Laipẹ yii  ni ijọba orilẹede Naijiria ti ni ẹnikẹni ti ọwọ ba tẹ pe oun sọrọ kubakugbe yoo san owo itanran miliọnu marun Naira. Minisita fun eto iroyin ni Naijiria, Alhaji Lai Mohammed lo sọ eleyii ni ilu Abuja lasiko ti wọn n ṣe ifilọlẹ atunṣe fun ofin to rọ mọ iroyin ni Naijiria. Lai Mohammed ni oun gbe igbesẹ naa lẹyin ti oun gba aṣẹ lọwọ Aarẹ Muhammadu Buhari to paṣẹ atunṣe naa lẹyin gbogbo ọrọ kubakugbe to waye ni Naijiria saaju idibo gbogboogbo ti ọdun 2019. Lati atẹyinwa ni awọn to di ipo mu ni Naijiria to fi mọ iyawo aarẹ Buhari, Aisha Buhari ni wọn ti ṣe ikilọ lori sisọrọ kubakugbe lorilẹede Naijiria. Kini itumọ sisọrọ kubakugbe? Sisọrọ kubakugbe niiṣe pẹlu sisọ ọrọ tabi lilo aworan ti o le ṣe ipalara tabi tabuku ba ẹni ti wọn n sọ ọ si lawujọ.


Lai Mohammed: Kò sí ohun tó burú nínú kí ìjọba yá owọ láti fi ṣe àwọn ohun amáyédẹrùn

Lati atẹyinwa ni awọn to di ipo mu ni Naijiria to fi mọ iyawo aarẹ Buhari, Aisha Buhari ni wọn ti ṣe ikilọ lori sisọrọ kubakugbe lorilẹede Naijiria. Kini itumọ sisọrọ kubakugbe? Sisọrọ kubakugbe niiṣe pẹlu sisọ ọrọ tabi lilo aworan ti o le ṣe ipalara tabi tabuku ba ẹni ti wọn n sọ ọ si lawujọ. Sisọrọ kubakugbe tun tumọ si piparọ mọ eniyan ati iroyin ẹlẹjẹ nipa ẹnikan lọna ati fi ṣe ẹlẹya lawujọ. Kini ofin tuntun ti ijọba ṣẹṣẹ fikun sisọrọ kubakugbe lawujọ Minisita fun eto iroyin ni Naijiria, Lai Muhammed ni ofin tuntun naa ti wọn pe ni 'Edition of the Broadcasting Code' ti mu ayipada pa iroyin to niiṣe pẹlu oṣelu, iroyin abẹle, iroyin yajoyajo ati iroyin karakata ni Naijiria. Ofin tuntun naa ṣe afikun iye owo ti awọn ẹni ti wọn ba mu pe oun sọrọ kubakugbe yoo ma a san lati N500,000 si N5m.


Sisọrọ kubakugbe tun tumọ si piparọ mọ eniyan ati iroyin ẹlẹjẹ nipa ẹnikan lọna ati fi ṣe ẹlẹya lawujọ. Kini ofin tuntun ti ijọba ṣẹṣẹ fikun sisọrọ kubakugbe lawujọ Minisita fun eto iroyin ni Naijiria, Lai Muhammed ni ofin tuntun naa ti wọn pe ni 'Edition of the Broadcasting Code' ti mu ayipada pa iroyin to niiṣe pẹlu oṣelu, iroyin abẹle, iroyin yajoyajo ati iroyin karakata ni Naijiria. Ofin tuntun naa ṣe afikun iye owo ti awọn ẹni ti wọn ba mu pe oun sọrọ kubakugbe yoo ma a san lati N500,000 si N5m. Ofin to de lilo ẹrọ ayelujara ni Naijiria fun ijọba Naijiria laaye lati ṣe ọfintoto awọn iroyin ti ileeṣẹ iroyin lati oke okun ba n gbe jade ni Naijiria, lati ri wi pe wọn ko gbe iroyin to le e da wahala silẹ ni Naijiria. Ofin tuntun naa ni ijọba laṣẹ lati sọ igba ti awọn ileeṣẹ iroyin yoo gbe iroyin jade ti rogbodiyan ba bẹ silẹ ni Naijiria. Amọ, awọn onimọ nipa eto iroyin ati awọn to n lo ẹrọ ayelujara ti fi ero wọn han lori ofin tuntun ti ijọba gbe kalẹ naa.


Ofin to de lilo ẹrọ ayelujara ni Naijiria fun ijọba Naijiria laaye lati ṣe ọfintoto awọn iroyin ti ileeṣẹ iroyin lati oke okun ba n gbe jade ni Naijiria, lati ri wi pe wọn ko gbe iroyin to le e da wahala silẹ ni Naijiria. Ofin tuntun naa ni ijọba laṣẹ lati sọ igba ti awọn ileeṣẹ iroyin yoo gbe iroyin jade ti rogbodiyan ba bẹ silẹ ni Naijiria. Amọ, awọn onimọ nipa eto iroyin ati awọn to n lo ẹrọ ayelujara ti fi ero wọn han lori ofin tuntun ti ijọba gbe kalẹ naa. Alaga tẹlẹri fun ileeṣẹ to n sakoso eto iroyin ni Naijiria (National Broadcasting Corporation), Tony Iredia ti bu ẹnu atẹ lu ofin tuntun naa, to si sọ wi pe o tako ofin to de eto iroyin ni Naijiria. Ninu ọrọ tirẹ, arakunrin Justin lori ẹrọ Twitter sọ wi pe ohun ko ri iṣoro pẹlu ofin tuntun naa, amọ ijọba gbọdọ le fa ala laarin ọrọ kubakugbe ati eto lati sọ ọrọ lawujọ. Amọ, minisita fun eto iroyin naa ni ijọba ko ni naani gbogbo ọrọ ti awọn to ba tako ofin naa ba sọ, ati wi pe awon gbe ofin tuntun naa kalẹ fun idagbasoke Naijiria, eleyii o mu ki ijọba laṣẹ labẹ ofin lati ṣe atunṣe ofin to rọmọ iroyin lorilẹede Naijiria loore-koore.


Alaga tẹlẹri fun ileeṣẹ to n sakoso eto iroyin ni Naijiria (National Broadcasting Corporation), Tony Iredia ti bu ẹnu atẹ lu ofin tuntun naa, to si sọ wi pe o tako ofin to de eto iroyin ni Naijiria. Ninu ọrọ tirẹ, arakunrin Justin lori ẹrọ Twitter sọ wi pe ohun ko ri iṣoro pẹlu ofin tuntun naa, amọ ijọba gbọdọ le fa ala laarin ọrọ kubakugbe ati eto lati sọ ọrọ lawujọ. Amọ, minisita fun eto iroyin naa ni ijọba ko ni naani gbogbo ọrọ ti awọn to ba tako ofin naa ba sọ, ati wi pe awon gbe ofin tuntun naa kalẹ fun idagbasoke Naijiria, eleyii o mu ki ijọba laṣẹ labẹ ofin lati ṣe atunṣe ofin to rọmọ iroyin lorilẹede Naijiria loore-koore. Sẹnẹtọ to ṣagbatẹru aba to maa ṣe amujuto ọrọ ikorira eyi to wa niwaju ile igbimọ aṣofin agba l'Abuja, Sabi Abdullahi, sọ pe ile ṣetan lati yọ aba ijiya iku kuro ninu aba ti wọn gbe kalẹ ọhun. Sẹnẹtọ Abdullahi ni ile yoo ṣiṣẹ lori aba naa lati rii wi pe o jọ ohun tawọn ọmọ Naijiria n fẹ gan an. Abdullahi sọ pe ọrọ ti awọn to tako aba naa atawọn to fara mọ ọ sọ yoo wulo lati ṣe ofin gidi ti yoo dẹkun ọrọ ikorira lorilẹede Naijiria.


Sẹnẹtọ to ṣagbatẹru aba to maa ṣe amujuto ọrọ ikorira eyi to wa niwaju ile igbimọ aṣofin agba l'Abuja, Sabi Abdullahi, sọ pe ile ṣetan lati yọ aba ijiya iku kuro ninu aba ti wọn gbe kalẹ ọhun. Sẹnẹtọ Abdullahi ni ile yoo ṣiṣẹ lori aba naa lati rii wi pe o jọ ohun tawọn ọmọ Naijiria n fẹ gan an. Abdullahi sọ pe ọrọ ti awọn to tako aba naa atawọn to fara mọ ọ sọ yoo wulo lati ṣe ofin gidi ti yoo dẹkun ọrọ ikorira lorilẹede Naijiria. Abala kẹrin aba naa lo sọ pe ẹnikẹni to ba jẹbi ẹsun ikorira yoo lọ sẹwọn gbere, bakan naa iru ẹni bẹẹ tun le gba idajọ iku ti ọrọ ikorira to ba sọ ṣokunfa iku ẹlomiran. Awọn ajafẹtọ ati ọpọ eeyan ni wọn ti tako aba ọhun, wọn ni ọna lati maa dunkoko mọ awọn eeyan ni, eleyi to lodi si ẹtọ lati maa sọrọ tawọn ọmọ Naijiria ni. Ṣugbọn Sẹnẹtọ Abudulahi ni ọrọ ikorira ti ṣokunfa iku fun ọpọ eeyan, o ni ohun lo n fa irẹwẹsi ọkan fun ọpọ to si tun ti mu ọpọ gbẹmi ara wọn.


Abala kẹrin aba naa lo sọ pe ẹnikẹni to ba jẹbi ẹsun ikorira yoo lọ sẹwọn gbere, bakan naa iru ẹni bẹẹ tun le gba idajọ iku ti ọrọ ikorira to ba sọ ṣokunfa iku ẹlomiran. Awọn ajafẹtọ ati ọpọ eeyan ni wọn ti tako aba ọhun, wọn ni ọna lati maa dunkoko mọ awọn eeyan ni, eleyi to lodi si ẹtọ lati maa sọrọ tawọn ọmọ Naijiria ni. Ṣugbọn Sẹnẹtọ Abudulahi ni ọrọ ikorira ti ṣokunfa iku fun ọpọ eeyan, o ni ohun lo n fa irẹwẹsi ọkan fun ọpọ to si tun ti mu ọpọ gbẹmi ara wọn. Sẹnẹtọ Abudulahi ṣalaye pe gẹgẹ bi akọsilẹ ajọ iṣọkan agbaye, orilẹede Naijiria ni awọn eeyan to ni irẹwẹsi ọkan ti pọ ju lọ nilẹ Afirika, bakan naa ni akọsilẹ ọhun to fihan pe Naijiria ni iṣẹlẹ ipara ẹni ti pọju ṣikarun un lagbaye. O ṣalaye siwaju sii pe ohun ti aba yii wa fun naa ni lati dena ifẹmi ṣofo awọn Naijiria lori ọrọ ikorira tawọn kan sọ eleyii to da rogbodiyan silẹ.


Sẹnẹtọ Abudulahi ṣalaye pe gẹgẹ bi akọsilẹ ajọ iṣọkan agbaye, orilẹede Naijiria ni awọn eeyan to ni irẹwẹsi ọkan ti pọ ju lọ nilẹ Afirika, bakan naa ni akọsilẹ ọhun to fihan pe Naijiria ni iṣẹlẹ ipara ẹni ti pọju ṣikarun un lagbaye. O ṣalaye siwaju sii pe ohun ti aba yii wa fun naa ni lati dena ifẹmi ṣofo awọn Naijiria lori ọrọ ikorira tawọn kan sọ eleyii to da rogbodiyan silẹ.


Hanan Buhari wedding: 'Cartoon' tí Bulama yà nípa ìgbéyàwó ọmọ mi kò bójúmu tó - Aisha Buhari

Iyawo Aarẹ Naijiria, Aisha Buhari ti sọ pe katun ti gbajugbaja ayaworan, Mustapha Bulama ya, eyii to ṣafihan igbeyawo ọmọ rẹ, Hanan Buhari ti awọn ọmọ Naijiria si n ri sinu odo ko bojumu to. Agbẹnusọ iyawo Aarẹ, Aliyu Abdulahi lo fi ọrọ naa to BBC leti. O ni awọn ọmọ olori ilu lẹtọ lati ṣe igbeyawo ni asiko to yẹ, ko si ni nnkan ṣe pẹlu boya awọn eeyan ilu fẹran ijọba awọn obi wọn tabi bẹẹ kọ. Aliyu ṣalaye pe "Katun ti Mustapha Bulama ya ko bojumu rara nitori igbeyawo ọhun kii ṣe ọna aibikita fun awọn ara ilu, idi eyii lo mu ki aya Aarẹ ṣe ipade pẹlu awọn alabaṣiṣẹ rẹ pe oun ko fẹ igbeyawo alariwo ṣaaju ọjọ igbeyawo naa." O tẹsiwaju pe "Aworan ti aya Aarẹ fi lede lori ayelujara kii ṣe lati fi yọ suti ete si awọn ọmọ Naijiria, ṣugbọn o jẹ ọna lati fi ẹmi imoore han si awọn to ba idile rẹ ṣajọyọ igbeyawo ọhun." "Igbeyawo ọmọ Aarẹ Buhari jẹ ọkan gboogi lara awọn igbeyawo onirẹlẹ julọ ti awọn to n tukọ ijọba yoo ṣe ninu itan orilẹ-ede Naijiria."


Aliyu ṣalaye pe "Katun ti Mustapha Bulama ya ko bojumu rara nitori igbeyawo ọhun kii ṣe ọna aibikita fun awọn ara ilu, idi eyii lo mu ki aya Aarẹ ṣe ipade pẹlu awọn alabaṣiṣẹ rẹ pe oun ko fẹ igbeyawo alariwo ṣaaju ọjọ igbeyawo naa." O tẹsiwaju pe "Aworan ti aya Aarẹ fi lede lori ayelujara kii ṣe lati fi yọ suti ete si awọn ọmọ Naijiria, ṣugbọn o jẹ ọna lati fi ẹmi imoore han si awọn to ba idile rẹ ṣajọyọ igbeyawo ọhun." "Igbeyawo ọmọ Aarẹ Buhari jẹ ọkan gboogi lara awọn igbeyawo onirẹlẹ julọ ti awọn to n tukọ ijọba yoo ṣe ninu itan orilẹ-ede Naijiria." Ni ti fidio kan to n tan kalẹ lori ayelujara, nibi ti tọkọ-taya ti n jo ti awọn eeyan kan si n na wọn lowo, Aliyu ni kii ṣe ile ijọba ni Abuja ni wọn ti ya fidio ọhun, ṣugbọn iṣẹlẹ naa waye lẹyin ti iyawo dele ọkọ rẹ tan ni Kaduna. Aliyu ni iyawo Aisha Buhari mọ pe arun Covid-19 ṣi wa lawujọ, nitori naa lo ṣe ri daju pe gbogbo awọn to peju sibi igbeyawo ọmọ rẹ tẹle ilana ijinasiraẹni ti awọn eleto ilera gbe kalẹ. Ọjọ kẹrin, oṣu Kẹsan an, ọdun 2020 ni igbeyawo Hanan, to jẹ ọmọ Muhammadu Buhari waye, eyii to jẹ akoko ti ọpọ ọmọ Naijiria n sunkun inira ati ebi nitori bi ounjẹ, ina ijọba ati epo bẹntori ṣe gbowolori.


Ni ti fidio kan to n tan kalẹ lori ayelujara, nibi ti tọkọ-taya ti n jo ti awọn eeyan kan si n na wọn lowo, Aliyu ni kii ṣe ile ijọba ni Abuja ni wọn ti ya fidio ọhun, ṣugbọn iṣẹlẹ naa waye lẹyin ti iyawo dele ọkọ rẹ tan ni Kaduna. Aliyu ni iyawo Aisha Buhari mọ pe arun Covid-19 ṣi wa lawujọ, nitori naa lo ṣe ri daju pe gbogbo awọn to peju sibi igbeyawo ọmọ rẹ tẹle ilana ijinasiraẹni ti awọn eleto ilera gbe kalẹ. Ọjọ kẹrin, oṣu Kẹsan an, ọdun 2020 ni igbeyawo Hanan, to jẹ ọmọ Muhammadu Buhari waye, eyii to jẹ akoko ti ọpọ ọmọ Naijiria n sunkun inira ati ebi nitori bi ounjẹ, ina ijọba ati epo bẹntori ṣe gbowolori. Onwoye ohun to n lọ lawujọ kan to n fi ilu Kano ṣebugbe, Sani Musa sọ fun BBC pe, ni ṣe lo yẹ ki idile Aarẹ sun ọjọ igbeyawo naa siwaju nitori bi ọrọ aje Naijiria ṣe ri lasiko yii. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin? Ọrọ ifẹ, bii adanwo ni, bẹẹ si ni oro ọfa ifẹ ju oro ibọn lọ fun ẹni to ba ni iriri rẹ.


Onwoye ohun to n lọ lawujọ kan to n fi ilu Kano ṣebugbe, Sani Musa sọ fun BBC pe, ni ṣe lo yẹ ki idile Aarẹ sun ọjọ igbeyawo naa siwaju nitori bi ọrọ aje Naijiria ṣe ri lasiko yii. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin? Ọrọ ifẹ, bii adanwo ni, bẹẹ si ni oro ọfa ifẹ ju oro ibọn lọ fun ẹni to ba ni iriri rẹ. Boya eyi lo mu ki ọkunrin kan, Abdullahi Bashir fi n fi ẹsẹ tọ igboro ilu Abuja kiri, lati se alabapade, Hanan, ọmọbinrin aarẹ Muhammadu Buhari. Bẹẹ ba gbagbe, ọjọ Abamẹta ni ọmọ aarẹ naa se igbeyawo pẹlu ọkọ rẹ nilu Abuja. Amọ oniruuru awọn ọkunrin lo ti jade sita lati kede ifẹ ti wọn ni si Hanan, ni kete ti wọn gbọ pe o fẹ se igbeyawo,to si wu wọn lati fi se aya wọn.


Boya eyi lo mu ki ọkunrin kan, Abdullahi Bashir fi n fi ẹsẹ tọ igboro ilu Abuja kiri, lati se alabapade, Hanan, ọmọbinrin aarẹ Muhammadu Buhari. Bẹẹ ba gbagbe, ọjọ Abamẹta ni ọmọ aarẹ naa se igbeyawo pẹlu ọkọ rẹ nilu Abuja. Amọ oniruuru awọn ọkunrin lo ti jade sita lati kede ifẹ ti wọn ni si Hanan, ni kete ti wọn gbọ pe o fẹ se igbeyawo,to si wu wọn lati fi se aya wọn. Koda, ọkan lara wọn ni Abba Ahmed, ẹni to kede pe oun setan lati pa ara oun ti ọmọ aarẹ ba fi se igbeyawo lẹyin oun. Ọpẹlọpẹ ileesẹ ọlọpaa to parọwa si ọkunrin naa, ti ko fi se bo se wi. Nibayii, Abdullahi Bashir, ẹni ọdun mejilelogun to tun ti yọju sita lori itakun agbaye, to si ni aise alabapade ọmọ aarẹ nilu Abuja lati fẹ, da irẹwẹsi si oun lara.


Koda, ọkan lara wọn ni Abba Ahmed, ẹni to kede pe oun setan lati pa ara oun ti ọmọ aarẹ ba fi se igbeyawo lẹyin oun. Ọpẹlọpẹ ileesẹ ọlọpaa to parọwa si ọkunrin naa, ti ko fi se bo se wi. Nibayii, Abdullahi Bashir, ẹni ọdun mejilelogun to tun ti yọju sita lori itakun agbaye, to si ni aise alabapade ọmọ aarẹ nilu Abuja lati fẹ, da irẹwẹsi si oun lara. Amọ Bashir, tii se ẹlomiran to tun sẹsẹ kede ifẹ rẹ si Hanan loju opo itakun agbaye, ni to ba jẹ pe ọmọ aarẹ fẹ oun ni, maalu aadọjọ ni oun ko ba fi san owo ori rẹ. Sugbọn ọkunrin naa, ni kete to gbọ pe oloruka ti gba oruka, ti Hanan si ti lọ sile ọkọ rẹ, lo ba gba fun Ọlọrun. Bashir, tii se darandaran nipinlẹ Adamawa lo kede pe oun ti yofẹ pẹlu ọmọ aarẹ ati awọn aworan fọto to n ya.


