Gẹgẹ bí Latosa ṣe ṣalaye,  ogun Kiriji lo kẹyin gbogbo ogun nilẹ Yoruba,  ati pe ogun naa lo pẹ julọ ninu gbogbo ogun to ṣẹlẹ nilẹ Yoruba. Ki lo ṣe okunfa ogun Kiriji? Ṣe ẹ mọ pe ti ko ba nidi, obinrin kii jẹ ikumolu. Ogun Kiriji bẹ silẹ nitori awọn ofin ati ilana didari awọn eeyan ti Ibadan gbe kalẹ nitori ipa to ko ninu ogun ilu Osogbo ọdun 1840 ati iṣẹgun rẹ ninu ogun Ijaye. Iṣẹgun yii lo pokiki Ibadan gẹgẹ bí ilu akin ti yoo rọpo ijọba abaṣẹ wa Oyo Ile to wo lulẹ. Ibadan ti fi idi ijọba rẹ mulẹ kaakiri ilẹ Yoruba to fi de Ekiti ati Ijesha.Ṣugbọn Ekiti ati Ijesha tako igbesẹ yii nitori wọn ko ri Ibadan gẹgẹ bi ilu alagbara ilẹ Yoruba.


Kiriji war (1877-1893), Ibadan, Ekiti, Ijesa: Ìkónilẹ́rú ilẹ̀ Yorùbá ló parí Ogun Kiriji

Ogun Kiriji bẹ silẹ nitori awọn ofin ati ilana didari awọn eeyan ti Ibadan gbe kalẹ nitori ipa to ko ninu ogun ilu Osogbo ọdun 1840 ati iṣẹgun rẹ ninu ogun Ijaye. Iṣẹgun yii lo pokiki Ibadan gẹgẹ bí ilu akin ti yoo rọpo ijọba abaṣẹ wa Oyo Ile to wo lulẹ. Ibadan ti fi idi ijọba rẹ mulẹ kaakiri ilẹ Yoruba to fi de Ekiti ati Ijesha.Ṣugbọn Ekiti ati Ijesha tako igbesẹ yii nitori wọn ko ri Ibadan gẹgẹ bi ilu alagbara ilẹ Yoruba. Ohun to ṣe okunfa ogun Kiriji gan an ni bi awọn aṣoju ilu Ibadan ṣe n huwa ọdaran lawọn ilu. Itan sọ pe niiṣe ni wọn n dunkoko mọ awọn ọdọ, koda wọn tun n fi ipa bawọn obinrin lopọ. Eleyi lo mu ki awọn  eeyan Ekiti ati Ijesha ṣekupa ọpọ ninu wọn ti wọn si doju ija kọ Ibadan.


Ohun to ṣe okunfa ogun Kiriji gan an ni bi awọn aṣoju ilu Ibadan ṣe n huwa ọdaran lawọn ilu. Itan sọ pe niiṣe ni wọn n dunkoko mọ awọn ọdọ, koda wọn tun n fi ipa bawọn obinrin lopọ. Eleyi lo mu ki awọn  eeyan Ekiti ati Ijesha ṣekupa ọpọ ninu wọn ti wọn si doju ija kọ Ibadan. Bayii lawọn ilu mii nilẹ Yoruba naa da si ogun ọhún. Ewo ni wọ́n n pè ní ogun Jalumi to waye lọd\un 1878? Egba ati Ijebu ṣegbe lẹyin Ekiti ati Ijesha.


Bayii lawọn ilu mii nilẹ Yoruba naa da si ogun ọhún. Ewo ni wọ́n n pè ní ogun Jalumi to waye lọd\un 1878? Egba ati Ijebu ṣegbe lẹyin Ekiti ati Ijesha. Wọn si doju ija ko Ibadan lati Guusu. Nigba ti awon ọmoogun Ekiti ati Ijesha pẹlu atilẹyin awọn Fulani gbogun ti Ibadan lati apa Ariwa.Lọna marun un ọtọọtọ ni Ibadan nikan ti jagun. Lọjọ kinni, oṣu kọkanla, ọdun 1878 ni Ibadan kọlu awọn ọmọogun Ekiti, Ijesha at'awọn Fulani Ilorin lapa Ariwa ibi to di ipinle Osun lonii.


Wọn si doju ija ko Ibadan lati Guusu. Nigba ti awon ọmoogun Ekiti ati Ijesha pẹlu atilẹyin awọn Fulani gbogun ti Ibadan lati apa Ariwa.Lọna marun un ọtọọtọ ni Ibadan nikan ti jagun. Lọjọ kinni, oṣu kọkanla, ọdun 1878 ni Ibadan kọlu awọn ọmọogun Ekiti, Ijesha at'awọn Fulani Ilorin lapa Ariwa ibi to di ipinle Osun lonii. Ibadan si ṣẹgun gbogbo wọn. Eyi ni wọn n pe ni ogun Jalumi ọdun 1878 tabi Ogun Ikirun. Kini o kọkọ fa ija laarin Modakeke ati Ile Ife?


Ibadan si ṣẹgun gbogbo wọn. Eyi ni wọn n pe ni ogun Jalumi ọdun 1878 tabi Ogun Ikirun. Kini o kọkọ fa ija laarin Modakeke ati Ile Ife? Ogun Kiriji naa lo ta epo si aawọ to wa laarin Ife at'awọn ara Oyo to wa niluu Modakeke ti wọn ṣe atilẹyin fun Ibadan. Modakeke pada bori Ifẹ pẹlu iranlọwọ Ibadan. Kini idi ti wọn fi sọ ogun naa ni ogun Kiriji?


Ogun Kiriji naa lo ta epo si aawọ to wa laarin Ife at'awọn ara Oyo to wa niluu Modakeke ti wọn ṣe atilẹyin fun Ibadan. Modakeke pada bori Ifẹ pẹlu iranlọwọ Ibadan. Kini idi ti wọn fi sọ ogun naa ni ogun Kiriji? O ṣe pataki lati mọ pe oruko Kiriji ti wọn n pe ogun naa niṣe pẹlu bi ohun ija oloro ti wọn fi jaa. Bi ohun ija ti awọn ọmọogun Ekiti ati Ijesha n lo labẹ alaṣẹ ọgagun wọn, Ogedengbe ṣe n dun bi àrá nigba naa lo faa. Awọn ohun ija oloro yii lo ran Ekiti ati Ijesha lọwọ ninu ogun Kiriji.


O ṣe pataki lati mọ pe oruko Kiriji ti wọn n pe ogun naa niṣe pẹlu bi ohun ija oloro ti wọn fi jaa. Bi ohun ija ti awọn ọmọogun Ekiti ati Ijesha n lo labẹ alaṣẹ ọgagun wọn, Ogedengbe ṣe n dun bi àrá nigba naa lo faa. Awọn ohun ija oloro yii lo ran Ekiti ati Ijesha lọwọ ninu ogun Kiriji. Ba wo ni ogun Kiriji ṣe pari? Ogun Kiriji tẹsiwaju fun ọpọ ọdun ki Gomina Carter lati ilu oyinbo to gbiyanju lati pẹtu sija náà lọdun 1886. Ṣugbọn ogun naa ko pari to fi di ọdun 1892 nigba ti ilẹ Gẹẹsi de si Ijebu pẹlu ibọn to lagbara.


Ba wo ni ogun Kiriji ṣe pari? Ogun Kiriji tẹsiwaju fun ọpọ ọdun ki Gomina Carter lati ilu oyinbo to gbiyanju lati pẹtu sija náà lọdun 1886. Ṣugbọn ogun naa ko pari to fi di ọdun 1892 nigba ti ilẹ Gẹẹsi de si Ijebu pẹlu ibọn to lagbara. Lọdun 1893 ni Gomina Carter fi ipa pari ija ọhún. Itan sọ pe gomina f'ẹsẹ rin lati ilu Eko lọ si ibudo awọn ọmọogun Ibadan ati Ekiti pẹlu Ijesha ni Igbajo ati Okemesi. Nibẹ lo si ti sọ fawọn ọmoogun naa pe ki wọn pada sile.


Lọdun 1893 ni Gomina Carter fi ipa pari ija ọhún. Itan sọ pe gomina f'ẹsẹ rin lati ilu Eko lọ si ibudo awọn ọmọogun Ibadan ati Ekiti pẹlu Ijesha ni Igbajo ati Okemesi. Nibẹ lo si ti sọ fawọn ọmoogun naa pe ki wọn pada sile. Lẹyin naa ni wọn jọ buwọlu iwe adehun kan eleyii to sọ ilẹ alagbara ilẹ Yoruba di ọkan lara awọn ẹkun ti ijọba ilẹ Gẹẹsi ko lẹru lapa Iwọ-oorun ilẹ Afirika.


Lẹyin naa ni wọn jọ buwọlu iwe adehun kan eleyii to sọ ilẹ alagbara ilẹ Yoruba di ọkan lara awọn ẹkun ti ijọba ilẹ Gẹẹsi ko lẹru lapa Iwọ-oorun ilẹ Afirika.


Amotekun news: Báwo lọ̀rọ̀ ṣe jẹ́ tí wọ́n fi ní ikọ̀ tó ń dáàbò bo ìlú yìnbọn pa èèyàn méjì n'Ibadan?

Adari ikọ Amotekun ni ẹkún Guusu-Iwọ Oorun ilu Ibadan sọ fun BBC Yoruba pe ohun tawọn n lọ mọ awọn lẹsẹ ko ri bẹẹ bi ko ṣe pe wọn kan fẹ ba wọn lorukọ jẹ. Adari ikọ Amotekun ipinlẹ Oyo, Olayinka Olayanju sọ pe lootọ ni awọn oṣiṣẹ Amotekun gbọ pe rogbodiyan kan bẹ silẹ lagbegbe Born Photo si Isale Osi, ti awọn ọmọ ẹgbẹ OPC n gbiyanju lati pari. Àwọn eeyan kan lo fẹsun kan ikọ Amotekun ni ipinlẹ Oyo pe awọn oṣiṣẹ wọn yinbọn pa eeyan meji lagbegbe Asaka, ni ilu Ibadan. Gẹgẹ bi ohun ti a gbọ, wọn ni iṣẹlẹ naa waye ni orita Ike-Olu l'Ọjọbọ to kọja, lẹyin ti ọgbẹni kan to jẹ ọmọ ẹgbẹ Oodua Progressive Congress, OPC to tun ṣẹṣẹ darapọ mọ ikọ Amotekun yinbọn lu eeyan meji nitori aawọ kan to waye laarin wọn. Ṣugbọn atẹjade kan lati ọdọ Amotekun ti sọ pe oṣiṣẹ awọn kọ lo yin ibọn ọhun. O ni asiko ti wọn de ibẹ ni wọn ṣakiyesi pe awọn janduku kan atawọn ọmọ OPC naa ti n kọlu ara wọn, ti wọn si  yinbọn lemọlemọ, ṣugbọn o ni Amotekun lo pana aawọn ọhun, ti wọn si fi ṣikun ofin mu awọn afurasi kan ti wọn fa le awọn agbofinro Operation Burst lọwọ.


Gẹgẹ bi ohun ti a gbọ, wọn ni iṣẹlẹ naa waye ni orita Ike-Olu l'Ọjọbọ to kọja, lẹyin ti ọgbẹni kan to jẹ ọmọ ẹgbẹ Oodua Progressive Congress, OPC to tun ṣẹṣẹ darapọ mọ ikọ Amotekun yinbọn lu eeyan meji nitori aawọ kan to waye laarin wọn. Ṣugbọn atẹjade kan lati ọdọ Amotekun ti sọ pe oṣiṣẹ awọn kọ lo yin ibọn ọhun. O ni asiko ti wọn de ibẹ ni wọn ṣakiyesi pe awọn janduku kan atawọn ọmọ OPC naa ti n kọlu ara wọn, ti wọn si  yinbọn lemọlemọ, ṣugbọn o ni Amotekun lo pana aawọn ọhun, ti wọn si fi ṣikun ofin mu awọn afurasi kan ti wọn fa le awọn agbofinro Operation Burst lọwọ. Adari Amotekun naa sọ siwaju si pe lẹyin ti awọn pana rogbodiyan naa tan ni awọn janduku ọhun lọ kọlu ọmọ ẹgbẹ OPC kan to tun jẹ oṣiṣẹ ikọ Amotekun. Olayanju sọ pe o ṣeni laanu pe awọn ileeṣẹ iroyin kan ti gbe iroyin jade lara oṣiṣẹ ikọ Amotekun yinbọ pa awọn eeyan kan, ṣugbọn iwadii ti bẹrẹ lati yanju ọrọ naa. Ẹwẹ, ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti sọ pe ikọ Amoteku ko lọwọ ninu iku ẹnikẹni lagbegba ibi ti iṣẹlẹ naa ti waye.


Adari Amotekun naa sọ siwaju si pe lẹyin ti awọn pana rogbodiyan naa tan ni awọn janduku ọhun lọ kọlu ọmọ ẹgbẹ OPC kan to tun jẹ oṣiṣẹ ikọ Amotekun. Olayanju sọ pe o ṣeni laanu pe awọn ileeṣẹ iroyin kan ti gbe iroyin jade lara oṣiṣẹ ikọ Amotekun yinbọ pa awọn eeyan kan, ṣugbọn iwadii ti bẹrẹ lati yanju ọrọ naa. Ẹwẹ, ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti sọ pe ikọ Amoteku ko lọwọ ninu iku ẹnikẹni lagbegba ibi ti iṣẹlẹ naa ti waye. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa Oyo, Olugbenga Fadeyi ni wọn fi iṣẹlẹ naa to agọ wọn to wa ni Mapo leti. Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni awọn meji ti wọn padanu ẹmi wọn ni Asaka ku lẹyin ti awọn kọlọrọsi kan ṣakọlu si wọn nitori wọn kọ lati darapọ mọ ẹgbẹ OPC. Lẹyin naa lo ni iku wọn ko ni nnkankan ṣe pẹlu ikọ Ametekun.


Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa Oyo, Olugbenga Fadeyi ni wọn fi iṣẹlẹ naa to agọ wọn to wa ni Mapo leti. Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni awọn meji ti wọn padanu ẹmi wọn ni Asaka ku lẹyin ti awọn kọlọrọsi kan ṣakọlu si wọn nitori wọn kọ lati darapọ mọ ẹgbẹ OPC. Lẹyin naa lo ni iku wọn ko ni nnkankan ṣe pẹlu ikọ Ametekun.


Ember Month Security: Ọwọ́ pálábá àwọn ọmọ ẹlégbẹ́ òkùnkùn 15 ségí ní ìpínlẹ̀ Eko

Ijọba ipinlẹ Eko ni ọwọ awọn ti tẹ awọn ọdaran ti wọn n da agbegbe Ikorodu ati Lekki/Ajah laamu nipinlẹ Eko. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Eko, Olumuyiwa Adejobi, ninu atẹjade to fi lede naa ni ikọ ọlọpaa to wa ni Ikorodu lo mu awọn ọdaran naa. Adejobi ni ohun to ṣẹlẹ ni wi pe araalu kan lo ji pe awọn ọlọpaa ni aago mẹrin owurọ lati agbegbe Agunfoye, Nigba ti ikọ ọlọpaa Ikorodu yoo fi de ibẹ ni ọwọ tẹ arakunrin Taiye Lasisi, ti wọn mu pẹlu ibọn ilewọ lọwọ rẹ. Lẹyin ti ọlọpaa fi panpẹ mu tan ni wọn tu gbogbo agbegbe naa yẹbẹ yẹbẹ, ti ọwọ si tẹ awọn yoo ku. Lara awọn mẹtala ti wọn mu naa jẹ awọn ẹlẹgbẹ okunkun Aiye, ti wọn si wọn si ti gbe wọn lọ si atimọle. Bakan naa ni wọn ri awọn ohun ini gba lọwọ wọn bi ẹrọ ilewọ ati awọn ohun ini miran.


Lẹyin ti ọlọpaa fi panpẹ mu tan ni wọn tu gbogbo agbegbe naa yẹbẹ yẹbẹ, ti ọwọ si tẹ awọn yoo ku. Lara awọn mẹtala ti wọn mu naa jẹ awọn ẹlẹgbẹ okunkun Aiye, ti wọn si wọn si ti gbe wọn lọ si atimọle. Bakan naa ni wọn ri awọn ohun ini gba lọwọ wọn bi ẹrọ ilewọ ati awọn ohun ini miran. Ninu ọrọ tirẹ, Kọmisọnnna ọlọpaa nipinlẹ Eko, Hakeem Odumosu ni iwadii ti bẹrẹ lori iṣẹlẹ naa, ati wi pe awọn ko ni fi aye gba iwa ipa ati iwa ọdaran kankan nipinlẹ Eko. Ìjà kan to waye laarin awọn ọmọ ẹgbẹ meji nilu Ejigbo ti ṣokunfa iku arakunrin kan, Abeeb Abifarin ti agboole Oke Dada nilu Ejigbo nipinlẹ Osun. Lọjọ isegun ni o padanu emi rẹ ninu ìjà yọbẹ y'ada laarin awọn ẹgbẹ meji nilu naa.


