wa ni Kaduna ṣe, ki lo de ti awọn to ku ko ṣiṣẹ, ṣebi ti wọn ba tun awọn yii ṣe, ko ni i si wahala lati maa wa ileefọpo mi-in kiri. Iranlọwọ wo ni ileeṣẹ ifọpo to ba wa nitosi Nijee fẹẹ ṣe fun wa? Ko si! Ohun ti wọn fẹe ṣe naa ni wọn n ṣe yii, lati fi owo Naijiria kọ ilu ati le ati ileeṣẹ fun Fulani nitosi Nijee, ki awọn si fi ọgbọn sọ awọn ọmọ orilẹ-ede naa di ọmọ Naijiria, ọna lati sọ ilẹ Naijiria di ti Fulani ni. Ṣugbọn eyi ko ni i ṣee se. Ko le ṣee ṣe rara.


Ohun ti wọn fẹe ṣe naa ni wọn n ṣe yii, lati fi owo Naijiria kọ ilu ati le ati ileeṣẹ fun Fulani nitosi Nijee, ki awọn si fi ọgbọn sọ awọn ọmọ orilẹ-ede naa di ọmọ Naijiria, ọna lati sọ ilẹ Naijiria di ti Fulani ni. Ṣugbọn eyi ko ni i ṣee se. Ko le ṣee ṣe rara. Naijiria yoo yaa pada fọ naa ni. Idi ni pe iran Yoruba ko ni i ṣe eru iran mi-in, ohun to ba gba ni gbogbo wa yoo jọ fun un. Tabi kin ni a ṣe fun wọn, kin ni idi ti awọn eeyan naa fi fẹe gba ilẹ wa ati ohun-ini wa fun iran tiwọn.


Naijiria yoo yaa pada fọ naa ni. Idi ni pe iran Yoruba ko ni i ṣe eru iran mi-in, ohun to ba gba ni gbogbo wa yoo jọ fun un. Tabi kin ni a ṣe fun wọn, kin ni idi ti awọn eeyan naa fi fẹe gba ilẹ wa ati ohun-ini wa fun iran tiwọn. Kin ni idi ti Buhari di fẹẹ ṣe eleyii fun Naijira! Awọn ti wọn ba sọ fun un pe eleyii yo ṣee ṣe n tan an ni o, nitori ohun ti ko ni i ṣee ṣe ni. Ija naa ni yoo gbẹyin, ogun ni yoo gbẹyin, bo ba ya, onikaluku yoo gba ile baba rẹ lọ.


Kin ni idi ti Buhari di fẹẹ ṣe eleyii fun Naijira! Awọn ti wọn ba sọ fun un pe eleyii yo ṣee ṣe n tan an ni o, nitori ohun ti ko ni i ṣee ṣe ni. Ija naa ni yoo gbẹyin, ogun ni yoo gbẹyin, bo ba ya, onikaluku yoo gba ile baba rẹ lọ. Inira yii ṣẹ n pọ ju, nitori eyi ti a wa ninu ẹ yii ki i ṣe ominira, ninu ide awọn Fulani la fẹẹ bọ si.


Inira yii ṣẹ n pọ ju, nitori eyi ti a wa ninu ẹ yii ki i ṣe ominira, ninu ide awọn Fulani la fẹẹ bọ si.


Arun korona kọlu olori Amẹrika ati iyawo ẹ

Aderounmu Kazeem Bi eto idibo ilẹ America ṣe n sunmọ, ti ipolongo ibo n lọ kikankikan, Aarẹ orilẹ-ede naa, Donald Trump, ti lugbadi arun koronafairọọsi pẹlu iyawo ẹ bayii o. Loni-in, Fraidee, ọjọ Ẹti ni iroyin ọhun jade. Ohun ti dọkita ẹ si sọ ni pe, ki i ṣe pe arun koronafairọọsi naa ti da a dubulẹ, Trump ṣi le maa ba iṣẹ ẹ lọ bo ti ṣe wa ni ipamọ fun itọju ninu ile ijọba, White House. Ki i ṣe Trump nikan ni arun yii kọlu, wọn loun ati iyawo ẹ, Melania, ni wọn jọ ko o. Bẹẹ lawọn eeyan kan ninu awọn oṣisẹ naa ti wa ninu wahala ọhun. Pẹlu wahala ti Aarẹ ilẹ Amerika ko si yii, awọn eeyan kan ti n sọ pe, bawo lo ṣe fẹẹ ṣe e pelu bi ọjọ idibo ṣe ju ku ọjọ mejilelọgbọn, paapaa bo ti ṣe ni awọn eto ipolongo ibo kaakiri ilẹ Amẹrika. Ṣaaju asiko yii ni alatako ẹ, ẹni ti wọn jọ n dije dupo aarẹ, Joe Biden ti ẹgbẹ oṣelu Democrat ti bu ẹnu atẹ lu bi Trump ṣe n ko ọpọ ero jọ fun ipolongo ibo, ti ko si naani wahala arun koronafairọọsi to gba ode agbaye kan. Ni bayii, wọn ti ni yoo ṣoro fun un lati tẹ siwaju pẹlu awọn eto to ti ni silẹ fun ipolongo ibo ẹ, nitori o ṣe pataki ki o wa ni igbele, bẹẹ gẹgẹ niyawo ẹ naa, ti wọn jọ lugbadi arun buruku yii.


Kọmiṣanna Ambode fi ẹgbẹ APC silẹ, o loun naa fẹẹ di gomina  Eko

Adeounmu Kazeem Ọkan lara awọn komiṣanna to ba gomina ipinlẹ Eko tẹlẹ, Akinwunnmi Ambọde ṣiṣe, Ọnarebu Abdul-Lateef Abdul-Hakeem ti kuro ninu ẹgbẹ oṣelu APC bayii. Ohun to mu ọkunrin oloṣelu yii kuro ni bo ti ṣe fi ifẹ han lati dije dupo gomina lọdun 2023, eyi to sọ pe ko dun mọ awọn agbaagba kan ninu ẹgbẹ oṣelu APC. O ni, iyẹn gan-an lo mu oun yẹra bayii, ki igbesẹ oun yii ma da wahala silẹ ninu ẹgbẹ. Nigba ti Ọnarebu Lateef n ṣe ifilọlẹ Iyẹpẹ 2023 lo sọrọ yii fawọn oniroyin. Bakan naa lo sọ pe, bi oun ti ṣe kuro ninu ẹgbẹ, oun rọ awọn ọmọ ẹgbẹ oṣelu APC lati faaye gba awọn eeyan oun ti wọn ṣi wa pẹlu wọn, ki wọn ma ṣe tori wi pe oun ko si pẹlu wọn mọ fara ni wọn ninu ẹgbẹ. Ninu ọrọ ẹ naa lo tun ti sọ pe ọmọ ipinlẹ Eko loun, ati pe oun letọ daadaa labẹ ofin lati ko eeyan jọ lori erongba oun lati dupo oṣelu, pẹlu ojuṣe agbekalẹ eto ati ilana to tọ fun wọn nipa ijọba dẹmokiresi, eyi to le mu aye rọrun fun tẹru-tọmọ.


Nigba ti Ọnarebu Lateef n ṣe ifilọlẹ Iyẹpẹ 2023 lo sọrọ yii fawọn oniroyin. Bakan naa lo sọ pe, bi oun ti ṣe kuro ninu ẹgbẹ, oun rọ awọn ọmọ ẹgbẹ oṣelu APC lati faaye gba awọn eeyan oun ti wọn ṣi wa pẹlu wọn, ki wọn ma ṣe tori wi pe oun ko si pẹlu wọn mọ fara ni wọn ninu ẹgbẹ. Ninu ọrọ ẹ naa lo tun ti sọ pe ọmọ ipinlẹ Eko loun, ati pe oun letọ daadaa labẹ ofin lati ko eeyan jọ lori erongba oun lati dupo oṣelu, pẹlu ojuṣe agbekalẹ eto ati ilana to tọ fun wọn nipa ijọba dẹmokiresi, eyi to le mu aye rọrun fun tẹru-tọmọ. Ọnarebu Yẹpẹ gẹgẹ bi awọn eeyan ṣe maa n pe e, ti figba kan jẹ ọmọ ile igbimọ aṣofin Eko nigba kan ri, bẹẹ lo tun jẹ olubadamọran fun olori ile igbimọ aṣofin Eko, Mudashiru Ọbasa. Ọkunrin oloṣelu yii ti waa dupẹ lọwọ Aṣiwaju Bọla Tinubu, Ọladele Ajọmale, Tunde Balogun atawọn ẹlomi-in ninu ẹgbẹ. O ni, ipa nla ni Tinubu ko nipa bi oun naa ṣe fẹsẹ rinlẹ daadaa ninu oṣelu loni-in.


Ọnarebu Yẹpẹ gẹgẹ bi awọn eeyan ṣe maa n pe e, ti figba kan jẹ ọmọ ile igbimọ aṣofin Eko nigba kan ri, bẹẹ lo tun jẹ olubadamọran fun olori ile igbimọ aṣofin Eko, Mudashiru Ọbasa. Ọkunrin oloṣelu yii ti waa dupẹ lọwọ Aṣiwaju Bọla Tinubu, Ọladele Ajọmale, Tunde Balogun atawọn ẹlomi-in ninu ẹgbẹ. O ni, ipa nla ni Tinubu ko nipa bi oun naa ṣe fẹsẹ rinlẹ daadaa ninu oṣelu loni-in.


Champions League: Eyi lawọn kilọọbu ti yoo figagbaga

Idije UEFA Champions League yoo bẹrẹ logunjọ, oṣu yii, awọn alaṣẹ si ti ṣeto ipin mẹjọ fawọn kilọọbu ti yoo kopa nibẹ. Awọn ipin ọhun niyi: Ipin A: Bayern Munich, Atletico Madrid, Red Bull Salzburg, Lokomotiv Moscow Ipin B: Real Madrid, Shakhtar Donetsk, Inter Milan, Borussia Monchengladbach Ipin C: Porto, Man City, Olympiakos, Marseille Ipin D: Liverpool, Ajax, Atalanta, Midtjylland Ipin E: Sevilla, Chelsea, Krasnodar, Rennes Ipin F: Zenit St Petersburg, Borussia Dortmund, Lazio, Club Bruges Ipin G: Juventus, Barcelona, Dynamo Kiev, Ferencvaros Ipin H: Paris St-Germain, Man Utd, RB Leipzig, Istanbul Basaksehir


Fulani atawọn ọmọ ẹ ji maaluu mejidinlogun ko l’Ogbomọṣọ

Ọlawale Ajao, Ibadan Ọwọ ajọ Nigeria Security and Civil Defence Corps (NSCDC), ta a mọ si Sífú Dìfẹǹsì ti tẹ Fulani kan atawọn ọmọ bibi inu ẹ pẹlu ẹni kan mi-in niluu Ogbomoṣọ, nipinlẹ Ọyọ, maaluu mejidinlogun (18) to jẹ ti Fulani ẹgbẹ wọn ni wọn ji ko. Fulani ẹni ọdun mẹtadinlaaadọta (47) yii, Jamiu Muhammodu, atawọn ọmọ ẹ, Babuga Muhammodu, ọmọọdun mejilelogun (22) ati Japi Muhammodu ti ko ju ọmọ ogun ọdun lọ, pẹlu baba ẹni ọdun mẹtadinlaaadọta (47) mi-in, Kabiru Galadi, ni wọn ji maaluu Fulani ẹgbẹ wọn ko niluu Ogbomoṣọ lopin ọsẹ to kọja. Nigba to n fidi iṣẹlẹ yii mulẹ fawọn oniroyin n’Ibadan, ọga agba ajọ Sifu Difẹnsi ipinlẹ Ọyọ, Ọgbẹni Iskilu Akinsanya, sọ pe ni kete ti wọn ji awọn maaluu ọhun ko ni wọn ti yara ko wọn lọ sọja fun tita. Ori ìdunàádúrà pẹlu awọn onibaara to fẹẹ ra wọn ni wọn wa ti awọn oṣiṣẹ Sifu Difẹnsi ti de ba wọn ninu ọja Kaara to wa niluu Ogbomọṣọ, lẹyin ti onimaaluu ti ta awọn agbofinro naa lolobo. Gẹgẹ bo ṣe sọ, “Mẹrin lawọn afurasi ole yii, ṣugbọn mẹta lọwọ tẹ ninu wọn, iṣẹ si ti bẹrẹ lati ri ọkan yooku, Japi Muhammodu, to sa lọ mu. “Eyi to n jẹ Jamiu Muhammodu ninu awọn afurasi ole ajímàálù yii lo bi Babuga ti wọn mú pẹlu ẹ ati Japi to sa lọ.


Ori ìdunàádúrà pẹlu awọn onibaara to fẹẹ ra wọn ni wọn wa ti awọn oṣiṣẹ Sifu Difẹnsi ti de ba wọn ninu ọja Kaara to wa niluu Ogbomọṣọ, lẹyin ti onimaaluu ti ta awọn agbofinro naa lolobo. Gẹgẹ bo ṣe sọ, “Mẹrin lawọn afurasi ole yii, ṣugbọn mẹta lọwọ tẹ ninu wọn, iṣẹ si ti bẹrẹ lati ri ọkan yooku, Japi Muhammodu, to sa lọ mu. “Eyi to n jẹ Jamiu Muhammodu ninu awọn afurasi ole ajímàálù yii lo bi Babuga ti wọn mú pẹlu ẹ ati Japi to sa lọ. Ọgbẹni Akinsanya ni oun ti fa Jamiu, Kabiru ati Babuga le ẹka ileeṣẹ ologun ilẹ yii to wa n’Ibadan lọwọ, nigba ti iwadii ṣi n tẹsiwjau lati ri eyi to na papa bora ninu wọn mu. Iwadii ALAROYE fidi ẹ mulẹ pe ọmọ ipinlẹ Zamfara lawọn afurasi ole yii. Maalu ni wọn ji gbe nibẹ ti wọn fi sa wa si ipinlẹ Ọyọ nigba ti awọn soja n dọdẹ wọn kiri ni ipinlẹ abinibi wọn.


