Ìjọ́ba tí gbé ìlànà IPPIS kalẹ̀ láti tanmalẹ̀ sí snà ti àwọn ilé ẹ̀kọ́ fásitì ń gbà náwó tí ń wọlọ́ sí ọ̀dọ̀ wọ́n Àwọn Kọ̀ndísọ̀n ti ASUU yóò fi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Bí ASUU àti ìjọba ṣe tí dúró sí apá ibikan báyìí, ǹkan kan tó le dá ìwọlé dúró ni ọ̀rọ̀ Covid-19 pàápàá jùlọ tí ọwọ́jà ààrùn Covid-19 ṣe tún padà dé báyìí. Gbogbo àwọn aláṣẹ ilé ìwé gbọdọ ṣètò láti rí dájú pé, wọ́n gbé àwọn ìlànà tí ààrùn Covid-19 kò fi ni tànkálẹ̀ sílẹ̀, èyí ni láti rí dájú pé, àtí àwọn olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ wà lábẹ́ ààbò tó péye. Bí ọdún ṣe ń lọ sọpin báyìí, kò ti dájú bọóyá àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò le padà sí ilé ìwé tàbí ó di ọún tó n bọ̀.


Omoyele Sowore: Ẹyin ọ̀dọ́, ẹ jáde wá ṣe ìwọ́de àìṣùn ọdún láti tako ìjọba burúkú

Iroyin kan to gba ori ayelujara kan lo n wipe awọn agbofinro tun ti mu asiwaju ẹgbẹ ajafẹtọ ẹni Revolution Now, Omoyele Sowore si ahamọ. Sowore atawọn ọmọ ẹgbẹ ajafẹtọ ẹni naa ni wọn se iwọde kan to pe akori rẹ ni 'Resolute 2021', bẹrẹ ni alẹ aisun ọdun titi wọnu ọdun tuntun. Bakan naa tun ni irufẹ iwọde naa tun waye lawọn ipinlẹ kan lorilẹede yii bii Ondo, Kaduna ati Osun mọjumọ ọjọ ọdun tuntun 2021. Saaju ni alẹ ọjọ aisun ọdun tuntun ni Sowore ti kede loju opo Twitter rẹ pe ki ẹnikẹni to ba nifẹ lati kopa ninu aisun iwọde naa, jade sita . O ni ki awọn oluwọde ọhun mu abẹla ati paali ikede lọwọ, eyi to n sọ awọn ohun ti wọn n fi ehonu han le lori nipa ijọba Muhammadu Buhari. Bakan naa lo n rọ wọn pe ki wọn pin awọn aworan ati fidio ti wọn ba ya lasiko iwọde naa soju opo ayelujara wọn.


Saaju ni alẹ ọjọ aisun ọdun tuntun ni Sowore ti kede loju opo Twitter rẹ pe ki ẹnikẹni to ba nifẹ lati kopa ninu aisun iwọde naa, jade sita . O ni ki awọn oluwọde ọhun mu abẹla ati paali ikede lọwọ, eyi to n sọ awọn ohun ti wọn n fi ehonu han le lori nipa ijọba Muhammadu Buhari. Bakan naa lo n rọ wọn pe ki wọn pin awọn aworan ati fidio ti wọn ba ya lasiko iwọde naa soju opo ayelujara wọn. Gẹgẹ ba se gbọ, awọn agbofinro ko jẹ ki iwọde naa tutu, ti wọn fi sẹburu adari iwọde naa nilu Abuja atawọn oluwọde miran, ti wọn si gbe wọn lọ sibi ti ẹnikẹni ko mọ. Nibayi  ọmọ Naijiria lo ti wa n kesi aarẹ Muhammadu Buhari lori ayelujara pe ko tu Omoyele Sowore silẹ ni ahamọ, ko si ye lo ọlọpaa lati dunkoo mọ araalu.


Gẹgẹ ba se gbọ, awọn agbofinro ko jẹ ki iwọde naa tutu, ti wọn fi sẹburu adari iwọde naa nilu Abuja atawọn oluwọde miran, ti wọn si gbe wọn lọ sibi ti ẹnikẹni ko mọ. Nibayi  ọmọ Naijiria lo ti wa n kesi aarẹ Muhammadu Buhari lori ayelujara pe ko tu Omoyele Sowore silẹ ni ahamọ, ko si ye lo ọlọpaa lati dunkoo mọ araalu.


Ibadan clash: Rògbòdìyàn bẹ́ sílẹ̀ láàrin àwọn ọlọ́kadà àti àwọn òṣìṣẹ́ ọgbà ẹ̀wọ̀n ní Ibadan

Rogbodiyan bẹ sile laarin awọn ọlọkada ati awọn oṣiṣẹ ọgba ẹwọn n'Ibadan. Ọrọ di boo lọ ki o ya fun mi lọwurọ ọjọ Iṣegun ni agbegbe gate nilu Ibadan nibi ti rogbodiyan ti bẹ silẹ laarin awọn ọlọkada ati awọn oṣiṣẹ ọgba ẹwọn to n bẹ ni Agodi. Ohun ti o ṣoju mi koro sọ ni pe ọkan lara awọn oṣiṣẹ ọgba ẹwọn naa lo ṣekupa ọlọkada kan ti ọṣiṣẹ ọgba ẹwọn naa si fi ara pa ni agbegbe ti wahala naa silẹ. Ọpọlọpọ awọn awakọ ati awọn eeyan to n fi ẹsẹ rin lo lọri pada si ibi ti wọn ti n bọ lati ti ọrọ naa di wọlukọlu. Nibayii awọn oṣiṣẹ ọlọpaa ati ileeṣẹ ologun ti duro wamuwamu si gbogbo agbegbe naa titi ti o fi de agbegbe Total Garden. Lasiko to n fi idi ọrọ naa mulẹ, alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ọyọ, Gbenga Fadeyi ṣe alaye pe lootọ ni ifanfa waye ni agbegbe naa, "ṣugbọn awọn ọlọpaa ati ẹṣọ aabo mii ti yọju sibẹ lati le mu ki alafia j'ọba".


Ọpọlọpọ awọn awakọ ati awọn eeyan to n fi ẹsẹ rin lo lọri pada si ibi ti wọn ti n bọ lati ti ọrọ naa di wọlukọlu. Nibayii awọn oṣiṣẹ ọlọpaa ati ileeṣẹ ologun ti duro wamuwamu si gbogbo agbegbe naa titi ti o fi de agbegbe Total Garden. Lasiko to n fi idi ọrọ naa mulẹ, alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ọyọ, Gbenga Fadeyi ṣe alaye pe lootọ ni ifanfa waye ni agbegbe naa, "ṣugbọn awọn ọlọpaa ati ẹṣọ aabo mii ti yọju sibẹ lati le mu ki alafia j'ọba". Fadeyi fi kun ọrọ rẹ pe ọlọpaa ko yinbọn fun ẹnikẹni nibẹ tako iroyin to gba ori ayelujara kan wi pe ọlọpaa yinbọn nibẹ.


Fadeyi fi kun ọrọ rẹ pe ọlọpaa ko yinbọn fun ẹnikẹni nibẹ tako iroyin to gba ori ayelujara kan wi pe ọlọpaa yinbọn nibẹ.


Kayode Olabode killed in Ondo : Opó àti àbúrò olóògbé ní ikú Kayode Olabode kìí ṣe àtọ̀runwá

Ọkunrin kan nilu Akure, Kayode Olabode, ni wọn ni ọlọpa mẹta kọlu, to si sagbako iku ojiji lati ipasẹ sọbiri ti wọn fi gba lori. Gẹgẹ bi opo oloogbe. Olayinka Olabode ati aburo oloogbe, Olugbenga Agbebi ti salaye fun BBC Yoruba, wọn ni awọn ọlọpaa naa fẹ gba ilẹ ọhun fun ara wọn ni, ti wọn si salaye awọn ohun to mu ifura lọwọ nipa iku oloogbe naa ati bi ejo se lọwọ ninu. Amọ ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Ondo ti wa fesi pe aisan ẹjẹ ruru lo mu ẹmi oloogbe naa lọ, iku rẹ ko si wa lati ọwọ ẹnikẹni. Alukoro fun ileesẹ ọlọpaa Ondo, Tee-Leo Ikoro ni awọn ti tu awọn afurasi to wa ni ahamọ silẹ lẹyin abajade iku Olabode, ti wọn si ri pe iku atọrunwa ni, ko ni ọwọ aye ninu.


EndSARS Protest: Wo bí olùwọ́de EndSARS, Eremosele Adene ṣe gba òmìnira lọ́wọ́ ọlọ́pàá

Ọkan lara awọn oluwọde EndSARS Eromosele Adene ti gba ominira lọ si ile rẹ lẹyin ti wọn gba beeli rẹ tan. Ileẹjọ Majisireeti gba beeli rẹ lẹyin ti adajọ wọgile aṣẹ ọlọpaa lati fi i silẹ latimọle lọjọ Iṣẹgun. Ọjọ keje oṣu kọkanla ọdun 2020 ni awọn ọlọpaa mu Adene nile rẹ niluu Eko ti wọn si sọ ọ si atimọle. Lẹyin naa ni wọn gbe e lọ si olu ileeṣẹ ọlọpaa Naijiria niluu Abuja fun ifọrọwanilẹnuwo niwaju igbimọ oluwadii FCID. Ọrọ Adene lu ori ayelujara pa lẹyin tawọn ọlọpaa gbe e nile rẹ nitori o wa lara awọn to kopa ninu ifẹhonuhan EndSARS. Ọjọ kẹẹdogun ọsun kọkanla ọdun 2020 ni wọn gbe Adene pada si ilu Eko lati Abuja ni deedee aago mẹsan alẹ.


Lẹyin naa ni wọn gbe e lọ si olu ileeṣẹ ọlọpaa Naijiria niluu Abuja fun ifọrọwanilẹnuwo niwaju igbimọ oluwadii FCID. Ọrọ Adene lu ori ayelujara pa lẹyin tawọn ọlọpaa gbe e nile rẹ nitori o wa lara awọn to kopa ninu ifẹhonuhan EndSARS. Ọjọ kẹẹdogun ọsun kọkanla ọdun 2020 ni wọn gbe Adene pada si ilu Eko lati Abuja ni deedee aago mẹsan alẹ. Miliọnu kan naira ni ileẹjọ fi gba beeli Adene ki o to gba ominira lọ si ile rẹ. N1M ní iléẹ́jọ́ béèrè fún béèlì olùwọ́de EndSARS, Eremosele Adene Ile ẹjọ́ majisireeti kan ipinlẹ Eko ti gba beeli Eremosele Adene ti wọn fẹsun kan pe o ṣe onigbọwọ awọn oluwọde EndSARS nipinlẹ naa. Eyi ti sọ awọn ọdọ to wa nile ẹjọ fun idajọ naa sinu ayọ ohun idunu pe nigbẹyin gbẹyin Eromosele yoo le lọ ile.


Miliọnu kan naira ni ileẹjọ fi gba beeli Adene ki o to gba ominira lọ si ile rẹ. N1M ní iléẹ́jọ́ béèrè fún béèlì olùwọ́de EndSARS, Eremosele Adene Ile ẹjọ́ majisireeti kan ipinlẹ Eko ti gba beeli Eremosele Adene ti wọn fẹsun kan pe o ṣe onigbọwọ awọn oluwọde EndSARS nipinlẹ naa. Eyi ti sọ awọn ọdọ to wa nile ẹjọ fun idajọ naa sinu ayọ ohun idunu pe nigbẹyin gbẹyin Eromosele yoo le lọ ile. Lara ohun ti adajọ ti adajọ ṣe ni pe o gba ọrọ ti agbẹjọro ẹni afẹsunkan sọ pe ki wọn faaye gba ẹtọ onibara oun. Bakan naa o ni onibara oun ni iṣoro ilera nitorinaa ki wọn gba beeli rẹ paapaa toripe ko da ẹṣẹ kankan to fi yẹ ki wọn fiya jẹ ẹ. Si eyi, agbẹjọro alatako ni ẹtọ eeyan ṣee bo mọlẹ to ba jẹ pe nitori ifẹ ilu ni. Nitorinaa, igun mejeeji lo gbe ọrọ wọn kalẹ pẹlu ọgbọn ori.


Lara ohun ti adajọ ti adajọ ṣe ni pe o gba ọrọ ti agbẹjọro ẹni afẹsunkan sọ pe ki wọn faaye gba ẹtọ onibara oun. Bakan naa o ni onibara oun ni iṣoro ilera nitorinaa ki wọn gba beeli rẹ paapaa toripe ko da ẹṣẹ kankan to fi yẹ ki wọn fiya jẹ ẹ. Si eyi, agbẹjọro alatako ni ẹtọ eeyan ṣee bo mọlẹ to ba jẹ pe nitori ifẹ ilu ni. Nitorinaa, igun mejeeji lo gbe ọrọ wọn kalẹ pẹlu ọgbọn ori. Ẹwẹ, ile ẹjọ ni awọn yoo gba beeli rẹ pẹlu oniduro meji to gbudọ jẹ awọn to ni ileeṣẹ ara wọn. Lafikun, ileẹjọ ni awn oniduro mejeeji yoo san miliọnu kọọkan naira wọn si gbudọ jẹ ọmọ Naijiria to n san owo ori deede. Iya to bi ọkan lara awọn oluponlongo to ṣe agbatẹru iwọde EndSARS to waye laipẹ yii ni ipinlẹ Eko, Eromosele Adene to wa latimọle ọlọpaa ti faake kọri nile ẹjọ.


Ẹwẹ, ile ẹjọ ni awọn yoo gba beeli rẹ pẹlu oniduro meji to gbudọ jẹ awọn to ni ileeṣẹ ara wọn. Lafikun, ileẹjọ ni awn oniduro mejeeji yoo san miliọnu kọọkan naira wọn si gbudọ jẹ ọmọ Naijiria to n san owo ori deede. Iya to bi ọkan lara awọn oluponlongo to ṣe agbatẹru iwọde EndSARS to waye laipẹ yii ni ipinlẹ Eko, Eromosele Adene to wa latimọle ọlọpaa ti faake kọri nile ẹjọ. Arabinrin naa sọ fun BBC Yoruba pe o yẹ ki ijọba pese iṣẹ ọwọ fun awọn ọmọ Naijiria to ti kẹkọ gboye ṣugbọn ti ko ni iṣẹ lọwọ. O ni idi gaan niyi ti ọmọ oun, Eremosele nigba to ba ara rẹ laarin awọn oluwọde EndSARS pinu lati gbọ bukata wọn nipa ṣiṣe onigbọwọ awọn oluwọde naa to jẹ ọdọ bii tirẹ. Wo àwọn ayédèrú ìròyìn tó gbà'gboro kan lásìkò ìwọ́de #EndSARS Ìwọ́de EndSARS kìí ṣe ọ̀rọ̀ ẹlẹ́yàmẹ̀yà, ara ti kan àwọn èèyàn ni - Afenifere A ti gbé ìwádìí dìde lórí ìpànìyàn tó wáyé lásìkò ìwọ́de EndSARS- Ilé ẹjọ́ àgbáyé, ICC Ẹ wo ọ̀rọ̀ àwọn Wòlíì tó ti sọ àsọtẹ́lẹ̀ saájú nípa làásìgbò EndSARS Ẹni ọdun mẹtadinlọgbọn naa too jẹ olorin ati oluṣe ẹyinju aanu farahan nile ẹjọ lẹyin ọjọ mẹsan ti wọn fi ẹsun kan an pe o da omi alafia ilu ru.


Arabinrin naa sọ fun BBC Yoruba pe o yẹ ki ijọba pese iṣẹ ọwọ fun awọn ọmọ Naijiria to ti kẹkọ gboye ṣugbọn ti ko ni iṣẹ lọwọ. O ni idi gaan niyi ti ọmọ oun, Eremosele nigba to ba ara rẹ laarin awọn oluwọde EndSARS pinu lati gbọ bukata wọn nipa ṣiṣe onigbọwọ awọn oluwọde naa to jẹ ọdọ bii tirẹ. Wo àwọn ayédèrú ìròyìn tó gbà'gboro kan lásìkò ìwọ́de #EndSARS Ìwọ́de EndSARS kìí ṣe ọ̀rọ̀ ẹlẹ́yàmẹ̀yà, ara ti kan àwọn èèyàn ni - Afenifere A ti gbé ìwádìí dìde lórí ìpànìyàn tó wáyé lásìkò ìwọ́de EndSARS- Ilé ẹjọ́ àgbáyé, ICC Ẹ wo ọ̀rọ̀ àwọn Wòlíì tó ti sọ àsọtẹ́lẹ̀ saájú nípa làásìgbò EndSARS Ẹni ọdun mẹtadinlọgbọn naa too jẹ olorin ati oluṣe ẹyinju aanu farahan nile ẹjọ lẹyin ọjọ mẹsan ti wọn fi ẹsun kan an pe o da omi alafia ilu ru. Lẹyin eyi ni ileeṣẹ ọlọpaa tun kọwe si ile ẹjọ lati fun wọn laṣẹ lati ti i mọle fun ọgbọn ọjọ mii ki wn lee raye ṣe iwadii wọn daadaa. Ṣugbọn agbẹjọro tirẹ naa n ba wọn fa a pe wn n tẹ ẹtọ rẹ loju mọlẹ ni wipe ohun to tọ ni ki wọn yaa gba beeli rẹ. Ni ile ẹgbọn rẹ obinrin ni awọn ọlọpaa ti lọ gbe e, ẹgbọn rẹ si ni awọn ọlọpaa o tilẹ fi to agbẹjọro rẹ tabi mọlẹbi r leti ki wọn to tun ti i lọ si ipinlẹ Eko.


Lẹyin eyi ni ileeṣẹ ọlọpaa tun kọwe si ile ẹjọ lati fun wọn laṣẹ lati ti i mọle fun ọgbọn ọjọ mii ki wn lee raye ṣe iwadii wọn daadaa. Ṣugbọn agbẹjọro tirẹ naa n ba wọn fa a pe wn n tẹ ẹtọ rẹ loju mọlẹ ni wipe ohun to tọ ni ki wọn yaa gba beeli rẹ. Ni ile ẹgbọn rẹ obinrin ni awọn ọlọpaa ti lọ gbe e, ẹgbọn rẹ si ni awọn ọlọpaa o tilẹ fi to agbẹjọro rẹ tabi mọlẹbi r leti ki wọn to tun ti i lọ si ipinlẹ Eko. O ni ọna awọn ọlọpaa lori ẹjọ yii ko mọ rara. "Eyi ni wọn n da ọmọ mi lẹjọ fun o leyi to si jẹ pe ohun to maa n wu u lati ṣe latinu ọkan rẹ ni o ṣe yii". Iṣẹ ounjẹ tita naa ni arakunrin yii n ṣe gẹg bi iya rẹ ṣe fi to awọn oniroyin leti.


O ni ọna awọn ọlọpaa lori ẹjọ yii ko mọ rara. "Eyi ni wọn n da ọmọ mi lẹjọ fun o leyi to si jẹ pe ohun to maa n wu u lati ṣe latinu ọkan rẹ ni o ṣe yii". Iṣẹ ounjẹ tita naa ni arakunrin yii n ṣe gẹg bi iya rẹ ṣe fi to awọn oniroyin leti. Koda iya yii ni Eremosele ja fitafita fun awọn ọlọpaa Naijiria ti wọn si wa n rẹrin musẹ bayii ti wọn n gba owo oṣu gọbọi nitoripe igbesẹ awọn ọdọ Naijiria mu wọn ja gbangba. Gba gba gba lawọn ọlọpaa wa ni ile ẹjọ Majisireeti Yaba ti wọn ti n gbọ ẹjọ lori ẹsun ti wọn fi kan Eremosele. Ni kete ti o farahan nile ẹjọ ni wọn ti gbe e fii lọ sinu ile lai jẹ ko foju kan awọn eniyan rara.


Koda iya yii ni Eremosele ja fitafita fun awọn ọlọpaa Naijiria ti wọn si wa n rẹrin musẹ bayii ti wọn n gba owo oṣu gọbọi nitoripe igbesẹ awọn ọdọ Naijiria mu wọn ja gbangba. Gba gba gba lawọn ọlọpaa wa ni ile ẹjọ Majisireeti Yaba ti wọn ti n gbọ ẹjọ lori ẹsun ti wọn fi kan Eremosele. Ni kete ti o farahan nile ẹjọ ni wọn ti gbe e fii lọ sinu ile lai jẹ ko foju kan awọn eniyan rara.


