Ati pe gbogbo aṣiṣe ti awọn ṣe ni awọn yoo ṣe àtúnṣe si ṣáájú idije to n bọ. Ọdun to kọja ni Waldrum gba iṣakoso gẹgẹ bi olukọni Super Falcons. Orile-ede Naijiria ati Zambia yoo koju ara wọn lónìí lati jà fun àmì ẹyẹ bàbà (ipo kẹta) ninu idije bọọlu àwọn obìnrin ni Africa to n lọ lọwọ ni Morocco. Orile-ede mejeeji padanu ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ ti wọn gbá ni ipele semi final lọjọ Aje. Naijiria padanu 5-4 ninu pẹnariti ti wọn gba lẹyin ti ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ wọn pẹlu Morocco yọrí si 1-1 lẹyin wakati meji. Ami ayo 1-0 ni Zambia gba pẹlu South Africa.


Àṣìṣe gba adé ipò kẹta lọ́wọ́ Naijiria lópin WAFCON 2022

Orile-ede mejeeji padanu ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ ti wọn gbá ni ipele semi final lọjọ Aje. Naijiria padanu 5-4 ninu pẹnariti ti wọn gba lẹyin ti ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ wọn pẹlu Morocco yọrí si 1-1 lẹyin wakati meji. Ami ayo 1-0 ni Zambia gba pẹlu South Africa. Aago mẹsan-an alẹ oni ni ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ naa yoo waye, ni papa ìṣeré Mohammed V, n'ilu Casablanca. Naijiria ti gba ife idije WAFCON fun igba mẹsan-an, ninu mọkanla to ti waye sẹ́yìn. Ọdun 2018 ni wọn gba a kẹhin.


Aago mẹsan-an alẹ oni ni ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ naa yoo waye, ni papa ìṣeré Mohammed V, n'ilu Casablanca. Naijiria ti gba ife idije WAFCON fun igba mẹsan-an, ninu mọkanla to ti waye sẹ́yìn. Ọdun 2018 ni wọn gba a kẹhin. Ẹni ti yoo gba eyi to n lọ lọwọ wà laarin South Africa ati Morocco. Ko si ẹni to gba a ri ninu orile-ede mejeeji.


Ẹni ti yoo gba eyi to n lọ lọwọ wà laarin South Africa ati Morocco. Ko si ẹni to gba a ri ninu orile-ede mejeeji.


Fihàn agbébọn pé ìwọ ní ádárì wá - Afenifere sọ̀kò ọ̀rọ̀ sì Buhari

Ẹgbẹ Afenifere ilẹ Yoruba ti rọ Aarẹ Muhammadu Buhari pe ko ṣe afihan pe oun lo si wa nidi iṣeto aabo fun Naijiria nipa gbigba awọn eeyan silẹ lọwọ ijinigbe ati iṣekupa. Afenifere pa arọwa yii lati bi bu ẹnu atẹlu bi Aarẹ ṣe fi ọwọ yepẹrẹ mu igbesunami ati iṣekupani to wọpọ lori ni orilẹede yii. Ninu atẹsita kan ti Akọwe ẹgbẹ naa, Jare Ajayi fi sita fun awọn akọroyin, Afenifere ni ko si ibi kankan lorilẹede Naijiria ti abo to peye wa. Ajayi ni ọpọ igba ni iṣekupani ati ijinigbe ti n waye ni guusu ìwọ oorun orilẹede yii, papa eyi to waye laipẹ niluu ogbomoso . O ni awọn mẹta kan ti bọ si ọwọ awọn ajinigbe, ti wọn si tun gba ẹmi wọn lẹyin akitiyan awọn mọlẹbi wọn. O ni ọwọ yẹpẹrẹ ni awọn ijọba fi mu eto abo lorilẹede yii eyiu ni awọn ọdaran fi anfani lati ma gbero lati ṣe ikọlu si ibi kibi to o ba ti wu wọn lọkan.


Ajayi ni ọpọ igba ni iṣekupani ati ijinigbe ti n waye ni guusu ìwọ oorun orilẹede yii, papa eyi to waye laipẹ niluu ogbomoso . O ni awọn mẹta kan ti bọ si ọwọ awọn ajinigbe, ti wọn si tun gba ẹmi wọn lẹyin akitiyan awọn mọlẹbi wọn. O ni ọwọ yẹpẹrẹ ni awọn ijọba fi mu eto abo lorilẹede yii eyiu ni awọn ọdaran fi anfani lati ma gbero lati ṣe ikọlu si ibi kibi to o ba ti wu wọn lọkan. “Ko tọna bi irufẹ iwa yii ṣe waye labẹ isakoso Aarẹ Muhammadu Buhari.” “Ọpọ igba ni awọn ọdaran ti ṣe ikọlu, ti wọn si tun ma ṣeku awọn ti jigbe. Aipẹ ni wọn ṣe ikọlu si agbegbe Bali ni ipinlẹ Taraba, wọn pa eeyan mẹta, wọn tun ji ọpọlọpọ gbe lọ.” “Awọn ọdaran yi ti wa bẹrẹ lati wọ ninu ile lọ ba awọn eeyan lati ṣe wọn ni ijamba lẹyin ti wọn ba ti bori awọn ẹsọ alaabọ ni opopona.” “Lọjọ eti yii ni awọn agbebọn ṣe ikọlu si Agwa ni ipinlẹ Imo, wọn si pa ọlọpaa mẹrin “ Ajayi tẹ siwaju pe ọpọ igba ni ijọba ati awọn ẹsọ alaabo ni awọn n ṣe nkan lati fi opin iwa yii sugbọn o n peleke si ni. Afenifere ni ko tona bi ijọba ṣe n dari jin awọn ọdaran, ti ofin si kede wọn gẹgẹ bi ọdaran, ti wọn si tun ti ṣeku pa ọpọlọpọ awọn ọmọ orilẹede.


“Ko tọna bi irufẹ iwa yii ṣe waye labẹ isakoso Aarẹ Muhammadu Buhari.” “Ọpọ igba ni awọn ọdaran ti ṣe ikọlu, ti wọn si tun ma ṣeku awọn ti jigbe. Aipẹ ni wọn ṣe ikọlu si agbegbe Bali ni ipinlẹ Taraba, wọn pa eeyan mẹta, wọn tun ji ọpọlọpọ gbe lọ.” “Awọn ọdaran yi ti wa bẹrẹ lati wọ ninu ile lọ ba awọn eeyan lati ṣe wọn ni ijamba lẹyin ti wọn ba ti bori awọn ẹsọ alaabọ ni opopona.” “Lọjọ eti yii ni awọn agbebọn ṣe ikọlu si Agwa ni ipinlẹ Imo, wọn si pa ọlọpaa mẹrin “ Ajayi tẹ siwaju pe ọpọ igba ni ijọba ati awọn ẹsọ alaabo ni awọn n ṣe nkan lati fi opin iwa yii sugbọn o n peleke si ni. Afenifere ni ko tona bi ijọba ṣe n dari jin awọn ọdaran, ti ofin si kede wọn gẹgẹ bi ọdaran, ti wọn si tun ti ṣeku pa ọpọlọpọ awọn ọmọ orilẹede. O ni Aarẹ gbọdọ mura si isẹ ati lati fihan pe oun ni o si wa ni isakoso ijọba orilẹede Naijiria. “Aarẹ ni lati bọ si ita pe ki awọn ọdaran fi oju ganni ida ofin nitori o to gẹ. Bakana ni Aarẹ ni lati ranti pe oun ‘se adehun fun awọn ọmọ orilẹede Naijiria pe oun yoo mu idẹrun ba igbe aye wọn, ẹmi ati dukia wọn pẹlu,” “Ṣugbọn o ṣe ni laanu pe Aarẹ kọ lati mu awọn adehun yii wa si imusẹ, ti o si mu idakeji ba awọn ọmọ orilẹede yi.”.


O ni Aarẹ gbọdọ mura si isẹ ati lati fihan pe oun ni o si wa ni isakoso ijọba orilẹede Naijiria. “Aarẹ ni lati bọ si ita pe ki awọn ọdaran fi oju ganni ida ofin nitori o to gẹ. Bakana ni Aarẹ ni lati ranti pe oun ‘se adehun fun awọn ọmọ orilẹede Naijiria pe oun yoo mu idẹrun ba igbe aye wọn, ẹmi ati dukia wọn pẹlu,” “Ṣugbọn o ṣe ni laanu pe Aarẹ kọ lati mu awọn adehun yii wa si imusẹ, ti o si mu idakeji ba awọn ọmọ orilẹede yi.”. Awọn ọmọ Naijiria ti ni o yẹ ki ijọba apapọ fi to ara ilu leti ki wọn to gbe igbesẹ rira ọkọ bọgini fun orilẹede alamuleti Naijiria iyẹn Niger Republic. Láti ìgbà tí ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà ti kéde pé àwọn ra ọkọ̀ fún orílẹ̀ èdè Niger ni orí ayélujára ti ń gbóná janjan. Lẹ́yìn ìpàdé ìgbìmọ̀ aláṣẹ́ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà èyí tí Ààrẹ Buhari darí rẹ̀ ní Mínísítà fétò ìsúná, Zainab Ahmed fìdí rẹ̀ múlẹ̀ fún àwọn akọ̀ròyìn pé ìjọba fi owó tí iye rẹ̀ tó #1.4b ra ọkọ̀ fún Niger Republic.


Awọn ọmọ Naijiria ti ni o yẹ ki ijọba apapọ fi to ara ilu leti ki wọn to gbe igbesẹ rira ọkọ bọgini fun orilẹede alamuleti Naijiria iyẹn Niger Republic. Láti ìgbà tí ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà ti kéde pé àwọn ra ọkọ̀ fún orílẹ̀ èdè Niger ni orí ayélujára ti ń gbóná janjan. Lẹ́yìn ìpàdé ìgbìmọ̀ aláṣẹ́ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà èyí tí Ààrẹ Buhari darí rẹ̀ ní Mínísítà fétò ìsúná, Zainab Ahmed fìdí rẹ̀ múlẹ̀ fún àwọn akọ̀ròyìn pé ìjọba fi owó tí iye rẹ̀ tó #1.4b ra ọkọ̀ fún Niger Republic. Ahmed ní ìjọba gbé ìgbésẹ̀ yìí láti ṣe ìrànwọ́ fún Niger lẹ́yìn tí Ààrẹ Niger bèrè ìrànwọ́ lọ́wọ́ ìjọba Nàìjíríà pàápàá lórí ọ̀rọ̀ ààbò. Ó ní kìí ṣe ìgbà àkọ́kọ́ tí ìjọba ma ṣe ìrànwọ́ fún àwọn orílẹ̀ èdè tí wọ́n jọ pa ààlà bí Niger, Chad àti Cameroon pọ niyi pàápàá láti wá ojútùú sọ̀rọ̀ ààbò tó ń bá Nàìjíríà àti àwọn orílẹ̀èdè náà fínra. Ọ̀rọ̀ yìí ti wá ń fa awuyewuye lọ́kan-ò-jọ̀kan láàrín àwọn ọmọ orílẹ̀èdè Nàìjíríà pé ṣé ìgbésẹ̀ yìí ló kàn fún ìjọba Nàìjíríà lásìkò yìí.


Ahmed ní ìjọba gbé ìgbésẹ̀ yìí láti ṣe ìrànwọ́ fún Niger lẹ́yìn tí Ààrẹ Niger bèrè ìrànwọ́ lọ́wọ́ ìjọba Nàìjíríà pàápàá lórí ọ̀rọ̀ ààbò. Ó ní kìí ṣe ìgbà àkọ́kọ́ tí ìjọba ma ṣe ìrànwọ́ fún àwọn orílẹ̀ èdè tí wọ́n jọ pa ààlà bí Niger, Chad àti Cameroon pọ niyi pàápàá láti wá ojútùú sọ̀rọ̀ ààbò tó ń bá Nàìjíríà àti àwọn orílẹ̀èdè náà fínra. Ọ̀rọ̀ yìí ti wá ń fa awuyewuye lọ́kan-ò-jọ̀kan láàrín àwọn ọmọ orílẹ̀èdè Nàìjíríà pé ṣé ìgbésẹ̀ yìí ló kàn fún ìjọba Nàìjíríà lásìkò yìí. Èyí ló mú kí BBC News Yorùbá kàn sí àwọn onímọ̀ láti gbọ́ èrò wọn lórí ọ̀rọ̀ náà. Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, Ọ̀jọ̀gbọ́n Dikrulahi Yagboyaju, tó jẹ́ olùkọ́ àgbà ní ẹ̀ka ìmọ̀ òṣèlú ní ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì Ibadan, ní láti ìgbàdégbà ní àwọn orílẹ̀èdè ti ma ń dọ́rẹ̀ẹ́ pọ̀ fún onírúurú ìdí. Yagboyaju ní àwọn àṣepọ̀ yìí máa ń dá lé oríṣiríṣi nǹkan bíi ètò ààbò, oúnjẹ, ọrọ̀ ajé àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


Èyí ló mú kí BBC News Yorùbá kàn sí àwọn onímọ̀ láti gbọ́ èrò wọn lórí ọ̀rọ̀ náà. Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, Ọ̀jọ̀gbọ́n Dikrulahi Yagboyaju, tó jẹ́ olùkọ́ àgbà ní ẹ̀ka ìmọ̀ òṣèlú ní ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì Ibadan, ní láti ìgbàdégbà ní àwọn orílẹ̀èdè ti ma ń dọ́rẹ̀ẹ́ pọ̀ fún onírúurú ìdí. Yagboyaju ní àwọn àṣepọ̀ yìí máa ń dá lé oríṣiríṣi nǹkan bíi ètò ààbò, oúnjẹ, ọrọ̀ ajé àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ó ní tó bá jẹ́ wí pé láti jẹ́ kí ètò ààbò fi ẹsẹ̀ rinlẹ̀ si ni ìgbésẹ̀ náà ohun tó da ni nítorí àwọn agbéṣùmọ̀mì àti àwọn ọ̀daràn máa ń gba àwọn orílẹ̀ èdè tó sún mọ́ Nàìjíríà wọ orílẹ̀ èdè yìí. Ó fi kun pé tó bá jẹ́ pé èròńgbà Ààrẹ Buhari àti ìjọba Nàìjíríà láti so okùn ààbò orílẹ̀ èdè Nàìjíríà daindain ni ríra àwọn ọkọ̀ fún Niger, ìjọba nílò láti fi tó ará ìlú létí ìdí tí wọ́n fi ṣe bẹ́ẹ̀. Yagboyaju ní kìí ṣe èèwọ̀ fún ìjọba láti ran àwọn orílẹ̀ èdè tó múlé tìí lọ́wọ́ nítorí gbogbo ohun tó bá ṣẹlẹ̀ níbẹ̀ ṣeéṣe kó ní ipa lórí orílẹ̀ èdè ti wa náà.


Ó ní tó bá jẹ́ wí pé láti jẹ́ kí ètò ààbò fi ẹsẹ̀ rinlẹ̀ si ni ìgbésẹ̀ náà ohun tó da ni nítorí àwọn agbéṣùmọ̀mì àti àwọn ọ̀daràn máa ń gba àwọn orílẹ̀ èdè tó sún mọ́ Nàìjíríà wọ orílẹ̀ èdè yìí. Ó fi kun pé tó bá jẹ́ pé èròńgbà Ààrẹ Buhari àti ìjọba Nàìjíríà láti so okùn ààbò orílẹ̀ èdè Nàìjíríà daindain ni ríra àwọn ọkọ̀ fún Niger, ìjọba nílò láti fi tó ará ìlú létí ìdí tí wọ́n fi ṣe bẹ́ẹ̀. Yagboyaju ní kìí ṣe èèwọ̀ fún ìjọba láti ran àwọn orílẹ̀ èdè tó múlé tìí lọ́wọ́ nítorí gbogbo ohun tó bá ṣẹlẹ̀ níbẹ̀ ṣeéṣe kó ní ipa lórí orílẹ̀ èdè ti wa náà. Lara awọn eekan ilu mii to tun fi ọrọ sita nipa ọrọ yii ni Oniroyin kan to tun maa n sọrọ lori ayelujara, David Hundeyin. Yagboyaju ní ohun tó dájú ni pé lóòótọ́ ni ríra ọkọ̀ fún orílẹ̀ èdè Niger le tán ìṣòro kan nínú ìpèníjà tó ń bá orílẹ̀ èdè Nàìjíríà fínra, síbẹ̀ ríra àwọn ọkọ̀ yìí kò le tán gbogbo ìṣòro ààbò Nàìjíríà. Ó ní kìí ṣe wí pé Niger nìkan ni ètò ààbò tó ń bá Nàìjíríà fínra ti ń wá.


Lara awọn eekan ilu mii to tun fi ọrọ sita nipa ọrọ yii ni Oniroyin kan to tun maa n sọrọ lori ayelujara, David Hundeyin. Yagboyaju ní ohun tó dájú ni pé lóòótọ́ ni ríra ọkọ̀ fún orílẹ̀ èdè Niger le tán ìṣòro kan nínú ìpèníjà tó ń bá orílẹ̀ èdè Nàìjíríà fínra, síbẹ̀ ríra àwọn ọkọ̀ yìí kò le tán gbogbo ìṣòro ààbò Nàìjíríà. Ó ní kìí ṣe wí pé Niger nìkan ni ètò ààbò tó ń bá Nàìjíríà fínra ti ń wá. Yagboyaju tẹmpẹlẹmọ pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ wí pé èrò àwọn ọmọ Nàìjíríà ni wí pé ó yẹ kí ìjọba ná owó ọ̀hún sí àwọn nǹkan tí Nàìjíríà nílò síbẹ̀ ètò ààbò kò ṣé fi ọwọ́ yẹpẹrẹ mú. Ó ní gbogbo nǹkan tó bá máa mú ètò ààbò gbópọn si ló yẹ kí ìjọba ma ṣe báyìí nítorí àwùjọ tí inú fu, àyà fu bá ti wà kò le ní ìdàgbàsókè. Ó fi kun pé ètò ẹ̀kọ́ àti àwọn ẹ̀ka mìíràn kò le ṣiṣẹ́ tí ètò ààbò bá ti mẹ́hẹ.


Yagboyaju tẹmpẹlẹmọ pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ wí pé èrò àwọn ọmọ Nàìjíríà ni wí pé ó yẹ kí ìjọba ná owó ọ̀hún sí àwọn nǹkan tí Nàìjíríà nílò síbẹ̀ ètò ààbò kò ṣé fi ọwọ́ yẹpẹrẹ mú. Ó ní gbogbo nǹkan tó bá máa mú ètò ààbò gbópọn si ló yẹ kí ìjọba ma ṣe báyìí nítorí àwùjọ tí inú fu, àyà fu bá ti wà kò le ní ìdàgbàsókè. Ó fi kun pé ètò ẹ̀kọ́ àti àwọn ẹ̀ka mìíràn kò le ṣiṣẹ́ tí ètò ààbò bá ti mẹ́hẹ. Nínú ọ̀rọ̀ tirẹ̀ náà, Sarafa Alli tí òun náà bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀ náà ní tó bá jẹ́ wí pé nítorí ètò ààbò ni ìjọba ṣe ra ọkọ̀ fún orílẹ̀ èdè náà kò sí ohun tó burú níbẹ̀ nítorí ìpèníjà tí Nàìjíríà ń kojú jùlọ kò kọjá ètò ààbò. Alli ṣàlàyé wí pé àwọn nǹkan tó ń ba àwọn ènìyàn lẹ́rù ní orílẹ̀ èdè lyìí lásìkò tí a wà yìí kò kọjá ètò ààbò tó mẹ́hẹ. Ó fi kun pé tó bá wí pé nítorí ká le sùn forí lé òṣùpá ni ìgbésẹ̀ náà fi wáyé kò sí láìfí kankan níbẹ̀.


Nínú ọ̀rọ̀ tirẹ̀ náà, Sarafa Alli tí òun náà bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀ náà ní tó bá jẹ́ wí pé nítorí ètò ààbò ni ìjọba ṣe ra ọkọ̀ fún orílẹ̀ èdè náà kò sí ohun tó burú níbẹ̀ nítorí ìpèníjà tí Nàìjíríà ń kojú jùlọ kò kọjá ètò ààbò. Alli ṣàlàyé wí pé àwọn nǹkan tó ń ba àwọn ènìyàn lẹ́rù ní orílẹ̀ èdè lyìí lásìkò tí a wà yìí kò kọjá ètò ààbò tó mẹ́hẹ. Ó fi kun pé tó bá wí pé nítorí ká le sùn forí lé òṣùpá ni ìgbésẹ̀ náà fi wáyé kò sí láìfí kankan níbẹ̀. “Ìjọba ló ni ètò, tí sì mọ èrò tó bá jẹ́ wí pé nítorí ààbò ni ìjọba ṣe fúnNiger Republic lówó kò sí aburú níbẹ̀.”


