Bí ó tilẹ̀ jẹ́pẹ́ ìyá yìí tún ní àwọn iṣẹ́ ilé láti ṣẹ, ó tún wà nínú òkùnkùn pẹ̀lú ọmọ rẹ̀. Ó dúró tí gbogbo ilé fi wà ní ìdákẹ́jẹ́jẹ́. Olùtúmọ̀ náà sọ báyìí: Nínú àwọn ewì yóókù tí ó wà nínú ìwé yìí ni a ti rí àwọn èyí tí ó sọ nípa ṣíṣere ọmọ nínú òjò, ìṣàwárí pọ̀tọ̀pọ́tọ̀, kíkọ́ ọmọ ní ilé ìwé àti kíkọ́ ọmọ ní dùùrù títẹ̀, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ. Kò sì sí àṣàdànù nínú àwọn ewì náà. Gbogbo wọn ni wọ́n gbé oúnjẹ fún ẹgbẹ́, tí wọ́n sì tún gba àwo bọ̀. Wọ́n jẹ́ ewì tí Kọ́lá Túbọ̀sun ṣe iṣẹ́ dáradára lé lórí nípa aáyán ògbufọ́ tó ṣe lórí wọn.


Ìrírí Òbí Àti Ìtọ́jú Ọmọ Nínú “Ìgbà Èwe” Láti Ọwọ́ Kọ́lá Túbọ̀sún | Rasaq Malik Gbọ́láhàn

Kò sì sí àṣàdànù nínú àwọn ewì náà. Gbogbo wọn ni wọ́n gbé oúnjẹ fún ẹgbẹ́, tí wọ́n sì tún gba àwo bọ̀. Wọ́n jẹ́ ewì tí Kọ́lá Túbọ̀sun ṣe iṣẹ́ dáradára lé lórí nípa aáyán ògbufọ́ tó ṣe lórí wọn. Èmi yóò rọ Kọ́lá Túbọ̀sun láti ma dáwọ́ iṣẹ́ gbígbé iná èdè Yorùbá káàkiri àgbáyé. Léẹ̀kan si, mo kan sáárá sí Emily Grosholz àti Kọ́lá Túbọ̀sún. A bí Kọ́lá Túbọ̀sún ni ọdún 1981 ní ìlú Ìbàdàn.


Èmi yóò rọ Kọ́lá Túbọ̀sun láti ma dáwọ́ iṣẹ́ gbígbé iná èdè Yorùbá káàkiri àgbáyé. Léẹ̀kan si, mo kan sáárá sí Emily Grosholz àti Kọ́lá Túbọ̀sún. A bí Kọ́lá Túbọ̀sún ni ọdún 1981 ní ìlú Ìbàdàn. Kọ́lá jẹ́ òǹkọ̀wé àti onímọ̀-èdè, tí ó sì gba àmì ẹ̀yẹ Premio Ostana Prize ni ọdun 2016 làtàrí àwọn iṣẹ́ tó ti ṣe fún ìgbélárugẹ èdè àti àṣà. Láìpẹ́ yìí, Kọ́lá jẹ oyè olùwádí Chevening, tí ó sì ṣíṣẹ́ ni British Library, lẹ́yìn náà ni ó di Olóòtú Ètò ni Yorùbá Academy ni Ibàdàn. Kọ́lá ti túmọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àwọ́n òǹkọ̀wé káàkiri, lára àwọn òǹkọ̀wé tó ti túmọ̀ iṣẹ́ wọn láàárin èdè Yorúbà sí èdè Gẹ̀ẹ́sì ni Ngugi wa Thiong’o, Chimamanda Adichie, Túbọ̀sún Ọládàpọ̀, Lánrewájú Adépọ̀jù, Sarah Ladipo-Manyika, Cervantes, James Baldwin àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


Kọ́lá jẹ́ òǹkọ̀wé àti onímọ̀-èdè, tí ó sì gba àmì ẹ̀yẹ Premio Ostana Prize ni ọdun 2016 làtàrí àwọn iṣẹ́ tó ti ṣe fún ìgbélárugẹ èdè àti àṣà. Láìpẹ́ yìí, Kọ́lá jẹ oyè olùwádí Chevening, tí ó sì ṣíṣẹ́ ni British Library, lẹ́yìn náà ni ó di Olóòtú Ètò ni Yorùbá Academy ni Ibàdàn. Kọ́lá ti túmọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àwọ́n òǹkọ̀wé káàkiri, lára àwọn òǹkọ̀wé tó ti túmọ̀ iṣẹ́ wọn láàárin èdè Yorúbà sí èdè Gẹ̀ẹ́sì ni Ngugi wa Thiong’o, Chimamanda Adichie, Túbọ̀sún Ọládàpọ̀, Lánrewájú Adépọ̀jù, Sarah Ladipo-Manyika, Cervantes, James Baldwin àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Edwardsville by Heart jẹ́ àkójọpọ̀ ewì akọ́kọ́ oun alára tí ó kọ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n sì tẹ̀ẹ́ jáde ní ọdún 2018. Rasaq Malik Gbọ́láhàn jẹ́ akẹ́kọ̀ gboyè méjì nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ilé ìwé gíga fásitì ilú Ìbàdàn. Ó wà lára àwọn ọ̀mọ̀wé tó gba Fulbright ní ọdún 2019 sí ọdún 2020 tí ó sì kọ́ àwọn òyìnbó ni Yorùbá ni Fásitì Kansas.


Edwardsville by Heart jẹ́ àkójọpọ̀ ewì akọ́kọ́ oun alára tí ó kọ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n sì tẹ̀ẹ́ jáde ní ọdún 2018. Rasaq Malik Gbọ́láhàn jẹ́ akẹ́kọ̀ gboyè méjì nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ilé ìwé gíga fásitì ilú Ìbàdàn. Ó wà lára àwọn ọ̀mọ̀wé tó gba Fulbright ní ọdún 2019 sí ọdún 2020 tí ó sì kọ́ àwọn òyìnbó ni Yorùbá ni Fásitì Kansas. Ó jẹ́ ẹni tí ó fẹ́ràn àṣà àti ìṣe, àti pé ó ní ìgbàgbọ́ pé èdè abínibí ni ọ̀nà tí a lè fi gbé ìlú lárugẹ. Ó tún jẹ́ ẹni tí ó máá ń kéwì, ó sì tún fẹ́ràn láti ma ka ìwé Yorùbá. Bótilẹ̀ jẹ́ pé ó ń ṣiṣẹ́ lórí ìtàn àròkọ rẹ̀ lọ́wọ́, o ti tẹ àkójọpọ̀ ewì méjì jáde ní èdè Gẹ̀ẹ́sì eléyìí tí àkọ́lé wọn ń jẹ́ No Home In this Land àti The Other Names of Grief.


Ó jẹ́ ẹni tí ó fẹ́ràn àṣà àti ìṣe, àti pé ó ní ìgbàgbọ́ pé èdè abínibí ni ọ̀nà tí a lè fi gbé ìlú lárugẹ. Ó tún jẹ́ ẹni tí ó máá ń kéwì, ó sì tún fẹ́ràn láti ma ka ìwé Yorùbá. Bótilẹ̀ jẹ́ pé ó ń ṣiṣẹ́ lórí ìtàn àròkọ rẹ̀ lọ́wọ́, o ti tẹ àkójọpọ̀ ewì méjì jáde ní èdè Gẹ̀ẹ́sì eléyìí tí àkọ́lé wọn ń jẹ́ No Home In this Land àti The Other Names of Grief.


Lálẹ́ Ìgbéyàwó | Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Bí aré kò bá tó aré a kì í pòwe, bí ọ̀rọ̀ kò bá tọ́rọ̀ a kìí fìtàn balẹ̀, bí iṣẹ́ kò bá le a kì í bẹ ọ̀wẹ̀ tọ̀ ọ́, bí ọ̀rọ̀ kò bá tóbi àkàwé rẹ̀ kì í pọ̀. Wọ́n ti ń mú ìyàwó ní abà Àkànbí ilẹ̀ ti ta sí i. Wọ́n ti ń fẹ́ aya fún ọmọ, má-le-gbàgbé ní ti Ṣùbòmí àti Monílọ́lá. Ojo rọ̀. Pẹpẹyẹ sì tún pọnmọ lọ́jọ́ tí à ń wí yìí. Ẹni tí ó bá sọ pé òwú ò tó ẹrù, ó dájú pé èyí tí yóò fi tanná ló mú. Ká má parọ́, ìgbéyàwó tó lárinrin gan-an ni.


Pẹpẹyẹ sì tún pọnmọ lọ́jọ́ tí à ń wí yìí. Ẹni tí ó bá sọ pé òwú ò tó ẹrù, ó dájú pé èyí tí yóò fi tanná ló mú. Ká má parọ́, ìgbéyàwó tó lárinrin gan-an ni. Ìgbéyàwó ku ọjọ́ mẹ́ta ni wọ́n ti ń ri àtíbàbà alárìmọ́lẹ̀ ràgàjì kan báyìí. Nígbà tí wọ́n rì í tán àfi bí ẹni pé gbogbo ìlú ló ń bọ̀ wá síbi ayẹyẹ ìgbéyàwó náà. Àwọn àga tí wọ́n to sábẹ́ rẹ̀ pátá ni wọ́n wọṣọ sí lọ́rùn láìṣe èèyàn.


Ìgbéyàwó ku ọjọ́ mẹ́ta ni wọ́n ti ń ri àtíbàbà alárìmọ́lẹ̀ ràgàjì kan báyìí. Nígbà tí wọ́n rì í tán àfi bí ẹni pé gbogbo ìlú ló ń bọ̀ wá síbi ayẹyẹ ìgbéyàwó náà. Àwọn àga tí wọ́n to sábẹ́ rẹ̀ pátá ni wọ́n wọṣọ sí lọ́rùn láìṣe èèyàn. Àwòdami ẹnu ni àwọn ará Abà Àkànbí ń wo àwọn àga tó wọṣọ. Tọmọdé tàgbà ló ń ṣèèmọ̀ pé nígbà tí wọ́n fi ọjọ́ mẹ́ta ri àtíbàbà, ọjọ́ ìgbéyàwó gan-an yóò gọntíọ. Bàbá Monílọ́lá ló farí gá pé dandan ni kí ọmọ rẹ̀ àti Ṣùbòmí wá ṣe ìgbéyàwó wọn nílùú tí wọ́n forí òun sọlẹ̀ sí.


Àwòdami ẹnu ni àwọn ará Abà Àkànbí ń wo àwọn àga tó wọṣọ. Tọmọdé tàgbà ló ń ṣèèmọ̀ pé nígbà tí wọ́n fi ọjọ́ mẹ́ta ri àtíbàbà, ọjọ́ ìgbéyàwó gan-an yóò gọntíọ. Bàbá Monílọ́lá ló farí gá pé dandan ni kí ọmọ rẹ̀ àti Ṣùbòmí wá ṣe ìgbéyàwó wọn nílùú tí wọ́n forí òun sọlẹ̀ sí. Ṣe ẹni a bá fẹ́ fọ́mọ lọ́wọ́ rẹ̀, ó di dóólè ká bá a fẹ́ ohun tó bá ń fẹ́. Baba ọmọ ló lọmọ,ìrùkẹ̀rẹ̀ ló lọmọ Ọ̀rúnmìlà. Ó kú ọ̀sẹ̀ kan ni ilé bàbá Monílọ́lá ti di ọ̀tun.


Ṣe ẹni a bá fẹ́ fọ́mọ lọ́wọ́ rẹ̀, ó di dóólè ká bá a fẹ́ ohun tó bá ń fẹ́. Baba ọmọ ló lọmọ,ìrùkẹ̀rẹ̀ ló lọmọ Ọ̀rúnmìlà. Ó kú ọ̀sẹ̀ kan ni ilé bàbá Monílọ́lá ti di ọ̀tun. Wọ́n tún un ṣe tí ó rẹwà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti tó ogún ọdún tí wọ́n ti kọ́lé náà nígbà tí ó rí àtúnṣe, bí ìgbà tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ ló wá rí. Owó ń tún nǹkan ṣe!


Wọ́n tún un ṣe tí ó rẹwà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti tó ogún ọdún tí wọ́n ti kọ́lé náà nígbà tí ó rí àtúnṣe, bí ìgbà tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ ló wá rí. Owó ń tún nǹkan ṣe! Onírúurú ọ̀bẹ là á rí lọ́jọ́ ikú erin. Àwọn èèyàn jàǹkàn jàǹkàn ló péjúpésẹ̀ síbi ayẹyẹ ìgbéyàwó náà. Àwọn ará Abà Àkànbí náà mọ̀ pé àwọn gbàlejò.


Onírúurú ọ̀bẹ là á rí lọ́jọ́ ikú erin. Àwọn èèyàn jàǹkàn jàǹkàn ló péjúpésẹ̀ síbi ayẹyẹ ìgbéyàwó náà. Àwọn ará Abà Àkànbí náà mọ̀ pé àwọn gbàlejò. Ìlú Òyìnbó ni ọkọ ń gbé àmọ́ ìyàwó ló jẹ́ kó wálé nígbà tí Sàlàkọ́ ìyẹn bàbá ìyàwó kọ̀ jálẹ̀ pé òun kò fẹ́ kí àbúrò ọkọ rọ́pò Ṣùbòmí. Ilé ìtura tí Ṣùbòmí gbà fún òun pẹ̀lú ìyàwó ẹlẹ́sẹ̀-osùn ni wọ́n morí lé bí wọn ṣe kúrò lójú agbo. Ibẹ̀ ni ó ti fẹ́ jẹ a-dùn-má-dẹ́ẹ̀kẹ́.


Ìlú Òyìnbó ni ọkọ ń gbé àmọ́ ìyàwó ló jẹ́ kó wálé nígbà tí Sàlàkọ́ ìyẹn bàbá ìyàwó kọ̀ jálẹ̀ pé òun kò fẹ́ kí àbúrò ọkọ rọ́pò Ṣùbòmí. Ilé ìtura tí Ṣùbòmí gbà fún òun pẹ̀lú ìyàwó ẹlẹ́sẹ̀-osùn ni wọ́n morí lé bí wọn ṣe kúrò lójú agbo. Ibẹ̀ ni ó ti fẹ́ jẹ a-dùn-má-dẹ́ẹ̀kẹ́. Ó fẹ́ lọ sí Atan. Kó sì tún gbà ibẹ̀ dé Adó, kí ó tún fẹsẹ̀ kan dé Ìgbàrà-Òkè. Kò wá sinmi ní Sùúrùlérè.


Ó fẹ́ lọ sí Atan. Kó sì tún gbà ibẹ̀ dé Adó, kí ó tún fẹsẹ̀ kan dé Ìgbàrà-Òkè. Kò wá sinmi ní Sùúrùlérè. Ọkàn rẹ̀ balẹ̀ bí i ti tòlótòló pé lẹ́yìn súù kí adìẹ ó fò ló kù. Oúnjẹ tí wọ́n gbé fún wọn ni wọ́n jẹ tán ni gbágbá bá rú. Kokoko dún lára ilẹ̀kùn.


Ọkàn rẹ̀ balẹ̀ bí i ti tòlótòló pé lẹ́yìn súù kí adìẹ ó fò ló kù. Oúnjẹ tí wọ́n gbé fún wọn ni wọ́n jẹ tán ni gbágbá bá rú. Kokoko dún lára ilẹ̀kùn. Àwọn méjèèjì lérò pé lára àwọn òṣìṣẹ́ tí wọn pè lórí aago pé kí ó mú ọtí ẹlẹ́rìndòdò wá ni. Àwọn ìgìrìpá méjì kan ló wọlé pẹ̀lú ìbòjú. Ẹnikẹ́ni kò lè dá wọn mọ̀.


Àwọn méjèèjì lérò pé lára àwọn òṣìṣẹ́ tí wọn pè lórí aago pé kí ó mú ọtí ẹlẹ́rìndòdò wá ni. Àwọn ìgìrìpá méjì kan ló wọlé pẹ̀lú ìbòjú. Ẹnikẹ́ni kò lè dá wọn mọ̀. Oúnjẹ tí Ṣùbòmí tí ń palẹ̀mọ́ àtijẹ kíá páà ni wọ́n bá a jẹ́. Ìrìn-àjò tí ó ń múra àti rìn, ní pápàpá ni wọ́n bá a rìn ín. Bí Monílọ́lá bá tilẹ̀ fẹ́ gbọnmú kì í ṣe lójú irin tútù.


Oúnjẹ tí Ṣùbòmí tí ń palẹ̀mọ́ àtijẹ kíá páà ni wọ́n bá a jẹ́. Ìrìn-àjò tí ó ń múra àti rìn, ní pápàpá ni wọ́n bá a rìn ín. Bí Monílọ́lá bá tilẹ̀ fẹ́ gbọnmú kì í ṣe lójú irin tútù. Ariwo wo ló fẹ́ pa nígbà tí wọ́n ti fi aṣọ dí i lẹ́nu pinpin. Jìnnìjìnnì ti bo ọkọ náà, ìdí rẹ̀ tí domi. Àwọn Atiláawí júbà ehoro bí wọ́n ti ṣiṣẹ́ ibi wọn tán.


Ariwo wo ló fẹ́ pa nígbà tí wọ́n ti fi aṣọ dí i lẹ́nu pinpin. Jìnnìjìnnì ti bo ọkọ náà, ìdí rẹ̀ tí domi. Àwọn Atiláawí júbà ehoro bí wọ́n ti ṣiṣẹ́ ibi wọn tán. Ariwo Ṣùbòmí tí wọ́n gbọ́ ló ta àwọn òṣìṣẹ́ lólobó pé nǹkan ń ṣẹlẹ̀. Àwọn èèyàn ń bèèrè pé ṣe wọn kò ṣe wọn ní jàǹbá? Monílọ́lá kàn ń wa ẹkún mu ní tìrẹ ni.


Ariwo Ṣùbòmí tí wọ́n gbọ́ ló ta àwọn òṣìṣẹ́ lólobó pé nǹkan ń ṣẹlẹ̀. Àwọn èèyàn ń bèèrè pé ṣe wọn kò ṣe wọn ní jàǹbá? Monílọ́lá kàn ń wa ẹkún mu ní tìrẹ ni. Ẹnìkan sún mọ́ ọn, ó ní màdámú, ṣé wọn ò fọwọ́ kàn yín ṣá? Kàkà kí ó fèsì, ẹkún rẹ̀ tún lékankà si. Ọmọ bíbí Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀.


Ẹnìkan sún mọ́ ọn, ó ní màdámú, ṣé wọn ò fọwọ́ kàn yín ṣá? Kàkà kí ó fèsì, ẹkún rẹ̀ tún lékankà si. Ọmọ bíbí Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín, Ìjagun, Ìjẹ̀bú Òde. Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ní ilé ẹ̀kọ́ girama. Ó nífẹ̀ẹ́ láti máa kọ ewì àti ìtan àròsọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ.


Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín, Ìjagun, Ìjẹ̀bú Òde. Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ní ilé ẹ̀kọ́ girama. Ó nífẹ̀ẹ́ láti máa kọ ewì àti ìtan àròsọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ.


Ǹjẹ Ìwọ ti ka Ìwé ‘Ọláọ̀rẹ́ Afọ̀tẹ̀joyè’? | Ọ̀rẹ́dọlá Ibrahim

ỌLÁỌ̀RẸ́ AFỌ̀TẸ̀JOYÈ Ṣèbí oun tí mo mọ̀n tí wọ́n má ń sọ ni pé òkùnkùn kìí bórí ìmọ́lẹ̀, pé irọ́ kìí jáwé borí òtítọ́, pé rìkíṣí kìí lékè àti pe àgàbàngebè kìí la’ni. Ṣùgbọ́n èyí tí mó rí kà nínú ìwé yìí yàtọ̀ fọ́ọ́. Nínú ìwé yìí, èké jáwé olúbórí o! Bẹ́ẹ̀ni, kèéta là láìsí wàhálà àti pé ọ̀tẹ̀ pàápàá j’oyè. Ìwé tí mo ń sọ yìí náàni ìwé tí Ọ̀gbẹ́ni Afọlábí Ọlábimtán kọ tí o pèé ní ‘Ọláọ̀rẹ́ Afọ̀tẹ̀joyè’. Gẹ́gẹ́ bí o ti pe ìwé náàni o jẹ ní tòótọ́, èèyàn kan fi ọ̀tẹ̀ j’oyè o!


Bẹ́ẹ̀ni, kèéta là láìsí wàhálà àti pé ọ̀tẹ̀ pàápàá j’oyè. Ìwé tí mo ń sọ yìí náàni ìwé tí Ọ̀gbẹ́ni Afọlábí Ọlábimtán kọ tí o pèé ní ‘Ọláọ̀rẹ́ Afọ̀tẹ̀joyè’. Gẹ́gẹ́ bí o ti pe ìwé náàni o jẹ ní tòótọ́, èèyàn kan fi ọ̀tẹ̀ j’oyè o! Ìwé náà dá lórí Ọláọ̀rẹ́ gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá ìtàn nàá. Ọláọ̀rẹ́ ni Ọ̀túnba ìlú Jòǹtolo, ò sì jẹ́ ọ̀kan l’ára àwọn ìjòyè Ọba Ọbálọ́wọ̀ Ẹni-ọlá-ńpa-lẹ́rù, Ọba ìlú Jòǹtolo. Ìlú Jòǹtolo kìí yé bá ìlú Bọ́tẹ̀ jagun, ṣèbí ìlú Bọ́tẹ̀ gbé wà lábẹ́ Jòǹtolo eléyìí tí kò jẹ kí inú Ọlọ́tẹ̀ ọba ìlú Bọ́tẹ̀ dùn.


Ìwé náà dá lórí Ọláọ̀rẹ́ gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá ìtàn nàá. Ọláọ̀rẹ́ ni Ọ̀túnba ìlú Jòǹtolo, ò sì jẹ́ ọ̀kan l’ára àwọn ìjòyè Ọba Ọbálọ́wọ̀ Ẹni-ọlá-ńpa-lẹ́rù, Ọba ìlú Jòǹtolo. Ìlú Jòǹtolo kìí yé bá ìlú Bọ́tẹ̀ jagun, ṣèbí ìlú Bọ́tẹ̀ gbé wà lábẹ́ Jòǹtolo eléyìí tí kò jẹ kí inú Ọlọ́tẹ̀ ọba ìlú Bọ́tẹ̀ dùn. Gbogbo ìgbà sì ni awọn jagun jagun ìlú Bọ́tẹ̀ maa ń ṣígún sí Jòǹtolo bóyá wọ́n ò ti lẹ̀ bọ́ nínú ìgbèkùn àwọn ará ìlú Jòǹtolo. Ṣùgbọń wọn kìí ṣẹ́gun o. Bí ojú oró tí n lékè omi, bẹ́ẹ̀ gẹ́lẹ́ ni àwọn jagun jagun ìlú Jòǹtolo maa ń ṣẹ́gun lábẹ́ olùdárí ogun wọn, Ọ̀túnba Jòǹtolo, Ọláọ̀rẹ́ Bàbá ‘Kíndélé. Lọ́gán tí àwọn ará Jòǹtolo bá ti ṣẹ́gun awọn ará ìlú Bọ́tẹ̀, wọn a maa jó, bẹ̀ẹ̀ni wọn a maa yọ̀, tí wọn yòó sì maa kọrin yin ọba wọn bàyìí: Ọbálọ́wọ̀ ṣẹ́gun, àbùṣebùṣeẸniọlá ṣẹ́gun, àbùṣebùṣeỌgun ò sí mọ́, gìdìgbo ò sí mọ́Ẹniọlá ṣẹ́gun, àbùṣebùṣe Ṣùgbọ́n bí wọn ṣe ń kọrin yìí kò dùn mọ àwọn ìjòyè nínú pàápàá jùlọ, Ọ̀túnba ìlú Jòǹtolo tó jẹ́ aṣiwajú ogun ìlú nàá.


Gbogbo ìgbà sì ni awọn jagun jagun ìlú Bọ́tẹ̀ maa ń ṣígún sí Jòǹtolo bóyá wọ́n ò ti lẹ̀ bọ́ nínú ìgbèkùn àwọn ará ìlú Jòǹtolo. Ṣùgbọń wọn kìí ṣẹ́gun o. Bí ojú oró tí n lékè omi, bẹ́ẹ̀ gẹ́lẹ́ ni àwọn jagun jagun ìlú Jòǹtolo maa ń ṣẹ́gun lábẹ́ olùdárí ogun wọn, Ọ̀túnba Jòǹtolo, Ọláọ̀rẹ́ Bàbá ‘Kíndélé. Lọ́gán tí àwọn ará Jòǹtolo bá ti ṣẹ́gun awọn ará ìlú Bọ́tẹ̀, wọn a maa jó, bẹ̀ẹ̀ni wọn a maa yọ̀, tí wọn yòó sì maa kọrin yin ọba wọn bàyìí: Ọbálọ́wọ̀ ṣẹ́gun, àbùṣebùṣeẸniọlá ṣẹ́gun, àbùṣebùṣeỌgun ò sí mọ́, gìdìgbo ò sí mọ́Ẹniọlá ṣẹ́gun, àbùṣebùṣe Ṣùgbọ́n bí wọn ṣe ń kọrin yìí kò dùn mọ àwọn ìjòyè nínú pàápàá jùlọ, Ọ̀túnba ìlú Jòǹtolo tó jẹ́ aṣiwajú ogun ìlú nàá. Inú n bí wọn pé Ọbálọ́wọ̀ Ẹni-ọlá-ńpa-lẹ́rù nikan ni ó n gba oríyìn ogun ti awọn kan ń fi orí la’kú fún. Àwọn olóyè sì ń dìtẹ̀ bi wọn yìò ṣe le Ọbálọ́wọ̀ kúrò ni orí àpèrè. Ṣèbí bí wọn ti n dìí tí wọn tuu, bẹ̀èni Ọbálọ́wọ̀ ọkọ Oyínkán gbọ fìnìfìnì ọ̀rọ̀ nàá.