Ninu ọrọ tirẹ, Kọmisọnnna ọlọpaa nipinlẹ Eko, Hakeem Odumosu ni iwadii ti bẹrẹ lori iṣẹlẹ naa, ati wi pe awọn ko ni fi aye gba iwa ipa ati iwa ọdaran kankan nipinlẹ Eko. Ìjà kan to waye laarin awọn ọmọ ẹgbẹ meji nilu Ejigbo ti ṣokunfa iku arakunrin kan, Abeeb Abifarin ti agboole Oke Dada nilu Ejigbo nipinlẹ Osun. Lọjọ isegun ni o padanu emi rẹ ninu ìjà yọbẹ y'ada laarin awọn ẹgbẹ meji nilu naa. Bakan naa la gbọ pe ọpọ eeyan lo farapa ninu ìjà yii, tó bẹrẹ ni irọlẹ ọjọ Aje ladugbo Ori Eru laarin awọn ọmọ ẹgbẹ Lion Base Club, ti agboole  Olukola ati awọn ti Isalẹ Agooji Club. Ohun taa gbọ ni pe, wọn yìnbon pa Abeeb bí ọwọ agọ meje kú iṣẹju mẹẹdogun aṣalẹ ọjọ Aje nigba ti ìjà yi bẹ sílẹ. Awọn kan ti ọrọ naa soju ni, wọn ge apa rẹ jabọ ninu ikọlu yi.


Bakan naa la gbọ pe ọpọ eeyan lo farapa ninu ìjà yii, tó bẹrẹ ni irọlẹ ọjọ Aje ladugbo Ori Eru laarin awọn ọmọ ẹgbẹ Lion Base Club, ti agboole  Olukola ati awọn ti Isalẹ Agooji Club. Ohun taa gbọ ni pe, wọn yìnbon pa Abeeb bí ọwọ agọ meje kú iṣẹju mẹẹdogun aṣalẹ ọjọ Aje nigba ti ìjà yi bẹ sílẹ. Awọn kan ti ọrọ naa soju ni, wọn ge apa rẹ jabọ ninu ikọlu yi. Ara adugbo naa kan to ba awọn akọroyin sọrọ, ṣugbọn ti ko fẹ ki wọn darukọ rẹ sọ pe, ọkunrin kan t'awọn ko mọ orukọ rẹ naa tun ku lọjọ ìṣẹgun lẹyin t'awọn agbofinro pẹtu sí aawọ náà tan. Amọ ṣa ileesẹ wa kò ti ribi fidi ọrọ bayi mu'lẹ. Pupọ awon ilé ìtajà ni Ejigbo ni wọn sáré ti pa nitori wahala yii, ti won sì tun ti ileesẹ awọn oṣiṣẹ ijọba ibilẹ Ejigbo naa pa, ki awọn oṣiṣẹ pada sílé.


Ara adugbo naa kan to ba awọn akọroyin sọrọ, ṣugbọn ti ko fẹ ki wọn darukọ rẹ sọ pe, ọkunrin kan t'awọn ko mọ orukọ rẹ naa tun ku lọjọ ìṣẹgun lẹyin t'awọn agbofinro pẹtu sí aawọ náà tan. Amọ ṣa ileesẹ wa kò ti ribi fidi ọrọ bayi mu'lẹ. Pupọ awon ilé ìtajà ni Ejigbo ni wọn sáré ti pa nitori wahala yii, ti won sì tun ti ileesẹ awọn oṣiṣẹ ijọba ibilẹ Ejigbo naa pa, ki awọn oṣiṣẹ pada sílé. A tún padà gbọ pe awọn to dojú ìjà kọ ara wọn ọhun tun gbe ìjà wọn dé adugbo Sagan, Orieru, Port junction ati roundabout pẹlu nkan ija oloro titi di afẹmọju lojo Ìṣẹgun. A kò tíì le sọ nkan to fa ìjà yi pato sugbọn finfinfin t'awọn akọroyin lagbegbe naa gbọ ni pe, owo ẹbùn ọdun to to ẹgbẹrun lọna aadọjọ naira (N150,000) lo dá ìjà silẹ. Ohun to n mu ki ọpọ eeyan maa dawọle idajọ ọwọ ara ẹni, taa mọ si Jungle Justice, ni ainigbagbọ to kuna ninu eto idajọ ododo ti ofin gbe kalẹ.


A tún padà gbọ pe awọn to dojú ìjà kọ ara wọn ọhun tun gbe ìjà wọn dé adugbo Sagan, Orieru, Port junction ati roundabout pẹlu nkan ija oloro titi di afẹmọju lojo Ìṣẹgun. A kò tíì le sọ nkan to fa ìjà yi pato sugbọn finfinfin t'awọn akọroyin lagbegbe naa gbọ ni pe, owo ẹbùn ọdun to to ẹgbẹrun lọna aadọjọ naira (N150,000) lo dá ìjà silẹ. Ohun to n mu ki ọpọ eeyan maa dawọle idajọ ọwọ ara ẹni, taa mọ si Jungle Justice, ni ainigbagbọ to kuna ninu eto idajọ ododo ti ofin gbe kalẹ. Eyi ni ọrọ Amofin Akeem Fadun, eekan agbẹjọro kan nilu Eko lasiko to n ba BBC Yoruba sọrọ lori ohun to mu ki idajọ ọwọ lawujọ di lemọ-lemọ. Kii ṣe ani-ani mọ pe awọn eeyan ni ipinlẹ Ọyọ n se gbọnmọgbọnmọ fifi idajọ afurasi sọwọ ara wọn, eleyi to si ti n kọ ọpọlọpọ eeyan ati awọn onwoye lominu. Laarin bi ọsẹ diẹ sẹyin bayii, ko din ni eeyan mẹfa ti awọn eeyan ti dana sun ninu isẹlẹ ọtọọtọ, tori pe wọn fura iwa aidaa kan tabi omiran si wọn.


Eyi ni ọrọ Amofin Akeem Fadun, eekan agbẹjọro kan nilu Eko lasiko to n ba BBC Yoruba sọrọ lori ohun to mu ki idajọ ọwọ lawujọ di lemọ-lemọ. Kii ṣe ani-ani mọ pe awọn eeyan ni ipinlẹ Ọyọ n se gbọnmọgbọnmọ fifi idajọ afurasi sọwọ ara wọn, eleyi to si ti n kọ ọpọlọpọ eeyan ati awọn onwoye lominu. Laarin bi ọsẹ diẹ sẹyin bayii, ko din ni eeyan mẹfa ti awọn eeyan ti dana sun ninu isẹlẹ ọtọọtọ, tori pe wọn fura iwa aidaa kan tabi omiran si wọn. Amofin Akeem Fadun ni ọpọ igba ni araalu maa mu ọdaran lọ si agọ ọlọpaa ṣugbọn to jẹ wi pe wọn yoo tun ri ọdaran bẹẹ nigboro lẹyin wakati tabi ọjọ diẹ. Bakannaa lo tun pe fun eto ilanilọyẹ fun araalu lori ipenija ati ewu to wa lori idajọ ọwọ. Eekan amofin naa fi kun un pe, ọdaran ni ẹnikẹni to ba lọwọ ninu iṣẹlẹ idajọ ọwọ labẹ ofin.


Amofin Akeem Fadun ni ọpọ igba ni araalu maa mu ọdaran lọ si agọ ọlọpaa ṣugbọn to jẹ wi pe wọn yoo tun ri ọdaran bẹẹ nigboro lẹyin wakati tabi ọjọ diẹ. Bakannaa lo tun pe fun eto ilanilọyẹ fun araalu lori ipenija ati ewu to wa lori idajọ ọwọ. Eekan amofin naa fi kun un pe, ọdaran ni ẹnikẹni to ba lọwọ ninu iṣẹlẹ idajọ ọwọ labẹ ofin. O ni nibi ti ọrọ de duro bayii, ijọba gbọdọ bẹrẹ si ni fi awọn to ba n lọwọ ninu iṣẹlẹ didana sun afurasi tabi idajọ ọwọ jofin, lati lee jẹ ifaleti fun awọn eeyan mii lọjọ miran. Onimọ nipa ofin naa ko ṣai yannana rẹ pe, wahala iwọde #EndSARS to kọja laipẹ yii ti n fun awọn eeyan ni igboya lati hu awọn iwa kotọ. "Wọn ti lero pe bi awọn ṣe parapọ ba ọpọ dukia jẹ, ti wọn si ṣe ọpọ iwa jagidijagan lasiko naa, ti ko si si ẹni to mu wọn sii, ni awọn ṣe lee maa hu iwa kotọ naa lọ.


O ni nibi ti ọrọ de duro bayii, ijọba gbọdọ bẹrẹ si ni fi awọn to ba n lọwọ ninu iṣẹlẹ didana sun afurasi tabi idajọ ọwọ jofin, lati lee jẹ ifaleti fun awọn eeyan mii lọjọ miran. Onimọ nipa ofin naa ko ṣai yannana rẹ pe, wahala iwọde #EndSARS to kọja laipẹ yii ti n fun awọn eeyan ni igboya lati hu awọn iwa kotọ. "Wọn ti lero pe bi awọn ṣe parapọ ba ọpọ dukia jẹ, ti wọn si ṣe ọpọ iwa jagidijagan lasiko naa, ti ko si si ẹni to mu wọn sii, ni awọn ṣe lee maa hu iwa kotọ naa lọ. Ijọba gbọdọ fi awọn eeyan jofin daadaa lori iwa aburu yii, lati jẹ ki araalu mọ pe iyatọ wa laarin kiko ara jọ pọ, ja fun ẹtọ labẹ ofin ati kiko ara jọ pọ hu iwa ọdaran." Bakannaa ni Amofin Akeem Fadun tun mu aba wa pe, bi araalu ko ba ni igbagbọ ninu ilana idajọ lorilẹede yii, boya ki wọn maa gbe igbimọ kan kalẹ, lati maa tọpinpin bi awọn agbofinro ṣe n yanju awọn afurasi ti wọn ba gbe wa si ọdọ wọn. Ẹwẹ, nigba ti BBC News Yoruba kan si ijọba ipinlẹ Ọyọ, kọmiṣọna feto iroyin ati aṣa, Ọmọwe Wasiu Ọlatubọsun ṣalaye pe ijọba n gbe igbesẹ lati tubọ mu ki okun ati koriya wa fun awọn agbofinro lati ṣiṣẹ wọn.


Ijọba gbọdọ fi awọn eeyan jofin daadaa lori iwa aburu yii, lati jẹ ki araalu mọ pe iyatọ wa laarin kiko ara jọ pọ, ja fun ẹtọ labẹ ofin ati kiko ara jọ pọ hu iwa ọdaran." Bakannaa ni Amofin Akeem Fadun tun mu aba wa pe, bi araalu ko ba ni igbagbọ ninu ilana idajọ lorilẹede yii, boya ki wọn maa gbe igbimọ kan kalẹ, lati maa tọpinpin bi awọn agbofinro ṣe n yanju awọn afurasi ti wọn ba gbe wa si ọdọ wọn. Ẹwẹ, nigba ti BBC News Yoruba kan si ijọba ipinlẹ Ọyọ, kọmiṣọna feto iroyin ati aṣa, Ọmọwe Wasiu Ọlatubọsun ṣalaye pe ijọba n gbe igbesẹ lati tubọ mu ki okun ati koriya wa fun awọn agbofinro lati ṣiṣẹ wọn. Ọmọwe Ọlatubosun ni itaniji ti bẹrẹ lori iwa kotọ yii, lati mu ki araalu mọ wahala to rọ mọ irufẹ iwa didana sun awọn afurasi. Bakan naa lo tun rọ awọn ọlọpaa lati rii pe gbogbo afurasi ti wọn ba mu de ọdọ wọn, ni wọn foju wina ofin. Yoruba ni ọjọ gbogbo ni ti ole, amọ ọjọ kan soso pere ni ti olohun.


Ọmọwe Ọlatubosun ni itaniji ti bẹrẹ lori iwa kotọ yii, lati mu ki araalu mọ wahala to rọ mọ irufẹ iwa didana sun awọn afurasi. Bakan naa lo tun rọ awọn ọlọpaa lati rii pe gbogbo afurasi ti wọn ba mu de ọdọ wọn, ni wọn foju wina ofin. Yoruba ni ọjọ gbogbo ni ti ole, amọ ọjọ kan soso pere ni ti olohun. Bẹẹ lọrọ ri fun awọn adigunjale meji kan lọjọru nilu Ibadan nigba ti wọn ja ọkunrin kan lole amọ ti ọwọ palaba wọn segi. Atẹjade kan ti ileesẹ ọlọpa fisita lori isẹlẹ naa salaye pe deede aago mẹta aabọ irọlẹ ọjọru ni isẹlẹ naa waye si ọkunrin kan, ti wọn pe orukọ rẹ ni Tobi Adebayo, ẹni ọdun mẹtadinlọgbọn to wa ninu ọkọ ayọkẹlẹ rẹ. Gẹgẹ bi ileesẹ ọlọpaa ti wi, adugbo Favours, lopopona Awolowo si Bodija nilu Ibadan ni awọn ọkunrin meji to wa lori ọkada ti sẹburu ọkọ Toyota Corolla rẹ, ti wọn si fi tipa gba foonu ati apo kan ti iwe wa ninu rẹ.


Bẹẹ lọrọ ri fun awọn adigunjale meji kan lọjọru nilu Ibadan nigba ti wọn ja ọkunrin kan lole amọ ti ọwọ palaba wọn segi. Atẹjade kan ti ileesẹ ọlọpa fisita lori isẹlẹ naa salaye pe deede aago mẹta aabọ irọlẹ ọjọru ni isẹlẹ naa waye si ọkunrin kan, ti wọn pe orukọ rẹ ni Tobi Adebayo, ẹni ọdun mẹtadinlọgbọn to wa ninu ọkọ ayọkẹlẹ rẹ. Gẹgẹ bi ileesẹ ọlọpaa ti wi, adugbo Favours, lopopona Awolowo si Bodija nilu Ibadan ni awọn ọkunrin meji to wa lori ọkada ti sẹburu ọkọ Toyota Corolla rẹ, ti wọn si fi tipa gba foonu ati apo kan ti iwe wa ninu rẹ. Amọ ẹnikan ti isẹlẹ naa soju rẹ ni owo to to miliọnu marun naira lo wa ninu apo naa, ti ọkunrin ọhun to jẹ olokoowo gbe lọwọ. Atẹjade naa ni ni kete tawọn adigunjale naa sisẹ laabi ọhun tan, ni wọn fẹsẹ fẹ lori ọkada wọn amọ ti Adebayo atawọn araalu gba ya wọn  pẹlu ọkọ rẹ titi to fi le wọn de adugbo dandaru. Lojiji ni ọkada naa ja sinu koto nla kan, tawọn adigunjale naa si jabọ, bẹẹ ni ọkan ninu wọn dagbere faye loju ẹsẹ nigba ti ekeji fara gbọgbẹ, ti ara rẹ si bo falafala.


Amọ ẹnikan ti isẹlẹ naa soju rẹ ni owo to to miliọnu marun naira lo wa ninu apo naa, ti ọkunrin ọhun to jẹ olokoowo gbe lọwọ. Atẹjade naa ni ni kete tawọn adigunjale naa sisẹ laabi ọhun tan, ni wọn fẹsẹ fẹ lori ọkada wọn amọ ti Adebayo atawọn araalu gba ya wọn  pẹlu ọkọ rẹ titi to fi le wọn de adugbo dandaru. Lojiji ni ọkada naa ja sinu koto nla kan, tawọn adigunjale naa si jabọ, bẹẹ ni ọkan ninu wọn dagbere faye loju ẹsẹ nigba ti ekeji fara gbọgbẹ, ti ara rẹ si bo falafala. Atẹjade ileesẹ ọlọpaa naa ni, ni kete ti iroyin naa kan ọga ọlọpaa to wa ni agọ ọlọpaa Agodi lara lo morile ibi isẹlẹ naa amọ ko to de ibẹ, ẹpa ko boro mọ. Idi ni pe awọn araalu tinu n bi, ti wọn le ni igba, ti dana sun adigunjale to fara gbọgbẹ naa, tawọn ọlọpaa si ti gbe ajoku rẹ lọ sile igbokusi. Bakan naa ni ileesẹ ọlọpaa ni aayan ti n lọ lati tanna wadi isẹlẹ naa siwaju si.


Atẹjade ileesẹ ọlọpaa naa ni, ni kete ti iroyin naa kan ọga ọlọpaa to wa ni agọ ọlọpaa Agodi lara lo morile ibi isẹlẹ naa amọ ko to de ibẹ, ẹpa ko boro mọ. Idi ni pe awọn araalu tinu n bi, ti wọn le ni igba, ti dana sun adigunjale to fara gbọgbẹ naa, tawọn ọlọpaa si ti gbe ajoku rẹ lọ sile igbokusi. Bakan naa ni ileesẹ ọlọpaa ni aayan ti n lọ lati tanna wadi isẹlẹ naa siwaju si. Sugbọn isẹlẹ naa da sunkẹrẹ fakẹrẹ ọkọ silẹ ladugbo dandaru si Mokola, tawọn osisẹ Amotekun naa si bawọn peju sibi isẹlẹ ọhun, bẹẹ ni wọn n dari ọkọ lagbegbe naa pẹlu lati dena sunkẹrẹ fakẹrẹ. Awọn igara ọlọṣa ti yinbọn pa ọkunrin ọlọdẹ kan lagbegbe Mọniya nilu Ibadan. Arakunrin naa ti awọn ọlọpaa pe orukọ rẹ ni Isau Yisah ni wọn sọ wi pe o n ṣe ṣọ ile epo kan lagbegbe naa lasiko ti awọn ọlọṣa fi ya bo adugbo naa lọjọ Abamẹta.