Amọ Bashir, tii se ẹlomiran to tun sẹsẹ kede ifẹ rẹ si Hanan loju opo itakun agbaye, ni to ba jẹ pe ọmọ aarẹ fẹ oun ni, maalu aadọjọ ni oun ko ba fi san owo ori rẹ. Sugbọn ọkunrin naa, ni kete to gbọ pe oloruka ti gba oruka, ti Hanan si ti lọ sile ọkọ rẹ, lo ba gba fun Ọlọrun. Bashir, tii se darandaran nipinlẹ Adamawa lo kede pe oun ti yofẹ pẹlu ọmọ aarẹ ati awọn aworan fọto to n ya. O ni to ba see se ni, obinrin naa lo wu oun lati fi se aya. Saaju la ti kọkọ mu iroyin wa fun yin pe ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Kano ni oun ti pẹtu sinu arakunrin kan, Abba Ahmed, to ni oun yoo pa ara oun ti ọmọ aarẹ Buhari, Hanan ko ba fẹ oun. Ahmed ti fi lede bayii pe oun ti jawọ ninu ero bẹẹ, nitori o ti han gbangba pe iru ero bẹẹ ko dara rara, ati wi pe ko fihan pe oun fẹran Hanan.


O ni to ba see se ni, obinrin naa lo wu oun lati fi se aya. Saaju la ti kọkọ mu iroyin wa fun yin pe ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Kano ni oun ti pẹtu sinu arakunrin kan, Abba Ahmed, to ni oun yoo pa ara oun ti ọmọ aarẹ Buhari, Hanan ko ba fẹ oun. Ahmed ti fi lede bayii pe oun ti jawọ ninu ero bẹẹ, nitori o ti han gbangba pe iru ero bẹẹ ko dara rara, ati wi pe ko fihan pe oun fẹran Hanan. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa, Abdullahi Haruna ni awọn fi iwe pe Ahmed , ti wọn si ba sọrọ iyanju lori ẹrọ ayeluyara ko to di wi pe o jawo ninu ero lati pa ara rẹ. Ahmed ni oun yi ẹrọ oun pada lori ati pa ara oun nitori ọmọ Buhari nitori ero naa ko dara rara, oun ko si ni ṣe iru rẹ mọ. Amọ, ni Ọjọ Eti opin ọṣẹ yii ni Hanan Buhari ṣe igbeyawo pẹlu Turad Shaban.


Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa, Abdullahi Haruna ni awọn fi iwe pe Ahmed , ti wọn si ba sọrọ iyanju lori ẹrọ ayeluyara ko to di wi pe o jawo ninu ero lati pa ara rẹ. Ahmed ni oun yi ẹrọ oun pada lori ati pa ara oun nitori ọmọ Buhari nitori ero naa ko dara rara, oun ko si ni ṣe iru rẹ mọ. Amọ, ni Ọjọ Eti opin ọṣẹ yii ni Hanan Buhari ṣe igbeyawo pẹlu Turad Shaban. Inu ile Aarẹ Buhari ati Aisha Buhari ni Abuja ni ayẹyẹ igbeyawo naa ti waye, ti iyawo aarẹ Buhari si fi si oju opo Instagram rẹ wi pe oun dupẹ lọwọ Olọrun pe o yọri si rere. Hanan kọ ẹkọ imọ gẹgẹ bi ayaworan ni fasiti  Ravensbourne ni Ilẹ Gẹẹsi, nigba ti ọkọ rẹ jẹ oluranlọwọ pataki si minisita fun ọrọ iṣẹ ati ile gbigbe, Babatunde Fashola. Baba Turad Sha'aban jẹ aṣofin tẹlẹri ni Ile Igbimọ Aṣofin to ṣoju ẹkun Zaria ni ọdun 2003 si 2007.


Inu ile Aarẹ Buhari ati Aisha Buhari ni Abuja ni ayẹyẹ igbeyawo naa ti waye, ti iyawo aarẹ Buhari si fi si oju opo Instagram rẹ wi pe oun dupẹ lọwọ Olọrun pe o yọri si rere. Hanan kọ ẹkọ imọ gẹgẹ bi ayaworan ni fasiti  Ravensbourne ni Ilẹ Gẹẹsi, nigba ti ọkọ rẹ jẹ oluranlọwọ pataki si minisita fun ọrọ iṣẹ ati ile gbigbe, Babatunde Fashola. Baba Turad Sha'aban jẹ aṣofin tẹlẹri ni Ile Igbimọ Aṣofin to ṣoju ẹkun Zaria ni ọdun 2003 si 2007.


Mamman Daura kò rìn ìrìnàjò sí ìbi kánkan,ko ko ko lara le! - Bashir Ahmad

Atotonu pọ lori boya Mamman Daura lọ si ilẹ Gẹẹsi lati lọ gba itọju,ṣugbọn bayi ọrọ ti jẹyọ pe ko lọ si ibi kankan. Oluranlọwọ aarẹ Muhammadu Buhari lori ọrọ ayelujara,Bashir Ahmad lo fi ọrọ sita loju opo Twitter rẹ pe ko lọ si ibi kankan. Arakunrin Bashir sọ pe ko si ootọ ninu ahesọ pe wọn gbe Mamman Daura lọ si ilẹ Gẹẹsi nitori ko ko ko lara rẹ le. Bi a ko ba gbagbe lẹnu ọjọ mẹta yi ni iroyin gbode kan pe wọn ti gbe  ibatan aarẹ Buhari Mamman Daura tdigba digba lọ si ilẹ Gẹẹsi lọ gba itọju. Ninu awọn ti ọmọ Naijiria ni igbagbọ pe o lẹnu lọrọ ninu ijọba aarẹ Muhammadu Buhari ni Mamman Daura wa. Koda ọrọ bi o ti ṣe lagbara si ni ijọba yi jẹ eleyi to ti n mu fakinfa wa laarin awọn ọmọ rẹ ati iyawo aarẹ Aisha Buhari to ni wọn ko jẹ ki ọkọ ohun ri ijọba ṣe.


Nigeria-China Loan: Afenifere korò ojú sí ìjọba Buhari, bó ṣe ń yáwó kiri

Ẹgbẹ ọmọ bibi ilẹ Yoruba, Afenifere ti kede pe ko si ilẹ kankan ti ilẹ Yoruba yoo gbe jalẹ fun awọn tijọba apapọ jẹ ni gbese, ti wọn wa sin owo wọn. Ẹgbẹ Afenifere kede bẹẹ lasiko to n sọ ero rẹ lori bi ile asoju-sofin se pariwo sita pe si ijọba apapọ ti ta ominira Naijiria fun ilẹ China lati fi ya owo. Atẹjade kan ti agbẹnusọ fun ẹgbẹ Afenifere, Yinka Odumakin fisita lo sisọ loju ọrọ yii pẹlu afikun pe ominu n kọ awọn ọmọ Naijiria lori igbesẹ ijọba apapọ naa. O ni "Ilẹ Yoruba ko ni gba ki ajeji kankan wa gba ilẹ rẹ kankan lati fi di owo rara nitori asise ijọba kankan to kundun ko maa ya owo kiri." Bi ijọba apapọ ko ba gba owoya mọ, opin de ba isẹ idagbasoke ta n se nu u. Yoruba ni ẹla lọrọ, ti a ko ba laa, kii tete ye ni. Eyi lo mu ki minisita feto irinna lorilẹede yii, Rotimi Amaechi to fi n salaye fawọn ọmọ Naijiria lori idi ti ijọba apapọ se fẹ gba owoya lọwọ ilẹ China.


O ni "Ilẹ Yoruba ko ni gba ki ajeji kankan wa gba ilẹ rẹ kankan lati fi di owo rara nitori asise ijọba kankan to kundun ko maa ya owo kiri." Bi ijọba apapọ ko ba gba owoya mọ, opin de ba isẹ idagbasoke ta n se nu u. Yoruba ni ẹla lọrọ, ti a ko ba laa, kii tete ye ni. Eyi lo mu ki minisita feto irinna lorilẹede yii, Rotimi Amaechi to fi n salaye fawọn ọmọ Naijiria lori idi ti ijọba apapọ se fẹ gba owoya lọwọ ilẹ China. Amaechi, lasiko to n kopa lori eto ori mohun-maworan kan nilu Eko lo sisọ loju ọrọ yii. O ni "ele ori owoya ti China fẹ gba kere jọjọ si tawọn orilẹede alagbara lagbaye yoku, ni ijọba apapọ se n gbe igbesẹ lati gba a. Bakan naa, awọn ilana ta gba da owoya naa pada ati isunsiwaju akoko to yẹ ki a da owoya naa pada, ko nira rara, a si ri pe owoya ti China fẹ fun wa rọrun." Minisita feto irinna ni bi ijọba apapọ ko ba gba owqoya ilẹ okeere nitori bawọn eeyan kan se n bu ẹnu atẹ lu, a jẹ pe opin yoo de ba awọn isẹ idagbasoke tijsba apapọ dawọle ni.


Amaechi, lasiko to n kopa lori eto ori mohun-maworan kan nilu Eko lo sisọ loju ọrọ yii. O ni "ele ori owoya ti China fẹ gba kere jọjọ si tawọn orilẹede alagbara lagbaye yoku, ni ijọba apapọ se n gbe igbesẹ lati gba a. Bakan naa, awọn ilana ta gba da owoya naa pada ati isunsiwaju akoko to yẹ ki a da owoya naa pada, ko nira rara, a si ri pe owoya ti China fẹ fun wa rọrun." Minisita feto irinna ni bi ijọba apapọ ko ba gba owqoya ilẹ okeere nitori bawọn eeyan kan se n bu ẹnu atẹ lu, a jẹ pe opin yoo de ba awọn isẹ idagbasoke tijsba apapọ dawọle ni. Amaechi tun lo anfaani eto naa lati ja ahesọ ọrọ kan to n lọ kiri pe Naijiria ti ta ominira rẹ fun China nitori abala ofin kan to wa ninu iwe adehun ti wọn tọwọbọ lori gbigba owoya naa. "Abala ilana yii kan wa ninu iwe adehun naa ni lati fidi rẹ mulẹ pe orilẹede Naijiria yoo da owoya naa pada, kii si se pe a fẹ gbe ominira wa le ilẹ China lọwọ. Bẹẹ ba gbagbe, igbimọ ile asoju-sofin to wa fọrọ adehun lo ke gbajare sita lori adehun to wa nidi gbigba owoya lọwọ ilẹ China naa, eyi tijọba apapọ buwọlu.


Amaechi tun lo anfaani eto naa lati ja ahesọ ọrọ kan to n lọ kiri pe Naijiria ti ta ominira rẹ fun China nitori abala ofin kan to wa ninu iwe adehun ti wọn tọwọbọ lori gbigba owoya naa. "Abala ilana yii kan wa ninu iwe adehun naa ni lati fidi rẹ mulẹ pe orilẹede Naijiria yoo da owoya naa pada, kii si se pe a fẹ gbe ominira wa le ilẹ China lọwọ. Bẹẹ ba gbagbe, igbimọ ile asoju-sofin to wa fọrọ adehun lo ke gbajare sita lori adehun to wa nidi gbigba owoya lọwọ ilẹ China naa, eyi tijọba apapọ buwọlu. Igbimọ ile naa wa pinnu lati se agbeyẹwo awọn ilana to wa nidi owoya ti Naijiria ti gba sẹyin lọwọ ilẹ China atawọn orilẹede miran lagbaye. China ti f'ọwọ si fif'opin si iye saa ti aarẹ orilẹede le ṣe, nibi igbese kan to le je ki Aarẹ Xi Jinping maa se ijọba lọ karin. Ile Igbimọ asofin orilẹede China lo ṣe awọn atunṣe (si iwe-ofin China) to fun aarẹ naa lanfani ati ma ṣe ijọba lọ  lọjọ Aiku (Sunday).


Igbimọ ile naa wa pinnu lati se agbeyẹwo awọn ilana to wa nidi owoya ti Naijiria ti gba sẹyin lọwọ ilẹ China atawọn orilẹede miran lagbaye. China ti f'ọwọ si fif'opin si iye saa ti aarẹ orilẹede le ṣe, nibi igbese kan to le je ki Aarẹ Xi Jinping maa se ijọba lọ karin. Ile Igbimọ asofin orilẹede China lo ṣe awọn atunṣe (si iwe-ofin China) to fun aarẹ naa lanfani ati ma ṣe ijọba lọ  lọjọ Aiku (Sunday). Asofin 2,964 lo f'ọwọ si atunṣe naa, nigba, ti mẹji tako ti mẹta si kọ lati dibo. Latin nkan bi ogun ọdun sẹyin ni China ti sofin to ni ki aarẹ ma lo ju saa meji lọ lori oye. Sugbọn Ọgbẹni Xi, to yẹ ko sọkalẹ lori oye ni ọdun 2023, o kọ lati s'afihan ẹni ti ole jẹ aarẹ lẹyin rẹ nigba ipade ẹgbẹ Kọmunisti ninu osu kẹwa.


Asofin 2,964 lo f'ọwọ si atunṣe naa, nigba, ti mẹji tako ti mẹta si kọ lati dibo. Latin nkan bi ogun ọdun sẹyin ni China ti sofin to ni ki aarẹ ma lo ju saa meji lọ lori oye. Sugbọn Ọgbẹni Xi, to yẹ ko sọkalẹ lori oye ni ọdun 2023, o kọ lati s'afihan ẹni ti ole jẹ aarẹ lẹyin rẹ nigba ipade ẹgbẹ Kọmunisti ninu osu kẹwa. Kaka ko se bẹẹ, ofi ẹse ara rẹ rinlẹ lori oye ni nitori wipe ẹgbẹ pinnu lati fi orukọ rẹ ati igbagbọ iselu rẹ sinu iwe-ofin ẹgbẹ oselu naa- eleyi fun ni irufẹ agbega ẹni to da ẹgbẹ naa silẹ, Chairman Mao. Botilẹ jẹ wipe iwe ofin sọ wipe ile igbimọ asofin lo lagbara ju ni China- gẹgẹ bi oti wa ni awọn orilẹede yoku. Sugbọn opọ eeyan nigbagbọ wipe igbimọ naa yoo f'ọ̀wọ si gbogbo nkan ti wọn ba ni ko f'ọwọ si.


Kaka ko se bẹẹ, ofi ẹse ara rẹ rinlẹ lori oye ni nitori wipe ẹgbẹ pinnu lati fi orukọ rẹ ati igbagbọ iselu rẹ sinu iwe-ofin ẹgbẹ oselu naa- eleyi fun ni irufẹ agbega ẹni to da ẹgbẹ naa silẹ, Chairman Mao. Botilẹ jẹ wipe iwe ofin sọ wipe ile igbimọ asofin lo lagbara ju ni China- gẹgẹ bi oti wa ni awọn orilẹede yoku. Sugbọn opọ eeyan nigbagbọ wipe igbimọ naa yoo f'ọ̀wọ si gbogbo nkan ti wọn ba ni ko f'ọwọ si.


Insecurity: Buhari ní ẹ̀ka aláàbò Nàíjíríà tiraka àmọ́ ó yẹ kí wọn ṣe jù bẹ́ẹ̀ lọ

Aarẹ orilẹede Naijiria, Muhammadu Buhari ti kede pe awọn ọms Naijiria funra wọn mọ pe ijsba oun ti sa ipa rẹ lati gbogun ti aifararọ eto aabo. Aarẹ Buhari kede bẹẹ lasiko to n bawọn akọroyin ile ijọba sọrọ nile ijọba Aso Rock nilu Abuja lati sami ọdun Ileya. Amọ aarẹ wa fi aidunnu rẹ han lori isesi awọn asaaju ikọ alaabo wa, o ni o yẹ ki wọn se aseyọri ju bayii lọ. "Mo fẹ kawọn ọmọ Naijiria mọ daadaa nipa orilẹede wọn ati awọn ohun ta ba nilẹ lọdun 2015. Eyi tii se ikọlu Boko Haram ni ẹkun ariwa ati tawọn ajijagbara lẹkun aarin gbungbun guusu Naijiria. O si da mi loju pe awọn ọmọ Naijiria gan mọ pe mo ti gbiyanju lati se ohun ti agbara mi ka lori wọn."


"Mo fẹ kawọn ọmọ Naijiria mọ daadaa nipa orilẹede wọn ati awọn ohun ta ba nilẹ lọdun 2015. Eyi tii se ikọlu Boko Haram ni ẹkun ariwa ati tawọn ajijagbara lẹkun aarin gbungbun guusu Naijiria. O si da mi loju pe awọn ọmọ Naijiria gan mọ pe mo ti gbiyanju lati se ohun ti agbara mi ka lori wọn." "Awọn ohun to n sẹlẹ lẹkun iwọ oorun ati aarin gbungbun ariwa Naijiria n ba ni ninu jẹ pupọ. Amọ mo si nigbagbọ ninu awọn osisẹ ologun, ọlọpaa atawọn osisẹ agbofinro yoku lati ipasẹ abọ ti wọn n jẹ fun mi, sugbọn mo ro pe o yẹ ki wọn si lee se ju bayii lọ." Bakan naa ni agbẹnusọ fun aarẹ Muhammadu Buhari, Garba Shehu, fi atẹjade kan sita lọjọ ọdun Ileya.


"Awọn ohun to n sẹlẹ lẹkun iwọ oorun ati aarin gbungbun ariwa Naijiria n ba ni ninu jẹ pupọ. Amọ mo si nigbagbọ ninu awọn osisẹ ologun, ọlọpaa atawọn osisẹ agbofinro yoku lati ipasẹ abọ ti wọn n jẹ fun mi, sugbọn mo ro pe o yẹ ki wọn si lee se ju bayii lọ." Bakan naa ni agbẹnusọ fun aarẹ Muhammadu Buhari, Garba Shehu, fi atẹjade kan sita lọjọ ọdun Ileya. O ni aarẹ Buhari ti fọwọ sọya fawọn ileesẹ alaabo pe oun yoo pese awọn ohun eelo to yẹ fun wọn lati lee koju aifararọ eto aabo nibikibi lorilẹede Naijiria. Aarẹ Muhammadu Buhari ti paṣẹ fawọn ologun pe ki wọn yinbọn pa ọdọran kọdaran to ba n ṣagbatẹru rogbodiyan tabi ikọlu kaakiri orilẹede Naijiria. Aarẹ ni o ba oun lọkan jẹ bi awọn janduku ti n pawọn alaiṣẹ ati bi wọn ti n sọ ọpọ di alaabọ ara ti wọn si n tun n jawọn lole.


O ni aarẹ Buhari ti fọwọ sọya fawọn ileesẹ alaabo pe oun yoo pese awọn ohun eelo to yẹ fun wọn lati lee koju aifararọ eto aabo nibikibi lorilẹede Naijiria. Aarẹ Muhammadu Buhari ti paṣẹ fawọn ologun pe ki wọn yinbọn pa ọdọran kọdaran to ba n ṣagbatẹru rogbodiyan tabi ikọlu kaakiri orilẹede Naijiria. Aarẹ ni o ba oun lọkan jẹ bi awọn janduku ti n pawọn alaiṣẹ ati bi wọn ti n sọ ọpọ di alaabọ ara ti wọn si n tun n jawọn lole. Aarẹ Buhari fọrọ yii lede nibi ti o  ti n bawọn ọmọ ologun 17th Brigedi atawọn ọmọogun ofurufu 213 Operational Base niluu Katsina lọjọ Abamẹta. Buhari rọ awọn ologun naa ti wọn pe ọrukọ wọn ni "Operation Hadarin Daji," lati ṣiṣẹ eto aabo ti ijọba gbe fun wọn takuntakun. Aarẹ ni ijọba ''da ẹgbẹ ọmọogun yii silẹ lati daabo bo apa iwọ oorun ariwa orilẹede Naijiria lọwọ awọn janduku ti wọn da ilu ru kiri, ati pe iṣẹ wọn ni lati daabo bo orilẹede Naijiria lapaapọ.''


Aarẹ Buhari fọrọ yii lede nibi ti o  ti n bawọn ọmọ ologun 17th Brigedi atawọn ọmọogun ofurufu 213 Operational Base niluu Katsina lọjọ Abamẹta. Buhari rọ awọn ologun naa ti wọn pe ọrukọ wọn ni "Operation Hadarin Daji," lati ṣiṣẹ eto aabo ti ijọba gbe fun wọn takuntakun. Aarẹ ni ijọba ''da ẹgbẹ ọmọogun yii silẹ lati daabo bo apa iwọ oorun ariwa orilẹede Naijiria lọwọ awọn janduku ti wọn da ilu ru kiri, ati pe iṣẹ wọn ni lati daabo bo orilẹede Naijiria lapaapọ.'' Aarẹ sọ pe oun gẹgẹ bi olori ileeṣẹ ologun Naijiria ''gbagbọ pe awọn ọmọogun koju oṣuwọn lati ṣiṣẹ ti ijọba gbe fun wọn,'' bakan naa ni aarẹ paṣẹ fun wọn pe ki ''wọn o wa awọn ọdanran to n da rogbodiyan silẹ lọ sibi kibi ti wọn ba n farapamọ si, ki wọn si mu wọn kuro nilẹ.'' Buhari ni o to gẹ bayii nitori Naijiria pe alaafia gbọdọ jọba lorilẹede Naijiria. Aarẹ Buhari ṣeleri pe ijọba ṣetan lati pese ohun elo ijagun ti wọn nilo lati ṣiṣẹ to wa lọwọ wọn.