Inú n bí wọn pé Ọbálọ́wọ̀ Ẹni-ọlá-ńpa-lẹ́rù nikan ni ó n gba oríyìn ogun ti awọn kan ń fi orí la’kú fún. Àwọn olóyè sì ń dìtẹ̀ bi wọn yìò ṣe le Ọbálọ́wọ̀ kúrò ni orí àpèrè. Ṣèbí bí wọn ti n dìí tí wọn tuu, bẹ̀èni Ọbálọ́wọ̀ ọkọ Oyínkán gbọ fìnìfìnì ọ̀rọ̀ nàá. Bó ti n yọ gbọ́ pé àwọn oloye rẹ̀ tí n gbàbọ̀dè bẹ̀ẹ̀ni oun gan alára ń lá’làá pé wọn lé oun kúrò lórí oyè. Èyí ti o fi wa mú ìdí rẹ̀ múlẹ̀ gan ni nígbàtí ìlú jíròrò l’áàfin nipa ǹkan tí ìlú le ṣe ti ogun kò fi ni sí mọ làárin ìlú Bọ́tẹ̀ àti Ìlú Jòǹtolo tí Ọ̀túnba dábàá pé ki ìlú Jòǹtolo gbà láti bọ́ sí abẹ́ ìlú Bọ́tẹ̀, èèmọ̀! Báwo ni odindin Ọ̀túnba ìlú yíò ṣe maa mú irú àbá báyìí wa?


Bó ti n yọ gbọ́ pé àwọn oloye rẹ̀ tí n gbàbọ̀dè bẹ̀ẹ̀ni oun gan alára ń lá’làá pé wọn lé oun kúrò lórí oyè. Èyí ti o fi wa mú ìdí rẹ̀ múlẹ̀ gan ni nígbàtí ìlú jíròrò l’áàfin nipa ǹkan tí ìlú le ṣe ti ogun kò fi ni sí mọ làárin ìlú Bọ́tẹ̀ àti Ìlú Jòǹtolo tí Ọ̀túnba dábàá pé ki ìlú Jòǹtolo gbà láti bọ́ sí abẹ́ ìlú Bọ́tẹ̀, èèmọ̀! Báwo ni odindin Ọ̀túnba ìlú yíò ṣe maa mú irú àbá báyìí wa? Inú bí Ọbálọ́wọ̀, bẹ́ẹ̀ ló gba òpá oyè lọ́wọ́ Ọ̀túnba Baba Akíndélé tó rọ̀ọ́ l’óyè. Eléyìí bí àwọn ìjòye díẹ̀ nínú. Inú bí Baba Akíndélé pàápàá.


Inú bí Ọbálọ́wọ̀, bẹ́ẹ̀ ló gba òpá oyè lọ́wọ́ Ọ̀túnba Baba Akíndélé tó rọ̀ọ́ l’óyè. Eléyìí bí àwọn ìjòye díẹ̀ nínú. Inú bí Baba Akíndélé pàápàá. Ṣèbí ẹni bá ni ki là ó ṣe náà ni à ń ṣe hàn. Ọ̀túnba Ọláọ̀rẹ́ ba gba ìlú Bọ́tẹ̀ lọ. O lọ pàdí àpòpọ̀ pẹ̀lú Ọlọ́tẹ̀ tí n ṣe Ọba ìlú Bọ́tẹ̀.


Ṣèbí ẹni bá ni ki là ó ṣe náà ni à ń ṣe hàn. Ọ̀túnba Ọláọ̀rẹ́ ba gba ìlú Bọ́tẹ̀ lọ. O lọ pàdí àpòpọ̀ pẹ̀lú Ọlọ́tẹ̀ tí n ṣe Ọba ìlú Bọ́tẹ̀. O sọ fun pé oun yíò fun ni àṣìrí lá ti ṣẹ́gun ìlú Jòǹtolo, ti Ọlọ́tẹ̀ yíò sì bá oun lé Ọbálọ̀wò kúrò l’óyè, ti oun Ọ̀túnba àná yío si di Ọba ìlú Jòǹtolo tuntun. Ọlọ́tẹ̀ ni bí ó bá ti ṣe pé ìlú Jòǹtolo yío wa lábẹ ìlú Bọ́tẹ̀, àbùṣebùṣe. Àwọn méjèèjì sì mulẹ̀, wọn fi ọ̀rọ̀ náà ṣe awo.


O sọ fun pé oun yíò fun ni àṣìrí lá ti ṣẹ́gun ìlú Jòǹtolo, ti Ọlọ́tẹ̀ yíò sì bá oun lé Ọbálọ̀wò kúrò l’óyè, ti oun Ọ̀túnba àná yío si di Ọba ìlú Jòǹtolo tuntun. Ọlọ́tẹ̀ ni bí ó bá ti ṣe pé ìlú Jòǹtolo yío wa lábẹ ìlú Bọ́tẹ̀, àbùṣebùṣe. Àwọn méjèèjì sì mulẹ̀, wọn fi ọ̀rọ̀ náà ṣe awo. Kòpẹ́ kòjìnà, ìlú Bọ́tẹ̀ ṣígún lọ sí ìlú Jòǹtolo, Ọ̀túnba sì ràn wọ́n l’ọ́wọ́ láti ṣẹ́gun. Bi eré bí eré, Baba Akíndele, Ọ̀túnba àná gba ọ̀pá oyè, o sì di Ọba ìlú Jòǹtolo tuntun. Wéré tó j’Ọba tán ni àwọn ara ìlú bẹ̀ẹ̀rẹ̀ sí kọrin yìn ín: Ọlọ́tẹ̀ ṣẹ́gun àbùṣebùṣeỌláọ̀rẹ́ ṣẹ́gun àbùṣebùṣeOgun ò sí mọ́, gìdìgbo ò sí mọ́Baba Dele ṣẹ́gun, àbùṣebùṣe!


Kòpẹ́ kòjìnà, ìlú Bọ́tẹ̀ ṣígún lọ sí ìlú Jòǹtolo, Ọ̀túnba sì ràn wọ́n l’ọ́wọ́ láti ṣẹ́gun. Bi eré bí eré, Baba Akíndele, Ọ̀túnba àná gba ọ̀pá oyè, o sì di Ọba ìlú Jòǹtolo tuntun. Wéré tó j’Ọba tán ni àwọn ara ìlú bẹ̀ẹ̀rẹ̀ sí kọrin yìn ín: Ọlọ́tẹ̀ ṣẹ́gun àbùṣebùṣeỌláọ̀rẹ́ ṣẹ́gun àbùṣebùṣeOgun ò sí mọ́, gìdìgbo ò sí mọ́Baba Dele ṣẹ́gun, àbùṣebùṣe! Bí ọlọ́tẹ̀ ti borí rèé o. Bi Ọláọ̀rẹ́ ṣe fi ọ̀tẹ̀ j’oyè rèé o! Bótilẹ̀jẹ́pé ibi ti eré oníṣe yìí pari sí nìyìí, mo kọ́ ẹ̀kọ́ pàtàki kan: pé kí a maa ṣọ́ra ṣe bí ayé baa n y’ẹni nítorí gbogbo ènìyàn kọ́ ni ìlọsíwájú wa yíó dùn mọ́ nínú. O tún kọ wa pé kí a yé fi iná sí orí òrùlé sùn àti pe bí ikú ilé kò pa ni, ti òde kò le rí ní gbé ṣe.


Bí ọlọ́tẹ̀ ti borí rèé o. Bi Ọláọ̀rẹ́ ṣe fi ọ̀tẹ̀ j’oyè rèé o! Bótilẹ̀jẹ́pé ibi ti eré oníṣe yìí pari sí nìyìí, mo kọ́ ẹ̀kọ́ pàtàki kan: pé kí a maa ṣọ́ra ṣe bí ayé baa n y’ẹni nítorí gbogbo ènìyàn kọ́ ni ìlọsíwájú wa yíó dùn mọ́ nínú. O tún kọ wa pé kí a yé fi iná sí orí òrùlé sùn àti pe bí ikú ilé kò pa ni, ti òde kò le rí ní gbé ṣe. Má dá bàá pé kí ẹ̀yin naa ó gbìyànjú láti ka ìwé nàá.


Má dá bàá pé kí ẹ̀yin naa ó gbìyànjú láti ka ìwé nàá.


Wèrè Alásọ àti Àwọn Ewì Míràn |Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Ọmọ bíbí Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín, Ìjagun, Ìjẹ̀bú Òde. Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ní ilé ẹ̀kọ́ girama. Ó nífẹ̀ẹ́ láti máa kọ ewì àti ìtan àròsọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ.


Àlàmú Olókùn | Ọláyàtọ̀ Ọláolúwa

Àlàmú Olókùn Ọ̀kan lára awọn ẹranko tí ó kéré jùlọ ni Aláǹtakùn (a-lá-rìn-ta-okùn-mọ́lẹ̀), bí ó bá ń rìn, yóò máa ta okùn mọ́lẹ̀, ìdí nìyí tí wọń fi ń pè é ní Olókùn. Àlàmú Olókùn ni àwọn tí ó bá mọ̀ọ́ délé ń pèé. Bóyá n’torí Àlàmú rẹ̀ ṣènìyàn sí wọn ni wọ́n tún fi n sàá bẹ́ẹ̀. Bí ó bá sá fẹ́rẹ́ fún Olókùn ni ó ma ń gbé inú okùn rẹ̀ lókè àjà, èyí ló fà á tí ọ̀rẹ́ rẹ̀ Ẹ̀fọn fi ń pè é ní “ọ̀rẹ́ ẹ̀ mi olókè àjà”. Ilé tí Olókùn ń gbé pọ̀ bí ilẹ̀ bí ẹní káàkiri àgbáyé. Bí ó ti ń gbé lóko ló ń gbé ní ìlú-ńlá, pàápàá jùlọ ní ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà.


Bí ó bá sá fẹ́rẹ́ fún Olókùn ni ó ma ń gbé inú okùn rẹ̀ lókè àjà, èyí ló fà á tí ọ̀rẹ́ rẹ̀ Ẹ̀fọn fi ń pè é ní “ọ̀rẹ́ ẹ̀ mi olókè àjà”. Ilé tí Olókùn ń gbé pọ̀ bí ilẹ̀ bí ẹní káàkiri àgbáyé. Bí ó ti ń gbé lóko ló ń gbé ní ìlú-ńlá, pàápàá jùlọ ní ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà. Kò ní ilé kan pàtó tó ń gbé. Ibi tó bá rí ààyè ta okùn sí ló ń sùn àti pé ilé t’áwọn èèyàn bá kọ́ di tirẹ̀ lọ́nàkọnà láì fónílé ní kọ́bọ̀. Kìí ṣe ayálégbé, bẹ́ẹ̀ a kò lè sọ pé onílé ni.


Kò ní ilé kan pàtó tó ń gbé. Ibi tó bá rí ààyè ta okùn sí ló ń sùn àti pé ilé t’áwọn èèyàn bá kọ́ di tirẹ̀ lọ́nàkọnà láì fónílé ní kọ́bọ̀. Kìí ṣe ayálégbé, bẹ́ẹ̀ a kò lè sọ pé onílé ni. Bí ó ti kéré tó yìí, bùrọ̀dá ni àwọn ẹranko bíi Ìdun, Eèrà, àti àwọn báwọ̀nyìí ń pè é. Kìí ṣe pé ó jù wọ́n lọ tààrà, wọ́n kàn ń fọ̀wọ̀ tirẹ̀ wọ̀ọ́ ni, kékeré labẹ́rẹ́ kéré, kìí ṣe mímì f’Ádìyẹ! Ọ̀pọ̀ ènìyàn ló maá ń sọ ìtàn Àlàmú Olókùn f’ọ́ọ̀rẹ́, ojúlùmọ̀, ọmọ àti ọmọ-ọmọ láti ìgbà-dé- ìgbà tókìkǐ rẹ̀ sì ń kàn. Bó bá d’àṣalẹ́, ìtàn Olókùn l’àwọn ọmọdé maá ń jẹ lẹ́nu bí ẹni jẹran lọ́pọ̀ ìgbà tí wọ́n bá kóra jọ.


Bí ó ti kéré tó yìí, bùrọ̀dá ni àwọn ẹranko bíi Ìdun, Eèrà, àti àwọn báwọ̀nyìí ń pè é. Kìí ṣe pé ó jù wọ́n lọ tààrà, wọ́n kàn ń fọ̀wọ̀ tirẹ̀ wọ̀ọ́ ni, kékeré labẹ́rẹ́ kéré, kìí ṣe mímì f’Ádìyẹ! Ọ̀pọ̀ ènìyàn ló maá ń sọ ìtàn Àlàmú Olókùn f’ọ́ọ̀rẹ́, ojúlùmọ̀, ọmọ àti ọmọ-ọmọ láti ìgbà-dé- ìgbà tókìkǐ rẹ̀ sì ń kàn. Bó bá d’àṣalẹ́, ìtàn Olókùn l’àwọn ọmọdé maá ń jẹ lẹ́nu bí ẹni jẹran lọ́pọ̀ ìgbà tí wọ́n bá kóra jọ. Lẹ́yìn èyí, oníkálùkù á gbọ̀nà ilé rẹ̀ lọ. Bó bá d’ọjọ́ kejì tí wọ́n fojú gáání Aláǹtakùn, wọ́n mọ̀ pé Àlàmú Olókùn ni. Wọ́n á fi sílẹ̀ sáàyè tirẹ̀ àmọ́ àwọn tí kò fẹ́ràn rẹ̀ á ma fi ìgbálẹ̀ dá sèríà fún-un.


Lẹ́yìn èyí, oníkálùkù á gbọ̀nà ilé rẹ̀ lọ. Bó bá d’ọjọ́ kejì tí wọ́n fojú gáání Aláǹtakùn, wọ́n mọ̀ pé Àlàmú Olókùn ni. Wọ́n á fi sílẹ̀ sáàyè tirẹ̀ àmọ́ àwọn tí kò fẹ́ràn rẹ̀ á ma fi ìgbálẹ̀ dá sèríà fún-un. ÌJÀ LÓDÉ. . .


ÌJÀ LÓDÉ. . . Ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ ni Ẹkùn, Olókùn àti Ọ̀bọ láti ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀. Wọ́n jọ ń ṣohun gbogbo pọ̀, àárín wọn sì gún régé. Àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta dáwó ra ilẹ̀ sí ìsàlẹ̀ odò ìlú láti fi lè dáko.


Ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ ni Ẹkùn, Olókùn àti Ọ̀bọ láti ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀. Wọ́n jọ ń ṣohun gbogbo pọ̀, àárín wọn sì gún régé. Àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta dáwó ra ilẹ̀ sí ìsàlẹ̀ odò ìlú láti fi lè dáko. Ní àrààárọ̀ àti kété tí wọ́n bá ti jí, wọ́n á ma dẹ́rìn-ín pẹ̀ẹ̀kẹ́ lura wọn lọ́nà títí wọn yóò fi débẹ̀ láti ṣiṣẹ́ lórí rẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Olókùn ló kéré jù nínú wọn, síbẹ̀, bí wọ́n bá ń lọ, òun ni ẹlẹ́jọ́ wẹ́wẹ́, òun náà ló maá ń ru àpótí oúnjẹ tí wọn yóò jẹ lọ́sàn-án ọjọ́ náà. Kìí ṣe pé ó kéré jù ló fi ń gbe, bíkòṣepé ó mú oúnjẹ lọ́kùkúdùn àti pé àlùwàlá ológbò rẹ̀, ọgbọ́n àti kẹ́ran jẹ ni.


Ní àrààárọ̀ àti kété tí wọ́n bá ti jí, wọ́n á ma dẹ́rìn-ín pẹ̀ẹ̀kẹ́ lura wọn lọ́nà títí wọn yóò fi débẹ̀ láti ṣiṣẹ́ lórí rẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Olókùn ló kéré jù nínú wọn, síbẹ̀, bí wọ́n bá ń lọ, òun ni ẹlẹ́jọ́ wẹ́wẹ́, òun náà ló maá ń ru àpótí oúnjẹ tí wọn yóò jẹ lọ́sàn-án ọjọ́ náà. Kìí ṣe pé ó kéré jù ló fi ń gbe, bíkòṣepé ó mú oúnjẹ lọ́kùkúdùn àti pé àlùwàlá ológbò rẹ̀, ọgbọ́n àti kẹ́ran jẹ ni. Wọ́n dé oko wọn, iṣẹ́ yá! Bíṣẹ́ ò bá pẹ́ni, ẹnìkan í kúkú pẹ́ṣẹ́. Olúkúlùkù ti ń múṣẹ́ ṣe.


Wọ́n dé oko wọn, iṣẹ́ yá! Bíṣẹ́ ò bá pẹ́ni, ẹnìkan í kúkú pẹ́ṣẹ́. Olúkúlùkù ti ń múṣẹ́ ṣe. Ẹkùn àt’Ọ̀bọ ló jọ ń ṣiṣẹ́ síra. Olókùn ló kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ṣùgbọ́n kò ṣiṣẹ́ tó àwọn tó kù, ìṣẹ́jú mẹ́wàá péré ló lò. Ìdí abẹ́ igi Máńgòrò ló lọ lúgọ̌ sí tí ń kọrin ‘mi ò lè wá kú, mi ò lè parà mi’.


Ẹkùn àt’Ọ̀bọ ló jọ ń ṣiṣẹ́ síra. Olókùn ló kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ṣùgbọ́n kò ṣiṣẹ́ tó àwọn tó kù, ìṣẹ́jú mẹ́wàá péré ló lò. Ìdí abẹ́ igi Máńgòrò ló lọ lúgọ̌ sí tí ń kọrin ‘mi ò lè wá kú, mi ò lè parà mi’. Ó ní òun á ma ṣọ́ àpótí oúnjẹ kí Àǹtí Ajá mâ ba gbe panu. Ẹ̀kùn àti Ọ̀bọ ṣíwọ́ iṣẹ́, ó ti rẹ̀ wọ́n dé góńgó, ó hàn lójú wọn púpọ̀. Dídán lojú Olókùn ń dán ní tirẹ̀ bíi dígí, òun ló tún jẹun jù.


Ó ní òun á ma ṣọ́ àpótí oúnjẹ kí Àǹtí Ajá mâ ba gbe panu. Ẹ̀kùn àti Ọ̀bọ ṣíwọ́ iṣẹ́, ó ti rẹ̀ wọ́n dé góńgó, ó hàn lójú wọn púpọ̀. Dídán lojú Olókùn ń dán ní tirẹ̀ bíi dígí, òun ló tún jẹun jù. Ó ní ṣèbí wọń mọ̀ pé Dókíkà ti ní kí òun máa jẹun dáadáa. Bí wọ́n ti jẹun tán, wọ́n gbọ̀nà ilé lọ. Bí wọ́n ti ń lọ lọ́nà ni wọ́n ń takùrọ̀sọ lóri iṣẹ́ ọ̀la.


Ó ní ṣèbí wọń mọ̀ pé Dókíkà ti ní kí òun máa jẹun dáadáa. Bí wọ́n ti jẹun tán, wọ́n gbọ̀nà ilé lọ. Bí wọ́n ti ń lọ lọ́nà ni wọ́n ń takùrọ̀sọ lóri iṣẹ́ ọ̀la. Wọ́n pinnu láti gbin àgbàdo Faransé sórí oko wọn. Kí ilẹ̀ ọjọ́ náà tó ṣú ni wọ́n ti lọ rà á lọ́jà Akùlù. Lọ́jọ́ kejì, wọ́n lọ gbin àgbàdo náà gẹ́gẹ́ bí ìpinnu wọn.


Wọ́n pinnu láti gbin àgbàdo Faransé sórí oko wọn. Kí ilẹ̀ ọjọ́ náà tó ṣú ni wọ́n ti lọ rà á lọ́jà Akùlù. Lọ́jọ́ kejì, wọ́n lọ gbin àgbàdo náà gẹ́gẹ́ bí ìpinnu wọn. Àrààárọ̀ ni wọ́n lọ maá ń wo bí ohun ọ̀gbìn wọn yìí ti ń dàgbà. Kí wọ́n tó ṣẹ́jú pẹ́, àkókò ìkórè de! Ní òwúrọ̀ ọjọ́ Àbámẹ́ta, àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta lọ wo àgbàdo kí kòkòrò ajẹnirun má ti bòó.


Àrààárọ̀ ni wọ́n lọ maá ń wo bí ohun ọ̀gbìn wọn yìí ti ń dàgbà. Kí wọ́n tó ṣẹ́jú pẹ́, àkókò ìkórè de! Ní òwúrọ̀ ọjọ́ Àbámẹ́ta, àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta lọ wo àgbàdo kí kòkòrò ajẹnirun má ti bòó. Lọ́gán tí wọ́n dé’bẹ̀ ni Olókùn kígbe pe àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ sí àkíyèsí kan. Ó ní “ẹ̀yin ọ̀rẹ́ mi, ẹ ọ̀ ri pé ẹnìkan ti wá ń ṣẹ́ àgbàdo wa lẹ́yìn ni?”. Òtítọ́ lọ̀rọ̀ náà, olè a-lọ-kólóhun-kígbe kan ti ṣẹ́ apá kan àgbàdo lọ. Inú bí wọn, ọmọ àlè ni yóò rínú tí kò ní bi.


Lọ́gán tí wọ́n dé’bẹ̀ ni Olókùn kígbe pe àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ sí àkíyèsí kan. Ó ní “ẹ̀yin ọ̀rẹ́ mi, ẹ ọ̀ ri pé ẹnìkan ti wá ń ṣẹ́ àgbàdo wa lẹ́yìn ni?”. Òtítọ́ lọ̀rọ̀ náà, olè a-lọ-kólóhun-kígbe kan ti ṣẹ́ apá kan àgbàdo lọ. Inú bí wọn, ọmọ àlè ni yóò rínú tí kò ní bi. Olókùn ló bínú jù, ó fẹ́rẹ̀ lè máa sunkún débi pé Ọ̀bọ funra sí Olókùn lórí ọ̀rọ̀ náà. A kìí nígi lóko ká má mèso orí rẹ̀, mo mọ̀wà ará ilé mi, kìí sèébú lọ̀rọ̀ ọ̀ún rí. Ọ̀bọ bá ara rẹ̀ sọ̀rọ̀ pé ṣé ó lè jẹ́ Olókùn ló p’olè wá jà tó tún p’olóko wá mu?


Olókùn ló bínú jù, ó fẹ́rẹ̀ lè máa sunkún débi pé Ọ̀bọ funra sí Olókùn lórí ọ̀rọ̀ náà. A kìí nígi lóko ká má mèso orí rẹ̀, mo mọ̀wà ará ilé mi, kìí sèébú lọ̀rọ̀ ọ̀ún rí. Ọ̀bọ bá ara rẹ̀ sọ̀rọ̀ pé ṣé ó lè jẹ́ Olókùn ló p’olè wá jà tó tún p’olóko wá mu? Ọ̀bọ sọ ohun tó rò lọ́kàn wúyẹ́wúyẹ́ f’Ẹ́kùn, Ẹkùn ṣe bí òun rántí nǹkan, ọ̀rọ̀ náà ti ye nìyẹn. Àwọn méjèèjì pinnu láti ṣọ́ Olókùn lọ́sàn-án lórù-u láti fi ìdí òtítọ́ mulẹ̀ Nígbà tó di aago méjìlá òru, wọ́n kọrí sóko. Kò kúkú sọ́lọ́dẹ tá á mú wọn.


Ọ̀bọ sọ ohun tó rò lọ́kàn wúyẹ́wúyẹ́ f’Ẹ́kùn, Ẹkùn ṣe bí òun rántí nǹkan, ọ̀rọ̀ náà ti ye nìyẹn. Àwọn méjèèjì pinnu láti ṣọ́ Olókùn lọ́sàn-án lórù-u láti fi ìdí òtítọ́ mulẹ̀ Nígbà tó di aago méjìlá òru, wọ́n kọrí sóko. Kò kúkú sọ́lọ́dẹ tá á mú wọn. Ọ̀bọ gun igi Máńgòrò lórí ẹ̀ka kan, Ẹkùn ní tirẹ̀ ká sẹ́gbẹ̀ẹ́ ògiri lápa òsì. Òṣùpá yọọ gbòò, nitorí na, kedere ni ohun tó bá fẹ́ ṣẹlẹ yóò sí han. Wákàtí méjì kọjá, ǹnkan kan ò ṣẹlẹ̀, Ẹkùn ti fẹ́ ní kí wọ́n padà sílé n’torí oorun ti kún ojú rẹ̀.