ENDSARS: Mínísítà fún Iléesẹ́ Ọlọ́pàá sọ pé ìjọba yóò rí dájú pé irú rògbòdìyàn #ENDSARS kò wáyé mọ

Minisita fun ileesẹ ọlọpaa Naijiria, Muhammad Dingyadi sọ pe ijọba apapọ ti pinnu lati ri i daju pe rogbodiyan kankan bi eyi to waye lasiko iwọde #ENDSARS, ko waye mọ ni Naijiria.Ile ijọba nilu Abuja ni Dingyadi ti sọ ọrọ yii, gẹgẹ bi iwe iroyin abẹle, The Punch, ṣe jabọ iroyin, lẹyin ipade ti Aarẹ Muhammadu Buhari ṣe pẹlu awọn ọmọ igbimọ eto abo gbogboogbo. Dingyadi ni Aarẹ Buhari sọ pe gbogbo àwọn ti ti ọrọ kan, to fi mọ awọn ọdọ, ni ijọba yoo sisẹ pẹlu wọn, lati ri i pe iru iṣẹlẹ naa ko waye mọ, ati lati fi eto alaafia mulẹ ni Naijiria.Lori ibeere ti awọn akọroyin bi Minisita naa pe boya ki kọlu awọn to ba fẹ ẹ ṣe iwọde wá lara igbesẹ ti ijọba yoo gbe, Dingyadi ni "lori ọrọ #ENDSARS ti ẹ beere, nkan ti a n sọ ni pe ijọba yoo tẹsiwaju lati ma a jiroro, ati lati ma a tẹti si nkan ti awọn ti ọrọ kan ba n sọ." Ko si tun ni ṣe ohunkohun lai sọ fun wọn, lati le dena iru rogbodiyan #ENDSARS to mu ki awọn kan ba dukia ijọba ati ti araalu jẹ." Sugbọn ṣa, awọn ọmọ ilẹ igbimọ asoju-sofin to wa lati inu ẹgbẹ oṣelu PDP, ti kilọ fun ijọba apapọ lati sọra ṣe lori awọn ọrọ to ṣuyọ nipasẹ iwọde #ENDSARS.Bakan naa ni wọn rọ ọ lati bu ọwọ fun awọn ọdọ.Wọn ni ijọba gbọdọ tẹlẹ awọn ilana eto isejọba awaarawa, lati yanju ọrọ awọn ti ọlọpaa mú nitori ipa ti wọn ko ninu iwọde naa, lai tẹ ẹtọ wọn loju.Olori àwọn aṣofin naa, Kingsley Chinda, sọ ninu atẹjade kan pe awọn igbesẹ ti ijọba ti gbe lori ọrọ naa, fihan pe ijọba ko bọ̀wọ̀ fun araalu, tabi naani wọn.


2020 in Retrospect: Ìjàmbá iná, ilé tó dàwó, ìwọ́de àti àrùn Covid-19 wà lára ìṣẹ̀lẹ̀ 2020

Bo se ku ọjọ kan pere ti ọdun 2020 yoo kogba wọle, ta si ki ara wa kaabọ sinu ọdun tuntun, BBC Yoruba bojuwo ẹyin lati wo awọn isẹlẹ manigbagbe to waye ninu ọdun naa. Gẹgẹ baa se mọ pe tibi-tire la dale aye, tibi-tire la sẹda eeyan, bẹẹ gẹgẹ naa ni tawọn isẹlẹ manigbagbe yii, ti wọn jẹ ire ati ibi. Bi o tilẹ jẹ pe isẹlẹ ayọ ko to nnkan, amọ awọn isẹlẹ ibi pọ lọ jaburata bii ijamba ina, ọpọ ile to dawo lulẹ, ijinigbe, aifararọ eto aabo, omiyale ati ọpọ iwọde lorisirisi. Ẹnu ko gba iroyin lawọn isẹlẹ yii, ẹ sa wo fidio yii lati mọ si nipa awọn isẹlẹ ati iroyin to kasiara lọdun 2020. A ku oju lọna ọdun tuntun.


ASUU: NASU gùnlé ìwọ́de torí ẹ̀ṣùn pé owó tí ìjọba àpapọ̀ pín fún ASUU pọ̀jù

Ẹgbẹ awọn oṣiṣẹ fasiti Naijiria ti kii ṣe olukọ, NASU, ti tako ijọba apapọ lori bo ṣe pin ogoji biliọnu naira to gbe fun awọn fasiti. Bo tilẹ jẹ pe Aarẹ ẹgbẹ awọn oṣiṣẹ fasiti to jẹ olukọ, ASUU, Ọjọgbọn Biodun Ogunyemi, ti sọ fun awọn akọroyin pe bi ijọba apapọ ṣe fẹ pin owo naa dara. Ṣugbọn NASU ti fesi pe ijọba kan n wa ọna lati da arin ẹgbẹ mejeeji ru ni. NASU fi aidunu wọn han nigba ti wọn bẹrẹ ifẹhonuhan lori pinpin ogoji biliọnu naira naa, ati ọna ti ijọba apapọ n gba san owo oṣu wọn pẹlu ilana IPPIS. Ṣaaju ni ijọba apapọ ti kọkọ tọwọ bọ'we adehun pẹlu ASUU lọjọ kejilelogun, oṣu Kejila, ọdun 2020, to si ṣeleri ogoji biliọnu naira fun wọn gẹgẹ ajẹmọnu owo wọn. Bakan naa ni owo yii jẹ ara owo to jẹ wọn sẹyin, eyi to mu ki wọn fopin si iyanṣẹlodi wọn oloṣu mẹsan an.


NASU fi aidunu wọn han nigba ti wọn bẹrẹ ifẹhonuhan lori pinpin ogoji biliọnu naira naa, ati ọna ti ijọba apapọ n gba san owo oṣu wọn pẹlu ilana IPPIS. Ṣaaju ni ijọba apapọ ti kọkọ tọwọ bọ'we adehun pẹlu ASUU lọjọ kejilelogun, oṣu Kejila, ọdun 2020, to si ṣeleri ogoji biliọnu naira fun wọn gẹgẹ ajẹmọnu owo wọn. Bakan naa ni owo yii jẹ ara owo to jẹ wọn sẹyin, eyi to mu ki wọn fopin si iyanṣẹlodi wọn oloṣu mẹsan an. Ṣugbọn NASU faake kọri pe bi ijọba apapọ ṣe pin owo ọhun ko tẹ awọn lọrun. Wọn ni ko bojumu to ki ijọba fun ẹgbẹ ASUU ni ọgbọn biliọnu naira ninu ogoji biliọnu naira, ko si sọ pe ki awọn ẹgbẹ to ku pin iwọnba owo perete to ṣeku. NASU sọ pe obitibiti owo ti ijọba apapọ pin fun ASUU yoo fa iwa ajẹbanu laarin ẹgbẹ naa.


Ṣugbọn NASU faake kọri pe bi ijọba apapọ ṣe pin owo ọhun ko tẹ awọn lọrun. Wọn ni ko bojumu to ki ijọba fun ẹgbẹ ASUU ni ọgbọn biliọnu naira ninu ogoji biliọnu naira, ko si sọ pe ki awọn ẹgbẹ to ku pin iwọnba owo perete to ṣeku. NASU sọ pe obitibiti owo ti ijọba apapọ pin fun ASUU yoo fa iwa ajẹbanu laarin ẹgbẹ naa. Akọwe agba ẹgbẹ ọhun, ọgbeni Adeyemi Peters sọ fun awọn akọroyin pe ikuna ijọba apapọ lati pin owo naa gẹgẹ aba awọn onimọ nipa eto iṣuna lo fa iwọde ti wọn n ṣe ati rogbodiyan to n waye laarin ẹgbẹ memeji. Peters sọ pe yatọ si pe ijọba fun ASUU ni ida marundinlaadọrun owo naa, bi igab to ba n kin iwa jẹgudujẹra lẹyin ni igbesẹ naa ri. O ṣalaye pe "lati ọdun 2013 ni ijọba ti maa n gbe owo kalẹ fun awọn fasiti, ṣugbọn  ASUU lo maa n gba eyii to pọ ju ninu rẹ."


Akọwe agba ẹgbẹ ọhun, ọgbeni Adeyemi Peters sọ fun awọn akọroyin pe ikuna ijọba apapọ lati pin owo naa gẹgẹ aba awọn onimọ nipa eto iṣuna lo fa iwọde ti wọn n ṣe ati rogbodiyan to n waye laarin ẹgbẹ memeji. Peters sọ pe yatọ si pe ijọba fun ASUU ni ida marundinlaadọrun owo naa, bi igab to ba n kin iwa jẹgudujẹra lẹyin ni igbesẹ naa ri. O ṣalaye pe "lati ọdun 2013 ni ijọba ti maa n gbe owo kalẹ fun awọn fasiti, ṣugbọn  ASUU lo maa n gba eyii to pọ ju ninu rẹ." Akọwe naa sọ pe ẹgbẹ NASU ko ni inunibini kankan si ASUU, ṣugbọn bi ijọba ṣe pin owo naa ko tẹ awọn lọrun. NASU wa sọ pe wọn ti gbiyanju lati yanju ọrọ naa pẹlu ijọba apapọ, ṣugbọn gbogbo igbiyanju wọn ko so eso rere, eyii lo idi iwọde ti wọn n ṣe.


Akọwe naa sọ pe ẹgbẹ NASU ko ni inunibini kankan si ASUU, ṣugbọn bi ijọba ṣe pin owo naa ko tẹ awọn lọrun. NASU wa sọ pe wọn ti gbiyanju lati yanju ọrọ naa pẹlu ijọba apapọ, ṣugbọn gbogbo igbiyanju wọn ko so eso rere, eyii lo idi iwọde ti wọn n ṣe.


Akiolu Staff of Office: Àwọn ológun láwọn ló dóòlà Ọba Eko àti ìdílé rẹ̀ ṣáájú ìwọ́de EndSARS

Aṣe ọrọ ikọlu tawọn ọdọ kan ṣe si aafin ọba ilu Eko, Rilwan Akiolu naa lọra pọ mọ awọn iṣẹlẹ  iwọde ifẹhonuhan nipinlẹ Eko. Nigba to n ṣafihan fọnran kan niwaju igbimọ igbẹjọ naa lori bi awọn janduku ṣe kogun ba aafin ọba Akiolu, ọga agba ologun to n ṣalaye ọrọ lorukọ ileeṣẹ ogun Naijiria, Brigadier Taiwo ni ọpẹlọpẹ awọn ni idile ọba fi bọ lọwọ awọn janduku. "Ati Ọba ati gbogbo idile rẹ ni ileeṣẹ ogun Naijiria fi ọkọ oju omi Ferry gbe lọ si ibi kan to ni aabo to daju". Ọgbẹni Taiwo n sọ eyi bo ṣe n fi fọnran bi wọn ṣe n gbe Ọba Akiolu ati mọlẹbi rẹ wọ inu ọkọ ologun ki wọn to gbe wọn sa kuro laafin. Wọn ti kọlu awọn oniruuru ile itaja ati ọfiisi ti wọn si ji ọpọ nkan ko ti wọn ba nkan jẹ. Awọn ologun ṣalaye pe koda awn janduku ọhun tun gbiyanju lati yabo ile ijọba ipinlẹ Eko ṣugbọn wọn bẹgi dina wọn.


Ọgbẹni Taiwo n sọ eyi bo ṣe n fi fọnran bi wọn ṣe n gbe Ọba Akiolu ati mọlẹbi rẹ wọ inu ọkọ ologun ki wọn to gbe wọn sa kuro laafin. Wọn ti kọlu awọn oniruuru ile itaja ati ọfiisi ti wọn si ji ọpọ nkan ko ti wọn ba nkan jẹ. Awọn ologun ṣalaye pe koda awn janduku ọhun tun gbiyanju lati yabo ile ijọba ipinlẹ Eko ṣugbọn wọn bẹgi dina wọn. "Wọn gbiyanju lati ya wọ inu ọgba ẹwọn Ikoyi ni Eko, to fi mọ ẹka ileeṣẹ ọlọpaa 81 Division atawọn ọlọpaa lo ṣeranwọ lati dena wọn. Bi iku ba n pa ojugba ẹni, owe nla lo n pa fun ni, ojo to ba si pa ikan ọrẹ, gbogbo ọrẹ ni eji n pa. Eyi lo mu ki igbimọ awọn ọba alaye to wa nipinlẹ Eko fi pakiti mọlẹ lọ ba Ọba ilu Eko, Rilwan Akiolu kẹdun lori ọpa asẹ rẹ tawọn janduku gbe lọ . Bẹẹ ba gbagbe, asiko rogbodiyan to tẹle iwọde EndSARS ni ọjọ Kọkanlelogun osu Kẹwaa ọdun 2020, ni awọn janduku kan ya bo aafin ọba naa, ti wọn si ji ọpa asẹ ati bata rẹ gbe lọ.


"Wọn gbiyanju lati ya wọ inu ọgba ẹwọn Ikoyi ni Eko, to fi mọ ẹka ileeṣẹ ọlọpaa 81 Division atawọn ọlọpaa lo ṣeranwọ lati dena wọn. Bi iku ba n pa ojugba ẹni, owe nla lo n pa fun ni, ojo to ba si pa ikan ọrẹ, gbogbo ọrẹ ni eji n pa. Eyi lo mu ki igbimọ awọn ọba alaye to wa nipinlẹ Eko fi pakiti mọlẹ lọ ba Ọba ilu Eko, Rilwan Akiolu kẹdun lori ọpa asẹ rẹ tawọn janduku gbe lọ . Bẹẹ ba gbagbe, asiko rogbodiyan to tẹle iwọde EndSARS ni ọjọ Kọkanlelogun osu Kẹwaa ọdun 2020, ni awọn janduku kan ya bo aafin ọba naa, ti wọn si ji ọpa asẹ ati bata rẹ gbe lọ. Ayangburen tilu Ikorodu, Ọba Kabiru Sotobi tii se igbakeji alaga igbimọ lọbalọba naa, si lo sọrọ lorukọ awọn ọba alaye yoku to ko sodi, lọ si aafin Iga Iduganran lagbegbe Lagos Island. Ayangburen wa koro oju si hihu iwa eewọ lori ọpa asẹ naa ati si ipo ọba alaye nipinlẹ naa, ti igbimọ awọn lọbalọba lapapọ si foju laifi wo isẹlẹ naa. Ọba alaye naa, to ni awọn ko ni fi ọwọ yẹpẹrẹ mu isẹlẹ naa tun fikun pe ko yẹ ki irufẹ rogbodiyan bayii waye nitori gomina ipinlẹ Eko, Babajide Sanwo-Olu tete dide si ibeere awọn ọdọ naa.


Ayangburen tilu Ikorodu, Ọba Kabiru Sotobi tii se igbakeji alaga igbimọ lọbalọba naa, si lo sọrọ lorukọ awọn ọba alaye yoku to ko sodi, lọ si aafin Iga Iduganran lagbegbe Lagos Island. Ayangburen wa koro oju si hihu iwa eewọ lori ọpa asẹ naa ati si ipo ọba alaye nipinlẹ naa, ti igbimọ awọn lọbalọba lapapọ si foju laifi wo isẹlẹ naa. Ọba alaye naa, to ni awọn ko ni fi ọwọ yẹpẹrẹ mu isẹlẹ naa tun fikun pe ko yẹ ki irufẹ rogbodiyan bayii waye nitori gomina ipinlẹ Eko, Babajide Sanwo-Olu tete dide si ibeere awọn ọdọ naa. Ko tan sibẹ o, Onisoro tilu Tomaro, Oba Muhammed Adio Yussuf ati Obanikoro tilu Eko, Oloye Adesoji Obembe naa koro oju si isẹlẹ ọhun. Awọn mejeeji wa rọ ijọba lati fun awọn ọba alaye ni ojuse pataki lati se lagbegbe wọn, dipo ki wọn kan fi wọn di gẹrẹu lasan. Erelu Kuti Kẹrin ti ilu Eko, Erelu Abiola Dosumu ti fesi lori ọrọ ọpa aṣẹ Ọba ilu Eko ti awọn janduku kan dede ji gbe kuro laafin lọjọru ọsẹ.


Ko tan sibẹ o, Onisoro tilu Tomaro, Oba Muhammed Adio Yussuf ati Obanikoro tilu Eko, Oloye Adesoji Obembe naa koro oju si isẹlẹ ọhun. Awọn mejeeji wa rọ ijọba lati fun awọn ọba alaye ni ojuse pataki lati se lagbegbe wọn, dipo ki wọn kan fi wọn di gẹrẹu lasan. Erelu Kuti Kẹrin ti ilu Eko, Erelu Abiola Dosumu ti fesi lori ọrọ ọpa aṣẹ Ọba ilu Eko ti awọn janduku kan dede ji gbe kuro laafin lọjọru ọsẹ. O ni ootọ ni pe inu n bi gbogbo eniyan lọwọ ni Naijria ti ilu si n gbona janjan ati pe o n ya awọn eeyan lara lati sọ bi nkan ṣe ri lọkan wọn. Erelu Kuti mẹnu le ọrọ yii lori eto ifọrọwanilẹnuwo kan lori ẹrọ amohunmaworan kan nibi to ti sọrọ tẹdun tẹdun bi abiyamọ. "Gẹgẹ bi iya ati ipo mi, mo ti parọwa si awọn to gbe ọpa aṣẹ lọ, o si da mi loju pe ẹni to gbe e lọ yoo pada wa tuba funrarẹ, yoo gbe pa aṣẹ naa wa yoo si tọrọ aforiji".


O ni ootọ ni pe inu n bi gbogbo eniyan lọwọ ni Naijria ti ilu si n gbona janjan ati pe o n ya awọn eeyan lara lati sọ bi nkan ṣe ri lọkan wọn. Erelu Kuti mẹnu le ọrọ yii lori eto ifọrọwanilẹnuwo kan lori ẹrọ amohunmaworan kan nibi to ti sọrọ tẹdun tẹdun bi abiyamọ. "Gẹgẹ bi iya ati ipo mi, mo ti parọwa si awọn to gbe ọpa aṣẹ lọ, o si da mi loju pe ẹni to gbe e lọ yoo pada wa tuba funrarẹ, yoo gbe pa aṣẹ naa wa yoo si tọrọ aforiji". Erelu ni lai ṣe jagidijagan ni naa ni yoo fẹsẹ ara rẹ rin wa lati da ọpa aṣẹ naa pada. O ni "a o ni tọwọ ofin bọ o bẹẹ si ni ao ni pa awọn ọmọ wa ṣugbọn mo n fi daa yin loju wipe iranti ati agbara awọn alalẹẹlẹ yoo dari rẹ pada wa". Ki gbogbo nkan to da bi o ṣe da yii, omi alafia ni wọn fi wẹ ilu Eko ti ipẹtu saawọ si maa n waye lai ni wahala, o ni alafia ọhun naa si ni yoo pada jọba ti awọn ọdọ to ṣe iṣẹ laabi naa yoo fi pada wa bẹbẹ.


Erelu ni lai ṣe jagidijagan ni naa ni yoo fẹsẹ ara rẹ rin wa lati da ọpa aṣẹ naa pada. O ni "a o ni tọwọ ofin bọ o bẹẹ si ni ao ni pa awọn ọmọ wa ṣugbọn mo n fi daa yin loju wipe iranti ati agbara awọn alalẹẹlẹ yoo dari rẹ pada wa". Ki gbogbo nkan to da bi o ṣe da yii, omi alafia ni wọn fi wẹ ilu Eko ti ipẹtu saawọ si maa n waye lai ni wahala, o ni alafia ọhun naa si ni yoo pada jọba ti awọn ọdọ to ṣe iṣẹ laabi naa yoo fi pada wa bẹbẹ. Erelu ni eyi fihan gbangba pe awọn gẹgẹ bii adari ati obi ti kuna ninu iṣe wọn eyi tawọn si gbudọ dide tara ṣaṣa si. Erelu Kuti ṣalaye pe Ọpa aṣẹ ti Ọba tuntun yatọ si ọpa aṣẹ amurode. O ni Ọpa aṣẹ eyi ti wọn maa n gbe le ọba tuntun to ba ṣẹṣẹ jẹ lọwọ kii dede si larọwọto araalu.


Erelu ni eyi fihan gbangba pe awọn gẹgẹ bii adari ati obi ti kuna ninu iṣe wọn eyi tawọn si gbudọ dide tara ṣaṣa si. Erelu Kuti ṣalaye pe Ọpa aṣẹ ti Ọba tuntun yatọ si ọpa aṣẹ amurode. O ni Ọpa aṣẹ eyi ti wọn maa n gbe le ọba tuntun to ba ṣẹṣẹ jẹ lọwọ kii dede si larọwọto araalu. "Aabo to daju wa fun ọpa aṣẹ gidi. Ọpa aṣẹ amurode ni Ọba maa n gbe kaakiri eyi si ni eyi ti awọn janduku ri gbe lọ". Amọ sibẹ sibẹ Erelu ni oun ri bi awọn ọdọ naa ṣe n sọrọ pẹlu ibinu oun si ni imọlara rẹ gẹgẹ bi iya tori bi eeyan ba n ba ọmọ sọrọ, o ni iru esi to yẹ keeyan ri.


"Aabo to daju wa fun ọpa aṣẹ gidi. Ọpa aṣẹ amurode ni Ọba maa n gbe kaakiri eyi si ni eyi ti awọn janduku ri gbe lọ". Amọ sibẹ sibẹ Erelu ni oun ri bi awọn ọdọ naa ṣe n sọrọ pẹlu ibinu oun si ni imọlara rẹ gẹgẹ bi iya tori bi eeyan ba n ba ọmọ sọrọ, o ni iru esi to yẹ keeyan ri. "Nigba tẹẹ ba ri ọmọ ọdun mẹtalelogun to kan dede joko, ko ṣiṣẹ, ko sabọ, ko lọ ileewe, ẹ o ti mọ pe nkan ti yiwọ". O ni laarin oṣu mẹta, ni kiakia, ijba ati awọn adari ipinlẹ Eko gbudọ ṣeto nkan ti wọn lee ṣe lati pese iṣẹ fun awọn ọdọ toripe wọn o le gbọ nkankan ti awọn n sọ bayii. "Mo rii bi oju awọn ọdọ naa ṣe pọn rẹrẹ fun ibinu to si jẹ pe kii ṣe gbogbo wọn ni oniwa jagidijagan.