Ọgbẹni Akinsanya ni oun ti fa Jamiu, Kabiru ati Babuga le ẹka ileeṣẹ ologun ilẹ yii to wa n’Ibadan lọwọ, nigba ti iwadii ṣi n tẹsiwjau lati ri eyi to na papa bora ninu wọn mu. Iwadii ALAROYE fidi ẹ mulẹ pe ọmọ ipinlẹ Zamfara lawọn afurasi ole yii. Maalu ni wọn ji gbe nibẹ ti wọn fi sa wa si ipinlẹ Ọyọ nigba ti awọn soja n dọdẹ wọn kiri ni ipinlẹ abinibi wọn. Idi si ree ti awọn Sífú Dìfẹǹsì ṣe fa wọn le awọn ṣọja lọwọ ki wọn le fi wọn jofin lori ọran mejeeji ti wọn da papọ. Nigba to n fẹmi imoore han si awọn agbẹ aladaa-nla agbegbe Ogbomoṣọ atawọn ọmọluabi eeyan to wa laarin awọn Fulani, ọga awọn alaabo ilu ni ipinlẹ Ọyọ sọ pe ifọwọsowọpọ awọn eeyan naa lo ran awọn ọmọ oun lọwọ lati ri awọn afurasi ọdaran ọhun mu. O waa kilọ fawọn ajimaalu atawọn ole to n ji nnkan mi-in nibikibi ti wọn ba wa ni ipinlẹ yii lati jawọ laapọn tí kò yọ̀, nitori bo pẹ bo ya, ọwọ yoo pada tẹ wọn lọjọ kan, ajọ ẹṣọ alaabo ilu atawọn akẹgbẹ wọn nidii iṣẹ agbofinro ko si ni i foju rere wo wọn lọjọkọjọ tabi nigbakuugba tọwọ palaba wọn ba ségi.


Idi si ree ti awọn Sífú Dìfẹǹsì ṣe fa wọn le awọn ṣọja lọwọ ki wọn le fi wọn jofin lori ọran mejeeji ti wọn da papọ. Nigba to n fẹmi imoore han si awọn agbẹ aladaa-nla agbegbe Ogbomoṣọ atawọn ọmọluabi eeyan to wa laarin awọn Fulani, ọga awọn alaabo ilu ni ipinlẹ Ọyọ sọ pe ifọwọsowọpọ awọn eeyan naa lo ran awọn ọmọ oun lọwọ lati ri awọn afurasi ọdaran ọhun mu. O waa kilọ fawọn ajimaalu atawọn ole to n ji nnkan mi-in nibikibi ti wọn ba wa ni ipinlẹ yii lati jawọ laapọn tí kò yọ̀, nitori bo pẹ bo ya, ọwọ yoo pada tẹ wọn lọjọ kan, ajọ ẹṣọ alaabo ilu atawọn akẹgbẹ wọn nidii iṣẹ agbofinro ko si ni i foju rere wo wọn lọjọkọjọ tabi nigbakuugba tọwọ palaba wọn ba ségi.


Ko mọgbọn dani ki epo bẹntiroolu dinwo ni Naijiria – Buhari

Aarẹ Muhammadu Buhari ti sọ pe ki i ṣe ohun to mu ọgbọn dani pe ki epo bẹntiroolu dinwo ni Naijiria ju ti awọn orileede yooku ti wọn n pese epo bii Ghana, Chad ati Niger lọ. Buhari sọrọ yii ninu ọrọ apilekọ rẹ fun ọdun ominira to waye ni Eagles Square, niluu Abuja, l’Ọjọbọ, Tọsidee, ọsẹ yii. O ni orileede Ghana ti awọn naa n pese epo bentiroolu, okoolelọọọdunrun ati mẹfa ni wọn n ta lita epo kan (326). Bakan naa ni Niger, ojilelọọọdunrun ati mẹfa (346) ni wọn n ta jala bẹntiroolu kan, nigba ti orileede Chad n ta tiẹ ni ọtalelọọọdunrun o le meji naira (362). Buhari fi kun un pe oun gbiyanju ju gbogbo awọn aarẹ to ti ṣejọba lọ pẹlu pe iwọnba owo ti ko to nnkan lo n wọle lasiko ijọba oun yii. Bẹẹ lo sọko ọrọ lu awọn aarẹ to ti ṣejọba kọja lasiko ijọba tiwa-n-tiwa yii pe wọn wa ninu awọn to ko ba ọrọ aje Naijiria.


Bakan naa ni Niger, ojilelọọọdunrun ati mẹfa (346) ni wọn n ta jala bẹntiroolu kan, nigba ti orileede Chad n ta tiẹ ni ọtalelọọọdunrun o le meji naira (362). Buhari fi kun un pe oun gbiyanju ju gbogbo awọn aarẹ to ti ṣejọba lọ pẹlu pe iwọnba owo ti ko to nnkan lo n wọle lasiko ijọba oun yii. Bẹẹ lo sọko ọrọ lu awọn aarẹ to ti ṣejọba kọja lasiko ijọba tiwa-n-tiwa yii pe wọn wa ninu awọn to ko ba ọrọ aje Naijiria. Ẹ gbọ ṣe ootọ ni ọrọ ti Aarẹ Buhari sọ?


Ẹ gbọ ṣe ootọ ni ọrọ ti Aarẹ Buhari sọ?


Dẹrẹba sare asaju, leeyan meji ba ku lojiji l’Awowo

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹ́òkúta Ni nnkan bii aago mejila ọsan ku iṣẹju meje Ọjọbọ, Tọsidee, ọjọ kin-in-ni, oṣu kẹwaa, tawọn eeyan n ṣajọyọ ọdun ominira lawọn eeyan meji kan pade iku ojiji labule Awowo, loju ọna marosẹ Eko s’Abẹokuta. Dẹrẹba to wa mọto wọn lo sare asaju ti mọto fi gbokiti, ti wọn fi di ara ọrun dipo ilu Abẹokuta ti wọn n lọ. Awọn tiṣẹlẹ yii ṣoju wọn sọ pe ere buruku ni dẹrẹba to wa mọto naa n sa, bẹẹ naa si ni Ọgbẹni Babatunde Akinbiyi, Alukoro TRACE, nipinlẹ Ogun, ṣe fidi iṣẹlẹ naa mulẹ. Akinbiyi sọ pe eeyan mẹjọ lo wa ninu mọto naa, obinrin mẹfa ati ọkunrin meji. O ni ere ti dẹrẹba naa sa wọ aarin kan to daagun lo fa wahala, ibẹ ni ọwọ rẹ ko ti ka mọto naa mọ́, bi mọto ṣe gbokiti niyẹn ti ọkunrin ati obinrin kan si ku lẹsẹkẹsẹ ninu awọn ero ọkọ naa. Dẹrẹba to n sare asapajude yii ko ku gẹgẹ bi Akinbiyi ṣe wi, o kan fara pa ni.


Akinbiyi sọ pe eeyan mẹjọ lo wa ninu mọto naa, obinrin mẹfa ati ọkunrin meji. O ni ere ti dẹrẹba naa sa wọ aarin kan to daagun lo fa wahala, ibẹ ni ọwọ rẹ ko ti ka mọto naa mọ́, bi mọto ṣe gbokiti niyẹn ti ọkunrin ati obinrin kan si ku lẹsẹkẹsẹ ninu awọn ero ọkọ naa. Dẹrẹba to n sare asapajude yii ko ku gẹgẹ bi Akinbiyi ṣe wi, o kan fara pa ni. Mọṣuari to wa ninu ọgba ọsibitu Jẹnẹra Ifọ ni wọn ko awọn oku mejeeji si, wọn si gbe awọn ti wọn farapa lọ si Ọsibitu Jẹnẹra Ijaye, l’Abẹokuta. Bawọn TRACE ṣe ba ẹbi awọn to padanu ẹmi wọn kẹdun ni wọn n kilọ fawọn awakọ pe ki wọn yee sare buruku loju popo mọ, paapaa lasiko yii tojo n rọ. Bakan naa ni wọn ni kawọn awakọ maa fẹsọ wọ kọna tabi iyana, nitori awọn ibi to ba ri bẹẹ ko ṣee maa sare wọ bi wọn ko ba fẹ ki iru ijamba bayii maa waye.


Mọṣuari to wa ninu ọgba ọsibitu Jẹnẹra Ifọ ni wọn ko awọn oku mejeeji si, wọn si gbe awọn ti wọn farapa lọ si Ọsibitu Jẹnẹra Ijaye, l’Abẹokuta. Bawọn TRACE ṣe ba ẹbi awọn to padanu ẹmi wọn kẹdun ni wọn n kilọ fawọn awakọ pe ki wọn yee sare buruku loju popo mọ, paapaa lasiko yii tojo n rọ. Bakan naa ni wọn ni kawọn awakọ maa fẹsọ wọ kọna tabi iyana, nitori awọn ibi to ba ri bẹẹ ko ṣee maa sare wọ bi wọn ko ba fẹ ki iru ijamba bayii maa waye. Caption


Friday to gba ẹru ole ati Shehu to ṣoniduuro dero ile-ẹjọ

Oluyinka Soyemi, Ado-Ekiti Awọn ọlọpaa ti wọ awọn ọkunrin meji kan, Friday Ọmọniyi ati Shehu Aliyu, lọ siwaju Majisreeti-agba Adefunkẹ Anoma tile-ẹjọ Majisreeti ilu Ado-Ekiti bayii, wọn ni wọn yoo jẹjọ gbigba ẹru ole ati ṣiṣe oniduuro fun ẹni to jale. Inspẹkitọ Oriyọmi Akinwale ṣalaye ni kootu pe Friday, ẹni ọdun mejidinlogoji, lo gba mọto Toyota Sienna ti nọmba ẹ jẹ APP 03 EP lọwọ Mustapha Shehu, lọjọ kẹrin, oṣu keji, ọdun yii. O ni mọto towo ẹ to ẹgbẹrun lọna ẹgbẹta naira (N600,000) yii lo jẹ ti ẹnikan toun n jẹ Atiku Malami. O sọ siwaju pe iwadii awọn ọlọpaa fidi ẹ mulẹ pe olujẹjọ naa gba mọto ọhun lọsan-an ọjọ naa lọwọ Mustapha, bẹẹ o mọ pe o ji i ni, idi niyi to fi jẹbi iwa to hu. Ọlọpaa naa ni nigba to di ọjọ kọkanla, oṣu yii, Shehu Aliyu toun jẹ ẹni ọdun marundinlaaadọrin lọ si ọfiisi ọga ọlọpaa agbegbe Ado-Ekiti lati ṣe oniduuro fun Mustapha to jẹ eeyan ẹ, bẹẹ o mọ pe o ji mọto tawọn ọlọpaa tori ẹ mu un ni. Akinwale tun fidi ẹ mulẹ ni kootu pe iwa ti oniduuro naa hu fi han pe o mọ-ọn-mọ fẹẹ da ẹjọ ọhun ru ni, ko si gba ominira fun ọdaran to waa duro fun.


O sọ siwaju pe iwadii awọn ọlọpaa fidi ẹ mulẹ pe olujẹjọ naa gba mọto ọhun lọsan-an ọjọ naa lọwọ Mustapha, bẹẹ o mọ pe o ji i ni, idi niyi to fi jẹbi iwa to hu. Ọlọpaa naa ni nigba to di ọjọ kọkanla, oṣu yii, Shehu Aliyu toun jẹ ẹni ọdun marundinlaaadọrin lọ si ọfiisi ọga ọlọpaa agbegbe Ado-Ekiti lati ṣe oniduuro fun Mustapha to jẹ eeyan ẹ, bẹẹ o mọ pe o ji mọto tawọn ọlọpaa tori ẹ mu un ni. Akinwale tun fidi ẹ mulẹ ni kootu pe iwa ti oniduuro naa hu fi han pe o mọ-ọn-mọ fẹẹ da ẹjọ ọhun ru ni, ko si gba ominira fun ọdaran to waa duro fun. Awọn ẹsun wọnyi ni Akin wale sọ pe Friday ati Shehu Aliyu jẹbi wọn labẹ ofin iwa ọdaran tipinlẹ Ekiti, ileeṣẹ ọlọpaa si ni awọn ẹlẹrii ti yoo sọ bi ọrọ naa ṣe jẹ nile-ẹjọ. Nigba ti wọn beere ọrọ lọwọ awọn olujẹjọ mejeeji, wọn ni awọn ko jẹbi ẹsun gbigba ẹrun ole ati ṣiṣe oniduuro fun ẹni to jale. Lẹyin naa ni Amofin Michael Ọlalẹyẹ to jẹ lọọya Friday ati Amofin Emmanuel Fọlayan toun duro fun Shehu Aliyu rọ kootu lati fun wọn ni beeli lọna irọrun, wọn ni awọn afurasi ọhun ko ni i sa lọ.