“Ìjọba ló ni ètò, tí sì mọ èrò tó bá jẹ́ wí pé nítorí ààbò ni ìjọba ṣe fúnNiger Republic lówó kò sí aburú níbẹ̀.”


Ọ̀kadà gígùn di èèwọ̀ ní ìpínlẹ̀ Katsina

Ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Katsina ti fi idi rẹ mulẹ pe ko gbọdọ si lilọ bibọ alupupu ọkada mọ kaakiri ipinlẹ Katsina. Igbesẹ yii n waye lẹyin lẹyin oṣu mẹrin ti ijọba ipinlẹ naa ti kede pe ki wọn gbẹsẹ kuro lori ofin fun igba diẹ lati lee mu ki o rọrun fun awọn eeyan lati ṣe awẹ Ramadan nigba naa. Ninu atẹjade kan ti alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ naa, SP Gambo Isah ileeṣẹ ọlọpaa ni agbekalẹ ofin to de lilo ọkada nipinlẹ naa pada si iṣẹ lẹyin ti wọn ṣakiyesi bi awọn agbebọn ati agbesunmọmi ṣe n lo o lati ṣe ikọlu wọn nibẹ. “Nibayii, ofin to de gigun ọkada yoo wa nikalẹ lati dena gigun ọkada laarin agogo mẹwaa alẹ si mẹfa owurọ lojoojumọ.” Amọṣa atẹjade naa fi kun un pe ofin naa yoo dena gigun ọkada laarin agogo mẹfa irọlẹ si agogo mẹfa aarọ lawọn agbegbe ti ikọlu awọn agbebọn naa ti n waye lemọlemọ. Ipinlẹ Katsina wa lara awọn ipinlẹ ti ikọlu awọn agbebọn ati agbesunmọmi ti burẹkẹ julọ  lẹkun iwọ oorun ariwa orilẹede Naijiria nibi ti ikọlu awọn agbebọn ti gogo julọ. Titi kan awọn ipinlẹ bii Kaduna ati Zamfara to yii ipinlẹ Katsina ka ni gbọnmọgbọnmọ ikọlu wọnyii ti n waye.


Ọmọ Nàíjíríà yarí torí Joshua Dariye tó fẹ́ dupò lẹ́yìn tó tẹ̀wọ̀n dé

Ajọ kan to n gbogun ti iwa ajẹbanu ni Naijiria, ti bu ẹnu atẹ lu iroyin kan to n ja nilẹ pe gomina ana ni ipinlẹ Plateau, Joshua Dariye, fẹ darapọ mọ ẹgbẹ oṣelu Labour Party. Dariye ni wọn lo gbe igbesẹ naa lati dije dupo sẹnẹtọ ni aarin gbungbun ipinlẹ Plateau lọdun 2023. Dariye ni oun ati gomina tẹlẹ nipinlẹ Taraba, Jolly Nyame, sẹsẹ gba itusilẹ kuro ni ọgba ẹwọn. Ile iṣẹ ọgba ẹwọn Naijiria lo kede itusilẹ wọn lẹyin ti wọn ti lo to ọdun mẹrin nibẹ. Ajọ Transparency International wa rọ awọn ọmọ Naijiria la ti maṣe fun gomina tẹlẹ ri naa ni anfani lati jade dupo kankan nitori pe o sẹsẹ kuro ni ọgba ẹwọn ni. Auwal Musa Rafsanjani, aṣoju ajọ naa ni, ti Dariye ba fi ni anfani lati pada sidi oṣelu, o ti fihan pe ọwọ yeperẹ ni a fi mu iwa jẹgudujẹra.


Ile iṣẹ ọgba ẹwọn Naijiria lo kede itusilẹ wọn lẹyin ti wọn ti lo to ọdun mẹrin nibẹ. Ajọ Transparency International wa rọ awọn ọmọ Naijiria la ti maṣe fun gomina tẹlẹ ri naa ni anfani lati jade dupo kankan nitori pe o sẹsẹ kuro ni ọgba ẹwọn ni. Auwal Musa Rafsanjani, aṣoju ajọ naa ni, ti Dariye ba fi ni anfani lati pada sidi oṣelu, o ti fihan pe ọwọ yeperẹ ni a fi mu iwa jẹgudujẹra. “Ti Aarẹ Buhari ba dari jin awọn tẹlẹ naa, awọn eeyan ilu ti wọn ko owo ti wọn jiya fun, ko darinji wọn rara.” O ni ti idajọ ododo ati otitọ ba wa ni Naijiria, Dariye ko ti ẹ gbọdọ ni erongba pe oun fẹ jade dupo fun ipo kankan, lẹyin awọn nnkan to ti se ṣẹyin. “Dariye to sọ pe ara oun ko ya, to fi kuro ni ọgba ẹwọn, wa fẹ lọ ṣe aṣoju ilu ni ile igbimọ aṣofin. Irọ ni wọn pa fun wa.” Akọwe ẹgbẹ oṣelu Labour Party, Dr Yunusa Tanko, ba BBC sọrọ, to si fi idi ọrọ naa mulẹ.


“Ti Aarẹ Buhari ba dari jin awọn tẹlẹ naa, awọn eeyan ilu ti wọn ko owo ti wọn jiya fun, ko darinji wọn rara.” O ni ti idajọ ododo ati otitọ ba wa ni Naijiria, Dariye ko ti ẹ gbọdọ ni erongba pe oun fẹ jade dupo fun ipo kankan, lẹyin awọn nnkan to ti se ṣẹyin. “Dariye to sọ pe ara oun ko ya, to fi kuro ni ọgba ẹwọn, wa fẹ lọ ṣe aṣoju ilu ni ile igbimọ aṣofin. Irọ ni wọn pa fun wa.” Akọwe ẹgbẹ oṣelu Labour Party, Dr Yunusa Tanko, ba BBC sọrọ, to si fi idi ọrọ naa mulẹ. O ni awọn kan ke si ẹgbẹ oṣelu pe ṣe Dariye le ni anfani lati jade dupo sugbọn awọn ko mọ boya gomina ana naa si le ni anfani lati ra tikẹti ti yoo fi jide. Pẹlu gbogbo awuyeawuye naa, gomina tẹlẹ naa ni ko ti jade lati sọrọ lori erongba rẹ Gomina ipinlẹ Ekiti nigba kan ri, Ayodele Fayose ti pada si orilẹede Naijiria lẹyin to lọ oke okun fun isẹ abẹ. Aburo rẹ, Ọmọba Isaac Fayose pẹlu agbẹnusọ rẹ rẹ, Lere Olayinka si ti ransẹ ikini kaabọ si gomina ana naa.


O ni awọn kan ke si ẹgbẹ oṣelu pe ṣe Dariye le ni anfani lati jade dupo sugbọn awọn ko mọ boya gomina ana naa si le ni anfani lati ra tikẹti ti yoo fi jide. Pẹlu gbogbo awuyeawuye naa, gomina tẹlẹ naa ni ko ti jade lati sọrọ lori erongba rẹ Gomina ipinlẹ Ekiti nigba kan ri, Ayodele Fayose ti pada si orilẹede Naijiria lẹyin to lọ oke okun fun isẹ abẹ. Aburo rẹ, Ọmọba Isaac Fayose pẹlu agbẹnusọ rẹ rẹ, Lere Olayinka si ti ransẹ ikini kaabọ si gomina ana naa. Agbẹnusọ Fayose, Lere Olayinka lo kede pe iṣẹ abẹ naa waye nitori bo ṣe farapa lẹyin ikọlu ti awọn kan ṣe si lasiko eto idibo ọdun 2018. Nigba ti o wa ransẹ ikini kabọ si gomina naa lori ero ayelujara Facebook rẹ, Olayinka se afihan idunnu rẹ si ipadabọ Fayose si orilẹede Naijiria han. Bakan naa lo se asadankata si lori awọn iwa akinkanju to ni o hu nigbati ti o wa ni ile wosan.


Agbẹnusọ Fayose, Lere Olayinka lo kede pe iṣẹ abẹ naa waye nitori bo ṣe farapa lẹyin ikọlu ti awọn kan ṣe si lasiko eto idibo ọdun 2018. Nigba ti o wa ransẹ ikini kabọ si gomina naa lori ero ayelujara Facebook rẹ, Olayinka se afihan idunnu rẹ si ipadabọ Fayose si orilẹede Naijiria han. Bakan naa lo se asadankata si lori awọn iwa akinkanju to ni o hu nigbati ti o wa ni ile wosan. “Ewu ina ki pa awodi, kaabọ pada si orilẹede Naijaira, Osokomọlẹ Ẹkun oke.” Bakana naa ni aburo gomina nigba kan ri naa, Isaac Fayose, ni ẹgbọn oun wu oun lori pupọ tori ipadabọ rẹ lẹyin isẹ abẹ ni oke okun. “Awọn akọsẹmọsẹ le ṣe ohunkohun ṣugbọn wọn ko ni agbara lati yi ọjọ ọla pada. “Ma jẹ ki wọn sọ pe o ko le di nkan ti o ba di, nitori pe wọn le sọ ọla.


“Ewu ina ki pa awodi, kaabọ pada si orilẹede Naijaira, Osokomọlẹ Ẹkun oke.” Bakana naa ni aburo gomina nigba kan ri naa, Isaac Fayose, ni ẹgbọn oun wu oun lori pupọ tori ipadabọ rẹ lẹyin isẹ abẹ ni oke okun. “Awọn akọsẹmọsẹ le ṣe ohunkohun ṣugbọn wọn ko ni agbara lati yi ọjọ ọla pada. “Ma jẹ ki wọn sọ pe o ko le di nkan ti o ba di, nitori pe wọn le sọ ọla. “Osoko ni Osoko yio ma jẹ lọjọkọjọ. “Inu mi dun si ẹgbọn mi, kaabọ pada si ile.”


“Osoko ni Osoko yio ma jẹ lọjọkọjọ. “Inu mi dun si ẹgbọn mi, kaabọ pada si ile.”


Obìnrin tó ń pín fídíò ìbálòpọ̀ lórí ayélujára ní Saudi Arabia wọ gàù

Obinrin kan tii se ọmọ orilẹede Egypt, to n lo oju opo Tik-Tok lọwọ ijọba Saudi Arabia ti tẹ lori ẹsun pe o n pin awọn fidio ti ko wu oju ri. Tala Safwan lo ni eeyan miliọnu marun to n ba dọrẹ pọ loju opo naa, to si ni ọrẹ ẹgbẹrin loju opo YouTube rẹ. Ohun to se mu ki oju gbogbo eeyan wa lara rẹ ni bo se gbe fidio kan soju opo naa nibi to ti lo ọrọ nipa akọ to n ba akọ se. Amọ omidan Safwan ni oun ko se eleyi pẹlu erongba buburu amọ awọn ọlọpaa Saudi Arabia ni fidio naa le se aburu fun awn eeyan miran, ko si maa tan iwa aitọ kiri. Irun Tala to lọ si lo maa n fa oju ọpọ eeyan mọra, ti ori ayelujara si maa n gbona lala pẹlu awọn fidio to n lo maa n lo. Nibẹ naa si lo ti maa n bawọn ololufẹ rẹ sọrọ lori awọn ọrọ to jẹ mọ ifẹ atawọn nnkan miran ti ko tọna lati gbọ.


Amọ omidan Safwan ni oun ko se eleyi pẹlu erongba buburu amọ awọn ọlọpaa Saudi Arabia ni fidio naa le se aburu fun awn eeyan miran, ko si maa tan iwa aitọ kiri. Irun Tala to lọ si lo maa n fa oju ọpọ eeyan mọra, ti ori ayelujara si maa n gbona lala pẹlu awọn fidio to n lo maa n lo. Nibẹ naa si lo ti maa n bawọn ololufẹ rẹ sọrọ lori awọn ọrọ to jẹ mọ ifẹ atawọn nnkan miran ti ko tọna lati gbọ. Bakan naa lo maa n bawọn alatilẹyin rẹ da apara mọ lọpọ igba ni awn fidio to ba ju sori ayejujara maa n ni itumọ miran. Eyi si lo mu ki ipolongo gba oju opo Twitter kan nipa ihuwasi rẹ naa, eyi ti wọn lo n bi awọn ninu. Sugbọn Tala ni awọn eeyan si oun gbọ ni, to si sẹ pe oun ko sọrọ nipa akọ to n fẹ akọ, tii se ẹsẹ nla si ofin orilẹede Saudi Arabia.


Bakan naa lo maa n bawọn alatilẹyin rẹ da apara mọ lọpọ igba ni awn fidio to ba ju sori ayejujara maa n ni itumọ miran. Eyi si lo mu ki ipolongo gba oju opo Twitter kan nipa ihuwasi rẹ naa, eyi ti wọn lo n bi awọn ninu. Sugbọn Tala ni awọn eeyan si oun gbọ ni, to si sẹ pe oun ko sọrọ nipa akọ to n fẹ akọ, tii se ẹsẹ nla si ofin orilẹede Saudi Arabia. O ni wọn ti tọwọ pọ ẹkunrẹrẹ fidio ti oun gbe soju opo ayelujara oun, lati sọ oun ni suna buruku. Bi eruku se wa n sọ lala lori ọrọ yii lori ayelujara, awọn ọlọpa ilu Riyadh ti kede pe ọwọ sinkun awọn ti ba obinrin kan to foju han ninu fidio naa. Obirin ọhun ni wọn lo n ba obinrin miran sọrọ ninu fidio yii, eyi to le ba ihuwasi obinrin naa jẹ, ko si tun se akoba fun ọkan araalu pẹlu.


O ni wọn ti tọwọ pọ ẹkunrẹrẹ fidio ti oun gbe soju opo ayelujara oun, lati sọ oun ni suna buruku. Bi eruku se wa n sọ lala lori ọrọ yii lori ayelujara, awọn ọlọpa ilu Riyadh ti kede pe ọwọ sinkun awọn ti ba obinrin kan to foju han ninu fidio naa. Obirin ọhun ni wọn lo n ba obinrin miran sọrọ ninu fidio yii, eyi to le ba ihuwasi obinrin naa jẹ, ko si tun se akoba fun ọkan araalu pẹlu.


Seyi Makinde gba olùkọ́ 129, tí Ajimobi lé lẹ́nu iṣẹ́ padà

Gomina ipinlẹ Oyo, Onimọ-ẹrọ Seyi Makinde ti pasẹ pe ki wọn gba awọn olukọ ile ẹkọ alakọbẹrẹ mọkandinlaadoje ti ijọba Abiola Ajimobi le kuro lẹnu isẹ pada. Atẹjade kan ti ileesẹ to n risi ipese ẹkọ ọfẹ kariaye, SUBEB nipinlẹ Oyo, fisita lọjọbọ, lo sisọ loju ọrọ yii. Nigba to n ki awọn olukọ naa ku oriire, alaga ajọ Subeb nipinlẹ Oyo, Ọmọwe Nureni Adeniran ni laarin ọdun 2011 si 2019 ni wọn yọ awọn olukọ naa lẹnu isẹ. Amọ o yan pe ijọba Seyi Makinde gba lati da awn osisẹ naa pada sẹnu isẹ wọn pẹlu adehun pe awọn ko ni beere fun ajẹsilẹ owo osu to yẹ ki wọn gba lasiko ti wn fi wa nile. Adeniran wa mọ riri Gomina Makinde fun oju aanu ati aisi iwa anikanjọpọn to fi n se akoso ipinlẹ Oyo. “Afikun nla ni igbesẹ yii jẹ fun ẹka eto ẹkọ, awọn olukọ yii si ni yoo kun awọn olukọ perete to ku nile ẹkọ alakọbẹrẹ.


Amọ o yan pe ijọba Seyi Makinde gba lati da awn osisẹ naa pada sẹnu isẹ wọn pẹlu adehun pe awọn ko ni beere fun ajẹsilẹ owo osu to yẹ ki wọn gba lasiko ti wn fi wa nile. Adeniran wa mọ riri Gomina Makinde fun oju aanu ati aisi iwa anikanjọpọn to fi n se akoso ipinlẹ Oyo. “Afikun nla ni igbesẹ yii jẹ fun ẹka eto ẹkọ, awọn olukọ yii si ni yoo kun awọn olukọ perete to ku nile ẹkọ alakọbẹrẹ. Bakan naa ni irọrun yoo de ba ọpọ eeyan tawọn olukọ ti wọn gba pada sẹnu isẹ naa n gbọ bukata wọn tẹlẹ. Awọn eeyan yii si lo ti la isoro ọrọ aje to buru jai kọja nitori bi wọn se gba isẹ lẹnu awọn olukọ naa.” Alaga ajọ Subeb naa wa gba awọn olukọ ti wọn gba pada sẹnu isẹ yii nimọran lati mọ riri ọwọ oore gomina Makinde, nipa jijara mọ isẹ, ki wn si mu isẹ wọn lọkunkundun. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun ti kilọ fun awọn janduku lati maṣẹ yọju sibi iwọde ti ẹgbẹ awọn oṣiṣẹ, NLC, yoo ṣe lonii ki wọn ma baa foju wina ofin.


Bakan naa ni irọrun yoo de ba ọpọ eeyan tawọn olukọ ti wọn gba pada sẹnu isẹ naa n gbọ bukata wọn tẹlẹ. Awọn eeyan yii si lo ti la isoro ọrọ aje to buru jai kọja nitori bi wọn se gba isẹ lẹnu awọn olukọ naa.” Alaga ajọ Subeb naa wa gba awọn olukọ ti wọn gba pada sẹnu isẹ yii nimọran lati mọ riri ọwọ oore gomina Makinde, nipa jijara mọ isẹ, ki wn si mu isẹ wọn lọkunkundun. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun ti kilọ fun awọn janduku lati maṣẹ yọju sibi iwọde ti ẹgbẹ awọn oṣiṣẹ, NLC, yoo ṣe lonii ki wọn ma baa foju wina ofin. Ifẹhonuhan naa ni NLC gbe kalẹ lati ṣatilẹyin fun awọn olukọ fasiti, ASUU, lori iyanṣẹlodi wọn to ti wọ oṣu marun un bayii. NLC tun gbe iwọde naa kalẹ lati ke si ijọba apapọ pe ko wa wọrọkọ fi ṣ’ada lori awọn ohun ti ASUU n bere fun. Oni ọjọ kẹrindinlọgbọn, ati ọla ọjọ kẹtadinlọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022 yii ni iwọde naa yoo waye lawọn ilu nla ni Naijiria.


Ifẹhonuhan naa ni NLC gbe kalẹ lati ṣatilẹyin fun awọn olukọ fasiti, ASUU, lori iyanṣẹlodi wọn to ti wọ oṣu marun un bayii. NLC tun gbe iwọde naa kalẹ lati ke si ijọba apapọ pe ko wa wọrọkọ fi ṣ’ada lori awọn ohun ti ASUU n bere fun. Oni ọjọ kẹrindinlọgbọn, ati ọla ọjọ kẹtadinlọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022 yii ni iwọde naa yoo waye lawọn ilu nla ni Naijiria. Ninu atẹjade kan ti alukoro ileeṣe ọlọpaa Ogun, Abimbola Oyeyemi, fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni bo tilẹ jẹ ẹtọ awọn oṣiṣẹ naa labẹ ofin ni lati fẹhonuhan, wọn gbọdọ ṣe ifẹhonuhan naa lọna to ba ofin mu. Ileeṣẹ ọlọpaa tun fi ọkan awọn araalu balẹ ko ni si rogbodiyan kankan ṣaaju, lasiko ati lẹyin ifẹhonuhan naa. Oyeyemi ni awọn ko ni gba awọn janduku kankan laaye lati wọ aarin awọn oluwọde naa tabi lo iwọde ọhun lọna ati da alaafia ipinlẹ Ogun ru.


Ninu atẹjade kan ti alukoro ileeṣe ọlọpaa Ogun, Abimbola Oyeyemi, fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni bo tilẹ jẹ ẹtọ awọn oṣiṣẹ naa labẹ ofin ni lati fẹhonuhan, wọn gbọdọ ṣe ifẹhonuhan naa lọna to ba ofin mu. Ileeṣẹ ọlọpaa tun fi ọkan awọn araalu balẹ ko ni si rogbodiyan kankan ṣaaju, lasiko ati lẹyin ifẹhonuhan naa. Oyeyemi ni awọn ko ni gba awọn janduku kankan laaye lati wọ aarin awọn oluwọde naa tabi lo iwọde ọhun lọna ati da alaafia ipinlẹ Ogun ru. O ni “Bo tilẹ jẹ pe ẹtọ araalu ni lati ṣewọde, ileeṣẹ ọlọpaa fẹ rọ NLC atawọn ẹgbẹ mii to fẹ kopa ninu iwọde ọhun lati ṣe ni ọna to ba ofin mu ki wọn ma baa tẹ ẹtọ awọn araalu mii mọlẹ.” “A tun fẹ rọ awọn araalu pe ki wọn maa ba iṣẹ wọn lọ lasiko iwọde naa lai si ibẹru kankan tabi idunkoo kankan nitori awọn ọlọpaa atawọn agbofinro mii yoo wa ni ikalẹ lati dẹkun awọn janbduku ti yoo fẹ rapala wọ aarin awọn oluwọde ọhun.” Lẹyin naa lo rọ awọn obi ati alagbatọ lati kilọ fun awọn ọmọ wọn ti yoo fẹ lo anfani iwọde naa lati da rugudu silẹ ki wọn fa awọn ọmọ wọn leti, nitori kele yoo gbe ọmọkọmọ ti ọwọ ba tẹ pe o da ilu ru.