Ọ̀bọ gun igi Máńgòrò lórí ẹ̀ka kan, Ẹkùn ní tirẹ̀ ká sẹ́gbẹ̀ẹ́ ògiri lápa òsì. Òṣùpá yọọ gbòò, nitorí na, kedere ni ohun tó bá fẹ́ ṣẹlẹ yóò sí han. Wákàtí méjì kọjá, ǹnkan kan ò ṣẹlẹ̀, Ẹkùn ti fẹ́ ní kí wọ́n padà sílé n’torí oorun ti kún ojú rẹ̀. Ibi gbogbo dákẹ́ rọ́rọ́ bí ibojì. Bí ó ti di ọwọ́ aago mẹ́ta àbọ̀ ni wọ́n gbọ́ ohun tí ń sọ kúlúkúlú lábẹ́ àgbàdo lẹ́gbẹ̀ẹ́ ògiri lápá ọ̀tún. Wọ́n fẹ́ ní atẹ́gùn lásán ni ṣùgbọ́n wọ́n tún wòye pé ó háà lè ṣe bí ènìyàn bí?.


Ibi gbogbo dákẹ́ rọ́rọ́ bí ibojì. Bí ó ti di ọwọ́ aago mẹ́ta àbọ̀ ni wọ́n gbọ́ ohun tí ń sọ kúlúkúlú lábẹ́ àgbàdo lẹ́gbẹ̀ẹ́ ògiri lápá ọ̀tún. Wọ́n fẹ́ ní atẹ́gùn lásán ni ṣùgbọ́n wọ́n tún wòye pé ó háà lè ṣe bí ènìyàn bí?. Ọ̀bọ wo’bẹ̀ lọ́ọ̀kán, ó hàn kedere p’ọmọ ènìyàn ló wà nídìí orò tí orò fi ń ké. Wọ́n sọ̀kalẹ̀ jẹ́ẹ́ kí ọwọ́ wọ́n lè tẹ olè náà. Lôtítọ́, ọ̀bọ rọra kúrò lórí igi náà, bí kìí bá ṣe ewé gbígbẹ tó fò sí, wẹ́rẹ́ ni kò bá kó si lọ́wọ́.


Ọ̀bọ wo’bẹ̀ lọ́ọ̀kán, ó hàn kedere p’ọmọ ènìyàn ló wà nídìí orò tí orò fi ń ké. Wọ́n sọ̀kalẹ̀ jẹ́ẹ́ kí ọwọ́ wọ́n lè tẹ olè náà. Lôtítọ́, ọ̀bọ rọra kúrò lórí igi náà, bí kìí bá ṣe ewé gbígbẹ tó fò sí, wẹ́rẹ́ ni kò bá kó si lọ́wọ́. Olókùn gbúròó ẹsẹ̀, ó fẹsẹ̀ fẹ! Ẹkùn àti Ọ̀bọ gbá yáá tẹ̀le e. Wọ́n mú fìlà rẹ̀ tó jábọ́. Ó ti wá hàn gbangba gbàǹgbà sí wọn pé Olókùn ni olè ajágbàdo.


Olókùn gbúròó ẹsẹ̀, ó fẹsẹ̀ fẹ! Ẹkùn àti Ọ̀bọ gbá yáá tẹ̀le e. Wọ́n mú fìlà rẹ̀ tó jábọ́. Ó ti wá hàn gbangba gbàǹgbà sí wọn pé Olókùn ni olè ajágbàdo. Kí ni Àlàmú Olókùn rí lọ́bẹ̀ tó fi gààrù ọwọ́? Bí ó ti kù díẹ̀ kọ́wọ́ Ẹkùn bà á ló dédé pòórá mọ́ wọn lójú. Wọn kò mọ̀ pé ó ti fò sókè, Olókùn bẹ Eṣinṣin kí ó gba òun lọ́wọ́ ikú òjijì.


Kí ni Àlàmú Olókùn rí lọ́bẹ̀ tó fi gààrù ọwọ́? Bí ó ti kù díẹ̀ kọ́wọ́ Ẹkùn bà á ló dédé pòórá mọ́ wọn lójú. Wọn kò mọ̀ pé ó ti fò sókè, Olókùn bẹ Eṣinṣin kí ó gba òun lọ́wọ́ ikú òjijì. Ó gbe sápá ọ̀tún rẹ̀ ṣùgbọ́n kò pẹ́ rárá tó fi ja lulẹ̀. Ìdí ni pé apá òsì ń dùn-ún, ó sì ti rẹ̀ ẹ́ dé góńgó. Bí Ẹkùn àti Ọ̀bọ ti tún rí Olókùn ní ọ̀ọ́kán, wọ́n tún gba tẹ̀le.


Ó gbe sápá ọ̀tún rẹ̀ ṣùgbọ́n kò pẹ́ rárá tó fi ja lulẹ̀. Ìdí ni pé apá òsì ń dùn-ún, ó sì ti rẹ̀ ẹ́ dé góńgó. Bí Ẹkùn àti Ọ̀bọ ti tún rí Olókùn ní ọ̀ọ́kán, wọ́n tún gba tẹ̀le. Ẹkùn ṣèlérí àti pa á bí òun bá lè ri mú fún ìwà ọ̀kánjúà tó hù yí. Ó ti rẹ àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta fún eré àsápajúdé tí wọ́n ń sá. Olókùn rí Ọ̀gẹ̀dẹ̀ lọ́náà, ó kíi, ó parọ́ fun pé Ẹkùn àti Ọ̀bọ kan fẹ́ rán òun lọ sórun àrèmabọ̀ ni.


Ẹkùn ṣèlérí àti pa á bí òun bá lè ri mú fún ìwà ọ̀kánjúà tó hù yí. Ó ti rẹ àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta fún eré àsápajúdé tí wọ́n ń sá. Olókùn rí Ọ̀gẹ̀dẹ̀ lọ́náà, ó kíi, ó parọ́ fun pé Ẹkùn àti Ọ̀bọ kan fẹ́ rán òun lọ sórun àrèmabọ̀ ni. Nítorí ìdí èyí, àánú ṣe Ọ̀gẹ̀dẹ̀, ó gbà láti da aṣọ àṣírí bo Ẹkùn. Ó fi sínú ọ̀kan lára ẹ̀ka rẹ̀ tó wà lókè téńté, níbi ojú ọlọ́mọ kò ti lè to. Ẹlẹ́yà ni Àlàmú Olókùn ń fi àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ṣe nínú ọ̀gẹ̀dẹ̀ tó gbé wà bí ó ti rí wọn tí wọ́n ń sá kíjokíjo kiri bí ìgbà tí Àṣá bá ń lé Adìyẹ.


Nítorí ìdí èyí, àánú ṣe Ọ̀gẹ̀dẹ̀, ó gbà láti da aṣọ àṣírí bo Ẹkùn. Ó fi sínú ọ̀kan lára ẹ̀ka rẹ̀ tó wà lókè téńté, níbi ojú ọlọ́mọ kò ti lè to. Ẹlẹ́yà ni Àlàmú Olókùn ń fi àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ṣe nínú ọ̀gẹ̀dẹ̀ tó gbé wà bí ó ti rí wọn tí wọ́n ń sá kíjokíjo kiri bí ìgbà tí Àṣá bá ń lé Adìyẹ. Bí wọ́n ti ní kí wọ́n yíjú padà ni Ayékòótọ́ kọrin sí wọn létí pé: “Inú ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló mà wà, Inú ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló mà wà, Ẹ máà tún sáré jìnnà mọ́, Inú ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló mà wà”. Ní wàràǹsèsà ni wọ́n gbéra, wọ́n bá Ọ̀gẹ̀dẹ̀ níbi ó ń gb́é ṣeré pẹ̀lú àwọn ọmọ rẹ̀ nígbà tí Olókùn ń sùn fọnfọn ní tirẹ̀. Ẹkùn ní ‘ìwọ Ọ̀gẹ̀dẹ̀, à ṣé aláìda ni ẹ́, n bí o pé o ò rí Olókùn sójú ni’?


Bí wọ́n ti ní kí wọ́n yíjú padà ni Ayékòótọ́ kọrin sí wọn létí pé: “Inú ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló mà wà, Inú ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló mà wà, Ẹ máà tún sáré jìnnà mọ́, Inú ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló mà wà”. Ní wàràǹsèsà ni wọ́n gbéra, wọ́n bá Ọ̀gẹ̀dẹ̀ níbi ó ń gb́é ṣeré pẹ̀lú àwọn ọmọ rẹ̀ nígbà tí Olókùn ń sùn fọnfọn ní tirẹ̀. Ẹkùn ní ‘ìwọ Ọ̀gẹ̀dẹ̀, à ṣé aláìda ni ẹ́, n bí o pé o ò rí Olókùn sójú ni’? Ọ̀gẹ̀dẹ̀ fún Ẹkùn lèsì pẹ̀lú ìbínú, ó ní ‘hẹn, ṣe o wá ri níbí ni, àbí èwo l’ọ̀bọ tó fi ń lọ̀ mí yìí? Ọ̀bọ sọ̀rọ̀ kúlúkúlú s’Ẹ́kùn létí, ká tó ṣẹ́jú pẹ́, wọ́n na tinú-tòde Ọ̀gẹ̀dẹ̀ tòun taṣọ lọ́rùn tó fi fàya. Wọ̀n dè é lókùn kó má baà dí wọn lọ́wọ́ Wọ́n tú ẹ̀ka rẹ̀ yẹ́bẹ́yẹ́bẹ́.


Ọ̀gẹ̀dẹ̀ fún Ẹkùn lèsì pẹ̀lú ìbínú, ó ní ‘hẹn, ṣe o wá ri níbí ni, àbí èwo l’ọ̀bọ tó fi ń lọ̀ mí yìí? Ọ̀bọ sọ̀rọ̀ kúlúkúlú s’Ẹ́kùn létí, ká tó ṣẹ́jú pẹ́, wọ́n na tinú-tòde Ọ̀gẹ̀dẹ̀ tòun taṣọ lọ́rùn tó fi fàya. Wọ̀n dè é lókùn kó má baà dí wọn lọ́wọ́ Wọ́n tú ẹ̀ka rẹ̀ yẹ́bẹ́yẹ́bẹ́. Ìgbà tó dórí ìparí ni wọ́n tó rí Olókùn he. Bí wọ́n ti ní kí wọ́n ma yayọ̀ ìṣẹ́gun, kọ́tọ́ ni Olókùn tọ sílẹ̀ tó fẹsẹ̀ fẹ bí olè ajọ́mọgbé. Eré tó ń sá kò tilẹ̀ dà bíi ti tẹ́lẹ̀ nítorí ebi níkùn, àwọn tó fẹ́ mu tún ń le lọ.


Ìgbà tó dórí ìparí ni wọ́n tó rí Olókùn he. Bí wọ́n ti ní kí wọ́n ma yayọ̀ ìṣẹ́gun, kọ́tọ́ ni Olókùn tọ sílẹ̀ tó fẹsẹ̀ fẹ bí olè ajọ́mọgbé. Eré tó ń sá kò tilẹ̀ dà bíi ti tẹ́lẹ̀ nítorí ebi níkùn, àwọn tó fẹ́ mu tún ń le lọ. Olókùn rí Labalábá lọ́nà. Ó ní ‘háà, ọ̀rẹ́ ẹ̀ mi leléyìí. Gbogbo ènìyàn lọ̀rẹ́ tirẹ̀.


Olókùn rí Labalábá lọ́nà. Ó ní ‘háà, ọ̀rẹ́ ẹ̀ mi leléyìí. Gbogbo ènìyàn lọ̀rẹ́ tirẹ̀. Bí ó ti ń sọ èyí ló ń pe èrò inú àti ọ̀dọ̀fin rẹ̀ pé bí òun bá pe Labalábá láti ràn-án lọ́wọ́, àwọn ará ibí lè rí òun mú. Tinú tòde Olókùn, ọgbọ́n ni, ó so okùn mọ́ra bi aṣọ ìbora títí tó fi di róbótó. Kò sẹ́ni mọ ‘bi tó ti dédé ri he.


Bí ó ti ń sọ èyí ló ń pe èrò inú àti ọ̀dọ̀fin rẹ̀ pé bí òun bá pe Labalábá láti ràn-án lọ́wọ́, àwọn ará ibí lè rí òun mú. Tinú tòde Olókùn, ọgbọ́n ni, ó so okùn mọ́ra bi aṣọ ìbora títí tó fi di róbótó. Kò sẹ́ni mọ ‘bi tó ti dédé ri he. Ó ti mọ̀ pé láì pẹ́, láì jìnnà, ọwọ́ pálábá òun á ségi. Nítorí náà, kọ́tọ́ ló kó wọ inú okùn yìí. Nítorí ìdí èyí ni Olókùn tí a mọ̀ sí Aláǹtakùn fi ń gbé nínú okùn títí di oní kí Ẹkùn àti Ọbọ ma ba pá.


Ó ti mọ̀ pé láì pẹ́, láì jìnnà, ọwọ́ pálábá òun á ségi. Nítorí náà, kọ́tọ́ ló kó wọ inú okùn yìí. Nítorí ìdí èyí ni Olókùn tí a mọ̀ sí Aláǹtakùn fi ń gbé nínú okùn títí di oní kí Ẹkùn àti Ọbọ ma ba pá. Inú okùn ni ò ti ń sẹ ohunkohun tó bá fẹ́ ṣe. Nínà tí wọ́n na Ọ̀gẹ̀dẹ̀ mú kí ó di alákìsísà, yíya laṣọ ọ̀gẹ̀dẹ̀ ń ya títí di òní kò sì sí aránṣọ tó lè bá a ran. Ìjà tódé láàrín Olókùn, Ọ̀bọ àti Ẹkùn ló fà á tí Olókùn fi wà nínú okùn títí dòní tó sì fi dá yàtọ̀ sí àwọn ẹranko tó kù.


Inú okùn ni ò ti ń sẹ ohunkohun tó bá fẹ́ ṣe. Nínà tí wọ́n na Ọ̀gẹ̀dẹ̀ mú kí ó di alákìsísà, yíya laṣọ ọ̀gẹ̀dẹ̀ ń ya títí di òní kò sì sí aránṣọ tó lè bá a ran. Ìjà tódé láàrín Olókùn, Ọ̀bọ àti Ẹkùn ló fà á tí Olókùn fi wà nínú okùn títí dòní tó sì fi dá yàtọ̀ sí àwọn ẹranko tó kù. Ọ̀bọ ní tirẹ̀ ní òun yóò máa gbérí igi kí ojú òun ba lè tó ìrìnsí Olókùn títí di òní. Nípà Òǹkọ̀wé: Ọláyàtọ Ọláolúwa jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè B.A nínu ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Ẹ̀dá Èdè àti Èdè Yorùbá ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásitì Adékúnlé Ajásin Àkùngbá Àkókó.


Ọ̀bọ ní tirẹ̀ ní òun yóò máa gbérí igi kí ojú òun ba lè tó ìrìnsí Olókùn títí di òní. Nípà Òǹkọ̀wé: Ọláyàtọ Ọláolúwa jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè B.A nínu ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Ẹ̀dá Èdè àti Èdè Yorùbá ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásitì Adékúnlé Ajásin Àkùngbá Àkókó. Ònkọ̀wé ni, ó sì fẹ́ràn Èdè àti Àṣà Yorùbá gidi gan. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Natural History Museum image.


Ònkọ̀wé ni, ó sì fẹ́ràn Èdè àti Àṣà Yorùbá gidi gan. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Natural History Museum image.


Inúlayéwà Ọkọ Mọ́mbé | Lánasẹ̀ Hussein

Kò sí ẹnì kankan tí kò mọ Ìyá àgbà ní abàá Alẹ́mọ́, kìí sọ ìtàn kan ní ẹ̀ẹ̀mejì. Àgbà òpìtàn sì ni pẹ̀lú. Kò fẹ́ ẹ sí ẹnì kan tí ó mọ ìtàn tóo nínú abá Alẹ́mọ́ jí ìgbà yìí. Bí ó bá ti dí alẹ́, gbogbo ènìyàn yíò kó jọ sí gbàgede ìyá àgbà láti gbọ́ ìtàn tuntun. Gbogbo ará àbá tí ń retí ìyá gẹ́gẹ́ bí ìṣe rẹ fún eré òṣùpá, bẹ́ẹ̀ ni t’ọmọdé-t’àgbà ti pé sí gbàgede láti wá kọ́ ẹ̀kọ́ lẹnu ìyá Ajírọtútù. Ìyá ti bọ́ sí itá, ó sì jókòó.


Bí ó bá ti dí alẹ́, gbogbo ènìyàn yíò kó jọ sí gbàgede ìyá àgbà láti gbọ́ ìtàn tuntun. Gbogbo ará àbá tí ń retí ìyá gẹ́gẹ́ bí ìṣe rẹ fún eré òṣùpá, bẹ́ẹ̀ ni t’ọmọdé-t’àgbà ti pé sí gbàgede láti wá kọ́ ẹ̀kọ́ lẹnu ìyá Ajírọtútù. Ìyá ti bọ́ sí itá, ó sì jókòó. Ń lo bá bẹ̀rẹ̀. Ìyá Àgbà: Ẹyin ọmọ mi ẹ mọ̀n kaalẹ́ ó. Gbogbo ará ìlú: Ẹ kalẹ ìyá àgbà. Ìyá Àgbà: A kú eré òṣùpá òní ó. Gbogbo ará ìlú: ooo.


Ń lo bá bẹ̀rẹ̀. Ìyá Àgbà: Ẹyin ọmọ mi ẹ mọ̀n kaalẹ́ ó. Gbogbo ará ìlú: Ẹ kalẹ ìyá àgbà. Ìyá Àgbà: A kú eré òṣùpá òní ó. Gbogbo ará ìlú: ooo. Ìyá Àgbà: Mo fẹ́ sọ ìtàn ńlá kan fúnyin loni, ṣé ẹ ṣe tán? Gbogbo ará ìlú: bẹẹni, àti ṣe tán. Ìyá Àgbà: Ìtàn mi dá lé orí ọmọkùnrin kan tí ń jẹ́ Inúlayẹ́wà ọkọ Mọnbe.


Ìyá Àgbà: Mo fẹ́ sọ ìtàn ńlá kan fúnyin loni, ṣé ẹ ṣe tán? Gbogbo ará ìlú: bẹẹni, àti ṣe tán. Ìyá Àgbà: Ìtàn mi dá lé orí ọmọkùnrin kan tí ń jẹ́ Inúlayẹ́wà ọkọ Mọnbe. Inúlayẹ́wà jẹ́ ọmọ gbajúmọ̀. Bàbá rẹ̀ ní owó tí àgbàná kò lé wọ̀. Ó ní oko bi ilẹ̀ bí ẹní.


Inúlayẹ́wà jẹ́ ọmọ gbajúmọ̀. Bàbá rẹ̀ ní owó tí àgbàná kò lé wọ̀. Ó ní oko bi ilẹ̀ bí ẹní. Àwọn ìwọ̀fà oko rẹ kò ní òǹkà. Bákan náà, Inúlayéwà náà sì gbajúmọ̀. Ó ní oko ó ní ìwọ̀fà pẹ̀lú .


Àwọn ìwọ̀fà oko rẹ kò ní òǹkà. Bákan náà, Inúlayéwà náà sì gbajúmọ̀. Ó ní oko ó ní ìwọ̀fà pẹ̀lú . Àmọ́ ọmùtí paraku ni ọmọkùnrin tí a ń wí yìí. Kii mú omi àfi ọtí. Kódà kìí wẹ̀ bíò ta ọtí sí omi ìwẹ̀.


Àmọ́ ọmùtí paraku ni ọmọkùnrin tí a ń wí yìí. Kii mú omi àfi ọtí. Kódà kìí wẹ̀ bíò ta ọtí sí omi ìwẹ̀. Ní kúkúrú èdè, kìí se nkankan lai fi ‘tọti ṣe. Aṣọ aláràmbarà tí ó bá wọ̀ lọ́jọ́ kan kọ́ ni yóò wọ̀ lọ́jọ́ kejì, nítorípé ọtí yóò tí mù ún dódó, alámu-dàsára ní. Nítorípé òun ni àkọ́bí kùnrin bàbá rẹ̀, ó fi ọkàn sí ogún bàbá rẹ̀ púpọ̀ to bẹ́ẹ̀ gẹ̀ẹ́ tí ó fi sọ ní gbàgede fàájì pé ‘ọjọ́ tí bàbá mi bá ṣí’pò, n ó ta gbogbo oko mi mú ọtí ni ọjọ́ náà.


Ní kúkúrú èdè, kìí se nkankan lai fi ‘tọti ṣe. Aṣọ aláràmbarà tí ó bá wọ̀ lọ́jọ́ kan kọ́ ni yóò wọ̀ lọ́jọ́ kejì, nítorípé ọtí yóò tí mù ún dódó, alámu-dàsára ní. Nítorípé òun ni àkọ́bí kùnrin bàbá rẹ̀, ó fi ọkàn sí ogún bàbá rẹ̀ púpọ̀ to bẹ́ẹ̀ gẹ̀ẹ́ tí ó fi sọ ní gbàgede fàájì pé ‘ọjọ́ tí bàbá mi bá ṣí’pò, n ó ta gbogbo oko mi mú ọtí ni ọjọ́ náà. Kìí sìi sọ̀rọ̀ kó má ṣe bẹ́ẹ̀. Ní ọjọ́ kan, bàbá rẹ̀ pè é sí ìyẹ̀wù, láti bá a sọ ọ̀rọ̀. Bàbá kọ́kọ́ pèé ni ẹ̀ẹ̀mẹ́tá.


Kìí sìi sọ̀rọ̀ kó má ṣe bẹ́ẹ̀. Ní ọjọ́ kan, bàbá rẹ̀ pè é sí ìyẹ̀wù, láti bá a sọ ọ̀rọ̀. Bàbá kọ́kọ́ pèé ni ẹ̀ẹ̀mẹ́tá. Ó sì dáhùn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé, ọtí fàájì tí ó ṣe pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ sì ń rùn lẹ́nu rẹ. ‘Ṣé ó mọ̀ pé ìwọ ni dáodù ẹbí mi? Ojú ń tìmí fún gbogbo ọ̀rọ̀ rẹ tí mo ń gbọ́ ní ìgboro.


Ó sì dáhùn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé, ọtí fàájì tí ó ṣe pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ rẹ sì ń rùn lẹ́nu rẹ. ‘Ṣé ó mọ̀ pé ìwọ ni dáodù ẹbí mi? Ojú ń tìmí fún gbogbo ọ̀rọ̀ rẹ tí mo ń gbọ́ ní ìgboro. Bí iná kú á kú eérú, bí ọ̀gẹ̀dẹ̀ bá sì re ìwàlẹ̀àsà, a fi ọmọ rọ́’pò. Ó sì mọ pé ìwọ ni yóò kù bí mo bá lọ tán. Ogún ti mo ní ìwọ àti àwọn yókù rẹ ń lẹ ni.


Bí iná kú á kú eérú, bí ọ̀gẹ̀dẹ̀ bá sì re ìwàlẹ̀àsà, a fi ọmọ rọ́’pò. Ó sì mọ pé ìwọ ni yóò kù bí mo bá lọ tán. Ogún ti mo ní ìwọ àti àwọn yókù rẹ ń lẹ ni. Mo ti gbọ́ gbogbo àrà tí ó ń dá ní inú ìlú. Mo fẹ́ kí o mọ̀ pé, bí iṣu ẹni bá ta, a ó dà ọwọ bò ó jẹ́ ni. Gbogbo àwọn ọ̀rẹ́ rẹ tí wọn ń kì ọ́ ni mẹsan-mẹwa ni wọn yóò fi ọ́ sílẹ̀ tí ó bá dá wai.


Mo ti gbọ́ gbogbo àrà tí ó ń dá ní inú ìlú. Mo fẹ́ kí o mọ̀ pé, bí iṣu ẹni bá ta, a ó dà ọwọ bò ó jẹ́ ni. Gbogbo àwọn ọ̀rẹ́ rẹ tí wọn ń kì ọ́ ni mẹsan-mẹwa ni wọn yóò fi ọ́ sílẹ̀ tí ó bá dá wai. Fi ayé ọtí mímú silẹ kí ó sì gbá ojú mọ oko àti òwò tí mo kọ́ ọ. Ogún mi kìí ṣé tìrẹ nì kan.’ Mo ṣe bí, ààbọ̀ ọ̀rọ̀ tí ọmọlúwàbí ní nínú ni yóò kún àbọ̀ míràn tíi fií d’odidi. Gbogbo ọ̀rọ̀ tí bàbá rẹ̀ sọ àfi bi pé ó ń yín àgbàdo sí ẹyin igbá ni. Ẹyin etí Inúlayéwa ni ó ń bọ sí.


Fi ayé ọtí mímú silẹ kí ó sì gbá ojú mọ oko àti òwò tí mo kọ́ ọ. Ogún mi kìí ṣé tìrẹ nì kan.’ Mo ṣe bí, ààbọ̀ ọ̀rọ̀ tí ọmọlúwàbí ní nínú ni yóò kún àbọ̀ míràn tíi fií d’odidi. Gbogbo ọ̀rọ̀ tí bàbá rẹ̀ sọ àfi bi pé ó ń yín àgbàdo sí ẹyin igbá ni. Ẹyin etí Inúlayéwa ni ó ń bọ sí. Laipe láìjìnnà, bàbá rẹ̀ fánrú. Kàkà kí Inúlayéwà ó sé ìdárò bàbá rẹ̀, níí ṣe ló wọ ilé mú aṣọ, ló bá ré ìdí ẹmu. Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ bá bíi ni ọ̀rọ̀ pe;’ kini ọ ṣe loni tí bàbá rẹ kú?