Awọn ẹsun wọnyi ni Akin wale sọ pe Friday ati Shehu Aliyu jẹbi wọn labẹ ofin iwa ọdaran tipinlẹ Ekiti, ileeṣẹ ọlọpaa si ni awọn ẹlẹrii ti yoo sọ bi ọrọ naa ṣe jẹ nile-ẹjọ. Nigba ti wọn beere ọrọ lọwọ awọn olujẹjọ mejeeji, wọn ni awọn ko jẹbi ẹsun gbigba ẹrun ole ati ṣiṣe oniduuro fun ẹni to jale. Lẹyin naa ni Amofin Michael Ọlalẹyẹ to jẹ lọọya Friday ati Amofin Emmanuel Fọlayan toun duro fun Shehu Aliyu rọ kootu lati fun wọn ni beeli lọna irọrun, wọn ni awọn afurasi ọhun ko ni i sa lọ. Majisreeti-agba Adefumike Anoma gba si awọn lọọya naa lẹnu, o faaye beeli ẹgbẹrun lọna ọgọrun-un naira (N100,000) silẹ fun ẹnikọọkan wọn pẹlu oniduuro kan, bẹẹ lo ni igbẹjọ yoo bẹrẹ lọjọ karun-un, oṣu to n bọ.


Majisreeti-agba Adefumike Anoma gba si awọn lọọya naa lẹnu, o faaye beeli ẹgbẹrun lọna ọgọrun-un naira (N100,000) silẹ fun ẹnikọọkan wọn pẹlu oniduuro kan, bẹẹ lo ni igbẹjọ yoo bẹrẹ lọjọ karun-un, oṣu to n bọ.


Ọwọ tẹ Intercessor, ọkunrin to n ji iṣu awọn agbẹ wa ni Ṣaki

Olu-Theo Omolohun, Oke-Ogun Latari pe ko si oniduuro fun un lẹyin ti wọn gba beeli rẹ nile-ẹjọ, Adajọ-agba I.O. Uthman tile-ẹjọ Majisreeti to wa niluu Ṣaki ti paṣẹ lọjọ Ẹti, Furaidee to kọja, pe ki wọn da afurasi ọdaran kan, Ọgbeni Intercessor Upuu, ẹni ọdun mejilelọgbọn, to tun je ọmọ bibi ipinlẹ Benue, pada satimọle. Ọjọ karun-un, oṣu kẹsan-an, ọdun yii, ni wọn taari ọkunrin to ni iṣẹ agbẹ loun n ṣe naa wa si kootu, wọn lo ji iṣu nla mẹwaa ati ọpọlọpọ agbado towo ẹ to ẹgbẹrun mẹwaa naira to jẹ ti Ọgbẹni Muritala Tijani. Inspẹkitọ Abdulmumuni Jimba to jẹ agbefọba ṣe salaye nile-ẹjọ pe ni aarọ kutu ọjọ iṣẹlẹ yii lawọn fijilante to n ṣọ adugbo Odo Ẹrẹ, loju ọna Agọ-Arẹ, niluu Saki, kofiri afurasi naa nibi to ti n ṣiṣẹ laabi rẹ. Bakan naa lawọn agbẹ agbegbe naa ti wọn jẹrii tako o lasiko igbẹjọ sọ pe gbogbo igba ni awọn ire oko awọn maa n dawati, ṣugbọn awọn ko mọ pe ọkunrin ẹya Tiv yii lo maa n ji i, afigba tọwọ palaba rẹ segi, tawọn fijilante adugbo awọn ri i mu, ti wọn si foju rẹ han labule to n gbe. Ẹsun ole jija ati biba nnkan oko oloko jẹ ni won fi kan an ni kootu.


Inspẹkitọ Abdulmumuni Jimba to jẹ agbefọba ṣe salaye nile-ẹjọ pe ni aarọ kutu ọjọ iṣẹlẹ yii lawọn fijilante to n ṣọ adugbo Odo Ẹrẹ, loju ọna Agọ-Arẹ, niluu Saki, kofiri afurasi naa nibi to ti n ṣiṣẹ laabi rẹ. Bakan naa lawọn agbẹ agbegbe naa ti wọn jẹrii tako o lasiko igbẹjọ sọ pe gbogbo igba ni awọn ire oko awọn maa n dawati, ṣugbọn awọn ko mọ pe ọkunrin ẹya Tiv yii lo maa n ji i, afigba tọwọ palaba rẹ segi, tawọn fijilante adugbo awọn ri i mu, ti wọn si foju rẹ han labule to n gbe. Ẹsun ole jija ati biba nnkan oko oloko jẹ ni won fi kan an ni kootu. Nigba tile-ẹjọ bi i leere boya o jẹbi, afurasi naa ko wulẹ fi akoko ṣofo to fi loun jẹbi gbogbo ẹsun ti wọn ka soun lẹsẹ. Ọmọkunrin yii ni aanu ile-ẹjọ loun n bẹbẹ fun, ki wọn foju rere wo oun. O ni ọgbin paki ati wọta mẹlọọnu loun n ṣe.


Nigba tile-ẹjọ bi i leere boya o jẹbi, afurasi naa ko wulẹ fi akoko ṣofo to fi loun jẹbi gbogbo ẹsun ti wọn ka soun lẹsẹ. Ọmọkunrin yii ni aanu ile-ẹjọ loun n bẹbẹ fun, ki wọn foju rere wo oun. O ni ọgbin paki ati wọta mẹlọọnu loun n ṣe. Adajọ Uthman sọ pe to ba jẹ iwọnba iṣu tabi agbado ti olujẹjọ fẹẹ jẹ lo ji ni, ọrọ rẹ iba mọ niwọn, ṣugbọn ohun to ṣe ti fi han pe ole ati wọbia ẹda kan ni. Ile-ẹjọ ni pẹlu bi afurasi ọdaran naa ṣe tete mọ ẹṣẹ rẹ lẹṣẹ yii, oun faaye beeli silẹ fun un, ṣugbọn ki wọn ṣi da a pada sahaamọ ọlọpaa titi di ọjọ kẹjọ, oṣu kẹwaa, ọdun yii, iyẹn bi ko ba rẹni gba beeli rẹ.


Adajọ Uthman sọ pe to ba jẹ iwọnba iṣu tabi agbado ti olujẹjọ fẹẹ jẹ lo ji ni, ọrọ rẹ iba mọ niwọn, ṣugbọn ohun to ṣe ti fi han pe ole ati wọbia ẹda kan ni. Ile-ẹjọ ni pẹlu bi afurasi ọdaran naa ṣe tete mọ ẹṣẹ rẹ lẹṣẹ yii, oun faaye beeli silẹ fun un, ṣugbọn ki wọn ṣi da a pada sahaamọ ọlọpaa titi di ọjọ kẹjọ, oṣu kẹwaa, ọdun yii, iyẹn bi ko ba rẹni gba beeli rẹ.


Ẹwọn ọdun mejidinlọgọrun-un nile-ẹjọ ju iyaale ile to ja banki lole si n’Ibadan

Ọlawale Ajao, Ibadan Ẹwọn ọdun mejidinlọgọrun-un (98) nile-ẹjọ sọ oṣiṣẹ banki kan, Ọrẹoluwa Adeṣakin si, ileefowopamọ lo ja lole owo nla. Ọrẹoluwa ni ẹka ileefowopamọ First Bank to n ba ṣiṣẹ nigboro Ibadan fi si ẹka awọn onibaara wọn to ba fẹẹ fowo ranṣẹ silẹ okeere. Ipo yii lo lo lati fi owo banki naa ranṣẹ sinu aṣunwọn ara ẹ lọdun 2013, tawọn ọga ẹ ko si mọ nnkan kan. Ṣugbọn lọjọ ti wọn ṣe iṣiro bowo ṣe wọle ati bo ṣe jade nileeṣẹ wọn lọdun naa ni wọn ri i gbangba pe ìyáláje ti fẹẹ sọ ileefowopamọ naa soko gbese. Nigba naa ni wọn fi ọro ẹ to awọn EFCC, iyẹn ajọ to n gbogun ti jibiti owo ati iwa magomago leti. Gẹgẹ bi agbẹjọro EFCC ẹkun Ibadan, Amofin Usman Murtala, ṣe fidi ẹ mulẹ ninu ẹsun mẹrinla ti wọn ka si i lẹsẹ niwaju adajọ, ẹẹmeji lolujẹjọ ja banki to n ba ṣiṣẹ lole owo nla nla. Owo to fẹẹ to ọtalelọọọdunrun miliọnu Naira (N49,320,652.32 ) lo kọkọ taari sinu akanti ara rẹ ninu oṣu karun-un, ọdun 2013.


Nigba naa ni wọn fi ọro ẹ to awọn EFCC, iyẹn ajọ to n gbogun ti jibiti owo ati iwa magomago leti. Gẹgẹ bi agbẹjọro EFCC ẹkun Ibadan, Amofin Usman Murtala, ṣe fidi ẹ mulẹ ninu ẹsun mẹrinla ti wọn ka si i lẹsẹ niwaju adajọ, ẹẹmeji lolujẹjọ ja banki to n ba ṣiṣẹ lole owo nla nla. Owo to fẹẹ to ọtalelọọọdunrun miliọnu Naira (N49,320,652.32 ) lo kọkọ taari sinu akanti ara rẹ ninu oṣu karun-un, ọdun 2013. Lẹyin oṣu mẹfa, nigba ti ilẹ ta si i diẹ, to ri i pe ko sẹni to fura si ole ti oun kọkọ ja lọjọsi, lo kuku gbe owo ilẹ okeere to fi dọla meji din ni ẹgbẹrun lọna ọtalelọọọdunrun dọla ($368,203) ninu oṣu kẹfa, ọdun naa. Eyi si le ni miliọnu lọna ogoje Naira daadaa ba a ba gbe e si iṣiro owo ilẹ yii. Ọdun 2014, iyẹn lọdun keji to huwa jibiti ọhun lajọ EFCC gbe e lọ si kootu fẹsun jija banki lole ati didọgbọn si akọsilẹ ileefowopamọ naa lati fi bo iwa ole rẹ mọlẹ.


Lẹyin oṣu mẹfa, nigba ti ilẹ ta si i diẹ, to ri i pe ko sẹni to fura si ole ti oun kọkọ ja lọjọsi, lo kuku gbe owo ilẹ okeere to fi dọla meji din ni ẹgbẹrun lọna ọtalelọọọdunrun dọla ($368,203) ninu oṣu kẹfa, ọdun naa. Eyi si le ni miliọnu lọna ogoje Naira daadaa ba a ba gbe e si iṣiro owo ilẹ yii. Ọdun 2014, iyẹn lọdun keji to huwa jibiti ọhun lajọ EFCC gbe e lọ si kootu fẹsun jija banki lole ati didọgbọn si akọsilẹ ileefowopamọ naa lati fi bo iwa ole rẹ mọlẹ. Gbogbo ẹsun mẹrẹẹrinla ti wọn fi kan olujẹjọ yii lo tako, o loun ko jẹbi ọkankan ninu wọn pẹlu alaye. Ṣugbọn gbogbo awijare rẹ ko ta leti Onidaajọ Muniru Ọlagunju ti i ṣe adajọ kootu naa, o ni gbogbo ẹri ti ajọ EFCC ko silẹ lati tako olujẹjọ ti fi han gbangba pe niṣe niya naa ja banki to gba a siṣẹ lole. Lọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ yii nidaajọ waye, nigba ti Onidaajọ Ọlagunju sọ obinrin naa sẹwọn ọdun meje meje lori ọkọọkan awọn ẹsun naa.


Gbogbo ẹsun mẹrẹẹrinla ti wọn fi kan olujẹjọ yii lo tako, o loun ko jẹbi ọkankan ninu wọn pẹlu alaye. Ṣugbọn gbogbo awijare rẹ ko ta leti Onidaajọ Muniru Ọlagunju ti i ṣe adajọ kootu naa, o ni gbogbo ẹri ti ajọ EFCC ko silẹ lati tako olujẹjọ ti fi han gbangba pe niṣe niya naa ja banki to gba a siṣẹ lole. Lọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ yii nidaajọ waye, nigba ti Onidaajọ Ọlagunju sọ obinrin naa sẹwọn ọdun meje meje lori ọkọọkan awọn ẹsun naa. Apapọ ọdun meje lọna mẹrinla ni iba fi jẹ ọdun mejidinlọgọrun-un (98) ti iba lo lẹwọn, ṣugbọn adajọ ti gba a laye lati ṣe ẹwọn naa papọ lasiko kan naa. Eyi ni yoo si fun un lanfaani lati lo ọdun meje pere lahaamọ ọgba ẹwọn Agodi n’Ibadan.


Apapọ ọdun meje lọna mẹrinla ni iba fi jẹ ọdun mejidinlọgọrun-un (98) ti iba lo lẹwọn, ṣugbọn adajọ ti gba a laye lati ṣe ẹwọn naa papọ lasiko kan naa. Eyi ni yoo si fun un lanfaani lati lo ọdun meje pere lahaamọ ọgba ẹwọn Agodi n’Ibadan.