O ni “Bo tilẹ jẹ pe ẹtọ araalu ni lati ṣewọde, ileeṣẹ ọlọpaa fẹ rọ NLC atawọn ẹgbẹ mii to fẹ kopa ninu iwọde ọhun lati ṣe ni ọna to ba ofin mu ki wọn ma baa tẹ ẹtọ awọn araalu mii mọlẹ.” “A tun fẹ rọ awọn araalu pe ki wọn maa ba iṣẹ wọn lọ lasiko iwọde naa lai si ibẹru kankan tabi idunkoo kankan nitori awọn ọlọpaa atawọn agbofinro mii yoo wa ni ikalẹ lati dẹkun awọn janbduku ti yoo fẹ rapala wọ aarin awọn oluwọde ọhun.” Lẹyin naa lo rọ awọn obi ati alagbatọ lati kilọ fun awọn ọmọ wọn ti yoo fẹ lo anfani iwọde naa lati da rugudu silẹ ki wọn fa awọn ọmọ wọn leti, nitori kele yoo gbe ọmọkọmọ ti ọwọ ba tẹ pe o da ilu ru.


Ẹ má bú ọkọ́ mi mọ́, Bàbá Tobi kò jẹ́bí bó ṣé dáná sún aṣọ èrè ṣíṣá ọmọ rẹ - Ìyá Amusan

Iya to bi Tobi Amusan ti o di ilumọọka lagbaye ati akọni ori ọdan ti ko si ẹlẹgbẹ rẹ, Iyafin Amusan ti sọrọ lori ọrọ kan ti ọmọ rẹ sọ. Tobi lo sọ fun ẹka ere idaraya BBC pe baba oun maa n dana sun asọ ere idaraya oun ni lasiko ti oun n gbaradi, nitori iwe lo fẹ ki oun gbajumọ. Amọ nigba ti oun naa n ba BBC Yoruba sọrọ, iya Tobi Amusan ni ki awọn ọmọ Naijiria maṣe bu ẹnu atẹlu baba ọmọ oun. O ni awọn eeyan n bu ọkọ oun lẹyin ti Tobi ni baba oun maa n dana sun asọ ati bata oun nitori pe oun fẹ maa sare ori ọdan. Tobi Amusan lẹyin ti o gba ami ẹyẹ agbaye nidi ere sisa onimita ọgọrun, salaye pe ọpọlọpọ igba ni mama oun ma parọ fun baba oun pe oun lọ sí ṣọọṣì. Amọ to si jẹ pe oun lọ se igbaradi fun ere sísa ni.


O ni awọn eeyan n bu ọkọ oun lẹyin ti Tobi ni baba oun maa n dana sun asọ ati bata oun nitori pe oun fẹ maa sare ori ọdan. Tobi Amusan lẹyin ti o gba ami ẹyẹ agbaye nidi ere sisa onimita ọgọrun, salaye pe ọpọlọpọ igba ni mama oun ma parọ fun baba oun pe oun lọ sí ṣọọṣì. Amọ to si jẹ pe oun lọ se igbaradi fun ere sísa ni. Iyafin Amusan wa sọ fun BBC Yoruba pe ara ọmọ lo ta baba Tobi nitori fura Tobi lo ni oun fẹ di dokita. Mama Tobi ni ojuse awọn si ni lati tọ Tobi sọna, ko le kọkọ moju to ẹkọ rẹ, ko si yago fun ere sisa. “Agbabọọlu ni Baba Tobi, ẹmi iya rẹ gan mo ma n sa ere, fun idi eyi, Baba Tobi fẹ ko gba jumọ eto ẹko rẹ lo fi gbe igbesẹ naa.


Iyafin Amusan wa sọ fun BBC Yoruba pe ara ọmọ lo ta baba Tobi nitori fura Tobi lo ni oun fẹ di dokita. Mama Tobi ni ojuse awọn si ni lati tọ Tobi sọna, ko le kọkọ moju to ẹkọ rẹ, ko si yago fun ere sisa. “Agbabọọlu ni Baba Tobi, ẹmi iya rẹ gan mo ma n sa ere, fun idi eyi, Baba Tobi fẹ ko gba jumọ eto ẹko rẹ lo fi gbe igbesẹ naa. Sugbọn o ni ibi ti Ọlọrun ba ni eeyan yoo de, yoo de ibẹ lasẹ Eledumare.” Iyafin Amusan ni lati ile iwe alakọbẹrẹ ni Tobi Amusan ti bẹrẹ si n ma sare, ki o to lọ si oke okun. O tẹsiwaju pe, bi ọrọ Naijiria ṣe ba ni lẹru wa lara idi ti baba Tobi fi gbe igbesẹ naa, ti o si rọ awọn eeyan lati mase bu ẹnu atẹ lu igbese wọn. “Ile iwe jẹ ọkan googi to sọ ọmọ mi di ilu mọka.” “Lati ile ẹkọ alakọbẹrẹ ni ọmọ mi ti n sare, titi ti o fi lọ ka iwe ni oke okun, to fi wa ri anfani lati sare fun Naijiria.


Sugbọn o ni ibi ti Ọlọrun ba ni eeyan yoo de, yoo de ibẹ lasẹ Eledumare.” Iyafin Amusan ni lati ile iwe alakọbẹrẹ ni Tobi Amusan ti bẹrẹ si n ma sare, ki o to lọ si oke okun. O tẹsiwaju pe, bi ọrọ Naijiria ṣe ba ni lẹru wa lara idi ti baba Tobi fi gbe igbesẹ naa, ti o si rọ awọn eeyan lati mase bu ẹnu atẹ lu igbese wọn. “Ile iwe jẹ ọkan googi to sọ ọmọ mi di ilu mọka.” “Lati ile ẹkọ alakọbẹrẹ ni ọmọ mi ti n sare, titi ti o fi lọ ka iwe ni oke okun, to fi wa ri anfani lati sare fun Naijiria. Iyafin Amusan wa rọ awọn obi ati alagbatọ lati maṣe dẹkun nidi sise atilẹyin fun  awọn ọmọ wọn, gẹgẹ bi o ṣe ṣe fun Tobi. Sugbọn o ni ki wọn ri daju pe wọn ran awọn ọmọ naa lọ si ile iwe fun ẹkọ to peye.” “Pẹlu Ọlọrun, awọn ọmọ le de ibi ti wọn fẹ, a gbọdọ gbaruku ti wọn pẹlu adura, a gbọdọ ran wọn lọ si ile iwe.” Tobi Amusan ti di ilumọọka lagbaye ati akọni ori ọdan ti ko si ẹlẹgbẹ rẹ nidi ere sisa onimita ọgọrun. Laipẹ yii si ni okiki rẹ kan pe o ti laluyọ nidi ere sisa, to si ti gba ami ẹyẹ agbaye nidi ere idaraya naa.


Iyafin Amusan wa rọ awọn obi ati alagbatọ lati maṣe dẹkun nidi sise atilẹyin fun  awọn ọmọ wọn, gẹgẹ bi o ṣe ṣe fun Tobi. Sugbọn o ni ki wọn ri daju pe wọn ran awọn ọmọ naa lọ si ile iwe fun ẹkọ to peye.” “Pẹlu Ọlọrun, awọn ọmọ le de ibi ti wọn fẹ, a gbọdọ gbaruku ti wọn pẹlu adura, a gbọdọ ran wọn lọ si ile iwe.” Tobi Amusan ti di ilumọọka lagbaye ati akọni ori ọdan ti ko si ẹlẹgbẹ rẹ nidi ere sisa onimita ọgọrun. Laipẹ yii si ni okiki rẹ kan pe o ti laluyọ nidi ere sisa, to si ti gba ami ẹyẹ agbaye nidi ere idaraya naa. Ọmọ Naijiria ni Tobi Amusan, o wa lati iran Yoruba, to si gbe ogo orilẹede yii ga. Nigba to n ba ẹka ere idaraya BBC sọrọ, Tobi Amusan salaye awọn akoko to lo ni Naijiria ati ibasepọ pẹlu ẹbi rẹ. Tobi, tii se ẹni ọdun mẹẹdọgbọn lo salaye pe ọpọ ipenija lo dide si oun nitori ere sisa ti oun yan laayo naa. Tobi sọ fun BBC pe awọn obi oun ko gba gbẹrẹ rara, ti wọn si mu iwa ọmọluabi lọkunkundun.


Ọmọ Naijiria ni Tobi Amusan, o wa lati iran Yoruba, to si gbe ogo orilẹede yii ga. Nigba to n ba ẹka ere idaraya BBC sọrọ, Tobi Amusan salaye awọn akoko to lo ni Naijiria ati ibasepọ pẹlu ẹbi rẹ. Tobi, tii se ẹni ọdun mẹẹdọgbọn lo salaye pe ọpọ ipenija lo dide si oun nitori ere sisa ti oun yan laayo naa. Tobi sọ fun BBC pe awọn obi oun ko gba gbẹrẹ rara, ti wọn si mu iwa ọmọluabi lọkunkundun. O ni ẹkọ iwe nikan ni wọn fẹ ki awọn ọmọ wọn dojukọ, ati pe gẹgẹ bii obinrin, wọn ro pe oun ti n si ẹsẹ gbe, ti oun ko si ni afojusun to dara. Nigba to n salaye iru atilẹyin to ri gba lati ọdọ iya rẹ, Tobi Amusan ni iya oun ni oju inu, to si ti ri awn ohun ti oun ko ri nipa ọjọ ọla oun. “Mama mi ro pe o yẹ ki awọn fun mi ni aaye lati se oun to wu ọkan mi, to si maa n fa mi leti lati mase ja oun kulẹ ninu igbẹkẹle ti oun ni ninu mi.


O ni ẹkọ iwe nikan ni wọn fẹ ki awọn ọmọ wọn dojukọ, ati pe gẹgẹ bii obinrin, wọn ro pe oun ti n si ẹsẹ gbe, ti oun ko si ni afojusun to dara. Nigba to n salaye iru atilẹyin to ri gba lati ọdọ iya rẹ, Tobi Amusan ni iya oun ni oju inu, to si ti ri awn ohun ti oun ko ri nipa ọjọ ọla oun. “Mama mi ro pe o yẹ ki awọn fun mi ni aaye lati se oun to wu ọkan mi, to si maa n fa mi leti lati mase ja oun kulẹ ninu igbẹkẹle ti oun ni ninu mi. Mama mi yoo sọ fun baba mi pe ipade ẹgbẹ akọrin ni mo lọ ni sọọsi wa nigba kiigba ti mo ba yọ jade nile, tabi ko sọ fun pe mo lọ sibi eto ariyanjiyan akẹkọọ ta n pe ni Debate. Gbogbo asiko yii, mo ti lọ sibi idije ere sisani awn ipinlẹ miran. Bi gbogbo rẹ si se bẹrẹ ree.


Mama mi yoo sọ fun baba mi pe ipade ẹgbẹ akọrin ni mo lọ ni sọọsi wa nigba kiigba ti mo ba yọ jade nile, tabi ko sọ fun pe mo lọ sibi eto ariyanjiyan akẹkọọ ta n pe ni Debate. Gbogbo asiko yii, mo ti lọ sibi idije ere sisani awn ipinlẹ miran. Bi gbogbo rẹ si se bẹrẹ ree. Ni ọjọ kan, baba mi yari, to si koro oju si mi nigba ti asiri tu pe mo n lọ sa ere ori ọdan ni. O jo gbogbo awọn asọ ere sisa mi. O wa sọ fun mama mi pe iyẹn ni ko jẹigba ikẹyin ti oun yoo foju kan mi ni ibudo ere idaraya.” Amọ bi o tilẹ jẹ pe baba rẹ ko ni igbẹkẹle tabi igbagbọ ninu ere sisa to yan laayo, sibẹ Tobi Amusan ni igbagbọ pupọ ati igbẹkẹle ninu ara rẹ, eyi to mu ko moke ninu ere sisa.


Ni ọjọ kan, baba mi yari, to si koro oju si mi nigba ti asiri tu pe mo n lọ sa ere ori ọdan ni. O jo gbogbo awọn asọ ere sisa mi. O wa sọ fun mama mi pe iyẹn ni ko jẹigba ikẹyin ti oun yoo foju kan mi ni ibudo ere idaraya.” Amọ bi o tilẹ jẹ pe baba rẹ ko ni igbẹkẹle tabi igbagbọ ninu ere sisa to yan laayo, sibẹ Tobi Amusan ni igbagbọ pupọ ati igbẹkẹle ninu ara rẹ, eyi to mu ko moke ninu ere sisa. Aarẹ Muhammadu Buhari ti darapọ mọ ẹgbẹẹgbẹrun awọn ọmọ Naijiria lagbaye lati ki arabinrin Tobi Amusan ku oriire. Iyen lẹyin to gba Ami ẹyẹ wura fun Naijiria ninu idije World Athletics Championships ti ọdun 2022. Amusan to jẹ ẹni ọdun marunlelogun naa lo ṣe ohun ti enikan o ṣeri lasiko to di ọmọ Naijiria akọkọ lati gba Wura ni idije Championship Ninu ọrọ Aarẹ Buhari, o kii pe o ku oriire to si mu iwuri ba orin orilẹede Naijiria , ti wọn kọ lati sami si Ami ẹyẹ wura to gba naa.


Aarẹ Muhammadu Buhari ti darapọ mọ ẹgbẹẹgbẹrun awọn ọmọ Naijiria lagbaye lati ki arabinrin Tobi Amusan ku oriire. Iyen lẹyin to gba Ami ẹyẹ wura fun Naijiria ninu idije World Athletics Championships ti ọdun 2022. Amusan to jẹ ẹni ọdun marunlelogun naa lo ṣe ohun ti enikan o ṣeri lasiko to di ọmọ Naijiria akọkọ lati gba Wura ni idije Championship Ninu ọrọ Aarẹ Buhari, o kii pe o ku oriire to si mu iwuri ba orin orilẹede Naijiria , ti wọn kọ lati sami si Ami ẹyẹ wura to gba naa. Aarẹ Buhari ni iṣẹtakuntakun to ṣe naa mu ayọ ati idunnu ba awọn ọmọ Naijiria, eleyii to mu wọn gbagbọ wi pe ko si ohun to ṣoro lati ṣe pẹlu igbagbọ. O fikun un pe aseyori re yoo jẹ moriya fun awọn ọmọde to n bọ ni ẹyin rẹ lati mọ daju pe ẹni to ba ṣiṣẹ takuntakun yoo ri ere rẹ. Bakan naa ni gomina ipinlẹ Eko, Bajide Sanwo-Olu ni itan Amusan jẹ itan Naijiria, eleyii to fi daju pe ti awọn ọmọ Naijiria ba gbagbọ ninu ara wọn, ko si ohunkohun to lee ṣoro ṣe fun wọn.


Aarẹ Buhari ni iṣẹtakuntakun to ṣe naa mu ayọ ati idunnu ba awọn ọmọ Naijiria, eleyii to mu wọn gbagbọ wi pe ko si ohun to ṣoro lati ṣe pẹlu igbagbọ. O fikun un pe aseyori re yoo jẹ moriya fun awọn ọmọde to n bọ ni ẹyin rẹ lati mọ daju pe ẹni to ba ṣiṣẹ takuntakun yoo ri ere rẹ. Bakan naa ni gomina ipinlẹ Eko, Bajide Sanwo-Olu ni itan Amusan jẹ itan Naijiria, eleyii to fi daju pe ti awọn ọmọ Naijiria ba gbagbọ ninu ara wọn, ko si ohunkohun to lee ṣoro ṣe fun wọn. O ni arabinrin naa kọ awọn ọmọ Naijiria lati ṣiṣẹ ki wọn si mọ pe ere n bẹ fun oniṣẹ. Ninu ọrọ tirẹ, gomina ipinlẹ Ogun to pe arabinrin naa ni ọmọ oun ti oun yan ni nkan bii osu diẹ ṣẹyin lati ṣe moriya fun iṣẹ to yan laayo. Amusan to jẹ ọmọ ipinlẹ Ogun ni gomina Abiodun ba yọ ayọ to si ni gbogbo awọn ọmọ ipinlẹ Ogun wa ni ẹyin rẹ.


O ni arabinrin naa kọ awọn ọmọ Naijiria lati ṣiṣẹ ki wọn si mọ pe ere n bẹ fun oniṣẹ. Ninu ọrọ tirẹ, gomina ipinlẹ Ogun to pe arabinrin naa ni ọmọ oun ti oun yan ni nkan bii osu diẹ ṣẹyin lati ṣe moriya fun iṣẹ to yan laayo. Amusan to jẹ ọmọ ipinlẹ Ogun ni gomina Abiodun ba yọ ayọ to si ni gbogbo awọn ọmọ ipinlẹ Ogun wa ni ẹyin rẹ. Gbajugbaja elere idaraya, Usain Bolt naa ki ku oriire to si ni aṣeyọri rẹ lamilaaka, to si wu ni lori. Ninu ọrọ idupẹ rẹ, Amusan ni ohun ni awọn eniyan ma n lo ọrọ o ku diẹ fun nitori igba mẹta ọtọọtọ ni ohun ti ṣe ipo kẹrin, ki o to di pe oun gba ade wura naa. Amusan lo kọkọ fakọyọ ninu idije to kangun si aṣekagba (Semi-Finals) lẹyin to gba jawe olubori ni iṣeju aaya (12:12 SECONDS) Lẹyin eyi lo wa fọbale ni aṣekagba idije naa nibi to ti wa jawe olubori to si da ẹni akọkọ lati orilẹede Naijiria ti yoo gbegba oroke ni idije Championships ni agbaye.


Gbajugbaja elere idaraya, Usain Bolt naa ki ku oriire to si ni aṣeyọri rẹ lamilaaka, to si wu ni lori. Ninu ọrọ idupẹ rẹ, Amusan ni ohun ni awọn eniyan ma n lo ọrọ o ku diẹ fun nitori igba mẹta ọtọọtọ ni ohun ti ṣe ipo kẹrin, ki o to di pe oun gba ade wura naa. Amusan lo kọkọ fakọyọ ninu idije to kangun si aṣekagba (Semi-Finals) lẹyin to gba jawe olubori ni iṣeju aaya (12:12 SECONDS) Lẹyin eyi lo wa fọbale ni aṣekagba idije naa nibi to ti wa jawe olubori to si da ẹni akọkọ lati orilẹede Naijiria ti yoo gbegba oroke ni idije Championships ni agbaye. Lẹyin to pegede tan, o gba okẹ marun un dọla owo ilẹ okeere ati ẹgbẹrun aadọrin dọla fun jija we olubori to si gba ami ẹyẹ wura. Apapọ owo to gba ti wọn ba yii si owo orilẹede Naijiria yoo le ni aadọrin miliọnu Naira. Ṣaaju asiko yi, ọpọ le ma mọ nipa elere ori ọdan Tobilola Amusan ṣugbọn  pẹlu ara to da nibi idije C0mmonwealth to n lọ lọwọ, ọpọ lo n kan sara si arabinrin ọmọ Naijiria yi.


Lẹyin to pegede tan, o gba okẹ marun un dọla owo ilẹ okeere ati ẹgbẹrun aadọrin dọla fun jija we olubori to si gba ami ẹyẹ wura. Apapọ owo to gba ti wọn ba yii si owo orilẹede Naijiria yoo le ni aadọrin miliọnu Naira. Ṣaaju asiko yi, ọpọ le ma mọ nipa elere ori ọdan Tobilola Amusan ṣugbọn  pẹlu ara to da nibi idije C0mmonwealth to n lọ lọwọ, ọpọ lo n kan sara si arabinrin ọmọ Naijiria yi. Ninu idije elere sisare fo igi taa mọ si hurdles lo ti fi ounjẹ fẹgbẹ to si gbawo bọ nigba to kopa ninu abala to kangun si aṣekagba. Ko fi mọ ni eleyi nikan nigba to tẹsiwaju ni abala aṣekagba to si gba ami ẹyẹ wura ninu idije naa. Pẹlu itu to pa, oun ni ẹni to sa are lasiko to kere julọ ni isọri awọn obinrin.