Sugbọn isẹlẹ naa da sunkẹrẹ fakẹrẹ ọkọ silẹ ladugbo dandaru si Mokola, tawọn osisẹ Amotekun naa si bawọn peju sibi isẹlẹ ọhun, bẹẹ ni wọn n dari ọkọ lagbegbe naa pẹlu lati dena sunkẹrẹ fakẹrẹ. Awọn igara ọlọṣa ti yinbọn pa ọkunrin ọlọdẹ kan lagbegbe Mọniya nilu Ibadan. Arakunrin naa ti awọn ọlọpaa pe orukọ rẹ ni Isau Yisah ni wọn sọ wi pe o n ṣe ṣọ ile epo kan lagbegbe naa lasiko ti awọn ọlọṣa fi ya bo adugbo naa lọjọ Abamẹta. Gẹgẹ bi ohun ti awọn iroyin kan sọ, awọn ọlọdẹ agbegbe naa, ninu eyi ti Yisah wa doju kọ awọn ọlọṣa naa ki o to di pe awọn ọlọṣaa naa pa Yisah lagbegbe Asanmajana ti ileepo naa wa. Ohun ti awọn eeyan kan n sọ lagbegbe naa ni pe boya oloogbe naa da awọn kan lara awọn ọlọṣa naa mọ ni wọn ṣe pa. Ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ọyọ, la gbọ pe o ti fi idi iṣẹẹ idigun jale naa mulẹ ti wọn si ni iwadii ti bẹrẹ. Gẹgẹ bi atẹjade kan ṣe sọ, wọn ti gbe oku arakunrin naa lọ sileewosan nla ijsba to wa lagbegbe Mọniya.


Gẹgẹ bi ohun ti awọn iroyin kan sọ, awọn ọlọdẹ agbegbe naa, ninu eyi ti Yisah wa doju kọ awọn ọlọṣa naa ki o to di pe awọn ọlọṣaa naa pa Yisah lagbegbe Asanmajana ti ileepo naa wa. Ohun ti awọn eeyan kan n sọ lagbegbe naa ni pe boya oloogbe naa da awọn kan lara awọn ọlọṣa naa mọ ni wọn ṣe pa. Ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ọyọ, la gbọ pe o ti fi idi iṣẹẹ idigun jale naa mulẹ ti wọn si ni iwadii ti bẹrẹ. Gẹgẹ bi atẹjade kan ṣe sọ, wọn ti gbe oku arakunrin naa lọ sileewosan nla ijsba to wa lagbegbe Mọniya.


Sunday Igboho: Ṣé Igboho ṣetán láti ṣe ìpàdé pẹ̀lú Seyi Makinde àti ọlọ́pàá?

Ọrọ aawọ to n waye lagbegbe Ibarapa ni ipinlẹ Oyo ti n ṣebi ẹni niyanju bọ diẹdiẹ pẹlu bi ijọba ti ṣe fẹ ṣepade pẹlu ọga ọlọpaa ati awọn lọba lọba nibẹ. Afojusun ipade yii, gẹgẹ bi alaye ti igbakeji alaga igbimọ lọbalọba Oyo, Olugbọn tilu Orile-Igbọn, Oba Francis Olusola Alao ṣe sọ, ni lati da alaafia pada si agbegbe ọhun. Lẹnu lọọlọ yi, laasigbo n waye pẹlu bi gbajugbaja ajafẹtọ Yoruba kan, Sunday Igboho ṣe lọ silu Igangan, lati kilọ fawọn ajinigbe, ọdaran ati apaniyan to wa lgbegbe Ibarapa lati so ewe gbejẹ mọ ọwọ. Eyi ko ṣẹyin bi awọn eeyan ṣe n ke irora lori ẹsun ipaniyan ati ijinigbe to n waye lati ọwọ awọn ọdaran kan laarin awọn ẹya Fulani to tẹdo si agbegbe naa. Iroyin naa ni ọba alade naa ni ikọ lati ọdọ Gomina, omiran lati ọdọ ọga ọlọpaa ti Kọmisana tuntun Ngozi Onadeko yoo dari, ni yoo wa nibi ipade naa pẹlu ikọ asoju awọn lọbalọba. ''Mo n lọ si Ibarapa lọjọ Aiku lati lọ ṣe ipade pẹlu awọn lọbalọba Ibarapa.


Eyi ko ṣẹyin bi awọn eeyan ṣe n ke irora lori ẹsun ipaniyan ati ijinigbe to n waye lati ọwọ awọn ọdaran kan laarin awọn ẹya Fulani to tẹdo si agbegbe naa. Iroyin naa ni ọba alade naa ni ikọ lati ọdọ Gomina, omiran lati ọdọ ọga ọlọpaa ti Kọmisana tuntun Ngozi Onadeko yoo dari, ni yoo wa nibi ipade naa pẹlu ikọ asoju awọn lọbalọba. ''Mo n lọ si Ibarapa lọjọ Aiku lati lọ ṣe ipade pẹlu awọn lọbalọba Ibarapa. Kọmisana ọlọpaa yoo wa nibẹ, Aṣoju ọga ọlọpaa ati aṣoju ijọba naa yoo wa nibẹ'' ''Alaafia la fẹ lagbegbe naa. Mo n lọ si ipade yii gẹgẹ bi igbakeji alaga igbimọ lọbalọba. Mo si ti sọ fun gbogbo awọn lọbalọba ni Ibarapa pe ki wọn peju sibẹ'' Ọba alaye naa tẹsiwaju pe ''igbesẹ n waye lati pari aawọ yi ni Tede, Agọ Arẹ ati agọ Amodu ni ijọba ibilẹ Atisbo.


Kọmisana ọlọpaa yoo wa nibẹ, Aṣoju ọga ọlọpaa ati aṣoju ijọba naa yoo wa nibẹ'' ''Alaafia la fẹ lagbegbe naa. Mo n lọ si ipade yii gẹgẹ bi igbakeji alaga igbimọ lọbalọba. Mo si ti sọ fun gbogbo awọn lọbalọba ni Ibarapa pe ki wọn peju sibẹ'' Ọba alaye naa tẹsiwaju pe ''igbesẹ n waye lati pari aawọ yi ni Tede, Agọ Arẹ ati agọ Amodu ni ijọba ibilẹ Atisbo. Emi ni mo n dari gbogbo eto yii ta si fẹ kawọn eeyan jẹ ki alaafia jọba'' Amọ ibeere to n gba ẹnu awọn eeyan ni pe se wọn ti gba Sunday Igboho sẹyin ninu ipade yii ni? bakan naa ni wọn n beere pe se Igboho yoo lọ sibi ipade naa, ka si mọ boya gbogbo rogbodiyan naa yoo jẹ rodo, lọ mumi lẹyin ipade yii? Sugbọn ọpọ ni o see se ki wọn ma pe Igboho sibi ipade naa nitori ọga patapata ọlọpaa ti paṣẹ saaju pe ki wọn mu Sunday Igboho wa si Abuja lati wa jẹjọ niwaju ile ẹjọ.


Emi ni mo n dari gbogbo eto yii ta si fẹ kawọn eeyan jẹ ki alaafia jọba'' Amọ ibeere to n gba ẹnu awọn eeyan ni pe se wọn ti gba Sunday Igboho sẹyin ninu ipade yii ni? bakan naa ni wọn n beere pe se Igboho yoo lọ sibi ipade naa, ka si mọ boya gbogbo rogbodiyan naa yoo jẹ rodo, lọ mumi lẹyin ipade yii? Sugbọn ọpọ ni o see se ki wọn ma pe Igboho sibi ipade naa nitori ọga patapata ọlọpaa ti paṣẹ saaju pe ki wọn mu Sunday Igboho wa si Abuja lati wa jẹjọ niwaju ile ẹjọ. Titi di ba ṣe n ko iroyin yii jọ, ko si aridaju pe Kọmisana ọlọpaa ni Oyo ti tẹle aṣẹ ti ọga ọlọpaa pa. Bakan naa ni iroyin kan ni awọn olori Fulani to wa ni Igangan ni oun ti sa asala fẹmi oun lẹyin ti awọn kan dana sun ile Seriki. Ko daju boya awọn olori Fulani yoo wa nibi ipade yii ṣugbọn bi nkan ba ti ṣe n lọ si, gbogbo rẹ la o maa mu tọ yin wa.


Titi di ba ṣe n ko iroyin yii jọ, ko si aridaju pe Kọmisana ọlọpaa ni Oyo ti tẹle aṣẹ ti ọga ọlọpaa pa. Bakan naa ni iroyin kan ni awọn olori Fulani to wa ni Igangan ni oun ti sa asala fẹmi oun lẹyin ti awọn kan dana sun ile Seriki. Ko daju boya awọn olori Fulani yoo wa nibi ipade yii ṣugbọn bi nkan ba ti ṣe n lọ si, gbogbo rẹ la o maa mu tọ yin wa.


Harry Akande: Makinde, Dele Momodu ń ṣèdárò Àgbà Oyè Ilẹ̀ Ibadan, Harry Akande tó jáde láyé

Awọn eekan ilu ti bẹrẹ si ni ṣe idaro gbajugbaja olokoowo ati Agba Oye ilẹ Ibadan to di oloogbe, Oloye Harry Akande. Ninu ọrọ ibanikẹdun tiẹ, Gomina ipinlẹ Oyo, Seyi Makinde ṣe apejuwe iku Oloye Akande gẹgẹ bi adanu nla fun ipinlẹ Oyo ati fun orilẹede Najiria lapapọ. Makinde sọ ninu ọrọ ibanikẹdun to fi ranṣẹ si idile oloogbe naa pe ilẹ Ibadan ati ipinlẹ Oyo ti padanu eeyan nla mii. Ninu atẹjade ti akọwe iroyin fun Gomina ipinlẹ Oyo, Taiwo Adisa fi sita lorukọ Gomina, Makinde gbadura pe ki Eleduwa tẹwọ gba Akande, ki O si tu awọn ẹbi rẹ ninu. Makinde sọ pe ipinnu Oloye Akande lati wọ agbo oṣelu Naijiria lo fun ọpọ oniṣowo ni igboya lati dije fun ipo osẹlu ni Naijiria bayii. Bakan naa, ilumọọka oniroyin, Dele Momodu gboṣuba fun Agba Oye ilẹ Ibadan ninu ọrọ to fi lede loju opo Twitter rẹ.


Ninu atẹjade ti akọwe iroyin fun Gomina ipinlẹ Oyo, Taiwo Adisa fi sita lorukọ Gomina, Makinde gbadura pe ki Eleduwa tẹwọ gba Akande, ki O si tu awọn ẹbi rẹ ninu. Makinde sọ pe ipinnu Oloye Akande lati wọ agbo oṣelu Naijiria lo fun ọpọ oniṣowo ni igboya lati dije fun ipo osẹlu ni Naijiria bayii. Bakan naa, ilumọọka oniroyin, Dele Momodu gboṣuba fun Agba Oye ilẹ Ibadan ninu ọrọ to fi lede loju opo Twitter rẹ. Momodu ni Oloye Akande fi imura bi ẹni n rode pawọn ku nilẹ Amẹrika. O ni Oloye Akande ni alawolodu bi iyere ọmọ ilu Ibadan keji ti yoo jẹ ọlọrun ni pe lọdun 2020 yii lẹyin ti Parakoyi, Oloye Bode Akindele ti kọkọ ku. Àgbà Oyè Ilẹ̀ Ibadan, Harry Akande ti jáde láyé Harry Akande ti o jẹ gbajugbaja Olokoowo ati Agba Oye ilẹ Ibadan ti di oloogbe.


Momodu ni Oloye Akande fi imura bi ẹni n rode pawọn ku nilẹ Amẹrika. O ni Oloye Akande ni alawolodu bi iyere ọmọ ilu Ibadan keji ti yoo jẹ ọlọrun ni pe lọdun 2020 yii lẹyin ti Parakoyi, Oloye Bode Akindele ti kọkọ ku. Àgbà Oyè Ilẹ̀ Ibadan, Harry Akande ti jáde láyé Harry Akande ti o jẹ gbajugbaja Olokoowo ati Agba Oye ilẹ Ibadan ti di oloogbe. Akande ṣe alaisi l'ọjọ Abamẹta lẹni ọdun mẹtadinlọgọrin lẹyin aisan ranpẹ. Oloye Harry Ayoade Akande gbe aye rẹ laarin ọjọ kẹta oṣu kẹta ọdun 1943 si ọjọ karun oṣu kejila ọdun 2020. Oloye Harry Akande jẹ gbajumọ oniṣowo nile ati lẹyin odi Naijiria.


Akande ṣe alaisi l'ọjọ Abamẹta lẹni ọdun mẹtadinlọgọrin lẹyin aisan ranpẹ. Oloye Harry Ayoade Akande gbe aye rẹ laarin ọjọ kẹta oṣu kẹta ọdun 1943 si ọjọ karun oṣu kejila ọdun 2020. Oloye Harry Akande jẹ gbajumọ oniṣowo nile ati lẹyin odi Naijiria. O ti gbe apoti ibo lati dije du ipo aarẹ orilẹede Naijiria ri. Awọn mọlẹbi oloogbe ni iku iroyin iku rẹ ba awọn lojiji gẹgẹ bi Olumide Akanbi ṣe fi ọrọ sita lorukọ ẹbi.


O ti gbe apoti ibo lati dije du ipo aarẹ orilẹede Naijiria ri. Awọn mọlẹbi oloogbe ni iku iroyin iku rẹ ba awọn lojiji gẹgẹ bi Olumide Akanbi ṣe fi ọrọ sita lorukọ ẹbi.


Shasha Fire: Ìgbìmọ̀ tí adelé alága ìjọba ìbílẹ̀ Guusu-Akinyẹle yàn sí ọja Shasha ló da iná ọjà náà rú

Alaga ọja Shasha to jona ni Ibadan, Alhaji Usman Idris Yakub ti sọ pe igbimọ kan ti adele alaga ijọba ibilẹ Guusu-Akinyẹle, Ahmed Kazeem Adekunle yan si ọja lo da ina ọja naa ru ki ina to ṣẹyọ nibẹ. Idris Yakub lo fi ọrọ naa lede nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ lori ohun to gbagbọ pe o ṣokunfa iṣẹlẹ ọhun. O ni nnkan bii aago mẹrin aabọ idaji ọjọ Iṣẹgun ni wọn ṣa dede gbọ pe ọja wọn gbina nipasẹ ina ijọba ti wọn mu de. O tẹsiwaju pe ni ọjọ kẹta ṣaaju ọjọ ti iṣẹlẹ naa ṣẹ, igbimọ ti adele alaga ijọba ibilẹ Guusu-Akinyẹle yan si ọja ọhun wa da ina ọja naa ru. Yakub ni wọn gbe igbeṣe yii botilẹ jẹ wi pe ina ọba ti n tan nibẹ lati nnkan bi i ọdun mẹwaa sẹyin. Alaga ọja Ṣaṣa ọhun ni aṣiṣe igbimọ naa lo ṣokunfa ijamba ina to ṣe akoba fun ọpọlọpọ ṣọọbu ati awọn dukiya mii.


O tẹsiwaju pe ni ọjọ kẹta ṣaaju ọjọ ti iṣẹlẹ naa ṣẹ, igbimọ ti adele alaga ijọba ibilẹ Guusu-Akinyẹle yan si ọja ọhun wa da ina ọja naa ru. Yakub ni wọn gbe igbeṣe yii botilẹ jẹ wi pe ina ọba ti n tan nibẹ lati nnkan bi i ọdun mẹwaa sẹyin. Alaga ọja Ṣaṣa ọhun ni aṣiṣe igbimọ naa lo ṣokunfa ijamba ina to ṣe akoba fun ọpọlọpọ ṣọọbu ati awọn dukiya mii. Bakan naa lo fi ẹsun kan adele alaga ijọba ibilẹ naa pe gbogbo owo ti wọn n gba lọwọ awọn ontaja ni ko si koko nnkan gidi kan ti wọn fi n ṣe. Yakub fi kun ọrọ rẹ pe ọpọlọpọ owo ti awọn ontaja dá jọ si ofisi oun lo ti jona bayii. O wa rawọ ẹbẹ si ijọba ipinlẹ Ọyọ lati boju aanu wo awọn eeyan ti wọn padanu dukiya wọn sinu ijamba ina naa ki wọn le bọriyọ ninu gbese to n bẹ nilẹ bayii.


Bakan naa lo fi ẹsun kan adele alaga ijọba ibilẹ naa pe gbogbo owo ti wọn n gba lọwọ awọn ontaja ni ko si koko nnkan gidi kan ti wọn fi n ṣe. Yakub fi kun ọrọ rẹ pe ọpọlọpọ owo ti awọn ontaja dá jọ si ofisi oun lo ti jona bayii. O wa rawọ ẹbẹ si ijọba ipinlẹ Ọyọ lati boju aanu wo awọn eeyan ti wọn padanu dukiya wọn sinu ijamba ina naa ki wọn le bọriyọ ninu gbese to n bẹ nilẹ bayii. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin? Awọn onimọ ti kilọ lasiko yii pe bi asiko ọyẹ ṣe n sumọ, ki awọn eeyan ṣọra gidi ki wọn ma baa ṣe afọwọfa ija ina. Iru eyi gaan lo burẹkẹ gẹgẹ bi ikọlu kọgba ṣe waye ni ọja ilu Shasha ni Ibadan tii ṣe olu ilu ipinlẹ Oyo.


Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin? Awọn onimọ ti kilọ lasiko yii pe bi asiko ọyẹ ṣe n sumọ, ki awọn eeyan ṣọra gidi ki wọn ma baa ṣe afọwọfa ija ina. Iru eyi gaan lo burẹkẹ gẹgẹ bi ikọlu kọgba ṣe waye ni ọja ilu Shasha ni Ibadan tii ṣe olu ilu ipinlẹ Oyo. Lọjọ Iṣẹgun ọsẹ ni wọn dede ri i ti ina bẹ silẹ to si bẹrẹ si ni jo oile itaja lọ raurau pẹlu ọpọlọpọ dukia to ṣofo. Ọgbẹni Adewale to gbẹnusọ fun awọn ọlọpaa sọ fun awọn oniroyin pe "wọn pe wa ni nkan bii agogo mẹrin owurọ kọja iṣẹju mẹẹdogun nigba ti ina yii bẹrẹ si ni jo ni ọja naa". Adewale ni agọ awọn to wa ni agbegbe Oyo State Secretariat lo tara ṣaṣa lọ si ibẹ ti wọn si fabọ jẹni pe ile itaja bii ọgbọn lo jona raurau.


