O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

O n ti oko bọ, o gun ọkada pẹlu maneja rẹ, awọn janduku Fulani si da a lọna, wọn si ṣa a wẹlẹwẹlẹ nitori ko gba ki wọn ji oun gbe, ki wọn si maa fi oun gbowo lọwọ awọn eeyan oun. Ni gbogbo agbegbe Oke-Ogun ati Ibarapa, awọn Fulani darandaran, ajinigbe ati janduku ti gba ọna oko lọwọ awọn eeyan ibẹ, wọn si ti sọ ara wọn di alaṣe, koda, le awọn ọba agbegbe naa paapaa lori. Abi nigba ti awọn oniluu ko ba ri kinni kan ṣe si ọrọ awọn ti wọn n pa wọn lojoojumọ, ti wọn si n ṣe awọn iyawo wọn ati awọn ọmọ wọn ṣikaṣika. Awọn ohun ti kinni yii yoo mu wa yoo buru. Akọkọ ni wahala ti yoo mu wa nigba ti awọn eeyan ko ba raaye de oko wọn, ẹkeeji si ni aibalẹ ọkan fun gbogbo araalu pata, nitori ninu ijaya ni kaluku yoo maa gbe. Lọna kẹta, ko sẹni to mọ iru aburu ti yoo gbẹyin eyi, nitori o daju pe ki i ṣe nnkan daadaa kan ni yoo gbẹyin ẹ. Ṣe Yoruba yoo laju silẹ, ṣe awọn ijọba wa yoo maa woran titi ti awọn Fulani wọnyi yoo fi ba aye awọn eeyan adugbo yii jẹ ni.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Awọn ohun ti kinni yii yoo mu wa yoo buru. Akọkọ ni wahala ti yoo mu wa nigba ti awọn eeyan ko ba raaye de oko wọn, ẹkeeji si ni aibalẹ ọkan fun gbogbo araalu pata, nitori ninu ijaya ni kaluku yoo maa gbe. Lọna kẹta, ko sẹni to mọ iru aburu ti yoo gbẹyin eyi, nitori o daju pe ki i ṣe nnkan daadaa kan ni yoo gbẹyin ẹ. Ṣe Yoruba yoo laju silẹ, ṣe awọn ijọba wa yoo maa woran titi ti awọn Fulani wọnyi yoo fi ba aye awọn eeyan adugbo yii jẹ ni. Nibo ni awọn oloṣelu ti wọn n pe ara wọn ni ọmọ ẹgbẹ kan tabi ẹgbẹ mi-i wa, kin ni ijọba ipinlẹ Ọyọ funra rẹ n ṣe. Nibo ni awọn Amọtẹkun wa, iṣẹ wọn da, kin ni wọn n ṣe, tabi ki lo n di wọn lọwọ lati le ṣe iṣẹ ti wọn gbe fun wọn. Nitori ki a ma jiya ni a ṣe n ya majiya lọfa, nitori ki iya ma jẹ wa ni a ṣe ni Amọtẹkun tiwa.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Nibo ni awọn oloṣelu ti wọn n pe ara wọn ni ọmọ ẹgbẹ kan tabi ẹgbẹ mi-i wa, kin ni ijọba ipinlẹ Ọyọ funra rẹ n ṣe. Nibo ni awọn Amọtẹkun wa, iṣẹ wọn da, kin ni wọn n ṣe, tabi ki lo n di wọn lọwọ lati le ṣe iṣẹ ti wọn gbe fun wọn. Nitori ki a ma jiya ni a ṣe n ya majiya lọfa, nitori ki iya ma jẹ wa ni a ṣe ni Amọtẹkun tiwa. Asiko ti to ti awọn ijọba wa ko gbọdọ ṣe ojo mọ, lati Eko titi de Ogun, de Ọyọ, de Ọṣun, Ekiti ati Ondo, awọn ijọba wa ko gbọdọ se ojo mọ, ki wọn mura lati ja fawọn eeyan wọn. Iya to n jẹ wa yii pọ, bẹẹ ni inira naa ko si yọ ẹni kan ku. Awọn Fulani yii ko kuku pọ to wa, bi wọn si to wa, wọn ko pọ ju wa lọ.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Asiko ti to ti awọn ijọba wa ko gbọdọ ṣe ojo mọ, lati Eko titi de Ogun, de Ọyọ, de Ọṣun, Ekiti ati Ondo, awọn ijọba wa ko gbọdọ se ojo mọ, ki wọn mura lati ja fawọn eeyan wọn. Iya to n jẹ wa yii pọ, bẹẹ ni inira naa ko si yọ ẹni kan ku. Awọn Fulani yii ko kuku pọ to wa, bi wọn si to wa, wọn ko pọ ju wa lọ. Ki waa ni a oo maa wo wọn niran ti wọn yoo maa fooro ẹmi wa bayii si, lori ilẹ ti awọn baba wa fun wa. Ẹyin ijọba ilẹ Yoruba, ẹ dide o, ọrọ oṣelu kọ leleyii, ẹ dide ki ẹ tun awọn Amọtẹkun yii ṣe, ki wọn le ṣe iṣẹ wọn. Nitori iku Ọgagun Irefin, ẹyin ọọfisa, ẹ sọrọ soke o Afi ki awọn alaṣẹ ileeṣẹ ologun Naijiria wa yii tubọ ṣalaye ọrọ iku to pa ọga ologun ṣọja kan, Olubunmi Irefin, lati ipinlẹ Kogi.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Ki waa ni a oo maa wo wọn niran ti wọn yoo maa fooro ẹmi wa bayii si, lori ilẹ ti awọn baba wa fun wa. Ẹyin ijọba ilẹ Yoruba, ẹ dide o, ọrọ oṣelu kọ leleyii, ẹ dide ki ẹ tun awọn Amọtẹkun yii ṣe, ki wọn le ṣe iṣẹ wọn. Nitori iku Ọgagun Irefin, ẹyin ọọfisa, ẹ sọrọ soke o Afi ki awọn alaṣẹ ileeṣẹ ologun Naijiria wa yii tubọ ṣalaye ọrọ iku to pa ọga ologun ṣọja kan, Olubunmi Irefin, lati ipinlẹ Kogi. Ọmọ Yoruba ni, ọkan pataki lo si jẹ ninu iṣẹ ologun. Ọsẹ meji sẹyin ni ọkunrin ṣọja yii sin oku iya rẹ, nibi to si ti n ṣoku naa lọwọ ni wọn ti ni ko maa bọ ni ileeṣẹ ologun fun ipade awọn ọga agba ṣọja. Alọ ni awọn eeyan ọkunrin yii gbọ, abọ ti wọn yoo gbọ, iku rẹ ni awọn ṣọja kede, wọn si ni korona lo pa a, ati pe awọn yoo sinku ẹ lọjọ keji.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Ọmọ Yoruba ni, ọkan pataki lo si jẹ ninu iṣẹ ologun. Ọsẹ meji sẹyin ni ọkunrin ṣọja yii sin oku iya rẹ, nibi to si ti n ṣoku naa lọwọ ni wọn ti ni ko maa bọ ni ileeṣẹ ologun fun ipade awọn ọga agba ṣọja. Alọ ni awọn eeyan ọkunrin yii gbọ, abọ ti wọn yoo gbọ, iku rẹ ni awọn ṣọja kede, wọn si ni korona lo pa a, ati pe awọn yoo sinku ẹ lọjọ keji. Awọn ẹbi binu, awọn ara Kogi naa si n binu lọwọlọwọ. Wọn ṣalaye idi ibinu wọn, wọn ni korona ki i paayan laarin ọjọ mẹta, ẹni ti korona yoo ba pa yoo kọkọ ṣaarẹ, o si kere tan, wọn yoo fi bii ọsẹ meji wo tọhun, bi wọn ba fura pe korona lo n ṣe e, ẹni naa yoo wa ni igbele fun ọjọ diẹ fun ayẹwo, lẹyin naa ni wọn yoo too mọ boya korona lo n ṣe e loootọ tabi oun kọ. Awọn ẹgbẹ ọmọ Gbẹdẹ, ni Kogi ni ti Irefin ko ri bẹẹ, ko sẹni to gbọ nigba ti ara rẹ ko ya, laarin ọjọ mẹwaa sira wọn to si kuro ni Kogi ni wọn kede iku rẹ, bẹẹ lawọn ologun ko faaye ayẹwo ẹbi silẹ, wọn ni ki wọn sin oku ẹ kiakia ni.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Awọn ẹbi binu, awọn ara Kogi naa si n binu lọwọlọwọ. Wọn ṣalaye idi ibinu wọn, wọn ni korona ki i paayan laarin ọjọ mẹta, ẹni ti korona yoo ba pa yoo kọkọ ṣaarẹ, o si kere tan, wọn yoo fi bii ọsẹ meji wo tọhun, bi wọn ba fura pe korona lo n ṣe e, ẹni naa yoo wa ni igbele fun ọjọ diẹ fun ayẹwo, lẹyin naa ni wọn yoo too mọ boya korona lo n ṣe e loootọ tabi oun kọ. Awọn ẹgbẹ ọmọ Gbẹdẹ, ni Kogi ni ti Irefin ko ri bẹẹ, ko sẹni to gbọ nigba ti ara rẹ ko ya, laarin ọjọ mẹwaa sira wọn to si kuro ni Kogi ni wọn kede iku rẹ, bẹẹ lawọn ologun ko faaye ayẹwo ẹbi silẹ, wọn ni ki wọn sin oku ẹ kiakia ni. Ọrọ naa ru awọn ẹbi loju, o ru gbogbo eeyan loju, ko si si ohun ti awọn ọga ologun ilẹ yii gbọdọ ṣe ju ki wọn waa ṣalaye bi ọrọ naa ti ri gan-an lọ. Awọn eeyan fẹẹ mọ igba ti korona ti wa lara ọkunrin yii, awọn dokita to tẹesi ẹ, ati idi ti wọn ko fi sọ fawọn ẹbi rẹ ko too jẹ iku ẹ nikan ni wọn gbọ. Loju gbogbo eeyan, iku Ọgagun Irefin lọwọ kan abosi ninu, awọn ọga ṣọja funra wọn ni lati ṣalaye ohun to ṣẹlẹ gan-an.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Ọrọ naa ru awọn ẹbi loju, o ru gbogbo eeyan loju, ko si si ohun ti awọn ọga ologun ilẹ yii gbọdọ ṣe ju ki wọn waa ṣalaye bi ọrọ naa ti ri gan-an lọ. Awọn eeyan fẹẹ mọ igba ti korona ti wa lara ọkunrin yii, awọn dokita to tẹesi ẹ, ati idi ti wọn ko fi sọ fawọn ẹbi rẹ ko too jẹ iku ẹ nikan ni wọn gbọ. Loju gbogbo eeyan, iku Ọgagun Irefin lọwọ kan abosi ninu, awọn ọga ṣọja funra wọn ni lati ṣalaye ohun to ṣẹlẹ gan-an. Gbogbo aye n reti o, ẹyin ọọfisa, ẹ sọrọ soke kiakia.


O ṣoju mi koro (Apa Kin-in-ni)

Gbogbo aye n reti o, ẹyin ọọfisa, ẹ sọrọ soke kiakia.


Awọn alaṣẹ ti jawee ‘gbele ẹ’ fun Biṣọọbu Adepọju l’Ekiti, wọn lo n ba’yawo alufaa to wa labẹ ẹ sun

Dada Ajikanje Ohun ti ọkan ninu awọn oluṣọagutan ijọ Anglican, The Retd Revd Biṣọọbu Ajilẹyẹ Adepọju, ko ro lo ba pade pẹlu bi awọn adari ijọ naa ṣe jawee gbele-ẹ fun un nitori ẹsun agbere ti wọn fi ka an. Biṣọọbu yii ni adari gbogbo ijọ naa ni Iwọ Oorun Ekiti, ẹsun ti wọn si fi kan an ni pe o n ba iyawo ọkan ninu awọn alufaa to wa labẹ rẹ lo pọ. Ọkunrin naa si ti jẹwọ nigba ti wọn pe e siwaju awọn igbimọ oluwadii kan lọjọ kẹwaa, oṣu kejila yii, pe loootọ loun huwa buruku naa. Ninu iwe ti wọn kọ si ọkunrin naa lati da a duro fungba diẹ, eyi ti Oluṣọagutan Henry C. Ndukaba fọwọ si lo ti kọ pe ‘‘ Pẹlu ọkan wuwo la fi kọwe ‘gbele ẹ’ fun ọ gẹgẹ bii Biṣọọbu Diocesan Anglican Ekiti West. ‘‘Igbesẹ yii ko sẹyin iwa idojutini ti o hu pẹlu bi o ṣe n ba ọkan ninu awọn iyawo alufaa to wa labẹ rẹ ni ajọṣepọ, to o si fidi ọrọ yii mulẹ ninu ipade ti a ṣe pẹlu rẹ ni ọọfiisi wa ni Ọjọbọ, Tọsidee, ọjọ kẹwaa, oṣu kejila yii. ‘‘Pẹlu igbesẹ yii, o ko gbọdọ kopa ninu ohunkohun gẹgẹ bii biṣọọbu agbegbe naa fun odidi ọdun kan gbako latọjọ ti o ba ti gba iwe yii.


Ninu iwe ti wọn kọ si ọkunrin naa lati da a duro fungba diẹ, eyi ti Oluṣọagutan Henry C. Ndukaba fọwọ si lo ti kọ pe ‘‘ Pẹlu ọkan wuwo la fi kọwe ‘gbele ẹ’ fun ọ gẹgẹ bii Biṣọọbu Diocesan Anglican Ekiti West. ‘‘Igbesẹ yii ko sẹyin iwa idojutini ti o hu pẹlu bi o ṣe n ba ọkan ninu awọn iyawo alufaa to wa labẹ rẹ ni ajọṣepọ, to o si fidi ọrọ yii mulẹ ninu ipade ti a ṣe pẹlu rẹ ni ọọfiisi wa ni Ọjọbọ, Tọsidee, ọjọ kẹwaa, oṣu kejila yii. ‘‘Pẹlu igbesẹ yii, o ko gbọdọ kopa ninu ohunkohun gẹgẹ bii biṣọọbu agbegbe naa fun odidi ọdun kan gbako latọjọ ti o ba ti gba iwe yii. ‘‘Ki o si yọju si biṣọọbu agba fun itọni ti ẹmi siwaju si i.’’


‘‘Ki o si yọju si biṣọọbu agba fun itọni ti ẹmi siwaju si i.’’


Awọn ọmọọṣẹ Tinubu bẹrẹ ipolongo ibo aarẹ ọdun 2023 lorukọ rẹ

Jide Alabi Awọn oloṣelu kan ti wọn jẹ ọmọ ẹyin Bọla Tinubu ti bẹrẹ ipolongo fun ọkunrin oloṣelu yii lori bi yoo ṣe di aarẹ Naijiria lọdun 2023. Ilu Ibadan, nipinlẹ Ọyọ, ni wọn ti gbe eto ọhun kalẹ lọjọ Iṣẹgun, Tusidee, nigba ti ẹni to ṣaaju wọn, Sẹnetọ Adedayọ Adeyẹye, lati ipinlẹ Ekiti, ko awọn yooku sodi lọ sọdọ Olubadan ti ilẹ Ibadan, Ọba Saliu Adetunji. Bakan naa ni wọn de ọdọ Alaafin tilu Ọyọ, Ọba Lamidi Atanda Adeyẹmi, ohun ti wọn lọọ ri awọn Ọba yii fun ni lati fi erongba wọn han lori bi wọn ṣe fẹẹ ṣiṣẹ fun Aṣiwaju Bọla Tinubu, ti yoo fi di aarẹ Naijiria lọdun 2023, bẹẹ gẹgẹ ni wọn tun bẹbẹ fun atilẹyin ati adura wọn. Bo tilẹ jẹ pe Bọla Tinubu funra ẹ paapaa ko ti i bọ sita gbangba lati sọ pe oun yoo dupo aarẹ, sibẹ, oye ti foju han ketekete bayii pe gomina tẹlẹ nipinlẹ Eko nifẹẹ si ipo ọhun gidi gan-an ni. Lara awọn oloṣelu ọmọ ẹyin Bọla Tinubu ti wọn jọ n lọ kaakiri bayii ni Musiliu Ọbanikoro; oun ni wọn fi ṣe alaga ikojọpọ wọn, eyi ti wọn pe orukọ ẹ ni SWAGA (The South-West Agenda), awọn mi-in tun ni, Sẹnetọ Dayọ Adeyẹye, Sẹnetọ Adesọji Akanbi, ẹni to n ṣoju fawọn eeyan Guusu ipinlẹ Ọyọ; ẹlomi-in tun ni Ọtunba Abayọmi Ogunnusi. Ninu ọrọ Adeyẹye, o sọ pe, “Gẹgẹ bi oye ṣe foju han bayii pe kaluku lo n sọ nipa bi ọrọ oṣelu yoo ṣe ri lọdun 2023.


Bo tilẹ jẹ pe Bọla Tinubu funra ẹ paapaa ko ti i bọ sita gbangba lati sọ pe oun yoo dupo aarẹ, sibẹ, oye ti foju han ketekete bayii pe gomina tẹlẹ nipinlẹ Eko nifẹẹ si ipo ọhun gidi gan-an ni. Lara awọn oloṣelu ọmọ ẹyin Bọla Tinubu ti wọn jọ n lọ kaakiri bayii ni Musiliu Ọbanikoro; oun ni wọn fi ṣe alaga ikojọpọ wọn, eyi ti wọn pe orukọ ẹ ni SWAGA (The South-West Agenda), awọn mi-in tun ni, Sẹnetọ Dayọ Adeyẹye, Sẹnetọ Adesọji Akanbi, ẹni to n ṣoju fawọn eeyan Guusu ipinlẹ Ọyọ; ẹlomi-in tun ni Ọtunba Abayọmi Ogunnusi. Ninu ọrọ Adeyẹye, o sọ pe, “Gẹgẹ bi oye ṣe foju han bayii pe kaluku lo n sọ nipa bi ọrọ oṣelu yoo ṣe ri lọdun 2023. Bo ṣe wa ri yii, awa naa ni ipa ti a gbọdọ ko lati sọ ohun ta a fẹ gan-an nipa bi eto oṣelu yoo ṣe ri lọdun naa. Bọla Tinubu lawa nifẹẹ si gẹgẹ bii aarẹ, iṣẹ si ti bẹrẹ bayii, bẹẹ la ti kan si i ko waa dije dupo ọhun, eyi naa lo si mu wa ke si gbogbo awa ọmọ Yoruba pata ati Naijiria lapapọ lati tẹle ọkunrin oloṣelu to rẹsẹ fi tilẹ daadaa yii, ki Naijiria le tẹsiwaju. “Gbogbo awọn eeyan to wa ni Iha Guusu orilẹ-ede yii lo lanfaani lati fa ẹni yoowu to ba wu wọn kalẹ, ẹni to ba si tẹwọn ju naa ni gbogbo ọmọ Naijiria yoo tẹle.’’ Ikuforiji ninu ọrọ tiẹ sọ pe, “Oloṣelu bii Aṣiwaju Bọla Tinubu ṣọwọn, oun yii lo sọ Eko dọtun, paapaa fawọn to mọ ipo ti ipinlẹ Eko wa ṣaaju ọdun 1999.


Bo ṣe wa ri yii, awa naa ni ipa ti a gbọdọ ko lati sọ ohun ta a fẹ gan-an nipa bi eto oṣelu yoo ṣe ri lọdun naa. Bọla Tinubu lawa nifẹẹ si gẹgẹ bii aarẹ, iṣẹ si ti bẹrẹ bayii, bẹẹ la ti kan si i ko waa dije dupo ọhun, eyi naa lo si mu wa ke si gbogbo awa ọmọ Yoruba pata ati Naijiria lapapọ lati tẹle ọkunrin oloṣelu to rẹsẹ fi tilẹ daadaa yii, ki Naijiria le tẹsiwaju. “Gbogbo awọn eeyan to wa ni Iha Guusu orilẹ-ede yii lo lanfaani lati fa ẹni yoowu to ba wu wọn kalẹ, ẹni to ba si tẹwọn ju naa ni gbogbo ọmọ Naijiria yoo tẹle.’’ Ikuforiji ninu ọrọ tiẹ sọ pe, “Oloṣelu bii Aṣiwaju Bọla Tinubu ṣọwọn, oun yii lo sọ Eko dọtun, paapaa fawọn to mọ ipo ti ipinlẹ Eko wa ṣaaju ọdun 1999. Ipo ti Eko wa loni-in yii, Bọla Tinubu ni o. Oun yii lo sọ ipinlẹ Eko di amuyangan nla fun gbogbo ọmọ Naijiria loni-in. Ati pe ti a ba n sọ nipa ọjọ ọla to dara fun Naijiria yii, Bọla Tinubu gan-an lo ṣe e tẹle to ba di ọdun 2023.’’ Bo ṣe wi i yii, bẹẹ lawọn eeyan ipinlẹ Ọsun naa lawọn mọ riri ẹ, bakan naa lawọn eeyan ipinlẹ Ogun naa sọ tiwọn. Ohun tawọn eeyan si n sọ bayii ni pe dajudaju, Aṣiwaju Bọla Ahmed Tinubu ti bẹrẹ ipolongo ibo lati di Aarẹ Naijiria lọdun 2023, ko si si aniani kankan nibẹ mọ.