Ninu idije elere sisare fo igi taa mọ si hurdles lo ti fi ounjẹ fẹgbẹ to si gbawo bọ nigba to kopa ninu abala to kangun si aṣekagba. Ko fi mọ ni eleyi nikan nigba to tẹsiwaju ni abala aṣekagba to si gba ami ẹyẹ wura ninu idije naa. Pẹlu itu to pa, oun ni ẹni to sa are lasiko to kere julọ ni isọri awọn obinrin. Ni onka iṣẹju, iṣẹju mejila ati iṣẹju aaya mejila(12.12  secs) lo fi gba ife ẹyẹ naa. Ẹni ọdun marundinlọgbọn yi fi itan lelẹ nipa pe o la akoko ti ọmọ orileede Amẹrika nii Kendra Harrison ti ṣaaju fi lelẹ gẹgẹ bi ẹni to sare julọ ni isọri ere hurles 100m fawọn obinrin. Akoko ti Harrison jẹ 12.20 lọdun 2016 lo si fi lelẹ.


Ni onka iṣẹju, iṣẹju mejila ati iṣẹju aaya mejila(12.12  secs) lo fi gba ife ẹyẹ naa. Ẹni ọdun marundinlọgbọn yi fi itan lelẹ nipa pe o la akoko ti ọmọ orileede Amẹrika nii Kendra Harrison ti ṣaaju fi lelẹ gẹgẹ bi ẹni to sare julọ ni isọri ere hurles 100m fawọn obinrin. Akoko ti Harrison jẹ 12.20 lọdun 2016 lo si fi lelẹ. Ninu aṣekagba idije ti wn sa lorileede Amẹrika yi, Harrison ṣe ipo keji lẹyin Amusan ninu abala to kangun si aṣekagba. Wakati meji lẹyin igba to fi ẹyin Harrison lulẹ ni Amusan tẹsiwaju lọ gba ami ẹyẹ goolu ninu aṣekagbga idije naa. Koda o tun sare ju ti 12.12 to sa ni abala to kangun si aṣekagba ṣugbọn nitori atẹgun to pọ lasiko ere naa, wọn ko kọ 12.06s toi sa silẹ fun.


Ninu aṣekagba idije ti wn sa lorileede Amẹrika yi, Harrison ṣe ipo keji lẹyin Amusan ninu abala to kangun si aṣekagba. Wakati meji lẹyin igba to fi ẹyin Harrison lulẹ ni Amusan tẹsiwaju lọ gba ami ẹyẹ goolu ninu aṣekagbga idije naa. Koda o tun sare ju ti 12.12 to sa ni abala to kangun si aṣekagba ṣugbọn nitori atẹgun to pọ lasiko ere naa, wọn ko kọ 12.06s toi sa silẹ fun. Fọnran fidio ibi ti omije ti n jabọ loju arabinrin Tobilola jẹ nkan ti ọpọ ti n sọrọ rẹ ni Naijiria loju opo ayelujara. Niṣe ni Tobi n yọ omi loju nigba ti wọn n kọrin orileede Naijiria fun Tobi gẹgẹ bi ẹni to jaweolubori. Eyi mu ki ọpọ ọmọ Naijiria kan saara si ki wn si ni akikanju lo jẹ to si tun gbe ogo Naijiria ga. Wọn bi Tobilola Amusan ni ilu Ijẹbu Ode lọdun 1997 to si kẹkọ jade nileẹkọ girama Our Lady of Apostles Secondary School, Ijebu-Ode.


Fọnran fidio ibi ti omije ti n jabọ loju arabinrin Tobilola jẹ nkan ti ọpọ ti n sọrọ rẹ ni Naijiria loju opo ayelujara. Niṣe ni Tobi n yọ omi loju nigba ti wọn n kọrin orileede Naijiria fun Tobi gẹgẹ bi ẹni to jaweolubori. Eyi mu ki ọpọ ọmọ Naijiria kan saara si ki wn si ni akikanju lo jẹ to si tun gbe ogo Naijiria ga. Wọn bi Tobilola Amusan ni ilu Ijẹbu Ode lọdun 1997 to si kẹkọ jade nileẹkọ girama Our Lady of Apostles Secondary School, Ijebu-Ode. Ọmọ Yoruba atata yi tẹsiwaju lọ si fasiti  University of Texas, El Paso. Ninu awọn ami ẹyẹ to ti gba sẹyin tẹlẹ ni eyi to gba lọdun 2018 ni ilẹ Afrika ati nibi idije Commonwealth. Bakan naa lo tun jaweolubori nibi idije Diamond League ni Zurich lọdun 2021 nibi idije elere ori ọdan ni abala 100 metres hurdles.


Ọmọ Yoruba atata yi tẹsiwaju lọ si fasiti  University of Texas, El Paso. Ninu awọn ami ẹyẹ to ti gba sẹyin tẹlẹ ni eyi to gba lọdun 2018 ni ilẹ Afrika ati nibi idije Commonwealth. Bakan naa lo tun jaweolubori nibi idije Diamond League ni Zurich lọdun 2021 nibi idije elere ori ọdan ni abala 100 metres hurdles.


Ọwọ́ ọ̀lọ́pàá tẹ obìnrin tó jí ọmọ òòjọ́ gbé l'Okitipupa níbí tó tí ń sọmọ ọ̀hún lórúkọ ní Sagamu

Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ondo ti fi panpẹ ofin gbe obinrin kan lori ẹsun pe o ji ọmọ gbe. Ileeṣẹ ọlọpaa ni obinrin naa ti ọjọ ori rẹ to ọdun marundinlogoji ji ọmọ naa gbe lagbegbe Sabo nilu Okitipupa, o si gbe ọmọ naa lọ si ilu Sagamu nipinlẹ Ogun. Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ogun ni arabinrin naa gbe ọmọ oojọ naa salọ nigba ti iya ọmọ naa gbe e fun pe ko ba oun gbe e dani, ki oun le sara bu omi sara. Lasiko tawọn ọlọpaa n fi ọrọ wa a lẹnu, wọn ni arabinrin naa jẹwọ pe eyi kii ṣe akọṣe oun. O fikun pe oun ti kọkọ ji ọmọ kan gbe loṣu kinni ọdun 2021, ṣugbọn ọmọ naa ku lẹyin ọjọ diẹ. Ninu ọrọ rẹ, alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami sọ pe nibi ti wọn ti n ṣeto isọmọlorukọ fun ọmọ ti wọn ji gbe naa, ni ọwọ awọn ọlọpaa ti ba wọn.


Lasiko tawọn ọlọpaa n fi ọrọ wa a lẹnu, wọn ni arabinrin naa jẹwọ pe eyi kii ṣe akọṣe oun. O fikun pe oun ti kọkọ ji ọmọ kan gbe loṣu kinni ọdun 2021, ṣugbọn ọmọ naa ku lẹyin ọjọ diẹ. Ninu ọrọ rẹ, alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ondo, Funmilayọ Ọdunlami sọ pe nibi ti wọn ti n ṣeto isọmọlorukọ fun ọmọ ti wọn ji gbe naa, ni ọwọ awọn ọlọpaa ti ba wọn. “Arakunrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Abass Issah to n gbe ni agbegbe Arikawe nilu Okitipupa lo wa si agọ ọ̀lọpaa lati fi to awọn ọ̀lọpaa leti pe awọn kan ti ji ọmọ ti oun ṣẹṣẹ bi gbe salọ. Awọn ọtẹlẹmuyẹ lagọ ọlọpaa nilu Okitipupa bẹrẹ iṣẹ iwadii eleyii to mu ki ọwọ tẹ arabinrin naa ti orukọ rẹ n jẹ Funmi Mogbojuri. Obinrin yii si lo gbe ọmọ naa salọ si Makun Ṣagamu nipinlẹ Ogun.” Alukoro ọlọpaa nipinlẹ Ondo ni arabinrin naa jẹwọ pe ile ọkọ oun loun gbe ọmọ naa lọ.


“Arakunrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Abass Issah to n gbe ni agbegbe Arikawe nilu Okitipupa lo wa si agọ ọ̀lọpaa lati fi to awọn ọ̀lọpaa leti pe awọn kan ti ji ọmọ ti oun ṣẹṣẹ bi gbe salọ. Awọn ọtẹlẹmuyẹ lagọ ọlọpaa nilu Okitipupa bẹrẹ iṣẹ iwadii eleyii to mu ki ọwọ tẹ arabinrin naa ti orukọ rẹ n jẹ Funmi Mogbojuri. Obinrin yii si lo gbe ọmọ naa salọ si Makun Ṣagamu nipinlẹ Ogun.” Alukoro ọlọpaa nipinlẹ Ondo ni arabinrin naa jẹwọ pe ile ọkọ oun loun gbe ọmọ naa lọ. Nibi isọmọlorukọ ọmọ yii ni awọn ọ̀lọpaa ti de ba a, ti wọn si mu u. Bakan naa ni wọn tun gbọ pe o ti figba kan ri naa gbe ọmọ ọlọmọ kan ni ọjọ kẹrindinlogun oṣu kinni ọdun 2021. O gbe ọmọ to kọkọ ji gbe naa lọ si ilu Igbọkọda, nibi to ti gbe e fun arakunrin kan to n jẹ Lucky, ki ọmọ naa to ku lẹyin ọjọ diẹ. Iya ọmọ ti wọn ji gbe naa, Binta Hassan ṣalaye pe arabinrin ajọmọgbe naa wa si ile awọn nitori pe kii ṣe alejo si ile awọn mọ.


Nibi isọmọlorukọ ọmọ yii ni awọn ọ̀lọpaa ti de ba a, ti wọn si mu u. Bakan naa ni wọn tun gbọ pe o ti figba kan ri naa gbe ọmọ ọlọmọ kan ni ọjọ kẹrindinlogun oṣu kinni ọdun 2021. O gbe ọmọ to kọkọ ji gbe naa lọ si ilu Igbọkọda, nibi to ti gbe e fun arakunrin kan to n jẹ Lucky, ki ọmọ naa to ku lẹyin ọjọ diẹ. Iya ọmọ ti wọn ji gbe naa, Binta Hassan ṣalaye pe arabinrin ajọmọgbe naa wa si ile awọn nitori pe kii ṣe alejo si ile awọn mọ. O ni obinrin naa si bẹbẹ lati sun mọju lọjọ ti oun bimọ. Arabinrin Hassan ṣalaye pe arabinrin ajọmọgbe naa “ni ọrẹ kan ni ile awọn to maa n bẹwo loorekoore, ki arakunrin ọhun to jade laye. Bi a ṣe gba mọ ara niyi.


O ni obinrin naa si bẹbẹ lati sun mọju lọjọ ti oun bimọ. Arabinrin Hassan ṣalaye pe arabinrin ajọmọgbe naa “ni ọrẹ kan ni ile awọn to maa n bẹwo loorekoore, ki arakunrin ọhun to jade laye. Bi a ṣe gba mọ ara niyi. O wa lalẹ ọjọ ti mo bimọ pe ilẹ ṣu oun si Okitipupa, oun o si ri ibi ti oun le sun.” A gba a laye lati sun ọkan lara awọn iyara to ṣofo, a fun un ni ounjẹ ljẹ lalẹ ọjọ naa laimọ iṣẹ to fẹ wa ṣe. Si iyalẹnu mi. Ni aarọ ọ̀jọ keji ti mo fẹ lọ wẹ arabinrin naa ti poora pẹlu ọmọ ti mi o tilẹ tii fun ni ọmu nigba naa.


O wa lalẹ ọjọ ti mo bimọ pe ilẹ ṣu oun si Okitipupa, oun o si ri ibi ti oun le sun.” A gba a laye lati sun ọkan lara awọn iyara to ṣofo, a fun un ni ounjẹ ljẹ lalẹ ọjọ naa laimọ iṣẹ to fẹ wa ṣe. Si iyalẹnu mi. Ni aarọ ọ̀jọ keji ti mo fẹ lọ wẹ arabinrin naa ti poora pẹlu ọmọ ti mi o tilẹ tii fun ni ọmu nigba naa. Lẹyin ọ̀jọ karun un lawọn ọ̀lọpaa mu u.”


Lẹyin ọ̀jọ karun un lawọn ọ̀lọpaa mu u.”


Iléẹjọ́ dájọ́ ikú fáwọn méjì tó pa akẹ́kọ̀ọ́ ọmọ ọdún márùn-ún

Ile giga tilu Kano ti dajọ pe ki wọn yẹgi fun oludasilẹ ileẹkọ Noble Kids Academy, Abdulmalik Tanko, tori pe o jẹbi pipa ọmọ ọdun marun kan, Hanifa Abubakar losu kinni ọdun 2022 yii. Adajọ Sulaiman Na Abba tun dajọ iku fun Hashim Isyaku, ẹni to seranwọ lati gbe ọmọ naa sin. Bakan naa ni adajọ ni ki afurasi kẹta lori iku ọmọ naa, Fatima Musa lọ se ẹwọn ọdun kan fun ipa to ko nitori bo se gbiyanju lati gbe Hanifa gbe. Osu meje sẹyin ni ariwo gbalẹ pe Hanifa lọ sileẹkọ amọ ti ko pada wa sile mọ. Gẹgẹ bi ileesẹ ọlọpaa ti wi, awọn afurasi ọkunrin mejeeji naa lo gbinmọ pọ lati ji ọmọde na gbe, ti wn si gba ẹmi lẹnu rẹ. Nigba ti isẹlẹ naa waye, ariwo idajọ ododo fun Hanifa lo gba ori ayelujara kan ni Naijiria.


Osu meje sẹyin ni ariwo gbalẹ pe Hanifa lọ sileẹkọ amọ ti ko pada wa sile mọ. Gẹgẹ bi ileesẹ ọlọpaa ti wi, awọn afurasi ọkunrin mejeeji naa lo gbinmọ pọ lati ji ọmọde na gbe, ti wn si gba ẹmi lẹnu rẹ. Nigba ti isẹlẹ naa waye, ariwo idajọ ododo fun Hanifa lo gba ori ayelujara kan ni Naijiria. Ariwo naa si tun gba ilẹ kan nigba tawọn ọlọpaa ri oku Hanifa ninu ọgba ile ẹkọ Northwest Preparatory school to wa ni adugbo Tudun Murtala nilu Kano. Ile ẹkọ naa si ni ọmọdebinrin naa n lọ, tawọn ọlọpaa si mu afurasi mẹta lori isẹlẹ naa, to fi mọ olukọ ọmọ naa. Se ni ojora mu awọn abiyamọ nilu Kano nigba ti wn ri oku ọmọdebinrin naa.


Ariwo naa si tun gba ilẹ kan nigba tawọn ọlọpaa ri oku Hanifa ninu ọgba ile ẹkọ Northwest Preparatory school to wa ni adugbo Tudun Murtala nilu Kano. Ile ẹkọ naa si ni ọmọdebinrin naa n lọ, tawọn ọlọpaa si mu afurasi mẹta lori isẹlẹ naa, to fi mọ olukọ ọmọ naa. Se ni ojora mu awọn abiyamọ nilu Kano nigba ti wn ri oku ọmọdebinrin naa. Ọjọ Kẹrin osu Kejila ọdun 2021 si ni wọn ji Hanifa gbe lọ lasiko to n ti ile keu bọ pẹlu awọn ọrẹ rẹ. Bi ọmọbinrin naa si se di awati lo ka ọpọ eeyan lara lori ayelujara nigba naa, paapaa nigba ti wọn ri aworan Hanifa ti baba rẹ gbe sori ayelujara. Abubakar Abdulsalam, tii se baba Hanifa, nigba to n salaye bi ọmọ rẹ ti se awati, o ni adanwo Ọlọrun ni isẹlẹ naa.


Ọjọ Kẹrin osu Kejila ọdun 2021 si ni wọn ji Hanifa gbe lọ lasiko to n ti ile keu bọ pẹlu awọn ọrẹ rẹ. Bi ọmọbinrin naa si se di awati lo ka ọpọ eeyan lara lori ayelujara nigba naa, paapaa nigba ti wọn ri aworan Hanifa ti baba rẹ gbe sori ayelujara. Abubakar Abdulsalam, tii se baba Hanifa, nigba to n salaye bi ọmọ rẹ ti se awati, o ni adanwo Ọlọrun ni isẹlẹ naa. “Bi Hanifa se n mura ile keu lo wa ba mi ni ọjọ Satide naa. O ni oun n lọsile keu Islamiyah, mo si ni ko maa ka awọn keu kan tẹle mi, to si n ka a. O wa yiju si mama rẹ pe to ba n ti ọja bọ, ko ba oun ra suuti oni miliki bọ. Igba ikẹyin ta fi oju wa ri ọmọ naa ree, ohun ti mo si ranti nipa rẹ ni pe ọmọ to ja fafa ni, to si jẹ aayo mi, koda, awn aladugbo lo fẹran rẹ.” Aarẹ orilẹede Naijiria, Muhammadu Buhari yoo gbera kuro  ni ilu Abuja lọ si ilu Monrovia ni orilẹede Liberia lati gba wọn ni imọran lori pataki eto aabo ni iha iwọ oorun Afrika ati pataki idibo ti ko ni abuku ninu.


“Bi Hanifa se n mura ile keu lo wa ba mi ni ọjọ Satide naa. O ni oun n lọsile keu Islamiyah, mo si ni ko maa ka awọn keu kan tẹle mi, to si n ka a. O wa yiju si mama rẹ pe to ba n ti ọja bọ, ko ba oun ra suuti oni miliki bọ. Igba ikẹyin ta fi oju wa ri ọmọ naa ree, ohun ti mo si ranti nipa rẹ ni pe ọmọ to ja fafa ni, to si jẹ aayo mi, koda, awn aladugbo lo fẹran rẹ.” Aarẹ orilẹede Naijiria, Muhammadu Buhari yoo gbera kuro  ni ilu Abuja lọ si ilu Monrovia ni orilẹede Liberia lati gba wọn ni imọran lori pataki eto aabo ni iha iwọ oorun Afrika ati pataki idibo ti ko ni abuku ninu. Ninu atẹjade ti Oluranlọwọ pataki fun aarẹ Buhari lori ọrọ iroyin, Garba Shehu fi lede ni koko ọrọ ti arẹ Buhari yoo sọrọ le lori ni eto aabo ati ibọwọ fun ofin. Aarẹ Buhari yoo darapọ mọ awọn adari miran ni ilẹ Afrika lati ṣe ayẹyẹ ọdun marundinlọgọsan (175) ti wọn gba omiran, ti wọn si ti n sẹ ijọba tiwantiwa. Orilẹede Liberia ni orilẹede ni ilẹ Afrika to ni ijọba awarawa to dagba julọ.


Ninu atẹjade ti Oluranlọwọ pataki fun aarẹ Buhari lori ọrọ iroyin, Garba Shehu fi lede ni koko ọrọ ti arẹ Buhari yoo sọrọ le lori ni eto aabo ati ibọwọ fun ofin. Aarẹ Buhari yoo darapọ mọ awọn adari miran ni ilẹ Afrika lati ṣe ayẹyẹ ọdun marundinlọgọsan (175) ti wọn gba omiran, ti wọn si ti n sẹ ijọba tiwantiwa. Orilẹede Liberia ni orilẹede ni ilẹ Afrika to ni ijọba awarawa to dagba julọ. Eleyii n waye lẹyin ọjọ meji ti awọn agbesunmọmi fi fidio sita nibi ti wọn ti n na awọn arinrinajọ ti wọn jigbe ni oju irin Abuja si Kaduna. Ọkan lara awọn agbebọn naa jẹ lara awọn to sakuro ni ọgba ẹwọn Kuje nigba ti ikọ Boko Haram ṣekọlu si ibẹ lati tu awọn eniyan wọn silẹ. Ninu fidio ti wọn ṣe naa ni wọn ti dunkoko mọ aarẹ Muhammadu Buhari ati gomina ipinlẹ Kaduna, Nasir El-Rufai.


Eleyii n waye lẹyin ọjọ meji ti awọn agbesunmọmi fi fidio sita nibi ti wọn ti n na awọn arinrinajọ ti wọn jigbe ni oju irin Abuja si Kaduna. Ọkan lara awọn agbebọn naa jẹ lara awọn to sakuro ni ọgba ẹwọn Kuje nigba ti ikọ Boko Haram ṣekọlu si ibẹ lati tu awọn eniyan wọn silẹ. Ninu fidio ti wọn ṣe naa ni wọn ti dunkoko mọ aarẹ Muhammadu Buhari ati gomina ipinlẹ Kaduna, Nasir El-Rufai. Amọ Agbẹnusọ aarẹ Buhari ni abẹwọ aarẹ si Liberia pọn dandan lati jiroro nipa eto aabo to dẹnukọlẹ ni iha iwọ oorun ilẹ Afrika. ‘’Aarẹ Buhari ni alaejo pataki nibi ayẹyẹ ijọba awarawa ọdun 175 ni Liberia, ti aarẹ Buhari yoo si ba awọn eniyan sọrọ lasiko yii ti ijọba ogun ti n waye ni ilẹ Afrika. ‘’Liberia, Sierra -Leone to fi mọ orilẹede Naijiria ni yoo maa ṣe idibo gbogboobo ni ọdun 2023, ti aarẹ Buhari yoo si fi idi rẹ mulẹ pe ijọba awarawa lai si idiwọ idena ninu ṣe koko ni ilẹ Afrika.’’ ‘’Aarẹ Buhari yoo sọrọ nipa eto aabo to jẹ mọ ọrọ ibode ati eto ọrọ aje.’’


