Godwin fipa ba abirun lo pọ ni Sango, lo ba loun ti ṣe e tan koun too mọ pe ko daa

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Ọmọbinrin kan ti ara rẹ ko da pe pade agbako ibasun lanaa ode yii ti i ṣe ọjọ Iṣẹgun. Bo ti jẹ abirun to, ko di Godwin Akpan, ẹni ọdun mẹrinlelogun, to fipa ba a lo pọ lọwọ. Gẹgẹ bi ẹgbọn ọmọ ti Godwin ba sun ṣe wi, o ni Sango lawọn n gbe, geeti ile awọn loun si ni kọmọ naa lọọ ti ni nnkan bii aago mẹfa irọlẹ ọjọ naa, bi Godwin tawọn jọ n gbe nibi kan naa ṣe fa ọmọbinrin ẹni ogun ọdun ti ara rẹ ko da pe naa wọle niyẹn, o si fipa ba a laṣepọ karakara. Akpan funra ẹ jẹwọ lẹyin tọwọ ba a tan, o ni lootọ loun ki abirun ọmọge naa mọlẹ, ṣugbọn oun ko mọ ohun to ko soun lori toun fi ṣe e, o loun ti gbe nnkan si i lara tan koun too mọ pe ko daa.


O ma ṣe o,  awọn janduku pa eeyan mẹtala ninu mọlẹbi kan naa ni Kogi

Eeyan mẹrinla lawọn janduku kan pa loru Ọjọruu, Wẹsidee, ọsẹ yii, nipinlẹ Kogi, nigba ti awọn bii mẹfa fara pa yanna yanna. Ninu awọn mẹrinla to pade iku ojiji yii, mẹtala ninu wọn lo jẹ ọmọ mọlẹbi kan naa. Ẹyọ ẹni kan ṣoṣo lo si ku ninu wọn to jajabọ lọwọ iku oro naa. Kọmiṣanna ọlọpaa ipinlẹ Kogi, Ede Ayuba, lo ṣalaye ọrọ naa fawọn oniroyin niluu Lọkọja, lọsan Ọjọruu, Wẹsidee, ọsẹ yii. Ọga ọlọpaa naa ni ni nnkan bii aago meji oru ni oun gba ipe ọkan ninu awọn ọmọọṣẹ oun pe awọn janduku kan ti ya wọ Abule Agbudu yii, nijọba ibilẹ Konton-Karfe, ti wọn si n ṣọṣẹ buruku nibẹ. O ni oju ẹsẹ loun ti pe awọn agbofinro to wa ni agbegbe naa lati pe awọn fijilante atawọn ọlọpaa pe ki wọn ṣigun lọ si ibi iṣẹlẹ naa lati doola ẹmi awọn eeyan abule ọhun.


Kọmiṣanna ọlọpaa ipinlẹ Kogi, Ede Ayuba, lo ṣalaye ọrọ naa fawọn oniroyin niluu Lọkọja, lọsan Ọjọruu, Wẹsidee, ọsẹ yii. Ọga ọlọpaa naa ni ni nnkan bii aago meji oru ni oun gba ipe ọkan ninu awọn ọmọọṣẹ oun pe awọn janduku kan ti ya wọ Abule Agbudu yii, nijọba ibilẹ Konton-Karfe, ti wọn si n ṣọṣẹ buruku nibẹ. O ni oju ẹsẹ loun ti pe awọn agbofinro to wa ni agbegbe naa lati pe awọn fijilante atawọn ọlọpaa pe ki wọn ṣigun lọ si ibi iṣẹlẹ naa lati doola ẹmi awọn eeyan abule ọhun. Ṣugbọn o ṣe ni laaanu pe awọn ẹni ibi naa ti ṣiṣẹ ọwọ wọn ki wọn too debẹ, wọn si ti sa lọ. Eeyan mẹrinla ni wọn ti pa, ti awọn mẹfa si fara pa yanna yanna. ALAROYE gbọ pe ninu awọn mẹrinla to ku naa, mẹtala ni wọn jẹ mọlẹbi kan naa, ti wọn jọ n gbe papọ.


Ṣugbọn o ṣe ni laaanu pe awọn ẹni ibi naa ti ṣiṣẹ ọwọ wọn ki wọn too debẹ, wọn si ti sa lọ. Eeyan mẹrinla ni wọn ti pa, ti awọn mẹfa si fara pa yanna yanna. ALAROYE gbọ pe ninu awọn mẹrinla to ku naa, mẹtala ni wọn jẹ mọlẹbi kan naa, ti wọn jọ n gbe papọ. Ẹni kan ṣoṣo lo si mori bọ ninu ile naa ti wọn ko pa.


Ẹni kan ṣoṣo lo si mori bọ ninu ile naa ti wọn ko pa.


Eyi le o, lọjọ kan ṣoṣo, Korona paayan mẹta l’Ọyọọ

Ọlawale Ajao, Ibadan Gende Ọlọrun mẹta lajakalẹ arun Korona pa lọjọ Iṣẹgun, Tusidee, ọsẹ yii. O tun sọ eeyan mọkandinlaaadọrin (61) mi-in di alaigbadun ara wọn. Eyi jẹ yọ ninu ikede abajade ayẹwo arun Korona ti ajọ NCDC ṣe lọjọ Iṣẹgun, Tusidee. Gẹgẹ bi akọsilẹ esi ayẹwo ọhun, ipinlẹ Eko lawọn ti kokoro arun yii mu lọjọ naa ti pọ ju lọ gẹgẹ bo ṣe saaba maa n waye lojoojumọ. Eeyan mejilelaaadoje (212) ni jagunlabi tun fọwọ ba l’Ekoo lọjọ naa. Ipinlẹ Ọyọ ni Korona ti ṣoṣẹ ju lọ lọjọ naa pẹlu bo ṣe jẹ pe eeyan mọkandinlaaadọrin (69) lo mu nibẹ, nigba ti awọn to mu nipinlẹ Niger to ṣe ipo kẹta ninu akọsilẹ ọjọ Tusidee ọhun jẹ mọkandinlaaadọta (49).


Gẹgẹ bi akọsilẹ esi ayẹwo ọhun, ipinlẹ Eko lawọn ti kokoro arun yii mu lọjọ naa ti pọ ju lọ gẹgẹ bo ṣe saaba maa n waye lojoojumọ. Eeyan mejilelaaadoje (212) ni jagunlabi tun fọwọ ba l’Ekoo lọjọ naa. Ipinlẹ Ọyọ ni Korona ti ṣoṣẹ ju lọ lọjọ naa pẹlu bo ṣe jẹ pe eeyan mọkandinlaaadọrin (69) lo mu nibẹ, nigba ti awọn to mu nipinlẹ Niger to ṣe ipo kẹta ninu akọsilẹ ọjọ Tusidee ọhun jẹ mọkandinlaaadọta (49). Bi kokoro arun ti wọn n pe ni COVID-19 yii ṣe n fojoojumọ pọ si i jake-jado orileede yii ni kinni ọhun tubọ n burẹkẹ nipinlẹ Ọyọ tayọ awọn ẹgbẹ ẹ lorileede yii. Lati inu oṣu kẹta ọdun 2020 yii ti ajakalẹ arun Korona ti wọ Naijiria, Ọyọ yii kan naa ni ipinlẹ to tayọ Eko lọjọ kan ri, iyẹn Jimọ ọsẹ to kọja, nigba iye eeyan ti Korona mu ni ipinlẹ Ọyọ lọjọ naa pọ ju Eko to ti maa n wa nipo kin-in-ni ṣaa tẹlẹ lọ. Apapọ eeyan to ti fara kaaṣa kokoro arun yii ni ipinlẹ ọhun bayii ti di bii ẹgbẹrun mẹta.


Bi kokoro arun ti wọn n pe ni COVID-19 yii ṣe n fojoojumọ pọ si i jake-jado orileede yii ni kinni ọhun tubọ n burẹkẹ nipinlẹ Ọyọ tayọ awọn ẹgbẹ ẹ lorileede yii. Lati inu oṣu kẹta ọdun 2020 yii ti ajakalẹ arun Korona ti wọ Naijiria, Ọyọ yii kan naa ni ipinlẹ to tayọ Eko lọjọ kan ri, iyẹn Jimọ ọsẹ to kọja, nigba iye eeyan ti Korona mu ni ipinlẹ Ọyọ lọjọ naa pọ ju Eko to ti maa n wa nipo kin-in-ni ṣaa tẹlẹ lọ. Apapọ eeyan to ti fara kaaṣa kokoro arun yii ni ipinlẹ ọhun bayii ti di bii ẹgbẹrun mẹta. Iyẹn l’Ọyọọ si ̣ṣe jẹ ipinlẹ kẹta to ni akọsilẹ ajakalẹ arun Korona julọ jakejado orileede yii.


Iyẹn l’Ọyọọ si ̣ṣe jẹ ipinlẹ kẹta to ni akọsilẹ ajakalẹ arun Korona julọ jakejado orileede yii.


Eyi ni bawọn aṣaaju Hausa-Fulani ṣe ba Naijiria yii jẹ (11)

Ọgbọn buruku wa ninu awọn oyinbo. Gbogbo ohun ti Fulani ṣe fun wa, ati ohun ti wọn n ṣe lọwọlọwọ bayii fun wa, awọn oyinbo lo ta wa fun wọn. Ọgbọn buruku ni wọn lo fun wa. Bẹẹ ni ki i ṣe pe awọn baba wa yii ko kuku gbọn, wọn gbọn daadaa, awọn kan fi inu wenu lasan ni. Wọn ti ro pe bi awọn ti ri ni awọn Hausa wọnyi ri, pe eyi to ṣe koko ju lọ ni pe ki awọn oyinbo yii kọkọ kuro ni Naijiria, ti wọn ba ti kuro, ohun gbogbo yoo dẹrọ, awọn aṣaaju Naijiria yoo mọ bi wọn aa ṣe yanju ọrọ ara wọn. Ṣugbọn gbogbo eyi ti awọn n ro lọkan kọ ni Hausa ati oyinbo n ro: oyinbo n ro bi oun yoo ṣe fi ẹsẹ kan duro ni Naijiria lẹyin ta a ba gba ominira, oyinbo si mọ pe awọn ko le lo Yoruba tabi Ibo fun iru aṣa palapala bẹẹ, Hausa-Fulani nikan lo ṣee lo fun wọn.


Bẹẹ ni ki i ṣe pe awọn baba wa yii ko kuku gbọn, wọn gbọn daadaa, awọn kan fi inu wenu lasan ni. Wọn ti ro pe bi awọn ti ri ni awọn Hausa wọnyi ri, pe eyi to ṣe koko ju lọ ni pe ki awọn oyinbo yii kọkọ kuro ni Naijiria, ti wọn ba ti kuro, ohun gbogbo yoo dẹrọ, awọn aṣaaju Naijiria yoo mọ bi wọn aa ṣe yanju ọrọ ara wọn. Ṣugbọn gbogbo eyi ti awọn n ro lọkan kọ ni Hausa ati oyinbo n ro: oyinbo n ro bi oun yoo ṣe fi ẹsẹ kan duro ni Naijiria lẹyin ta a ba gba ominira, oyinbo si mọ pe awọn ko le lo Yoruba tabi Ibo fun iru aṣa palapala bẹẹ, Hausa-Fulani nikan lo ṣee lo fun wọn. Awọn Hausa-Fulani yii naa si ṣe bii ẹni pe awọn ko lọgbọn lori, bẹẹ ohun ti wọn fẹẹ ṣe wa ninu wọn. Mo n ṣe alaye yii nitori awọn eeyan wa kan to n bi mi pe nigba ti awọn Hausa-Fulani n ba ilẹ yii jẹ, ki lawọn Yoruba tiwa n wo. Eeyan yoo beere pe kin ni wọn n wo loootọ, ṣugbọn ẹni to ba mọ ipilẹ ọrọ yoo mọ pe, nibẹrẹ pẹpẹ, ifẹ Naijiria ni Yoruba ni, ohun ti a si fi ko si akolo awọn to ku naa niyẹn.


Awọn Hausa-Fulani yii naa si ṣe bii ẹni pe awọn ko lọgbọn lori, bẹẹ ohun ti wọn fẹẹ ṣe wa ninu wọn. Mo n ṣe alaye yii nitori awọn eeyan wa kan to n bi mi pe nigba ti awọn Hausa-Fulani n ba ilẹ yii jẹ, ki lawọn Yoruba tiwa n wo. Eeyan yoo beere pe kin ni wọn n wo loootọ, ṣugbọn ẹni to ba mọ ipilẹ ọrọ yoo mọ pe, nibẹrẹ pẹpẹ, ifẹ Naijiria ni Yoruba ni, ohun ti a si fi ko si akolo awọn to ku naa niyẹn. Gẹgẹ bi mo ti wi lọsẹ to kọja, lẹyin ti awọn eeyan wa ti jiroro lori ofin Naijiria, ti awọn Hausa ti ta ku pe afi ki awọn gba Eko, afi ki awọn si ni idaji Naijiria, wọn gbe gbogbo akọsilẹ naa lọ si London, nibi ti awọn alaṣẹ agba pata lọhun-un yoo ti fọwọ si i. Ṣe gbogbo ohun ti wọn jiroro le lori ni Naijiria yii, eyi ti awọn ọga wa yii ba fọwọ si naa ni a oo pada maa lo bii ofin wa. Nigba ti awọn oyinbo yẹ iwe ofin yii wo daadaa, wọn ṣe kinni kan to pa Yoruba lẹnu mọ. Ohun ti wọn ṣe ni pe wọn ko fọwọ si i ki Eko jẹ ti Naijiria, wọn ni ti Yoruba ni.


Gẹgẹ bi mo ti wi lọsẹ to kọja, lẹyin ti awọn eeyan wa ti jiroro lori ofin Naijiria, ti awọn Hausa ti ta ku pe afi ki awọn gba Eko, afi ki awọn si ni idaji Naijiria, wọn gbe gbogbo akọsilẹ naa lọ si London, nibi ti awọn alaṣẹ agba pata lọhun-un yoo ti fọwọ si i. Ṣe gbogbo ohun ti wọn jiroro le lori ni Naijiria yii, eyi ti awọn ọga wa yii ba fọwọ si naa ni a oo pada maa lo bii ofin wa. Nigba ti awọn oyinbo yẹ iwe ofin yii wo daadaa, wọn ṣe kinni kan to pa Yoruba lẹnu mọ. Ohun ti wọn ṣe ni pe wọn ko fọwọ si i ki Eko jẹ ti Naijiria, wọn ni ti Yoruba ni. Bi ọrọ naa ba ye yin bi mo ti n ṣe alaye ẹ bọ, ṣe ẹ mọ pe awọn Hausa yii kọ nibi ipade Ibadan pe ki Eko jẹ ti Yoruba, ti wọn ki awọn too le maa ṣe Naijiria, afi ki Eko ma si lara Western Region, ko da wa lawọn fẹ, ti awọn ọmọ Yoruba bii Adeleke Adedoyin si tori ọrọ oṣelu ti wọn ni bẹẹ lo dara ju lọ. Nigba ti awọn oyinbo yoo ṣe ofin yii, wọn ni lara Western Region ni Eko yoo wa, nitori ilẹ Yoruba ni, ede kan naa ni wọn n sọ, aṣa kan naa ni wọn si ni, bi eeyan ba ya wọn sọtọ, yoo di idagbasoke wọn lọwọ ni. Ni inu awọn Yoruba ba dun, ati oloṣelu ati awọn ọjọgbọn, wọn n jo lori ọrọ naa ni.


Bi ọrọ naa ba ye yin bi mo ti n ṣe alaye ẹ bọ, ṣe ẹ mọ pe awọn Hausa yii kọ nibi ipade Ibadan pe ki Eko jẹ ti Yoruba, ti wọn ki awọn too le maa ṣe Naijiria, afi ki Eko ma si lara Western Region, ko da wa lawọn fẹ, ti awọn ọmọ Yoruba bii Adeleke Adedoyin si tori ọrọ oṣelu ti wọn ni bẹẹ lo dara ju lọ. Nigba ti awọn oyinbo yoo ṣe ofin yii, wọn ni lara Western Region ni Eko yoo wa, nitori ilẹ Yoruba ni, ede kan naa ni wọn n sọ, aṣa kan naa ni wọn si ni, bi eeyan ba ya wọn sọtọ, yoo di idagbasoke wọn lọwọ ni. Ni inu awọn Yoruba ba dun, ati oloṣelu ati awọn ọjọgbọn, wọn n jo lori ọrọ naa ni. Ṣugbọn oyinbo ti gba nnkan nla to ju gbogbo eyi lọ, nitori wọn ti fọwọ si i ki Hausa ni idaji Naijiria. Wọn ti fọwọ si i pe nigba ti a ba fẹẹ ni awọn aṣofin nile-igbimọ apapọ, idaji lawọn Hausa yoo ni, Yoruba ati Ibo ni yoo ni idaji to ku. Eleyii ko daa fun wa rara, ṣugbọn nitori pe wọn ti ni awọn ko gba Eko lọwọ wa mọ, awọn agbaagba Yoruba ro pe ofin to dara gan-an ni.


Ṣugbọn oyinbo ti gba nnkan nla to ju gbogbo eyi lọ, nitori wọn ti fọwọ si i ki Hausa ni idaji Naijiria. Wọn ti fọwọ si i pe nigba ti a ba fẹẹ ni awọn aṣofin nile-igbimọ apapọ, idaji lawọn Hausa yoo ni, Yoruba ati Ibo ni yoo ni idaji to ku. Eleyii ko daa fun wa rara, ṣugbọn nitori pe wọn ti ni awọn ko gba Eko lọwọ wa mọ, awọn agbaagba Yoruba ro pe ofin to dara gan-an ni. Nitori bẹẹ, nigba ti wọn dibo nipari ọdun 1951, ti onikaluku ẹgbẹ oṣelu mu ipinlẹ tirẹ: ti NPC tawọn Sardauan mu ilẹ Hausa, ti NCNC tawọn Azikiwe mu ilẹ Ibo, ti Action Group mu ilẹ Yoruba, ohun to ṣẹlẹ ni ileegbimọ aṣofin apapọ yatọ siyẹn. Ni ile igbimọ yii, eniyan mejidinlaaadọjọ (148) ni wọn yan lọ sibẹ. Ninu awọn mejidinlaaadọjọ yii, ọmọ ileegbimọ aṣofin mẹrinlelaaadọrin (74) lo wa lati ilẹ Hausa.


Nitori bẹẹ, nigba ti wọn dibo nipari ọdun 1951, ti onikaluku ẹgbẹ oṣelu mu ipinlẹ tirẹ: ti NPC tawọn Sardauan mu ilẹ Hausa, ti NCNC tawọn Azikiwe mu ilẹ Ibo, ti Action Group mu ilẹ Yoruba, ohun to ṣẹlẹ ni ileegbimọ aṣofin apapọ yatọ siyẹn. Ni ile igbimọ yii, eniyan mejidinlaaadọjọ (148) ni wọn yan lọ sibẹ. Ninu awọn mejidinlaaadọjọ yii, ọmọ ileegbimọ aṣofin mẹrinlelaaadọrin (74) lo wa lati ilẹ Hausa. Awọn mẹtadinlogoji (37) wa lati ilẹ Yoruba, metadinlogoji mi-in si wa lati ilẹ Ibo. Nibi ti ọbẹ ti ba idi wa niyi. Idi ni pe ẹnu Ibo ati Yoruba ko ni i papọ lae lae, bi ọrọ kan ba si ti ṣe bii ọrọ, ti wọn ba fẹẹ dibo si i, bi awọn Ibo ko ba tẹle Hausa-Fulani lọ, Yoruba yoo ba wọn lọ.


Awọn mẹtadinlogoji (37) wa lati ilẹ Yoruba, metadinlogoji mi-in si wa lati ilẹ Ibo. Nibi ti ọbẹ ti ba idi wa niyi. Idi ni pe ẹnu Ibo ati Yoruba ko ni i papọ lae lae, bi ọrọ kan ba si ti ṣe bii ọrọ, ti wọn ba fẹẹ dibo si i, bi awọn Ibo ko ba tẹle Hausa-Fulani lọ, Yoruba yoo ba wọn lọ. Nidii eyi, awọn Hausa-Fulani yii ni yoo ni ibo to pọ ju, awọn ni wọn yoo bori ninu ohun gbogbo ti wọn ba ni awọn fẹ. Ṣugbọn aṣiri yii o tete tu ninu ijọba 1952, koda titi wọ 1957, ati ti 1960. Awọn oyinbo ti lọ tan ki awọn aṣaaju Ibo ati Yoruba too mọ pe nnkan ti ko daa ti ṣe awọn.


Nidii eyi, awọn Hausa-Fulani yii ni yoo ni ibo to pọ ju, awọn ni wọn yoo bori ninu ohun gbogbo ti wọn ba ni awọn fẹ. Ṣugbọn aṣiri yii o tete tu ninu ijọba 1952, koda titi wọ 1957, ati ti 1960. Awọn oyinbo ti lọ tan ki awọn aṣaaju Ibo ati Yoruba too mọ pe nnkan ti ko daa ti ṣe awọn. Aṣiri ọrọ yii ko tu ni 1952 nitori awọn oyinbo ni wọn ṣi n ṣejọba, wọn kan fi awọn eeyan tiwa si ipo minisita ni. Ninu gbogbo ẹgbẹ oṣelu ni wọn ti mu awọn ti wọn fi ṣe minisita, iye eeyan kan naa ni wọn si mu ni ilẹ Ibo, ilẹ Yoruba, ati ilẹ Hausa. Koda, nigba to ya, wọn mu eeyan lati ilẹ Yoruba ati Ibo ju ti ilẹ Hausa lọ, nitori ko si onimọ pupọ lọdọ tawọn Hausa to le di awọn ipo wọnyi mu.