Lọjọ Iṣẹgun ọsẹ ni wọn dede ri i ti ina bẹ silẹ to si bẹrẹ si ni jo oile itaja lọ raurau pẹlu ọpọlọpọ dukia to ṣofo. Ọgbẹni Adewale to gbẹnusọ fun awọn ọlọpaa sọ fun awọn oniroyin pe "wọn pe wa ni nkan bii agogo mẹrin owurọ kọja iṣẹju mẹẹdogun nigba ti ina yii bẹrẹ si ni jo ni ọja naa". Adewale ni agọ awọn to wa ni agbegbe Oyo State Secretariat lo tara ṣaṣa lọ si ibẹ ti wọn si fabọ jẹni pe ile itaja bii ọgbọn lo jona raurau. "A gbọ pe iṣẹlẹ naa waye lasiko ti wọn mu ina ijọba to ti lọ de pada lagbegbe ọhun lowurọ kutukutu ọjọ Iṣẹgun naa. Ọja Shasha jẹ ibi itaja nla fun oniruuru eso torinaa idi, apẹrẹ lọpọlọpọ ni wọn ko jọ si ibẹ lo sare ran mọ ina ọhun. O wa ṣekilọ fawọn eeyan pee oju lalakan fi n ṣọri lasiko ọyẹ bo ba ti n sunmọ si ni ki wọn ti maa ṣọra ki wọn ma baa ri ija ina loriṣiriṣi ọna.


"A gbọ pe iṣẹlẹ naa waye lasiko ti wọn mu ina ijọba to ti lọ de pada lagbegbe ọhun lowurọ kutukutu ọjọ Iṣẹgun naa. Ọja Shasha jẹ ibi itaja nla fun oniruuru eso torinaa idi, apẹrẹ lọpọlọpọ ni wọn ko jọ si ibẹ lo sare ran mọ ina ọhun. O wa ṣekilọ fawọn eeyan pee oju lalakan fi n ṣọri lasiko ọyẹ bo ba ti n sunmọ si ni ki wọn ti maa ṣọra ki wọn ma baa ri ija ina loriṣiriṣi ọna. "A gbudọ rii pe ka to jade kuro ni ile tabi ibi iṣẹ, gbogbo oju amunawa ni wọn yọ kuro lati dena ina jijo.


"A gbudọ rii pe ka to jade kuro ni ile tabi ibi iṣẹ, gbogbo oju amunawa ni wọn yọ kuro lati dena ina jijo.


Oyo Coronavirus: Makinde ní kò sí ọwọ́jà Coronavirus ẹlẹ́ẹ̀kejì ní ìpínlẹ̀ Oyo

Gomina ipinlẹ Oyo, Seyi Makinde ti sọ pe akọsilẹ fihan pe ọwọja keji arun covid-19 ko tii wọ ipinlẹ naa. Makinde ni lootọọ ni akọsilẹ NCDC ṣe afihan pe ọwọja coronavirus ẹlẹẹkeji n peleke sii ni Naijiria lojojumọ. Amọ, Makinde sọ pe iwadii ati ayẹwo ti ipinlẹ Oyo ṣe lori bi coronavirus ṣe n ran nipinlẹ naa fihan pe, ko buru ju ti at'ẹyin wa lọ. Gomina makinde sisọ loju ọrọ yii lasiko to n se ipade akọroyin lori arun Coronavirus ati eto aabo ipinlẹ Oyo. Atẹjade ajọ NCDC fihan pe eeyan to le ni irinwo lo ko coronavirus laarin ọsẹ meji nipinlẹ Oyo. Makinde ṣalaye pe ipinlẹ Oyo ṣe ayẹwo Coronavirus fun ẹgbẹrun lọna ogun eeyan láàrin oṣu kẹta si oṣu kejila ọdun 2020.


Gomina makinde sisọ loju ọrọ yii lasiko to n se ipade akọroyin lori arun Coronavirus ati eto aabo ipinlẹ Oyo. Atẹjade ajọ NCDC fihan pe eeyan to le ni irinwo lo ko coronavirus laarin ọsẹ meji nipinlẹ Oyo. Makinde ṣalaye pe ipinlẹ Oyo ṣe ayẹwo Coronavirus fun ẹgbẹrun lọna ogun eeyan láàrin oṣu kẹta si oṣu kejila ọdun 2020. Makinde ni ẹgbẹrun mẹta ninu awọn eeyan ọhun ni ayẹwo fihan pe wọn ni covid-19. "A tun ti ṣe ayẹwo fun ẹgbẹrun mẹrinla eeyan mii nipinlẹ Oyo lati oṣu kejila ọdun 2020 si akoko yii, eeyan mẹrindinlẹẹdẹgbẹrin(696) ni ayẹwo fihan pe wọn larun coronavirus," Makinde ṣalaye. Gomina Makinde ni ijọba oun ko ni kaarẹ nipa eto ilanilọyẹ lori ati dena Coronavirus nipinlẹ Oyo.


Makinde ni ẹgbẹrun mẹta ninu awọn eeyan ọhun ni ayẹwo fihan pe wọn ni covid-19. "A tun ti ṣe ayẹwo fun ẹgbẹrun mẹrinla eeyan mii nipinlẹ Oyo lati oṣu kejila ọdun 2020 si akoko yii, eeyan mẹrindinlẹẹdẹgbẹrin(696) ni ayẹwo fihan pe wọn larun coronavirus," Makinde ṣalaye. Gomina Makinde ni ijọba oun ko ni kaarẹ nipa eto ilanilọyẹ lori ati dena Coronavirus nipinlẹ Oyo. O ni ajakalẹ arun covid-19 si wa ni Naijiria, amọ "sayẹnsi n sọ fun wa pe a le bori arun naa nipa ṣiṣọra." Makinde ni ohun to tọ ni pe ki onikaluku tẹle sayẹnsi. Gomina ko ṣai rọ awọn eeyan ipinlẹ Oyo lati maa tẹle Ilana idaabo bo ara ẹni lọwọ covid-19 nípa wíwọ ibomu, fifọwọ deede ati itakete sí ara ẹni.


O ni ajakalẹ arun covid-19 si wa ni Naijiria, amọ "sayẹnsi n sọ fun wa pe a le bori arun naa nipa ṣiṣọra." Makinde ni ohun to tọ ni pe ki onikaluku tẹle sayẹnsi. Gomina ko ṣai rọ awọn eeyan ipinlẹ Oyo lati maa tẹle Ilana idaabo bo ara ẹni lọwọ covid-19 nípa wíwọ ibomu, fifọwọ deede ati itakete sí ara ẹni. Gomina ipinlẹ Oyo ni ijọba n ṣiṣẹ lati rii pe ajọṣepọ to dan mọran wa si laarin ile iwosan UCH ati ile iwosan ajakalẹ arun to wa ni Olodo n'Ibadan. Bakanna lo ṣọ pe ijọba n ṣe eto ilanilọyẹ fawọn ile iwosan aladani lori ati maa tẹle Ilana ati gbogun ti ajakalẹ arun covid-19. Gomina ni ijọba tun ti n ba ileeṣẹ aladani kan sọrọ lori ipsese afẹfẹ emi "oxygen" fawọn alarun Covid-19 to ba nilo rẹ.


Gomina ipinlẹ Oyo ni ijọba n ṣiṣẹ lati rii pe ajọṣepọ to dan mọran wa si laarin ile iwosan UCH ati ile iwosan ajakalẹ arun to wa ni Olodo n'Ibadan. Bakanna lo ṣọ pe ijọba n ṣe eto ilanilọyẹ fawọn ile iwosan aladani lori ati maa tẹle Ilana ati gbogun ti ajakalẹ arun covid-19. Gomina ni ijọba tun ti n ba ileeṣẹ aladani kan sọrọ lori ipsese afẹfẹ emi "oxygen" fawọn alarun Covid-19 to ba nilo rẹ. Ijọba ipinlẹ Oyo ti bẹnu atẹ lu bawọn kan ti se n gbe irọ kiri nipa ikọ Amọtẹkun, lati le foju kere aseyọri wọn, ki wọn si fi da wahala silẹ nilu. Agbẹnusọ Gomina Seyi Makinde lori ọrọ ẹrọ ayelujara Jide Ajani lo sọrọ yii, pẹlu bi awọn eeyan kan se n fi ẹsun kan Amotekun Oyo pe wọn n pa eeyan lainidi. Lara ẹsun naa ni ọkan to ni se pẹlu iku awọn eeyan meje kan, to fi mọ arakunrin kan ati awọn ọmọ rẹ meji ti wọn pa lọjọ Abamẹta, lẹyin ikọlu to waye laarin ikọ Amọtẹkun pẹlu awọn agbebọn ni Aiyete Ibarapa.


Ijọba ipinlẹ Oyo ti bẹnu atẹ lu bawọn kan ti se n gbe irọ kiri nipa ikọ Amọtẹkun, lati le foju kere aseyọri wọn, ki wọn si fi da wahala silẹ nilu. Agbẹnusọ Gomina Seyi Makinde lori ọrọ ẹrọ ayelujara Jide Ajani lo sọrọ yii, pẹlu bi awọn eeyan kan se n fi ẹsun kan Amotekun Oyo pe wọn n pa eeyan lainidi. Lara ẹsun naa ni ọkan to ni se pẹlu iku awọn eeyan meje kan, to fi mọ arakunrin kan ati awọn ọmọ rẹ meji ti wọn pa lọjọ Abamẹta, lẹyin ikọlu to waye laarin ikọ Amọtẹkun pẹlu awọn agbebọn ni Aiyete Ibarapa. Losu Kejila ọdun to lọ, ikọ Amọtẹkun tun ni wọn lo pa akẹkọọ kan ti wọn ni adigunjale ni. Bẹẹ naa ni ẹnu ko sin lẹyin ikọ naa lori iku ọlọpaa kan to waye ni agbegbe Sango ni ilu Oyo lọjọ Kẹrin osu Kini. Ohun ti Ajani sọ si gbogbo awọn ẹsun tawọn eeyan fi n kan Amọtẹkun ni pe, wọn n lo ẹsun ẹlẹyamẹya lati fi doju ija kọ Amọtẹkun lọna a ti bawọn jẹ.


Losu Kejila ọdun to lọ, ikọ Amọtẹkun tun ni wọn lo pa akẹkọọ kan ti wọn ni adigunjale ni. Bẹẹ naa ni ẹnu ko sin lẹyin ikọ naa lori iku ọlọpaa kan to waye ni agbegbe Sango ni ilu Oyo lọjọ Kẹrin osu Kini. Ohun ti Ajani sọ si gbogbo awọn ẹsun tawọn eeyan fi n kan Amọtẹkun ni pe, wọn n lo ẹsun ẹlẹyamẹya lati fi doju ija kọ Amọtẹkun lọna a ti bawọn jẹ. O ni ahesọ tawọn eeyan n gbe ka paapa lori isẹlẹ to n waye ni Ibarapa jẹ ọna ati da omi tutu sookan aya Gomina Seyi Makinde. Ninu atẹjade to fi sita, Ajani sọ pe''Ki lo de tawọn eeyan fi n ti irọ ẹlẹyamẹya mọ Amọtẹkun pẹlu bi wọn se koju awọn ọdaran? Se wọn fẹ pa ikọ naa rẹ ni?


O ni ahesọ tawọn eeyan n gbe ka paapa lori isẹlẹ to n waye ni Ibarapa jẹ ọna ati da omi tutu sookan aya Gomina Seyi Makinde. Ninu atẹjade to fi sita, Ajani sọ pe''Ki lo de tawọn eeyan fi n ti irọ ẹlẹyamẹya mọ Amọtẹkun pẹlu bi wọn se koju awọn ọdaran? Se wọn fẹ pa ikọ naa rẹ ni? Wọn o ti se aseyọri.'' O tẹsiwaju pe, awọn to n gbe ahesọ ọrọ kiri fẹ si Gomina Makinde lọna ni. Wọn ti kuna wọn si ti mu ofo.


Wọn o ti se aseyọri.'' O tẹsiwaju pe, awọn to n gbe ahesọ ọrọ kiri fẹ si Gomina Makinde lọna ni. Wọn ti kuna wọn si ti mu ofo. Awọn to fẹ lo Amọtẹkun lati fi maa kọrin ẹlẹyamẹya yoo kan idin ninu iyọ. Ala ti ko ni le sẹ ni'' Gẹgẹ bo ti se sọ́, isẹ yi Amọtẹkunse lawọn ijọba ibilẹ mẹrin to ja si iku eeyan mẹjẹ wọn ko da nikan se. O ni awọn ati ẹgbẹ Miyetti Allah awọn fijilante ati ọlọde ni wọn gbarijọpọ koju awọn ọdaran nibẹ.


Awọn to fẹ lo Amọtẹkun lati fi maa kọrin ẹlẹyamẹya yoo kan idin ninu iyọ. Ala ti ko ni le sẹ ni'' Gẹgẹ bo ti se sọ́, isẹ yi Amọtẹkunse lawọn ijọba ibilẹ mẹrin to ja si iku eeyan mẹjẹ wọn ko da nikan se. O ni awọn ati ẹgbẹ Miyetti Allah awọn fijilante ati ọlọde ni wọn gbarijọpọ koju awọn ọdaran nibẹ. O fi kun pe ko si ootọ ninu ọrọ pe awọn n doju ija kọ awọn eeyan ẹya kan ni. O salaye pe o yẹ ki wọn gbosuba kaare fun ikọ Amọtẹkun ni pẹlu bi wọn ti se doju ija kọ awọn ọdaran ni lawọn ijọba ibilẹ mẹrin. ''Ohun to tun yẹ ki a gboriyin fun ni ajọsepọ laarin Amọtẹkun ati awọn fijilante ọlọdẹ ati Miyetti Allah.


O fi kun pe ko si ootọ ninu ọrọ pe awọn n doju ija kọ awọn eeyan ẹya kan ni. O salaye pe o yẹ ki wọn gbosuba kaare fun ikọ Amọtẹkun ni pẹlu bi wọn ti se doju ija kọ awọn ọdaran ni lawọn ijọba ibilẹ mẹrin. ''Ohun to tun yẹ ki a gboriyin fun ni ajọsepọ laarin Amọtẹkun ati awọn fijilante ọlọdẹ ati Miyetti Allah. Koda kii se Miyetti Allah lasan, awọn Fulani bawọn lọwọ ninu ibasepọ yii, ti wọn si fi ọrọ to Seriki awọn Fulani leti'' Alaga ajọ alaabo nipinlẹ Ọyọ, Oyo State Security Network ti ọpọ mọ si Amọtẹkun, Ọgagunfẹyinti, Ajibọla Toogun ti alaye awọn ohun ti awọn oṣiṣẹ amọtẹkun ko ni ṣe . Oniruuru ahesọ ọrọ lo ti n waye nipa ipa ti awọn oṣiṣẹ Amọtẹkun yoo maa ko gan ti ẹru si n ba ọpọ pe ṣe wọn ko ni tọ ipasẹ aṣiṣe ọlọpaa pẹlu. Ọgagunfẹyinti Toogun ni amọtẹkun ko si fun ṣiṣọ awọn dukia tabi ileeṣẹ aladani.


Koda kii se Miyetti Allah lasan, awọn Fulani bawọn lọwọ ninu ibasepọ yii, ti wọn si fi ọrọ to Seriki awọn Fulani leti'' Alaga ajọ alaabo nipinlẹ Ọyọ, Oyo State Security Network ti ọpọ mọ si Amọtẹkun, Ọgagunfẹyinti, Ajibọla Toogun ti alaye awọn ohun ti awọn oṣiṣẹ amọtẹkun ko ni ṣe . Oniruuru ahesọ ọrọ lo ti n waye nipa ipa ti awọn oṣiṣẹ Amọtẹkun yoo maa ko gan ti ẹru si n ba ọpọ pe ṣe wọn ko ni tọ ipasẹ aṣiṣe ọlọpaa pẹlu. Ọgagunfẹyinti Toogun ni amọtẹkun ko si fun ṣiṣọ awọn dukia tabi ileeṣẹ aladani. Bakan naa lo ni wọn ko lee di ohun elo fun sinsin tabi gba gbese pada fun awsn ileeṣẹ. O ni laipẹ igbimọ agbohungbaroye kan yoo di gbigbekalẹ fun araalu lati maa fi ariwisi wọn nipa iṣẹ ati iṣe Amọtẹkun ṣọwọ si. O ni idi niyi ti wọn fi rii pe wọn lẹ orukọ ati nọmba idanimọ ọkọọkan wọn mọ aya aṣọ ti wọn ba wọ.


Bakan naa lo ni wọn ko lee di ohun elo fun sinsin tabi gba gbese pada fun awsn ileeṣẹ. O ni laipẹ igbimọ agbohungbaroye kan yoo di gbigbekalẹ fun araalu lati maa fi ariwisi wọn nipa iṣẹ ati iṣe Amọtẹkun ṣọwọ si. O ni idi niyi ti wọn fi rii pe wọn lẹ orukọ ati nọmba idanimọ ọkọọkan wọn mọ aya aṣọ ti wọn ba wọ.