Ipo ti Eko wa loni-in yii, Bọla Tinubu ni o. Oun yii lo sọ ipinlẹ Eko di amuyangan nla fun gbogbo ọmọ Naijiria loni-in. Ati pe ti a ba n sọ nipa ọjọ ọla to dara fun Naijiria yii, Bọla Tinubu gan-an lo ṣe e tẹle to ba di ọdun 2023.’’ Bo ṣe wi i yii, bẹẹ lawọn eeyan ipinlẹ Ọsun naa lawọn mọ riri ẹ, bakan naa lawọn eeyan ipinlẹ Ogun naa sọ tiwọn. Ohun tawọn eeyan si n sọ bayii ni pe dajudaju, Aṣiwaju Bọla Ahmed Tinubu ti bẹrẹ ipolongo ibo lati di Aarẹ Naijiria lọdun 2023, ko si si aniani kankan nibẹ mọ.


Wolii Eli-Wakuku ati babalawo ẹ ti wọn jọ n ṣowo agbari oku ti dero ẹwọn ni Kwara

Stephen Ajagbe, Ilorin Oludasilẹ ijọ St. Moses Orimọlade Cherubim and Seraphim to wa niluu Ilọrin, Wolii Gabriel Josaya tawọn eeyan mọ si Eli-Wakuku ati babalawo rẹ, Gabriel Moyọsọrẹ, ti rẹwọn ọdun mẹrin he lọjọ Aje, Mọnde, ana, fun ẹsun pe wọn n ta ẹya ara eeyan. Adajọ Mohammed Ibrahim tile-ẹjọ magisreeti kan to wa niluu Ilọrin lo paṣẹ naa. O ni ọdaran naa ko lanfaani si sisan owo itanran. Eli-Wakuku pẹlu babalawo to maa n ta agbari atawọn ẹya ara eeyan mi-in fun, Moyọsọrẹ, naa ni wọn jọ wa nile-ẹjọ fun idajọ lẹyin bii ọdun mẹta ti igbẹjọ ti n waye lori ẹsun ti wọn fi kan wọn. Iwadii awọn ọlọpaa fi han pe Wolii Josaya maa n rapala wọ itẹku nibi to ti n hu awọn agbari oku to si n ta ọkọọkan ni ẹgbẹrun mẹjọ naira fun onibaara rẹ. Lasiko iwadii naa awọn ọlọpaa ba agbari oku nile Moyọsọrẹ ti n ṣe babalawo to n ba Josaya ra ọja, iyẹn si jẹwọ bi ọrọ kinni ọhun ṣe jẹ.


Eli-Wakuku pẹlu babalawo to maa n ta agbari atawọn ẹya ara eeyan mi-in fun, Moyọsọrẹ, naa ni wọn jọ wa nile-ẹjọ fun idajọ lẹyin bii ọdun mẹta ti igbẹjọ ti n waye lori ẹsun ti wọn fi kan wọn. Iwadii awọn ọlọpaa fi han pe Wolii Josaya maa n rapala wọ itẹku nibi to ti n hu awọn agbari oku to si n ta ọkọọkan ni ẹgbẹrun mẹjọ naira fun onibaara rẹ. Lasiko iwadii naa awọn ọlọpaa ba agbari oku nile Moyọsọrẹ ti n ṣe babalawo to n ba Josaya ra ọja, iyẹn si jẹwọ bi ọrọ kinni ọhun ṣe jẹ. Ninu ẹri oluwadii ileeṣẹ ọlọpaa, Peter Ibiyẹmi, o ṣalaye fun ile-ẹjọ pe Josaya jẹwọ pe agbari oku bii ọgọrun-un meji loun ti hu lori itẹku musulumi to wa lagbegbe Osere, niluu Ilọrin toun si ti lu ta. Ibiyẹmi ni lati ọdun 2009 ni ọdaran naa ti bẹrẹ owo tita agbari oku, aarin oru lo maa n saaba lọ, koda oun nikan lo maa n da lọ sibẹ. O tẹsiwaju pe ẹgbẹrun mẹwaa naira ni Josaya maa n fun ẹṣọ itẹku naa ni gbogbo igba to ba ti lọọ hu ọja to n ta, eyi lo maa n fun un lanfaani lati farabalẹ hu iye agbari oku to ba wu u lai si ẹni to maa yẹ lọwọ wo.


Ninu ẹri oluwadii ileeṣẹ ọlọpaa, Peter Ibiyẹmi, o ṣalaye fun ile-ẹjọ pe Josaya jẹwọ pe agbari oku bii ọgọrun-un meji loun ti hu lori itẹku musulumi to wa lagbegbe Osere, niluu Ilọrin toun si ti lu ta. Ibiyẹmi ni lati ọdun 2009 ni ọdaran naa ti bẹrẹ owo tita agbari oku, aarin oru lo maa n saaba lọ, koda oun nikan lo maa n da lọ sibẹ. O tẹsiwaju pe ẹgbẹrun mẹwaa naira ni Josaya maa n fun ẹṣọ itẹku naa ni gbogbo igba to ba ti lọọ hu ọja to n ta, eyi lo maa n fun un lanfaani lati farabalẹ hu iye agbari oku to ba wu u lai si ẹni to maa yẹ lọwọ wo. Ṣugbọn agbẹjọro ọdaran naa, Ibrahim Olojoku, ni awọn ọlọpaa lo fipa mu onibaara oun lati sọ gbogbo ohun ti wọn lo sọ naa. Olojoku ni oun foju ri ibi ti wọn ti na an ti wọn si ni ko gba pe loootọ loun jẹbi ẹsun naa. Agbẹjọro ọhun ni oun yoo ba onibaara oun sọrọ boya awọn yoo pẹjọ ko-tẹmi-lọrun tako idajọ ile-ẹjọ naa.


Ṣugbọn agbẹjọro ọdaran naa, Ibrahim Olojoku, ni awọn ọlọpaa lo fipa mu onibaara oun lati sọ gbogbo ohun ti wọn lo sọ naa. Olojoku ni oun foju ri ibi ti wọn ti na an ti wọn si ni ko gba pe loootọ loun jẹbi ẹsun naa. Agbẹjọro ọhun ni oun yoo ba onibaara oun sọrọ boya awọn yoo pẹjọ ko-tẹmi-lọrun tako idajọ ile-ẹjọ naa.


Awọn ọmọ ẹgbẹ okunkun yii n lọọ gbẹsan iku ọkan lara wọn lọwọ tẹ wọn l’Ọta

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹ́òkúta Bi awo ba ku awo ni i sinku awo ni wọn fẹẹ fọrọ ṣe ko too bu wọn lọwọ o, iyẹn awọn ọmọ ẹgbẹ okunkun marun-un ti mọto pa ọkan lara wọn ti wọn si fẹẹ lọọ gbẹsan iku naa, ti wọn waa n gbe oku kiri ninu kẹkẹ Marwa, lagbegbe Ọta, nipinlẹ Ogun, lọjọ Mọnde, ọjọ kẹrinla oṣu kejila ọdun 2020. Awọn ti wọn n gbe oku kiri naa ni: Babatunde Shittu; ẹni ọdun mẹẹẹdọgbọn(25), Ayọbami Morẹnikeji; ọmọ ọdun mẹẹẹdogun,(15) Fidelis John; ẹni ọdun mẹtalelogun(23) Abdullah Adegbenro; ọmọ ọdun mẹtadinlogun (17) ati Oyeyẹmi Bakare ti oun jẹ ọmọ ogun ọdún(20) DSP Abimbọla Oyeyẹmi, Alukoro ọlọpaa ipinlẹ Ogun, ṣalaye pe awọn eeyan ni wọn ta awọn ọlọpaa lolobo pe awọn kan n gbe oku èèyàn kiri ninu kẹkẹ Maruwa, wọn mu ori le ọna Ọta, ṣugbọn pẹlu nnkan ija bii ada ati kumọ ni wọn n lọ. Eyi lo mu ACP Monday Agbonika ti i ṣe ọga ọlọpaa agbegbe Sango ko awọn eeyan rẹ lẹyin, ni wọn ba ri awọn to n gbe oku kiri naa loju ọna Ilo Awẹla, nibi ti wọn ti n ba dukia awọn eeyan jẹ, ti wọn n ja awọn ẹni ẹlẹni to n kọja lọ lole pelu awọn nnkan ija ti wọn ni lọwọ. Awọn marun-un lọwọ ba ninu wọn, wọn ṣalaye pe pati lawọn lọ ni Muṣin, l’Ekoo, bi ija ṣe ṣẹlẹ nigba tawọn n pada bọ niyẹn, to di pe àwọn alatako awọn fi mọto pa ọmọkunrin tawọn n gbe oku ẹ kiri yii. Wọn ni ile ẹbi awọn to pa a lawọn n gbe oku naa lọ lati gbẹsan iku rẹ. Orukọ awọn to pa a naa gẹgẹ bi wọn ṣe da a ni: Ọmọ ẹkùn, Lampard àti Anko.


Awọn marun-un lọwọ ba ninu wọn, wọn ṣalaye pe pati lawọn lọ ni Muṣin, l’Ekoo, bi ija ṣe ṣẹlẹ nigba tawọn n pada bọ niyẹn, to di pe àwọn alatako awọn fi mọto pa ọmọkunrin tawọn n gbe oku ẹ kiri yii. Wọn ni ile ẹbi awọn to pa a lawọn n gbe oku naa lọ lati gbẹsan iku rẹ. Orukọ awọn to pa a naa gẹgẹ bi wọn ṣe da a ni: Ọmọ ẹkùn, Lampard àti Anko. Alukoro ọlọpaa sọ pe kawọn eeyan oun too de ibi ti wọn ti mu awọn ọmọ yii, awọn ọmọ ẹgbẹ okunkun naa ti ba mọto jiipu Highlander kan jẹ. Emmanuel Adekọya lorukọ ẹni to ni mọto naa, KJA 275GD si ni nọmba rẹ bi Oyeyẹmi ṣe wi. O ni wọn ti ja foonu Infinix gba lọwọ Falọla Olushọla, wọn si ti gba ẹgbẹrun lọ́na àádọ́ta naira lọwọ ẹnikan to n jẹ Emmanuel Agbaje.


Alukoro ọlọpaa sọ pe kawọn eeyan oun too de ibi ti wọn ti mu awọn ọmọ yii, awọn ọmọ ẹgbẹ okunkun naa ti ba mọto jiipu Highlander kan jẹ. Emmanuel Adekọya lorukọ ẹni to ni mọto naa, KJA 275GD si ni nọmba rẹ bi Oyeyẹmi ṣe wi. O ni wọn ti ja foonu Infinix gba lọwọ Falọla Olushọla, wọn si ti gba ẹgbẹrun lọ́na àádọ́ta naira lọwọ ẹnikan to n jẹ Emmanuel Agbaje. Àwọn ọlọpaa ti gba oku naa lọwọ wọn, wọn ti gbe e lọ si mọṣuari Ifọ, wọn si ko awọn agbokuukiri naa lọ sẹka itọpinpin gẹgẹ bii aṣẹ CP Edward Ajogun.


Àwọn ọlọpaa ti gba oku naa lọwọ wọn, wọn ti gbe e lọ si mọṣuari Ifọ, wọn si ko awọn agbokuukiri naa lọ sẹka itọpinpin gẹgẹ bii aṣẹ CP Edward Ajogun.


Eeyan mejilelọgọjọ (162) lo ku ninu ijamba mọto nipinlẹ Ogun – Ọga TRACE lo sọ ọ

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹ́òkúta TRACE, iyẹn ajọ to n ri si titele ofin irinna to si n fọwọ ofin mu awọn arufin nipinlẹ Ogun, ti sọ ọ di mimọ pe eeyan mejilelọgọjọ (162) lo padanu ẹmi wọn ninu ijamba oju popo nipinlẹ Ogun laarin oṣu kin-in-ni ọdun yii si oṣu kọkanla to kọja. Ọjọ Aje ọsẹ yii ni Kọmandanti Ṣeni Ogunyẹmi, ọga TRACE, sọrọ naa nile igbimọ aṣofin ipinlẹ Ogun, lasiko to n ṣepade pẹlu igbimọ to n ri si inawo ati iṣuna nile naa. Ogunyẹmi ṣalaye pe aisi imọ to peye nipa ọkọ wiwa loju popo lo n fa ijamba fawọn awakọ, o ni TRACE ti la awọn ilana kan kalẹ lati kọ awọn awakọ to le ni irinwo lawọn ọna ti ijamba yoo fi dinku jọjọ. O fi kun un pe asidẹnti to din diẹ lẹgbẹrin (774) lo ṣẹlẹ kaakiri ipinlẹ Ogun lati oṣu akọkọ ọdun yii titi de oṣu kọkanla, awọn to farapa sile ni ẹẹdẹgbẹrun kan(927). Lati le pa miliọnu ogun le ni irinwo to ni ajọ yii gbero lati mu wọle lọdun 2021, Ọga TRACE lawọn nilo awọn eeyan si i lẹnu iṣẹ àwọn.


Ọba ilu Ipokia kilọ fawọn aṣọbode, o ni ki wọn yee pa awọn eeyan oun

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Ọba Yisa Ọlaniyan, Onipokia ti Ipokia nipinlẹ Ogun, ti kilọ fawọn aṣọbode ti wọn yi agbegbe rẹ ka lati dawọ ipaniyan to n waye nigba gbogbo duro. Ọba ni ẹgbẹrun kan apo irẹsi ti wọn n tori ẹ yinbọn paayan ko to ẹmi eeyan kan ṣoṣo. Ọjọ Aje, Mọnde ọsẹ yii ni Onipokia ṣe ikilọ naa fun alakooso ẹkun kin-in-ni kọstọọmu nipinlẹ Ogun, Ọgbẹni Peter Kolo, nigba ti ọkunrin naa ṣabẹwo si i niluu Ipokia. ‘Sọ fawọn eeyan rẹ ki wọn yee pa awọn araalu mi nitori irẹsi, ẹgbẹrun kan apo irẹsi ko to ẹmi eeyan kan ṣoṣo. Ki i ṣe pe mo faramọ fayawọ ṣiṣe, ṣugbọn mi o le gba ki ẹmi awọn eeyan mi maa bọ laiṣẹ nitori apo irẹsi lasan.’ Bẹẹ ni Onipokia wi. Nigba to n dahun si ọrọ Kabiyesi, ọga kọsitọọmu naa sọ pe oun naa ko fẹran ipaniyan, bẹẹ lawọn eeyan oun ki i deede lo nnkan ija, afi ti ọrọ ba fẹẹ ba eyin yọ.


‘Sọ fawọn eeyan rẹ ki wọn yee pa awọn araalu mi nitori irẹsi, ẹgbẹrun kan apo irẹsi ko to ẹmi eeyan kan ṣoṣo. Ki i ṣe pe mo faramọ fayawọ ṣiṣe, ṣugbọn mi o le gba ki ẹmi awọn eeyan mi maa bọ laiṣẹ nitori apo irẹsi lasan.’ Bẹẹ ni Onipokia wi. Nigba to n dahun si ọrọ Kabiyesi, ọga kọsitọọmu naa sọ pe oun naa ko fẹran ipaniyan, bẹẹ lawọn eeyan oun ki i deede lo nnkan ija, afi ti ọrọ ba fẹẹ ba eyin yọ. Kolo fi Kabiyesi lọkan balẹ, o loun ko ni i gba ki ẹmi alaiṣẹ sọnu mọ nitori irẹsi bo ṣe maa n waye. Ṣe lọpọ igba lẹmi awọn ti ko tiẹ mọ nnkan kan nipa fayawọ maa n sọnu n’Ipokia, lasiko tawọn kọstọọmu atawọn onifayawọ ba wọya ija. Aimọye awọn ti ko mọwọ-mẹsẹ ni wọn ti ba ogun irẹsi lọ.


Kolo fi Kabiyesi lọkan balẹ, o loun ko ni i gba ki ẹmi alaiṣẹ sọnu mọ nitori irẹsi bo ṣe maa n waye. Ṣe lọpọ igba lẹmi awọn ti ko tiẹ mọ nnkan kan nipa fayawọ maa n sọnu n’Ipokia, lasiko tawọn kọstọọmu atawọn onifayawọ ba wọya ija. Aimọye awọn ti ko mọwọ-mẹsẹ ni wọn ti ba ogun irẹsi lọ.


Adajọ agba wa ni Naijiria naa ti ko koro o

Aderounmu Kazeem Adajọ agba lorilẹ-ede yii, Tanko Muhammad, naa ti ko arun koronafairọọsi. Ọkan lara awọn adajọ nile-ẹjọ to ga julọ nilẹ wa, Adajọ Ibrahim Saulawa, lo sọrọ yii nibi apejọ kan niluu Abuja, loni-in ọjọ Iṣẹgun, Tusidee. Nibi ti wọn ti n ṣe ifilọlẹ olu-ile ẹgbẹ awọn Amofin ti wọn jẹ Musulumi niluu Abuja ni Adajọ naa ti sọ pe ilu Dubai lọhun-un ni Adajọ Tanko wa bayii nibi to ti n gba itọju. Nibi ayẹyẹ pataki kan to waye lana-an, ọjọ Aje, Mọnde, ni wọn ti kọkọ ṣakiyesi wi pe ọkunrin naa ko si nile, nibi ti wọn ti bura fun awọn Amofin mejilelaadọrin (72) sipo Amofin agba (SAN). Adajọ Ọlabọde Rhodes-Vivour, ẹni ti ipo ẹ tun sunmọ Adajọ Tanko nile ẹjọ to ga julọ lorilẹ-ede yii gan-an lo bura fawon amofin agba ọhun.


Boko Haram ti sọrọ, wọn ni ẹ ma laagun jinna, awọn ọmọleewe yin wa lọdọ wa

Aderounmu Kazeem Bo ti ṣe n pe ọjọ karun-un lọ bayii ti wọn ti ji awọn ọmọ ileewe girama kan ko ni Kankara nipinlẹ Katsina, awọn janduku afẹmiṣofo Boko Haram ti sọ pe awọn gan-an lawọn ṣiṣẹ ibi ọhun. Ninu fidio ti ko ju iṣẹju mẹrin aabọ lọ ni agbẹnusọ wọn, Abubakar Shekau, ti sọ pe awọn lawọn ji awọn ọmọ ọhun gbe, ati pe ọmọleewe bii ọọdunrun (300) lo wa ni akata awọn bayii. Koko ohun ti awọn janduku afẹmiṣofo yii sọ pe o mu awọn ṣiṣẹ ibi ọhun ko ju inu buruku to n bi awọn lọ nitori ti wọn n kọ awọn ọmọ naa lẹkọọ iwe mọ-ọn-kọ, mọ-ọn-ka, eyi ti ko ba ti Ọlọrun mu. Alẹ ana, ọjọ Aje lawọn Boko Haram ti fi fidio ọhun sita, bẹẹ ni Shekau, sọ pe ko si ootọ kan ninu iroyin tawọn kan n gbe kiri wi pe awọn ti sọ ohun tawọn fẹ gan-an. O fi kun un pe bi awọn ṣe kọlu ileewe Government Science Secondary School, ni Kankara, nipinlẹ Katsina, awọn fi ṣapọnle ẹsin Islam ni, ati pe eto ẹkọ mọ-ọn-kọ mọ-ọn-ka ti wọn n kọ wọn nileewe ọhun ko ba ilana Ọlọrun ati ti Anọbi mu rara. Ninu ọrọ ẹ naa lo ti ni ki awọn eeyan ma wulẹ laagun jinna, awọn gan-an lawọn wa nidii ijinigbe ọhun, awọn ọmọ ti wọn n wa wa lọdọ awọn o.


Ọrọ bẹyin yọ! Idi ti Buhari fi sa fawọn aṣofin ree o

Lati bii oṣu mẹta si asiko ti a wa yii ni iroyin buruku kan ti tun jade sita, iroyin naa ko daa rara. Iroyin pe Aarẹ Muhamamdu Buhari kọ lo n ṣejọba ni, awọn ti wọn gbe iroyin naa kiri sọ pe “Buhari ti ku tipẹ, Jubril lati Sudan lo n ṣejọba!” Akọkọ ti iroyin naa yoo jade kọ niyi o. O ti kọkọ jade lati igba ti ara Aarẹ wa yii ko ti ya, ti ọkunrin ọmọ Ibo kan to n ṣe olori ẹgbẹ awọn Biafra, iyẹn Nnamdi Kanu, to sọ pe dandan ni ki Ibo kuro lara Naijiria, ti gbe ọrọ naa jade. Nigba naa, ariwo ọrọ naa kari aye gan-an, ti wọn saa n sọ pe Buhari ti ku, ko too waa di pe ọrọ naa lọ silẹ nigba to ya, lasiko ti awọn araalu bẹrẹ si i ri Buhari nita. Ṣugbọn lẹnu ọjọ mẹta yii ti awọn eeyan ko tun ri Buhari nita mọ, ti awọn ohun aburu si n ṣẹlẹ ni Naijiria, tawọn eeyan n ro pe o yẹ ki Buhari sọrọ ti ko sọ ọ, iroyin naa tun dide wuya, awọn eeyan si n sọ pe ṣebi awọn ti sọ tẹle pe Buhari kọ lo n ṣejọba. Bi awọn kan ti n sọ bayii, bẹẹ lawọn kan n gbeja Buhari, ti wọn n sọ pe awọn ọmẹ ẹgbẹ PDP, ati awọn ọta Buhari mi-in, ni wọn n fi ete lu ara wọn lasan, isọkusọ ni wọn n sọ. Ṣugbọn Buhari ko ran awọn ti wọn n gbeja rẹ yii naa lọwọ, nitori ki i fẹẹ jade rara sibi ti awọn araalu yoo ti ri i, bẹẹ ni ki i sọrọ soke ki awọn eeyan gbọ, agaga nigba ti ohun ti ko dara kan ba n ṣẹlẹ laarin ilu.