Aarẹ sọ pe oun gẹgẹ bi olori ileeṣẹ ologun Naijiria ''gbagbọ pe awọn ọmọogun koju oṣuwọn lati ṣiṣẹ ti ijọba gbe fun wọn,'' bakan naa ni aarẹ paṣẹ fun wọn pe ki ''wọn o wa awọn ọdanran to n da rogbodiyan silẹ lọ sibi kibi ti wọn ba n farapamọ si, ki wọn si mu wọn kuro nilẹ.'' Buhari ni o to gẹ bayii nitori Naijiria pe alaafia gbọdọ jọba lorilẹede Naijiria. Aarẹ Buhari ṣeleri pe ijọba ṣetan lati pese ohun elo ijagun ti wọn nilo lati ṣiṣẹ to wa lọwọ wọn. Lọjọ Abamẹta yii naa ni Aarẹ Buhari pada siluu Abuja lẹyin isinmi ọdun Sallah to lọ ṣe niluu rẹ Daura lati ọjọ kẹjọ oṣu kẹjọ.


Lọjọ Abamẹta yii naa ni Aarẹ Buhari pada siluu Abuja lẹyin isinmi ọdun Sallah to lọ ṣe niluu rẹ Daura lati ọjọ kẹjọ oṣu kẹjọ.


Ondo 2020: Afẹnifẹrẹ ní kí Tinubu sọ fún ẹgbẹ́ APC láti ṣe àmúṣẹ́ ilérí rẹ̀ fọ́mọ Nàíjíríà

Awọn asaaju kan ninu ẹgbẹ Afenifere ti bu ẹnu atẹ lu asaaju ẹgbẹ oṣelu APC, Bola Tinubu lori bo se pe fun atunto ilana pinpin owo ajọni fawọn ipinlẹ ni Naijiria. Awọn adari ẹgbẹ Afẹnifẹre to fi ero wọn han ni Oloye Ayọ Adebanjọ ati Yinka Odumakin, to jẹ akọwe ẹgbẹ naa. Nibi ayẹyẹ iṣide ipolongo idibo APC nipinlẹ Ondo ni Tinubu ti pe fun atunto lori bi ijọba apapọ se n pin owo to n wọle labẹle nilẹ yii. Tinubu tun kesi awọn gomina nilẹ Yoruba lati ṣiṣẹ papọ, lori bi wọn yoo ṣe ma a ri owo labẹle ni agbegbe naa. O fikun wi pe, ajọṣepọ laarin awọn gomina ni ilẹ Yoruba yoo sọ airiṣẹṣe awọn ọdọ ati iṣẹ, di ohun igbagbe ni ilẹ Yoruba. Tinubu ni ti atunto ba de ba bi wọn se n pin owo to n wọle nilẹ yii, nipa ṣiṣe amulo awọn ohun alumọọni wa bo se yẹ, ọrọ aje wa yoo tubọ gbooro si.


Tinubu tun kesi awọn gomina nilẹ Yoruba lati ṣiṣẹ papọ, lori bi wọn yoo ṣe ma a ri owo labẹle ni agbegbe naa. O fikun wi pe, ajọṣepọ laarin awọn gomina ni ilẹ Yoruba yoo sọ airiṣẹṣe awọn ọdọ ati iṣẹ, di ohun igbagbe ni ilẹ Yoruba. Tinubu ni ti atunto ba de ba bi wọn se n pin owo to n wọle nilẹ yii, nipa ṣiṣe amulo awọn ohun alumọọni wa bo se yẹ, ọrọ aje wa yoo tubọ gbooro si. Ninu ọrọ rẹ, Gomina Rotimi Akeredolu ni ipinlẹ Ondo n ri owo to to N600m si N700m pa wọle si ipinlẹ naa ni oṣooṣu. Akeredolu fikun pe, ni 2018, awọn ri owo to to N1.5bn pa wole ni oṣooṣu. Amọ, awọn adari ẹgbẹ Afenifẹre ni ki Tinubu ma fi ṣe ọrọ ẹnu nikan, ko bọ si gbagede lati beere fun atunto Naijiria, ki ohun ini ati bi owo ṣe n wọle labẹle ba le kaakiri ọpọlọpọ eniyan.


Ninu ọrọ rẹ, Gomina Rotimi Akeredolu ni ipinlẹ Ondo n ri owo to to N600m si N700m pa wọle si ipinlẹ naa ni oṣooṣu. Akeredolu fikun pe, ni 2018, awọn ri owo to to N1.5bn pa wole ni oṣooṣu. Amọ, awọn adari ẹgbẹ Afenifẹre ni ki Tinubu ma fi ṣe ọrọ ẹnu nikan, ko bọ si gbagede lati beere fun atunto Naijiria, ki ohun ini ati bi owo ṣe n wọle labẹle ba le kaakiri ọpọlọpọ eniyan. Wọn fikun pe, gbogbo ẹkun to wa ni Naijiria ni wọn gbọdọ ma a pa owo wọle, paapaa awọn agbegbe to ni ohun alumọni to le mu ibugbooro ba bi owo ṣe n wọle ni abẹle.


Wọn fikun pe, gbogbo ẹkun to wa ni Naijiria ni wọn gbọdọ ma a pa owo wọle, paapaa awọn agbegbe to ni ohun alumọni to le mu ibugbooro ba bi owo ṣe n wọle ni abẹle.


Tunde Idiagbon: Ṣé ìlàkàkà rẹ̀ láti paná ìwà ìbàjẹ́ ní Nàìjíríà sèso rere bí?

Bi a ba n tọka si awọn ọmọ Yoruba to dantọ, to si jẹ awokọse rere, ọkan pataki ni Ajagunfẹyinti Tunde Idiagbon jẹ. Nigba aye rẹ, Tunde Idiagbon jẹ ologun to ni igbega titi to fi di igbakeji olori orilẹ-ede Naijiria laye ijọba ologun Buhari-Idiagbon laarin ọdun 1983 si 1985. Ọgagun yii ni ọpọ eeyan mọ si ẹni ti ko gba gbẹrẹ, onigboya, akikanju ati olotitọ ologun, to korira abẹtẹlẹ, ifiyajẹni ati iwa ibajẹ lorisirisi, eyi to yẹ ki ọpọ ọdọ iwoyi fi ṣe awokọse rere. Bi itan igbe aye Tunde Idiagbon si ṣe lọ ree, gẹgẹ bi a ṣe ka a loju opo Wikipedia atawọn oju opo itakun agbaye miran: Ọjọ Kẹrinla oṣu Kẹsan-an ọdun 1943 ni Hassan Dogo ati aya rẹ, Ayisatu iyabeji Idiagbon bi Tunde Abdulbaki Idiagbon sile aye nilu Ilorin, tii ṣe olu ilu ipinlẹ Kwara. Tunde lọ sile ẹkọ alakọbẹrẹ United nilu Ilorin laarin ọdun 1950 si 1952, o tun lọ si alakọbẹrẹ Okesuna ni 1953 si 1957, to si jade iwe mẹwa rẹ ni ile ẹkọ girama ologun laarin ọdun 1958 si 1962. Idiagbon dara pọ mọ ile ẹkọṣẹ ologun tilẹ Pakistan lọdun 1962, to si gba oye imọ ijinlẹ akọkọ ninu imọ ọrọ aje, Economics lọdun 1965.


Bi itan igbe aye Tunde Idiagbon si ṣe lọ ree, gẹgẹ bi a ṣe ka a loju opo Wikipedia atawọn oju opo itakun agbaye miran: Ọjọ Kẹrinla oṣu Kẹsan-an ọdun 1943 ni Hassan Dogo ati aya rẹ, Ayisatu iyabeji Idiagbon bi Tunde Abdulbaki Idiagbon sile aye nilu Ilorin, tii ṣe olu ilu ipinlẹ Kwara. Tunde lọ sile ẹkọ alakọbẹrẹ United nilu Ilorin laarin ọdun 1950 si 1952, o tun lọ si alakọbẹrẹ Okesuna ni 1953 si 1957, to si jade iwe mẹwa rẹ ni ile ẹkọ girama ologun laarin ọdun 1958 si 1962. Idiagbon dara pọ mọ ile ẹkọṣẹ ologun tilẹ Pakistan lọdun 1962, to si gba oye imọ ijinlẹ akọkọ ninu imọ ọrọ aje, Economics lọdun 1965. Bo ṣe de si Naijiria pada lo di adari ọ̀wọ́ kẹrin fun Ileesẹ ologun losu kẹjọ ọdun 1965, to si ni igbega diẹ diẹ siwaju di ọdun 1980, to gba oye Ọgagun, Brigadier General. Laarin oṣu kẹjọ ọdun 1978 si oṣu Kẹwa ọdun 1979, Idiagbon ni alakoso ologun fun ipinlẹ Borno, lasiko ti Ọgagun Olusegun Obasanjo n dari ilẹ Naijiria bii ologun. Àwọn òṣèré Nollywood tí wọn ò sí lóri amóhùmáwòrán mọ́ 'A ní àrídájú, a rí àwọn ẹgbẹ́ ISIS pẹ̀lú àlùpùpù olówó ńlá, ọmọ Yoruba ẹ funra -Gani Adams Ìdí tí mo fi gbàdúrà ìyàwó bíi Chanel Chin fáwọn tó d'ẹ̀bi ìkọ̀sílẹ̀ rẹ̀ rù mí  rèé - Oluwo Oral Sex: Bóo bá ń gba ẹnu ní ìbálòpọ̀, wo àìsàn tóo lè kó lójú ara rẹ Lẹyin ti ijọba ologun Olusegun Obasanjo gbe ijọba silẹ fun oloselu lọdun 1979, ti Shehu Shagari di aarẹ oniruuru iwa ibajẹ lo ti fidi mulẹ ni Naijiria.


Bo ṣe de si Naijiria pada lo di adari ọ̀wọ́ kẹrin fun Ileesẹ ologun losu kẹjọ ọdun 1965, to si ni igbega diẹ diẹ siwaju di ọdun 1980, to gba oye Ọgagun, Brigadier General. Laarin oṣu kẹjọ ọdun 1978 si oṣu Kẹwa ọdun 1979, Idiagbon ni alakoso ologun fun ipinlẹ Borno, lasiko ti Ọgagun Olusegun Obasanjo n dari ilẹ Naijiria bii ologun. Àwọn òṣèré Nollywood tí wọn ò sí lóri amóhùmáwòrán mọ́ 'A ní àrídájú, a rí àwọn ẹgbẹ́ ISIS pẹ̀lú àlùpùpù olówó ńlá, ọmọ Yoruba ẹ funra -Gani Adams Ìdí tí mo fi gbàdúrà ìyàwó bíi Chanel Chin fáwọn tó d'ẹ̀bi ìkọ̀sílẹ̀ rẹ̀ rù mí  rèé - Oluwo Oral Sex: Bóo bá ń gba ẹnu ní ìbálòpọ̀, wo àìsàn tóo lè kó lójú ara rẹ Lẹyin ti ijọba ologun Olusegun Obasanjo gbe ijọba silẹ fun oloselu lọdun 1979, ti Shehu Shagari di aarẹ oniruuru iwa ibajẹ lo ti fidi mulẹ ni Naijiria. Bi awọn oloselu ṣe n ko owo ilu mi, ni wọn n jẹ aye familete ki n tutọ, ti iwa ibajẹ lorisirisi si gogo laarin ọmọ Naijiria pẹlu, ti orilẹ-ede Naijiria si ti wọnu gbese ati ọrọ aje to dẹnu kọlẹ, ti gbogbo ọjà si gbe owo lori. Ni asiko yii gan ni awọn alakatakiti ẹlẹṣin Maitatsine n ṣe ọṣẹ nipinlẹ to jẹ Gombe lonii, ti ọpọ ẹmi si n sọnu, bẹẹ ni agbara ijọba Shagari ko ka ọpọ itajẹsilẹ to n waye yika Naijiria. Nigba to di alẹ ọjọ kọkanlelọgbọn oṣù Kejila ọdun 1983, ijọba ologun gba akoso Naijiria labẹ Ọgagun Muhammadu Buhari, ti Tunde Idiagbon si jẹ igbakeji rẹ.


Bi awọn oloselu ṣe n ko owo ilu mi, ni wọn n jẹ aye familete ki n tutọ, ti iwa ibajẹ lorisirisi si gogo laarin ọmọ Naijiria pẹlu, ti orilẹ-ede Naijiria si ti wọnu gbese ati ọrọ aje to dẹnu kọlẹ, ti gbogbo ọjà si gbe owo lori. Ni asiko yii gan ni awọn alakatakiti ẹlẹṣin Maitatsine n ṣe ọṣẹ nipinlẹ to jẹ Gombe lonii, ti ọpọ ẹmi si n sọnu, bẹẹ ni agbara ijọba Shagari ko ka ọpọ itajẹsilẹ to n waye yika Naijiria. Nigba to di alẹ ọjọ kọkanlelọgbọn oṣù Kejila ọdun 1983, ijọba ologun gba akoso Naijiria labẹ Ọgagun Muhammadu Buhari, ti Tunde Idiagbon si jẹ igbakeji rẹ. Nitori ọpọlọ pipe ti Idiagbon ni, iwa ọlaju rẹ ati ikorira iwa ibajẹ ni oniruru ọna, Idiagbon lo ipo rẹ bii igbakeji adari ìjọba ologun lati ri pe iwa ọmọluabi gbilẹ ni Naijiria. Pẹlu ipinnu ọkan, ọkan akin ati akikanju, Idiagbon ṣe ifilọlẹ eto igbogun tiwa ibajẹ ni Naijiria, ti wọn pe ni War Against Indiscipline (WAI), eyi to wa ni iṣọri marun: Ofin yii lo pọn ni dandan fun awọn ọmọ Naijiria lati maa to si ori ila nibikibi ti ero ba pọ si, bii ile ifowopamọ, ile ifiweransẹ, ibudo itaja, ibudokọ ati bẹẹ bẹẹ lọ. Awọn ologun ati ikọ ọmọogun WAI si wa nitosi lati fi iya jẹ ẹnikẹni to ba tapa si ofin naa.


Nitori ọpọlọ pipe ti Idiagbon ni, iwa ọlaju rẹ ati ikorira iwa ibajẹ ni oniruru ọna, Idiagbon lo ipo rẹ bii igbakeji adari ìjọba ologun lati ri pe iwa ọmọluabi gbilẹ ni Naijiria. Pẹlu ipinnu ọkan, ọkan akin ati akikanju, Idiagbon ṣe ifilọlẹ eto igbogun tiwa ibajẹ ni Naijiria, ti wọn pe ni War Against Indiscipline (WAI), eyi to wa ni iṣọri marun: Ofin yii lo pọn ni dandan fun awọn ọmọ Naijiria lati maa to si ori ila nibikibi ti ero ba pọ si, bii ile ifowopamọ, ile ifiweransẹ, ibudo itaja, ibudokọ ati bẹẹ bẹẹ lọ. Awọn ologun ati ikọ ọmọogun WAI si wa nitosi lati fi iya jẹ ẹnikẹni to ba tapa si ofin naa. Ogunjọ oṣù kẹta ọdun 1984 ni wọn ṣe ifilọlẹ ofin naa. Ofin yii lo n sewuri fun iṣẹ asekara, dide ibi isẹ lakoko ati ikorira asa gbigba abẹtẹlẹ lẹnu isẹ. Ẹnikẹni ti ọwọ ba tẹ pe o ru awọn ofin yii loju ni iya nla n duro de e. Koda, oṣiṣẹ ọba to ba pẹ de ibi iṣẹ yoo maa tọ bii ọpọlọ ni tabi ko jẹ koboko Sọja, bii ijiya ẹṣẹ rẹ.


Ogunjọ oṣù kẹta ọdun 1984 ni wọn ṣe ifilọlẹ ofin naa. Ofin yii lo n sewuri fun iṣẹ asekara, dide ibi isẹ lakoko ati ikorira asa gbigba abẹtẹlẹ lẹnu isẹ. Ẹnikẹni ti ọwọ ba tẹ pe o ru awọn ofin yii loju ni iya nla n duro de e. Koda, oṣiṣẹ ọba to ba pẹ de ibi iṣẹ yoo maa tọ bii ọpọlọ ni tabi ko jẹ koboko Sọja, bii ijiya ẹṣẹ rẹ. Koda, eyi gan de awọn ọgba ile ẹkọ nitori iwa ọdaran nla ni fun ẹnikẹni lati ṣe magomago lasiko idanwo. Ọjọ kinni oṣù Karun ọdun 1984 ni wọn ṣe ifilọlẹ rẹ. Ofin yii ni wọn gbe kalẹ lati ṣe koriya fun lilo awọn eroja ta n pese labẹle, eyi ti yoo mu agbega ba awọn Ileesẹ nlanla to wa ni Naijiria.


Koda, eyi gan de awọn ọgba ile ẹkọ nitori iwa ọdaran nla ni fun ẹnikẹni lati ṣe magomago lasiko idanwo. Ọjọ kinni oṣù Karun ọdun 1984 ni wọn ṣe ifilọlẹ rẹ. Ofin yii ni wọn gbe kalẹ lati ṣe koriya fun lilo awọn eroja ta n pese labẹle, eyi ti yoo mu agbega ba awọn Ileesẹ nlanla to wa ni Naijiria. Bakan naa ni ilana ẹ pada soko wa labẹ ofin yii, eyi to n ṣe iwuri fun eto ọgbin aladanla, ki ounjẹ le pọ yanturu ni Naijiria. Ọjọ kọkanlelogun oṣu kẹjọ ọdun 1984 ni wọn ṣe ifilọlẹ rẹ Èèyàn 221 ló forí kó Covid -19 ní Nàìjíríà lọ́jọ́rú Ofin yii lo n gbogun ti iwa dida owo ilu sapo ara ẹni ati híhu awọn iwa to le ṣe akoba fun ọrọ aje wa. Ọna lati ṣe aseyọri nidi eyi lo mu ki ijọba ṣe ayipada àwọ̀ owo beba Naijiria, eyi ti yoo ba ọpọ owo ilu tuulu, tawọn oloselu ti di pamọ sinu ile jẹ mọ wọn lọwọ.


Bakan naa ni ilana ẹ pada soko wa labẹ ofin yii, eyi to n ṣe iwuri fun eto ọgbin aladanla, ki ounjẹ le pọ yanturu ni Naijiria. Ọjọ kọkanlelogun oṣu kẹjọ ọdun 1984 ni wọn ṣe ifilọlẹ rẹ Èèyàn 221 ló forí kó Covid -19 ní Nàìjíríà lọ́jọ́rú Ofin yii lo n gbogun ti iwa dida owo ilu sapo ara ẹni ati híhu awọn iwa to le ṣe akoba fun ọrọ aje wa. Ọna lati ṣe aseyọri nidi eyi lo mu ki ijọba ṣe ayipada àwọ̀ owo beba Naijiria, eyi ti yoo ba ọpọ owo ilu tuulu, tawọn oloselu ti di pamọ sinu ile jẹ mọ wọn lọwọ. Ẹnikẹni to ba si fẹ paarọ owo ni banki kọja ẹgbẹrun marun naira, yoo salaye ibi to ti ri owo ọhun fun ijọba, ki wọn to le fun ni iwe àṣẹ lati paarọ rẹ. Ọjọ Kerinla oṣù Karun ọdun 1985 si ni wọn ṣe ifilọlẹ rẹ. Wọn ṣe ifilọlẹ ofin naa ni ọjọ kọkandinlọgbọn osu keje ọdun 1985.


Ẹnikẹni to ba si fẹ paarọ owo ni banki kọja ẹgbẹrun marun naira, yoo salaye ibi to ti ri owo ọhun fun ijọba, ki wọn to le fun ni iwe àṣẹ lati paarọ rẹ. Ọjọ Kerinla oṣù Karun ọdun 1985 si ni wọn ṣe ifilọlẹ rẹ. Wọn ṣe ifilọlẹ ofin naa ni ọjọ kọkandinlọgbọn osu keje ọdun 1985. Ofin yii si lo wa lati ri daju pe ayika wa ni mimọ toni toni, ẹnikẹni ko gbọdọ sọ idọti kaakiri ayika, ọkọ ero kọọkan si lo gbọdọ ni ike idalẹsi. Ọja, ile ẹkọ, ibudo itaja tabi Ileesẹ ti ayika rẹ ba kun fun ẹgbin ru igi oyin, ti iya nla si n duro de ẹni to ba tako ofin imọtoto ayika. Ọpọlọpọ ọmọ Naijiria lo n kerora ifilọlẹ awọn ofin to n gbogun ti iwa ibajẹ ti Idiagbon gbe kalẹ nigba naa, nitori o ṣe ajeji lara wọn, to si tun ṣe akoba fun ọna ounjẹ awọn eeyan miran.