Laipe láìjìnnà, bàbá rẹ̀ fánrú. Kàkà kí Inúlayéwà ó sé ìdárò bàbá rẹ̀, níí ṣe ló wọ ilé mú aṣọ, ló bá ré ìdí ẹmu. Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ bá bíi ni ọ̀rọ̀ pe;’ kini ọ ṣe loni tí bàbá rẹ kú? Kàkà ki o fọ èsì nise ló gba ìhà ẹmu méjì, ó mú tán ó sì fi owó ra ikùn ló bá sọ̀rọ̀ pé `kini mo ṣe ń ná?’ wọn dáa lóhùn pé ó mu ẹmu. ‘ṣe ẹri, ìhà méjì tí mo mú ń, akèrègbè méjì-méjì ló túmò sí fún ẹnì kọ̀ọ̀kan fún ọjọ́ mẹ́rìndínlógún tí ń ó sìnku baba mi’. Ṣe lóòótọ́, ohun a bá mọ laa polówó, ohun Inúlayẹ́wà mọ ló sọ fún mùtúmùwà, àtipé ọ̀rọ̀ rẹ kò gbọ́dọ̀ yẹ̀.


Kàkà ki o fọ èsì nise ló gba ìhà ẹmu méjì, ó mú tán ó sì fi owó ra ikùn ló bá sọ̀rọ̀ pé `kini mo ṣe ń ná?’ wọn dáa lóhùn pé ó mu ẹmu. ‘ṣe ẹri, ìhà méjì tí mo mú ń, akèrègbè méjì-méjì ló túmò sí fún ẹnì kọ̀ọ̀kan fún ọjọ́ mẹ́rìndínlógún tí ń ó sìnku baba mi’. Ṣe lóòótọ́, ohun a bá mọ laa polówó, ohun Inúlayẹ́wà mọ ló sọ fún mùtúmùwà, àtipé ọ̀rọ̀ rẹ kò gbọ́dọ̀ yẹ̀. Ó béèrè pé taani òní ẹgbẹ̀rún lọ́nà igba ti o le fi ra oko òun. Ṣùgbọ́n kò sí ẹnì tí ó ní irú owó bẹ́ẹ̀ rárá nínú àwọn tí wọn ń bẹ ní ibẹ̀. Àmọ́, kàkà kí eku má jẹ́ ṣèsé, a ó fi ṣa ẹ̀wà ẹ dànu ni.


Ó béèrè pé taani òní ẹgbẹ̀rún lọ́nà igba ti o le fi ra oko òun. Ṣùgbọ́n kò sí ẹnì tí ó ní irú owó bẹ́ẹ̀ rárá nínú àwọn tí wọn ń bẹ ní ibẹ̀. Àmọ́, kàkà kí eku má jẹ́ ṣèsé, a ó fi ṣa ẹ̀wà ẹ dànu ni. Ní ṣe ló bá ní kí ìyá ẹlẹ́mù ó máa ta ẹmu fún àwọn ènìyàn. Òsì ṣe àdéhùn pé kí oko ohun ó jẹ ti Ẹlẹmu tí tí ìgbà tí ohun yio fi tú àpò owó bàbà ohun. Ọ̀rọ̀ yìí ti tán ká gbogbo abà àti ìlú yíká.


Ní ṣe ló bá ní kí ìyá ẹlẹ́mù ó máa ta ẹmu fún àwọn ènìyàn. Òsì ṣe àdéhùn pé kí oko ohun ó jẹ ti Ẹlẹmu tí tí ìgbà tí ohun yio fi tú àpò owó bàbà ohun. Ọ̀rọ̀ yìí ti tán ká gbogbo abà àti ìlú yíká. Àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ si mú ẹmu lọ́ fẹ́ lófò. Ọjọ́ pé, Inúlayéwà ọkọ Mọmbé sìnkú bàbá rẹ̀ gọ́ńgọ́ sọ́, kutupu sì hú, ìlú ya, bàtà já kódà ilẹ̀kẹ̀ ré fún ijó jíjó. Gbogbo abá àti àgbègbè ń lo mọ pé Inúlayéwà sin bàbá rẹ̀.


Àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ si mú ẹmu lọ́ fẹ́ lófò. Ọjọ́ pé, Inúlayéwà ọkọ Mọmbé sìnkú bàbá rẹ̀ gọ́ńgọ́ sọ́, kutupu sì hú, ìlú ya, bàtà já kódà ilẹ̀kẹ̀ ré fún ijó jíjó. Gbogbo abá àti àgbègbè ń lo mọ pé Inúlayéwà sin bàbá rẹ̀. Òfò sì ṣe owó ni ọjọ́ náà. Àwọn tálákà fi ìka há ẹnu, àwọn olówò ẹgbẹ́ bàbá rẹ̀ kan sáárá pẹ̀lú. Mo ṣe bí, ń tíì tán lọdún eégún.


Òfò sì ṣe owó ni ọjọ́ náà. Àwọn tálákà fi ìka há ẹnu, àwọn olówò ẹgbẹ́ bàbá rẹ̀ kan sáárá pẹ̀lú. Mo ṣe bí, ń tíì tán lọdún eégún. Inúlayéwà tí se ayẹyẹ tán, ó kú bí yio se san owó kí ó lè sí kà àdéhùn, kí ó sì gba oko rẹ̀ padà lọ́wọ́ ìyá Ẹlẹmu. Ó wọ ìyẹ̀wù bàbá rẹ̀ lọ, ó lọ ìdí posi owó, ó sì tú terin toyàyà, ṣùgbọ́n akèrègbè, aṣọ àti ìwé pélébé ń ni ó bá ní ibè. Èyí jẹ́ ìyàlẹ́nu.


Inúlayéwà tí se ayẹyẹ tán, ó kú bí yio se san owó kí ó lè sí kà àdéhùn, kí ó sì gba oko rẹ̀ padà lọ́wọ́ ìyá Ẹlẹmu. Ó wọ ìyẹ̀wù bàbá rẹ̀ lọ, ó lọ ìdí posi owó, ó sì tú terin toyàyà, ṣùgbọ́n akèrègbè, aṣọ àti ìwé pélébé ń ni ó bá ní ibè. Èyí jẹ́ ìyàlẹ́nu. Ó tú ìwé ọ̀hún, ó sì kà á pe; ‘Abamọ̀ ló jẹ́ pé mo sọ ọ́ lórúkọ, àmọ́ ó kò mú lò. Inúlayéwà túmọ̀ sí; ọgbọ́n ni a fí ń lo ayé. Èrò rẹ ni ohun tí yóò là ọ́ láyé, òhun ní yóò sọ ọ́ di ènìyàn àtàtà.


Ó tú ìwé ọ̀hún, ó sì kà á pe; ‘Abamọ̀ ló jẹ́ pé mo sọ ọ́ lórúkọ, àmọ́ ó kò mú lò. Inúlayéwà túmọ̀ sí; ọgbọ́n ni a fí ń lo ayé. Èrò rẹ ni ohun tí yóò là ọ́ láyé, òhun ní yóò sọ ọ́ di ènìyàn àtàtà. Àmọ́ sá, mo tí ta gbogbo dúkìá mi. Àwọn àbúrò rẹ tí gba ìpín tí wọn. Ìpín tí rẹ ni lẹ́tà yìí.


Àmọ́ sá, mo tí ta gbogbo dúkìá mi. Àwọn àbúrò rẹ tí gba ìpín tí wọn. Ìpín tí rẹ ni lẹ́tà yìí. Kí ó má dà bí ẹnipe ń kò fí ńkan kalẹ̀ ni mo fi ra akèrègbè ẹmu yìí fún ọ, bóyá bí o bá ń mu-ún, ó ronú ohun tí ó fi oko rẹ ṣe.’ Báyìí ni Inúlayéwà fi idi jalẹ̀, ó sì kú fín-ín fín-ín. Àwọn àgbà bọ̀ wọn ní ‘bí ayé ń yẹ ọ́ kio rọra ṣe’. Inúlayéwà ọkọ Mọmbé ni agbójúlógún tí ó fi ara rẹ̀ fóṣì ta.


Kí ó má dà bí ẹnipe ń kò fí ńkan kalẹ̀ ni mo fi ra akèrègbè ẹmu yìí fún ọ, bóyá bí o bá ń mu-ún, ó ronú ohun tí ó fi oko rẹ ṣe.’ Báyìí ni Inúlayéwà fi idi jalẹ̀, ó sì kú fín-ín fín-ín. Àwọn àgbà bọ̀ wọn ní ‘bí ayé ń yẹ ọ́ kio rọra ṣe’. Inúlayéwà ọkọ Mọmbé ni agbójúlógún tí ó fi ara rẹ̀ fóṣì ta. Oko rẹ̀ dí tí Ẹlẹmu leyin ikú rẹ̀. Àwọn ọrẹ rẹ kò sí fí ìdí ẹmu sílẹ̀ lẹyin ikú rẹ ni igba kọ̀ọ̀kan. Wọ́n a kàn máa fi ọ̀rọ̀ rẹ ṣe àríkọ́gbọ́n láàrin ara wọn ní tí wọn ba ń mu ọtí.


Oko rẹ̀ dí tí Ẹlẹmu leyin ikú rẹ̀. Àwọn ọrẹ rẹ kò sí fí ìdí ẹmu sílẹ̀ lẹyin ikú rẹ ni igba kọ̀ọ̀kan. Wọ́n a kàn máa fi ọ̀rọ̀ rẹ ṣe àríkọ́gbọ́n láàrin ara wọn ní tí wọn ba ń mu ọtí. Ni’ hìn ni mo rí mọ fún ìtàn tòní. Àmọ́ bo ba jẹ́ pé irọ́ ni mo pa pẹ̀lú ìtàn yìí, kí àbọ̀ ẹnu mi ó má ròó ‘tó’ lẹẹ̀mẹta. Ìyá sì ta àbọ̀ ẹnu rẹ, ó ro ‘tó tó tó.’ Gbogbo ẹ̀kọ́ tí ẹ kọ́ loni, ewé-ìran yóò jẹ́ kí ẹ rántí ó. Tẹ̀tẹ̀ loni ko tẹ̀ mọ yín lọ́kàn Bí akùkọ́-dìye bá gbọn ìyẹ́ rẹ pìpì, á rántí kíni rẹ àná.


Ni’ hìn ni mo rí mọ fún ìtàn tòní. Àmọ́ bo ba jẹ́ pé irọ́ ni mo pa pẹ̀lú ìtàn yìí, kí àbọ̀ ẹnu mi ó má ròó ‘tó’ lẹẹ̀mẹta. Ìyá sì ta àbọ̀ ẹnu rẹ, ó ro ‘tó tó tó.’ Gbogbo ẹ̀kọ́ tí ẹ kọ́ loni, ewé-ìran yóò jẹ́ kí ẹ rántí ó. Tẹ̀tẹ̀ loni ko tẹ̀ mọ yín lọ́kàn Bí akùkọ́-dìye bá gbọn ìyẹ́ rẹ pìpì, á rántí kíni rẹ àná. Ologin-nin gín-nín ẹyẹ ayé ò ní sá lọ́kàn yín o. Gbogbo àwọn ènìyàn: àṣẹ ooo. Báyìí ni ìyá juwọ́ tí ó sì wọlé lọ. Ó tún di òṣùpá miran kí wọn ó to pàdé.


Ologin-nin gín-nín ẹyẹ ayé ò ní sá lọ́kàn yín o. Gbogbo àwọn ènìyàn: àṣẹ ooo. Báyìí ni ìyá juwọ́ tí ó sì wọlé lọ. Ó tún di òṣùpá miran kí wọn ó to pàdé. Gbogbo ará aba gba ilé wọn lọ. Lanase Hussein jẹ́ ọmọ bibi ilẹ̀ Ìbàdàn, ní agbègbè Aremọ Ọ́ja’agbo. Ó k’ẹ́kọ̀́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ Fáfitì Ìbàdàn.


Gbogbo ará aba gba ilé wọn lọ. Lanase Hussein jẹ́ ọmọ bibi ilẹ̀ Ìbàdàn, ní agbègbè Aremọ Ọ́ja’agbo. Ó k’ẹ́kọ̀́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ Fáfitì Ìbàdàn. Ó jẹ́ Òǹkọ̀wé, akéwì àti olùkọ́ni ní gẹ̀ẹ́sì àti lítírésọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndírì.


Ó jẹ́ Òǹkọ̀wé, akéwì àti olùkọ́ni ní gẹ̀ẹ́sì àti lítírésọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndírì.


Wíwá Ilé L’ájò |Adépọ̀jù Isaiah Gbénga

A bí Ọ̀gbẹ́ni Adépọ̀jù Isaiah Gbénga ni ọdún 2003 ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó wà lára àwọn òǹkọ̀wé tó kópa ninu idije Africa Writers’ Award ti odun 2020. Ó jẹ́ olóòtú ní Writers Global Movement. A bí Ọlájùwọ́n Abdullah Adédòkun ní ọdún 2004, olùgbé ìlú Èkó. Ó fẹ́ràn láti máa kọ nípa ọkàn tí ìdí kan tàbí òmíràn ti túpalẹ̀ pátápátá, tàbí àwoọn tí ilé wọn ti farasin sí ìbòjí wọn. Arákùnrin yìí ló gbé igbá orókè ti ìdíje Rusted Radishes Beirut Arts And Journal láti ilú Lebanon.


A bí Ọlájùwọ́n Abdullah Adédòkun ní ọdún 2004, olùgbé ìlú Èkó. Ó fẹ́ràn láti máa kọ nípa ọkàn tí ìdí kan tàbí òmíràn ti túpalẹ̀ pátápátá, tàbí àwoọn tí ilé wọn ti farasin sí ìbòjí wọn. Arákùnrin yìí ló gbé igbá orókè ti ìdíje Rusted Radishes Beirut Arts And Journal láti ilú Lebanon. Àwon ewì àti ìtàn rẹ̀ ti farahàn ní oríṣiríṣi àtẹ̀jáde ìwé ìròyìn àti àwọn àtẹ̀jáde tí ó máa ń gba iṣẹ́ lítírésọ̀. [anchor_episodes] Àwòran ojú ìwé yìí jẹ́ ti Asim Abu Shakra


Àwon ewì àti ìtàn rẹ̀ ti farahàn ní oríṣiríṣi àtẹ̀jáde ìwé ìròyìn àti àwọn àtẹ̀jáde tí ó máa ń gba iṣẹ́ lítírésọ̀. [anchor_episodes] Àwòran ojú ìwé yìí jẹ́ ti Asim Abu Shakra


B’ọ́bẹ̀ ẹ bá dùn àti ewì míràn | Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Ọmọ bíbí Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín, Ìjagun, Ìjẹ̀bú Òde. Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ní ilé ẹ̀kọ́ girama. Ó nífẹ̀ẹ́ láti máa kọ ewì àti ìtan àròsọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Orishirishi Kitchen


Màkàn Màkàn àti Àpọ́n |Ọlátúndé Àyìnlá

Ònkòwé àbínibí ni arákùnrin Olátúndé Àyìnlá jé, olóòtú àgbà sì lọ́jẹ́ lórí búlọ́ogì Yorùbá. Ìlú lárúbáwá ilẹ̀ Dubai ló ti fi àwọn iṣẹ́ yìí ránṣẹ́.


Àlàmú Kan, Abà Kan | Lánasẹ̀ Hussein

À ṣé àwọn tí wọn ń pé Àlàmú l’Ájá kò sọ àsọrégè rárá. Bí ó tí lẹ̀ jẹ́ pé àbísọ rẹ̀ ni nítorípé àbíkú ni. Àlàmú jẹ́ ọmọ kan tí gbogbo abà má ń bẹ̀rù láti kò lọ́nà ní ibikíbi tí ko báà wù kó jẹ nínú ìlú. Bí ènìyàn bá kòó lọ́nà ni òwúrọ̀ kùtùkùtù, a fi kí óluwa rẹ̀ ó tún oorun òwúrọ̀ ọjọ́ náà sún, kódà àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì kò rí bíi ọmọ-ìdùnnú rárá. Bó tilẹ ̀jẹ́pé oun ni dáódù ilé Alárèré, pàápàá jù lọ ọ̀kánlàwọ́n ilé náà. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni gbogbo ilé yio ti r’oko r’odò kí ó tó ji.


Bí ènìyàn bá kòó lọ́nà ni òwúrọ̀ kùtùkùtù, a fi kí óluwa rẹ̀ ó tún oorun òwúrọ̀ ọjọ́ náà sún, kódà àwọn òbí rẹ̀ méjèèjì kò rí bíi ọmọ-ìdùnnú rárá. Bó tilẹ ̀jẹ́pé oun ni dáódù ilé Alárèré, pàápàá jù lọ ọ̀kánlàwọ́n ilé náà. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni gbogbo ilé yio ti r’oko r’odò kí ó tó ji. Ìyá rẹ̀ kii fẹ́ kí ọwọ kàn-án, tàbí kí ẹnu kùn-ún rárá. Ẹni tí ó bá dá irú rẹ̀ láṣà, yio gbọ́ torí rẹ̀ lọ́jọ́ náà. Kìí kúkú ṣe pé Àyìnkẹ́ ìyá rẹ̀ náà bí kan tán ó pàdímọ́, elédùmarè ni kò fi òmíràn jínkii rẹ̀.


Ìyá rẹ̀ kii fẹ́ kí ọwọ kàn-án, tàbí kí ẹnu kùn-ún rárá. Ẹni tí ó bá dá irú rẹ̀ láṣà, yio gbọ́ torí rẹ̀ lọ́jọ́ náà. Kìí kúkú ṣe pé Àyìnkẹ́ ìyá rẹ̀ náà bí kan tán ó pàdímọ́, elédùmarè ni kò fi òmíràn jínkii rẹ̀. Ayé tí mọ̀ pé kìí kú r’oko kìí yẹ̀nà, kò k’ewu kò k’àwé, àyàfi ki ó jí kó jẹun kó sì wọ abá lọ́ láti fín iná ọ̀ràn wá ilé fún àwọn òbí rẹ. Kò ní oníbàwí kankan bí ó tilẹ̀ wù kí ó mọ̀. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni ó ti ṣe jàmbá fún àwọn ará ìlú, tí ìyá rẹ̀ yio fárígá pé ọmọ òun kọ́.


Ayé tí mọ̀ pé kìí kú r’oko kìí yẹ̀nà, kò k’ewu kò k’àwé, àyàfi ki ó jí kó jẹun kó sì wọ abá lọ́ láti fín iná ọ̀ràn wá ilé fún àwọn òbí rẹ. Kò ní oníbàwí kankan bí ó tilẹ̀ wù kí ó mọ̀. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni ó ti ṣe jàmbá fún àwọn ará ìlú, tí ìyá rẹ̀ yio fárígá pé ọmọ òun kọ́. Bẹ́ẹ̀ni ọ̀pọ̀ ìgbà ni bàbá rẹ̀ tí dọ̀bálẹ̀ ni Ilé-baálẹ̀. Ṣùgbọ́n, kàkà kí ewé agbọ́n rẹ̀ ó dẹ̀, ó tún ń le si ni. Kò l’ọ́rẹ́.


Bẹ́ẹ̀ni ọ̀pọ̀ ìgbà ni bàbá rẹ̀ tí dọ̀bálẹ̀ ni Ilé-baálẹ̀. Ṣùgbọ́n, kàkà kí ewé agbọ́n rẹ̀ ó dẹ̀, ó tún ń le si ni. Kò l’ọ́rẹ́. Kànnàkànnà-atọwọ́dá rẹ̀ ní wọ́n jijọ máa ń rìn. Ajá rẹ̀ kii sìí lọ kí kolokolo rẹ̀ ó gbélẹ̀. Ìyá rẹ tíi máa gbè lẹyìn rẹ náà f’ara káàṣà kànnàkànnà yìí lọ́jọ́ tí ìyá rẹ báa wí tí kò sì fún ní oúnjẹ.


Kànnàkànnà-atọwọ́dá rẹ̀ ní wọ́n jijọ máa ń rìn. Ajá rẹ̀ kii sìí lọ kí kolokolo rẹ̀ ó gbélẹ̀. Ìyá rẹ tíi máa gbè lẹyìn rẹ náà f’ara káàṣà kànnàkànnà yìí lọ́jọ́ tí ìyá rẹ báa wí tí kò sì fún ní oúnjẹ. Ní ṣe ló ta á ní òkò kí ó tó o sá kúrò ní ilé lọ́jọ́ náà. Bẹ́ẹ̀ gẹlẹ ló ṣe fún bàbá rẹ̀ ní ìgbà tí Bàbá báawí fún tí àlùmọ́gàjí rẹ tí Àlàmú jùnù ni ìyálẹ̀ta ọjọ́ kan. Kànnàkànnà yìí Káná-àn ló kóo sì yọú-yọú lọ́jọ́ kan náà. Ẹni tí a kò bá pè l’ọrẹ rẹ̀ kan ṣoṣo ló fi òkò fọ́ lori nibi ti wọn ti jọ ń ju òkò mọ́ àgbálùmọ́.


Ní ṣe ló ta á ní òkò kí ó tó o sá kúrò ní ilé lọ́jọ́ náà. Bẹ́ẹ̀ gẹlẹ ló ṣe fún bàbá rẹ̀ ní ìgbà tí Bàbá báawí fún tí àlùmọ́gàjí rẹ tí Àlàmú jùnù ni ìyálẹ̀ta ọjọ́ kan. Kànnàkànnà yìí Káná-àn ló kóo sì yọú-yọú lọ́jọ́ kan náà. Ẹni tí a kò bá pè l’ọrẹ rẹ̀ kan ṣoṣo ló fi òkò fọ́ lori nibi ti wọn ti jọ ń ju òkò mọ́ àgbálùmọ́. Àkàndé lórúkọ ọrẹ́ rẹ̀ yìí ǹjẹ́. Ọwọ́ Akande sì sùn púpò, laì lo kànnàkànnà, a sì máa ja àjàrà àgbálùmọ́ bọ́. Ní ọjọ́ tí a ń wí yìí, Àlàmú tí gbìyànjú láti ré èso àgbálùmọ́ pẹ̀lú òkò o rẹ̀ ṣùgbọ́n kò rí nǹkan ré.


Àkàndé lórúkọ ọrẹ́ rẹ̀ yìí ǹjẹ́. Ọwọ́ Akande sì sùn púpò, laì lo kànnàkànnà, a sì máa ja àjàrà àgbálùmọ́ bọ́. Ní ọjọ́ tí a ń wí yìí, Àlàmú tí gbìyànjú láti ré èso àgbálùmọ́ pẹ̀lú òkò o rẹ̀ ṣùgbọ́n kò rí nǹkan ré. Níbi tí ọkàn rẹ̀ tí ń pòpọ̀ ni àgbálùmọ́ tí ja lé e lórí, òkò Akande tún ja òmíràn! Àlàmú bá bẹ̀rẹ̀ láti kó ó, ṣùgbọ́n Akande sáré sí. ‘Àgbálùmọ́ mi nio, òkò mi lo ja á bọ́’.


Níbi tí ọkàn rẹ̀ tí ń pòpọ̀ ni àgbálùmọ́ tí ja lé e lórí, òkò Akande tún ja òmíràn! Àlàmú bá bẹ̀rẹ̀ láti kó ó, ṣùgbọ́n Akande sáré sí. ‘Àgbálùmọ́ mi nio, òkò mi lo ja á bọ́’. Ó sì súre kó nkan rẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà bí Àlàmú nínú púpọ̀ tí ó fi fi ìbínú ta Akande ni òkò lórí ní ibi tí ó bẹ̀rẹ̀ sí. Akande kí’gbe ‘oróóóò!’ Ó ń yí ni ilẹ̀ bí àgbádú tí ọta ọlọ́dẹ bá, tí ó ń jà fita-fita pẹ̀lú ikú.


Ó sì súre kó nkan rẹ̀. Ọ̀rọ̀ náà bí Àlàmú nínú púpọ̀ tí ó fi fi ìbínú ta Akande ni òkò lórí ní ibi tí ó bẹ̀rẹ̀ sí. Akande kí’gbe ‘oróóóò!’ Ó ń yí ni ilẹ̀ bí àgbádú tí ọta ọlọ́dẹ bá, tí ó ń jà fita-fita pẹ̀lú ikú. Bẹ́ẹ̀ l’Àlàmú fi ẹsẹ̀ fẹ́, láláì bìkítà, ipò tí ó fi Akande sí. Ọ̀rọ̀ tí awí yìí jọ òwè, lóba ń láàáró nínú fún Àlàmú. Ọ̀rọ̀ dé ọ̀dọ̀ ọ baálẹ̀.


Bẹ́ẹ̀ l’Àlàmú fi ẹsẹ̀ fẹ́, láláì bìkítà, ipò tí ó fi Akande sí. Ọ̀rọ̀ tí awí yìí jọ òwè, lóba ń láàáró nínú fún Àlàmú. Ọ̀rọ̀ dé ọ̀dọ̀ ọ baálẹ̀. Kété ń ni onísẹ́ tí kán bàbá Àlàmú lára ní ilé. Bí bàbá Àlàmú ṣe rí onísẹ́ baálẹ̀, ló ti mọ̀ pé Àlàmú tún ti wọ gàù, ó ti ru igi oyin. Kò wulẹ̀ jẹ́ kí oníṣẹ́ ó làágùn jìnà.