Aṣiri ọrọ yii ko tu ni 1952 nitori awọn oyinbo ni wọn ṣi n ṣejọba, wọn kan fi awọn eeyan tiwa si ipo minisita ni. Ninu gbogbo ẹgbẹ oṣelu ni wọn ti mu awọn ti wọn fi ṣe minisita, iye eeyan kan naa ni wọn si mu ni ilẹ Ibo, ilẹ Yoruba, ati ilẹ Hausa. Koda, nigba to ya, wọn mu eeyan lati ilẹ Yoruba ati Ibo ju ti ilẹ Hausa lọ, nitori ko si onimọ pupọ lọdọ tawọn Hausa to le di awọn ipo wọnyi mu. Ṣugbọn ohun ti awọn oyinbo yii n ṣe ye wọn, wọn fẹẹ fun awọn Hausa yii ni idanilẹkọọ ati iriri to ga, ti wọn yoo fi le maa ṣejọba lẹyin ti wọn ba lọ, bo tilẹ jẹ awọn naa ni wọn yoo ṣi maa gbe ilu oyinbo paṣẹ ohun ti wọn ba fẹ ki wọn ṣe fun wọn. Nibi ti wahala kọkọ ti bẹrẹ ni ni 1953, ninu oṣu kẹta, ọdun naa. Anthony Enahoro, ọkan ninu awọn aṣofin labẹ asia ẹgbẹ oṣelu AG dide pe ki wọn jẹ ki Naijiria gba ominira kuro lọdọ awọn oyinbo, o pẹ tan titi ọdun 1956.


Ṣugbọn ohun ti awọn oyinbo yii n ṣe ye wọn, wọn fẹẹ fun awọn Hausa yii ni idanilẹkọọ ati iriri to ga, ti wọn yoo fi le maa ṣejọba lẹyin ti wọn ba lọ, bo tilẹ jẹ awọn naa ni wọn yoo ṣi maa gbe ilu oyinbo paṣẹ ohun ti wọn ba fẹ ki wọn ṣe fun wọn. Nibi ti wahala kọkọ ti bẹrẹ ni ni 1953, ninu oṣu kẹta, ọdun naa. Anthony Enahoro, ọkan ninu awọn aṣofin labẹ asia ẹgbẹ oṣelu AG dide pe ki wọn jẹ ki Naijiria gba ominira kuro lọdọ awọn oyinbo, o pẹ tan titi ọdun 1956. Enahoro ni eyi tawọn oyinbo ṣe ti to, ki wọn maa waa lọ, awọn ọmọ Naijiria yoo ṣejọba ara wọn funra wọn. Ọrọ naa dun mọ awọn ọmọ ẹgbẹ AG to ku ninu, ati awọn ọmọ ẹgbẹ NCNC paapaa. Ṣugbọn awọn ọmọ ẹgbẹ NPC to jẹ Hausa ni gbogbo wọn lawọn o gba.


Enahoro ni eyi tawọn oyinbo ṣe ti to, ki wọn maa waa lọ, awọn ọmọ Naijiria yoo ṣejọba ara wọn funra wọn. Ọrọ naa dun mọ awọn ọmọ ẹgbẹ AG to ku ninu, ati awọn ọmọ ẹgbẹ NCNC paapaa. Ṣugbọn awọn ọmọ ẹgbẹ NPC to jẹ Hausa ni gbogbo wọn lawọn o gba. Wọn ni ki ẹnikẹni ma da iru ọrọ bẹẹ silẹ lasiko yii rara, nitori awọn ko ti i ṣetan lati gba ominira kuro labẹ oyinbo ni tawọn. Nigba ti wọn ni ki wọn dibo sọrọ naa boya ki awọn da a silẹ tabi ki awon ma da ọrọ ọhun silẹ, awọn Hausa fi ibo yanju awọn Yoruba ati Ibo, nitori gbogbo wọn lo dibo wọn soju kan. Alaga ile-igbimọ aṣofin naa to jẹ oyinbo ni si fi aṣẹ si eyi, o ni ko saaye ijiroro lori ọrọ ofin ominira. Ọrọ naa dun awọn ọmọ ẹgbẹ AG, wọn ni bawo ni wọn yoo ṣe ṣe bẹẹ, ni wọn ba fibinu bọ sita.


Wọn ni ki ẹnikẹni ma da iru ọrọ bẹẹ silẹ lasiko yii rara, nitori awọn ko ti i ṣetan lati gba ominira kuro labẹ oyinbo ni tawọn. Nigba ti wọn ni ki wọn dibo sọrọ naa boya ki awọn da a silẹ tabi ki awon ma da ọrọ ọhun silẹ, awọn Hausa fi ibo yanju awọn Yoruba ati Ibo, nitori gbogbo wọn lo dibo wọn soju kan. Alaga ile-igbimọ aṣofin naa to jẹ oyinbo ni si fi aṣẹ si eyi, o ni ko saaye ijiroro lori ọrọ ofin ominira. Ọrọ naa dun awọn ọmọ ẹgbẹ AG, wọn ni bawo ni wọn yoo ṣe ṣe bẹẹ, ni wọn ba fibinu bọ sita. Bi wọn ti n lọ lawọn aṣofin ti wọn jẹ ọmọ ẹgbẹ NCNC naa tẹle wọn, ni inu ileegbimọ naa ba ku kidaa awọn Hausa nikan. Awọn onworan ti wọn jẹ ọmọwe ọmọ Yoruba ati Ibo, ti wọn kan maa n waa feti si ijiroro wọn ni ileegbimọ yii, bẹrẹ si i bu awọn Sardauna ati gbogbo awọn aṣofin ti wọn wa lati ilẹ Hausa, wọn ni Mọla ajẹgooro ni wọn, ẹru oyinbo ti ko fẹran ominira. Nigba ti kinni naa yoo kuku tilẹ da oju gbogbo ọrọ to ti wa nilẹ tẹlẹ ru, ọjọ yii jẹ ọjọ tawọn Hausa wọnyi n pada si ilu wọn l’Oke-Ọya.


Bi wọn ti n lọ lawọn aṣofin ti wọn jẹ ọmọ ẹgbẹ NCNC naa tẹle wọn, ni inu ileegbimọ naa ba ku kidaa awọn Hausa nikan. Awọn onworan ti wọn jẹ ọmọwe ọmọ Yoruba ati Ibo, ti wọn kan maa n waa feti si ijiroro wọn ni ileegbimọ yii, bẹrẹ si i bu awọn Sardauna ati gbogbo awọn aṣofin ti wọn wa lati ilẹ Hausa, wọn ni Mọla ajẹgooro ni wọn, ẹru oyinbo ti ko fẹran ominira. Nigba ti kinni naa yoo kuku tilẹ da oju gbogbo ọrọ to ti wa nilẹ tẹlẹ ru, ọjọ yii jẹ ọjọ tawọn Hausa wọnyi n pada si ilu wọn l’Oke-Ọya. Lati ile ijọba yii ni awọn eeyan ti ho le wọn lori titi ti wọn fi de idikọ reluwee ti wọn n ba pada lọ sile. Bẹe lawọn eeyan wa bu wọn titi ti wọn fi ri ibi sa lọ. Lọjọ yii ni Sardauna tun ni awọn ko ni i pada ṣe Naijiria bi Eko ba wa labẹ ilẹ Yoruba.


Lati ile ijọba yii ni awọn eeyan ti ho le wọn lori titi ti wọn fi de idikọ reluwee ti wọn n ba pada lọ sile. Bẹe lawọn eeyan wa bu wọn titi ti wọn fi ri ibi sa lọ. Lọjọ yii ni Sardauna tun ni awọn ko ni i pada ṣe Naijiria bi Eko ba wa labẹ ilẹ Yoruba. Bo si ṣe wi yẹn naa lo ri, nitori nigba ti wọn pada lọ si London ni 1953 lati ṣe atunyẹwo ofin ti wọn ṣe ni 1950 si 1951, wọn gba Eko kuro lọwọ ilẹ Yoruba, wọn ni ti Naijiria ni. Bẹẹ lo jẹ ohun mejeeji ti awọn Hausa yii beere fun nibi ipade akọkọ n’Ibadan pada waa to wọn lọwọ. Wọn beere fun Eko, wọn ri Eko gba; wọn beere fun idaji Naijiria, wọn ri iyẹn naa gba.


Bo si ṣe wi yẹn naa lo ri, nitori nigba ti wọn pada lọ si London ni 1953 lati ṣe atunyẹwo ofin ti wọn ṣe ni 1950 si 1951, wọn gba Eko kuro lọwọ ilẹ Yoruba, wọn ni ti Naijiria ni. Bẹẹ lo jẹ ohun mejeeji ti awọn Hausa yii beere fun nibi ipade akọkọ n’Ibadan pada waa to wọn lọwọ. Wọn beere fun Eko, wọn ri Eko gba; wọn beere fun idaji Naijiria, wọn ri iyẹn naa gba. Ṣugbọn o ku kinni kan ti wọn fẹẹ ṣe ti wọn ko ti i ri ṣe daadaa, iyẹn ni bi wọn yoo ṣe ṣe eto ikaniyan, sẹnsọ, ti yoo fi han pe loootọ, idaji Naijiria ni ilẹ Hausa jẹ. Nitori titi di asiko 1950 ti wọn dana ofin yii, ko ti i si ikaniyan gidi kan to sọ pe idaji Naijiria nilẹ Hausa. Gbogbo eto ikaniyan ti wọn n ṣe ko too digba naa ki i lọ deede, bii ki wọn kaayan nibi kan ki wọn ma ka wọn nibi kan ni, ati pe ko sẹni to ka eto naa si, nigba to jẹ awọn oyinbo lo n ṣejọba wọn.


Ṣugbọn o ku kinni kan ti wọn fẹẹ ṣe ti wọn ko ti i ri ṣe daadaa, iyẹn ni bi wọn yoo ṣe ṣe eto ikaniyan, sẹnsọ, ti yoo fi han pe loootọ, idaji Naijiria ni ilẹ Hausa jẹ. Nitori titi di asiko 1950 ti wọn dana ofin yii, ko ti i si ikaniyan gidi kan to sọ pe idaji Naijiria nilẹ Hausa. Gbogbo eto ikaniyan ti wọn n ṣe ko too digba naa ki i lọ deede, bii ki wọn kaayan nibi kan ki wọn ma ka wọn nibi kan ni, ati pe ko sẹni to ka eto naa si, nigba to jẹ awọn oyinbo lo n ṣejọba wọn. NI 1952 si 1953, won gbọdọ ṣeto ikaniyan tuntun, eyi ti yoo fi han pe awọn araabi yii lo ni idaji Naijiria loootọ. Ṣugbọn ki lawọn eeyan yii ṣe. Ẹ jẹ ka maa ka a lọ lọsẹ to n bọ.


NI 1952 si 1953, won gbọdọ ṣeto ikaniyan tuntun, eyi ti yoo fi han pe awọn araabi yii lo ni idaji Naijiria loootọ. Ṣugbọn ki lawọn eeyan yii ṣe. Ẹ jẹ ka maa ka a lọ lọsẹ to n bọ.


Nibo lẹyin n gbe, nibo lẹyin wa: Nigba t’Abiọla atawọn eeyan rẹ kọju ija si Awolọwọ ni 1979 (4)

*Idi abajọ ree o Ohun to ṣẹlẹ ni pe lẹyin ti Moshood Kaṣimawo Abiọla ti gbiyanju titi lati ri iṣẹ tẹlifoonu gba fun ileeṣẹ rẹ, ITT, to ti rin mọ Theophilous Akindele to jẹ ọga agba pata ni ileeṣẹ onitẹlifoonu ilẹ wa ti iyẹn ko fun un, o sun mọ ***Joseph Tarka ti i ṣe kọmiṣanna, iyẹn minisita fun eto ibanisọrọ, ṣe oun ni ọga fun Akindele. Ṣugbọn iṣoro wa fun Abiọla nibi yii, nitori Tarka ko le ṣe ohun kan ko ma sọ fun Akindele, nigba to jẹ oun lọga ẹka to n ri si ọrọ tẹlifoonu. Bi Abiọla ba ti gbe ọrọ ITT dewaju Tarka, ti Tarka ba fi ọrọ lọ Akindele, nigba ti Abiọla yoo ba pada de, esi ti yoo gbọ ni pe ẹja lọrọ ọhun, ki i ṣe akan, pe iṣẹ naa ko bọ si i. Ohun meji naa ni Akindele maa n tẹnu mọ, akọkọ ni pe irinṣẹ ti ITT fẹẹ ta fun awọn ti gbe owo lori ju bi awọn to ku ti n ta a lọ, ekeji si ni pe awọn irinṣẹ naa ti pẹ nigba, ko si le wulo fun Naijiria. Irinṣẹ to ba ti pẹ lori igba tabi ti ọjọ ti lọ lori rẹ, ITT yoo fi dandan le e pe Naijiria le maneeji rẹ, ṣugbọn Akindele yoo ta ku pe ko si idi ti Naijiria fi gbọdọ maneeji ohun ti ko dara, nigba tawọn onileeṣẹ to n ta irinṣe mi-in wa nitosi, to si jẹ owo awọn irinṣẹ tuntun tiwọn ko to iye ti Abiọla ati ITT rẹ n gbe wa. Ko si igbakigba ti Abiọla gbọ iru esi bayii lẹnu Tarka ti yoo dunnu, paapaa nigba to ti ba Akindele sọrọ titi to jẹ ohun kan naa lo n tẹnu mọ bii aditi, bẹẹ ITT ko ti i ṣe awọn irinṣe mi-in, eyi ti wọn si ti ṣe kalẹ yii, tita naa ni. Nibi yii ni Abiọla ti ronu Godwin Daboh.


Irinṣẹ to ba ti pẹ lori igba tabi ti ọjọ ti lọ lori rẹ, ITT yoo fi dandan le e pe Naijiria le maneeji rẹ, ṣugbọn Akindele yoo ta ku pe ko si idi ti Naijiria fi gbọdọ maneeji ohun ti ko dara, nigba tawọn onileeṣẹ to n ta irinṣe mi-in wa nitosi, to si jẹ owo awọn irinṣẹ tuntun tiwọn ko to iye ti Abiọla ati ITT rẹ n gbe wa. Ko si igbakigba ti Abiọla gbọ iru esi bayii lẹnu Tarka ti yoo dunnu, paapaa nigba to ti ba Akindele sọrọ titi to jẹ ohun kan naa lo n tẹnu mọ bii aditi, bẹẹ ITT ko ti i ṣe awọn irinṣe mi-in, eyi ti wọn si ti ṣe kalẹ yii, tita naa ni. Nibi yii ni Abiọla ti ronu Godwin Daboh. Ọrẹ ni Abiọla ati Daboh, bẹẹ Daboh yii, ọmọ ilu kan naa loun ati Tarka, koda, ibatan kan naa ni wọn jọ n ṣe. Nidii eyi, Abiọla ti mọ pe ti oun ba ti ba Daboh sọrọ, yoo ba ẹgbọn rẹ sọrọ, bi awọn ba si fẹ kinni kan ni ileeṣẹ onitẹlifoonu ilẹ wa, awọn yoo ri iṣẹ naa gba kia. Ṣugbọn Daboh naa ki i ṣe ọrẹ Akindele, oun pẹlu ẹ ti ja.


Ọrẹ ni Abiọla ati Daboh, bẹẹ Daboh yii, ọmọ ilu kan naa loun ati Tarka, koda, ibatan kan naa ni wọn jọ n ṣe. Nidii eyi, Abiọla ti mọ pe ti oun ba ti ba Daboh sọrọ, yoo ba ẹgbọn rẹ sọrọ, bi awọn ba si fẹ kinni kan ni ileeṣẹ onitẹlifoonu ilẹ wa, awọn yoo ri iṣẹ naa gba kia. Ṣugbọn Daboh naa ki i ṣe ọrẹ Akindele, oun pẹlu ẹ ti ja. Ohun to si fa ija wọn ni pe nigba ti Tarka ṣẹṣẹ di kọmiṣanna fun ijọba Gowon, ti wọn si gbe e wa si ileeṣẹ to n ṣeto ibanisọrọ yii, Daboh fẹẹ lo anfaani ipo ti ibatan rẹ yii wa lati gba iṣẹ nileeṣẹ ti wọn ṣẹṣẹ gbe e si. Ileeṣẹ naa fẹẹ ṣe irimọlẹ awọn waya kan, Daboh gbọ nipa ẹ, o ni kọntirakitọ gidi loun, iṣẹ ti oun le ṣe ni, n lo ba sọ fun ẹgbọn rẹ, iyẹn Tarka. Ni Tarka ba sọ fun un pe o ni awọn eto ati ilana ti wọn fi maa n gba iru ohun to n wi yii, awọn kan ni wọn si n ṣe e, labẹ alaṣẹ wọn, ọga agba ẹka iṣẹ tẹlifoonu ti wọn n pe ni Akindele.


Ohun to si fa ija wọn ni pe nigba ti Tarka ṣẹṣẹ di kọmiṣanna fun ijọba Gowon, ti wọn si gbe e wa si ileeṣẹ to n ṣeto ibanisọrọ yii, Daboh fẹẹ lo anfaani ipo ti ibatan rẹ yii wa lati gba iṣẹ nileeṣẹ ti wọn ṣẹṣẹ gbe e si. Ileeṣẹ naa fẹẹ ṣe irimọlẹ awọn waya kan, Daboh gbọ nipa ẹ, o ni kọntirakitọ gidi loun, iṣẹ ti oun le ṣe ni, n lo ba sọ fun ẹgbọn rẹ, iyẹn Tarka. Ni Tarka ba sọ fun un pe o ni awọn eto ati ilana ti wọn fi maa n gba iru ohun to n wi yii, awọn kan ni wọn si n ṣe e, labẹ alaṣẹ wọn, ọga agba ẹka iṣẹ tẹlifoonu ti wọn n pe ni Akindele. Daboh ni ko si ọga agba kan nibi kan, ohun ti oun kọmiṣanna ba ti wi ni gbogbo ọga agba gbọdọ ṣe. O ni oun n lọọ ri ẹni ti wọn n pe ni Akindele naa funra oun. Ohun to gbe Daboh de ọọfiisi Akindele lọjọ naa ree o. Ṣugbọn pẹlu igberaga lo ba wọle.


Daboh ni ko si ọga agba kan nibi kan, ohun ti oun kọmiṣanna ba ti wi ni gbogbo ọga agba gbọdọ ṣe. O ni oun n lọọ ri ẹni ti wọn n pe ni Akindele naa funra oun. Ohun to gbe Daboh de ọọfiisi Akindele lọjọ naa ree o. Ṣugbọn pẹlu igberaga lo ba wọle. Siga nla ti awọn ọlọla igba naa maa n mu, to maa n tobi gbangba bayii, ni Daboh mu wọ inu ọọfiisi Akindele, bẹẹ ni ko duro lọdọ sẹkitiri ki iyẹn tilẹ lọọ sọ fun ọga rẹ pe alejo kan fẹẹ ri i, o kan n ja lọ soose ni. Nigba to tun wọ inu ọọfiisi naa, ko yọ siga lẹnu, o kan sọ fun Akindele pe aburo kọmiṣanna loun ni. O ni oun waa ri i fun ọrọ iṣẹ pataki ti wọn fẹẹ ṣe ni, ẹgbọn oun to jẹ kọmiṣanna yii lo si ni ki oun waa ri i ko gbe iṣẹ naa foun.


Siga nla ti awọn ọlọla igba naa maa n mu, to maa n tobi gbangba bayii, ni Daboh mu wọ inu ọọfiisi Akindele, bẹẹ ni ko duro lọdọ sẹkitiri ki iyẹn tilẹ lọọ sọ fun ọga rẹ pe alejo kan fẹẹ ri i, o kan n ja lọ soose ni. Nigba to tun wọ inu ọọfiisi naa, ko yọ siga lẹnu, o kan sọ fun Akindele pe aburo kọmiṣanna loun ni. O ni oun waa ri i fun ọrọ iṣẹ pataki ti wọn fẹẹ ṣe ni, ẹgbọn oun to jẹ kọmiṣanna yii lo si ni ki oun waa ri i ko gbe iṣẹ naa foun. Akindele ti inu n bi nitori ọna ti Daboh fi ja wọle ko wo oju rẹ to fi ṣalaye fun un pe ọrọ a-n-gba-iṣẹ-ṣe lọdọ awọn ki i ṣe ọrọ ti awọn n fi ti ẹbi ṣe, ẹni to ba kun oju oṣuwọn lawọn n gbe iṣẹ fun. Akindele ni ko kọwe ẹ ki wọn ko o mọ inu tawọn to ku, ko sọ iye ti yoo ṣe iṣẹ ọhun fawọn ati iriri to ti ni nidii iru iṣẹ bẹẹ, pe to ba ti kọ gbogbo eleyii sinu iwe, bo ba jẹ tirẹ lo dara ju, awọn yoo gbe iṣẹ naa fun un. Ọrọ naa bi Daboh ninu, iru palapala wo ree, nigba to jẹ kọmiṣanna lo ni ko gbeṣe foun, ki waa ni itumọ alaye gbọọrọ to n ṣe yii.