Amọ Agbẹnusọ aarẹ Buhari ni abẹwọ aarẹ si Liberia pọn dandan lati jiroro nipa eto aabo to dẹnukọlẹ ni iha iwọ oorun ilẹ Afrika. ‘’Aarẹ Buhari ni alaejo pataki nibi ayẹyẹ ijọba awarawa ọdun 175 ni Liberia, ti aarẹ Buhari yoo si ba awọn eniyan sọrọ lasiko yii ti ijọba ogun ti n waye ni ilẹ Afrika. ‘’Liberia, Sierra -Leone to fi mọ orilẹede Naijiria ni yoo maa ṣe idibo gbogboobo ni ọdun 2023, ti aarẹ Buhari yoo si fi idi rẹ mulẹ pe ijọba awarawa lai si idiwọ idena ninu ṣe koko ni ilẹ Afrika.’’ ‘’Aarẹ Buhari yoo sọrọ nipa eto aabo to jẹ mọ ọrọ ibode ati eto ọrọ aje.’’


Mo kẹ́kọ̀ọ́ lára ẹ́gbọ́n mi Serubawon lásìkò tí mò ń tẹ́le e kiri láì mọ̀ pé èmi ló kàn - Adeleke

Gomina tuntun ti ilu ṣẹ̀ṣẹ̀ dibo yan nipinlẹ Osun, Sẹnetọ Ademola Adeleke tí fi ọwọ soya pe oun ko ni ja awọn oludibo kulẹ. Adeleke fi ọwọ idaniloju bẹẹ sọya lasiko to ń bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀. Ifọrọwanilẹnuwo naa lo waye lẹyin ti Adeleke gba iwe mo yege ibo tan lọdọ àjọ eleto idibo nilu Osogbo. Nigba to ń salaye àwọn igbesẹ ti yoo kọ́kọ́ gbe to bá ti gori aleefa, Adeleke ni owo ti ijọba to ń lọ jẹ àwọn osisẹ ni oun yoo kọ́kọ́ wa bi oun yoo ṣe san. "Aanu awọn osisẹ maa n ṣe mi pupọ, mo si maa n ki wọn ku irọju ni gbogbo igba, mo maa wa bi maa se sanwo wọn fun wọn." Adeleke sọ eyi bi o tilẹ jẹ pe ọpọ igba ni gomina to wa lori aleefa, Adegboyega Oyetola ti maa n tẹnumọ pe, oun ko jẹ osisẹ kankan ni owo osu nipinlẹ Osun.


Nigba to ń salaye àwọn igbesẹ ti yoo kọ́kọ́ gbe to bá ti gori aleefa, Adeleke ni owo ti ijọba to ń lọ jẹ àwọn osisẹ ni oun yoo kọ́kọ́ wa bi oun yoo ṣe san. "Aanu awọn osisẹ maa n ṣe mi pupọ, mo si maa n ki wọn ku irọju ni gbogbo igba, mo maa wa bi maa se sanwo wọn fun wọn." Adeleke sọ eyi bi o tilẹ jẹ pe ọpọ igba ni gomina to wa lori aleefa, Adegboyega Oyetola ti maa n tẹnumọ pe, oun ko jẹ osisẹ kankan ni owo osu nipinlẹ Osun. Bakan naa, ní gomina tuntun naa ni ko si oju ọna to ye kooro mọ ni Osun, oun yoo sì wa bi oun yoo ti ṣe ọna. Bi gomina tuntun ni Osun se n seleri lati san awọn ajẹsilẹ owo osu awọn osisẹ tijọba ipinlẹ naa jẹ, gomina to wa lori aleefa, Adegboyega Oyetola ti wa ni oun ko jẹ owo osisẹ kankan sọrun. Bẹẹ ba gbagbe, gominaOyetola lo ti kọkọ salaye nibi ipade ita gbangba ti BBC Yoruba se nilu Osogbo pe ko si gbese owo osu osisẹ aknkan lọrun oun.


Bakan naa, ní gomina tuntun naa ni ko si oju ọna to ye kooro mọ ni Osun, oun yoo sì wa bi oun yoo ti ṣe ọna. Bi gomina tuntun ni Osun se n seleri lati san awọn ajẹsilẹ owo osu awọn osisẹ tijọba ipinlẹ naa jẹ, gomina to wa lori aleefa, Adegboyega Oyetola ti wa ni oun ko jẹ owo osisẹ kankan sọrun. Bẹẹ ba gbagbe, gominaOyetola lo ti kọkọ salaye nibi ipade ita gbangba ti BBC Yoruba se nilu Osogbo pe ko si gbese owo osu osisẹ aknkan lọrun oun. Oyetola fesi bẹẹ nigba to n dahun si ọrọ Adeleke pe ojoojumọ ni oun maa n sọkun atipe iya to n jẹ awọn osisẹ nipinlẹ naa ti pọju, ti ijọba si jẹ wọn lowo. "Ọrọ kiki awọn ara Osun ku irọju kọ ni eleyi, emi ko jẹ wọn ni owo osu ati ajẹmọnu kankan. Gbogbo osu wọn ni mo ti san perepere fun wọn."


Oyetola fesi bẹẹ nigba to n dahun si ọrọ Adeleke pe ojoojumọ ni oun maa n sọkun atipe iya to n jẹ awọn osisẹ nipinlẹ naa ti pọju, ti ijọba si jẹ wọn lowo. "Ọrọ kiki awọn ara Osun ku irọju kọ ni eleyi, emi ko jẹ wọn ni owo osu ati ajẹmọnu kankan. Gbogbo osu wọn ni mo ti san perepere fun wọn." Bakan naa ni Oyetola fikun pe oun ko jẹ ajẹsilẹ owo idakọmu awọn osisẹfẹyinti eyiun Pension kankan sọrun. "Yatọ si pe n ko jẹ owo osu osisẹ ati owo idakọmu awọn osisẹfẹyinti sọrun, mo tun n tiraka bi agbara mi se mọ laarin owo tasọrẹ to n wọle sapo ijọba Osun ati gbese rẹpẹtẹ ti mo jogun bii gomina, lati san awọn ajẹsilẹ gbese naa." Adeleke tun sọ siwaju ninu ifọrọwerọ naa pe ni gbogbo awọn ọmọ Osun ni òun ti seleri fún, tí òun kò sì ní doju ti wọn.


Bakan naa ni Oyetola fikun pe oun ko jẹ ajẹsilẹ owo idakọmu awọn osisẹfẹyinti eyiun Pension kankan sọrun. "Yatọ si pe n ko jẹ owo osu osisẹ ati owo idakọmu awọn osisẹfẹyinti sọrun, mo tun n tiraka bi agbara mi se mọ laarin owo tasọrẹ to n wọle sapo ijọba Osun ati gbese rẹpẹtẹ ti mo jogun bii gomina, lati san awọn ajẹsilẹ gbese naa." Adeleke tun sọ siwaju ninu ifọrọwerọ naa pe ni gbogbo awọn ọmọ Osun ni òun ti seleri fún, tí òun kò sì ní doju ti wọn. Ó jí gbogbo ileri tí oun ṣe wọn lasiko  ìpolongo ibo ni oun yoo ṣe amusẹ rẹ. "Mo ti lọ kaakiri ilu oyinbo, mo si mọ èèyàn, koda ọpọ wọn ti n pe mi pe awọn n bọ wa da ileesẹ aje silẹ ni Osun" Davido ati ọmọ mi to n kọrin gan ti jẹjẹ lati ibudo igbafẹ kan silẹ, ti àwọn eeyan yoo ti maa ṣeré. Eyi gan-an maa mu owo wọle fun ìjọba gẹgẹ bo ti n waye ni Amẹrika.


Ó jí gbogbo ileri tí oun ṣe wọn lasiko  ìpolongo ibo ni oun yoo ṣe amusẹ rẹ. "Mo ti lọ kaakiri ilu oyinbo, mo si mọ èèyàn, koda ọpọ wọn ti n pe mi pe awọn n bọ wa da ileesẹ aje silẹ ni Osun" Davido ati ọmọ mi to n kọrin gan ti jẹjẹ lati ibudo igbafẹ kan silẹ, ti àwọn eeyan yoo ti maa ṣeré. Eyi gan-an maa mu owo wọle fun ìjọba gẹgẹ bo ti n waye ni Amẹrika. Nigba to ń sọ̀rọ̀ nipa ẹgbọn rẹ to ti di oloogbe, Eyiun Sẹnetọ Isiaka Adeleke, Gomina tuntun ni oun nifẹ rẹ pupọ nigba to wa laye. "Kódà, níbi ti mo feran wọn de, lati igba ti wọn ti jẹ gomina àkọ́kọ́, ni mo ti maa n ba ẹgbọn mi de iru fila wọn ti mo de yii. Ibi ti mo feran wọn de, mo maa n tẹle wọn kaakiri ni lai mọ pe emi naa yoo di gomina."


Nigba to ń sọ̀rọ̀ nipa ẹgbọn rẹ to ti di oloogbe, Eyiun Sẹnetọ Isiaka Adeleke, Gomina tuntun ni oun nifẹ rẹ pupọ nigba to wa laye. "Kódà, níbi ti mo feran wọn de, lati igba ti wọn ti jẹ gomina àkọ́kọ́, ni mo ti maa n ba ẹgbọn mi de iru fila wọn ti mo de yii. Ibi ti mo feran wọn de, mo maa n tẹle wọn kaakiri ni lai mọ pe emi naa yoo di gomina." Adeleke ni oun kọ ẹ̀kọ́ pupọ lara ẹgbọn òun, to si kọ oun lati maa saanu fun àwọn alaini. Ó ní nigba tí ẹgbọn oun ku tan, gbogbo iriri ti oun kọ lara rẹ wa wulo fun oun lati lo ninu oselu. Adeleke, lasiko to n sọ̀rọ̀ lori boya awọn alátilẹ́yìn Rauf Aregbesola ṣíṣẹ fun láti bori ibo, salaye pe awọn ọmọ ẹgbẹ́ APC kan wa darapọ awọn saaju idibo àmọ́ oun ko mọ boya awọn alátilẹ́yìn Aregbesola wa lara wọn.


Adeleke ni oun kọ ẹ̀kọ́ pupọ lara ẹgbọn òun, to si kọ oun lati maa saanu fun àwọn alaini. Ó ní nigba tí ẹgbọn oun ku tan, gbogbo iriri ti oun kọ lara rẹ wa wulo fun oun lati lo ninu oselu. Adeleke, lasiko to n sọ̀rọ̀ lori boya awọn alátilẹ́yìn Rauf Aregbesola ṣíṣẹ fun láti bori ibo, salaye pe awọn ọmọ ẹgbẹ́ APC kan wa darapọ awọn saaju idibo àmọ́ oun ko mọ boya awọn alátilẹ́yìn Aregbesola wa lara wọn. Ó ní àwọn èèyàn kan nínú APC ni àwọn ko ni kúrò ninu ẹgbẹ́ naa àmọ́ àwọn yoo sisẹ fun àṣeyọrí oun. Bákan náà, lo sọ pe àwọn èèyàn kan lara wa ninu PDP to n fi apa janu, naa lọ darapọ mọ APC lati sisẹ fun wọn, bí ile aye ṣe ri nìyẹn. Gomina tuntun naa wa dupẹ lọwọ awọn eeyan ipinlẹ   Osun pe wọn dibo yan oun sipo, to si leri leka pe oun ko ni ja wọn kulẹ.


Ó ní àwọn èèyàn kan nínú APC ni àwọn ko ni kúrò ninu ẹgbẹ́ naa àmọ́ àwọn yoo sisẹ fun àṣeyọrí oun. Bákan náà, lo sọ pe àwọn èèyàn kan lara wa ninu PDP to n fi apa janu, naa lọ darapọ mọ APC lati sisẹ fun wọn, bí ile aye ṣe ri nìyẹn. Gomina tuntun naa wa dupẹ lọwọ awọn eeyan ipinlẹ   Osun pe wọn dibo yan oun sipo, to si leri leka pe oun ko ni ja wọn kulẹ. Ó tún fi dá wọn lójú pé ìyá ko ni jẹ wọn lasiko ti oun ba wa lori aleefa bii gomina.


Ó tún fi dá wọn lójú pé ìyá ko ni jẹ wọn lasiko ti oun ba wa lori aleefa bii gomina.


Bàtà MKO tóbi fún mi láti wọ̀ àmọ́ kó tó kú, ló ti ń fi mi yangàn - Kola Abiola

Odu ni Basọrun Moshood Kashimaawo Olawale Abiola ti ọpọ eeyan mọ si MKO Abiola, ni agbo oselu ati okoowo ni Naijiria. Abiola yii si ni ọpọ eeyan gba pe o bori idibo aarẹ lọdun 1993 amọ ti ijọba ologun wọgile ibo naa, ti wọn si ju si atimọle, nibi ti ọlọjọ de ba si. Amọ lọdun 2023 ti ibo gbogbo gboo yoo waye ni Naijiria, eyi ti yoo pe ọgbọn ọdun ti MKO Abiola dije fun ipo aarẹ, akọbi rẹ, Kola Abiola naa yoo kopa lati dije fun ipo aarẹ naa. Abẹ ẹgbẹ oselu Peoples Reddemption Party, PRP si ni Kola Abiola ti fẹ dije fun ipo aarẹ. Idi ree ti BBC Yoruba fi tọ akọbi MKO lọ, lati mọ idi to se fẹ ti ẹsẹ bọ bata ti baba rẹ bọ silẹ ati awọn erongba to ni fun Naijiria. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Kola Abiola ni ohun to jẹ oun logun julọ, ti oun se pinnu lati dije fun ipo aarẹ, ni lati mu iyipada rere ba ipo ti orilẹede yii wa.


Abẹ ẹgbẹ oselu Peoples Reddemption Party, PRP si ni Kola Abiola ti fẹ dije fun ipo aarẹ. Idi ree ti BBC Yoruba fi tọ akọbi MKO lọ, lati mọ idi to se fẹ ti ẹsẹ bọ bata ti baba rẹ bọ silẹ ati awọn erongba to ni fun Naijiria. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Kola Abiola ni ohun to jẹ oun logun julọ, ti oun se pinnu lati dije fun ipo aarẹ, ni lati mu iyipada rere ba ipo ti orilẹede yii wa. Kola ni oun ti kọ ẹkọ to ye kooro ati iriri pupọ ni ọdọ baba oun, ti oun si ti setan lati se amulo awọn ẹkọ naa fun Naijiria nitori ọmọ kii ba ipele iya rẹ, ko si asọ da. O salaye pe awọn adari wa tẹlẹ ko se ohun to wu ni lori to fun Naijiria. :”Pẹlu ẹkọ ti mo ti kọ lara MKO ati iya to bi mi lọmọ, mo ti to oju bọ, mo ti tun ara mi bi, laifoya, mo setan fun isẹ aarẹ ti mo fẹ se.


Kola ni oun ti kọ ẹkọ to ye kooro ati iriri pupọ ni ọdọ baba oun, ti oun si ti setan lati se amulo awọn ẹkọ naa fun Naijiria nitori ọmọ kii ba ipele iya rẹ, ko si asọ da. O salaye pe awọn adari wa tẹlẹ ko se ohun to wu ni lori to fun Naijiria. :”Pẹlu ẹkọ ti mo ti kọ lara MKO ati iya to bi mi lọmọ, mo ti to oju bọ, mo ti tun ara mi bi, laifoya, mo setan fun isẹ aarẹ ti mo fẹ se. Mo le sọrọ nipa eto ẹkọ, aabo ati ọrọ aje, ohun to ba ba oju, yoo ba mu, ti aarẹ ko ba si mọ ohun to fẹ se, wisẹ rẹ ko ni seese, ọrọ lasan ni yoo jẹ. Nigba to n sọrọ lori idi to se fẹ dije labẹ ẹgbẹ oselu PRP, Kola Abiola ni fun oun, ẹgbẹ naa lo rọrun julọ lati dije. “Ẹgbẹ PRP nikan ni eeyan ti le lo ẹgbẹrun lọna ọgọrun kan naira dije sile asoju-sofin, miliọnu kan abọ nairalati dije sipo gomina ati ẹgbẹrun lọna aadọta naira sile asofin ipinlẹ.


Mo le sọrọ nipa eto ẹkọ, aabo ati ọrọ aje, ohun to ba ba oju, yoo ba mu, ti aarẹ ko ba si mọ ohun to fẹ se, wisẹ rẹ ko ni seese, ọrọ lasan ni yoo jẹ. Nigba to n sọrọ lori idi to se fẹ dije labẹ ẹgbẹ oselu PRP, Kola Abiola ni fun oun, ẹgbẹ naa lo rọrun julọ lati dije. “Ẹgbẹ PRP nikan ni eeyan ti le lo ẹgbẹrun lọna ọgọrun kan naira dije sile asoju-sofin, miliọnu kan abọ nairalati dije sipo gomina ati ẹgbẹrun lọna aadọta naira sile asofin ipinlẹ. O ni eyi ni yoo mu ko rọrun fun awọn ọdọ lai le kopa ninu oselu, ti wọn yoo si tọ wara to n san ni Najiria wo. Ẹgbẹ PRP yii si ni yoo fun mi ni anfaani lati se amusẹ erongba mi fun orilẹede Naijiria. Nigba to n sọ nipa ajọsepọ to wa laarin oun ati baba rẹ, ki onitọun to jade laye, Kola ni bi igbin ba fa, ikarahun a tẹle ni awọn mejeeji.


O ni eyi ni yoo mu ko rọrun fun awọn ọdọ lai le kopa ninu oselu, ti wọn yoo si tọ wara to n san ni Najiria wo. Ẹgbẹ PRP yii si ni yoo fun mi ni anfaani lati se amusẹ erongba mi fun orilẹede Naijiria. Nigba to n sọ nipa ajọsepọ to wa laarin oun ati baba rẹ, ki onitọun to jade laye, Kola ni bi igbin ba fa, ikarahun a tẹle ni awọn mejeeji. O ni ibi ti baba oun maa n lọ, ti oun kii tẹle, bẹẹ ni ko si ẹni to mọ MKO, ti ko mọ Kola, kò sí sí òun tí MKO fẹ́ ṣe, ti ko ni fi lọ oun nitori oun ti kẹ́kọ̀ọ́ púpọ̀ lára rẹ̀. “Nitootọ bata MKO tobi lati ki ẹsẹ sinu rẹ, amọ ko si ẹni to mọ MKO ti ko mọ Kola, ko si si ẹni to mọ Kola, ti ko mọ MKO. Ko si ibi ti MKO n lọ, ti ko mu Kola dani, ko si si ibi to de, ti ko fi Kola yangan pe ọmọ mi yii dara to mi, ti ko ba tiẹ dara ju mi lọ."


O ni ibi ti baba oun maa n lọ, ti oun kii tẹle, bẹẹ ni ko si ẹni to mọ MKO, ti ko mọ Kola, kò sí sí òun tí MKO fẹ́ ṣe, ti ko ni fi lọ oun nitori oun ti kẹ́kọ̀ọ́ púpọ̀ lára rẹ̀. “Nitootọ bata MKO tobi lati ki ẹsẹ sinu rẹ, amọ ko si ẹni to mọ MKO ti ko mọ Kola, ko si si ẹni to mọ Kola, ti ko mọ MKO. Ko si ibi ti MKO n lọ, ti ko mu Kola dani, ko si si ibi to de, ti ko fi Kola yangan pe ọmọ mi yii dara to mi, ti ko ba tiẹ dara ju mi lọ."