"Nigba tẹẹ ba ri ọmọ ọdun mẹtalelogun to kan dede joko, ko ṣiṣẹ, ko sabọ, ko lọ ileewe, ẹ o ti mọ pe nkan ti yiwọ". O ni laarin oṣu mẹta, ni kiakia, ijba ati awọn adari ipinlẹ Eko gbudọ ṣeto nkan ti wọn lee ṣe lati pese iṣẹ fun awọn ọdọ toripe wọn o le gbọ nkankan ti awọn n sọ bayii. "Mo rii bi oju awọn ọdọ naa ṣe pọn rẹrẹ fun ibinu to si jẹ pe kii ṣe gbogbo wọn ni oniwa jagidijagan. Atiraka lo pọ ninu wọn. Tori naa ilana ati wa na abayọ si eyi gbudọ jẹ eyi to gbe iwa obi soju". Idile ọba Akinsemoyin ti Lagos Island ti dide si ọrọ ọpa asẹ Ọba Eko, Rilwan Akiolu ti awọn janduku kan ji gbe lọ lọjọru.


Atiraka lo pọ ninu wọn. Tori naa ilana ati wa na abayọ si eyi gbudọ jẹ eyi to gbe iwa obi soju". Idile ọba Akinsemoyin ti Lagos Island ti dide si ọrọ ọpa asẹ Ọba Eko, Rilwan Akiolu ti awọn janduku kan ji gbe lọ lọjọru. Saaju la ti sọ fun yin pe awọn janduku naa ya bo aafin ọba Akiolu lasiko isede tijọba ipinlẹ Eko kede rẹ tori iwọde EndSARS to di rogbodiyan. Awọn janduku naa si lo gbe ọpa asẹ, bata, owo ati eroja ounjẹ lọ ninu aafin ọba naa, koda, wọn ba aafin ọhun jẹ kanlẹ, to fi mọ adagun omi iwẹ ọba, taamọ si swimming pool. Amọ nibayi, idile Akinsemoyin, ti ọba Akiolu ti jade wa, ti wa ke fewe ọmọ mọ awọn janduku ti ọpa asẹ naa wa lọwọ wọn lati da pada lẹyẹ o sọka.


Saaju la ti sọ fun yin pe awọn janduku naa ya bo aafin ọba Akiolu lasiko isede tijọba ipinlẹ Eko kede rẹ tori iwọde EndSARS to di rogbodiyan. Awọn janduku naa si lo gbe ọpa asẹ, bata, owo ati eroja ounjẹ lọ ninu aafin ọba naa, koda, wọn ba aafin ọhun jẹ kanlẹ, to fi mọ adagun omi iwẹ ọba, taamọ si swimming pool. Amọ nibayi, idile Akinsemoyin, ti ọba Akiolu ti jade wa, ti wa ke fewe ọmọ mọ awọn janduku ti ọpa asẹ naa wa lọwọ wọn lati da pada lẹyẹ o sọka. Bakan naa ni wọn n sekilọ pe, tawọn janduku naa ba kọ eti ọgbọin si ikilọ naa, lai da asẹ ọba pada, ohun ti oju wọn ba ri, ki wọn fara mọ. Atẹjade kan ti idile ọba Akinsemoyin fisita lori isẹlẹ naa, eyi ti Ọmọọba Salami-Abisako ati Ọmọọba Adeyemi Sarumi fọwọsi, wa fun awọn jandukan naa ni ọjọ kansoso pere lati da ọpa asẹ pada sinu aafin. Wọn ni ti wọn ko ba tẹle ikils naa, omi le tẹyin wọ igbin lẹnu fun wọn.


Bakan naa ni wọn n sekilọ pe, tawọn janduku naa ba kọ eti ọgbọin si ikilọ naa, lai da asẹ ọba pada, ohun ti oju wọn ba ri, ki wọn fara mọ. Atẹjade kan ti idile ọba Akinsemoyin fisita lori isẹlẹ naa, eyi ti Ọmọọba Salami-Abisako ati Ọmọọba Adeyemi Sarumi fọwọsi, wa fun awọn jandukan naa ni ọjọ kansoso pere lati da ọpa asẹ pada sinu aafin. Wọn ni ti wọn ko ba tẹle ikils naa, omi le tẹyin wọ igbin lẹnu fun wọn. Idile ọba Akinsemoyin sisọ loju rẹ pe, oun wa lẹyin iwọde EndSARS naa nibẹrẹ pẹpẹ lati tako ifiyajẹni ati ipani nipakupa latọwọ awọn agbofinro wa, toun si bu ẹnu atẹ lu ni gbogbo ọna. Amọ, o ni bi iwọde naa se yiwọ buru jai, toun si koro oju si pẹlu. Atẹjade naa wa kesi Apena fẹgbẹ awo Osugbo, Opa, Akala atawọn olori alawo miran pẹlu awọn eeyan to di asa ilẹ wa mu, lati tete sawari ọpa asẹ ọba Akiolu, ki oju ma ba ti itẹ ọba.


Idile ọba Akinsemoyin sisọ loju rẹ pe, oun wa lẹyin iwọde EndSARS naa nibẹrẹ pẹpẹ lati tako ifiyajẹni ati ipani nipakupa latọwọ awọn agbofinro wa, toun si bu ẹnu atẹ lu ni gbogbo ọna. Amọ, o ni bi iwọde naa se yiwọ buru jai, toun si koro oju si pẹlu. Atẹjade naa wa kesi Apena fẹgbẹ awo Osugbo, Opa, Akala atawọn olori alawo miran pẹlu awọn eeyan to di asa ilẹ wa mu, lati tete sawari ọpa asẹ ọba Akiolu, ki oju ma ba ti itẹ ọba. Ni Ọjọru ọsẹ yii ni awọn janduku kan ya wọ aafin Ọba Isalẹ Eko, Ọba Rilwan Akiolu, to wa ni adugbo lasiko rogbodiyan to ṣẹlẹ ni ipinlẹ Eko nitori iwọde EndSARS. Yatọ si pe awọn janduku naa ba nkan jẹ ninu aafin naa, ni ṣe ni wọn tun ji ọ̀pá àṣẹ ọba gbe lọ. Ohun to daju ni pe, nkan pataki ni ọ̀pá àṣẹ jẹ fun ọba nilẹ Yoruba, eyi si lo mu ki BBC Yoruba ba awọn onimọ nipa àṣà ati ìṣe ilẹ Yoruba sọrọ.


Ni Ọjọru ọsẹ yii ni awọn janduku kan ya wọ aafin Ọba Isalẹ Eko, Ọba Rilwan Akiolu, to wa ni adugbo lasiko rogbodiyan to ṣẹlẹ ni ipinlẹ Eko nitori iwọde EndSARS. Yatọ si pe awọn janduku naa ba nkan jẹ ninu aafin naa, ni ṣe ni wọn tun ji ọ̀pá àṣẹ ọba gbe lọ. Ohun to daju ni pe, nkan pataki ni ọ̀pá àṣẹ jẹ fun ọba nilẹ Yoruba, eyi si lo mu ki BBC Yoruba ba awọn onimọ nipa àṣà ati ìṣe ilẹ Yoruba sọrọ. Araba ilu Osogbo, Oloye Ifayemi Elebuibon ati Alagba Peter Fatomilola, panupọ sọ pe, ọ̀pá àṣẹ ọba kii ṣe ohun amusere. Ninu ọrọ ti ẹ, Alagba Fatomilola sọ pe, ọba ti ko ba ri ọ̀pá àṣẹ dabi pe ọba naa ti sọ ipo rẹ nu ni, ọgbẹni lasan si ni. O ni nilẹ Yoruba, ọba ti ọ̀pá àṣẹ ba ra mọ lọwọ, boya wọn ji lọ ni o, tabi nitori nkan miran, kii ṣe ọba mọ, idi ni pe, ọ̀pá naa lo fi n pasẹ fun gbogbo ilu to jẹ ọba le l'ori.


Araba ilu Osogbo, Oloye Ifayemi Elebuibon ati Alagba Peter Fatomilola, panupọ sọ pe, ọ̀pá àṣẹ ọba kii ṣe ohun amusere. Ninu ọrọ ti ẹ, Alagba Fatomilola sọ pe, ọba ti ko ba ri ọ̀pá àṣẹ dabi pe ọba naa ti sọ ipo rẹ nu ni, ọgbẹni lasan si ni. O ni nilẹ Yoruba, ọba ti ọ̀pá àṣẹ ba ra mọ lọwọ, boya wọn ji lọ ni o, tabi nitori nkan miran, kii ṣe ọba mọ, idi ni pe, ọ̀pá naa lo fi n pasẹ fun gbogbo ilu to jẹ ọba le l'ori. Ni ero ti ẹ, Oloye Elebuibon sọ pe aṣẹ lọba ma n pa, ọba kii daba, nitori ọ̀pá to wa lọwọ rẹ, idi si niyii ti wọn fi ma n pe ọba ni alasẹ ikeji òrìṣà. O fi kun ọrọ rẹ pe, o ṣe ni laanu pe iru iṣẹlẹ naa waye, paapa nilẹ Yoruba. "Nkan to buru pupọ ni awọn to ji ọ̀pá àṣẹ gbe ṣe, nitori pe ko yẹ ki a maa fi awọn ọba wa wọlẹ.


Ni ero ti ẹ, Oloye Elebuibon sọ pe aṣẹ lọba ma n pa, ọba kii daba, nitori ọ̀pá to wa lọwọ rẹ, idi si niyii ti wọn fi ma n pe ọba ni alasẹ ikeji òrìṣà. O fi kun ọrọ rẹ pe, o ṣe ni laanu pe iru iṣẹlẹ naa waye, paapa nilẹ Yoruba. "Nkan to buru pupọ ni awọn to ji ọ̀pá àṣẹ gbe ṣe, nitori pe ko yẹ ki a maa fi awọn ọba wa wọlẹ. Ibi ọwọ, ibi àṣẹ ni aafin ọba, kii ṣe ile igbafẹ, nitori pe ibi ti wọn n ko awọn nkan isẹnbaye pamọ si ni. Ọba to ba jẹ ni ibikibi nilẹ Yoruba, to si ṣe gbogbo oro ati awọn nkan to yẹ ko ṣe ko to o di ọba, kii ṣe eeyan lasan mọ, o ti di òrìṣà." Alagba Peter Fatomilola sọ pe, to ba jẹ pe laye àtijọ́ ni, gbogbo ilu yoo sọ pe ki ọba naa wa a lọ nitori pe kii ṣe oun lo ni i, fun gbogbo ọba to ba jẹ ni.


Ibi ọwọ, ibi àṣẹ ni aafin ọba, kii ṣe ile igbafẹ, nitori pe ibi ti wọn n ko awọn nkan isẹnbaye pamọ si ni. Ọba to ba jẹ ni ibikibi nilẹ Yoruba, to si ṣe gbogbo oro ati awọn nkan to yẹ ko ṣe ko to o di ọba, kii ṣe eeyan lasan mọ, o ti di òrìṣà." Alagba Peter Fatomilola sọ pe, to ba jẹ pe laye àtijọ́ ni, gbogbo ilu yoo sọ pe ki ọba naa wa a lọ nitori pe kii ṣe oun lo ni i, fun gbogbo ọba to ba jẹ ni. "Wọn si tun le ṣe etutu lati mu ki ẹni to ji ọ̀pá da a pada tabi ki ọ̀pá àṣẹ fi ẹsẹ ara rẹ rin wa." Oloye Elebuibon ni ti ẹ sọ pe, ẹni to lọ ọ gbe ọ̀pá àṣẹ ọba ni isalẹ Eko "ti fi ara rẹ ṣepe lai mọ". O ṣalaye pe etutu ni wọn o ṣe lati ri ọ̀pá àṣẹ naa, ati lẹyin ti wọn ba da a pada tan, ki gbogbo nkan le tuba, ko le tu ṣẹ.


"Wọn si tun le ṣe etutu lati mu ki ẹni to ji ọ̀pá da a pada tabi ki ọ̀pá àṣẹ fi ẹsẹ ara rẹ rin wa." Oloye Elebuibon ni ti ẹ sọ pe, ẹni to lọ ọ gbe ọ̀pá àṣẹ ọba ni isalẹ Eko "ti fi ara rẹ ṣepe lai mọ". O ṣalaye pe etutu ni wọn o ṣe lati ri ọ̀pá àṣẹ naa, ati lẹyin ti wọn ba da a pada tan, ki gbogbo nkan le tuba, ko le tu ṣẹ. "Awọn to ji ọ̀pá àṣẹ ọba fi tabuku ọba naa ni. Wọn fẹ ki ọba naa wa lai ni àṣẹ, ọ̀wọ̀ ati agbara. Oun naa si gbọdọ gbe gbogbo igbesẹ lati da awọn nkan naa pada."


"Awọn to ji ọ̀pá àṣẹ ọba fi tabuku ọba naa ni. Wọn fẹ ki ọba naa wa lai ni àṣẹ, ọ̀wọ̀ ati agbara. Oun naa si gbọdọ gbe gbogbo igbesẹ lati da awọn nkan naa pada." Fatomilola fikun pe, Peter Fatomilola ní 'Ọ̀gbẹ́ni' lásán ni ọba tí kò rí ọ̀pá àṣẹ rẹ̀’ nitori ko ni asẹ lẹnu mọ. Lori ibeere yii, Fatomilola sọ pe oye to lagbara ni ipo ọba laye atijọ, sugbọn awọn ọba ode oni ko lẹnu ọrọ mọ, nitori pe oloṣelu lo n fi wọn joye. "Awọn oloṣelu lo ni àṣẹ bayii, kii ṣe ọba mọ.


Fatomilola fikun pe, Peter Fatomilola ní 'Ọ̀gbẹ́ni' lásán ni ọba tí kò rí ọ̀pá àṣẹ rẹ̀’ nitori ko ni asẹ lẹnu mọ. Lori ibeere yii, Fatomilola sọ pe oye to lagbara ni ipo ọba laye atijọ, sugbọn awọn ọba ode oni ko lẹnu ọrọ mọ, nitori pe oloṣelu lo n fi wọn joye. "Awọn oloṣelu lo ni àṣẹ bayii, kii ṣe ọba mọ. Oloṣelu ma n ba awọn ọba wi bi ọmọ ọdọ, awọn ọba ti sọ ara wọn di yẹ̀bù-yẹ́bù, awọn oloṣelu naa si ti ba àṣà wa jẹ." Elebuibon ni "ejo ọrọ naa lọwọ ninu, nitori pe olè ile lo n ṣilẹkun fun ti ode, bakan naa lo sọ pe eyi fihan pe awọn ọta ti wa ni ayika ọba." Oloye Yemi Elebuibon sọ pe, o ti ṣẹlẹ ri, àmọ́ kii ṣe lati ọwọ awọn janduku.


Oloṣelu ma n ba awọn ọba wi bi ọmọ ọdọ, awọn ọba ti sọ ara wọn di yẹ̀bù-yẹ́bù, awọn oloṣelu naa si ti ba àṣà wa jẹ." Elebuibon ni "ejo ọrọ naa lọwọ ninu, nitori pe olè ile lo n ṣilẹkun fun ti ode, bakan naa lo sọ pe eyi fihan pe awọn ọta ti wa ni ayika ọba." Oloye Yemi Elebuibon sọ pe, o ti ṣẹlẹ ri, àmọ́ kii ṣe lati ọwọ awọn janduku. O ni o ma a n ṣẹlẹ, paapa ti wọn ba fẹ ẹ sọ agbara iru ọba bẹ ẹ di yẹpẹrẹ, nitori pe o kọ lati ṣe awọn nkan to yẹ ko ṣe, boya ìrúbọ tabi nkan míì, tabi to ba n ṣe aigbọran. Sugbọn kii ṣe bi i ki awọn janduku rọ́ wọ aafin.


O ni o ma a n ṣẹlẹ, paapa ti wọn ba fẹ ẹ sọ agbara iru ọba bẹ ẹ di yẹpẹrẹ, nitori pe o kọ lati ṣe awọn nkan to yẹ ko ṣe, boya ìrúbọ tabi nkan míì, tabi to ba n ṣe aigbọran. Sugbọn kii ṣe bi i ki awọn janduku rọ́ wọ aafin.


EndSARS Protes Updatet: Aláàfin Ọyọ ní ọ̀dọ́ ìwòyí kò gba gbẹ̀rẹ́, kíjọba yé halẹ̀ mọ́ wọn

Alaafin ilu Oyo, Oba Lamidi Olayiwola Adeyemi ti parọwa si ijọba lati jawọ ninu idukoko mọ awọn ọdọ lẹyin ti wọn ṣe ifẹhọnuhan EndSars ni oṣu to kọja. Alaafin Oyo sọ eyi lasiko ti awọn gomina ni iwọ-oorun Naijiria, awọn minisita, awọn lọbalọba ni ilẹ Yoruba ṣe ipade pẹlu asoju Muhammadu Buhari. Ọjọgbọn Ibrahim Gambari. Ipade naa waye lati jiroro lori ọna abayọ si eto aabo to dẹnukọlẹ lorilẹede Naijiria, lasiko ti awọn ọdọ ṣe ifẹhọnuhan tako ifiyajẹni lati ọwọ awọn ọlọpaa. Ọba Adeyemi ni ko yẹ ki ijọba ma a dukoko mọ wọn, o yẹ ki ijọba fawọn mọra lati gbọ ẹdun ọkan awọn ọdọ ni. '' Ijọba yẹ ko lo akoko yii lati fi gbọ ohun ti awọn ọdọ nii sọ, ki iru iṣẹlẹ to waye lasiko ifẹhọnuhan EndSars ma ba tun waye.''


Ipade naa waye lati jiroro lori ọna abayọ si eto aabo to dẹnukọlẹ lorilẹede Naijiria, lasiko ti awọn ọdọ ṣe ifẹhọnuhan tako ifiyajẹni lati ọwọ awọn ọlọpaa. Ọba Adeyemi ni ko yẹ ki ijọba ma a dukoko mọ wọn, o yẹ ki ijọba fawọn mọra lati gbọ ẹdun ọkan awọn ọdọ ni. '' Ijọba yẹ ko lo akoko yii lati fi gbọ ohun ti awọn ọdọ nii sọ, ki iru iṣẹlẹ to waye lasiko ifẹhọnuhan EndSars ma ba tun waye.'' ''Ijọba gbọdọ woye pe igba yii yatọ si ọgbọn ọdun sẹyin, ti ijọba le e ṣe ohun to wu wọn, ti ko si si ẹni ti yoo beere lọwọ wọn.'' ''Awọn ọdọ aye ode oni mọ ẹtọ wọn, wọn si n lo ẹrọ ayelujara lati fi aiṣedede ijọba han si gbangban'' ''Nitori naa ni ijọba ṣe gbọdọ lo asiko yii lati fi pẹtu si awọn ọdọ ninu, kii ṣe ki wọn dukoko mọ wọn, tabi gbegile apo owo wọn ni banki, nitori ko bojumu.'' Oba Lamidi Olayiwola Adeyemi ni o ṣeni laanu pe awọn kan lo ifẹhọnuhan naa lati da rogbodiyan silẹ, ati ija ẹlẹyamẹya.


''Ijọba gbọdọ woye pe igba yii yatọ si ọgbọn ọdun sẹyin, ti ijọba le e ṣe ohun to wu wọn, ti ko si si ẹni ti yoo beere lọwọ wọn.'' ''Awọn ọdọ aye ode oni mọ ẹtọ wọn, wọn si n lo ẹrọ ayelujara lati fi aiṣedede ijọba han si gbangban'' ''Nitori naa ni ijọba ṣe gbọdọ lo asiko yii lati fi pẹtu si awọn ọdọ ninu, kii ṣe ki wọn dukoko mọ wọn, tabi gbegile apo owo wọn ni banki, nitori ko bojumu.'' Oba Lamidi Olayiwola Adeyemi ni o ṣeni laanu pe awọn kan lo ifẹhọnuhan naa lati da rogbodiyan silẹ, ati ija ẹlẹyamẹya. Ọba Adeyemi ni awọn dukia ẹya Yoruba nikan ni wọn bajẹ lasiko ifẹhọnuhan to waye ni ipinlẹ Eko, eleyii ti o le jasi ija ẹlẹyamẹya. O ni ki ijọba pada si bi iṣejọba ṣe wa ni saa isejọba tiwantiwa akọkọ lorilẹede Naijiria, ti ẹkun kọọkan n bojuto iṣejọba ara wọn, eleyii to jasi idagbasoke fun ilẹ Yoruba nigba naa. Oba Lamidi Olayiwola Adeyemi fikun wi pe, ki awọn lọbalọba ri wi pe alaafia jọba ni agbegbe wọn nitori ipa ti oun ko lasiko ifẹhọnuhan naa ni ko jẹ ki o jasi rogbodiyan ni agbegbe oun.