Ṣugbọn lẹnu ọjọ mẹta yii ti awọn eeyan ko tun ri Buhari nita mọ, ti awọn ohun aburu si n ṣẹlẹ ni Naijiria, tawọn eeyan n ro pe o yẹ ki Buhari sọrọ ti ko sọ ọ, iroyin naa tun dide wuya, awọn eeyan si n sọ pe ṣebi awọn ti sọ tẹle pe Buhari kọ lo n ṣejọba. Bi awọn kan ti n sọ bayii, bẹẹ lawọn kan n gbeja Buhari, ti wọn n sọ pe awọn ọmẹ ẹgbẹ PDP, ati awọn ọta Buhari mi-in, ni wọn n fi ete lu ara wọn lasan, isọkusọ ni wọn n sọ. Ṣugbọn Buhari ko ran awọn ti wọn n gbeja rẹ yii naa lọwọ, nitori ki i fẹẹ jade rara sibi ti awọn araalu yoo ti ri i, bẹẹ ni ki i sọrọ soke ki awọn eeyan gbọ, agaga nigba ti ohun ti ko dara kan ba n ṣẹlẹ laarin ilu. Ẹẹkọọkan ti oun ba fẹẹ sọrọ, awọn ọrọ to maa n sọ ki i bọ soju ọna, nitori ẹ lo ṣe jẹ nigbakigba to ba fẹẹ sọrọ ni gbangba, wọn yoo kọ ohun ti yoo sọ fun un ni. Ṣugbọn pẹlu ẹ naa, pẹlu pe wọn kọ ọrọ ti yoo ka fun un ni yii, ọpọ igba lo jẹ nnkan mi-in ni yoo maa ka ninu iwe ti wọn ba gbe le e lọwọ. O ṣee ṣe ko jẹ nigba tawọn ti wọn n ba a ṣiṣẹ ri i pe aṣiri ọrọ naa ti n tu sita ju bo ṣe yẹ lọ, ni wọn ko ṣe jẹ ko sọrọ nita mọ.


Ẹẹkọọkan ti oun ba fẹẹ sọrọ, awọn ọrọ to maa n sọ ki i bọ soju ọna, nitori ẹ lo ṣe jẹ nigbakigba to ba fẹẹ sọrọ ni gbangba, wọn yoo kọ ohun ti yoo sọ fun un ni. Ṣugbọn pẹlu ẹ naa, pẹlu pe wọn kọ ọrọ ti yoo ka fun un ni yii, ọpọ igba lo jẹ nnkan mi-in ni yoo maa ka ninu iwe ti wọn ba gbe le e lọwọ. O ṣee ṣe ko jẹ nigba tawọn ti wọn n ba a ṣiṣẹ ri i pe aṣiri ọrọ naa ti n tu sita ju bo ṣe yẹ lọ, ni wọn ko ṣe jẹ ko sọrọ nita mọ. Bẹẹ ni ki i jade! Eyi si ti wa bẹẹ tipẹ. Ohun to jẹ ki inu awọn araalu dun ree, iyẹn lọsẹ to kọja lọhun-un, nigba ti awọn aṣofin ilẹ wa pe Buhari pe ko maa bọ, ko waa ṣalaye awọn ohun kan to n lọ fawọn nipa eto aabo orilẹ-ede yii, ati idi ti awọn Boko Haram ṣe n paayan kaakiri.


Bẹẹ ni ki i jade! Eyi si ti wa bẹẹ tipẹ. Ohun to jẹ ki inu awọn araalu dun ree, iyẹn lọsẹ to kọja lọhun-un, nigba ti awọn aṣofin ilẹ wa pe Buhari pe ko maa bọ, ko waa ṣalaye awọn ohun kan to n lọ fawọn nipa eto aabo orilẹ-ede yii, ati idi ti awọn Boko Haram ṣe n paayan kaakiri. Ọjọ kin-in-ni, oṣu kejila yii, ni wọn ṣe apero nile-igbimọ bẹẹ, ti gbogbo awọn aṣofin si fọwọ si i pe ki wọn pe aarẹ ko waa ba awọn sọrọ, ko si ti ọdọ awọn ba gbogbo ọmọ Naijiria sọrọ, nigba to jẹ ojutaye ni yoo ti sọrọ, gbogbo awọn ọmọ Naijiria yoo si gbọ ohun to ba sọ. Wọn ni bo ba waa sọrọ bayii, to sọ awọn ohun ti oun gẹgẹ bIi Aarẹ, ati ileeṣẹ rẹ n ṣe si ọrọ yii, ọkan awọn araalu yoo balẹ, wọn yoo si mọ pe Aarẹ wọn ko kawọ gbera, o n ba iṣẹ lọ. Ati pe awọn eeyan yoo tun ni anfaani lati mọ pe loootọ ni aarẹ wọn ko ku, pe alaafia ni Buhari wa, ko si si ohun to ṣe e lọpọlọ.


Ọjọ kin-in-ni, oṣu kejila yii, ni wọn ṣe apero nile-igbimọ bẹẹ, ti gbogbo awọn aṣofin si fọwọ si i pe ki wọn pe aarẹ ko waa ba awọn sọrọ, ko si ti ọdọ awọn ba gbogbo ọmọ Naijiria sọrọ, nigba to jẹ ojutaye ni yoo ti sọrọ, gbogbo awọn ọmọ Naijiria yoo si gbọ ohun to ba sọ. Wọn ni bo ba waa sọrọ bayii, to sọ awọn ohun ti oun gẹgẹ bIi Aarẹ, ati ileeṣẹ rẹ n ṣe si ọrọ yii, ọkan awọn araalu yoo balẹ, wọn yoo si mọ pe Aarẹ wọn ko kawọ gbera, o n ba iṣẹ lọ. Ati pe awọn eeyan yoo tun ni anfaani lati mọ pe loootọ ni aarẹ wọn ko ku, pe alaafia ni Buhari wa, ko si si ohun to ṣe e lọpọlọ. Ọjọbọ, Tọsidee, to kọja yii, ni wọn fi ipade naa si, ti gbogbo ọmọ Naijiria yoo ri Aarẹ wọn, ti wọn yoo si jọ fikun lukun nile-igbimọ, ki wọn le mọ ohun ti wọn yoo ṣe si ọrọ Boko Haram to gba ọna oko ati ọna odo lọwọ awọn araalu gbogbo, paapaa l’Oke-Ọya. Ṣebi ohun to mu ọrọ yii jade gan-an ni pipa ti awọn Boko Haram yii lọọ dumbu awọn agbẹ onirẹsi mẹtalelogoji mọ inu oko wọn lọjọ kejidinlọgbọn, oṣu kọkanla, to kọja yii, ti ọrọ naa si ka gbogbo agbaye lara. Bẹẹ, awọn ṣọja ti n sọ pe awọn ti yanju ọrọ Boko Haram tẹlẹ, ti wọn ni ko si awọn afẹmiṣofo naa nibi kankan ni Naijiria mọ.


Ọjọbọ, Tọsidee, to kọja yii, ni wọn fi ipade naa si, ti gbogbo ọmọ Naijiria yoo ri Aarẹ wọn, ti wọn yoo si jọ fikun lukun nile-igbimọ, ki wọn le mọ ohun ti wọn yoo ṣe si ọrọ Boko Haram to gba ọna oko ati ọna odo lọwọ awọn araalu gbogbo, paapaa l’Oke-Ọya. Ṣebi ohun to mu ọrọ yii jade gan-an ni pipa ti awọn Boko Haram yii lọọ dumbu awọn agbẹ onirẹsi mẹtalelogoji mọ inu oko wọn lọjọ kejidinlọgbọn, oṣu kọkanla, to kọja yii, ti ọrọ naa si ka gbogbo agbaye lara. Bẹẹ, awọn ṣọja ti n sọ pe awọn ti yanju ọrọ Boko Haram tẹlẹ, ti wọn ni ko si awọn afẹmiṣofo naa nibi kankan ni Naijiria mọ. Ohun to jẹ ki wọn ranṣẹ si Buhari niyi, pe ki lo tun ṣẹlẹ, nitori awọn eeyan rẹ ti sọ pe ko si wahala Boko Haram yii mọ, bẹẹ awọn ti wọn paayan yii ti fẹnu ara wọ sọ pe awọn Boko Haram ni. Yatọ si eyi ẹwẹ, eto aabo gbogbo ti bajẹ nilẹ Hausa, ẹmi awọn eeyan ko de rara. Ipade eleyii yoo tilẹ yatọ, nitori awọn aṣofin naa fẹ ki Buhari waa fi ẹnu ara rẹ sọrọ ni.


Ohun to jẹ ki wọn ranṣẹ si Buhari niyi, pe ki lo tun ṣẹlẹ, nitori awọn eeyan rẹ ti sọ pe ko si wahala Boko Haram yii mọ, bẹẹ awọn ti wọn paayan yii ti fẹnu ara wọ sọ pe awọn Boko Haram ni. Yatọ si eyi ẹwẹ, eto aabo gbogbo ti bajẹ nilẹ Hausa, ẹmi awọn eeyan ko de rara. Ipade eleyii yoo tilẹ yatọ, nitori awọn aṣofin naa fẹ ki Buhari waa fi ẹnu ara rẹ sọrọ ni. Iyẹn ni pe ko si ẹni kan ti yoo kọ ọrọ ti yoo ka fun un, wọn ni awọn ko fẹ ko jẹ yoo maa ka ̀ọrọ ti awọn kan ti kọ silẹ fun un ni, wọn fẹ ko wa, ki awọn jọ fikun-lukun, ki awọn si jọ fọrọ jomitoro ọrọ ni, ki awọn maa beere ọrọ lorukọ awọn ọmọ Naijiria, ki oun naa si maa ṣalaye awọn ohun to ba mọ fun wọn. Ko si ẹni to gbọ ọrọ naa ninu awọn ọmọ Naijiria ti inu wọn ko dun, wọn si bẹrẹ si i kan saara si Fẹmi Gbajabiamila ati awọn aṣaaju ile-igbimọ aṣoju-ṣofin ti wọn gbe aba yii kalẹ, bẹẹ ni wọn n dupẹ lọwọ Mamman Lawan, ẹni ti i ṣe Aarẹ ile-igbimọ aṣofin agba, bi oun ati awọn eeyan rẹ ṣe gba kinni naa wọle, nitori ile igbimọ mejeeji ni Buhari yoo ba sọrọ papọ, yoo fi oko kan pa ẹyẹ meji ni. Ṣugbọn ohun ti awọn ọmọ Naijiria ko mọ ni pe bi awọn ti n gbimọ bayii lati da aṣọ aṣiri bo Buhari loju araalu, pe ko waa sọ ti ẹnu rẹ ki wọn le maa ṣe apọnle fun un, awọn kan wa ni kọrọ, paapaa ninu Aso Rock, ti inu wọn o dun si kinni naa rara, wọn ko fẹ ki Buhari jade si gbangba ko waa sọrọ, wọn ni ko daa, nnkan yoo bajẹ bi baba naa ba le jade.


Iyẹn ni pe ko si ẹni kan ti yoo kọ ọrọ ti yoo ka fun un, wọn ni awọn ko fẹ ko jẹ yoo maa ka ̀ọrọ ti awọn kan ti kọ silẹ fun un ni, wọn fẹ ko wa, ki awọn jọ fikun-lukun, ki awọn si jọ fọrọ jomitoro ọrọ ni, ki awọn maa beere ọrọ lorukọ awọn ọmọ Naijiria, ki oun naa si maa ṣalaye awọn ohun to ba mọ fun wọn. Ko si ẹni to gbọ ọrọ naa ninu awọn ọmọ Naijiria ti inu wọn ko dun, wọn si bẹrẹ si i kan saara si Fẹmi Gbajabiamila ati awọn aṣaaju ile-igbimọ aṣoju-ṣofin ti wọn gbe aba yii kalẹ, bẹẹ ni wọn n dupẹ lọwọ Mamman Lawan, ẹni ti i ṣe Aarẹ ile-igbimọ aṣofin agba, bi oun ati awọn eeyan rẹ ṣe gba kinni naa wọle, nitori ile igbimọ mejeeji ni Buhari yoo ba sọrọ papọ, yoo fi oko kan pa ẹyẹ meji ni. Ṣugbọn ohun ti awọn ọmọ Naijiria ko mọ ni pe bi awọn ti n gbimọ bayii lati da aṣọ aṣiri bo Buhari loju araalu, pe ko waa sọ ti ẹnu rẹ ki wọn le maa ṣe apọnle fun un, awọn kan wa ni kọrọ, paapaa ninu Aso Rock, ti inu wọn o dun si kinni naa rara, wọn ko fẹ ki Buhari jade si gbangba ko waa sọrọ, wọn ni ko daa, nnkan yoo bajẹ bi baba naa ba le jade. Bayii ni wọn bẹrẹ si i sare a-sa-fori-sọganna, ti wọn n lọ, ti wọn n bọ, lati ri i pe ipade naa ko ni i ṣee ṣe, Buhari ko ni i yọju si wọn. Ohun to tilẹ ba wọn lẹru ju ni pe lẹyin ti awọn aṣofin ti kọwe si Buhari lori ipinnu wọn, oun naa ti da esi pada pe lagbara Ọlọrun, oun yoo yọju si wọn bi wọn ti wi nile-igbimọ naa lọjọ kẹwaa, oṣu kejila yii, iyẹn ọjọ ti wọn ni awọn yoo ri oun. Boya oun lo kọwe naa o, boya awọn eeyan rẹ ti wọn maa n sọrọ lorukọ rẹ lai gba aṣẹ lọwọ rẹ lo kọ ọ o, iyẹn ni ALAROYE ko ti i le sọ titi di asiko yii.


Bayii ni wọn bẹrẹ si i sare a-sa-fori-sọganna, ti wọn n lọ, ti wọn n bọ, lati ri i pe ipade naa ko ni i ṣee ṣe, Buhari ko ni i yọju si wọn. Ohun to tilẹ ba wọn lẹru ju ni pe lẹyin ti awọn aṣofin ti kọwe si Buhari lori ipinnu wọn, oun naa ti da esi pada pe lagbara Ọlọrun, oun yoo yọju si wọn bi wọn ti wi nile-igbimọ naa lọjọ kẹwaa, oṣu kejila yii, iyẹn ọjọ ti wọn ni awọn yoo ri oun. Boya oun lo kọwe naa o, boya awọn eeyan rẹ ti wọn maa n sọrọ lorukọ rẹ lai gba aṣẹ lọwọ rẹ lo kọ ọ o, iyẹn ni ALAROYE ko ti i le sọ titi di asiko yii. Ṣugbọn Aarẹ ti fesi pada, o loun yoo yọju si awọn to n pe oun. Bi ọjọ ti Buhari yoo yọju si awọn aṣofin yii ti ku gẹngẹ, iyẹn ni Ọjọruu, Wẹsidee, ọjọ to ku ọla ti Aarẹ yoo ri awọn aṣofin, Abubakar Malami ti i ṣe minisita eto idajọ nilẹ wa, gbe iwe kan sita, ohun to si wa ninu iwe naa ni pe ile-igbimọ aṣofin ko lẹtọọ labẹ ofin lati ranṣẹ si Buhari pe ko waa sọ ohunkohun nipa bi ijọba rẹ ṣe n gbogun ti Boko Haram. O ni ofin ko faaye iru nnkan bẹẹ gba awọn aṣofin rara.


Ṣugbọn Aarẹ ti fesi pada, o loun yoo yọju si awọn to n pe oun. Bi ọjọ ti Buhari yoo yọju si awọn aṣofin yii ti ku gẹngẹ, iyẹn ni Ọjọruu, Wẹsidee, ọjọ to ku ọla ti Aarẹ yoo ri awọn aṣofin, Abubakar Malami ti i ṣe minisita eto idajọ nilẹ wa, gbe iwe kan sita, ohun to si wa ninu iwe naa ni pe ile-igbimọ aṣofin ko lẹtọọ labẹ ofin lati ranṣẹ si Buhari pe ko waa sọ ohunkohun nipa bi ijọba rẹ ṣe n gbogun ti Boko Haram. O ni ofin ko faaye iru nnkan bẹẹ gba awọn aṣofin rara. Malami ni arun oju lọrọ to wa nilẹ yii o, ki i ṣe arun inu rara, pe ko si ọmọ Naijiria ti yoo ni oun ko ri gudugudu meje ati yaayaa mẹfa ti Buhari ti ṣe lọrọ Boko Haram lati igba to ti gbajọba. O ni awọn Boko Haram ti wọn ti gbilẹ rẹpẹtẹ ki baba yii too gbajọba, gbogbo wọn lo ti le danu, to si ti gba ọpọlọpọ ilẹ Hausa ti awọn afẹmiṣofo naa ti n paṣẹ tẹlẹ kuro lọwọ wọn. Nitori bẹẹ, ko si ẹni ti yoo sọ pe oun ko ri ohun ti Buhari n ṣe lori ọrọ yii.


Malami ni arun oju lọrọ to wa nilẹ yii o, ki i ṣe arun inu rara, pe ko si ọmọ Naijiria ti yoo ni oun ko ri gudugudu meje ati yaayaa mẹfa ti Buhari ti ṣe lọrọ Boko Haram lati igba to ti gbajọba. O ni awọn Boko Haram ti wọn ti gbilẹ rẹpẹtẹ ki baba yii too gbajọba, gbogbo wọn lo ti le danu, to si ti gba ọpọlọpọ ilẹ Hausa ti awọn afẹmiṣofo naa ti n paṣẹ tẹlẹ kuro lọwọ wọn. Nitori bẹẹ, ko si ẹni ti yoo sọ pe oun ko ri ohun ti Buhari n ṣe lori ọrọ yii. Malami ni oun tilẹ tun fẹẹ sọ kinni kan fun gbogbo ọmọ Naijiria, iyẹn naa ni pe ọrọ ogun jija, ọro eto aabo, ki i ṣe ohun ti wọn n sọ mi gbangba bẹẹ, nitori o tun le da wahala mi-in silẹ si i. O ni kọrọ, nibi ti ko ti si awọn oniroyin tabi awọn agbọfinrin ti i ro ẹjọ ẹlẹjọ kiri, ni iru ọrọ bẹẹ ti ṣee sọ, ki i ṣe loju ọgbagade, nibi ti kaluku yoo ti maa sọrọ wọṣọwọṣọ rara. O ni Buhari nikan lo le ro o ninu ara rẹ pe oun fẹẹ ṣalaye ohun to n lọ fawọn aṣofin o, tabi pe oun fẹ ki wọn mọ bi nnkan ṣe n lọ si. Wọn ni bo ba jẹ oun lo sọ pe oun fẹẹ sọrọ bẹẹ, a jẹ pe lati ọkan rẹ lo ti wa niyẹn, nitori oun naa lo lagbara lati ṣe bẹẹ, ki i waa ṣe ki awọn aṣofin fẹyin ara wọn ti sibi kan, ki wọn ni awọn yoo pe Aarẹ ko waa sọrọ niwaju gbogbo ilu, nitori ohun to n lọ ninu igbo awọn afẹmiṣofo.


Malami ni oun tilẹ tun fẹẹ sọ kinni kan fun gbogbo ọmọ Naijiria, iyẹn naa ni pe ọrọ ogun jija, ọro eto aabo, ki i ṣe ohun ti wọn n sọ mi gbangba bẹẹ, nitori o tun le da wahala mi-in silẹ si i. O ni kọrọ, nibi ti ko ti si awọn oniroyin tabi awọn agbọfinrin ti i ro ẹjọ ẹlẹjọ kiri, ni iru ọrọ bẹẹ ti ṣee sọ, ki i ṣe loju ọgbagade, nibi ti kaluku yoo ti maa sọrọ wọṣọwọṣọ rara. O ni Buhari nikan lo le ro o ninu ara rẹ pe oun fẹẹ ṣalaye ohun to n lọ fawọn aṣofin o, tabi pe oun fẹ ki wọn mọ bi nnkan ṣe n lọ si. Wọn ni bo ba jẹ oun lo sọ pe oun fẹẹ sọrọ bẹẹ, a jẹ pe lati ọkan rẹ lo ti wa niyẹn, nitori oun naa lo lagbara lati ṣe bẹẹ, ki i waa ṣe ki awọn aṣofin fẹyin ara wọn ti sibi kan, ki wọn ni awọn yoo pe Aarẹ ko waa sọrọ niwaju gbogbo ilu, nitori ohun to n lọ ninu igbo awọn afẹmiṣofo. Malami ni ohun ti ko sunwọn gbaa ni. Ohun ti Malami ko ranti sọ fawọn eeyan ni pe iru ọrọ yii naa ti waye ri o. O ti waye ni ọdun 2012, nigba ti Goodluck Jonathan n ṣejọba. Ninu oṣu kẹfa, ọdun naa ni, nigba naa lawọn aṣofin ranṣẹ si Jonathan pe ko waa ṣalaye ibi to ba ọrọ awọn Boko Haram igba naa de, bẹẹ ni tootọ, nnkan ko le nigba naa to ti asiko yii rara, nitori ko si ibi ti awọn Boko Haram ti pa ogoji eeyan lẹẹkan.