Akindele ti inu n bi nitori ọna ti Daboh fi ja wọle ko wo oju rẹ to fi ṣalaye fun un pe ọrọ a-n-gba-iṣẹ-ṣe lọdọ awọn ki i ṣe ọrọ ti awọn n fi ti ẹbi ṣe, ẹni to ba kun oju oṣuwọn lawọn n gbe iṣẹ fun. Akindele ni ko kọwe ẹ ki wọn ko o mọ inu tawọn to ku, ko sọ iye ti yoo ṣe iṣẹ ọhun fawọn ati iriri to ti ni nidii iru iṣẹ bẹẹ, pe to ba ti kọ gbogbo eleyii sinu iwe, bo ba jẹ tirẹ lo dara ju, awọn yoo gbe iṣẹ naa fun un. Ọrọ naa bi Daboh ninu, iru palapala wo ree, nigba to jẹ kọmiṣanna lo ni ko gbeṣe foun, ki waa ni itumọ alaye gbọọrọ to n ṣe yii. O si sọ bẹẹ fun Akindele, o ni ṣe o ro pe oun ti dagba ju ẹni ti kọmiṣanna le paṣẹ fun lọ ni, tabi o fẹẹ sọ pe oun ko mọ pe kọmiṣanna yii lọga oun ni. “Ọga ẹ ni! Ọga ẹ ni!” Ohun to n fi ariwo sọ fun Akindele ni ori aga rẹ to jokoo si niyẹn.


O si sọ bẹẹ fun Akindele, o ni ṣe o ro pe oun ti dagba ju ẹni ti kọmiṣanna le paṣẹ fun lọ ni, tabi o fẹẹ sọ pe oun ko mọ pe kọmiṣanna yii lọga oun ni. “Ọga ẹ ni! Ọga ẹ ni!” Ohun to n fi ariwo sọ fun Akindele ni ori aga rẹ to jokoo si niyẹn. Ni inu ba bi Akindele, loun naa ba pariwo mọ ọn, pe ti ko ba jade loju ẹsẹ, oun yoo ni ki awọn mẹsenja waa gbe e jade pẹlu tipa-tikuuku. N ni Dabojh ba binu jade, o gba ọdọ minisita ẹgbọn rẹ yii lọ. O sọ fun tọhun pe abuku kan oun lọdọ ẹni to ran oun si.


Ni inu ba bi Akindele, loun naa ba pariwo mọ ọn, pe ti ko ba jade loju ẹsẹ, oun yoo ni ki awọn mẹsenja waa gbe e jade pẹlu tipa-tikuuku. N ni Dabojh ba binu jade, o gba ọdọ minisita ẹgbọn rẹ yii lọ. O sọ fun tọhun pe abuku kan oun lọdọ ẹni to ran oun si. Ni Tarka ba ki foonu mọlẹ, o foonu Akindele pe aburo oun sọ pe o le oun jade lai gbọ tẹnu oun ni. Akindele da a lohun pe aburo rẹ ko huwa bii ọmọluabi ni o jare, o ro pe ọrọ famili ni wọn fi n gbe iṣẹ fun alagbaṣe lọdọ awọn ni. Nibẹ lọrọ naa pari si, ti Daboh ko riṣẹ to fẹẹ gba lọdọ wọn gba.


Ni Tarka ba ki foonu mọlẹ, o foonu Akindele pe aburo oun sọ pe o le oun jade lai gbọ tẹnu oun ni. Akindele da a lohun pe aburo rẹ ko huwa bii ọmọluabi ni o jare, o ro pe ọrọ famili ni wọn fi n gbe iṣẹ fun alagbaṣe lọdọ awọn ni. Nibẹ lọrọ naa pari si, ti Daboh ko riṣẹ to fẹẹ gba lọdọ wọn gba. Ọrọ yii ti wa nilẹ ki Moshood Abiọla too fẹjọ Akindele sun ọrẹ rẹ, Daboh. Ninu ọrọ ti wọn n sọ, Abiọla sọ fun Daboh pe akukuu-joye ni ẹgbọn rẹ ti wọn fi ṣe minisita yii, akukuu-joye san ju ka joye ki ẹnu ẹni ma ka ilu lọ. Abiọla sọ fun Daboh pe gbogbo aye lo ti mọ bayii pe ẹgbọn rẹ ti wọn fi ṣe minisita ko laṣẹ kankan lori ibi ti wọn ti fi i ṣe minisita, Akindele ni alaṣẹ ibẹ, wọn kan fi oun di gẹrẹwu lasan ni.


Ọrọ yii ti wa nilẹ ki Moshood Abiọla too fẹjọ Akindele sun ọrẹ rẹ, Daboh. Ninu ọrọ ti wọn n sọ, Abiọla sọ fun Daboh pe akukuu-joye ni ẹgbọn rẹ ti wọn fi ṣe minisita yii, akukuu-joye san ju ka joye ki ẹnu ẹni ma ka ilu lọ. Abiọla sọ fun Daboh pe gbogbo aye lo ti mọ bayii pe ẹgbọn rẹ ti wọn fi ṣe minisita ko laṣẹ kankan lori ibi ti wọn ti fi i ṣe minisita, Akindele ni alaṣẹ ibẹ, wọn kan fi oun di gẹrẹwu lasan ni. O ni gbogbo iṣẹ loun fẹẹ gba ti oun ko ri ẹyọ kan bayii gba, bo tilẹ jẹ pe o wu Tarka lati gbe iṣẹ foun. N ni Daboh ba gbe ọrọ yii lọọ ba Tarka, o ni ko gbọ ohun tawọn eeyan n sọ nipa rẹ nigboro, pe ṣe ko mọ pe nnkan itiju gbaa ni. Ọrọ naa dun Tarka gan-an debii pe o ranṣẹ si Akindele, o ni ki oun naa waa gbọ ohun tawọn eeyan n sọ soun Tarka.


O ni gbogbo iṣẹ loun fẹẹ gba ti oun ko ri ẹyọ kan bayii gba, bo tilẹ jẹ pe o wu Tarka lati gbe iṣẹ foun. N ni Daboh ba gbe ọrọ yii lọọ ba Tarka, o ni ko gbọ ohun tawọn eeyan n sọ nipa rẹ nigboro, pe ṣe ko mọ pe nnkan itiju gbaa ni. Ọrọ naa dun Tarka gan-an debii pe o ranṣẹ si Akindele, o ni ki oun naa waa gbọ ohun tawọn eeyan n sọ soun Tarka. Nigba ti Akindele gbọ ọrọ naa, to si gbọ ẹni to sọ ọ, o ni ki Tarka pe Abiọla ati Daboh sipade, ki awọn jọ koju ara awọn. Tarka pe Abiọla loootọ, oun naa si wa sipade, nitori ko kuku mọ ohun ti ipade naa da le lori. Nigba ti wọn de ipade yii, Akindele beere loju gbogbo awọn ti wọn jọ wa nipade pe ki lo de to lọọ sọ nita pe oun ki i ṣe ọrẹ oun, nigba to jẹ gbogbo igba lo maa n wa nile oun.


Nigba ti Akindele gbọ ọrọ naa, to si gbọ ẹni to sọ ọ, o ni ki Tarka pe Abiọla ati Daboh sipade, ki awọn jọ koju ara awọn. Tarka pe Abiọla loootọ, oun naa si wa sipade, nitori ko kuku mọ ohun ti ipade naa da le lori. Nigba ti wọn de ipade yii, Akindele beere loju gbogbo awọn ti wọn jọ wa nipade pe ki lo de to lọọ sọ nita pe oun ki i ṣe ọrẹ oun, nigba to jẹ gbogbo igba lo maa n wa nile oun. O ni ki Abiọla ja oun bi ki i baa ṣe ootọ lo n wa sile oun lojoojumọ lati igba ti ọṣẹ ti awọn wa ninu rẹ yii ti bẹrẹ, to n fi dandan le e pe oun loun yoo maa fi mọto gbe awọn ọmọ oun lọ sileewe ni gbogbo ọsẹ yii. Nigba ti Abiọla sọ loju Tarka ati Daboh pe gbogbo ohun ti Akindele sọ, ootọ ni, Akindele binu dide, o si sọ fun Tarka pe ko ma maa pe oun si iru ipade bẹẹ, ipade to ba ti jẹ nitori ọrọ ahesọ ati irọ tawọn eeyan n pa kiri ni. Nibẹ lọrọ ti di wo-mi-n-wo-ọ, ti ipade naa ko si fori ti sibi kan. Ṣugbọn kinni kan waa ṣẹlẹ laipẹ sigba naa rara.


O ni ki Abiọla ja oun bi ki i baa ṣe ootọ lo n wa sile oun lojoojumọ lati igba ti ọṣẹ ti awọn wa ninu rẹ yii ti bẹrẹ, to n fi dandan le e pe oun loun yoo maa fi mọto gbe awọn ọmọ oun lọ sileewe ni gbogbo ọsẹ yii. Nigba ti Abiọla sọ loju Tarka ati Daboh pe gbogbo ohun ti Akindele sọ, ootọ ni, Akindele binu dide, o si sọ fun Tarka pe ko ma maa pe oun si iru ipade bẹẹ, ipade to ba ti jẹ nitori ọrọ ahesọ ati irọ tawọn eeyan n pa kiri ni. Nibẹ lọrọ ti di wo-mi-n-wo-ọ, ti ipade naa ko si fori ti sibi kan. Ṣugbọn kinni kan waa ṣẹlẹ laipẹ sigba naa rara. Akindele wa niluu oyinbo ni, ni kutukutu owurọ ni tẹlifoonu yara to wa ninu otẹẹli deede dun. Bo ṣe gbe e lo gbohun Abiọla, ‘Ẹgbọn, ẹ kaaarọ! Ẹgbọn, ṣe ẹyin naa ri i bi aye ṣe ri.


Akindele wa niluu oyinbo ni, ni kutukutu owurọ ni tẹlifoonu yara to wa ninu otẹẹli deede dun. Bo ṣe gbe e lo gbohun Abiọla, ‘Ẹgbọn, ẹ kaaarọ! Ẹgbọn, ṣe ẹyin naa ri i bi aye ṣe ri. Lati igba ti ẹ ti di ọga ileeṣẹ tẹlifoonu wa, ẹ o jẹ ki wọn gbe iṣẹ kankan fun mi ri. Ki lẹ waa fẹẹ ṣe bayii o, nitori wọn ti fi ọrẹ mi pataki rọpo Tarka o, wọn ti sọ ọrẹ mi di kọmiṣanna fun eto ibanisọrọ, ọrẹ mi lọga yin bayii o!” Akindele ko ti i gbọ tẹlẹ, ko mọ pe Yakubu Gowon yoo yọ Tarka bẹẹ nigba to jẹ ọmọ adugbo kan naa ni wọn. N lo ba beere lọwọ Abiọla pe “Ọrẹ ẹ wo ni wọn waa fi ṣe minisita bayii o!” Ni Abiọla ba rẹrin-in lori foonu lọhun-un, ‘Iyẹn ni pe ẹ o ti i gbọ!


Lati igba ti ẹ ti di ọga ileeṣẹ tẹlifoonu wa, ẹ o jẹ ki wọn gbe iṣẹ kankan fun mi ri. Ki lẹ waa fẹẹ ṣe bayii o, nitori wọn ti fi ọrẹ mi pataki rọpo Tarka o, wọn ti sọ ọrẹ mi di kọmiṣanna fun eto ibanisọrọ, ọrẹ mi lọga yin bayii o!” Akindele ko ti i gbọ tẹlẹ, ko mọ pe Yakubu Gowon yoo yọ Tarka bẹẹ nigba to jẹ ọmọ adugbo kan naa ni wọn. N lo ba beere lọwọ Abiọla pe “Ọrẹ ẹ wo ni wọn waa fi ṣe minisita bayii o!” Ni Abiọla ba rẹrin-in lori foonu lọhun-un, ‘Iyẹn ni pe ẹ o ti i gbọ! Ọrẹ mi Birigedia Muritala Muhammed ni o!” Muritala Muhammed kẹ! Idi Akindele domi nibi to wa! Ẹ maa ka a lọ lọsẹ to n bọ.


Ọrẹ mi Birigedia Muritala Muhammed ni o!” Muritala Muhammed kẹ! Idi Akindele domi nibi to wa! Ẹ maa ka a lọ lọsẹ to n bọ.


Ẹ ba mi dupẹ lọwọ Alaaji, ọkọ mi ti ṣadura fun mi

Nigba ti Safu ti sọ pe ki n fọkan si i, n oo ra ile Oṣodi yii, emi naa ti fọkan si i. Mo bẹrẹ si i fọkan ṣẹ gbogbo owo ti mo ti tọju si awọn banki yii, mo si mọ pe diẹ lo ku ki owo naa pe. Banki meji naa ni mo n tọju owo si, mo ti pe wọn, mo ni ki awọn maneja wọn waa ri mi, ọjọ kan yẹn naa ni o, laarin wakati kan ni takọkọ ti de, iyẹn si lọ ko ti i le pe wakati meji ti ekeji naa fi waa yọju si mi, o ni awọn n ṣe mitinni. Mo saa sọ ohun ti mo fẹ fun wọn. Awọn banki mejeeji ni kekere niyẹn, pe awọn maa ra a, awọn si maa sanwo ẹ, ma a waa ṣeto bii ẹni to n san owo rẹnti loṣooṣu tabi lọdọọdun ti gbogbo owo yẹn fi maa jẹ sisan. Ṣugbọn awọn mejeeji ni wọn sọ pe ọrọ naa maa de hẹdikọta awọn l’Ekoo lọhun-un, mo si ni ko buru, bẹẹ ni mo jẹ kawọn mejeeji mọ pe banki meji ni mo n ba sọrọ o, ẹni to ba yara ju ninu wọn ni o. Gbogbo bo ṣe n lọ ni mo sọ fun Safu, o kuku tiẹ wa nibẹ nigba ti mo n ba maneja banki keji yẹn sọrọ. Igba ti a ṣetan ni mo ni ki oun duro si ṣọọbu, mo ni iko jẹ ki n lọọ ri baba lọọya ti mo maa n lo fun awọn nnkan nla bayii.


Awọn banki mejeeji ni kekere niyẹn, pe awọn maa ra a, awọn si maa sanwo ẹ, ma a waa ṣeto bii ẹni to n san owo rẹnti loṣooṣu tabi lọdọọdun ti gbogbo owo yẹn fi maa jẹ sisan. Ṣugbọn awọn mejeeji ni wọn sọ pe ọrọ naa maa de hẹdikọta awọn l’Ekoo lọhun-un, mo si ni ko buru, bẹẹ ni mo jẹ kawọn mejeeji mọ pe banki meji ni mo n ba sọrọ o, ẹni to ba yara ju ninu wọn ni o. Gbogbo bo ṣe n lọ ni mo sọ fun Safu, o kuku tiẹ wa nibẹ nigba ti mo n ba maneja banki keji yẹn sọrọ. Igba ti a ṣetan ni mo ni ki oun duro si ṣọọbu, mo ni iko jẹ ki n lọọ ri baba lọọya ti mo maa n lo fun awọn nnkan nla bayii. Agbalagba ni wọn, ni Ilupeju ni wọn wa, lara awọn ti wọn maa n ṣe keesi nla nla pẹlu ijọba yẹn ni wọn. Mi o fẹ lọọya kuẹkuẹ kan si iru eleyii, nitori nigba naa ni yoo di pe wọn yoo gbabọde fun oluwa-ẹ. Oju Safu naa ni mo ṣe n pe wọn, nigba ti wọn si ti ni awọn maa maa duro de mi ni mo ṣe gbera ti mo n lọ.


Agbalagba ni wọn, ni Ilupeju ni wọn wa, lara awọn ti wọn maa n ṣe keesi nla nla pẹlu ijọba yẹn ni wọn. Mi o fẹ lọọya kuẹkuẹ kan si iru eleyii, nitori nigba naa ni yoo di pe wọn yoo gbabọde fun oluwa-ẹ. Oju Safu naa ni mo ṣe n pe wọn, nigba ti wọn si ti ni awọn maa maa duro de mi ni mo ṣe gbera ti mo n lọ. Oun duro si ṣọọbu. Ẹ ẹ gbọdọ ri i bi inu ẹ ṣe n dun, ẹ oo ro pe mo ti ra ile naa ni. Nigba ti mo ri lọọya ti mo ṣalaye fun wọn, baba ni nnkan to dara ni, awọn maa ran-an-ya lọọ ba awọn onile, wọn gbọdọ ko iwe to wa lọwọ wọn wa ki wọn lọọ yẹ ẹ wo ni tan-un pilani, ko ma jẹ wọn ti fi yawo tabi pe gbese kan wa lori ẹ. Nibẹ ni kinni kan ti sọ si mi lọkan, mo ni n ko ni i fẹ ki wọn darukọ mi si i, ki wọn ṣaa ti sọ pe awọn fẹẹ ra a fun onibaara awọn kan ni, lọjọ ti wọn ba fẹẹ gbowo paapaa, ọọfiisi wọn ni wọn maa wa, nibẹ la ti maa yanju ẹ. N ko fẹ nnkan ti n ko ni i ti i bẹrẹ ti ariwo ti maa gba gbogbo Oṣodi pe Iya Biọla tun de o. Baba yẹn ni o daa bi mo ṣe ronu, pe bẹẹ naa la maa ṣe.


Oun duro si ṣọọbu. Ẹ ẹ gbọdọ ri i bi inu ẹ ṣe n dun, ẹ oo ro pe mo ti ra ile naa ni. Nigba ti mo ri lọọya ti mo ṣalaye fun wọn, baba ni nnkan to dara ni, awọn maa ran-an-ya lọọ ba awọn onile, wọn gbọdọ ko iwe to wa lọwọ wọn wa ki wọn lọọ yẹ ẹ wo ni tan-un pilani, ko ma jẹ wọn ti fi yawo tabi pe gbese kan wa lori ẹ. Nibẹ ni kinni kan ti sọ si mi lọkan, mo ni n ko ni i fẹ ki wọn darukọ mi si i, ki wọn ṣaa ti sọ pe awọn fẹẹ ra a fun onibaara awọn kan ni, lọjọ ti wọn ba fẹẹ gbowo paapaa, ọọfiisi wọn ni wọn maa wa, nibẹ la ti maa yanju ẹ. N ko fẹ nnkan ti n ko ni i ti i bẹrẹ ti ariwo ti maa gba gbogbo Oṣodi pe Iya Biọla tun de o. Baba yẹn ni o daa bi mo ṣe ronu, pe bẹẹ naa la maa ṣe. Nigba ti mo si pada de si ṣọọbu naa, ohun ti mo sọ fun Safu niyẹn. Ẹni meji ni n ko le ṣe ki n ma sọ fun, Sẹki ati Alaaji ni. Sẹki o ni i jẹ sọ fẹnikan, ṣugbọn Alaaji, afi ki n bẹ ẹ daadaa, o le bẹre si i fọnnu kiri pe iyawo oun ti ra gbogbo ile Oṣodi.


Nigba ti mo si pada de si ṣọọbu naa, ohun ti mo sọ fun Safu niyẹn. Ẹni meji ni n ko le ṣe ki n ma sọ fun, Sẹki ati Alaaji ni. Sẹki o ni i jẹ sọ fẹnikan, ṣugbọn Alaaji, afi ki n bẹ ẹ daadaa, o le bẹre si i fọnnu kiri pe iyawo oun ti ra gbogbo ile Oṣodi. Bi mo ṣe sọ fun Safu lo ni ki n jẹ ka yaa tete sọ fun ẹni to pe mi si i o, nitori ọdọ ẹ gan-an lọrọ ti le kọkọ daru wa. Ni mo ba pada lọọ ba Aunti Jẹmila, ni mo ba sọ fun un. O ni ki lo n ba mi lẹru, ko si nnkan kan tẹnikan le fi mi ṣe.


Bi mo ṣe sọ fun Safu lo ni ki n jẹ ka yaa tete sọ fun ẹni to pe mi si i o, nitori ọdọ ẹ gan-an lọrọ ti le kọkọ daru wa. Ni mo ba pada lọọ ba Aunti Jẹmila, ni mo ba sọ fun un. O ni ki lo n ba mi lẹru, ko si nnkan kan tẹnikan le fi mi ṣe. Ẹni ba dẹ fẹẹ ṣe were, were ti oun gan-an maa ṣe fun un maa ju nnkan ti tọhun ro lọ. Mo ṣaa bẹ ẹ pe n ko ti i fẹ ki orukọ mi jade nidii ẹ, pe ko jẹ ka yanju ẹ na. Mo ni lọọya lo maa waa ba a, awọn ni wọn jọ maa sọrọ, oun lo si maa mu un mọ awọn mọlẹbi to ba ku.