Ọba Adeyemi ni awọn dukia ẹya Yoruba nikan ni wọn bajẹ lasiko ifẹhọnuhan to waye ni ipinlẹ Eko, eleyii ti o le jasi ija ẹlẹyamẹya. O ni ki ijọba pada si bi iṣejọba ṣe wa ni saa isejọba tiwantiwa akọkọ lorilẹede Naijiria, ti ẹkun kọọkan n bojuto iṣejọba ara wọn, eleyii to jasi idagbasoke fun ilẹ Yoruba nigba naa. Oba Lamidi Olayiwola Adeyemi fikun wi pe, ki awọn lọbalọba ri wi pe alaafia jọba ni agbegbe wọn nitori ipa ti oun ko lasiko ifẹhọnuhan naa ni ko jẹ ki o jasi rogbodiyan ni agbegbe oun. Oba Adeyemi ni oun ko awọn ẹsọ sita lati ma ṣe fun awọn janduku laaye lati ṣekọlu si awọn agọ ọlọpaa lasiko ifẹhọnuhan EndSars naa. Bakan naa ni Alaafin ilu Oyo ni oun fun awọn to ji awọn nkan gbe lasiko naa ni gbedeke lati da wọn pada, eleyii ti o ni wọn tẹle to si jẹ ki alaafia jọba ni ipinlẹ Oyo. Ijoko akọkọ igbimọ iwadii lori iwa ifiyajeni eyi ti ijoba ipinlẹ Ogun gbe kalẹ yoo bẹrẹ lọjọ karun un, oṣu Kọkanla tii ṣe ọjọbọ.Igbimọ naa yoo maa gbọ ẹsun t'awọn eeyan ba gbe wa siwaju rẹ ni gbogbo ọjọ Aje, Ọjọru ati Ọjọbọ ni ile ẹjọ majisireti to wa ni Isabo Abeokuta.


Oba Adeyemi ni oun ko awọn ẹsọ sita lati ma ṣe fun awọn janduku laaye lati ṣekọlu si awọn agọ ọlọpaa lasiko ifẹhọnuhan EndSars naa. Bakan naa ni Alaafin ilu Oyo ni oun fun awọn to ji awọn nkan gbe lasiko naa ni gbedeke lati da wọn pada, eleyii ti o ni wọn tẹle to si jẹ ki alaafia jọba ni ipinlẹ Oyo. Ijoko akọkọ igbimọ iwadii lori iwa ifiyajeni eyi ti ijoba ipinlẹ Ogun gbe kalẹ yoo bẹrẹ lọjọ karun un, oṣu Kọkanla tii ṣe ọjọbọ.Igbimọ naa yoo maa gbọ ẹsun t'awọn eeyan ba gbe wa siwaju rẹ ni gbogbo ọjọ Aje, Ọjọru ati Ọjọbọ ni ile ẹjọ majisireti to wa ni Isabo Abeokuta. Atejade kan ti akọwe igbimọ naa Arabinrin Oluwatosin Ogundele fi sita ni igbẹjọ yi ko ni fi igba kan bọkan ninu ti yoo si mọlẹ kedere fara ilu. Kaakiri awọn ipinlẹ Naijiria ni irufẹ igbẹjọ yi ti n waye ni idahun si ipe arailu si iwa aitọ t'awọn agbofinro paapa ikọ SARS n hu si ara ilu.


Atejade kan ti akọwe igbimọ naa Arabinrin Oluwatosin Ogundele fi sita ni igbẹjọ yi ko ni fi igba kan bọkan ninu ti yoo si mọlẹ kedere fara ilu. Kaakiri awọn ipinlẹ Naijiria ni irufẹ igbẹjọ yi ti n waye ni idahun si ipe arailu si iwa aitọ t'awọn agbofinro paapa ikọ SARS n hu si ara ilu.


Ayuba Wabba: Ẹ̀yin gómìnà kò lẹ́tọ̀ọ́ sí owó ìfẹ̀yìntì òṣìṣẹ́, ẹ rìn jìnnà si

Ọrọ aje Naijiria to dagun ti ba ọna miran yọ, to si ti nira fun ọpọ ipinlẹ lati ri owo osu to kere ju san fawọn osisẹ wọn. Koda, ko ju ipinlẹ marun pere lọ to ni agbara lati san owo osu to kere julọ naa fawọn osisẹ wọn, eyi tii se ẹgbẹrun lọna ọgbọn naira. Koda, nitori ojojo to n se ọrọ aje wa yii, spọ ipinlẹ lo n lọ ya owo lati gbọ bukata sisan owo osu awọn osisẹ, ko to di ariwo. Lọsẹ to kọja si ni ariwo ta pe awọn gomina ipinlẹ ni Naijiria ti n gbero lati lọ ya  Trilliọnu mẹtadinlogun naira ninu owo ifẹyinti awọn osisẹ ti wọn n da pamọ. Gomina ipinlẹ Kaduna, Mallam Nasir El-Rufai, tii se alaga igbimọ amusẹya fun igbimọ to wa fọrọ aje lo gbe aba naa siwaju awọn gomina, eyi ti wọn yara fontẹ lu. Eyi si lo mu ki ẹgbẹ osisẹ nilẹ wa fi igbe ta fawọn gomina lawọn ipinlẹ pe ki wọn mase san iru asọ bẹẹ soro nitori wọn le ru igi oyin.


Lọsẹ to kọja si ni ariwo ta pe awọn gomina ipinlẹ ni Naijiria ti n gbero lati lọ ya  Trilliọnu mẹtadinlogun naira ninu owo ifẹyinti awọn osisẹ ti wọn n da pamọ. Gomina ipinlẹ Kaduna, Mallam Nasir El-Rufai, tii se alaga igbimọ amusẹya fun igbimọ to wa fọrọ aje lo gbe aba naa siwaju awọn gomina, eyi ti wọn yara fontẹ lu. Eyi si lo mu ki ẹgbẹ osisẹ nilẹ wa fi igbe ta fawọn gomina lawọn ipinlẹ pe ki wọn mase san iru asọ bẹẹ soro nitori wọn le ru igi oyin. Aarẹ ẹgbẹ osisẹ NLC nilẹ wa, Comrade Ayuba Wabba wa fewe ọmọ mọ awọn gomina lawọn ipinlẹ leti pe ki wọn rin jinna tefetefe si owo ifẹyinti naa, tori wọn ko ni asẹ lori rẹ. "Owo ti wọn n fi pawọn fun ifẹyinti awọn osisẹ ni owo yii, ko si wa fun yiya rara. Awa gẹgẹ bii osisẹ ko ni gba rara, o din ni ida marun osisẹ to n seto mọda-mọda owo ifẹyinti naa.


Aarẹ ẹgbẹ osisẹ NLC nilẹ wa, Comrade Ayuba Wabba wa fewe ọmọ mọ awọn gomina lawọn ipinlẹ leti pe ki wọn rin jinna tefetefe si owo ifẹyinti naa, tori wọn ko ni asẹ lori rẹ. "Owo ti wọn n fi pawọn fun ifẹyinti awọn osisẹ ni owo yii, ko si wa fun yiya rara. Awa gẹgẹ bii osisẹ ko ni gba rara, o din ni ida marun osisẹ to n seto mọda-mọda owo ifẹyinti naa. Owo naa si lo wa lati ọpọ awọn osisẹ ijọba apapọ ati ẹka osisẹ aladani, bawo wa lẹ se kore nibi ti ẹ ko gbin si.?" Wabba tun wa lu aago ikilọ seti awọn gomina naa pe, ni ọjọkọjọ toun ba gbọ pe wọn ti ya owo ifẹyinti ọhun ni iwọde alagbara yoo bẹrẹ, ti gbogbo osisẹ yoo si da soju popo. Iroyin to n tẹ wa lọwọ ni yajoyajo ti kede pe alaga tẹlẹ fun ajọ to n se akoso owo ifẹyinti, Abdulrasheed Maina ti dku nile ẹjọ.


Owo naa si lo wa lati ọpọ awọn osisẹ ijọba apapọ ati ẹka osisẹ aladani, bawo wa lẹ se kore nibi ti ẹ ko gbin si.?" Wabba tun wa lu aago ikilọ seti awọn gomina naa pe, ni ọjọkọjọ toun ba gbọ pe wọn ti ya owo ifẹyinti ọhun ni iwọde alagbara yoo bẹrẹ, ti gbogbo osisẹ yoo si da soju popo. Iroyin to n tẹ wa lọwọ ni yajoyajo ti kede pe alaga tẹlẹ fun ajọ to n se akoso owo ifẹyinti, Abdulrasheed Maina ti dku nile ẹjọ. Bẹẹ ba gbagbe, ọsẹ to kọja ni wọn di Maina ni apanyaka wa sile lati orilẹede Niger to salọ, ko ma baa fi oju wina igbẹjọ. Amọ lasiko igbẹjọ ni aarọ oni Maina daku, ti wọn si n gbinyanju lati ji pada sile aye. Fidio kan to gba ori ayelujara kan, to se alaye bi wọn se n ji Maina nile ẹjọ lo fidi ọrọ yii mulẹ.


Bẹẹ ba gbagbe, ọsẹ to kọja ni wọn di Maina ni apanyaka wa sile lati orilẹede Niger to salọ, ko ma baa fi oju wina igbẹjọ. Amọ lasiko igbẹjọ ni aarọ oni Maina daku, ti wọn si n gbinyanju lati ji pada sile aye. Fidio kan to gba ori ayelujara kan, to se alaye bi wọn se n ji Maina nile ẹjọ lo fidi ọrọ yii mulẹ. A gbọ pe deede aago mẹwa kọja isẹju marun ni alaga tẹlẹ fun ajọ to n sakoso owo ifẹyinti daku lasiko ti agbẹjọro rẹ, Anayo Adibe n sọrọ niwaju adajọ Okon Abang. Isẹlẹ naa si lo mu ki ile ẹjọ so ijoko rẹ rọ fun igba diẹ, ki wọn le fun awọn osisẹ ọgba ẹwọn laaye lati setọju rẹ. O si pẹ diẹ, ki Maina to yaju saye.


A gbọ pe deede aago mẹwa kọja isẹju marun ni alaga tẹlẹ fun ajọ to n sakoso owo ifẹyinti daku lasiko ti agbẹjọro rẹ, Anayo Adibe n sọrọ niwaju adajọ Okon Abang. Isẹlẹ naa si lo mu ki ile ẹjọ so ijoko rẹ rọ fun igba diẹ, ki wọn le fun awọn osisẹ ọgba ẹwọn laaye lati setọju rẹ. O si pẹ diẹ, ki Maina to yaju saye. Ileẹjọ giga nilu Abuja ti ni ki Ọga agba ẹka owo ifẹhinti lorilẹede Naijiria tẹlẹ, Abdulrasheed Maina wa ni ẹwọn Kuje titi igbẹjọ rẹ yoo fi pari. Eyi waye lẹyin ti Maina gbiyanju lati sakuro lorilẹede Naijiria lẹyin ti wọn gba beeli rẹ. Bakan naa ni ileẹjọ tu beeli rẹ tu beeli rẹ ka nitori o rufin to de beeli rẹ.


Ileẹjọ giga nilu Abuja ti ni ki Ọga agba ẹka owo ifẹhinti lorilẹede Naijiria tẹlẹ, Abdulrasheed Maina wa ni ẹwọn Kuje titi igbẹjọ rẹ yoo fi pari. Eyi waye lẹyin ti Maina gbiyanju lati sakuro lorilẹede Naijiria lẹyin ti wọn gba beeli rẹ. Bakan naa ni ileẹjọ tu beeli rẹ tu beeli rẹ ka nitori o rufin to de beeli rẹ. Nitori o salọ ni igbẹjọ rẹ ko fi waye fun oṣu kan nitori ko yọju si ileẹjọ. Ọdun 2012 ni  Ajọ EFCC ti fi ẹsun iwa ajẹbanu kan Abdulrasheed Maina, ti wọn si ti bẹrẹ si ni wa lati ọdun 2015. Ọga agba ẹka owo ifẹhinti lorilẹede Naijiria tẹlẹ, Abdulrasheed Maina ti wa ni ile ẹjọ bayii lori ẹsun iwa ajẹnu.


Nitori o salọ ni igbẹjọ rẹ ko fi waye fun oṣu kan nitori ko yọju si ileẹjọ. Ọdun 2012 ni  Ajọ EFCC ti fi ẹsun iwa ajẹbanu kan Abdulrasheed Maina, ti wọn si ti bẹrẹ si ni wa lati ọdun 2015. Ọga agba ẹka owo ifẹhinti lorilẹede Naijiria tẹlẹ, Abdulrasheed Maina ti wa ni ile ẹjọ bayii lori ẹsun iwa ajẹnu. Eyi waye lẹyin ti Maina gbiyanju lati sakuro lorilẹede Naijiria lẹyin ti wọn gba beeli rẹ. Ọdun 2012 ni  Ajọ EFCC ti fi ẹsun iwa ajẹbanu kan Abdulrasheed Maina, ti wọn si ti bẹrẹ si ni wa lati ọdun 2015. Ajọ EFCC ti fẹsun kan Ọga agba ẹka owo ifẹhinti lorilẹede Naijiria tẹlẹ, Abdulrasheed Maina pe o ra ile nla si orilẹede Dubai, Amẹrika ati awọn ile miran si agbegbe Jabi, ni ilu Abuja to to iye owo miliọnu meji dọla, owo ilẹ okeere.


Eyi waye lẹyin ti Maina gbiyanju lati sakuro lorilẹede Naijiria lẹyin ti wọn gba beeli rẹ. Ọdun 2012 ni  Ajọ EFCC ti fi ẹsun iwa ajẹbanu kan Abdulrasheed Maina, ti wọn si ti bẹrẹ si ni wa lati ọdun 2015. Ajọ EFCC ti fẹsun kan Ọga agba ẹka owo ifẹhinti lorilẹede Naijiria tẹlẹ, Abdulrasheed Maina pe o ra ile nla si orilẹede Dubai, Amẹrika ati awọn ile miran si agbegbe Jabi, ni ilu Abuja to to iye owo miliọnu meji dọla, owo ilẹ okeere. Ọkan lara awọn oṣojumikoro to jẹ oṣiṣẹ ajọ EFCC lo sọ bẹẹ ni ile ẹjọ giga to wa ni ilu Abuja. Bakan naa ni oṣiṣẹ ajọ EFCC naa tun ni ẹlomiran to jẹ ẹlẹri, Adamu Modibbo to mọ nipa ọrọ ti Maina kojọ lọna eru naa ti jade laye nitori arun Coronavirus. Wọn fikun pe awọn gba iwe eri mejilelọgbọn to fi mọ awọn ẹrọ bii hard disc ati flash drive, to fihan pe Maina ati ẹbi rẹ lo ni awọn ile nla naa. ''


Ọkan lara awọn oṣojumikoro to jẹ oṣiṣẹ ajọ EFCC lo sọ bẹẹ ni ile ẹjọ giga to wa ni ilu Abuja. Bakan naa ni oṣiṣẹ ajọ EFCC naa tun ni ẹlomiran to jẹ ẹlẹri, Adamu Modibbo to mọ nipa ọrọ ti Maina kojọ lọna eru naa ti jade laye nitori arun Coronavirus. Wọn fikun pe awọn gba iwe eri mejilelọgbọn to fi mọ awọn ẹrọ bii hard disc ati flash drive, to fihan pe Maina ati ẹbi rẹ lo ni awọn ile nla naa. '' Ileeṣẹ Northrich to jẹ ti Maina ni ọkọ to le ni aadọta ti wọn fi n sisẹ akẹrọ kaakiri, ti wọn si tun ni ile nla ni Dubai.'' ''Iyawo rẹ, Laila Abdurrasheed naa ni awọn ileeṣẹ to n ṣe imọtoto ti wọn pe ni Spotless ati Flawless lasiko ti wọn n ṣe iwadii'' Amọ, adajọ Abang to n gbọ ẹjọ naa ti sun igbẹjọ siwaju di Ọjọ Kẹrin, Ọṣu Kejila, ọdun 2020. Ọjọ Keji, Oṣu Kejila ni awọn agbofinro ni awọn ri Maina mu ni orilẹede Niger Republic lasiko to n tiraka lati sa kuro lorilẹede Naijiria, ki ajọ EFCC to gbe pada si Naijiria.


Ileeṣẹ Northrich to jẹ ti Maina ni ọkọ to le ni aadọta ti wọn fi n sisẹ akẹrọ kaakiri, ti wọn si tun ni ile nla ni Dubai.'' ''Iyawo rẹ, Laila Abdurrasheed naa ni awọn ileeṣẹ to n ṣe imọtoto ti wọn pe ni Spotless ati Flawless lasiko ti wọn n ṣe iwadii'' Amọ, adajọ Abang to n gbọ ẹjọ naa ti sun igbẹjọ siwaju di Ọjọ Kẹrin, Ọṣu Kejila, ọdun 2020. Ọjọ Keji, Oṣu Kejila ni awọn agbofinro ni awọn ri Maina mu ni orilẹede Niger Republic lasiko to n tiraka lati sa kuro lorilẹede Naijiria, ki ajọ EFCC to gbe pada si Naijiria. Ọdun 2012 ni  Ajọ EFCC ti fi ẹsun iwa ajẹbanu kan Abdulrasheed Maina, ti wọn si ti bẹrẹ si ni wa lati ọdun 2015.


Ọdun 2012 ni  Ajọ EFCC ti fi ẹsun iwa ajẹbanu kan Abdulrasheed Maina, ti wọn si ti bẹrẹ si ni wa lati ọdun 2015.


Biafra at 51: Àwọn àgbààgbà ní àwọn ohun tó pilẹ̀ ogun abẹ́le kò tí dópin ní Naijiria

Biṣọọbu ijọ Aguda nipinlẹ Sokoto, Alufa Matthew Kukah atawọn eekan ilu mii ti sọ pe, o ṣe e ṣe ki Naijiria tun koju ogun abẹle miran, ti ko ba ṣe awọn nkan to yẹ. Wọn sọ eyi nibi ijiroro ori ayelujara kan to waye lati ṣami ọdun kọkanlelaadọta ti ogun abẹle Biafra pari, eyi to ko loni ọjọ Kẹẹdogun osu kinni. Ọ̀dun 1967 si 1970 ni ogun Biafra waye laarin ijọba Naijiria ati awọn eeyan ẹya Igbo to n beere fun dida orilẹ-ede Biafra silẹ. Ninu ọrọ rẹ, Kukah to jẹ oludanilẹkọ nibi ijiroro naa sọ pe, Naijiria ko ti i kọ ẹkọ kankan lara ogun abẹle naa. Wọn fikun pe idẹyẹsi ati ifiyajẹni ti awọn ẹya kan ni Naijiria n pariwo lati igba ogun Biafra ṣi wa titi di oni. Bakan naa ni oludije fun ipo igbakeji aarẹ ninu eto idibo ọdun 2019, Peter Obi sọ pe, oju ọna kan naa ni Naijiria ṣi n tọ.


Ninu ọrọ rẹ, Kukah to jẹ oludanilẹkọ nibi ijiroro naa sọ pe, Naijiria ko ti i kọ ẹkọ kankan lara ogun abẹle naa. Wọn fikun pe idẹyẹsi ati ifiyajẹni ti awọn ẹya kan ni Naijiria n pariwo lati igba ogun Biafra ṣi wa titi di oni. Bakan naa ni oludije fun ipo igbakeji aarẹ ninu eto idibo ọdun 2019, Peter Obi sọ pe, oju ọna kan naa ni Naijiria ṣi n tọ. Amọ ojuọna ọhun paapaa ti bajẹ ju bo ṣe wa ni atẹyinwa. "Ti ẹ ba wo nkan to ṣẹlẹ nigba naa to gbe Naijiria de ikorita ogun Biafra, awọn nkan to n ṣẹlẹ bayii buru ju bẹẹ lọ." Ẹwẹ, Olori ẹgbẹ Afẹnifẹre, Oloye Ayo Adebanjo naa sọ pe, ofin ti Naijiria n lo gan-an ni orisun iṣoro.


Amọ ojuọna ọhun paapaa ti bajẹ ju bo ṣe wa ni atẹyinwa. "Ti ẹ ba wo nkan to ṣẹlẹ nigba naa to gbe Naijiria de ikorita ogun Biafra, awọn nkan to n ṣẹlẹ bayii buru ju bẹẹ lọ." Ẹwẹ, Olori ẹgbẹ Afẹnifẹre, Oloye Ayo Adebanjo naa sọ pe, ofin ti Naijiria n lo gan-an ni orisun iṣoro. O ni idajọ ododo ti ko si, ko ṣẹyin aarẹ to n ri daju pe awọn eeyan Ariwa nikan lo wa ni awọn ipo to se pataki. Ijọba apapọ ti kilọ fun awọn ẹgbẹ Musulumi kan pe wọn ko lẹtọ labẹ ofin lati le Biṣọọpu ijọ Katoliki fun ẹkun Sokoto, Mathew Kukah, kuro nipinlẹ naa nitori awọn ọrọ kan to sọ. Ninu atẹjade kan ti olubadamọran pataki si Aarẹ Muhammadu Buhari lori ọrọ iroyin ati ipolongo, Garba Shehu fi ṣọwọ si awọn akọroyin, lo ti kede bẹẹ.