Ofin yii si lo wa lati ri daju pe ayika wa ni mimọ toni toni, ẹnikẹni ko gbọdọ sọ idọti kaakiri ayika, ọkọ ero kọọkan si lo gbọdọ ni ike idalẹsi. Ọja, ile ẹkọ, ibudo itaja tabi Ileesẹ ti ayika rẹ ba kun fun ẹgbin ru igi oyin, ti iya nla si n duro de ẹni to ba tako ofin imọtoto ayika. Ọpọlọpọ ọmọ Naijiria lo n kerora ifilọlẹ awọn ofin to n gbogun ti iwa ibajẹ ti Idiagbon gbe kalẹ nigba naa, nitori o ṣe ajeji lara wọn, to si tun ṣe akoba fun ọna ounjẹ awọn eeyan miran. Lara awọn eekan ilu ti ọbẹ ofin yii ge lọwọ ni Fela Anikulapo Kuti, ti ọwọ tẹ pe o ko owo ilẹ okeere nla jade lọ soke okun. Gbogbo aayan rẹ lati salaye bi owo naa ṣe jẹ si lo ja si pabo. Elomiran ni Oloye MKO Abiola ti ijọba gbe ẹsẹ le beba itẹwe to fẹ ko wọle lati oke okun fun Ileesẹ itẹwe iroyin rẹ.


Lara awọn eekan ilu ti ọbẹ ofin yii ge lọwọ ni Fela Anikulapo Kuti, ti ọwọ tẹ pe o ko owo ilẹ okeere nla jade lọ soke okun. Gbogbo aayan rẹ lati salaye bi owo naa ṣe jẹ si lo ja si pabo. Elomiran ni Oloye MKO Abiola ti ijọba gbe ẹsẹ le beba itẹwe to fẹ ko wọle lati oke okun fun Ileesẹ itẹwe iroyin rẹ. Igbagbọ Idiagbon ni pe Naijiria yẹ ko le e da duro lati pese awọn eroja ta nilo fun awọn Ileesẹ nla nla wa labẹle. Asiko ifilọlẹ ofin WAI yii naa ni wọn ju gomina tẹlẹ nipinlẹ Kano, Alhaji Barkin Zuwo si ẹwọn ọtalerugba o din mẹwa ọdun lori iwa ajẹbanu. Elomiran ti ọbẹ igbogun ti iwa ajẹbanu tun ba nidi ni Umaru Dikko, tii ṣe minisita feto irinna laye ijọba Shagari, ẹni to salọ silu ọba bi ologun ṣe gba ijọba.


Igbagbọ Idiagbon ni pe Naijiria yẹ ko le e da duro lati pese awọn eroja ta nilo fun awọn Ileesẹ nla nla wa labẹle. Asiko ifilọlẹ ofin WAI yii naa ni wọn ju gomina tẹlẹ nipinlẹ Kano, Alhaji Barkin Zuwo si ẹwọn ọtalerugba o din mẹwa ọdun lori iwa ajẹbanu. Elomiran ti ọbẹ igbogun ti iwa ajẹbanu tun ba nidi ni Umaru Dikko, tii ṣe minisita feto irinna laye ijọba Shagari, ẹni to salọ silu ọba bi ologun ṣe gba ijọba. Ṣe ni wọn kede rẹ pe, ijọba n wa Dikko lori ẹsun pe o ji biliọnu kan dọla owo Naijiria, ti wọn si gbindanwo lati jí gbe pada wale, amọ ko seese tori ijọba Gẹẹsi doju igbesẹ naa bolẹ. Bakan naa, ijọba Buhari-Idiagbon ni ki wọn yẹgi fun awọn gbajumọ marun nidi gbigbe oogun oloro, eyi to jẹ ara ọna tawọn eeyan n gba wa owo ojiji lasiko naa. Orukọ wọn ni Bartholomew Owoh, Bernard Ogedemgbe, Alhaji Akanni Lawal Ojuolape, Sidikatu Tairu ati Ayisat Ajike Muhammed.


Ṣe ni wọn kede rẹ pe, ijọba n wa Dikko lori ẹsun pe o ji biliọnu kan dọla owo Naijiria, ti wọn si gbindanwo lati jí gbe pada wale, amọ ko seese tori ijọba Gẹẹsi doju igbesẹ naa bolẹ. Bakan naa, ijọba Buhari-Idiagbon ni ki wọn yẹgi fun awọn gbajumọ marun nidi gbigbe oogun oloro, eyi to jẹ ara ọna tawọn eeyan n gba wa owo ojiji lasiko naa. Orukọ wọn ni Bartholomew Owoh, Bernard Ogedemgbe, Alhaji Akanni Lawal Ojuolape, Sidikatu Tairu ati Ayisat Ajike Muhammed. Ọpọlọpọ ọmọ Naijiria lo koro oju si iwa ipaniyan yii nigba naa amọ esi ti Idiagbon fọ pada fun wọn ni pe: "Ojutu àrà ọ̀tọ̀ ni Naijiria nilo lati wagbo dẹkun fun àṣà nini owo kiakia eyi to n ṣe iwuri fun iwa ọdaran." Ni gbogbo akoko ti ọgagun Idiagbon n ṣíṣẹ lọ yii, ko si ẹnikẹni to pade ẹrin lẹnu rẹ ri nita gbangba nitori kii rẹrin si ohunkohun. Akoko kan wa ti wọn bi leere pe kí lo de ti kii rẹrin, amọ idahun rẹ ni pe ẹẹkan lọdun lo yẹ ki ologun maa rẹrin.


Ọpọlọpọ ọmọ Naijiria lo koro oju si iwa ipaniyan yii nigba naa amọ esi ti Idiagbon fọ pada fun wọn ni pe: "Ojutu àrà ọ̀tọ̀ ni Naijiria nilo lati wagbo dẹkun fun àṣà nini owo kiakia eyi to n ṣe iwuri fun iwa ọdaran." Ni gbogbo akoko ti ọgagun Idiagbon n ṣíṣẹ lọ yii, ko si ẹnikẹni to pade ẹrin lẹnu rẹ ri nita gbangba nitori kii rẹrin si ohunkohun. Akoko kan wa ti wọn bi leere pe kí lo de ti kii rẹrin, amọ idahun rẹ ni pe ẹẹkan lọdun lo yẹ ki ologun maa rẹrin. Ṣugbọn ta ba wo bi Idiagbon ṣe gbe ọrọ Naijiria sori to, to si n lakaka fun orilẹede ti yoo goke agba, ipo ẹyin ti Naijiria wa nigba naa ko to lati pa ẹnikẹni lẹrin lootọ. Lasiko ti ijọba Buhari-Idiagbon n lakaka lati fi iwa Ọmọluabi ati ifẹ ilẹ baba ẹni sookan aya ọmọ Naijiria kọọkan, ariwo pe ijọba n ni awọn lara ni ọpọ ọmọ ilẹ yii mu bọ ẹnu. Amọ awọn ọmọ ologun to n ditẹ gbajọba ati baba ogun wọn bii Ọgagun Sani Abacha, ko laya to bẹẹ lati gbena woju Tunde Idiagbon, tii ṣe igbakeji Buhari nigba naa, lati doju ijọba rẹ bolẹ.


Ṣugbọn ta ba wo bi Idiagbon ṣe gbe ọrọ Naijiria sori to, to si n lakaka fun orilẹede ti yoo goke agba, ipo ẹyin ti Naijiria wa nigba naa ko to lati pa ẹnikẹni lẹrin lootọ. Lasiko ti ijọba Buhari-Idiagbon n lakaka lati fi iwa Ọmọluabi ati ifẹ ilẹ baba ẹni sookan aya ọmọ Naijiria kọọkan, ariwo pe ijọba n ni awọn lara ni ọpọ ọmọ ilẹ yii mu bọ ẹnu. Amọ awọn ọmọ ologun to n ditẹ gbajọba ati baba ogun wọn bii Ọgagun Sani Abacha, ko laya to bẹẹ lati gbena woju Tunde Idiagbon, tii ṣe igbakeji Buhari nigba naa, lati doju ijọba rẹ bolẹ. Ṣugbọn wọn n sọ lọwọ lẹsẹ titi to fi lọ fun irinajo hajj lorilẹede Saudi Arabia losu kẹjọ ọdun 1985, ti wọn si doju ijọba Buhari-Idiagbon bolẹ, eyi ti Ọgagun Ibrahim Babangida lewaju rẹ. Ọdun kan ati oṣu mẹjọ si ni Idiagbon lo lori aga aleefa bii igbakeji adari Naijiria, ki wọn to yẹ aga akoso nidi rẹ. Bi o tilẹ jẹ pe ọpọ eeyan lo gba Idiagbon nimọran pe ko ma pada wa si Naijiria mọ lati Mecca, ti ọba Saudi gan si fun laaye lati duro sibẹ, amọ Idiagbon ko gba.


Ṣugbọn wọn n sọ lọwọ lẹsẹ titi to fi lọ fun irinajo hajj lorilẹede Saudi Arabia losu kẹjọ ọdun 1985, ti wọn si doju ijọba Buhari-Idiagbon bolẹ, eyi ti Ọgagun Ibrahim Babangida lewaju rẹ. Ọdun kan ati oṣu mẹjọ si ni Idiagbon lo lori aga aleefa bii igbakeji adari Naijiria, ki wọn to yẹ aga akoso nidi rẹ. Bi o tilẹ jẹ pe ọpọ eeyan lo gba Idiagbon nimọran pe ko ma pada wa si Naijiria mọ lati Mecca, ti ọba Saudi gan si fun laaye lati duro sibẹ, amọ Idiagbon ko gba. Gẹgẹ bi akikanju ọmọ Yoruba, o gba pe ibi to ba le, la n ba ọmọkunrin, iwa ojo si ni ki oun duro silẹ okeere, ile baba ọmọ kii sa ba ọmọ lẹru. Lẹyin ọjọ diẹ, Idiagbon pada si Naijiria, ti ijọba Babangida si fi sinu ahamọ ninu ile nilu Benin ati Bauchi fun ọpọlọpọ osu. Idiagbon ko ko ọrọ̀ aye jọ lori oye, ko kọle alarinrin, bẹẹ ni ko ka ọkọ ayọkẹlẹ jọ bii ẹkọ.


Gẹgẹ bi akikanju ọmọ Yoruba, o gba pe ibi to ba le, la n ba ọmọkunrin, iwa ojo si ni ki oun duro silẹ okeere, ile baba ọmọ kii sa ba ọmọ lẹru. Lẹyin ọjọ diẹ, Idiagbon pada si Naijiria, ti ijọba Babangida si fi sinu ahamọ ninu ile nilu Benin ati Bauchi fun ọpọlọpọ osu. Idiagbon ko ko ọrọ̀ aye jọ lori oye, ko kọle alarinrin, bẹẹ ni ko ka ọkọ ayọkẹlẹ jọ bii ẹkọ. Ko ji owo ilu lati pese fun ọjọ ọla arọmọdọmọ rẹ, ti ko si ja ile onile bo tiẹ lẹyin, bi ọpọ adari wa ti n ṣe. Ṣugbọn ohun to mumu julọ laya rẹ ni orileede ti yoo ba awujọ agbaye pe ati igbe aye idẹrun fun mutumuwa. Niwọn igba to jẹ pe awaye ku ko si, Ọgagun Tunde Idiagbon dagbere faye ni ọjọ Kẹrindinlogun oṣu karun ọdun 1999, lasiko aisan ranpẹ ni ẹni ọdun mẹrindinlọgọta.


Ko ji owo ilu lati pese fun ọjọ ọla arọmọdọmọ rẹ, ti ko si ja ile onile bo tiẹ lẹyin, bi ọpọ adari wa ti n ṣe. Ṣugbọn ohun to mumu julọ laya rẹ ni orileede ti yoo ba awujọ agbaye pe ati igbe aye idẹrun fun mutumuwa. Niwọn igba to jẹ pe awaye ku ko si, Ọgagun Tunde Idiagbon dagbere faye ni ọjọ Kẹrindinlogun oṣu karun ọdun 1999, lasiko aisan ranpẹ ni ẹni ọdun mẹrindinlọgọta. Idiagbon tiraka nigba aye rẹ, to si sa ipa rẹ lati jẹ ka ni orile-ede Naijiria to duro rẹ, amọ ọpọ ọmọ Naijiria ta ko o. Ọpọlọpọ ohun to si korira nigba naa, lo ti wa fẹ oju mọ wa lọwọ ni Naijiria bayii, ti ọkọ Naijiria si n rin loju omi lai mọ ẹni ti yoo ti de ebute ayọ. Adura wa ni pe ki Ọlọrun tẹ Agagunfẹyinti Tunde Idiagbon si afẹfẹ rere, ko si duro ti ẹbi to fi silẹ. Bakan la gba ni adura pe, irufẹ orilẹede ti Tunde Idiagbon nla ala pe ki Naijiria jẹ, to si ja fitafita fun, Ọlọrun yoo jẹ ko wa si imusẹ.


Idiagbon tiraka nigba aye rẹ, to si sa ipa rẹ lati jẹ ka ni orile-ede Naijiria to duro rẹ, amọ ọpọ ọmọ Naijiria ta ko o. Ọpọlọpọ ohun to si korira nigba naa, lo ti wa fẹ oju mọ wa lọwọ ni Naijiria bayii, ti ọkọ Naijiria si n rin loju omi lai mọ ẹni ti yoo ti de ebute ayọ. Adura wa ni pe ki Ọlọrun tẹ Agagunfẹyinti Tunde Idiagbon si afẹfẹ rere, ko si duro ti ẹbi to fi silẹ. Bakan la gba ni adura pe, irufẹ orilẹede ti Tunde Idiagbon nla ala pe ki Naijiria jẹ, to si ja fitafita fun, Ọlọrun yoo jẹ ko wa si imusẹ. Báwo ni obìnrin ṣe ń ní ìtura ìbálòpọ̀? Wo àbọ̀ tí ọmọba kan, obìnrin àkọ́kọ́ tó ṣe ìwádìí nípa rẹ̀ gbé jáde 'Ó tẹ́mi lọ́rùn kí n pàdánù ẹsẹ̀ mi, ju kí ǹkan ṣe oyún inú mi' Ẹkọ akọkọ ta ri ninu itan igbe aye Tunde Idiagbon ni pe, ka ni ẹmi ikora ẹni nijanu, iwa ọmọluabi ati ifẹ ilẹ baba ẹni. Itan yii tun kọ wa pe ka ni ipinnu ọkan ati ọkan akin lati gbe orilẹede wa goke agba lai naani isoro yowu to le fẹ doju kọ wa.


Báwo ni obìnrin ṣe ń ní ìtura ìbálòpọ̀? Wo àbọ̀ tí ọmọba kan, obìnrin àkọ́kọ́ tó ṣe ìwádìí nípa rẹ̀ gbé jáde 'Ó tẹ́mi lọ́rùn kí n pàdánù ẹsẹ̀ mi, ju kí ǹkan ṣe oyún inú mi' Ẹkọ akọkọ ta ri ninu itan igbe aye Tunde Idiagbon ni pe, ka ni ẹmi ikora ẹni nijanu, iwa ọmọluabi ati ifẹ ilẹ baba ẹni. Itan yii tun kọ wa pe ka ni ipinnu ọkan ati ọkan akin lati gbe orilẹede wa goke agba lai naani isoro yowu to le fẹ doju kọ wa. Bakan naa ni itan yii tun kọ wa pe, ohun aye yoo ba aye lọ, ka mase ko ọrọ aye le aya tabi ji owo ilu nitori ko si ohun ta mu wa saye, ko si ohun ta mu lọ. Ẹkọ miran ta tun ri kọ ninu itan yii ni pe, igba ko tọ lọ bii orere, aye ko tọ lọ bii ọpa ìbọn, ohun gbogbo fun igba diẹ ni, ka lọ ni suuru ati ipamọra.


Bakan naa ni itan yii tun kọ wa pe, ohun aye yoo ba aye lọ, ka mase ko ọrọ aye le aya tabi ji owo ilu nitori ko si ohun ta mu wa saye, ko si ohun ta mu lọ. Ẹkọ miran ta tun ri kọ ninu itan yii ni pe, igba ko tọ lọ bii orere, aye ko tọ lọ bii ọpa ìbọn, ohun gbogbo fun igba diẹ ni, ka lọ ni suuru ati ipamọra.


Fuel Price Hike: Ìjọba Nàìjíríà rọ aráàlú láti yí ọkọ̀ àti gẹnẹrétọ̀ wọn sí èyí tó ń lo afẹ́fẹ́ gáàsì lọ́fẹ̀ẹ́

Minisita fun ọrọ epo rọbi, Timipre Sylva ti kede pe lati oṣu Kẹwaa ọdun 2020 lọ, ijọba apapọ yoo bẹrẹ si yi awọn ọkọ ayọkẹlẹ ati gẹnẹretọ awọn araalu pada si eyi to n lo afẹfẹ gaasi. Sylva ni wọn yoo ṣe eyi lọfẹẹ fawọn ọmọ Naijiria lọna ati mu adinku ba owo epo petirolu to gbowo lori. Ori eto kan lori mohunmaworan apapọ ilẹ wa ni Minisita ti kede bẹẹ laarọ ọjọ Aje. Sylvia ni awọn ọkọ ayọkẹlẹ ni wọn ṣe lati maa lo gaasi ati epo petirolu papọ, bẹẹ si ni afẹfẹ gaasi dinwo ju epo petirolu lọ." Awọn ọmọ Naijiria yoo lanfaani lati yan eyi to ba wu wọn. Ijọba yoo si bẹrẹ eto naa pẹlu awọn kẹkẹ ẹlẹsẹ mẹta nilu Portharcourt."


Sylvia ni awọn ọkọ ayọkẹlẹ ni wọn ṣe lati maa lo gaasi ati epo petirolu papọ, bẹẹ si ni afẹfẹ gaasi dinwo ju epo petirolu lọ." Awọn ọmọ Naijiria yoo lanfaani lati yan eyi to ba wu wọn. Ijọba yoo si bẹrẹ eto naa pẹlu awọn kẹkẹ ẹlẹsẹ mẹta nilu Portharcourt." O fikùn pe ilo afẹfẹ gaasi ba oju ọjọ wa mu ni Naijiria, ti eyi ba si dohun tán, Naijiria yoo ri iranwọ gba lati ilẹ okeere.


O fikùn pe ilo afẹfẹ gaasi ba oju ọjọ wa mu ni Naijiria, ti eyi ba si dohun tán, Naijiria yoo ri iranwọ gba lati ilẹ okeere.


Economic recession: Ìjọba ní àfàìmọ̀ kí ọrọ̀ ajé má tún dẹnu kọlẹ̀ fún ìgbà kejì láàrin ọdún mẹ́rin

Lai si eto itaniji to muna doko, afaimọ ki ọrọ aje orilẹede Naijiria maa tun dẹnu kọlẹ fun igba keji laarin ọdun mẹrin, ijọba apapọ lo ke gbajare bẹẹ. Minisita keji fun eto iṣuna ni Naijiria, Ọgbẹni Clem Agba lo sọrọ yii niwaju igbimọ ile aṣofin agba to n ri si ọrọ eto inawo ati ọrọ aje l'Abuja. Minisita ni oṣuwọn idagbasoke ọrọ aje ni Naijiria laarin oṣu mẹta to kọja, GDP ko wu ni lori rara. Ọgbẹni Agba ṣalaye pe ti ọrọ aje orilẹede yii ko pa gbe pẹẹli diẹ sii ni oṣu mẹta si asiko yii, o ni ewu n bẹ loko longẹ fun ọrọ aje Naijiria. Nigba to n sọrọ lori bi pasipaarọ owo dọla ṣe n ṣakoba fun ọrọ aje Naijiria, minisita ni banki apapọ Naijiria, CBN gbe owo dọla kan to wa ni ọta le lọdunrun un (N360) naira tẹlẹ lọ si ọrin le lọdunrun un o din kan(N379). Minisita Agba ni ohun to n ṣẹlẹ si ọrọ aje agbaye lọwọlọwọ yoo jẹ ki owo to n ba ọja wọle si Naijiria gberu sii.