Malami ni ohun ti ko sunwọn gbaa ni. Ohun ti Malami ko ranti sọ fawọn eeyan ni pe iru ọrọ yii naa ti waye ri o. O ti waye ni ọdun 2012, nigba ti Goodluck Jonathan n ṣejọba. Ninu oṣu kẹfa, ọdun naa ni, nigba naa lawọn aṣofin ranṣẹ si Jonathan pe ko waa ṣalaye ibi to ba ọrọ awọn Boko Haram igba naa de, bẹẹ ni tootọ, nnkan ko le nigba naa to ti asiko yii rara, nitori ko si ibi ti awọn Boko Haram ti pa ogoji eeyan lẹẹkan. Sibẹ, awọn aṣofin igba naa ni eni tere, eji tere, awọn eeyan ti awọn Boko Haram yii n pa, ati ihalẹ ti wọn n ṣe faraalu, to ohun ti awọn agbaagba ilu gbọdọ yẹ wo, nigba ti o si jẹ Jonathan ni olori ijọba, ko yaa maa bọ lọdọ awọn, ko waa fẹnu ara rẹ sọ ohun to n lọ. N lawọn kan ninu ẹgbẹ PDP igba naa ba bẹrẹ si i gbemu, wọn ni aarẹ laarẹ yoo maa jẹ, arifin ni ki awọn aṣofin pe Aarẹ. Ni awọn ọmọ ẹgbẹ ACN to pada waa di APC igba naa ba binu rangbọndan.


Sibẹ, awọn aṣofin igba naa ni eni tere, eji tere, awọn eeyan ti awọn Boko Haram yii n pa, ati ihalẹ ti wọn n ṣe faraalu, to ohun ti awọn agbaagba ilu gbọdọ yẹ wo, nigba ti o si jẹ Jonathan ni olori ijọba, ko yaa maa bọ lọdọ awọn, ko waa fẹnu ara rẹ sọ ohun to n lọ. N lawọn kan ninu ẹgbẹ PDP igba naa ba bẹrẹ si i gbemu, wọn ni aarẹ laarẹ yoo maa jẹ, arifin ni ki awọn aṣofin pe Aarẹ. Ni awọn ọmọ ẹgbẹ ACN to pada waa di APC igba naa ba binu rangbọndan. Lara awọn ti wọn binu gan-an nigba naa, awọn meji wa ninu ijọba Buhari yii ti wọn jẹ ọlọwọ ọtun rẹ, idi ti wọn ko si fi sọ iru ọrọ ti wọn sọ nigba naa bayii ni ko ti i ye awọn eeyan. Awọn mejeeji naa ni Babatunde Raji Faṣọla ti i ṣe gomina Eko nigba kan, to si jẹ minisita nla ninu ijọba yii, ati Festus Keyamo, ajafẹtọọ ọmọniyan, toun naa tun jẹ minisita fun Buhari. Awọn mejeeji ni wọn binu nigba naa, ti wọn n tu bii ejo, ti gbogbo awọn oniweeroyin si gbe ibinu wọn si Jonathan jade.


Lara awọn ti wọn binu gan-an nigba naa, awọn meji wa ninu ijọba Buhari yii ti wọn jẹ ọlọwọ ọtun rẹ, idi ti wọn ko si fi sọ iru ọrọ ti wọn sọ nigba naa bayii ni ko ti i ye awọn eeyan. Awọn mejeeji naa ni Babatunde Raji Faṣọla ti i ṣe gomina Eko nigba kan, to si jẹ minisita nla ninu ijọba yii, ati Festus Keyamo, ajafẹtọọ ọmọniyan, toun naa tun jẹ minisita fun Buhari. Awọn mejeeji ni wọn binu nigba naa, ti wọn n tu bii ejo, ti gbogbo awọn oniweeroyin si gbe ibinu wọn si Jonathan jade. Faṣọla ni, “kin ni wọn n sọ ti ko dun paapaa! Bi ile-igbimọ aṣofin ba pe ẹnikẹni, dandan ni ki tọhun lọ. Awọn ile-igbimọ yii laṣẹ ati agbara lati pe Aarẹ nigba yoowu ti wọn ba fẹ, nitori o gbọdọ lọ lati ṣe alaye ohun ti wọn ba fẹẹ mọ fun wọn.


Faṣọla ni, “kin ni wọn n sọ ti ko dun paapaa! Bi ile-igbimọ aṣofin ba pe ẹnikẹni, dandan ni ki tọhun lọ. Awọn ile-igbimọ yii laṣẹ ati agbara lati pe Aarẹ nigba yoowu ti wọn ba fẹ, nitori o gbọdọ lọ lati ṣe alaye ohun ti wọn ba fẹẹ mọ fun wọn. Emi ko ri idi kankan ti wọn yoo fi maa pọn jẹbẹ lakiisa, bi ile-igbimọ ba pe Aarẹ, ko tete lọọ yọju si wọn!” Bi ọrọ ba da bayii, ti Faṣọla ba sọrọ, afi ki gbogbo ẹni ti ko ba mọ nipa oifn ṣe gaaya, nitori ọga awọn amofin ti wọn n pe ni SAN, agbẹjọro-agba nilẹ wa, ni. Ọrọ ti oun tilẹ sọ ko tun nikimi to eyi ti Keyamo sọ, nitori niṣe ni Keyamo tọwọ bọ iwe ofin. O ni ohun ti ẹsẹ ofin kọkandinlaaadọrun-un (Section 89 (1) (C) ti ọdun 1999 sọ ni pe “Ile-igbimọ laṣẹ lati pe ẹnikẹni ni Naijiria pe ki wọn waa ṣalaye ọrọ niwaju awọn, tabi ki wọn kọ awọn iwe yoowu ti wọn ba beere wa!” Keyamo ni pẹlu eyi, ofin ko yọ ẹnikẹni silẹ, koda ki tohun jẹ aarẹ.


Emi ko ri idi kankan ti wọn yoo fi maa pọn jẹbẹ lakiisa, bi ile-igbimọ ba pe Aarẹ, ko tete lọọ yọju si wọn!” Bi ọrọ ba da bayii, ti Faṣọla ba sọrọ, afi ki gbogbo ẹni ti ko ba mọ nipa oifn ṣe gaaya, nitori ọga awọn amofin ti wọn n pe ni SAN, agbẹjọro-agba nilẹ wa, ni. Ọrọ ti oun tilẹ sọ ko tun nikimi to eyi ti Keyamo sọ, nitori niṣe ni Keyamo tọwọ bọ iwe ofin. O ni ohun ti ẹsẹ ofin kọkandinlaaadọrun-un (Section 89 (1) (C) ti ọdun 1999 sọ ni pe “Ile-igbimọ laṣẹ lati pe ẹnikẹni ni Naijiria pe ki wọn waa ṣalaye ọrọ niwaju awọn, tabi ki wọn kọ awọn iwe yoowu ti wọn ba beere wa!” Keyamo ni pẹlu eyi, ofin ko yọ ẹnikẹni silẹ, koda ki tohun jẹ aarẹ. O ni loootọ iru ipe bẹẹ gbọdọ jẹ eyi to ba ofin mu o, ṣugbọn bi wọn ti pe Aarẹ Jonathan yii ba ofin mu pupọ, nitori nipa alaafia aabo ilu ati ijọba rere ni wọn tori ẹ ni ko waa yọju sawọn, pe nitori bẹẹ, ko si ohun to yẹ ko maa da Jonathan duro, o gbọdọ yọju si awọn aṣofin yii dandan ni. Bi ọrọ naa ti gbona lọdun naa lọhun-un ree, ohun ti awọn eeyan si n beere ni pe nibo ni Faṣọla ati Keyamo wa bayii o, ki lo waa de ti wọn ko ba Buhari sọ iru ọrọ ti wọn ba Jonathan sọ ni 2012 yii. Ohun ti awọn kan ko si ṣe fẹran ọrọ ti Malami naa n sọ ree, wọn ni gẹgẹ bii olori eto idajọ ati agbalagba lọọya ti oun naa jẹ, o yẹ ko mọ itumọ ofin bayii, ko si yẹ ko jẹ oun ni awọn kan yoo lo lati gbegi dina fawọn araalu lati foju ri Aarẹ wọn, tabi lati gbọrọ lẹnu rẹ niwaju awọn aṣofin.


O ni loootọ iru ipe bẹẹ gbọdọ jẹ eyi to ba ofin mu o, ṣugbọn bi wọn ti pe Aarẹ Jonathan yii ba ofin mu pupọ, nitori nipa alaafia aabo ilu ati ijọba rere ni wọn tori ẹ ni ko waa yọju sawọn, pe nitori bẹẹ, ko si ohun to yẹ ko maa da Jonathan duro, o gbọdọ yọju si awọn aṣofin yii dandan ni. Bi ọrọ naa ti gbona lọdun naa lọhun-un ree, ohun ti awọn eeyan si n beere ni pe nibo ni Faṣọla ati Keyamo wa bayii o, ki lo waa de ti wọn ko ba Buhari sọ iru ọrọ ti wọn ba Jonathan sọ ni 2012 yii. Ohun ti awọn kan ko si ṣe fẹran ọrọ ti Malami naa n sọ ree, wọn ni gẹgẹ bii olori eto idajọ ati agbalagba lọọya ti oun naa jẹ, o yẹ ko mọ itumọ ofin bayii, ko si yẹ ko jẹ oun ni awọn kan yoo lo lati gbegi dina fawọn araalu lati foju ri Aarẹ wọn, tabi lati gbọrọ lẹnu rẹ niwaju awọn aṣofin. Ohun ti Malami paapaa ko sọ fawọn araalu ko too gbe iwe jade ni pe awọn kan ni Aso Rock ti lo awọn gomina ipinlẹ gbogbo to jẹ ti APC, wọn ti ni ki wọn ṣe pade, ki wọn si sọ fawọn aṣofin ki wọn jawọ ninu ohun ti wọn fẹẹ ṣe. Ni alẹ ọjọ Iṣẹgun, Tusidee, ọjọ kẹjọ, oṣu yii, lawọn ṣepade naa, wọn si ṣe ipade ọhun wọ ilẹ mọ lọjọ keji ni. Alaga Ẹgbẹ awọn gomina APC, ẹni ti i tun ṣe gomina ipinlẹ Kẹbbi, Atiku Bagudu, lo dari ipade naa.


Ohun ti Malami paapaa ko sọ fawọn araalu ko too gbe iwe jade ni pe awọn kan ni Aso Rock ti lo awọn gomina ipinlẹ gbogbo to jẹ ti APC, wọn ti ni ki wọn ṣe pade, ki wọn si sọ fawọn aṣofin ki wọn jawọ ninu ohun ti wọn fẹẹ ṣe. Ni alẹ ọjọ Iṣẹgun, Tusidee, ọjọ kẹjọ, oṣu yii, lawọn ṣepade naa, wọn si ṣe ipade ọhun wọ ilẹ mọ lọjọ keji ni. Alaga Ẹgbẹ awọn gomina APC, ẹni ti i tun ṣe gomina ipinlẹ Kẹbbi, Atiku Bagudu, lo dari ipade naa. Ipade ọhun jẹ laarin awọn gomina APC, ati awọn aṣaaju awọn ọmọ ile-igbimọ aṣofin ti wọn jẹ APC. Nibi ipade yii, Ahmad Lawan ti i ṣe olori ile-igbimọ aṣofin agba, ati Fẹmi Gbajabiamila ti i ṣe olori ile-igbimọ aṣoju-ṣofin naa wa nibẹ, ohun ti awọn gomina yii si ṣe pe ipade yii naa ni ki awọn aṣofin jawọ ninu ohun ti wọn fẹẹ ṣe. Njẹ kin ni idi ti wọn yoo fi jawọ.


Ipade ọhun jẹ laarin awọn gomina APC, ati awọn aṣaaju awọn ọmọ ile-igbimọ aṣofin ti wọn jẹ APC. Nibi ipade yii, Ahmad Lawan ti i ṣe olori ile-igbimọ aṣofin agba, ati Fẹmi Gbajabiamila ti i ṣe olori ile-igbimọ aṣoju-ṣofin naa wa nibẹ, ohun ti awọn gomina yii si ṣe pe ipade yii naa ni ki awọn aṣofin jawọ ninu ohun ti wọn fẹẹ ṣe. Njẹ kin ni idi ti wọn yoo fi jawọ. Awọn gomina yii ni bi ẹni to fẹẹ fẹdi ẹgbẹ awọn sita ni bi awọn eeyan naa ba pe Buhari, nitori wọn ni awọn ọmọ ẹgbẹ PDP ti duro wamu lati da yẹyẹ Aarẹ silẹ loju gbogbo araalu patapata. Awọn gomina yii ni awọn ibeere ti awọn aṣofin ọmọ PDP yoo maa beere lọwọ Aarẹ niwaju ile-igbimọ, awọn ibeere ti yoo fi Buhari ṣe yẹyẹ ni, nitori ero ọkan wọn gan-an niyẹn. Yatọ si eyi, awọn gomina naa ni bi wọn ba ṣe bayii pe Buhari, awọn aṣofin ni ipinlẹ awọn gbogbo ko ni i jẹ ki awọn naa gbadun mọ, nitori ni gbogbo igba ni wọn yoo maa ranṣẹ pe awọn pe ki awọn waa ṣalaye ohun kan tabi omi-in, ti wọn ko si ni i jẹ ki awọn ri aaye ṣe iṣẹ awọn bii gomina mọ rara.


Awọn gomina yii ni bi ẹni to fẹẹ fẹdi ẹgbẹ awọn sita ni bi awọn eeyan naa ba pe Buhari, nitori wọn ni awọn ọmọ ẹgbẹ PDP ti duro wamu lati da yẹyẹ Aarẹ silẹ loju gbogbo araalu patapata. Awọn gomina yii ni awọn ibeere ti awọn aṣofin ọmọ PDP yoo maa beere lọwọ Aarẹ niwaju ile-igbimọ, awọn ibeere ti yoo fi Buhari ṣe yẹyẹ ni, nitori ero ọkan wọn gan-an niyẹn. Yatọ si eyi, awọn gomina naa ni bi wọn ba ṣe bayii pe Buhari, awọn aṣofin ni ipinlẹ awọn gbogbo ko ni i jẹ ki awọn naa gbadun mọ, nitori ni gbogbo igba ni wọn yoo maa ranṣẹ pe awọn pe ki awọn waa ṣalaye ohun kan tabi omi-in, ti wọn ko si ni i jẹ ki awọn ri aaye ṣe iṣẹ awọn bii gomina mọ rara. Awọn aṣofin to wa nibẹ ko gba, wọn ni ko si ohun to jọ gbogbo ohun ti awọn gomina naa n sọ. Wọn ni lakọọkọ, awọn aṣofin APC pọ ju ti PDP lọ, ko si si bi wọn yoo ṣe gbori lọwọ awọn. Lọna keji, wọn ni ti ọrọ ba ti da bayii, ọkan naa lawọn aṣofin, iṣẹ kan naa ni awọn si jọ maa n ṣe.


Awọn aṣofin to wa nibẹ ko gba, wọn ni ko si ohun to jọ gbogbo ohun ti awọn gomina naa n sọ. Wọn ni lakọọkọ, awọn aṣofin APC pọ ju ti PDP lọ, ko si si bi wọn yoo ṣe gbori lọwọ awọn. Lọna keji, wọn ni ti ọrọ ba ti da bayii, ọkan naa lawọn aṣofin, iṣẹ kan naa ni awọn si jọ maa n ṣe. Wọn ni ṣebi ni aipẹ yii ni Buhari gbe iwe eto-inawo rẹ fun ọdun to n bọ wa sile-igbimọ, ki lo waa de ti wọn ko fi i ṣe yẹyẹ, tabi ki awọn PDP to wa nibẹ maa bu u. Wọn ni eleyii ko ri bẹẹ rara, nitori ẹ, ki awọn gomina kan wa nnkan mi-in sọ. Ṣugbọn ko si ohun ti awọn gomina naa tun le sọ ju ki wọn bẹrẹ si i jagbe mọ awọn aṣofin naa pe ohun ti ileeṣẹ Aarẹ fẹ niyẹn, ẹni to ba si ti lodi si ti ileeṣẹ Aarẹ, iyẹn awọn ara Aso Rock, ko si bi oluwaarẹ yoo ṣe ri tikẹẹti ẹgbẹ APC gba lati tun le pada wa si ile-igbimọ aṣofin ni ọdun 2023. Bayii ni awọn aṣofin ti wọn bẹru ohun to le ṣẹlẹ si wọn loootọ sọrẹnda, wọn ko si le wi kinni kan mọ, nnkan ti wọn fohun si ni pe bi Aarẹ ko ba wa, awọn ko ni i fi dandan le e pe ko wa.


Wọn ni ṣebi ni aipẹ yii ni Buhari gbe iwe eto-inawo rẹ fun ọdun to n bọ wa sile-igbimọ, ki lo waa de ti wọn ko fi i ṣe yẹyẹ, tabi ki awọn PDP to wa nibẹ maa bu u. Wọn ni eleyii ko ri bẹẹ rara, nitori ẹ, ki awọn gomina kan wa nnkan mi-in sọ. Ṣugbọn ko si ohun ti awọn gomina naa tun le sọ ju ki wọn bẹrẹ si i jagbe mọ awọn aṣofin naa pe ohun ti ileeṣẹ Aarẹ fẹ niyẹn, ẹni to ba si ti lodi si ti ileeṣẹ Aarẹ, iyẹn awọn ara Aso Rock, ko si bi oluwaarẹ yoo ṣe ri tikẹẹti ẹgbẹ APC gba lati tun le pada wa si ile-igbimọ aṣofin ni ọdun 2023. Bayii ni awọn aṣofin ti wọn bẹru ohun to le ṣẹlẹ si wọn loootọ sọrẹnda, wọn ko si le wi kinni kan mọ, nnkan ti wọn fohun si ni pe bi Aarẹ ko ba wa, awọn ko ni i fi dandan le e pe ko wa. Koda, ALAROYE gbọ pe Fẹmi Gbajabiamila ko le sọrọ nipade naa, o fọwọlẹran titi ti wọn fi fori ẹ ti sibi ti wọn fi i ti si yii ni, ohun to si n sọ ni pe oun fẹẹ fi aaye silẹ fun awọn ẹlẹgbẹ oun lati ile-igbimọ ki wọn sọ tinu wọn, ibi ti wọn ba si fori ọrọ ti si ni oun gẹgẹ bii olori yoo maa tẹle wọn lọ. Bo tilẹ jẹ pe ki i ṣe gbogbo awọn aṣọfin lo wa nibẹ, ohun ti wọn mọ ni pe awọn ara Aso Rock, nileeṣẹ Aarẹ, ni ko fẹ ki Buhari yọju. Ohun ti wọn ko ṣe fẹ ki Buhari yọju ni pe wọn ti sọ ọ laarin ara wọn ni pe ti Buhari ba de gbangba, ko si bo ṣe le dahun awọn ibeere ti wọn ba n bi i, nitori aiyaara rẹ to ti wọ ọ lara.


Koda, ALAROYE gbọ pe Fẹmi Gbajabiamila ko le sọrọ nipade naa, o fọwọlẹran titi ti wọn fi fori ẹ ti sibi ti wọn fi i ti si yii ni, ohun to si n sọ ni pe oun fẹẹ fi aaye silẹ fun awọn ẹlẹgbẹ oun lati ile-igbimọ ki wọn sọ tinu wọn, ibi ti wọn ba si fori ọrọ ti si ni oun gẹgẹ bii olori yoo maa tẹle wọn lọ. Bo tilẹ jẹ pe ki i ṣe gbogbo awọn aṣọfin lo wa nibẹ, ohun ti wọn mọ ni pe awọn ara Aso Rock, nileeṣẹ Aarẹ, ni ko fẹ ki Buhari yọju. Ohun ti wọn ko ṣe fẹ ki Buhari yọju ni pe wọn ti sọ ọ laarin ara wọn ni pe ti Buhari ba de gbangba, ko si bo ṣe le dahun awọn ibeere ti wọn ba n bi i, nitori aiyaara rẹ to ti wọ ọ lara. ALAROYE gbọ pe lati igba ti Buhari ti ṣe aisan ti wọn tori ẹ gbe e lọ si ilu oyinbo, to si pẹ nibẹ titi, lati igba naa ni laakaye, ati ọpọlọ rẹ ko ti fi bẹẹ gbe ohun to n lọ mọ. Wọn ni ki i ranti ọrọ, bẹẹ ni i maa tete gbagbe nnkan. Yatọ si eyi, ki i le i ro arojinlẹ lori ọrọ, bi ọrọ kan ba si ta koko, ohun yoowu to ba bọ si i lẹnu nigba naa ni yoo sọ.