O ni idajọ ododo ti ko si, ko ṣẹyin aarẹ to n ri daju pe awọn eeyan Ariwa nikan lo wa ni awọn ipo to se pataki. Ijọba apapọ ti kilọ fun awọn ẹgbẹ Musulumi kan pe wọn ko lẹtọ labẹ ofin lati le Biṣọọpu ijọ Katoliki fun ẹkun Sokoto, Mathew Kukah, kuro nipinlẹ naa nitori awọn ọrọ kan to sọ. Ninu atẹjade kan ti olubadamọran pataki si Aarẹ Muhammadu Buhari lori ọrọ iroyin ati ipolongo, Garba Shehu fi ṣọwọ si awọn akọroyin, lo ti kede bẹẹ. Atẹjade naa ni, bo tilẹ jẹ pe lootọ ni alufa ọhun ti ṣẹ awọn eeyan kan, ṣugbọn ko ba ofin mu ki wọn sọ fun pe ko kẹru rẹ kuro ni Sokoto. O ni Alufa naa lẹtọ labẹ ofin lati ṣe ẹsin to ba wu ati lati ṣe oṣelu nibikibi to ba yan ni Naijiria. Shehu ni o lodi si ofin Naijiria ki awọn eeyan kan gbe igbesẹ lati le alufa naa kuro ni Sokoto, nitori pe ohun to n ṣe ko dun mọ wọn ninu.


Atẹjade naa ni, bo tilẹ jẹ pe lootọ ni alufa ọhun ti ṣẹ awọn eeyan kan, ṣugbọn ko ba ofin mu ki wọn sọ fun pe ko kẹru rẹ kuro ni Sokoto. O ni Alufa naa lẹtọ labẹ ofin lati ṣe ẹsin to ba wu ati lati ṣe oṣelu nibikibi to ba yan ni Naijiria. Shehu ni o lodi si ofin Naijiria ki awọn eeyan kan gbe igbesẹ lati le alufa naa kuro ni Sokoto, nitori pe ohun to n ṣe ko dun mọ wọn ninu. O ni "Gbedeke ti awọn ẹgbẹ Musulumi kan fun Mathew Kukah pe ko tọrọ afiriji lọwọ awọn Musulumi lori ọrọ to sọ laipẹ yii, tabi ko fi ilu Sokoto silẹ jẹ eyii to to buru jọjọ, o si tun lodi si ofin orilẹ-ede Naijiria. "Labẹ ofin ilẹ wa, gbogbo ara ilu lo lẹtọ lati sọrọ bo ṣe wu wọn, bakan naa ni wọn lẹtọ lati ni dukia ati lati rin nibikibi to ba wu wọn nilẹ Naijiria lai si pe awọn kan n dun mọhurumọhuru mọ wọn." Bẹẹ lo tun sọ siwaju si pe lootọ ni pe alufa naa ti ṣẹ awọn eeyan kan nipa bo ṣe maa n sọrọ lodi si ijọba to wa lode ati si Aarẹ Buhari, ti awọn kan si ti fẹsun kan pe o n dana ija ẹsin, ṣugbọn suuru ni awọn adari maa ni niru akoko bayii.


O ni "Gbedeke ti awọn ẹgbẹ Musulumi kan fun Mathew Kukah pe ko tọrọ afiriji lọwọ awọn Musulumi lori ọrọ to sọ laipẹ yii, tabi ko fi ilu Sokoto silẹ jẹ eyii to to buru jọjọ, o si tun lodi si ofin orilẹ-ede Naijiria. "Labẹ ofin ilẹ wa, gbogbo ara ilu lo lẹtọ lati sọrọ bo ṣe wu wọn, bakan naa ni wọn lẹtọ lati ni dukia ati lati rin nibikibi to ba wu wọn nilẹ Naijiria lai si pe awọn kan n dun mọhurumọhuru mọ wọn." Bẹẹ lo tun sọ siwaju si pe lootọ ni pe alufa naa ti ṣẹ awọn eeyan kan nipa bo ṣe maa n sọrọ lodi si ijọba to wa lode ati si Aarẹ Buhari, ti awọn kan si ti fẹsun kan pe o n dana ija ẹsin, ṣugbọn suuru ni awọn adari maa ni niru akoko bayii. Shehu ni ilu Sokoto ni ibaṣepọ to dan mọran pẹlu awọn eeyan to ni oniruru ẹsin, nitori naa ki awọn eeyan kan maṣe gbiyanju lati da iru ibaṣepọ bẹẹ ru lasiko yii. Shehu pari atẹjade naa pe, ki awọn ẹgbẹ to ba n binu fi ọwọ wọnu, ki wọn si gba awọn ẹlomiran laaye lati sọ ohunkohun to ba wa ninu wọn. Lẹyin naa lo rọ alufa Kukah pe ko bọwọ fun ẹtọ ati ẹsin awọn ẹlomiran ninu awọn ọrọ rẹ, yala ni gbangba tabi ni kọrọ inu ile rẹ.


Shehu ni ilu Sokoto ni ibaṣepọ to dan mọran pẹlu awọn eeyan to ni oniruru ẹsin, nitori naa ki awọn eeyan kan maṣe gbiyanju lati da iru ibaṣepọ bẹẹ ru lasiko yii. Shehu pari atẹjade naa pe, ki awọn ẹgbẹ to ba n binu fi ọwọ wọnu, ki wọn si gba awọn ẹlomiran laaye lati sọ ohunkohun to ba wa ninu wọn. Lẹyin naa lo rọ alufa Kukah pe ko bọwọ fun ẹtọ ati ẹsin awọn ẹlomiran ninu awọn ọrọ rẹ, yala ni gbangba tabi ni kọrọ inu ile rẹ.


Idanre kings: Ọba Aroloye ko rán ẹnikẹ́ni si Temilolu, awọn ọ̀dọ́ ìlú ló ń bínú

Laipẹ yii ni Adele Ọba Alaade ilu kan labẹ ilu Idanre, Temilolu Akinboola ṣalaye fun BBC, bi awọn janduku kan ṣe ya bo aafin rẹ ti wọn si lu u ni ilu bara. Temilolu sọ pe, inu ile igbọnsẹ ni oun farapamọ si lọjọ naa ki awọn janduku ọhun to fi tipatikuku wọ oun jade lọ si aafin Owa ilu Idanre, Ọba Frederick Aroloye. O ni wahala bẹrẹ lẹyin ti wọn fi oun jẹ Adele Ọba ti ó jẹ́ bàbá òun tan, ti wọn si ti ọja ilu Alaade gẹgẹ bi aṣa ati iṣẹṣe ilu naa ati awọn ilẹ Yoruba miran ti ọba ba wọ aja. Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni "Mo gburo ọkada ti wọn pọ rẹrẹ, ti wọn n pariwo, ti wọn si n kọ orin bi ẹni to n lọ soju ogun, bẹẹ naa ni wọn n pariwo Adele da, Adele da!?. Ọmọọba Temilolu salaye pe, lẹyin naa ni wọn gbe oun lọ si aafin Ọwa Idanre, ọba Frederick Aroloye to jẹ alakoso awọn ilu mẹta to wa labẹ rẹ. Amọ awọn ọdọ ilu Idanre naa ti fesi lori isẹlẹ pe Owa Idanre o rán ẹnikẹ́ni si Temilolu.


Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni "Mo gburo ọkada ti wọn pọ rẹrẹ, ti wọn n pariwo, ti wọn si n kọ orin bi ẹni to n lọ soju ogun, bẹẹ naa ni wọn n pariwo Adele da, Adele da!?. Ọmọọba Temilolu salaye pe, lẹyin naa ni wọn gbe oun lọ si aafin Ọwa Idanre, ọba Frederick Aroloye to jẹ alakoso awọn ilu mẹta to wa labẹ rẹ. Amọ awọn ọdọ ilu Idanre naa ti fesi lori isẹlẹ pe Owa Idanre o rán ẹnikẹ́ni si Temilolu. Sùgbọn ọtọ lọrọ ṣe lasiko ti agbẹnusọ kabiyesi ti ilu Owa Idanre, ọgbẹni Kehinde Olarewaju Adesiyan salaye pe, kìí ṣe Owa Idanre lo ran awọn eniyan si ọmọọba Temilolu. O ni bi Adele se ti ọja pa pe wọn fẹ se idaro baba rẹ to waja, ló bi awọn ọdọ ninu. Ọgbẹni Adesiyan ni aṣa ati iṣẹṣe ko ye ọmọọba naa nitori lati ilẹ ni gbogbo eniyan ti mọ pe, Idanre ati awọn ilu to wa labẹ rẹ kii fi obinrin jẹ Adele bi ko se Lisa to dabi asoju ọba lo maa n ṣe Adele.


Sùgbọn ọtọ lọrọ ṣe lasiko ti agbẹnusọ kabiyesi ti ilu Owa Idanre, ọgbẹni Kehinde Olarewaju Adesiyan salaye pe, kìí ṣe Owa Idanre lo ran awọn eniyan si ọmọọba Temilolu. O ni bi Adele se ti ọja pa pe wọn fẹ se idaro baba rẹ to waja, ló bi awọn ọdọ ninu. Ọgbẹni Adesiyan ni aṣa ati iṣẹṣe ko ye ọmọọba naa nitori lati ilẹ ni gbogbo eniyan ti mọ pe, Idanre ati awọn ilu to wa labẹ rẹ kii fi obinrin jẹ Adele bi ko se Lisa to dabi asoju ọba lo maa n ṣe Adele. O fi kun pe irọ patapata ni pe wọn lu ọmọọba naa nitori gbogbo fọto to wa ni ikawọ aafin fi han pe, ko si ẹni to luu.


O fi kun pe irọ patapata ni pe wọn lu ọmọọba naa nitori gbogbo fọto to wa ni ikawọ aafin fi han pe, ko si ẹni to luu.


Ode/Isinigbo land Crisis: Ìjọba ìpínlẹ̀ Ondo kéde òfin konile-o-gbele ní Ode ati Ishinigbo

Ijọba ipinlẹ Ondo ti kede ofin konile-o-gbele oni wakati mẹrinlelogun ni ilu Ode ati Ishinigbo, to wa ni ijọba ibilẹ Ariwa Akure. Igbele naa ti wọn ni yoo bẹrẹ lẹsẹkẹsẹ ni ijọba ipinlẹ Ondo kede lẹyin rogbodiyan to bẹ silẹ laarin ilu memeji lati nnka bi ọsẹ kan sẹyin. Ninu atẹjade ti kọmiṣọna ọrọ to n lọ, Donald Ojogo fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni gomina Rotimi Akeredolu ti dari awọn agbofinro lati bẹrẹ iwadii lori ohun to fa iṣẹlẹ naa. Atẹjade ọhun fi kun pe wọn ti bẹrẹ ti n tọpasẹ gbogbo awọn to lọwọ ninu rogbodiyan naa. Bakan naa lo ni wọn ti paṣẹ fun awọn agbofinro lati ri daju pe ofin konile-o-gbele naa mulẹ. Bo tilẹ jẹ pe Ode ati Ishinigbo nikan ni ofin ọhun wa fun, Ojogo sọ pe ko ni si kalọ kabọ awọn eeyan ni ilu mejeji titi di igba ti ijọba yoo tun kede igbesẹ tuntun lori ọrọ ọhun.


Atẹjade ọhun fi kun pe wọn ti bẹrẹ ti n tọpasẹ gbogbo awọn to lọwọ ninu rogbodiyan naa. Bakan naa lo ni wọn ti paṣẹ fun awọn agbofinro lati ri daju pe ofin konile-o-gbele naa mulẹ. Bo tilẹ jẹ pe Ode ati Ishinigbo nikan ni ofin ọhun wa fun, Ojogo sọ pe ko ni si kalọ kabọ awọn eeyan ni ilu mejeji titi di igba ti ijọba yoo tun kede igbesẹ tuntun lori ọrọ ọhun. Ibi ti a ba pe ni ori, ẹnikan kii fi ibẹ tẹlẹ ni Yoruba n wi, bẹẹ si ni wọn ni Ọba lo ba lori ohun gbogbo. Amọ eyi ko ri bẹẹ fun awọn ọba alaye nilu Ode ati Isinigbo ti wọn mule tira wọn nijọba ibilẹ Ariwa Akure nipinlẹ Ondo. Idi ni pe awọn ilu mejeeji lo n doju ija kọ ara wọn nitori aawọ ilẹ, ti ọrọ naa si ti dogun dọdẹ, koda, wọn ti gbe ara wọn lọ sile ẹjọ pẹlu.


Ibi ti a ba pe ni ori, ẹnikan kii fi ibẹ tẹlẹ ni Yoruba n wi, bẹẹ si ni wọn ni Ọba lo ba lori ohun gbogbo. Amọ eyi ko ri bẹẹ fun awọn ọba alaye nilu Ode ati Isinigbo ti wọn mule tira wọn nijọba ibilẹ Ariwa Akure nipinlẹ Ondo. Idi ni pe awọn ilu mejeeji lo n doju ija kọ ara wọn nitori aawọ ilẹ, ti ọrọ naa si ti dogun dọdẹ, koda, wọn ti gbe ara wọn lọ sile ẹjọ pẹlu. Sugbọn kaka ki wọn duro de idajọ ileẹjọ, se ni wọn doju akọtun ija kọ ara wọn bẹrẹ lati ọsẹ to kọja. Ọba ilu Ode lo ni oun lo ni ilẹ kan to wa ni agbegbe Isinigbo tawọn eeyan ti kọle le lori, to si ni ki wọn wa sanwo fun ilẹ naa. Nigba to n salaye bi isẹlẹ naa se waye fun awọn akọroyin, Ajagunode tilu Ode, Ọba Sunday Boboye ni oun ti gba idajọ lori ilẹ naa lọdun 2017 ati 2019, tawọn eeyan Isinigbo ko si gbe igbesẹ lati tako idajọ ọhun nile ẹjọ Kotẹmilọrun.


Sugbọn kaka ki wọn duro de idajọ ileẹjọ, se ni wọn doju akọtun ija kọ ara wọn bẹrẹ lati ọsẹ to kọja. Ọba ilu Ode lo ni oun lo ni ilẹ kan to wa ni agbegbe Isinigbo tawọn eeyan ti kọle le lori, to si ni ki wọn wa sanwo fun ilẹ naa. Nigba to n salaye bi isẹlẹ naa se waye fun awọn akọroyin, Ajagunode tilu Ode, Ọba Sunday Boboye ni oun ti gba idajọ lori ilẹ naa lọdun 2017 ati 2019, tawọn eeyan Isinigbo ko si gbe igbesẹ lati tako idajọ ọhun nile ẹjọ Kotẹmilọrun. O ni dipo eyi, se ni awọn ọdọ ilu Isinigbo wa ka oun mọle lọsẹ to kọja pẹlu ohun ija oloro. O ni deede aago mejila oru ni wọn gunlẹ si aafin oun lati kọlu oun, ori ogiri aafin si ni oun ati olori oun meji gba salọ. "O to awọn janduku mẹwa ti wọn ya bo aafin mi pẹlu awọn ohun ija oloro, ti wsn si n beere pe nibo ni Kabiyesi wa?


O ni dipo eyi, se ni awọn ọdọ ilu Isinigbo wa ka oun mọle lọsẹ to kọja pẹlu ohun ija oloro. O ni deede aago mejila oru ni wọn gunlẹ si aafin oun lati kọlu oun, ori ogiri aafin si ni oun ati olori oun meji gba salọ. "O to awọn janduku mẹwa ti wọn ya bo aafin mi pẹlu awọn ohun ija oloro, ti wsn si n beere pe nibo ni Kabiyesi wa? Wọn ba gbogbo aafin mi jẹ patapata, ta si ti ko wa si aafin tuntun bayii amọ alẹ ọjọ Aje tun ni wọn tun ya wa ba wa lẹẹkan si. Ajagunode fikun pe igba karun tawọn janduku naa yoo wa ka oun mọ aafin ree lati igba ti aawọ ilẹ naa ti bẹrẹ. " Asọ kansoso lo ku fun mi laye lọrun bayii, wọn ti jo gbogbo dukia mi, to fi mọ awọn ọkọ ayọkẹlẹ mi ati eyi ti mo sẹsẹ ra ni osu mẹta sẹyin."


Wọn ba gbogbo aafin mi jẹ patapata, ta si ti ko wa si aafin tuntun bayii amọ alẹ ọjọ Aje tun ni wọn tun ya wa ba wa lẹẹkan si. Ajagunode fikun pe igba karun tawọn janduku naa yoo wa ka oun mọ aafin ree lati igba ti aawọ ilẹ naa ti bẹrẹ. " Asọ kansoso lo ku fun mi laye lọrun bayii, wọn ti jo gbogbo dukia mi, to fi mọ awọn ọkọ ayọkẹlẹ mi ati eyi ti mo sẹsẹ ra ni osu mẹta sẹyin." O fikun pe oun ti fi ọrọ naa to ijọba atawọn agbofinro leti nipa awọn ikslu ojoojumọ yii, oun si n fẹ ki wọn gba oun ati ẹbi oun ki oun ma baa ku lojiji. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ lori isẹlẹ yii, Igbakeji akọwe fun agbegbe Isinigbo, Ọmọọba Joseph Akinsilu naa fi ẹsun kan Ajagunode pe o ko awọn janduku wa si aafin ọba awọn lati kọlu. O ni isẹlẹ naa waye mọjumọ ọjọ Ẹti oni, ti Ọba awọn si wa lẹsẹ kan aye, ẹsẹ kan ọrun.


O fikun pe oun ti fi ọrọ naa to ijọba atawọn agbofinro leti nipa awọn ikslu ojoojumọ yii, oun si n fẹ ki wọn gba oun ati ẹbi oun ki oun ma baa ku lojiji. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ lori isẹlẹ yii, Igbakeji akọwe fun agbegbe Isinigbo, Ọmọọba Joseph Akinsilu naa fi ẹsun kan Ajagunode pe o ko awọn janduku wa si aafin ọba awọn lati kọlu. O ni isẹlẹ naa waye mọjumọ ọjọ Ẹti oni, ti Ọba awọn si wa lẹsẹ kan aye, ẹsẹ kan ọrun. "Ọba wa wa ni coma bayii, wọn ti jo aafin atawọn ọkọ ọba wa, ti ọba wa si n gbọn, koda ile ti wọn bajẹ ni agbegbe wa le ni ọgọjọ, to fi mọ ile temi gan alara." Akinsilu salaye pe Ajagunode lo kọkọ gbe awọn lọ sile ẹjọ lori ilẹ ti awọn ti kọle le lori, to si ni kawọn wa san ẹẹdẹgbẹta miliọnu naira lori ilẹ naa. "Bi o tilẹ jẹ pe a ko jẹbi bọ lati ile ẹjọ, se ni Boboye tun tun ẹjọ pe nile ẹjọ naa dipo ko pe ẹjọ kotẹmilọrun, a si n rọ ijọba ki wọn gba wa lọwọ rẹ.


"Ọba wa wa ni coma bayii, wọn ti jo aafin atawọn ọkọ ọba wa, ti ọba wa si n gbọn, koda ile ti wọn bajẹ ni agbegbe wa le ni ọgọjọ, to fi mọ ile temi gan alara." Akinsilu salaye pe Ajagunode lo kọkọ gbe awọn lọ sile ẹjọ lori ilẹ ti awọn ti kọle le lori, to si ni kawọn wa san ẹẹdẹgbẹta miliọnu naira lori ilẹ naa. "Bi o tilẹ jẹ pe a ko jẹbi bọ lati ile ẹjọ, se ni Boboye tun tun ẹjọ pe nile ẹjọ naa dipo ko pe ẹjọ kotẹmilọrun, a si n rọ ijọba ki wọn gba wa lọwọ rẹ. Nigba ti BBC Yoruba kan sileesẹ ọlọpa ipinlẹ Ondo, Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa Ondo, Leo Ikoro salaye pe lootọ ni ikọlu mejeeji naa waye ni ọsẹ to kọja ni aafin Ajagunode, ti ikọlu miran si tun waye mọjumọ ọjọ Ẹti ni aafin ọba Isinigbo. O wa fọwọ gbaya pe ileesẹ ọlọpaa yoo se iwadii to yẹ nipa awọn ikọlu yii, ti wọn si tun ti n saayan lati ri pe alaafia pada si agbegbe mejeeji naa.


Nigba ti BBC Yoruba kan sileesẹ ọlọpa ipinlẹ Ondo, Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa Ondo, Leo Ikoro salaye pe lootọ ni ikọlu mejeeji naa waye ni ọsẹ to kọja ni aafin Ajagunode, ti ikọlu miran si tun waye mọjumọ ọjọ Ẹti ni aafin ọba Isinigbo. O wa fọwọ gbaya pe ileesẹ ọlọpaa yoo se iwadii to yẹ nipa awọn ikọlu yii, ti wọn si tun ti n saayan lati ri pe alaafia pada si agbegbe mejeeji naa.


Rivers Police:wọ́ ọlọ́pàá ti tẹ àwọn afurasí tó lọ gbin ǹkan abúgbàmù sí ṣọ́ọ̀ṣì bàbá gómìnà Wike

Ijọba ipinlẹ Rivers ti fi panpẹ ofin mu eeyan meji kan toripe wọn lọ gbe nkan oloro abugbamu si ijọ baba gomina ipinlẹ naa, Nyesome Wike iyẹn Christian Church International. Ijọ naa wa ni agbegbe Azikiwe, opopona Mile 2 Diobu niluu Port Harcourt. Nigba ti ile iṣẹ iroyin BBC ṣebẹwo si agbegbe naa, ikọ ọlọpaa to nimọ nipa ado oloro yẹ ayika ṣọọṣi naa wo bẹẹ si ni awọn ẹṣọ alaabo wa nibẹ wamuwamu. Gẹg bi iroyin to tẹ wa lọwọ, iṣẹlẹ naa waye lalẹ ọjọ Abamẹta, ṣe ni awọn ọmọ ijọ sa asala fun ẹmi wọn ti ẹnikẹni ko si farapa. Awọn ọdọ adugbo naa lo wa gba ọdọ meji, afurasi ti wọn ni gbe ohun abugbamu naa kalẹ ki awọn ọlọpaa to de. Nibayii, ikọ alaabo ti gba gbogbo agbegbe naa kan ti wọn ko si fun eeyan tabi ọkọ kankan laye lati gba ibi ti nkan ti ṣẹlẹ yii kọja.