Portable Zazzuu wọ gàù lọ́dọ̀ ọ̀gá àgbà  ọlọ́pàá torí ọ̀rọ̀ ẹ̀nú rẹ̀

Olorin Takasufe, Habeeb Okikiola ti ọpọ mọ si Portable Zazu lo ti wọ gau lọwọ ọlọpaa lorilẹede Naijiria. Eyi ko ṣẹyin bi o ṣe sọ ninu fidio kan pe oun loun da ẹgbẹ okunkun ‘One million boys’ ati ‘Ajah Boys’ silẹ. Eyi lo mu ki ileeṣẹ ọlọpaa lorilẹede Naijiria fi lede pe awọn ti bẹrẹ iwadii lori olorin naa ati ọrọ to sọ pe oun lo n da ẹgbẹ okunkun ‘one million boys’ silẹ. Ninu fidio ti ko ju iṣẹju aya mẹjọ lo ni olorin takasufe ‘Portable’ naa ti kede pe oun lo da ẹgbẹ okunkun ‘one million boys’ silẹ ati ‘Ajah boys’. Ninu fidio naa to ṣe lo ti sọ pe ‘ẹ gbọ mi daadaa, njẹ ẹ ti gbọ nipa awọn Ajah Boys, One million Boys, emi ni mo da wọn silẹ.’’ Bakan naa lo darukọ eniyan kan to jẹ ẹlẹri oun pe oun loun ẹgbẹ okunkun naa silẹ. O ni ‘’Ẹ lọ beere lọwọ Sammy Larry.’’ Kete to sọ ọrọ naa tan ni awọn eniyan ti bẹrẹ si ni fesi si  fidio naa lori ẹrọ ayelujara.


Ninu fidio ti ko ju iṣẹju aya mẹjọ lo ni olorin takasufe ‘Portable’ naa ti kede pe oun lo da ẹgbẹ okunkun ‘one million boys’ silẹ ati ‘Ajah boys’. Ninu fidio naa to ṣe lo ti sọ pe ‘ẹ gbọ mi daadaa, njẹ ẹ ti gbọ nipa awọn Ajah Boys, One million Boys, emi ni mo da wọn silẹ.’’ Bakan naa lo darukọ eniyan kan to jẹ ẹlẹri oun pe oun loun ẹgbẹ okunkun naa silẹ. O ni ‘’Ẹ lọ beere lọwọ Sammy Larry.’’ Kete to sọ ọrọ naa tan ni awọn eniyan ti bẹrẹ si ni fesi si  fidio naa lori ẹrọ ayelujara. Ẹgbẹ okunkun mejeeji naa si ti ṣọṣẹ nipinlẹ Eko ati awọn agbegbe kan nipinlẹ Ogun. Ọjọ si ti pẹ ti ileeṣẹ ọlọpaa ti n wa awọn to n ṣagbatẹru ikọ ẹgbẹ okunkun yii. Eyi lo mu ki ileeṣẹ ọlọpaa paṣẹ ki wọn ṣewadii olorin naa lori ọrọ to sọ.


Ẹgbẹ okunkun mejeeji naa si ti ṣọṣẹ nipinlẹ Eko ati awọn agbegbe kan nipinlẹ Ogun. Ọjọ si ti pẹ ti ileeṣẹ ọlọpaa ti n wa awọn to n ṣagbatẹru ikọ ẹgbẹ okunkun yii. Eyi lo mu ki ileeṣẹ ọlọpaa paṣẹ ki wọn ṣewadii olorin naa lori ọrọ to sọ. Ọga Agba Ọlọpaa lorilẹede Naijiria, Usman Alkali Baba ti paṣẹ ki wọn bẹrẹ iwadii lori ọrọ ti olorin Takasufe, Portable sọ pe oun lo wa ni idi awọn ẹlẹgbẹ okunkun ni ipinlẹ Eko ti wọn n pe ni ‘One million boys.’ Eyi ko ṣẹyin fidio ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa, Muyiwa Adejobi fi sita   pe iwadii ti bẹrẹ lori ọrọ rẹ. ‘’Ati bẹrẹ iwadii fidio kan ti olorin Habeeb Okikiola ti ni oun lo da ‘One million boys’ silẹ.’’ ‘’Ọga Agba Ọlọpaa ti paṣẹ fun kọmisọnna ọlọpaa nipinlẹ Eko lati bẹrẹ iwadii ni kiakia, ki wọn si se ohun to to labẹ ofin lati ṣe iwadii finifini lori ọrọ naa. Bakan naa ni wọn fikun un pe awọn n gbe igbesẹ naa lati ri pe opin de ba iwa ọdaran lorilẹede Naijiria.


Ọga Agba Ọlọpaa lorilẹede Naijiria, Usman Alkali Baba ti paṣẹ ki wọn bẹrẹ iwadii lori ọrọ ti olorin Takasufe, Portable sọ pe oun lo wa ni idi awọn ẹlẹgbẹ okunkun ni ipinlẹ Eko ti wọn n pe ni ‘One million boys.’ Eyi ko ṣẹyin fidio ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa, Muyiwa Adejobi fi sita   pe iwadii ti bẹrẹ lori ọrọ rẹ. ‘’Ati bẹrẹ iwadii fidio kan ti olorin Habeeb Okikiola ti ni oun lo da ‘One million boys’ silẹ.’’ ‘’Ọga Agba Ọlọpaa ti paṣẹ fun kọmisọnna ọlọpaa nipinlẹ Eko lati bẹrẹ iwadii ni kiakia, ki wọn si se ohun to to labẹ ofin lati ṣe iwadii finifini lori ọrọ naa. Bakan naa ni wọn fikun un pe awọn n gbe igbesẹ naa lati ri pe opin de ba iwa ọdaran lorilẹede Naijiria. Olorin tafasufe naa ninu fidio tuntun to ṣe ti ni ‘one million boys’ ti oun sọrọ nipa rẹ ni awọn ololufẹ oun. O ni oun kii ṣe ole ati pe ọmọ jẹjẹ ni oun, ki ẹnikẹni ma pa irọ mọ oun, ki wọn si ma ba ogo oun jẹ. ‘’Bi Pasitọ se ni ero miliọnu kan lẹyin, ti Babalawo ati Alfa ni ero miliọnu kan lẹyin, ni emi naa ni ero one million boys lẹyin.’’ ‘’Emi o ki n ṣe ole o, awọn ololufẹ mi ni awọn ‘one million boys’ ti mo sọ, kii ṣe awọn to n ja ole kiri.’’ ‘Angeli ni mi, tẹ ba ṣe ika fun mi, mi o kii se ole, anibọn ma jale ni mi’’ Bakan naa lo fikun un pe ki ẹnikẹni ma ba ogo ati irawọ oun jẹ.


Olorin tafasufe naa ninu fidio tuntun to ṣe ti ni ‘one million boys’ ti oun sọrọ nipa rẹ ni awọn ololufẹ oun. O ni oun kii ṣe ole ati pe ọmọ jẹjẹ ni oun, ki ẹnikẹni ma pa irọ mọ oun, ki wọn si ma ba ogo oun jẹ. ‘’Bi Pasitọ se ni ero miliọnu kan lẹyin, ti Babalawo ati Alfa ni ero miliọnu kan lẹyin, ni emi naa ni ero one million boys lẹyin.’’ ‘’Emi o ki n ṣe ole o, awọn ololufẹ mi ni awọn ‘one million boys’ ti mo sọ, kii ṣe awọn to n ja ole kiri.’’ ‘Angeli ni mi, tẹ ba ṣe ika fun mi, mi o kii se ole, anibọn ma jale ni mi’’ Bakan naa lo fikun un pe ki ẹnikẹni ma ba ogo ati irawọ oun jẹ.


Ìjọba ya èèyàn 100 sọ́tọ̀ ní Ghana tórí àrùn pọ̀jẹ̀-pọ̀jẹ̀ Marburg

Ijọba orilẹede Ghana ti fi eeyan bii ọgọrun si ipamọ lẹyin tawọn osisẹ eleto ilera fidi rẹ mulẹ pe eeyan meji ti ko kokoro arun iba asekupani Marburg Awọn alasẹ orilẹede naa ni eeyan meji ti ku sile iwosan lẹkun guusu Ashanti lẹyin ti wọn ko kokoro arun iba pọ̀jẹ̀-pọ̀jẹ̀ naa, eyi to fi ara jọ arun Ebola. Amọ ẹyẹ adan ni iwadii sọ pe o n se okunfa iba buruku yii, tawọn alasẹ si ti n laago ikilọ pe ki wọn takete sawọn iho ti awọn ẹyẹ yii lugọ si. Isẹlẹ iba pọjẹ-pọjẹ to bẹ silẹ lorilẹede Ghana yii ni isẹlẹ keji ti yoo waye lawọn orilede to wa lẹkun iwọ oorun Afirika. Bẹẹ ba gbagbe, a mu iroyin wa fun yin ni ọdun to kọja pe arun iba pọjẹpọjẹ Marburg bẹ silẹ lorilẹede Guine.


Sri Lanka yan ààrẹ tuntun lẹ́yìn tí ààrẹ tẹ́lẹ̀ sálọ lásìkò ìwọ́de aráàlú

Awọn asofin orilẹede Sri Lanka ti yan olootu ijọba, Ranil Wickremesinghe gẹgẹ bii aarẹ tuntun fun orilẹede naa. Wickremesinghe yii ni yoo maa koju isẹ bi yoo se mu orilẹede naa kuro ninu ọfin ọrọ aje to dagun, eyi to jin si. Igbesẹ naa lo waye lẹyin ifẹhonu han alagbara to waye lati ọdọ araalu fun ọpọlọpọ osu. Aarẹ tẹlẹ ni ilẹ Sri Lanka, Gotabaya Rajapaksa si ti sa kuro lorilẹede naa lọsẹ to kọja. Orilẹede Maldives lo kọkọ morile, ko to rekọja lọ si Singapore lẹyin ti ẹgbẹlẹgbẹ araalu jade sita lati se iwọde. Awọn olufẹhonuhan naa lo ya wọ ilegbe aarẹ, atawọn ileesẹ ijọba miran, ti wọn si n beere pe ki aarẹ kọwe fipo silẹ.


Aarẹ tẹlẹ ni ilẹ Sri Lanka, Gotabaya Rajapaksa si ti sa kuro lorilẹede naa lọsẹ to kọja. Orilẹede Maldives lo kọkọ morile, ko to rekọja lọ si Singapore lẹyin ti ẹgbẹlẹgbẹ araalu jade sita lati se iwọde. Awọn olufẹhonuhan naa lo ya wọ ilegbe aarẹ, atawọn ileesẹ ijọba miran, ti wọn si n beere pe ki aarẹ kọwe fipo silẹ. Bakan naa ni wọn n beere pe ki Wickremesinghe, ti wọn yan sipo olootu ijọba losu Karun ọdun yii, kọwe fipo rẹ silẹ. Awọn oluwọde naa lo jo ile adani aarẹ, ti wọn si tun lọ ka mọ ọọfisi to n lo bii olootu ijọba, eyi to wa ni Colombo lati se iwọde tako ilana isejọba rẹ. Amọ awọn oluwọde naa ni o di dandan ki olootu ijọba naa lọ lẹyn ti aarẹ Gotabaya Rajapaksa kọwe fipo silẹ.


Bakan naa ni wọn n beere pe ki Wickremesinghe, ti wọn yan sipo olootu ijọba losu Karun ọdun yii, kọwe fipo rẹ silẹ. Awọn oluwọde naa lo jo ile adani aarẹ, ti wọn si tun lọ ka mọ ọọfisi to n lo bii olootu ijọba, eyi to wa ni Colombo lati se iwọde tako ilana isejọba rẹ. Amọ awọn oluwọde naa ni o di dandan ki olootu ijọba naa lọ lẹyn ti aarẹ Gotabaya Rajapaksa kọwe fipo silẹ. Ipenija nla ni Olootu ijọba naa n koju lati ọdọ Dullas Alahapperuma, tii se asofin kan lati inu ẹgbẹ to n se isejọba lọwọ amọ ti ẹgbẹ alatako gboogi nilẹ naa, n se atilẹyin fun lati di aarẹ. Aarẹ Wickremesinghe ni yoo pari saa isejọba Rajapaksa, eyi ti yoo wa sopin losu Kọkanla ọdun 2024. Orilede Sri Lanka lo ti jẹ gbese pupọ, to si tun n koju ọwọn gogo ounjẹ, epo bẹntirolu atawọn ohun eelo amayedẹrun miran.


Ipenija nla ni Olootu ijọba naa n koju lati ọdọ Dullas Alahapperuma, tii se asofin kan lati inu ẹgbẹ to n se isejọba lọwọ amọ ti ẹgbẹ alatako gboogi nilẹ naa, n se atilẹyin fun lati di aarẹ. Aarẹ Wickremesinghe ni yoo pari saa isejọba Rajapaksa, eyi ti yoo wa sopin losu Kọkanla ọdun 2024. Orilede Sri Lanka lo ti jẹ gbese pupọ, to si tun n koju ọwọn gogo ounjẹ, epo bẹntirolu atawọn ohun eelo amayedẹrun miran.


Agbébọn pá èèyàn méje tó ń bọ̀ láti ayẹyẹ ìgbéyàwó

Awọn afurasi agbẹbọn kan ti ṣe ikolu si agbegbe abule kan ti orukọ rẹ jẹ Otulu, ti wọn si sina bolẹ fun eeyan meje, nigbati wọn tibi igbeyawo kan bọ ni ipinlẹ Imo. Otulu ni o wa ni ijọba ibile iwọ oorun Oru to wa ni ipinlẹ Imo Awọn afurasi agbebọn naa ni ọpọ ni igbagbọ pe wọn jẹ ọmọ ẹgbẹ ẹsọ alabọ, Ebubeagu Ekan kan ilu Olutu , Nnamdi Agbor, ẹni to ba Ileeṣẹ BBC sọrọ, ni eeyan meje ni o ba iṣẹlẹ na lọ, ti wọn meta si ti di ẹni awati. Agbor ni awọn eeyan ni awọn nani wọn ti ibi igbeyawo kan bọ nigbati awọn afurasi ọmọ ẹgbẹ Ebubeagu yi ibọn lu wọn, ti o si pa eeyan meje sile . “Inu bi ọpọlọpọ wa bayi nitori awọn eeyan ko ṣe nkankan lati jẹbi iku lọwọ ẹgbẹ Ebugbeagu nitori wọn bọ lati ibi igbeyawo kan ni. A ti fi ọrọ yi to Kọmisana ileeṣẹ olopaa ipinlẹ Imo leti, ti DPO agbegbe ọhun si ti bẹrẹ iwadi lori ikọlu naa.” O tẹsiwaju pe o to eeyan meta ti awọn si n wa kiri nitori iṣẹlẹ naa. “Lẹyin ikọlu ni a lati bẹrẹ sin ni wa awọn orukọ wọn yii, Uchenna Orjiribeka, Chido Ekesinachi ati Nnamdi Ekesinachi.” “Awọn to wa ni ile wosan ni Chigozie Obinwa, Ozioma, Chikere Anyadioha, Ifechi Ekesinachi, Emeka Ekesinachi, Aboy Ihegboro ati Chijindu".


“Inu bi ọpọlọpọ wa bayi nitori awọn eeyan ko ṣe nkankan lati jẹbi iku lọwọ ẹgbẹ Ebugbeagu nitori wọn bọ lati ibi igbeyawo kan ni. A ti fi ọrọ yi to Kọmisana ileeṣẹ olopaa ipinlẹ Imo leti, ti DPO agbegbe ọhun si ti bẹrẹ iwadi lori ikọlu naa.” O tẹsiwaju pe o to eeyan meta ti awọn si n wa kiri nitori iṣẹlẹ naa. “Lẹyin ikọlu ni a lati bẹrẹ sin ni wa awọn orukọ wọn yii, Uchenna Orjiribeka, Chido Ekesinachi ati Nnamdi Ekesinachi.” “Awọn to wa ni ile wosan ni Chigozie Obinwa, Ozioma, Chikere Anyadioha, Ifechi Ekesinachi, Emeka Ekesinachi, Aboy Ihegboro ati Chijindu". Agbenusọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Imo, Mike Abattam ni iroyin na ti n tẹ awọn lọwọ, ti awọn si ti bẹrẹ iwadi lori ikọlu na. Abattam ni awọn ko le sọ pato nkan to sẹlẹ sugbọn iwadi yoo fi idi iṣẹlẹ naa han.” “A ko le sọ pe nkan bayi lo sẹlẹ tabi bi o ṣe waye sugbọn a ti bẹrẹ iwadi, ti ba pari iwadi tan, a ma sọrọ lori ikọlu naa”


Agbenusọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Imo, Mike Abattam ni iroyin na ti n tẹ awọn lọwọ, ti awọn si ti bẹrẹ iwadi lori ikọlu na. Abattam ni awọn ko le sọ pato nkan to sẹlẹ sugbọn iwadi yoo fi idi iṣẹlẹ naa han.” “A ko le sọ pe nkan bayi lo sẹlẹ tabi bi o ṣe waye sugbọn a ti bẹrẹ iwadi, ti ba pari iwadi tan, a ma sọrọ lori ikọlu naa”


"Ọ̀dọ́bìnrin kò gbọdọ̀ lọ́ sílẹ̀ òkèèrè mọ́ láì gba àṣẹ ìjọba"

Ijọba orilẹede Chad ti paṣẹ pe ko si ọdọmọbinrin kankan to gbọdọ kuro lorilẹede naa mọ lọ silẹ okeere lai gba aṣẹ lọwọ ijọba. Minisita fun ọrọ abo ilu ati iwọlewọde lorilẹede naa, ọgagun Idriss Dokony Adiker lo sọ eyi di mimọ. Ọgagun Idriss Dokony Adiker ni ijọba gbe igbesẹ yii lati lee dẹkun wahala “bi awọn ọdọbinrin ṣe n jade kuro lorilẹede naa lọ silẹ okeere nibi ti wọn ti n fi wọn ṣe oniruuru owo kotọ gbogbo.” Ikede naa fofin de awọn ileeṣẹ irinna ofurufu atawọn ajọ eleto irinna gbogbo lorilẹede naa pe wọn ko gbọdọ gbe ọdọbinrin kankan rinrinajo lọ si oke okun. Awọn ajọ ajafẹtọ obinrin gbogbo lorilẹede Chad ni wọn ti gbarata si aṣẹ tuntun yii eyi ti wọn sọ pe o tako ẹtọ ọmọniyan fun awọn ọdọbinrin lorilẹede naa. Ajọ ajafẹ̀tọ obinrin The Chadian Women’s Right League ni tirẹ tọka si aṣẹ naa gẹgẹbi eyi to n dẹyẹ si ẹya kan. Ajọ naa ni awọn ọdọmọkunrin lorilẹede naa pẹlu n ko si panpẹ awọn afinisowo kotọ gbogbo. Gẹgẹbi abajade iwadi ajọ global initiative against transnational crime ṣe sọ, iye awọn to n fi eeyan ṣe owo kotọ lorilẹede naa ti pọ si laarin ọdun diẹ sẹyin.


Awọn ajọ ajafẹtọ obinrin gbogbo lorilẹede Chad ni wọn ti gbarata si aṣẹ tuntun yii eyi ti wọn sọ pe o tako ẹtọ ọmọniyan fun awọn ọdọbinrin lorilẹede naa. Ajọ ajafẹ̀tọ obinrin The Chadian Women’s Right League ni tirẹ tọka si aṣẹ naa gẹgẹbi eyi to n dẹyẹ si ẹya kan. Ajọ naa ni awọn ọdọmọkunrin lorilẹede naa pẹlu n ko si panpẹ awọn afinisowo kotọ gbogbo. Gẹgẹbi abajade iwadi ajọ global initiative against transnational crime ṣe sọ, iye awọn to n fi eeyan ṣe owo kotọ lorilẹede naa ti pọ si laarin ọdun diẹ sẹyin. Paapaa julọ pẹlu iye awọn to n gba aala orilẹede naa pẹlu Sudan wọ orilẹede Libya.


Paapaa julọ pẹlu iye awọn to n gba aala orilẹede naa pẹlu Sudan wọ orilẹede Libya.


Àwọn àgbẹ̀ yarí fún ìjọba Ondo lórí bó ṣe ń ta ilẹ̀ oko wọn

Eto ọrọ aje lo dẹnu kọlẹ nilu Idanre nipinlẹ Ondo loni ọjọ iṣẹgun nibi awọn agbẹ ati pupọ ninu olugbe ilu naa ṣe tu jade lati ṣe iwọde ifẹhonu han tako bi wọn ṣe ni ijọba ta ilẹ ti wọn fi n dako. Awọn opopona to gbajumọ ni Alade, Odode ati Atọṣin Idanre ni wọn di pa ti ko si si igbokegbodo ọkọ lakoko ifẹhonu han ọun. Awọn iwe ilewọ ti wn gbe lọwọ, ti wọn ṣe afihan rẹ nibi ifẹhonu han naa lo ni awọn ọrọ wọnyii. “ijọba ipinlẹ Ondo, ẹ fi oko wa silẹ fun wa”, “iṣẹ agbẹ nikan ni a fi n ṣ'aye”, “ki la o maa jẹ tẹẹ ba le wa kuro loko” ati bẹẹ bẹẹ lọ. Agbẹnusọ awọn agbẹ naa, ọgbẹni Smart Aribigbola, ni lati bi ọgbọn ọdun sẹyin lawọn ti n dako ninu igbo ọhun, ti ajọṣepọ to munadoko si wa laarin awọn ati gbogbo ijọba to ti n jẹ nipinlẹ naa. O ni “ko si ijọba ti a ki n ba ṣe lati ọdun taa ti wa lori ilẹ yi.