ALAROYE gbọ pe lati igba ti Buhari ti ṣe aisan ti wọn tori ẹ gbe e lọ si ilu oyinbo, to si pẹ nibẹ titi, lati igba naa ni laakaye, ati ọpọlọ rẹ ko ti fi bẹẹ gbe ohun to n lọ mọ. Wọn ni ki i ranti ọrọ, bẹẹ ni i maa tete gbagbe nnkan. Yatọ si eyi, ki i le i ro arojinlẹ lori ọrọ, bi ọrọ kan ba si ta koko, ohun yoowu to ba bọ si i lẹnu nigba naa ni yoo sọ. Nidii eyi, bi Buhari ba jade si gbangba, ti awọn aṣofin ba da ibeere bo o, awo yoo ya, aṣiri yoo tu, pe Buhari to n ṣejọba Naijiria yii ko gbadun rara. Eleyii yoo fi han gbogbo ọmọ Naijiria pe ọpọ ohun to n ṣẹlẹ ni ile ijọba ni Buhari ko mọ, awọn kan ni wọn si jokoo sibi kan ti wọn ja ọpa aṣẹ gba mọ ọn lọwọ, ti wọn n fi orukọ rẹ ṣe ohun to wu wọn, ti wọn si n tan awọn ọmọ Naijiria jẹ. Awọn aṣofin kan ti n leri pe awọn ko gba, koda Olori awọn aṣoju-ṣofin, Gbajabiamila, tun tẹnu mọ ọn pe Buhari funra ẹ lo jẹjẹẹ fawọn pe oun n bọ, ko si ti i fẹnu ara rẹ sọ pe oun ko ni i wa mọ, oun si mọ pe ẹni kan ti i maa a mu adehun ṣẹ ni, nitori bẹẹ ni awọn aṣofin si ṣe n reti rẹ, awọn fẹ ko waa ba awọn sọrọ, nitori olori awọn ni.


Nidii eyi, bi Buhari ba jade si gbangba, ti awọn aṣofin ba da ibeere bo o, awo yoo ya, aṣiri yoo tu, pe Buhari to n ṣejọba Naijiria yii ko gbadun rara. Eleyii yoo fi han gbogbo ọmọ Naijiria pe ọpọ ohun to n ṣẹlẹ ni ile ijọba ni Buhari ko mọ, awọn kan ni wọn si jokoo sibi kan ti wọn ja ọpa aṣẹ gba mọ ọn lọwọ, ti wọn n fi orukọ rẹ ṣe ohun to wu wọn, ti wọn si n tan awọn ọmọ Naijiria jẹ. Awọn aṣofin kan ti n leri pe awọn ko gba, koda Olori awọn aṣoju-ṣofin, Gbajabiamila, tun tẹnu mọ ọn pe Buhari funra ẹ lo jẹjẹẹ fawọn pe oun n bọ, ko si ti i fẹnu ara rẹ sọ pe oun ko ni i wa mọ, oun si mọ pe ẹni kan ti i maa a mu adehun ṣẹ ni, nitori bẹẹ ni awọn aṣofin si ṣe n reti rẹ, awọn fẹ ko waa ba awọn sọrọ, nitori olori awọn ni. Boya Buhari yoo waa tun ero rẹ pa ni o, pe yoo fi agidi wa siwaju awọn ọmọ ile-igbimọ yii, boya ko si ni i da wọn lohun bi awọn eeyan rẹ ti ṣe wi, o digba naa na, ka too fọmọọba fọṣun.


Boya Buhari yoo waa tun ero rẹ pa ni o, pe yoo fi agidi wa siwaju awọn ọmọ ile-igbimọ yii, boya ko si ni i da wọn lohun bi awọn eeyan rẹ ti ṣe wi, o digba naa na, ka too fọmọọba fọṣun.


Asiko wahala awọn oloṣelu West ni 1965 ni Adeyinka Oyekan di ‘Ọba of Lagos’

Ni ọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹẹẹdogun, oṣu keji, ọdun 1965, lasiko ti ija awọn oloṣelu ilẹ Yoruba n gbona gan-an, paapaa ija laarin awọn ọmọlẹyin Awolọwọ ati Akintọla pẹlu awọn eeyan rẹ, ọjọ naa ni wọn kede Adeyinka Oyekan, gẹgẹ bii ọba ilu Eko tuntun. Aarẹ orilẹ-ede yii igba naa, Nnamdi Azikiwe, lo fọwọ si iwe naa, iyẹn iwe to sọ Oyekan di ọba. Lati igba ti Ọba Musẹndiku Adele, si ti waja ninu oṣu keje, ọdun 1964, igba naa ni wahala ti bẹrẹ, ti awọn ọmọọba loriṣiiriṣii si ti dide, ṣugbọn ninu gbogbo awọn ti wọn dide yii, ọpọ lo dide nitori wọn ko fẹ ki Oyekan di “Oba of Lagos”, wọn ni o san ki ẹlomi-in jẹ ẹ ju ko jẹ Oyekan ni yoo di ọba le awọn lori lọ. Ọta pọ fun ọkunrin naa, awọn oloye ilu ti ko si fẹ ko jọba pọ ju awọn ti wọn fẹ ẹ lọba lọ. Ko si si ohun to fa a ju ọrọ oṣelu ati ijọba to ti wa nilẹ tẹlẹ lọ. Ija naa pọ gan-an ni.


Ọta pọ fun ọkunrin naa, awọn oloye ilu ti ko si fẹ ko jọba pọ ju awọn ti wọn fẹ ẹ lọba lọ. Ko si si ohun to fa a ju ọrọ oṣelu ati ijọba to ti wa nilẹ tẹlẹ lọ. Ija naa pọ gan-an ni. Ohun to fa a niyi to jẹ nigba ti oniṣẹ de lati ileeṣẹ to n ri si ọrọ abẹle ni Naijiria nigba naa, iyẹn Ọgbẹni I. A. Wemambu, to si mu lẹta naa wa fun Oyekan ni ile rẹ ni Opopona Garba Square, ni bii aago marun-un kọja iṣẹju mẹwaa, ohun to kọkọ ti ẹnu ẹ jade ni, “Ọlọrun doju tẹyin ọlọtẹ!” Ṣe awọn oniroyin ti gbọ tẹlẹ, nigba ti wọn yoo si fun un ni lẹta, oju wọn lo ṣe. Bo ti gba lẹta naa lo doju kọ wọn, ohun to si sọ ni pe, “Iwe ti mo gba yii, Ọlọrun gbe mi bori gbogbo awọn oniṣẹ ibi ni.


Ohun to fa a niyi to jẹ nigba ti oniṣẹ de lati ileeṣẹ to n ri si ọrọ abẹle ni Naijiria nigba naa, iyẹn Ọgbẹni I. A. Wemambu, to si mu lẹta naa wa fun Oyekan ni ile rẹ ni Opopona Garba Square, ni bii aago marun-un kọja iṣẹju mẹwaa, ohun to kọkọ ti ẹnu ẹ jade ni, “Ọlọrun doju tẹyin ọlọtẹ!” Ṣe awọn oniroyin ti gbọ tẹlẹ, nigba ti wọn yoo si fun un ni lẹta, oju wọn lo ṣe. Bo ti gba lẹta naa lo doju kọ wọn, ohun to si sọ ni pe, “Iwe ti mo gba yii, Ọlọrun gbe mi bori gbogbo awọn oniṣẹ ibi ni. O gbe mi leke gbogbo awọn ẹni aburu. Ohun ti mo ṣe sọ bẹẹ ni pe ọmọ ọdun mẹrinla ni mo wa ti baba to bi mi ti sọ fun mi pe mo maa jọba Eko, ṣugbọn awọn kan ti wa nibi kan ti wọn ko fẹ ko ṣee ṣe. Ṣugbọn o ti ṣee ṣe loju wọn bayii, nitori iwe ti wọn gbe le mi lọwọ yii, iwe ipesiṣẹ ni, wọn ni ki n waa ṣiṣẹ fun ilu ni, ma a si ṣe e daadaa.


O gbe mi leke gbogbo awọn ẹni aburu. Ohun ti mo ṣe sọ bẹẹ ni pe ọmọ ọdun mẹrinla ni mo wa ti baba to bi mi ti sọ fun mi pe mo maa jọba Eko, ṣugbọn awọn kan ti wa nibi kan ti wọn ko fẹ ko ṣee ṣe. Ṣugbọn o ti ṣee ṣe loju wọn bayii, nitori iwe ti wọn gbe le mi lọwọ yii, iwe ipesiṣẹ ni, wọn ni ki n waa ṣiṣẹ fun ilu ni, ma a si ṣe e daadaa. “Bi mo ṣe wa yii, mo ti pinnu pe n ko ni i ba oloṣelu tabi ẹgbẹ oṣelu kankan ṣe, mo fẹẹ da duro temi ni. Ṣugbọn ko sẹni to le pa ohun mọ agogo lẹnu, n oo sọ gbogbo ọrọ yoowu to ba wa lọkan mi jade, bi nnkan ba si ṣe ri ni mo ṣe maa sọ ọ. Bi emi ba sọ temi o, ohun to ba wu ijọba lo le ṣe, ṣugbọn mo maa wi tẹnu mi, bo tilẹ jẹ ijọba lo laṣẹ. Ijọba to wa lode bayii, ijọba to ṣe deede, ijọba ti ki i gbe sẹyin ẹnikan ni, o wu mi ko jẹ bi wọn ṣe maa maa ṣe e lọ naa niyẹn.


“Bi mo ṣe wa yii, mo ti pinnu pe n ko ni i ba oloṣelu tabi ẹgbẹ oṣelu kankan ṣe, mo fẹẹ da duro temi ni. Ṣugbọn ko sẹni to le pa ohun mọ agogo lẹnu, n oo sọ gbogbo ọrọ yoowu to ba wa lọkan mi jade, bi nnkan ba si ṣe ri ni mo ṣe maa sọ ọ. Bi emi ba sọ temi o, ohun to ba wu ijọba lo le ṣe, ṣugbọn mo maa wi tẹnu mi, bo tilẹ jẹ ijọba lo laṣẹ. Ijọba to wa lode bayii, ijọba to ṣe deede, ijọba ti ki i gbe sẹyin ẹnikan ni, o wu mi ko jẹ bi wọn ṣe maa maa ṣe e lọ naa niyẹn. Wọn ti fun mi niwee aṣẹ, wọn ti fun mi ni lẹta, bi ohun gbogbo ba si lọ bo ṣe yẹ ko lọ, ọjọ kẹtalelogun, oṣu yii, ni wọn maa de fila fun mi gẹgẹ bii ọba Eko, ko sohun to tun le fa idiwọ mọ. Ọkan pataki ninu iṣẹ ti mo fẹẹ sare ṣe ni lati kọ gbagede nla kan fawọn ọdọ wa, nibi ti wọn aa ti maa ṣere, ti wọn aa maa kọ ẹkọ loriṣiiriṣii, nitori ko ti i si aaye igbafẹ kankan fun wọn laarin Eko.” Igba naa ni Adeyinka Oyekan sọrọ pe ko si irẹpọ laarin awọn ọba Yoruba, lara iṣẹ oun si ni lati ri i pe irẹpọ de saarin awọn ọba ilẹ Yoruba gbogbo. Oyekan ni ọrọ oṣẹlu lo n da wahala awọn ọba yii silẹ, nitori ẹ loun ko ṣe ni i ba wọn da si oṣelu rara.


Wọn ti fun mi niwee aṣẹ, wọn ti fun mi ni lẹta, bi ohun gbogbo ba si lọ bo ṣe yẹ ko lọ, ọjọ kẹtalelogun, oṣu yii, ni wọn maa de fila fun mi gẹgẹ bii ọba Eko, ko sohun to tun le fa idiwọ mọ. Ọkan pataki ninu iṣẹ ti mo fẹẹ sare ṣe ni lati kọ gbagede nla kan fawọn ọdọ wa, nibi ti wọn aa ti maa ṣere, ti wọn aa maa kọ ẹkọ loriṣiiriṣii, nitori ko ti i si aaye igbafẹ kankan fun wọn laarin Eko.” Igba naa ni Adeyinka Oyekan sọrọ pe ko si irẹpọ laarin awọn ọba Yoruba, lara iṣẹ oun si ni lati ri i pe irẹpọ de saarin awọn ọba ilẹ Yoruba gbogbo. Oyekan ni ọrọ oṣẹlu lo n da wahala awọn ọba yii silẹ, nitori ẹ loun ko ṣe ni i ba wọn da si oṣelu rara. Bi Oyekan ba sọ bayii, tabi to ba n sọrọ si awọn kan to pe ni ọta ara rẹ, o mọ idi to fi n wi bẹẹ o jare. Ori ko pe oun fẹẹ ba ọrun duro, lati di ọba fun Oyekan, irinajo ọjọ pipẹ gbaa ni, o si ni wahala gidi ninu. Ohun to si fa wahala naa ni pe Oyekan naa paapaa ti fi igba kan sun mọ awọn oloṣelu pẹkipẹki.


Bi Oyekan ba sọ bayii, tabi to ba n sọrọ si awọn kan to pe ni ọta ara rẹ, o mọ idi to fi n wi bẹẹ o jare. Ori ko pe oun fẹẹ ba ọrun duro, lati di ọba fun Oyekan, irinajo ọjọ pipẹ gbaa ni, o si ni wahala gidi ninu. Ohun to si fa wahala naa ni pe Oyekan naa paapaa ti fi igba kan sun mọ awọn oloṣelu pẹkipẹki. Ọrẹ loun ati Nnamdi Azikiwe, nitori bẹẹ, ẹgbẹ oṣelu rẹ lo fi si lọdọ, ko too di ọba rara ni o, nigba to fi n ṣe iṣẹ apoogun ni Ọsibitu gbogbogboo (General Hospital). Nitori bẹẹ, oun naa ti gbojule pe ko si igbakigba ti aaye ọba ṣi silẹ, oun loun yoo jẹ ọba naa dandan. Bo ti n ronu niyi nigba ti Ọba Falolu ku ni ọjọ keji, oṣu kẹṣan-an, ọdun 1949.


Ọrẹ loun ati Nnamdi Azikiwe, nitori bẹẹ, ẹgbẹ oṣelu rẹ lo fi si lọdọ, ko too di ọba rara ni o, nigba to fi n ṣe iṣẹ apoogun ni Ọsibitu gbogbogboo (General Hospital). Nitori bẹẹ, oun naa ti gbojule pe ko si igbakigba ti aaye ọba ṣi silẹ, oun loun yoo jẹ ọba naa dandan. Bo ti n ronu niyi nigba ti Ọba Falolu ku ni ọjọ keji, oṣu kẹṣan-an, ọdun 1949. Nigba naa, ọmọ ọdun mejidinlogoji ni Oyekan, o si ti ṣiṣẹ o ti lowo, o si ti ro pe ko si ohun ti ko ni i jẹ ki oun di ọba Eko, paapaa pẹlu atilẹyin ẹgbẹ NCNC, ẹgbẹ to lagbara gan-an nilẹ Yoruba, ati ni Naijiria nigba naa. Awọn aṣaaju NCNC naa ti mura silẹ, wọn si ni ko si wahala fun un, yoo di ọba Eko yii ni. Ṣugbọn ọmọọba kan wa to n jẹ Musẹndiku Adeniji Adele, ọmọ ọdun mẹrindinlọgọta loun ni 1949 yii, iyẹn ni pe o fi ọdun mejidinlogun ju Adeyinka Oyekan lọ.


Nigba naa, ọmọ ọdun mejidinlogoji ni Oyekan, o si ti ṣiṣẹ o ti lowo, o si ti ro pe ko si ohun ti ko ni i jẹ ki oun di ọba Eko, paapaa pẹlu atilẹyin ẹgbẹ NCNC, ẹgbẹ to lagbara gan-an nilẹ Yoruba, ati ni Naijiria nigba naa. Awọn aṣaaju NCNC naa ti mura silẹ, wọn si ni ko si wahala fun un, yoo di ọba Eko yii ni. Ṣugbọn ọmọọba kan wa to n jẹ Musẹndiku Adeniji Adele, ọmọ ọdun mẹrindinlọgọta loun ni 1949 yii, iyẹn ni pe o fi ọdun mejidinlogun ju Adeyinka Oyekan lọ. Yatọ si eyi, ọkan pataki ninu awọn ọmọ ẹgbẹ Oduduwa ti Ọbafẹmi Awolọwọ da silẹ ni, bẹẹ naa lo si jẹ alatilẹyin ẹgbẹ ọdọ Naijiria, ‘Nigeria Youth Movement’, ọkan ninu awọn aṣaaju wọn l’Ekoo ni. Yatọ si eyi, oṣiṣẹ ijọba Eko ni, o si lẹsẹ, bẹẹ lo lẹnu daadaa ju Oyekan lọ. Bi a ba ti yọwọ agbara ati atilẹyin ẹgbẹ oṣelu ti Oyekan n reti nigba naa, ko si bo ṣe le duro lẹgbẹẹ Musẹndiku Adele, nitori ẹni ti ọpọ eeyan mọ ni, ẹni to si ti ṣe oriṣiiriṣii nnkan meremere si Eko nigba ti ko tilẹ ti i di ọba wọn ni.


Yatọ si eyi, ọkan pataki ninu awọn ọmọ ẹgbẹ Oduduwa ti Ọbafẹmi Awolọwọ da silẹ ni, bẹẹ naa lo si jẹ alatilẹyin ẹgbẹ ọdọ Naijiria, ‘Nigeria Youth Movement’, ọkan ninu awọn aṣaaju wọn l’Ekoo ni. Yatọ si eyi, oṣiṣẹ ijọba Eko ni, o si lẹsẹ, bẹẹ lo lẹnu daadaa ju Oyekan lọ. Bi a ba ti yọwọ agbara ati atilẹyin ẹgbẹ oṣelu ti Oyekan n reti nigba naa, ko si bo ṣe le duro lẹgbẹẹ Musẹndiku Adele, nitori ẹni ti ọpọ eeyan mọ ni, ẹni to si ti ṣe oriṣiiriṣii nnkan meremere si Eko nigba ti ko tilẹ ti i di ọba wọn ni. Ọpọ ẹgbẹ awọn ara Eko lo jẹ oun ni baba isalẹ fun wọn, awọn mi-in si wa to jẹ oun gan-an lo da wọn silẹ fun ilọsiwaju Eko, lati igba ti oun naa ko ti ju ọmọ ọgbọn ọdun lọ lo ti wa lẹnu akitiyan bẹẹ, to si ṣe e titi to fi n lọ si bii ọgọta ọdun. Nitori bẹẹ, ọpọ eeyan foju si i lara pe oun ni Ọba Eko tọ si. Ṣugbọn boya nitori pe baba tiẹ ti sọ fun un nigba to wa lọmọ ọdun mẹrinla pe yoo jọba Eko, tabi ti awọn olosẹlu ti wọn n ti i lẹyin, Oyekan nigbagbọ pe asiko toun niyẹn, oun si gbọdọ di ọba naa dandan ni.


Ọpọ ẹgbẹ awọn ara Eko lo jẹ oun ni baba isalẹ fun wọn, awọn mi-in si wa to jẹ oun gan-an lo da wọn silẹ fun ilọsiwaju Eko, lati igba ti oun naa ko ti ju ọmọ ọgbọn ọdun lọ lo ti wa lẹnu akitiyan bẹẹ, to si ṣe e titi to fi n lọ si bii ọgọta ọdun. Nitori bẹẹ, ọpọ eeyan foju si i lara pe oun ni Ọba Eko tọ si. Ṣugbọn boya nitori pe baba tiẹ ti sọ fun un nigba to wa lọmọ ọdun mẹrinla pe yoo jọba Eko, tabi ti awọn olosẹlu ti wọn n ti i lẹyin, Oyekan nigbagbọ pe asiko toun niyẹn, oun si gbọdọ di ọba naa dandan ni. N lo ba bẹrẹ si i ṣa awọn eeyan jọ, kia loun naa si ti lero lẹyin, ti awọn naa n sọ pe oun n 0i ipo ọba tọ si. Awọn NCNC naa n rin si i, wọn o duro rara, ṣugbọn awọn ọmọ ẹgbẹ Oduduwa, ati awọn alatilẹyin wọn nigba naa ti wọn jọ jẹ ojulowo ọmọ Yoruba, ti wọn si lagbara gidi niwaju ijọba oyinbo rin si ọrọ Adele naa, lọjọ gan-an ti ọkunrin naa si fẹyinti ninu iṣẹ ijọba ni wọn kede ẹ bii Ọba Eko, wọn si gbe ade le e lori lọjọ keji. Ọgbọnjọ, oṣu kẹsan-an, 1949, nirọlẹ, ni wọn kede rẹ, asiko si ti kọja ti ẹnikẹni le gba ile-ẹjọ lọ, bi ilẹ si ti n mọ ni ọjọ kin-in-ni, oṣu kẹwaa, ni wọn de fila ọba fun un.