Gẹg bi iroyin to tẹ wa lọwọ, iṣẹlẹ naa waye lalẹ ọjọ Abamẹta, ṣe ni awọn ọmọ ijọ sa asala fun ẹmi wọn ti ẹnikẹni ko si farapa. Awọn ọdọ adugbo naa lo wa gba ọdọ meji, afurasi ti wọn ni gbe ohun abugbamu naa kalẹ ki awọn ọlọpaa to de. Nibayii, ikọ alaabo ti gba gbogbo agbegbe naa kan ti wọn ko si fun eeyan tabi ọkọ kankan laye lati gba ibi ti nkan ti ṣẹlẹ yii kọja. Gomina Nyesom Wike sọ pé òun kọ́ ló rán àwọn sọ́jà láti má a pàáyàn ni Oyigbo Gomina ipinlẹ Rivers, Nyesom Wike, sọ pe oun kọ lo ran awọn sọja láti lọ paayan ni Oyigbo. Lori amohunmaworan ileesẹ kan l'abẹle, lo ti sọ bẹ ẹ, nitori bi iroyin ṣe n lọ kaakiri pe awọn sọja n pa araalu nijọba ibilẹ Oyigbo, ti gomina kede àṣẹ konile-o-gbele fun, lati ọjọ mejila sẹyin. Ikede naa waye lẹyin ti àwọn afurasi ọmọ ẹgbẹ to n polongo fun idasilẹ orilẹ-ede Biafra, IPOB, já iwọde EndSars gba, eyi to yọri si iku sọja mẹfa, ati ọlọpaa mẹta.


Gomina Nyesom Wike sọ pé òun kọ́ ló rán àwọn sọ́jà láti má a pàáyàn ni Oyigbo Gomina ipinlẹ Rivers, Nyesom Wike, sọ pe oun kọ lo ran awọn sọja láti lọ paayan ni Oyigbo. Lori amohunmaworan ileesẹ kan l'abẹle, lo ti sọ bẹ ẹ, nitori bi iroyin ṣe n lọ kaakiri pe awọn sọja n pa araalu nijọba ibilẹ Oyigbo, ti gomina kede àṣẹ konile-o-gbele fun, lati ọjọ mejila sẹyin. Ikede naa waye lẹyin ti àwọn afurasi ọmọ ẹgbẹ to n polongo fun idasilẹ orilẹ-ede Biafra, IPOB, já iwọde EndSars gba, eyi to yọri si iku sọja mẹfa, ati ọlọpaa mẹta. Koda, wọn dana sun agọ ọlọpaa mẹta ni agbegbe naa. Saaju ni Wike ti buwọlu àṣẹ kan, to fi fofin de ẹgbẹ IPOB nipinlẹ Rivers, to si pasẹ fun awọn alaga ijọba ibilẹ, ati awọn oṣiṣẹ eleto aabo lati wa gbogbo ọmọ ẹgbẹ IPOB nipinlẹ naa jade, lati fi oju wina ofin nile ẹjọ. Gomina Wike ni nkan ti oun sọ ni pe ki awọn eleto aabo ri i daju pe wọn fidi ofin to de IPOB mulẹ, ati lati ri i pe ko si ikorajọpọ awọn ọmọ ẹgbẹ naa ni gbogbo ijọba ibilẹ to wa nipinlẹ Rivers.


Koda, wọn dana sun agọ ọlọpaa mẹta ni agbegbe naa. Saaju ni Wike ti buwọlu àṣẹ kan, to fi fofin de ẹgbẹ IPOB nipinlẹ Rivers, to si pasẹ fun awọn alaga ijọba ibilẹ, ati awọn oṣiṣẹ eleto aabo lati wa gbogbo ọmọ ẹgbẹ IPOB nipinlẹ naa jade, lati fi oju wina ofin nile ẹjọ. Gomina Wike ni nkan ti oun sọ ni pe ki awọn eleto aabo ri i daju pe wọn fidi ofin to de IPOB mulẹ, ati lati ri i pe ko si ikorajọpọ awọn ọmọ ẹgbẹ naa ni gbogbo ijọba ibilẹ to wa nipinlẹ Rivers. Wike sọ pe o rọrun fun wọn lati fi Oyigbo boju ṣe ikọlu, nitori pe o sunmọ ipinlẹ Abia. "Isọkusọ ni bi awọn eeyan ṣe n sọ pe mo ran awọn sọja jade lati pa awọn eeyan ẹ̀yà Igbo. Ṣe emi ti mi o l'agbara lati pasẹ fun ọlọpaa, ni ma a pasẹ fun sọja?


Wike sọ pe o rọrun fun wọn lati fi Oyigbo boju ṣe ikọlu, nitori pe o sunmọ ipinlẹ Abia. "Isọkusọ ni bi awọn eeyan ṣe n sọ pe mo ran awọn sọja jade lati pa awọn eeyan ẹ̀yà Igbo. Ṣe emi ti mi o l'agbara lati pasẹ fun ọlọpaa, ni ma a pasẹ fun sọja? Bakan naa ni ileesẹ ologun ti ṣẹ́ lori iroyin to sọ pe awọn sọja n lọ lati ojule si ojule, lati pa eeyan. Agbenusọ fun ìpín Kẹfa ileesẹ ologun to wa nilu Port Harcourt, Ọgagun Charles Ekeocha, sọ fun ileesẹ Radio Nigeria pe lootọ ni oun mọ pe awọn ni àkànṣe isẹ ni Oyigbo, sugbọn irọ ni pe awọn kọlu awọn eeyan. O ni "Ko ṣe e ṣe fun wa lati deede kọlu awọn eeyan.


Bakan naa ni ileesẹ ologun ti ṣẹ́ lori iroyin to sọ pe awọn sọja n lọ lati ojule si ojule, lati pa eeyan. Agbenusọ fun ìpín Kẹfa ileesẹ ologun to wa nilu Port Harcourt, Ọgagun Charles Ekeocha, sọ fun ileesẹ Radio Nigeria pe lootọ ni oun mọ pe awọn ni àkànṣe isẹ ni Oyigbo, sugbọn irọ ni pe awọn kọlu awọn eeyan. O ni "Ko ṣe e ṣe fun wa lati deede kọlu awọn eeyan. Nigba ti ẹ ba de ibẹ lẹ o mọ boya irọ tabi òótọ́ ni iroyin tẹ n gbọ nita" Sugbọn awọn eeyan kan to n gbe ni Oyigbo ti sa kuro nibẹ, nitori ibẹru pe ewu wa fun ẹ̀mí awọn, ati nitori isede ti ko jẹ ki wọn o raaye jade ṣe ohunkohun lati ọsẹ kan sẹyin. Monday Bakor, to n gbe ni Oyigbo, sọ fun BBC Pidgin pe ọwọ rẹ ni iyawo afẹsọna rẹ, Queen Nwazuo kú si, lẹyin ti ọta ìbọn fọ́ ilẹkun irin to wa lẹnu ọna sọọbu wọn, ti wọn ti pa mọ ara wọn nitori bi ìbọn ṣe n dun. O sọ pe oju ẹsẹ lo ku.


Nigba ti ẹ ba de ibẹ lẹ o mọ boya irọ tabi òótọ́ ni iroyin tẹ n gbọ nita" Sugbọn awọn eeyan kan to n gbe ni Oyigbo ti sa kuro nibẹ, nitori ibẹru pe ewu wa fun ẹ̀mí awọn, ati nitori isede ti ko jẹ ki wọn o raaye jade ṣe ohunkohun lati ọsẹ kan sẹyin. Monday Bakor, to n gbe ni Oyigbo, sọ fun BBC Pidgin pe ọwọ rẹ ni iyawo afẹsọna rẹ, Queen Nwazuo kú si, lẹyin ti ọta ìbọn fọ́ ilẹkun irin to wa lẹnu ọna sọọbu wọn, ti wọn ti pa mọ ara wọn nitori bi ìbọn ṣe n dun. O sọ pe oju ẹsẹ lo ku. Ẹlòmíì, Bani Jackreece sọ pe ni nkan bi aago mẹrin idaji ni oun raaye salọ lọjọ Aiku, ọjọ kinni, oṣu Kọkanla, nitori ibẹru ẹ̀mí oun, ati bi oun ko ṣe raaye ra oúnjẹ tabi gba owo ni banki. Ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ lo si ti kesi ipinlẹ Rivers, lati fi opin si isede ni Oyigbo, ki awọn eeyan le jade ra oúnjẹ. Ìbẹ̀rù-bojo gbalẹ̀ ní Oyigbo lẹ́yìn tí ọlọ́páà mẹ́ta àti sọ́jà kú nínú rògbòdìyàn EndSARS Ìbẹ̀rù-bojo gbalẹ̀ ní Oyigbo lẹ́yìn tí ọlọ́páà àti sọ́jà kú nínú rògbòdìyàn EndSARS Ninu ibẹru lawọn eeyan to n gbe ni ijọba ibilẹ Oyigbo nipinlẹ Rivers atawọn olokowo nibẹ wa bayii lẹyin eto aabo to mẹhẹ nibẹ.


Ẹlòmíì, Bani Jackreece sọ pe ni nkan bi aago mẹrin idaji ni oun raaye salọ lọjọ Aiku, ọjọ kinni, oṣu Kọkanla, nitori ibẹru ẹ̀mí oun, ati bi oun ko ṣe raaye ra oúnjẹ tabi gba owo ni banki. Ọpọlọpọ awọn ẹgbẹ lo si ti kesi ipinlẹ Rivers, lati fi opin si isede ni Oyigbo, ki awọn eeyan le jade ra oúnjẹ. Ìbẹ̀rù-bojo gbalẹ̀ ní Oyigbo lẹ́yìn tí ọlọ́páà mẹ́ta àti sọ́jà kú nínú rògbòdìyàn EndSARS Ìbẹ̀rù-bojo gbalẹ̀ ní Oyigbo lẹ́yìn tí ọlọ́páà àti sọ́jà kú nínú rògbòdìyàn EndSARS Ninu ibẹru lawọn eeyan to n gbe ni ijọba ibilẹ Oyigbo nipinlẹ Rivers atawọn olokowo nibẹ wa bayii lẹyin eto aabo to mẹhẹ nibẹ. Lọjọ kọkanlelogun oṣu kẹwaa to lọ yii ni ijọba ipinlẹ kede ofin konle o gbele nijọba ibilẹ Oyigbo atawọn ibomiiran niluu Port Harcourt lẹyin tawọn afurasi ọmọ ẹgbẹ IPOB da rogbodiyan silẹ nibi iwọde EndSARS. Agọ ọlọpaa meta ni wọn dana sun, koda awọn janduku ọhun tun sọ ina si ileẹjọ to wa ni Oyigbo. Ọlọpaa mẹta atawọn sọja ṣagbako iku ninu rogbodiyan naa.


Lọjọ kọkanlelogun oṣu kẹwaa to lọ yii ni ijọba ipinlẹ kede ofin konle o gbele nijọba ibilẹ Oyigbo atawọn ibomiiran niluu Port Harcourt lẹyin tawọn afurasi ọmọ ẹgbẹ IPOB da rogbodiyan silẹ nibi iwọde EndSARS. Agọ ọlọpaa meta ni wọn dana sun, koda awọn janduku ọhun tun sọ ina si ileẹjọ to wa ni Oyigbo. Ọlọpaa mẹta atawọn sọja ṣagbako iku ninu rogbodiyan naa. Gomina ipinlẹ Rivers, Nysome Wike wọgile ofin isede lawọn agbegbe kan niluu Port Harcourt lọjọ kejidinlọgbọn oṣu kẹwaa ṣugbọn eyi ko kan ijọba ibilẹ Oyigbo. Ṣugbọn lati Ọjọru ọsẹ to lọ ni ọpọ araalu ti n kuro ni Oyigbo lẹyin tawọn agbofinro bẹrẹ si ni kaakiri lati rii pe ofin konle-o-gbele to wa lode mulẹ. Charles Akah to n gbe ni Oyigbo sọ pe inu ile loun wa lati ọjọ kọkanlelogun oṣu kẹwaa ti ijọba ti kede ofin konle-o-gbele nipinlẹ Rivers.


Gomina ipinlẹ Rivers, Nysome Wike wọgile ofin isede lawọn agbegbe kan niluu Port Harcourt lọjọ kejidinlọgbọn oṣu kẹwaa ṣugbọn eyi ko kan ijọba ibilẹ Oyigbo. Ṣugbọn lati Ọjọru ọsẹ to lọ ni ọpọ araalu ti n kuro ni Oyigbo lẹyin tawọn agbofinro bẹrẹ si ni kaakiri lati rii pe ofin konle-o-gbele to wa lode mulẹ. Charles Akah to n gbe ni Oyigbo sọ pe inu ile loun wa lati ọjọ kọkanlelogun oṣu kẹwaa ti ijọba ti kede ofin konle-o-gbele nipinlẹ Rivers. O ṣalaye pe awọn n sọja n mu awọn ọdọ kaakiri, eyi lo jẹ ki ọpọ maa bẹru lati jade nile. ''A o le lọ gbowo nita tabi ra ohun kankan, a n bẹ ijọba pe ki o wa nkan ṣe si ọrọ yii,'' Akah lo sọ bẹẹ. Bani Jackreece ti oun naa n gbe lagbegbe Oyigbo sọ fun BBC pe laago mẹrin idaji loun sa kuro nile nitori ẹru n ba oun lori eto aabo to mẹhẹ nibẹ.


O ṣalaye pe awọn n sọja n mu awọn ọdọ kaakiri, eyi lo jẹ ki ọpọ maa bẹru lati jade nile. ''A o le lọ gbowo nita tabi ra ohun kankan, a n bẹ ijọba pe ki o wa nkan ṣe si ọrọ yii,'' Akah lo sọ bẹẹ. Bani Jackreece ti oun naa n gbe lagbegbe Oyigbo sọ fun BBC pe laago mẹrin idaji loun sa kuro nile nitori ẹru n ba oun lori eto aabo to mẹhẹ nibẹ. Amọ alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Rivers, Nnamdi Omoni sọ fun BBC pe oun ko gbọ pe awọn agbofinro n mu awọn eeyan kan ni Oyigbo. Omoni ṣalaye pe awọn agbofinro to n wọde ni ijọba ibilẹ naa lo jẹ ki alaafia maa jọba diẹdiẹ nibẹ bayii. Akitiyan lati gbọrọ lẹnu Ọgagun agba Charles Ekeocha to jẹ olori  ileeṣẹ olọgun 6 Division Nigerian Army ni Port Harcourt lori ẹsun pe awọn sọja n mu awọn araalu ni Oyigbo ja si pabo.


Amọ alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Rivers, Nnamdi Omoni sọ fun BBC pe oun ko gbọ pe awọn agbofinro n mu awọn eeyan kan ni Oyigbo. Omoni ṣalaye pe awọn agbofinro to n wọde ni ijọba ibilẹ naa lo jẹ ki alaafia maa jọba diẹdiẹ nibẹ bayii. Akitiyan lati gbọrọ lẹnu Ọgagun agba Charles Ekeocha to jẹ olori  ileeṣẹ olọgun 6 Division Nigerian Army ni Port Harcourt lori ẹsun pe awọn sọja n mu awọn araalu ni Oyigbo ja si pabo.


EndSars Protest: A kò lọwọ́ sí ìwé ìpẹ̀jọ́ tó tako ìdásílẹ̀ ìgbìmò ìwádìí aṣemáṣe ikọ̀ SARS

Ileesẹ ọlọpaa lorileede Naijiria ti koro oju si iwe ipẹjọ kan to tako idasilẹ igbimọ iwadii lawọn ipinlẹ Naijiria eyi to n tọpinpin aṣemaṣe ìkọ ọlọpaa SARS. Iwe ipẹjọ yi wa lati ẹka tó n mojuto ọrọ ileẹjo ileesẹ ọlọpaa kan naa. Ninu atẹjade ti Frank Mba alukoro ọlọpaa fi sita lorukọ oga agba ọlọpaa Naijiria Muhamed Adamu, wọn ni iwadii yoo bẹrẹ lori bi iwe ipẹjọ yi ṣe waye. Bakan naa lo sọ pe awọn ti kowe wa salaye tẹnu rẹ si ẹka igbẹjọ ọlọpaa t'awọn si ti ni ki adari ẹka naa wa sọ ohun to mọ nipa iwe ipẹjọ yi. Adamu sọ pe ileesẹ ọlọpaa tunbọ tẹpẹlẹ mọ ifarajin rẹ lati ri wi pe wọn tu ìkọ SARS ka ni ibamu pẹlu ifẹ ara ilu. Ni Ọjọbọ ni iroyin gbòde pe Ileesẹ ọlọpaa kọwe igbẹjọ lati tako idasilẹ awọn igbimọ iwadii eyi to n gbẹjọ lawọn ipinlẹ Naijiria kọọkan lori  aṣemase ìkọ ọlọpaa SARS.


Bakan naa lo sọ pe awọn ti kowe wa salaye tẹnu rẹ si ẹka igbẹjọ ọlọpaa t'awọn si ti ni ki adari ẹka naa wa sọ ohun to mọ nipa iwe ipẹjọ yi. Adamu sọ pe ileesẹ ọlọpaa tunbọ tẹpẹlẹ mọ ifarajin rẹ lati ri wi pe wọn tu ìkọ SARS ka ni ibamu pẹlu ifẹ ara ilu. Ni Ọjọbọ ni iroyin gbòde pe Ileesẹ ọlọpaa kọwe igbẹjọ lati tako idasilẹ awọn igbimọ iwadii eyi to n gbẹjọ lawọn ipinlẹ Naijiria kọọkan lori  aṣemase ìkọ ọlọpaa SARS. Nigba ti BBC yoo fi kan si ileesẹ ọlọpaa agbẹjọro wọn O.M Atoyebi sọ fun wa pe lootọ lawọn kọ ìwé ipẹjọ yi akọ awọn yoo wọgile niwaju ileẹjo pada  lọjọ Ẹtì nitori bi ọrọ naa ṣe n lọ. Nileẹjọ giga apapọ to wa ni Abuja ni wọn kọ iwe ipẹjọ yi sí lootọ ti wọn si sọ sinu rẹ pe ki ileẹjo wọgile awọn igbimọ wọn yi nitori wọn ko lasẹ lati jiroro lori ọrọ aṣemase SARS. Bi a ko ba gbagbe awọn ọmọ ikọ SARS pade atako lati ọdọ araalu lori aiṣedede wọn lẹnu iṣẹ ati ifiyajẹni lati ọdọ wọn sí ara ilu.


Nigba ti BBC yoo fi kan si ileesẹ ọlọpaa agbẹjọro wọn O.M Atoyebi sọ fun wa pe lootọ lawọn kọ ìwé ipẹjọ yi akọ awọn yoo wọgile niwaju ileẹjo pada  lọjọ Ẹtì nitori bi ọrọ naa ṣe n lọ. Nileẹjọ giga apapọ to wa ni Abuja ni wọn kọ iwe ipẹjọ yi sí lootọ ti wọn si sọ sinu rẹ pe ki ileẹjo wọgile awọn igbimọ wọn yi nitori wọn ko lasẹ lati jiroro lori ọrọ aṣemase SARS. Bi a ko ba gbagbe awọn ọmọ ikọ SARS pade atako lati ọdọ araalu lori aiṣedede wọn lẹnu iṣẹ ati ifiyajẹni lati ọdọ wọn sí ara ilu. Eyi mu ki awọn ọdọ beere ṣe iwọde fún iwọgile ikọ yi ati idasilẹ igbimọ iwadii ti yoo gbẹjọ lori aṣemase wọn. Ìjọba Ìpińlẹ̀ Eko  tí fi orúkọ àwọn ọlọ́pàá tó kú lásìkò ìfẹ́hónúhàn #EndSars nípínlẹ̀ Eko. Gómìnà ìpińlẹ̀ Eko Babajide Sanwol-Olu bákan náà tún fún àwọn ẹbí wọ́n ni míl''iọ̀nù mẹ́wàá náírà pẹ̀lú ìlérí pé àwọn ọmọ wan yóò lánfàní ìwé ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ títí dé fásitì.