“ijọba ipinlẹ Ondo, ẹ fi oko wa silẹ fun wa”, “iṣẹ agbẹ nikan ni a fi n ṣ'aye”, “ki la o maa jẹ tẹẹ ba le wa kuro loko” ati bẹẹ bẹẹ lọ. Agbẹnusọ awọn agbẹ naa, ọgbẹni Smart Aribigbola, ni lati bi ọgbọn ọdun sẹyin lawọn ti n dako ninu igbo ọhun, ti ajọṣepọ to munadoko si wa laarin awọn ati gbogbo ijọba to ti n jẹ nipinlẹ naa. O ni “ko si ijọba ti a ki n ba ṣe lati ọdun taa ti wa lori ilẹ yi. A le ni ẹgbẹrun lọna ogun, to si jẹ pe gbogbo wa lo n san gbogbo owo ti ijọba ni ka san. Ohun iyalẹnu lo jẹ pe ijoba le fun awọn kan laṣẹ lati le wa kuro lori ilẹ naa, ki wọn si maa ba awọn nkan ti a gbin jẹ”. Aribigbola to ni ijọba ko pe wọn si ipade apero kankan ṣaaju akoko yii fikun pe lati ọla lọ, awọn ko nii gba ki ileeṣẹ ijọba kankan ṣiṣẹ nilu naa.


A le ni ẹgbẹrun lọna ogun, to si jẹ pe gbogbo wa lo n san gbogbo owo ti ijọba ni ka san. Ohun iyalẹnu lo jẹ pe ijoba le fun awọn kan laṣẹ lati le wa kuro lori ilẹ naa, ki wọn si maa ba awọn nkan ti a gbin jẹ”. Aribigbola to ni ijọba ko pe wọn si ipade apero kankan ṣaaju akoko yii fikun pe lati ọla lọ, awọn ko nii gba ki ileeṣẹ ijọba kankan ṣiṣẹ nilu naa. Bẹẹ lo ni wọn ko nii gba ki ẹnikẹni san owo ori mọ nilu naa. Iya agba kan, Roseline Akindana Johnson, to dari awọn obirin nibi ifẹhonu han naa wipe ọgbin koko ni awọn mọ gẹgẹ bi iṣẹ ti wọn ko si ni ọna miran lati gbọ bukata wọn. Roseline ni “lati igba ti ọkọ mi ti ku soju ogun ni mo ti lọ n dako lori ilẹ yii, ti mo si n san gbogbo owo to tọ fun ijọba.


Bẹẹ lo ni wọn ko nii gba ki ẹnikẹni san owo ori mọ nilu naa. Iya agba kan, Roseline Akindana Johnson, to dari awọn obirin nibi ifẹhonu han naa wipe ọgbin koko ni awọn mọ gẹgẹ bi iṣẹ ti wọn ko si ni ọna miran lati gbọ bukata wọn. Roseline ni “lati igba ti ọkọ mi ti ku soju ogun ni mo ti lọ n dako lori ilẹ yii, ti mo si n san gbogbo owo to tọ fun ijọba. Bi awọn ọmọ wa ṣe n ṣetan ileewe naa ni wọn n darapọ mọ wa. A ko fẹ ki jagidijagan ati idigunjale o pọ laarin ilu la ṣe n rọ ijọba ki wọn fun wa nilẹ wa, ki wọn ma si ba awọn nkan ọgbin wa jẹ”. Ifẹhonu han naa, ti wọn ni ko nii dopin ayafi ti ijọba ba dawọn lohun, ni yoo tẹsiwaju lọla.


Bi awọn ọmọ wa ṣe n ṣetan ileewe naa ni wọn n darapọ mọ wa. A ko fẹ ki jagidijagan ati idigunjale o pọ laarin ilu la ṣe n rọ ijọba ki wọn fun wa nilẹ wa, ki wọn ma si ba awọn nkan ọgbin wa jẹ”. Ifẹhonu han naa, ti wọn ni ko nii dopin ayafi ti ijọba ba dawọn lohun, ni yoo tẹsiwaju lọla. Ẹwẹ, oluranlọwọ agba fun gomina ipinlẹ Ondo lori ọrọ to nii ṣe pẹlu iṣẹ agbẹ ati idokowo nipa ere oko, Alufa Akin Olotu ti wa fesi fawọn agbẹ naa. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Olotu ni ijọba ko nii le ẹnikẹni kuro lori ilẹ ti wọn n dako si ninu igbo ọba lagbeegbe naa. O ni ahesọ lasan ni pe ijọba fẹẹ le awọn agbẹ kuro nigbo ọba tori wọn ti ta ilẹ naa.


Ẹwẹ, oluranlọwọ agba fun gomina ipinlẹ Ondo lori ọrọ to nii ṣe pẹlu iṣẹ agbẹ ati idokowo nipa ere oko, Alufa Akin Olotu ti wa fesi fawọn agbẹ naa. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Olotu ni ijọba ko nii le ẹnikẹni kuro lori ilẹ ti wọn n dako si ninu igbo ọba lagbeegbe naa. O ni ahesọ lasan ni pe ijọba fẹẹ le awọn agbẹ kuro nigbo ọba tori wọn ti ta ilẹ naa. Amọ o ni ṣe ni ijọba fẹẹ ṣe atunto ti yoo mu ki awọn to n gbin irufẹ eso kan naa wa ni agbeegbe kan, bi wọn ti n ṣe lawọn ilu to ni idagbasoke jakejado agbaye. Amugbalgbẹ gomina naa ni eyi yoo jẹ ki ijọba le ṣe ohun to tọ fun wọn, yoo si jẹ ki awọn olulanilọyẹ nipa eto ọgbin le ṣe iṣẹ wọn doju ami. Olotu wipe “ọpọ igba la ti ba wọn ṣe ipade lofiisi gomina ati ni aafin Ọwa ti ilu Idanre.


Amọ o ni ṣe ni ijọba fẹẹ ṣe atunto ti yoo mu ki awọn to n gbin irufẹ eso kan naa wa ni agbeegbe kan, bi wọn ti n ṣe lawọn ilu to ni idagbasoke jakejado agbaye. Amugbalgbẹ gomina naa ni eyi yoo jẹ ki ijọba le ṣe ohun to tọ fun wọn, yoo si jẹ ki awọn olulanilọyẹ nipa eto ọgbin le ṣe iṣẹ wọn doju ami. Olotu wipe “ọpọ igba la ti ba wọn ṣe ipade lofiisi gomina ati ni aafin Ọwa ti ilu Idanre. Alaye lẹkunrẹrẹ la si ṣe fun wọn lori gbogbo igbesẹ ti ijọba n gbe, bo tilẹ jẹ pe ọna ti ko tọ ni awọn agbẹ naa ba wọ igbo ọba. Ijoba gomina Akeredolu lo si ni ki gbogbo wọn waa fi orukọ silẹ. Kii si ṣe ilu Idanre nikan ni ijọba ti ṣe eyi, saaju niru igbesẹ yi ti waye ni ilu Ọwọ, Ọsẹ, Akoko, Odigbo ati Okitipupa.


Alaye lẹkunrẹrẹ la si ṣe fun wọn lori gbogbo igbesẹ ti ijọba n gbe, bo tilẹ jẹ pe ọna ti ko tọ ni awọn agbẹ naa ba wọ igbo ọba. Ijoba gomina Akeredolu lo si ni ki gbogbo wọn waa fi orukọ silẹ. Kii si ṣe ilu Idanre nikan ni ijọba ti ṣe eyi, saaju niru igbesẹ yi ti waye ni ilu Ọwọ, Ọsẹ, Akoko, Odigbo ati Okitipupa. Awọn to n gba owo lọwọ alejo lati fun wọn nilẹ ni Idanre lo n fa laasigbo yi, ijọba o si nii gba ki wọn di eto ti yoo maye dẹrun fun awọn araalu lọwọ”. Ẹgbẹ to n wa idagbasoke ọmọ Yoruba nni, Afenifere ti tun paroko ọrọ ransẹ si aarẹ Muhammadu Buhari pe ko wa wọrọkọ fi ṣada lori ipenija aabo to n koju ilẹ naa. Afẹnifẹre ni eyi ti aarẹ n fẹnu lasan doju ija kọ awọn agbesunmọmi to gẹ, ko gbe igbesẹ ti yoo dẹkun ipenija aabo ni kiakia.


Awọn to n gba owo lọwọ alejo lati fun wọn nilẹ ni Idanre lo n fa laasigbo yi, ijọba o si nii gba ki wọn di eto ti yoo maye dẹrun fun awọn araalu lọwọ”. Ẹgbẹ to n wa idagbasoke ọmọ Yoruba nni, Afenifere ti tun paroko ọrọ ransẹ si aarẹ Muhammadu Buhari pe ko wa wọrọkọ fi ṣada lori ipenija aabo to n koju ilẹ naa. Afẹnifẹre ni eyi ti aarẹ n fẹnu lasan doju ija kọ awọn agbesunmọmi to gẹ, ko gbe igbesẹ ti yoo dẹkun ipenija aabo ni kiakia. Agbẹnusọ ẹgbẹ naa, Jare Ajayi ni asiko to bayi ki aarẹ sinmi fifi ọrọ aṣẹ nikan ranṣẹ fawọn ologun, ko gbe igbesẹ lati fi koju agbesunmọmi. Gẹgẹ bo ṣe wi, o ni ọrọ aṣẹ pipa lati ẹnu aarẹ ko jẹ tuntun mọ si awọn ọmọ  Naijiria nitori ko ṣẹṣẹ maa sọ fun awọn ologun lati fofin si agbesunmọmi, ti eleyi ko si mu iyatọ kankan wa. Koko ọrọ ti ẹgbẹ yii n ta mọ eti aṣọ aarẹ ko ṣẹyin bo ti ṣe tun fẹnu paṣẹ fawọn ọga ileesẹ ologun laipẹ yii, nibi ayẹyẹ ikẹkọ jade awọn ọmọ ologun agba labẹ eto idanilẹkọ Course 44  ti ileẹkọ ọmọ ogun Naijiria to wa ni Jaji ni ipinlẹ Kaduna.


Agbẹnusọ ẹgbẹ naa, Jare Ajayi ni asiko to bayi ki aarẹ sinmi fifi ọrọ aṣẹ nikan ranṣẹ fawọn ologun, ko gbe igbesẹ lati fi koju agbesunmọmi. Gẹgẹ bo ṣe wi, o ni ọrọ aṣẹ pipa lati ẹnu aarẹ ko jẹ tuntun mọ si awọn ọmọ  Naijiria nitori ko ṣẹṣẹ maa sọ fun awọn ologun lati fofin si agbesunmọmi, ti eleyi ko si mu iyatọ kankan wa. Koko ọrọ ti ẹgbẹ yii n ta mọ eti aṣọ aarẹ ko ṣẹyin bo ti ṣe tun fẹnu paṣẹ fawọn ọga ileesẹ ologun laipẹ yii, nibi ayẹyẹ ikẹkọ jade awọn ọmọ ologun agba labẹ eto idanilẹkọ Course 44  ti ileẹkọ ọmọ ogun Naijiria to wa ni Jaji ni ipinlẹ Kaduna. Lasiko ti aarẹ n ba awọn to kẹkọ jade yi sọrọ, o ni ''O foju jọ pe awọn agbesunmọmi lati ẹyin odi ti wọn fẹ da wahala silẹ ni Naijiria, ni wọn wa nidi ikọlu to waye laipẹ yi'' Iru ọrọ yii ko ṣẹṣẹ maa jade lẹnu aarẹ gẹgẹ bi ẹgbẹ Afẹnifẹrẹ ti ṣe sọ, ti nkankan ko si tẹyin rẹ bọ lẹyin ti aarẹ ba ti sọ tan. Afẹnifẹre tẹsiwaju pe ko yẹ ki Naijiiria koju ipenija agbesunmọmi kanni pe awọn to wa ni ijọba mojuto ojuṣe wọn bo ṣe yẹ. O ni lootọ ni ijọba Buhari gbiyanju lati koju ipenija aabo to koju Naijiria ṣugbọn ọwọ yẹpẹrẹ ti wọn fi mu awọn agbesunmọmi ti mu ki ipa ma ka wọn rara.


Lasiko ti aarẹ n ba awọn to kẹkọ jade yi sọrọ, o ni ''O foju jọ pe awọn agbesunmọmi lati ẹyin odi ti wọn fẹ da wahala silẹ ni Naijiria, ni wọn wa nidi ikọlu to waye laipẹ yi'' Iru ọrọ yii ko ṣẹṣẹ maa jade lẹnu aarẹ gẹgẹ bi ẹgbẹ Afẹnifẹrẹ ti ṣe sọ, ti nkankan ko si tẹyin rẹ bọ lẹyin ti aarẹ ba ti sọ tan. Afẹnifẹre tẹsiwaju pe ko yẹ ki Naijiiria koju ipenija agbesunmọmi kanni pe awọn to wa ni ijọba mojuto ojuṣe wọn bo ṣe yẹ. O ni lootọ ni ijọba Buhari gbiyanju lati koju ipenija aabo to koju Naijiria ṣugbọn ọwọ yẹpẹrẹ ti wọn fi mu awọn agbesunmọmi ti mu ki ipa ma ka wọn rara. O ni eleyi lo mu ki wọn gbalẹ lawọn agbegbe kan ni ariwa  Naijiria ni paapa Sokoto,Kaduna, Borno, Niger, Zamfara ati awọn ibomiran.


O ni eleyi lo mu ki wọn gbalẹ lawọn agbegbe kan ni ariwa  Naijiria ni paapa Sokoto,Kaduna, Borno, Niger, Zamfara ati awọn ibomiran.


Mo fi àṣeyọrí mi sọrí Serubawon ẹgbọ́n mi, n kò ní fayọ̀ fọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé aráàlú - Adeleke

Ademola Adeleke tí wọ́n dìbò yàn ni ọjọ kẹrindinlogun osu keje ọdun 2022 gẹ́gẹ́ bíi gómìnà ìpínlẹ̀ Osun, ti gba ìwé ẹ̀rí rmo yege gẹ́gẹ́ bi ẹni tí wọ́n dìbò yàn. Olú iléeṣẹ́ àjọ elétò ìdìbò INEC to wa ni Osogbo ni eto naa ti waye. Ní ọjọ́ Àìkú ni àjọ INEC kéde senator Ademola Jackson Adeleke gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí wọ́n dìbò yàn fún ipò gómìnà ìpínlẹ̀ Osun. Professor Kunle Àjàyí ti o je Alakoso ati alabojuto iléeṣe àjọ eleto idibo INEC ni ẹkùn Osun, Ogun, ati Ipinle Oyo, lo se akoso eto gbigba iwe ẹri aṣeyege idibo naa. Ṣaaju ni wọn ti kọkọ gbe iwe ẹri aṣeyege idibo le igbakeji gomina ti ilu ṣẹṣẹ yan nibẹ, Ọmọọba Kọla Adewusi lọwọ. Eto naa n waye lẹyin wakati mejilelaadọrin ti ajọ naa kede Sẹnetọ Ademọla adeleke gẹgẹbii olubori eto idibo sipo gomina to waye lọjọ Satide, ọjọ kẹrindinlogun oṣu keje ọdun 2022.


Professor Kunle Àjàyí ti o je Alakoso ati alabojuto iléeṣe àjọ eleto idibo INEC ni ẹkùn Osun, Ogun, ati Ipinle Oyo, lo se akoso eto gbigba iwe ẹri aṣeyege idibo naa. Ṣaaju ni wọn ti kọkọ gbe iwe ẹri aṣeyege idibo le igbakeji gomina ti ilu ṣẹṣẹ yan nibẹ, Ọmọọba Kọla Adewusi lọwọ. Eto naa n waye lẹyin wakati mejilelaadọrin ti ajọ naa kede Sẹnetọ Ademọla adeleke gẹgẹbii olubori eto idibo sipo gomina to waye lọjọ Satide, ọjọ kẹrindinlogun oṣu keje ọdun 2022. Adeleke bori pẹlu ibo ẹgbẹrun lọna irinwo le mẹta ati ọdunrun le mọkanlelaadọrin (403, 371). Ninu ọrọ akọsọ rẹ, Senator Ademola Adeleke sọ pe ohun fí aseyori Oriire naa sọri ẹgbọn ohun, oloogbe Senator Isiaka Adeleke ati gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ PDP ni ipinle Osun. Bakan naa niAdemọla Adeleke ṣalaye pe ohun ko ṣai mọ riri igbẹkẹle awọn eeyan ipinlẹ Ọṣun lati fi oun jẹ gomina wọn, nitori naa oun ko ni fi ayọ fọ igbẹkẹle naa bi o ti wulẹ ko mọ.


Adeleke bori pẹlu ibo ẹgbẹrun lọna irinwo le mẹta ati ọdunrun le mọkanlelaadọrin (403, 371). Ninu ọrọ akọsọ rẹ, Senator Ademola Adeleke sọ pe ohun fí aseyori Oriire naa sọri ẹgbọn ohun, oloogbe Senator Isiaka Adeleke ati gbogbo ọmọ ẹgbẹ́ PDP ni ipinle Osun. Bakan naa niAdemọla Adeleke ṣalaye pe ohun ko ṣai mọ riri igbẹkẹle awọn eeyan ipinlẹ Ọṣun lati fi oun jẹ gomina wọn, nitori naa oun ko ni fi ayọ fọ igbẹkẹle naa bi o ti wulẹ ko mọ.


Adeleke, èsì ìbò fihàn pé aráàlú fẹ́ràn rẹ̀, jọ̀ọ́ san oore padà fún wọn - Ooni

Ooni Ile Ife, Ọba Adeyeye Enitan Ogunwusi Ojaja keji, ti ki Sẹnetọr Ademola Adeleke , to jawe olubori ninu eto idibo sipo gomina labẹ asia ẹgbẹ oṣelu PDP ku oriire. Ooni sọ pe ki gomina tuntun naa gbiyanju lati ko gbogbo araalu mọra, lai fi ti ẹgbẹ tabi awọn alatako ṣe. Ninu atẹjade kan to fi ṣọwọ si awọn akọroyin lati ọwọ agbẹnusọ rẹ, Otunba Moses Olafare ni Ọba Ogunwusi ti fi ọrọ naa lede. Gẹgẹ bii ohun ti Ooni sọ, esi idibo naa fi han pe awọn eeyan ipinlẹ Osun fẹran Adeleke gidi. Ọba alaye naa ni o si yẹ ki gomina tuntun ọhun san oore pada fun wọn nipa ṣiṣe awọn ohun ti yoo mu ara rọ awọn araalu. Atẹjade naa ni “Kii ṣe igba akọkọ ti Adeleke yoo dije ree, aṣeyọri rẹ ninu eto idibo yii jẹ ọna kan gboogi fun lati mu gbogbo awọn ileri to ti se fun awọn araalu lasiko ipolongo ibo rẹ ṣẹ.” “Adeleke gbọdọ ri daju pe awọn araalu, paapaa awọn eeyan igberiko jẹ mudun-mudun ijọba awarawa, ti wọn fi ibẹru Ọlọrun ati ifẹ araalu dari.” Ọọni tẹsiwaju pe Adeleke, to wa lati idile gbajumọ, ti kii si ṣe majesin ninu eto oṣelu, gbọdọ ṣọra fun awọn gbọyisọyi ti yoo gbiyanju lati kọ ẹyin rẹ si awọn ti wọn n wo gẹgẹ bii alatako ninu oṣelu.


