Mapoly student's death: Lẹ́yìn ọjọ́ kẹfà tí Happiness di omidan MAPOLY ni wọ́n ṣekú pà á ní Ogun

Mo gbọdọ rii pe ọwọ tẹ awọn to pa Odeh - Gomina Dapọ Abiọdun Ni bayii, Gomina Dapọ Abiọdun ti ipinlẹ Ogun ti ṣe ileri pe gbogbo nnkan ti yoo ba gba loun yoo ṣe lati rii pe ọwọ tẹ gbogbo awọn to lọwọ ninu iku Omidan Mapoly, Happiness Odeh. Gomina Abiọdun lo sọrọ naa ninu atẹjade to fi sita l'ọsan oni, ọjọ Aiku, Sannde lakoko to n kẹdun ikun ọmọbinrin naa.Mo gbọ́dọ̀ ríi pé ọwọ́ tẹ̀ àwọn tọ pá Happiness MAPOLY, o tó gẹ́ ní Ogun- Gomina Dapo Abiodun O ni iwa ọdaju ni awọn to ṣeku pa Odeh hu, ti wọn si gbọdọ jiṣẹ ẹṣẹ wọn laipẹ nitori toun ni igbagbọ wi pe ọwọ palaba wọn maa segi. Bẹẹ lo sọ pe oun ti paṣẹ f'awọn ọlọpaa lati rii daju pe ọwọ tẹ gbogbo awọn to lọwọ ninu iku oloogbe naa, to si tun ba awọn mọlẹbi rẹ kẹdun. Gbogbo akitiyan lati ba agbenuso fawon olopaa ipinle Ogun, Abimbola Oyeyemi soro lori isele naa lo ja si pabo titi asiko ti a pari akojopo iroyin yii. Lẹyin ọjọ kẹfa ti Happiness di Omidan Mapoly ni wọn ṣeku pa a l'Ogun. Titi di asiko ti a pari akojọpọ iroyin yii l'awọn obi, ọrẹ ati ololufẹ ọmọdebinrin akẹkọọ ile ẹkọ Gbogboniṣe ti Mọshood Abiọla to wa niluu Abẹokuta kan, Happiness Odeh ṣi fi wa ninu ibanujẹ.


Gbogbo akitiyan lati ba agbenuso fawon olopaa ipinle Ogun, Abimbola Oyeyemi soro lori isele naa lo ja si pabo titi asiko ti a pari akojopo iroyin yii. Lẹyin ọjọ kẹfa ti Happiness di Omidan Mapoly ni wọn ṣeku pa a l'Ogun. Titi di asiko ti a pari akojọpọ iroyin yii l'awọn obi, ọrẹ ati ololufẹ ọmọdebinrin akẹkọọ ile ẹkọ Gbogboniṣe ti Mọshood Abiọla to wa niluu Abẹokuta kan, Happiness Odeh ṣi fi wa ninu ibanujẹ. Eyi ko ṣeyin lori bi wọn ṣe jii gbe, ti wọn si tun d'ẹmi rẹ legbodo. Iroyin to tẹ BBC YORUBA lọwọ sọ pe oko ere itage kan ti wọn n ya lọwọ niluu Ipara, Ode Rẹmọ, ipinlẹ Ogun ni Happiness n lọ nirọlẹ ọjọ Iṣẹgun to kọja yii. Nibe ni ọrọ ti bẹyin yọ ko to di pe wọn da a lọna, ti wọn si jii gbe lagbegbe Ipẹru Rẹmọ.


Eyi ko ṣeyin lori bi wọn ṣe jii gbe, ti wọn si tun d'ẹmi rẹ legbodo. Iroyin to tẹ BBC YORUBA lọwọ sọ pe oko ere itage kan ti wọn n ya lọwọ niluu Ipara, Ode Rẹmọ, ipinlẹ Ogun ni Happiness n lọ nirọlẹ ọjọ Iṣẹgun to kọja yii. Nibe ni ọrọ ti bẹyin yọ ko to di pe wọn da a lọna, ti wọn si jii gbe lagbegbe Ipẹru Rẹmọ. Lẹyin ti wọn ji Happiness gbe, la gbọ pe wọn fipa ba a laṣepọ, ko to di pe wọn ṣeku pa a danu, ki aṣiri ma ba a tu sita. Wọn ni ọjọ kẹta, oṣu kẹjọ, ọdun ti a wa yii ni Happiness to wa ni ipele keji (ND II), ẹka ikẹkọọ iṣẹ igbohunsafẹfẹ (Mass Communication) gbega oroke ninu idije Omidan Mapoly to waye l'ọgba ile ẹkọ naa. Bawo lo ṣe ṣẹlẹ?


Lẹyin ti wọn ji Happiness gbe, la gbọ pe wọn fipa ba a laṣepọ, ko to di pe wọn ṣeku pa a danu, ki aṣiri ma ba a tu sita. Wọn ni ọjọ kẹta, oṣu kẹjọ, ọdun ti a wa yii ni Happiness to wa ni ipele keji (ND II), ẹka ikẹkọọ iṣẹ igbohunsafẹfẹ (Mass Communication) gbega oroke ninu idije Omidan Mapoly to waye l'ọgba ile ẹkọ naa. Bawo lo ṣe ṣẹlẹ? Irọlẹ ọjọ Iṣẹgun to kọja yii ni wọn sọ pe Happiness dagbere f'awọn ọrẹ rẹ, koda, ti wọn tun lo sọ f'awọn obi rẹ lori foonu wi pe oun n lọ s'oko ere kan niluu Ipara to wa ni Ode Rẹmọ. Wọn ni Happiness ko tii de ibi to n lọ ko to di pe awọn oniṣẹ ibi t'ẹnikẹni ko tii mọ titi digba ti a pari akojọpọ iroyin yii pade rẹ lọna, ti wọn si jii gbe. A gbọ pe Happiness de ibudoko Ogere t'awọn ọkọ akero maa n duro si, nibẹ si lo ti wọ mọto miran to n lọ siluu Ipara to ti fẹ lọ darapọ mọ oko ere to n lọ lọwọ.


Irọlẹ ọjọ Iṣẹgun to kọja yii ni wọn sọ pe Happiness dagbere f'awọn ọrẹ rẹ, koda, ti wọn tun lo sọ f'awọn obi rẹ lori foonu wi pe oun n lọ s'oko ere kan niluu Ipara to wa ni Ode Rẹmọ. Wọn ni Happiness ko tii de ibi to n lọ ko to di pe awọn oniṣẹ ibi t'ẹnikẹni ko tii mọ titi digba ti a pari akojọpọ iroyin yii pade rẹ lọna, ti wọn si jii gbe. A gbọ pe Happiness de ibudoko Ogere t'awọn ọkọ akero maa n duro si, nibẹ si lo ti wọ mọto miran to n lọ siluu Ipara to ti fẹ lọ darapọ mọ oko ere to n lọ lọwọ. Latigba naa la gbọ pe wọn ko ti gburo rẹ mọ. Gbogbo bi wọn ṣe n pe ẹrọ ibanisọrọ rẹ la gbọ pe ko lọ mọ, ti wọn si ni bo ṣe poora lojiji n kọ awọn eeyan, paapaa awọn ọrẹ rẹ lominu. Oku rẹ ni iroyin fi to wa leti pe awọn ẹlẹyinju aanu kan ba pade l'Ọjọbọ, ti wọn fi ranṣẹ s'awọn ọlọpaa to pada gbe oku naa lọ si mọṣuari ọsibitu t'awọon olukọni, iyẹn Olabisi Onabanjo University Teaching Hospital, to wa niluu Ṣagamu.


Latigba naa la gbọ pe wọn ko ti gburo rẹ mọ. Gbogbo bi wọn ṣe n pe ẹrọ ibanisọrọ rẹ la gbọ pe ko lọ mọ, ti wọn si ni bo ṣe poora lojiji n kọ awọn eeyan, paapaa awọn ọrẹ rẹ lominu. Oku rẹ ni iroyin fi to wa leti pe awọn ẹlẹyinju aanu kan ba pade l'Ọjọbọ, ti wọn fi ranṣẹ s'awọn ọlọpaa to pada gbe oku naa lọ si mọṣuari ọsibitu t'awọon olukọni, iyẹn Olabisi Onabanjo University Teaching Hospital, to wa niluu Ṣagamu. Iku Happiness ko ni nnkan ṣe pẹlu ipo Omidan Mapoly - Aarẹ ẹgbẹ akẹkọọ Aarẹ ẹgbẹ awọn akẹkọọ Mapoly, Kọmureedi Sodiq Damilọla Ajani n'igba to n f'idi iṣẹlẹ naa mulẹ, sọ pe bo tilẹ jẹ pe iku Happiness dun awọn gidi, sibẹ o sọ pe iku rẹ ko ni nnkan ṣe pẹlu Omidan Mapoly to ṣẹṣẹ gba laipẹ yii. Ajani, ninu atẹjade toun pẹlu alukoro ẹgbẹ awọn akẹkọọ naa, Joy Okolie bu ọwọ lu lọjọ Satide lo ti jẹ ko di mimọ pe ko si awuyewuye kan to dide lẹyin idije Omidan Mapoly to waye kọja lọ. Ajani ni pe:  ni ọjọ mẹta sẹyin ni wọn ji oloogbe ọhun gbe loju ọna oko ere to fẹ lọ ṣabẹwo si.


Iku Happiness ko ni nnkan ṣe pẹlu ipo Omidan Mapoly - Aarẹ ẹgbẹ akẹkọọ Aarẹ ẹgbẹ awọn akẹkọọ Mapoly, Kọmureedi Sodiq Damilọla Ajani n'igba to n f'idi iṣẹlẹ naa mulẹ, sọ pe bo tilẹ jẹ pe iku Happiness dun awọn gidi, sibẹ o sọ pe iku rẹ ko ni nnkan ṣe pẹlu Omidan Mapoly to ṣẹṣẹ gba laipẹ yii. Ajani, ninu atẹjade toun pẹlu alukoro ẹgbẹ awọn akẹkọọ naa, Joy Okolie bu ọwọ lu lọjọ Satide lo ti jẹ ko di mimọ pe ko si awuyewuye kan to dide lẹyin idije Omidan Mapoly to waye kọja lọ. Ajani ni pe:  ni ọjọ mẹta sẹyin ni wọn ji oloogbe ọhun gbe loju ọna oko ere to fẹ lọ ṣabẹwo si. "Awa ẹgbẹ akẹkọọ ile ẹkọ gbogboniṣe Moshood Abiola kede ipapoda Omidan Happiness Odeh, akẹkọọ ẹka iṣẹ igbohunsafẹfẹ ti Mapoly. "Gẹgẹ bi iroyin to tẹ wa lọwọ, oju ọna Ipẹru ni wọn ti jii gbe ko to de ibi to n lọ. Oloogbe naa kuro niluu Abẹokuta lọjọ mẹta sẹyin, to si n lọ si oko ere itage niluu Ipara, Ode Rẹmọ, pẹlu ajọmọ awọn obi rẹ.


"Awa ẹgbẹ akẹkọọ ile ẹkọ gbogboniṣe Moshood Abiola kede ipapoda Omidan Happiness Odeh, akẹkọọ ẹka iṣẹ igbohunsafẹfẹ ti Mapoly. "Gẹgẹ bi iroyin to tẹ wa lọwọ, oju ọna Ipẹru ni wọn ti jii gbe ko to de ibi to n lọ. Oloogbe naa kuro niluu Abẹokuta lọjọ mẹta sẹyin, to si n lọ si oko ere itage niluu Ipara, Ode Rẹmọ, pẹlu ajọmọ awọn obi rẹ. "Lati tako awuyewuye to n lọ kaakiri nipa iku rẹ, iku rẹ ko ni nnkan ṣe pẹlu ipo Omidan Mapoly to ṣẹṣe gba. Ọjọ kẹta, oṣu kẹjọ lo gba awọọdu ọhun, oko ere to si n lọ ko ni ohunkohun ṣe pẹlu idije Omidan to waye lọgba ile ẹkọ. "A ba awọn mọlẹbi, ọrẹ ati akẹgbẹ rẹ kẹdun.


"Lati tako awuyewuye to n lọ kaakiri nipa iku rẹ, iku rẹ ko ni nnkan ṣe pẹlu ipo Omidan Mapoly to ṣẹṣe gba. Ọjọ kẹta, oṣu kẹjọ lo gba awọọdu ọhun, oko ere to si n lọ ko ni ohunkohun ṣe pẹlu idije Omidan to waye lọgba ile ẹkọ. "A ba awọn mọlẹbi, ọrẹ ati akẹgbẹ rẹ kẹdun. Ki Ọlọrun fun wa ni ọkan lati gba iku rẹ. Sun re laya Olugbala." Bakan naa ni Ajani tun jẹ ko di mimọ pe ṣe l'awọn oniṣẹ ibi naa mu foonu rẹ lọ, to si l'awọn ọlọpaa ti bẹrẹ iṣẹ iwadii wọn.


Ki Ọlọrun fun wa ni ọkan lati gba iku rẹ. Sun re laya Olugbala." Bakan naa ni Ajani tun jẹ ko di mimọ pe ṣe l'awọn oniṣẹ ibi naa mu foonu rẹ lọ, to si l'awọn ọlọpaa ti bẹrẹ iṣẹ iwadii wọn.


Ọwọ́ tẹ̀ Abubakar tó wà ní JSS 3 lẹ́yìn tó jí ọmọ ọdún mẹrin ìbátan rẹ̀ gbé ní Katsina

Ariwo nibo ni ile aye n lọ ni o gba ẹnu ọpọ kan ni kete ti iroyin yii jade. Ileeṣẹ ọlọpaa Naijiria ni ipinle Katsina lo fi sita pe ọwọ ti tẹ ọmọdekunrin ẹni ọdun mẹrindinlogun kan nibẹ. Abubakar Abdulbashir ni wọn kede pe o wa ni ipele iwe kẹta JSS 3 ti giram ni Katsina. Oun ni won lo ji aburo rẹ nidi iya, Halima to jẹ ẹni ọdun mẹrin pere gbe to si tun n beere fun owo itanran ẹgbẹrun lọna aadọrin naira ni ilu Marabar Kankara ni ijoba ibile Malumfashi ni Katsina. Won ni leyin to ji ibatan rẹ ẹni odun merin naa gbe tan lo lọ fi pamọ sinu ile akópati ni Marabar Kankara to si n pe fun owo itanran bi gbogbo ẹbi ṣe n daamu lati wa ọmọdebinrin naa kiri. Bawo ni ọwọ agbofinro se tẹ Abubakar?


Oun ni won lo ji aburo rẹ nidi iya, Halima to jẹ ẹni ọdun mẹrin pere gbe to si tun n beere fun owo itanran ẹgbẹrun lọna aadọrin naira ni ilu Marabar Kankara ni ijoba ibile Malumfashi ni Katsina. Won ni leyin to ji ibatan rẹ ẹni odun merin naa gbe tan lo lọ fi pamọ sinu ile akópati ni Marabar Kankara to si n pe fun owo itanran bi gbogbo ẹbi ṣe n daamu lati wa ọmọdebinrin naa kiri. Bawo ni ọwọ agbofinro se tẹ Abubakar? Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Katsina salaye pe obinrin kan ni Olorun lo ti asiri fi tu. wọn ni obinrin naa sakiyesi pe nise ni ọmọdebinrin ti Bashir ji gbe naa n sunkun ninu ile akopati naa eyi to mu ki oun ya sibẹ beere ohun to sele. O ni pe Bashir so pe awon kan jọ n sere nile akópati naa ni.


Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Katsina salaye pe obinrin kan ni Olorun lo ti asiri fi tu. wọn ni obinrin naa sakiyesi pe nise ni ọmọdebinrin ti Bashir ji gbe naa n sunkun ninu ile akopati naa eyi to mu ki oun ya sibẹ beere ohun to sele. O ni pe Bashir so pe awon kan jọ n sere nile akópati naa ni. Eyi lo mu ifura dani ti oun si lọ sile lọ pe baba re wa ti won si ke si awon agbofinro to wa nitosi ile akopati naa. Leyin ti ọwọ agbofinro tẹ Obi Bashir ni oun naa ṣẹṣẹ wa yọju si agọ ọlọpaa lati fi ara rẹ han nigbẹyin. O jẹwo pe tootọ ni oun ji Halima ọmọ aburo iya oun gbe.


Eyi lo mu ifura dani ti oun si lọ sile lọ pe baba re wa ti won si ke si awon agbofinro to wa nitosi ile akopati naa. Leyin ti ọwọ agbofinro tẹ Obi Bashir ni oun naa ṣẹṣẹ wa yọju si agọ ọlọpaa lati fi ara rẹ han nigbẹyin. O jẹwo pe tootọ ni oun ji Halima ọmọ aburo iya oun gbe. Ati pe nitootó ni oun fi Halima pamọ si ile akóti nibi ti oun ti n beere N70, 000 naira owo itanran lọwọ obi Halima ibatan rẹ. Bashir ni kete ti oun pe won tan pe ki wọn wa owo itanran naa lo ni eri ọkan bẹrẹ si ni jẹ oun ni eyi to si lodi si ẹsin Islam ti oun gbagbọ ninu rẹ. O n beere fun idariji ẹṣẹ rẹ bayii pe ki awọn Obi Halima gba pe oun ti ronupiwada lori aṣise oun.


Ati pe nitootó ni oun fi Halima pamọ si ile akóti nibi ti oun ti n beere N70, 000 naira owo itanran lọwọ obi Halima ibatan rẹ. Bashir ni kete ti oun pe won tan pe ki wọn wa owo itanran naa lo ni eri ọkan bẹrẹ si ni jẹ oun ni eyi to si lodi si ẹsin Islam ti oun gbagbọ ninu rẹ. O n beere fun idariji ẹṣẹ rẹ bayii pe ki awọn Obi Halima gba pe oun ti ronupiwada lori aṣise oun. Kini ọlọpaa sọ lori iṣẹlẹ yii? Agbenuso ileeṣẹ ọlọpaa Katsina, SP Isah Gambo salaye pe lootọ ni iṣẹlẹ naa. Ati pe arakunrin Sanusi Abubakar to jẹ baba Halima ti wa fẹjọ sun ni agọ ọlọpaa lati igab ti o ti n daamu wa ọmọ rẹ kiri.


Kini ọlọpaa sọ lori iṣẹlẹ yii? Agbenuso ileeṣẹ ọlọpaa Katsina, SP Isah Gambo salaye pe lootọ ni iṣẹlẹ naa. Ati pe arakunrin Sanusi Abubakar to jẹ baba Halima ti wa fẹjọ sun ni agọ ọlọpaa lati igab ti o ti n daamu wa ọmọ rẹ kiri. O ni nitootọ lo gba ipe lati san N70, 000 owo itanran ti ko ba fẹ ki wọn pa ọmọ rẹ, Halimatu Sanusi. Agbenusọ ọlọpaa ni kete ti wọn kẹfin ibi ti ọrọ naa n lọ ni wọn ti bẹrẹ iṣẹ to jẹ ki owọ wọn tẹ Abubakar Abdulbashir to jẹ afurasi ibatan Halima Sanusi. Bakan naa ni o fidie mulẹ pe afursai naa ti jẹwọ ẹṣẹ rẹ, igbesẹ to yẹ si ti bẹrẹ labẹ ofin.


O ni nitootọ lo gba ipe lati san N70, 000 owo itanran ti ko ba fẹ ki wọn pa ọmọ rẹ, Halimatu Sanusi. Agbenusọ ọlọpaa ni kete ti wọn kẹfin ibi ti ọrọ naa n lọ ni wọn ti bẹrẹ iṣẹ to jẹ ki owọ wọn tẹ Abubakar Abdulbashir to jẹ afurasi ibatan Halima Sanusi. Bakan naa ni o fidie mulẹ pe afursai naa ti jẹwọ ẹṣẹ rẹ, igbesẹ to yẹ si ti bẹrẹ labẹ ofin. N30 mílíọ̀nù ní wọ́n ṣèlérí láti fún mi tí mo bá ri orí òkù kan gbé ní Ondo- Afurasi sọ fún Amotekun Owọ ikọ Ondo State Network Agency, ti ọpọ mọ si Amotekun ti tẹ arakunrin afurasi kan ti orukọ rẹ n jẹ Timothy Odeniyi. Timothy Odeniyi to jẹ ẹni ọdun marundinlogoji ni ọwọ tẹ pẹlu ẹya ara ẹsẹ ati ọwọ oku ni ipinle Ondo. Odeniyi salaye fun awon Amotekun pe ipinlẹ Eko ni onibara oun wa to n beere fun eya ara oku naa.