Nitori ibo 2023, awọn ọmọ Tinubu kọju ija si Fayẹmi

Oluyinka Soyemi Ẹgbẹ oṣelu All Progressives Congress (APC) tipinlẹ Ekiti ko da bii ti tẹlẹ mọ nitori nnkan to n ṣẹlẹ ninu ẹgbẹ naa lọwọlọwọ fi han pe igun meji lo wa, ko si jọ pe ẹni kan fẹẹ gba fun ẹni keji, bo tilẹ jẹ pe ariwo ija lọọlẹ diẹ. Igun akọkọ jẹ ti Oludamọran pataki lori ọrọ oṣelu fun Aarẹ Muhammadu Buhari, Sẹnetọ Babafẹmi Ojudu, pẹlu ọkọ ọmọ Aṣiwaju Ahmed Tinubu, Ọnarebu Olubunmi Ojo, atawọn eeyan bii Dokita Wọle Oluyẹde, Ẹnjinnia Ayọ Ajibade, Ọnarebu Fẹmi Adelẹyẹ, Bunmi Ogunlẹyẹ, Akin Akọmọlafẹ, Bamigboye Adegoroye, Oluṣọga Owoẹyẹ, Dele Afọlabi ati Toyin Oluwaṣọla. Igun yii naa tun ni Sẹnetọ Tony Adeniyi, Sẹnetọ Dayọ Adeyẹye, Ọnarebu Bimbọ Daramọla, Ọnarebu Robinson Ajiboye, Ọnarebu Adewale Omirin ati Ọnarebu Fẹmi Adelẹyẹ wa. Gomina Kayọde Fayẹmi wa ni igun keji pẹlu awọn aṣofin to wa lori aleefa lọwọlọwọ nipinlẹ naa ati l’Abuja, bẹẹ lawọn oloṣelu nla nla mi-in wa lọdọ wọn, eyi to fi mọ igbimọ adari ẹgbẹ naa l’Ekiti ti Amofin Paul Ọmọtoshọ jẹ alaga fun. Ki i ṣe ọdun yii ni Ojudu ati Fayẹmi ti n ba ija naa bọ, ṣaaju oṣu karun-un, ọdun 2018, ti ibo abẹle APC waye lati yan ẹni ti yoo ṣoju ẹgbẹ naa nibi ibo gomina ni Ojudu ti n sọ pe Fayẹmi ko le ṣe daadaa fun ẹgbẹ naa, eyi lo si jẹ ko yọ ara ẹ kuro ninu awọn to n dije nibi ibo abẹle ọhun. Nigba to di nnkan bii oṣu kẹfa, ọdun yii, ija kan ṣẹlẹ pẹlu bi Ojudu ṣe ni Fayẹmi sọ fawọn ọmọọṣẹ ẹ kan lati da diẹ ninu apo irẹsi toun pin fawọn eeyan kaakiri ipinlẹ naa pada lẹyin bii oṣu mẹta toun ti pin in, eyi si waye nigba to ni kawọn adari wọọdu fun oun niwee gbele-ẹ tawọn yẹn ko da a lohun.


Gomina Kayọde Fayẹmi wa ni igun keji pẹlu awọn aṣofin to wa lori aleefa lọwọlọwọ nipinlẹ naa ati l’Abuja, bẹẹ lawọn oloṣelu nla nla mi-in wa lọdọ wọn, eyi to fi mọ igbimọ adari ẹgbẹ naa l’Ekiti ti Amofin Paul Ọmọtoshọ jẹ alaga fun. Ki i ṣe ọdun yii ni Ojudu ati Fayẹmi ti n ba ija naa bọ, ṣaaju oṣu karun-un, ọdun 2018, ti ibo abẹle APC waye lati yan ẹni ti yoo ṣoju ẹgbẹ naa nibi ibo gomina ni Ojudu ti n sọ pe Fayẹmi ko le ṣe daadaa fun ẹgbẹ naa, eyi lo si jẹ ko yọ ara ẹ kuro ninu awọn to n dije nibi ibo abẹle ọhun. Nigba to di nnkan bii oṣu kẹfa, ọdun yii, ija kan ṣẹlẹ pẹlu bi Ojudu ṣe ni Fayẹmi sọ fawọn ọmọọṣẹ ẹ kan lati da diẹ ninu apo irẹsi toun pin fawọn eeyan kaakiri ipinlẹ naa pada lẹyin bii oṣu mẹta toun ti pin in, eyi si waye nigba to ni kawọn adari wọọdu fun oun niwee gbele-ẹ tawọn yẹn ko da a lohun. O ni eyi fi han pe Fayẹmi n lo gbogbo agbara lati wahala oun. Ọrọ ile-ẹjọ ti Ojudu atawọn eeyan ẹ gba lọ lo da bii ẹni pe o mu ija naa burẹkẹ, iyẹn lẹyin ti wọn ni igbimọ alaṣẹ ipinlẹ naa ti Amofin Paul Ọmọtọshọ n dari ko ba ofin mu. Wọn ni Fayẹmi kan ko awọn kan lọ si kọrọ ti wọn yan awọn eeyan ọhun ni, ko si ibo ẹgbẹ ni wọọdu ati tijọba ibilẹ gẹgẹ bi ofin ṣe sọ.


O ni eyi fi han pe Fayẹmi n lo gbogbo agbara lati wahala oun. Ọrọ ile-ẹjọ ti Ojudu atawọn eeyan ẹ gba lọ lo da bii ẹni pe o mu ija naa burẹkẹ, iyẹn lẹyin ti wọn ni igbimọ alaṣẹ ipinlẹ naa ti Amofin Paul Ọmọtọshọ n dari ko ba ofin mu. Wọn ni Fayẹmi kan ko awọn kan lọ si kọrọ ti wọn yan awọn eeyan ọhun ni, ko si ibo ẹgbẹ ni wọọdu ati tijọba ibilẹ gẹgẹ bi ofin ṣe sọ. Bayii ni ọrọ naa ṣe n lọ, ti oriṣiiriṣii iroyin si n jade pẹlu bi awọn alatilẹyin Ojudu ṣe n sọrọ, tawọn ti Fayẹmi naa n da wọn lohun. Ni bii ọsẹ mẹta sẹyin ni adari ẹka iroyin ẹgbẹ naa l’Ekiti, Sam Oluwalana, kede pe awọn fẹẹ gbe igbesẹ kan lori aṣẹ tawọn adari ẹgbẹ lapapọ pa pe kawọn ọmọ ẹgbẹ fopin si gbogbo ẹjọ ni kootu, ṣugbọn tawọn ọmọ ẹgbẹ kan ko tẹle. O ni nitori eyi, awọn ti gbe igbimọ oluwadii kan kalẹ lati ṣeto bi iwe gbele-ẹ yoo ṣe tẹ awọn mejila kan lọwọ, iyẹn awọn ti wọn n ba ẹgbẹ ṣejọ ni kootu, bo tilẹ jẹ pe wọn yoo lanfaani lati ṣalaye ara wọn.


Bayii ni ọrọ naa ṣe n lọ, ti oriṣiiriṣii iroyin si n jade pẹlu bi awọn alatilẹyin Ojudu ṣe n sọrọ, tawọn ti Fayẹmi naa n da wọn lohun. Ni bii ọsẹ mẹta sẹyin ni adari ẹka iroyin ẹgbẹ naa l’Ekiti, Sam Oluwalana, kede pe awọn fẹẹ gbe igbesẹ kan lori aṣẹ tawọn adari ẹgbẹ lapapọ pa pe kawọn ọmọ ẹgbẹ fopin si gbogbo ẹjọ ni kootu, ṣugbọn tawọn ọmọ ẹgbẹ kan ko tẹle. O ni nitori eyi, awọn ti gbe igbimọ oluwadii kan kalẹ lati ṣeto bi iwe gbele-ẹ yoo ṣe tẹ awọn mejila kan lọwọ, iyẹn awọn ti wọn n ba ẹgbẹ ṣejọ ni kootu, bo tilẹ jẹ pe wọn yoo lanfaani lati ṣalaye ara wọn. Eyi ni awọn Ojudu fesi si pe ọrọ yẹyẹ ni, nitori ko si ootọ kankan ti yoo ti ibẹ jade, ati pe otẹẹli Ọmọtọshọ to wa lara awọn tawọn pe lẹjọ ni wọn ti fẹẹ jokoo sọrọ, bẹẹ ni Oluwalana tiẹ ti sọ iṣẹ ti wọn ran igbimọ ọhun. Nigba to di ọsẹ to kọja, Ọnarebu Ade Ajayi to jẹ agbẹnusọ APC l’Ekiti kede pe awọn ti fun Ojudu atawọn mẹwaa mi-in ti wọn wa ni igun ẹ niwee gbele-ẹ lẹyin abajade igbimọ tawọn gbe kalẹ, ṣugbọn wọn yọ ẹni kejila, iyẹn Ben Oguntuaṣe, ẹni ti wọn lo ti sọ pe oun ko si ninu igun naa. Ṣugbọn igun keji fesi pe igbesẹ naa ko lẹsẹ nilẹ nitori awọn alaṣẹ ti wọn yan labẹ ofin lo le gbe iru igbesẹ bẹẹ, ati pe wọọdu ni wọn tiẹ ti n fun ọmọ ẹgbẹ niwee gbele-ẹ, ki i ṣe sẹkiteriati ipinlẹ.


Eyi ni awọn Ojudu fesi si pe ọrọ yẹyẹ ni, nitori ko si ootọ kankan ti yoo ti ibẹ jade, ati pe otẹẹli Ọmọtọshọ to wa lara awọn tawọn pe lẹjọ ni wọn ti fẹẹ jokoo sọrọ, bẹẹ ni Oluwalana tiẹ ti sọ iṣẹ ti wọn ran igbimọ ọhun. Nigba to di ọsẹ to kọja, Ọnarebu Ade Ajayi to jẹ agbẹnusọ APC l’Ekiti kede pe awọn ti fun Ojudu atawọn mẹwaa mi-in ti wọn wa ni igun ẹ niwee gbele-ẹ lẹyin abajade igbimọ tawọn gbe kalẹ, ṣugbọn wọn yọ ẹni kejila, iyẹn Ben Oguntuaṣe, ẹni ti wọn lo ti sọ pe oun ko si ninu igun naa. Ṣugbọn igun keji fesi pe igbesẹ naa ko lẹsẹ nilẹ nitori awọn alaṣẹ ti wọn yan labẹ ofin lo le gbe iru igbesẹ bẹẹ, ati pe wọọdu ni wọn tiẹ ti n fun ọmọ ẹgbẹ niwee gbele-ẹ, ki i ṣe sẹkiteriati ipinlẹ. Lẹyin wakati diẹ ti APC gbe igbesẹ naa lawọn Ojudu ko ara wọn jọ lati gbe ipinnu kalẹ, awọn mẹjọ lo si fọwọ si ipinnu ọhun. Awọn eeyan naa ni Ojudu funra ẹ, Sẹnetọ Tony Adeniyi, Sẹnetọ Dayọ Adeyẹye, Ọnarebu Oyetunde Ojo, Ọnarebu Bimbọ Daramọla, Ọnarebu Robinson Ajiboye, Ọnarebu Adewale Omirin ati Ọnarebu Fẹmi Adelẹyẹ. Wọn ni awọn ti woye pẹlu ẹri pe Fayẹmi ko pe ipade ẹgbẹ kankan ri lari oṣu kẹwaa, ọdun 2018, to ti di gomina, bẹẹ ni igbimọ alaṣẹ ipinlẹ ko ni aṣẹ ajọ eleto idibo (INEC) gẹgẹ bi ofin ṣe sọ, nitori naa, wọn kan di ipo ti ko tọ si wọn mu ni.


Lẹyin wakati diẹ ti APC gbe igbesẹ naa lawọn Ojudu ko ara wọn jọ lati gbe ipinnu kalẹ, awọn mẹjọ lo si fọwọ si ipinnu ọhun. Awọn eeyan naa ni Ojudu funra ẹ, Sẹnetọ Tony Adeniyi, Sẹnetọ Dayọ Adeyẹye, Ọnarebu Oyetunde Ojo, Ọnarebu Bimbọ Daramọla, Ọnarebu Robinson Ajiboye, Ọnarebu Adewale Omirin ati Ọnarebu Fẹmi Adelẹyẹ. Wọn ni awọn ti woye pẹlu ẹri pe Fayẹmi ko pe ipade ẹgbẹ kankan ri lari oṣu kẹwaa, ọdun 2018, to ti di gomina, bẹẹ ni igbimọ alaṣẹ ipinlẹ ko ni aṣẹ ajọ eleto idibo (INEC) gẹgẹ bi ofin ṣe sọ, nitori naa, wọn kan di ipo ti ko tọ si wọn mu ni. Wọn ni Fayẹmi gba Fẹmi Fani-Kayọde to jẹ ọmọ ẹgbẹ alatako (PDP) lalejo nile ijọba lati ta APC ni gbanjo, ko si pẹ ti ọkunrin naa kuro l’Ekiti to fi sọko ọrọ si Aṣiwaju Ahmed Tinubu gẹgẹ bo ṣe maa n bu Aarẹ Muhammadu Buari ati Ọjọgbọn Yẹmi Oṣinbajo ni gbogbo igba. Igbesẹ yii ni wọn ni Fayẹmi gbe nigba to ku ọjọ diẹ ki ibo Edo waye, ninu eyi ti APC ti pada fidi-rẹmi, ti ẹri si wa pe awọn eeyan dunnu nile ijọba Ekiti lẹyin abajade ọhun. Wọn ni Fayẹmi tun ṣatilẹyin fun Gomina Ṣeyi Makinde tipinlẹ Ọyọ lati jawe olubori, bẹẹ ọmọ ẹgbẹ alatako ni.