Kété ń ni onísẹ́ tí kán bàbá Àlàmú lára ní ilé. Bí bàbá Àlàmú ṣe rí onísẹ́ baálẹ̀, ló ti mọ̀ pé Àlàmú tún ti wọ gàù, ó ti ru igi oyin. Kò wulẹ̀ jẹ́ kí oníṣẹ́ ó làágùn jìnà. ‘Se Àlàmú tún ti daràn ni? Ẹ wo ó, àrà tó bá wù yín ní ki ẹ fi dá. Ẹ sọ fún baálẹ̀ pé mo ní nkan ti wọn ba fẹ́ fí ró ni kí wọn ó fi ró, mo ti kọ̀ ọ́ lọ́mọ.’ Iyá Àlàmú súré bóóde tẹ̀lé onísẹ́ baálẹ̀ jànnà jànnà, ṣùgbọ́n kete Àlàmú ti jìn sí ọ̀fìn púpọ̀ jù.


‘Se Àlàmú tún ti daràn ni? Ẹ wo ó, àrà tó bá wù yín ní ki ẹ fi dá. Ẹ sọ fún baálẹ̀ pé mo ní nkan ti wọn ba fẹ́ fí ró ni kí wọn ó fi ró, mo ti kọ̀ ọ́ lọ́mọ.’ Iyá Àlàmú súré bóóde tẹ̀lé onísẹ́ baálẹ̀ jànnà jànnà, ṣùgbọ́n kete Àlàmú ti jìn sí ọ̀fìn púpọ̀ jù. Wọn ò kú ṣẹ̀ṣẹ̀ máà dá sẹríà fún-un, àmọ́ tí ọ̀tẹ̀ yìí fẹ́ pelemọ. Ní ṣe ni wọ́n kọ́kọ́ bó ó ní igi ni ìta baálẹ̀ kí ó tó di jua nínú túúbú. Ní ojoojúmọ́ ni yio lọ roko ni oko baálẹ̀ tohun tí pankẹ́rẹ́ lọ́wọ́ àwọn èṣọ́ pẹ̀lú fífín ní àlọ àti àbọ̀.


Wọn ò kú ṣẹ̀ṣẹ̀ máà dá sẹríà fún-un, àmọ́ tí ọ̀tẹ̀ yìí fẹ́ pelemọ. Ní ṣe ni wọ́n kọ́kọ́ bó ó ní igi ni ìta baálẹ̀ kí ó tó di jua nínú túúbú. Ní ojoojúmọ́ ni yio lọ roko ni oko baálẹ̀ tohun tí pankẹ́rẹ́ lọ́wọ́ àwọn èṣọ́ pẹ̀lú fífín ní àlọ àti àbọ̀. A sé ìyà kò jẹ ọmọ lo ní ohun ti gbọ́n, taani olùkọ́ tí ó kọ́ ọ? Nígbà ti Àlàmú ó jáde lẹ́yìn oṣù méjì, ó ti rù kan egungun, kò fẹ́ ẹ̀ jọ ènìyàn mọ́. Gbogbo ojú rẹ̀ ti dúdú bí nàná àmùrè, àfi bíi abari tí kánhún tí já.


A sé ìyà kò jẹ ọmọ lo ní ohun ti gbọ́n, taani olùkọ́ tí ó kọ́ ọ? Nígbà ti Àlàmú ó jáde lẹ́yìn oṣù méjì, ó ti rù kan egungun, kò fẹ́ ẹ̀ jọ ènìyàn mọ́. Gbogbo ojú rẹ̀ ti dúdú bí nàná àmùrè, àfi bíi abari tí kánhún tí já. Bí ìyá rẹ̀ ṣé rí í ló kán sí ẹkún. Ara rẹ̀ bù mọ́ aṣọ. Ó sáré sì ìyá rẹ, ó bú gbà á si ẹkún.


Bí ìyá rẹ̀ ṣé rí í ló kán sí ẹkún. Ara rẹ̀ bù mọ́ aṣọ. Ó sáré sì ìyá rẹ, ó bú gbà á si ẹkún. Bàbá rẹ̀ náà o leè rọju rárá, ẹkún wá di àtagbà. Ìwà ajá dìgbòlugi ti fi í sílẹ̀ Pátápátá. Ó ti di àtúnbí.


Bàbá rẹ̀ náà o leè rọju rárá, ẹkún wá di àtagbà. Ìwà ajá dìgbòlugi ti fi í sílẹ̀ Pátápátá. Ó ti di àtúnbí. Lánasẹ̀ Hussein jẹ́ ọmọ bibi ilẹ̀ Ìbàdàn, ní agbègbè Aremọ Ọ́ja’agbo. Ó k’ẹ́kọ̀́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ Fáfitì Ìbàdàn. Ó jẹ́ Òǹkọ̀wé, akéwì àti olùkọ́ni ní lítírésọ̀ àti èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ girama.


Lánasẹ̀ Hussein jẹ́ ọmọ bibi ilẹ̀ Ìbàdàn, ní agbègbè Aremọ Ọ́ja’agbo. Ó k’ẹ́kọ̀́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ Fáfitì Ìbàdàn. Ó jẹ́ Òǹkọ̀wé, akéwì àti olùkọ́ni ní lítírésọ̀ àti èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ girama.


Ìkòríta Mẹ́ta |Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Ìlẹ̀kẹ̀ má jà á sílé má jà á síta ibì kan ni yóò já sí lọ́jọ́ kan. Dùnúnkẹ́ rẹwà lọmọ. Ó pupa bí àsáró elépo. Ṣàṣà ọkùnrin ní yóò fojú kàn án tí kò ní wò ó ní àwòtúnwò.O dára bí egbin.Kò sí aṣọ tí ó wọ̀ tí kò ṣe rẹ́gí bí ìdodo ẹ̀fọn lára rẹ̀. Ká má parọ́ Dùnúnkẹ́ yááyì l’ọ́mọge. A kìí bímọ nísọ̀ ewúrẹ́ kó lọ ìsọ̀ àgùntàn lọ jẹ. Ìyáàyá a rẹ̀ ló jọ bí ìmumu.


Ká má parọ́ Dùnúnkẹ́ yááyì l’ọ́mọge. A kìí bímọ nísọ̀ ewúrẹ́ kó lọ ìsọ̀ àgùntàn lọ jẹ. Ìyáàyá a rẹ̀ ló jọ bí ìmumu. Ká má parọ́ Ọlọ́run parí ẹwà sí i lára. Kò sí ọkùnrin tí kìí fẹ́ kọ ẹnu ìfẹ́ sí i. Irú ẹwà tí Olódùmarè fi jínǹkí i rẹ̀ kò tàsé e ti Ọ̀kín ọba ẹyẹ. Ilé e wọn kò dá rí àfi bí ìgbà tí kò sí ọmọbìnrin mìíràn mọ́ ní àdúgbò wọn.


Ká má parọ́ Ọlọ́run parí ẹwà sí i lára. Kò sí ọkùnrin tí kìí fẹ́ kọ ẹnu ìfẹ́ sí i. Irú ẹwà tí Olódùmarè fi jínǹkí i rẹ̀ kò tàsé e ti Ọ̀kín ọba ẹyẹ. Ilé e wọn kò dá rí àfi bí ìgbà tí kò sí ọmọbìnrin mìíràn mọ́ ní àdúgbò wọn. Àwọn mìíràn kúkú wà àmọ́ ọ̀rọ̀ àwọn ọkùnrin tótó fún ùn! Ká fi sẹ́nu ká dákẹ́ ni. Òun ga-an pàápàá kò mọ ẹni tí ó lè ṣe hòo fún nítorí pé bí ọkùnrin bá ń dọdẹ abo kò sí àrà tí kò sí lọ́wọ́ ọ wọn.


Àwọn mìíràn kúkú wà àmọ́ ọ̀rọ̀ àwọn ọkùnrin tótó fún ùn! Ká fi sẹ́nu ká dákẹ́ ni. Òun ga-an pàápàá kò mọ ẹni tí ó lè ṣe hòo fún nítorí pé bí ọkùnrin bá ń dọdẹ abo kò sí àrà tí kò sí lọ́wọ́ ọ wọn. Kò mọ ti ẹni tí ó lè ṣe é nínú àwọn Ò-róbìnrin-dòòyì wọ̀nyí nítorí pé gbogbo wọn ní ń fẹ́ kí iyọ̀ ọ́ dun tiwọn. Ṣe bí tí ẹni méjì bá ń tayò, ẹnìkan ni yóò borí. Ìfẹ́ ẹ rẹ̀ sí Sanjọ́ pọ̀ àmọ́ kọ́kọ́rọ́ kan tó beyín ajá a rẹ̀ jẹ́ ni pé òun ṣẹ̀ṣẹ̀ jáde nílé ẹ̀kọ́ Yunifáfitì ìmọ̀ ẹ̀rọ kan ni, ó ṣì ń wáṣẹ́.


Kò mọ ti ẹni tí ó lè ṣe é nínú àwọn Ò-róbìnrin-dòòyì wọ̀nyí nítorí pé gbogbo wọn ní ń fẹ́ kí iyọ̀ ọ́ dun tiwọn. Ṣe bí tí ẹni méjì bá ń tayò, ẹnìkan ni yóò borí. Ìfẹ́ ẹ rẹ̀ sí Sanjọ́ pọ̀ àmọ́ kọ́kọ́rọ́ kan tó beyín ajá a rẹ̀ jẹ́ ni pé òun ṣẹ̀ṣẹ̀ jáde nílé ẹ̀kọ́ Yunifáfitì ìmọ̀ ẹ̀rọ kan ni, ó ṣì ń wáṣẹ́. Dèjì ní tirẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́ ní ilé ìwòsàn ìjọba àpapọ̀ kan ní Èkó gẹ́gẹ́ bí olùṣírò owó, ó sì ti rí nǹkan jájẹ. Àwọn àgbà sì máa ń sọ pé owó l’obìnrin mọ̀. Owó yìí ló ranjú mọ́ Dùnúnkẹ́ tí ó fi jọwọ́ sílẹ̀ fún Dèjì.


Dèjì ní tirẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́ ní ilé ìwòsàn ìjọba àpapọ̀ kan ní Èkó gẹ́gẹ́ bí olùṣírò owó, ó sì ti rí nǹkan jájẹ. Àwọn àgbà sì máa ń sọ pé owó l’obìnrin mọ̀. Owó yìí ló ranjú mọ́ Dùnúnkẹ́ tí ó fi jọwọ́ sílẹ̀ fún Dèjì. Kì í ṣe pé kò yó ìfẹ́ Dèjì náà o! Ọjọ́ tí ó jẹ́ hoo fún Dèjì pẹ́pẹ́yẹ pọnmọ lọ́jọ́ náà. Ilé oúnjẹ tí ó dára jù lọ ni ó gbé Dùnúnkẹ́ lọ jẹun lọ́jọ́ náà.


Kì í ṣe pé kò yó ìfẹ́ Dèjì náà o! Ọjọ́ tí ó jẹ́ hoo fún Dèjì pẹ́pẹ́yẹ pọnmọ lọ́jọ́ náà. Ilé oúnjẹ tí ó dára jù lọ ni ó gbé Dùnúnkẹ́ lọ jẹun lọ́jọ́ náà. Ọ̀pọ̀lọ́ ríbi tútù bà sí. Òrékelẹ́wà náà fẹ̀ síwájú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ Dèjì àfi bíi ayaba. Ọyẹ́ ń kù rìrì sí àtùpà pálọ̀ lórí.


Ọ̀pọ̀lọ́ ríbi tútù bà sí. Òrékelẹ́wà náà fẹ̀ síwájú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ Dèjì àfi bíi ayaba. Ọyẹ́ ń kù rìrì sí àtùpà pálọ̀ lórí. Bí ọjọ́ ti ń gorí ọjọ́, tí oṣù ń gorí oṣù, ìfẹ́ àwọn méjèèjì ti rí ẹsẹ̀ walẹ̀ dáadáa. Àwọn òbí àwọn méjèèjì tí mọ̀ wọ́n gẹ́gẹ́ bí àfẹ́sọ́nà ara wọn. Kódà wọ́n ti ń fojú sọ́nà fún ọjọ́ ìgbéyàwó.


Bí ọjọ́ ti ń gorí ọjọ́, tí oṣù ń gorí oṣù, ìfẹ́ àwọn méjèèjì ti rí ẹsẹ̀ walẹ̀ dáadáa. Àwọn òbí àwọn méjèèjì tí mọ̀ wọ́n gẹ́gẹ́ bí àfẹ́sọ́nà ara wọn. Kódà wọ́n ti ń fojú sọ́nà fún ọjọ́ ìgbéyàwó. Iṣẹ́ tí Dèjì ń ṣe kò jẹ́ kí ó fi bẹ́ẹ̀ ráyè. Òru ni ó máa ń dé. Òpin ọ̀sẹ̀ tí ó yẹ kí o tún máa fi gbọ́ tí ara rẹ̀ nígbà mìíràn,ó tún máa ń lọ síbi iṣẹ́.


Iṣẹ́ tí Dèjì ń ṣe kò jẹ́ kí ó fi bẹ́ẹ̀ ráyè. Òru ni ó máa ń dé. Òpin ọ̀sẹ̀ tí ó yẹ kí o tún máa fi gbọ́ tí ara rẹ̀ nígbà mìíràn,ó tún máa ń lọ síbi iṣẹ́. Nítorí náà,wọn kì í sáábà ríra déédé. Àmọ́ kò sí ohun tí Dùnúnkẹ́ bèèrè tí Dèjì kì í ṣe fún un. Àwọn ẹbí dájọ́ ìgbéyàwó, ọjọ́ kò láyọ̀, wọ́n ṣe é ayé gbọ́ ọ̀rún mọ̀.Oríṣìíríṣìí ọ̀bẹ làá rí lọ́jọ́ ikú erin.


Nítorí náà,wọn kì í sáábà ríra déédé. Àmọ́ kò sí ohun tí Dùnúnkẹ́ bèèrè tí Dèjì kì í ṣe fún un. Àwọn ẹbí dájọ́ ìgbéyàwó, ọjọ́ kò láyọ̀, wọ́n ṣe é ayé gbọ́ ọ̀rún mọ̀.Oríṣìíríṣìí ọ̀bẹ làá rí lọ́jọ́ ikú erin. Àwọn èèyàn tó lórúkọ nílùú àti nínú iṣẹ́ ìjọba ló péjúpésẹ̀ lọ́jọ́ náà. Olóyè ìlú ni bàbá Dùnúnkẹ́, àwọn orí adé àti ọrùn ilẹ̀kẹ̀ ló péjú pésẹ̀ .Gbajúmọ̀ olórin jùjú kan ló wá f’orin dá ìjókòó lára yá lọ́jọ́ ìgbéyàwó yìí. Lẹ́yìn tí wọ́n ti fa tọkọtaya fún ara wọn.


Àwọn èèyàn tó lórúkọ nílùú àti nínú iṣẹ́ ìjọba ló péjúpésẹ̀ lọ́jọ́ náà. Olóyè ìlú ni bàbá Dùnúnkẹ́, àwọn orí adé àti ọrùn ilẹ̀kẹ̀ ló péjú pésẹ̀ .Gbajúmọ̀ olórin jùjú kan ló wá f’orin dá ìjókòó lára yá lọ́jọ́ ìgbéyàwó yìí. Lẹ́yìn tí wọ́n ti fa tọkọtaya fún ara wọn. Ọ̀rọ̀ wá kù sí àwọn méjèèjì lọ́wọ́.Ṣe wọn kò kúkú ní bá wọn gbé. Ṣùgbọ́n alága ìgbéyàwó tí gbà wọ́n ní ìmọ̀ràn pé kí wọn má gba ẹnìkẹ́ta láyé láàárín wọn. Nǹkan ń lọ déédé lọ́dún mẹ́rin àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣe ìgbéyàwó.


Ọ̀rọ̀ wá kù sí àwọn méjèèjì lọ́wọ́.Ṣe wọn kò kúkú ní bá wọn gbé. Ṣùgbọ́n alága ìgbéyàwó tí gbà wọ́n ní ìmọ̀ràn pé kí wọn má gba ẹnìkẹ́ta láyé láàárín wọn. Nǹkan ń lọ déédé lọ́dún mẹ́rin àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣe ìgbéyàwó. Bìrí ni nǹkan yí padà! Èyí kò ṣẹ̀yìn àìgbélé ọkọ rẹ̀ dáadáa. Àsìkò àtisun oorun ọmọ kò sí.


Bìrí ni nǹkan yí padà! Èyí kò ṣẹ̀yìn àìgbélé ọkọ rẹ̀ dáadáa. Àsìkò àtisun oorun ọmọ kò sí. Isó inú ẹ̀kú ni ọ̀rọ̀ náà. Ojoojúmọ́ ni ó fi ń ronú pé ọjọ́ wo ni ayé yóò kí òun náà kú ewu ọmọ. Èrèdí ìgbéyàwó sì ni ọmọ ni ilẹ̀ Yorùbá.Ó ti pe ọkọ rẹ̀ sí àkíyèsí lọ́pọ̀ ìgbà pàbó ni ó ń já sí.


Isó inú ẹ̀kú ni ọ̀rọ̀ náà. Ojoojúmọ́ ni ó fi ń ronú pé ọjọ́ wo ni ayé yóò kí òun náà kú ewu ọmọ. Èrèdí ìgbéyàwó sì ni ọmọ ni ilẹ̀ Yorùbá.Ó ti pe ọkọ rẹ̀ sí àkíyèsí lọ́pọ̀ ìgbà pàbó ni ó ń já sí. Ṣé kí a wá sọ pé ẹni tó ń wá ìfà ń wófò ni ọ̀rọ̀ Dùnúnkẹ́? Sanjọ́ tí ó fi sílẹ̀ nítorí pé kò rí jájẹ náà tí rí iṣẹ́ sí iléeṣẹ́ aládáni kan ní Ìbàdàn. Nǹkan tí ń ṣẹnuure díẹ̀díẹ̀ fún àwé náà.Ní ọjọ́ kan, Dùnúnkẹ́ pàdé Sanjọ́ ní ilé epo.Dùnúnkẹ́ gan án ní ó kọ́kọ́ rí i. Ariwo orúkọ Sanjọ́ tí ó pa ni ó jẹ́ kí ó mọ̀ pé òun náà wà nílé epo.


Ṣé kí a wá sọ pé ẹni tó ń wá ìfà ń wófò ni ọ̀rọ̀ Dùnúnkẹ́? Sanjọ́ tí ó fi sílẹ̀ nítorí pé kò rí jájẹ náà tí rí iṣẹ́ sí iléeṣẹ́ aládáni kan ní Ìbàdàn. Nǹkan tí ń ṣẹnuure díẹ̀díẹ̀ fún àwé náà.Ní ọjọ́ kan, Dùnúnkẹ́ pàdé Sanjọ́ ní ilé epo.Dùnúnkẹ́ gan án ní ó kọ́kọ́ rí i. Ariwo orúkọ Sanjọ́ tí ó pa ni ó jẹ́ kí ó mọ̀ pé òun náà wà nílé epo. Àwọn méjèèjì dìjọ sọ̀rọ̀, wọ́n gba nọ́ńbà ẹ̀rọ alágbéká ara wọn. Kò sí àyè láti sọ̀rọ̀ nítorí Sanjọ́ ń kánjú. Ìṣòro àìrójú Dèjì nílẹ̀ kò jẹ́ kí ó mọ ìgbésẹ̀ tí ó lè gbé.


Àwọn méjèèjì dìjọ sọ̀rọ̀, wọ́n gba nọ́ńbà ẹ̀rọ alágbéká ara wọn. Kò sí àyè láti sọ̀rọ̀ nítorí Sanjọ́ ń kánjú. Ìṣòro àìrójú Dèjì nílẹ̀ kò jẹ́ kí ó mọ ìgbésẹ̀ tí ó lè gbé. Ẹ̀ẹ̀kàn lọ́gbọ̀n tí wọn dìjọ ń ṣe lọ́kọláya kò ì so èso rere. Ọjọ́ kan ni ó ronú kan Sanjọ́ pé ọjọ́ tí àwọn dìjọ pàdé kẹ́yìn òun bèèrè ìyàwó rẹ̀, ó sì sọ pé Dòdó-ń-dáwà ṣì lòun. Ó rántí ìdààmú rẹ̀ nílé wọn kí ó tó di pé Dèjì lòun padà gbà fún.


Ẹ̀ẹ̀kàn lọ́gbọ̀n tí wọn dìjọ ń ṣe lọ́kọláya kò ì so èso rere. Ọjọ́ kan ni ó ronú kan Sanjọ́ pé ọjọ́ tí àwọn dìjọ pàdé kẹ́yìn òun bèèrè ìyàwó rẹ̀, ó sì sọ pé Dòdó-ń-dáwà ṣì lòun. Ó rántí ìdààmú rẹ̀ nílé wọn kí ó tó di pé Dèjì lòun padà gbà fún. Ọkàn rẹ̀ a máa lọ sọ́dọ̀ Sanjọ́ bóyá yóò sanjọ́ gẹ́gẹ́ bí orúkọ rẹ̀. Àwọn àgbà bọ̀ wọn ní bí ó bá kọjú sí ọ kí ó tá, bí ó bá kẹ̀yìn sì ọ, kí ó tá, bi o bá ku ìwọ nìkan kí o tún èrò ara rẹ pa.Wọ́n ní ilẹ̀ obìnrin kì í pẹ́ ṣú. Ó ti bẹ̀rẹ̀ sí gbé ọ̀rọ̀ náà yẹ̀wò.


Ọkàn rẹ̀ a máa lọ sọ́dọ̀ Sanjọ́ bóyá yóò sanjọ́ gẹ́gẹ́ bí orúkọ rẹ̀. Àwọn àgbà bọ̀ wọn ní bí ó bá kọjú sí ọ kí ó tá, bí ó bá kẹ̀yìn sì ọ, kí ó tá, bi o bá ku ìwọ nìkan kí o tún èrò ara rẹ pa.Wọ́n ní ilẹ̀ obìnrin kì í pẹ́ ṣú. Ó ti bẹ̀rẹ̀ sí gbé ọ̀rọ̀ náà yẹ̀wò. Ṣé kí Dùnúnkẹ́ pọ̀ sókè rajà ni àbí kí ó sì máa forí tì í? Ṣé kí ó máa yan Sanjọ́ ní ọ̀rẹ́ ìkọ̀kọ̀ ni àbí báwo? Tí àkàrà bá tú sépo ń kọ́?


Ṣé kí Dùnúnkẹ́ pọ̀ sókè rajà ni àbí kí ó sì máa forí tì í? Ṣé kí ó máa yan Sanjọ́ ní ọ̀rẹ́ ìkọ̀kọ̀ ni àbí báwo? Tí àkàrà bá tú sépo ń kọ́? Ìkòríta tí ń dààmú àlejò rèé! Ọmọ bíbí Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín, Ìjagun, Ìjẹ̀bú Òde.


Ìkòríta tí ń dààmú àlejò rèé! Ọmọ bíbí Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn ni Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú Èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín, Ìjagun, Ìjẹ̀bú Òde. Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ní ilé ẹ̀kọ́ girama. Ó nífẹ̀ẹ́ láti máa kọ ewì àti ìtan àròsọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Àwòrán tó wà ní ojú ìwé yìí jẹ́ ti MelanMag


Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ní ilé ẹ̀kọ́ girama. Ó nífẹ̀ẹ́ láti máa kọ ewì àti ìtan àròsọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Àwòrán tó wà ní ojú ìwé yìí jẹ́ ti MelanMag


Ọmọ Òrukàn àti ewì míràn | Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó jáde nílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Baptist Primary School, Bódè Ìjàyè,Abẹ́òkúta.Lẹ́yìn náà ni ó tún tẹ̀síwájú ní ilé ẹ̀kọ́ Líṣàbí Grammar School,Ìdí Aba. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa Èdè Yorùbá àti Haúsá ní ilé ẹ̀kọ́ Olùkọ́ni Àgbà Federal College of Education,Òṣíẹ̀lẹ̀,Abẹ́òkúta. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín,Ìjagun,Ìjẹ̀bú Òde .Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ilé ẹ̀kọ́ girama ni. Ó fẹ́ràn láti máa kọ ewì àti ìtan àròkọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Ìfẹ́ rẹ̀ sí àṣà àti ìṣe Yorùbá kí ó má lè dìmẹ́ẹ́rí kò láfiwé.


Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín,Ìjagun,Ìjẹ̀bú Òde .Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ilé ẹ̀kọ́ girama ni. Ó fẹ́ràn láti máa kọ ewì àti ìtan àròkọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Ìfẹ́ rẹ̀ sí àṣà àti ìṣe Yorùbá kí ó má lè dìmẹ́ẹ́rí kò láfiwé. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Fleance Forkuo


Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Fleance Forkuo


Jẹgúdújẹrá àti ewì míràn | Ayọ̀bámi Káyòdé

Ayọ̀bámi Káyọ̀dé jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn. Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ lítírésọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ifáfitì dánfodio ní ìlú Sókótó. Ó nífẹ̀ẹ́ sí ẹ̀kọ́ àti lítírésọ̀. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Vince L. Falcone.