Ẹni ba dẹ fẹẹ ṣe were, were ti oun gan-an maa ṣe fun un maa ju nnkan ti tọhun ro lọ. Mo ṣaa bẹ ẹ pe n ko ti i fẹ ki orukọ mi jade nidii ẹ, pe ko jẹ ka yanju ẹ na. Mo ni lọọya lo maa waa ba a, awọn ni wọn jọ maa sọrọ, oun lo si maa mu un mọ awọn mọlẹbi to ba ku. Inu ẹ dun gan-an nigba ti mo sọ fun un pe mo fẹẹ gbiyaju ẹ wo. O ni ko si iyanju kankan nibẹ, oun lọkan oun fẹ ki n ra a, emi ni mo si maa ra a. Loun naa n sọrọ bii Safu. Ile Sẹki ni mo gba lọ ki n too dele, mi o ba a, o ti lọ si ọsibitu, wọn ni wọn ti fẹẹ diṣaaji Iya Tọmiwa, ọsẹ yii naa ni wọn maa ni ko maa pada bọ nile, a jọ maa lọọ gbe e ni lagbara Ọlọrun.


Inu ẹ dun gan-an nigba ti mo sọ fun un pe mo fẹẹ gbiyaju ẹ wo. O ni ko si iyanju kankan nibẹ, oun lọkan oun fẹ ki n ra a, emi ni mo si maa ra a. Loun naa n sọrọ bii Safu. Ile Sẹki ni mo gba lọ ki n too dele, mi o ba a, o ti lọ si ọsibitu, wọn ni wọn ti fẹẹ diṣaaji Iya Tọmiwa, ọsẹ yii naa ni wọn maa ni ko maa pada bọ nile, a jọ maa lọọ gbe e ni lagbara Ọlọrun. Ṣugbọn mo ranṣẹ silẹ fun un pe ko foju kan mi bo ba ti de. Alaaji wa lọdọ Aunti Sikira nigba ti mo de, sibẹ, mo yọju si wọn, mo si ki i daadaa. Ni mo ba sọ fun pe mo fẹẹ ri wọn ti wọn ba ti ṣetan.


Ṣugbọn mo ranṣẹ silẹ fun un pe ko foju kan mi bo ba ti de. Alaaji wa lọdọ Aunti Sikira nigba ti mo de, sibẹ, mo yọju si wọn, mo si ki i daadaa. Ni mo ba sọ fun pe mo fẹẹ ri wọn ti wọn ba ti ṣetan. Afi bo ṣe dide yau, lo ni ki n jẹ ka lọọ sọ ọ. Boya o ti fẹẹ sa kuro lọdọ Aunti Sikira tẹlẹ ni o, boya ifẹ to si ni si mi lo pọ to bẹẹ loootọ, emi o mọ o, o ṣaa dide, o tẹle mi, n la ba lọ si palọ ẹ. Ni mo ba kunlẹ, mo ni bayii kaṣa, bayii kawodi, mo ṣalaye bi wọn ti pe mi sile ti ṣọọbu wa wa, ati bi mo ṣe fẹẹ gbiyanju lati ra a, nitori ibẹ jẹ mi lọwọ, ti wọn ba si ta a fẹlomi-in, o le le wa jade to ba dọwọ ẹ, mo ni Safu gan-an lo fun mi nimọran bẹẹ. Alaaji! Ọkọ mi!


Afi bo ṣe dide yau, lo ni ki n jẹ ka lọọ sọ ọ. Boya o ti fẹẹ sa kuro lọdọ Aunti Sikira tẹlẹ ni o, boya ifẹ to si ni si mi lo pọ to bẹẹ loootọ, emi o mọ o, o ṣaa dide, o tẹle mi, n la ba lọ si palọ ẹ. Ni mo ba kunlẹ, mo ni bayii kaṣa, bayii kawodi, mo ṣalaye bi wọn ti pe mi sile ti ṣọọbu wa wa, ati bi mo ṣe fẹẹ gbiyanju lati ra a, nitori ibẹ jẹ mi lọwọ, ti wọn ba si ta a fẹlomi-in, o le le wa jade to ba dọwọ ẹ, mo ni Safu gan-an lo fun mi nimọran bẹẹ. Alaaji! Ọkọ mi! Oninuure ẹda ni, afẹnifẹrere gbaa ni. Ko si ohun to o fẹẹ ṣe ti yoo tori ẹ binu, inu ẹ yoo dun ṣaa ni. Ani niṣe lo dide to kọkọ fori balẹ lẹẹmẹta, to ni awọn baba oun ṣeun ṣeun, ti wọn ko jẹ ki toun gbe s’Ekoo.


Oninuure ẹda ni, afẹnifẹrere gbaa ni. Ko si ohun to o fẹẹ ṣe ti yoo tori ẹ binu, inu ẹ yoo dun ṣaa ni. Ani niṣe lo dide to kọkọ fori balẹ lẹẹmẹta, to ni awọn baba oun ṣeun ṣeun, ti wọn ko jẹ ki toun gbe s’Ekoo. Lẹyin iyẹn naa lo waa ni ṣe ẹnu lo yẹ ki emi fi sọ iru ọro bẹẹ foun, pe ṣebi o yẹ ki n mu ṣinaapu dani. Mo ni nigba ti n ko ti i ra a, ti n ko ti i sanwo, ti n ko tiẹ ti i mọ bi owo naa yoo pe tabi ko ni i pe. Lo ba n rẹrin-in, o ni owo naa yoo pe, yoo tun le, nigba ti mo ba ra a tan, oun ko ni i gba sinaapu, ẹgbẹrun lọna ọgọrun-un meji loun yoo gba bii owo idawọọ idunnu oun, pe bi oun si ṣe n wo mi yii, ki n kọkọ tọwọ bọ inu baagi mi ki n ko ẹgbẹrun mẹẹẹdọgbọn foun, pe owo awọn ọmọ onilẹ niyẹn.


Lẹyin iyẹn naa lo waa ni ṣe ẹnu lo yẹ ki emi fi sọ iru ọro bẹẹ foun, pe ṣebi o yẹ ki n mu ṣinaapu dani. Mo ni nigba ti n ko ti i ra a, ti n ko ti i sanwo, ti n ko tiẹ ti i mọ bi owo naa yoo pe tabi ko ni i pe. Lo ba n rẹrin-in, o ni owo naa yoo pe, yoo tun le, nigba ti mo ba ra a tan, oun ko ni i gba sinaapu, ẹgbẹrun lọna ọgọrun-un meji loun yoo gba bii owo idawọọ idunnu oun, pe bi oun si ṣe n wo mi yii, ki n kọkọ tọwọ bọ inu baagi mi ki n ko ẹgbẹrun mẹẹẹdọgbọn foun, pe owo awọn ọmọ onilẹ niyẹn. Ni mo ba gbẹrin, mo ni, ‘Haa, ṣe ọkọ mi ti tun di ọmọ onilẹ l’Oṣodi ni!’ Ṣugbọn mo ṣe bo ṣe wi o, mo ka ẹgbẹrun mẹẹẹdọgbọn le e lọwọ bayii. Lo ba gba a, lo ni, ‘Ẹni kan ki i mọ bomi ṣe n wọ inu agbọn, ko sẹni to maa mọ aṣirii ibi ti mo ti maa ri owo ile naa san!’ Ni mo ma ṣami, inu mi si dun gan-an pe ọkọ mi fọwọ si i, nitori bo jẹ ọkunrin mi-in ni, agidi ni yoo ko bori, tabi ko bẹrẹ si i binu. O le ni n ko sọ foun ki n too lọọ ri ẹni to waa pe mi si i, ati awọn ọrọ ilara mi-in bẹẹ.


Ni mo ba gbẹrin, mo ni, ‘Haa, ṣe ọkọ mi ti tun di ọmọ onilẹ l’Oṣodi ni!’ Ṣugbọn mo ṣe bo ṣe wi o, mo ka ẹgbẹrun mẹẹẹdọgbọn le e lọwọ bayii. Lo ba gba a, lo ni, ‘Ẹni kan ki i mọ bomi ṣe n wọ inu agbọn, ko sẹni to maa mọ aṣirii ibi ti mo ti maa ri owo ile naa san!’ Ni mo ma ṣami, inu mi si dun gan-an pe ọkọ mi fọwọ si i, nitori bo jẹ ọkunrin mi-in ni, agidi ni yoo ko bori, tabi ko bẹrẹ si i binu. O le ni n ko sọ foun ki n too lọọ ri ẹni to waa pe mi si i, ati awọn ọrọ ilara mi-in bẹẹ. Ṣugbọn iyẹn ki i ṣe ti ọkọ mi, ko o ma ti i dawọ le nnkan rere kan ni, bo o ba boju wẹyin bayii, oun lo o ri lẹyin ẹ! Mo bẹ ẹ ko ma sọ fẹnikan ṣaa o, o ni oun kẹ, to jẹ gbogbo alangba lo dakun delẹ ti a ko mọ eyi ti inu n run ninu wọn. O ni o digba ti mo ba ra ile naa ki awọn araadugbo too gba pe oun lọkọ madaamu onile-tuntun l’Osọdi.


Ṣugbọn iyẹn ki i ṣe ti ọkọ mi, ko o ma ti i dawọ le nnkan rere kan ni, bo o ba boju wẹyin bayii, oun lo o ri lẹyin ẹ! Mo bẹ ẹ ko ma sọ fẹnikan ṣaa o, o ni oun kẹ, to jẹ gbogbo alangba lo dakun delẹ ti a ko mọ eyi ti inu n run ninu wọn. O ni o digba ti mo ba ra ile naa ki awọn araadugbo too gba pe oun lọkọ madaamu onile-tuntun l’Osọdi. Nibi ti a ti n sọrọ yẹn ni Sẹki ti de, lo n pariwo ‘Iya mi! Iya mi!’ lati ita. Ni mo ba sare jade si i, ni mo fa a lọwọ, lo ba di oke, bẹẹ lo n sọ fun mi pe ‘Jiisi wa!


Nibi ti a ti n sọrọ yẹn ni Sẹki ti de, lo n pariwo ‘Iya mi! Iya mi!’ lati ita. Ni mo ba sare jade si i, ni mo fa a lọwọ, lo ba di oke, bẹẹ lo n sọ fun mi pe ‘Jiisi wa! Iya ẹ, Jiisi wa!’ Mo mọ pe ko si ‘jiisi’ meji ju ọrọ Iya Tomiwa lọ. Aṣe ko tiẹ ti i dele, ko mọ pe mo ti lọ sile oun, ọkan kan riran lo jẹ ko ya lọdọ wa. Ni mo ba ṣalaye ọrọ ile naa fun un o. Afi wuya to fo soke, o ni oun lalaa nijẹta, oun ri i ti ṣọọbu wa yẹn di nla, to waa tuntun, ti wọn wa n sọ pe ṣọọbu tuntun ti iya oun ṣẹṣẹ kọ ni.


Iya ẹ, Jiisi wa!’ Mo mọ pe ko si ‘jiisi’ meji ju ọrọ Iya Tomiwa lọ. Aṣe ko tiẹ ti i dele, ko mọ pe mo ti lọ sile oun, ọkan kan riran lo jẹ ko ya lọdọ wa. Ni mo ba ṣalaye ọrọ ile naa fun un o. Afi wuya to fo soke, o ni oun lalaa nijẹta, oun ri i ti ṣọọbu wa yẹn di nla, to waa tuntun, ti wọn wa n sọ pe ṣọọbu tuntun ti iya oun ṣẹṣẹ kọ ni. Mo ni ko ti i sowo ṣaa o, o ni ki n tutọ ẹ danu, o ti ṣee ṣe. Loun naa ba tun n jọ. A jẹ pe loootọ loootọ, mo maa ra ile Oṣodi yii o.


Mo ni ko ti i sowo ṣaa o, o ni ki n tutọ ẹ danu, o ti ṣee ṣe. Loun naa ba tun n jọ. A jẹ pe loootọ loootọ, mo maa ra ile Oṣodi yii o.


Ayedatiwa ni yoo ṣe igbakeji Gomina Akeredolu ninu eto idibo ti yoo waye loṣu kẹwaa

Oluṣẹyẹ Iyiade, Akurẹ Gomina ipinlẹ Ondo, Rotimi Akeredolu ti forukọ ẹni to fẹẹ fi ṣe igbakeji rẹ ninu eto idibo to n bọ ṣọwọ si awọn asaaju ẹgbẹ APC l’Abuja. Ọkan ninu awọn amugbalẹgbẹẹ gomina ọhun jẹ ka ri i gbọ pe ọmọ igbimọ ajọ to n ri si idagbasoke Niger-Delta, Ọgbẹni Lucky Ayedatiwa lo fi silẹ lasiko to lọọ gba iwe-ẹri idije rẹ ni olu-ile ẹgbẹ wọn lọjọ Isẹgun, Tusidee, ọṣẹ ta a wa yii. Ilu Ọbẹ-Nla, nijọba ibilẹ Ilajẹ, ni ẹkun Guusu ipinlẹ Ondo, ni Ayedatiwa ti wa, nigba ti Gomina Akeredolu wa lati ẹkun Ariwa. Alukoro ẹgbẹ APC nipinlẹ Ondo, Alex Kalẹjaye, kọkọ sẹ iroyin naa, to si ni oun ko ti i ri i gbọ pe Akeredolu ti yan ẹnikẹni gẹgẹ bii igbakeji rẹ. Gomina Akeredolu funrarẹ rẹ fidi yiyan Lucky Ayedatiwa mulẹ lalẹ ọjọ Isẹgun, Tusidee, pẹlu bo ṣe kọ orukọ ọmọ bibi Ilajẹ ọhun gadagba sori ikanni fesibuuku rẹ, bẹẹ lawọn eeyan kan ti n ki ọkunrin naa ku oriire fun bi wọn ṣe fẹẹ yan an sipo.


Ohun to fa wahala lasiko ibo ti wọn di ni 1964 niyi o (4)

Ibo ti wọn di ni Naijiria yii ni ọgbọnjọ, oṣu kejila, ọdun 1964, nnkan ni ibo naa o jare. Loootọ ni awọn alaṣẹ ẹgbẹ UPGA ti paṣẹ pe ẹnikẹni ninu awọn ọmọ ẹgbẹ awọn ko gbọdọ jade dibo, ṣugbọn segesege lọrọ naa pada bọ si. Idi ni pe ọtọ ni ohun ti UPGA n sọ, ọtọ ni ohun ti awọn ti wọn n ṣejọba n sọ. Ọgbẹni Eyo Esua ti i ṣe alaṣẹ pata fun igbimọ to n ṣeto idibo sọrọ lori redio, ọrọ rẹ si ni gbogbo ileeṣẹ redio n pariwo ju lọ laarin iṣẹju si iṣẹju. Ohu to sọ ni pe ibo ti wọn fẹẹ di ni ọjọ naa ko yẹ, wọn yoo bẹrẹ ibo naa ni aago meje owurọ, wọn yoo si pari rẹ ni aago mẹfa aṣaalẹ, o si n pe gbogbo eeyan pe ki wọn jade lati lọọ dibo wọn. Ijọba awọn Akintọla naa bẹrẹ ariwo tiwọn paapaa lori redio, ti wọn n sọ pe ki gbogbo eeyan nilẹ Yoruba jade lati lọọ dibo, pe ko sẹni kan ti yoo di wọn lọwọ tabi dena mọ wọn, nitori awọn ọlọpaa ati ṣọja wa nigboro lati fiya nla jẹ ẹni to ba fẹẹ fa wahala kankan.


Ọgbẹni Eyo Esua ti i ṣe alaṣẹ pata fun igbimọ to n ṣeto idibo sọrọ lori redio, ọrọ rẹ si ni gbogbo ileeṣẹ redio n pariwo ju lọ laarin iṣẹju si iṣẹju. Ohu to sọ ni pe ibo ti wọn fẹẹ di ni ọjọ naa ko yẹ, wọn yoo bẹrẹ ibo naa ni aago meje owurọ, wọn yoo si pari rẹ ni aago mẹfa aṣaalẹ, o si n pe gbogbo eeyan pe ki wọn jade lati lọọ dibo wọn. Ijọba awọn Akintọla naa bẹrẹ ariwo tiwọn paapaa lori redio, ti wọn n sọ pe ki gbogbo eeyan nilẹ Yoruba jade lati lọọ dibo, pe ko sẹni kan ti yoo di wọn lọwọ tabi dena mọ wọn, nitori awọn ọlọpaa ati ṣọja wa nigboro lati fiya nla jẹ ẹni to ba fẹẹ fa wahala kankan. Bi awọn ti n pariwo nilẹ Yoruba yii, bẹẹ naa ni redio wọn n pariwo nilẹ Hausa, ohun ti awọn naa n wi ni pe ibo n lọ deede o, ko si ẹni ti yoo di wọn lọwọ, ki kaluku jade lati lọọ dibo ni. Awọn yii ko kuku tilẹ ṣẹṣẹ nilo ikede ni tiwọn, wọn ko figba kan gbọ pe UPGA ni ki wọn ma dibo, nitori ko sẹni to sọ iru iyẹn lori redio tiwọn. Awọn fẹẹ dibo nilẹ Hausa, wọn si ti mura silẹ daadaa.


Bi awọn ti n pariwo nilẹ Yoruba yii, bẹẹ naa ni redio wọn n pariwo nilẹ Hausa, ohun ti awọn naa n wi ni pe ibo n lọ deede o, ko si ẹni ti yoo di wọn lọwọ, ki kaluku jade lati lọọ dibo ni. Awọn yii ko kuku tilẹ ṣẹṣẹ nilo ikede ni tiwọn, wọn ko figba kan gbọ pe UPGA ni ki wọn ma dibo, nitori ko sẹni to sọ iru iyẹn lori redio tiwọn. Awọn fẹẹ dibo nilẹ Hausa, wọn si ti mura silẹ daadaa. Ni Mid-West, olori ijọba ibẹ funra rẹ, Denis Osadebbay, lo n kede lori redio pe ibo naa n lọ bi wọn ti ṣeto rẹ, ki ẹnikẹni ma duro sile lai dibo, ki wọn jade lati lọọ dibo nitori ilọsiwaju gbogbo agbegbe Midwest. Ilẹ Ibo nikan ni redio tiwọn ti n pariwo pe ko ni i si ibo kankan, ki kaluku ma jade. Eyi lo ṣe jẹ pe nigba ti wọn yoo dibo, wọn dibo daadaa nilẹ Hausa ati Midwest, kinni naa ko lọ daadaa to nilẹ Yoruba ati ilẹ Ibo.


Ni Mid-West, olori ijọba ibẹ funra rẹ, Denis Osadebbay, lo n kede lori redio pe ibo naa n lọ bi wọn ti ṣeto rẹ, ki ẹnikẹni ma duro sile lai dibo, ki wọn jade lati lọọ dibo nitori ilọsiwaju gbogbo agbegbe Midwest. Ilẹ Ibo nikan ni redio tiwọn ti n pariwo pe ko ni i si ibo kankan, ki kaluku ma jade. Eyi lo ṣe jẹ pe nigba ti wọn yoo dibo, wọn dibo daadaa nilẹ Hausa ati Midwest, kinni naa ko lọ daadaa to nilẹ Yoruba ati ilẹ Ibo. Bi awọn ero ko ṣe jade ni ilẹ Yoruba tẹ awọn ti wọn n ṣeto ibo naa ati ijọba Akintọla lọrun daadaa, nitori ni ọpọlọpọ ibi, orukọ ẹni ti wọn ba fẹ ni wọn n ju sibẹ, paapaa nigba to jẹ awọn ọmọ ẹgbẹ Dẹmọ ni wọn jade fun ibo naa ju lọ. Awọn ibi ti wọn ba ti le ri i pe awọn eeyan jade, ti ọrọ ibo ibẹ ko si fẹẹ ye wọn, ti wọn n bẹru pe boya ọmọ ẹgbẹ UPGA le wọle ni agbegbe naa, funra wọn, iyẹn awọn tọọgi ijọba ni wọn yoo da eto idibo agbegbe naa ru. Ohun ti wọn ṣe ni Sagamu niyi, nibi ti wọn ti yan Tai Ṣolarin, olukọ agba ni ileewe Mayflower College, gẹgẹ bii oludari agba fun idibo agbegbe naa.


Bi awọn ero ko ṣe jade ni ilẹ Yoruba tẹ awọn ti wọn n ṣeto ibo naa ati ijọba Akintọla lọrun daadaa, nitori ni ọpọlọpọ ibi, orukọ ẹni ti wọn ba fẹ ni wọn n ju sibẹ, paapaa nigba to jẹ awọn ọmọ ẹgbẹ Dẹmọ ni wọn jade fun ibo naa ju lọ. Awọn ibi ti wọn ba ti le ri i pe awọn eeyan jade, ti ọrọ ibo ibẹ ko si fẹẹ ye wọn, ti wọn n bẹru pe boya ọmọ ẹgbẹ UPGA le wọle ni agbegbe naa, funra wọn, iyẹn awọn tọọgi ijọba ni wọn yoo da eto idibo agbegbe naa ru. Ohun ti wọn ṣe ni Sagamu niyi, nibi ti wọn ti yan Tai Ṣolarin, olukọ agba ni ileewe Mayflower College, gẹgẹ bii oludari agba fun idibo agbegbe naa. Adugbo yii ni iyawo Awolọwọ, Oloye Dideolu Awolọwọ, ti jade lati du ipo lọ sile-igbimọ aṣofin. Bo si tilẹ jẹ pe ẹgbẹ UPGA ni awọn Awolọwọ n ṣe, ti wọn ti ni wọn ko ni i kopa ninu idibo naa, sibẹ, awọn ara Rẹmọ ni awọn yoo dibo awọn fun iyawo Awolọwọ, ko ma di pe awọn Dẹmọ lọọ gbe ẹni kan wọle fawọn. Eyi lo jẹ ki wọn kopa ninu eto idibo yii, ti wọn si ko gbogbo ibo ti wọn di ni agbegbe Rẹmọ jọ si ileewe Moslem High School.