N30 mílíọ̀nù ní wọ́n ṣèlérí láti fún mi tí mo bá ri orí òkù kan gbé ní Ondo- Afurasi sọ fún Amotekun Owọ ikọ Ondo State Network Agency, ti ọpọ mọ si Amotekun ti tẹ arakunrin afurasi kan ti orukọ rẹ n jẹ Timothy Odeniyi. Timothy Odeniyi to jẹ ẹni ọdun marundinlogoji ni ọwọ tẹ pẹlu ẹya ara ẹsẹ ati ọwọ oku ni ipinle Ondo. Odeniyi salaye fun awon Amotekun pe ipinlẹ Eko ni onibara oun wa to n beere fun eya ara oku naa. Lọjọ Aje ni wọn safihan ọkunrin naa to jẹwọ pe oun ge ẹsẹ ati ọwọ oku kan ni iboji agbegbe Sabo ni ilu Ondo nibi to sunmo olu ileese ijoba ibile Ondo West ni ipinle Ondo. Ọwọ ikó Amọtẹkun Ondo ló tẹ Timothy Odeniyi lẹyin tó ti ge ẹsẹ àti ọwọ oku kan ni itẹ́. Timothy Odeniyi ti ọwọ tẹ yii lo sọ pe oun n sisẹ gẹgẹ bi awakọ ajagbe pelu ileeṣẹ to n po ọti ta kan tẹlẹ.


Lọjọ Aje ni wọn safihan ọkunrin naa to jẹwọ pe oun ge ẹsẹ ati ọwọ oku kan ni iboji agbegbe Sabo ni ilu Ondo nibi to sunmo olu ileese ijoba ibile Ondo West ni ipinle Ondo. Ọwọ ikó Amọtẹkun Ondo ló tẹ Timothy Odeniyi lẹyin tó ti ge ẹsẹ àti ọwọ oku kan ni itẹ́. Timothy Odeniyi ti ọwọ tẹ yii lo sọ pe oun n sisẹ gẹgẹ bi awakọ ajagbe pelu ileeṣẹ to n po ọti ta kan tẹlẹ. O ni ọga agba fun oun lasiko ti oun n siṣẹ nibẹ lo ran oun niṣẹ ẹya ara oku yii. Timothy ni pe: Oga mi fẹ lo eya ara naa fun oogun owo ni Lẹyin ti mo ti ge ọwọ ati ẹsẹ oku yii tan ni mo pinnu lati lọ gbe e fun eni to ran mi ki ọwọ to tẹ mi lẹyin ti mo jade kuro niboji oku naa. Oga  mi sọ pe ọgbọn miliọnu ni owo iṣẹ mi ni kete ti mo ba ti ko awọn ẹya ara naa de ọdọ rẹ.


O ni ọga agba fun oun lasiko ti oun n siṣẹ nibẹ lo ran oun niṣẹ ẹya ara oku yii. Timothy ni pe: Oga mi fẹ lo eya ara naa fun oogun owo ni Lẹyin ti mo ti ge ọwọ ati ẹsẹ oku yii tan ni mo pinnu lati lọ gbe e fun eni to ran mi ki ọwọ to tẹ mi lẹyin ti mo jade kuro niboji oku naa. Oga  mi sọ pe ọgbọn miliọnu ni owo iṣẹ mi ni kete ti mo ba ti ko awọn ẹya ara naa de ọdọ rẹ. Bakan naa ni afurasi yii salaye fun awọn Amotekun pe oun ko pa enikẹni ati pe igba akọkọ re e ti oun a ji ẹya ara oku ta. Oga agba iko amotekun Ondo, Akogun  Adetunji Adeleye sọ pe irọ ni afurasi naa n pa pe ko pa eeyan. O ni pe ọwọ tẹẹ pẹlu ẹṣe ati apa eeyan to ti fi pépà we ni.


Bakan naa ni afurasi yii salaye fun awọn Amotekun pe oun ko pa enikẹni ati pe igba akọkọ re e ti oun a ji ẹya ara oku ta. Oga agba iko amotekun Ondo, Akogun  Adetunji Adeleye sọ pe irọ ni afurasi naa n pa pe ko pa eeyan. O ni pe ọwọ tẹẹ pẹlu ẹṣe ati apa eeyan to ti fi pépà we ni. Ati pe léyin ti iya jẹ afurasi naa daadaa lo wa mu won lọ si ibi ti ara oku naa to ṣẹku ṣi wa ninu iboji kan ti ko jin rara ni agbegbe naa. o ni pe iṣẹ n lọ lọwọ lati fa afurasi naa le agbofinro lọwọ fun igbese to kan


Ati pe léyin ti iya jẹ afurasi naa daadaa lo wa mu won lọ si ibi ti ara oku naa to ṣẹku ṣi wa ninu iboji kan ti ko jin rara ni agbegbe naa. o ni pe iṣẹ n lọ lọwọ lati fa afurasi naa le agbofinro lọwọ fun igbese to kan


Aráàlú, ẹ nàka sáwọn agbébọn tó pa ọlọ́pàá, wọn kò ní lọ láìjìyà – Buhari

Aarẹ oril.ẹede yii, Muhammadu Buhari ti n tara poro lori ikọlu awọn agbebọn si agọ ọlọpaa nipinlẹ Imo. Buhari wa n leri leka pe ti asọ ba fi si loju eegun nipa awọn osika ẹda naa, wọn yoo jẹ iyan wn nisu. Atẹjade kan ti amugbalẹgbẹ fun aarẹ Buhari, Garba Shehu fisita lo salaye bẹẹ eyi ti aarẹ fi n sọ ero rẹ nipa bawọn eeyan kan se pa ọlpaa mẹrin, ti wọn si bẹ araalu mẹfa lori nipinlẹ Imo. Aarẹ Buhari ni isẹlẹ naa ba ni ninujẹ pupọ, ti ko si jẹ itẹwọgba pẹlu afikun pe ijọba oun yoo gbe igbesẹ to yẹ lati se iwadi awọn osika ẹda to huwa ibi ọhun. “Mo wa n rọ awọn asaaju ẹsin ati awujọ lati maa sọrọ sita lati tako awọn iwa isekupani to n di lemọlemọ yii. Bakan naa ni mo n rọ wọn lati maa daabo bo awọn asa ajogunba wa nidi ẹsin ati asa.


Aarẹ Buhari ni isẹlẹ naa ba ni ninujẹ pupọ, ti ko si jẹ itẹwọgba pẹlu afikun pe ijọba oun yoo gbe igbesẹ to yẹ lati se iwadi awọn osika ẹda to huwa ibi ọhun. “Mo wa n rọ awọn asaaju ẹsin ati awujọ lati maa sọrọ sita lati tako awọn iwa isekupani to n di lemọlemọ yii. Bakan naa ni mo n rọ wọn lati maa daabo bo awọn asa ajogunba wa nidi ẹsin ati asa. Gbogbo awọn to ba si mọ awọn eeyan to sisẹ ibi yii ni mo n rọ lati tu asiri wọn sita, ka le fi kele ofin gbe wọn.” Aarẹ orilẹede yii wa ba awọn mọlẹbi awọn agbofinro to di oloogbe ọhun kẹdun, to fi mọ ijọba orilẹede Niger, ti wọn bẹ ori awọn ọmọ ilẹ naa nipinlẹ Imo. Awọn olọpaa mẹrin ti pade iku ojiji latari bi awọn afurasi agbebọn kan ṣe ṣe ikọlu si ileesẹ ọlọpaa to wa Agwa ni ijọba ibilẹ Oguta ni ipinlẹ Imo, ti wọn si tun dana sun pupọ lara awọn ọkọ ileesẹ olopaa naa. Awọn agbebọn naa ni wọn dana sun meji lara awọn ọlọpaa ọhun, ti wọn si fi ibọn pa meji yoku.


Gbogbo awọn to ba si mọ awọn eeyan to sisẹ ibi yii ni mo n rọ lati tu asiri wọn sita, ka le fi kele ofin gbe wọn.” Aarẹ orilẹede yii wa ba awọn mọlẹbi awọn agbofinro to di oloogbe ọhun kẹdun, to fi mọ ijọba orilẹede Niger, ti wọn bẹ ori awọn ọmọ ilẹ naa nipinlẹ Imo. Awọn olọpaa mẹrin ti pade iku ojiji latari bi awọn afurasi agbebọn kan ṣe ṣe ikọlu si ileesẹ ọlọpaa to wa Agwa ni ijọba ibilẹ Oguta ni ipinlẹ Imo, ti wọn si tun dana sun pupọ lara awọn ọkọ ileesẹ olopaa naa. Awọn agbebọn naa ni wọn dana sun meji lara awọn ọlọpaa ọhun, ti wọn si fi ibọn pa meji yoku. Isẹlẹ yii lo waye lẹyin ti awọn afurasi agbegbọn naa ti kọkọ ṣe ikọlu si arakunrin kan, ti wọn si pa oun ati iyawo re ki wọn to fẹṣẹ fẹẹ. Osojumikoro sọ fun BBC Igbo pe ni dede ago mẹwa si mọkanla alẹ ni awọn afurasi agbegbọn naa ya wọ adugbo wọn pẹlu ọkọ ayokẹlẹ mẹta. “Wọn wa pẹlu ọkọ akoyanrin ati ọkọ Sienna, wọn si sina ibọn bolẹ, gbogbo wa sare wọ ninu ile wa.” “Nigbati ilẹ mọ ni agbọ pe wọn ti ṣe ikọlu si ileesẹ ọlọpaa, ti wọn si pa eeyan mẹrin pẹlu”.


Isẹlẹ yii lo waye lẹyin ti awọn afurasi agbegbọn naa ti kọkọ ṣe ikọlu si arakunrin kan, ti wọn si pa oun ati iyawo re ki wọn to fẹṣẹ fẹẹ. Osojumikoro sọ fun BBC Igbo pe ni dede ago mẹwa si mọkanla alẹ ni awọn afurasi agbegbọn naa ya wọ adugbo wọn pẹlu ọkọ ayokẹlẹ mẹta. “Wọn wa pẹlu ọkọ akoyanrin ati ọkọ Sienna, wọn si sina ibọn bolẹ, gbogbo wa sare wọ ninu ile wa.” “Nigbati ilẹ mọ ni agbọ pe wọn ti ṣe ikọlu si ileesẹ ọlọpaa, ti wọn si pa eeyan mẹrin pẹlu”. Osojumikoro miiran to ba awọn akọroyin sọrọ nipe ijọba ni lati dide iranlọwọ nitori pe pupọ lara awọn ni awọn gbe pẹlu ibẹru, ti ọpọ si ti sa kuro ninu ilu latari bi ikọlu naa ṣe n waya loorekoore. “Eyi ko ye wa mọ o, afi ki ọlọrun wa saaanu wa, nkan ti bajẹ jina.” “Wọn dan obinrin ọlọpaa meji, ti wọn si fi ibọn pa awọn meji yoku to jẹ okunrin.” “A o mọ boya wọn fẹ ki a sa kuro ni agbegbe wa ni o.” Ẹlomiran to ba iko awọn akọroyin sọrọ ni, ọkan lara awọn ọlọpaa ni o jẹ ọmọkere ti wọn sẹsẹ gba si enu isẹ.” “Ko ti pe ọsẹ meji to darapọ mọ ileeṣẹ ọlọpaa na.” Agbẹnusọ ileeṣe ọlọpaa ipinlẹ Imo, Micheal Abattam ti a kan si ni a ko tii ni anfani lati ba sọrọ lati fi idi isẹlẹ yii mulẹ.


Osojumikoro miiran to ba awọn akọroyin sọrọ nipe ijọba ni lati dide iranlọwọ nitori pe pupọ lara awọn ni awọn gbe pẹlu ibẹru, ti ọpọ si ti sa kuro ninu ilu latari bi ikọlu naa ṣe n waya loorekoore. “Eyi ko ye wa mọ o, afi ki ọlọrun wa saaanu wa, nkan ti bajẹ jina.” “Wọn dan obinrin ọlọpaa meji, ti wọn si fi ibọn pa awọn meji yoku to jẹ okunrin.” “A o mọ boya wọn fẹ ki a sa kuro ni agbegbe wa ni o.” Ẹlomiran to ba iko awọn akọroyin sọrọ ni, ọkan lara awọn ọlọpaa ni o jẹ ọmọkere ti wọn sẹsẹ gba si enu isẹ.” “Ko ti pe ọsẹ meji to darapọ mọ ileeṣẹ ọlọpaa na.” Agbẹnusọ ileeṣe ọlọpaa ipinlẹ Imo, Micheal Abattam ti a kan si ni a ko tii ni anfani lati ba sọrọ lati fi idi isẹlẹ yii mulẹ.


Àfi kí ẹkùn kọ́ọ̀kàn wà ojútùú sí ipenija ààbò fún ará wọn - Gani Adams

Aarẹ Onakakanfo ilẹ Yoruba Iba Gani Adams ti kesi ìjọba àpapọ lati wa ojutu sí ipenija ààbò nípa didari ona abayọ sí ẹkun kọọkan lorileede Naijira. Adams fìdí ọrọ yi múlẹ lasiko to gbalejo ìkọ ẹgbẹ idagbasoke Yoruba kan torukọ wọn n jẹ Voice of Reason (VOR). Aarẹ ọna Kakanfo ni orileede Naijiria ti kùnà láti pese aabo fawọn araalu pẹlu b'awọn kọlọrọsi eeyan kan ti n dunkoko mọ ọmọ Naijiria. Gani Adams ko ṣe àlàyé pato bi aba to muwa yi yoo ti ṣe di imusẹ ṣugbọn o ni igbesẹ tàwọn ìjọba ìpínlẹ̀ ilẹ kaarọ o jiire ti gbe nipa idasilẹ Amọtẹkun ko buru. O ni òun mọ pé awọn ìkọ Amọtẹkun naa yóò ṣe iṣẹ bi o ti yẹ lati pese aabo nigba to ba di dandan. Ninu esi rẹ alaga ìkọ VOR Olusola Adekanola sọ pé àwọn ṣe ipade pẹlu Aarẹ Ọna Kakanfo lati le wá ọnà abayọ sí ipenija aabo to n koju ilẹ Yoruba.


Gani Adams ko ṣe àlàyé pato bi aba to muwa yi yoo ti ṣe di imusẹ ṣugbọn o ni igbesẹ tàwọn ìjọba ìpínlẹ̀ ilẹ kaarọ o jiire ti gbe nipa idasilẹ Amọtẹkun ko buru. O ni òun mọ pé awọn ìkọ Amọtẹkun naa yóò ṣe iṣẹ bi o ti yẹ lati pese aabo nigba to ba di dandan. Ninu esi rẹ alaga ìkọ VOR Olusola Adekanola sọ pé àwọn ṣe ipade pẹlu Aarẹ Ọna Kakanfo lati le wá ọnà abayọ sí ipenija aabo to n koju ilẹ Yoruba. Bakan naa lóun naa so pe ìjọba ẹlẹkunjẹkun jẹ ọnà kan gbòógì ti awọn fi lè doju kọ ipenija aabo kaakiri Naijiria. Ni ilẹ Yoruba ati láwọn ọpọ ibi jakejado Naijiria ipenija ààbò jẹ eleyii to n kọ t'onile t'alejo lominu.


Bakan naa lóun naa so pe ìjọba ẹlẹkunjẹkun jẹ ọnà kan gbòógì ti awọn fi lè doju kọ ipenija aabo kaakiri Naijiria. Ni ilẹ Yoruba ati láwọn ọpọ ibi jakejado Naijiria ipenija ààbò jẹ eleyii to n kọ t'onile t'alejo lominu.


Ǹkan ti ọlọ́pàá sọ rèé lórí ìjà Fulani àti OPC tó mú ẹ̀mí èèyàn mẹ́rin lọ ní Kwara

O to eeyan mẹrin to padanu ẹmi wọn, ọpọ si farapa yanayana,lẹyin ti ikọlu kan waye laarin awọn ọmọ ẹgbẹ Oodua,OPC,  ati awọn Fulani kan ni agbegbe Ajasse Ipo to wa ni ijọba ibilẹ Irepodun ni ipinlẹ Kwara lọjọ Ẹti. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa Kwara, Ajayi Okasanmi, fi idi iṣẹlẹ naa mule, ti o si ni ija naa bẹrẹ ni dede agọ mẹfa abọ ni irọlẹ ọjọ Ẹti. O ni iwadi ti bẹrẹ lori nkan to fa ija naa ati  pe awọn ko ti le sọ nkan pato to waye laarin awọn ọmọ ẹgbẹ Oodua ati awọn Fulani. “Ẹmi awọn eeyan mẹrin lo ba iṣẹlẹ naa lo ti ọpọlọpọ awọn miiran si ṣeṣe '' “Nigba ti ileeṣẹ ọlọpaa gbọ si iṣẹlẹ naa, kọmisana ọlọpaa ni ki awọn ọlọpaa lọ sibẹ “Lọwọlọwọ bayi, alaafia ti jọba pada  ni agbegbe naa taa si ti ko awọn to padanu ẹmi wọn lọ si ile igbokupamọ si ti awọn miiran to farapa si wa ni ile iwosan, nibi ti wọn ti  n gba itọju bayi.


Àwọn agbésùnmọ̀mí ti ń gbé àwọn obìnrin Kaduna ní ìyàwó, wo ibi tí wọn ń gbée gbà

Iroyin to n de si eti igbọ wa lati agbegbe Birnin Gwari ni ipinlẹ Kaduna sọ pe awọn ọmọ ikọ agbesunmọmi Ansaru ti bẹrẹ si ni ṣeto igbeyawo laarin awọn ọmọ ogun rẹ ati awọn obinrin ilu naa. A gbọ pe iru iṣẹlẹ naa tun waye ni ilu Tsohuwar Kuyallo, lọjọ Iṣẹgun nibi ti igbeyawo ti waye laarin awọn agbesunmọmi yii ati awọn ọmọ obinrin ilu. Olugbe Birnin Gwari kan fidi ọrọ yi mulẹ fun BBC to si ni iru rẹ ko ṣẹṣẹ maa waye lagbegbe naa. O fi kun un pe ni nkan bii oṣu meji sẹyin awọn ọmọ ikọ naa kan fẹ awọn ọmọ obinrin meji kan ni agbegbe ọhun. Ileeṣẹ BBC kan si ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Kaduna lori iṣẹlẹ yi. Esi wọn ni pe awọn n ṣe iwadii lori ọrọ naa.


O fi kun un pe ni nkan bii oṣu meji sẹyin awọn ọmọ ikọ naa kan fẹ awọn ọmọ obinrin meji kan ni agbegbe ọhun. Ileeṣẹ BBC kan si ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Kaduna lori iṣẹlẹ yi. Esi wọn ni pe awọn n ṣe iwadii lori ọrọ naa. Ṣugbọn onimọ nipa eto aabo kan Muhammad Kabir Isa ti Fasiti Ahmadu Bello ni Zaria loun gbagbọ pe aiduro deede ijọba nipa aabo lo jẹ ki ikọ agbesunmọ yi maa lo ọna naa lati wọ aarin awọn araalu. ''Nigba ti wọn ba bimọ fun wọn, awọn ọmọ ilu yi di ti wọn niyẹn. Eyi jẹ ọna fun wọn lati mu ki araalu gba ti wọn'' O  ni aifun araalu ni itọju ati amojuto to yẹ lati ọdọ ijọba lo jẹ ki awọn ikọ yi tọ araalu lọ ti wọn si n ṣe iranwọ fun wọn ki wọn ba le gba ti wọn Agbegbe Birnin Gwari ni Kaduna jẹ ọkan lara awọn ibi tawọn agbebọn ti n ṣe ikọlu si lẹnu ọjọ mẹta yii.


Ṣugbọn onimọ nipa eto aabo kan Muhammad Kabir Isa ti Fasiti Ahmadu Bello ni Zaria loun gbagbọ pe aiduro deede ijọba nipa aabo lo jẹ ki ikọ agbesunmọ yi maa lo ọna naa lati wọ aarin awọn araalu. ''Nigba ti wọn ba bimọ fun wọn, awọn ọmọ ilu yi di ti wọn niyẹn. Eyi jẹ ọna fun wọn lati mu ki araalu gba ti wọn'' O  ni aifun araalu ni itọju ati amojuto to yẹ lati ọdọ ijọba lo jẹ ki awọn ikọ yi tọ araalu lọ ti wọn si n ṣe iranwọ fun wọn ki wọn ba le gba ti wọn Agbegbe Birnin Gwari ni Kaduna jẹ ọkan lara awọn ibi tawọn agbebọn ti n ṣe ikọlu si lẹnu ọjọ mẹta yii. O jẹ ibi to ṣe pe lera lera lawọn janduku a maa ṣe ikọlu sawọn arinrinajo ti wọn a si maa ji awọn eeyan gbe tabi ki wọn si pa wọn. O jẹ ibi tawọn eeyan foju si lara lẹnu lọọlọ yi lẹyin taa gbọ pe awọn ikọ agbesunmọmi Ansaru ti pẹka sibẹ. Iroyin gbode nipa bi wọn ti ṣe  gba akoso awọn agbegbe kan ni Birnin Gwari koda wọn ni ikapa lori awọn nkan to n ṣẹlẹ lawọn ilu mi lẹgbẹ rẹ.