Wọn ni Fayẹmi gba Fẹmi Fani-Kayọde to jẹ ọmọ ẹgbẹ alatako (PDP) lalejo nile ijọba lati ta APC ni gbanjo, ko si pẹ ti ọkunrin naa kuro l’Ekiti to fi sọko ọrọ si Aṣiwaju Ahmed Tinubu gẹgẹ bo ṣe maa n bu Aarẹ Muhammadu Buari ati Ọjọgbọn Yẹmi Oṣinbajo ni gbogbo igba. Igbesẹ yii ni wọn ni Fayẹmi gbe nigba to ku ọjọ diẹ ki ibo Edo waye, ninu eyi ti APC ti pada fidi-rẹmi, ti ẹri si wa pe awọn eeyan dunnu nile ijọba Ekiti lẹyin abajade ọhun. Wọn ni Fayẹmi tun ṣatilẹyin fun Gomina Ṣeyi Makinde tipinlẹ Ọyọ lati jawe olubori, bẹẹ ọmọ ẹgbẹ alatako ni. Bakan naa ni wọn ni Fayẹmi mọ-ọn-mọ jẹ ki Dayọ Adeyẹye fidi-rẹmi nile-ẹjọ ti ipo sẹnetọ to wa si bọ sọwọ alatako, Sẹnetọ Biọdun Olujimi, lẹyin ibo ọdun to kọja. Wọn waa ni gomina naa n ṣiṣẹ pẹlu PDP nitori ti ipo aarẹ to fẹẹ du labẹ APC ba fori ṣanpọn, yoo lọọ ṣe igbakeji aarẹ labẹ PDP. Nitori idi eyi, wọn ni awọn ti gbe igbimọ alaṣẹ tuntun kalẹ l’Ekiti nilana ofin, eyi ti Sẹnetọ Tony Adeniyi jẹ alaga fun, awọn si ti fẹnu ko lati fun Fayẹmi niwee gbele-ẹ, bẹẹ ni igbimọ Ọmọtoṣhọ ko gbọdọ pe ara ẹ ni ojulowo mọ.


Bakan naa ni wọn ni Fayẹmi mọ-ọn-mọ jẹ ki Dayọ Adeyẹye fidi-rẹmi nile-ẹjọ ti ipo sẹnetọ to wa si bọ sọwọ alatako, Sẹnetọ Biọdun Olujimi, lẹyin ibo ọdun to kọja. Wọn waa ni gomina naa n ṣiṣẹ pẹlu PDP nitori ti ipo aarẹ to fẹẹ du labẹ APC ba fori ṣanpọn, yoo lọọ ṣe igbakeji aarẹ labẹ PDP. Nitori idi eyi, wọn ni awọn ti gbe igbimọ alaṣẹ tuntun kalẹ l’Ekiti nilana ofin, eyi ti Sẹnetọ Tony Adeniyi jẹ alaga fun, awọn si ti fẹnu ko lati fun Fayẹmi niwee gbele-ẹ, bẹẹ ni igbimọ Ọmọtoṣhọ ko gbọdọ pe ara ẹ ni ojulowo mọ. Fayẹmi fẹsi si igbesẹ yii nipasẹ adari ẹka iroyin ẹ, Yinka Oyebọde, o ni oniyẹyẹ lawọn Ojudu, ayederu si ni wọn ni gbogbo ọna. O waa ni oun ni adari ẹgbẹ naa l’Ekiti, ko si si nnkan to le yẹ ẹ. Kia ni awọn adari ẹgbẹ naa lapapọ gbe atẹjade kan sita, ninu eyi ti wọn ti ni ko si ọrọ gbele-ẹ kankan ninu ẹgbẹ APC l’Ekiti, ọmọ ẹgbẹ ni Ojudu ati Fayẹmi. Wọn ni Fayẹmi ni adari ẹgbẹ, Ọmọtọshọ ni alaga, ko ju bẹẹ lọ, ki onikaluku sinmi agbaja.


Fayẹmi fẹsi si igbesẹ yii nipasẹ adari ẹka iroyin ẹ, Yinka Oyebọde, o ni oniyẹyẹ lawọn Ojudu, ayederu si ni wọn ni gbogbo ọna. O waa ni oun ni adari ẹgbẹ naa l’Ekiti, ko si si nnkan to le yẹ ẹ. Kia ni awọn adari ẹgbẹ naa lapapọ gbe atẹjade kan sita, ninu eyi ti wọn ti ni ko si ọrọ gbele-ẹ kankan ninu ẹgbẹ APC l’Ekiti, ọmọ ẹgbẹ ni Ojudu ati Fayẹmi. Wọn ni Fayẹmi ni adari ẹgbẹ, Ọmọtọshọ ni alaga, ko ju bẹẹ lọ, ki onikaluku sinmi agbaja. Iwadii ALAROYE fi han pe ko sẹni to mọ pe ọrọ naa yoo lagbara to eleyii, nigba to si ti ri bẹẹ, awọn tọrọ kan ti n woye ohun ti yoo tun ṣẹlẹ, ṣugbọn ko sẹni to fẹẹ sọ nnkan kan nipa rẹ mọ lasiko yii ju nnkan ti wọn ti sọ tẹlẹ lọ. Ọkan ninu awọn adari ẹgbẹ naa ta a forukọ bo laṣiiri sọ pe awọn iṣẹlẹ to ba ni lẹru lo waye laarin ọsẹ mẹta ninu ẹgbẹ naa l’Ekiti, ko sẹni to mọ pe ibi ti yoo ja si niyi, ṣugbọn awọn adari ti n ṣiṣẹ labẹnu, gbogbo awọn tọrọ si kan ni wọn yoo pe lati pari ọrọ ọhun nitubi-inubi nitori o le ṣakoba fun APC ninu ibo ipinlẹ lọdun 2022 ati tijọba apapọ lọdun 2023.


Iwadii ALAROYE fi han pe ko sẹni to mọ pe ọrọ naa yoo lagbara to eleyii, nigba to si ti ri bẹẹ, awọn tọrọ kan ti n woye ohun ti yoo tun ṣẹlẹ, ṣugbọn ko sẹni to fẹẹ sọ nnkan kan nipa rẹ mọ lasiko yii ju nnkan ti wọn ti sọ tẹlẹ lọ. Ọkan ninu awọn adari ẹgbẹ naa ta a forukọ bo laṣiiri sọ pe awọn iṣẹlẹ to ba ni lẹru lo waye laarin ọsẹ mẹta ninu ẹgbẹ naa l’Ekiti, ko sẹni to mọ pe ibi ti yoo ja si niyi, ṣugbọn awọn adari ti n ṣiṣẹ labẹnu, gbogbo awọn tọrọ si kan ni wọn yoo pe lati pari ọrọ ọhun nitubi-inubi nitori o le ṣakoba fun APC ninu ibo ipinlẹ lọdun 2022 ati tijọba apapọ lọdun 2023.


Awọn afọbajẹ pariwo: Ẹ gba wa o, Oluwoo ti dẹ awọn tọọgi si wa

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Ọjọruu, Wẹsidee, to kọja, ni ina ọrọ ọhun ru jade, ọjọ yẹn ni mejila lara awọn afọbajẹ ilu Iwo fi ọwọ si iwe kan, wọn si mu un lọ sọdọ gomina ipinlẹ Ọṣun, Alhaji Gboyega Oyetọla. Ohun to wa ninu lẹta naa ni pe ki gomina ba awọn yọ Oluwoo, Ọba Abdulrasheed Adewale, lori oye. Ẹsun mọkanla ni wọn ka si ọba yii lẹsẹ, wọn ni ọba naa ko yẹ nipo nitori oniruuru iwa idojuti to n hu kaakiri, eyi to n ba orukọ ilu naa jẹ. Lara awọn ti wọn fọwọ si iwe naa ni Oloye Raufu Murana Olorunlampe (Balogun), Oloye Fatai Alani Olaoye (Onto), Oloye Yekeen Bello Orobimpe (Oosa), Oloye Sunday Oyetunde Oyeniyi (Olosi), Oloye Ganiyu Kazeem Ayinde (Jagun) ati Oloye Moses Akanmu Ajao (Ọlọya). Awọn to ku ni Oloye Baṣiru Ajani Akinṣọla (Olukọtun), Oloye Lamidi Mọrufu Oyeleke (Ọḍọfin), Oloye Suraju Bello (Onju), Oloye Lateef Ishọla (Agoro), Oloye Moshood Amọo (Aṣape), Oloye Rasaki Akanmu Tijani (Olukosi) ati Oloye Amao Ọlaoṣebikan Taiwo (Aro). Lara awọn ẹsun ti wọn fi kan Ọba Adewale ni pe o ba ọba ẹgbẹ rẹ ja titi ti igbimọ lọbalọba ipinlẹ Ọṣun fi da a duro fodidi oṣu mẹfa.


Lara awọn ti wọn fọwọ si iwe naa ni Oloye Raufu Murana Olorunlampe (Balogun), Oloye Fatai Alani Olaoye (Onto), Oloye Yekeen Bello Orobimpe (Oosa), Oloye Sunday Oyetunde Oyeniyi (Olosi), Oloye Ganiyu Kazeem Ayinde (Jagun) ati Oloye Moses Akanmu Ajao (Ọlọya). Awọn to ku ni Oloye Baṣiru Ajani Akinṣọla (Olukọtun), Oloye Lamidi Mọrufu Oyeleke (Ọḍọfin), Oloye Suraju Bello (Onju), Oloye Lateef Ishọla (Agoro), Oloye Moshood Amọo (Aṣape), Oloye Rasaki Akanmu Tijani (Olukosi) ati Oloye Amao Ọlaoṣebikan Taiwo (Aro). Lara awọn ẹsun ti wọn fi kan Ọba Adewale ni pe o ba ọba ẹgbẹ rẹ ja titi ti igbimọ lọbalọba ipinlẹ Ọṣun fi da a duro fodidi oṣu mẹfa. Wọn ni Oluwoo ti Iwo-Oke tun ti figba kan gbe e lọ sile-ẹjọ, ṣugbọn ti ko lọ, to si jẹ pe awọn eeyan bii Oloye Oluṣẹgun Ọbasanjọ lo yọ ọ lọwọ aṣẹ ti kootu pa. Wọn ni lọdun 2016, Ọba Adewale tun sọ pe gbogbo ọmọ Yoruba lo le di Ọọni ti Ifẹ, eleyii to le da wahala silẹ nilẹ Yoruba. Bakan naa lo tun gba iṣẹ Imaamu Agba ilu Iwo ṣe lọjọ ọdun Ileya lọdun naa. Awọn afọbajẹ fi kun ọrọ wọn pe Oluwoo tun ti figba kan sọrọ to le da wahala silẹ niluu Ibadan, nipinlẹ Ọyọ.


Wọn ni Oluwoo ti Iwo-Oke tun ti figba kan gbe e lọ sile-ẹjọ, ṣugbọn ti ko lọ, to si jẹ pe awọn eeyan bii Oloye Oluṣẹgun Ọbasanjọ lo yọ ọ lọwọ aṣẹ ti kootu pa. Wọn ni lọdun 2016, Ọba Adewale tun sọ pe gbogbo ọmọ Yoruba lo le di Ọọni ti Ifẹ, eleyii to le da wahala silẹ nilẹ Yoruba. Bakan naa lo tun gba iṣẹ Imaamu Agba ilu Iwo ṣe lọjọ ọdun Ileya lọdun naa. Awọn afọbajẹ fi kun ọrọ wọn pe Oluwoo tun ti figba kan sọrọ to le da wahala silẹ niluu Ibadan, nipinlẹ Ọyọ. Wọn lo sọ ninu ifọrọwerọ kan pe ilu Iwo lo maa n yan ẹni ti yoo jẹ Olubadan. Wọn ni ija igboro wa ninu ẹjẹ Oluwoo, ko si si eeyan nla nla ti ko ti i ba ja tan. Lara wọn ni Ọọni ti Ifẹ, Alaafin ti Ọyọ, Ọrangun ti Ila, Oloye Abiọla Ogundokun, Imrah Adio ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Wọn lo sọ ninu ifọrọwerọ kan pe ilu Iwo lo maa n yan ẹni ti yoo jẹ Olubadan. Wọn ni ija igboro wa ninu ẹjẹ Oluwoo, ko si si eeyan nla nla ti ko ti i ba ja tan. Lara wọn ni Ọọni ti Ifẹ, Alaafin ti Ọyọ, Ọrangun ti Ila, Oloye Abiọla Ogundokun, Imrah Adio ati bẹẹ bẹẹ lọ. Ju gbogbo rẹ lọ, awọn afọbajẹ yii sọ pe o jẹ nnkan ibanujẹ fun awọn pe ẹni to ti ṣẹwọn ri lorileede United States of America (USA) ati Canada ni Oluwoo. Wọn ni ki Gomina Oyetọla gba ilu Iwo lọwọ idojuti ti Ọba Adewale n mu ba a nipa yiyọ ọ nipo ọba to wa ko too di pe yoo ba ilu Iwo jẹ. Ṣugbọn ọrọ naa ko ti i balẹ ti Akọwe iroyin Ọba Adewale, Alli Ibrahim, fi fun awọn baba naa lesi.


Ju gbogbo rẹ lọ, awọn afọbajẹ yii sọ pe o jẹ nnkan ibanujẹ fun awọn pe ẹni to ti ṣẹwọn ri lorileede United States of America (USA) ati Canada ni Oluwoo. Wọn ni ki Gomina Oyetọla gba ilu Iwo lọwọ idojuti ti Ọba Adewale n mu ba a nipa yiyọ ọ nipo ọba to wa ko too di pe yoo ba ilu Iwo jẹ. Ṣugbọn ọrọ naa ko ti i balẹ ti Akọwe iroyin Ọba Adewale, Alli Ibrahim, fi fun awọn baba naa lesi. O ni atamọ lasan ni ọrọ awọn baba naa ati pe ariwo ọja lasan ni wọn n pa, eleyii ti ko si le tu irun kankan lara Oluwoo. Alli ṣalaye pe ọmọọba kan to du ipo Oluwoo pẹlu Ọba Adewale Akanbi lo wa nidii wahala naa, o ni wọn n ṣe bẹẹ lati le jẹ ki awọn eeyan ro pe ko si alaafia niluu Iwo, ṣugbọn ero wọn ko le jọ. O ni ko si bi idunkukulaja naa ṣe le le to, ko le di awọn iṣẹ rere ti Oluwoo n ṣe fun awọn eeyan ilu naa lọwọ rara, ati pe ẹni to n lo awọn oloye oun lati ṣiṣẹ tako oun kan n ṣe e lasan ni, ṣe ni ko lọ gba fun Ọlọrun.