Ọgbẹni Agba ṣalaye pe ti ọrọ aje orilẹede yii ko pa gbe pẹẹli diẹ sii ni oṣu mẹta si asiko yii, o ni ewu n bẹ loko longẹ fun ọrọ aje Naijiria. Nigba to n sọrọ lori bi pasipaarọ owo dọla ṣe n ṣakoba fun ọrọ aje Naijiria, minisita ni banki apapọ Naijiria, CBN gbe owo dọla kan to wa ni ọta le lọdunrun un (N360) naira tẹlẹ lọ si ọrin le lọdunrun un o din kan(N379). Minisita Agba ni ohun to n ṣẹlẹ si ọrọ aje agbaye lọwọlọwọ yoo jẹ ki owo to n ba ọja wọle si Naijiria gberu sii. Ọgbẹni Agba ni lootọọ ni awọn eto iṣede ti ijọba ṣe lori ati dẹkun ajakalẹ aarun covid-19 dara, amọ o ti ṣakoba nla fun ọrọ aje Naijiria. O ni lati ibẹrẹ oṣu kinni si ipari oṣu ọdun 2020, owo to din diẹ ni tiriliọnu meji(N1.81tn) lo wọle si apo ijọba, eyi ti ko ju ida mejidinlaadọrin ninu ida ọgọrun un ti ijọba n reti lọ. Minisita keji fun eto iṣuna ṣalaye pe ijọba ṣe ifilọlẹ eto lati mu owo wọle sii nigba didan inawo ijọba ku.


Ọgbẹni Agba ni lootọọ ni awọn eto iṣede ti ijọba ṣe lori ati dẹkun ajakalẹ aarun covid-19 dara, amọ o ti ṣakoba nla fun ọrọ aje Naijiria. O ni lati ibẹrẹ oṣu kinni si ipari oṣu ọdun 2020, owo to din diẹ ni tiriliọnu meji(N1.81tn) lo wọle si apo ijọba, eyi ti ko ju ida mejidinlaadọrin ninu ida ọgọrun un ti ijọba n reti lọ. Minisita keji fun eto iṣuna ṣalaye pe ijọba ṣe ifilọlẹ eto lati mu owo wọle sii nigba didan inawo ijọba ku. Iṣé nlá n bẹ̀ níwájú ààrẹ Buhari àti àwọn Gómìnà lórí owó èpo robi tó dénú kọ́lẹ̀ Oju ọjọ lẹka ọrọ aje ni Naijiria ṣe bi ẹni ṣokunkun latari bi iye owo epo rọbi lagbaye ti ṣe dẹnu kọlẹ. Eyi ko ṣẹyin ija ọrọ aje to n waye laarin orileede Russia ati Saudi to fi mọ airi ọja epo ta ti aisan corona virus naa ṣokunfa rẹ. Bi nkan ti ṣe ri bayi ti  banki apapọ orileede Naijiria ti ni kawọn eeyan ma mura kalẹ de igba ti yoo le diẹ, BBC Yoruba fọrọwa awọn onimọ nipa ọrọ aje lẹnu lati ṣalaye ohun ti awọn ọmọ Naijiria yoo ba pade.


Iṣé nlá n bẹ̀ níwájú ààrẹ Buhari àti àwọn Gómìnà lórí owó èpo robi tó dénú kọ́lẹ̀ Oju ọjọ lẹka ọrọ aje ni Naijiria ṣe bi ẹni ṣokunkun latari bi iye owo epo rọbi lagbaye ti ṣe dẹnu kọlẹ. Eyi ko ṣẹyin ija ọrọ aje to n waye laarin orileede Russia ati Saudi to fi mọ airi ọja epo ta ti aisan corona virus naa ṣokunfa rẹ. Bi nkan ti ṣe ri bayi ti  banki apapọ orileede Naijiria ti ni kawọn eeyan ma mura kalẹ de igba ti yoo le diẹ, BBC Yoruba fọrọwa awọn onimọ nipa ọrọ aje lẹnu lati ṣalaye ohun ti awọn ọmọ Naijiria yoo ba pade. Onimọ nipa eto ọrọ aje ọmọwe Chijioke Ekechukwu ni iru nkan bayi ko ṣẹṣẹ ma ṣẹlẹ. O ni gbogbo igba ti nkan ba ti deba owo epo rọbi lagbaye yala owo rẹ lọ si oke tabi o walẹ, o di dandan ki Naijiria mọ lara. Latari iṣẹlẹ eyi ti o mu iye owo epo rọbi walẹ di bi ọgbọn dọla lati ọgọta dọla Ọmọwe Chijioke sọ pe ijakulẹ ọrọ aje eleyi ti a mọ si Recession lede oyinbo di dandan Ẹlẹẹkeji ipa to ni adinku iye owo epo yi yoo ni lara awọn eeyan Naijiria ni pe iye owo gbogbo nkan lọja yoo gbowo lori.


Onimọ nipa eto ọrọ aje ọmọwe Chijioke Ekechukwu ni iru nkan bayi ko ṣẹṣẹ ma ṣẹlẹ. O ni gbogbo igba ti nkan ba ti deba owo epo rọbi lagbaye yala owo rẹ lọ si oke tabi o walẹ, o di dandan ki Naijiria mọ lara. Latari iṣẹlẹ eyi ti o mu iye owo epo rọbi walẹ di bi ọgbọn dọla lati ọgọta dọla Ọmọwe Chijioke sọ pe ijakulẹ ọrọ aje eleyi ti a mọ si Recession lede oyinbo di dandan Ẹlẹẹkeji ipa to ni adinku iye owo epo yi yoo ni lara awọn eeyan Naijiria ni pe iye owo gbogbo nkan lọja yoo gbowo lori. ''Ati ẹni to n ta ata lọja ati awọn ti ko ni nkan ṣe pẹlu dọla,gbogbo wọn ni yoo gbe owo ọja lọ soke.'' Pẹlu iru nkan bayi, anfaani wa bẹẹ si ni ipenija wa ṣugbọn gbogbo rẹ ku si ọwọ awọn to n ṣe ijọba. Fun idi eyi onimọ Chijioke ni asiko re ti aarẹ Naijiria ati awọn Gomina ni lati ṣan ṣokoto wọn daada ki wọn si mu adinku ba owo inakuna.


''Ati ẹni to n ta ata lọja ati awọn ti ko ni nkan ṣe pẹlu dọla,gbogbo wọn ni yoo gbe owo ọja lọ soke.'' Pẹlu iru nkan bayi, anfaani wa bẹẹ si ni ipenija wa ṣugbọn gbogbo rẹ ku si ọwọ awọn to n ṣe ijọba. Fun idi eyi onimọ Chijioke ni asiko re ti aarẹ Naijiria ati awọn Gomina ni lati ṣan ṣokoto wọn daada ki wọn si mu adinku ba owo inakuna. Rẹgi ni ọrọ r ṣe pẹlu ọjọgbọn Nazif Abdullahi Darma to ni iIpenija nla ni ọrọ to wa nilẹ yi nitori abaṣepọ to wa laarin ọrọ aje ati ilera kii ṣe kekere. Darma ni asiko re lati ṣe agbeyẹwo awọn afojusun Naijiria nipa iṣuna ọdun 2020. Bakanna o ni  agbeyẹwo iye ti a man gbe le owo iṣẹ amayedẹrun ni  Naijiria ti wa di dandan bayi.


Rẹgi ni ọrọ r ṣe pẹlu ọjọgbọn Nazif Abdullahi Darma to ni iIpenija nla ni ọrọ to wa nilẹ yi nitori abaṣepọ to wa laarin ọrọ aje ati ilera kii ṣe kekere. Darma ni asiko re lati ṣe agbeyẹwo awọn afojusun Naijiria nipa iṣuna ọdun 2020. Bakanna o ni  agbeyẹwo iye ti a man gbe le owo iṣẹ amayedẹrun ni  Naijiria ti wa di dandan bayi. ''A ko le ma darukọ owo gọboi pe a fẹ fi ṣe isẹ agbaṣe.Nibo la ti fẹ ri bayi ti owo dọla ti dẹnu kọ ilẹ?'' ''O  ti di dandan lati se agbeyewo ibasepọ laarin awọn ọlọdani ati ẹka ijọba ti a mọ si PPP'' Ninu awọn ti Ọjọgbọn Nazifi Abdullahi Darma sọ pe yoo mọ asiko yi lara ju ni awọb ti wọn ma n na owo dọla yala lati fi gba itọju nilẹ okere ni tabi fẹkọ ni oke okun. O ṣalaye pe bi eeyan ba ni dọla bayi, ki o ṣọra lati naa.Bi anfaani ba si wa fun lati yanju nkan to n wa lọ si ilẹ okere, ki o yara yanju rẹ nile lai lọ si ita.


''A ko le ma darukọ owo gọboi pe a fẹ fi ṣe isẹ agbaṣe.Nibo la ti fẹ ri bayi ti owo dọla ti dẹnu kọ ilẹ?'' ''O  ti di dandan lati se agbeyewo ibasepọ laarin awọn ọlọdani ati ẹka ijọba ti a mọ si PPP'' Ninu awọn ti Ọjọgbọn Nazifi Abdullahi Darma sọ pe yoo mọ asiko yi lara ju ni awọb ti wọn ma n na owo dọla yala lati fi gba itọju nilẹ okere ni tabi fẹkọ ni oke okun. O ṣalaye pe bi eeyan ba ni dọla bayi, ki o ṣọra lati naa.Bi anfaani ba si wa fun lati yanju nkan to n wa lọ si ilẹ okere, ki o yara yanju rẹ nile lai lọ si ita.


Òtítọ ní Obasanjo sọ, Buhari n fí agbára fún ẹlẹ́yàmẹ̀yà ní Nàìjíríà-Soyinka

Onkowe Ọjọgbọn Wole Soyinka ti ṣe atilẹyin fun ọrọ ti  aarẹ ana Olusegun Obasanjo sọ wi pe ogun ẹlẹyamẹya gbinlẹ si labẹ ijọba Aarẹ Buhari. Soyinka sọ ọrọ yii ninu atẹjade to fi lede to pe akọle rẹ ni "Between 'Dividers-in-chief' and Dividers-in-law," ni ile rẹ ni Ijegba, Idi-Aba Estate, Abeokuta. Ilumọọka ọjọgbọn yi ni botilẹ jẹ pe oun ko gba ti Obasanjo nitori o pẹlu awọn adari to ba Naijiria de ibi to wa bayii, lori ọrọ to sọ, oun gbe lẹyin rẹ. O ni gbogbo ọrọ ikilọ ti Obasanjo ti n fi lede labẹ iṣejọba aarẹ Buhari lo tọna ti o si yẹ ki wọn kiyesi, ṣugbọn ijọba keti ikun si nitori Obasanjo lọ sọ ọrọ yii. O ṣalaye pe ''iyẹn o ni wi pe mọ yi ohun pada lori iwa buruku ti Aarẹ ana, Olusegun Obasanjo wu nigba ti o wa ni ipo.' 'Amọ, a gbọdọ wo ọrọ ti oun sọ fun itẹsiwaju orilẹede Naijiria ati awọn ikilọ rẹ lai bikita ibi ti ọrọ naa ti wa.'


O ni gbogbo ọrọ ikilọ ti Obasanjo ti n fi lede labẹ iṣejọba aarẹ Buhari lo tọna ti o si yẹ ki wọn kiyesi, ṣugbọn ijọba keti ikun si nitori Obasanjo lọ sọ ọrọ yii. O ṣalaye pe ''iyẹn o ni wi pe mọ yi ohun pada lori iwa buruku ti Aarẹ ana, Olusegun Obasanjo wu nigba ti o wa ni ipo.' 'Amọ, a gbọdọ wo ọrọ ti oun sọ fun itẹsiwaju orilẹede Naijiria ati awọn ikilọ rẹ lai bikita ibi ti ọrọ naa ti wa.' Soyinka fi kun pe 'Orilẹede Naijiria ti n lọ si okun igbagbe nitori ko si ifẹ tabi ajọṣepọ to le e mu isọkan gbinlẹ mọ lorilẹede Naijiria.' O ni kaka ki wọn gbọ imọran Obasanjo, radarada ni ijọba aarẹ Buhari n ba kaakiri. 'Ẹlẹyamẹya ti ohun waye labẹ iṣejọba aarẹ Buhari ko ṣẹyin ihuwasi aarẹ fun ara rẹ, ati awọn igbesẹ ati eto ti aarẹ n ṣe ti ko mu itẹsiwaju ba orilẹede Naijiria.'


Soyinka fi kun pe 'Orilẹede Naijiria ti n lọ si okun igbagbe nitori ko si ifẹ tabi ajọṣepọ to le e mu isọkan gbinlẹ mọ lorilẹede Naijiria.' O ni kaka ki wọn gbọ imọran Obasanjo, radarada ni ijọba aarẹ Buhari n ba kaakiri. 'Ẹlẹyamẹya ti ohun waye labẹ iṣejọba aarẹ Buhari ko ṣẹyin ihuwasi aarẹ fun ara rẹ, ati awọn igbesẹ ati eto ti aarẹ n ṣe ti ko mu itẹsiwaju ba orilẹede Naijiria.' Ọjọgbọn Wole Soyinka ṣe iranti asiko ti awọn darandaran pa awọn eniyan lọgọọrọ, sugbon kaka ki aarẹ Buhari gbe igbesẹ lati da abo bo awọn eniyan, ohun ti aarẹ Buhari sọ ni pe ki awọn eniyan naa wa ọna lati gbe ni alaafia. Bakan naa ni o sapejuwe ẹka eto idajọ ni Naijiria ti wọn ko naani ẹtọ awọn araalu afi awọn oṣelu ati awọn alagbara ti wọn le lo ọna magomago lati ri wi pe idajọ naa lo bi wọn ṣe fẹ. Awọn ọmọ Naijiria ti bẹrẹ si ni da si ọrọ ti Aarẹ tẹlẹri lorilẹede Naijiria, Olusegun Obasanjo sọ ati esi ti Aarẹ Muhammadu Buhari fun Obasanjo.


Ọjọgbọn Wole Soyinka ṣe iranti asiko ti awọn darandaran pa awọn eniyan lọgọọrọ, sugbon kaka ki aarẹ Buhari gbe igbesẹ lati da abo bo awọn eniyan, ohun ti aarẹ Buhari sọ ni pe ki awọn eniyan naa wa ọna lati gbe ni alaafia. Bakan naa ni o sapejuwe ẹka eto idajọ ni Naijiria ti wọn ko naani ẹtọ awọn araalu afi awọn oṣelu ati awọn alagbara ti wọn le lo ọna magomago lati ri wi pe idajọ naa lo bi wọn ṣe fẹ. Awọn ọmọ Naijiria ti bẹrẹ si ni da si ọrọ ti Aarẹ tẹlẹri lorilẹede Naijiria, Olusegun Obasanjo sọ ati esi ti Aarẹ Muhammadu Buhari fun Obasanjo. Ko pẹ ti Minisita to n ri si iroyin ati aṣa, Lai Muhammed naa tẹnu bọ ọ̀rọ̀ yii lawọn ọmọ Naijiria naa tu kẹkẹ ọrọ silẹ. Alhaji Lai Muhammed fi sita pe bi kii ba ṣe ti aarẹ Buhari ni, orilẹede Naijiria o ba ti fori sanpọn. Ni Ọjọbọ, ọsẹ to kọja ni Baba Obasanjo sọ wipe orilẹede Naijiria ti n lọ sokun igbagbe nitori oun gbogbo ti n dẹnukọlẹ lasiko iṣejọba Aarẹ Muhammadu Buhari.


Ko pẹ ti Minisita to n ri si iroyin ati aṣa, Lai Muhammed naa tẹnu bọ ọ̀rọ̀ yii lawọn ọmọ Naijiria naa tu kẹkẹ ọrọ silẹ. Alhaji Lai Muhammed fi sita pe bi kii ba ṣe ti aarẹ Buhari ni, orilẹede Naijiria o ba ti fori sanpọn. Ni Ọjọbọ, ọsẹ to kọja ni Baba Obasanjo sọ wipe orilẹede Naijiria ti n lọ sokun igbagbe nitori oun gbogbo ti n dẹnukọlẹ lasiko iṣejọba Aarẹ Muhammadu Buhari. Ileeṣẹ Aarẹ nigba ti wọn n fesi sọ wi pe Obasanjo gan an ni mọndaru to n pin orilẹede Naijiria, ti o si n sọrọ ẹlẹyamẹya lati igba de igba. Amọ, awọn ẹgbẹ ọmọ Yoruba ati ẹgbẹ miran lapapọ ti n fesi si ọrọ gbọn mi si omi o to to n waye laarin awọn mejeeji. Ayo Fayose, Afẹnifẹre, Ndigbo, Arewa dasi ọrọ Buhari ati Obasanjo Lara awọn to kọkọ fesi ni Gomina ipinlẹ Ekiti tẹleri, Ayo Fayose ni bi o tilẹ jẹ pe oun ko fi igba kan gba ti Obasanjo, otitọ ọrọ gbaa ni Baba Obasanjo sọ.


Ileeṣẹ Aarẹ nigba ti wọn n fesi sọ wi pe Obasanjo gan an ni mọndaru to n pin orilẹede Naijiria, ti o si n sọrọ ẹlẹyamẹya lati igba de igba. Amọ, awọn ẹgbẹ ọmọ Yoruba ati ẹgbẹ miran lapapọ ti n fesi si ọrọ gbọn mi si omi o to to n waye laarin awọn mejeeji. Ayo Fayose, Afẹnifẹre, Ndigbo, Arewa dasi ọrọ Buhari ati Obasanjo Lara awọn to kọkọ fesi ni Gomina ipinlẹ Ekiti tẹleri, Ayo Fayose ni bi o tilẹ jẹ pe oun ko fi igba kan gba ti Obasanjo, otitọ ọrọ gbaa ni Baba Obasanjo sọ. Lasiko ti Fayose n ṣe ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Dele Momodu lo sọ bẹẹ. Bakan naa ni ẹgbẹ Afẹnifẹre naa ni awọn faramọ ohun ti Obasanjo sọ nitori Aarẹ Buhari ti kuna lati jẹ ki isọkan o jọba lorilẹede Naijiria. Ninu ọrọ ti wọn, ẹgbẹ awọn ọmọ Igbo, Ohanaeze Ndigbo sọ wi pe otitọ ọrọ ni Obasanjo sọ nitori o mọ ibi ti bata ti n ta orilẹede Naijiria lẹsẹ, amọ o ṣeni laanu wipe ijọba to wa lode yii ko gbọ ọrọ si awọn eniyan lẹnu.


Lasiko ti Fayose n ṣe ifọrọwanilẹnuwo pẹlu Dele Momodu lo sọ bẹẹ. Bakan naa ni ẹgbẹ Afẹnifẹre naa ni awọn faramọ ohun ti Obasanjo sọ nitori Aarẹ Buhari ti kuna lati jẹ ki isọkan o jọba lorilẹede Naijiria. Ninu ọrọ ti wọn, ẹgbẹ awọn ọmọ Igbo, Ohanaeze Ndigbo sọ wi pe otitọ ọrọ ni Obasanjo sọ nitori o mọ ibi ti bata ti n ta orilẹede Naijiria lẹsẹ, amọ o ṣeni laanu wipe ijọba to wa lode yii ko gbọ ọrọ si awọn eniyan lẹnu. Amọ ninu ọrọ ti wọn, ẹgbẹ Arewa Consultative Forun ni Aarẹ Buhari ni awọn ṣe atilẹyin fun pẹlu ẹgbẹ oselu APC, ati wi pe ọrọ Obasanjo gan an lo n da idarudapọ silẹ lorilẹede Naijiria. Alaga ẹgbẹ Arewa naa, Audu Ogbeh ni ọrọ agọ ni  Obasanjo sọ, eleyii ti ko mu ọpọlọ dani rara, ti o si le e da wahala silẹ lorilẹede Naijiria. O fikun wi pe nigba ti Obasanjo wa lori oye, ọpọlọpọ nkan ni ko fararọ fun awọn ọmọ orilẹede Naijiria.


Amọ ninu ọrọ ti wọn, ẹgbẹ Arewa Consultative Forun ni Aarẹ Buhari ni awọn ṣe atilẹyin fun pẹlu ẹgbẹ oselu APC, ati wi pe ọrọ Obasanjo gan an lo n da idarudapọ silẹ lorilẹede Naijiria. Alaga ẹgbẹ Arewa naa, Audu Ogbeh ni ọrọ agọ ni  Obasanjo sọ, eleyii ti ko mu ọpọlọ dani rara, ti o si le e da wahala silẹ lorilẹede Naijiria. O fikun wi pe nigba ti Obasanjo wa lori oye, ọpọlọpọ nkan ni ko fararọ fun awọn ọmọ orilẹede Naijiria. Awọn ọmọ Naijiria naa dasi ni ori ẹrọ ayelujara Bakan naa ni awọn ọmọ Naijiria kan to n sọrọ lori ẹrọ ayelujara naa n sọ wi pe ohun ti Obasanjo sọ dara. Amọ, awọn miran ni awọn agbalagba bii Baba Obasanjo gan lo wa nidi iṣoro to ba orilẹede Naijiria, pe kii ṣe Buhari nikan ni o ba Naijiria de ibi ti o wa. Ileeṣẹ aarẹ orileede Naijiria ti sọko ọrọ pada si aarẹ ana, Olusegun Obasanjo pe ohun gan an lo n gbe igbesẹ lati mu ipinya ba Naijiria.