O jẹ ibi to ṣe pe lera lera lawọn janduku a maa ṣe ikọlu sawọn arinrinajo ti wọn a si maa ji awọn eeyan gbe tabi ki wọn si pa wọn. O jẹ ibi tawọn eeyan foju si lara lẹnu lọọlọ yi lẹyin taa gbọ pe awọn ikọ agbesunmọmi Ansaru ti pẹka sibẹ. Iroyin gbode nipa bi wọn ti ṣe  gba akoso awọn agbegbe kan ni Birnin Gwari koda wọn ni ikapa lori awọn nkan to n ṣẹlẹ lawọn ilu mi lẹgbẹ rẹ. Nkan bi ọdun mẹwaa sẹyin ni wọn da ikọ agbesunmọmi Ansaru yi silẹ ni Naijiria gẹgẹ bi ileeṣẹ iwadii  aabo ISS ti ṣe sọ. Ẹka yi yapa kuro lara Boko Haram nitori ede aiyede to wa laarin awọn alakatakiti ninu wọn ati awọn ti tiwọn ṣi rọ diẹ. Lati igba naa ni wọn ti n gbooro si nipa ibaṣepọ pẹlu awọn agbegbọn ti wọn a si maa ji awọn eeyan gbe lagbegbe ibi ti wọn ba wa.


Nkan bi ọdun mẹwaa sẹyin ni wọn da ikọ agbesunmọmi Ansaru yi silẹ ni Naijiria gẹgẹ bi ileeṣẹ iwadii  aabo ISS ti ṣe sọ. Ẹka yi yapa kuro lara Boko Haram nitori ede aiyede to wa laarin awọn alakatakiti ninu wọn ati awọn ti tiwọn ṣi rọ diẹ. Lati igba naa ni wọn ti n gbooro si nipa ibaṣepọ pẹlu awọn agbegbọn ti wọn a si maa ji awọn eeyan gbe lagbegbe ibi ti wọn ba wa.


Erémọdé lásán làwọn tó ní àwọn yóó yọ Buhari nípò ń ṣe, wọn ò tó bẹ́ẹ̀ -  Ìjọba àpapọ̀

Ijọba apapọ ti sọ pe eremọde lasan lawọn aṣofin to fun Aarẹ Muhammadu Buhari lọsẹ mẹfa pere lati yanju iṣoro to n koju eto abo n ṣe. Ṣaaaju lawọn aṣofin naa, to wa ninu ẹgbẹ alatako, ti kọkọ binu jade kuro ninu ile igbimọ aṣofin, ti wọn si sọ pe awọn yoo bẹrẹ igbesẹ lati yọ Aarẹ Buhari nipo ayafi to ba wa ọna abayọ si eto abo to mẹhẹ. Nigba to n fẹsi si ohun ti awọn aṣofin naa ṣe lori ikanni ileeṣẹ iroyin Channels, agbẹnusọ Buhari, Femi Adesina sọ pe eremọde lasan lawọn aṣofin na n ṣe, nitori ko si nnkankan ti wọn yoo danwo lẹyin idunkoko wọn. O ni awọn to sọ pe awọn yoo yọ Buhari nipo ko lẹnu ninu ile igbimọ aṣofin. Adesina sọ pe awọn eeyan le maa sọrọ gẹgẹ bi ofin ṣe gba wọn laye amọ ko si nnkan miran ti wọn yoo lẹyin ọrọ ti wọn ba sọ, beẹ si ni ko si ara miran ti wọn yoo da da idunkoko naa. O ni “Wọn mọ ninu ọkan wọn pe wọn ke le ṣe ohun ti wọn sọ, wọn kan n fi akoko orilẹ-ede yii ṣofo ni, bẹẹ naa ni wọn n fi akoko ile igbimọ aṣofin ṣofo nitori wọn ko le ṣe aṣeyọri ohun ti wọn n gbero.” “Otitọ to wa nibẹ ni pe, awọn ti ko lẹnu ninu ile igbimọ aṣofin yoo maa pariwo ẹnu, nigba to jẹ pe awọn to lẹnu nikan lo maa n ṣaṣeyọri ninu ile.” Bo tilẹ jẹ Adesina ni lootọ lo yẹ ki ọrọ eto abo jẹ awọn ọmọ Naijiria logun, ọrọ naa ka awọn aṣofin ọhun lara nitori pe ọrọ naa ti n kan wọn gbọngbọn.


Ààrẹ Buhari bá wa dóòlà ẹ̀mí àwọn molẹ́bí wa! - Ẹbí àwọn arìnrìnàjò tí wọ́n jígbé ní ojú irin Abuja sí Kaduna fígbeta

Awọn mọlebi awọn ti wọn jigbe ni oju irin Abuja si Kaduna ti fi aidunnu wọn han si aarẹ orilẹede Naijiria Muhammadu Buhari. Awọn mọlẹbi naa lo fi aidunnu wọn han lasiko ti wọn n ṣe iwọde ni ilu Abuja ni iwadu ileeṣẹ ijọba to n risi eto irinna. Awọn ẹbi se ètò ìwọ́de nílùú Abùjá naa nitori awọn ẹbí wọn tó wà ní àhámọ́ àwọn ajínigbé. Wọn kesi ijọba aarẹ Buhari lati jọwọ doola ẹmi awọn eniyan wọn to wa ni ahamọ. Wọn bẹbẹ ki wọn ran awọn lọwọ ki awọn mọlẹbi wọn le pada ni ayọ ati alaafia. Laipẹ yii ni awọn agbebọn fi fidio sita nibi ti wọn ti n na awọn arinrinajo naa to wa ni ahamọ wọn.


Wọn kesi ijọba aarẹ Buhari lati jọwọ doola ẹmi awọn eniyan wọn to wa ni ahamọ. Wọn bẹbẹ ki wọn ran awọn lọwọ ki awọn mọlẹbi wọn le pada ni ayọ ati alaafia. Laipẹ yii ni awọn agbebọn fi fidio sita nibi ti wọn ti n na awọn arinrinajo naa to wa ni ahamọ wọn. Àwọn agbébọn tí wọ́n jí àwọn èrò inú ọkọ̀ ojú irin tó ń ná Kaduna sí Abuja gbé nínú oṣù Kẹta ọdún 2022 ti dúnkokò láti jí Ààrẹ Muhammadu Buhari gbé. Bákan náà ni wọ́n ní àwọn tún máa jí Gómìnà ìpínlẹ̀ Kaduna, Mallam Nasir El-Rufai gbé láìpẹ́. Nínú fọ́nrán kan tí àwọn agbébọn náà fi léde lọ́jọ́ Àbámẹ́ta, ọjọ́ Kẹtàlélógún, oṣù Keje ní àwọn olóṣèlú ńláńlá ni àwọn fẹ́ máa jí gbé báyìí.


Àwọn agbébọn tí wọ́n jí àwọn èrò inú ọkọ̀ ojú irin tó ń ná Kaduna sí Abuja gbé nínú oṣù Kẹta ọdún 2022 ti dúnkokò láti jí Ààrẹ Muhammadu Buhari gbé. Bákan náà ni wọ́n ní àwọn tún máa jí Gómìnà ìpínlẹ̀ Kaduna, Mallam Nasir El-Rufai gbé láìpẹ́. Nínú fọ́nrán kan tí àwọn agbébọn náà fi léde lọ́jọ́ Àbámẹ́ta, ọjọ́ Kẹtàlélógún, oṣù Keje ní àwọn olóṣèlú ńláńlá ni àwọn fẹ́ máa jí gbé báyìí. Fọ́nrán náà ṣàfihàn bí àwọn ajínigbé náà tí a lérò wí pé wọ́n jẹ́ ikọ̀ Boko Haram ló ṣàfihàn bí wọ́n ṣe ń fìyà jẹ àwọn ènìyàn tó wà ní àhámọ́ wọn. Ẹnìkan tó sọ̀rọ̀ gba tẹnu àwọn yòókù rẹ̀ ní lágbára Ọlọ́run àwọn ṣì ma jí Ààrẹ Buhari àti El-Rufai gbé sí àhámọ́ wọn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjọba ìpínlẹ̀ Kaduna kò ì tíì sọ ohunkóhun lórí fídíò náà àmọ́ ọ̀pọ̀ ìgbà ni El-Rufai ti máa ń sọ ọ́ wí pé ohun tó le tán ìṣòro àwọn agbébọn ni kí ìjọba pa wọ́n lẹ́ẹ̀kan náà.


Fọ́nrán náà ṣàfihàn bí àwọn ajínigbé náà tí a lérò wí pé wọ́n jẹ́ ikọ̀ Boko Haram ló ṣàfihàn bí wọ́n ṣe ń fìyà jẹ àwọn ènìyàn tó wà ní àhámọ́ wọn. Ẹnìkan tó sọ̀rọ̀ gba tẹnu àwọn yòókù rẹ̀ ní lágbára Ọlọ́run àwọn ṣì ma jí Ààrẹ Buhari àti El-Rufai gbé sí àhámọ́ wọn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjọba ìpínlẹ̀ Kaduna kò ì tíì sọ ohunkóhun lórí fídíò náà àmọ́ ọ̀pọ̀ ìgbà ni El-Rufai ti máa ń sọ ọ́ wí pé ohun tó le tán ìṣòro àwọn agbébọn ni kí ìjọba pa wọ́n lẹ́ẹ̀kan náà. Ẹ̀wẹ̀, ìjọba àpapọ̀ ti ní fídíò tí àwọn náà agbébọn náà fi léde jẹ́ láti fi dẹ́rù bá àwọn ènìyàn lásán ni. Agbẹnusọ Ààrẹ Buhari, Mallam Garba Shehu nígbà tó ń bá BBC sọ̀rọ̀ ní káàkiri àgbáyé bí àwọn agbébọn ṣe máa ń ṣe láti fi dẹ́rù bá àwọn ènìyàn nìyẹn. Shehu ní òfo ọjọ́ kejì ọjà ni fídíò náà nítorí àwọn agbébọn náà mọ̀-ọ́n-mọ̀ ṣé láti fi dẹ́rù bá ìjọba kí ìjọba le gba nǹkan tí wọ́n fẹ́.


Ẹ̀wẹ̀, ìjọba àpapọ̀ ti ní fídíò tí àwọn náà agbébọn náà fi léde jẹ́ láti fi dẹ́rù bá àwọn ènìyàn lásán ni. Agbẹnusọ Ààrẹ Buhari, Mallam Garba Shehu nígbà tó ń bá BBC sọ̀rọ̀ ní káàkiri àgbáyé bí àwọn agbébọn ṣe máa ń ṣe láti fi dẹ́rù bá àwọn ènìyàn nìyẹn. Shehu ní òfo ọjọ́ kejì ọjà ni fídíò náà nítorí àwọn agbébọn náà mọ̀-ọ́n-mọ̀ ṣé láti fi dẹ́rù bá ìjọba kí ìjọba le gba nǹkan tí wọ́n fẹ́. Ó ní fídíò náà kò jẹ́ tuntun sí àwọn nítorí ìgbà àkọ́kọ́ kọ́ nìyí tí àwọn agbébọn náà ń fi irú rẹ̀ síta àti pé ó tún le ma jẹ̀ẹ́ ìgbà ìkẹyìn. Ó fi kun pé ó ṣeéṣe kó jẹ́ wí pé wọ́n ń wá ọ̀nà láti gba owó lọ́wọ́ ìjọba tàbí gba nǹkan mìíràn ni wọn fi gbé fídíò náà síta. Bákan náà ló ní àwọn fídíò náà kìí se èyí tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe nítorí ohun tí wọ́n ń bèèrè nínú fídíò náà ni àwọn tí jọ jíròrò lé lórí tẹ́lẹ̀.


Ó ní fídíò náà kò jẹ́ tuntun sí àwọn nítorí ìgbà àkọ́kọ́ kọ́ nìyí tí àwọn agbébọn náà ń fi irú rẹ̀ síta àti pé ó tún le ma jẹ̀ẹ́ ìgbà ìkẹyìn. Ó fi kun pé ó ṣeéṣe kó jẹ́ wí pé wọ́n ń wá ọ̀nà láti gba owó lọ́wọ́ ìjọba tàbí gba nǹkan mìíràn ni wọn fi gbé fídíò náà síta. Bákan náà ló ní àwọn fídíò náà kìí se èyí tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe nítorí ohun tí wọ́n ń bèèrè nínú fídíò náà ni àwọn tí jọ jíròrò lé lórí tẹ́lẹ̀. Shehu ní òun mọ̀ wí pé inú ẹbí àwọn tí ènìyàn wọn wà níbẹ̀ kò le dùn sí àwọn nǹkan tó ń ṣẹlẹ̀ àti pé ohun tó lè mú inú wọn dùn ni kí àwọn ènìyàn wọn padà sílé. Ó ní ó ṣeni láàánú wí pé ètò ààbò di kúrẹtẹ̀ nítorí gbogbo ohun tó yẹ ni Ààrẹ Buhari ń ṣe lórí ètò ààbò. Bẹ́ẹ̀ náà ló ní ìgbésẹ̀ ti ń lọ láti tú àwọn ènìyàn náà sílẹ̀ láìpẹ́ àti pé ohun tí àwọn ẹ̀ṣọ́ ààbò nílò ni àtìlẹyìn àwọn ará ìlú.


Shehu ní òun mọ̀ wí pé inú ẹbí àwọn tí ènìyàn wọn wà níbẹ̀ kò le dùn sí àwọn nǹkan tó ń ṣẹlẹ̀ àti pé ohun tó lè mú inú wọn dùn ni kí àwọn ènìyàn wọn padà sílé. Ó ní ó ṣeni láàánú wí pé ètò ààbò di kúrẹtẹ̀ nítorí gbogbo ohun tó yẹ ni Ààrẹ Buhari ń ṣe lórí ètò ààbò. Bẹ́ẹ̀ náà ló ní ìgbésẹ̀ ti ń lọ láti tú àwọn ènìyàn náà sílẹ̀ láìpẹ́ àti pé ohun tí àwọn ẹ̀ṣọ́ ààbò nílò ni àtìlẹyìn àwọn ará ìlú.


Àjọ NRC gbẹ́sẹ̀lé ìrìnnà reluwé lójú òpó Eko, Abuja, Kano àti Ajaokuta

Ajọ irinna reluwe lorilẹede Naijiria, NRC ti bẹgile iriina reluwe loju opo rẹ gbogbo ni Eko, Abuja ati Ajaokuta nitori ipaya lori abo. Oludari agba ajọ naa, Fidet Okhiria fidi eyi mulẹ fun awọn akọroyin lọjọru. Oludari ajọ reluwe ni Naijiria Fidet Okhiria ṣalaye pe igbesẹ naa waye nitori ibẹru gulegule ikọlu awọn agbebọn. O sọ ọ yanya pe iroyin igbiyanju awọn agbebọn lati ji awọn arinrinajo kan to n gbera lati Ajaokuta lọ silu Abuja lọjọ Aje. O ni awọn agbebọn naa yinbọn lu awọn arinrinajo naa bi o tilẹ jẹ wi pe wọn moribọ. Adari agba ajọ irinna reluwe Naijiria naa wa gba awọn arinrinajo to ba fẹ ba reluwe rin loju opo naa lati lo awọn ibudokọ reluwe to wa ni Itakpe tabi Itogbo titi di igba ti ti ọr abo lagbegbe naa yoo ṣe gbojule.


O sọ ọ yanya pe iroyin igbiyanju awọn agbebọn lati ji awọn arinrinajo kan to n gbera lati Ajaokuta lọ silu Abuja lọjọ Aje. O ni awọn agbebọn naa yinbọn lu awọn arinrinajo naa bi o tilẹ jẹ wi pe wọn moribọ. Adari agba ajọ irinna reluwe Naijiria naa wa gba awọn arinrinajo to ba fẹ ba reluwe rin loju opo naa lati lo awọn ibudokọ reluwe to wa ni Itakpe tabi Itogbo titi di igba ti ti ọr abo lagbegbe naa yoo ṣe gbojule. “Ni ibamu pẹlu aṣẹ ti minisita sọ, irinna reluwe loju opo Abuja si Kaduna ṣi wa ni idaduro naa titi di igba ti awọn arinrinajo tawọn agbebọn ji gbe lasiko ikọlu to waye nibẹ ba ti gba itusilẹ ti wọn si gbe ohun elo abo si oju opo naa” Bakan naa lo ni oju opo Eko si Kano naa yoo ṣi dawọduro naa nitori gulegule awọn agbebọn lagbegbe Minna si Kaduna. Atẹjade yii n waye lẹyin wakati diẹ ti minisita tuntun ti aarẹ Buhari ṣẹṣẹ yan fun igbokegbodo ọkọ, Onimọẹrọ Mu’azu  Jaji Sambo kede pe ijọba apapọ yoo bẹrẹ si ni lo awọn ohun elo ẹṣọ igbalode laori awọn oju opo reluwe gbogbo lorilẹede Naijiria lati dena atunṣẹ ikọlu ati ijinigbe to waye loju opo reluwe Abuja si Kaduna. Minisita tuntun naa, Onimọẹrọ Jaji Sambo ṣalaye pe irinna reluwe lojuna Abuja si Kaduna ko lee bẹrẹ pada ayafi ti gbogbo awọn arinrinajo to ku ni ikawọ awọn agbebọn naa ba gba itusilẹ.


“Ni ibamu pẹlu aṣẹ ti minisita sọ, irinna reluwe loju opo Abuja si Kaduna ṣi wa ni idaduro naa titi di igba ti awọn arinrinajo tawọn agbebọn ji gbe lasiko ikọlu to waye nibẹ ba ti gba itusilẹ ti wọn si gbe ohun elo abo si oju opo naa” Bakan naa lo ni oju opo Eko si Kano naa yoo ṣi dawọduro naa nitori gulegule awọn agbebọn lagbegbe Minna si Kaduna. Atẹjade yii n waye lẹyin wakati diẹ ti minisita tuntun ti aarẹ Buhari ṣẹṣẹ yan fun igbokegbodo ọkọ, Onimọẹrọ Mu’azu  Jaji Sambo kede pe ijọba apapọ yoo bẹrẹ si ni lo awọn ohun elo ẹṣọ igbalode laori awọn oju opo reluwe gbogbo lorilẹede Naijiria lati dena atunṣẹ ikọlu ati ijinigbe to waye loju opo reluwe Abuja si Kaduna. Minisita tuntun naa, Onimọẹrọ Jaji Sambo ṣalaye pe irinna reluwe lojuna Abuja si Kaduna ko lee bẹrẹ pada ayafi ti gbogbo awọn arinrinajo to ku ni ikawọ awọn agbebọn naa ba gba itusilẹ. Bakan naa lo fi kun un ninu atẹjade kan ti Eric Ojiewe, adari ọrọ iroyin ni ileeṣẹ eto igbokegbodo ọkọ nijọba apapọ Naijiria fi sita pe eyi yoo mu karaalu tubọ ni igbẹkẹle ninu lilo eto irinna reluwe naa.


Bakan naa lo fi kun un ninu atẹjade kan ti Eric Ojiewe, adari ọrọ iroyin ni ileeṣẹ eto igbokegbodo ọkọ nijọba apapọ Naijiria fi sita pe eyi yoo mu karaalu tubọ ni igbẹkẹle ninu lilo eto irinna reluwe naa.


Ikú dóró! Wo bí àwọn ajínigbé ṣe pa òṣìṣẹ́ Hótẹ́ẹ̀lì tó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ LAUTECH àti oníṣòwò lẹ́yìn tí wọ́n gba N5m

Oniṣowo kan, Olugbenga Owolabi ati akẹkọọ fasiti Ladoke Akintola,  Rachael Opadele, ti awọn agbebọn kan jigbe nilu Ogbomoso lọsẹ to kọja ti ku. Owurọ Ọjọbọ ni iroyin jade pe awọn ajinigbe naa ti pa wọn. Bakan naa ni iroyin naa sọ pe wọn tun pa ọkunrin ọlọkada to gbe mọlẹbi ẹnikan ninu wọn lọ sibi to ti fẹ san owo itusilẹ, ti mọlẹbi naa si farapa. Agbegbe Abaa nilu Ogbomoso, ni wọn ti ji awọn eniyan naa gbe lọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022. Ọgbẹni Owolabi lo ni ile itura ti wọn ti gbe wọn, ti Arabinrin Opadele si jẹ oṣiṣẹ nibẹ. Iroyin sọ pe iyanṣẹlodi awọn olukọ fasiti, ASUU, to n lọ lo mu ki ọmọbinrin naa lọ ṣiṣẹ nibẹ.