Ibi Orí Dá’ni Sí Làágbé | Lanase Hussein

Òpóǹló ni mo wà tí mo ti máa ń gbọ́ nípa ìlú Èkó. Oríṣiríṣi ni atilẹ̀ máa ń gbọ́ ni ìgbà náà. Àwọn kan àtilẹ̀ máa sọ pé; àwọn Èèbó ajẹ́lẹ̀ àti àwọn ‘Misannári’ ni ń gbé ní ìlú náà. Ọmọ ọ̀rẹ́ bàbá mi kan tí ó wá sí abàá wa ni, kò sí ènìyàn dúdú ni ìlú Èkó rárá, àtipé, ‘Párádísè’ ni wọ́n wò fi kọ́ àwọn ilé tí ń bẹ ní ibẹ̀. Ń kò tilẹ̀ ro inú pé n ó dé ibẹ̀ láyé ni ìgbà náà. Àmọ́ kí n sọ tòótọ́, màá máa gbàá ní àdúrà pé kí àwọn òbí mi ò lówó bíi sẹ̀kẹ̀rẹ̀ kí wọ́n lé rán mi lọ sí ìlú Èkó.


Ọmọ ọ̀rẹ́ bàbá mi kan tí ó wá sí abàá wa ni, kò sí ènìyàn dúdú ni ìlú Èkó rárá, àtipé, ‘Párádísè’ ni wọ́n wò fi kọ́ àwọn ilé tí ń bẹ ní ibẹ̀. Ń kò tilẹ̀ ro inú pé n ó dé ibẹ̀ láyé ni ìgbà náà. Àmọ́ kí n sọ tòótọ́, màá máa gbàá ní àdúrà pé kí àwọn òbí mi ò lówó bíi sẹ̀kẹ̀rẹ̀ kí wọ́n lé rán mi lọ sí ìlú Èkó. Ẹni tí kò ì dé ìlú náà kò tíì lajú rárá ní ilẹ̀ẹ Nàìjíríà. Wọ́n ní, kódà àwọn èèbó Potogí àti Aráàbù gaan a máa wá láti wá gbádùn ayé wọn ni ibẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí mo ṣe sọ sẹ́yìn, ń kò lérò pé mo le dé Èkó arómisá-lẹ̀gbẹlẹ̀gbẹ rárá.


Ẹni tí kò ì dé ìlú náà kò tíì lajú rárá ní ilẹ̀ẹ Nàìjíríà. Wọ́n ní, kódà àwọn èèbó Potogí àti Aráàbù gaan a máa wá láti wá gbádùn ayé wọn ni ibẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí mo ṣe sọ sẹ́yìn, ń kò lérò pé mo le dé Èkó arómisá-lẹ̀gbẹlẹ̀gbẹ rárá. Àmọ́, Elédùà gbọ́ àdúrà mi. Ìyá mi ni wọn gbé isẹ asaralóge fún ní bárékè àwọn ológun ni Ajégúnlẹ̀ l’Ékòó. Bàámi sì jẹ́ ènìyàn tí ó jowú púpọ̀ ṣùgbọ́n wọn ò lè tẹ̀lé Máami lọ.


Àmọ́, Elédùà gbọ́ àdúrà mi. Ìyá mi ni wọn gbé isẹ asaralóge fún ní bárékè àwọn ológun ni Ajégúnlẹ̀ l’Ékòó. Bàámi sì jẹ́ ènìyàn tí ó jowú púpọ̀ ṣùgbọ́n wọn ò lè tẹ̀lé Máami lọ. Báami bá fi èmi àti Taiwo ṣe alamín tẹ̀lé Maami lọ sí èkó. Ní alẹ́ ọjọ́ tí ó ku ọ̀la tí a ó lọ, inú mi dùn débi pé nkò leè jẹun. Àlá tí mo lá kò yẹ̀ lọ́rọ̀ọ Èkó rárá.


Báami bá fi èmi àti Taiwo ṣe alamín tẹ̀lé Maami lọ sí èkó. Ní alẹ́ ọjọ́ tí ó ku ọ̀la tí a ó lọ, inú mi dùn débi pé nkò leè jẹun. Àlá tí mo lá kò yẹ̀ lọ́rọ̀ọ Èkó rárá. Bí a ṣe jí ní àárọ̀ ọjọ́ kejì ni mo ti ń múra. Èmi tó jẹ́ pé àsínìnrín ni Màámi fí í jí mi fún àsùnbáà, n kò tilẹ̀ jẹ́ kí ẹnì kankan jí mi tí mo fi jí, mo ti kí ìrun, mo ti wẹ̀ fún ra mi, bẹ́ẹ̀ni ìkejì mi náà. Àwa méjèèjì ti wọ ìtẹ́lẹ̀ àpótí wa, dàńṣíkí aláwọ̀ọ ewé tí a lò fún ọdún iléyá tó lọ.


Bí a ṣe jí ní àárọ̀ ọjọ́ kejì ni mo ti ń múra. Èmi tó jẹ́ pé àsínìnrín ni Màámi fí í jí mi fún àsùnbáà, n kò tilẹ̀ jẹ́ kí ẹnì kankan jí mi tí mo fi jí, mo ti kí ìrun, mo ti wẹ̀ fún ra mi, bẹ́ẹ̀ni ìkejì mi náà. Àwa méjèèjì ti wọ ìtẹ́lẹ̀ àpótí wa, dàńṣíkí aláwọ̀ọ ewé tí a lò fún ọdún iléyá tó lọ. Ìyá mi tí gbọ́ oúnjẹ, kíá àwa méjèèjì tí parí abọ́ ògì àti Ọ̀ọ̀lẹ̀ kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú. Ìyá mi ò tíì múra, bàbá mi ń ro’jú àti fi gbogbo wa sọ́nà. Gbogbo eléyìí, àmọ́ ni kò mọ ara ẹran lọ́dọ̀ èmi àti Táíwò.


Ìyá mi tí gbọ́ oúnjẹ, kíá àwa méjèèjì tí parí abọ́ ògì àti Ọ̀ọ̀lẹ̀ kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú. Ìyá mi ò tíì múra, bàbá mi ń ro’jú àti fi gbogbo wa sọ́nà. Gbogbo eléyìí, àmọ́ ni kò mọ ara ẹran lọ́dọ̀ èmi àti Táíwò. Ní ṣe ló dàbí ẹni pé ká ti dé òún. Nígbà tí Màámi ó fi ṣe tán, oòrùn ti ń yọjú lábẹ́ẹ kúrúkúrú sánmọ̀. Kí á má bópòó lọ ilé olórò, a wọ ọkọ̀ Èkó, à ń lọ.


Ní ṣe ló dàbí ẹni pé ká ti dé òún. Nígbà tí Màámi ó fi ṣe tán, oòrùn ti ń yọjú lábẹ́ẹ kúrúkúrú sánmọ̀. Kí á má bópòó lọ ilé olórò, a wọ ọkọ̀ Èkó, à ń lọ. Kò pẹ́, èmi àti Táíwò ti ń fi orí lu ara wa, oorun àìsùn gbé wa lọ. Ní ìgbà tí a ó la ojú, a ti wọ Ẹ̀kó. Ah!


Kò pẹ́, èmi àti Táíwò ti ń fi orí lu ara wa, oorun àìsùn gbé wa lọ. Ní ìgbà tí a ó la ojú, a ti wọ Ẹ̀kó. Ah! Èkó mà dára jù o. Mo kọ́kọ́ ṣe bí ojú àlá ni mo wà ni, àfi bí mo ṣe ríi pé èmi nìkan kọ́ ní mò ń ṣe kàyééfì sí ohun tí mo rí, Táíwò náà ríi bẹ́ẹ̀. Ṣé ká má parọ́, ilé àwò-má-leè-lọ wà ní ìlú Èkó o jàre. Mo rí ilé tí ó ga fíofío, tí wọ́n fi gíláàsì dá bátànì àrà sí lára.


Èkó mà dára jù o. Mo kọ́kọ́ ṣe bí ojú àlá ni mo wà ni, àfi bí mo ṣe ríi pé èmi nìkan kọ́ ní mò ń ṣe kàyééfì sí ohun tí mo rí, Táíwò náà ríi bẹ́ẹ̀. Ṣé ká má parọ́, ilé àwò-má-leè-lọ wà ní ìlú Èkó o jàre. Mo rí ilé tí ó ga fíofío, tí wọ́n fi gíláàsì dá bátànì àrà sí lára. Àrà n kò rírí, mo rí orí ológbò l’átẹ, mo rí ibi tí ilé lásán tí ń bá sanmọ dọ́gba. A tilẹ̀ kọjá lára ilé kan. Ìyá mi ní ‘Násáná-tiatà’ ni orúkọ rẹ̀. Mo rántí pé ọ̀rẹ́ mi ti wí fún mi tẹ́lẹ̀ pé ilé kan wà ní ìlú yìí tí àwọn iyemoja kọ fún ìgbádùn ará ayé, kí wọ́n ó má baà máa dí àwọn lọ́wọ́ fàájì létí odò.


Àrà n kò rírí, mo rí orí ológbò l’átẹ, mo rí ibi tí ilé lásán tí ń bá sanmọ dọ́gba. A tilẹ̀ kọjá lára ilé kan. Ìyá mi ní ‘Násáná-tiatà’ ni orúkọ rẹ̀. Mo rántí pé ọ̀rẹ́ mi ti wí fún mi tẹ́lẹ̀ pé ilé kan wà ní ìlú yìí tí àwọn iyemoja kọ fún ìgbádùn ará ayé, kí wọ́n ó má baà máa dí àwọn lọ́wọ́ fàájì létí odò. Lóòótọ́ ni wàyìí, torípé ajé olókùn ni wọ́n fi kọ́ ọ. Èkó laà bá máa pè ní ‘àrà kì í tán nínú alárà’, à ṣé títì a máa k’ọlà! Báyìí araà mi ò gbà á mọ́, ó ń ṣe mi bíi kí n bọ sílẹ̀ nínú ọkọ̀, kí n máa sáré kiri Èkó gẹ́gẹ́ bí a se máa ń ṣe ní abàá wa, ní ọ̀nà oko Kedá. Èkó arọ̀dẹ̀dẹ̀-májàá tí Bàbá ọ̀rẹ́ẹ̀ mi wí ṣẹ̀ṣẹ̀ yé mi ni wàyí.


Lóòótọ́ ni wàyìí, torípé ajé olókùn ni wọ́n fi kọ́ ọ. Èkó laà bá máa pè ní ‘àrà kì í tán nínú alárà’, à ṣé títì a máa k’ọlà! Báyìí araà mi ò gbà á mọ́, ó ń ṣe mi bíi kí n bọ sílẹ̀ nínú ọkọ̀, kí n máa sáré kiri Èkó gẹ́gẹ́ bí a se máa ń ṣe ní abàá wa, ní ọ̀nà oko Kedá. Èkó arọ̀dẹ̀dẹ̀-májàá tí Bàbá ọ̀rẹ́ẹ̀ mi wí ṣẹ̀ṣẹ̀ yé mi ni wàyí. À ṣé àwọn afárá tí wọ́n nà sí orí omi ni wọ́n ń pè bẹ́ẹ̀. Ní ṣe l’àyà mí là wàì-wàì bí a ṣe ń kọjá lórí afárá náà, kí ọkọ̀ọ́ má lọ yàbàrà si inú Ọ̀sà. Ní ìgbà tí a rin orí afárá yìí dé ibi kan, a kò rí ǹkankan mọ ju omi tó lọ salalu.


À ṣé àwọn afárá tí wọ́n nà sí orí omi ni wọ́n ń pè bẹ́ẹ̀. Ní ṣe l’àyà mí là wàì-wàì bí a ṣe ń kọjá lórí afárá náà, kí ọkọ̀ọ́ má lọ yàbàrà si inú Ọ̀sà. Ní ìgbà tí a rin orí afárá yìí dé ibi kan, a kò rí ǹkankan mọ ju omi tó lọ salalu. Èkó arómisá-lẹ̀gbẹlẹ̀gbẹ ni ọ lóòótọ́. Ni òkè odò lọ́ùn-ún ni a tún rí àwọn ilé orí omi pẹ̀lú. Bóyá, ‘àlùjáńná’ tí Bàbá, Alfa Atòórọ̀mọlá máa ń ṣàlàyé fún wa ni èyí.


Èkó arómisá-lẹ̀gbẹlẹ̀gbẹ ni ọ lóòótọ́. Ni òkè odò lọ́ùn-ún ni a tún rí àwọn ilé orí omi pẹ̀lú. Bóyá, ‘àlùjáńná’ tí Bàbá, Alfa Atòórọ̀mọlá máa ń ṣàlàyé fún wa ni èyí. Ṣé, a kìí rìn títí kí a má dé ibi à ńlọ́. Ni ìgbà tí a dé bárékè àwọn ológun ní Ajégúnlẹ̀ ni mo ṣẹ̀ṣẹ̀ mọ pe ayé ni wọn ń jẹ ní Èkó. Ìyàwó ọ̀kan nínú àwọn Ọ̀gá ológun ní ó bẹ ìyá mi lọ́wẹ̀ tí a fi wá.


Ṣé, a kìí rìn títí kí a má dé ibi à ńlọ́. Ni ìgbà tí a dé bárékè àwọn ológun ní Ajégúnlẹ̀ ni mo ṣẹ̀ṣẹ̀ mọ pe ayé ni wọn ń jẹ ní Èkó. Ìyàwó ọ̀kan nínú àwọn Ọ̀gá ológun ní ó bẹ ìyá mi lọ́wẹ̀ tí a fi wá. Ìjọba ológun ló wà lorí oyè ní ọdún yìí. Àṣẹ ológun kìí ṣe é dá ní ìgbà tí a ń sọ yìí, bí olúwa rẹ kò bá fẹ́ fi imú dán irin. Àmọ́, ọ̀rọ̀ àwọn ológun a máa sú ni sá.


Ìjọba ológun ló wà lorí oyè ní ọdún yìí. Àṣẹ ológun kìí ṣe é dá ní ìgbà tí a ń sọ yìí, bí olúwa rẹ kò bá fẹ́ fi imú dán irin. Àmọ́, ọ̀rọ̀ àwọn ológun a máa sú ni sá. Ni ẹnu ‘géètì’ ni a ti rí àwọn ọmọ ogun tí wọ́n dúró wámú. Ojú u wọn dà bí ti ẹkùn tí ebi ń pa. Wọ́n dá wa dúró. Wọ́n bẹ́èrè ọ̀rọ̀ lọ́wọ́ ìyá mi, Ìyáàmi sì ń dáhùn.


Ni ẹnu ‘géètì’ ni a ti rí àwọn ọmọ ogun tí wọ́n dúró wámú. Ojú u wọn dà bí ti ẹkùn tí ebi ń pa. Wọ́n dá wa dúró. Wọ́n bẹ́èrè ọ̀rọ̀ lọ́wọ́ ìyá mi, Ìyáàmi sì ń dáhùn. Ìyáàmi fi ìwé pélébé kan hàn-án. Wọ́n sì jẹ́ ká wọlé. Kí á má f’ọ̀tá pè, àwọn Sọ́jà ń jaye púpọ̀.


Ìyáàmi fi ìwé pélébé kan hàn-án. Wọ́n sì jẹ́ ká wọlé. Kí á má f’ọ̀tá pè, àwọn Sọ́jà ń jaye púpọ̀. A jẹ búrẹ́dì èèbó kan ní ibẹ̀, ìyun-ùn ni mo fi mọ̀ pé iyàtọ̀ wà láàrin Búrẹ́dì ilẹ̀ yìí ati ‘Pàfun’ tàbí ‘Kúgan’ tí à ń jẹ ní abà wa. Pabambarì ni pé, a ò mọ ọ̀sán sí òru, pẹ̀lú bí iná ṣe ran’ju kalẹ. Yàtò sì iná kuufin àti Jàǹgo tí ará abà a wa máa ń tàn káàkiri.


A jẹ búrẹ́dì èèbó kan ní ibẹ̀, ìyun-ùn ni mo fi mọ̀ pé iyàtọ̀ wà láàrin Búrẹ́dì ilẹ̀ yìí ati ‘Pàfun’ tàbí ‘Kúgan’ tí à ń jẹ ní abà wa. Pabambarì ni pé, a ò mọ ọ̀sán sí òru, pẹ̀lú bí iná ṣe ran’ju kalẹ. Yàtò sì iná kuufin àti Jàǹgo tí ará abà a wa máa ń tàn káàkiri. Ní àárọ̀ ọjọ́ kejì ni ìyá mi ti gba yàrá ìyàwó Ọ̀gá’gun lọ. Tẹ̀gàn ni hẹ̀, ìyá mi gb’óge púpọ̀. Wọ́n túnrase fún obìnrin náà, ó sì dá bíi ‘Áńgẹ́lì’.


Ní àárọ̀ ọjọ́ kejì ni ìyá mi ti gba yàrá ìyàwó Ọ̀gá’gun lọ. Tẹ̀gàn ni hẹ̀, ìyá mi gb’óge púpọ̀. Wọ́n túnrase fún obìnrin náà, ó sì dá bíi ‘Áńgẹ́lì’. Ní ìgbà tí ọkọ rẹ̀ ẹ́ ríi, ‘tankiu feri mọsi’ ni ó wí fún Ìyáàmi. Èèbó ńlá ní ńjẹ́ bẹ́ẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé. Ó fún èmi àti Táíwò lówó, orí i Ńkoku kọ̀ọ̀kan, inú wá dùn gaan ni.


Ní ìgbà tí ọkọ rẹ̀ ẹ́ ríi, ‘tankiu feri mọsi’ ni ó wí fún Ìyáàmi. Èèbó ńlá ní ńjẹ́ bẹ́ẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé. Ó fún èmi àti Táíwò lówó, orí i Ńkoku kọ̀ọ̀kan, inú wá dùn gaan ni. Ní alẹ́ ọjọ́ náà ni wọ́n lọ sí òde. Mo lérò pé, Ọ̀ga’gun pátápátá ní ó ń bọ̀ wá tí pọ̀pọ̀-ṣìnsìn fi tó bẹ́ẹ̀ gẹ́. Ṣùgbọ́n àwa kò lọ sá.


Ní alẹ́ ọjọ́ náà ni wọ́n lọ sí òde. Mo lérò pé, Ọ̀ga’gun pátápátá ní ó ń bọ̀ wá tí pọ̀pọ̀-ṣìnsìn fi tó bẹ́ẹ̀ gẹ́. Ṣùgbọ́n àwa kò lọ sá. Inú yàrá àlejò ni a f’ara pamọ́ sí, torí Màmá mí ní àwọn sọ́jà ní ‘púrótókọ́ọ̀lù’ púpọ̀. Ní àárọ̀ ọjọ́ kẹta ni ìyàwó ọ̀gágun pe màámi pé kí ó kó wa wá. Ọkọ̀ tí dúró sí ìta de wá.


Inú yàrá àlejò ni a f’ara pamọ́ sí, torí Màmá mí ní àwọn sọ́jà ní ‘púrótókọ́ọ̀lù’ púpọ̀. Ní àárọ̀ ọjọ́ kẹta ni ìyàwó ọ̀gágun pe màámi pé kí ó kó wa wá. Ọkọ̀ tí dúró sí ìta de wá. Àwọn ọmọ ogún ti tò sí ìta. Wọ́n ṣí ilẹkun ọkọ̀ fún wa. Jíìbù, ọkọ̀ dẹ̀ǹdẹ̀ ni ọkọ̀ náà.


Àwọn ọmọ ogún ti tò sí ìta. Wọ́n ṣí ilẹkun ọkọ̀ fún wa. Jíìbù, ọkọ̀ dẹ̀ǹdẹ̀ ni ọkọ̀ náà. Ní ṣe ni ọyẹ́ ń ya ni gbogbo inú ọkọ naa. A kò gbọ́ gbogbo ariwo èrò mọ́, a kàn ń rí ìta ni. Kò pẹ́, a dé ibì kan. A bọ́ sílẹ̀ nínú ọkọ̀.


Ní ṣe ni ọyẹ́ ń ya ni gbogbo inú ọkọ naa. A kò gbọ́ gbogbo ariwo èrò mọ́, a kàn ń rí ìta ni. Kò pẹ́, a dé ibì kan. A bọ́ sílẹ̀ nínú ọkọ̀. Ilé ńlá kan ni tí wọ́n kọ ‘Supa makẹẹti’ sí ni a wọ̀ lọ. Mo rí bèbí tó wọ aṣọ, àwọn nǹkan ọmọdé pọ̀ jantirẹ rẹ. Èmi àti Taiwo tí ń fún ojú wa lóúnjẹ lọ kí ìyàwó ọ̀gágun tó pè wá.


Ilé ńlá kan ni tí wọ́n kọ ‘Supa makẹẹti’ sí ni a wọ̀ lọ. Mo rí bèbí tó wọ aṣọ, àwọn nǹkan ọmọdé pọ̀ jantirẹ rẹ. Èmi àti Taiwo tí ń fún ojú wa lóúnjẹ lọ kí ìyàwó ọ̀gágun tó pè wá. Aṣọ tó dáa méjì méjì ni ó rà fún wa. Inú wa dùn dé ìdí. Ìyáàmi dúpẹ́ lọ́wọ́ ọ rẹ̀.


Aṣọ tó dáa méjì méjì ni ó rà fún wa. Inú wa dùn dé ìdí. Ìyáàmi dúpẹ́ lọ́wọ́ ọ rẹ̀. Táíwò ní, ‘Ẹ ó bí ìbejì’, èmi náà sì se Àmín si. Ìyàwó ọ̀gágun rẹ́rìn-ín, ṣùgbọ́n ó ṣe àmín. Àwọn náà ra nǹkan ọkọ̀ kún.


Táíwò ní, ‘Ẹ ó bí ìbejì’, èmi náà sì se Àmín si. Ìyàwó ọ̀gágun rẹ́rìn-ín, ṣùgbọ́n ó ṣe àmín. Àwọn náà ra nǹkan ọkọ̀ kún. A dari sí bárékè Bí ilẹ̀ ọjọ́ kejì ti mọ́ ni Ìyáàmi ti jí wá. Ìlọ́ yá, oníbodè Apòmù. Bí Ìyáàmi ṣe ń palẹ̀mọ́ ni mo ti mọ̀ pé Ìbàdàn ti súnmọ láti máa lọ.


A dari sí bárékè Bí ilẹ̀ ọjọ́ kejì ti mọ́ ni Ìyáàmi ti jí wá. Ìlọ́ yá, oníbodè Apòmù. Bí Ìyáàmi ṣe ń palẹ̀mọ́ ni mo ti mọ̀ pé Ìbàdàn ti súnmọ láti máa lọ. Èmi àti Táíwò, a kò fẹ́ relé mọ́. Èkó dùn púpò jù. Fàájì ní ìran-ǹ-ran ń bẹ l’Ékòó.


Èmi àti Táíwò, a kò fẹ́ relé mọ́. Èkó dùn púpò jù. Fàájì ní ìran-ǹ-ran ń bẹ l’Ékòó. Èkó wùmí púpọ̀ láti máa gbé. Mo bi Ìyáàmi pé kí wọ́n ó jẹ́ kí á máa gbé Èkó. Èsì i wọn ni pé, Ìbàdàn ni orí dá wa sí.


Èkó wùmí púpọ̀ láti máa gbé. Mo bi Ìyáàmi pé kí wọ́n ó jẹ́ kí á máa gbé Èkó. Èsì i wọn ni pé, Ìbàdàn ni orí dá wa sí. Ibi orí dá’nisí làágbé. Lanase Hussein jẹ́ ọmọ bibi ilẹ̀ Ìbàdàn, ní agbègbè Aremọ Ọ́ja’agbo. Ó k’ẹ́kọ̀́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ Fáfitì Ìbàdàn.


Ibi orí dá’nisí làágbé. Lanase Hussein jẹ́ ọmọ bibi ilẹ̀ Ìbàdàn, ní agbègbè Aremọ Ọ́ja’agbo. Ó k’ẹ́kọ̀́ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ Fáfitì Ìbàdàn. Ó jẹ́ Òǹkọ̀wé, akéwì àti olùkọ́ni ní gẹ̀ẹ́sì àti lítírésọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ gírámà. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Jonathan Lessor.


Ó jẹ́ Òǹkọ̀wé, akéwì àti olùkọ́ni ní gẹ̀ẹ́sì àti lítírésọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì ni ilé ẹ̀kọ́ gírámà. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Jonathan Lessor.