Awọn ọmọ Naijiria naa dasi ni ori ẹrọ ayelujara Bakan naa ni awọn ọmọ Naijiria kan to n sọrọ lori ẹrọ ayelujara naa n sọ wi pe ohun ti Obasanjo sọ dara. Amọ, awọn miran ni awọn agbalagba bii Baba Obasanjo gan lo wa nidi iṣoro to ba orilẹede Naijiria, pe kii ṣe Buhari nikan ni o ba Naijiria de ibi ti o wa. Ileeṣẹ aarẹ orileede Naijiria ti sọko ọrọ pada si aarẹ ana, Olusegun Obasanjo pe ohun gan an lo n gbe igbesẹ lati mu ipinya ba Naijiria. Garba Shehu to jẹ oludamọran aarẹ lori ọrọ iroyin ni o fesi yi ni idahun si ọrọ ti Obasanjo sọ pe Naijiria ti pin yẹlẹyẹlẹ labẹ ijọba Buhari. Shehu sọ pe Buhari n tun Naijiria ṣe ni ati pe Obasanjo lo n mu ipinya ba orilẹede naa. Eyi kii ṣe igba akọkọ ti ileeṣẹ aarẹ labẹ ijọba Buhari yoo maa tako ọrọ aarẹ ana Obasanjo .


Garba Shehu to jẹ oludamọran aarẹ lori ọrọ iroyin ni o fesi yi ni idahun si ọrọ ti Obasanjo sọ pe Naijiria ti pin yẹlẹyẹlẹ labẹ ijọba Buhari. Shehu sọ pe Buhari n tun Naijiria ṣe ni ati pe Obasanjo lo n mu ipinya ba orilẹede naa. Eyi kii ṣe igba akọkọ ti ileeṣẹ aarẹ labẹ ijọba Buhari yoo maa tako ọrọ aarẹ ana Obasanjo . Ninu atẹjade tuntun yii, Shehu ni ohun to yẹ Obasanjo gẹgẹ bi agba ilu ni ko daba ọna ati yanju ipenija to n ba Naijiria finra dipo bo ti ṣe n ru ina si ipinya labẹ ẹsin ati ẹya. Garba tun mẹnu ba bi aarẹ Buhari ṣe mu ọkan akin lati yọ owo afikun epo rọbi taa mọ si ''subsidy'' eleyi ti ijọba Obasanjo da laba ṣugbọn ti wọn ko ṣọkan akin lati sọ di mimuṣẹ. O tun mẹnu ba idagbasoke ti ijọba Buhari ti mu ba Naijiria nipa pipese ayika to faye gba karakata ati idunadura pẹlu awọn ilẹ okeere.


Ninu atẹjade tuntun yii, Shehu ni ohun to yẹ Obasanjo gẹgẹ bi agba ilu ni ko daba ọna ati yanju ipenija to n ba Naijiria finra dipo bo ti ṣe n ru ina si ipinya labẹ ẹsin ati ẹya. Garba tun mẹnu ba bi aarẹ Buhari ṣe mu ọkan akin lati yọ owo afikun epo rọbi taa mọ si ''subsidy'' eleyi ti ijọba Obasanjo da laba ṣugbọn ti wọn ko ṣọkan akin lati sọ di mimuṣẹ. O tun mẹnu ba idagbasoke ti ijọba Buhari ti mu ba Naijiria nipa pipese ayika to faye gba karakata ati idunadura pẹlu awọn ilẹ okeere. O sọ pe pẹlu bi Buhari ti ṣe ṣe aṣeyọri to yi, ko jẹ iyalẹnu pe awọn oloṣelu ti ko ni aseyọri lasiko wọn yoo maa  jowu aarẹ Buhari. Yoruba ni agba kii wa lọja ki ori ọmọ tuntun wọ, bẹẹ si ni agba ti ko ba kẹhun sọrọ, afaimọ ko ma kẹ itan sare to ba ya. Idi ree ti aarẹ tẹlẹ ni Naijiria, Olusegun Obasanjo fi n figbe bọnu pe Naijiria ma ti n kuna lọ laye isejọba Buhari, eyi to yẹ ka tete doola rẹ.


O sọ pe pẹlu bi Buhari ti ṣe ṣe aṣeyọri to yi, ko jẹ iyalẹnu pe awọn oloṣelu ti ko ni aseyọri lasiko wọn yoo maa  jowu aarẹ Buhari. Yoruba ni agba kii wa lọja ki ori ọmọ tuntun wọ, bẹẹ si ni agba ti ko ba kẹhun sọrọ, afaimọ ko ma kẹ itan sare to ba ya. Idi ree ti aarẹ tẹlẹ ni Naijiria, Olusegun Obasanjo fi n figbe bọnu pe Naijiria ma ti n kuna lọ laye isejọba Buhari, eyi to yẹ ka tete doola rẹ. Ilu Abuja ni Obasanjo fi kede bẹẹ ninu ọrọ apilẹkọ rẹ to pe akori rk ni "Ẹ jẹ ka rin jinna si isubu", to gbe kalẹ nibi ipade apero kan. Awọn oniruuru ẹlẹgbẹjẹgbẹ to jẹ ti ẹya kọọkan lawọn ẹkun gbogbo to wa ni Naijiria , bii Afenifere, Middle Belt, Agbaagba lẹkun ariwa, Ohanese Ndi Igbo ati Pan Niger Delta Forum. Obasanjo ni aile se akoso oniruuru ẹya to wa nilẹ yii lo mu ki orilẹede yii pin yẹlẹyẹlẹ, eyi to jẹ isoro kan gboogi to n ba wa finra. Aarẹ tẹlẹ naa wa fewe ọmọ mọ awọn eeyan to n lu ilu ogun, ti wọn si ni awọn yoo ya kuro lara Naijiria ni lati sọra se.


Ilu Abuja ni Obasanjo fi kede bẹẹ ninu ọrọ apilẹkọ rẹ to pe akori rk ni "Ẹ jẹ ka rin jinna si isubu", to gbe kalẹ nibi ipade apero kan. Awọn oniruuru ẹlẹgbẹjẹgbẹ to jẹ ti ẹya kọọkan lawọn ẹkun gbogbo to wa ni Naijiria , bii Afenifere, Middle Belt, Agbaagba lẹkun ariwa, Ohanese Ndi Igbo ati Pan Niger Delta Forum. Obasanjo ni aile se akoso oniruuru ẹya to wa nilẹ yii lo mu ki orilẹede yii pin yẹlẹyẹlẹ, eyi to jẹ isoro kan gboogi to n ba wa finra. Aarẹ tẹlẹ naa wa fewe ọmọ mọ awọn eeyan to n lu ilu ogun, ti wọn si ni awọn yoo ya kuro lara Naijiria ni lati sọra se. "Bi ẹya kọskan ba pin kuro lara Naijiria, ẹ ma gbagbe pe a si tun jẹ alamuleti ara wa, tawọn araalu yoo si nilo lati maa ba ara wọn se." O wa gbe imọran kalẹ pe ti yoo ba se rere, o gbọdọ kọkọ wa ojutu sawọn isoro to nii se pẹlu irẹpọ to sọnu laarin ẹya kọọkan. Bakan naa lo woye pe igbesẹ sise ipade apero miran tile asofin apapọ ilẹ wa n gbero kan wa lati fi akoko sofo ni.


"Bi ẹya kọskan ba pin kuro lara Naijiria, ẹ ma gbagbe pe a si tun jẹ alamuleti ara wa, tawọn araalu yoo si nilo lati maa ba ara wọn se." O wa gbe imọran kalẹ pe ti yoo ba se rere, o gbọdọ kọkọ wa ojutu sawọn isoro to nii se pẹlu irẹpọ to sọnu laarin ẹya kọọkan. Bakan naa lo woye pe igbesẹ sise ipade apero miran tile asofin apapọ ilẹ wa n gbero kan wa lati fi akoko sofo ni. O wa gbe oriyin fawọn ẹgbẹ ibilẹ to ti tako igbesẹ naa, eyi to se apejuwe bii ọna lati baana owo miran. Aarẹ tẹlẹri lorilẹede Naijiria, Olusegun Obasanjo ti sọ idi ti oun fi ti ilẹkun ile ijọsin mọ awọn oṣiṣẹ rẹ ati ojulumọ, to wa si ibi ayẹyẹ oku iya iyawo rẹ ni Ọjọ Ẹti. Baba Obasanjo ninu atẹjade to fi lede sọ wi pe, nitori arun Coronavirus ni oun ṣe gbe igbesẹ naa.


O wa gbe oriyin fawọn ẹgbẹ ibilẹ to ti tako igbesẹ naa, eyi to se apejuwe bii ọna lati baana owo miran. Aarẹ tẹlẹri lorilẹede Naijiria, Olusegun Obasanjo ti sọ idi ti oun fi ti ilẹkun ile ijọsin mọ awọn oṣiṣẹ rẹ ati ojulumọ, to wa si ibi ayẹyẹ oku iya iyawo rẹ ni Ọjọ Ẹti. Baba Obasanjo ninu atẹjade to fi lede sọ wi pe, nitori arun Coronavirus ni oun ṣe gbe igbesẹ naa. Obasanjo salaye pe, bi eto isinku ọhun ṣe bẹrẹ ni agogo mẹwa owurọ ni ijọ Saint Peters Anglican Church to wa ni Isara-Remo, ni ipinlẹ Ogun, ni oun funra oun ti ilẹkun ile ijọsin ọhun, ki awọn eniyan ma ba raye wọle. O fikun pe oun tẹle aṣẹ ijọba to tako ipejọpọ awọn eniyan ọlọgọrọ lasiko ajakalẹ arun Coronavirus yii. N ṣe ni awọn oṣiṣẹ ati ojulumọ naa duro sita lẹyin igbesẹ Baba Obasanjo, ti wọn si lọ sin oku ohun lẹyin isin.


Obasanjo salaye pe, bi eto isinku ọhun ṣe bẹrẹ ni agogo mẹwa owurọ ni ijọ Saint Peters Anglican Church to wa ni Isara-Remo, ni ipinlẹ Ogun, ni oun funra oun ti ilẹkun ile ijọsin ọhun, ki awọn eniyan ma ba raye wọle. O fikun pe oun tẹle aṣẹ ijọba to tako ipejọpọ awọn eniyan ọlọgọrọ lasiko ajakalẹ arun Coronavirus yii. N ṣe ni awọn oṣiṣẹ ati ojulumọ naa duro sita lẹyin igbesẹ Baba Obasanjo, ti wọn si lọ sin oku ohun lẹyin isin. O ku diẹ ki Mama Florence Adenekan pe ẹni aadọrun ọdun lo jade laye. Mama Adenekan ni iya Bola Obasanjo to jẹ ọkan lara iyawo Baba Obasanjo. Iroyin gbe pe, iyawo Obasanjo ko si nibi eto isinku naa, tori o wa ni Ilẹ Gẹẹsi lasiko isinku iya rẹ, ti Baba Obasanjọ si ṣe oju rẹ ni ibi isinku ohun.


O ku diẹ ki Mama Florence Adenekan pe ẹni aadọrun ọdun lo jade laye. Mama Adenekan ni iya Bola Obasanjo to jẹ ọkan lara iyawo Baba Obasanjo. Iroyin gbe pe, iyawo Obasanjo ko si nibi eto isinku naa, tori o wa ni Ilẹ Gẹẹsi lasiko isinku iya rẹ, ti Baba Obasanjọ si ṣe oju rẹ ni ibi isinku ohun. Lẹyin isinku naa ni Baba Obasanjo wa tẹsiwaju lọ ki awọn lọbalọba to wa ni agbegbe naa. Yoruba ni ati okeere ni oloju jinjin ti n mu ẹkun sun, bẹẹ si ni igi gogoro ma gun mi loju, ati okeere la ti n lọ ọ. Idi ree ti aarẹ tẹlẹ ni Naijiria, Oloye Olusegun Obasanjo fi gunle ọsin ẹja bii ẹgbẹrun lọna aadọta lati dena iyan to le waye lẹyin arun Coronavirus. Bakan naa ni Obasanjo tun laago ikilọ fun awọn olori orilẹ-ede ede ni ilẹ Afirika pe, ki wọn tete dawọle ọgbin oúnjẹ lọpọ yanturu lẹyin arun Coronavirus.


Lẹyin isinku naa ni Baba Obasanjo wa tẹsiwaju lọ ki awọn lọbalọba to wa ni agbegbe naa. Yoruba ni ati okeere ni oloju jinjin ti n mu ẹkun sun, bẹẹ si ni igi gogoro ma gun mi loju, ati okeere la ti n lọ ọ. Idi ree ti aarẹ tẹlẹ ni Naijiria, Oloye Olusegun Obasanjo fi gunle ọsin ẹja bii ẹgbẹrun lọna aadọta lati dena iyan to le waye lẹyin arun Coronavirus. Bakan naa ni Obasanjo tun laago ikilọ fun awọn olori orilẹ-ede ede ni ilẹ Afirika pe, ki wọn tete dawọle ọgbin oúnjẹ lọpọ yanturu lẹyin arun Coronavirus. Oloye Obasanjo woye bẹẹ lasiko to n sọrọ níbi ifilọlẹ ọgbin ẹja naa eyi to waye nibudo iyawe kawe rẹ (OOPL) to wa nilu Abeokuta. Obasanjo, ẹni tí inu rẹ dun jọjọ lori ọgbin ẹja naa ni, ironu jinlẹ lori iyan to lee sẹlẹ lẹyin ti arun Covid-19 ba kasẹ nilẹ lagbaye, lo mu ki oun gunle ọgbin ẹja naa. "Mo ro pe o yẹ ka mu ọrọ ohun tí yoo sẹlẹ lẹyin arun Coronavirus ni ibaada, mo si gbagbọ pe awọn ijoba ilẹ Afirika yẹ ki wọn ronu bi wọn yoo ṣe ni oúnjẹ ni anisẹku, ki ọwọ ebi ma ba ka awọn eeyan wọn."


Oloye Obasanjo woye bẹẹ lasiko to n sọrọ níbi ifilọlẹ ọgbin ẹja naa eyi to waye nibudo iyawe kawe rẹ (OOPL) to wa nilu Abeokuta. Obasanjo, ẹni tí inu rẹ dun jọjọ lori ọgbin ẹja naa ni, ironu jinlẹ lori iyan to lee sẹlẹ lẹyin ti arun Covid-19 ba kasẹ nilẹ lagbaye, lo mu ki oun gunle ọgbin ẹja naa. "Mo ro pe o yẹ ka mu ọrọ ohun tí yoo sẹlẹ lẹyin arun Coronavirus ni ibaada, mo si gbagbọ pe awọn ijoba ilẹ Afirika yẹ ki wọn ronu bi wọn yoo ṣe ni oúnjẹ ni anisẹku, ki ọwọ ebi ma ba ka awọn eeyan wọn." Awọn ẹgbẹrun lọna aadọta ẹja to wa ni oko Obasanjo naa lo jẹ ẹja alaran ati ọbọkun ti wọn tu da sinu odo ẹja lati dagba. Olusegun Obasanjo wá rọ àwọn ìjọba Áfíríkà láti bẹ̀rẹ̀ ọ̀gbìn oúnjẹ lọ́pọ̀ yanturu gẹ́gẹ́ bíi ọ̀nà láti dènà ebi lẹ́yìn àrùn Covid-19.


Awọn ẹgbẹrun lọna aadọta ẹja to wa ni oko Obasanjo naa lo jẹ ẹja alaran ati ọbọkun ti wọn tu da sinu odo ẹja lati dagba. Olusegun Obasanjo wá rọ àwọn ìjọba Áfíríkà láti bẹ̀rẹ̀ ọ̀gbìn oúnjẹ lọ́pọ̀ yanturu gẹ́gẹ́ bíi ọ̀nà láti dènà ebi lẹ́yìn àrùn Covid-19.


Aisha Buhari: Ìyawó ààrẹ padà délé láyọ̀ láti Dubai

Ọkọ̀ Bàálù mi rí ìdámú nínú afẹ́fẹ́ ṣùgbọ́n... Iyawo aarẹ orilẹede Naijiria ti ṣalaye bo ṣe mori bọ lọwọ ọkọ baalu to ri idamu loju ofurufu lasiko to n rinrinajo pada bọ wale lati ilẹ United Arab Emirates (UAE). Arabinrin Aisha Buhari ni oun rinrinajo lọ si orilẹede naa lati lọ fun itọju to so pada wale pẹlu ọkọ ofurufu ileeṣẹ ogun ofurufu Naijiria. "Mo fi asiko yii dupẹ lọwọ gbogbo ọmọ Naijiria fun adura ati ọrọ ikini wọn nigba ti mo lọ fun itọju. Ara mi ti ya bayii mo si ti pada bọ sipo bẹẹni mo ti dari wale si Naijiria" Ko ye iru aisan pato to ba aya aarẹ kuro ni Naijiria ṣugbọn ko ba a pada wale gẹgẹ bo ṣe sọ. Ẹwẹ, o ni "loju na wa pada, ọkọ baalu awọn ọmọ ogun ofurufu ri idamu nla ninu ofurufu ṣugbọn awakọ atawọn oṣiṣẹ inu baalu naa ṣe iṣẹ takun takun lati da a pada sọna rẹ". Aisha gboriyin fun igboya ti awakọ naa atawọn oṣiṣẹ toku ni si iṣẹ wọn.


Ara mi ti ya bayii mo si ti pada bọ sipo bẹẹni mo ti dari wale si Naijiria" Ko ye iru aisan pato to ba aya aarẹ kuro ni Naijiria ṣugbọn ko ba a pada wale gẹgẹ bo ṣe sọ. Ẹwẹ, o ni "loju na wa pada, ọkọ baalu awọn ọmọ ogun ofurufu ri idamu nla ninu ofurufu ṣugbọn awakọ atawọn oṣiṣẹ inu baalu naa ṣe iṣẹ takun takun lati da a pada sọna rẹ". Aisha gboriyin fun igboya ti awakọ naa atawọn oṣiṣẹ toku ni si iṣẹ wọn. Iroyin to n ja rayin-rayin lori ayelujara ni wi pe iyawo aarẹ orilẹede Naijiria ti rinrinajo lọ si Dubai ni orilẹede United Arab Emirate fun idi pato ti a ko mọ. Awọn iroyin kan tilẹ n sọ pe bi awọn ṣe gbọ ọ, ọrun lo n dun arabinrin Aisha ṣugbọn iroyin naa sọ pe awọn apẹrẹ ṣaa han pe tori ilera rẹ ni. Ọpọlọpọ ọmọ Naijiria lo ti fọn si oju opo Twitter lati sọ ero wọn nipa irinajo ti a gbọ pe iyawo aarẹ lọ yii.


Iroyin to n ja rayin-rayin lori ayelujara ni wi pe iyawo aarẹ orilẹede Naijiria ti rinrinajo lọ si Dubai ni orilẹede United Arab Emirate fun idi pato ti a ko mọ. Awọn iroyin kan tilẹ n sọ pe bi awọn ṣe gbọ ọ, ọrun lo n dun arabinrin Aisha ṣugbọn iroyin naa sọ pe awọn apẹrẹ ṣaa han pe tori ilera rẹ ni. Ọpọlọpọ ọmọ Naijiria lo ti fọn si oju opo Twitter lati sọ ero wọn nipa irinajo ti a gbọ pe iyawo aarẹ lọ yii. Igba ti a ri iyawo aarẹ kẹyin ni ita gbangba ni asiko adura ọdun Eid-el-Kabir pẹlu awọn idile rẹ nile Aso Villa nilu Abuja. Awọn iroyin mii ni lẹyin ọdun Sallah lọsẹ to kọja ni wọn gbe iyawo aarẹ kuro ni Naijiria lẹyin to n kerora ọrun didun lati bi ọsẹ meji to bere fun ki wọn gbe oun lọ oke okun. Èèyàn mẹ́tàdínláàdọ́fà ló móríbọ́ lọ́wọ́ Covid-19, 443 míì tún lùgbàdì rẹ̀ lọ́jọ́ Ẹtì Èèyàn 16 kú lẹ́yìn tí bàálù Air India já lulẹ̀ , tó sì kán sí méjì ní Kerala Ìtàn ayé Shina Rambo, adigunjale tó fi oyún 27 gún ọṣẹ Ọrọ miran tun ti n rugbo bọ nidile aarẹ orileede Naijiria Muhammadu Buhari pẹlu bi iyawo aarẹ Aisha Buhari  ti se ke gbajare si ọga ọlọpaa lati tu awọn ẹsọ oun silẹ ki wọn ma ba lugbadi Covid-19 lọdọ wọn.