Agbegbe Abaa nilu Ogbomoso, ni wọn ti ji awọn eniyan naa gbe lọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022. Ọgbẹni Owolabi lo ni ile itura ti wọn ti gbe wọn, ti Arabinrin Opadele si jẹ oṣiṣẹ nibẹ. Iroyin sọ pe iyanṣẹlodi awọn olukọ fasiti, ASUU, to n lọ lo mu ki ọmọbinrin naa lọ ṣiṣẹ nibẹ. Ọgọrun miliọnu Naira la gbọ pe awọn ajinigbe naa kọkọ beere fun lọwọ awọn ẹbi wọn. Mọlẹbi to fidi rẹ mulẹ  fun BBC, amọ ti ko fẹ ka da orukọ rẹ, sọ pe ẹbi ko miliọnu marun-un Naira jọ, lẹyin iduna-dura pẹlu awọn ajinigbe naa. Amọ wọn yinbọn pa awọn eeyan naa lẹyin ti wọn gba owo tan ni ọjọ Iṣẹgun, ọjọ keji, oṣu Kẹjọ.


Ọgọrun miliọnu Naira la gbọ pe awọn ajinigbe naa kọkọ beere fun lọwọ awọn ẹbi wọn. Mọlẹbi to fidi rẹ mulẹ  fun BBC, amọ ti ko fẹ ka da orukọ rẹ, sọ pe ẹbi ko miliọnu marun-un Naira jọ, lẹyin iduna-dura pẹlu awọn ajinigbe naa. Amọ wọn yinbọn pa awọn eeyan naa lẹyin ti wọn gba owo tan ni ọjọ Iṣẹgun, ọjọ keji, oṣu Kẹjọ. Wọn yinbọn mọ ẹni to gbe owo lọ, ṣugbọn o pada ri aaye salọ. Laipẹ yii ni awọn ajinigbe gbe alamojuto oko gomina ipinlẹ Oyo nigba kan, oloogbe Alao Akala, Christopher Bakare ni ọjọ kẹrindinlogun, oṣu Keje. Wọn tun ji dokita kan to ni ileewosan adani nilu naa, Abdulrasheed Oladoye lọjọ kejilelogun, oṣu Keje.


Wọn yinbọn mọ ẹni to gbe owo lọ, ṣugbọn o pada ri aaye salọ. Laipẹ yii ni awọn ajinigbe gbe alamojuto oko gomina ipinlẹ Oyo nigba kan, oloogbe Alao Akala, Christopher Bakare ni ọjọ kẹrindinlogun, oṣu Keje. Wọn tun ji dokita kan to ni ileewosan adani nilu naa, Abdulrasheed Oladoye lọjọ kejilelogun, oṣu Keje. Ni ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje, si ni ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo kede pe ọwọ oun ti tẹ afurasi mẹjọ to lọwọ ninu ijinigbe naa. Agbẹnusọ ọlọpaa Oyo, Adewale Osifeso sọ ninu atẹjade pe ọwọ awọn tẹ awọn afurasi naa to n da ipinlẹ Oyo laamu nipa ijinigbe.


Ni ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje, si ni ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo kede pe ọwọ oun ti tẹ afurasi mẹjọ to lọwọ ninu ijinigbe naa. Agbẹnusọ ọlọpaa Oyo, Adewale Osifeso sọ ninu atẹjade pe ọwọ awọn tẹ awọn afurasi naa to n da ipinlẹ Oyo laamu nipa ijinigbe.


Ṣé lóòtọ́ ni pé DSS mú olórí Boko Haram ní Ogun?

Inú fu, àyà fu ní ìlú Abeokuta wa ní ọjọ́ Àìkú, ọjọ́ Kọkànlélọ́gbọ̀n, oṣù Keje, ọdún 2022 bí ìròyìn ṣe gbòde kan pé àwọn ẹ̀ṣọ́ ààbò ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ DSS nawọ́ gán afurasí olórí ikọ̀ Boko Haram níbẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn tó tẹ̀wá lọ́wọ́ ṣe sọ, agbègbè Ijaye ní Abeokuta ni wọ́n ti nawọ́ gán afurasí gẹ́gẹ́ bí olórí ikọ̀ agbéṣùmọ̀mí ọ̀hún ní alẹ́ ọjọ́ Àbámẹ́ta. Ìròyìn náà fi kun pé afurasí ọhun jà fitafita láti mórí bọ̀ lọ́wọ́ àwọn DSS ṣùgbọ́n àwọn ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ náà kápá rẹ̀. Wọ́n ní láti ìlú Katsina ni afurasí ti wá gba iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọdẹ ní Ijaye àmọ́ tó jẹ́ wí pé ó fẹ́ fi máa kó ìròyìn tí wọ́n fẹ́ lò láti ṣe iṣẹ́ láabi jọ ni. Bákan náà ni wọ́n fi kun pé kìí ṣe òun nìkan ló wà ní agbègbè náà àmọ́ àwọn ẹ̀ṣọ́ ààbò ni iṣẹ́ ń lọ gidigidi láti fi póró òfin gbé àwọn yòókù náà. Afurasí náà ṣì wà ní àhámọ́ àwọn ọtẹlẹmuyẹ DSS gẹ́gẹ́ bí ìròyìn náà ṣe sọ.


Wọ́n ní láti ìlú Katsina ni afurasí ti wá gba iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọdẹ ní Ijaye àmọ́ tó jẹ́ wí pé ó fẹ́ fi máa kó ìròyìn tí wọ́n fẹ́ lò láti ṣe iṣẹ́ láabi jọ ni. Bákan náà ni wọ́n fi kun pé kìí ṣe òun nìkan ló wà ní agbègbè náà àmọ́ àwọn ẹ̀ṣọ́ ààbò ni iṣẹ́ ń lọ gidigidi láti fi póró òfin gbé àwọn yòókù náà. Afurasí náà ṣì wà ní àhámọ́ àwọn ọtẹlẹmuyẹ DSS gẹ́gẹ́ bí ìròyìn náà ṣe sọ. Nígbà tí àwọn akọròyìn kàn sí agbẹnusọ iléeṣẹ́ DSS, Peter Afunaya lórí ìròyìn náà, ó kọ̀ láti sọ ohukóhun. Bákan náà nígbà tí BBC Yorùbá kàn sí agbẹnusọ iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Ogun, Abimbola Oyeyemi, ó ní iléeṣẹ́ ọlọ́pàá kò mọ nǹkankan nípa ìròyìn ọhun.


Nígbà tí àwọn akọròyìn kàn sí agbẹnusọ iléeṣẹ́ DSS, Peter Afunaya lórí ìròyìn náà, ó kọ̀ láti sọ ohukóhun. Bákan náà nígbà tí BBC Yorùbá kàn sí agbẹnusọ iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Ogun, Abimbola Oyeyemi, ó ní iléeṣẹ́ ọlọ́pàá kò mọ nǹkankan nípa ìròyìn ọhun.


Wo ìdí tawon agbebọn fi tu mẹta nínú arinrinajo reluwé Abuja sí Kaduna sílẹ̀

Awọn agbebon ti tu mẹta ninu awọn arinrin-ajo reluwee Abuja sí Kaduna ti won jigbe loṣu diẹ sẹyìn silẹ. Mọlẹbi ọkan lára àwọn ntà ti wọn tú silẹ lọ ṣalaye fún BBC pe lọsan ọjọ Ìṣẹgun ni wọn tú wọn silẹ. Ọkùnrin Méjì ati obinrin kan ni wọn tú silẹ. Mọlẹbi miran ninu wọn pẹlu tun fìdí iroyin naa múlẹ fún BBC to sì ni ọna ileewosan lawọn wa bayii lati ṣe àyẹwò ilera èèyàn awọn ti wọn tú silẹ. Wọn tú wọn silẹ lẹyin ti fidio kan lù sita lori ayelujara eyi to ṣafihan bi awọn agbebọn naa ṣe n yinbọn sí awọn kan lára awọn arinrinajo ti wọn ni gbé naa. Ni bi a ṣe n sọrọ yii, kò tíì sí ẹkunrẹrẹ iroyin nipa gbedeke ti ijọba tabi awọn mọlẹbi wọn tẹlẹ ki wọn to tu wọn silẹ.


Mọlẹbi miran ninu wọn pẹlu tun fìdí iroyin naa múlẹ fún BBC to sì ni ọna ileewosan lawọn wa bayii lati ṣe àyẹwò ilera èèyàn awọn ti wọn tú silẹ. Wọn tú wọn silẹ lẹyin ti fidio kan lù sita lori ayelujara eyi to ṣafihan bi awọn agbebọn naa ṣe n yinbọn sí awọn kan lára awọn arinrinajo ti wọn ni gbé naa. Ni bi a ṣe n sọrọ yii, kò tíì sí ẹkunrẹrẹ iroyin nipa gbedeke ti ijọba tabi awọn mọlẹbi wọn tẹlẹ ki wọn to tu wọn silẹ. Ni ọjọ kejidinlogun, osu kẹta, ọdún 2022 lawọn agbebọn kọlu ọkọ reluwee kan to n lọ láti Abuja sí Kaduna lalẹ. Eyi ni igba karun un ti wọn yóò ti lara awọn ti wọn ji gbe silẹ. Pẹlu èèyàn mẹta ti wọn tú silẹ yii, O ti di ogoji bayii to ku ninu àhámọ́ awọn ajinigbe yii.


Ni ọjọ kejidinlogun, osu kẹta, ọdún 2022 lawọn agbebọn kọlu ọkọ reluwee kan to n lọ láti Abuja sí Kaduna lalẹ. Eyi ni igba karun un ti wọn yóò ti lara awọn ti wọn ji gbe silẹ. Pẹlu èèyàn mẹta ti wọn tú silẹ yii, O ti di ogoji bayii to ku ninu àhámọ́ awọn ajinigbe yii. Awọn wo ni wọn tú silẹ? Ọkunrin meji ati obinrin kan ni awọn agbebọn naa tu silẹ l’ojo Aje. Nigba ti akoroyin BBC kan dé ilé ọkan lára wọn, O ni fọfọ ni ile rẹ kún fún àwọn èrò tó wà ki wọn ku oriire akọtọ èèyàn wọn tawon agbebọn tu silẹ naa.


Awọn wo ni wọn tú silẹ? Ọkunrin meji ati obinrin kan ni awọn agbebọn naa tu silẹ l’ojo Aje. Nigba ti akoroyin BBC kan dé ilé ọkan lára wọn, O ni fọfọ ni ile rẹ kún fún àwọn èrò tó wà ki wọn ku oriire akọtọ èèyàn wọn tawon agbebọn tu silẹ naa. Ninu Fidio kan tawon agbebọn naa fi sita l’ojo Abamẹta to kọja, to ṣafihan bi wọn ṣe n na awọn arinrinajo naa. O ni lara awọn ti wọn tú silẹ ni Amofin Hassan Usman to wọ asọ olomi buluu ti wọn fún lanfani ati máa sọrọ ninu Fidio naa. O ṣalaye bi wọn ṣe ji awọn gbe ati bi ijoba ṣe kùnà láti yanju itusile wọn.


Ninu Fidio kan tawon agbebọn naa fi sita l’ojo Abamẹta to kọja, to ṣafihan bi wọn ṣe n na awọn arinrinajo naa. O ni lara awọn ti wọn tú silẹ ni Amofin Hassan Usman to wọ asọ olomi buluu ti wọn fún lanfani ati máa sọrọ ninu Fidio naa. O ṣalaye bi wọn ṣe ji awọn gbe ati bi ijoba ṣe kùnà láti yanju itusile wọn. Ninu fidio naa, o ké sí awọn ajọ agbaye ati orilẹ-ède agbaye bíi Amẹrika, ile Gẹẹsi ati Faranse lati dide iranwo lori igbesẹ ati tú wọn silẹ. O ni awọn agbebon to ji awọn gbe ko figba kan níí lokan lati fi awọn pamo fún ìgbà pipẹ. Awọn agbesumọmi ti jọwọ awọn mẹta mii ninu awọn eeyan ti wọn ji gbe loju ọna oju irin Abuja si Kaduna lọjọ kejidinlogun, oṣu Kẹta, ọdun yii.


Ninu fidio naa, o ké sí awọn ajọ agbaye ati orilẹ-ède agbaye bíi Amẹrika, ile Gẹẹsi ati Faranse lati dide iranwo lori igbesẹ ati tú wọn silẹ. O ni awọn agbebon to ji awọn gbe ko figba kan níí lokan lati fi awọn pamo fún ìgbà pipẹ. Awọn agbesumọmi ti jọwọ awọn mẹta mii ninu awọn eeyan ti wọn ji gbe loju ọna oju irin Abuja si Kaduna lọjọ kejidinlogun, oṣu Kẹta, ọdun yii. Awọn eeyan naa ti wọn jẹ ọkunrin meji ati obinrin kan gba itusilẹ wọn ni nnkan bii aago mọkanla aarọ ọjọ Aje. Iroyin ni wọn tu awọn eeyan na silẹ ninu igbo kan to wa loju ọna marosẹ Abuja si Kaduna, ti awọn mọlẹbi wọn si lọ pade wọn loju ọna. Lọwọ yii mejilelogun ninu awọn eeyan ti awọn agbesumọmi naa ji gbe ni wọn ti tu silẹ.


Awọn eeyan naa ti wọn jẹ ọkunrin meji ati obinrin kan gba itusilẹ wọn ni nnkan bii aago mọkanla aarọ ọjọ Aje. Iroyin ni wọn tu awọn eeyan na silẹ ninu igbo kan to wa loju ọna marosẹ Abuja si Kaduna, ti awọn mọlẹbi wọn si lọ pade wọn loju ọna. Lọwọ yii mejilelogun ninu awọn eeyan ti awọn agbesumọmi naa ji gbe ni wọn ti tu silẹ. Amọ a ko tii le sọ boya boya awọn agbesumọmi naa gba owo itusilẹ ki wọn to tu awọn eeyan naa silẹ. Pẹlu awọn ti wọn tu silẹ yii, ogoji ninu awọn eeyan naa lo ṣi wa ni ahamọ awọn agbesumọmi ọhun. Ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu Kẹta, ọdun 2022 yii ni awọn agbesumọmi naa ji awọn eeyan ọhun gbe lẹyin ti wọn ju ado oloro si ọkọ oju irin ti wọn wọ, nibi ti wọn ti pa awọn eeyan kan, ti wọn si ji ọpọ awọn mii gbe.


Amọ a ko tii le sọ boya boya awọn agbesumọmi naa gba owo itusilẹ ki wọn to tu awọn eeyan naa silẹ. Pẹlu awọn ti wọn tu silẹ yii, ogoji ninu awọn eeyan naa lo ṣi wa ni ahamọ awọn agbesumọmi ọhun. Ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu Kẹta, ọdun 2022 yii ni awọn agbesumọmi naa ji awọn eeyan ọhun gbe lẹyin ti wọn ju ado oloro si ọkọ oju irin ti wọn wọ, nibi ti wọn ti pa awọn eeyan kan, ti wọn si ji ọpọ awọn mii gbe. Lọjọ Aiku to kọja yii ni awọn agbesumọmi naa ṣafihan fidio kan lori ayelujara nibi ti wọn ti n na awọn eeyan naa to wa lakata wọn. Ninu fidio ọhun ni wọn tun ti dunkoko pe awọn yoo ji Aarẹ Muhammadu Buhari ati gomina ipinlẹ Kaduna, Nasir El-Rufia gbe. Amọ ijọba aapọ ti fesi pe awọn abesumọ naa n mọọmọ tabuku oun pẹlu awọn ohun ti wọn ṣe naa ni.


Lọjọ Aiku to kọja yii ni awọn agbesumọmi naa ṣafihan fidio kan lori ayelujara nibi ti wọn ti n na awọn eeyan naa to wa lakata wọn. Ninu fidio ọhun ni wọn tun ti dunkoko pe awọn yoo ji Aarẹ Muhammadu Buhari ati gomina ipinlẹ Kaduna, Nasir El-Rufia gbe. Amọ ijọba aapọ ti fesi pe awọn abesumọ naa n mọọmọ tabuku oun pẹlu awọn ohun ti wọn ṣe naa ni. Ẹwẹ, lẹyin ti fidio naa fa ori ayelujara ya lawọn mọlẹbi awọn eeyan naa ṣe ifẹhonuhan niluu Abuja, eyii ti wọn fi ke si ijọba apapọ pe ko doola awọn ẹbi wọn naa to wa lahamọ.


Ẹwẹ, lẹyin ti fidio naa fa ori ayelujara ya lawọn mọlẹbi awọn eeyan naa ṣe ifẹhonuhan niluu Abuja, eyii ti wọn fi ke si ijọba apapọ pe ko doola awọn ẹbi wọn naa to wa lahamọ.


Ìjọba Naijiria ra ọkọ̀ tí iye owó rẹ̀ tó ₦1.4b fún ètò àbò orílẹ̀-èdè Niger Republic

Ijọba Naijiria ti sọ pe lootọ ni oun ra ọkọ ti iye owo rẹ to ₦1.4b fun orilẹ-ede Niger Republic lọna ati le koju eto abo to mẹhẹ nibẹ. Minisita eto iṣuna, Zainab Ahmed lo fidi ọrọ naa mulẹ lọjọru. O ni kii ṣe igba akọkọ ree ti Aarẹ Muhammadu Buhari yoo ṣe iranwọ fun orilẹ-ede naa. Gẹgẹ bii ohun to sọ, Buhari lagbara lati ṣe bẹẹ gẹgẹ bii Aarẹ orilẹ-ede, oun ko si laṣẹ lati bere eredi to fi ṣe bẹẹ lọwọ rẹ. O fi kun pe iranwọ naa waye lẹyin ti ijọba Niger bere fun un, ati pe orilẹ-ede Naijiria naa yoo janfani ibaṣepọ ọhun. Minisita naa lo fi ọrọ yii lede lasiko to n dahun awọn ibere kan lẹyin ipade igbimọ ijọba apapọ to waye l’Abuja, eyii ti Aarẹ Buhari dari rẹ.


Gẹgẹ bii ohun to sọ, Buhari lagbara lati ṣe bẹẹ gẹgẹ bii Aarẹ orilẹ-ede, oun ko si laṣẹ lati bere eredi to fi ṣe bẹẹ lọwọ rẹ. O fi kun pe iranwọ naa waye lẹyin ti ijọba Niger bere fun un, ati pe orilẹ-ede Naijiria naa yoo janfani ibaṣepọ ọhun. Minisita naa lo fi ọrọ yii lede lasiko to n dahun awọn ibere kan lẹyin ipade igbimọ ijọba apapọ to waye l’Abuja, eyii ti Aarẹ Buhari dari rẹ. Ṣaaju ni awọn iwe kan ti kọkọ ṣafihan pe ijọba apapọ buwọlu owo naa fun lilo orilẹ-ede Niger Republic laarin oṣu Keji ọdun yii. Kii ṣe igba akọkọ ree ti ijọba Naijiria yoo gbe owo kalẹ fun akanṣe iṣẹ fun orilẹ-ede Niger. Ti ẹ ko ba gbagbe, ọdun 2021 ni ijọba Naijiria kede pe oun yoo kọ oju ọna reluwe kan lati Naijiria lọ si Nigeri Repuclic yii kan naa.


Ṣaaju ni awọn iwe kan ti kọkọ ṣafihan pe ijọba apapọ buwọlu owo naa fun lilo orilẹ-ede Niger Republic laarin oṣu Keji ọdun yii. Kii ṣe igba akọkọ ree ti ijọba Naijiria yoo gbe owo kalẹ fun akanṣe iṣẹ fun orilẹ-ede Niger. Ti ẹ ko ba gbagbe, ọdun 2021 ni ijọba Naijiria kede pe oun yoo kọ oju ọna reluwe kan lati Naijiria lọ si Nigeri Repuclic yii kan naa. Gẹgẹ bii ohun ti minisita eto irina, Rotimi Amechi sọ, iye ti oju ọna irin naa yoo na Naijiria ko ni din ni biliọnu meji dọla owo ilẹ Amẹrika. Gbajumọ ori ayelujara kan ni o kọkọ gbe iroyin sita lori ayelujara pe aarẹ Buhari ti buwọlu aṣẹ kan ni ọjọ kejidinlọgbọn ọdun 2022 lati fi owo gọbọi ra ọkọ fun orilẹede Niger. Ibeere lori eyi ni awọn akọroyin beere lọwọ minisita eto iṣuna, ti o fi dahun pe lootọ ni ati wi pe Naijiria ni ilana kan lati maa ṣe eto iranwọ fun awọn orilẹede to yii ka, paapaajulọ awọn orilẹede to yii po lati rii pe abo wọn di abo fun Naijiria.