Eyi mu ki awọn ọdọ beere ṣe iwọde fún iwọgile ikọ yi ati idasilẹ igbimọ iwadii ti yoo gbẹjọ lori aṣemase wọn. Ìjọba Ìpińlẹ̀ Eko  tí fi orúkọ àwọn ọlọ́pàá tó kú lásìkò ìfẹ́hónúhàn #EndSars nípínlẹ̀ Eko. Gómìnà ìpińlẹ̀ Eko Babajide Sanwol-Olu bákan náà tún fún àwọn ẹbí wọ́n ni míl''iọ̀nù mẹ́wàá náírà pẹ̀lú ìlérí pé àwọn ọmọ wan yóò lánfàní ìwé ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ títí dé fásitì. Nínú oṣù kẹwàá ọdún 2020 ni àwọn ọ̀dọ́ yabo títì láti fẹ̀hónú hàn lórí bi àwọn ọlọ́p['a ṣe n hùwà ìkà sí àwọn ará ìlú tí wọ́n sì ń pè fún àtúnṣe. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí dí èyí tó mú j]agídíjàgan dáni, ẹ̀mí àti dúkíà ọlọ́dan àti ti ìjọba ló lọ si pẹ̀lú. Gómìnà ìpínlẹ̀ Eko Babajide Sanwo-Olu ló fi sọ̀wédowó òun lé àwọn ẹbí olóògbé náà lọ́wọ́ lásìkò ìpàdé ètò ààbò kan lọ́jọ́bọ, bákan náà ló sèlérí pé, kò ni si ààyè fún ìwà ọdaràn.


Nínú oṣù kẹwàá ọdún 2020 ni àwọn ọ̀dọ́ yabo títì láti fẹ̀hónú hàn lórí bi àwọn ọlọ́p['a ṣe n hùwà ìkà sí àwọn ará ìlú tí wọ́n sì ń pè fún àtúnṣe. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí dí èyí tó mú j]agídíjàgan dáni, ẹ̀mí àti dúkíà ọlọ́dan àti ti ìjọba ló lọ si pẹ̀lú. Gómìnà ìpínlẹ̀ Eko Babajide Sanwo-Olu ló fi sọ̀wédowó òun lé àwọn ẹbí olóògbé náà lọ́wọ́ lásìkò ìpàdé ètò ààbò kan lọ́jọ́bọ, bákan náà ló sèlérí pé, kò ni si ààyè fún ìwà ọdaràn. Àwọn ọlọ́pàá tí ọ̀rọ̀ náà kan ni  (ASP) Yaro Edward, Insìpẹ́kítọ̀ Ayodeji Erinfolami, Insìpẹ́kítọ̀ Aderibigbe Adegbenro, Insìpẹ́kítọ̀ Samsom Ehibor, sájẹ́ntì Bejide Abiodun àti  Insìpẹ́kítọ̀ Igoche Cornelius. O ní àwọn ọlọ́pàá wọ̀nyiì fi ẹ̀mi wọn rúbọ láti dáàbò bò ẹmi àti ǹkan ìní ará ìlú, ó ní owó náà wà fún ẹ̀san iṣẹ́ ribiribi tí wọ́n ti ṣe. Ìjọba kò mẹ́nuba  ọ̀rọ̀ àwọn ará ìlú tó kú tàbi farapa lásìkò ìfẹ́hónúhàn #EndSars, èyí tó mú wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ ìgbìmọ̀ tó n gbẹ́jọ ìwà àìtọ́ tí àwọn ọlọ́pàá ti hù.


Àwọn ọlọ́pàá tí ọ̀rọ̀ náà kan ni  (ASP) Yaro Edward, Insìpẹ́kítọ̀ Ayodeji Erinfolami, Insìpẹ́kítọ̀ Aderibigbe Adegbenro, Insìpẹ́kítọ̀ Samsom Ehibor, sájẹ́ntì Bejide Abiodun àti  Insìpẹ́kítọ̀ Igoche Cornelius. O ní àwọn ọlọ́pàá wọ̀nyiì fi ẹ̀mi wọn rúbọ láti dáàbò bò ẹmi àti ǹkan ìní ará ìlú, ó ní owó náà wà fún ẹ̀san iṣẹ́ ribiribi tí wọ́n ti ṣe. Ìjọba kò mẹ́nuba  ọ̀rọ̀ àwọn ará ìlú tó kú tàbi farapa lásìkò ìfẹ́hónúhàn #EndSars, èyí tó mú wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ ìgbìmọ̀ tó n gbẹ́jọ ìwà àìtọ́ tí àwọn ọlọ́pàá ti hù. Ó ní " ìjọba yóo pèsè bílíọ̀nù mẹ́tàdílógójì ó lé díẹ̀ fún ètò ìlú àti ààbò nínú ètò ìṣúná ọdún 2021" kọmíssọnà ọlapàá lásìkò ìpàdé náà sàlàyé pé àjọ ọlọpàaá kò jẹ́ ki ìwà ọ̀daran tó dín díẹ̀ ni ọ̀ọ̀dúnrún wáyé, nígbà ti wọ́n mú ọ̀daran tó le ni ẹgbẹ̀rún kan tí wọ́n sì pa mẹ́tàdílọ́gbọ̀n láàrín oṣù kẹwàá ọdún 2019 sí oṣù kẹsàán ọdún 2020.


Ó ní " ìjọba yóo pèsè bílíọ̀nù mẹ́tàdílógójì ó lé díẹ̀ fún ètò ìlú àti ààbò nínú ètò ìṣúná ọdún 2021" kọmíssọnà ọlapàá lásìkò ìpàdé náà sàlàyé pé àjọ ọlọpàaá kò jẹ́ ki ìwà ọ̀daran tó dín díẹ̀ ni ọ̀ọ̀dúnrún wáyé, nígbà ti wọ́n mú ọ̀daran tó le ni ẹgbẹ̀rún kan tí wọ́n sì pa mẹ́tàdílọ́gbọ̀n láàrín oṣù kẹwàá ọdún 2019 sí oṣù kẹsàán ọdún 2020.


SERAP ké sí ààrẹ Buhari lórí èròngbà àwọn NCC àti NIMC lórí ìforúkọsílẹ̀ NIN

Ajọ ajafẹtọmọniyan kan ni Naijiria SERAP, ti kesi aarẹ Buhari lati jawọ ninu eto iforukọsilẹ awọn ọmọ Naijiria nipa nọmba idanimọ NIN. Ajọ naa ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Aiku ni ihalẹ ijọba lati wọgile simu kaadi awọn eeyan ti ko ba ni nọmba yi ku diẹ kaatọ. Kolawole Oluwadare, oludari ajọ SERAP lo fi atẹjade yi sita. SERAP ni ki aarẹ Buhari "paṣẹ fun Minisita feto ibaraẹnisọrọ ati eto ọrọ aje ayelujara Isa Pantami ati ọga agba ileeṣẹ to n mojuto eto idanimọ ni Naijiria NIMC iyẹn Aliyu Abubakar lati jawọ ninu igbesẹ yi'' Alaye SERAP ni pe awọn ọmọ Naijiria ti fi iroyin nipa ara wọn silẹ lọna aimọye to fi mọ ti BVN,iwe aṣẹ iwakọ, iwe irina ilẹ okere ati kaadi idibo. Lọsẹ to kọja yi ni ijọba apapọ Naijiria gbe gbedeke kalẹ pe ki gbogbo awọn ileeṣẹ ẹrọ ibaraẹnisọrọ wọgile siimu awọn alabara wọn ti ko ba ti ni nọmba idanimọ NIN. Bẹẹ lo tun sọ fun awọn ileeṣẹ yi lati fi to awọn alabara wọn leti pe ki wọn pese nọmba idanimọ yi lati fi mu iroyin wọn pe perepere.


SERAP ni ki aarẹ Buhari "paṣẹ fun Minisita feto ibaraẹnisọrọ ati eto ọrọ aje ayelujara Isa Pantami ati ọga agba ileeṣẹ to n mojuto eto idanimọ ni Naijiria NIMC iyẹn Aliyu Abubakar lati jawọ ninu igbesẹ yi'' Alaye SERAP ni pe awọn ọmọ Naijiria ti fi iroyin nipa ara wọn silẹ lọna aimọye to fi mọ ti BVN,iwe aṣẹ iwakọ, iwe irina ilẹ okere ati kaadi idibo. Lọsẹ to kọja yi ni ijọba apapọ Naijiria gbe gbedeke kalẹ pe ki gbogbo awọn ileeṣẹ ẹrọ ibaraẹnisọrọ wọgile siimu awọn alabara wọn ti ko ba ti ni nọmba idanimọ NIN. Bẹẹ lo tun sọ fun awọn ileeṣẹ yi lati fi to awọn alabara wọn leti pe ki wọn pese nọmba idanimọ yi lati fi mu iroyin wọn pe perepere. Bakan naa ni wọn ni  ki wọn ma se ta simmu tuntun tabi forukọ awọn to ba fẹ ṣẹṣẹ gba siimu mii silẹ. Kolawole Oluwadare oludari SERAP wa sọ pe  "Ko si ijọba kankan to lẹtọ lati gba ẹtọ araalu lọwọ wọn labẹ pe o fẹ ki wọn forukọsilẹ gba nọmba idanimọ.Ti awọn alaṣẹ ba kọ ti wọn tẹsiwaju pẹlu igbesẹ yi,idunkoko mọ ara ilu yoo peleke si ni ti ajọ NIMC to yẹ ko ṣiṣẹ rẹ bi iṣẹ yoo si dabi ẹsin inu iwe lasan ti ko le ta putu.'' Wọn wa ṣe lalaye pe ''kaka ki ijọba maa mu awọn eeyan nipa tabi ki wọn maa dunkoko mọ awọn ileeṣẹ ẹrọ ibaraẹnisọrọ eyi ti yoo jẹ ki wọn wa ninu ewu COVID-19, ohun to tọ ni ki wọn jẹ ki NIMC ṣe isẹ rẹ bo ti ṣe wa ni ibamu pẹlu ofin to ṣe idasilẹ rẹ.''


Bakan naa ni wọn ni  ki wọn ma se ta simmu tuntun tabi forukọ awọn to ba fẹ ṣẹṣẹ gba siimu mii silẹ. Kolawole Oluwadare oludari SERAP wa sọ pe  "Ko si ijọba kankan to lẹtọ lati gba ẹtọ araalu lọwọ wọn labẹ pe o fẹ ki wọn forukọsilẹ gba nọmba idanimọ.Ti awọn alaṣẹ ba kọ ti wọn tẹsiwaju pẹlu igbesẹ yi,idunkoko mọ ara ilu yoo peleke si ni ti ajọ NIMC to yẹ ko ṣiṣẹ rẹ bi iṣẹ yoo si dabi ẹsin inu iwe lasan ti ko le ta putu.'' Wọn wa ṣe lalaye pe ''kaka ki ijọba maa mu awọn eeyan nipa tabi ki wọn maa dunkoko mọ awọn ileeṣẹ ẹrọ ibaraẹnisọrọ eyi ti yoo jẹ ki wọn wa ninu ewu COVID-19, ohun to tọ ni ki wọn jẹ ki NIMC ṣe isẹ rẹ bo ti ṣe wa ni ibamu pẹlu ofin to ṣe idasilẹ rẹ.'' SERAP kangun ọrọ rẹ pẹlu alaye pe ko si ohun to mumu laya ijọba debi pe ki wọn wa maa ni ki awọn eeyan maa ṣa kijokijo nitori pe wọn fẹ gba nọmba idanimọ NIN yi.


SERAP kangun ọrọ rẹ pẹlu alaye pe ko si ohun to mumu laya ijọba debi pe ki wọn wa maa ni ki awọn eeyan maa ṣa kijokijo nitori pe wọn fẹ gba nọmba idanimọ NIN yi.


Lekki Toll Gate: CNN vs Lai Mohamamed rèé o!

Ileesẹ iroyin agbaye ni,CNN, ti fesi si ọrọ Minisita feto iroyin Naijiria Lai Mohammed to ni ijọba yoo fofin de ileesẹ iroyin naa lori ayederu iroyin to gbe jade nipa isẹlẹ iyinbọn paniyan to waye ni Lekki. Ileesẹ naa sọ pe iwadii to mundadoko lawọn se ki awọn to gbe iroyin naa jade nitori gbọin gbọin lawọn duro lori iroyin tawọn gbe jade ṣaaju lori iṣẹlẹ naa. Lasiko to n sọrọ pẹlu awọn akọroyin lọjọbọ ni Minisita Lai Mohammed sọ pe ko si ẹnikankan to ku ninu ikọlu to waye ni Lekki. Bẹẹ lo sọ pe ko si mọlẹbi kankan to jade sita lati wa kede pe awọn padanu eeyan kankan lasiko ikọlu to waye logunjọ osu Kẹwa ọdun 2020. CCC Genesis Global: Ǹkan mẹ́wàá tí ẹ ò gbọ́ rí nípa Israel Oladele, Woli ìjọ Genesis Global Ẹ̀ṣọ Gbajabiamila yìnbọn pa fẹ́ńdọ̀ kan l'Abuja, àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀ fẹ ṣe iwọde Báyìí ni olùwọ́de EndSARS, Eremosele Adene ṣe gba òmìnira lọ́wọ́ ọlọ́pàá Nàìjíríà CCC Genesis Global: Ǹkan mẹ́wàá tí ẹ ò gbọ́ rí nípa Israel Oladele, Woli ìjọ Genesis Global O fi kun ọrọ rẹ pe ẹka to n mojuto iye awọn eeyan to ku nipinlẹ Eko naa ti kesi araalu to ba padanu eeyan wọn kankan lati wa ran awọn lọwọ fun eto  idanimọ oku to ba ku laarin ọjọ Kọkandinlogun si ọjọ Kẹtadinlọgbọn Osu Kẹwa. CNN sọ pe lọpọ igba lawọn gbiyanju lati ba ileesẹ ologun Naijiria sọrọ ati ileesẹ ọlọpaa.


Bẹẹ lo sọ pe ko si mọlẹbi kankan to jade sita lati wa kede pe awọn padanu eeyan kankan lasiko ikọlu to waye logunjọ osu Kẹwa ọdun 2020. CCC Genesis Global: Ǹkan mẹ́wàá tí ẹ ò gbọ́ rí nípa Israel Oladele, Woli ìjọ Genesis Global Ẹ̀ṣọ Gbajabiamila yìnbọn pa fẹ́ńdọ̀ kan l'Abuja, àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀ fẹ ṣe iwọde Báyìí ni olùwọ́de EndSARS, Eremosele Adene ṣe gba òmìnira lọ́wọ́ ọlọ́pàá Nàìjíríà CCC Genesis Global: Ǹkan mẹ́wàá tí ẹ ò gbọ́ rí nípa Israel Oladele, Woli ìjọ Genesis Global O fi kun ọrọ rẹ pe ẹka to n mojuto iye awọn eeyan to ku nipinlẹ Eko naa ti kesi araalu to ba padanu eeyan wọn kankan lati wa ran awọn lọwọ fun eto  idanimọ oku to ba ku laarin ọjọ Kọkandinlogun si ọjọ Kẹtadinlọgbọn Osu Kẹwa. CNN sọ pe lọpọ igba lawọn gbiyanju lati ba ileesẹ ologun Naijiria sọrọ ati ileesẹ ọlọpaa. Wọn ni ileesẹ ọlọpaa kọ lati fesi ti atẹjade kan lati ọdọ ijọba ipinlẹ Eko si ni awọn ko ni nkankan sọ lasiko ti igbimọ iwadii si n joko lori ọrọ naa. Ninu iwadii ati iroyin ti CNN gbe jade wọn lawọn kan si awọn akọsẹmọsẹ to salaye pe asẹku ọta ibọn tawọn fi han jẹ iru eyi tawọn ọmọ ileesẹ ologun Naijiria n lo. Bakan naa ni wọn ni gbogbo fọnran fidio tawọn fi han jẹ ojulowo sugbọn ti Minisita layederu ni.


Wọn ni ileesẹ ọlọpaa kọ lati fesi ti atẹjade kan lati ọdọ ijọba ipinlẹ Eko si ni awọn ko ni nkankan sọ lasiko ti igbimọ iwadii si n joko lori ọrọ naa. Ninu iwadii ati iroyin ti CNN gbe jade wọn lawọn kan si awọn akọsẹmọsẹ to salaye pe asẹku ọta ibọn tawọn fi han jẹ iru eyi tawọn ọmọ ileesẹ ologun Naijiria n lo. Bakan naa ni wọn ni gbogbo fọnran fidio tawọn fi han jẹ ojulowo sugbọn ti Minisita layederu ni. CNN ni Minsita Lai Mohammed ko mu ẹri kankan wa lati fi han pe ayederu ni fidio awọn tabi pe awọn ọta ibọn naa kii se tawọn ọmọ ogun Naijiria. Ilẹ̀ Amẹ́ríkà wà lẹ́yìn àwọn olùwọ́de, Buhari dẹ́kun ìpànìyàn - Joe Biden Buhari, máṣe gbá ìpànìyàn Lekki sórí ààtàn, kò yẹ́ kí ológun yin ọ̀dọ́ níbọn - Bode George Wo ohun tí Fashola rí níbi ìṣẹ̀lẹ̀ Lekki Tollgate tó ń fa ariwo lórí ayélujara Taa gan ló ni Lekki Toll gate láàrin aráàlú àti Asiwaju Tinubu? Minisita eto ibanisọrọ ati iroyin lorilẹede Naijiria, Lai Mohammed ti sọ pe, awọn ọmọ ologun ko yinbọn lu oluwọde kankan nibi iṣẹlẹ Lekki Toll gate to waye loṣu kẹwaa, ọdun 2020.


CNN ni Minsita Lai Mohammed ko mu ẹri kankan wa lati fi han pe ayederu ni fidio awọn tabi pe awọn ọta ibọn naa kii se tawọn ọmọ ogun Naijiria. Ilẹ̀ Amẹ́ríkà wà lẹ́yìn àwọn olùwọ́de, Buhari dẹ́kun ìpànìyàn - Joe Biden Buhari, máṣe gbá ìpànìyàn Lekki sórí ààtàn, kò yẹ́ kí ológun yin ọ̀dọ́ níbọn - Bode George Wo ohun tí Fashola rí níbi ìṣẹ̀lẹ̀ Lekki Tollgate tó ń fa ariwo lórí ayélujara Taa gan ló ni Lekki Toll gate láàrin aráàlú àti Asiwaju Tinubu? Minisita eto ibanisọrọ ati iroyin lorilẹede Naijiria, Lai Mohammed ti sọ pe, awọn ọmọ ologun ko yinbọn lu oluwọde kankan nibi iṣẹlẹ Lekki Toll gate to waye loṣu kẹwaa, ọdun 2020. Lai Mohammed lo sọ ọrọ naa nibi ipade awọn akọroyin kan to waye ni ilu Abuja, nibi to ti sọ iha ti ijọba apapọ kọ si iwadii CNN ọhun. O ni irọ patapata ni iroyin ti ileeṣẹ CNN gbe jade pe awọn ọmọ ogun pa awọn oluwọde ni Lekki lalẹ ọjọ naa. Lai Mohammed ni ori ayelujara lasan lawọn ọmọ Naijiria ti n pariwo pe sja paayan, ko sẹni to ni aridaju.


Lai Mohammed lo sọ ọrọ naa nibi ipade awọn akọroyin kan to waye ni ilu Abuja, nibi to ti sọ iha ti ijọba apapọ kọ si iwadii CNN ọhun. O ni irọ patapata ni iroyin ti ileeṣẹ CNN gbe jade pe awọn ọmọ ogun pa awọn oluwọde ni Lekki lalẹ ọjọ naa. Lai Mohammed ni ori ayelujara lasan lawọn ọmọ Naijiria ti n pariwo pe sja paayan, ko sẹni to ni aridaju. Minisita naa ṣalaye pe gbogbo ipinlẹ Eko ni ijọba da awọn sọja si lẹyin ti ijọba Eko bere fun iranlọwọ wọn nitori apa awọn agbofinro ko ka iwọde naa mọ, kii ṣe Lekki nikan. O ni wọn sọ fun awọn ologun naa iru iha to yẹ ki wọn kọ si awọn oluwọde ki wọn to de iloro Lekki ti awọn oluwọde wa, ati pe wọn ko yin ibọ pa eeyan kankan. Bo tilẹ jẹ pe Lai ni awọn ṣoja naa yinbọn, ṣugbọn o ni kii ṣe ọta to lagbara lati gbẹmi eeyan ni wọn yin, ati pe inu afẹrẹ lasan ni wọn yin ibọn naa si, wọn ko doju rẹ kọ ẹnikẹni.


Minisita naa ṣalaye pe gbogbo ipinlẹ Eko ni ijọba da awọn sọja si lẹyin ti ijọba Eko bere fun iranlọwọ wọn nitori apa awọn agbofinro ko ka iwọde naa mọ, kii ṣe Lekki nikan. O ni wọn sọ fun awọn ologun naa iru iha to yẹ ki wọn kọ si awọn oluwọde ki wọn to de iloro Lekki ti awọn oluwọde wa, ati pe wọn ko yin ibọ pa eeyan kankan. Bo tilẹ jẹ pe Lai ni awọn ṣoja naa yinbọn, ṣugbọn o ni kii ṣe ọta to lagbara lati gbẹmi eeyan ni wọn yin, ati pe inu afẹrẹ lasan ni wọn yin ibọn naa si, wọn ko doju rẹ kọ ẹnikẹni. Nigba to n bu ẹnu atẹ lu iroyin ileeṣẹ CNN, Lai sọ pe ko si oku kankan ti wọn ri he ni iloro Lekki, ati pe ko si ẹbi kankan to wa sọ fun ijọba pe eeyan wọn di awati lẹyin iṣẹlẹ naa. O tẹsiwaju pe ki ẹnikẹni to ba ni ẹri pe awọn ologun ṣekupa ọpọ eeyan ni Lekki le lọ fi ẹri naa han niwaju igbimọ to n ṣewadii iṣẹlẹ ọhun, tabi ko gbẹnu dakẹ. Ni ti CNN, lai Mohammed ṣalaye pe iwadii ofege ni wọn ṣe, eyii to yẹ ko jẹ ohun itiju fun wọn gẹgẹ bii ileeṣẹ iroyin to kari aye.