N lo ba bẹrẹ si i ṣa awọn eeyan jọ, kia loun naa si ti lero lẹyin, ti awọn naa n sọ pe oun n 0i ipo ọba tọ si. Awọn NCNC naa n rin si i, wọn o duro rara, ṣugbọn awọn ọmọ ẹgbẹ Oduduwa, ati awọn alatilẹyin wọn nigba naa ti wọn jọ jẹ ojulowo ọmọ Yoruba, ti wọn si lagbara gidi niwaju ijọba oyinbo rin si ọrọ Adele naa, lọjọ gan-an ti ọkunrin naa si fẹyinti ninu iṣẹ ijọba ni wọn kede ẹ bii Ọba Eko, wọn si gbe ade le e lori lọjọ keji. Ọgbọnjọ, oṣu kẹsan-an, 1949, nirọlẹ, ni wọn kede rẹ, asiko si ti kọja ti ẹnikẹni le gba ile-ẹjọ lọ, bi ilẹ si ti n mọ ni ọjọ kin-in-ni, oṣu kẹwaa, ni wọn de fila ọba fun un. N lo ba di ọba Eko, ọrọ naa jo ẹgbẹ oṣelu NCNC lara, ati Oyekan ti wọn n ti lẹyin, nitori awọn ko mọ pe ọna ti wọn yoo gba yọ si awọn niyẹn. Wọn ti ro pe bi ọjọ Mọnde kan ni wọn yoo kede orukọ ẹni ti wọn ba fẹẹ fi jọba, wọn si ti mura silẹ pe to ba ti le jẹ Adele ni, awọn n gba ile-ẹjọ lọ lati gbegi dina pe wọn ko gbọdọ sọ ọ dọba Eko rara. Nigba ti ọrọ waa ri bayii, awọn NCNC ati Oyekan ni awọn ko gba, wọn ni awọn ko ni i jẹ ki Adele wọ inu aafin gẹgẹ bii ọba, wọn ni ko ni i de Iga Iduganran nitori ki i ṣe ọmọ Dosunmu, wọn ni ki wọn ma fi i jẹ ọba Eko, ko wa ibomi-in ti yoo ti jọba.


N lo ba di ọba Eko, ọrọ naa jo ẹgbẹ oṣelu NCNC lara, ati Oyekan ti wọn n ti lẹyin, nitori awọn ko mọ pe ọna ti wọn yoo gba yọ si awọn niyẹn. Wọn ti ro pe bi ọjọ Mọnde kan ni wọn yoo kede orukọ ẹni ti wọn ba fẹẹ fi jọba, wọn si ti mura silẹ pe to ba ti le jẹ Adele ni, awọn n gba ile-ẹjọ lọ lati gbegi dina pe wọn ko gbọdọ sọ ọ dọba Eko rara. Nigba ti ọrọ waa ri bayii, awọn NCNC ati Oyekan ni awọn ko gba, wọn ni awọn ko ni i jẹ ki Adele wọ inu aafin gẹgẹ bii ọba, wọn ni ko ni i de Iga Iduganran nitori ki i ṣe ọmọ Dosunmu, wọn ni ki wọn ma fi i jẹ ọba Eko, ko wa ibomi-in ti yoo ti jọba. Ohun ti wọn tori ẹ gbe e dele-ẹjọ ni pe ki i ṣe ọmọ Dosumu, ko le duro si Iga Iduganran, nibi ti aafin awọn ọba Eko wa. Ohun ti wọn gbojule ni pe bi ile-ẹjọ ba le da awọn lare eyi, ti wọn ni ki Adeniji Adele ma de Iga, wọn yoo ni ko yẹ ni ẹni to gbọdọ jẹ ọba Eko niyẹn, ko yaa gbe ade silẹ fun alade, a ṣe pe Oyekan ni yoo di Ọba Eko niyẹn. Bi ọrọ naa ti di wahala gidi ree, ti Oyekan pe Adele lẹjọ, ti awọn NCNC ti i lẹyin, ti wọn si n sọ pe Musẹndiku Adeniji Adele ti wọn gbe ade fun ko ni i di Ọba Eko, Adeyinka Oyekan ni yo pada di ọba.


Ohun ti wọn tori ẹ gbe e dele-ẹjọ ni pe ki i ṣe ọmọ Dosumu, ko le duro si Iga Iduganran, nibi ti aafin awọn ọba Eko wa. Ohun ti wọn gbojule ni pe bi ile-ẹjọ ba le da awọn lare eyi, ti wọn ni ki Adeniji Adele ma de Iga, wọn yoo ni ko yẹ ni ẹni to gbọdọ jẹ ọba Eko niyẹn, ko yaa gbe ade silẹ fun alade, a ṣe pe Oyekan ni yoo di Ọba Eko niyẹn. Bi ọrọ naa ti di wahala gidi ree, ti Oyekan pe Adele lẹjọ, ti awọn NCNC ti i lẹyin, ti wọn si n sọ pe Musẹndiku Adeniji Adele ti wọn gbe ade fun ko ni i di Ọba Eko, Adeyinka Oyekan ni yo pada di ọba. Ẹ maa ka a lọ lọsẹ to n bọ.


Ẹ maa ka a lọ lọsẹ to n bọ.


Buhari lọ sibi oko maaluu ẹ, ṣugbọn ko debi ti wọn ti ji awọn ọmọleewe gbe

Aderounmu Kazeem Aarẹ Orilẹ-ede yii, Muhammadu Buhari, tun ri ibinu awon ọmo Naijiria nigbai ti fidio jade pe baba naa bẹ oko rẹ to wa ni Daura wo lati lọọ ri awọn maalu rẹ ati awọn nnkan ọsin mi-in to ni sibẹ. Ohun to bi awọn ọmo Naijiria ninu si i ree, nitori ko de ibi ti iṣẹlẹ awọnti won ji awon ọmọleewe gbe ti waye, n lawon eeyan ba n beere pe bawo leeyan yo kuku ṣe daju to bayii, tabi baba naa ki i ṣe abiyamọ ni. Loootọ, Garba Shehu sọ pe ki iroyin iṣẹlẹ buruku naa to de eti Buhari lo ti lọ sinu oko rẹ, ṣugbọn ko sẹni to gba a gbọ, nitori lalẹ ọjọ ti Buhari de Daura ni wọn ji awọn ọmọ yii ko, ilẹ ko si ti i mọ rara ti iroyin idagiri naa ti gba gbogbo aye kan. Bawo ni Aarẹ Naijiria ko ṣe waa ni i gbọ iru iroyin bẹẹ. Koda, awọn eeyan kan lagbegbe ti iṣẹlẹ buruku yii ti waye fidi ẹ mulẹ wi pe ni kete ti wọn ji awọn ọmọ ọhun ko, abule kan lẹgbẹẹ ibi ti iṣẹlẹ naa ti waye ni wọn kọkọ ko wọn lọ, ki wọn too ko wọn lọ si ibuba wọn bayii. Awọn ọmọleewe bii ọdunrun ati mẹtalelọgbọn (333) ni wọn sọ pe wọn ṣi wa lọwọ awọn ajinigbe ọhun. Bo tilẹ jẹ pe ilu Kankara tiṣẹlẹ ọhun ti waye, ti ko ju bii maili marundinlaadoje (125) si ilu Daura, ti i ṣe ilu abinibi Buhari ni Katsina, bi Aarẹ ko ṣe yọju si wọn nibẹ yẹn n dun awọn eeyan orilẹ-ede yii gidigidi, bẹẹ ni wọn n sọ pe yatọ si pe o jẹ aarẹ orilẹ-ede, abiyamọ kan to ba ni itara ọmọ ko gbọdọ ṣe bẹẹ lawujọ awọn eeyan gidi.


Koda, awọn eeyan kan lagbegbe ti iṣẹlẹ buruku yii ti waye fidi ẹ mulẹ wi pe ni kete ti wọn ji awọn ọmọ ọhun ko, abule kan lẹgbẹẹ ibi ti iṣẹlẹ naa ti waye ni wọn kọkọ ko wọn lọ, ki wọn too ko wọn lọ si ibuba wọn bayii. Awọn ọmọleewe bii ọdunrun ati mẹtalelọgbọn (333) ni wọn sọ pe wọn ṣi wa lọwọ awọn ajinigbe ọhun. Bo tilẹ jẹ pe ilu Kankara tiṣẹlẹ ọhun ti waye, ti ko ju bii maili marundinlaadoje (125) si ilu Daura, ti i ṣe ilu abinibi Buhari ni Katsina, bi Aarẹ ko ṣe yọju si wọn nibẹ yẹn n dun awọn eeyan orilẹ-ede yii gidigidi, bẹẹ ni wọn n sọ pe yatọ si pe o jẹ aarẹ orilẹ-ede, abiyamọ kan to ba ni itara ọmọ ko gbọdọ ṣe bẹẹ lawujọ awọn eeyan gidi. Ni bayii, awọn eeyan agbegbe ti wahala ̀ọhun ti ṣẹlẹ ti n jade ṣalaye bo ti ṣe waye gan-an. Ọkunrin kan to ni ki awọn oniroyin forukọ bo oun laṣiiri sọ pe, ilu kan ti wọn n pe ni Puwa lawọn janduku ọhun kọkọ de si lọwọ aarọ bii aago mọkanla lọjọ Ẹti, Furaidee. O ni lọwọ ọsan lawọn kan ninu wọn gun ọkada wọn lọ si Kankara lati lọ wo bii eto aabo ibẹ ṣe gbopọn si.


Ni bayii, awọn eeyan agbegbe ti wahala ̀ọhun ti ṣẹlẹ ti n jade ṣalaye bo ti ṣe waye gan-an. Ọkunrin kan to ni ki awọn oniroyin forukọ bo oun laṣiiri sọ pe, ilu kan ti wọn n pe ni Puwa lawọn janduku ọhun kọkọ de si lọwọ aarọ bii aago mọkanla lọjọ Ẹti, Furaidee. O ni lọwọ ọsan lawọn kan ninu wọn gun ọkada wọn lọ si Kankara lati lọ wo bii eto aabo ibẹ ṣe gbopọn si. O ni lọwọ aṣalẹ lẹyin tawọn ọmọleewe ti jẹun tan, ti kaluku n mura lati lọọ sun ni wọn ya bo wọn, ti wọn si ko wọn lọpọ yanturu sori ọkada ti wọn gbe lọ ka wọn mọ. Ẹni to sọrọ yii sọ pe o ṣee ṣe ko jẹ pe nitori ti wọn pa awọn Fulani kan lagbegbe ọhun tẹlẹ lo ṣokunfa ikọlu yii.


O ni lọwọ aṣalẹ lẹyin tawọn ọmọleewe ti jẹun tan, ti kaluku n mura lati lọọ sun ni wọn ya bo wọn, ti wọn si ko wọn lọpọ yanturu sori ọkada ti wọn gbe lọ ka wọn mọ. Ẹni to sọrọ yii sọ pe o ṣee ṣe ko jẹ pe nitori ti wọn pa awọn Fulani kan lagbegbe ọhun tẹlẹ lo ṣokunfa ikọlu yii.


O tan! Ọba Sokoto binu si Buhari

Aderounmu Kazeem Ẹgbe kan, Jama’atu Nasril Islam, ti Ọba ilu Sokoto, Alhaji Sa’ad Abubakar, n dari ẹ ti sọ pe bi awọn janduku ajinigbe ṣe n kolu awon ileewe nilẹ Hausa ti wọn si n ji awọn ọmọ ko lọ yii ko ni oriire kan bayii to fẹẹ ko ba ilẹ Hausa bi ko ṣe idaamu ọjọ iwaju. Ana ọjọ Aje, Mọnde, ni akọwe agba, Dr. Khalid Abubakar Aliyu, fi atẹjade ọhun sita lorukọ Ọba ilẹ Sokoto, Alhaji Sa’ad Abubakar, nibi ti Olori awọn Hausa yii ti sọrọ naa. Ninu ọrọ ẹ lo ti sọ pe idaamu ti awọn janduku ajinigbe yii n da silẹ bayii nilẹ Hausa ko ni i ṣalai ṣakoba fawọn eeyan ibẹ, ati pe ojuna lati mu eto ẹkọ jo ajorẹyin ni yoo jẹ lọjọ iwaju. Sultan ni ọpọ awọn obi ni ọkan wọn ko balẹ mọ lati fi ọmọ wọn sileewe, niwọn igba to jẹ pe niṣe lawọn ajinigbe yoo kan ya wọ ibẹ, ti wọn yoo si ko wọn lọmọ lọ, tijọba paapaa ko ni i rohun kan bayii ṣe si i. Ọba ilẹ Sokoto tẹ siwaju pe, ohun ikaya lo jẹ bi awọn janduku ti ṣe kọlu ileewe Government Science Secondary School, ni Kankara, nipinlẹ Katsina lọwọ aṣalẹ ọjọ, Ẹti, Furaidee to kọja yii lasiko ti Aarẹ Miuhammad Buhari gan-an wa nipinlẹ ọhun. O ni, ohun itiju lo yẹ ki eleyii jẹ fun Buhari, ki oun naa fi le mọpe eto aabo ijoba oun koo dara, abi nigba ti awọn ajinigbe tun waa n kogun ja a mọle lasiko to wa ninu ilu ẹ gan-an. Bakan naa lo sọ pe asiko niyi fun un lati gbọ ohun ti awọn araalu n sọ kijọba ẹ si tete gbe igbesẹ lori bi yoo ti ṣe mu atunto gidi ba eto aabo orilẹ-ede yii, paapaa lori awọn alakooso to fi ṣe ọga ologun.


O tan! Ọba Sokoto binu si Buhari

Sultan ni ọpọ awọn obi ni ọkan wọn ko balẹ mọ lati fi ọmọ wọn sileewe, niwọn igba to jẹ pe niṣe lawọn ajinigbe yoo kan ya wọ ibẹ, ti wọn yoo si ko wọn lọmọ lọ, tijọba paapaa ko ni i rohun kan bayii ṣe si i. Ọba ilẹ Sokoto tẹ siwaju pe, ohun ikaya lo jẹ bi awọn janduku ti ṣe kọlu ileewe Government Science Secondary School, ni Kankara, nipinlẹ Katsina lọwọ aṣalẹ ọjọ, Ẹti, Furaidee to kọja yii lasiko ti Aarẹ Miuhammad Buhari gan-an wa nipinlẹ ọhun. O ni, ohun itiju lo yẹ ki eleyii jẹ fun Buhari, ki oun naa fi le mọpe eto aabo ijoba oun koo dara, abi nigba ti awọn ajinigbe tun waa n kogun ja a mọle lasiko to wa ninu ilu ẹ gan-an. Bakan naa lo sọ pe asiko niyi fun un lati gbọ ohun ti awọn araalu n sọ kijọba ẹ si tete gbe igbesẹ lori bi yoo ti ṣe mu atunto gidi ba eto aabo orilẹ-ede yii, paapaa lori awọn alakooso to fi ṣe ọga ologun. Siwaju si i, Sultan ni o to gẹẹ lori bi Aarẹ Buhari ṣe maa n tẹnumọ ọrọ kan naa ni gbogbo igba ti wahala ba ti ṣẹlẹ wi pe o ba oun ninu jẹ. O ki Buhari yee daro mọ, ohun tawọn eeyan n fẹ bayii ni ko wa bi wahala ikọlu oriṣiiriṣi ṣe n waye ni ilẹ Hausa yii yoo ṣe dopin, ki awọn ẹṣọ agbofinro ati alaabo si wa awọn ọmọ ti wọn ji ko yii ri.


O tan! Ọba Sokoto binu si Buhari

Siwaju si i, Sultan ni o to gẹẹ lori bi Aarẹ Buhari ṣe maa n tẹnumọ ọrọ kan naa ni gbogbo igba ti wahala ba ti ṣẹlẹ wi pe o ba oun ninu jẹ. O ki Buhari yee daro mọ, ohun tawọn eeyan n fẹ bayii ni ko wa bi wahala ikọlu oriṣiiriṣi ṣe n waye ni ilẹ Hausa yii yoo ṣe dopin, ki awọn ẹṣọ agbofinro ati alaabo si wa awọn ọmọ ti wọn ji ko yii ri.


Awon janduku da ipade awọn aṣaaju ilẹ Hausa ru ni Kaduna

Aderounmu Kazeem Wahala nla lo ṣẹlẹ lọjọ Aje, Mọnde, ana nibi ti awọn aṣaaju ilẹ Hausa kan ti kora wọn jọ niluu Kaduna lati sọrọ lori eto aabo, ṣugbọn ti awọn janduku kan kọlu wọn, ti wọn si da ipade apero ọhun ru. Gẹgẹ bi iroyin to tẹ ALAROYE lọwọ, nibi ti ẹgbẹ kan to jẹ akojọpọ oriṣiriiṣi ẹgbẹ nilẹ Hausa, Coalition of Northern Groups (CNG) pe ipade apero si lati sọrọ lori bi eto aabo yoo ti ṣe wa loke ọya lawọn janduku kan ti lọọ kọlu wọn. Wọn ni bi wọn ti ṣe ba mọto jẹ, bẹẹ ni wọn ṣe awọn eeyan leṣe, ti wọn tun da ipade ọhun ru pẹlu, ti ọpọ eeyan si gbe apa oriṣiriiṣi lọ sile wọn. Agbẹnusọ fun ẹgbẹ naa, Abdul-Azeez Suleiman sọ pe awọn to waa kọlu awọn le ni ọgọrun-un nile kan ti wọn n pe ni Arewa House ni Kaduna. Ọkunrin yii sọ pe koko ipade naa ni lati wa bi aj̀ọṣepọ yoo ṣe wa laarin awọn araalu atawọn ẹsọ oloogun lati le wa eto alaafia ti yoo fẹsẹ rinlẹ fawọn eeyan loke Ọya. O ni lara awọn ti wọn wa nibi ipade ọhun ni ẹṣọ agbofinro ti wọn ti fẹyinti lẹnu iṣe atawọn ọba alaye, awọn obinrin, awọn ọdọ ati ẹgbẹ oniṣowo loriṣiriiṣi.


Agbẹnusọ fun ẹgbẹ naa, Abdul-Azeez Suleiman sọ pe awọn to waa kọlu awọn le ni ọgọrun-un nile kan ti wọn n pe ni Arewa House ni Kaduna. Ọkunrin yii sọ pe koko ipade naa ni lati wa bi aj̀ọṣepọ yoo ṣe wa laarin awọn araalu atawọn ẹsọ oloogun lati le wa eto alaafia ti yoo fẹsẹ rinlẹ fawọn eeyan loke Ọya. O ni lara awọn ti wọn wa nibi ipade ọhun ni ẹṣọ agbofinro ti wọn ti fẹyinti lẹnu iṣe atawọn ọba alaye, awọn obinrin, awọn ọdọ ati ẹgbẹ oniṣowo loriṣiriiṣi. O fi kun un pe bi ipade ọhun ṣe fẹẹ bẹrẹ lawọn eeyan ọhun ya de, lẹyin ti wọn ti kọlu awọn ẹsọ to n ṣọ oju ̀ọna. O ni bi wọn ṣe n ju aga ijokoo, bẹẹ ni wọn n fọ gilaasi, ti wọn si ṣe awọn eeyan rẹpẹtẹ leṣe, ti wọn si tun ba awọn mọto tawọn eeyan gbe wa sibi pade ọhun jẹ paapaa. Ọkunrin agbẹnusọ yii sọ pe ohun ibanujẹ ni bi awọn janduku ṣe le maa rin nigboro lọsan-an gangan, ti ko si sẹni kankan to le da wọn lọwọ kọ.


O fi kun un pe bi ipade ọhun ṣe fẹẹ bẹrẹ lawọn eeyan ọhun ya de, lẹyin ti wọn ti kọlu awọn ẹsọ to n ṣọ oju ̀ọna. O ni bi wọn ṣe n ju aga ijokoo, bẹẹ ni wọn n fọ gilaasi, ti wọn si ṣe awọn eeyan rẹpẹtẹ leṣe, ti wọn si tun ba awọn mọto tawọn eeyan gbe wa sibi pade ọhun jẹ paapaa. Ọkunrin agbẹnusọ yii sọ pe ohun ibanujẹ ni bi awọn janduku ṣe le maa rin nigboro lọsan-an gangan, ti ko si sẹni kankan to le da wọn lọwọ kọ. O ni ohun ti oun mọ daju ni pe awọn eeyan kan ti wọn wa nipo agbara n ri nnkankan gba ninu bi wahala awọn janduku ṣe gbilẹ loke ọya, ati pe awọn eeyan naa ko dẹkun lati ri i pe wahala to n ṣelẹ ọhun ko dawọ duro rara. O ni lẹyin wakati meji tawọn janduku ọhun ti lọ tan lawọn ẹṣọ agbofinro too de.O waa ṣeleri wi pe gbogbo ọna to yẹ ni ẹgbẹ awọn yoo gba lati ri i pe eto alaafia to peye pada si oke-ọya ni Naijiria.


O ni ohun ti oun mọ daju ni pe awọn eeyan kan ti wọn wa nipo agbara n ri nnkankan gba ninu bi wahala awọn janduku ṣe gbilẹ loke ọya, ati pe awọn eeyan naa ko dẹkun lati ri i pe wahala to n ṣelẹ ọhun ko dawọ duro rara. O ni lẹyin wakati meji tawọn janduku ọhun ti lọ tan lawọn ẹṣọ agbofinro too de.O waa ṣeleri wi pe gbogbo ọna to yẹ ni ẹgbẹ awọn yoo gba lati ri i pe eto alaafia to peye pada si oke-ọya ni Naijiria.