Igba ti a ri iyawo aarẹ kẹyin ni ita gbangba ni asiko adura ọdun Eid-el-Kabir pẹlu awọn idile rẹ nile Aso Villa nilu Abuja. Awọn iroyin mii ni lẹyin ọdun Sallah lọsẹ to kọja ni wọn gbe iyawo aarẹ kuro ni Naijiria lẹyin to n kerora ọrun didun lati bi ọsẹ meji to bere fun ki wọn gbe oun lọ oke okun. Èèyàn mẹ́tàdínláàdọ́fà ló móríbọ́ lọ́wọ́ Covid-19, 443 míì tún lùgbàdì rẹ̀ lọ́jọ́ Ẹtì Èèyàn 16 kú lẹ́yìn tí bàálù Air India já lulẹ̀ , tó sì kán sí méjì ní Kerala Ìtàn ayé Shina Rambo, adigunjale tó fi oyún 27 gún ọṣẹ Ọrọ miran tun ti n rugbo bọ nidile aarẹ orileede Naijiria Muhammadu Buhari pẹlu bi iyawo aarẹ Aisha Buhari  ti se ke gbajare si ọga ọlọpaa lati tu awọn ẹsọ oun silẹ ki wọn ma ba lugbadi Covid-19 lọdọ wọn. Aisha fi ọrọ yi sita lọjọ Eti si oju opo Twitter nibi to ti sọ awọn ọrọ  pe ko yẹ ki ẹnikankan kọja ofin ti ijọba gbe kalẹ nipa irina lasiko Covid-19 . Aisha ni ẹnikẹni to ba tasẹ agẹrẹ si ofin yii gbọdọ lọ si iyasọtọ ọlọjọ mẹrinla lati le mọ boya o ko arun naa tabi ko ni. O pari ọrọ rẹ pe ki  ọga ọlọpaa tu awọn ẹsọ oun ti wọn mu sọdọ silẹ ki wọn ma ba ko Covid-19.


Aisha fi ọrọ yi sita lọjọ Eti si oju opo Twitter nibi to ti sọ awọn ọrọ  pe ko yẹ ki ẹnikankan kọja ofin ti ijọba gbe kalẹ nipa irina lasiko Covid-19 . Aisha ni ẹnikẹni to ba tasẹ agẹrẹ si ofin yii gbọdọ lọ si iyasọtọ ọlọjọ mẹrinla lati le mọ boya o ko arun naa tabi ko ni. O pari ọrọ rẹ pe ki  ọga ọlọpaa tu awọn ẹsọ oun ti wọn mu sọdọ silẹ ki wọn ma ba ko Covid-19. Ninu ọrọ ti Aisha Buhari sọ, ko darukọ ẹni kankan pe o tapa si ofin ma rina lasiko Covid 19. Sugbọn o jọ gate ko jọ gate, awọn ileesẹ iroyin Naijiria kan sọ pe ọrọ yii ko sẹyin bi ọkan lara awọn amugbalẹgbẹ aarẹ Buhari kan ti se dari si Aso Rock lati irinajo si ipinlẹ miran ni Naijiria. Gẹgẹ bi wọn ti se sọ, awọn ẹsọ Aisha Buhari ko jẹ ki amugbalẹgbẹ yi wọ Aso Rock nitori pe wọn ni o seese ki o ti ko Covid-19 lati ibi to ti n bọ.


Ninu ọrọ ti Aisha Buhari sọ, ko darukọ ẹni kankan pe o tapa si ofin ma rina lasiko Covid 19. Sugbọn o jọ gate ko jọ gate, awọn ileesẹ iroyin Naijiria kan sọ pe ọrọ yii ko sẹyin bi ọkan lara awọn amugbalẹgbẹ aarẹ Buhari kan ti se dari si Aso Rock lati irinajo si ipinlẹ miran ni Naijiria. Gẹgẹ bi wọn ti se sọ, awọn ẹsọ Aisha Buhari ko jẹ ki amugbalẹgbẹ yi wọ Aso Rock nitori pe wọn ni o seese ki o ti ko Covid-19 lati ibi to ti n bọ. Amugbalẹgbẹ yii la gbọ pe o fi ibinu pe olori awọn alaabo iyẹn CSO ti o si ni ko fi awọn ẹsọ iyawo aarẹ to da lọna si ahamọ. O seese ki o jẹ idi ree ti Aisha Buhari fi n lọgun sugbọn a ko ti ridi ọrọ yi fi mulẹ. Ileesẹ ọlọpaa Naijiria naa ko ti fesi boya lootọ lawọn ẹsọ iyawo aarẹ wọn wa lahamọ.


Amugbalẹgbẹ yii la gbọ pe o fi ibinu pe olori awọn alaabo iyẹn CSO ti o si ni ko fi awọn ẹsọ iyawo aarẹ to da lọna si ahamọ. O seese ki o jẹ idi ree ti Aisha Buhari fi n lọgun sugbọn a ko ti ridi ọrọ yi fi mulẹ. Ileesẹ ọlọpaa Naijiria naa ko ti fesi boya lootọ lawọn ẹsọ iyawo aarẹ wọn wa lahamọ. Kete ti Aisha Buhari fi ọrọ yi sita loju opo Twitter lawọn eeyan yabo oju opo rẹ ti wọn si bẹrẹ si ni fesi. Ọpọ ko tilẹ beere ohun ti o mu ki Aisha Buhari ke gbajare si ọga ọlọpaa. Ninu ero wọn, Aisha Buhari ko tori awọn eeyan sọrọ nipa titẹle ilana ijọba lasiko Covid-19 yi bi kii se pe eeyan kan tun ti fọwọ tẹ ẹtọ rẹ mọle ni Awọn kan tilẹ n beere pe se ko ni nọmba ọga ọlọpaa ni abi ki lo wa de to fi n damu awọn loju opo Twitter Ninu ero awọn ẹlomiran, wọn ni se ko yẹ ki iyawo aarẹ da si awọn ọrọ miran to n jẹ Naijiria logun lasiko yi bi ipaniyan ati ijingbe  to n waye lawọn ipinlẹ kaakiri Naijiria.


Kete ti Aisha Buhari fi ọrọ yi sita loju opo Twitter lawọn eeyan yabo oju opo rẹ ti wọn si bẹrẹ si ni fesi. Ọpọ ko tilẹ beere ohun ti o mu ki Aisha Buhari ke gbajare si ọga ọlọpaa. Ninu ero wọn, Aisha Buhari ko tori awọn eeyan sọrọ nipa titẹle ilana ijọba lasiko Covid-19 yi bi kii se pe eeyan kan tun ti fọwọ tẹ ẹtọ rẹ mọle ni Awọn kan tilẹ n beere pe se ko ni nọmba ọga ọlọpaa ni abi ki lo wa de to fi n damu awọn loju opo Twitter Ninu ero awọn ẹlomiran, wọn ni se ko yẹ ki iyawo aarẹ da si awọn ọrọ miran to n jẹ Naijiria logun lasiko yi bi ipaniyan ati ijingbe  to n waye lawọn ipinlẹ kaakiri Naijiria. Aarẹ orillẹede Naijiria, Muhammadu Buhari yoo bawọn eeyan sọrọ lọjọ Ẹti, ọjọ kejila oṣu to ti di ayajọ ijọba awarawa bayii. Gẹgẹ bi atẹjade ti oludamọran pataki si aarẹ, Femi Adesina fi sita, aago meje aarọ ọjọ Ẹti ni Buhari yoo bawọn ọmọ Naijiria sọrọ. Ijọba rọ awọn ileeṣẹ redio ati amohunmaworan to fi mọ awọn ileeṣẹ iroyin mii pe ki wọn darapọ mọ ileeṣẹ tẹlifisan ijọba apapọ, NTA lati le ṣafihan ọrọ fawọn eeyan.


Aarẹ orillẹede Naijiria, Muhammadu Buhari yoo bawọn eeyan sọrọ lọjọ Ẹti, ọjọ kejila oṣu to ti di ayajọ ijọba awarawa bayii. Gẹgẹ bi atẹjade ti oludamọran pataki si aarẹ, Femi Adesina fi sita, aago meje aarọ ọjọ Ẹti ni Buhari yoo bawọn ọmọ Naijiria sọrọ. Ijọba rọ awọn ileeṣẹ redio ati amohunmaworan to fi mọ awọn ileeṣẹ iroyin mii pe ki wọn darapọ mọ ileeṣẹ tẹlifisan ijọba apapọ, NTA lati le ṣafihan ọrọ fawọn eeyan. Ọjọ kejila oṣu kẹfa ọdun 1993 lawọn ọmọ Naijiria dibo aarẹ ninu eyi ti MKO Abiola ti ẹgbẹ SDP ti waako pẹlu Alhaji Bashir Tofa ti ẹgbẹ NRC. Abiola lo jawe olubori ibo naa, ṣugbọn Ọgagun fẹyinti Ibrahim Babangida wọgile esi idibo naa eleyi to da rogbodiyan silẹ kaakiri Naijiria nigba naa. Ti ẹ ko ba gbagbe, lọdun 2018 ni Aarẹ Buhari kede ''June 12'' gẹgẹ ayajọ ọjọ ijọba awarawa dipo ọjọ kọkandinlọgbọn oṣu karun ti ijọba ologun gbejọba fun alagbada ti ijọba kede tẹlẹ.


Ọjọ kejila oṣu kẹfa ọdun 1993 lawọn ọmọ Naijiria dibo aarẹ ninu eyi ti MKO Abiola ti ẹgbẹ SDP ti waako pẹlu Alhaji Bashir Tofa ti ẹgbẹ NRC. Abiola lo jawe olubori ibo naa, ṣugbọn Ọgagun fẹyinti Ibrahim Babangida wọgile esi idibo naa eleyi to da rogbodiyan silẹ kaakiri Naijiria nigba naa. Ti ẹ ko ba gbagbe, lọdun 2018 ni Aarẹ Buhari kede ''June 12'' gẹgẹ ayajọ ọjọ ijọba awarawa dipo ọjọ kọkandinlọgbọn oṣu karun ti ijọba ologun gbejọba fun alagbada ti ijọba kede tẹlẹ.


Obadiah Mailafia: DSS ti fi igbákejì gómìnà CBN tó ní gómìnà kan ní Àríwá Naijiria ní Ọ̀gá Boko Haram sílẹ̀

Igbakeji Gomina Banki Apapọ Naijiria (CBN) tẹlẹri, Obadiah Mailafia ti ni oun ko mọ wi pe wọn ka ohun oun silẹ lasiko ti oun ṣe ifọrọwanilẹnuwo pẹlu ileeṣẹ redio. Mailafia sọ eyi lasiko to n ba BBC sọrọ lẹyin ti Ajọ ọtẹlẹmuyẹ DSS fi silẹ lẹyin ifọrọwanilẹnuwo. O ni awọn Fulani meji ni wọn ri oun ti wọn si bẹrẹ si sọ gbogbo ohun to n ṣẹlẹ ninu ikọ Boko Haram fun oun nitori oun gbọ ede ti wọn n sọ. Igbakeji Gomina Banki Apapọ Naijiria (CBN) tẹlẹri, Obadiah Mailafia ni ajọ DSS ko kan an nipa fun oun lati sọ ohun ti oju oun kori. Mailafia fikun pe awọn oṣiṣẹ ajọ DSS wuwa ọmọluwabi si oun, ti wọn ko si fi iya jẹ oun lasiko ifọrọwanilẹnuwo naa. Bakan naa ni Mailafia ni oun fẹran Aarẹ Buhari ati wi pe oun ṣe agbatẹru fun un, amọ awọn to wa ni iṣejọba rẹ ko fun aarẹ ni atilẹyin to nilo lati mu idagbasoke ba orilẹede Naijiria.


Igbakeji Gomina Banki Apapọ Naijiria (CBN) tẹlẹri, Obadiah Mailafia ni ajọ DSS ko kan an nipa fun oun lati sọ ohun ti oju oun kori. Mailafia fikun pe awọn oṣiṣẹ ajọ DSS wuwa ọmọluwabi si oun, ti wọn ko si fi iya jẹ oun lasiko ifọrọwanilẹnuwo naa. Bakan naa ni Mailafia ni oun fẹran Aarẹ Buhari ati wi pe oun ṣe agbatẹru fun un, amọ awọn to wa ni iṣejọba rẹ ko fun aarẹ ni atilẹyin to nilo lati mu idagbasoke ba orilẹede Naijiria. DSS ti fi igbákejì gómìnà CBN tó ní gómìnà kan ní Àríwá Naijiria ní Ọ̀gá Boko Haram silẹ Ileeṣẹ otẹlẹmuyẹ lorilẹede Naijiria, DSS ti fi silẹ lẹyin ẹsun to fi kan gomina kan ni ẹkun ariwa Naijiria. Obadiah Mailafia lo sọ lori redio pe gomina ni ẹkun ariwa Naijiria gan an ni ọkan gboogi lara awọn adari ikọ agbesunmọmi Boko Haram ni Naijiria. O ni awọn ikọ Boko Haram to ti fẹhinti lo tu asiri naa si oun lọwọ.


DSS ti fi igbákejì gómìnà CBN tó ní gómìnà kan ní Àríwá Naijiria ní Ọ̀gá Boko Haram silẹ Ileeṣẹ otẹlẹmuyẹ lorilẹede Naijiria, DSS ti fi silẹ lẹyin ẹsun to fi kan gomina kan ni ẹkun ariwa Naijiria. Obadiah Mailafia lo sọ lori redio pe gomina ni ẹkun ariwa Naijiria gan an ni ọkan gboogi lara awọn adari ikọ agbesunmọmi Boko Haram ni Naijiria. O ni awọn ikọ Boko Haram to ti fẹhinti lo tu asiri naa si oun lọwọ. Ilẹẹṣẹ DSS gbe e lẹyin ti iroyin naa kaakiri ayelujara ti wọn si fi ọrọ wa a lẹnu wo. Obadiah wọ ọgba DSS lọ lati lọ wi ti ẹnu rẹ pẹlu awọn agbẹjọro rẹ meji ti orukọ wọn n jẹ Pius Akubo (SAN) ati Yakubu Bawa. Amọ, lẹyin wakati mẹfa ni wọn fi silẹ, ti awọn ikọ afẹhọnuhan to jẹ alatilẹyin rẹ ko si kuro nibẹ titi ti wọn fi fi silẹ.


Ilẹẹṣẹ DSS gbe e lẹyin ti iroyin naa kaakiri ayelujara ti wọn si fi ọrọ wa a lẹnu wo. Obadiah wọ ọgba DSS lọ lati lọ wi ti ẹnu rẹ pẹlu awọn agbẹjọro rẹ meji ti orukọ wọn n jẹ Pius Akubo (SAN) ati Yakubu Bawa. Amọ, lẹyin wakati mẹfa ni wọn fi silẹ, ti awọn ikọ afẹhọnuhan to jẹ alatilẹyin rẹ ko si kuro nibẹ titi ti wọn fi fi silẹ.


Money laundering: Inú ọ̀pọ̀ páálí oúnjẹ́ Nódù ní afurasí kan kó ọ̀pọ̀ ike ATM sí

Ọkunrin kan, Ishaq Abubakar,  ni ọwọ ti ba pe o ko ike ti wọn fi n gba owo lẹnu ẹrọ, ATM to din diẹ ni ẹgbẹrun mẹta rin. Abubakar, to n rinrin ajo lọ si orilẹede Dubai, ti wọn ti fa le ajọ EFCC lọwọ, lo ko awọn ike ATM naa pamọ sinu paali ohun jijẹ Nodu. Afrurasi ọhun lọwọ awọn osisẹ asọbode tẹ ni papakọ ofurufu Muritala Muhammed nilu Eko, lasiko to fẹ wọ ọkọ ofurufu lọ si Dubai. Lasiko ipade akọroyin ti wọn fi n fa afurasi ọhun le ajọ EFCC lọwọ, igbakeji ọga agba  ajọ asọbode, Abdulmumini Bako ni afurasi naa sọ pe ilu Kano ni oun ti wa. Bako ni ọkunrin kan wa pẹlu afurasi naa to fẹ seranwọ fun lati jẹ kawọn ẹrun naa kọja lọdọ awọn agbofinro laisi ayẹwo, amọ awọn osisẹ asọbode yari pe awọn yoo yẹ gbogbo paali naa wo finni-finni. O salaye pe o seese ki wọn lo awọn ike ATM shun fun iwa lilu jibiti ati kiko owo tuulu rin, to si leri leka pe gbogbo ẹni to ba lọwọ ninu isẹlẹ yii ni yoo fi imu ko ata ofin.


Lasiko ipade akọroyin ti wọn fi n fa afurasi ọhun le ajọ EFCC lọwọ, igbakeji ọga agba  ajọ asọbode, Abdulmumini Bako ni afurasi naa sọ pe ilu Kano ni oun ti wa. Bako ni ọkunrin kan wa pẹlu afurasi naa to fẹ seranwọ fun lati jẹ kawọn ẹrun naa kọja lọdọ awọn agbofinro laisi ayẹwo, amọ awọn osisẹ asọbode yari pe awọn yoo yẹ gbogbo paali naa wo finni-finni. O salaye pe o seese ki wọn lo awọn ike ATM shun fun iwa lilu jibiti ati kiko owo tuulu rin, to si leri leka pe gbogbo ẹni to ba lọwọ ninu isẹlẹ yii ni yoo fi imu ko ata ofin. Ajọ to n gbogun ti iwa ajẹbanu ni Naijiria, EFCC gbe Ọgbẹni Abdullahi Babalele tawọn kan sọ pe oun ni ọkọ ọkan lara awọn ọmọbinrin Alhaji Atiku Abubakar  lọ ileẹjọ l'Ọjọru. Ẹsun ti wọn fi kan Ọgbẹni Babalele ni pe wọn gbe owo bi ẹgbẹrun lọna ogoje owo dọla($140,000) rin ṣaaju idibo gbogbogbo ọdun 2019. Bakan naa,  ajọ EFCC ṣafihan Ọgbẹni Uyiekpen Osagie-Giwa to wọn ọpọ gbagbọ pe oun ni agbaẹjọro Atiku lori ẹsun pe o gbe owo bi miliọnu meji dọla ṣaaju idibo gbogbogbo.


Ajọ to n gbogun ti iwa ajẹbanu ni Naijiria, EFCC gbe Ọgbẹni Abdullahi Babalele tawọn kan sọ pe oun ni ọkọ ọkan lara awọn ọmọbinrin Alhaji Atiku Abubakar  lọ ileẹjọ l'Ọjọru. Ẹsun ti wọn fi kan Ọgbẹni Babalele ni pe wọn gbe owo bi ẹgbẹrun lọna ogoje owo dọla($140,000) rin ṣaaju idibo gbogbogbo ọdun 2019. Bakan naa,  ajọ EFCC ṣafihan Ọgbẹni Uyiekpen Osagie-Giwa to wọn ọpọ gbagbọ pe oun ni agbaẹjọro Atiku lori ẹsun pe o gbe owo bi miliọnu meji dọla ṣaaju idibo gbogbogbo. Awọn mejeeji lawọn o jẹbi ẹsun ti wọn fi kan awọn. Atiku dije fun ipo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu PDP eleyi to ti fidi rẹmi ti Aarẹ Muhammadu Buhari ti jawe olubori. Adajọ Nicholas Oweibo sun igbẹjọ siwaju si Ọjọbọ, nigba naa ni yoo dajọ lori beeli ti wọn beere fun.


Awọn mejeeji lawọn o jẹbi ẹsun ti wọn fi kan awọn. Atiku dije fun ipo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu PDP eleyi to ti fidi rẹmi ti Aarẹ Muhammadu Buhari ti jawe olubori. Adajọ Nicholas Oweibo sun igbẹjọ siwaju si Ọjọbọ, nigba naa ni yoo dajọ lori beeli ti wọn beere fun. Adajọ Oweibo ni ki wọn dawọn pada si atimọle ajọ EFCC.


Adajọ Oweibo ni ki wọn dawọn pada si atimọle ajọ EFCC.