Vivian Omeh: Iba Oluyole ní wọn kò jẹ́ kí obìnrin náà wo dígí títí tó fi pé ọmọ ọdún mẹ́jọ torí ilà ojú rẹ̀

Yoruba ni ọna lo jin, ẹru ni baba nitori ko si ẹni to jabọ sile aye lati ọrun, ipasẹ eeyan kan la tọ wa. Idi ree ti Iba Oluyole, tii se baale ile agboole naa, Alhaji Nureni Aknbi fi tẹwọgba ọmọbinrin kan, Vivian Umeh, tii gbe ilẹ Igbo dagba. Gẹgẹ ba se mu iroyin naa wa fun yin saaju, ẹya Igbo ni iya orekelẹwa obinrin naa, to si gbe salọ silu wọn lati kekere, amọ baba Vivian, tii se sọja ti kọ ni ila agboole wọn. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Alhaji Akanbi ni Vivian ko gbọ ede Yoruba rara amọ o le sọ ede Igbo loju oorun, ọpẹ ila ti wọn kọ si loju nikan lo fi han pe Yoruba ni. O ni Vivian salaye pe kekere ni oun wa, ti iya oun ti ku, ti wọn ko si jẹ ki oun wo digi rara nitori wọn ni oun yoo ku ti oun ba wo digi. "Vivian ni amọ nigba ti oun pe ọmọ ọdun mẹjọ ni oun dọgbọn wo oju ara oun ninu digi ni kọrọ, ti oun si wa ri ila ti wọn kọ si oun ni ẹẹkẹ, eyi ti ko sẹni to kọ iru rẹ laarin awọn to sun mọ oun."


Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Alhaji Akanbi ni Vivian ko gbọ ede Yoruba rara amọ o le sọ ede Igbo loju oorun, ọpẹ ila ti wọn kọ si loju nikan lo fi han pe Yoruba ni. O ni Vivian salaye pe kekere ni oun wa, ti iya oun ti ku, ti wọn ko si jẹ ki oun wo digi rara nitori wọn ni oun yoo ku ti oun ba wo digi. "Vivian ni amọ nigba ti oun pe ọmọ ọdun mẹjọ ni oun dọgbọn wo oju ara oun ninu digi ni kọrọ, ti oun si wa ri ila ti wọn kọ si oun ni ẹẹkẹ, eyi ti ko sẹni to kọ iru rẹ laarin awọn to sun mọ oun." Akanbi ni ọmọbinrin naa dunkooko lati pa ara rẹ ni ọjọ to kẹyin osu kejila ọdun to kọja, tii se ọjọ ibi rẹ, o ni ayafi ti oun ba mọ awọn ẹbi oun nikan ni oun ko fi ni se bẹẹ. "Idi ree ti mo se ni mo ti gbaa bii ọmọ bibi inu mi nitori n ko fẹ ko pa ara rẹ. Ila wa loju rẹ, to si ni Ibadan ni wọn bi oun si, ọmọ ilu Ibadan naa si ni baba oun.


Akanbi ni ọmọbinrin naa dunkooko lati pa ara rẹ ni ọjọ to kẹyin osu kejila ọdun to kọja, tii se ọjọ ibi rẹ, o ni ayafi ti oun ba mọ awọn ẹbi oun nikan ni oun ko fi ni se bẹẹ. "Idi ree ti mo se ni mo ti gbaa bii ọmọ bibi inu mi nitori n ko fẹ ko pa ara rẹ. Ila wa loju rẹ, to si ni Ibadan ni wọn bi oun si, ọmọ ilu Ibadan naa si ni baba oun. Mo ti pe awọn ẹbi mi, mo si sọ fun wọn pe mo ti tẹwọgba ọmọ naa bii ọmọ, to si ti fara mọ pẹlu, oun naa si tẹwọ gba mi bii baba rẹ. Koda, o ti n jẹ orukọ mi, mo si n pe ni Fatimo gẹgẹ bi orukọ ti baba rẹ sọ, mo si ra irẹsi ati adiẹ fun pẹlu owo nla lati lọ fi se ọjọ ibi rẹ, ko si lọ se ajọyọ pe oun ti ni baba ati ẹbi tuntun." Alhaji Nureni Akanbi tẹsiwaju pe ọmọbinrin naa ni ninu iwadi oun ni wọn ti sọ fun oun pe Balogun ni orukọ baba oun, amọ wọn ko ri akọsilẹ mọ nipa agboole to ti wa abi aworan rẹ.


Mo ti pe awọn ẹbi mi, mo si sọ fun wọn pe mo ti tẹwọgba ọmọ naa bii ọmọ, to si ti fara mọ pẹlu, oun naa si tẹwọ gba mi bii baba rẹ. Koda, o ti n jẹ orukọ mi, mo si n pe ni Fatimo gẹgẹ bi orukọ ti baba rẹ sọ, mo si ra irẹsi ati adiẹ fun pẹlu owo nla lati lọ fi se ọjọ ibi rẹ, ko si lọ se ajọyọ pe oun ti ni baba ati ẹbi tuntun." Alhaji Nureni Akanbi tẹsiwaju pe ọmọbinrin naa ni ninu iwadi oun ni wọn ti sọ fun oun pe Balogun ni orukọ baba oun, amọ wọn ko ri akọsilẹ mọ nipa agboole to ti wa abi aworan rẹ. O fikun pe oun ti lọ kede Vivian fun awọn akọroyin ko le rọrun lati tete ri baba rẹ. Iba Oluyole ni ọpọ awọn eeyan to jẹ abọde sọja ti wọn bimọ silẹ Igbo atawọn ẹbi wọn lo ti n wa, to fi mọ  awọn ẹbi to n jẹ Balogun, gbogbo wọn ni fọto Vivian ti wọn ri ko jọ ọmọ ti wọn n wa. Amọ o ni iyalẹnu lo jẹ pe Vivian gan ti faake kọri pe oun ko wa baba kankan kiri mọ nitori oun ti mọ oun ni baba, oun si ti lọ gbadura si, ẹnikẹni ko si le gba oun lọwọ Alhaji Akanbi.


O fikun pe oun ti lọ kede Vivian fun awọn akọroyin ko le rọrun lati tete ri baba rẹ. Iba Oluyole ni ọpọ awọn eeyan to jẹ abọde sọja ti wọn bimọ silẹ Igbo atawọn ẹbi wọn lo ti n wa, to fi mọ  awọn ẹbi to n jẹ Balogun, gbogbo wọn ni fọto Vivian ti wọn ri ko jọ ọmọ ti wọn n wa. Amọ o ni iyalẹnu lo jẹ pe Vivian gan ti faake kọri pe oun ko wa baba kankan kiri mọ nitori oun ti mọ oun ni baba, oun si ti lọ gbadura si, ẹnikẹni ko si le gba oun lọwọ Alhaji Akanbi. Adúgbò Ọjà‘ba nílùú Ibadan gba àlejò tí wọn kò gbà rí rí lọ́jọ́ kọkànlọ́dínlọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 2021 nígbà ti kẹ̀kẹ̀ márúwá gbé ọmọbìnrin kan dé síbẹ̀. Ọmọbìnrin náà púpa, ó sì gà, ó jẹ́ obinrin to jẹ ojú ní gbèsè nitori arẹwa ni. Sùgbọ́n ó, kí ni kan ló ba àjàó jẹ́, apá rẹ̀ gun ju itan lọ, Bí ọmọnìnrin yìí ṣe rẹwà tó, kò rí ọkùnrin kankan fi ṣe adé-orí.


Adúgbò Ọjà‘ba nílùú Ibadan gba àlejò tí wọn kò gbà rí rí lọ́jọ́ kọkànlọ́dínlọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 2021 nígbà ti kẹ̀kẹ̀ márúwá gbé ọmọbìnrin kan dé síbẹ̀. Ọmọbìnrin náà púpa, ó sì gà, ó jẹ́ obinrin to jẹ ojú ní gbèsè nitori arẹwa ni. Sùgbọ́n ó, kí ni kan ló ba àjàó jẹ́, apá rẹ̀ gun ju itan lọ, Bí ọmọnìnrin yìí ṣe rẹwà tó, kò rí ọkùnrin kankan fi ṣe adé-orí. Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, ọmọbìnrin náà tó pé ara rẹ̀ ni Vivian Omeh ni ọ̀rọ̀ yìí gán ló fa a, tí òun fi bá ẹsẹ̀ òun sọ̀rọ̀ láti ìlú Enugu wa si ìlú Ibadan, lati mọ bàbà tó bi òun lọ́mọ. Kíni ìdí tó fi ṣẹ̀ṣẹ̀ fẹ́ mọ bàbá rẹ̀ lásìkò yìí? Gẹ́gẹ́ bi Vivian ṣe sọ, ó pẹ́ kí òun tó mọ pé, ilà tí ó wa ni ẹ̀kẹ́ òun le dá wàhálà sí òun lágbada lọ́ja iwájú.


Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, ọmọbìnrin náà tó pé ara rẹ̀ ni Vivian Omeh ni ọ̀rọ̀ yìí gán ló fa a, tí òun fi bá ẹsẹ̀ òun sọ̀rọ̀ láti ìlú Enugu wa si ìlú Ibadan, lati mọ bàbà tó bi òun lọ́mọ. Kíni ìdí tó fi ṣẹ̀ṣẹ̀ fẹ́ mọ bàbá rẹ̀ lásìkò yìí? Gẹ́gẹ́ bi Vivian ṣe sọ, ó pẹ́ kí òun tó mọ pé, ilà tí ó wa ni ẹ̀kẹ́ òun le dá wàhálà sí òun lágbada lọ́ja iwájú. Ó ní nígbà tí àsìkò tó láti ni ọkọ, gbogbo àwọn tó n kẹnu ifẹ́ sí òun ń bèrè pé, ṣe Yoruba ni òun ni àbí Igbo. Gẹ́gẹ́ bí ó ṣe sọ, ìyá òun gbé òun sálọ sí ìlú Enugu nígbà ti òun wà ní kékere, kí bàbá òun má báa rí òun mọ́, sùgbọn wọ́n ti kọ ilà Oyo fún òun. O ní títí ìyá òun oun fi kú, ǹkan tí ó kan sọ ni pé, ológun ni bàbá òun àti pé Balogun lo n jẹ́.


Ó ní nígbà tí àsìkò tó láti ni ọkọ, gbogbo àwọn tó n kẹnu ifẹ́ sí òun ń bèrè pé, ṣe Yoruba ni òun ni àbí Igbo. Gẹ́gẹ́ bí ó ṣe sọ, ìyá òun gbé òun sálọ sí ìlú Enugu nígbà ti òun wà ní kékere, kí bàbá òun má báa rí òun mọ́, sùgbọn wọ́n ti kọ ilà Oyo fún òun. O ní títí ìyá òun oun fi kú, ǹkan tí ó kan sọ ni pé, ológun ni bàbá òun àti pé Balogun lo n jẹ́. Ó ni nígbà tí àwọn ọmọ Igbo bẹ̀rẹ̀ si ni bèrè ìbéèrè pé, ṣe Igbo ni òun ni tàbi Yoruba, ní òun tún ni bóya kí òun máa fẹ́ Yoruba. "Orí kọ̀ ọ̀ náà ní, àwọn ọmọ Yorùbá náà tún ni, dandan ní òun gbọ̀dọ̀ mọ ẹyẹ tó sun òun ni ìpínlẹ̀ Oyo, nítori àwọn kò lè fẹ́ obinrin to see se ko jẹ ẹbí àwọn. Eyi ló mu mi gbéra lọ sí àgbàlá Iba Olúyọlé lati lọ mọ orísún  bàbá mi."


Ó ni nígbà tí àwọn ọmọ Igbo bẹ̀rẹ̀ si ni bèrè ìbéèrè pé, ṣe Igbo ni òun ni tàbi Yoruba, ní òun tún ni bóya kí òun máa fẹ́ Yoruba. "Orí kọ̀ ọ̀ náà ní, àwọn ọmọ Yorùbá náà tún ni, dandan ní òun gbọ̀dọ̀ mọ ẹyẹ tó sun òun ni ìpínlẹ̀ Oyo, nítori àwọn kò lè fẹ́ obinrin to see se ko jẹ ẹbí àwọn. Eyi ló mu mi gbéra lọ sí àgbàlá Iba Olúyọlé lati lọ mọ orísún  bàbá mi." Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, àrole Iba Oluyọle Alhaji Nureni  Akanbi ní nígbà ti òun gbọ́ ọ̀rọ̀ yìí, ó ká òun lára nítorí ọ̀rọ̀ ti obinrin naa sọ. "O ní tí òun kò bá mọ bàbá òun, òun yóò pa ara òun ki ọdún tó parí, ìyẹn ọjọ́ kọkanlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá, tó tún jẹ́ ọjọ́ ìbí rẹ̀. Iba Oluyole ni òun ṣetan láti gba a gẹ́gẹ́ bi ọmọ, títí di ìgbà tí bàbá rẹ̀ rẹ yoo fi di mimọ.


Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, àrole Iba Oluyọle Alhaji Nureni  Akanbi ní nígbà ti òun gbọ́ ọ̀rọ̀ yìí, ó ká òun lára nítorí ọ̀rọ̀ ti obinrin naa sọ. "O ní tí òun kò bá mọ bàbá òun, òun yóò pa ara òun ki ọdún tó parí, ìyẹn ọjọ́ kọkanlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá, tó tún jẹ́ ọjọ́ ìbí rẹ̀. Iba Oluyole ni òun ṣetan láti gba a gẹ́gẹ́ bi ọmọ, títí di ìgbà tí bàbá rẹ̀ rẹ yoo fi di mimọ. "Mo fẹ́ gba ọ gẹ́gẹ́ bi ọmọ mí títí di ìgbà ti wọ́n yóò fi ri bàbá rẹ̀, mo ti kan sí agbẹjọ́rò mí, gbogbo ẹni to ba si fẹ́ gbà á, kí wọ́n kan sí mi" Iwadii si n lọ lọwọ lori agboole ti baba Vivian ti wa ati boya o wa laye abi o ti jẹ Ọlọrun nipe ni. Bi gbogbo ọrọ ba si se ri, BBC Yoruba yoo maa mu wa fun yin.


"Mo fẹ́ gba ọ gẹ́gẹ́ bi ọmọ mí títí di ìgbà ti wọ́n yóò fi ri bàbá rẹ̀, mo ti kan sí agbẹjọ́rò mí, gbogbo ẹni to ba si fẹ́ gbà á, kí wọ́n kan sí mi" Iwadii si n lọ lọwọ lori agboole ti baba Vivian ti wa ati boya o wa laye abi o ti jẹ Ọlọrun nipe ni. Bi gbogbo ọrọ ba si se ri, BBC Yoruba yoo maa mu wa fun yin.


Sunday Igboho: Ọkọ̀ bọ́ọ́sì àti Taxi láwọn jàǹdùkú tó jólé gbé wá

Ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti kede pe oun ti gba abọ awọn osisẹ oun nipa isẹlẹ bi ina se jo ile Oloye Sunday Igboho. Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo, Olugbenga Fadeyi, lo fidi isẹlẹ naa mulẹ ninu atẹjade kan lọjọ Isẹgun Ileesẹ ọlọpaa ni iroyin to tẹ oun lọwọ lo fidi rẹ mulẹ pe awọn janduku to wa jo ile Igboho lo wa pẹlu ọkọ bọọsi ati taxi. Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa Oyo fikun pe awọn janduku naa yinbọn soke ni ọpọ igba, ki wọn to jo ile Igboho to wa ladugbo Soka, nilu Ibadan. O fikun pe ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti bẹrẹ iwadi kikun nipa isẹlẹ naa, eyi to waye ni deede aago mẹta oru Ikọ iroyin BBC Yoruba ti balẹ sile ajafẹtọ iran Yoruba nni, Oloye Sunday Igboho ti ile rẹ jona mọjumọ ọjọ Aje. Abẹwo BBC Yoruba si ile to jona ọhun fihan pe laarin aago meji si mẹta oru ni isẹlẹ ọhun waye. A tun gbọ pe ile to jona naa jẹ ile atijọ Sunday Igboho, eyi to ti gbe tẹlẹ ri, to si wa ni adugbo Soka nilu Ibadan, nibi to sunmọ ile to n gbe lọwọ lọwọ.


O fikun pe ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti bẹrẹ iwadi kikun nipa isẹlẹ naa, eyi to waye ni deede aago mẹta oru Ikọ iroyin BBC Yoruba ti balẹ sile ajafẹtọ iran Yoruba nni, Oloye Sunday Igboho ti ile rẹ jona mọjumọ ọjọ Aje. Abẹwo BBC Yoruba si ile to jona ọhun fihan pe laarin aago meji si mẹta oru ni isẹlẹ ọhun waye. A tun gbọ pe ile to jona naa jẹ ile atijọ Sunday Igboho, eyi to ti gbe tẹlẹ ri, to si wa ni adugbo Soka nilu Ibadan, nibi to sunmọ ile to n gbe lọwọ lọwọ. Ọkan lara awọn olugbe adugbo ti Sunday Igboho n gbe tẹlẹri ni agbegbe Soka sọ fun BBC Yoruba wi pe, awọn eeyan kan lo dede wa dana sun apa ibi kan ninu ile naa. Wọn fi idi ọrọ mulẹ wi pe, o to ọkọ mẹta ọtọọtọ ti awọn eeyan to sisẹ ibi yii gbe wa, lati dana sun ile naa. Lara nnkan ti wọn ri lẹyin iṣẹlẹ naa lẹba ile to jona ọhun ni kẹẹgi epo bentiro ati awọn ọta ibọn.