Bá Ò kú | Rodiyah Ọmọ́tọ́yọ̀sí Mikail

Ṣóo wo iwájú tóò r’ẹ́nìkan O w’ẹ̀yìn wò, óò r’éèyàn L’ọ́tùn-ún l’ósì, ilẹ̀ tẹ́ lọ bẹẹrẹ Àṣẹ̀yìnwá àṣẹ̀yìnbọ̀, o ní ikú ló kàn Ọjọ́ a bí ọ sáyé, ta lo bá wá? Wá ná, ọ̀rẹ́ẹ wa Bóó kú, tìwọ taani? Tẹ́tí o gbọ́ nàsíà mi ọ̀rẹ́ẹ wa Ọba adániwáyé ò gbàgbé ẹnì kọ́ọ̀kan Àláùràbí ò sì da ẹnìkan nù Báa ti wáyé páà rí, làá rí Ǹjẹ́ ohunkóhun tẹ́da bá wá ń dojú kọ Ìdánwò ni, àdánwò sì ni Mo ṣe bí Elédùà ló dá kálukú Ó mọ wá, ó mọ̀ wá Ó mọ ohun táa tó Bẹ́ẹ̀ ló mọ ohun táà tó Àdánwò tó bá wá wù kó mú bá kálukú Ṣebí ó mọ ohun tóo tó Ó mọ̀ p’óo tóo gbé ni Ṣebí aré lásán ni gbogbo wa ń sá A ti gbọ́wọ́ sókè, tátàdá ti gbẹ, àkọsílẹ ti dúró Bá ò sì kú, ìṣe ò tán Omidan Rodiyah Ọmọ́tọ́yọ̀sí Mikail jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ onípele kẹta ní Fásitì Usmanu Danfodiyo University, Sokoto. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Ibi Orí Dá’ni Sí Làágbé | Lanase Hussein Jẹgúdújẹrá àti ewì míràn | Ayọ̀bámi Káyòdé


Kókó Omi |Ọdẹ́mákin Táíwò Hassan

Ọdẹ́mákin Táíwò Hassan jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga fáfitì Ọbáfẹ́mi Awólówọ̀ tí ó ń bẹ nílùú Ilé Ifẹ̀. Ìlú Abẹ́òkúta ni wọ́n ti bíi ibẹ̀ ni ó sì dàgbà sí. Ó máa ń kọ àpilẹ̀kọ àti ìtàn ní èdè Yorùbá àti gẹ̀ẹ́sì. Ó féràn láti máa gbọ́ àti kọ orin ó sì nífẹ̀ẹ́ sì eré orí ìtàgé. Àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti NC Museum of Art.


Àkókò Pẹ̀lú Baba Láwuyì Ògúnníran — Ní Kíkún

ÀTẸ́LẸWỌ́ did this project to celebrate Bàbá Láwuyì Ògúnníran, the famous author of Eégún Aláré and many other Yorùbá literature books. We also did this project to document some aspect of Bàbá’s life through an interview with and one of his children, Túndé Ògúnníran. This project was shot on the 5th day of September, 2020, the day ÀTẸ́LẸWỌ́ gave an award to Bàbá in appreciation of his invaluable contrbution to the Yorùbá race through his literature works. However, it is saddening, that Bàbá departed on the 21st day of September, 2020 before this work was released. May his soul rest in peace. Àmín.


However, it is saddening, that Bàbá departed on the 21st day of September, 2020 before this work was released. May his soul rest in peace. Àmín. For support and partnership on similar projects like this, please visit www.atelewo.org or call 08169864345 or 07061282516


For support and partnership on similar projects like this, please visit www.atelewo.org or call 08169864345 or 07061282516


Àgbà àti ewì míràn| Gabriel Bámgbóṣé

Gabriel Bámgbóṣé jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú Litiréṣọ̀ Aṣàfiwé ní Yunifásítìi Rutgers ní New Jersey. Ó jẹ́ òǹkọ̀wé alátinúdá ati lámèyìítọ́ pẹ̀lú. Òun ni olóòtú àgbàa jọ́nà, Ijagun Poetry Journal. Àwọn ewìi rẹ̀ ti jáde nínú Àtẹ́lẹwọ́ Pélébé, Footmarks: Poems on One Hundred Years of Nigeria’s Nationhood, Ake Review, The Criterion, Lantern Magazine, BareBack Magazine, Journal of Social and Cultural Analysis, The New Black Magazine, Tuck Magazine, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àkójọpọ̀ọ ewìi rẹ̀, Something Happened After the Rain, jáde ní ọdún-un 2014. A rí àwòrán ojú ewé yìí ni Mezony.


Bí a bá sọ̀kò lọ́jà … | Malik Adéníyì

Orin: Ẹnikẹ́ni tí ìwọ bá nípa láti se ìrànlọ́wọ́ fún Òun náà lẹni kejì rẹ, tọ́jú rẹ. Malik Adéníyì kọ ewì yìí ránṣé láti ìlú Ìbàdàn.


Ìbínú |Waliyullah Túndé Abímbọ́la

Waliyullah Túndé Abímbọ́lá jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, Ilé-Ifẹ̀. Ó fẹ́ràn gbogbo nǹkan tó bá jọ mọ́ kíkọ àti kíkà ní èdè Yorùbá. Àti èdè Gẹ̀ẹ́sì náà. Ọmọ Ìloòbú ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni. Ẹ lè wá a sí Ilé-Ifẹ̀, Òṣogbo tàbí Ìloòbú.


Ará Ìlú Òyìnbó | Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó jáde nílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Baptist Primary School, Bódè Ìjàyè,Abẹ́òkúta.Lẹ́yìn náà ni ó tún tẹ̀síwájú ní ilé ẹ̀kọ́ Líṣàbí Grammar School,Ìdí Aba. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa Èdè Yorùbá àti Haúsá ní ilé ẹ̀kọ́ Olùkọ́ni Àgbà Federal College of Education,Òṣíẹ̀lẹ̀,Abẹ́òkúta. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín,Ìjagun,Ìjẹ̀bú Òde .Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ilé ẹ̀kọ́ girama ni. Ó fẹ́ràn láti máa kọ ewì àti ìtan àròkọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Ìfẹ́ rẹ̀ sí àṣà àti ìṣe Yorùbá kí ó má lè dìmẹ́ẹ́rí kò láfiwé.


Láwuyì Ògúnníran: Àjànàkú sùn bí òkè!

Eerin wó, Àjànàkú sùn bí òkè! O ṣe ni láàánú gidigidi láti gbọ́ pé Bàbá Láwuyì Ògúnníran, ọ̀kan gbòógí nínú àwọn òǹkọ̀we Yorùbá pa ‘po da ni ọjọ́ kọkànlélógún, oṣù kẹ́sàn-án, ọdun yìí. Ẹ̀gàn ni hẹ̀ẹ̀, Bàbá Láwuyì Ògúnníran jẹ́ ògbóǹtarìgì àgbà òǹkọ̀wé tí wọn ti ṣe àwọn iṣẹ́ ribiribi fún ìtànkálẹ̀ ìṣe àti àṣà wa. Bàbá Láwuyì Ògúnníran kọ púpọ̀ nínú ìwé lítíresọ̀ Yorùbá, eléyìí tó mú wọn dá yàtọ̀ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òǹkọ̀wé ẹgbẹ́ rẹ̀.Yàtọ̀ sí gbajúgbajà Eégún Aláré, ọkan lára àwọn ìwé ti Baba Lawúyì kọ, wọn tún kọ àwọn ìwé bíi: Ọlọ́run ò màwàdà, 1991, Ìbàdàn Mẹ̀siọ̀gọ̀, 2000, Igi wọ́rọ́kọ́, 1998, Ààrẹ Àgò Aríkúyẹrí, 1977, Eégún Aláré, Ọmọ Alátẹ ìlèkè, Abínú ẹni, 1997, Ẹrù ìfẹ́, Ọ̀nà kan ò wọjà, 1991, Níbo láye doríkọ, 1980, Ogún ọ̀kẹ́ mẹ́fà, Àtàrí Àjànàkú, 1987, Aaro mẹ́ta àtọ̀runwá, 1993, Bó o láyà o sẹ̀kà, Adédẹ̀wá àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ìwé yìí kamọmọ bẹ́ẹ́ni wọ́n kọ́ ni l’ọ́gbọ́n nípa oríṣiríṣi ìgbé ayé ọmọ’nìyàn. Gẹgẹ bi àwọn tán jọ jẹ́ sàwáwù, Bàbá Láwuyi fi òye oun ìmọ̀ wọn nípa àṣà Yorùbá han ninu ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ wọn.


Bàbá Láwuyì Ògúnníran kọ púpọ̀ nínú ìwé lítíresọ̀ Yorùbá, eléyìí tó mú wọn dá yàtọ̀ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òǹkọ̀wé ẹgbẹ́ rẹ̀.Yàtọ̀ sí gbajúgbajà Eégún Aláré, ọkan lára àwọn ìwé ti Baba Lawúyì kọ, wọn tún kọ àwọn ìwé bíi: Ọlọ́run ò màwàdà, 1991, Ìbàdàn Mẹ̀siọ̀gọ̀, 2000, Igi wọ́rọ́kọ́, 1998, Ààrẹ Àgò Aríkúyẹrí, 1977, Eégún Aláré, Ọmọ Alátẹ ìlèkè, Abínú ẹni, 1997, Ẹrù ìfẹ́, Ọ̀nà kan ò wọjà, 1991, Níbo láye doríkọ, 1980, Ogún ọ̀kẹ́ mẹ́fà, Àtàrí Àjànàkú, 1987, Aaro mẹ́ta àtọ̀runwá, 1993, Bó o láyà o sẹ̀kà, Adédẹ̀wá àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ìwé yìí kamọmọ bẹ́ẹ́ni wọ́n kọ́ ni l’ọ́gbọ́n nípa oríṣiríṣi ìgbé ayé ọmọ’nìyàn. Gẹgẹ bi àwọn tán jọ jẹ́ sàwáwù, Bàbá Láwuyi fi òye oun ìmọ̀ wọn nípa àṣà Yorùbá han ninu ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tó ti ka ìwé wọn, Eégún Aláré ló le jẹ́rìí si iṣẹ ọpọlọ tó wà níbẹ̀. Yàtọ̀ sí jíjẹ́ òǹkọ̀wé, Bàbá Láwuyì Ògúnníran tún jẹ́ ẹni tó ṣe iṣẹ́ ribiribi fún Ìjọba Gúsù-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríyà gẹ́gẹ́ bi olùpìtàn, òlùṣèwádìí àti oníròyìn. Ni ìbẹ̀rẹ̀ oṣù yìí (ọjọ́ karùn-ún, oṣù kẹ́sàn-án, ọdun yìí), ÀTẸ́LẸWỌ́, ẹgbẹ́ ti a gbé kalẹ̀ fún ìdàgbàsókè àtí ìgbélárugẹ èdè àti àṣà Yorùbá, ṣe àbẹ̀wò sí Bàbá Láwuyì Ògúnníran ní ilé wọn ní Baṣọ̀run ní ìlú Ìbàdàn.


Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tó ti ka ìwé wọn, Eégún Aláré ló le jẹ́rìí si iṣẹ ọpọlọ tó wà níbẹ̀. Yàtọ̀ sí jíjẹ́ òǹkọ̀wé, Bàbá Láwuyì Ògúnníran tún jẹ́ ẹni tó ṣe iṣẹ́ ribiribi fún Ìjọba Gúsù-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríyà gẹ́gẹ́ bi olùpìtàn, òlùṣèwádìí àti oníròyìn. Ni ìbẹ̀rẹ̀ oṣù yìí (ọjọ́ karùn-ún, oṣù kẹ́sàn-án, ọdun yìí), ÀTẸ́LẸWỌ́, ẹgbẹ́ ti a gbé kalẹ̀ fún ìdàgbàsókè àtí ìgbélárugẹ èdè àti àṣà Yorùbá, ṣe àbẹ̀wò sí Bàbá Láwuyì Ògúnníran ní ilé wọn ní Baṣọ̀run ní ìlú Ìbàdàn. Eléyìí jẹ́ ọ̀kan lára iṣẹ́ tí à ń ṣe lọ́wọ́ láti fi ṣe àmì ẹ̀yẹ àti láti fi gb’óríyìn fún àwọn àgbà òǹkọ̀wé lítírésọ̀ Yorùbá tí wọ́n wà láàyè. Nínú èyí ni a ti ṣe fíímù ráńpẹ́ lórí ìgbésí ayé wọn ti à sì tún fún wọn ni àmì ẹ̀yẹ “fun ìgbélárugẹ èdè àti àṣà Yorùbá nípa ìwé kíkọ”. Ni púpọ̀ nínú ìgbésí ayé Bàbá, wọn ṣe iṣẹ́ takun takun fún kí àṣà má parun nípa àwọn ìwé lítírésọ̀ ti wọn kọ.


Eléyìí jẹ́ ọ̀kan lára iṣẹ́ tí à ń ṣe lọ́wọ́ láti fi ṣe àmì ẹ̀yẹ àti láti fi gb’óríyìn fún àwọn àgbà òǹkọ̀wé lítírésọ̀ Yorùbá tí wọ́n wà láàyè. Nínú èyí ni a ti ṣe fíímù ráńpẹ́ lórí ìgbésí ayé wọn ti à sì tún fún wọn ni àmì ẹ̀yẹ “fun ìgbélárugẹ èdè àti àṣà Yorùbá nípa ìwé kíkọ”. Ni púpọ̀ nínú ìgbésí ayé Bàbá, wọn ṣe iṣẹ́ takun takun fún kí àṣà má parun nípa àwọn ìwé lítírésọ̀ ti wọn kọ. Bàbá Láwuyì Ògúnníran—gẹ́gẹ́ bí àwọn òlùjagun àṣà bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Akínwùnmí Ìshọ̀lá, Baba Adébáyò Fálétí, Baba Ọládẹ̀jọ Òkédìjí àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ—yóò lọ nínú ìwé ìtàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ Yorùbá àtàtà to ní’fẹ́ ìran rẹ dé góngó. Èróngbà wa ni pé, irú ẹni báyìí a jẹ ẹni ti yóò ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ àti kóríyá, ṣùgbọ́n o ṣe ni láànú pé kò rí bẹ́ẹ̀. Nígbà ti a lọ ṣe ìfọ̀rọ̀wanilẹnú wò pẹ̀lú Bàbá àti ọmọ wọn, Túndé Ògúnníran, ọmọ wọn sọ fún wa pé pẹ̀lú gbogbo iṣẹ́ ribiribi tí Baba ṣe, kò sí ẹni to fún Baba ni àmì ẹ̀yẹ kankan àti pé àmì ẹ̀yẹ tí a ṣe fún Baba ni yóò jẹ́ àkọ́kọ́ irú ẹ. À ń fi àsìkò yìí ké sí ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lábẹ́ Ọlọ́lájùlọ Onimọ̀-Ẹ̀rọ Sèyí Mákindé láti ṣe gbogbo ohun tí ó bá tọ láti ri pe orúkọ Bàbá Láwuyì Ògúnníran kò parun ni’lẹ̀ káàárọ̀-Oòjíire.


Bàbá Láwuyì Ògúnníran—gẹ́gẹ́ bí àwọn òlùjagun àṣà bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Akínwùnmí Ìshọ̀lá, Baba Adébáyò Fálétí, Baba Ọládẹ̀jọ Òkédìjí àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ—yóò lọ nínú ìwé ìtàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ Yorùbá àtàtà to ní’fẹ́ ìran rẹ dé góngó. Èróngbà wa ni pé, irú ẹni báyìí a jẹ ẹni ti yóò ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ àti kóríyá, ṣùgbọ́n o ṣe ni láànú pé kò rí bẹ́ẹ̀. Nígbà ti a lọ ṣe ìfọ̀rọ̀wanilẹnú wò pẹ̀lú Bàbá àti ọmọ wọn, Túndé Ògúnníran, ọmọ wọn sọ fún wa pé pẹ̀lú gbogbo iṣẹ́ ribiribi tí Baba ṣe, kò sí ẹni to fún Baba ni àmì ẹ̀yẹ kankan àti pé àmì ẹ̀yẹ tí a ṣe fún Baba ni yóò jẹ́ àkọ́kọ́ irú ẹ. À ń fi àsìkò yìí ké sí ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lábẹ́ Ọlọ́lájùlọ Onimọ̀-Ẹ̀rọ Sèyí Mákindé láti ṣe gbogbo ohun tí ó bá tọ láti ri pe orúkọ Bàbá Láwuyì Ògúnníran kò parun ni’lẹ̀ káàárọ̀-Oòjíire. Kò sí ǹkan tí ìjọba bá ṣe fún Bàbá Láwuyì Ògúnníran tó pọ̀ jù. Èyí tún rán wa létí pé kí a ma gb’oṣùbà oun oríyìn fún àwọn ònkọ̀we èdè Yorùba. Kí Ọlọ́run dẹlẹ̀ fún Bàbá.


Kò sí ǹkan tí ìjọba bá ṣe fún Bàbá Láwuyì Ògúnníran tó pọ̀ jù. Èyí tún rán wa létí pé kí a ma gb’oṣùbà oun oríyìn fún àwọn ònkọ̀we èdè Yorùba. Kí Ọlọ́run dẹlẹ̀ fún Bàbá. Àmín Àṣẹ Èdùmàrè.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Àgbẹ̀ paraku ni Àkànó. Ìṣẹ́ àgbẹ̀ yí náà ni ó ń ṣe tí ó fi fẹ́ ìyàwó mérin tí ó wà ní ilé rẹ̀. Ohun àdììtú inú ọ̀rọ̀ Àkànó niwípé, gbogbo ìyàwó ‘lé rẹ̀ ni ò lóyún àárọ̀ dalẹ́ rí. Nígbà tí ó pẹ́ tí ó ti ń sáré sókè-sódò, tí èyíkéyìí nínú wọn kò bímọ ni ó bá pinu láti fi ọba lée, lóbá fẹ́ ìyá Folúṣọ́ . Ìbídùn kò mú oṣù àkọ́kọ́ jẹ. Eré ni, àwàdà ni,oṣù mẹ́sàán kò.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Nígbà tí ó pẹ́ tí ó ti ń sáré sókè-sódò, tí èyíkéyìí nínú wọn kò bímọ ni ó bá pinu láti fi ọba lée, lóbá fẹ́ ìyá Folúṣọ́ . Ìbídùn kò mú oṣù àkọ́kọ́ jẹ. Eré ni, àwàdà ni,oṣù mẹ́sàán kò. Ọjọ́ tí Ìbídùn bí ọmọ rẹ̀ gan ni ọmọ padà. Báyìí ni Ìbídùn ṣe títí tí ọmọ Kẹjọ fi ṣe bẹ́ẹ̀. Ìkúnlẹ̀ mẹ́sàán ni ìyá Folúṣọ́ kún kí Folúṣọ́ tó dúró.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ọjọ́ tí Ìbídùn bí ọmọ rẹ̀ gan ni ọmọ padà. Báyìí ni Ìbídùn ṣe títí tí ọmọ Kẹjọ fi ṣe bẹ́ẹ̀. Ìkúnlẹ̀ mẹ́sàán ni ìyá Folúṣọ́ kún kí Folúṣọ́ tó dúró. Àbíkú sológùn dèké ni ó jẹ́, nítorí náà ni wọ́n bá kúkú fàá f’ólúwa. Ní ọjọ́ tí wọ́n sọ Fólúsọ́ lórúkọ, ayé gbọ́, ọ̀run mọ̀. Folúṣọ́ kúrò ní túnfúlù, ópa orúkọ dà, wọ́n ṣé é lámì.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Àbíkú sológùn dèké ni ó jẹ́, nítorí náà ni wọ́n bá kúkú fàá f’ólúwa. Ní ọjọ́ tí wọ́n sọ Fólúsọ́ lórúkọ, ayé gbọ́, ọ̀run mọ̀. Folúṣọ́ kúrò ní túnfúlù, ópa orúkọ dà, wọ́n ṣé é lámì. Báyìni Àkànó di baba ọmọ ní ọjọ́ ogbó. Ọmọ ọdún mẹ́rin ni Folúṣọ́ wà tí ikú wọlé wá mú bàbá rẹ̀ lọ. Lẹ́yìn ikú ọkọ Ìbídùn, ọ̀rọ̀ bá di ọ̀rọ̀.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Báyìni Àkànó di baba ọmọ ní ọjọ́ ogbó. Ọmọ ọdún mẹ́rin ni Folúṣọ́ wà tí ikú wọlé wá mú bàbá rẹ̀ lọ. Lẹ́yìn ikú ọkọ Ìbídùn, ọ̀rọ̀ bá di ọ̀rọ̀. Àwọn orogún bẹ̀rẹ̀ iná ọ̀tẹ̀ tí wọn ò dá lójú ayé ọkọ wọn. Iná ọ̀tẹ̀ yí ràn tóbẹ̀ tí Ìbídùn fi kójáde kúrò nílé fún wọn. Ó ní òun ò lè jẹ́ kí wọ́n gba ọmọ pa lọ́wọ́ òhun.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Àwọn orogún bẹ̀rẹ̀ iná ọ̀tẹ̀ tí wọn ò dá lójú ayé ọkọ wọn. Iná ọ̀tẹ̀ yí ràn tóbẹ̀ tí Ìbídùn fi kójáde kúrò nílé fún wọn. Ó ní òun ò lè jẹ́ kí wọ́n gba ọmọ pa lọ́wọ́ òhun. “Mélòó n mobí.” Folúṣọ́ àti ìyá rẹ̀ kó lọ ilé bàbá ìyá’rẹ̀, nílé mosú. Ìrora ilé-mosú gan wá tún fẹ́rẹ̀ẹ́ ju tilé ọkọ gan lọ, nítorí bí’gbà tí ìyà ńlá bá gbé ní sánlẹ̀, tí kékeré ń gorí ẹ̀ ni. Oríṣiríṣi ọ̀rọ kòbákùngbé ni etí Ìbídùn gbọ́.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