Gẹgẹ bii ohun ti minisita eto irina, Rotimi Amechi sọ, iye ti oju ọna irin naa yoo na Naijiria ko ni din ni biliọnu meji dọla owo ilẹ Amẹrika. Gbajumọ ori ayelujara kan ni o kọkọ gbe iroyin sita lori ayelujara pe aarẹ Buhari ti buwọlu aṣẹ kan ni ọjọ kejidinlọgbọn ọdun 2022 lati fi owo gọbọi ra ọkọ fun orilẹede Niger. Ibeere lori eyi ni awọn akọroyin beere lọwọ minisita eto iṣuna, ti o fi dahun pe lootọ ni ati wi pe Naijiria ni ilana kan lati maa ṣe eto iranwọ fun awọn orilẹede to yii ka, paapaajulọ awọn orilẹede to yii po lati rii pe abo wọn di abo fun Naijiria. “Ẹ jẹ ki n laa mọlẹ fun yin bayii pe, Naijiria gbọdọ gbaruku ti awọn alamuleti rẹ. Igba akọkọ kọ niyi ti Naijiria yoo maa ṣe iranwọ fun Niger, Cameroun tabi Chad, bẹẹni aarẹ lo n gbe ọrọ yẹwo lati mọ ohun ti wọn nilo pẹlu arọwa ti aarẹ orilẹede wọn ba gbe tọ aarẹ orilẹede Naijiria wa niwọn bi o ti ṣe niiṣe pẹlu abo orilẹede Naijiria. “Awọn ọmọ Naijiria lẹtọ lati beere ibeere, bakan naa ni aarẹ pẹlu ni ojuṣe lati gbe e yẹwo ohun to dara fun orilẹede yii.


“Ẹ jẹ ki n laa mọlẹ fun yin bayii pe, Naijiria gbọdọ gbaruku ti awọn alamuleti rẹ. Igba akọkọ kọ niyi ti Naijiria yoo maa ṣe iranwọ fun Niger, Cameroun tabi Chad, bẹẹni aarẹ lo n gbe ọrọ yẹwo lati mọ ohun ti wọn nilo pẹlu arọwa ti aarẹ orilẹede wọn ba gbe tọ aarẹ orilẹede Naijiria wa niwọn bi o ti ṣe niiṣe pẹlu abo orilẹede Naijiria. “Awọn ọmọ Naijiria lẹtọ lati beere ibeere, bakan naa ni aarẹ pẹlu ni ojuṣe lati gbe e yẹwo ohun to dara fun orilẹede yii. Emi naa o lee pe igbesẹ aarẹ lẹjọ. Mo ti sọ pe igba akọkọ kọ niyi ti orilẹede Naijiria yoo maa ṣe iranwọ fun awọn orilẹede to yii ka lẹyin ti aarẹ ba gbe e yẹwo lati mọ boya yoo ṣanfani fun Naijiria lati ṣe bẹẹ.”


Emi naa o lee pe igbesẹ aarẹ lẹjọ. Mo ti sọ pe igba akọkọ kọ niyi ti orilẹede Naijiria yoo maa ṣe iranwọ fun awọn orilẹede to yii ka lẹyin ti aarẹ ba gbe e yẹwo lati mọ boya yoo ṣanfani fun Naijiria lati ṣe bẹẹ.”


Díẹ̀ lára ìgbà tí Amotekun ti mú àwọn afurasí ọ̀dàrán ní Ondo

O ti to asiko diẹ ti iroyin n jade, nipa bi ajọ alaabo Amotekun ṣe n mu awọn afurasi ọdaran jakejado ilẹ Yoruba, paapaa nipinlẹ Ondo. A ṣe ayẹwo diẹ lara awọn igba ti ajọ Amotekun nipinlẹ Ondo ti mu awọn afurasi ọdaran to n dunkooko mọ eto aabo ipinlẹ naa ree. Amotekun mu afurasi ọdaran 45 Ni ọjọ kẹta, oṣu Kẹjọ, ọdun 2022, ni ajọ alaabo Amotekun nipinlẹ Ondo kede pe oun mu afurasi ọdaran marunlelogoji nipinlẹ naa. Bo ti lẹ jẹ pe nigba ti iroyin naa jade, ọpọ lo sọ pe ẹya Fulani ni gbogbo awọn ti wọn mu. Ṣugbọn ninu ọrọ to ba awọn akọroyin sọ, oludari ajọ naa, Oloye Adetunji Adeleye sọ pe kii ṣe gbogbo wọn lo jẹ Fulani. O ni mẹfa lara awọn eeyan naa jẹ ajinigbe, to ma n fi oogun mu awọn to ba ko si panpẹ wọn.


Bo ti lẹ jẹ pe nigba ti iroyin naa jade, ọpọ lo sọ pe ẹya Fulani ni gbogbo awọn ti wọn mu. Ṣugbọn ninu ọrọ to ba awọn akọroyin sọ, oludari ajọ naa, Oloye Adetunji Adeleye sọ pe kii ṣe gbogbo wọn lo jẹ Fulani. O ni mẹfa lara awọn eeyan naa jẹ ajinigbe, to ma n fi oogun mu awọn to ba ko si panpẹ wọn. Awọn mọkandinlogoji yooku ni wọn mu fun ẹsun idigunjale, ifipabanilopọ ati ẹran nkan ọsin jiji. Amọtẹkun nipinlẹ Ondo sọ pe oun mu awọn eeyan kan to lọwọ si ikọlu oati ipaniyan to waye ni ile ijọsin St. Francis Catholic Church, nilu Owo. Ni ọjọ kẹta, oṣu Keje, ọdun 2021, ni ajọ alaabo Amotekun nipinlẹ Ondo fi iroyin sita pe oun fi ofin mu irinwo maalu nipinlẹ naa.


Awọn mọkandinlogoji yooku ni wọn mu fun ẹsun idigunjale, ifipabanilopọ ati ẹran nkan ọsin jiji. Amọtẹkun nipinlẹ Ondo sọ pe oun mu awọn eeyan kan to lọwọ si ikọlu oati ipaniyan to waye ni ile ijọsin St. Francis Catholic Church, nilu Owo. Ni ọjọ kẹta, oṣu Keje, ọdun 2021, ni ajọ alaabo Amotekun nipinlẹ Ondo fi iroyin sita pe oun fi ofin mu irinwo maalu nipinlẹ naa. Oṣu Kẹfa ni ikọlu naa waye lasiko ti isin ọjọ Aiku n lọwọ. Eeyan to le ni ni ọgọrun lo kagbako ikọlu naa, ti ọpọ ninu wọn si ku. Oludari ajọ naa nibẹ, Oloye Adetunji Adeleye sọ pe nilu Akure, ati awọn ijọba ibilẹ mii, ni awọn ti ko awọn maalu naa, to n rin laarin igboro.


Oṣu Kẹfa ni ikọlu naa waye lasiko ti isin ọjọ Aiku n lọwọ. Eeyan to le ni ni ọgọrun lo kagbako ikọlu naa, ti ọpọ ninu wọn si ku. Oludari ajọ naa nibẹ, Oloye Adetunji Adeleye sọ pe nilu Akure, ati awọn ijọba ibilẹ mii, ni awọn ti ko awọn maalu naa, to n rin laarin igboro. Igbesẹ naa waye lẹyin ti ijọba ipinlẹ Ondo ṣe ofin pe ẹnikẹni ko gbọdọ da ẹran laarin igboro mọ. Ninu oṣu kẹsan-an bakan naa, wọn ni awọn tun mu maalu ti ko din ni ọgọsan, pẹlu darandaran mẹta to wa pẹlu wọn, nilu Akure. Ọjọ karundinlogun, oṣu Kinni, ọdun 2022, ni Amotekun kede pe ọwọ oun tẹ arinrinajo to jẹ gende ọkunrin mẹtadinlogun, to wọ ipinlẹ naa.


Igbesẹ naa waye lẹyin ti ijọba ipinlẹ Ondo ṣe ofin pe ẹnikẹni ko gbọdọ da ẹran laarin igboro mọ. Ninu oṣu kẹsan-an bakan naa, wọn ni awọn tun mu maalu ti ko din ni ọgọsan, pẹlu darandaran mẹta to wa pẹlu wọn, nilu Akure. Ọjọ karundinlogun, oṣu Kinni, ọdun 2022, ni Amotekun kede pe ọwọ oun tẹ arinrinajo to jẹ gende ọkunrin mẹtadinlogun, to wọ ipinlẹ naa. Wọn ṣalaye pe nilu Okitipupa, nijọba ibilẹ Okitipupa, ni ọwọ ti tẹ wọn, pẹlu aja marundinlogoji, ati ọpọlọpọ ada, ati oogun ti wọn ko dani. Awọn araalu naa lo ta ajọ Amotekun ni olobo, nigba ti irin awọn ọkunrin naa bẹrẹ si mu ifura dani, paapaa nigba ti wọn n wọ inu igbo nla kan to wa lẹyin baraaki ologun nilu naa. Oludari Amotekun ni ipinlẹ naa sọ pe awọn afurasi naa ni awọn wa ba ẹnikan ṣiṣẹ oko nilu naa ni.


Wọn ṣalaye pe nilu Okitipupa, nijọba ibilẹ Okitipupa, ni ọwọ ti tẹ wọn, pẹlu aja marundinlogoji, ati ọpọlọpọ ada, ati oogun ti wọn ko dani. Awọn araalu naa lo ta ajọ Amotekun ni olobo, nigba ti irin awọn ọkunrin naa bẹrẹ si mu ifura dani, paapaa nigba ti wọn n wọ inu igbo nla kan to wa lẹyin baraaki ologun nilu naa. Oludari Amotekun ni ipinlẹ naa sọ pe awọn afurasi naa ni awọn wa ba ẹnikan ṣiṣẹ oko nilu naa ni. O ni ṣugbọn, gbogbo igbiyanju awọn lati ri ẹni ti wọn lo gba wọn siṣẹ ba sọrọ tabi fojuri titi di asiko ti iroyin naa jade, lo ja si ofo. “Awọn ọkunrin naa sọ pe lati Ariwa Naijiria ni ọkọ̀ ti ko awọn wa si Okitipupa fun iṣẹ.” Botilẹ jẹ pe ajọ naa ma n sọ pe oun ṣiṣẹ pọ pẹlu ileeṣẹ ọlọpaa lori awọn afurasi to ba mu, a  ko le fidi eyi mulẹ, paapaa bi ileeṣẹ ọlọpaa ṣe ma n sọ ni ọpọ igba pe oun ko mọ nipa awọn ti ọwọ Amotekun ba tẹ. Fun apẹẹrẹ, eyi waye lasiko ti Amotekun kede pe awọn mu lara awọn to ṣe ikọlu si ile ijọsin nilu Owo.


O ni ṣugbọn, gbogbo igbiyanju awọn lati ri ẹni ti wọn lo gba wọn siṣẹ ba sọrọ tabi fojuri titi di asiko ti iroyin naa jade, lo ja si ofo. “Awọn ọkunrin naa sọ pe lati Ariwa Naijiria ni ọkọ̀ ti ko awọn wa si Okitipupa fun iṣẹ.” Botilẹ jẹ pe ajọ naa ma n sọ pe oun ṣiṣẹ pọ pẹlu ileeṣẹ ọlọpaa lori awọn afurasi to ba mu, a  ko le fidi eyi mulẹ, paapaa bi ileeṣẹ ọlọpaa ṣe ma n sọ ni ọpọ igba pe oun ko mọ nipa awọn ti ọwọ Amotekun ba tẹ. Fun apẹẹrẹ, eyi waye lasiko ti Amotekun kede pe awọn mu lara awọn to ṣe ikọlu si ile ijọsin nilu Owo.


Iléeṣẹ́ ọmọ ogun Naijiria pààrọ̀ àwọn lọ́gàá-lọ́gàá, ó pààrọ̀ àwọn míì káàkiri Nàìjíríà

Ileeṣẹ ọmọ ogun Naijiria ti paarọ awọn lọgagọga kan ni olu ileeṣẹ naa. Igbesẹ yi lo n waye lẹyin awọn akọlu lemọ-lemọ ti awọn agbesumọmi n ṣe si awọn araalu, paapaa lẹyin ti ileeṣẹ naa ni awọn ti gbero ọna abayọ tuntun  lati koju eto abo to mẹhẹ. Ọgagun, Brigadier General Onyema Nwachukwu, To jẹ agbẹnusọ ileeṣẹ naa lo fi ọrọ ọhun lede ninu atẹjade kan lọjọ Ẹti. O ni ọga agba ileeṣẹ ọhun, Lieutenant General Faruk Yahaya ti buwọlu asẹ pe ki wọn gbe awọn ọga agba kan kuro ni ẹka ti wọn wa tẹlẹ lọ si awọn ẹka mii kaakiri ileeṣẹ ọhun. Atẹjade naa ni “Ọga agba ologun ti paṣẹ fun awọn ọgagun ti wọn ṣẹṣẹ yan lati jawe sobi igbiyanju wọn lato koju iṣoro eto abo ni bi wọn ṣe n gba iṣẹ wọn tuntum.” Lara awọn ti wọn ṣẹṣẹ yan si ipo General Officers Commanding, GOC, ni Major General UT Musa lati 81 Division si olu ileeṣẹ naa ni 82 Division, Major General TA Lagbaja lati olu ileeṣẹ naa ni 82 Division si olu ileeṣẹ ọhun ni 1 Division, Major General OC Ajunwa lati Section Brasilia si olu ileeṣẹ naa ni  81 Division ati bẹẹ lọ. Yatọ si awọn wọnyii, wọn tun kede awọn ọgagun mii ti wọn gbe lati ẹka kan lọ si ọmiran.


O ni ọga agba ileeṣẹ ọhun, Lieutenant General Faruk Yahaya ti buwọlu asẹ pe ki wọn gbe awọn ọga agba kan kuro ni ẹka ti wọn wa tẹlẹ lọ si awọn ẹka mii kaakiri ileeṣẹ ọhun. Atẹjade naa ni “Ọga agba ologun ti paṣẹ fun awọn ọgagun ti wọn ṣẹṣẹ yan lati jawe sobi igbiyanju wọn lato koju iṣoro eto abo ni bi wọn ṣe n gba iṣẹ wọn tuntum.” Lara awọn ti wọn ṣẹṣẹ yan si ipo General Officers Commanding, GOC, ni Major General UT Musa lati 81 Division si olu ileeṣẹ naa ni 82 Division, Major General TA Lagbaja lati olu ileeṣẹ naa ni 82 Division si olu ileeṣẹ ọhun ni 1 Division, Major General OC Ajunwa lati Section Brasilia si olu ileeṣẹ naa ni  81 Division ati bẹẹ lọ. Yatọ si awọn wọnyii, wọn tun kede awọn ọgagun mii ti wọn gbe lati ẹka kan lọ si ọmiran. Ileeṣẹ ọmọ ogun ni igbesẹ naa jẹ ọkan lara awọn akitiyan oun lati ri daju pe abo to peye wa fun awọn ọmọ Naijiria. Ti ẹ ko ba gbagbe, alẹ Ọjọbo lawọn agbesumọmi kọlu ibudo awọn ologun naa kan to wa lẹba apata nla Zuma, nilu Abuja. Ẹwẹ, ileeṣẹ ọmọ ogun ko tii sọ ọrọ kankan nipa ikọlu naa titi asiko ti a n ko iroyin yii jọ.


Ileeṣẹ ọmọ ogun ni igbesẹ naa jẹ ọkan lara awọn akitiyan oun lati ri daju pe abo to peye wa fun awọn ọmọ Naijiria. Ti ẹ ko ba gbagbe, alẹ Ọjọbo lawọn agbesumọmi kọlu ibudo awọn ologun naa kan to wa lẹba apata nla Zuma, nilu Abuja. Ẹwẹ, ileeṣẹ ọmọ ogun ko tii sọ ọrọ kankan nipa ikọlu naa titi asiko ti a n ko iroyin yii jọ.


Ó ṣeéṣe kí ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà fòfin de okada gígùn nítorí ọ̀rọ̀ àbò

Igbimọ to ga julọ lori ọrọ abo lorilẹede Naijiria ti kede pe o ṣeeṣe ki wọn gbẹsẹ leọkada ati iwakusa lorilẹede Naijiria gẹgẹbi ara igbesẹ lati dẹkun ọwọja awọn agbesunmọmi. Igbimọ naa ni eyi lo lee di gbogbo awọn abuja ibi owo n gba wọle fun awọn oniṣẹ ibi naa. Eyi wa lara ipade wọn eyi to waye labẹ idari aarẹ Muhammadu Buhari lọjọbọ. Ninu ọrọ to ba awọn akọroyin sọ lẹyin ipade wọn naa, agbẹjọro fun ijọba apapọ to tun jẹ minisita feto idajọ, Abubakar Malami ni iwadii ṣi n lọ lọwọ lati wo asopọ to wa laarin ọkada ati kusa wiwa ti wọn fura si pe o n pese owo fun rira nnka ijagun fawọn agbesunmọmi naa. Amofin agba Malami ni awọn agbesunmọmi naa ti yipada kuro ni oniruuru ọna kotọ ti wọn fi n pawo wọle ki wọn to bọ sori iwakusa ati ijinigbepawo to wọpọ laarin wọn bayii. O ni ijọba ko ṣai mọ irora ti ipinnu ti wọn n gbero naa yoo mu ba ọrọ aje araalu, paapaajulọ fifofin de ọkada gigun, amọṣa o ni igbesẹ naa ti di ọranyan lati lee daabo bo orilẹede Naijiria.


Ninu ọrọ to ba awọn akọroyin sọ lẹyin ipade wọn naa, agbẹjọro fun ijọba apapọ to tun jẹ minisita feto idajọ, Abubakar Malami ni iwadii ṣi n lọ lọwọ lati wo asopọ to wa laarin ọkada ati kusa wiwa ti wọn fura si pe o n pese owo fun rira nnka ijagun fawọn agbesunmọmi naa. Amofin agba Malami ni awọn agbesunmọmi naa ti yipada kuro ni oniruuru ọna kotọ ti wọn fi n pawo wọle ki wọn to bọ sori iwakusa ati ijinigbepawo to wọpọ laarin wọn bayii. O ni ijọba ko ṣai mọ irora ti ipinnu ti wọn n gbero naa yoo mu ba ọrọ aje araalu, paapaajulọ fifofin de ọkada gigun, amọṣa o ni igbesẹ naa ti di ọranyan lati lee daabo bo orilẹede Naijiria. Awọn ẹgbẹ agbesunmọmi, paapaa lorilẹede Naijiria ti n da oju sọ gbigba akoso awọn agbegbe ti goolu gbilẹ si.


Awọn ẹgbẹ agbesunmọmi, paapaa lorilẹede Naijiria ti n da oju sọ gbigba akoso awọn agbegbe ti goolu gbilẹ si.


Ìkọlù kankan kò lè wáyé ní Eko, a wà nílé fún wọn – Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá

Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Eko ti kede pe mimi kan ko lee mi ẹnikẹni nipinlẹ Eko nitori ni ako ni awọn wa. Eyi ko ṣẹyin bi ileeṣẹ ọlọpaa naa ṣe ni lootọ ni awọn gbọ nipa ọrọ ahesọ pe o ṣeeṣe ki ikọlu awọn agbesunmọmi waye nipinlẹ Eko. Ninu atẹjade ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Eko, SP Benjamin Hundeyin fi lede, lo ti sọ pe awọn gbọ ahesọ pe o ṣeeṣe ki ipinlẹ Eko wa lara awọn ibi ti awọn agbebọn fẹ ṣe ikọlu si. ‘’Eyi lo mu ki kọmisọnna ọlọpaa, Abiosun Alabi fi to awọn agbofinro ikọ ọtẹlẹmuyẹ, State Intelligence Bureau leti to fi mọ awọn ọga ni awọn agọ ọlọpaa kọọkan lati duro wamuwamu.’’ ‘’Eyi ni lati jẹki eto aabo wa ni pẹsẹ ki ikọlu kankan ma ṣe waye’’ Bakan naa ni wọn n ṣiṣẹ pẹlu awọn ikọ agbofinro miran lati ri pe awọn agbebọn ko da alaafia ipinlẹ Eko ru.’’ Ọga ọlọpaa naa lo asiko yii lati fi ọkan awọn olugbe ilu Eko ni ọkan balẹ wi pe ko ni si ewu nitori gbogbo ikọ agbofinro lọ duro wamuwamu si ẹnu iṣẹ wọn. O fikun un pe ki onikaluku maa lo si ibi iṣẹ rẹ lai si ifoya tabi aibale ọkan pe ewu le wa fun wọn. Ileeṣẹ ọlọpaa naa rọ awọn eniyan lati tete ta ọlọpaa lolobo  ti wọn ba ri ohunkohun to jọ mọ ohun ti wọn ko ri ri ni ayika wọn.


‘’Eyi lo mu ki kọmisọnna ọlọpaa, Abiosun Alabi fi to awọn agbofinro ikọ ọtẹlẹmuyẹ, State Intelligence Bureau leti to fi mọ awọn ọga ni awọn agọ ọlọpaa kọọkan lati duro wamuwamu.’’ ‘’Eyi ni lati jẹki eto aabo wa ni pẹsẹ ki ikọlu kankan ma ṣe waye’’ Bakan naa ni wọn n ṣiṣẹ pẹlu awọn ikọ agbofinro miran lati ri pe awọn agbebọn ko da alaafia ipinlẹ Eko ru.’’ Ọga ọlọpaa naa lo asiko yii lati fi ọkan awọn olugbe ilu Eko ni ọkan balẹ wi pe ko ni si ewu nitori gbogbo ikọ agbofinro lọ duro wamuwamu si ẹnu iṣẹ wọn. O fikun un pe ki onikaluku maa lo si ibi iṣẹ rẹ lai si ifoya tabi aibale ọkan pe ewu le wa fun wọn. Ileeṣẹ ọlọpaa naa rọ awọn eniyan lati tete ta ọlọpaa lolobo  ti wọn ba ri ohunkohun to jọ mọ ohun ti wọn ko ri ri ni ayika wọn. Bakan naa ni wọn parọwa si awọn eniyan lati maa ṣe akiyesi, ki wọn si maa sọ ara ṣe.