Ọkan lara awọn olugbe adugbo ti Sunday Igboho n gbe tẹlẹri ni agbegbe Soka sọ fun BBC Yoruba wi pe, awọn eeyan kan lo dede wa dana sun apa ibi kan ninu ile naa. Wọn fi idi ọrọ mulẹ wi pe, o to ọkọ mẹta ọtọọtọ ti awọn eeyan to sisẹ ibi yii gbe wa, lati dana sun ile naa. Lara nnkan ti wọn ri lẹyin iṣẹlẹ naa lẹba ile to jona ọhun ni kẹẹgi epo bentiro ati awọn ọta ibọn. Bakan naa ni iwadii fi idiẹ mulẹ wi pe, ẹmi ẹnikẹni ko ba iṣẹlẹ naa lọ, bi o tilẹ jẹ pe ọpọ dukia to wa ninu ile naa lo jona kanlẹ. Pupọ ninu awọn to n gbe ile naa tẹlẹri, ni wọn ti ko lọ si ile tuntun nibi ti Sunday Igboho ko lọ ni agbegbe Soka bayiii. Saaju la ti mu iroyin wa fun yin pe ijamba ina ti waye ni ile gbajugbaja ajafẹtọ ọmọ Yoruba nii, Oloye Sunday Adeyemo, ti gbogbo eeyan mọ si Sunday Igboho.


Bakan naa ni iwadii fi idiẹ mulẹ wi pe, ẹmi ẹnikẹni ko ba iṣẹlẹ naa lọ, bi o tilẹ jẹ pe ọpọ dukia to wa ninu ile naa lo jona kanlẹ. Pupọ ninu awọn to n gbe ile naa tẹlẹri, ni wọn ti ko lọ si ile tuntun nibi ti Sunday Igboho ko lọ ni agbegbe Soka bayiii. Saaju la ti mu iroyin wa fun yin pe ijamba ina ti waye ni ile gbajugbaja ajafẹtọ ọmọ Yoruba nii, Oloye Sunday Adeyemo, ti gbogbo eeyan mọ si Sunday Igboho. Ile Igboho naa lo wa ni adugbo Soka, nilu Ibadan. Ijamba ina yii, gẹgẹ ba se gbọ, waye lọjọ Aje tawọn Gomina iwọ oorun guusu ilẹ yi fẹnuko lẹyin ipade to waye ni Akure, pẹlu awọn olori Fulani lati dẹkun wahala to n waye lagbegbe naa Ohun to ṣokunfa ina yi ko ye ẹnikankan ṣugbọn ninu fọnran fidio kan ti BBC Yoruba ri, niṣe lawọn eeyan kan n ṣe afihan bi ina ti ṣe jo ile naa, to si ba ọpọlọpọ duki Sunday Igboho jẹ. Bi o tilẹ jẹ pe a ko tii le fi aridaju fidio yii mulẹ ṣugbọn gẹgẹ bi awọn ohun to wa ninu rẹ ti sọ, lẹyin ti ina ọba lọ ni alẹ ọjọ Aje ni isẹlẹ ina ṣadede ṣẹyọ nibẹ.


Ile Igboho naa lo wa ni adugbo Soka, nilu Ibadan. Ijamba ina yii, gẹgẹ ba se gbọ, waye lọjọ Aje tawọn Gomina iwọ oorun guusu ilẹ yi fẹnuko lẹyin ipade to waye ni Akure, pẹlu awọn olori Fulani lati dẹkun wahala to n waye lagbegbe naa Ohun to ṣokunfa ina yi ko ye ẹnikankan ṣugbọn ninu fọnran fidio kan ti BBC Yoruba ri, niṣe lawọn eeyan kan n ṣe afihan bi ina ti ṣe jo ile naa, to si ba ọpọlọpọ duki Sunday Igboho jẹ. Bi o tilẹ jẹ pe a ko tii le fi aridaju fidio yii mulẹ ṣugbọn gẹgẹ bi awọn ohun to wa ninu rẹ ti sọ, lẹyin ti ina ọba lọ ni alẹ ọjọ Aje ni isẹlẹ ina ṣadede ṣẹyọ nibẹ. Wọn ni awọn panapana lo sare wa lati dẹkun ina naa ṣugbọn ko si aridaju pe eeyan kankan farapa tabi ku ninu ijamba ina yii. Loju opo Sunday Igboho yala ni Instagram tabi Twitter ko ti fi ọrọ sita nipa iṣẹlẹ yii. Ni kete ti a ba ti ri aridaju bi ijamba ina naa ṣe waye, a o fi to yin leti, ẹ maa ba wa kalọ.


Wọn ni awọn panapana lo sare wa lati dẹkun ina naa ṣugbọn ko si aridaju pe eeyan kankan farapa tabi ku ninu ijamba ina yii. Loju opo Sunday Igboho yala ni Instagram tabi Twitter ko ti fi ọrọ sita nipa iṣẹlẹ yii. Ni kete ti a ba ti ri aridaju bi ijamba ina naa ṣe waye, a o fi to yin leti, ẹ maa ba wa kalọ.


Amotekun Oyo: Iṣẹ́ ti bẹ̀rẹ̀ ní pẹrẹu fún Àmọ̀tẹ́kùn ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lẹ́yìn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́sẹ̀méjì gbáko

Gomina ipinlẹ Ọyọ Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde ti ṣiṣọ loju ikọ Amọtẹkun ẹka ti ipinlẹ Ọyọ nibi ayẹyẹ kan to waye nilu Ọyọ l'Ọjọru. Ninu ọrọ ti o sọ nibi ipejọpọ naa, Makinde ni lati igba ti wọn ti ṣe ifilọlẹ ikọ naa ni ijọba ipinlẹ Ọyọ ti n sa ipa rẹ lati jẹ ki Amọtekun bo si oju iṣẹ. O ni botilẹ jẹ pe ajakalẹ aarun COVID-19 ati awọn nnkan mii ṣe idiwo fun eto igbaniwọle sinu ikọ naa, lẹyin ọrẹyin awọn ọmọ ẹgbẹ Amọtẹkun ti o to bi i ẹgbẹrun kan o le lẹẹdẹgbẹta ni wọn pada gba wọle ti wọn ti ṣe idanilẹkọ fun bayii. Makinde fi kun ọrọ rẹ pe ọna kan gboogi lati wa ojutu si iṣoro eto aabo ni idasilẹ ikọ Amọtẹkun.O ni ikọ olominira Amọtẹkun ṣugbọn wọn o maa kun awọn ẹṣọ aabo ijọba apapọ to ku lọwọ lati gbogun ti awọn ajinigbe ati awọn ọdaran mii gẹgẹ bi wọn o ṣe maa ṣe iwọde lọsan ati loru. Gomina ipinlẹ Ọyọ fi idaniloju han pe dundun lọsan yoo so lẹyin agbekalẹ ikọ Amọtẹkun.Lara awọn to pejupesẹ sibi eto naa ni adara ikọ Amọtẹkun, Ajagunfẹyinti Ajibola Kunle Togun, Ajagunfẹyinti Olayanju Olayinka, ladelade-loyeloye ati awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Ọyọ.


Majeobaje: Gómìnà, ẹ gbé owó ńlá fún Amotekun kó le dábírà lẹ́ka ètò ààbò

Ẹgbẹ kan to jẹ ti ọmọ bibi ilẹ Yoruba, Majeobaje ti ke sawọn gomina lẹkun iwọ oorun guusu Naijiria lati wa ojutu si ipenija eto aabo. Bakan naa ni wọn woye pe awọn gomina nilẹ Kaarọ oojire to wa ni Eko, Oyo, Osun,Ogun,Ekiti ati Ondo ti kuna ninu ojuse wọn lati pese aabo to jiire silẹ Yoruba. Atẹjade kan ti akọle rẹ n jẹ 'ẹ gba ẹmi wa la', ti ẹgbẹ Majeobaje naa kọ si gomina ipinlẹ Ondo, Rotimi Akeredolu, tii se alaga awọn gomina lẹkun yii, lo sisọ loju ọrọ naa. Atẹjade naa, ti wọn fi ẹda rẹ sọwọ sawọn gomina yoku nilẹ Kaaro Oojire, wa kọminu lori iwa ipaniyan, ijinigbe, ifipabanilopọ atawọn iwa ọdaran mii, to n gogo nilẹ Yoruba. Ẹgbẹ Majeobaje wa n kọminu lori idi ti ikọ Amotekun ko se tii bẹrẹ isẹ to jọju nidi idaabo bo ẹmi ati dukia nilẹ Yoruba, gẹgẹ bi awọn araalu ti n foju sọna fun. "Awọn janduku agbebọn ti gba ẹkun ariwa Naijiria kan, Awọn Fulani darandaran n sa fun asalẹ, awọn eeyan to n fori sọta ọsẹ Boko Haram n wa aabo.


Atẹjade naa, ti wọn fi ẹda rẹ sọwọ sawọn gomina yoku nilẹ Kaaro Oojire, wa kọminu lori iwa ipaniyan, ijinigbe, ifipabanilopọ atawọn iwa ọdaran mii, to n gogo nilẹ Yoruba. Ẹgbẹ Majeobaje wa n kọminu lori idi ti ikọ Amotekun ko se tii bẹrẹ isẹ to jọju nidi idaabo bo ẹmi ati dukia nilẹ Yoruba, gẹgẹ bi awọn araalu ti n foju sọna fun. "Awọn janduku agbebọn ti gba ẹkun ariwa Naijiria kan, Awọn Fulani darandaran n sa fun asalẹ, awọn eeyan to n fori sọta ọsẹ Boko Haram n wa aabo. Bẹẹ si ni awọn ọdọ ti ko ri isẹ se n wa isẹ kiri gbogbo ẹkun to wa ni Naijiria, ẹkun iwọ oorun guusu si ni gbogbo awọn eeyan ta mẹnuba yii n sa wa.' Titara titara si ni wọn n rin pẹlu ibọn Ak47, ti wọn si n fi ipa aba awọn obinrin wa lopọ, bẹẹ ni wsn n gbẹmi eeyan laibikita, koda, wsn ko tun bọwọ fun ẹmi eeyan, asa ati ofin pẹlu." Ẹgbẹ Majeobaje wa rọ awọn gomina nilẹ Yoruba lati gbe owo kalẹ fun ikọ Amotekun, ki wọn si gba osisẹ to to sibẹ, ki wọn lee wa laarin ilu ati igberiko gbogbo.


Bẹẹ si ni awọn ọdọ ti ko ri isẹ se n wa isẹ kiri gbogbo ẹkun to wa ni Naijiria, ẹkun iwọ oorun guusu si ni gbogbo awọn eeyan ta mẹnuba yii n sa wa.' Titara titara si ni wọn n rin pẹlu ibọn Ak47, ti wọn si n fi ipa aba awọn obinrin wa lopọ, bẹẹ ni wsn n gbẹmi eeyan laibikita, koda, wsn ko tun bọwọ fun ẹmi eeyan, asa ati ofin pẹlu." Ẹgbẹ Majeobaje wa rọ awọn gomina nilẹ Yoruba lati gbe owo kalẹ fun ikọ Amotekun, ki wọn si gba osisẹ to to sibẹ, ki wọn lee wa laarin ilu ati igberiko gbogbo. Ẹgbẹ naa ni ti awọn gomina ilẹ Kaarọ Oojire ko ba san sokoto wọn ko le lati se ohun to tọ nidi didaabo bo araalu, awọn araalu le pinnu lati maa se ohun to ba wu wọn lati daabo bo ẹmi ati dukia wọn. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti fi hande pe lootọ ni awọn ajinigbe ji ọmọ orilẹede India meji ni ipinlẹ Oyo. Alukoro ọlọpaa ipinlẹ Oyo, Olugbenga Fadeyi sọ fun BBC Yoruba pe awọn n ṣe akitiyan lati doola wọn ki wọn si fi panpẹ ofin mu awọn kọlọransi ẹda to ji wọn gbe ọhun.


Ẹgbẹ naa ni ti awọn gomina ilẹ Kaarọ Oojire ko ba san sokoto wọn ko le lati se ohun to tọ nidi didaabo bo araalu, awọn araalu le pinnu lati maa se ohun to ba wu wọn lati daabo bo ẹmi ati dukia wọn. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti fi hande pe lootọ ni awọn ajinigbe ji ọmọ orilẹede India meji ni ipinlẹ Oyo. Alukoro ọlọpaa ipinlẹ Oyo, Olugbenga Fadeyi sọ fun BBC Yoruba pe awọn n ṣe akitiyan lati doola wọn ki wọn si fi panpẹ ofin mu awọn kọlọransi ẹda to ji wọn gbe ọhun. Ẹwẹ nigba ti akọroyin bere boya lootọ ni wọn tun ji awọn ọlọpaa gbe nigba ti wọn n gbiyanju lati doola awọn ọmọ orilẹede India ọhun, alukoro ọlọpaa ni oun lee sọ dajudaju pe irọ ni. Olugbenga ni ko si ọlọpaa kankan ni ipinlẹ Oyo to farapa tabi ti wọn jigbe nitori iṣẹlẹ yii. O ni ọgbọn awọn oniwa aburu ẹda lati tẹmbẹluu agbara ọlọpaa nipinlẹ Oyo ni.


Ẹwẹ nigba ti akọroyin bere boya lootọ ni wọn tun ji awọn ọlọpaa gbe nigba ti wọn n gbiyanju lati doola awọn ọmọ orilẹede India ọhun, alukoro ọlọpaa ni oun lee sọ dajudaju pe irọ ni. Olugbenga ni ko si ọlọpaa kankan ni ipinlẹ Oyo to farapa tabi ti wọn jigbe nitori iṣẹlẹ yii. O ni ọgbọn awọn oniwa aburu ẹda lati tẹmbẹluu agbara ọlọpaa nipinlẹ Oyo ni. Torinaa, ileeṣẹ ọlọpaa ni awn eeyan awọn ti kan si agbami iṣẹ fun itusilẹ awọn ọmọ India naa ti wọn jigbe ni ile ita ogun kan lagbegbe Toll Gate ni opopona Eko si Ibadan ni nkan bii ago mẹrin irọlẹ. "Opopona Eko si Ibadan ni wọn ti ji wọn gbe l'Ọjọru ọsẹ awọn eeyan wa si n ṣiṣẹ takun takun lati doola wọn pada ki wn lee wa pọ pẹlu ẹbi wọn" Eyi ni alukoro ọlọpaa Oyo sọ. Awọn mejeeji la gbọ pe awọn ajinigbe da lọna lasiko ti wọn n wa ọkọ jade ninu ọgba ile itaja ogun naa.


Torinaa, ileeṣẹ ọlọpaa ni awn eeyan awọn ti kan si agbami iṣẹ fun itusilẹ awọn ọmọ India naa ti wọn jigbe ni ile ita ogun kan lagbegbe Toll Gate ni opopona Eko si Ibadan ni nkan bii ago mẹrin irọlẹ. "Opopona Eko si Ibadan ni wọn ti ji wọn gbe l'Ọjọru ọsẹ awọn eeyan wa si n ṣiṣẹ takun takun lati doola wọn pada ki wn lee wa pọ pẹlu ẹbi wọn" Eyi ni alukoro ọlọpaa Oyo sọ. Awọn mejeeji la gbọ pe awọn ajinigbe da lọna lasiko ti wọn n wa ọkọ jade ninu ọgba ile itaja ogun naa.


Makinde vs APC in Oyo: Makinde ní alátakò tó bá fẹ́ mọ iyì òun nígboro, APC fárígá pé ẹ̀tàn ló fi ń ṣe ìjọba rẹ̀

Ọrọ ti di gbas-gbos laarin gomina Seyi Makinde ati ẹgbẹ alatako to lamilaaka ju nipinlẹ Ọyọ, iyẹn ẹgbẹ oṣelu APC lori itẹwọgba rẹ laarin awọn eeyan ipinlẹ Ọyọ. Gomina Makinde ṣalaye ninu ifọrọwerọ kan to ṣe pe gbọgbọrọ bayii ni oun fi ju awọn alatako oun to n fi ẹnu ẹgan sọrọ oun. Makinde ni oun to da oun loju pe lọwọ yii wọn n gbadun oun nigboro, koda oun ṣetan lati kọwọrin pẹlu awọn eeeyan to pe ni ẹlẹgan ati alatako oun ni igboro lati mọ ẹni ti araalu n fẹ ninu oun ati wọn. "Laarin ọdun kan abọ ti mo ti fi wa lẹnu iṣejọba, mo mọ pe awọn ẹlẹnu ẹgan yoo wa, Sugbọn mo gbọdọ gbe oju mi le afojusun mi. Nitori naa mo ti pinnu lọkan mi pe emi ati awọn eeyan bẹl o ni jọ ṣere ẹlẹdẹ ninu ẹrẹ. Inu mi dun pe awọn eeyan n gba ti wa nigboro."


"Laarin ọdun kan abọ ti mo ti fi wa lẹnu iṣejọba, mo mọ pe awọn ẹlẹnu ẹgan yoo wa, Sugbọn mo gbọdọ gbe oju mi le afojusun mi. Nitori naa mo ti pinnu lọkan mi pe emi ati awọn eeyan bẹl o ni jọ ṣere ẹlẹdẹ ninu ẹrẹ. Inu mi dun pe awọn eeyan n gba ti wa nigboro." "Bi wọn ba lawọn o ni gbọ, mo fẹ ki wọn jẹ ka js kọwọrin ni igboro Oje ka wa wo awọlumatẹ ninu wa" Amọṣa, ẹgbẹ oṣelu APC ti da gomina Makinde lohun pe ko ye tan ara rẹ. Ninu atẹjade kan to fi sita, APC si ti ko ba han si gomina Makinde, awọn eeyan ipinlẹ naa ko ri tirẹ ro mọ nitori ohun ti wọn pe ni aikun oju iwọn rẹ. Wọn ni: "Ohun to le buru jai ni ki gomina ti wọn ti dibo yan lọdun meji sẹyin ṣi maa jo ijo iṣẹgun kiri dipo ko joko ṣe iṣẹ ti ilu dibo yan an fun."