Gẹgẹ bii ohun ti Ooni sọ, esi idibo naa fi han pe awọn eeyan ipinlẹ Osun fẹran Adeleke gidi. Ọba alaye naa ni o si yẹ ki gomina tuntun ọhun san oore pada fun wọn nipa ṣiṣe awọn ohun ti yoo mu ara rọ awọn araalu. Atẹjade naa ni “Kii ṣe igba akọkọ ti Adeleke yoo dije ree, aṣeyọri rẹ ninu eto idibo yii jẹ ọna kan gboogi fun lati mu gbogbo awọn ileri to ti se fun awọn araalu lasiko ipolongo ibo rẹ ṣẹ.” “Adeleke gbọdọ ri daju pe awọn araalu, paapaa awọn eeyan igberiko jẹ mudun-mudun ijọba awarawa, ti wọn fi ibẹru Ọlọrun ati ifẹ araalu dari.” Ọọni tẹsiwaju pe Adeleke, to wa lati idile gbajumọ, ti kii si ṣe majesin ninu eto oṣelu, gbọdọ ṣọra fun awọn gbọyisọyi ti yoo gbiyanju lati kọ ẹyin rẹ si awọn ti wọn n wo gẹgẹ bii alatako ninu oṣelu. Ẹwẹ, Ojaja keji tun kan sara si gomina Gboyega Oyetola fun iwa ọmọluabi to wu lẹyin to padanu anfani rẹ lati ṣe gomina fun saa keji lẹyin eto idibo naa. Ooni sọ pe idunnu lo jẹ fun oun bi Oyetola ṣe mu ileri to ṣe lasiko ti awọn oludije n tọwọ bọwe adehun alaafia ṣẹ, ti ko si wu iwa oloṣelu oni jagidijagan lẹyin to lulẹ lẹyin eto idibo naa. O ni “Gomina Oyetola tọwọ bọwe adehun Alafia naa pẹlu awọn oludije mejila miran, nibi to ti ṣeleri lati wu iwa ọmọluabi lasiko ati lẹyin eto idibo, o si ṣe bẹẹ, eyii jẹ ohun iwuri nla fun awọn ori ade, o si yẹ ki a gboriyin fun.” Ooni pari ọrọ rẹ pẹlu ọrọ idupẹ si awọn oludibo ti ko fa wahala kankan ṣaaju, lasiko, ati lẹyin eto idibo naa.


Ẹwẹ, Ojaja keji tun kan sara si gomina Gboyega Oyetola fun iwa ọmọluabi to wu lẹyin to padanu anfani rẹ lati ṣe gomina fun saa keji lẹyin eto idibo naa. Ooni sọ pe idunnu lo jẹ fun oun bi Oyetola ṣe mu ileri to ṣe lasiko ti awọn oludije n tọwọ bọwe adehun alaafia ṣẹ, ti ko si wu iwa oloṣelu oni jagidijagan lẹyin to lulẹ lẹyin eto idibo naa. O ni “Gomina Oyetola tọwọ bọwe adehun Alafia naa pẹlu awọn oludije mejila miran, nibi to ti ṣeleri lati wu iwa ọmọluabi lasiko ati lẹyin eto idibo, o si ṣe bẹẹ, eyii jẹ ohun iwuri nla fun awọn ori ade, o si yẹ ki a gboriyin fun.” Ooni pari ọrọ rẹ pẹlu ọrọ idupẹ si awọn oludibo ti ko fa wahala kankan ṣaaju, lasiko, ati lẹyin eto idibo naa. Lẹyin naa lo ni ti wọn ba tẹsiwaju lati maa wu iwa ọmọluabi bẹẹ, ipinlẹ Osun yoo goke agba, awọn araalu yoo si jere eto ijọba awarawa. Ọ̀dọ́mọkùnrin kan, ẹni ọdún mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n ti pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ lẹ́yìn tó já sí kàǹga ní ìpínlẹ̀ Kwara. Banji Adebayo ti agboolé Ile-Nla ní Omu-Aran, ìjọba ìbílẹ̀ Irepodun pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ sínú kàǹga náà lẹ́yìn tí ẹsẹ̀ rẹ̀ yẹ̀ sínú kàǹga náà.


Lẹyin naa lo ni ti wọn ba tẹsiwaju lati maa wu iwa ọmọluabi bẹẹ, ipinlẹ Osun yoo goke agba, awọn araalu yoo si jere eto ijọba awarawa. Ọ̀dọ́mọkùnrin kan, ẹni ọdún mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n ti pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ lẹ́yìn tó já sí kàǹga ní ìpínlẹ̀ Kwara. Banji Adebayo ti agboolé Ile-Nla ní Omu-Aran, ìjọba ìbílẹ̀ Irepodun pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ sínú kàǹga náà lẹ́yìn tí ẹsẹ̀ rẹ̀ yẹ̀ sínú kàǹga náà. Ní nǹkan bí ago márùn-ún àbọ̀ ìdájí ni Banji fẹ́ pọnmi nínú kàǹga náà ṣùgbọ́n tí ẹsẹ̀ rẹ̀ dédé yọ̀ tó sì kó sínú kàǹga náà. Nígbà tó ń kéde ìṣẹ̀lẹ̀ láabi náà, agbẹnusọ iléeṣẹ́ panápaná ìpínlẹ̀ Kwara, Hassan Adekunle ní nígbà tí àwọn ma fi yọ ọkùnrin náà kúrò nínú kàǹga, ẹ̀mí rẹ̀ ti bọ́. Adekunle ní àwọn ti gbé òkú Banji Adebayo lé àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ̀ lọ́wọ́.


Ní nǹkan bí ago márùn-ún àbọ̀ ìdájí ni Banji fẹ́ pọnmi nínú kàǹga náà ṣùgbọ́n tí ẹsẹ̀ rẹ̀ dédé yọ̀ tó sì kó sínú kàǹga náà. Nígbà tó ń kéde ìṣẹ̀lẹ̀ láabi náà, agbẹnusọ iléeṣẹ́ panápaná ìpínlẹ̀ Kwara, Hassan Adekunle ní nígbà tí àwọn ma fi yọ ọkùnrin náà kúrò nínú kàǹga, ẹ̀mí rẹ̀ ti bọ́. Adekunle ní àwọn ti gbé òkú Banji Adebayo lé àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ̀ lọ́wọ́. Bákan náà ló rọ àwọn ènìyàn láti máa ṣe jẹ́jẹ́ nídìí iṣẹ́ òòjọ́ wọn.


Bákan náà ló rọ àwọn ènìyàn láti máa ṣe jẹ́jẹ́ nídìí iṣẹ́ òòjọ́ wọn.


One Million Boys: Ta ló dá ẹgbẹ́ òkùnkùn tó ń dààmú àdúgbò sílẹ̀

Ọrọ ti ẹ rọra n gbọ nipa Ebila olori ikọ "One Million Boys" lẹnu ọjọ mẹta ti wọn pa Abiola Ebila yii, kii ṣe ibi to ti bẹrẹ ree. Njẹ ẹ mọ pe kii ṣe ilu Ibadan nìkan ni orúkọ ẹgbẹ janduku, One Million Boys, ti gbajúmọ? Ìtàn tilẹ sọ pe adugbo Ajegunle nilu Eko ni awọn ọdọmọkunrin kan ti bẹrẹ ẹgbẹ naa lọdun diẹ sẹyin. Wọn ni afojusun àwọn ni lati ma a gbéjà àwọn alailagbara láwùjọ. Sugbọn, ẹgbẹ naa tun gbajúmọ̀ fun ole jíjà, ipaniyan, ati ifipabanilopọ ni Eko. Sinima àgbéléwò Yoruba kan ti wọn pe orúkọ rẹ ni One Million Boyz ti ẹ jade lọdun 2014, eyi to safihan ihuwasi wọn.


Wọn ni afojusun àwọn ni lati ma a gbéjà àwọn alailagbara láwùjọ. Sugbọn, ẹgbẹ naa tun gbajúmọ̀ fun ole jíjà, ipaniyan, ati ifipabanilopọ ni Eko. Sinima àgbéléwò Yoruba kan ti wọn pe orúkọ rẹ ni One Million Boyz ti ẹ jade lọdun 2014, eyi to safihan ihuwasi wọn. Lọdun 2012, ọwọ ọlọpaa tẹ awọn bi aadoje to jẹ ọmọ ẹgbẹ naa ni adugbo Apapa ati Ajegunle. Orúkọ wọn tun jẹ jade lasiko isede coronavirus laarin oṣu Kẹrin si oṣu Karun un, ọdun 2020, fun pe wọn n ka àwọn eeyan mọ́lé lati ja wọn lólè nipinlẹ Eko. One Million Boys ni Ibadan: Adugbo Kudeti nitosi Molete nilu Ibadan ni a le pe ni ibùba tabi ibùdó àwọn ọmọ ẹgbẹ 'One Million Boys' nilu Ibadan.


Lọdun 2012, ọwọ ọlọpaa tẹ awọn bi aadoje to jẹ ọmọ ẹgbẹ naa ni adugbo Apapa ati Ajegunle. Orúkọ wọn tun jẹ jade lasiko isede coronavirus laarin oṣu Kẹrin si oṣu Karun un, ọdun 2020, fun pe wọn n ka àwọn eeyan mọ́lé lati ja wọn lólè nipinlẹ Eko. One Million Boys ni Ibadan: Adugbo Kudeti nitosi Molete nilu Ibadan ni a le pe ni ibùba tabi ibùdó àwọn ọmọ ẹgbẹ 'One Million Boys' nilu Ibadan. Adugbo Kudeti kii ṣe ibi to pamọ rara. Koda, àwọn oloṣelu nla bi i oloogbe Adelabu Adegoke 'Penkelemesi' fi ṣe ibugbe nigba aye rẹ, ile rẹ ṣi wa nibẹ titi di oni. Awọn akọsilẹ kan ti ẹ sọ pe ko jina si opopona Adebipon, ti awọn ọmọ ẹgbẹ naa ti kọkọ fa wahala.


Adugbo Kudeti kii ṣe ibi to pamọ rara. Koda, àwọn oloṣelu nla bi i oloogbe Adelabu Adegoke 'Penkelemesi' fi ṣe ibugbe nigba aye rẹ, ile rẹ ṣi wa nibẹ titi di oni. Awọn akọsilẹ kan ti ẹ sọ pe ko jina si opopona Adebipon, ti awọn ọmọ ẹgbẹ naa ti kọkọ fa wahala. Iwaju ile ijọsin nla Cathedral Church of Saint David, ni Kudeti, ni awọn janduku naa ti fa rogbodiyan kan to waye lọjọ kọkandinlogun, oṣu Kejila, ọdun 2016. Kii ṣe igba akọkọ niyẹn ti ẹgbẹ naa ati awọn orogún wọn fa wahala ni agbegbe naa. Ni nkan bi aago mẹjọ alẹ ni ìró ìbọn bẹrẹ si ni i dún, eyi to mu ki ọpọ eeyan o fi ile, sọọbu wọn silẹ, koda awọn kan fi ara pa. Iroyin sọ nigba naa pe ọkọ ayọkẹlẹ, kẹẹkẹ 'maruwa', ati ọkada ni awọn janduku naa gùn wọ adugbo ni alẹ ọjọ buruku, eṣu gbomi mu ọhun.


Iwaju ile ijọsin nla Cathedral Church of Saint David, ni Kudeti, ni awọn janduku naa ti fa rogbodiyan kan to waye lọjọ kọkandinlogun, oṣu Kejila, ọdun 2016. Kii ṣe igba akọkọ niyẹn ti ẹgbẹ naa ati awọn orogún wọn fa wahala ni agbegbe naa. Ni nkan bi aago mẹjọ alẹ ni ìró ìbọn bẹrẹ si ni i dún, eyi to mu ki ọpọ eeyan o fi ile, sọọbu wọn silẹ, koda awọn kan fi ara pa. Iroyin sọ nigba naa pe ọkọ ayọkẹlẹ, kẹẹkẹ 'maruwa', ati ọkada ni awọn janduku naa gùn wọ adugbo ni alẹ ọjọ buruku, eṣu gbomi mu ọhun. Iṣẹlẹ naa mu ẹ̀mí awọn ara adugbo kan lọ. Wọn tun dana sun awọn ile itaja kan ni adugbo naa. Awọn iroyin kan tilẹ sọ pe búrẹ́dì ni awọn janduku naa rẹ ni epo bẹtiro, ti wọn si n ju sinu sọọbu, ki wọn o to sọ ina si i. Nkan to fà iṣẹlẹ buruku to sọ awọn idile kan sinu ibanujẹ ko ṣe e sọ ni pato.


Iṣẹlẹ naa mu ẹ̀mí awọn ara adugbo kan lọ. Wọn tun dana sun awọn ile itaja kan ni adugbo naa. Awọn iroyin kan tilẹ sọ pe búrẹ́dì ni awọn janduku naa rẹ ni epo bẹtiro, ti wọn si n ju sinu sọọbu, ki wọn o to sọ ina si i. Nkan to fà iṣẹlẹ buruku to sọ awọn idile kan sinu ibanujẹ ko ṣe e sọ ni pato. Awọn iroyin kan sọ pe ija naa waye nitori pe awọn ọmọ ẹgbẹ million boys mú ọmọ ẹgbẹ alatako, 'indomie' kan, to ji ẹ̀rọ ibanisọrọ, ti wọn si 'ba a wi'. Eyi lo fa a ti olori ẹgbẹ naa, Indomie, fi ko awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ, ti wọn si lọ ọ doju ogun kọ Abiola 'Ebila' , to jẹ olori ẹgbẹ one million boys. Abala kejì ija wọn lo waye ni alẹ ọjọ ti a n sọ yii.


Awọn iroyin kan sọ pe ija naa waye nitori pe awọn ọmọ ẹgbẹ million boys mú ọmọ ẹgbẹ alatako, 'indomie' kan, to ji ẹ̀rọ ibanisọrọ, ti wọn si 'ba a wi'. Eyi lo fa a ti olori ẹgbẹ naa, Indomie, fi ko awọn ọmọ ẹgbẹ rẹ, ti wọn si lọ ọ doju ogun kọ Abiola 'Ebila' , to jẹ olori ẹgbẹ one million boys. Abala kejì ija wọn lo waye ni alẹ ọjọ ti a n sọ yii. Ko fi bẹẹ si akọsilẹ nipa rẹ, sugbọn a le sọ pe ọdun 2014 ni orúkọ rẹ kọkọ jade sita lasiko ti àṣírí ibuba awọn ajinigbe kan tú ni agbegbe Soka niluu Ibadan. Oun la gbọ pe o siwaju awọn eeyan kan lati wa ọrẹ rẹ to di awati, ki asiri ibùba naa to o tu. A ti ẹ gbọ pe ileewe girama St. Lukes, to wa ni Molete lo lọ.


Ko fi bẹẹ si akọsilẹ nipa rẹ, sugbọn a le sọ pe ọdun 2014 ni orúkọ rẹ kọkọ jade sita lasiko ti àṣírí ibuba awọn ajinigbe kan tú ni agbegbe Soka niluu Ibadan. Oun la gbọ pe o siwaju awọn eeyan kan lati wa ọrẹ rẹ to di awati, ki asiri ibùba naa to o tu. A ti ẹ gbọ pe ileewe girama St. Lukes, to wa ni Molete lo lọ. To si di gbajumo janduku lẹyin to pada silu Ibadan lẹyin irinajo rẹ si Eko. Awọn kan ti ẹ tun sọ pe pupọ lara awọn ọmọ ẹyin rẹ lo jẹ àwọn ti ko rikan-sekan lẹyin ti gbajugbaja oloṣelu nilu Ibadan, Lamidi Adedibu, di oloogbe. Awọn janduku maa n jẹ lọdọ Adedibu nigba aye rẹ.


To si di gbajumo janduku lẹyin to pada silu Ibadan lẹyin irinajo rẹ si Eko. Awọn kan ti ẹ tun sọ pe pupọ lara awọn ọmọ ẹyin rẹ lo jẹ àwọn ti ko rikan-sekan lẹyin ti gbajugbaja oloṣelu nilu Ibadan, Lamidi Adedibu, di oloogbe. Awọn janduku maa n jẹ lọdọ Adedibu nigba aye rẹ. Ile rẹ ko to wa ni Molete ko si jina si Kudeti, ti one million boys fi ṣe ibujoko. Àmọ́ o, kii ṣe adugbo Kudeti nikan ni awọn ọmọ ẹgbẹ yii wa. Wọn tun ni ẹka si awọn adugbo bi i Beere, Mapo, Born Photo, Idi-Aro, Isale Asaka, Idi-Arere, Odinjo, Modina, ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Ile rẹ ko to wa ni Molete ko si jina si Kudeti, ti one million boys fi ṣe ibujoko. Àmọ́ o, kii ṣe adugbo Kudeti nikan ni awọn ọmọ ẹgbẹ yii wa. Wọn tun ni ẹka si awọn adugbo bi i Beere, Mapo, Born Photo, Idi-Aro, Isale Asaka, Idi-Arere, Odinjo, Modina, ati bẹẹ bẹẹ lọ. Oṣu Karun, ọdun 2020, ni ileesẹ ọlọpaa ti n wa Ebila, fun ipa to ko ninu iku to pa olori ẹgbẹ janduku miran, Moshood Oladokun 'Ekugbemi' l'oṣu Kẹrin. Ki oun naa o to kagbako iku lasiko ti ija waye laarin one million boys ati orogún wọn kan lọjọ Aiku, ọjọ kejila, oṣu Keje ni adugbo Olomi. Gbajugbaja janduku ni Ekugbemi nigba aye rẹ, ti awọn iroyin kan si sọ pe olori ẹgbẹ okunkun kan, to n da wahala silẹ nilu Ibadan ni.


Oṣu Karun, ọdun 2020, ni ileesẹ ọlọpaa ti n wa Ebila, fun ipa to ko ninu iku to pa olori ẹgbẹ janduku miran, Moshood Oladokun 'Ekugbemi' l'oṣu Kẹrin. Ki oun naa o to kagbako iku lasiko ti ija waye laarin one million boys ati orogún wọn kan lọjọ Aiku, ọjọ kejila, oṣu Keje ni adugbo Olomi. Gbajugbaja janduku ni Ekugbemi nigba aye rẹ, ti awọn iroyin kan si sọ pe olori ẹgbẹ okunkun kan, to n da wahala silẹ nilu Ibadan ni. Ko pẹ ti wọn fi Ekugbemi silẹ ni ọgbà ẹ̀wọ̀n Agodi nilu Ibadan, ni wọn pa a. A ko le e sọ ọmọ ẹgbẹ ti Ekugbemi jẹ́ ninu one million boys, Indomie, ati Abe igi Boys. Awọn ẹgbẹ mẹtẹẹta ni orúkọ wọn ma n jẹ jade lasiko ti wahala bá waye ni awọn adugbo to wa ni aarin gbùngbùn Ibadan.


Ko pẹ ti wọn fi Ekugbemi silẹ ni ọgbà ẹ̀wọ̀n Agodi nilu Ibadan, ni wọn pa a. A ko le e sọ ọmọ ẹgbẹ ti Ekugbemi jẹ́ ninu one million boys, Indomie, ati Abe igi Boys. Awọn ẹgbẹ mẹtẹẹta ni orúkọ wọn ma n jẹ jade lasiko ti wahala bá waye ni awọn adugbo to wa ni aarin gbùngbùn Ibadan. A gbọ pe awọn janduku naa ma n kopa ninu gbígba ilẹ̀ onílẹ̀, ija àgbà, eyi to ma n yọrí sí iku, ati òfò dukia. Lọjọ ti wọn pa Ekugbemi, iroyin sọ pe awọn ọmọ ẹgbẹ Biola Ebila lo kọlu u, lasiko ti wọn fẹ ẹ gba owó ọmọ onílẹ̀ , lọwọ ẹnikan to n fi paanu bo ilé rẹ ni agbegbe Olunde, nitosi ile Ekugbemi. Ada ni wọn fi ṣá a yanna-yanna.


A gbọ pe awọn janduku naa ma n kopa ninu gbígba ilẹ̀ onílẹ̀, ija àgbà, eyi to ma n yọrí sí iku, ati òfò dukia. Lọjọ ti wọn pa Ekugbemi, iroyin sọ pe awọn ọmọ ẹgbẹ Biola Ebila lo kọlu u, lasiko ti wọn fẹ ẹ gba owó ọmọ onílẹ̀ , lọwọ ẹnikan to n fi paanu bo ilé rẹ ni agbegbe Olunde, nitosi ile Ekugbemi. Ada ni wọn fi ṣá a yanna-yanna. Ileesẹ BBC ti ẹ gbọ nigba naa pe wọn sare gbe e lọ si ìdí òrìṣà ni agboole wọn ni adugbo Born Photo, lẹyin ti wọn ṣá. Sugbọn o kú nitori pe o padanu ẹ̀jẹ̀ to pọ. Iroyin ti ẹ sọ pe o jíǹde lẹyin ti wọn ṣe àwọn ètùtù kan, ko to o tun pada kú.


Ileesẹ BBC ti ẹ gbọ nigba naa pe wọn sare gbe e lọ si ìdí òrìṣà ni agboole wọn ni adugbo Born Photo, lẹyin ti wọn ṣá. Sugbọn o kú nitori pe o padanu ẹ̀jẹ̀ to pọ. Iroyin ti ẹ sọ pe o jíǹde lẹyin ti wọn ṣe àwọn ètùtù kan, ko to o tun pada kú. Titi di oni, iyalẹnu lo ni iku rẹ si n jẹ fun ọpọlọpọ to gbagbọ pe ko yẹ ki ada o ran an, nitori agbara ibilẹ to ni.


Titi di oni, iyalẹnu lo ni iku rẹ si n jẹ fun ọpọlọpọ to gbagbọ pe ko yẹ ki ada o ran an, nitori agbara ibilẹ to ni.