Adugbo yii ni iyawo Awolọwọ, Oloye Dideolu Awolọwọ, ti jade lati du ipo lọ sile-igbimọ aṣofin. Bo si tilẹ jẹ pe ẹgbẹ UPGA ni awọn Awolọwọ n ṣe, ti wọn ti ni wọn ko ni i kopa ninu idibo naa, sibẹ, awọn ara Rẹmọ ni awọn yoo dibo awọn fun iyawo Awolọwọ, ko ma di pe awọn Dẹmọ lọọ gbe ẹni kan wọle fawọn. Eyi lo jẹ ki wọn kopa ninu eto idibo yii, ti wọn si ko gbogbo ibo ti wọn di ni agbegbe Rẹmọ jọ si ileewe Moslem High School. Nigba ti wọn ti ko gbogbo esi idibo jọ sibẹ tan, niṣe lawọn kan de ninu aṣọ ọlọpaa ati aṣọ ṣọja, wọn ni wọn ba bẹrẹ si i ko apoti ibo naa, wọn ni wọn n ko o lọ sibi ti wọn yoo ti ka a daadaa. Eyi ni Tai Ṣolarin tori ẹ yari, nitori o mọ pe awọn ti wọn wa naa ki i ṣe ṣọja, wọn ki i ṣe ọlọpaa, tọọgi oloṣelu ni wọn, afi to ba si jẹ awọn ṣọja ati ọlọpaa naa n ṣiṣẹ fun ẹgbẹ Dẹmọ. Nigba ti Tai Ṣolarin ko gba ni wọn ṣe lu u daadaa, ti wọn si ko gbogbo apoti esi idibo naa lọ pata.


Nigba ti wọn ti ko gbogbo esi idibo jọ sibẹ tan, niṣe lawọn kan de ninu aṣọ ọlọpaa ati aṣọ ṣọja, wọn ni wọn ba bẹrẹ si i ko apoti ibo naa, wọn ni wọn n ko o lọ sibi ti wọn yoo ti ka a daadaa. Eyi ni Tai Ṣolarin tori ẹ yari, nitori o mọ pe awọn ti wọn wa naa ki i ṣe ṣọja, wọn ki i ṣe ọlọpaa, tọọgi oloṣelu ni wọn, afi to ba si jẹ awọn ṣọja ati ọlọpaa naa n ṣiṣẹ fun ẹgbẹ Dẹmọ. Nigba ti Tai Ṣolarin ko gba ni wọn ṣe lu u daadaa, ti wọn si ko gbogbo apoti esi idibo naa lọ pata. Bo si tilẹ jẹ pe ni Eko naa, ọpọlọpọ awọn ile idibo ni awọn to n fi ẹhonu han bajẹ, ti wọn ni ko ni i si idibo nibẹ, sibẹ, awọn ti wọn ba jẹ ọmọ ẹgbẹ Dẹmọ, tabi awọn ti wọn ba ni ajọṣe pọ pẹlu wọn ni wọn n sọ pe ki wọn wọle idibo ni gbogbo agbegbe. Ni ti ọkan pataki ninu ẹgbẹ NCNC to di ẹgbẹ UPGA, Adeniran Ogunsanya, yẹyẹ loun n fi awọn eeyan naa ṣe. Awọn ẹgbẹ Dẹmọ ti ro pe ko si wahala bo ba wọle, pe yoo pada waa ṣe tawọn ni.


Bo si tilẹ jẹ pe ni Eko naa, ọpọlọpọ awọn ile idibo ni awọn to n fi ẹhonu han bajẹ, ti wọn ni ko ni i si idibo nibẹ, sibẹ, awọn ti wọn ba jẹ ọmọ ẹgbẹ Dẹmọ, tabi awọn ti wọn ba ni ajọṣe pọ pẹlu wọn ni wọn n sọ pe ki wọn wọle idibo ni gbogbo agbegbe. Ni ti ọkan pataki ninu ẹgbẹ NCNC to di ẹgbẹ UPGA, Adeniran Ogunsanya, yẹyẹ loun n fi awọn eeyan naa ṣe. Awọn ẹgbẹ Dẹmọ ti ro pe ko si wahala bo ba wọle, pe yoo pada waa ṣe tawọn ni. Loootọ nigba ti wọn si dibo, bo tilẹ jẹ ọkunrin naa ti ni oun ko ni i kopa ninu ibo ọhun nitori aṣaaju UPGA loun, sibẹ, oun naa lo wọle, to si fẹyin ọkunrin kan to duro fun ẹgbẹ NNA, T. A. Ọdẹniyi, janlẹ ni gbangba. Ibo ti wọn di fun Ogunsanya lai si nile ẹ yii din diẹ ni ẹgbẹrun meji ni, bẹẹ ni eyi ti wọn di fun Ọdẹniyi to wa nibẹ loju ẹ le diẹ ni ọgọrun-un meji. Ṣugbọn ni gbara to wọle, ti wọn si ti kede pe oun lo wọle lo ti kọwe lẹsẹkẹsẹ fi ipo rẹ silẹ, pe oun ko ṣe asọfin labẹ eto idibo bẹẹ, ki ẹgbẹ NPC tawọn Sardauna, ati awọn ẹka wọn ti wọn ti ko de ilẹ Yoruba maa ṣe ijọba naa lọ, awọn yoo jokoo lati wo ibi ti wọn yoo ba a ja.


Loootọ nigba ti wọn si dibo, bo tilẹ jẹ ọkunrin naa ti ni oun ko ni i kopa ninu ibo ọhun nitori aṣaaju UPGA loun, sibẹ, oun naa lo wọle, to si fẹyin ọkunrin kan to duro fun ẹgbẹ NNA, T. A. Ọdẹniyi, janlẹ ni gbangba. Ibo ti wọn di fun Ogunsanya lai si nile ẹ yii din diẹ ni ẹgbẹrun meji ni, bẹẹ ni eyi ti wọn di fun Ọdẹniyi to wa nibẹ loju ẹ le diẹ ni ọgọrun-un meji. Ṣugbọn ni gbara to wọle, ti wọn si ti kede pe oun lo wọle lo ti kọwe lẹsẹkẹsẹ fi ipo rẹ silẹ, pe oun ko ṣe asọfin labẹ eto idibo bẹẹ, ki ẹgbẹ NPC tawọn Sardauna, ati awọn ẹka wọn ti wọn ti ko de ilẹ Yoruba maa ṣe ijọba naa lọ, awọn yoo jokoo lati wo ibi ti wọn yoo ba a ja. Ija rẹpẹtẹ lo ṣẹlẹ kaakiri ni Ibadan, ọkan si le ti awọn ọlọpaa yinbọn lu ẹni kan, ti wọn si ṣe e leṣe taara. Bẹẹ ni awọn bii mẹjọ mi-in fara pa nigba ti ija ṣẹlẹ laarin awọn ọmọ UPGA ati awọn Dẹmọ. Ariwo ‘a-o-dibo’ ni wọn n pa ni ọpọlọpọ agbegbe ni Ileṣa, ti wọn si ba ọpọ ile idibo jẹ pata.


Ija rẹpẹtẹ lo ṣẹlẹ kaakiri ni Ibadan, ọkan si le ti awọn ọlọpaa yinbọn lu ẹni kan, ti wọn si ṣe e leṣe taara. Bẹẹ ni awọn bii mẹjọ mi-in fara pa nigba ti ija ṣẹlẹ laarin awọn ọmọ UPGA ati awọn Dẹmọ. Ariwo ‘a-o-dibo’ ni wọn n pa ni ọpọlọpọ agbegbe ni Ileṣa, ti wọn si ba ọpọ ile idibo jẹ pata. Ṣugbọn ni gbogbo ilẹ Hausa, ko si wahala ẹyọ kan bayii nibi kan, wọọrọwọ ni wọn dibo wọn, bẹẹ ni ọpọ ero jade daadaa lati dibo. Nigba ti ibo naa n lọ lọwọ paapaa, Sardauna mu awọn minisita ijọba rẹ bii meji dani, wọn si jọ n yi awọn ilu nla ilẹ Hausa po, lati mọ ibi ti ohun kan tabi omi-in ba ti ṣẹlẹ, ṣugbọn ko si wahala kan fun wọn nibi kan. Ohun ti awọn aṣaaju wọn ti sọ fun wọn ni wọn tẹle, iba awọn oloṣelu to ba awọn UPGA ṣe ti wọn le fẹẹ fa wahala, wọn ti fi awọn ṣọja to n rin kiri laarin ilu, pẹlu ibọn ati lanrofa, se wọn mọle, ko sẹni kan to jade tabi waa pariwo kan nibi kan. Pẹlu gbogbo aiṣedeede ti idibo naa mu dani l’Ekoo ati agbegbe rẹ, ni ọjọ keji ti wọn yoo ka ibo bayii, ijo lawọn ọmọ ẹgbẹ Dẹmọ n jo, ariwo ayọ ni wọn si n yọ pe ẹgbẹ awọn ti wọle. Ni aarọ ọjọ keji idibo naa ni wọn ti sọ pe ẹgbẹ NNA, iyẹn ẹgbẹ NPC ti Sardauna ati NNDP, Dẹmọ ti Akintọla ti ni ọmọ ile-igbimọ aṣofin mẹrindinlọgọrin, nigba to jẹ mọkanlelogun pere ni awọn UPGA ni.


Ṣugbọn ni gbogbo ilẹ Hausa, ko si wahala ẹyọ kan bayii nibi kan, wọọrọwọ ni wọn dibo wọn, bẹẹ ni ọpọ ero jade daadaa lati dibo. Nigba ti ibo naa n lọ lọwọ paapaa, Sardauna mu awọn minisita ijọba rẹ bii meji dani, wọn si jọ n yi awọn ilu nla ilẹ Hausa po, lati mọ ibi ti ohun kan tabi omi-in ba ti ṣẹlẹ, ṣugbọn ko si wahala kan fun wọn nibi kan. Ohun ti awọn aṣaaju wọn ti sọ fun wọn ni wọn tẹle, iba awọn oloṣelu to ba awọn UPGA ṣe ti wọn le fẹẹ fa wahala, wọn ti fi awọn ṣọja to n rin kiri laarin ilu, pẹlu ibọn ati lanrofa, se wọn mọle, ko sẹni kan to jade tabi waa pariwo kan nibi kan. Pẹlu gbogbo aiṣedeede ti idibo naa mu dani l’Ekoo ati agbegbe rẹ, ni ọjọ keji ti wọn yoo ka ibo bayii, ijo lawọn ọmọ ẹgbẹ Dẹmọ n jo, ariwo ayọ ni wọn si n yọ pe ẹgbẹ awọn ti wọle. Ni aarọ ọjọ keji idibo naa ni wọn ti sọ pe ẹgbẹ NNA, iyẹn ẹgbẹ NPC ti Sardauna ati NNDP, Dẹmọ ti Akintọla ti ni ọmọ ile-igbimọ aṣofin mẹrindinlọgọrin, nigba to jẹ mọkanlelogun pere ni awọn UPGA ni. Ohun to bi awọn ẹgbẹ UPGA ninu ree, ti wọn fi ni ohun ti awọn eeyan ri yẹn ki i ṣe idibo, iranu lasan, ẹtan ati fifi-tipatipa ṣejọba le awọn ọmọ Naijiria lori ni. Wọn ni ibo naa ko yatọ si ibo agbegbe ilẹ Hausa nikan, ko si si idi kan ti ẹnikẹni fi gbọdọ maa ṣe Naijiria lọ mọ, ki Aarẹ Nnamdi Azikiwe pe gbogbo awọn alaṣẹ ipinlẹ gbogbo jọ, ki wọn kuku jokoo, ki wọn si fọ Naijiria, ki onikaluku maa ba tirẹ lọ lai ni i ni wahala kankan. UPGA ni ẹtan ni ki awọn kan jokoo sibi kan ki wọn ni awọn n ṣe Naijiria, pe ijọba ilẹ Hausa nikan ni wọn n ṣe.


Ohun to bi awọn ẹgbẹ UPGA ninu ree, ti wọn fi ni ohun ti awọn eeyan ri yẹn ki i ṣe idibo, iranu lasan, ẹtan ati fifi-tipatipa ṣejọba le awọn ọmọ Naijiria lori ni. Wọn ni ibo naa ko yatọ si ibo agbegbe ilẹ Hausa nikan, ko si si idi kan ti ẹnikẹni fi gbọdọ maa ṣe Naijiria lọ mọ, ki Aarẹ Nnamdi Azikiwe pe gbogbo awọn alaṣẹ ipinlẹ gbogbo jọ, ki wọn kuku jokoo, ki wọn si fọ Naijiria, ki onikaluku maa ba tirẹ lọ lai ni i ni wahala kankan. UPGA ni ẹtan ni ki awọn kan jokoo sibi kan ki wọn ni awọn n ṣe Naijiria, pe ijọba ilẹ Hausa nikan ni wọn n ṣe. Awọn Sardauna mọ pe iru ọrọ bayii le di wahala, wọn mọ pe bi ariwo naa ba pọ, kia ni awọn eeyan agbaye yoo da si i. Nitori ẹ ni Mallam Muhammadu Ribadu ti i ṣe minisita fun eto aabo nilẹ wa nigba naa fi jade sọrọ, to ni ibo daadaa ni wọn di. O ni ṣebi wọn dibo ni ilẹ Hausa, wọn si di ni ilẹ Yoruba, ilẹ Ibo ti wọn ko ti dibo, ijọba UPGA lo sọ pe ki awọn eeyan ma jade, nigba ti ko si ti si awọn ti yoo ṣeto ibo, awọn to fẹẹ dibo ko jade. O ni ko si ohun to le mu Naijiria pinya mọ, nitori ijọba to dara ti fẹsẹ rinlẹ daadaa.


Awọn Sardauna mọ pe iru ọrọ bayii le di wahala, wọn mọ pe bi ariwo naa ba pọ, kia ni awọn eeyan agbaye yoo da si i. Nitori ẹ ni Mallam Muhammadu Ribadu ti i ṣe minisita fun eto aabo nilẹ wa nigba naa fi jade sọrọ, to ni ibo daadaa ni wọn di. O ni ṣebi wọn dibo ni ilẹ Hausa, wọn si di ni ilẹ Yoruba, ilẹ Ibo ti wọn ko ti dibo, ijọba UPGA lo sọ pe ki awọn eeyan ma jade, nigba ti ko si ti si awọn ti yoo ṣeto ibo, awọn to fẹẹ dibo ko jade. O ni ko si ohun to le mu Naijiria pinya mọ, nitori ijọba to dara ti fẹsẹ rinlẹ daadaa. Ṣugbọn gbogbo aye lo mọ pe ibo naa ko dara ṣaa, ohun ti wọn si n duro de bayii ni ọrọ ti yoo ti ẹnu aarẹ Naijiria igba naa, Ọlọla Nnamdi Azikiwe, jade. Yoo jẹ ki awọn araabi yii maa ṣejọba lọ ni, abi yoo takun di i fun wọn. Ohun tawọn eeyan fẹẹ mọ ni ọjọ kin-in, oṣu kin-in-ni, ọdun 1965 niyẹn.


Ṣugbọn gbogbo aye lo mọ pe ibo naa ko dara ṣaa, ohun ti wọn si n duro de bayii ni ọrọ ti yoo ti ẹnu aarẹ Naijiria igba naa, Ọlọla Nnamdi Azikiwe, jade. Yoo jẹ ki awọn araabi yii maa ṣejọba lọ ni, abi yoo takun di i fun wọn. Ohun tawọn eeyan fẹẹ mọ ni ọjọ kin-in, oṣu kin-in-ni, ọdun 1965 niyẹn.


Oku rẹpẹtẹ ni Kaduna: Awọn Fulani onimaalu fẹẹ dogun silẹ ni o

Ihooho ni pupọ ninu wọn jade, paapaa awọn ti wọn jẹ agbalagba ninu wọn. Awọn obinrin agbegbe Zango Kataf, ni Kaduna, ni wọn jade lati fi ẹhonu han, nitori ipakupa ti awọn Fulani onimaaluu n pa wọn ni ipinlẹ naa, to si jọ pe apa ijọba apapọ, ati ijọba ipinlẹ naa, ko ka a rara. Fun bii ọsẹ mẹta nilẹ yii ni iku naa ti tun bẹrẹ lakọtun, ti eeyan ko si le ka iye awọn ti wọn ti pa danu. Lọsẹ to kọja yii nikan, o le ni aadọrin eeyan tawọn apaayan Fulani naa pa, lati abule si abule ni wọn si n pa wọn, ti wọn n ba dukia wọn jẹ, ti wọn si n ji awọn ohun-ini wọn mi-in ko lọ. Ohun to jẹ kawọn obinrin yii jade ni bi awọn Fulani onimaaluu naa ṣe ya bo awọn abule kan ni alẹ Mọnde to kọja, ti wọn si bẹrẹ si i pa awọn eeyan ibẹ bii pe ẹran ni wọn n pa, nigba ti yoo fi di pe wọn ṣetan laarin wakati kan ti wọn debẹ, eeyan mejidinlogoji ni wọn ti pa. Ni Fadan Karshi ni wọn ti kọkọ pa wọn, awọn mọkanlelogun ni wọn si pa nibẹ. Lẹyin naa ni wọn rin lọ si Nandu, ti wọn si pa eeyan mẹtadinlogun.


Lọsẹ to kọja yii nikan, o le ni aadọrin eeyan tawọn apaayan Fulani naa pa, lati abule si abule ni wọn si n pa wọn, ti wọn n ba dukia wọn jẹ, ti wọn si n ji awọn ohun-ini wọn mi-in ko lọ. Ohun to jẹ kawọn obinrin yii jade ni bi awọn Fulani onimaaluu naa ṣe ya bo awọn abule kan ni alẹ Mọnde to kọja, ti wọn si bẹrẹ si i pa awọn eeyan ibẹ bii pe ẹran ni wọn n pa, nigba ti yoo fi di pe wọn ṣetan laarin wakati kan ti wọn debẹ, eeyan mejidinlogoji ni wọn ti pa. Ni Fadan Karshi ni wọn ti kọkọ pa wọn, awọn mọkanlelogun ni wọn si pa nibẹ. Lẹyin naa ni wọn rin lọ si Nandu, ti wọn si pa eeyan mẹtadinlogun. Ọwọ kan naa ni wọn fi n pa wọn, ilana kan naa si ni wọn n tọ. Bii ogun, bii ọgbọn awọn Fulani wọnyi yoo gbe ara wọn sori ọkada, wọn yoo si ya lu abule ti wọn ba fẹẹ ko ogun ja naa. Ibọn ti wọn n pe ni AK47 yoo wa lọwọ ẹnikọọkan wọn, bẹẹ ni wọn yoo si ni awọn ohun ija oloro mi-in bii daga ati ida oloju meji lọwọ wọn.


Ọwọ kan naa ni wọn fi n pa wọn, ilana kan naa si ni wọn n tọ. Bii ogun, bii ọgbọn awọn Fulani wọnyi yoo gbe ara wọn sori ọkada, wọn yoo si ya lu abule ti wọn ba fẹẹ ko ogun ja naa. Ibọn ti wọn n pe ni AK47 yoo wa lọwọ ẹnikọọkan wọn, bẹẹ ni wọn yoo si ni awọn ohun ija oloro mi-in bii daga ati ida oloju meji lọwọ wọn. Wọn ti kọkọ lọọ kọ lu wọn ni abule Kukum Daji ni o ku ọtunla ti wọn yoo waa pa awọn eeyan ti wọn ṣẹṣẹ pa yii. Ọjọ Abamẹta, Satide, to kọja lọhun-un ni, awọn kan ni wọn n ṣeyawo nibẹ, ti wọn si n jo, ti wọn n yọ, awọn ko si mọ pe awọn Fulani onimaaluu apaayan yii ti gbọ nipa inawo ti wọn yoo ṣe, ayẹyẹ ti wọra nigba ti wọn ja lu wọn lojiji. Abule Kukum Daji yii daru lẹsẹkẹsẹ ni, nitori loju ẹsẹ lawọn apaayan yii ti mu awọn eeyan mẹẹẹdogun balẹ, wọn pa wọn pata nipakupa, bẹẹ ni wọn si ṣe awọn ti wọn le ni bii ọgbọn leṣe, ti wọn ṣa wọn ladaa yanna yanna, ti awọn mi-in si fara gba ọta ibọn.