O ni atamọ lasan ni ọrọ awọn baba naa ati pe ariwo ọja lasan ni wọn n pa, eleyii ti ko si le tu irun kankan lara Oluwoo. Alli ṣalaye pe ọmọọba kan to du ipo Oluwoo pẹlu Ọba Adewale Akanbi lo wa nidii wahala naa, o ni wọn n ṣe bẹẹ lati le jẹ ki awọn eeyan ro pe ko si alaafia niluu Iwo, ṣugbọn ero wọn ko le jọ. O ni ko si bi idunkukulaja naa ṣe le le to, ko le di awọn iṣẹ rere ti Oluwoo n ṣe fun awọn eeyan ilu naa lọwọ rara, ati pe ẹni to n lo awọn oloye oun lati ṣiṣẹ tako oun kan n ṣe e lasan ni, ṣe ni ko lọ gba fun Ọlọrun. Lọjọ keji, iyẹn Ọjọbọ, Tọsidee, Igbakeji Oluwoo, to si jẹ olori awọn afọbajẹ niluu Iwoo, Oosa ti ilu Iwo, Oloye Yekeen Bello, ba ALAROYE sọrọ nile rẹ, o ni ọrọ rirun gbaa ni Alli sọ lorukọ Oluwoo, ati pe ti awọn ba fẹẹ gba owo lọwọ ẹnikẹni lati lo awọn tako Oluwoo, ọrọ naa ko ni i le to bayii. Oloye Bello ni “Nitori iwa ati iṣe Oluwoo lo jẹ ka kọ iwe ẹhonu naa si gomina. Ihuwasi rẹ ti n ko idojuti ba ilu Iwo, ti ẹ ba ri nnkan ti awọn eeyan maa n sọ nipa rẹ lori ẹrọ ayelujara, ẹ maa mọ pe o buru jai.


Lọjọ keji, iyẹn Ọjọbọ, Tọsidee, Igbakeji Oluwoo, to si jẹ olori awọn afọbajẹ niluu Iwoo, Oosa ti ilu Iwo, Oloye Yekeen Bello, ba ALAROYE sọrọ nile rẹ, o ni ọrọ rirun gbaa ni Alli sọ lorukọ Oluwoo, ati pe ti awọn ba fẹẹ gba owo lọwọ ẹnikẹni lati lo awọn tako Oluwoo, ọrọ naa ko ni i le to bayii. Oloye Bello ni “Nitori iwa ati iṣe Oluwoo lo jẹ ka kọ iwe ẹhonu naa si gomina. Ihuwasi rẹ ti n ko idojuti ba ilu Iwo, ti ẹ ba ri nnkan ti awọn eeyan maa n sọ nipa rẹ lori ẹrọ ayelujara, ẹ maa mọ pe o buru jai. “Nigba ti ọba ko ba ka awọn ijoye si, ti ko ka awọn agbaagba si, ki lẹ ro pe o le ṣẹlẹ? A ti gbiyanju pupọ lati mu iwa rẹ mọra, ṣugbọn a ko le tẹsiwaju mọ bayii, a ti gba a nimọran, a pe e jokoo, sibẹ, ko ni i gbọ, idi niyẹn ti awa afọbajẹ fi pinnu pe a gbọdọ gbe igbesẹ kan. “Fun apẹrẹ, Ọlaoluwa ati Ayedire wa labẹ ilẹ Iwo, ṣugbọn awọn da loni-in? Ṣe ohun to bojumu ni ki awọn igbimọ lọbalọba da ọba duro gẹgẹ bo ṣe ṣẹlẹ si Oluwoo?


“Nigba ti ọba ko ba ka awọn ijoye si, ti ko ka awọn agbaagba si, ki lẹ ro pe o le ṣẹlẹ? A ti gbiyanju pupọ lati mu iwa rẹ mọra, ṣugbọn a ko le tẹsiwaju mọ bayii, a ti gba a nimọran, a pe e jokoo, sibẹ, ko ni i gbọ, idi niyẹn ti awa afọbajẹ fi pinnu pe a gbọdọ gbe igbesẹ kan. “Fun apẹrẹ, Ọlaoluwa ati Ayedire wa labẹ ilẹ Iwo, ṣugbọn awọn da loni-in? Ṣe ohun to bojumu ni ki awọn igbimọ lọbalọba da ọba duro gẹgẹ bo ṣe ṣẹlẹ si Oluwoo? Aanu Alli ṣe mi pẹlu irọ buruku to n pa kaakiri, a si ti fun un ni ọjọ meje lati sọ ẹni to sọ pe o gbe owo fun wa lati maa daamu Oluwoo, lai jẹ bẹẹ, yoo ba wa ni kootu. “Dipo ko fun awa oloye ni ẹtọ wa ninu alokesan to n gba loṣooṣu, ṣe lo sọ pe ka lọọ wa iṣẹ ṣe. O ni ọba nikan lo ni alokesan, ẹrin pa mi, ṣe ara-oko lo pe wa ni?


Aanu Alli ṣe mi pẹlu irọ buruku to n pa kaakiri, a si ti fun un ni ọjọ meje lati sọ ẹni to sọ pe o gbe owo fun wa lati maa daamu Oluwoo, lai jẹ bẹẹ, yoo ba wa ni kootu. “Dipo ko fun awa oloye ni ẹtọ wa ninu alokesan to n gba loṣooṣu, ṣe lo sọ pe ka lọọ wa iṣẹ ṣe. O ni ọba nikan lo ni alokesan, ẹrin pa mi, ṣe ara-oko lo pe wa ni? Ki odidi oloye maa mu ẹgbẹrun mẹta, ẹgbẹrun mẹrin lọ sile loṣooṣu, o ṣe ni laaanu. “Ko too di pe a fi Adewale jọba, yatọ si pe ko gbe ninu ilu, ṣe lo dibọn fun wa, iwa oniwa lo n hu, o fiwa pamọ fun wa, ṣugbọn nitori pe ọrẹ lemi ati baba rẹ, mo ti i lẹyin. Nigba to fẹẹ joye, mo ti ra bulọọku ti mo fẹẹ fi kọle silẹ, ṣugbọn mo na owo yẹn lori ọrọ oye ọba yii ni, ti bulọọku si ṣofo, ṣugbọn bayii, emi ni olori awọn ọta rẹ.


Ki odidi oloye maa mu ẹgbẹrun mẹta, ẹgbẹrun mẹrin lọ sile loṣooṣu, o ṣe ni laaanu. “Ko too di pe a fi Adewale jọba, yatọ si pe ko gbe ninu ilu, ṣe lo dibọn fun wa, iwa oniwa lo n hu, o fiwa pamọ fun wa, ṣugbọn nitori pe ọrẹ lemi ati baba rẹ, mo ti i lẹyin. Nigba to fẹẹ joye, mo ti ra bulọọku ti mo fẹẹ fi kọle silẹ, ṣugbọn mo na owo yẹn lori ọrọ oye ọba yii ni, ti bulọọku si ṣofo, ṣugbọn bayii, emi ni olori awọn ọta rẹ. “Awa mẹrinla ni afọbajẹ, ẹni kan ti ṣalaisi laarin wa, a ko si mu iwe lọ sọdọ ẹni kẹtala nitori idi pataki to han si wa. Ohun ti a fẹ bayii ni pe ki gomina ba wa yọ Ọba Adewale nipo, ọrọ rẹ ti su wa” ALAROYE gbiyanju lati ba ẹni ti Oluwoo sọ pe o ba oun du ipo ọba, Alhaji Abdulazeez Inaọlaji, sọrọ lori ẹsun ti Oluwoo fi kan an pe oun lo wa nidii igbesẹ awọn afọbajẹ sọrọ, ṣugbọn pabo lo ja si. Awọn ti wọn sun mọ baba naa jẹ ko di mimọ pe o ṣee ṣe ko jẹ nitori ẹjọ to wa ni kootu ni baba naa ko ṣe fẹẹ ba awọn oniroyin sọrọ.


“Awa mẹrinla ni afọbajẹ, ẹni kan ti ṣalaisi laarin wa, a ko si mu iwe lọ sọdọ ẹni kẹtala nitori idi pataki to han si wa. Ohun ti a fẹ bayii ni pe ki gomina ba wa yọ Ọba Adewale nipo, ọrọ rẹ ti su wa” ALAROYE gbiyanju lati ba ẹni ti Oluwoo sọ pe o ba oun du ipo ọba, Alhaji Abdulazeez Inaọlaji, sọrọ lori ẹsun ti Oluwoo fi kan an pe oun lo wa nidii igbesẹ awọn afọbajẹ sọrọ, ṣugbọn pabo lo ja si. Awọn ti wọn sun mọ baba naa jẹ ko di mimọ pe o ṣee ṣe ko jẹ nitori ẹjọ to wa ni kootu ni baba naa ko ṣe fẹẹ ba awọn oniroyin sọrọ. Ṣugbọn Oloye Sunday Oyeniyi, Olosi ti ilu Iwo, ẹni to jẹ afọbajẹ kẹtala ti ko sọrọ ni tiẹ sọ pe ko ṣee ṣe lati rin ki ori ma mi. O ni oun gbagbọ pe Ọlọrun nikan lo le fi ọba jẹ, Oun nikan naa si lo le yọ ọba loye, ati pe oun ko mọ nnkan kan nipa iwe ti awọn afọbajẹ yooku mu lọ sọdọ gomina. Oloye Oyeniyi waa rọ Oluwoo lati tubọ ni ikomọra, ko yago fun nini ọta kun ọta, bẹẹ lo si ni Ọlọrun nikan ni gbogbo ilu gbọdọ ke pe bayii lati da si ọrọ naa.


Ṣugbọn Oloye Sunday Oyeniyi, Olosi ti ilu Iwo, ẹni to jẹ afọbajẹ kẹtala ti ko sọrọ ni tiẹ sọ pe ko ṣee ṣe lati rin ki ori ma mi. O ni oun gbagbọ pe Ọlọrun nikan lo le fi ọba jẹ, Oun nikan naa si lo le yọ ọba loye, ati pe oun ko mọ nnkan kan nipa iwe ti awọn afọbajẹ yooku mu lọ sọdọ gomina. Oloye Oyeniyi waa rọ Oluwoo lati tubọ ni ikomọra, ko yago fun nini ọta kun ọta, bẹẹ lo si ni Ọlọrun nikan ni gbogbo ilu gbọdọ ke pe bayii lati da si ọrọ naa. Bo ṣe di ọjọ Ẹti, Furaidee, ni awọn afọbajẹ mejila yii gba ile-ẹjọ giga ipinlẹ Ọṣun lọ, wọn wọ Oluwoo lọ si kootu, wọn ni ko gbọdọ yọ awọn, bẹẹ ni ko gbọdọ fi ẹlomi-in rọpo awọn gẹgẹ bii afọbajẹ ati oloye. Ninu iwe ipẹjọ naa to ni nọmba HIW/M.18/2020, eleyii ti Oosa ṣebura le lori pẹlu agbẹjọro wọn, John Enworo, ti ALAROYE si ri lọjọ Aiku, Sannde, ni wọn ti sọ pe lẹyin ti awọn kọ iwe iyọnipo Oluwoo si gomina ni ọba naa dẹ awọn tọọgi si awọn, inu ibẹrubojo ni gbogbo awọn si wa latigba naa. Oosa fi kun ọrọ rẹ ninu iwe ipẹjọ naa pe Oluwoo ti ranṣẹ si gbogbo awọn agboole awọn afọbajẹ naa lati fi orukọ ẹlomi-in ranṣẹ, eleyii ti yoo fi rọpo awọn afọbajẹ ti wọn fẹ yọ ọ nipo.


Bo ṣe di ọjọ Ẹti, Furaidee, ni awọn afọbajẹ mejila yii gba ile-ẹjọ giga ipinlẹ Ọṣun lọ, wọn wọ Oluwoo lọ si kootu, wọn ni ko gbọdọ yọ awọn, bẹẹ ni ko gbọdọ fi ẹlomi-in rọpo awọn gẹgẹ bii afọbajẹ ati oloye. Ninu iwe ipẹjọ naa to ni nọmba HIW/M.18/2020, eleyii ti Oosa ṣebura le lori pẹlu agbẹjọro wọn, John Enworo, ti ALAROYE si ri lọjọ Aiku, Sannde, ni wọn ti sọ pe lẹyin ti awọn kọ iwe iyọnipo Oluwoo si gomina ni ọba naa dẹ awọn tọọgi si awọn, inu ibẹrubojo ni gbogbo awọn si wa latigba naa. Oosa fi kun ọrọ rẹ ninu iwe ipẹjọ naa pe Oluwoo ti ranṣẹ si gbogbo awọn agboole awọn afọbajẹ naa lati fi orukọ ẹlomi-in ranṣẹ, eleyii ti yoo fi rọpo awọn afọbajẹ ti wọn fẹ yọ ọ nipo. Idi niyi ti wọn fi sa di kootu lati da Oluwoo duro ninu igbesẹ to fẹẹ gbe. Bi ẹjọ naa ba si ṣe n lọ si, ALAROYE yoo maa fi to yin leti.


Idi niyi ti wọn fi sa di kootu lati da Oluwoo duro ninu igbesẹ to fẹẹ gbe. Bi ẹjọ naa ba si ṣe n lọ si, ALAROYE yoo maa fi to yin leti.