Bakan naa ni wọn parọwa si awọn eniyan lati maa ṣe akiyesi, ki wọn si maa sọ ara ṣe.


Àwọn agbésùnmọ̀mí ti wọ Ogun, Oyo àti Osun láti ṣe ìkọlù - Gani Adams

Fi ibi to ba ti ri awọn agbesunmọmi to wa leti... Eyi ni esi ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ogun, Abimbola Oyeyemi, fọ si ikede ti Aarẹ Ọna Kakanfo ilẹ Yoruba, Oloye Gani Adams, fi sita pe awọn agbesunmọmi ti wa ni awọn aginju kan nipinlẹ Ogun, Oyo ati Osun. Opin ọsẹ to kọja ni Gani Adams fi atẹjade naa sita. Ninu atẹjade ti agbẹnusọ rẹ, Kehinde Aderemi, fi sita ni ọjọ Aiku, ni Adams ti sọ pe awọn araalu to ri awọn agbesunmọmi naa, ri wọn pẹlu awọn nkan ijagun oloro to pọ. O ni “iroyin to tẹ mi lọwọ ni owurọ yii(ọjọ Aiku), ni pe awọn agbesunmọmi ti wọ aginju igbo to wa laarin ilu Osu si Ile-Ife, nipinlẹ Osun, ati eyi to wa laarin ilu Ibadan si Abeokuta. Adams sọ pe oun rọ awọn eeyan to n gbe nilẹ Yoruba, lati ma a rin pẹlu ifura lasiko yii. Bakan naa lo ni oun n kesi awọn gomina ni awọn ipinlẹ mẹfa to wa ni Iwọ oorun Gusu Naijiria, lati ṣe ipade pajawiri lori ọna ti wọn o gba dena ajalu nla to n bọ lọna.


O ni “iroyin to tẹ mi lọwọ ni owurọ yii(ọjọ Aiku), ni pe awọn agbesunmọmi ti wọ aginju igbo to wa laarin ilu Osu si Ile-Ife, nipinlẹ Osun, ati eyi to wa laarin ilu Ibadan si Abeokuta. Adams sọ pe oun rọ awọn eeyan to n gbe nilẹ Yoruba, lati ma a rin pẹlu ifura lasiko yii. Bakan naa lo ni oun n kesi awọn gomina ni awọn ipinlẹ mẹfa to wa ni Iwọ oorun Gusu Naijiria, lati ṣe ipade pajawiri lori ọna ti wọn o gba dena ajalu nla to n bọ lọna. Ṣugbọn agbẹnusọ ọlọpaa Ogun, Oyeyemi sọ pe awọn ko ti i gbọ iroyin iru nkan bẹẹ, ṣugbọn awọn ti n gbaradi fun ohunkohun to le ṣẹlẹ. O ni ti Gani Adams ba sọ ibi to ti ri wọn ni pato, awọn yoo le gbe igbesẹ to yẹ, Bakan naa lo sọ pe ki araalu fi ọkan balẹ lori eto aabo wọn. Ọsẹ to kọja ni iroyin jade pe ẹgbẹ agbesunmọmi Boko Haram ati ISWAP, kede pe awọn yoo ṣe ikọlu ni ilu Abuja, ipinlẹ Katsina, Eko, Zamfara ati Kaduna.


Ṣugbọn agbẹnusọ ọlọpaa Ogun, Oyeyemi sọ pe awọn ko ti i gbọ iroyin iru nkan bẹẹ, ṣugbọn awọn ti n gbaradi fun ohunkohun to le ṣẹlẹ. O ni ti Gani Adams ba sọ ibi to ti ri wọn ni pato, awọn yoo le gbe igbesẹ to yẹ, Bakan naa lo sọ pe ki araalu fi ọkan balẹ lori eto aabo wọn. Ọsẹ to kọja ni iroyin jade pe ẹgbẹ agbesunmọmi Boko Haram ati ISWAP, kede pe awọn yoo ṣe ikọlu ni ilu Abuja, ipinlẹ Katsina, Eko, Zamfara ati Kaduna. Àwọn ileeṣẹ iroyin abẹle sọ pe aṣiri ikọlu naa tu ninu iwe akọsilẹ kan to lu jade lati ileeṣẹ alaabo NSCDC, lọjọ kẹẹdọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni Naijiria, Muyiwa Adejobi sọ fun iwe iroyin Punch pe, ọga agba ọlọpaa, Usman Baba, ti paṣẹ pe ki wọn o ko awọn ọlọpaa lọ si awọn ibi pataki n'ilu Abuja. Bakan naa lo tun ṣàlàyé pe awọn ọlọpaa ọtẹlemuyẹ naa yoo ṣe iwadii bi wọn ṣe le mu ki erongba awọn agbesunmọmi naa ja si òfo.


Àwọn ileeṣẹ iroyin abẹle sọ pe aṣiri ikọlu naa tu ninu iwe akọsilẹ kan to lu jade lati ileeṣẹ alaabo NSCDC, lọjọ kẹẹdọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni Naijiria, Muyiwa Adejobi sọ fun iwe iroyin Punch pe, ọga agba ọlọpaa, Usman Baba, ti paṣẹ pe ki wọn o ko awọn ọlọpaa lọ si awọn ibi pataki n'ilu Abuja. Bakan naa lo tun ṣàlàyé pe awọn ọlọpaa ọtẹlemuyẹ naa yoo ṣe iwadii bi wọn ṣe le mu ki erongba awọn agbesunmọmi naa ja si òfo. Ṣugbọn o ṣeni laanu pe ọjọ keji, to jẹ ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje, ni iroyin jade pe awọn agbesunmọmi Boko Haram kọlu ibudo awọn ologun kan niluu Abuja. Ibudo naa ni eyii to wa lẹba oke nla Zuma Rock, to jẹ ala ilu Abuja si ipinlẹ Niger. Awọn ti iṣẹlẹ naa ṣoju wọn sọ pe okunkun lawọn agbesumọmi ọhun fi boju, ki wọn to si ṣina ibọn bo idubo awọn ọmọ ogun naa.


Ṣugbọn o ṣeni laanu pe ọjọ keji, to jẹ ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje, ni iroyin jade pe awọn agbesunmọmi Boko Haram kọlu ibudo awọn ologun kan niluu Abuja. Ibudo naa ni eyii to wa lẹba oke nla Zuma Rock, to jẹ ala ilu Abuja si ipinlẹ Niger. Awọn ti iṣẹlẹ naa ṣoju wọn sọ pe okunkun lawọn agbesumọmi ọhun fi boju, ki wọn to si ṣina ibọn bo idubo awọn ọmọ ogun naa. Lẹyin ikọlu to waye ọhun, ni ileeṣẹ ologun Naijiria  kede pe oun ti paarọ awọn lọgagọga kan ni olu ileeṣẹ naa. Agbẹnusọ ileeṣẹ ologun, Ọgagun, Brigadier General Onyema Nwachukwu to fi ọrọ ọhun lede ninu atẹjade kan lọjọ Ẹti, ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje,  sọ pe ga agba ileeṣẹ ọhun, Lieutenant General Faruk Yahaya ti buwọlu asẹ pe ki wọn gbe awọn ọga agba kan kuro ni ẹka ti wọn wa tẹlẹ lọ si awọn ẹka mii kaakiri ileeṣẹ ọhun. O ni eyi ko sẹyin ipinnu lati wa ọna abayọ si ipenija eto aabo.


Lẹyin ikọlu to waye ọhun, ni ileeṣẹ ologun Naijiria  kede pe oun ti paarọ awọn lọgagọga kan ni olu ileeṣẹ naa. Agbẹnusọ ileeṣẹ ologun, Ọgagun, Brigadier General Onyema Nwachukwu to fi ọrọ ọhun lede ninu atẹjade kan lọjọ Ẹti, ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Keje,  sọ pe ga agba ileeṣẹ ọhun, Lieutenant General Faruk Yahaya ti buwọlu asẹ pe ki wọn gbe awọn ọga agba kan kuro ni ẹka ti wọn wa tẹlẹ lọ si awọn ẹka mii kaakiri ileeṣẹ ọhun. O ni eyi ko sẹyin ipinnu lati wa ọna abayọ si ipenija eto aabo.


OPC àtàwọn ẹgbẹ́ ìbílẹ̀ míì kò ní gbà kí ìkọlù wáyé nílẹ̀ Yorùbá mọ́, iṣẹ́ ti bẹ̀rẹ̀ - Gani Adams

Aarẹ Onakakanfo ilẹ Yoruba, Iba Gani Adams ti sọ pe iran Yoruba ti ṣetan lati daabo bo ara wọn lọwọ awọn agbesumọmi. Gani Adams kilọ fun awọn agbebọn lati dẹkun ati maa dan iran Yoruba wo pẹlu ikọlu lemọ-lemọ nitori Yoruba ti ṣetan lati dabo bo ara rẹ. O ni awọn ẹgbẹ to n daabo bo ilẹ Yoruba, eyi ti ẹgbẹ OPC atawọn ẹgbẹ mii wa lara wọn, ko ni gba ki ikọlu kankan waye nilẹ Yoruba mọ, lati akoko yii lọ. Aarẹ lo sọ ọrọ naa lasiko to ṣe abẹwo si Olowo ti ilu Owo, Ọba Ajibade Ogunoye kẹta ninu aafin rẹ. Ninu atẹjade kan lẹyin abẹwo naa, Gani Adams ni iṣẹ ti bẹrẹ lati dẹkun irufẹ ikọlu to waye nile ijọsin kan niluu Owo lọjọ karun un, oṣu Kẹfa, ọdun yi. Ko din ni ogoji eeyan to ku lẹyin ikọlu naa to waye nile ijọsin St Francis Catholic Church, to wa ni adugbo Owaluwa, niluu Owo.


Aarẹ lo sọ ọrọ naa lasiko to ṣe abẹwo si Olowo ti ilu Owo, Ọba Ajibade Ogunoye kẹta ninu aafin rẹ. Ninu atẹjade kan lẹyin abẹwo naa, Gani Adams ni iṣẹ ti bẹrẹ lati dẹkun irufẹ ikọlu to waye nile ijọsin kan niluu Owo lọjọ karun un, oṣu Kẹfa, ọdun yi. Ko din ni ogoji eeyan to ku lẹyin ikọlu naa to waye nile ijọsin St Francis Catholic Church, to wa ni adugbo Owaluwa, niluu Owo. Lẹyin iṣẹlẹ naa ni ijọba apapọ sọ pe ẹgbẹ agbesumọmi ISWAP lo wa nidi ikọlu naa, amọ ijọba ipinlẹ Ondo ti Arakunrin Rotimi Akeredolu n dari sọ pe oun ko gba aba naa wọle. Adams ni ikọlu Owo ọhun jẹ eyii to gba omi loju ọpọ araalu, to tun jẹ ọkan lara awọn ikọlu to buru julọ nilẹ Yoruba. O ni oun kọ lẹta kan si akọwe agba ajọ UN, Antonio Guterres, lori ikọlu ọhun.


Lẹyin iṣẹlẹ naa ni ijọba apapọ sọ pe ẹgbẹ agbesumọmi ISWAP lo wa nidi ikọlu naa, amọ ijọba ipinlẹ Ondo ti Arakunrin Rotimi Akeredolu n dari sọ pe oun ko gba aba naa wọle. Adams ni ikọlu Owo ọhun jẹ eyii to gba omi loju ọpọ araalu, to tun jẹ ọkan lara awọn ikọlu to buru julọ nilẹ Yoruba. O ni oun kọ lẹta kan si akọwe agba ajọ UN, Antonio Guterres, lori ikọlu ọhun. Gẹgẹ bii ohun to sọ, yatọ si ajọ UN, lẹta naa tun lọ si ileeṣẹ eto abo kakkiri agbaye atawọn ijọbaorilẹ-ede lagbaye. O  ni “Lọwọ yii, awa ọmọ Yoruba ti ṣe ara wa ni oṣuṣu ọwọ, a kii ṣe ojo, a ko padanu ogun kankan ri nilẹ Yoruba.” “Nitori naa, a ko ni sinmi titi ti a oo fi le awọn agbesumọmi kuro nilẹ Yoruba” Ọba Ogunye dupẹ lọwọ Gani Adams fun akitiyan rẹ lati daabo ilẹ Yoruba lapapọ, lẹyin naa lo bu ẹnu atẹ lu ijọba apapọ fun eto abo to mẹhẹ. Olowo ni eto abo yoo gbe pẹli si ni Naijiria ti ijọba ba le da ileeṣẹ ọlọpaa agbegbe silẹ.


Gẹgẹ bii ohun to sọ, yatọ si ajọ UN, lẹta naa tun lọ si ileeṣẹ eto abo kakkiri agbaye atawọn ijọbaorilẹ-ede lagbaye. O  ni “Lọwọ yii, awa ọmọ Yoruba ti ṣe ara wa ni oṣuṣu ọwọ, a kii ṣe ojo, a ko padanu ogun kankan ri nilẹ Yoruba.” “Nitori naa, a ko ni sinmi titi ti a oo fi le awọn agbesumọmi kuro nilẹ Yoruba” Ọba Ogunye dupẹ lọwọ Gani Adams fun akitiyan rẹ lati daabo ilẹ Yoruba lapapọ, lẹyin naa lo bu ẹnu atẹ lu ijọba apapọ fun eto abo to mẹhẹ. Olowo ni eto abo yoo gbe pẹli si ni Naijiria ti ijọba ba le da ileeṣẹ ọlọpaa agbegbe silẹ. Ogunoye pari ọrọ rẹ pe awọn olugbe ilu Owo ti ṣetan lati dabo bo ara wọn lọwọ awọn ẹgbẹkẹgbẹ to bat un gbiyanju ikọlu mii.


Ogunoye pari ọrọ rẹ pe awọn olugbe ilu Owo ti ṣetan lati dabo bo ara wọn lọwọ awọn ẹgbẹkẹgbẹ to bat un gbiyanju ikọlu mii.


Kìí ṣe Fulani nìkan ló wà nínú àwọn ọ̀daràn táa mú – Amotekun Ondo

Ikọ̀ ẹ̀ṣọ́ ààbò Amotekun ìpínlẹ̀ Ondo ti ṣàlàyé irú àwọn ọ̀daràn tí wọ́n mu ní ìpínlẹ̀ náà. Adarí ikọ̀ Amotekun Ondo, Adeleye Olusanyero tó bá BBC News Yorùbá sọ̀rọ̀ ní òwúrọ̀ ọjọ́rú ṣàlàyé pé kìí ṣe àwọn Fulani ní àwọn mú bíkòṣe àwọn afurasí gẹ́gẹ́ bí ọ̀daràn. Olusanyero ní ọ̀daràn ni ọ̀daràn ń jẹ́ láì fi ẹ̀yà tàbí ohunkóhun ṣe. Ó fi kun pé gbogbo ìjọba ìbílẹ̀ méjìdínlógún tó wà ní ìpínlẹ̀ náà ni àwọn ti mú àwọn afurasí ọ̀daràn márùndínláàdọ́ta yìí. Ó ní oríṣiríṣi ẹ̀sùn bíi ìjínigbé, ìfipábánilòpọ̀, ìpànìyàn, olè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ni àwọn mú àwọn afurasí náà fún. Olusanyero ṣàlàyé pé àwọn mìíràn máa ń jí ọ̀kadà gbé tí wọ́n máa ń tú ẹ̀yà ara rẹ̀ tà láti lọ tun tà sí ilẹ̀ òkèrè.


Ó fi kun pé gbogbo ìjọba ìbílẹ̀ méjìdínlógún tó wà ní ìpínlẹ̀ náà ni àwọn ti mú àwọn afurasí ọ̀daràn márùndínláàdọ́ta yìí. Ó ní oríṣiríṣi ẹ̀sùn bíi ìjínigbé, ìfipábánilòpọ̀, ìpànìyàn, olè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ni àwọn mú àwọn afurasí náà fún. Olusanyero ṣàlàyé pé àwọn mìíràn máa ń jí ọ̀kadà gbé tí wọ́n máa ń tú ẹ̀yà ara rẹ̀ tà láti lọ tun tà sí ilẹ̀ òkèrè. Ó ní ọ̀sẹ̀ méjì ni àwọn fi ṣe gbogbo àwọn ìwádìí yìí kí àwọn tó nawọ́ gán àwọn tí wọ́n mú náà. Bákan náà ló ni gẹ́gẹ́ bí òfin tó gbé àwọn dúró gẹ́gẹ́ bí agbófinró ẹkùn ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà, Amotekun ní ẹ̀tọ́ láti gbé àwọn ọ̀daràn lọ sí ilé ẹjọ́ láì gba ọ̀dọ̀ ọlọ́pàá. Olusanyero tẹ̀síwájú pé nínú àwọn tí àwọn nawọ́ gán ọ̀hún, àwọn mẹ́sàn-án nínú wọn ni àwọn ti gbé lọ sí ilé ẹjọ́ ní òwúrọ̀ òní ti ìwádìí ṣì ń lọ lọ́wọ́ lórí àwọn yòókù.


Ó ní ọ̀sẹ̀ méjì ni àwọn fi ṣe gbogbo àwọn ìwádìí yìí kí àwọn tó nawọ́ gán àwọn tí wọ́n mú náà. Bákan náà ló ni gẹ́gẹ́ bí òfin tó gbé àwọn dúró gẹ́gẹ́ bí agbófinró ẹkùn ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà, Amotekun ní ẹ̀tọ́ láti gbé àwọn ọ̀daràn lọ sí ilé ẹjọ́ láì gba ọ̀dọ̀ ọlọ́pàá. Olusanyero tẹ̀síwájú pé nínú àwọn tí àwọn nawọ́ gán ọ̀hún, àwọn mẹ́sàn-án nínú wọn ni àwọn ti gbé lọ sí ilé ẹjọ́ ní òwúrọ̀ òní ti ìwádìí ṣì ń lọ lọ́wọ́ lórí àwọn yòókù. “Òfin tó gbé àjọ Amotekun kalẹ̀ fàyè gbàwá láti lo ọ́fíìsì DPP ní iléeṣẹ́ tó ń rí sí ètò ìdájọ́ láti fi gbé àwọn afurasí lọ sí ile ẹjọ́.” “Fúnra ra wa la máa ń gbé àwọn afurasí ọ̀daràn ta bá mú lọ sí ilé ẹjọ́.” Ó fi kun pé àwọn ọ̀daràn tó ti gba àjọ àwọn lọ sí ọgbà ẹ̀wọ̀n ti tó ẹgbẹ̀rún kan láàárín ọdún kan. Ó ní àwọn márùndínlọ́gbọ̀n niàwọn ti parí ìwádìí lórí wọn tí ìwádìí sì ń lọ lọ́wọ́ lórí àwọn yòókù.


“Òfin tó gbé àjọ Amotekun kalẹ̀ fàyè gbàwá láti lo ọ́fíìsì DPP ní iléeṣẹ́ tó ń rí sí ètò ìdájọ́ láti fi gbé àwọn afurasí lọ sí ile ẹjọ́.” “Fúnra ra wa la máa ń gbé àwọn afurasí ọ̀daràn ta bá mú lọ sí ilé ẹjọ́.” Ó fi kun pé àwọn ọ̀daràn tó ti gba àjọ àwọn lọ sí ọgbà ẹ̀wọ̀n ti tó ẹgbẹ̀rún kan láàárín ọdún kan. Ó ní àwọn márùndínlọ́gbọ̀n niàwọn ti parí ìwádìí lórí wọn tí ìwádìí sì ń lọ lọ́wọ́ lórí àwọn yòókù.


Àwọn agbésùmọ̀mí kọlu ibùdó àwọn ológun nílùú Abuja

Iroyin to n tẹ wa lọwọ sọ pe awọn agbesumọmi Boko Haram ti kọlu ibudo awọn ologun kan niluu Abuja. Ibudo naa ni eyii to wa lẹba oke nla Zuma Rock, to jẹ ala ilu Abuja si ipinlẹ Niger. Awọn ti iṣẹlẹ naa ṣoju wọn sọ pe okunkun lawọn agbesumọmi ọhun fi boju, ki wọn to si ṣina ibọn bo idubo awọn ọmọ ogun naa. Awọn eeyan to wa lagbegbe naa ni lakọ-lakọ ni iro ibọn n dun, eyii to mu ki awọn sa asala fun ẹmi wọn. Gẹgẹ bii ohun ti a gbọ, awọn ologun atawọn agbesumọmi naa koju ija sira wọn, amọ a ko ti le sọ boya ẹnikẹni ba iṣẹlẹ naa lọ tabi ẹnikẹni farapa nibẹ. Ẹnikan ti iṣẹlẹ naa ṣoju rẹ ṣalaye fun BBC pe inu ọkọ loun atawọn eeyan kan wa, asiko ti awọn si sunmọ oke nla Zuma Rock lawọn bẹrẹ si n gbọ iro ibọn leralera, eyii to mu ki wọn fi ọkọ wọn silẹ lati sa asala fun ẹmi wọn.