Wọn ti kọkọ lọọ kọ lu wọn ni abule Kukum Daji ni o ku ọtunla ti wọn yoo waa pa awọn eeyan ti wọn ṣẹṣẹ pa yii. Ọjọ Abamẹta, Satide, to kọja lọhun-un ni, awọn kan ni wọn n ṣeyawo nibẹ, ti wọn si n jo, ti wọn n yọ, awọn ko si mọ pe awọn Fulani onimaaluu apaayan yii ti gbọ nipa inawo ti wọn yoo ṣe, ayẹyẹ ti wọra nigba ti wọn ja lu wọn lojiji. Abule Kukum Daji yii daru lẹsẹkẹsẹ ni, nitori loju ẹsẹ lawọn apaayan yii ti mu awọn eeyan mẹẹẹdogun balẹ, wọn pa wọn pata nipakupa, bẹẹ ni wọn si ṣe awọn ti wọn le ni bii ọgbọn leṣe, ti wọn ṣa wọn ladaa yanna yanna, ti awọn mi-in si fara gba ọta ibọn. Yatọ si pe wọn da igbeyawo ru, abule naa paapaa daru, nitori ọpọlọpọ awọn eeyan ibẹ ni wọn sa jade, wọn si ni awọn ko ni i de agbegbe naa mọ lae. Ṣugbọn o fẹrẹ jẹ pe ko si ibi kan tawọn Fulani apaayan yii da si ni gbogbo apa Guusu ipinlẹ Kaduna yii, nibi to jẹ kidaa awọn Kristẹni lo n gbebẹ. Ni Zango Kataf, ọkan lara awọn ilu to wa nibẹ, ni ọjọ kejidinlogun, ọsu yii, ni abule Gora Gan, eeyan mẹsan-an ni wọn pa danu nibẹ bii ẹni n ṣere.


Yatọ si pe wọn da igbeyawo ru, abule naa paapaa daru, nitori ọpọlọpọ awọn eeyan ibẹ ni wọn sa jade, wọn si ni awọn ko ni i de agbegbe naa mọ lae. Ṣugbọn o fẹrẹ jẹ pe ko si ibi kan tawọn Fulani apaayan yii da si ni gbogbo apa Guusu ipinlẹ Kaduna yii, nibi to jẹ kidaa awọn Kristẹni lo n gbebẹ. Ni Zango Kataf, ọkan lara awọn ilu to wa nibẹ, ni ọjọ kejidinlogun, ọsu yii, ni abule Gora Gan, eeyan mẹsan-an ni wọn pa danu nibẹ bii ẹni n ṣere. Aago meje alẹ ni wọn debẹ, ti wọn si da ibọn bolẹ, ti wọn yinbọn yii pa awọn eeyan mẹsan-an nibi ti wọn ti n sa lọ. Awọn ohun to jẹ kawọn obinrin ibẹ jade nihooho ree, ti wọn ni awọn yoo foju kan ọba, awọn yoo si foju kan ijoye, awọn yoo jẹ ki wọn mọ ohun to n ṣe awọn gan-an. Awọn obinrin yii ni bi ijọba ba sọ pe awọn ko gbọ, tabi pe awọn ko mọ pe ẹni kan n ku, tabi pe awọn Fulani fẹẹ run awọn tawọn ni gbogbo adugbo naa, awọn ti jade bayii lati jẹ ki ijọba ri awọn, nibi to si ka awọn lara de lawọn ṣe rin ihooho wọlu, ki ijọba le mọ pe ọrọ naa ki i ṣe ere rara.


Aago meje alẹ ni wọn debẹ, ti wọn si da ibọn bolẹ, ti wọn yinbọn yii pa awọn eeyan mẹsan-an nibi ti wọn ti n sa lọ. Awọn ohun to jẹ kawọn obinrin ibẹ jade nihooho ree, ti wọn ni awọn yoo foju kan ọba, awọn yoo si foju kan ijoye, awọn yoo jẹ ki wọn mọ ohun to n ṣe awọn gan-an. Awọn obinrin yii ni bi ijọba ba sọ pe awọn ko gbọ, tabi pe awọn ko mọ pe ẹni kan n ku, tabi pe awọn Fulani fẹẹ run awọn tawọn ni gbogbo adugbo naa, awọn ti jade bayii lati jẹ ki ijọba ri awọn, nibi to si ka awọn lara de lawọn ṣe rin ihooho wọlu, ki ijọba le mọ pe ọrọ naa ki i ṣe ere rara. Ohun to waa yaayan lẹnu, to ba awọn ara orilẹ-ede agbaye lẹru ju ni pe lọjọ keji ti awọn obinrin yii rin nihooho yii, awọn Fulani onimaalu yii tun jẹwọ fun wọn pe awọn ko ti i ṣetan pẹlu wọn, awọn ṣẹṣẹ bẹrẹ ni. Eeeyan mẹwaa ni wọn pa, eyi to si buru ju ni ti pasito ọdọmọde kan to dajọ igbeyawo rẹ sọna, ṣugbọn ti awọn afẹmiṣofo yii ko jẹ ko duro ṣe e. Pasitọ ijọ awọn ECWA ni, Shama Kuyet Ishaya lorukọ rẹ. Asiko ti awọn apaayan naa de abule ***Zipakak ni wọn mu un balẹ, nibi ti oun naa ti n gbiyanju lati gba awọn kan la, to n sọ ọna ti wọn yoo gba sa lọ fun wọn.


Ohun to waa yaayan lẹnu, to ba awọn ara orilẹ-ede agbaye lẹru ju ni pe lọjọ keji ti awọn obinrin yii rin nihooho yii, awọn Fulani onimaalu yii tun jẹwọ fun wọn pe awọn ko ti i ṣetan pẹlu wọn, awọn ṣẹṣẹ bẹrẹ ni. Eeeyan mẹwaa ni wọn pa, eyi to si buru ju ni ti pasito ọdọmọde kan to dajọ igbeyawo rẹ sọna, ṣugbọn ti awọn afẹmiṣofo yii ko jẹ ko duro ṣe e. Pasitọ ijọ awọn ECWA ni, Shama Kuyet Ishaya lorukọ rẹ. Asiko ti awọn apaayan naa de abule ***Zipakak ni wọn mu un balẹ, nibi ti oun naa ti n gbiyanju lati gba awọn kan la, to n sọ ọna ti wọn yoo gba sa lọ fun wọn. Wọn pa a pẹlu awọn mẹsan-an mi-in, lọjọ keji ti awọn obinrin yii jade nihooho ni, eyi to fi han pe awọn araabi naa ti mura ogun. O jọ pe ko si horo kan ti wọn ko si ni gbogbo awọn ijọba ibilẹ to wa ni Guusu Kaduna yii. Awọn Kristẹni nikan lo wa nibẹ, o si pẹ ti wọn ti jọ n gbe pẹlu awọn Fulani mi-in.


Wọn pa a pẹlu awọn mẹsan-an mi-in, lọjọ keji ti awọn obinrin yii jade nihooho ni, eyi to fi han pe awọn araabi naa ti mura ogun. O jọ pe ko si horo kan ti wọn ko si ni gbogbo awọn ijọba ibilẹ to wa ni Guusu Kaduna yii. Awọn Kristẹni nikan lo wa nibẹ, o si pẹ ti wọn ti jọ n gbe pẹlu awọn Fulani mi-in. Ṣugbọn lati igba ti ijọba yii ti wa nita, iyẹn ijọba Gomina Nasir El Rufai, ni awọn Fulani ti wọn n paayan ti waa le si i gan-an. Lojoojumọ ni. Loootọ ni gomina yii n pariwo pe awọn n gbiyanju lati ri i pe ẹmi awọn eeyan ko ṣofo mọ, ṣugbọn awọn eeyan ko gbagbọ, nitori ijọba ko ri ninu awọn Fulani apaayan yii mu rara.


Ṣugbọn lati igba ti ijọba yii ti wa nita, iyẹn ijọba Gomina Nasir El Rufai, ni awọn Fulani ti wọn n paayan ti waa le si i gan-an. Lojoojumọ ni. Loootọ ni gomina yii n pariwo pe awọn n gbiyanju lati ri i pe ẹmi awọn eeyan ko ṣofo mọ, ṣugbọn awọn eeyan ko gbagbọ, nitori ijọba ko ri ninu awọn Fulani apaayan yii mu rara. Ko si tabi-ṣugbọn ninu ẹ, awọn Fulani lo n pa wọn, nitori ni gbogbo ibi ti wọn ba ti lọọ kọ lu wọn, ede Fulani yii ni wọn yoo maa sọ, ti wọn yoo si maa wi leti awọn oniluu naa pe awọn yoo le wọn kuro ni gbogbo agbegbe naa patapata. Ohun to n fa ija nibẹ ko ju pe awọn Fulani yii fẹran lati maa lọọ ji ire oko awọn agbegbe to wa lapa agbegbe yii, bẹẹ ni wọn fẹ lati maa fi maaluu wọn jẹ oko oloko, nigba ti ọrọ naa si wọ wọn lara tan, wọn fẹẹ maa gba ilu oniluu mọ awọn oniluu naa lọwọ, ki wọn si maa gbebẹ funra wọn. Ohun to jẹ ki ija naa le lati bii ọdun meloo sẹyin ree, iha ti Gomina El-Rufai si kọ si ọrọ naa, koda, titi doni, ki i ṣe iha to dara loju awọn eeyan, nitori ohun ti oun n tẹnu mọ ni pe ija ẹlẹyamẹya ni, pe awọn eeyan yii fẹẹ le awọn Fulani ọdọ wọn lọ ni.


Ko si tabi-ṣugbọn ninu ẹ, awọn Fulani lo n pa wọn, nitori ni gbogbo ibi ti wọn ba ti lọọ kọ lu wọn, ede Fulani yii ni wọn yoo maa sọ, ti wọn yoo si maa wi leti awọn oniluu naa pe awọn yoo le wọn kuro ni gbogbo agbegbe naa patapata. Ohun to n fa ija nibẹ ko ju pe awọn Fulani yii fẹran lati maa lọọ ji ire oko awọn agbegbe to wa lapa agbegbe yii, bẹẹ ni wọn fẹ lati maa fi maaluu wọn jẹ oko oloko, nigba ti ọrọ naa si wọ wọn lara tan, wọn fẹẹ maa gba ilu oniluu mọ awọn oniluu naa lọwọ, ki wọn si maa gbebẹ funra wọn. Ohun to jẹ ki ija naa le lati bii ọdun meloo sẹyin ree, iha ti Gomina El-Rufai si kọ si ọrọ naa, koda, titi doni, ki i ṣe iha to dara loju awọn eeyan, nitori ohun ti oun n tẹnu mọ ni pe ija ẹlẹyamẹya ni, pe awọn eeyan yii fẹẹ le awọn Fulani ọdọ wọn lọ ni. Ṣugbọn o han si gbogbo aye bayii pe awọn Fulani yii ni apaayan, nitori ko si ninu awọn araalu naa to n pa Fulani, awọn Fulani yii lo n pa awọn eeyan kiri. Loootọ ni Aarẹ Muhammadu Buhari ni oun da si ọrọ iku to n pa wọn ni Kaduna yii, ṣugbọn ọna to gba da si i ko tẹ Ẹgbẹ awọn Onigbagbọ orile-ede yii lọrun rara, ibinu lọrọ naa mu jade lati ọdọ awọn CAN, ẹgbẹ awọn ọmọlẹyin Kristi. Garba Shehu lo fọwọ si iwe kan to ni Buhari lo fi iṣẹ bẹẹ ran oun, ninu ẹ ni Aarẹ si ti sọ pe awọn n gbiyanju tawọn o, awọn ti ko ṣọja ati awọn ọmọ ogun mi-in si Guusu Kaduna, ṣugbọn o jọ pe ati awọn Fulani ati awọn ọmọ oniluu ni wọn jọ n para wọn, ati pe janduku lawọn to n pa wọn, janduku lawọn ti wọn n pa. Ọrọ naa bi CAN ninu, wọn ni o han pe Buhari ko mọ ohun to n lọ ni ayika rẹ.


Ṣugbọn o han si gbogbo aye bayii pe awọn Fulani yii ni apaayan, nitori ko si ninu awọn araalu naa to n pa Fulani, awọn Fulani yii lo n pa awọn eeyan kiri. Loootọ ni Aarẹ Muhammadu Buhari ni oun da si ọrọ iku to n pa wọn ni Kaduna yii, ṣugbọn ọna to gba da si i ko tẹ Ẹgbẹ awọn Onigbagbọ orile-ede yii lọrun rara, ibinu lọrọ naa mu jade lati ọdọ awọn CAN, ẹgbẹ awọn ọmọlẹyin Kristi. Garba Shehu lo fọwọ si iwe kan to ni Buhari lo fi iṣẹ bẹẹ ran oun, ninu ẹ ni Aarẹ si ti sọ pe awọn n gbiyanju tawọn o, awọn ti ko ṣọja ati awọn ọmọ ogun mi-in si Guusu Kaduna, ṣugbọn o jọ pe ati awọn Fulani ati awọn ọmọ oniluu ni wọn jọ n para wọn, ati pe janduku lawọn to n pa wọn, janduku lawọn ti wọn n pa. Ọrọ naa bi CAN ninu, wọn ni o han pe Buhari ko mọ ohun to n lọ ni ayika rẹ. Wọn ni latigba ti ọrọ yii ti bẹrẹ, o di lemọọmu meloo ti awọn janduku yii pa, ṣebi awọn pasitọ ni wọn n lọọ ka mọ ṣọọṣi wọn ti wọn si n pa wọn. Ṣe janduku lawọn pasitọ ti wọn n pa yii ni. Ṣugbọn ki i ṣe CAN lo n binu, awọn ọmọ agbegbe naa, paapaa awọn to wa nilẹ okeere ninu wọn, ti dide sọrọ yii.


Wọn ni latigba ti ọrọ yii ti bẹrẹ, o di lemọọmu meloo ti awọn janduku yii pa, ṣebi awọn pasitọ ni wọn n lọọ ka mọ ṣọọṣi wọn ti wọn si n pa wọn. Ṣe janduku lawọn pasitọ ti wọn n pa yii ni. Ṣugbọn ki i ṣe CAN lo n binu, awọn ọmọ agbegbe naa, paapaa awọn to wa nilẹ okeere ninu wọn, ti dide sọrọ yii. Oriṣiiriṣii ẹgbẹ lo ti dide, lara awọn ipinnu wọn si ni pe bi ijọba Naijiria ko ba le gba awọọ lọwọ awọn Fulani to n pa awọn eeyan awọn yii, awọn yoo dide lati gbeja ara awọn, awọn yoo si wa iranlọwọ lọ sita. Wọn ni nigba ti ibọn ba de ọwọ awọn eeyaan awọn naa, ti awọn ba jọ koju ara awọn, ọrọ naa ko ni i mọ ni agbegbe Guusu Kaduna nikan, yoo kari gbogbo ipinlẹ naa, ati awọn ipinlẹ to ba yi awọn ka ni. Wọ ni ẹni to ba mọ oju ijọba yii ko kilọ fun wọn.


Oriṣiiriṣii ẹgbẹ lo ti dide, lara awọn ipinnu wọn si ni pe bi ijọba Naijiria ko ba le gba awọọ lọwọ awọn Fulani to n pa awọn eeyan awọn yii, awọn yoo dide lati gbeja ara awọn, awọn yoo si wa iranlọwọ lọ sita. Wọn ni nigba ti ibọn ba de ọwọ awọn eeyaan awọn naa, ti awọn ba jọ koju ara awọn, ọrọ naa ko ni i mọ ni agbegbe Guusu Kaduna nikan, yoo kari gbogbo ipinlẹ naa, ati awọn ipinlẹ to ba yi awọn ka ni. Wọ ni ẹni to ba mọ oju ijọba yii ko kilọ fun wọn. Bi ko si ni ohun ti ajanaku jẹ tẹlẹ ikun, ko ni i ṣe ikun tandi si ọlọdẹ, ọpọ awọn orillẹ-ede agbaye, paapaa lawọn orilẹ-ede to jẹ tawọn Kristẹni ni wọn koriira ohun to n ṣẹlẹ ni Kaduna yii, ti wọn si mura lati ṣeranwọ fawọn eeyan Kaduna yii ti wọn ba dide ogun laduugbo wọn. Bi ọrọ yii ko ṣe ni i dogun, ti ko ni i di wahala nla, ọwọ ijọba Naijiria lo wa o.


Bi ko si ni ohun ti ajanaku jẹ tẹlẹ ikun, ko ni i ṣe ikun tandi si ọlọdẹ, ọpọ awọn orillẹ-ede agbaye, paapaa lawọn orilẹ-ede to jẹ tawọn Kristẹni ni wọn koriira ohun to n ṣẹlẹ ni Kaduna yii, ti wọn si mura lati ṣeranwọ fawọn eeyan Kaduna yii ti wọn ba dide ogun laduugbo wọn. Bi ọrọ yii ko ṣe ni i dogun, ti ko ni i di wahala nla, ọwọ ijọba Naijiria lo wa o.


Haa, obinrin yii si n gba iṣo mọ ọmọ ọkọ ẹ kekere yii lori

Awọn ọlọpaa Ṣagamu ti mu un o. Abimbọla. Koda wọn tun mu ọkọ ẹ naa, Taiwo Ọnabanjọ, mọ ọn. Wọn si ti ti wọn mọle. Ọmọbinrin kekere yii ni wọn n fiya jẹ, ọmọ ọdun mẹfa pere ni. Ọmọ Taiwo ni o, ọmọ orogun Abimbọla, ṣugbọn ko si iya rẹ lọdọ wọn. Wọn ni niṣe ni Abimbọla yoo mu iṣo, ti yoo maa gba a mọ ọmọ naa lori, ti yoo si maa fi iṣo yii ya a ni gbogbo ara.


Ọmọbinrin kekere yii ni wọn n fiya jẹ, ọmọ ọdun mẹfa pere ni. Ọmọ Taiwo ni o, ọmọ orogun Abimbọla, ṣugbọn ko si iya rẹ lọdọ wọn. Wọn ni niṣe ni Abimbọla yoo mu iṣo, ti yoo maa gba a mọ ọmọ naa lori, ti yoo si maa fi iṣo yii ya a ni gbogbo ara. Iwe Iroyin Punch ridii ọrọ naa pe awọn araadugbo ni wọn pe ileleṣẹ kan to n ja fun ẹtọ awọn ọmọde, Ọlanrewaju Ọmọ-George Foundation, ti wọn ni ki wọn waa ba awon gba ọmọbinrin kekere kan ti wọn n fiya jẹ ni adugbo Ijagba ni Ṣagamu. Wẹmimọ Adebiyi ti i ṣe agbaninimọran nileeṣẹ naa ṣalaye pe iṣo ni Abimbọla maa n gba mọ ọmọ orogun rẹ lori, ti yoo ni oun n fiya jẹ ẹ nitori o ṣẹ oun, ijiya naa lo si pọ ju loju awọn ara adugbo ti wọn fi ranṣẹ si awọn. O ni nigba ti awon debẹ paapaa, awọn ara adugbo jade lati jẹrii pe loootọ ni Abimbọla n fiya jẹ ọmọde yii, oju rẹ naa ni wọn si ṣe n sọ ọ. Ohun to jẹ ki awọn ọlọpaa mu un lọ ree, ti wọn si mu Taiwo ọkọ rẹ naa, o sa wa nibẹ to n ri gbogbo eleyii ti ko si ṣe nnkan kan. Wọn ti mu ọmọ yii lọ si ọsibitu fun itọju, wọn si n wa iya to bi i gan-an.


Iwe Iroyin Punch ridii ọrọ naa pe awọn araadugbo ni wọn pe ileleṣẹ kan to n ja fun ẹtọ awọn ọmọde, Ọlanrewaju Ọmọ-George Foundation, ti wọn ni ki wọn waa ba awon gba ọmọbinrin kekere kan ti wọn n fiya jẹ ni adugbo Ijagba ni Ṣagamu. Wẹmimọ Adebiyi ti i ṣe agbaninimọran nileeṣẹ naa ṣalaye pe iṣo ni Abimbọla maa n gba mọ ọmọ orogun rẹ lori, ti yoo ni oun n fiya jẹ ẹ nitori o ṣẹ oun, ijiya naa lo si pọ ju loju awọn ara adugbo ti wọn fi ranṣẹ si awọn. O ni nigba ti awon debẹ paapaa, awọn ara adugbo jade lati jẹrii pe loootọ ni Abimbọla n fiya jẹ ọmọde yii, oju rẹ naa ni wọn si ṣe n sọ ọ. Ohun to jẹ ki awọn ọlọpaa mu un lọ ree, ti wọn si mu Taiwo ọkọ rẹ naa, o sa wa nibẹ to n ri gbogbo eleyii ti ko si ṣe nnkan kan. Wọn ti mu ọmọ yii lọ si ọsibitu fun itọju, wọn si n wa iya to bi i gan-an.