"Bi wọn ba lawọn o ni gbọ, mo fẹ ki wọn jẹ ka js kọwọrin ni igboro Oje ka wa wo awọlumatẹ ninu wa" Amọṣa, ẹgbẹ oṣelu APC ti da gomina Makinde lohun pe ko ye tan ara rẹ. Ninu atẹjade kan to fi sita, APC si ti ko ba han si gomina Makinde, awọn eeyan ipinlẹ naa ko ri tirẹ ro mọ nitori ohun ti wọn pe ni aikun oju iwọn rẹ. Wọn ni: "Ohun to le buru jai ni ki gomina ti wọn ti dibo yan lọdun meji sẹyin ṣi maa jo ijo iṣẹgun kiri dipo ko joko ṣe iṣẹ ti ilu dibo yan an fun." "APC ni idahun awọn si ipenija ta lo gbayi ju ti gomina Makinde n gbe kalẹ ni lati bii leere pe "ki lohun to ti gbe goke kuro nipo to baa lati ogun oṣu to ti wa nipo gomina."


"APC ni idahun awọn si ipenija ta lo gbayi ju ti gomina Makinde n gbe kalẹ ni lati bii leere pe "ki lohun to ti gbe goke kuro nipo to baa lati ogun oṣu to ti wa nipo gomina."


Sunday Igboho: Mo fẹ́ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó jà fún ilẹ̀ Yoruba

Oloye Sunday Adeyemo, ti ọpọ eeyan mọ si Sunday Igboho ti ke si awọn ọmọ Yoruba lati ṣe sisẹ fun isọkan ilẹ Yoruba Igboho lo kede bẹẹ ninu fidio kan to ṣẹyọ nibi ayẹyẹ ti wọn ti ṣe ami ẹyẹ ami ẹyẹ fawọn ogo ọmọ Yoruba, to waye niluu Ibadan. Nibi ayẹyẹ naa ni Igboho ti sọ pe akoko ti to fun awọn ọmọ Yoruba lati parapọ sisẹ ni ọkan soso. Igboho, to tun jẹ alaga ayẹyẹ naa, sọrọ nipa idasilẹ awọn eto idagbasoke to jẹ tilẹ Kaarọ Oojire. O ni "Awọn kan n fẹ atunto Naijiria, awọn si n fẹ iyipada orilẹede wa, ṣugbọn ni ti emi o, idagbasoke ati ominira Yoruba ni mo n fẹ, o si damiloju pe yoo ṣeṣe nitori ọdun yii jẹ tawọn ọmọ Yoruba yoo wa ni ọkan." O fi kun pe pupọ ninu awọn eeyan to wa ni ipo to ga ju ninu ijọba to n tukọ orilẹ-ede yii lọwọ lo wa lati apa oke ọya, ti awọn ẹya to ku ko si rọwọ mu. Igboho ni awọn kan to wa nipo agbara n lo ipo ti wọn wa lai bikita fun abo ẹmi ati dukia awọn araalu.


O ni "Awọn kan n fẹ atunto Naijiria, awọn si n fẹ iyipada orilẹede wa, ṣugbọn ni ti emi o, idagbasoke ati ominira Yoruba ni mo n fẹ, o si damiloju pe yoo ṣeṣe nitori ọdun yii jẹ tawọn ọmọ Yoruba yoo wa ni ọkan." O fi kun pe pupọ ninu awọn eeyan to wa ni ipo to ga ju ninu ijọba to n tukọ orilẹ-ede yii lọwọ lo wa lati apa oke ọya, ti awọn ẹya to ku ko si rọwọ mu. Igboho ni awọn kan to wa nipo agbara n lo ipo ti wọn wa lai bikita fun abo ẹmi ati dukia awọn araalu. Ajafẹtọ ẹni naa fi kun pe "kii ṣe pe mo n ja fun ominira Yoruba nitori mo n wa  ipo tabi orukọ fun ara mi, ṣugbọn mo fẹ jẹ ọkan lara awọn to ja fun isọkan ati irẹpọ Yoruba." O ṣalaye pe awọn agbagba, awọn lọbalọba atawọn oloṣelu to lamilaaka nilẹ Yoruba to yẹ ko ja fun ominira naa ni wọn n ṣe bi pe ọrọ ọhun ko kan wọn. Igboho wa rọ awọn ọdọ Yoruba lati duro fun isọkan ilẹ wọn, ati lati ṣetan lati sisẹ fun irẹpọ.


Ajafẹtọ ẹni naa fi kun pe "kii ṣe pe mo n ja fun ominira Yoruba nitori mo n wa  ipo tabi orukọ fun ara mi, ṣugbọn mo fẹ jẹ ọkan lara awọn to ja fun isọkan ati irẹpọ Yoruba." O ṣalaye pe awọn agbagba, awọn lọbalọba atawọn oloṣelu to lamilaaka nilẹ Yoruba to yẹ ko ja fun ominira naa ni wọn n ṣe bi pe ọrọ ọhun ko kan wọn. Igboho wa rọ awọn ọdọ Yoruba lati duro fun isọkan ilẹ wọn, ati lati ṣetan lati sisẹ fun irẹpọ.


EndSars in Portharcourt: Ọjọ́ méjì sẹ́yìn ni aya awakọ̀ Márúwá tí ọlọ́pàá pa bímọ tuntun

Bi ijọba se n sanna bi a se jẹ ekuru ọran ko tan nidi ifẹhonuhan tawọn araalu n se tako awọn ọlọpaa, se ni awọn eeyan kan tun n gbọn ọwọ rẹ sinu awo. Idi ni pe rogbodiyan nla miran tun ti bẹ silẹ nilu Portharcourt lowurọ ọjọbọ nitori bawọn araalu, paapaa awọn onikẹkẹ Maruwa se n sewọde. Awọn eeyan naa ni wọn sọ pe, lai naani bawọn se n kigbe tako iwa ika latọdọ awọn ọlọpaa, se ni ọlọpa kan tun yinbọn mọ onikẹkẹ Maruwa kan, to si gbẹmi lẹnu rẹ. Iroyin naa ni onikẹkẹ Maruwa naa lo fi aake kọri lati fun ọlọpa kan to wa loju popo ni ọgọrun naira, eyi to bi ọlọpaa naa ninu, to si da ibọn bo o. Onikẹkẹ Maruwa naa ni wọn sọ pe iyawo rẹ bimọ ni ọjọ meji sẹyin, ti wọn si ti gbe oku ọkunrin naa lọ sagọ ọlọpaa to wa ni Rumuokoro. Nigba to n fi idi isẹlẹ naa mulẹ, agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Rivers, Nnamdi Omoni salaye pe wọn ti mu osisẹ ọlọpaa ti aje iwa ika ọhun si mọ lori, ti iwadii si ti bẹrẹ nipa isẹlẹ naa. O fikun pe wọn yoo gbe osisẹ ọlọpaa naa lọ sile ẹjọ laarin ọjọ meji si asiko yii.


Iroyin naa ni onikẹkẹ Maruwa naa lo fi aake kọri lati fun ọlọpa kan to wa loju popo ni ọgọrun naira, eyi to bi ọlọpaa naa ninu, to si da ibọn bo o. Onikẹkẹ Maruwa naa ni wọn sọ pe iyawo rẹ bimọ ni ọjọ meji sẹyin, ti wọn si ti gbe oku ọkunrin naa lọ sagọ ọlọpaa to wa ni Rumuokoro. Nigba to n fi idi isẹlẹ naa mulẹ, agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Rivers, Nnamdi Omoni salaye pe wọn ti mu osisẹ ọlọpaa ti aje iwa ika ọhun si mọ lori, ti iwadii si ti bẹrẹ nipa isẹlẹ naa. O fikun pe wọn yoo gbe osisẹ ọlọpaa naa lọ sile ẹjọ laarin ọjọ meji si asiko yii. Wayi o, ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Rivers ni oun ti n sanna bi alaafia yoo se jọba pada ladugbo ti isẹlẹ naa ti waye, ti iwọde to n lọ lọwọ yoo si dawọ duro. Ko tan sibẹ, agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Rivers tun fikun pe, awọn yoo se abẹwo ibanikẹdun sile mọlẹbi oloogbe onikẹkẹ Maruwa naa. Ní ǹkan tó jọ́ bi ẹni pé ìjọba ń gbìyànjú láti dènà ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn #Endsars àwọn ọlọ́pàá àti sójà lọ sí Toll Gate Lekki nílùú Eko.


Wayi o, ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Rivers ni oun ti n sanna bi alaafia yoo se jọba pada ladugbo ti isẹlẹ naa ti waye, ti iwọde to n lọ lọwọ yoo si dawọ duro. Ko tan sibẹ, agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Rivers tun fikun pe, awọn yoo se abẹwo ibanikẹdun sile mọlẹbi oloogbe onikẹkẹ Maruwa naa. Ní ǹkan tó jọ́ bi ẹni pé ìjọba ń gbìyànjú láti dènà ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn #Endsars àwọn ọlọ́pàá àti sójà lọ sí Toll Gate Lekki nílùú Eko. Ìròyìn sọ pé wọ́n ran awọn elétò ààbò lọ si ibẹ̀ ni ààrín òrú láti ma sọ ibẹ̀ Sáájú àsìkò yìí ni àwọn tó n ṣe agbátẹrù ètò ìfẹ̀hónúhàn #Endsars ti kéde pé ìwọ́de míràn yóò bẹ̀rẹ̀ ni Eko Abuja àti Port Harcourt àti àwọn ìpińlẹ̀ míràn yóò wáyé. Èyí sì ló mú kí àwọn ọlọ́pàá máa kìlọ̀ fún ará ilú láti ma gbìyànjú rẹ̀. Sùgbọ́n ni ǹka tó fàrahàn pé ń ṣẹlẹ̀ ni ìgboro báyìí, àwọn ọdọ́ kan ti ń kéde lójú òpó twitter pé ìw'ọ́de míràn ti bẹ̀rl ní ìpínlẹ̀ Eko Ọ̀kan nínú àwọn gbajúgbajà lójú òpó twitter #OurFavonlineDoc sọ pé, ìwọ́de ti bẹ̀rl ni ìlú Eko àti Ibadan, àti pé ọ̀pọ̀ àwọn ojú pópó ni wọ́n tipa Lásìkò ti àwọn alákoso ìfẹ̀hónùhàn Endsars ṣe ìpolongo òmíràn tí yóò wáyé lónìí ni wọ́n ti kéde àwọn ǹkan tí wọ́n ń fẹ́ lọ́dọ̀ ìjọba.


Ìròyìn sọ pé wọ́n ran awọn elétò ààbò lọ si ibẹ̀ ni ààrín òrú láti ma sọ ibẹ̀ Sáájú àsìkò yìí ni àwọn tó n ṣe agbátẹrù ètò ìfẹ̀hónúhàn #Endsars ti kéde pé ìwọ́de míràn yóò bẹ̀rẹ̀ ni Eko Abuja àti Port Harcourt àti àwọn ìpińlẹ̀ míràn yóò wáyé. Èyí sì ló mú kí àwọn ọlọ́pàá máa kìlọ̀ fún ará ilú láti ma gbìyànjú rẹ̀. Sùgbọ́n ni ǹka tó fàrahàn pé ń ṣẹlẹ̀ ni ìgboro báyìí, àwọn ọdọ́ kan ti ń kéde lójú òpó twitter pé ìw'ọ́de míràn ti bẹ̀rl ní ìpínlẹ̀ Eko Ọ̀kan nínú àwọn gbajúgbajà lójú òpó twitter #OurFavonlineDoc sọ pé, ìwọ́de ti bẹ̀rl ni ìlú Eko àti Ibadan, àti pé ọ̀pọ̀ àwọn ojú pópó ni wọ́n tipa Lásìkò ti àwọn alákoso ìfẹ̀hónùhàn Endsars ṣe ìpolongo òmíràn tí yóò wáyé lónìí ni wọ́n ti kéde àwọn ǹkan tí wọ́n ń fẹ́ lọ́dọ̀ ìjọba. Àwọn tó ń ṣagbátẹrù ọ̀rọ̀ náà sàlàyé pé, kí ìjọba dá àwọn tí wọ́n mú si àhámọ́ ọlọ́pàá nítori ipa ti wọ́n kó lásìkò ìwọ́de àkọ́kọ́ Wọ́n fẹ́ kí bánkì apapọ̀ Nàìjíríà tú àkántì àwọn ti wọ́n tì pa nítori ìwọ́de àkọ́kọ́.


Àwọn tó ń ṣagbátẹrù ọ̀rọ̀ náà sàlàyé pé, kí ìjọba dá àwọn tí wọ́n mú si àhámọ́ ọlọ́pàá nítori ipa ti wọ́n kó lásìkò ìwọ́de àkọ́kọ́ Wọ́n fẹ́ kí bánkì apapọ̀ Nàìjíríà tú àkántì àwọn ti wọ́n tì pa nítori ìwọ́de àkọ́kọ́.


Ẹgbẹ́ OPC nílùú Ibadan ke gbàjarè lórí ọkọ̀ akẹ́rù ńlá tó kó Fulani ati Hausa wọ̀lú Ibadan

Daru-dapọ waye ni adugbo Maje, to wa ni agbegbe Soka, nilu Ibadan. Eyi ko ṣẹyin iroyin kan to ni ọkọ akero nla 'luxurious bus' ko awọn eeyan kan to ṣe ajoji si adugbo naa wọ ibẹ. Lati fi idi iṣẹlẹ naa mulẹ, alukoro ẹgbẹ New Era OPC, Akinpẹlu Adesina, sọ fun BBC pe irú ńkan bẹ́ẹ̀ ti ṣẹ̀lẹ̀ rí ni ǹkan bi osu meji sẹyin tó sì jẹ́ pé Sunday Adeyemo Igboho lo tú àsìrì náà lásìkò ọ̀hún. Ó kó OPC lọ sí sibẹ̀ tó sì tún pé àwọn ọlọ́pàá láti mú wọ́n ní ìgbà náà. Ọgbẹni Adesina sàlàye pé kò sí àrídájú kankan níbi èyí tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wáyé, àfi tó bá jẹ pé, àwọn OPC ń sẹ̀ṣẹ̀ bá ǹkan to ti ṣẹlẹ̀ sẹ́yìn ní. Ọgbẹ́ni Olumo ní ti rẹ̀ fi fóto sọ́wọ́ sí BBC tó jẹ́ bi ẹri pé ǹkan náà ṣẹlẹ̀ lónìí ní àgbègbè Maje ni Soka, ìlú Ibadan "Ero ti pọ lé wọn lórí pé wọn ò gbọ̀dọ já wọn sílẹ̀.


Ó kó OPC lọ sí sibẹ̀ tó sì tún pé àwọn ọlọ́pàá láti mú wọ́n ní ìgbà náà. Ọgbẹni Adesina sàlàye pé kò sí àrídájú kankan níbi èyí tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wáyé, àfi tó bá jẹ pé, àwọn OPC ń sẹ̀ṣẹ̀ bá ǹkan to ti ṣẹlẹ̀ sẹ́yìn ní. Ọgbẹ́ni Olumo ní ti rẹ̀ fi fóto sọ́wọ́ sí BBC tó jẹ́ bi ẹri pé ǹkan náà ṣẹlẹ̀ lónìí ní àgbègbè Maje ni Soka, ìlú Ibadan "Ero ti pọ lé wọn lórí pé wọn ò gbọ̀dọ já wọn sílẹ̀. O ni lóòtọ ni pé kò si ẹya Yoruba kan nínú rẹ̀ bíkòṣe Bororo, Fulani àti Hausa. Ó ní àwọn fura pé àwọn Fulani darandaran ni wọn, sùgbọ́n lẹ́yìn ti wọn kó wọ́n lọ si àgọ́ ọlọ́pàá, à o mọ nkan ti ọlọ́pàá ń ṣe pẹ̀lú wọn. Yàtọ sí ọkọ̀ akẹrò mẹ́ta (Luxury Buses) ti ìwé ìròyìn kan  sọ, Olumo ni ẹyọkan péré ni òun rí tí oun si ya fótò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi ẹ̀rí.


O ni lóòtọ ni pé kò si ẹya Yoruba kan nínú rẹ̀ bíkòṣe Bororo, Fulani àti Hausa. Ó ní àwọn fura pé àwọn Fulani darandaran ni wọn, sùgbọ́n lẹ́yìn ti wọn kó wọ́n lọ si àgọ́ ọlọ́pàá, à o mọ nkan ti ọlọ́pàá ń ṣe pẹ̀lú wọn. Yàtọ sí ọkọ̀ akẹrò mẹ́ta (Luxury Buses) ti ìwé ìròyìn kan  sọ, Olumo ni ẹyọkan péré ni òun rí tí oun si ya fótò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi ẹ̀rí. Àmọ́, Adesina ni tiẹ sọ pé àwọn o gbọ́ ǹkan to jọ bẹ àti pé agbègbè Soka ni òun wà bi òun ṣe ń bá BBC sọ̀rọ̀.


Àmọ́, Adesina ni tiẹ sọ pé àwọn o gbọ́ ǹkan to jọ bẹ àti pé agbègbè Soka ni òun wà bi òun ṣe ń bá BBC sọ̀rọ̀.