Awọn eeyan to wa lagbegbe naa ni lakọ-lakọ ni iro ibọn n dun, eyii to mu ki awọn sa asala fun ẹmi wọn. Gẹgẹ bii ohun ti a gbọ, awọn ologun atawọn agbesumọmi naa koju ija sira wọn, amọ a ko ti le sọ boya ẹnikẹni ba iṣẹlẹ naa lọ tabi ẹnikẹni farapa nibẹ. Ẹnikan ti iṣẹlẹ naa ṣoju rẹ ṣalaye fun BBC pe inu ọkọ loun atawọn eeyan kan wa, asiko ti awọn si sunmọ oke nla Zuma Rock lawọn bẹrẹ si n gbọ iro ibọn leralera, eyii to mu ki wọn fi ọkọ wọn silẹ lati sa asala fun ẹmi wọn. O ni lẹyin ti awọn salọ tan, awọn agbebọn naa ṣi tẹsiwaju lati maa yinbọn. Gbogbo akitiyan BBC lati kan si ileeṣẹ ọmọ ogun lati sọrọ lori iṣẹlẹ ọhun lo ja si pabo. Aarin ọsẹ yii lawọn agbesummọmi kan kọlu awọn ẹṣọ to n ṣo ile Aarẹ, 7 guards brigade, bo tilẹ jẹ pe ileeṣẹ ọmọ ogun ni awọn pa ọgbọn ninu awọn agbesumọmi ọhun.


O ni lẹyin ti awọn salọ tan, awọn agbebọn naa ṣi tẹsiwaju lati maa yinbọn. Gbogbo akitiyan BBC lati kan si ileeṣẹ ọmọ ogun lati sọrọ lori iṣẹlẹ ọhun lo ja si pabo. Aarin ọsẹ yii lawọn agbesummọmi kan kọlu awọn ẹṣọ to n ṣo ile Aarẹ, 7 guards brigade, bo tilẹ jẹ pe ileeṣẹ ọmọ ogun ni awọn pa ọgbọn ninu awọn agbesumọmi ọhun. Ẹwẹ, ṣaaju ki ikọlu yii to waye ni ijọba Abuja ti sọ pe awọn ti bẹrẹ iṣẹ lati pese abo to peye niluu naa, ati pe ko si ewu kankan ninu ilu ọhun. Ninu atẹjade kan ti agbẹnusọ ijọba Abuja, Anthony Ogunleye, fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni awọn yoo ṣiṣẹ papọ pẹlu awọn ipinlẹ miran to sun mọ Abuja fun eto abo to ye kooro. Atẹjade ọhun ni Kọmiṣọna ọlọpaa ilu Abuja, Sunday Babaji ti fi da awọn eeyan ilu naa loju pe ko si nnkankan ti yoo ṣẹlẹ si wọn.


Ẹwẹ, ṣaaju ki ikọlu yii to waye ni ijọba Abuja ti sọ pe awọn ti bẹrẹ iṣẹ lati pese abo to peye niluu naa, ati pe ko si ewu kankan ninu ilu ọhun. Ninu atẹjade kan ti agbẹnusọ ijọba Abuja, Anthony Ogunleye, fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni awọn yoo ṣiṣẹ papọ pẹlu awọn ipinlẹ miran to sun mọ Abuja fun eto abo to ye kooro. Atẹjade ọhun ni Kọmiṣọna ọlọpaa ilu Abuja, Sunday Babaji ti fi da awọn eeyan ilu naa loju pe ko si nnkankan ti yoo ṣẹlẹ si wọn. O ni “O fi da awọn olugbe ilu Abuja loju pe abo to peye wa niluu Abuja... ki awọn eeyan naa maa ba iṣẹ oojọ wọn lọ lai si ifoya kankan.” Ọjọ kan naa ti atẹjade yii jade ni awọn agbesumọmi kọlu agbegbe Zuma Rock. Ki lo ti ṣẹlẹ ṣaaju? Ajọ alaabo Nigeria Security and Civil Defence Corps (NSCDC), ti ke gbajare pe awọn agbesunmọmi n gbero lati kọlu ilu Abuja, ipinlẹ Katsina, Eko, Zamfara ati Kaduna.


O ni “O fi da awọn olugbe ilu Abuja loju pe abo to peye wa niluu Abuja... ki awọn eeyan naa maa ba iṣẹ oojọ wọn lọ lai si ifoya kankan.” Ọjọ kan naa ti atẹjade yii jade ni awọn agbesumọmi kọlu agbegbe Zuma Rock. Ki lo ti ṣẹlẹ ṣaaju? Ajọ alaabo Nigeria Security and Civil Defence Corps (NSCDC), ti ke gbajare pe awọn agbesunmọmi n gbero lati kọlu ilu Abuja, ipinlẹ Katsina, Eko, Zamfara ati Kaduna. Àwọn ileeṣẹ iroyin abẹle sọ pe aṣiri ikọlu naa tu ninu iwe akọsilẹ kan to lu jade lati ileeṣẹ alaabo NSCDC, lọjọ kẹẹdọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022. Botilẹ jẹ pe ajọ naa ko tii sọ boya otitọ ni, iroyin sọ pe igbakeji oludari ajọ naa, DD Mungadi, lo fọwọ si atẹjade naa, lati fi ta awọn oṣiṣẹ rẹ ni olobo nipa àwọn ikọlu naa. 'Ẹgbẹ́ agbesunmọmi Islamic State for West Africa Province (ISWAP) ati Boko Haram, ti ko awọn ọmọ ogun rẹ jọ, to si ti ko nkan ijagun fun wọn lati ṣe ikọlu ni awọn ipinlẹ naa.'


Àwọn ileeṣẹ iroyin abẹle sọ pe aṣiri ikọlu naa tu ninu iwe akọsilẹ kan to lu jade lati ileeṣẹ alaabo NSCDC, lọjọ kẹẹdọgbọn, oṣu Keje, ọdun 2022. Botilẹ jẹ pe ajọ naa ko tii sọ boya otitọ ni, iroyin sọ pe igbakeji oludari ajọ naa, DD Mungadi, lo fọwọ si atẹjade naa, lati fi ta awọn oṣiṣẹ rẹ ni olobo nipa àwọn ikọlu naa. 'Ẹgbẹ́ agbesunmọmi Islamic State for West Africa Province (ISWAP) ati Boko Haram, ti ko awọn ọmọ ogun rẹ jọ, to si ti ko nkan ijagun fun wọn lati ṣe ikọlu ni awọn ipinlẹ naa.' ]\n\nO ni eyi lo mu ki oludari ajọ NSCDC, pàṣẹ pe ki awọn oṣiṣẹ rẹ so eto aabo le daadaa ni awọn ibi pataki bi ile ẹ̀kọ́, ile ijọsin, ati awọn dukia ìlú, ti wọn le kọlu. Iroyin yii jade lẹyin ti awọn agbébọn kọlu ikọ Presidential Guards Brigade ni ọjọ Aiku. Ikọlu naa waye ni opopona Bwari si Kubwa, n'ilu Abuja.


]\n\nO ni eyi lo mu ki oludari ajọ NSCDC, pàṣẹ pe ki awọn oṣiṣẹ rẹ so eto aabo le daadaa ni awọn ibi pataki bi ile ẹ̀kọ́, ile ijọsin, ati awọn dukia ìlú, ti wọn le kọlu. Iroyin yii jade lẹyin ti awọn agbébọn kọlu ikọ Presidential Guards Brigade ni ọjọ Aiku. Ikọlu naa waye ni opopona Bwari si Kubwa, n'ilu Abuja. \n\nỌmọ ogun mẹjọ ni iroyin sọ pe o ku níbi ikọlu naa. Yatọ si ajọ NSCDC to n gbaradi, alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni Naijiria, Muyiwa Adejobi sọ fun iwe iroyin Punch pe, ọga agba ọlọpaa, Usman Baba, ti paṣẹ pe ki wọn o ko awọn ọlọpaa lọ si awọn ibi pataki n'ilu Abuja. \n\nBakan naa lo tun ṣàlàyé pe awọn ọlọpaa ọtẹlemuyẹ naa yoo ṣe iwadii bi wọn ṣe le mu ki erongba awọn agbesunmọmi naa ja si òfo.


\n\nỌmọ ogun mẹjọ ni iroyin sọ pe o ku níbi ikọlu naa. Yatọ si ajọ NSCDC to n gbaradi, alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni Naijiria, Muyiwa Adejobi sọ fun iwe iroyin Punch pe, ọga agba ọlọpaa, Usman Baba, ti paṣẹ pe ki wọn o ko awọn ọlọpaa lọ si awọn ibi pataki n'ilu Abuja. \n\nBakan naa lo tun ṣàlàyé pe awọn ọlọpaa ọtẹlemuyẹ naa yoo ṣe iwadii bi wọn ṣe le mu ki erongba awọn agbesunmọmi naa ja si òfo.


Ẹ ṣọ́ra ṣe lórí èròngbà yín láti yọ Buhari nípò - Kwankwaso

Oludije fun ipo aarẹ ninu ibo ọdun 2023, labẹ asia ẹgbẹ NNPP, Rabiu Kwankwaso ti kilọ fun awọn aṣofin to ba n gbero lati yọ Buhari nipo pe ki wọn o ṣọra ṣe. Iwe iroyin Daily Trust jabọ pe Kwankwaso sọ eyi lasiko abẹwo rẹ si gomina ipinlẹ Kwara, AbdulRahman AbdulRazak, nilu Ilorin. O ni ki awọn aṣofin naa o ma ṣe fi ikanju gbe igbesẹ lori erongba wọn. Kwankawaso ti oun funra rẹ ti fi igba kan jẹ minisita fun eto aabo ni Naijiria, sọ pe lootọ ni ibẹru wa nipa aabo ni Naijiria, o ni ṣugbọn ko bojumu bi ijọba ko ṣe gbọ igbe araalu lati wa ọna abayọ. Ọjọru, ọjọ kẹtadinlọgbọn, oṣu Keje, ni awọn aṣofin kan lati inu ẹgbẹ alatako, sọ pe awọn fun Aarẹ Muhammadu Buhari ni gbedeke ọsẹ mẹfa lati wa ojuutu si iṣoro to n koju eto aabo ni Naijiria, bi bẹẹ kọ, awọn yoo yọ ọ nipo. Wọn ni dandan awọn fẹ ‘pass motion’’ ti yoo kan an ni ipa fun aarẹ Buhari lati bojuto aabo to dẹnukọlẹ kaakiri Naijiria.


Kwankawaso ti oun funra rẹ ti fi igba kan jẹ minisita fun eto aabo ni Naijiria, sọ pe lootọ ni ibẹru wa nipa aabo ni Naijiria, o ni ṣugbọn ko bojumu bi ijọba ko ṣe gbọ igbe araalu lati wa ọna abayọ. Ọjọru, ọjọ kẹtadinlọgbọn, oṣu Keje, ni awọn aṣofin kan lati inu ẹgbẹ alatako, sọ pe awọn fun Aarẹ Muhammadu Buhari ni gbedeke ọsẹ mẹfa lati wa ojuutu si iṣoro to n koju eto aabo ni Naijiria, bi bẹẹ kọ, awọn yoo yọ ọ nipo. Wọn ni dandan awọn fẹ ‘pass motion’’ ti yoo kan an ni ipa fun aarẹ Buhari lati bojuto aabo to dẹnukọlẹ kaakiri Naijiria. Eyi mu ki awọn aṣofin ni ẹgbẹ alatako naa parapọ jade kuro ninu Ile Aṣofin naa, ti wọn si n paruwo aarẹ Buhari gbọdọ kuro nipo aarẹ Amọ ileeṣẹ aarẹ, lati ẹnu agbẹnusọ fun Buhari, Garba Shehu, sọ pe awọn aṣofin naa n fi akoko wọn ṣofo ni pẹlu erongba wọn. Ninu ọrọ to kọ sori Twitter, Shuhu ni, igbesẹ to dara ni bi aarẹ ile aṣofin, Sẹnetọ Ahmad Lawan, ṣe kọ aba ‘apani lẹrin’ naa. O ni gbogbo ipa ni Buhari n ṣa lati wa ọna abayọ si ipenija aabo.


Eyi mu ki awọn aṣofin ni ẹgbẹ alatako naa parapọ jade kuro ninu Ile Aṣofin naa, ti wọn si n paruwo aarẹ Buhari gbọdọ kuro nipo aarẹ Amọ ileeṣẹ aarẹ, lati ẹnu agbẹnusọ fun Buhari, Garba Shehu, sọ pe awọn aṣofin naa n fi akoko wọn ṣofo ni pẹlu erongba wọn. Ninu ọrọ to kọ sori Twitter, Shuhu ni, igbesẹ to dara ni bi aarẹ ile aṣofin, Sẹnetọ Ahmad Lawan, ṣe kọ aba ‘apani lẹrin’ naa. O ni gbogbo ipa ni Buhari n ṣa lati wa ọna abayọ si ipenija aabo.


Kí ló ṣẹlẹ̀ tí ìró ìbọn tún fi ń dún lákọlákọ nílùú Owo?

Iro ibọn tun ti dun lakọ-lakọ niluu Owo, nipinlẹ Ondo lalẹ Ọjọru. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ naa lo fidi iroyin naa mulẹ loju op Twitter rẹ.. Gẹgẹ bii ohun ti wọn sọ, awọn to farapa nibi iṣẹlẹ naa ti wa nile iwosan bayii fun itọju. Atẹjade ti ọlọpaa fi lede oju opo Twitter ọhun ni “Lalẹ oni, awọn eeyan kan ṣina ibọn bole nileeṣẹ Craneburg Construction Company to wa niluu Owo.” “Awọn ọlọpaa ti wa nibẹ bi a ṣe n sọrọ yii, wọn si ti gbe awọn to farapa lọ sile iwosan, ara wọn si ti n balẹ.” Lẹyin atẹjade naa ti ọlọpaa fi lede ni nnkan bii aago mẹwaa abọ aṣalẹ lawọn araalu bẹrẹ si n bere ẹkunrẹrẹ ohun to ṣẹlẹ. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa ni Naijiria, Olumuyiwa Adejobi sọ fun awọn akọroyin pe ki wọn fun alukoro ileeṣẹ naa nipinlẹ Ondo, Funmilayo Odunlami laafani lati ṣe iwadii ko le ṣalaye ohun to ṣẹlẹ ni pato. Ti ẹ ko ba gbagbe, ọjọ karun un, oṣu Kẹfa, ọdun 2022 yii lawọn agbebọn kan kọlu ile ijọsin St Francis Catholic to wa ladugbo Owaluwa niluu Owo yii kan naa. Ogoji eeyan lo ba iṣẹlẹ naa lọ laarin ọjọ diẹ siwa wọn, nigba ti ọpọ awọn mii farapa yanayana.


Wo ohun ti gómìnà Akeredolu sọ nípa ìkọlù tuntun tó wáyé nílùú Owo

Gomina ipinlẹ Ondo, Rotimi Akeredolu ti ni ki awọn eeyan ilu owo lọ fi ọkan wọn balẹ lẹyin ikọlu to waye niluu naa lọjọru. O ni awọn agbebọn to kọlu ileeṣẹ Craneburg Construction Company, niluu Owo ko wa lati wa pa ẹnikẹni, bi ko ṣe lati ba awọn irinsẹ ileesẹ naa kan jẹ. Akeredolu lo sọ ọrọ yii lasiko to ṣabẹwo si ileesẹ naa, toun tawọn olori awọn ileeṣẹ eto abo ipinlẹ ọhun. Ninu atẹjade kan ti agbẹnusọ Akeredolu, Richard Olatunde, fi lede, o ni “Mo wa lati fi ọkan awọn eeyan balẹ ni.” “Dajudaju, ohun to ṣẹlẹ nibi kii ṣe gibiyanju lati ji eeyann gbe lọ, nitori wọn ko ji ẹnikẹni gbe, bẹẹ ọpọ eeyan lo si n gbe nibi.” “Lootọ ni iro ibọn n dun lakọ-lakọ lẹgbẹ ogiri ṣugbọn wọn ko wọ inu ile lati pa ẹnikẹni, awọn to n ṣọ ẹnu ọna ileeṣẹ naa lawọn meji pere ti ibọn ba.” Aketi tẹsiwaju pe “Nitori naa, o han gbangba si wa pe wọn mọọmọ wa ba awọn dukia ileeṣẹ yii jẹ ni.” “Awọn ọkọ to wa nibi to aadọta amọ a ṣi  n ṣagbeyẹwo wọn na, a ko tii le sọ ni pato eredi ti wọn fi ṣakọlu ṣubọn ki ṣe ohun to yẹ ko da ipaya sọkan awọn eeyan wa.” Akeredolu tun fi ọkan awọ oṣiṣẹ ileesẹ naa balẹ pe ilu Owo jẹ ilu ti abo yoo ti wa lori wọn, ki wọn ma si bẹru lati ṣiṣẹ nibẹ. O ni o ṣeeṣe ki ijọba ṣe iranlọwọ fun ileeṣẹ naa pẹlu awọn ẹṣọ alabo to ni ohun ija ogun lọwọ. Lẹyhin naa lo rọ awọn eeyan ilu Owo ki wọn fi ọkan wọn balẹ, ki wọn si maa ba iṣẹ oojọ wọn lọ lai si ifoya kankan.


À ń sa ipá wa láti gbógun ti ìgbésùnmọ̀mí - Buhari

Ijọba apapọ ti sọ pe oun n sapa oun lati koju fopin si igbesumọ atawọn iwa ọdaran mii ni Naijiria. Aarẹ Muhammadu Buhari lo sọ ọrọ naa lasiko to n gba lẹta kan lati ọdọ aṣoju ijọba Canada si Naijiria, James Kingston Christoff, ati aṣoju ijọba orilẹ-ede Mexico, Juan Alfred Miranda Oritz, niluu Abuja. Lasiko to n pe fun ifọwọsowọpọ awọn orilẹ-ede mii lagbaye, Buhari ni ijọba ti ṣe awọn aṣeyọri kan lati koju igbesumọmi pẹlu iranlọwọ awọn orilẹ-ede bii Canada ati Mexico. Buhari ni “Rogbodiyann to n waye ni Libya ti fi kun awọn eto abo to mẹhẹ lawọn erekusu Afrika atawọn orilẹ-ede mii ni aringbungbun Afrika.” “Rogbodiyan yii ko yọ Naijiria sẹyin nitori bi a ṣe n koju awọn iwa bii iwa janduku igbesumọmi, ija laarin awọn daran-daran atawọn agbẹ ati bẹẹ bẹẹ lọ.” “Amọ a ti sẹ awọn aṣeyọri kan lati koju awọn iṣoro eto abo naa pẹlu iranlọwọ awọn orilẹ-ede to jẹ ọrẹ wa bii ti yin bayii lati koju awọn iṣoro naa.” Buhari tun sọ pe ogun to n waye laarin Russia ati Ukraine ti mu ki ọwọngogo ounjẹ wa lagbaye. O ni oun gbagbo pe eto ọrọ aje to dẹnukọlẹ lagbaye, to fi mọ ajakalẹ arun Covid-19 naa tun kun awọn iṣoro ti ọpọ orilẹ-ede n dojukọ. Nibi eto naa, to jẹ ayẹyẹ ikinikaabọ sẹnu iṣẹ tuntun awọn aṣoju orilẹ-ede mejeji naa, Buhari ni ki wọn maṣe yẹsẹ kuro ninu ilana ti awọn aṣaaju wọn fi lelẹ.


Èèmọ̀ dé, Ṣé lóòtọ́ lọwọ́ Amotekun tẹ Ọmọ ọdún 18 tó ń bá abo ewúrẹ́ ní ìbálòpọ̀ ní ìpínlẹ̀ Ogun?