Pasito Kumuyi, olori ijọ Deeper Life, kọ Bibeli tuntun

Olori ati Oludasilẹ ijọ awọn Dipa (Deeper Life) Pasitọ William Kumuyi, ti kọ Bibeli tuntun ni ede Yoruba. Idi eyi ni lati mu imọ Bibeli kun, ati lati ṣe atunṣe si awọn ọrọ ti itumọ wọn ti yipada ni ede Yoruba. Eyi lo ṣe jẹ Pasitọ naa pẹllu awọn onimọ ede Yoruba ni won jọ ṣiṣẹ lori ẹ. Bii ọdun mẹẹdogun lo gba Kumuyi lati kọ Bibeli ti wọn pe orukọ rẹ ni Bibeli Mimọ Atọka yii, awọn Bible Society of Nigeria ni wọn si tẹ ẹ jade. Gẹgẹ bii ikede lati ṣọọṣi Dipa, Bibeli yii jẹ eyi to ṣee gbarale pupọ fun itumọ tootọ ninu awọn ohun to wa ninu Bibeli ti ko yeni lati ọjọ yii wa. “Awọn oniwaasu ati olukọni pẹlu awọn ti wọn ba n wa ojulowo itumọ Bibeli lede Yoruba ni iwe ọrọ Ọlọrun tuntun naa yoo wulo fun ju lọ.” Kumuyi funrarẹ lo sọ bẹẹ.


Awọn eleyii fipa ba obinrin sun l’Ogijo, wọn tun fidio rẹ

Adefunkẹ Adebiyi, Abẹokuta Ṣọla Ọlaoluwa, Ibrahim Kẹhinde ati Lukman Banjoko lẹ n wo yii, awọn pẹlu awọn meji mi-in tọwọ ko ti i ba ni wọn fi ẹtan mu ọmọbinrin kan mọlẹ l’Ogijo, nipinlẹ Ogun, wọn ba a lo pọ nikọọkan ejeeji, wọn si tun fidio ere egele ọhun lọjọ kẹtalelogun, oṣu keje yii. Ọmọbinrin ti wọn ba lo pọ naa lo lọọ fẹjọ sun ni teṣan ọlọpaa Ogijo, o ni ọkan ninu wọn ti wọn n pe ni Enny Money loun kọkọ mọ, oun lo juwe ibi kan toun yoo ti pade alaaanu lori ayelujara foun, oun si lọ si ẹka to ni oun yoo ti ba alaaanu ọhun pade. Ọmọge naa ṣalaye pe aṣe Enny Money naa lo ni oju opo ọhun, boun ati ẹ ṣe n sọrọ nibẹ lo ni koun wa si agbegbe Idimogun, l’Ogijo, afi boun ṣe debẹ to mu oun wọ inu ile kan ti gende marun-un wa, bi gbogbo wọn ṣe to tọọnu ibasun lori oun niyẹn pẹlu ipa. Ibọn kan ni wọn fa yọ ti wọn fi dẹru ba a gẹge bo ṣe wi, ohun to si waa buru nibẹ ni pe bi wọn ṣe n ba oun sun nikọọkan ni wọn n kamẹra rẹ silẹ lori foonu wọn. Ọjọ keji ti wọn fipa ṣe kinni naa lọwọ ba awọn mẹta tẹ ẹ n wo yii, ibọn onike ti wọn n lo ati foonu lawọn ọlọpaa ri gba lọwọ wọn. Ọga ọlọpaa tuntun nipinlẹ Ogun, CP Awolọwọ Ajogun, ti ni ki wọn wa awọn meji to ku ri, kawọn tọwọ ba yii si maa lọ sẹka ọtẹlẹmuyẹ (SCID) to n tọpinpin iwa ọdaran.


Dokita Amẹrika ti ni ki wọn ma sọ pe ko soogun fun korona mọ, oogun ẹ wa o jare

Obinrin oniṣegun oyinbo kan ni orilẹ-ede Amerika, Dokita Stella Emmanuel, ti sọ pe oogun wa fun ajakalẹ arun to n da gbogbo aye laamu ti wọn n pe ni koronafairọọsi. O ni o dun oun, o si n ba oun ninu jẹ pe awọn ti wọn n ta oogun oyinbo ti wọn si n fẹẹ pa owo n sọ fawọn eeyan pe ko si oogun fun arun yii, pe awọn ṣii n w aoogun ti yoo gbọ arun naa ni. O ni ọrọ naa ko daa o. Dokita Emmanuel ni, ni toun, oun ti fi oogun kan ti wọn n pe ni hydroxychloroquine, oogun ti awa n pe ni kolorokuin nibi, wo bii aadọtalelọọdunrun (350) eeyan san lọdọ oun. O ni ojoojumọ ni wọn n waa ba oun lọsibitu, ojoojumọ loun si n wo wọn san pẹlu kolorokuin. Ṣugbon ọpọ awon oniṣegun ni Amẹrika, ati ni awọn orilẹ-ede mi-in ni wọn ti sọ pe ki ẹnikẹni ma da Dokita Emmanuel to jẹ ọmọ Afrika lohun o, nitori bo ba jẹ kolorokuin lasan kapa kinni naa ni, oku rẹpẹtẹ bẹẹ ko ni i sun ni Amẹrika, Brazil, Mexico ati awọn orilẹ-ede Yuroopu (Europe) nitori gbogbo wọn yii lo mọ nipa kolorokuin daadaa ju dokita naa lọ. Ijọba Naijiria paapaa ti sọrọ, wọn ni awọn ko i ti dan kolorokuin ti obinrin yii n sọ wo lati fi wo arun koronafairọọsi o, kẹnikẹni ma si ṣe tẹ le awọn ohun to sọ pe ko sẹni to niloo ibomu mọ, nigba ti oogun ti yoo pa arun naa ba de, gbogbo aye ni yoo mọ.


O ni ojoojumọ ni wọn n waa ba oun lọsibitu, ojoojumọ loun si n wo wọn san pẹlu kolorokuin. Ṣugbon ọpọ awon oniṣegun ni Amẹrika, ati ni awọn orilẹ-ede mi-in ni wọn ti sọ pe ki ẹnikẹni ma da Dokita Emmanuel to jẹ ọmọ Afrika lohun o, nitori bo ba jẹ kolorokuin lasan kapa kinni naa ni, oku rẹpẹtẹ bẹẹ ko ni i sun ni Amẹrika, Brazil, Mexico ati awọn orilẹ-ede Yuroopu (Europe) nitori gbogbo wọn yii lo mọ nipa kolorokuin daadaa ju dokita naa lọ. Ijọba Naijiria paapaa ti sọrọ, wọn ni awọn ko i ti dan kolorokuin ti obinrin yii n sọ wo lati fi wo arun koronafairọọsi o, kẹnikẹni ma si ṣe tẹ le awọn ohun to sọ pe ko sẹni to niloo ibomu mọ, nigba ti oogun ti yoo pa arun naa ba de, gbogbo aye ni yoo mọ. Ṣugbọn ni bayii, ki kaluku maa ṣọra wọn, ki wọn mọ pe arun to n paayan ni koronafairọọsi, aye ko si ti i ri oogun gidi fun un.


Ṣugbọn ni bayii, ki kaluku maa ṣọra wọn, ki wọn mọ pe arun to n paayan ni koronafairọọsi, aye ko si ti i ri oogun gidi fun un.


Awọn dokita Ekiti yari, wọn ni ijọba ko bikita nipa eto ilera

Oluyinka Soyemi, Ado-Ekiti Ẹgbẹ awọn dokita ijọba nipinlẹ Ekiti, National Association of Government General and Medical Dental Practitioners (NAGGMDP), ti sọ pe awọn ko ni i fopin si iyanṣẹlodi to n lọ lọwọ nitori ijọba ko bikita nipa ẹka eto ilera. Nibẹrẹ ọsẹ yii ni ẹgbẹ naa, nipasẹ Dokita Kọlawọle Adeniyi to jẹ alaga wọn, kede pe iyanṣẹlodi tawọn gun le ni bii ọsẹ mẹta sẹyin waye nitori bi ijọba ko ṣe gbe awọn igbesẹ ti yoo ran awọn oṣiṣẹ eto ilera atawọn ileewosan to wa nipinlẹ naa lọwọ. Adeniyi ṣalaye pe ipo ti awọn ọsibitu ijọba mọkandinlogun, ileewosan ikọṣẹmọṣẹ mẹta ati gbogbo awọn ileewosan alabọọde to wa nijọba ibilẹ kaakiri Ekiti wa ko bojumu, dipo kijọba si wa nnkan ṣe, eto adojutofo ẹka ilera ni wọn ṣagbekalẹ laipẹ yii lai tọju awọn ti yoo mu un ṣaṣeyọri. O sọ ọ di mimọ pe awọn dokita tiẹ ti n fi ipinlẹ Ekiti silẹ lati lọ sibi ti nnkan ti daa, paapaa lasiko ti arun Koronafairọọsi sọ iṣẹ naa di eyi to lewu gidigidi yii. Adeniyi ni,’’Idi niyi ta a fi n ke si gbogbo awọn ọmọ ipinlẹ wa lati ba wa sọ fun ijọba ki wọn gbọ nnkan ta a n sọ ki ẹka eto ilera too wo. ‘‘Fun apẹẹrẹ, marun-un ninu awọn ọsibitu ipinlẹ yii ni dokita kọọkan, nigba tawọn ọsibitu ikọṣẹmọṣẹ mẹtẹẹta ni dokita mẹfa si meje.


O sọ ọ di mimọ pe awọn dokita tiẹ ti n fi ipinlẹ Ekiti silẹ lati lọ sibi ti nnkan ti daa, paapaa lasiko ti arun Koronafairọọsi sọ iṣẹ naa di eyi to lewu gidigidi yii. Adeniyi ni,’’Idi niyi ta a fi n ke si gbogbo awọn ọmọ ipinlẹ wa lati ba wa sọ fun ijọba ki wọn gbọ nnkan ta a n sọ ki ẹka eto ilera too wo. ‘‘Fun apẹẹrẹ, marun-un ninu awọn ọsibitu ipinlẹ yii ni dokita kọọkan, nigba tawọn ọsibitu ikọṣẹmọṣẹ mẹtẹẹta ni dokita mẹfa si meje. ‘‘Ninu awọn dokita ogun tijọba gba loṣu kejila, ọdun 2015, marun-un pere lo ku. Ninu awọn ogun ti wọn tun gba lọdun 2018, mẹfa lo ku. ‘‘Bakan naa lo jẹ pe awọn dokita akọṣẹmọṣẹ ogun ti wọn gba ni 2016 ku marun-un bayii, awọn to ku si n wa ọna lati lọ.’’ Adeniyi waa sọ pe ọpọ awọn dokita to ku yii ni wọn ti fẹẹ fẹyinti, awọn ọmọde inu wọn ko pọ, eyi yoo si da wahala nla silẹ laipẹ.


‘‘Ninu awọn dokita ogun tijọba gba loṣu kejila, ọdun 2015, marun-un pere lo ku. Ninu awọn ogun ti wọn tun gba lọdun 2018, mẹfa lo ku. ‘‘Bakan naa lo jẹ pe awọn dokita akọṣẹmọṣẹ ogun ti wọn gba ni 2016 ku marun-un bayii, awọn to ku si n wa ọna lati lọ.’’ Adeniyi waa sọ pe ọpọ awọn dokita to ku yii ni wọn ti fẹẹ fẹyinti, awọn ọmọde inu wọn ko pọ, eyi yoo si da wahala nla silẹ laipẹ.


‘Tori pe a ko rẹni ya wa lowo lati ṣowo to wu wa la fi bẹrẹ si i digunjale’

Faith Adebọla, Eko Awọn adigunjale meji yii, Sule Abdulkareem, ẹni ọdun mọkandinlọgbọn, pẹlu ekeji ẹ, Celestine Joseph, ni nitori owo tawọn fẹẹ bi bẹrẹ okoowo tawọn wa titi ti ko sẹni to ya awọn lo mu kawọn maa digunjale, wọn lowo ọhun lawọn n dọgbọn tu jọ diẹdiẹ. Ọsan ọjọ Aiku, Sannde, ọsẹ yii lọwọ ikọ ọlọpaa to n gbogun ti idigunjale, SARS, tẹ awọn ọkunrin meji ọhun lagbegbe Anthony Village, l’Ekoo. Alaye ti wọn ni Abdulkareem ṣe fawọn agbofinro ni pe ileeṣẹ to n taja lori ikanni, Jumia, loun ti mọ ekeji oun, Joseph, o lawọn jọ n wa ọkada (Dispatch Rider) fun ileeṣẹ naa ni. O ni ọrẹ oun yii lo fẹẹ bẹrẹ okoowo ile ọti, o fẹẹ ṣi rẹsitọranti, o si nilo miliọnu kan aabọ Naira lati fi bẹrẹ. O loun pẹlu rẹ lawọn jọ daamu wa owo naa kaakiri, ṣugbọn kọbọ lo kere ju, ẹni kan ko ya awọn, kawọn too pade ọkunrin kan to sọ fawọn pe awọn le ri owo naa ya ti awọn ba ti ni ohun ti awọn le fi duro. Motọ tawọn maa fi ṣe oniduuro yii lo lawọn n wa tawọn fi ronu idigunjale, igba to si jẹ pe awọn ọkọ to ṣi dun-un wo lo n ba UBER ṣiṣẹ, eyi lo mu kawọn ke si awakọ ọhun lori foonu pe ko gbe awọn lọ si ọna Anthony.


O ni ọrẹ oun yii lo fẹẹ bẹrẹ okoowo ile ọti, o fẹẹ ṣi rẹsitọranti, o si nilo miliọnu kan aabọ Naira lati fi bẹrẹ. O loun pẹlu rẹ lawọn jọ daamu wa owo naa kaakiri, ṣugbọn kọbọ lo kere ju, ẹni kan ko ya awọn, kawọn too pade ọkunrin kan to sọ fawọn pe awọn le ri owo naa ya ti awọn ba ti ni ohun ti awọn le fi duro. Motọ tawọn maa fi ṣe oniduuro yii lo lawọn n wa tawọn fi ronu idigunjale, igba to si jẹ pe awọn ọkọ to ṣi dun-un wo lo n ba UBER ṣiṣẹ, eyi lo mu kawọn ke si awakọ ọhun lori foonu pe ko gbe awọn lọ si ọna Anthony. Toyota Corolla to gbẹ kan lawakọ naa gbe wa. O ni bo ṣe ku diẹ kawọn de agbegbe Anthony lawọn ti fẹẹ ja awakọ naa lole, ṣugbọn boya o fura ni o, niṣe lo n tẹna ọkọ faa-faa-faa, lawọn ba fi i silẹ pe boya awọn maa ri ibomi-in to parorọ tawọn ti maa le ja mọto naa gba lọwọ ẹ, lo fi di pe ọwọ ọlọpaa SARS lawọn waa ko si yii. Nigba ti wọn bi wọn leere ibi ti wọn ti ri ibọn ti wọn n lo, Joseph ni ọrẹ awọn kan lo fun awọn nigba kan, onitọhun ko si si l’Ekoo mọ.


Toyota Corolla to gbẹ kan lawakọ naa gbe wa. O ni bo ṣe ku diẹ kawọn de agbegbe Anthony lawọn ti fẹẹ ja awakọ naa lole, ṣugbọn boya o fura ni o, niṣe lo n tẹna ọkọ faa-faa-faa, lawọn ba fi i silẹ pe boya awọn maa ri ibomi-in to parorọ tawọn ti maa le ja mọto naa gba lọwọ ẹ, lo fi di pe ọwọ ọlọpaa SARS lawọn waa ko si yii. Nigba ti wọn bi wọn leere ibi ti wọn ti ri ibọn ti wọn n lo, Joseph ni ọrẹ awọn kan lo fun awọn nigba kan, onitọhun ko si si l’Ekoo mọ. O ni ibọn naa ti wa lọwọ awọn tipẹ, awọn maa n lo o lati daabo bo ara awọn lọwọ awọn janduku Apapa tawọn n gbe ni. Ṣa, awọn afurasi mejeeji yii ti balẹ si ahamọ awọn ọtẹlẹmutẹ ni Panti, Yaba.


O ni ibọn naa ti wa lọwọ awọn tipẹ, awọn maa n lo o lati daabo bo ara awọn lọwọ awọn janduku Apapa tawọn n gbe ni. Ṣa, awọn afurasi mejeeji yii ti balẹ si ahamọ awọn ọtẹlẹmutẹ ni Panti, Yaba.


Nitori ọti amu ju, ile-ẹjọ tu igbeyawo ka ni Ṣaki

Olu-Theo Omolohun, Oke-Ogun Gbogbo oriṣiiriṣii orukọ ti Abilekọ Dorcas pe ọkọ rẹ, Ọgbẹni Akinọla Faleye Samuel, lo ba a mu lakooko to waa jẹjọ lori ẹsun tiyawo ẹ fi kan an pe ọmuti paraku ni nitori niṣe lo n ta gọọ gọọ, ihuwasi rẹ nile-ẹjọ ọhun jọ ti ọmuti loootọ. Ọjọ Aje, Mọnde, ọsẹ to kọja yii, lo di ẹlẹẹkẹta tawọn tọkọ-taya naa yoo fara han nile-ẹjọ lori ẹsun ọhun latari bi wọn ṣe n sun igbẹjọ wọn siwaju ni gbogbo igba. Abileko Dorcas Akinọla lo mu ẹjọ ọkọ rẹ wa pe ki wọn ba oun tu igbeyawo wọn ka lai fakoko ṣofo. Gẹgẹ bo ṣe ṣalaye, o ni lati ọdun 2012 loun ti yago fun Samuel tori niṣe lo n mu ọti lile bii ẹni mu piọ wọta, to ba si ti yo tan bayii, alupamokuu lo maa n fi toun ṣe. O ni alajangbila ẹda kan lọkọ oun, ko sẹni to le da a lẹkun ko gbọ lakooko to ba n lu oun lọwọ, eyi lo si mu ki oun kuro lọọdẹ rẹ nigba ti ilukulu ọhun fẹẹ gbẹmi oun, loun lọọ da gba ile, tori koto aye dara ju koto ọrun lọ. Abileko Dorcas ni iyalẹnu lo tun jẹ foun pe ọkunrin naa tun le waa ka oun mọle lalẹ ọjọ kan, to si bẹrẹ si i ba oun ja pẹlu awọn ayalegbe ti wọn fẹẹ gba oun silẹ, to n dunkooko pe oun maa yọ windo yara oun sọnu ni.


Gẹgẹ bo ṣe ṣalaye, o ni lati ọdun 2012 loun ti yago fun Samuel tori niṣe lo n mu ọti lile bii ẹni mu piọ wọta, to ba si ti yo tan bayii, alupamokuu lo maa n fi toun ṣe. O ni alajangbila ẹda kan lọkọ oun, ko sẹni to le da a lẹkun ko gbọ lakooko to ba n lu oun lọwọ, eyi lo si mu ki oun kuro lọọdẹ rẹ nigba ti ilukulu ọhun fẹẹ gbẹmi oun, loun lọọ da gba ile, tori koto aye dara ju koto ọrun lọ. Abileko Dorcas ni iyalẹnu lo tun jẹ foun pe ọkunrin naa tun le waa ka oun mọle lalẹ ọjọ kan, to si bẹrẹ si i ba oun ja pẹlu awọn ayalegbe ti wọn fẹẹ gba oun silẹ, to n dunkooko pe oun maa yọ windo yara oun sọnu ni. O ni baale ile naa ba a debii pe o lu aburo mama oun, ọsibitu lo si gba a silẹ. Bẹẹ lo tun fẹsun kan ọkọ rẹ pe ko jẹ koun foju kan awọn ọmọ oun to wa lakata rẹ. Ọgbẹni Akinọla ko jẹ ki ọrọ ọhun tutu to fi ni igbeyawo nilana ti Kristẹni loun ba iyawo oun ṣe, oun si ko ro pe ile-ẹjọ kekere lẹtọọ lati tu igbeyawo naa ka lai si awọn to tọwọ bọwe igbeyawo naa nikalẹ.


O ni baale ile naa ba a debii pe o lu aburo mama oun, ọsibitu lo si gba a silẹ. Bẹẹ lo tun fẹsun kan ọkọ rẹ pe ko jẹ koun foju kan awọn ọmọ oun to wa lakata rẹ. Ọgbẹni Akinọla ko jẹ ki ọrọ ọhun tutu to fi ni igbeyawo nilana ti Kristẹni loun ba iyawo oun ṣe, oun si ko ro pe ile-ẹjọ kekere lẹtọọ lati tu igbeyawo naa ka lai si awọn to tọwọ bọwe igbeyawo naa nikalẹ. Adajọ M. A. Aworeni Ọladipupọ ni ohun ti wọn bi olujẹjọ yii kọ lo n dahun, niwọnbi ko si ti ri esi gidi kan fọ si ẹsun tiyawo rẹ fi kan an, ile-ẹjọ yoo tu igbeyawo ọhun ka. Adajọ ọhun ni ile-ẹjọ ko laṣẹ lati gba awọn ọmọ to wa lakata ọkunrin naa pada fun olupẹjọ, o ni o le lọ sọfiisi itọju awọn ọmọ wẹwẹ (Welfare) to wa laduugbo wọn, o si paṣẹ fun tọkọ-taya naa lati ko iwe-ẹri igbeyawo wọn wa si kootu naa lọjọ mẹjọ, ki wọn le yanju ọrọ ọhun.