“Mélòó n mobí.” Folúṣọ́ àti ìyá rẹ̀ kó lọ ilé bàbá ìyá’rẹ̀, nílé mosú. Ìrora ilé-mosú gan wá tún fẹ́rẹ̀ẹ́ ju tilé ọkọ gan lọ, nítorí bí’gbà tí ìyà ńlá bá gbé ní sánlẹ̀, tí kékeré ń gorí ẹ̀ ni. Oríṣiríṣi ọ̀rọ kòbákùngbé ni etí Ìbídùn gbọ́. Ṣé ti yẹ̀yẹ́ wípé ó torí owó kòkò fẹ́ arúgbó tó ń kó ẹrú kòtò ni kásọ, àbí ti oro ìfòyà wípé ọlọ́mọ kan ò kúrò lágàn tí wọ́n ń dá bà á? Nígbà tí àbùkù, ìwọ̀sí, àti ẹ̀gàn yí ò ṣe kó mọ́, Ìbídùn pinu láti kó jáde. Ní ọ̀sẹ̀ tí wọ́n kó dé ilé tíwọ́n gbà gan ni àìsàn nawọ́ gán ìyá ọmọ ọdún mẹ́fà.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ṣé ti yẹ̀yẹ́ wípé ó torí owó kòkò fẹ́ arúgbó tó ń kó ẹrú kòtò ni kásọ, àbí ti oro ìfòyà wípé ọlọ́mọ kan ò kúrò lágàn tí wọ́n ń dá bà á? Nígbà tí àbùkù, ìwọ̀sí, àti ẹ̀gàn yí ò ṣe kó mọ́, Ìbídùn pinu láti kó jáde. Ní ọ̀sẹ̀ tí wọ́n kó dé ilé tíwọ́n gbà gan ni àìsàn nawọ́ gán ìyá ọmọ ọdún mẹ́fà. Lórí àìsàn yìí ni gbogbo dúkìá wọn run lé. Wọ́n tà, tà, ta aṣọ ara wọn. Àìsàn yìí sọ wọ́n sí hòhò kolobo ni.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Lórí àìsàn yìí ni gbogbo dúkìá wọn run lé. Wọ́n tà, tà, ta aṣọ ara wọn. Àìsàn yìí sọ wọ́n sí hòhò kolobo ni. Lẹ́yìn tí ìyà Fólúsọ́ ti ń yílọ, yíbọ̀ nínú ìgbèkùn àìsàn yìí ni ó bá sùn lọ́sàn án ọjọ́ kan, lóbá rí ọkọ rẹ̀ tó gbé ọṣẹ pẹ̀lú omi lọ́wọ́. Ni ọkọ rẹ bá pèé pé kó bẹ̀rẹ̀ kí òhun bá wẹ orí rẹ̀. Ìyàwó yìí kò kọ̀; o gbà.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Lẹ́yìn tí ìyà Fólúsọ́ ti ń yílọ, yíbọ̀ nínú ìgbèkùn àìsàn yìí ni ó bá sùn lọ́sàn án ọjọ́ kan, lóbá rí ọkọ rẹ̀ tó gbé ọṣẹ pẹ̀lú omi lọ́wọ́. Ni ọkọ rẹ bá pèé pé kó bẹ̀rẹ̀ kí òhun bá wẹ orí rẹ̀. Ìyàwó yìí kò kọ̀; o gbà. Ọkọ rẹ̀ sì wẹ orí rẹ̀. Yíyajú tí ó yajú pẹ̀lú orí tútù fún omi ni ara bá yá. Báyìí ni àìsàn náà dágbére fún àgò ara rẹ̀.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ọkọ rẹ̀ sì wẹ orí rẹ̀. Yíyajú tí ó yajú pẹ̀lú orí tútù fún omi ni ara bá yá. Báyìí ni àìsàn náà dágbére fún àgò ara rẹ̀. Pírí ni olongo ìyá Folúṣọ́ bá tún jí. Ní ósàn ọjọ́ kan, lẹ́yìn tí àláfìa ti tóo lára ló bá bọ́sí odò, ó tọ́mi’ké, ó bomi sára. Ó wẹ̀ tán, ó kun osùn tán, lóbá ń wo ojú nínú dígí; ó ríi wípé ojú òun ti hun jọ.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Pírí ni olongo ìyá Folúṣọ́ bá tún jí. Ní ósàn ọjọ́ kan, lẹ́yìn tí àláfìa ti tóo lára ló bá bọ́sí odò, ó tọ́mi’ké, ó bomi sára. Ó wẹ̀ tán, ó kun osùn tán, lóbá ń wo ojú nínú dígí; ó ríi wípé ojú òun ti hun jọ. Ni ó bá rántí orúkọ ajá bàbà rẹ̀, ẹ̀yìnlàárò. Ìbídùn bá kánúkò, ó ní ìwọ̀nba èyí tókù fún òun lókè èpè, ọmọ òun lókù tí òun máa gbájúmọ́. Ìbídùn wo àpo rẹ̀, ó ní bí òun ò ti ẹ̀ lówó lọ́wọ́, ọmọ òun gbọ́dọ̀ nísẹ́ lọ́wọ́.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ni ó bá rántí orúkọ ajá bàbà rẹ̀, ẹ̀yìnlàárò. Ìbídùn bá kánúkò, ó ní ìwọ̀nba èyí tókù fún òun lókè èpè, ọmọ òun lókù tí òun máa gbájúmọ́. Ìbídùn wo àpo rẹ̀, ó ní bí òun ò ti ẹ̀ lówó lọ́wọ́, ọmọ òun gbọ́dọ̀ nísẹ́ lọ́wọ́. Nígbà tí ó pẹ́, ni ìyá bá pe ọmọ rẹ, ó ní : “Folúṣọ́ Àjàyí, mògùnrè. Mo fẹ́ kí o mọ̀ wípé ẹnìkan tí ó jù ẹ́ lọ ní ẹni tódáyé, ọ̀run, àti gbogbo ohun tí ó bẹ nínú wọn. Ọmọ mi, Ọlọ́run nìkan ni ó jù ẹ́ lo.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Nígbà tí ó pẹ́, ni ìyá bá pe ọmọ rẹ, ó ní : “Folúṣọ́ Àjàyí, mògùnrè. Mo fẹ́ kí o mọ̀ wípé ẹnìkan tí ó jù ẹ́ lọ ní ẹni tódáyé, ọ̀run, àti gbogbo ohun tí ó bẹ nínú wọn. Ọmọ mi, Ọlọ́run nìkan ni ó jù ẹ́ lo. Báyìí, mofẹ́ kí o lọ ronú irú ìṣẹ́ tí o bá fẹ́ kọ́.” Ìbídùn ni,”ó wù mí kí o kàwé, ṣùgbọ́n Ọlọrun sá má kọ ìlérí. Sá lọ ronú sí ohùn tí mo bá ẹ sọ. Àjàyí pe ìyá rẹ̀ ni àárọ̀ ọjọ́ Sátidé.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Báyìí, mofẹ́ kí o lọ ronú irú ìṣẹ́ tí o bá fẹ́ kọ́.” Ìbídùn ni,”ó wù mí kí o kàwé, ṣùgbọ́n Ọlọrun sá má kọ ìlérí. Sá lọ ronú sí ohùn tí mo bá ẹ sọ. Àjàyí pe ìyá rẹ̀ ni àárọ̀ ọjọ́ Sátidé. Ó ní, “ní òru mójú ẹnì ni àró àti ọ̀dọ̀fin inú mi ríra. Wọ́n ní kí nsọ fún yín pé àwọn yọ̀nda iṣẹ́ báyà. Mo fẹ́ ma ra kòkó, èkùrọ́, àti kaṣú.” Ó ni,”ìyámi, àbí kòda ni?” Ìdùnnú ni ìyá rẹ̀ fi fẹ̀sì.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ó ní, “ní òru mójú ẹnì ni àró àti ọ̀dọ̀fin inú mi ríra. Wọ́n ní kí nsọ fún yín pé àwọn yọ̀nda iṣẹ́ báyà. Mo fẹ́ ma ra kòkó, èkùrọ́, àti kaṣú.” Ó ni,”ìyámi, àbí kòda ni?” Ìdùnnú ni ìyá rẹ̀ fi fẹ̀sì. Ó ní, “ohùn ènìyàn ni ohùn Ọlọ́run. Tí n ò bá ní parọ́ fún ọ, ẹ̀sì rẹ yí ṣe déédéé èrò mi. Ọlọ́run yí ó ṣẹ́ ni ìrọ̀rùn.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ó ní, “ohùn ènìyàn ni ohùn Ọlọ́run. Tí n ò bá ní parọ́ fún ọ, ẹ̀sì rẹ yí ṣe déédéé èrò mi. Ọlọ́run yí ó ṣẹ́ ni ìrọ̀rùn. Yí o sì fi àlúbàríkà si. Ṣùgbọ́n ó, Folúṣọ́ ọkọ̀ mí, nítorí ọjọ́ orí ẹ, ó ní láti f’ara balẹ̀ dáada. Báyìí ni Folúṣọ́ bẹ̀rẹ̀ isẹ́ kíkọ́ ọlọ́dún mẹ́fa.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Yí o sì fi àlúbàríkà si. Ṣùgbọ́n ó, Folúṣọ́ ọkọ̀ mí, nítorí ọjọ́ orí ẹ, ó ní láti f’ara balẹ̀ dáada. Báyìí ni Folúṣọ́ bẹ̀rẹ̀ isẹ́ kíkọ́ ọlọ́dún mẹ́fa. Ní àlàfo ọdún mẹ́rin àkọ́kọ́ Folúsọ́ lẹ́nu iṣẹ́, wàhálà tààràtà ni fún Folúsọ́ àti ìyá rẹ̀ nítorípé iṣẹ́-ilé tí fẹ́ di ti ìyá rẹ̀ nìkan. Wàhálà yí pọ̀, kìí se tàwàdà. Nígbà tí Folúṣọ́ fi máa lo ọdún márùn-ún lẹ́nu iṣẹ́, ọkùnrin tí ń dé.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ní àlàfo ọdún mẹ́rin àkọ́kọ́ Folúsọ́ lẹ́nu iṣẹ́, wàhálà tààràtà ni fún Folúsọ́ àti ìyá rẹ̀ nítorípé iṣẹ́-ilé tí fẹ́ di ti ìyá rẹ̀ nìkan. Wàhálà yí pọ̀, kìí se tàwàdà. Nígbà tí Folúṣọ́ fi máa lo ọdún márùn-ún lẹ́nu iṣẹ́, ọkùnrin tí ń dé. Òun náà tí ń dá lọ sí ìgbèríko láti ra ọjà. Káwí, káfọ̀, ọdún mẹ́fà tipé. Ní alẹ́ ọjọ́ kan ni Folúsọ́ dédé pe ìyá rẹ̀.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Òun náà tí ń dá lọ sí ìgbèríko láti ra ọjà. Káwí, káfọ̀, ọdún mẹ́fà tipé. Ní alẹ́ ọjọ́ kan ni Folúsọ́ dédé pe ìyá rẹ̀. Ó ní, “ìyá mi, ọdún mẹ́fà má ti pé e, ó mà ti kọjá oṣù kan báyìí.” Ìyá rẹ̀ míkanlẹ̀, ó ní, “mo mọ̀. Kódà ọjọ́ kò tíì pé tí mo ti ń múra. Ṣùgbọ́n, ó kàn wá jẹ́ wípé…” Folúsọ́ ni, “ìyá mi!


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ó ní, “ìyá mi, ọdún mẹ́fà má ti pé e, ó mà ti kọjá oṣù kan báyìí.” Ìyá rẹ̀ míkanlẹ̀, ó ní, “mo mọ̀. Kódà ọjọ́ kò tíì pé tí mo ti ń múra. Ṣùgbọ́n, ó kàn wá jẹ́ wípé…” Folúsọ́ ni, “ìyá mi! Ẹ má sèyọ́nu. Ní kété tí mo ti ńdá lọ ìgbèríko ni mo ti ń tiraka láti má mú owó pamọ́. Ìyá mí!


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ẹ má sèyọ́nu. Ní kété tí mo ti ńdá lọ ìgbèríko ni mo ti ń tiraka láti má mú owó pamọ́. Ìyá mí! Mo láyọ̀ láti so funyín pé mo ti san owó iṣẹ́ àti ti ọ̀gá pẹ̀lú.” Ìyá Folúṣọ́ yanu, kò lè pádé. Gbàá ló bú sẹ́kún. Nígbàtí Folúsọ́ rí pé ikun ti dàpọ̀ mọ́ omijé lẹ́rẹ̀kẹ́ ìyá rẹ̀, ó ní, “ìyá mi!


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Mo láyọ̀ láti so funyín pé mo ti san owó iṣẹ́ àti ti ọ̀gá pẹ̀lú.” Ìyá Folúṣọ́ yanu, kò lè pádé. Gbàá ló bú sẹ́kún. Nígbàtí Folúsọ́ rí pé ikun ti dàpọ̀ mọ́ omijé lẹ́rẹ̀kẹ́ ìyá rẹ̀, ó ní, “ìyá mi! Ẹ jẹ́ á dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọba tólayé. Ọba tóni kí ọgbọ́n tí ẹ dá ó má já sọ́pọ́n. Ẹ̀bẹ̀ ni ká má bẹ̀ẹ́ kí Ọlọ́run májẹ̀ kí ọgbọ́n ọ̀hún jáságọ̀.” Ìyá rẹ̀ ṣe àmín!


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ẹ jẹ́ á dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọba tólayé. Ọba tóni kí ọgbọ́n tí ẹ dá ó má já sọ́pọ́n. Ẹ̀bẹ̀ ni ká má bẹ̀ẹ́ kí Ọlọ́run májẹ̀ kí ọgbọ́n ọ̀hún jáságọ̀.” Ìyá rẹ̀ ṣe àmín! Ìyá Folúṣọ́ gbéra, ó gba agbolé ọkọ ẹ̀ lọ láti ṣe àlàyé bí iṣu ṣe kú, bọ́bẹ ṣe bẹ́ fún wọn. Nígbàtí ìyá Folúṣọ́ ó fi tú ọ̀rọ palẹ̀ tán ni baálé fi gba ọ̀rọ̀ lẹ́nu ẹ. Ó ní, kò sí àwíjàre kan, lórúkọ gbogbo ẹbí, àwọn tọrọ ìdáríjì lọ́wọ́ ìyá Fólúsọ́ àti Ẹlẹ́dàá òun àti ọmọ rẹ̀. Baálé ní, bí àwọn ò ti ẹ̀ lowo tí àwọn lè fi ran òun àti ọmọ rẹ̀ lọ́wọ́, ó yẹ kí àwọn lè ná ìrìn ẹṣẹ̀.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ìyá Folúṣọ́ gbéra, ó gba agbolé ọkọ ẹ̀ lọ láti ṣe àlàyé bí iṣu ṣe kú, bọ́bẹ ṣe bẹ́ fún wọn. Nígbàtí ìyá Folúṣọ́ ó fi tú ọ̀rọ palẹ̀ tán ni baálé fi gba ọ̀rọ̀ lẹ́nu ẹ. Ó ní, kò sí àwíjàre kan, lórúkọ gbogbo ẹbí, àwọn tọrọ ìdáríjì lọ́wọ́ ìyá Fólúsọ́ àti Ẹlẹ́dàá òun àti ọmọ rẹ̀. Baálé ní, bí àwọn ò ti ẹ̀ lowo tí àwọn lè fi ran òun àti ọmọ rẹ̀ lọ́wọ́, ó yẹ kí àwọn lè ná ìrìn ẹṣẹ̀. Baálé ni, “ah! Àsé lóòótọ́ ni pé ẹ̀yìnlàárọ́.” Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bẹ̀, Ìyá Folúṣọ́ tọrọ ìyọ̀nda lọ́wọ́ olórí ẹbí pé kí wọ́n mú ọjọ́ ìgba òmìnira ọmọ wọn. Lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀, àwọn ẹbí ọkọ ránsẹ́ pé ìyá Folúṣọ́.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Baálé ni, “ah! Àsé lóòótọ́ ni pé ẹ̀yìnlàárọ́.” Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bẹ̀, Ìyá Folúṣọ́ tọrọ ìyọ̀nda lọ́wọ́ olórí ẹbí pé kí wọ́n mú ọjọ́ ìgba òmìnira ọmọ wọn. Lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀, àwọn ẹbí ọkọ ránsẹ́ pé ìyá Folúṣọ́. Wọ́n sì pinnu ọjọ́ òmìnira náà. Lẹ́yìn oṣù mẹ́fà tí Folúṣọ́ ti di ọ̀gá ara rẹ̀ ni orúkọ ti bẹ̀rẹ̀ sí ní ròó. Nígbà tí ọdún méjì máa fi pé, Fólúsọ́ tí di ẹni igba ojú mọ̀.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Wọ́n sì pinnu ọjọ́ òmìnira náà. Lẹ́yìn oṣù mẹ́fà tí Folúṣọ́ ti di ọ̀gá ara rẹ̀ ni orúkọ ti bẹ̀rẹ̀ sí ní ròó. Nígbà tí ọdún méjì máa fi pé, Fólúsọ́ tí di ẹni igba ojú mọ̀. Ó ti di gbajúmọ̀. Ó ti di gbajú-gbajà. Ó ti ra ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tọ̀rá-tọ̀rá kan fún ìyá rẹ̀, òun náà sì ń lo kòrólà kékeré kan. Báyìí ni ìyá Folúṣọ́ ṣe bẹ̀rẹ̀ sí gbénú ọlá sọlá títí tí ọlọ́jọ́ fi dé.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ó ti di gbajúmọ̀. Ó ti di gbajú-gbajà. Ó ti ra ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tọ̀rá-tọ̀rá kan fún ìyá rẹ̀, òun náà sì ń lo kòrólà kékeré kan. Báyìí ni ìyá Folúṣọ́ ṣe bẹ̀rẹ̀ sí gbénú ọlá sọlá títí tí ọlọ́jọ́ fi dé. Lọ́jọ́ òkú ìyá Folúṣọ́, wọ́n gbọ́ lọ́run. Ọjọ́ méje ni wọ́n fi ṣe òkú ìyá Folúṣọ́. Òkú ìyá Folúṣọ́ gan ni òkú ọlọ́mọ, àṣeèsetán.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Lọ́jọ́ òkú ìyá Folúṣọ́, wọ́n gbọ́ lọ́run. Ọjọ́ méje ni wọ́n fi ṣe òkú ìyá Folúṣọ́. Òkú ìyá Folúṣọ́ gan ni òkú ọlọ́mọ, àṣeèsetán. Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́. jẹ́ ọmọ bíbí Ifọ́n Ọ̀sun, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀sun. Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Fáṣitì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, Ilé-Ifẹ̀.


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́. jẹ́ ọmọ bíbí Ifọ́n Ọ̀sun, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀sun. Ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Fáṣitì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, Ilé-Ifẹ̀. Àṣẹ lóri àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Pinterest


Ẹ̀yìnlàárò | Ọládẹ̀jọ Hammed Ọ́

Àṣẹ lóri àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti Pinterest


Ẹni Àpọ́nlé L’abo|Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Abẹ́òkúta ni ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó jáde nílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Baptist Primary School, Bódè Ìjàyè,Abẹ́òkúta.Lẹ́yìn náà ni ó tún tẹ̀síwájú ní ilé ẹ̀kọ́ Líṣàbí Grammar School, Ìdí Aba. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa Èdè Yorùbá àti Haúsá ní ilé ẹ̀kọ́ Olùkọ́ni Àgbà Federal College of Education,Òṣíẹ̀lẹ̀,Abẹ́òkúta. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú èdè Yorùbá àti Ẹdukéṣàn ní Yunifásítì Táí Ṣólàárín,Ìjagun,Ìjẹ̀bú Òde .Olùkọ́ èdè Yorùbá ni ilé ẹ̀kọ́ girama ni. Ó fẹ́ràn láti máa kọ ewì àti ìtan àròkọ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Ìfẹ́ rẹ̀ sí àṣà àti ìṣe Yorùbá kí ó má lè dìmẹ́ẹ́rí kò láfiwé Àṣẹ lóri àwòrán ojú ìwé yìí jẹ́ ti MsAfropolitan


Àbíkú | Sùmọ́nù  Ajíbọ́lá Adéjùmọ̀

Sùmọ́nù Ajíbọ́lá Adéjùmọ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ni ilé ẹ̀kọ́ fásitì ti ìlú Ìbàdàn, níbi tí ó ti kọ́ ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ọ̀gbẹ́ni Adéjùmọ̀ jẹ́ onkọ̀wé eré orí ìtàgé, ewì àti ìtàn kéékèèké. Ó fẹ́ràn láti máa gbé àṣà àti ìṣe Yorùbá lárugẹ.


Kọ́kọ́rọ́ Ilé |Sheriffdeen Adéọlá Ògúndípẹ̀

Ọjọ́ tí mo ti ń fi àwo òyìnbó jẹun kò fọ́ mọ́ mi lọ́wọ́ rí. Ohun tí ènìyàn kúkú ń ṣe nìyí náà ní ń ṣe tẹ́. Èmi nìkan ni mo sì dàgbà nínú ilé e wa. Tí ìyá mi bá ti lọ sí ọjà, èmi ni mo máa ń bójú tó àwọn àbúrò mi mẹ́ta yòókù. Ìyá mi yóò ti jí láti nǹkan bí i aago mẹ́rin ìdajì kí wọn lé bá wa se oúnjẹ tí a ó gbé lọ sílé ẹ̀kọ́, kí a bá máa pẹ́ lẹ́yìn. Ilé ẹ̀kọ́ girama ọlọ́dún kẹta àkọ́kọ́ ni mo wá nígbà náà.


Tí ìyá mi bá ti lọ sí ọjà, èmi ni mo máa ń bójú tó àwọn àbúrò mi mẹ́ta yòókù. Ìyá mi yóò ti jí láti nǹkan bí i aago mẹ́rin ìdajì kí wọn lé bá wa se oúnjẹ tí a ó gbé lọ sílé ẹ̀kọ́, kí a bá máa pẹ́ lẹ́yìn. Ilé ẹ̀kọ́ girama ọlọ́dún kẹta àkọ́kọ́ ni mo wá nígbà náà. Gbọmọgbọmọ là á rọ́fá adití, ṣé ń kìí ṣe adití nìkan. Tí ìyà mi bá ti ń lọ sọ́jà ni ó máa ń kọrin rẹ̀ sí mi létí pé n kò gbọ́dọ̀ gbàgbé kọ́kọ́rọ́ sí àpò lọ sí ilé ẹ̀kọ́. Sábàbí méjì sì kọ́, kọ́kọ́rọ́ tí bàbá mi lò ṣẹ́nu ilẹ̀kùn ilé wa kì í ṣe èyí tí ó gbajúmọ̀ bí ìṣáná ẹlẹ́ta.


Gbọmọgbọmọ là á rọ́fá adití, ṣé ń kìí ṣe adití nìkan. Tí ìyà mi bá ti ń lọ sọ́jà ni ó máa ń kọrin rẹ̀ sí mi létí pé n kò gbọ́dọ̀ gbàgbé kọ́kọ́rọ́ sí àpò lọ sí ilé ẹ̀kọ́. Sábàbí méjì sì kọ́, kọ́kọ́rọ́ tí bàbá mi lò ṣẹ́nu ilẹ̀kùn ilé wa kì í ṣe èyí tí ó gbajúmọ̀ bí ìṣáná ẹlẹ́ta. Àwọn tó bá gbáfẹ́ ló máa ń lo irú kọ́kọ́rọ́ náà. Tẹnu kọ, lásìkò tí bàbá mi kọ́ ilé wa, àwọn ohun ìgbàlódé ni wọ́n lò. Nítorí náà, a kò lè kù gìrì lọ rà á tí ó bá sọnù.


Àwọn tó bá gbáfẹ́ ló máa ń lo irú kọ́kọ́rọ́ náà. Tẹnu kọ, lásìkò tí bàbá mi kọ́ ilé wa, àwọn ohun ìgbàlódé ni wọ́n lò. Nítorí náà, a kò lè kù gìrì lọ rà á tí ó bá sọnù. Ní àárọ̀ ọjọ́ kan, ibi tí mo ti ń sáré kí n tètè máa lọ sílé ẹ̀kọ́, ṣé ìgbàgbé kò lóògùn, mo gbàgbé kọ́kọ́rọ́ ìyára wa sápò ń kò sì mọ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìṣe è mí, mo fẹ́ràn láti máa gbá bọ́ọ̀lù. Mo lọ sórí pápá.


Ní àárọ̀ ọjọ́ kan, ibi tí mo ti ń sáré kí n tètè máa lọ sílé ẹ̀kọ́, ṣé ìgbàgbé kò lóògùn, mo gbàgbé kọ́kọ́rọ́ ìyára wa sápò ń kò sì mọ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìṣe è mí, mo fẹ́ràn láti máa gbá bọ́ọ̀lù. Mo lọ sórí pápá. Ibi tí mo ti ń gbá bọ́ọ̀lù ni kọ́kọ́rọ́ tí sọnù. Ìgbà tí mo délé n kò fura. Bí màmá mi ṣe bèèrè nígbà tí a dé ilé lálẹ́, òòyẹ̀ ni mo mú irọ́ tí mo pa. Kíá ni mo sọ pé ibi tí a ń fi sí náà ni mo fi sí ní àárọ̀ kí a tó lọ sílé ẹ̀kọ́.


Ibi tí mo ti ń gbá bọ́ọ̀lù ni kọ́kọ́rọ́ tí sọnù. Ìgbà tí mo délé n kò fura. Bí màmá mi ṣe bèèrè nígbà tí a dé ilé lálẹ́, òòyẹ̀ ni mo mú irọ́ tí mo pa. Kíá ni mo sọ pé ibi tí a ń fi sí náà ni mo fi sí ní àárọ̀ kí a tó lọ sílé ẹ̀kọ́. Ìyá mi bèèrè pé, “Ta ni ó wá mú un? Jẹ̀bẹ̀tẹ̀ gbọ́mọ lé mi lọ́wọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ọ̀rọ̀ di wò-mí-ń-wò-ọ́.


Ìyá mi bèèrè pé, “Ta ni ó wá mú un? Jẹ̀bẹ̀tẹ̀ gbọ́mọ lé mi lọ́wọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ọ̀rọ̀ di wò-mí-ń-wò-ọ́. Ẹsẹ̀ mi ti ń gbọ̀n bí ẹni tí òtútù ń mú. Bùrọ̀dá Ìdòwú kan tí ó jẹ́ ayálégbé wa ni ó sọ fún ìyá mi pé kí ó jẹ́ kí òun lọ tẹ̀ mí nínú. Ṣé èmi pẹ̀lú bùrọ̀dá Ìdòwú dìjọ mọwọ́ ara wa tẹ́lẹ̀.


Ẹsẹ̀ mi ti ń gbọ̀n bí ẹni tí òtútù ń mú. Bùrọ̀dá Ìdòwú kan tí ó jẹ́ ayálégbé wa ni ó sọ fún ìyá mi pé kí ó jẹ́ kí òun lọ tẹ̀ mí nínú. Ṣé èmi pẹ̀lú bùrọ̀dá Ìdòwú dìjọ mọwọ́ ara wa tẹ́lẹ̀. Òkú mi kò fara pamọ́ fún ẹni tí yóò wẹ̀ ẹ́ rárá. Mo jẹ́wọ́ pé lóòótọ́ ni mo gbàgbé sápò mo sì ti délé ẹ̀kọ́ tán kí n tó rí i bóyá ìgbà tí mo ń gbá bọ́ọ̀lù ni ó ti jábọ́. Wọn pàrọwà fún ìyá mi pé à ó dìjọ lọ wá a ní orí pápá lọ́la.


Òkú mi kò fara pamọ́ fún ẹni tí yóò wẹ̀ ẹ́ rárá. Mo jẹ́wọ́ pé lóòótọ́ ni mo gbàgbé sápò mo sì ti délé ẹ̀kọ́ tán kí n tó rí i bóyá ìgbà tí mo ń gbá bọ́ọ̀lù ni ó ti jábọ́. Wọn pàrọwà fún ìyá mi pé à ó dìjọ lọ wá a ní orí pápá lọ́la. Kọ́kọ́rọ́ tí ó wà lọ́wọ́ bàbá mi ni a fi ṣí ilẹ̀kùn lọ́jọ́ yìí. Nígbà tí ilẹ̀ mọ́, gẹ́gẹ́ bí bùrọ̀dá Ìdòwú tí ṣe àdéhùn, wọn tẹ̀lé mi láti lọ wá kọ́kọ́rọ́ náà. A kò tilẹ̀ ṣe wàhálà jìnnà kí Ọlọ́run tó fún wa rí.


Kọ́kọ́rọ́ tí ó wà lọ́wọ́ bàbá mi ni a fi ṣí ilẹ̀kùn lọ́jọ́ yìí. Nígbà tí ilẹ̀ mọ́, gẹ́gẹ́ bí bùrọ̀dá Ìdòwú tí ṣe àdéhùn, wọn tẹ̀lé mi láti lọ wá kọ́kọ́rọ́ náà. A kò tilẹ̀ ṣe wàhálà jìnnà kí Ọlọ́run tó fún wa rí. Bí ènìyàn bá gun ẹṣin nínú mi kò lè kọsẹ̀. Mo lérò pé ọ̀rọ̀ tí bùṣe, à ṣé wí pé ẹgba irọ́ tí mo pa ṣì ń dúró dè mí. Ìyá mi sọ fún mi pé purọ́ n níyì, ẹ̀tẹ́ lọ́ ń mú wá.