Nibo lẹyin n gbe, nibo lẹyin wa: Nigba t’Abiọla atawọn eeyan rẹ kọju ija si Awolọwọ ni 1979 (13)

*Idi abajọ ree o (13) Lọjọ ti Theophilus Akindele yoo pada si ẹnu iṣẹ ẹ, nnkan mi-in ṣẹlẹ si ọfiisi wọn. Loootọ ni ile iṣẹ ITT tawọn Abiọla ti gba iṣẹ ti wọn fẹẹ gba lọwọ ijọba apapọ nipa agbara Ọgagun Muritala Muhammed gẹgẹ bii kọmiṣanna (minisita) eto ibanisọrọ, ṣugbọn ọrọ naa ko tan ninu Muritala rara, ko fẹ ki Akindele pada sẹnu iṣẹ naa, nitori bo ba pada, o mọ pe ija awọn yoo tubọ maa gbilẹ si i ni. Nidii eyi, lọjọ to yẹ ki Akindele pada sẹnu iṣẹ yii, niṣe ni Muritala ko awọn ṣọja si ẹnu geeti ati ayika ileeṣẹ wọn yii, to si paṣẹ pe bi wọn ba ri Akindele lọọọkan to ba n bọ, ki wọn gbebọn fun un ni. Ṣugbọn awọn oṣiṣẹ kọọkan ṣi wa ti wọn fẹran ọkunrin naa, wọn fẹran ọga wọn yii debii pe gbogbo ohun to n lọ ni wọn n pada sọ fun un. Bo ti fẹẹ gbera lati maa lọ sibi iṣẹ ẹ ni wọn pe e lati ibi iṣẹ naa, ni wọn ba sọ fun un pe awọn ṣọja ti kun ọfiisi ẹ o. Awọn ṣọja kẹ, bawo lo ti jẹ. Wọn sọ fun un pe Ọgagun Muritala lo ni ki awọn ṣọja lu u, tabi ki wọn yinbọn fun un to ba fi le yọju sibẹ.


Ṣugbọn awọn oṣiṣẹ kọọkan ṣi wa ti wọn fẹran ọkunrin naa, wọn fẹran ọga wọn yii debii pe gbogbo ohun to n lọ ni wọn n pada sọ fun un. Bo ti fẹẹ gbera lati maa lọ sibi iṣẹ ẹ ni wọn pe e lati ibi iṣẹ naa, ni wọn ba sọ fun un pe awọn ṣọja ti kun ọfiisi ẹ o. Awọn ṣọja kẹ, bawo lo ti jẹ. Wọn sọ fun un pe Ọgagun Muritala lo ni ki awọn ṣọja lu u, tabi ki wọn yinbọn fun un to ba fi le yọju sibẹ. Akindele naa gbọ, o yaa jokoo sile. Ṣugbọn ko jokoo bẹẹ, o pe akọwe ijọba ologun apapọ igba naa, o si sọ ohun to n lọ fun un. Iyẹn ni ko ni suuru, oun yoo fi ọrọ naa to Ọgagun agba Yakubu Gowon ti i ṣe olori ijọba leti.


Akindele naa gbọ, o yaa jokoo sile. Ṣugbọn ko jokoo bẹẹ, o pe akọwe ijọba ologun apapọ igba naa, o si sọ ohun to n lọ fun un. Iyẹn ni ko ni suuru, oun yoo fi ọrọ naa to Ọgagun agba Yakubu Gowon ti i ṣe olori ijọba leti. Nigba to sọ fun Gowon, ọrọ naa ya a lẹnu, o si ni oun ko mọ ibi ti Muritala ti ri awọn ṣọja to n lo, nigba ti ko si ninu baraaki kan to ti n ṣiṣẹ, to jẹ minisita ni, iṣẹ ijọba lo ku to n ṣe. Lẹyin naa ni Gowon paṣẹ, awọn ṣọja naa si kuro nibi ti wọn wa lọgan, o waa ku ẹyọ meji ti wọn n ṣọ Muritala funra ẹ, lẹyin naa ni wọn si pe Akindele pe ko maa lọ. Nigba ati Akindele ba ọna ẹyinkule wọle, to kan awọn ṣọja meji, o ti ro pe nnkan kan yoo ṣẹlẹ, ṣugbọn ko sohun to ṣẹlẹ, awọn yẹn dide, wọn ki i lasan ni.


Nigba to sọ fun Gowon, ọrọ naa ya a lẹnu, o si ni oun ko mọ ibi ti Muritala ti ri awọn ṣọja to n lo, nigba ti ko si ninu baraaki kan to ti n ṣiṣẹ, to jẹ minisita ni, iṣẹ ijọba lo ku to n ṣe. Lẹyin naa ni Gowon paṣẹ, awọn ṣọja naa si kuro nibi ti wọn wa lọgan, o waa ku ẹyọ meji ti wọn n ṣọ Muritala funra ẹ, lẹyin naa ni wọn si pe Akindele pe ko maa lọ. Nigba ati Akindele ba ọna ẹyinkule wọle, to kan awọn ṣọja meji, o ti ro pe nnkan kan yoo ṣẹlẹ, ṣugbọn ko sohun to ṣẹlẹ, awọn yẹn dide, wọn ki i lasan ni. N loun naa ba wọle, o si jokoo si ọfiisi rẹ. Ẹni to kọkọ pe naa ni ọga rẹ, iyẹn Muritala ti i ṣe minisita, oun ṣaa ni olori pata fun ileeṣẹ ibanisọrọ ilẹ wa. Akindele pe e, o si ki i, o ni oun Akindele loun n sọrọ, oun fẹẹ fi ara oun han pe oun ti pada sẹnu iṣẹ ni.


N loun naa ba wọle, o si jokoo si ọfiisi rẹ. Ẹni to kọkọ pe naa ni ọga rẹ, iyẹn Muritala ti i ṣe minisita, oun ṣaa ni olori pata fun ileeṣẹ ibanisọrọ ilẹ wa. Akindele pe e, o si ki i, o ni oun Akindele loun n sọrọ, oun fẹẹ fi ara oun han pe oun ti pada sẹnu iṣẹ ni. Muritala ki i ṣe ẹnikan ti i fi ibinu tabi aidunnu rẹ pamọ rara, bi ọrọ ba ti ri ni yoo wi, ko si kọ ohun ti ọrọ naa yoo da silẹ rara. Bi Akindele ti ki i pe oun ti pada si ẹnu iṣẹ, bẹẹ loun naa dahun pe o kaabọ, ṣugbọn ko fi sọkan ara rẹ pe fun igba diẹ loun yoo fi wa nileeṣẹ naa, nitori ko ni i pẹ ko ni i jinna ti yoo fi lọ patapata. Ọrọ naa ya Akindele lẹnu pe iru ọkunrin wo leleyii, to n ṣe ohun ti ko dara, to si ro pe ohun to dara loun n ṣe, to n lo agbara to ni nilokulo, to si n ṣe iṣe ‘ta ni yoo mu mi’.


Muritala ki i ṣe ẹnikan ti i fi ibinu tabi aidunnu rẹ pamọ rara, bi ọrọ ba ti ri ni yoo wi, ko si kọ ohun ti ọrọ naa yoo da silẹ rara. Bi Akindele ti ki i pe oun ti pada si ẹnu iṣẹ, bẹẹ loun naa dahun pe o kaabọ, ṣugbọn ko fi sọkan ara rẹ pe fun igba diẹ loun yoo fi wa nileeṣẹ naa, nitori ko ni i pẹ ko ni i jinna ti yoo fi lọ patapata. Ọrọ naa ya Akindele lẹnu pe iru ọkunrin wo leleyii, to n ṣe ohun ti ko dara, to si ro pe ohun to dara loun n ṣe, to n lo agbara to ni nilokulo, to si n ṣe iṣe ‘ta ni yoo mu mi’. Ṣugbọn ko si ohun ti Akindele yoo ṣe nidii ọrọ yii, o gba kamu, o si jokoo jẹẹ, pe ohun to ba fẹẹ ṣẹlẹ yoo ṣẹlẹ naa ni, gbogbo aye ni yoo si foju ri i. Ni ọjọ kẹta ti Akindele debi iṣẹ, o n mura lati ba awọn ọga ẹka to wa labẹ rẹ ṣepade, ṣugbọn o beere gbogbo wọn, ko rẹni kan. Nibi to ti n beere idi ti wọn ko fi ti i debi iṣẹ ni iye aago naa ni akọwe agba ileeṣẹ wọn ti yọju si i, lo ba beere pe ki lo de ti oun Akindele ko lọ sibi ti Muritala ti n sọ ọmọ rẹ lorukọ. Akindele lanu, nitori Muritala ko kuku wi nnkan kan fun un, o si sọ bẹẹ fun akọwe agba yii, Ọgbẹni Williams. O ni bo ba ṣe pe Muritala pe oun ni, pe oun iba kuku lọ.


Ṣugbọn ko si ohun ti Akindele yoo ṣe nidii ọrọ yii, o gba kamu, o si jokoo jẹẹ, pe ohun to ba fẹẹ ṣẹlẹ yoo ṣẹlẹ naa ni, gbogbo aye ni yoo si foju ri i. Ni ọjọ kẹta ti Akindele debi iṣẹ, o n mura lati ba awọn ọga ẹka to wa labẹ rẹ ṣepade, ṣugbọn o beere gbogbo wọn, ko rẹni kan. Nibi to ti n beere idi ti wọn ko fi ti i debi iṣẹ ni iye aago naa ni akọwe agba ileeṣẹ wọn ti yọju si i, lo ba beere pe ki lo de ti oun Akindele ko lọ sibi ti Muritala ti n sọ ọmọ rẹ lorukọ. Akindele lanu, nitori Muritala ko kuku wi nnkan kan fun un, o si sọ bẹẹ fun akọwe agba yii, Ọgbẹni Williams. O ni bo ba ṣe pe Muritala pe oun ni, pe oun iba kuku lọ. Ṣugbọn bi oun ba fẹẹ lọ naa, oun ko ni i lọ lasiko iṣẹ, nitori gẹgẹ bii aṣa isọmọlorukọ nilẹ Yoruba, awọn ẹbi baba ati iya ọmọ to sun mọ wọn daadaa ni wọn maa n lọ sibẹ ni aarọ kutu, alẹ tabi ọwọ irọlẹ, lẹyin ti kaluku ba ti pari iṣẹ ẹ ni wọn yoo too lọ fun ariya isọmọlorukọ. Akindele lo ya oun lẹnu pe awọn ọga ileeṣẹ awọn fiṣẹ silẹ, wọn lọọ pe sibi isọmọlorukọ. Ọrọ yii de eti Muritala gbẹyin, o si tubọ koriira Akindele si i, o ni o han pe ọkunrin naa ko ni i gbọran, ẹni kan ni yoo si fi ileeṣẹ naa silẹ fẹni kan ninu awọn mejeeji, ṣugbọn o ti daju pe ko ni i ṣee ṣe ki awọn mejeeji jọ maa ṣiṣẹ yii, ọga meji ko ṣaa ni gbe inu ọkọ kan ṣoṣo.


Ṣugbọn bi oun ba fẹẹ lọ naa, oun ko ni i lọ lasiko iṣẹ, nitori gẹgẹ bii aṣa isọmọlorukọ nilẹ Yoruba, awọn ẹbi baba ati iya ọmọ to sun mọ wọn daadaa ni wọn maa n lọ sibẹ ni aarọ kutu, alẹ tabi ọwọ irọlẹ, lẹyin ti kaluku ba ti pari iṣẹ ẹ ni wọn yoo too lọ fun ariya isọmọlorukọ. Akindele lo ya oun lẹnu pe awọn ọga ileeṣẹ awọn fiṣẹ silẹ, wọn lọọ pe sibi isọmọlorukọ. Ọrọ yii de eti Muritala gbẹyin, o si tubọ koriira Akindele si i, o ni o han pe ọkunrin naa ko ni i gbọran, ẹni kan ni yoo si fi ileeṣẹ naa silẹ fẹni kan ninu awọn mejeeji, ṣugbọn o ti daju pe ko ni i ṣee ṣe ki awọn mejeeji jọ maa ṣiṣẹ yii, ọga meji ko ṣaa ni gbe inu ọkọ kan ṣoṣo. Nitori ẹ lo jẹ nigba ti ọrọ ilu oyinbo ṣẹlẹ, ti Muritala n lọ siluu oyinbo ninu oṣu keje ọdun, to si yẹ ko mu Akindele dani nigba to jẹ ọrọ nipa iṣẹ ẹrọ ibanisọrọ lo n ba lọ, ko mu Akindele dani, kaka bẹẹ, o mu igbakeji akọwe ijọba, Festus Adesanoye, atawọn mi-in, o ni ki wọn jẹ ki awọn jọ lọ. Ninu oṣu keji ni wọn lọ, eto ti wọn si ṣe ni pe wọn yoo lo bii ọsẹ mẹrin, ọjọ kẹrin, oṣu kẹjọ, ni 1975 yii, naa ni wọn yoo si pada de. Ki i ṣe pe Muritala dagbere fun Akindele taara bẹẹ, o kan gbọ lilọ yii lati ẹnu akọwe agba ni.