Yoruba World Congress: Banji Akintoye ní àwọn ọlọ́pàá fẹ́ sọ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ òun sá àhámọ́

Ọjọgbọn Banji Akintoye to jẹ aṣiwaju igbimọ Yoruba lagbaye, Yoruba World Congress, ti salaye pe Naijiria ko fararọ fun ẹya Yoruba. Ọjọgbọn Akintoye ni igbimọ Yoruba lagbaye, Yoruba World Congress gba alaafia laaye ninu iṣe rẹ gbogbo, ti ko si fa ijangbọn kẹsẹ rara. Amọ o ni sibẹ aarẹ Muhammadu Buhari ṣi n lepa lati yọ orukọ igbimọ naa kuro lara awọn ẹgbẹjẹgbẹ to forukọ silẹ labẹ ijọba. Bakan naa lo fi kun un pe, awọn agbofinro pẹlu ti n gbaradi lati bẹrẹ sifi panpẹ ọba gbe awọn ọmọ ẹgbẹ naa. Ninu ọrọ to sọ nibi ayẹyẹ ipade igbimọ awọn ẹya ti ko ni aṣoju ninu igbimọ agbaye, aṣiwaju igbimọ Yoruba lagbaye naa sọ pe ohun ti oju ẹya Yoruba n ri nilẹ yii ko dẹrun rara. O ni awọn oyinbo amunisin Gẹẹsi, pẹlu ibẹru pe ẹya to kawe gidi ni ẹya Yoruba, wọn si sa gbogbo ipa nigba naa lati tẹri rẹ ba.


Bakan naa lo fi kun un pe, awọn agbofinro pẹlu ti n gbaradi lati bẹrẹ sifi panpẹ ọba gbe awọn ọmọ ẹgbẹ naa. Ninu ọrọ to sọ nibi ayẹyẹ ipade igbimọ awọn ẹya ti ko ni aṣoju ninu igbimọ agbaye, aṣiwaju igbimọ Yoruba lagbaye naa sọ pe ohun ti oju ẹya Yoruba n ri nilẹ yii ko dẹrun rara. O ni awọn oyinbo amunisin Gẹẹsi, pẹlu ibẹru pe ẹya to kawe gidi ni ẹya Yoruba, wọn si sa gbogbo ipa nigba naa lati tẹri rẹ ba. O fi kun n pe, ọṣẹ pupọ ni ijọba ologun gbogbo to wa ni ṣisẹ n tẹle, tun ṣe fun ẹya Yoruba nigba ti wọn gbẹsẹ le gbogbo dukia ajumọni ilẹ Yoruba. O fikun pe igbesẹ naa jẹ gbogbo eleyi ti wọn ti gbe kalẹ bẹrẹ lati ọdun 1959, pupọ awọn dukia ajumọni ti wọn gbẹsẹ le naa ni wọn ko mojuto daradara, ti ọpọ si tun ti parun. Akintoye ṣalaye fun ipade apapọ igbimọ agbaye naa pe, aisi aabo to peye, ti mu ki awọn iwa ipa bii ijinigbe, ikọlu awọn agbebọn, ikọlu laarin agbẹ ati darandaran ati bẹẹ bẹẹ lọ, di tọrọ fọnkale nilẹ Yoruba.


O fi kun n pe, ọṣẹ pupọ ni ijọba ologun gbogbo to wa ni ṣisẹ n tẹle, tun ṣe fun ẹya Yoruba nigba ti wọn gbẹsẹ le gbogbo dukia ajumọni ilẹ Yoruba. O fikun pe igbesẹ naa jẹ gbogbo eleyi ti wọn ti gbe kalẹ bẹrẹ lati ọdun 1959, pupọ awọn dukia ajumọni ti wọn gbẹsẹ le naa ni wọn ko mojuto daradara, ti ọpọ si tun ti parun. Akintoye ṣalaye fun ipade apapọ igbimọ agbaye naa pe, aisi aabo to peye, ti mu ki awọn iwa ipa bii ijinigbe, ikọlu awọn agbebọn, ikọlu laarin agbẹ ati darandaran ati bẹẹ bẹẹ lọ, di tọrọ fọnkale nilẹ Yoruba. O wa fi kun pe, pẹlu bi ọrọ ti ṣe ri yii, ijijagbara ẹya Yoruba ti n debi to lapẹrẹ.


O wa fi kun pe, pẹlu bi ọrọ ti ṣe ri yii, ijijagbara ẹya Yoruba ti n debi to lapẹrẹ.


Ibadan VC Appointment: Ẹgbẹ́ ọmọ Ibadan fẹ́ kí ààrẹ Buhari yan ọmọ wọ́n gẹ́gẹ́ bí ọgá fásitì Ibadan

Agbarijọpọ awọn ọmọ bibi ilu Ibadan ti ke gbajare si aarẹ Muhammadu Buhari lati foju aanu wo awọn ko fi yan ọmọ bibi ilu Ibadan si ipo ọga agba fasiti ilu Ibadan. Arọwa yi to wa lati ọdọ aarẹ ẹgbẹ naa ninu ifọrọwerọ pẹlu BBC ko ṣẹyin bi eto iyansipo ẹni ti yoo jẹ ọga fasiti naa lẹyin ti saa Ọjọgbọn Abel Olayinka to jẹ ọmọ ipinlẹ Osun ba pari. Oloye Adeyemi Soladoye, aarẹ ẹgbẹ ni awọn ọmọ Ibadan ti ṣe suuru to lati igba ti wọn ti da fasiti naa silẹ ati pe aika nkan kun awọn ti to gẹ bayi. ''Awa ọmọ Ibadan kii ṣe oni wahala nii nitori rẹ lo fi dabi ẹni pe a ko tii sọrọ lati nkan bi ọdun mejilelaadọrin ti wọn ti da fasiti Ibadan silẹ pe ki wọn yan ọmọ Ibadan ni ọga fasiti naa.'' ''Lọpọ igba ni awọn ọmọ wa ti yẹ ki wọn de ipo yi ṣugbọn niṣe ni wọn maa n doju ọrọ ru ti wọn yoo si yan ẹlomiran sipo.'' Soladoye fi kun un pe ''Nigba to ti wa di pe kii ṣe ẹni to ba gbe igbaoroke ni wọn yoo mu, a fẹ ki aarẹ o mu ọmọ wa ninu awọn ti orukọ wọn ba de ọdọ rẹ'' ''Awọn ọmọ wa koju oṣunwọn, o si yẹ ki aarẹ wo nkan mii mọ Ibadan lara lati yan ọmọ wa si ipo ọga fasiti Ibadan.''


''Awa ọmọ Ibadan kii ṣe oni wahala nii nitori rẹ lo fi dabi ẹni pe a ko tii sọrọ lati nkan bi ọdun mejilelaadọrin ti wọn ti da fasiti Ibadan silẹ pe ki wọn yan ọmọ Ibadan ni ọga fasiti naa.'' ''Lọpọ igba ni awọn ọmọ wa ti yẹ ki wọn de ipo yi ṣugbọn niṣe ni wọn maa n doju ọrọ ru ti wọn yoo si yan ẹlomiran sipo.'' Soladoye fi kun un pe ''Nigba to ti wa di pe kii ṣe ẹni to ba gbe igbaoroke ni wọn yoo mu, a fẹ ki aarẹ o mu ọmọ wa ninu awọn ti orukọ wọn ba de ọdọ rẹ'' ''Awọn ọmọ wa koju oṣunwọn, o si yẹ ki aarẹ wo nkan mii mọ Ibadan lara lati yan ọmọ wa si ipo ọga fasiti Ibadan.'' Bawo ni iyansipo ọga fasiti ti ṣe maa n waye? Ọdọ Aarẹ orileede Naijiria ni aṣẹ wa lori ẹni ti wọn yoo yan ni ipo ọga fasiti lẹyin ti awọn igbimọ ayẹwo ti fasiti ba yan ti fi orukọ eeyan mẹta tabi mẹrin ṣọwọ si. Ni ibamu pẹlu ofin to da awọn fasiti ijọba apapọ silẹ, ẹnikẹni to ba ti kaju oṣunwọn ni ijọba lẹtọ lati yan lai fi ti ibi to ti wa ṣe.


Bawo ni iyansipo ọga fasiti ti ṣe maa n waye? Ọdọ Aarẹ orileede Naijiria ni aṣẹ wa lori ẹni ti wọn yoo yan ni ipo ọga fasiti lẹyin ti awọn igbimọ ayẹwo ti fasiti ba yan ti fi orukọ eeyan mẹta tabi mẹrin ṣọwọ si. Ni ibamu pẹlu ofin to da awọn fasiti ijọba apapọ silẹ, ẹnikẹni to ba ti kaju oṣunwọn ni ijọba lẹtọ lati yan lai fi ti ibi to ti wa ṣe. Lọpọ igba awọn fasiti Naijiria a ma ni fakinfa lori yiyan ọmọ ilu gẹgẹ bi ọga fasiti ijọba apapọ. Bi awọn ara ilu ba ti ṣe n ni ki ijọba yan ọmọ wọn lawọn alakoso yoo ma sọ pe ilana ko yọ ẹnikẹni silẹ. Yatọ si ipo ọga agba fasiti Ibadan, Oloye Adeyemi sọ pe o wu awọn bakan naa ki aarẹ yan ọmọ Ibadan si ipo ọga agba ile ikọṣẹ iṣegun fasiti Ibadan,UCH.


Lọpọ igba awọn fasiti Naijiria a ma ni fakinfa lori yiyan ọmọ ilu gẹgẹ bi ọga fasiti ijọba apapọ. Bi awọn ara ilu ba ti ṣe n ni ki ijọba yan ọmọ wọn lawọn alakoso yoo ma sọ pe ilana ko yọ ẹnikẹni silẹ. Yatọ si ipo ọga agba fasiti Ibadan, Oloye Adeyemi sọ pe o wu awọn bakan naa ki aarẹ yan ọmọ Ibadan si ipo ọga agba ile ikọṣẹ iṣegun fasiti Ibadan,UCH. O lootọ awọn ko ni ikapa kankan lati mu aarẹ ni dandan ṣugbọn o ti wa fẹ di lemọlemọ pe wọn yoo fi ọmọ Ibadan to kaju oṣunwọn silẹ ti wọn yoo si yan ọmọ Ilu mi sipo ọga fasiti Ibadan.


O lootọ awọn ko ni ikapa kankan lati mu aarẹ ni dandan ṣugbọn o ti wa fẹ di lemọlemọ pe wọn yoo fi ọmọ Ibadan to kaju oṣunwọn silẹ ti wọn yoo si yan ọmọ Ilu mi sipo ọga fasiti Ibadan.


Mamman Daura: Ojú òpó ayélujára ń gbóná lórí ìlàkàkà ọmọ Nàíjíríà láti mọ́ ipò tí ìlera rẹ̀ wà

Lowurọ ọjọbọ ni oju opo Twitter n gbona fẹlifẹli pklu ibeere awọn ọmọ ilẹ yii pe, ki ileesẹ aarẹ se alaye lori irinsi Daura. Yoruba ni ti ko ba si ina, eefin kii ru, ibeere awọn ọmọ Naijiria ko sẹyin iroyin kan to jade laipẹ yii pe ara ibatan aarẹ naa ko da, ti wọn si ti gbe digbadigba lọ sile iwosan. Idi ree ti BBC fi tiraka lati wa okodoro ọrọ nileesẹ aarẹ lati mọ ibi ti Mamman Daura wa, ati pe se lootọ ni o n se aisan. Awọn eeyan kan to ba BBC sọrọ nileesẹ aarẹ amọ ti wọn ko fẹ darukọ wọn ni ibatan aarẹ naa rinrinajo lọ silu oyinbo lootọ, amọ kii se oun nikan lo lọ. Sibẹ, sibẹ, lai naani awọn alaye yii, ẹnu si n kun Mamma Daura loju opo ayelujara nipa ilera rẹ, bo ba si se jẹ, BBC Yoruba yoo maa mu ẹkunrẹrẹ iwadi wa wa fun yin.


Bola Tinubu 2023: Babachir Lawal sọ pé APC gbọdọ̀ fààye gba Tinubu láti díje fún ipò ààrẹ

Akọwe ijọba Naijiria nigba kan, Babachir Lawal, ti sọ pe dandan ni fun ẹgbẹ oṣelu All Progressives Congress (APC) lati fi aye gba ẹnikẹni to ba fẹ dije fun ipo aarẹ l'ọdun 2023. Oṣu Kẹwaa, ọdun 2017, ni wọn yọ Lawal kuro nipo lẹyin ti wọn fi ẹsun kan pe o na N544m ni inakuna lati fi ge koriko. Lasiko to n ba iwe iroyin abẹle The Punch sọrọ, Lawal sọ pe lootọ ni aṣiwaju ẹgbẹ oṣelu naa, Bola Tinubu, ko ipa pataki ninu bi aarẹ Muhammadu Buhari ṣe wọle ibo si ipo aarẹ l'ọdun 2015. O ni kii ṣe nkan to pamọ pe igun Tinubu wa ninu ẹgbẹ oṣelu naa. O fi kun ọrọ rẹ pe nigba ti Tinubu kede atilẹyin rẹ fun Buhari lọdun naa, lo to o fojuhan pe oun ni yoo gba tikẹẹti ẹgbẹ lati dije. "Ti kii ba ṣe pe Tinubu jọwọ ara rẹ nigba naa, mo lero pe Kwakwanso ni ko ba gba tikẹẹti ẹgbẹ APC.


O ni kii ṣe nkan to pamọ pe igun Tinubu wa ninu ẹgbẹ oṣelu naa. O fi kun ọrọ rẹ pe nigba ti Tinubu kede atilẹyin rẹ fun Buhari lọdun naa, lo to o fojuhan pe oun ni yoo gba tikẹẹti ẹgbẹ lati dije. "Ti kii ba ṣe pe Tinubu jọwọ ara rẹ nigba naa, mo lero pe Kwakwanso ni ko ba gba tikẹẹti ẹgbẹ APC. Nitori idi eyi nikan, o fihan pe Tinubu ni onilu to lu fun iromi Buhari , ati idagbasoke ẹgbẹ APC. Bakan naa ni Lawal sọ pe Tinubu lo ko owo jọ fun ipolongo, nigba ti Buhari ko ni owo lọwọ lati gbọ bukata eto idibo. Oun kan naa lo gba ileeṣẹ ilẹ okeere kan lati ilẹ America, fun atunṣe si oju ti awọn eeyan fi n wo Buhari ṣaaju eto idibo.


Nitori idi eyi nikan, o fihan pe Tinubu ni onilu to lu fun iromi Buhari , ati idagbasoke ẹgbẹ APC. Bakan naa ni Lawal sọ pe Tinubu lo ko owo jọ fun ipolongo, nigba ti Buhari ko ni owo lọwọ lati gbọ bukata eto idibo. Oun kan naa lo gba ileeṣẹ ilẹ okeere kan lati ilẹ America, fun atunṣe si oju ti awọn eeyan fi n wo Buhari ṣaaju eto idibo. "Oju ti ọpọ eeyan fi n wo Buhari nigba naa ko dara rara, eyi to ṣeeṣe ko ṣe idiwọ fun jijawe olubori rẹ" "Nitori naa, ti a ko ba fẹ pe ibinu Ọlọrun si ori wa, eyi ti a ko fẹ, a gbọdọ fi aaye gba ẹnikẹni to ba fẹ dije, to fi mọ Tinubu." Ọrọ ti Lawal sọ yii ti n fa ariyanjiyan laarin awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria kan lori ayelujara. Igba akọkọ kọ niyi ti iroyin ati awuyewuye ti n waye lori pe boya Tinubu fẹ ẹ dije du ipo aarẹ Naijiria ni ọdun 2023.


"Oju ti ọpọ eeyan fi n wo Buhari nigba naa ko dara rara, eyi to ṣeeṣe ko ṣe idiwọ fun jijawe olubori rẹ" "Nitori naa, ti a ko ba fẹ pe ibinu Ọlọrun si ori wa, eyi ti a ko fẹ, a gbọdọ fi aaye gba ẹnikẹni to ba fẹ dije, to fi mọ Tinubu." Ọrọ ti Lawal sọ yii ti n fa ariyanjiyan laarin awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria kan lori ayelujara. Igba akọkọ kọ niyi ti iroyin ati awuyewuye ti n waye lori pe boya Tinubu fẹ ẹ dije du ipo aarẹ Naijiria ni ọdun 2023. Oun naa si ti sọ laimọye igba pe, oun ko dije. Ẹ ṣọra fun iroyin ofege, emi o pe aarẹ Muhammadu Buhari ni alakatakiti ẹsin, eekan ninu ẹgbẹ oṣelu APC, Bola Tinubu lo sọ bẹẹ. Atẹjade kan lo lu ayelujara pa ninu eyi to fẹsun kan Tinubu pe o ṣapejuwe Buhari bi alakati ẹsun, ẹlẹyemẹta  ati daaru daapọ lọdun 2013.


Oun naa si ti sọ laimọye igba pe, oun ko dije. Ẹ ṣọra fun iroyin ofege, emi o pe aarẹ Muhammadu Buhari ni alakatakiti ẹsin, eekan ninu ẹgbẹ oṣelu APC, Bola Tinubu lo sọ bẹẹ. Atẹjade kan lo lu ayelujara pa ninu eyi to fẹsun kan Tinubu pe o ṣapejuwe Buhari bi alakati ẹsun, ẹlẹyemẹta  ati daaru daapọ lọdun 2013. Atẹjade naa tun sọ pe Tinubu ni ti wọn ba gba Buhari laaye pẹrẹ, afaimọ ko maa pin orilẹede Naijiria, ati pe iwa ẹlẹmyamẹya Buhari le ṣakoba fun iṣọkan fun Naijiria. Bi ẹ ko ba gbagbe Buhari dije fun ipo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu ANPP ninu idibo gbogbogbo ọdun 2003 ṣugbọn o fidi rẹmi, nigba ti Olusegun Obasanjo ẹgbẹ oṣelu PDP wọle ibo naa. Tinubu naa dupo gomina ipinlẹ Eko fun saa keji lọdun naa labẹ asia ẹgbẹ oṣelu AD ninu eyi to ti jawe olubori.


Atẹjade naa tun sọ pe Tinubu ni ti wọn ba gba Buhari laaye pẹrẹ, afaimọ ko maa pin orilẹede Naijiria, ati pe iwa ẹlẹmyamẹya Buhari le ṣakoba fun iṣọkan fun Naijiria. Bi ẹ ko ba gbagbe Buhari dije fun ipo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu ANPP ninu idibo gbogbogbo ọdun 2003 ṣugbọn o fidi rẹmi, nigba ti Olusegun Obasanjo ẹgbẹ oṣelu PDP wọle ibo naa. Tinubu naa dupo gomina ipinlẹ Eko fun saa keji lọdun naa labẹ asia ẹgbẹ oṣelu AD ninu eyi to ti jawe olubori. Amọ, oludamọran fun Tinubu lori eto iroyin, Tunde Rahman sọ ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Ẹti pe ayederu iroyin lawọn kan n gbe kiri. O ni awọn eeyan kan ti wọn koriira Tinubu lo wa nibi iroyin ofege naa, bakan naa lo beere pe ki ẹnikẹni to ba mọ ibi ti Tinubu ti sọrọ naa wi pe ko wa sọ. ''Asiwaju ko le sọ iru ọrọ bayii nipa Buhari laelae!


Amọ, oludamọran fun Tinubu lori eto iroyin, Tunde Rahman sọ ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Ẹti pe ayederu iroyin lawọn kan n gbe kiri. O ni awọn eeyan kan ti wọn koriira Tinubu lo wa nibi iroyin ofege naa, bakan naa lo beere pe ki ẹnikẹni to ba mọ ibi ti Tinubu ti sọrọ naa wi pe ko wa sọ. ''Asiwaju ko le sọ iru ọrọ bayii nipa Buhari laelae! Ati pe ko si ohun to le mu ki Tinubu sọ iru ọrọ yii nitori oun ati Buhari ko si ninu ẹgbẹ oṣelu kan naa, bẹẹ ni wọn o si nija ara wọn ninu,'' Ọgbẹni Rahman lo woye bẹẹ. O ṣalaye siwaju sii pe ko ba tiẹ wu Tinubu gan an ki Buhari wọle ibo aarẹ ọdun 2003 nitori oun ti Obasanjo ṣe fun ipinlẹ Eko nigba to gbẹsẹ le owo to n wolẹ lati apo ijọba apapọ.


Ati pe ko si ohun to le mu ki Tinubu sọ iru ọrọ yii nitori oun ati Buhari ko si ninu ẹgbẹ oṣelu kan naa, bẹẹ ni wọn o si nija ara wọn ninu,'' Ọgbẹni Rahman lo woye bẹẹ. O ṣalaye siwaju sii pe ko ba tiẹ wu Tinubu gan an ki Buhari wọle ibo aarẹ ọdun 2003 nitori oun ti Obasanjo ṣe fun ipinlẹ Eko nigba to gbẹsẹ le owo to n wolẹ lati apo ijọba apapọ.