Nigba to n bu ẹnu atẹ lu iroyin ileeṣẹ CNN, Lai sọ pe ko si oku kankan ti wọn ri he ni iloro Lekki, ati pe ko si ẹbi kankan to wa sọ fun ijọba pe eeyan wọn di awati lẹyin iṣẹlẹ naa. O tẹsiwaju pe ki ẹnikẹni to ba ni ẹri pe awọn ologun ṣekupa ọpọ eeyan ni Lekki le lọ fi ẹri naa han niwaju igbimọ to n ṣewadii iṣẹlẹ ọhun, tabi ko gbẹnu dakẹ. Ni ti CNN, lai Mohammed ṣalaye pe iwadii ofege ni wọn ṣe, eyii to yẹ ko jẹ ohun itiju fun wọn gẹgẹ bii ileeṣẹ iroyin to kari aye. Lai sọ pe, inu ijọba apapọ dun si iṣẹ ti awọn ologun ati awọn agbofinro  ṣe ni Lekki Toll gate, nitori wọn fi ẹmi ara wọn sinu ewu fun abo ilu. Lẹyin naa lo ṣalaye pe ko din ni ọmọ ogun mẹfa ati ọlọpaa mẹtadinlogoji ti ẹmi wọn ba atunbọtan ifẹhonuhan EndSARS ọhun lọ, yatọ si awọn ọkọ ati agọ ọlọpaa to jona. Ijọba ipinlẹ Eko ti fesi si iroyin iwadii CNN lori ohun to waye ni Lekki Toll gate logunjọ, oṣu kẹwaa, ọdun 2020.


Lai sọ pe, inu ijọba apapọ dun si iṣẹ ti awọn ologun ati awọn agbofinro  ṣe ni Lekki Toll gate, nitori wọn fi ẹmi ara wọn sinu ewu fun abo ilu. Lẹyin naa lo ṣalaye pe ko din ni ọmọ ogun mẹfa ati ọlọpaa mẹtadinlogoji ti ẹmi wọn ba atunbọtan ifẹhonuhan EndSARS ọhun lọ, yatọ si awọn ọkọ ati agọ ọlọpaa to jona. Ijọba ipinlẹ Eko ti fesi si iroyin iwadii CNN lori ohun to waye ni Lekki Toll gate logunjọ, oṣu kẹwaa, ọdun 2020. Nigba ti  BBC kan si ijọba, wọn ni awọn ko ni ohunkohun lati sọ lori fidio ti ileeṣẹ iroyin CNN gbe jade, eyii to n ṣafihan pe ijọba pa irọ lori iṣẹlẹ to waye lẹnu iloro naa. Wọn ni awọn ko le sọ ohun kankan lọwọ yii lori fidio CNN titi di igba ti esi igbimọ ti wọn kalẹ lati ṣe iwadii iṣẹlẹ naa yoo fi jade jade. Agbẹnusọ gomina Babajide Sanwo-Olu, Gboyega Akosile sọ fun BBC pe, iwadii ṣi n lọ lọwọ, nitori naa yoo ṣoro lati sọ ohunkohun lasiko yii.


Nigba ti  BBC kan si ijọba, wọn ni awọn ko ni ohunkohun lati sọ lori fidio ti ileeṣẹ iroyin CNN gbe jade, eyii to n ṣafihan pe ijọba pa irọ lori iṣẹlẹ to waye lẹnu iloro naa. Wọn ni awọn ko le sọ ohun kankan lọwọ yii lori fidio CNN titi di igba ti esi igbimọ ti wọn kalẹ lati ṣe iwadii iṣẹlẹ naa yoo fi jade jade. Agbẹnusọ gomina Babajide Sanwo-Olu, Gboyega Akosile sọ fun BBC pe, iwadii ṣi n lọ lọwọ, nitori naa yoo ṣoro lati sọ ohunkohun lasiko yii. Iwadii ti ileeṣẹ iroyin CNN ṣe fi han pe awọn ọmọ ileesẹ ologun Naijiria dana ibọn ya awọn oluwọde EndSARS ni Lekki Toll Gate. Ṣugbọn ileeṣẹ ologun ti fesi pe ko si ootọ ninu ọrọ ọhun, nitori awọn ko yibọn lu ẹnikẹni. Wọn ni ọta ti wọn yin kii ṣe eyii to le gbẹmi eeyan ati pe inu afẹfẹ lasan ni awọn yin ibọn naa si.


Iwadii ti ileeṣẹ iroyin CNN ṣe fi han pe awọn ọmọ ileesẹ ologun Naijiria dana ibọn ya awọn oluwọde EndSARS ni Lekki Toll Gate. Ṣugbọn ileeṣẹ ologun ti fesi pe ko si ootọ ninu ọrọ ọhun, nitori awọn ko yibọn lu ẹnikẹni. Wọn ni ọta ti wọn yin kii ṣe eyii to le gbẹmi eeyan ati pe inu afẹfẹ lasan ni awọn yin ibọn naa si. Ninu iwadii CNN, wọn ni ọpọlọpọ wakati ni awọn fi yẹ awọn fidio kan ti awọn eeyan ya nibi iṣẹlẹ ọhun wo, bẹẹ ni wọn si tun gba ọrọ lẹnu awọn oṣoju mi koro, awọn ti ọrọ naa ṣe si atawọn ti wọn padanu ẹbi wọn nibi iwọde naa. CNN ni gbogbo awọn ẹri wọnyii ni wọn ko jọ pọ ki wọn to gbe iwadii wọn jade. Ki lo ṣelẹ sẹyin?


Ninu iwadii CNN, wọn ni ọpọlọpọ wakati ni awọn fi yẹ awọn fidio kan ti awọn eeyan ya nibi iṣẹlẹ ọhun wo, bẹẹ ni wọn si tun gba ọrọ lẹnu awọn oṣoju mi koro, awọn ti ọrọ naa ṣe si atawọn ti wọn padanu ẹbi wọn nibi iwọde naa. CNN ni gbogbo awọn ẹri wọnyii ni wọn ko jọ pọ ki wọn to gbe iwadii wọn jade. Ki lo ṣelẹ sẹyin? Ijọba orilẹ-ede United Kingdom, ti fesi lori iwe ẹsun ti awọn ọmọ Naijiria fọwọ si, ti wọn si fi ransẹ si. Iwe naa lo n ke si awọn orilẹ-ede agbaye to wa ninu ajọ Commonwealth, lati fi 'iya' jẹ awọn olori Naijiria gẹgẹ bi ibawi, fun ẹnikẹni ninu wọn to lọwọ ninu titẹ ẹtọ ọmọniyan loju, gẹgẹ bi ofin ajọ naa ṣe sọ. Ọmọ Naijiria bii okoolerugba o din diẹ (219,665) lo fi ọwọ si iwe ẹsun naa lọ sọdọ ijọba UK.


Ijọba orilẹ-ede United Kingdom, ti fesi lori iwe ẹsun ti awọn ọmọ Naijiria fọwọ si, ti wọn si fi ransẹ si. Iwe naa lo n ke si awọn orilẹ-ede agbaye to wa ninu ajọ Commonwealth, lati fi 'iya' jẹ awọn olori Naijiria gẹgẹ bi ibawi, fun ẹnikẹni ninu wọn to lọwọ ninu titẹ ẹtọ ọmọniyan loju, gẹgẹ bi ofin ajọ naa ṣe sọ. Ọmọ Naijiria bii okoolerugba o din diẹ (219,665) lo fi ọwọ si iwe ẹsun naa lọ sọdọ ijọba UK. Ile aṣofin orilẹ-ede UK sọ pe, ominu nkọ oun lori rogbodiyan to waye lasiko iwọde ENDSARS, ati pe awọn ṣi n duro de iwadii ti ijọba Naijiria yoo ṣe lori ẹsun ifiyajẹni ti araalu fi kan awọn ọlọpaa. Iwe ẹsun to ba ti ni ju ẹgbẹrun lọna ọgọrun eeyan to fọwọ si , ni ile aṣofin orilẹ-ede UK ma n jiroro le lori, iwe ẹhonu ENDSARS yii si ti le ni ẹgbẹrun lọna igba. Amọ ṣa, wọn ni awọn kii sọ igbesẹ ti awọn yoo gbe lori awọn iwe ẹsun naa ni gbangba.


Ile aṣofin orilẹ-ede UK sọ pe, ominu nkọ oun lori rogbodiyan to waye lasiko iwọde ENDSARS, ati pe awọn ṣi n duro de iwadii ti ijọba Naijiria yoo ṣe lori ẹsun ifiyajẹni ti araalu fi kan awọn ọlọpaa. Iwe ẹsun to ba ti ni ju ẹgbẹrun lọna ọgọrun eeyan to fọwọ si , ni ile aṣofin orilẹ-ede UK ma n jiroro le lori, iwe ẹhonu ENDSARS yii si ti le ni ẹgbẹrun lọna igba. Amọ ṣa, wọn ni awọn kii sọ igbesẹ ti awọn yoo gbe lori awọn iwe ẹsun naa ni gbangba. Ajàfẹ́tọ ọmọniyàn kan, Kenechukwu Okeke ti fẹ̀sùn ìwà ọ̀daràn kan àádọ́tà èèyàn nílé ẹjọ́ Májísíreeti kan nílùú Abuja. Ẹ̀ṣùn tó fi kàn wọ́n dá lórí ipa ti wọ́n kó nínú ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn #Endsars tó wáye ni oṣù tó kọjá. Okeke fẹ̀sùn kàn pé lásìkò ìfẹ̀hónú hàn náà, ọ̀pọ̀ dúkìá ló sòfò, ìdí sì nìyìí tí wọn fi gbọdọ̀ fi àwọn tó wà lẹ́yìn ìwọ́de náà jófin.


Ajàfẹ́tọ ọmọniyàn kan, Kenechukwu Okeke ti fẹ̀sùn ìwà ọ̀daràn kan àádọ́tà èèyàn nílé ẹjọ́ Májísíreeti kan nílùú Abuja. Ẹ̀ṣùn tó fi kàn wọ́n dá lórí ipa ti wọ́n kó nínú ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn #Endsars tó wáye ni oṣù tó kọjá. Okeke fẹ̀sùn kàn pé lásìkò ìfẹ̀hónú hàn náà, ọ̀pọ̀ dúkìá ló sòfò, ìdí sì nìyìí tí wọn fi gbọdọ̀ fi àwọn tó wà lẹ́yìn ìwọ́de náà jófin. Àwọn tó pè lẹ́jọ́ náà ni, Damini Ogulu ti àwọn ènìyàn mọ̀ sí Burna Boy, David Adeleke (Davido) Folarin Falana (Falz); Debo Adebayo (Mr Macaroni), àti Maryam Akpaokagi (Taoma). Peter àti Paul Okoye, Innocent Idibia (Tuface), Bankole Wellington (Banky W), Tiwa Savage, Michael Ajereh (Don Jazzy ) àti Yemi Alade. Àwọn míràn tún ni Pasitọ, Daystar Christian Centre, Sam Adeyemi, ajàfẹ́tọ ọmọniyan, Aisha Yesufu; agbábọ́ọ̀lù Nàìjíríà nígbà kan rí, Kanu Nwankwo; ọ̀mọ̀wé Joe Abah, Kiki Mordi, gbájugbajà òṣèré Nollywood Yul Edochie àti Uche Jombo.


Àwọn tó pè lẹ́jọ́ náà ni, Damini Ogulu ti àwọn ènìyàn mọ̀ sí Burna Boy, David Adeleke (Davido) Folarin Falana (Falz); Debo Adebayo (Mr Macaroni), àti Maryam Akpaokagi (Taoma). Peter àti Paul Okoye, Innocent Idibia (Tuface), Bankole Wellington (Banky W), Tiwa Savage, Michael Ajereh (Don Jazzy ) àti Yemi Alade. Àwọn míràn tún ni Pasitọ, Daystar Christian Centre, Sam Adeyemi, ajàfẹ́tọ ọmọniyan, Aisha Yesufu; agbábọ́ọ̀lù Nàìjíríà nígbà kan rí, Kanu Nwankwo; ọ̀mọ̀wé Joe Abah, Kiki Mordi, gbájugbajà òṣèré Nollywood Yul Edochie àti Uche Jombo. Feyikemi Abudu, Olorunrinu Oduala, Pamilerin Adegoke, Japhet Omojuwa, Ayo Sogunro àti Deji Adeyanju náà kò gbẹ́yìn. Ọjọ́ Ajé ló gbé ọ̀rọ̀ náà lọ sí ilé ẹjọ́, pé àwọn ènìyàn náà kó ipa ribiribi nínú ìfẹ̀hónúhàn EndSars, èyí tó padà yìí sí rògbòdìyàn Nínú ìwé ẹ̀sùn tó fi pẹjọ́ lo ti sàlàyé pé, gbogbo nkan ìní òun ló bàjẹ́ poo. Kókó ohun tí ìràn Yorùbá ń fẹ́ lọ́dọ̀ ìjọba àpapọ̀ nìyí Awọn agbaagba nilẹ kaarọ oojire, ninu eyi ti awọn gomina ipinlẹ Oodua mẹfẹẹfa wa, ti se ipade pẹlu ijọba apapọ nilu Abuja lọjọ Aiku.


Feyikemi Abudu, Olorunrinu Oduala, Pamilerin Adegoke, Japhet Omojuwa, Ayo Sogunro àti Deji Adeyanju náà kò gbẹ́yìn. Ọjọ́ Ajé ló gbé ọ̀rọ̀ náà lọ sí ilé ẹjọ́, pé àwọn ènìyàn náà kó ipa ribiribi nínú ìfẹ̀hónúhàn EndSars, èyí tó padà yìí sí rògbòdìyàn Nínú ìwé ẹ̀sùn tó fi pẹjọ́ lo ti sàlàyé pé, gbogbo nkan ìní òun ló bàjẹ́ poo. Kókó ohun tí ìràn Yorùbá ń fẹ́ lọ́dọ̀ ìjọba àpapọ̀ nìyí Awọn agbaagba nilẹ kaarọ oojire, ninu eyi ti awọn gomina ipinlẹ Oodua mẹfẹẹfa wa, ti se ipade pẹlu ijọba apapọ nilu Abuja lọjọ Aiku. Lara awọn to si wa nibi ipade naa tun ni awọn ọba alaye nilẹ Oodua, awọn minisita lati ẹkun iwọ oorun guusu Naijiria, awọn gomina ati ikọ asoju ijọba. Aarẹ Muhammadu Buhari si lo se atọna ipade ọhun lẹyin iwọde EndSARS ati rogbodiyan to tẹle, eyi to se okunfa ole jija, idaluru ati biba alaafia ilu jẹ, paapaa nilu Eko. Lara awọn ọba alaye to wa nibi ipade Ọọni ti Ile Ife, Alaafin ti Oyo, Eleko ti Eko, Ọ́lọwọ ti Ọwọ, Ọrangun ti Oke-Ila, Ayangburen ti Ikorodu ati Alawẹ tilu Aawẹ pẹlu Olu ti Ilaro ati Ọwa-Ooye ti Okemesi.


Lara awọn to si wa nibi ipade naa tun ni awọn ọba alaye nilẹ Oodua, awọn minisita lati ẹkun iwọ oorun guusu Naijiria, awọn gomina ati ikọ asoju ijọba. Aarẹ Muhammadu Buhari si lo se atọna ipade ọhun lẹyin iwọde EndSARS ati rogbodiyan to tẹle, eyi to se okunfa ole jija, idaluru ati biba alaafia ilu jẹ, paapaa nilu Eko. Lara awọn ọba alaye to wa nibi ipade Ọọni ti Ile Ife, Alaafin ti Oyo, Eleko ti Eko, Ọ́lọwọ ti Ọwọ, Ọrangun ti Oke-Ila, Ayangburen ti Ikorodu ati Alawẹ tilu Aawẹ pẹlu Olu ti Ilaro ati Ọwa-Ooye ti Okemesi. Orisirisi lo n jẹyọ nibi iwadii igbimọ to n gbẹjọ ifiyajẹni ati iwa aitọ lati ọdọ ọlọpaa si ara ilu nipinlẹ Eko. Ni ijoko ipade naa to waye kẹyin, n ṣe ni ọgagun to n ṣoju ileeṣẹ ologun niwaju igbimọ naa ṣalaye pe, awọn ko yinbọn pa oluwọde kankan ni Lekki. Ninu ọrọ rẹ Ọgagun Musa Etsu-Ndagi sọ pe, Gomina Babajide Sanwo-Olu pe oun lori ago lalẹ ọjọ Isẹgun ti isẹlẹ Lekki naa waye, to si ni ọgagun kan torukọ rẹ n jẹ Bello, ti n yinbọn lu awọn oluwọde ni Lekki.


Orisirisi lo n jẹyọ nibi iwadii igbimọ to n gbẹjọ ifiyajẹni ati iwa aitọ lati ọdọ ọlọpaa si ara ilu nipinlẹ Eko. Ni ijoko ipade naa to waye kẹyin, n ṣe ni ọgagun to n ṣoju ileeṣẹ ologun niwaju igbimọ naa ṣalaye pe, awọn ko yinbọn pa oluwọde kankan ni Lekki. Ninu ọrọ rẹ Ọgagun Musa Etsu-Ndagi sọ pe, Gomina Babajide Sanwo-Olu pe oun lori ago lalẹ ọjọ Isẹgun ti isẹlẹ Lekki naa waye, to si ni ọgagun kan torukọ rẹ n jẹ Bello, ti n yinbọn lu awọn oluwọde ni Lekki. Olori ọwọ kẹsan ileesẹ ologun (9 Brigade) naa sọ ọrọ yii, ninu iwe ijẹri to kọ siwaju igbimọ oluwadi ọhun lọjọ Ẹti. Musa ni kete ti ọrọ yii to oun leti, ni oun ti pe Bello to jẹ ọga ọwọ karundinlaadọrin ileeṣẹ ologun (65 Battalion) to wa ni Bonny Camp, to si sọ fun oun pe ibọn ti ko ni ọta ninu, lawọn yin soke, kii ṣe ọta gidi. Ọga ologun naa tẹnumọ pe, awọn ọmọ ogun ko yinbọn lu oluwọde tabi pa ẹni kankan, ati pe iroyin to ni awọn pa awọn eeyan nipakupa lalẹ ogunjọ oṣu Kẹwa ọdun yii, kii ṣe ootọ.


Olori ọwọ kẹsan ileesẹ ologun (9 Brigade) naa sọ ọrọ yii, ninu iwe ijẹri to kọ siwaju igbimọ oluwadi ọhun lọjọ Ẹti. Musa ni kete ti ọrọ yii to oun leti, ni oun ti pe Bello to jẹ ọga ọwọ karundinlaadọrin ileeṣẹ ologun (65 Battalion) to wa ni Bonny Camp, to si sọ fun oun pe ibọn ti ko ni ọta ninu, lawọn yin soke, kii ṣe ọta gidi. Ọga ologun naa tẹnumọ pe, awọn ọmọ ogun ko yinbọn lu oluwọde tabi pa ẹni kankan, ati pe iroyin to ni awọn pa awọn eeyan nipakupa lalẹ ogunjọ oṣu Kẹwa ọdun yii, kii ṣe ootọ. Bẹẹ lo tun sọ pe, awọn ọmọ ogun ko gbe oku ẹnikankan kuro nibi iṣẹlẹ naa. Bello ni koda, niṣe ni inu awọn oluwọde naa dun nigba ti wọn ri awọn ati pe, oun paapaa fun awọn oluwọde ni omi ati ati ọti ẹlẹrindodo pẹlu imọran pe, ki wọn pada sile. Yatọ si awọn wọnyii, awọn ọgagun mii to wa jẹri niwaju igbimọ naa ni ọgagun to n dari 81 Military Intelligence Brigade to wa ni Victoria Island, ọgagun Ahmed Taiwo, olori oṣiṣẹ ọmọ ogun 81 Division V.I kanna, Nsikak Edet ati ọgagun Francis Omata to n dari 81 Division Garrison.


Bẹẹ lo tun sọ pe, awọn ọmọ ogun ko gbe oku ẹnikankan kuro nibi iṣẹlẹ naa. Bello ni koda, niṣe ni inu awọn oluwọde naa dun nigba ti wọn ri awọn ati pe, oun paapaa fun awọn oluwọde ni omi ati ati ọti ẹlẹrindodo pẹlu imọran pe, ki wọn pada sile. Yatọ si awọn wọnyii, awọn ọgagun mii to wa jẹri niwaju igbimọ naa ni ọgagun to n dari 81 Military Intelligence Brigade to wa ni Victoria Island, ọgagun Ahmed Taiwo, olori oṣiṣẹ ọmọ ogun 81 Division V.I kanna, Nsikak Edet ati ọgagun Francis Omata to n dari 81 Division Garrison. Ohun to jẹyọ ninu ọrọ awọn ọgagun wọnyi ni pe, iwọde naa to kọkọ n lọ nirọwọrọṣẹ, pada di onijagidijagan. Ninu ẹri ti wọn jẹ niwaju igbimọ naa, wọn sọ pe awọn ologun ko yinbọn lu oluwọde, bi kii ṣe pe awọn yin ibọn ti ko ni ọta soke, lati fi tu wọn ka.