Aṣiri tu, wọn ni wọn pa Dapọ ẹgbọn iyawo Bukọla Saraki ni o

Dada Ajikanje Ni kete ti ọwọ ti tẹ ọkan lara awọn oṣiṣẹ Oloogbe Dapọ Ọjọra ti wọn sọ pe o yinbọn para ẹ, ni ẹru ti n ba awọn mi-in ti wọn sunmọ ọn, ki awọn ọlọpaa ma baa mu wọn wi pe wọn ni aroye i ṣe lagọ wọn. Lọjọ Ẹti, Furaidee to kọja yii ni iroyin iku ọkunrin naa gbode kan, ohun ti awọn eeyan si n sọ kiri ni pe funra Dapọ lo yinbọn para ẹ. ALAROYE gbọ pe ọrọ ti wọn n gbe kiri yii ba awọn eeyan ẹ ninu jẹ gidi, eyi to mu wọn ranṣẹ pe ileeṣẹ ọlọpaa l’Ekoo lati tọpinpin ohun to ṣẹlẹ gan-an. Ni kete tawọn ọlọpaa ti bẹrẹ iwadii wọn, ẹnikan to ti n ba a ṣiṣẹ lati nnkan bi ọdun mẹrindinlogun sẹyin ni wọn kọkọ mu, bẹẹ ẹni yii gan-an lo kọkọ ri oku arakunrin naa ninu agbara ẹjẹ ẹ, latigba naa lo si ti wa lọdọ awọn ọlọpaa nibi to ti n ṣalaye ohun to mọ gan an. Yatọ si eyi, ohun ti a tun gbọ ni pe nibi ti wọn ti ba ọkunrin yii, ati bi ọta ibọn ṣe fọn kiri ilẹ tọka si i pe iku ẹ lọwọ kan abosi ninu pẹlu bi wọn ti ṣe kọkọ n gbe e kiri wi pe oun gan-an lo yinbọn fun ara ẹ lori. Bi iwadii ọhun ṣe bẹrẹ niyẹn o, eyi gan-an ni wọn lo ko wahala ba awọn eeyan ti wọn sun mọ ọn, paapaa awọn ti wọn jọ n ṣe wọle-wọde, ti wọn fi n wo o wi pe wahala to de ba ẹni to ti fi ọdun mẹrindinlogun ṣiṣẹ pẹlu ẹ yii n bọ waa kan awọn naa laipẹ. Ṣa o, bi awọn eeyan kan ṣe n sọ pe iku ẹ lọwọ ninu, bẹẹ lawọn mi-in ṣi n tẹnu mọ ọn pe okoowo ọkunrin naa ti ko lọ deede mọ, ati iporuru ọkan to ba a latigba tiyawo ẹ ti kọ ọ silẹ ṣee ṣe ko mu un gbẹmi ara ẹ gẹgẹ bi wọn ti ṣe n gbe ọrọ ọhun kiri tẹlẹ.


Lẹyin ọmọ meje, Pasitọ Paul jawee funyawo ẹ, niyẹn ba ni gbogbo ọmọge ijọ lo ti ba sun tan

Faith Adebọla, Eko Afi bii ere ori itage lọrọ awọn tọkọ-taya ojiṣẹ Ọlọrun kan, Pasitọ Paul Ekwe, ẹni ọdun mọkandinlaaadọta, atiyawo ẹ, Ẹfanjẹliisi Chinwe Ekwe, ni kootu kọkọ-kọkọ to wa n’Igando lọjọ Aje, Mọnde, pẹlu bawọn mejeeji ṣe n fi ẹsun kan ara wọn, ti ọkọ naa si n bẹbẹ pe kile-ẹjọ fopin si igbeyawo wọn. Pasitọ Paul, to loun ni oluṣọ-aguntan ijọ ajihinrere kan l’Ekoo, lo pe iyawo ẹ lẹjọ, o ni obinrin naa fẹẹ pa oun, ko baa le fẹ ọkọ mi-in, igbeyawo oun pẹlu rẹ ko wọ mọ tori ifẹ ẹ ti yọ lọkan oun, oun ko fẹ ẹ mọ. Lara ẹsun to tun fi kan iyawo rẹ ni pe ki i gbọran soun lẹnu, ki i si i tẹle aṣẹ toun ba pa, o ni alagidi ati a-ṣe-tinu-ẹni ẹda kan ni. Baale ile naa lo ti kẹyin awọn ọmọ soun debii pe wọn ki i gbọ toun gẹgẹ bii baba wọn mọ. Ojumọ kan, ija kan, ojumọ kan, ẹjọ kan nigbe aye awọn, o si ti su oun pata. Nigba ti wọn ni kiyawo naa fesi si ẹsun tọkọ ẹ fi kan an, o ni irọ gbuu ati awawi lawọn ẹsun ọhun, o ni bawo loun ṣe maa fẹẹ pa ọkọ toun bi ọmọ meje fun lati aarọ ọjọ aye oun, o lọkunrin naa fẹẹ mọ-ọn-mọ ba oun lorukọ jẹ ni.


Baale ile naa lo ti kẹyin awọn ọmọ soun debii pe wọn ki i gbọ toun gẹgẹ bii baba wọn mọ. Ojumọ kan, ija kan, ojumọ kan, ẹjọ kan nigbe aye awọn, o si ti su oun pata. Nigba ti wọn ni kiyawo naa fesi si ẹsun tọkọ ẹ fi kan an, o ni irọ gbuu ati awawi lawọn ẹsun ọhun, o ni bawo loun ṣe maa fẹẹ pa ọkọ toun bi ọmọ meje fun lati aarọ ọjọ aye oun, o lọkunrin naa fẹẹ mọ-ọn-mọ ba oun lorukọ jẹ ni. Ni idakeji, Chiwen ni pẹlu amumọra gidi loun fi n ba ọkọ naa gbe, iwa agbere lo n fi iṣẹ iranṣẹ ẹ ṣe, gbogbo awọn ọmọbinrin inu ṣọọṣi lo ti fẹẹ ba sun tan, oju maa n gba oun ti fọkọ oun ni ninu ijọ pẹlu bi aṣiiri iwa agbere ẹ ṣe n tu soun lọwọ loriṣiiriṣii. O nigba kan wa tọkọ oun fọlọpaa mu oun, to loun ji miliọnu marun-un naira mọ oun lọwọ, bẹẹ irọ lo n pa. Igba kan tun wa to gbe ale ẹ waa ka oun mọle, to loun fẹẹ ṣe itusilẹ fun un, bẹẹ agbere ni wọn jọ ṣe. O ni ko bikita fun idile ẹ mọ, ki i gbọ bukaata, ṣugbọn o le ra oriṣiiriṣii ẹbun ati ounjẹ fawọn to n gbe kiri.


Ni idakeji, Chiwen ni pẹlu amumọra gidi loun fi n ba ọkọ naa gbe, iwa agbere lo n fi iṣẹ iranṣẹ ẹ ṣe, gbogbo awọn ọmọbinrin inu ṣọọṣi lo ti fẹẹ ba sun tan, oju maa n gba oun ti fọkọ oun ni ninu ijọ pẹlu bi aṣiiri iwa agbere ẹ ṣe n tu soun lọwọ loriṣiiriṣii. O nigba kan wa tọkọ oun fọlọpaa mu oun, to loun ji miliọnu marun-un naira mọ oun lọwọ, bẹẹ irọ lo n pa. Igba kan tun wa to gbe ale ẹ waa ka oun mọle, to loun fẹẹ ṣe itusilẹ fun un, bẹẹ agbere ni wọn jọ ṣe. O ni ko bikita fun idile ẹ mọ, ki i gbọ bukaata, ṣugbọn o le ra oriṣiiriṣii ẹbun ati ounjẹ fawọn to n gbe kiri. Wọn beere lọwọ obinrin naa pe ṣe o fẹ kile-ẹjọ tu igbeyawo wọn ka gẹgẹ bii ẹbẹ ọkọ ẹ, obinrin naa loun kọ ọkọ oun. Aarẹ kootu naa, Ọgbẹni Adeniyi Kọledoye, paṣẹ pe kawọn mejeeji pada wa si kootu naa lọjọ kọkandilogun, oṣu kin-in-ni, ọdun to n bọ, ti igbẹjọ yoo ma tẹsiwaju.


Wọn beere lọwọ obinrin naa pe ṣe o fẹ kile-ẹjọ tu igbeyawo wọn ka gẹgẹ bii ẹbẹ ọkọ ẹ, obinrin naa loun kọ ọkọ oun. Aarẹ kootu naa, Ọgbẹni Adeniyi Kọledoye, paṣẹ pe kawọn mejeeji pada wa si kootu naa lọjọ kọkandilogun, oṣu kin-in-ni, ọdun to n bọ, ti igbẹjọ yoo ma tẹsiwaju.


‘Kinni’ ọlọpaa dun mọ Mariam, lo ba kọ ọkọ ẹ silẹ n’Ibadan

Ọlawale Ajao, Ibadan Owe awọn agba kan lo sọ pe tojú bọlé ló mọ ibi ọbẹ̀ ti dùn. Awọn Yoruba yii kan naa ni wọn powe mi-in pe bọ́mọdé ba róyin a sàkàrà nù. Ati ikinni ati ikeji owe yii lo ṣe wẹ́kú mọ iyawo ile kan lara pẹlu bo ṣe deede kọ ọkọ ẹ silẹ lẹyin to ti tọ́ kinni ọlọpaa wo, to si ri i pe o dun ju tọkọ oun lọ. Ọdun kejila ree ti obinrin yii, Mariam Adewọyin, pẹlu ọkọ ẹ, Saheed Adewọyin, ti ṣegbeyawo. Ṣugbọn lati bii ọdun meji ti obinrin oniṣowo yii ti bẹrẹ si i yan ọlọpaa lale, to si ti n tọ kondo ọlọpaa wo, to ri i pe kinni ọhun dun labẹ ju ti ọlọkada to gbe oun sile lọ, ni igbeyawo ọhun ti fori ṣanpọn. Gẹgẹ bii iwadii ALAROYE, nigba ti Mariam kọkọ pade agbofinro, ti iyẹn ti n la kondo nla mọ ọn labẹ, lo ti bẹrẹ si i fi ọkọ ẹ ṣe faari nigbakuugba ti iyẹn ba fi oorun lọ ọ gẹgẹ bii ololufẹ.


Ọdun kejila ree ti obinrin yii, Mariam Adewọyin, pẹlu ọkọ ẹ, Saheed Adewọyin, ti ṣegbeyawo. Ṣugbọn lati bii ọdun meji ti obinrin oniṣowo yii ti bẹrẹ si i yan ọlọpaa lale, to si ti n tọ kondo ọlọpaa wo, to ri i pe kinni ọhun dun labẹ ju ti ọlọkada to gbe oun sile lọ, ni igbeyawo ọhun ti fori ṣanpọn. Gẹgẹ bii iwadii ALAROYE, nigba ti Mariam kọkọ pade agbofinro, ti iyẹn ti n la kondo nla mọ ọn labẹ, lo ti bẹrẹ si i fi ọkọ ẹ ṣe faari nigbakuugba ti iyẹn ba fi oorun lọ ọ gẹgẹ bii ololufẹ. Ṣugbọn nigba ti kinni ọlọpaa dun mọ ọn pata, niṣe lo kuku yari fun ọkọ ẹ kanlẹ, o loun ko le fara oun silẹ fun un mọ, nitori oun ko gbadun kinni ẹ mọ o jare. Ṣugbọn bo ṣe wà ní lìkì, bẹ́ẹ̀ náà ló wà ní gbàǹja. Bi kinni agbofinro ṣe da ile ọlọkada ru ni tobinrin oniṣowo yii paapaa da ile ọlọpaa ru.


Ṣugbọn nigba ti kinni ọlọpaa dun mọ ọn pata, niṣe lo kuku yari fun ọkọ ẹ kanlẹ, o loun ko le fara oun silẹ fun un mọ, nitori oun ko gbadun kinni ẹ mọ o jare. Ṣugbọn bo ṣe wà ní lìkì, bẹ́ẹ̀ náà ló wà ní gbàǹja. Bi kinni agbofinro ṣe da ile ọlọkada ru ni tobinrin oniṣowo yii paapaa da ile ọlọpaa ru. Ọkunrin ta a forukọ bo laṣiiri yii naa ti niyawo atawọn ọmọ nile, ṣugbọn lati igba to ti ṣalabaapade Mariam lo ti pa iyawo atawọn ọmọ ẹ ti patapata, ṣe wọn ko kuku jọ gbe papọ tẹlẹ, owo lo fi n ranṣẹ si wọn lati maa fi jẹun ni tiwọn. Iyawo oniyawo to mọ ere e ṣe daadaa lo ku to n fi aaye silẹ fun lojoojumọ. Bi ọrọ ba fara sin ní kọ̀kọ̀ títí, bó pẹ́ bó ya, a máa jáde sí gbangba.


Ọkunrin ta a forukọ bo laṣiiri yii naa ti niyawo atawọn ọmọ nile, ṣugbọn lati igba to ti ṣalabaapade Mariam lo ti pa iyawo atawọn ọmọ ẹ ti patapata, ṣe wọn ko kuku jọ gbe papọ tẹlẹ, owo lo fi n ranṣẹ si wọn lati maa fi jẹun ni tiwọn. Iyawo oniyawo to mọ ere e ṣe daadaa lo ku to n fi aaye silẹ fun lojoojumọ. Bi ọrọ ba fara sin ní kọ̀kọ̀ títí, bó pẹ́ bó ya, a máa jáde sí gbangba. Awọn ololufẹ ikọkọ yii ba ọrọ ara wọn debi ti aṣiri wọn tu si ọkọ iyawo lọwọ. Iyẹn sọ ọ dija, o si lọọ fẹjọ ọga políìsì sun awọn agbofinro ẹgbẹ ẹ ki wọn le da a lẹkun iwa ibajẹ to n hu. Ko pẹ ko jinna ni wọn gbe agbofinro yii kuro n’Ibadan, o di jùà, niluu Ìgànnà, lagbegbe Oke-Ogun, ni ipinlẹ Ọyọ kan naa.


Awọn ololufẹ ikọkọ yii ba ọrọ ara wọn debi ti aṣiri wọn tu si ọkọ iyawo lọwọ. Iyẹn sọ ọ dija, o si lọọ fẹjọ ọga políìsì sun awọn agbofinro ẹgbẹ ẹ ki wọn le da a lẹkun iwa ibajẹ to n hu. Ko pẹ ko jinna ni wọn gbe agbofinro yii kuro n’Ibadan, o di jùà, niluu Ìgànnà, lagbegbe Oke-Ogun, ni ipinlẹ Ọyọ kan naa. Ṣugbọn kaka ki eyi jẹ oore-ọfẹ fun Saheed lati gbadun iyawo ẹ, nnkan ibanujẹ lo tun jẹ nitori niṣe niṣẹlẹ naa mu un padanu obinrin naa patapata. Idi ni pe bi wọn ṣe gbe ale iyawo ẹ lọ si ilu to jinna yii lọkunrin agbofinro naa ti n ronu bi oun ko ṣe ni i padanu adun to n ri lara iyawo oniyawo. Awọn mejeeji jọ gbadun ara wọn ju ololufẹ kaluku wọn lọ ni.


Ṣugbọn kaka ki eyi jẹ oore-ọfẹ fun Saheed lati gbadun iyawo ẹ, nnkan ibanujẹ lo tun jẹ nitori niṣe niṣẹlẹ naa mu un padanu obinrin naa patapata. Idi ni pe bi wọn ṣe gbe ale iyawo ẹ lọ si ilu to jinna yii lọkunrin agbofinro naa ti n ronu bi oun ko ṣe ni i padanu adun to n ri lara iyawo oniyawo. Awọn mejeeji jọ gbadun ara wọn ju ololufẹ kaluku wọn lọ ni. Aṣẹyinwa aṣẹyinbọ, iyawo ọlọkada to ti bimọ mẹta s’Ibadan sa ba ọga políìsì lọ. Lasiko yii, awọn mejeeji ko ṣe ọrọ ifẹ wọn ni bòńkẹ́lẹ́ mọ, wọn kuku ṣegbeyawo alarinrin niluu Ìgànnà ti iṣẹ ijọba gbe ale to pada di ojulowo ọkọ lọ. Iya ọlọmọ mẹta n’Ibadan pada di iyawo aṣẹṣẹgbe ti wọn n fi oju ọmọge wo n’Ígànnà, ko kuku si ẹni to mọ pe o ti bimọ ri, oun naa ko si sọ fẹnikan pe iyawo to ti ni iriri ọpọlọpọ ọdun lọọdẹ ọkunrin kan n’Ibadan ri loun yatọ si ọkọ rẹ tuntun to mọ gbogbo bo ṣe n lọ.


Aṣẹyinwa aṣẹyinbọ, iyawo ọlọkada to ti bimọ mẹta s’Ibadan sa ba ọga políìsì lọ. Lasiko yii, awọn mejeeji ko ṣe ọrọ ifẹ wọn ni bòńkẹ́lẹ́ mọ, wọn kuku ṣegbeyawo alarinrin niluu Ìgànnà ti iṣẹ ijọba gbe ale to pada di ojulowo ọkọ lọ. Iya ọlọmọ mẹta n’Ibadan pada di iyawo aṣẹṣẹgbe ti wọn n fi oju ọmọge wo n’Ígànnà, ko kuku si ẹni to mọ pe o ti bimọ ri, oun naa ko si sọ fẹnikan pe iyawo to ti ni iriri ọpọlọpọ ọdun lọọdẹ ọkunrin kan n’Ibadan ri loun yatọ si ọkọ rẹ tuntun to mọ gbogbo bo ṣe n lọ. Ni bayii ti iyawo tuntun n’Ígàngán ti n gbadun oorun bo ṣe wu u pẹlu ọkọ ẹ, ko fẹ ohunkohun to le da igbadun ọhun duro mọ bo ti wù kó mọ. N lo ba gba kootu ibilẹ Ọja’ba, n’Ibadan lọ, o loun fẹẹ kọ ọkọ oun aarọ silẹ, ki ile-ẹjọ ba oun fopin si igbeyawo ọlọdun mejila to wa laarin awọn. Awijare olupẹjọ ni kootu ni pe olujẹjọ ki i tọju oun, ati pe ija lawọn maa n ja ṣaa lojoojumọ.


Ni bayii ti iyawo tuntun n’Ígàngán ti n gbadun oorun bo ṣe wu u pẹlu ọkọ ẹ, ko fẹ ohunkohun to le da igbadun ọhun duro mọ bo ti wù kó mọ. N lo ba gba kootu ibilẹ Ọja’ba, n’Ibadan lọ, o loun fẹẹ kọ ọkọ oun aarọ silẹ, ki ile-ẹjọ ba oun fopin si igbeyawo ọlọdun mejila to wa laarin awọn. Awijare olupẹjọ ni kootu ni pe olujẹjọ ki i tọju oun, ati pe ija lawọn maa n ja ṣaa lojoojumọ. Gẹgẹ bo ṣe sọ, “Ọdaju ọkunrin ni. Ki i tọju mi rara. Mo jẹ ẹnikan lowo, ọkọ mi waa lọọ sọ fun ẹni yẹn pe ko ja mi sihooho.


Gẹgẹ bo ṣe sọ, “Ọdaju ọkunrin ni. Ki i tọju mi rara. Mo jẹ ẹnikan lowo, ọkọ mi waa lọọ sọ fun ẹni yẹn pe ko ja mi sihooho. Iya ẹ naa mọ nipa ọrọ yii, wọn jọ gbimọ-pọ pẹlu awọn to ja mi sihooho ni. Nibi ti mo ti n gbowo lọwọ ẹni ti mo tajà fun lọwọ ni wọn ti ja mi sihooho nita gbangba. “Iṣẹlẹ yẹn wa lara idi to jẹ ki n kuro nile ẹ fun ọdun kan ati oṣu mẹjọ.


Iya ẹ naa mọ nipa ọrọ yii, wọn jọ gbimọ-pọ pẹlu awọn to ja mi sihooho ni. Nibi ti mo ti n gbowo lọwọ ẹni ti mo tajà fun lọwọ ni wọn ti ja mi sihooho nita gbangba. “Iṣẹlẹ yẹn wa lara idi to jẹ ki n kuro nile ẹ fun ọdun kan ati oṣu mẹjọ. Abikẹyin wa nikan ni mo gbe dání lọ, awọn mejeeji ta a bi ṣaaju nikan ni mo fi silẹ pẹlu ẹ. Igba Naira (N200) lo si n fun mi gẹgẹ bii owo ounjẹ ọmọ to wa lọdọ mi lojumọ. “O maa n bẹ mi pe ki n pada sile oun nitori awọn ọmọ.