Iroyin lati ipinlẹ Ogun n sọ pe ọwọ awọn agbofinro ikọ Amọtẹkun nibẹ ti tẹ arakunrin ẹni ọdun mejidinlogun kan ti wọn ni ọwọ ba nibi to ti n ba abo ewurẹ ni ajọṣepọ. Atẹjade kan ti adari agba ikọ Amọtẹkun ni ipinlẹ Ogun, Ọgbẹni David Akinrẹmi fi sita ni eyi ti jẹyọ. Wọn mu arakunrin naa ti orukọ rẹ n jẹ Ibrahim Ismaila nigba ti arakunrin kan to rii nibi ti o ti n hu iwa kayefi yii pariwo sita. Agbegbe Ilu tuntun Olorunṣogo Ajọwa nijọba ibilẹ Ifọ ni iṣẹlẹ naa ti ṣẹlẹ. Gẹgẹbi wọn ṣe sọ, arakunrin oṣiṣẹ ajorinmọrin kan lo n lọ si ibi iṣẹ to fẹ ṣe nibi ile tuntun kan ti wọn n kọ. Nibi ile tuntun ti wọn n kọ yii lo ti ri ọdọmọkunrin naa to n ba abo ewurẹ ni ajọṣepọ.


Agbegbe Ilu tuntun Olorunṣogo Ajọwa nijọba ibilẹ Ifọ ni iṣẹlẹ naa ti ṣẹlẹ. Gẹgẹbi wọn ṣe sọ, arakunrin oṣiṣẹ ajorinmọrin kan lo n lọ si ibi iṣẹ to fẹ ṣe nibi ile tuntun kan ti wọn n kọ. Nibi ile tuntun ti wọn n kọ yii lo ti ri ọdọmọkunrin naa to n ba abo ewurẹ ni ajọṣepọ. Ariwo ti ọkunrin ajorinmọrin naa pa sita lo pe akiyesi awọn olugbe agbegbe naa ninu eyi ti oṣiṣẹ ikọ Amọtẹkun kan wa.


Ariwo ti ọkunrin ajorinmọrin naa pa sita lo pe akiyesi awọn olugbe agbegbe naa ninu eyi ti oṣiṣẹ ikọ Amọtẹkun kan wa.


Àráàlú rò pé ajínigbé ni wọ́n, wọ́n dáwọ́ lu ẹbí kan tó kó ọmọdé sínú ọkọ̀

Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Eko ti rọ àwọn ará ìlú láti máa ṣe jẹ́jẹ́ lórí àwọn ọ̀nà tí wọ́n fi máa ń ṣe ìdájọ́ lọ́wọ́ ara wọn. Agbẹnusọ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Eko, Benjamin Hundeyin pàrọwà yìí lẹ́yìn tí àwọn mọ̀lẹ́bí kan jẹ moyó ìyà lọ́wọ́ àwọn ènìyàn kan lórí afárá Eko bridge. Hundeyin nínú àtẹ̀jáde kan tó fi sórí ẹ̀rọ Insatagram rẹ̀ lọ́jọ́rú ṣàlàyé pé àwọn ẹbí náà èyí tí ìyá arúgbó kan wà nínú wọn ń bọ̀ láti òde tí wọ́n sì ṣì wọ́n mú gẹ́gẹ́ bí gbọ́mọgbọ́mọ. Àwọn ọmọ méjìlá, láti ọmọ oṣù méje títí dé orí ọmọ ọdún méjìlá ló wà nínú ọkọ̀ àwọn ẹbí náà. Ó fi kun pe orí ló kó àwọn ẹbí náà yọ nítorí àwọn ènìyàn náà kò bá ti lù wọ́n pa tí kìí bá ṣe wí pé àwọn ọlọ́pàá Ebute Ero àti ikọ̀ RRS tó tètè débi ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Ó ní ìwádìí àwọn ṣe àwárí wí pé ẹbí ni gbogbo àwọn tó wà nínú ọkọ̀ ọ̀hún àti wí pé láti etí òkun ni wọ́n ti ń bọ̀.


Àwọn ọmọ méjìlá, láti ọmọ oṣù méje títí dé orí ọmọ ọdún méjìlá ló wà nínú ọkọ̀ àwọn ẹbí náà. Ó fi kun pe orí ló kó àwọn ẹbí náà yọ nítorí àwọn ènìyàn náà kò bá ti lù wọ́n pa tí kìí bá ṣe wí pé àwọn ọlọ́pàá Ebute Ero àti ikọ̀ RRS tó tètè débi ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Ó ní ìwádìí àwọn ṣe àwárí wí pé ẹbí ni gbogbo àwọn tó wà nínú ọkọ̀ ọ̀hún àti wí pé láti etí òkun ni wọ́n ti ń bọ̀. Hundeyin sọ síwájú pé àwọn ẹbí náà lọ ṣe àdúrà ní etí òkun ṣùgbọ́n nígbà tí wọ́n ń bọ̀ ni wọ́n kó sọ́wọ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n rò wí pé ajínigbé ni wọ́n. Ó ní ọkọ̀ tí wọ́n gbé jáde ni àwọ́n náà jó níná pátápátá. Bákan náà ló ní àwọn ti gbé ẹjọ́ náà lọ sí ẹ̀ka tó ń rí sí ìwádìí àwọn ìwà ọ̀daràn.


Hundeyin sọ síwájú pé àwọn ẹbí náà lọ ṣe àdúrà ní etí òkun ṣùgbọ́n nígbà tí wọ́n ń bọ̀ ni wọ́n kó sọ́wọ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n rò wí pé ajínigbé ni wọ́n. Ó ní ọkọ̀ tí wọ́n gbé jáde ni àwọ́n náà jó níná pátápátá. Bákan náà ló ní àwọn ti gbé ẹjọ́ náà lọ sí ẹ̀ka tó ń rí sí ìwádìí àwọn ìwà ọ̀daràn.


‘’Ó léwu kí ìjọba gbà kí aráàlú gbé ìbọn, yóò lẹ́yìn’’

Awọn onimọ nipa eto aabo ni Naijiria ti bu ẹnu atẹ lu igbesẹ ijọba Zamfara to gba awọn araalu ni aaye lati gbe ibọn fun idaabobo wọn. Eyi ko ṣẹyin aṣẹ tuntun ti ijọba pa pe ki awọn eniyan maa gbe ibọn lasiko lati doola ẹmi wọn lọwọ awọn agbebọn. Ọsẹ to kọja ni wọn kede ofin tuntun naa nitori bi awọn agbesunmọmi ati agbebọn ṣe n ṣọṣẹ ni asiko yii. Amọ onimọ nipa eto aabo ni iha Guusu Afrika ni igbesẹ gomina naa yoo da wahala silẹ nitori awọn eniyan ti n kun pe wọn dunkoko mọ wọn nitori ẹya. O ni awọn Fulani ti n fi ẹhọnu wọn han pe awọn ẹya Hausa n pa wọn lai mọ boya agbebọn ni wọn abi bẹẹkọ. Bakan naa ni awọn Hausa ni awọn eniyan kan n pa wọn nitori ẹya wọn sunmọ Fulani.


Amọ onimọ nipa eto aabo ni iha Guusu Afrika ni igbesẹ gomina naa yoo da wahala silẹ nitori awọn eniyan ti n kun pe wọn dunkoko mọ wọn nitori ẹya. O ni awọn Fulani ti n fi ẹhọnu wọn han pe awọn ẹya Hausa n pa wọn lai mọ boya agbebọn ni wọn abi bẹẹkọ. Bakan naa ni awọn Hausa ni awọn eniyan kan n pa wọn nitori ẹya wọn sunmọ Fulani. Onimọ nipa eto aabo naa ni awọn eniyan yii n se bẹẹ nitori ero wọn ni pe gbogbo Fulani ni apaniyan, ole ati agbesunmọmi, ti wọn si n jo ohun ini wọn. O ni ti wọn ba wa fun awọn eniyan laaye lati gbe ibọn ohun ti yoo ṣẹlẹ, ijọba gbọdọ ṣetan lati koju rẹ. Onimọ nipa eto aabo ni Naijiria, Akin Adeyi ti ni irunu lo mu ki ijọba ipinlẹ Zamfara kede pe ki awọn araalu maa gbe ibọn.


Onimọ nipa eto aabo naa ni awọn eniyan yii n se bẹẹ nitori ero wọn ni pe gbogbo Fulani ni apaniyan, ole ati agbesunmọmi, ti wọn si n jo ohun ini wọn. O ni ti wọn ba wa fun awọn eniyan laaye lati gbe ibọn ohun ti yoo ṣẹlẹ, ijọba gbọdọ ṣetan lati koju rẹ. Onimọ nipa eto aabo ni Naijiria, Akin Adeyi ti ni irunu lo mu ki ijọba ipinlẹ Zamfara kede pe ki awọn araalu maa gbe ibọn. Adeyi ni o ṣeeṣe ki gomina ọhun sọ bẹẹ lọna ati ki awọn eniyan laya nitori ohun to wa lori ẹfa ju eje lọ. O ni kii ṣe ọna abayọ̀ ni ki awọn araalu maa gbe ibọn ‘’A o le fi ara wa we Amẹrika lori aṣẹ gbigbe ibọn, a o tii dagba to. Bakan naa ni atunto wa ni Naijiria ko i tii kunjuwọn.


Adeyi ni o ṣeeṣe ki gomina ọhun sọ bẹẹ lọna ati ki awọn eniyan laya nitori ohun to wa lori ẹfa ju eje lọ. O ni kii ṣe ọna abayọ̀ ni ki awọn araalu maa gbe ibọn ‘’A o le fi ara wa we Amẹrika lori aṣẹ gbigbe ibọn, a o tii dagba to. Bakan naa ni atunto wa ni Naijiria ko i tii kunjuwọn. ‘’Adugbo to ja geere ko si, ko si ọna ati ibi ti won lọ lati lọ kọ ẹkọ nipa lilo ibọn nitori aṣilo ibọn na yo poju.’’ ‘’Nitori Lilo ibọn ko ni atunṣe mọ, ti won ba ti doju rẹ kọ ibi kan.’’ Onimọ naa wa gba awọn eniyan ni imọran wipe ki wọn parapo lati wa wa ọna abayọ si iṣoro ti Naijiria n koju kii ṣe gbigbe ibọn fun awọn eniyan. Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Zamfara ti fesi fun ijọba ipinlẹ naa to ni awọn ti fun awọn araalu ni aṣẹ lati gbe ibọn fun idaabobo ara wọn. Kọmiṣọnna ọlọpaa nipinlẹ Zamfara, Ayuba Elkana lasiko to n bawọn akọroyin sọrọ ni awọn ko ti gba aṣẹ kankan lọwọ ijọba lati fun awọn eniyan ni aṣẹ ki wọn gbe ibọn ilewọ dani.


‘’Adugbo to ja geere ko si, ko si ọna ati ibi ti won lọ lati lọ kọ ẹkọ nipa lilo ibọn nitori aṣilo ibọn na yo poju.’’ ‘’Nitori Lilo ibọn ko ni atunṣe mọ, ti won ba ti doju rẹ kọ ibi kan.’’ Onimọ naa wa gba awọn eniyan ni imọran wipe ki wọn parapo lati wa wa ọna abayọ si iṣoro ti Naijiria n koju kii ṣe gbigbe ibọn fun awọn eniyan. Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Zamfara ti fesi fun ijọba ipinlẹ naa to ni awọn ti fun awọn araalu ni aṣẹ lati gbe ibọn fun idaabobo ara wọn. Kọmiṣọnna ọlọpaa nipinlẹ Zamfara, Ayuba Elkana lasiko to n bawọn akọroyin sọrọ ni awọn ko ti gba aṣẹ kankan lọwọ ijọba lati fun awọn eniyan ni aṣẹ ki wọn gbe ibọn ilewọ dani. Elkana ni titi di asiko yii gbendeke wa lori fifun awọn eniyan ni aṣẹ lati gbe ibọn. O fikun wi pe awọn kii si fun awọn eniyan ni aṣẹ lati gbe ibọn. Amọ o ni asiko ti awọn agbẹ ma n lọ si oko ni yii, ti wọn si nilo idaabobo amọ awọn ko le ma a tẹle awọn eniyan kaakiri.


Elkana ni titi di asiko yii gbendeke wa lori fifun awọn eniyan ni aṣẹ lati gbe ibọn. O fikun wi pe awọn kii si fun awọn eniyan ni aṣẹ lati gbe ibọn. Amọ o ni asiko ti awọn agbẹ ma n lọ si oko ni yii, ti wọn si nilo idaabobo amọ awọn ko le ma a tẹle awọn eniyan kaakiri. ''Loot ni awọn agbebọn yii n ṣekọlu si awọn agbẹ, ti a si n sa ipa wa ni gbogbo ọna. Bakan naa ni a doola ẹmi ọpọ eniyan lọwọ awọn agbebọn naa. Amọ Atẹjade kan ti ijọba ipinlẹ Zamfara fi sita salaye pe Ijọba ipinlẹ Zamfara ti fun awọn eeyan ni asẹ lati maa lo ibọn atawọn ohun ija oloro miran, ki wọn fi daabo bo ara wọn lọwọ awọn agbebọn atawọn ajinigbe.


''Loot ni awọn agbebọn yii n ṣekọlu si awọn agbẹ, ti a si n sa ipa wa ni gbogbo ọna. Bakan naa ni a doola ẹmi ọpọ eniyan lọwọ awọn agbebọn naa. Amọ Atẹjade kan ti ijọba ipinlẹ Zamfara fi sita salaye pe Ijọba ipinlẹ Zamfara ti fun awọn eeyan ni asẹ lati maa lo ibọn atawọn ohun ija oloro miran, ki wọn fi daabo bo ara wọn lọwọ awọn agbebọn atawọn ajinigbe. Wọn nitori ikọlu to n waye lemọlemọ jẹ  ohun to n kọ ijọba atawọn araalu lominu. Ijọba ipinlẹ Zamfara ti fun awọn eeyan ipinlẹ rẹ ni asẹ lati maa lo ibọn atawọn ohun ija oloro miran, ki wọn fi daabo bo ara wọn lọwọ awọn agbebọn atawọn ajinigbe. Atẹjade kan ti Kọmisana feto iroyin nipinlẹ Zamfara, Ibrahim Magaji Dosara fisita fawọn akọroyin lo sisọ loju ọrọ yii.


Wọn nitori ikọlu to n waye lemọlemọ jẹ  ohun to n kọ ijọba atawọn araalu lominu. Ijọba ipinlẹ Zamfara ti fun awọn eeyan ipinlẹ rẹ ni asẹ lati maa lo ibọn atawọn ohun ija oloro miran, ki wọn fi daabo bo ara wọn lọwọ awọn agbebọn atawọn ajinigbe. Atẹjade kan ti Kọmisana feto iroyin nipinlẹ Zamfara, Ibrahim Magaji Dosara fisita fawọn akọroyin lo sisọ loju ọrọ yii. Dosara ni ijọba gbe igbesẹ yii nibamu pẹlu bi iwa ipaniyan, ijinigbe ati idunkooko ,ọni se n gbilẹ nipinlẹ naa bayii. Ijọba ipinlẹ Zamfara si lo kede bẹẹ lẹyin osu diẹ ti ijọba ipinlẹ Katsina naa kede fawọn eeyan ipinlẹ rẹ pe ki wọn maa lo ohun ija oloro fi daabo bo ara wọn lọwọ awọn to ba fẹ kọlu wọn. Atẹjade naa salaye pe “Iwa ikọlu to n waye lemọlemọ yii jẹ ohun to n kọ ijọba atawọn araalu lominu.


Dosara ni ijọba gbe igbesẹ yii nibamu pẹlu bi iwa ipaniyan, ijinigbe ati idunkooko ,ọni se n gbilẹ nipinlẹ naa bayii. Ijọba ipinlẹ Zamfara si lo kede bẹẹ lẹyin osu diẹ ti ijọba ipinlẹ Katsina naa kede fawọn eeyan ipinlẹ rẹ pe ki wọn maa lo ohun ija oloro fi daabo bo ara wọn lọwọ awọn to ba fẹ kọlu wọn. Atẹjade naa salaye pe “Iwa ikọlu to n waye lemọlemọ yii jẹ ohun to n kọ ijọba atawọn araalu lominu. Nitori naa, ta ba fẹ koju isoro yii lagbegbe wa, Ijọba ko ni ohun meji to le se ju pe ko fun awọn araalu ni asẹ lati ni awn ohun ija oloro lọwọ fi daabo bo ara wọn lọwọ idunkooko mọni.” Dosara ni ijọba ipiblẹ Zamfara ti pasẹ fun kọmisana ọlọpaa nipinlẹ naa lati fun awọn eeyan to yẹ, to si nilo ohun ija lati daabo bo ara wọn ni iwe asẹ lati se bẹẹ. Ijọba Zamfara wa ni oun gan ni oun yoo lewaju lati mu ko rọrun fun awọn eeyan rẹ lati ni ibọn, paapaa awọn agbẹ, ki wọn le fi daabo bo ara wọn. “Ijọba si ti pari eto gbogbo lati pin ẹẹdẹgbẹta fọọmu fun agbegbe mọkandinlogun to wa nipinlẹ naa, pe ki wọn pin fun awọn araalu to nilo ohun ija lati fi daabo bo ara wọn, ki wn le fọwọsi awọn fọọmu naa.” Ipinlẹ Zamfara si wa lara awọn ipinlẹ ti ko si aabo to peye rara lorilẹede Naijiria, tawọn agbebọn ati ajinigbe si maa n yọ wọn lẹnu lojoojumọ.


Nitori naa, ta ba fẹ koju isoro yii lagbegbe wa, Ijọba ko ni ohun meji to le se ju pe ko fun awọn araalu ni asẹ lati ni awn ohun ija oloro lọwọ fi daabo bo ara wọn lọwọ idunkooko mọni.” Dosara ni ijọba ipiblẹ Zamfara ti pasẹ fun kọmisana ọlọpaa nipinlẹ naa lati fun awọn eeyan to yẹ, to si nilo ohun ija lati daabo bo ara wọn ni iwe asẹ lati se bẹẹ. Ijọba Zamfara wa ni oun gan ni oun yoo lewaju lati mu ko rọrun fun awọn eeyan rẹ lati ni ibọn, paapaa awọn agbẹ, ki wọn le fi daabo bo ara wọn. “Ijọba si ti pari eto gbogbo lati pin ẹẹdẹgbẹta fọọmu fun agbegbe mọkandinlogun to wa nipinlẹ naa, pe ki wọn pin fun awọn araalu to nilo ohun ija lati fi daabo bo ara wọn, ki wn le fọwọsi awọn fọọmu naa.” Ipinlẹ Zamfara si wa lara awọn ipinlẹ ti ko si aabo to peye rara lorilẹede Naijiria, tawọn agbebọn ati ajinigbe si maa n yọ wọn lẹnu lojoojumọ. Koda, ọpọ eeyan ni ko nile lori mọ nipinlẹ naa, ti aimọye ẹgbẹlẹgbẹ si ti di ero ọrun lati ọwọ awọn agbebọn ati ajinigbe. Rugudu bẹ silẹ ni adugbo Suncity Estate, to wa ni Mowe, nipinlẹ Ogun lọjọ Ẹti lasiko ti awọn ọmọ onilẹ kan n gbena woju ara wọn. Gẹgẹ bii ohun ti a gbọ, ṣe ni lawọn janduku  naa ṣina ibọn bole fun nnkan bii wakati meji gbako, nibi ti awọn eeyan kan ti farapa, ti ẹnikan si padanu ẹmi rẹ.


Koda, ọpọ eeyan ni ko nile lori mọ nipinlẹ naa, ti aimọye ẹgbẹlẹgbẹ si ti di ero ọrun lati ọwọ awọn agbebọn ati ajinigbe. Rugudu bẹ silẹ ni adugbo Suncity Estate, to wa ni Mowe, nipinlẹ Ogun lọjọ Ẹti lasiko ti awọn ọmọ onilẹ kan n gbena woju ara wọn. Gẹgẹ bii ohun ti a gbọ, ṣe ni lawọn janduku  naa ṣina ibọn bole fun nnkan bii wakati meji gbako, nibi ti awọn eeyan kan ti farapa, ti ẹnikan si padanu ẹmi rẹ. Alaga adugbo naa, ọgbẹni Dare Ogunubi ṣalaye fun BBC pe kii ṣe igba akọkọ ree ti wahala yoo bẹ silẹ laarin awọn ọmọ onilẹ ọhun. O ni awọn ọmọ onilẹ naa ti kọkọ gbe ara wọn lọ sile ẹjọ ṣaaju, ṣugbọn wọn ko ṣiwọ kikọ oju ija si ara wọn. Ogunubi sọ pe “Ọrọ yẹn ti n ṣelẹ tẹlẹ ti a kan rọra n fọwọ bo mọle ni.” “A ti ra ilẹ, a ti kọ ile wa, a si ti n gbe ibẹ... amọ o ya wa lẹnu nigba ti a dede ri awọn kan ti wọn ni awọn gan lo yẹ ki awọn ta ilẹ fun wa.” Ogunubi ni aarin awọn ọmọ onilẹ kan ti orukọ wọn n jẹ Taoreed Faronbi ti ọpọ mọ si Baba Alado pẹlu awọn ọmọ rẹ, ati awọn ọmọ onilẹ mii ti wọn n jẹ Famuwagun, ti ọpọ mọ si Honourable ni rogbodiyan ọhun ti n waye.