Nitori ẹ lo jẹ nigba ti ọrọ ilu oyinbo ṣẹlẹ, ti Muritala n lọ siluu oyinbo ninu oṣu keje ọdun, to si yẹ ko mu Akindele dani nigba to jẹ ọrọ nipa iṣẹ ẹrọ ibanisọrọ lo n ba lọ, ko mu Akindele dani, kaka bẹẹ, o mu igbakeji akọwe ijọba, Festus Adesanoye, atawọn mi-in, o ni ki wọn jẹ ki awọn jọ lọ. Ninu oṣu keji ni wọn lọ, eto ti wọn si ṣe ni pe wọn yoo lo bii ọsẹ mẹrin, ọjọ kẹrin, oṣu kẹjọ, ni 1975 yii, naa ni wọn yoo si pada de. Ki i ṣe pe Muritala dagbere fun Akindele taara bẹẹ, o kan gbọ lilọ yii lati ẹnu akọwe agba ni. Oun naa si dakẹ, o ni alọ yoo dara, abo yoo sunwọn. Bẹẹ ni Muritala gbera to lọ, wọn si n reti rẹ ni ọjọ kẹrin, oṣu kẹjọ, 1975. Ṣugbọn ni ọsan ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu keje, Muritala tẹlifoonu si ọfiisi wọn, o fẹẹ ba Williams ti i ṣe akọwe agba sọrọ.


Oun naa si dakẹ, o ni alọ yoo dara, abo yoo sunwọn. Bẹẹ ni Muritala gbera to lọ, wọn si n reti rẹ ni ọjọ kẹrin, oṣu kẹjọ, 1975. Ṣugbọn ni ọsan ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu keje, Muritala tẹlifoonu si ọfiisi wọn, o fẹẹ ba Williams ti i ṣe akọwe agba sọrọ. Ṣugbọn Williams ko si nibẹ, n lo ba sọ pe ko lọọ pe Akindele waa foun. Akindele ko fẹẹ lọ, ṣugbọn nigba ti akọwe naa bẹ ẹ, o gba lati lọọ ba minisita wọn yii sọrọ. Ko fẹẹ lọ nitori ko kuku mọ kinni kan nipa irin-ajo naa, wọn ko si dagbere fun un, ki waa ni toun lati gbọ ohun ti wọn yoo jọ sọ laarin ara wọn.


Ṣugbọn Williams ko si nibẹ, n lo ba sọ pe ko lọọ pe Akindele waa foun. Akindele ko fẹẹ lọ, ṣugbọn nigba ti akọwe naa bẹ ẹ, o gba lati lọọ ba minisita wọn yii sọrọ. Ko fẹẹ lọ nitori ko kuku mọ kinni kan nipa irin-ajo naa, wọn ko si dagbere fun un, ki waa ni toun lati gbọ ohun ti wọn yoo jọ sọ laarin ara wọn. Paapaa nigba to ṣe pe lasiko naa, ko si Gowon nile, oun ti lọ sibi ipade awọn ajọ iṣọkan orilẹ-ede Afrika ti wọn n pe ni OAU, o si mọ pe bi Muritala ba gbe iṣe rẹ de, ko si ẹni ti yoo gba oun. Nitori awọn nnkan yii ni ko ṣe fẹẹ lọ. Ṣugbọn nitori pe akọwe yii bẹ ẹ, o lọọ gbe tẹlifoonu naa, o si ṣe ọkan akin lati ba Muritala sọrọ.


Paapaa nigba to ṣe pe lasiko naa, ko si Gowon nile, oun ti lọ sibi ipade awọn ajọ iṣọkan orilẹ-ede Afrika ti wọn n pe ni OAU, o si mọ pe bi Muritala ba gbe iṣe rẹ de, ko si ẹni ti yoo gba oun. Nitori awọn nnkan yii ni ko ṣe fẹẹ lọ. Ṣugbọn nitori pe akọwe yii bẹ ẹ, o lọọ gbe tẹlifoonu naa, o si ṣe ọkan akin lati ba Muritala sọrọ. Ohun to n reti ọtọ ni o, ṣugbọn ohun to ba yatọ pata. Ohun ti oun n reti ni ki Muritala ba a sọrọ lati ilu oyinbo, nibi to wa lọhun-un, ṣugbọn nigba to gbe foonu, niṣe ni Muritala sọ fun un pe Kano loun ti n sọrọ o. Ọrọ naa ya Akindele lẹnu gan-an. Ohun to si tun ya a lẹnu ju ni pe Muritala to maa n binu, to si maa n sọrọ laulau si i ko ṣe bẹẹ, suuru nla lo fi ba a sọrọ pẹlu ọwọ.


Ohun to n reti ọtọ ni o, ṣugbọn ohun to ba yatọ pata. Ohun ti oun n reti ni ki Muritala ba a sọrọ lati ilu oyinbo, nibi to wa lọhun-un, ṣugbọn nigba to gbe foonu, niṣe ni Muritala sọ fun un pe Kano loun ti n sọrọ o. Ọrọ naa ya Akindele lẹnu gan-an. Ohun to si tun ya a lẹnu ju ni pe Muritala to maa n binu, to si maa n sọrọ laulau si i ko ṣe bẹẹ, suuru nla lo fi ba a sọrọ pẹlu ọwọ. O ni, ‘Ọgbẹni Akindele, ṣe daadaa ni o. Jọọ, ba mi sọ fun Ọgbẹni Williams pe mo ti de si Kano, to ba si di aarọ ọla, mo maa pada wa sibi iṣẹ!’ Ni Akindele ba ki oun naa daadaa, o si beere lọwọ rẹ pe ṣe ko si nnkan kan, pe ipari ọsẹ to n bọ lọhun-un lawọn ṣi n reti rẹ, ṣe ko si kinni kan to fi de ni pajawiri. Muritala ni ko si, alaafia ni, bi oun ba de lọla, awọn yoo maa sọ ọ. Bẹẹ ni wọn jọ sọrọ bii ọmọluabi meji, wọn si kira pe o digbooṣe. Ni bii aago marun-un aarọ ni Akindele ji ni ọjọ keji, iyẹn ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu keje, ọdun 1975, ọjọ keji ti oun ati Muritala sọrọ ni, ti Muritala si sọ pe Kano ni oun wa.


O ni, ‘Ọgbẹni Akindele, ṣe daadaa ni o. Jọọ, ba mi sọ fun Ọgbẹni Williams pe mo ti de si Kano, to ba si di aarọ ọla, mo maa pada wa sibi iṣẹ!’ Ni Akindele ba ki oun naa daadaa, o si beere lọwọ rẹ pe ṣe ko si nnkan kan, pe ipari ọsẹ to n bọ lọhun-un lawọn ṣi n reti rẹ, ṣe ko si kinni kan to fi de ni pajawiri. Muritala ni ko si, alaafia ni, bi oun ba de lọla, awọn yoo maa sọ ọ. Bẹẹ ni wọn jọ sọrọ bii ọmọluabi meji, wọn si kira pe o digbooṣe. Ni bii aago marun-un aarọ ni Akindele ji ni ọjọ keji, iyẹn ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu keje, ọdun 1975, ọjọ keji ti oun ati Muritala sọrọ ni, ti Muritala si sọ pe Kano ni oun wa. Bi oun ti ji ni aago marun-un yii, bẹẹ ni ọkan ninu awọn maneja ileeṣẹ wọn pe e, to si sọ fun un pe awọn ṣọja ti gba ileeṣẹ tẹlifoonu yii, ohun ti oun si n gbọ ni pe awọn ṣọja kan ti fibọn gbajọba o. Ko si Gowon nile, akọwe ijọba apapọ naa ko si nile, ko si si ẹni ti Akindele le sare pe ko sọ ohun to n lọ fun un. Nigba to ronu bẹẹ lo ranti akọwe agba ileeṣẹ wọn, o si tẹlifoonu si i. Ṣugbọn tọhun ko gbe e. Nigbẹyin, o ranti lati gbọ redio ilu oyinbo, BBC, n lo ba gbe e sibẹ, aago mẹfa owurọ ni. Awọn yii ni wọn royin pe awon ṣọja kan ti Muritala jẹ olori wọn ti fibọn gbajọba kuro lọwọ Yakubu Gowon, ati pe Muritala Muhammed ni olori wọn.


Bi oun ti ji ni aago marun-un yii, bẹẹ ni ọkan ninu awọn maneja ileeṣẹ wọn pe e, to si sọ fun un pe awọn ṣọja ti gba ileeṣẹ tẹlifoonu yii, ohun ti oun si n gbọ ni pe awọn ṣọja kan ti fibọn gbajọba o. Ko si Gowon nile, akọwe ijọba apapọ naa ko si nile, ko si si ẹni ti Akindele le sare pe ko sọ ohun to n lọ fun un. Nigba to ronu bẹẹ lo ranti akọwe agba ileeṣẹ wọn, o si tẹlifoonu si i. Ṣugbọn tọhun ko gbe e. Nigbẹyin, o ranti lati gbọ redio ilu oyinbo, BBC, n lo ba gbe e sibẹ, aago mẹfa owurọ ni. Awọn yii ni wọn royin pe awon ṣọja kan ti Muritala jẹ olori wọn ti fibọn gbajọba kuro lọwọ Yakubu Gowon, ati pe Muritala Muhammed ni olori wọn. Muritala kẹ! Akindele fidi janlẹ! Nigba ti ilẹ yoo fi mọ daadaa, iroyin naa ti kari igboro, kaluku si ti mọ pe Muritala ti gbajọba.


Muritala kẹ! Akindele fidi janlẹ! Nigba ti ilẹ yoo fi mọ daadaa, iroyin naa ti kari igboro, kaluku si ti mọ pe Muritala ti gbajọba. Ọjọ naa ni Muritla funra ẹ jade lori redio lo sọrọ, to sọ idi ti awọn fi gbajọba kuro lọwọ Gowon. O ni nitori ti ọkunrin naa ko fẹẹ gbejọba fawọn oloṣelu ni, ati iwa ibajẹ loriṣiiriṣii ti awọn eeyan n hu labẹ ijọba rẹ. Akindele gbọ ọrọ naa, o poṣe ni.


Ọjọ naa ni Muritla funra ẹ jade lori redio lo sọrọ, to sọ idi ti awọn fi gbajọba kuro lọwọ Gowon. O ni nitori ti ọkunrin naa ko fẹẹ gbejọba fawọn oloṣelu ni, ati iwa ibajẹ loriṣiiriṣii ti awọn eeyan n hu labẹ ijọba rẹ. Akindele gbọ ọrọ naa, o poṣe ni. Bi awọn kan ba wa ti wọn n huwa ibajẹ, ti wọn jẹ akowo ijọba jẹ, ṣe ẹnu Muritala leeyan yoo ti gbọ ọ ni, Muritala to mọ pe ileeṣẹ olowo nla ti awọn ITT gba, wọn fi iṣẹ naa lu jibiti ni, wọn si fi ko owo Naijiria jẹ, to si jẹ oun gan-an lo wa nidii ẹ, ṣe o fẹẹ sọ pe oun ko mọ ni, abi ko ye oun. Akindele mọ pe ọrọ naa ju ohun ti Muritala n sọ fawọn eeyan lọ. O mọ pe nitori awọn oṣiṣẹ ijọba ti wọn jẹ ọga, ti Gowon si gbojule fun ohun gbogbo to ba fẹẹ ṣe, ati nitori oun gan-an alara ni wọn ṣe gbajọba yii.


Bi awọn kan ba wa ti wọn n huwa ibajẹ, ti wọn jẹ akowo ijọba jẹ, ṣe ẹnu Muritala leeyan yoo ti gbọ ọ ni, Muritala to mọ pe ileeṣẹ olowo nla ti awọn ITT gba, wọn fi iṣẹ naa lu jibiti ni, wọn si fi ko owo Naijiria jẹ, to si jẹ oun gan-an lo wa nidii ẹ, ṣe o fẹẹ sọ pe oun ko mọ ni, abi ko ye oun. Akindele mọ pe ọrọ naa ju ohun ti Muritala n sọ fawọn eeyan lọ. O mọ pe nitori awọn oṣiṣẹ ijọba ti wọn jẹ ọga, ti Gowon si gbojule fun ohun gbogbo to ba fẹẹ ṣe, ati nitori oun gan-an alara ni wọn ṣe gbajọba yii. Muritala ko fẹ ohun ti Gowon ṣe foun nipa ọrọ Akindele. O fẹẹ le Akindele ni, o si fẹ ki Gowon fiya jẹ ẹ gidi pe o ri oun ọga ṣọja fin. Ṣugbọn Gowon ko le ṣe bẹẹ, nitori o mọ pe Akindele ko ṣe kinni kan fun un, ati pe iṣẹ ọkunrin naa lo n ṣe.


Muritala ko fẹ ohun ti Gowon ṣe foun nipa ọrọ Akindele. O fẹẹ le Akindele ni, o si fẹ ki Gowon fiya jẹ ẹ gidi pe o ri oun ọga ṣọja fin. Ṣugbọn Gowon ko le ṣe bẹẹ, nitori o mọ pe Akindele ko ṣe kinni kan fun un, ati pe iṣẹ ọkunrin naa lo n ṣe. Eyi ko tẹ Muritala lọrun, nitori o ro pe abuku ni wọn fi kan oun loju awọn ologun to ku, agaga loju awọn ti wọn bẹru oun, ati awọn ti oun paṣẹ fun. Lọrọ kan, ọrọ Akindele wa ninu ohun to jẹ ki ifipagbajọba lọwọ Gowon yii ya kankan, koda, bo tiẹ jẹ pe awọn kan ti n gbero bẹẹ lọkan tẹlẹ. Nitori bẹẹ, gbogbo alaye ti Muritala n ṣe lori idi ti awọn fi gbajọba lọwọ Gowon, ko si eyi to wọ Akindele leti nibẹ, nitori o mọ lọkan ara rẹ pe irọ ni wọn n pa, ko si ootọ kan bayii ninu ọrọ naa.