Abikẹyin wa nikan ni mo gbe dání lọ, awọn mejeeji ta a bi ṣaaju nikan ni mo fi silẹ pẹlu ẹ. Igba Naira (N200) lo si n fun mi gẹgẹ bii owo ounjẹ ọmọ to wa lọdọ mi lojumọ. “O maa n bẹ mi pe ki n pada sile oun nitori awọn ọmọ. Mo pada sibẹ ninu oṣu karun-un, ọdun yii, ṣugbọn gbogbo ẹru mi lo ti ta tan ki n too de. “Gbogbo ọna lo n wa ki n fi loyun foun lẹyin ti mo pada de, ṣugbọn mi o jẹ ki ọrọ oyun waye. Nitori pe mo kọ lati loyun fun un lo ṣe n sọ pe mo n yan ọlọpaa lale.” Olupẹjọ waa rọ ile-ẹjọ naa lati fopin si ibaṣepọ to wa laarin oun ati ọlọkada naa nitori ifẹ ẹ ti yọ kuro lọkan oun patapata.


Mo pada sibẹ ninu oṣu karun-un, ọdun yii, ṣugbọn gbogbo ẹru mi lo ti ta tan ki n too de. “Gbogbo ọna lo n wa ki n fi loyun foun lẹyin ti mo pada de, ṣugbọn mi o jẹ ki ọrọ oyun waye. Nitori pe mo kọ lati loyun fun un lo ṣe n sọ pe mo n yan ọlọpaa lale.” Olupẹjọ waa rọ ile-ẹjọ naa lati fopin si ibaṣepọ to wa laarin oun ati ọlọkada naa nitori ifẹ ẹ ti yọ kuro lọkan oun patapata. Bẹẹ lo sọ pe oun fara mọ kile-ẹjọ yọnda itọju awọn ọmọ mẹtẹẹta ti oun bi fun baba wọn. Gegẹ b’ALAROYE ṣe gbọ, nigba ti awọn ẹbi ọkọ gbọ pe iyawo awọn ti ṣegbeyawo bonkẹlẹ pẹlu ọlọpaa lẹyin odi ni wọn gbe igbesẹ lati da sẹria fun un, ti wọn si ja a sihooho nita gbangba. Ọkan ninu awọn ẹgbọn Saheed, ẹni to fara han nile-ejọ lati jẹrii ta ko olupẹjọ sọ pe iya awọn ko mọ nipa bi wọn ṣe ja Mariam sihooho.


Bẹẹ lo sọ pe oun fara mọ kile-ẹjọ yọnda itọju awọn ọmọ mẹtẹẹta ti oun bi fun baba wọn. Gegẹ b’ALAROYE ṣe gbọ, nigba ti awọn ẹbi ọkọ gbọ pe iyawo awọn ti ṣegbeyawo bonkẹlẹ pẹlu ọlọpaa lẹyin odi ni wọn gbe igbesẹ lati da sẹria fun un, ti wọn si ja a sihooho nita gbangba. Ọkan ninu awọn ẹgbọn Saheed, ẹni to fara han nile-ejọ lati jẹrii ta ko olupẹjọ sọ pe iya awọn ko mọ nipa bi wọn ṣe ja Mariam sihooho. Ṣugbọn oun lo oore-ọfẹ ihoho ti wọn ja a si ọhun lati gba ẹrọ ibanisọrọ rẹ lọwọ ẹ nitori o jẹ oun lẹgbẹrun marundinlaaadọta Naira (N45,000). Obinrin oniṣowo yii sọ pe nitori owo ti iyawo aburo oun ya lọwọ oun, ṣugbọn to kọ lati da pada yii loun ṣe gba foonu ẹ, oore-ọfẹ asiko ti wọn ja a sihooho yii loun lo lati gba foonu lọwọ ẹ titi digba ti yoo fi sanwo gbese to jẹ oun Ninu ọrọ tiẹ, Saheed sọ pe oun fara mọ kile-ẹjọ fopin si ibaṣepọ oun ati olupẹjọ nitori obinrin naa ki i ṣe obinrin ti wọn n firu ẹ tọrọ niyawo. Ọkunrin ọlọkada yii ṣalaye pe “Baba nla oniranu lobinrin tẹ ẹ n wo yii.


Ṣugbọn oun lo oore-ọfẹ ihoho ti wọn ja a si ọhun lati gba ẹrọ ibanisọrọ rẹ lọwọ ẹ nitori o jẹ oun lẹgbẹrun marundinlaaadọta Naira (N45,000). Obinrin oniṣowo yii sọ pe nitori owo ti iyawo aburo oun ya lọwọ oun, ṣugbọn to kọ lati da pada yii loun ṣe gba foonu ẹ, oore-ọfẹ asiko ti wọn ja a sihooho yii loun lo lati gba foonu lọwọ ẹ titi digba ti yoo fi sanwo gbese to jẹ oun Ninu ọrọ tiẹ, Saheed sọ pe oun fara mọ kile-ẹjọ fopin si ibaṣepọ oun ati olupẹjọ nitori obinrin naa ki i ṣe obinrin ti wọn n firu ẹ tọrọ niyawo. Ọkunrin ọlọkada yii ṣalaye pe “Baba nla oniranu lobinrin tẹ ẹ n wo yii. Ọlọpaa lo n yan lale. Koda, mo ti ka awọn mejeeji mọ ori ara wọn ri. Lanlọọdu ọlọpaa yẹn gan-an ti lu mi nigba ti mo sọ ọrọ yẹn di wahala ko too mọ pe iyawo mi ni tẹnanti oun n ba laṣepọ.


Ọlọpaa lo n yan lale. Koda, mo ti ka awọn mejeeji mọ ori ara wọn ri. Lanlọọdu ọlọpaa yẹn gan-an ti lu mi nigba ti mo sọ ọrọ yẹn di wahala ko too mọ pe iyawo mi ni tẹnanti oun n ba laṣepọ. “Mo fẹjọ ọlọpaa yẹn sun lagọọ ọlọpaa. Ẹyin igba yẹn ni wọn gbe e lọ siluu Iganna, to si lọọ ṣegbeyawo pẹlu iyawo mi nibẹ. “Ohun to tiẹ maa n dun mi ni bi iyawo mi ṣe maa n fi ale rẹ halẹ mọ mi.


“Mo fẹjọ ọlọpaa yẹn sun lagọọ ọlọpaa. Ẹyin igba yẹn ni wọn gbe e lọ siluu Iganna, to si lọọ ṣegbeyawo pẹlu iyawo mi nibẹ. “Ohun to tiẹ maa n dun mi ni bi iyawo mi ṣe maa n fi ale rẹ halẹ mọ mi. Aa ni ọrẹ oun ọlọpaa ti di mòpóòlù, ki n jẹ ma ṣe mọnamọna pẹlu ẹ ko ma lọọ yinbọn pa mi.” O ni oun fara mọ kile-ẹjọ tu igbeyawo oun pẹlu obinrin naa ka, ṣugbọn ki wọn ma gba a laye lati mu awọn ọmọ sọdọ, nitori ki i ṣe obinrin to raaye ọrọ ọmọ rara. Ninu idajọ wọn, igbimọ awọn adajọ kootu naa, labẹ akoso Oloye Ọdunade Ademọla, Alhaji Suleiman Apanpa ati Alhaji Rafiu Raji ti fopin si igbeyawo ọlọdun mejila to seso ọmọ mẹta naa. Olujẹjọ ni wọn yọnda awọn ọmọ wọn mẹtẹẹta fun.


Aa ni ọrẹ oun ọlọpaa ti di mòpóòlù, ki n jẹ ma ṣe mọnamọna pẹlu ẹ ko ma lọọ yinbọn pa mi.” O ni oun fara mọ kile-ẹjọ tu igbeyawo oun pẹlu obinrin naa ka, ṣugbọn ki wọn ma gba a laye lati mu awọn ọmọ sọdọ, nitori ki i ṣe obinrin to raaye ọrọ ọmọ rara. Ninu idajọ wọn, igbimọ awọn adajọ kootu naa, labẹ akoso Oloye Ọdunade Ademọla, Alhaji Suleiman Apanpa ati Alhaji Rafiu Raji ti fopin si igbeyawo ọlọdun mejila to seso ọmọ mẹta naa. Olujẹjọ ni wọn yọnda awọn ọmọ wọn mẹtẹẹta fun. Ṣugbọn wọn ni ko san ẹgbẹrun meji Naira (N2,000) fun olupẹjọ lati ko ẹru rẹ lọ sibi to ba fẹẹ lọ nigboro ilu Ibadan.


Ṣugbọn wọn ni ko san ẹgbẹrun meji Naira (N2,000) fun olupẹjọ lati ko ẹru rẹ lọ sibi to ba fẹẹ lọ nigboro ilu Ibadan.


Ijọba ti ko awọn ọlọpaa SWAT ti wọn fi rọpo SARS jade

Faith Adebọla, Eko Ọga ọlọpaa patapata nilẹ wa, IGP Mohammed Adamu, ti paṣẹ lojọ Aje, Mọnde, pe ki wọn da awọn ikọ ọlọpaa afọgbọn-jagun (Special Weapon and Tactical Team) SWAT, ti wọn ṣẹṣẹ da silẹ jade kaakiri origun mẹrẹẹrin Naijiria sita lẹyẹ-o-sọka. Ninu atẹjade kan ti Adamu kọ si gbogbo awọn Igbakeji Ọga Agba mẹtadinlogun atawọn kọmiṣanna ọlọpaa kaakiri awọn ipinlẹ lorileede yii lo ti paṣẹ naa. O ni kawọn ikọ tuntun naa bẹrẹ iṣẹ ni gbogbo ipinlẹ ati agbegbe ti wọn ba pin wọn si, ki wọn le ro eto aabo lagbara, ki wọn si kun awọn ọlọpaa to wa nilẹ tẹlẹ lọwọ ninu ojuṣe wọn. Tẹ o ba gbagbe, lasiko iwọde gbigbona janjan ta ko ikọ ọlọpaa SARS to waye loṣu kẹwaa, ọdun yii, ni wọn ko ikọ SARS kuro nilẹ, ko si ju ọjọ meji lẹyin naa tijọba fi kede idasilẹ ikọ SWAT tuntun yii, gẹgẹ bii arọpo wọn.


Wọn dana sun ole kan to ji ọkada n’Ileefẹ

Florence Babaṣọla, Oṣogbo Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ọṣun, SP Yẹmisi Ọpalọla, ti fidi rẹ mulẹ pe awọn ọdọ ti fibinu dana sun ole kan ti ọwọ wọn tẹ. Aago mẹwaa aabọ aarọ ọjọ Aiku, Sannde, la gbọ pe ọmọkunrin naa ja ọkada kan gba lọwọ ẹni to ni i lagbegbe Oke-Ọgbọ, ni Ilode, niluu Ileefẹ, to si n gbe e sa lọ. Bo ṣe n lọ lawọn ọlọkada tiṣẹlẹ naa ṣoju wọn sa tẹle e, nigba ti wọn si ri i mu, wọn lu u bii kiku, bii yiye ko too di pe wọn dana sun un mọbẹ. Ọpalọla fi kun ọrọ rẹ pe ki awọn ọlọpaa too debi iṣẹlẹ naa ni wọn ti dana sun wọn. Tẹ o ba gbagbe, ọsẹ meji sẹyin ni wọn dana sun ole kan to ji ọkada gbe lagbegbe Lagere, niluu Ileefẹ yii kan naa, ti wọn si dana sun awọn afurasi ajinigbe meji niluu Iwo, lọsẹ to kọja.


Ẹ fura o, awọn ayederu ayanilowo ti pọ l’Ekiti, eyi lọgbọn ti wọn n da

Jide Alabi Ki awọn eeyan ipinlẹ Ekiti ma baa ko sọwọ awọn onijibiti ti wọn n fi eto ẹyawo parọ fun araalu, ijọba ti ni ki awọn eeyan ṣọra lati ma ṣe ko sọwọ gbaju-ẹ. Lọjọ, Aje, Mọnde, ni wọn gbe ikede yii sita fun awọn araalu lati ṣọra pẹlu awọn ileeṣẹ kan ti wọn n parọ faraalu pe awọn le ya wọn lowo, nitori jibiti ni pupọ ninu wọn n fi eto ọhun lu, ti wọn ko si ni iwe aṣẹ ijọba. Kọmiṣanna feto iroyin, Ọgbẹni Akin Ọmọle, lo sọrọ yii niluu Ado-Ekiti, nibi to ti sọ pe owo tawọn ọlẹdarun yii ko ni lọwọ ni wọn n parọ pe awọn fẹẹ ya araalu, bẹẹ ọgbọn lati lu wọn ni jibiti ni. Lati le fidi ọrọ ẹ mulẹ lo mu un ṣapejuwe fidio awọn obinrin kan to n lọ kaakiri ẹrọ ayelujara bayii ti awọn eeyan kan ti lu ni jibiti. O ni iṣẹlẹ ọhun jẹ nnkan to ba ni lọkan jẹ, bẹẹ ni inu ijọba ipinlẹ Ekiti paapaa ko dun si i rara. Kọmiṣanna ni kiru iṣẹlẹ bẹẹ ma baa waye lo mu ijọba gbe eto ẹyawo kalẹ fawọn eeyan nipinlẹ Ekiti, eyi ti yoo fun awọn oniṣowo keekeeke atawọn oniṣẹ ọwọ lanfaani lati ri owo gba, ti wọn yoo si maa san an pada lọna ti ko ni i ni wọn lara.


Lati le fidi ọrọ ẹ mulẹ lo mu un ṣapejuwe fidio awọn obinrin kan to n lọ kaakiri ẹrọ ayelujara bayii ti awọn eeyan kan ti lu ni jibiti. O ni iṣẹlẹ ọhun jẹ nnkan to ba ni lọkan jẹ, bẹẹ ni inu ijọba ipinlẹ Ekiti paapaa ko dun si i rara. Kọmiṣanna ni kiru iṣẹlẹ bẹẹ ma baa waye lo mu ijọba gbe eto ẹyawo kalẹ fawọn eeyan nipinlẹ Ekiti, eyi ti yoo fun awọn oniṣowo keekeeke atawọn oniṣẹ ọwọ lanfaani lati ri owo gba, ti wọn yoo si maa san an pada lọna ti ko ni i ni wọn lara. Ọmọle waa rọ awọn eeyan ipinlẹ Ekiti ti wọn ba fẹẹ yawo lati tọ ileeṣẹ ijọba to n mojuto okoowo ati ọrọ aje lọ lati ṣewadii iru eto ẹyawo ti wọn ba fẹ. Bakan naa lo ni ki wọn yago fawọn ileeṣẹ to le fi eto ẹyawo awuruju lu wọn ni jibiti owo wọn.


Ọmọle waa rọ awọn eeyan ipinlẹ Ekiti ti wọn ba fẹẹ yawo lati tọ ileeṣẹ ijọba to n mojuto okoowo ati ọrọ aje lọ lati ṣewadii iru eto ẹyawo ti wọn ba fẹ. Bakan naa lo ni ki wọn yago fawọn ileeṣẹ to le fi eto ẹyawo awuruju lu wọn ni jibiti owo wọn.


Wọn rọ Onírọ̀ ti ilu Irọ̀, l’Ọbafẹmi Owode, loye

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Lati ọdun 2014 ni ẹjọ ti wa ni kootu lori ipo ọba Ọnirọ ti Ilẹ Irọ, nijọba ibilẹ Ọbafẹmi-Owode, nipinlẹ Ogun, eyi ti Ọba Najeemdeen Alani Aromaye, di mu, ti wọn ni ki kabiyesi naa yee pe ara ẹ lọba, ṣugbọn ti ko gbọ, to jẹ niṣe lo n ṣajọyọ ipo ọba. Ni bayii, ileeṣẹ to n ri si ọrọ oye jijẹ nipinle Ogun ti dide si ọrọ naa, wọn si ti paṣẹ pe Aromaye ko gbọdọ gba owo-oṣu lọwọ ijọba mọ, bẹẹ si ni ko gbọdọ pe ara ẹ lọba Irọ mọ titi ti kootu yoo fi da ẹjọ rẹ sibi kan. Bo tilẹ jẹ pe ọjọ kẹrin, oṣu kejila yii, ni ileeṣẹ to n ri si ọrọ oye jijẹ ati ijọba ibilẹ nipinlẹ Ogun, kọ lẹta si ajọ lọbalọba ipinlẹ yii, (Egba Traditional Council) lati dawọ owo sisan duro fun Onirọ, lẹta naa ṣẹṣẹ jade sọwọ awọn akọroyin lọjọ Aje, Mọnde, ọjọ kẹrinla, oṣu kẹwaa yii, ni. ALAROYE pe kọmiṣanna fun ileeṣẹ yii, Afọlabi Afuwapẹ, lati fidi aṣẹ naa mulẹ. Afuwapẹ sọ pe ootọ ni, aṣẹ kootu wa nilẹ pe Najeemdeen ko gbọdọ pe ara ẹ lọba Onirọ, ko si gbọ, iyẹn lo fa a ti aṣẹ tun fi wa lọtẹ yii pe wọn ko gbọdọ sanwo fun un mọ, oun naa ko si gbọdọ pe ara ẹ lọba mọ titi digba ti kootu yoo fi dajọ, ṣugbọn ki wọn maa tọju owo-oṣu rẹ naa pamọ si asunwọn kan naa. Ohun to kọkọ bi wahala fun ọba yii ni pe lọjọ kẹrindinlogun, oṣu kẹsan-an, ọdun 2014, lo ṣeto iwuye, to si di ọba. Bẹẹ, ọjọ keji ti kootu paṣẹ pe ko gbọdọ dabaa igbesẹ ọba jijẹ naa ree, eyi ti ile-ejọ sọ pe o tumọ si itapa si aṣẹ ijọba.


Afuwapẹ sọ pe ootọ ni, aṣẹ kootu wa nilẹ pe Najeemdeen ko gbọdọ pe ara ẹ lọba Onirọ, ko si gbọ, iyẹn lo fa a ti aṣẹ tun fi wa lọtẹ yii pe wọn ko gbọdọ sanwo fun un mọ, oun naa ko si gbọdọ pe ara ẹ lọba mọ titi digba ti kootu yoo fi dajọ, ṣugbọn ki wọn maa tọju owo-oṣu rẹ naa pamọ si asunwọn kan naa. Ohun to kọkọ bi wahala fun ọba yii ni pe lọjọ kẹrindinlogun, oṣu kẹsan-an, ọdun 2014, lo ṣeto iwuye, to si di ọba. Bẹẹ, ọjọ keji ti kootu paṣẹ pe ko gbọdọ dabaa igbesẹ ọba jijẹ naa ree, eyi ti ile-ejọ sọ pe o tumọ si itapa si aṣẹ ijọba. Adajọ Gboyega Ogunfowora lo da ẹjọ naa lọjọ kẹẹẹdogun, oṣu kẹsan-an, ọdun 2014, ṣugbọn ọjọ keji rẹ ni Aromaye sọ ara rẹ dọba, bẹẹ lo si n ṣayẹyẹ bo ṣe wa lori ipo naa pẹlu. Ọdun 2016 ni kootu tun ṣiwee kan an, ti wọn ni ọkunrin naa jẹbi pipe ara rẹ lọba pẹlu bo ṣe ta ko aṣẹ kootu. Ṣugbọn ọba naa pe ẹjọ ko-tẹ-mi-lọrun n’Ibadan, wọn si fun un laaye lati wa nipo naa.


Adajọ Gboyega Ogunfowora lo da ẹjọ naa lọjọ kẹẹẹdogun, oṣu kẹsan-an, ọdun 2014, ṣugbọn ọjọ keji rẹ ni Aromaye sọ ara rẹ dọba, bẹẹ lo si n ṣayẹyẹ bo ṣe wa lori ipo naa pẹlu. Ọdun 2016 ni kootu tun ṣiwee kan an, ti wọn ni ọkunrin naa jẹbi pipe ara rẹ lọba pẹlu bo ṣe ta ko aṣẹ kootu. Ṣugbọn ọba naa pe ẹjọ ko-tẹ-mi-lọrun n’Ibadan, wọn si fun un laaye lati wa nipo naa. Ṣugbọn ni bayii, ohun to kọja ko-tẹ-mi-lọrun ti ṣẹlẹ lori ẹjọ ọhun, nitori ileeṣẹ ọrọ oye jijẹ ṣalaye ninu lẹta wọn pe wọn ti fagi le anfaani ti wọn fun Aromaye lati maa jọba lọ, kootu si ti da ẹbẹ naa nu. Walaha ko deede ṣẹlẹ lori ipo ọba yii, awọn idile Ọlẹyọ tawọn naa jẹ ọmọ oye ni wọn ni Najeemdeen ko lẹtọọ si ipo naa, ti wọn ni awọn yoo jọ fi ofin fa ọrọ ọba yii ti yoo fi ja sibi to yẹ ni.


Ṣugbọn ni bayii, ohun to kọja ko-tẹ-mi-lọrun ti ṣẹlẹ lori ẹjọ ọhun, nitori ileeṣẹ ọrọ oye jijẹ ṣalaye ninu lẹta wọn pe wọn ti fagi le anfaani ti wọn fun Aromaye lati maa jọba lọ, kootu si ti da ẹbẹ naa nu. Walaha ko deede ṣẹlẹ lori ipo ọba yii, awọn idile Ọlẹyọ tawọn naa jẹ ọmọ oye ni wọn ni Najeemdeen ko lẹtọọ si ipo naa, ti wọn ni awọn yoo jọ fi ofin fa ọrọ ọba yii ti yoo fi ja sibi to yẹ ni.