Adajọ M. A. Aworeni Ọladipupọ ni ohun ti wọn bi olujẹjọ yii kọ lo n dahun, niwọnbi ko si ti ri esi gidi kan fọ si ẹsun tiyawo rẹ fi kan an, ile-ẹjọ yoo tu igbeyawo ọhun ka. Adajọ ọhun ni ile-ẹjọ ko laṣẹ lati gba awọn ọmọ to wa lakata ọkunrin naa pada fun olupẹjọ, o ni o le lọ sọfiisi itọju awọn ọmọ wẹwẹ (Welfare) to wa laduugbo wọn, o si paṣẹ fun tọkọ-taya naa lati ko iwe-ẹri igbeyawo wọn wa si kootu naa lọjọ mẹjọ, ki wọn le yanju ọrọ ọhun.


Korona yoo dohun igbagbe nilẹ wa laipẹ – Ọọni Ogunwusi

Florence Babaṣọla Ọọni ti Ifẹ, Ọba Adeyẹye Ẹnitan Ogunwusi, Ọjaja 11, ti sọ asọtẹlẹ pe igba diẹ lo ku fun ajakalẹ arun Koronafairọọsi lati di ohun igbagbe lorileede Naijiria. Lasiko ti awọn Ọlọṣun (Osun devotees) ṣabẹwo si i laafin rẹ layaajọ ọdun Ọṣun ni Ọọni sọrọ idaniloju yii. Ogunwusi sọ pe ko si ariyanjiyan kankan ninu ẹ rara, arun Korona wa nilẹ wa, o si n ja kaakiri bii oro lojoojumọ, o waa ku si ọwọ ẹnikọọkan lati ṣọra ṣe laarin ilu. Kabiesi ṣalaye pe idi ti awọn ko fi ṣe ọdun Ọṣun naa lalariwo bi wọn ṣe maa n ṣe e tẹlẹ n’Ileefẹ ni lati ma ṣe faaye gba itankalẹ arun naa. O ni asiko ọdun Ọṣun jẹ asiko lati ṣayẹyẹ omi, omi si ṣe pataki ninu igbesi aye ẹda. Arole Oodua lo asiko naa lati gbadura pe ki Ẹlẹdaa fi omi wẹ gbogbo aye mọ kuro ninu laluri ajakalẹ arun Korona.


Kabiesi ṣalaye pe idi ti awọn ko fi ṣe ọdun Ọṣun naa lalariwo bi wọn ṣe maa n ṣe e tẹlẹ n’Ileefẹ ni lati ma ṣe faaye gba itankalẹ arun naa. O ni asiko ọdun Ọṣun jẹ asiko lati ṣayẹyẹ omi, omi si ṣe pataki ninu igbesi aye ẹda. Arole Oodua lo asiko naa lati gbadura pe ki Ẹlẹdaa fi omi wẹ gbogbo aye mọ kuro ninu laluri ajakalẹ arun Korona. Ọba Ogunwusi bu ẹnu atẹ lu awọn ti wọn maa n pe awọn Ọlọṣun ni abọriṣa, o ni iranti awọn alalẹ ni wọn n ṣe, iwulo omi ko si ṣee fọwọ rọ sẹyin lawujọ wa. Nibi ayẹyẹ.naa, Arabinrin Ṣọla Duro-Ladipọ lati ileeṣẹ to n ri si ọrọ aṣa ati ibudo igbafẹ nipinlẹ Ọṣun lo ṣoju gomina, o si ṣeleri pe gbogbo ọdun to jẹ ti aṣa nijọba yoo maa gbaruku ti.


Ọba Ogunwusi bu ẹnu atẹ lu awọn ti wọn maa n pe awọn Ọlọṣun ni abọriṣa, o ni iranti awọn alalẹ ni wọn n ṣe, iwulo omi ko si ṣee fọwọ rọ sẹyin lawujọ wa. Nibi ayẹyẹ.naa, Arabinrin Ṣọla Duro-Ladipọ lati ileeṣẹ to n ri si ọrọ aṣa ati ibudo igbafẹ nipinlẹ Ọṣun lo ṣoju gomina, o si ṣeleri pe gbogbo ọdun to jẹ ti aṣa nijọba yoo maa gbaruku ti.


Ijọba ipinlẹ Ọṣun fagi le Yidi Iasiko Ileya lati dena itankalẹ arun Korona

Akọwe ijọba ipinlẹ Ọṣun, Ọmọọba Wọle Oyebamiji, ti kede pe ko ni i si anfaani fun awọn Musulumi lati kora jọ ni Yidi fun adura ọdun Ileya lọdun yii. Ṣugbọn anfaani wa fun wọn lati lọ si adura Juma’at, niwọn igba to jẹ pe ọjọ Jimọh naa ni ọdun Ileya ọhun bọ si. Eleyii ko ṣẹyin imọran ti awọn oṣiṣẹ eto-aabo fun ijọba latari bi awọn kan ṣe kọ etiikun si gbogbo ikilọ rẹ lori ọrọ arun Korona. Oyebamiji ṣalaye pe ibẹsilẹ arun naa yoo lagbara si i tijọba ba le faaye gba ọpọ eeyan lati tun pe jọ soju kan fun adura nitori aimọye awọn ọlọdun ni wọn ti wọle lati oriṣiiriṣii ilu. O waa ran wọn leti pe gbogbo ilana to jẹ mọ lilo ibomu ati iboju, jijina sira ẹni, fifọ ọwọ pẹlu ọṣẹ ati omi, pẹlu lilo sanitaisa ni wọn gbọdọ tẹle nibi adura Juma’at ti wọn ba n ṣe.


Awọn ọmoleewe to fẹẹ ṣedanwo yoo wọle lọsẹ to n bọ

Awọn ọmọleewe to fẹẹ ṣedanwo oniwee mẹwaa jade ti jagun ajaye o: ijọba ti fun wọn laaye lati wọle pada sileewe wọn, ki wọn le ṣedanwo naa. Ọjọ Iṣẹgun, Tusidee, to n bọ, ọjọ Kẹrin oṣu kẹjọ yii ni wọn yoo wọle. Ana ni ijọba apapọ kede bẹẹ, nitori wọn ko fẹ kawọn akẹkọọ ti wọn fẹẹ jade naa kuna lati ṣedanwo wọn. Tẹlẹtẹlẹ, ijọba ti ni wọn ko ni i jẹ ki awọn ọmọleewe yii wọle nitori arun korona, wọn ni ẹmi awọn ọmo naa ju idanwo ti wọn fẹe ṣe lọ. Ṣgbọn lẹyin ti wọn ti gbe ọrọ naa yẹwo, ti wọn si ti fi ofin ti awọn onileewe gbogbo gbọdọ tẹ le ki wọn too ṣi ileewe wọn lelẹ, wọn ni awon akẹkọọ yii le lọọ ṣedanwo naa ti yoo bẹrẹ ni ọjo kẹtadinlogun oṣu kẹjọ yii, iyẹn ni wọn si ṣe fun wọn ni ọsẹ meji fun igbaradi, ti wọn ni ki gbogbo ileewe ṣilẹkun wọn.


Ko siṣẹ lọjọ Alamisi ati ọjọ Jimọ o, nitori ọdun Ileya ni

Ijọba apapọ orilẹ-ede yii ti kede pe ko ni i si iṣẹ ni Ọjọbọ, Tọsidee, ọtunla ati ọjọ Ẹti, Furaidee ọjọ mẹrin oni. Ọlude Ileya ti wọn fun awọn eeyan ni wọn ṣe kede bẹẹ, wọn ni ki kaluku le lo anfaani lati ṣe ọdun naa ni aṣegbadun ni. Ninu atẹjade to ti ọọffiisi Minisita ileeṣẹ to n ri si ọrọ abẹle ilẹ yii, Ọgbẹni Raufu Arẹgbẹṣọla, jade, ijọba ki gbogbo Musulumi orilẹ-ede yii ku ọdun, wọn si gbadura pe ọdun yoo yabo. Ijọba ni ki gbogbo Musulumi lo akoko yii lati fi na ọwọ ifẹ ati aanu si ọmọlakeji wọn. Alaroye paapaa ni ọdun ayọ la o ṣe.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Ẹ ma ko wọn wa silẹ Yoruba yii rara o Yatọ si awọn ti wọn gba sinu iṣẹ ologun, awọn ṣọja ilẹ wa ti tun ko awọn ọmọ Boko Haram mọkanlelẹgbẹta (601) pada saarin awujọ. Wọn ni awọn ti kọ wọn ni iṣẹ ọwọ ti wọn yoo maa ṣe, wọn si ti le maa gbe laarin ilu bayii, ko si wahala kankan mọ. Iṣẹ ọwọ to pọ ju ti wọn kọ awọn ọmọ Boko Haram atijọ yii ni iṣẹ baaba, gẹrigẹri. Nigba ti wọn si fẹẹ tu wọn silẹ, wọn ra kilipaasi ati awọn eelo igẹrun-un mi-in fun wọn, wọn waa fun wọn ni ẹgbẹrun lọna ogun naira ẹni kọọkan, wọn ni Ọlọrun yoo sin wọn o. Eto naa ki i ṣe eto daradara kan. Ẹni to ti ṣe Boko Haram ri, ti wọn mọ bi wọn ti n paayan lati gba ohun-ini rẹ, ti wọn n lọ si abule ati ilu lati gba owo to pọ gan-an lọwọ awọn eeyan, ti ẹ waa ni ẹ kọ ọ niṣẹ baaba, ẹ fun un ni ogun ẹgbẹrun. Lọjọ wo ni yoo fi na ogun ẹgbẹrun tan, ẹni meloo ni yoo fi kilipa gẹrun fun lai ni ṣọọbu. Ṣebi bii igba ti wọn tun da awọn ẹgbẹta ọmọ Boko Haramu si aarin ilu ni.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Nigba ti wọn si fẹẹ tu wọn silẹ, wọn ra kilipaasi ati awọn eelo igẹrun-un mi-in fun wọn, wọn waa fun wọn ni ẹgbẹrun lọna ogun naira ẹni kọọkan, wọn ni Ọlọrun yoo sin wọn o. Eto naa ki i ṣe eto daradara kan. Ẹni to ti ṣe Boko Haram ri, ti wọn mọ bi wọn ti n paayan lati gba ohun-ini rẹ, ti wọn n lọ si abule ati ilu lati gba owo to pọ gan-an lọwọ awọn eeyan, ti ẹ waa ni ẹ kọ ọ niṣẹ baaba, ẹ fun un ni ogun ẹgbẹrun. Lọjọ wo ni yoo fi na ogun ẹgbẹrun tan, ẹni meloo ni yoo fi kilipa gẹrun fun lai ni ṣọọbu. Ṣebi bii igba ti wọn tun da awọn ẹgbẹta ọmọ Boko Haramu si aarin ilu ni. Aburu ti awọn yii yoo si ṣe yoo ju ti awọn ti wọn wa ninu igbo wọn jẹẹjẹ tẹlẹ lọ. Ṣe bi wọn ti n ṣe awọn ọdaran ti wọn ba fẹẹ fi silẹ saarin awujọ lagbaaye ree. Ṣe iṣẹ baaba ni wọn n kọ wọn, ogun ẹgbẹrun ni wọn yoo si fun wọn lati maa fi ṣe aye wọn.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Aburu ti awọn yii yoo si ṣe yoo ju ti awọn ti wọn wa ninu igbo wọn jẹẹjẹ tẹlẹ lọ. Ṣe bi wọn ti n ṣe awọn ọdaran ti wọn ba fẹẹ fi silẹ saarin awujọ lagbaaye ree. Ṣe iṣẹ baaba ni wọn n kọ wọn, ogun ẹgbẹrun ni wọn yoo si fun wọn lati maa fi ṣe aye wọn. Ko buru o. Amọ bi wọn ti fẹẹ tu wọn saarin ilu yii, adugbo wọn ni Borno naa ni ki wọn jẹ ki wọn duro o, ẹ ma ko aloku Boko Haram de ilẹ Yoruba, ohun ti yoo fa wahala gidi niyẹn, ki gbogbo ẹyin ọmọ Yoruba naa si maa ṣọra o, bi ẹ ba ti ri irin kọsẹkọsẹ kan laduugbo yin, tabi ti wọn ba ni ẹnikan ti ṣe Boko Haram, ko ṣe e mọ, o ti yiwa pada, ẹ tete yaa pariwo sita. Ki i tan lara wọn bẹẹ yẹn, wọn yoo kan tun da gbogbo ilu si adanwo ni. Ohun buruku digbo rere, a o fẹ aloku Boko Haram lọdọ tiwa o. Nigba ti Akeredolu wọle yii Iṣẹ oṣelu ati awọn ti wọn n ṣe e, eyi-jẹ, eyi-o-jẹ, bii ẹni ta tẹtẹ ni.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Ko buru o. Amọ bi wọn ti fẹẹ tu wọn saarin ilu yii, adugbo wọn ni Borno naa ni ki wọn jẹ ki wọn duro o, ẹ ma ko aloku Boko Haram de ilẹ Yoruba, ohun ti yoo fa wahala gidi niyẹn, ki gbogbo ẹyin ọmọ Yoruba naa si maa ṣọra o, bi ẹ ba ti ri irin kọsẹkọsẹ kan laduugbo yin, tabi ti wọn ba ni ẹnikan ti ṣe Boko Haram, ko ṣe e mọ, o ti yiwa pada, ẹ tete yaa pariwo sita. Ki i tan lara wọn bẹẹ yẹn, wọn yoo kan tun da gbogbo ilu si adanwo ni. Ohun buruku digbo rere, a o fẹ aloku Boko Haram lọdọ tiwa o. Nigba ti Akeredolu wọle yii Iṣẹ oṣelu ati awọn ti wọn n ṣe e, eyi-jẹ, eyi-o-jẹ, bii ẹni ta tẹtẹ ni. Wọn yoo ti ro pe bi awọn ba ti gba ọna kan bayii, o daju pe ibi ti awọn yoo yọri si ree, ko si ni i si wahala kan. Awọn ti wọn sọ pe ki Agboọla Ajayi kuro ninu ẹgbẹ APC, ko pada lẹyin gomina rẹ, ko si maa bọ ninu PDP yoo ti ṣe gbogbo alaye fun un pe oun ni ẹgbẹ awọn fẹẹ fa kalẹ, oun ni wọn yoo mu lati du ipo gomina pẹlu ọga rẹ, awọn yoo si ri i pe awọn gbe e wọle. Ṣugbọn ọrọ oṣelu ko ri bẹẹ. Akọwe ijọba to kuro ninu ijọba ati ẹgbẹ oṣelu wọn naa, ko si ohun meji ti wọn tori ẹ kuro ju pe Agboọla ni yoo gba tikẹẹti PDP lọ, awọn yoo si lo anfaani naa lati di gomina laaye ara wọn.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Wọn yoo ti ro pe bi awọn ba ti gba ọna kan bayii, o daju pe ibi ti awọn yoo yọri si ree, ko si ni i si wahala kan. Awọn ti wọn sọ pe ki Agboọla Ajayi kuro ninu ẹgbẹ APC, ko pada lẹyin gomina rẹ, ko si maa bọ ninu PDP yoo ti ṣe gbogbo alaye fun un pe oun ni ẹgbẹ awọn fẹẹ fa kalẹ, oun ni wọn yoo mu lati du ipo gomina pẹlu ọga rẹ, awọn yoo si ri i pe awọn gbe e wọle. Ṣugbọn ọrọ oṣelu ko ri bẹẹ. Akọwe ijọba to kuro ninu ijọba ati ẹgbẹ oṣelu wọn naa, ko si ohun meji ti wọn tori ẹ kuro ju pe Agboọla ni yoo gba tikẹẹti PDP lọ, awọn yoo si lo anfaani naa lati di gomina laaye ara wọn. Ṣugbọn wọn ti dibo tan, ọna ko si gba ibi ti wọn foju si rara. Awọn kan ninu PDP n sọ pe ki Jẹgẹdẹ to wọle lati ta asia PDP fi Agboọla ṣe igbakeji rẹ, ṣugbọn o daju pe ọkunrin to n ṣe igbakeji gomina lọwọ bayii ko ni i lọ sinu ẹgbẹ oṣelu mi-in nitori ki wọn le fi oun ṣe igbakeji gomina ninu ẹgbẹ oṣelu mi-in, itiju ko ni i jẹ ko ṣe iru iyẹn. Bẹẹ ni ko si agbara kan to le sa ti yoo fi gbe PDP wọle, afi ti awọn araalu ba kuku ti sọ pe awọn pada lẹyin ẹgbẹ naa ni.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Ṣugbọn wọn ti dibo tan, ọna ko si gba ibi ti wọn foju si rara. Awọn kan ninu PDP n sọ pe ki Jẹgẹdẹ to wọle lati ta asia PDP fi Agboọla ṣe igbakeji rẹ, ṣugbọn o daju pe ọkunrin to n ṣe igbakeji gomina lọwọ bayii ko ni i lọ sinu ẹgbẹ oṣelu mi-in nitori ki wọn le fi oun ṣe igbakeji gomina ninu ẹgbẹ oṣelu mi-in, itiju ko ni i jẹ ko ṣe iru iyẹn. Bẹẹ ni ko si agbara kan to le sa ti yoo fi gbe PDP wọle, afi ti awọn araalu ba kuku ti sọ pe awọn pada lẹyin ẹgbẹ naa ni. Bi nnkan si ti ṣe ri yii, kinni naa yoo le ko too bọ sọwọ ẹgbẹ wọn. Yoo ṣoro fun Agboọla lati pada lọọ ba Akeredolu pe oun ti pada de, nitori ọrọ naa ti yiwọ, bii ẹni to leku meji to pofo ni. Rotimi Akeredolu ni yoo waa ṣe iṣe agba, ti yoo fa igbakeji rẹ mọra, ti yoo gbe iṣẹ daadaa fun un ṣe niwọnba igba tijọba wọn ku yii, ti yoo si tibẹ da a pada sinu ẹgbẹ wọn bi iyẹn ba ṣee ṣe.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Bi nnkan si ti ṣe ri yii, kinni naa yoo le ko too bọ sọwọ ẹgbẹ wọn. Yoo ṣoro fun Agboọla lati pada lọọ ba Akeredolu pe oun ti pada de, nitori ọrọ naa ti yiwọ, bii ẹni to leku meji to pofo ni. Rotimi Akeredolu ni yoo waa ṣe iṣe agba, ti yoo fa igbakeji rẹ mọra, ti yoo gbe iṣẹ daadaa fun un ṣe niwọnba igba tijọba wọn ku yii, ti yoo si tibẹ da a pada sinu ẹgbẹ wọn bi iyẹn ba ṣee ṣe. Dajudaju, Agboọla ko ṣiwere, awọn iwa kan ti Akeredolu funra ẹ hu ni yoo ti bi i ninu, ko too di pe o binu fi ẹgbẹ silẹ fun wọn. Ki Akeredolu pe e mọra bayii, ko tun apa ibẹ ṣe, ko le ni atilẹyin awọn to yẹ. Bi bẹẹ kọ, aja ti ko ti i ku le jẹkọ o, oro adagbẹyin a si maa buru ju oro akọkọda lọ.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Dajudaju, Agboọla ko ṣiwere, awọn iwa kan ti Akeredolu funra ẹ hu ni yoo ti bi i ninu, ko too di pe o binu fi ẹgbẹ silẹ fun wọn. Ki Akeredolu pe e mọra bayii, ko tun apa ibẹ ṣe, ko le ni atilẹyin awọn to yẹ. Bi bẹẹ kọ, aja ti ko ti i ku le jẹkọ o, oro adagbẹyin a si maa buru ju oro akọkọda lọ. Jẹgẹdẹ, ẹnu dun i rofọ o Ko si ohun ti eeyan ko le fi ẹnu ṣe, afẹnu-wa-mọto ki i jaamu. O le ni ‘fuumu’ ti oun ba ṣe bayii, oun ti de Sokoto niyẹn. Bẹẹ ni ẹnu dun i rofọ, agada ọwọ ṣee bẹ gẹdu.


O ṣoju mi koro (Apa Keji)

Jẹgẹdẹ, ẹnu dun i rofọ o Ko si ohun ti eeyan ko le fi ẹnu ṣe, afẹnu-wa-mọto ki i jaamu. O le ni ‘fuumu’ ti oun ba ṣe bayii, oun ti de Sokoto niyẹn. Bẹẹ ni ẹnu dun i rofọ, agada ọwọ ṣee bẹ gẹdu. Eyitayọ Jẹgẹdẹ ti gba tikẹẹti ẹgbẹ PDP bayii, oun ni yoo du ipo gomina lorukọ ẹgbẹ wọn. Ṣugbọn o, bo ti gba tikẹẹti naa tan lo bọ sita, ọrọ ti yoo si kọkọ sọ ni pe ki Arakunrin Rotimi Akeredolu maa ko ẹru ẹ kuro nile ijọba, nitori oun n bọ waa gba ijọba oun, oun yoo si tun ipinlẹ Ondo ti awọn Akeredolu n ba jẹ yii ṣe. Bẹẹ ni gbogbo awọn oloṣelu yii maa n wi, wọn yoo bẹrẹ si i fọnnu nigba ti wọn ba wa loju ọna, nigba ti wọn ba wọle tan ni wọn yoo di nnkan mi-in pata, bo o ba si beere lọwọ wọn pe ọrọ ti wọn sọ tẹlẹ nkọ, wọn yoo ni awọn ko mọ pe bẹẹ ni nnkan bajẹ to ni.