Seyi Makinde: Gbogbo ìgbà ni ìyá mi máa ń sọ fún mi pé díẹ̀ ló kù kí àwa méjèjì kú lọ́jọ́ tó bí mi

Gomina ipinlẹ Oyo, amujuẹrọ Seyi Makinde ti sọrọ lori awọn ohun ti yoo saaro nipa iya rẹ lẹyin to jade laye tan. Makinde sọ pe gbogbo igba ti iya oun ba fẹ gba ohun kohun lọwọ oun ni iya naa maa n ran oun leti pe diẹ lo ku ki awọn mejeji ku lọjọ to n rọbi. Gomina ọhun lo fi ọrọ naa lede nibi ayẹyẹ ikẹyin to ṣe fun iya rẹ. Makinde sọ pe, bo tilẹ jẹ oun kii ṣe akọbi iya naa, awọn eeyan maa n pe ni mama Ṣeyi. O ni nigba ti oun bere lọwọ iya naa idi ti wọn fi n pe ni mama Seyi ti oun si kii ṣe akọbi ni iya naa lọ ṣalaye fun oun pe, diẹ lo ku ki ọjọ ikunlẹ di ọjọ iku fun iya oun. Nitori naa, o ni gbogbo igba ti iya naa ba bere ohukohunn lọwọ ohun ni oun maa fi fun.


Makinde sọ pe, bo tilẹ jẹ oun kii ṣe akọbi iya naa, awọn eeyan maa n pe ni mama Ṣeyi. O ni nigba ti oun bere lọwọ iya naa idi ti wọn fi n pe ni mama Seyi ti oun si kii ṣe akọbi ni iya naa lọ ṣalaye fun oun pe, diẹ lo ku ki ọjọ ikunlẹ di ọjọ iku fun iya oun. Nitori naa, o ni gbogbo igba ti iya naa ba bere ohukohunn lọwọ ohun ni oun maa fi fun. Makinde sọ pe igbeaye ti iya oun gbe kii ṣe fun ara rẹ nikan, ṣugbọn o gbe igbe aye rẹ fun oun to jẹ ọmọ rẹ atawọn eeyan miran pẹlu. O wa sọ pe oun ko le gbagbe ipa ribiribi ti iya naa ko ninu aye oun atawọn ẹko ti oun kọ lara rẹ ko to fi aye silẹ. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin?


Makinde sọ pe igbeaye ti iya oun gbe kii ṣe fun ara rẹ nikan, ṣugbọn o gbe igbe aye rẹ fun oun to jẹ ọmọ rẹ atawọn eeyan miran pẹlu. O wa sọ pe oun ko le gbagbe ipa ribiribi ti iya naa ko ninu aye oun atawọn ẹko ti oun kọ lara rẹ ko to fi aye silẹ. Ki lo ti ṣẹlẹ sẹyin? Gomina ipinlẹ Ọyọ, Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde ti ṣe alaye ọrọ lorii bi o ṣe padanu anfani to yẹ ki o fi ba iya rẹ sọ ọrọ ikẹyin ki ọlọjọ to de. Makinde fi ọrọ naa lede l'Ọjọbọ nibi isin idagbere to waye fun iya rẹ ni gbagede "Arcade" ile ijọba ipinlẹ Ọyọ gẹgẹ bi o ṣe n fi kun ọrọ rẹ wi pe iku iya oun ṣi jẹ ọgbẹ ọkan nla. Ọpọlọpọ awọn eeyan to sọrọ nibi isin naa lo mu igbesi aye oloogbe wa si iranti nibi akanṣe eto naa.


Gomina ipinlẹ Ọyọ, Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde ti ṣe alaye ọrọ lorii bi o ṣe padanu anfani to yẹ ki o fi ba iya rẹ sọ ọrọ ikẹyin ki ọlọjọ to de. Makinde fi ọrọ naa lede l'Ọjọbọ nibi isin idagbere to waye fun iya rẹ ni gbagede "Arcade" ile ijọba ipinlẹ Ọyọ gẹgẹ bi o ṣe n fi kun ọrọ rẹ wi pe iku iya oun ṣi jẹ ọgbẹ ọkan nla. Ọpọlọpọ awọn eeyan to sọrọ nibi isin naa lo mu igbesi aye oloogbe wa si iranti nibi akanṣe eto naa. Lara wọn ni gomina tẹlẹri nipinlẹ Ọyọ, Oloye Rasheed Ladoja, Gomina Rotimi Akeredolu ti ipinlẹ Ondo, aṣoju orilẹede yii tẹlẹri, Taofeek Arapaja, aarẹ ẹgbẹ awọn ọmọ lẹyin Kristi, Dr Olasupo Ayokunle, Alufa Femi Emmanuel, Biṣọọbu agba Segun Okubadejo ati awọn ẹẹkan mii. Ninu ọrọ ti o sọ nibi ipejọpọ naa, Makinde ṣe alaye wipe oun ti ṣe ileri lati ri iya oun ni opin ọsẹ ti o tẹle eto idibo si ipo gomina ti o waye nipinlẹ Ondo, ṣugbọn oun ko ri aye lati gbe awọn ipe iya oun nitori ibẹru wi pe oun ko ni le ri iya oun saaju asiko ti wọn jọ da fun ara wọn. O fi kun ọrọ rẹ pe ohun ijaya lo jẹ nigbati ipe pajiwiri kan dede wọle laarọ ọjọ keji wi pe iya oun ti re ibi agba n re, pẹlu afikun wi pe iya oun ki i fẹ ki ọmọ fi eto ẹkọ ṣere rara nigba aye rẹ.


Lara wọn ni gomina tẹlẹri nipinlẹ Ọyọ, Oloye Rasheed Ladoja, Gomina Rotimi Akeredolu ti ipinlẹ Ondo, aṣoju orilẹede yii tẹlẹri, Taofeek Arapaja, aarẹ ẹgbẹ awọn ọmọ lẹyin Kristi, Dr Olasupo Ayokunle, Alufa Femi Emmanuel, Biṣọọbu agba Segun Okubadejo ati awọn ẹẹkan mii. Ninu ọrọ ti o sọ nibi ipejọpọ naa, Makinde ṣe alaye wipe oun ti ṣe ileri lati ri iya oun ni opin ọsẹ ti o tẹle eto idibo si ipo gomina ti o waye nipinlẹ Ondo, ṣugbọn oun ko ri aye lati gbe awọn ipe iya oun nitori ibẹru wi pe oun ko ni le ri iya oun saaju asiko ti wọn jọ da fun ara wọn. O fi kun ọrọ rẹ pe ohun ijaya lo jẹ nigbati ipe pajiwiri kan dede wọle laarọ ọjọ keji wi pe iya oun ti re ibi agba n re, pẹlu afikun wi pe iya oun ki i fẹ ki ọmọ fi eto ẹkọ ṣere rara nigba aye rẹ. Makinde ni, "O ṣi jẹ ohun ti o nira fun mi. Ibaṣepọ ti mo ni pẹlu iya mi ko lẹgbẹ. Mo baa sọrọ l'ọjọ Aje lọgan ti a pari eto idibo nipinlẹ Ondo, mo si sọ fun iya mi wi pe a o rira ni opin ọsẹ.


Makinde ni, "O ṣi jẹ ohun ti o nira fun mi. Ibaṣepọ ti mo ni pẹlu iya mi ko lẹgbẹ. Mo baa sọrọ l'ọjọ Aje lọgan ti a pari eto idibo nipinlẹ Ondo, mo si sọ fun iya mi wi pe a o rira ni opin ọsẹ. Lẹyin eyii ni mo tun rin irinajo lọ si ilu Port Harcourt on lowurọ Ọjọru. "Ni gbogbo Ọjọru ni iya mi fi pe aago mi, ṣugbọn mo ro pe ko ni itumọ ki n gbe ipe naa nitori mo wa ni irinajo ati wi pe l'opin ọsẹ ni ajọ ṣe ileri wi pe a o rira, ṣugbọn l'ọjọbọ ni iya mi jade laye". Makinde fi kun ọrọ rẹ wi pe iya oun fi ọwọ rọri ku ni.


Lẹyin eyii ni mo tun rin irinajo lọ si ilu Port Harcourt on lowurọ Ọjọru. "Ni gbogbo Ọjọru ni iya mi fi pe aago mi, ṣugbọn mo ro pe ko ni itumọ ki n gbe ipe naa nitori mo wa ni irinajo ati wi pe l'opin ọsẹ ni ajọ ṣe ileri wi pe a o rira, ṣugbọn l'ọjọbọ ni iya mi jade laye". Makinde fi kun ọrọ rẹ wi pe iya oun fi ọwọ rọri ku ni. O ṣe apejuwe iya gẹgẹ bi akikanju obinrin ti ki i fi iṣẹ ṣere.


O ṣe apejuwe iya gẹgẹ bi akikanju obinrin ti ki i fi iṣẹ ṣere.


Akeugbagold Twins: Ilé ẹjọ́ fi afurasí méje pamọ́ sọ́gbà ẹ̀wọ̀n lórí ẹ̀ṣún ìjọmọ́gbe

Ile ẹjọ Majisireti kan to kalẹ silu Ibadan ti paṣẹ pe, ki awọn afurasi mejeeje ti wọn fẹsun kan pe wọn ji ibeji Aafa Taofeek Akeugbagold gbe lọ fara pamọ sahamọ. Adajọ ni ki wọn ko awọn afurasi mejeeje naa lọ si ọgba ikọ ọlọpaa to n tako iwa idigunjale, SARS nilu Ibadan. Awọn mejeeje ni wọn fẹsun kan pe wọn ji awọn ọmọ naa ko ni ọjọ kẹẹdọgbọn, oṣu kẹrin, ọdun 2020. Orukọ wọn ni Mohammed  Bashir, ẹni ọdun mẹtalelọgbọn, Oyeleye Opeyemi ẹni ọdun mẹẹdọgbọn, Olumide Ajala ẹni ọdun mẹrindinlogoji ati Taiwo Rildwan ẹni ọgbọn ọdun. Awọn yoku ni Rafiu Mutiu ẹni ọdun marundinlogoji, Fatai Akanji ẹni ọdun mọkandinlaadọta ati Rafiu Modinat ẹni ọdun mọkandinlọgbọn. Ọga ọlọpaa Adegboye to ṣafihan awọn ọdaran naa nile ẹjọ majisireeti ọhun ni, wọn gba miliọnu mẹrin owo itanran lọwọ baba awọn ibeji naa, ki wọn to fi awọn ọmọ naa silẹ.


Orukọ wọn ni Mohammed  Bashir, ẹni ọdun mẹtalelọgbọn, Oyeleye Opeyemi ẹni ọdun mẹẹdọgbọn, Olumide Ajala ẹni ọdun mẹrindinlogoji ati Taiwo Rildwan ẹni ọgbọn ọdun. Awọn yoku ni Rafiu Mutiu ẹni ọdun marundinlogoji, Fatai Akanji ẹni ọdun mọkandinlaadọta ati Rafiu Modinat ẹni ọdun mọkandinlọgbọn. Ọga ọlọpaa Adegboye to ṣafihan awọn ọdaran naa nile ẹjọ majisireeti ọhun ni, wọn gba miliọnu mẹrin owo itanran lọwọ baba awọn ibeji naa, ki wọn to fi awọn ọmọ naa silẹ. Ẹsun marun un ni wọn fi kan meji lara awọn afurasi naa, eyiun, Rafiu Mutiu ati Rafiu Modinat, ti wọn gba pe kawọn afurasi ọhun fi awọn ibeji ọhun pamọ sinu ile wọn. Afurasi kẹfa, Fatai Akanji, nikan ni agbejọrọ wa ṣoju rẹ nilẹ ẹjọ naa, ti awọn to ku ko si ni agbẹjọrọ to n soju wọn. Adajọ Emmanuel  Idowu kọ lati gba oniduro fun gbogbo wọn.


Ẹsun marun un ni wọn fi kan meji lara awọn afurasi naa, eyiun, Rafiu Mutiu ati Rafiu Modinat, ti wọn gba pe kawọn afurasi ọhun fi awọn ibeji ọhun pamọ sinu ile wọn. Afurasi kẹfa, Fatai Akanji, nikan ni agbejọrọ wa ṣoju rẹ nilẹ ẹjọ naa, ti awọn to ku ko si ni agbẹjọrọ to n soju wọn. Adajọ Emmanuel  Idowu kọ lati gba oniduro fun gbogbo wọn. Lẹyin ti ko gba pe wọn ko jẹbi lo ni ki wọn ko gbogbo wọn lọ si ọgba ẹwọn ọlọpaa SARS, ti o si sun igbẹjọ naa si ọjọ kejila, oṣu kẹwaa, ọdun yii.


Lẹyin ti ko gba pe wọn ko jẹbi lo ni ki wọn ko gbogbo wọn lọ si ọgba ẹwọn ọlọpaa SARS, ti o si sun igbẹjọ naa si ọjọ kejila, oṣu kẹwaa, ọdun yii.


World Isese Day: Àwọn oníṣẹ̀ṣe ṣàlàyé pàtàkì ọdún ìṣẹ̀ṣe àti ìdí tí ìjọba fi gbọdọ̀ kéde ìsinmi lẹ́nu iṣẹ́ bí àwọn ọdún ẹ̀sìn míràn

Ogunjọ oṣu kẹjọ ọdun ni awọn ẹlẹsin abalaye ya sọtọ fun ayajọ ọdun iṣẹṣe lati ṣajọyọ ẹsin abalaye lagbaye. Awọn agba awo ni ilẹ Yoruba ti sọ ọ di mimọ pe ọdun to yẹ ki gbogbo ọmọ Yoruba o mu ni koko. Gẹgẹ bi awọn agba awo to ba BBC News Yoruba sọrọ ṣe sọ, ọdun iṣẹṣẹ jẹ ọdun iranti ipilẹ, ori, ati Olodumare. Ninu ọrọ tirẹ, Babalawo Jogodo ni ọdun naa ni wọn fi n ranti iṣẹṣe ilẹ Yoruba ni lati dupẹ lọwọ Olodumare. Awo Jogodo ni awọn ijọba nilo lati tubọ ṣe atilẹyin fun ọdun iṣẹṣe naa nitori ohun ni o n mu iranti wa fun awọn ọmọ karọ  o jiire lati mọ pataki wọn ni orilẹ agbaye. Babalawo Jongodo ni iṣẹṣe ni gbongbo eeniyan ati pe o dara ki a mu imọ nipa ọdun naa kọ awọn ewe yoo mu ki ato ati idurodeede wa lawujọ; yoo si din awọn iwa kotọ gbogbo ku lawujọ.


Ninu ọrọ tirẹ, Babalawo Jogodo ni ọdun naa ni wọn fi n ranti iṣẹṣe ilẹ Yoruba ni lati dupẹ lọwọ Olodumare. Awo Jogodo ni awọn ijọba nilo lati tubọ ṣe atilẹyin fun ọdun iṣẹṣe naa nitori ohun ni o n mu iranti wa fun awọn ọmọ karọ  o jiire lati mọ pataki wọn ni orilẹ agbaye. Babalawo Jongodo ni iṣẹṣe ni gbongbo eeniyan ati pe o dara ki a mu imọ nipa ọdun naa kọ awọn ewe yoo mu ki ato ati idurodeede wa lawujọ; yoo si din awọn iwa kotọ gbogbo ku lawujọ. Ninu ọrọ tirẹ, Akọda Awo ṣalaye pe awọn obi, ori, olodumare ni iṣẹṣe ati pe aimọkan lo n ṣe awọn to n ro pe idibajẹ ati iwa okunkun ni. Ipinlẹ Ọṣun nikan ni wọn ti n kede ọjọ isinmi lẹnu iṣẹ lati fi ṣe ajọyọ ajọdun naa. Nibayii naa, awọn oniṣẹṣe ni ipinlẹ Ọyọ ti ke si gomina ipinlẹ Ọyọ, Seyi Makinde pe ko kede sjọ ajọdun iṣẹṣe gẹgẹ bi ọjọ isinmi lẹnu iṣẹ.


Ninu ọrọ tirẹ, Akọda Awo ṣalaye pe awọn obi, ori, olodumare ni iṣẹṣe ati pe aimọkan lo n ṣe awọn to n ro pe idibajẹ ati iwa okunkun ni. Ipinlẹ Ọṣun nikan ni wọn ti n kede ọjọ isinmi lẹnu iṣẹ lati fi ṣe ajọyọ ajọdun naa. Nibayii naa, awọn oniṣẹṣe ni ipinlẹ Ọyọ ti ke si gomina ipinlẹ Ọyọ, Seyi Makinde pe ko kede sjọ ajọdun iṣẹṣe gẹgẹ bi ọjọ isinmi lẹnu iṣẹ. Ni aafin olubadan ti ilẹ Ibadan lawọn oniṣẹṣe ni ipinlẹ Ọyọ korajọpọ si lati ṣe ayajọ ọdun iṣẹṣe ti ọdun yii ni ipinlẹ Ọyọ. Aarẹ Iṣẹṣe ti ipinlẹ Ọyọ, Oloye Omikẹmi Egbẹlade ni iṣejọba gomina Abiọla Ajimọbi ti  ja awọn oniṣẹṣe ni tanmọn ọn nipa kikọ lati kede isinmi lẹnu iṣẹ fun sisami ayajọ ọdun iṣẹṣe lagbaye. Saaju ni ileegbimọ aṣofin ni ipinlẹ naa ti buwọlu ofin to rọgba yii ka ati pe igbagbọ awọn ni pe iṣejọba gomina Seyi  Makinde ko ni tọ ipasẹ rẹ.


Ni aafin olubadan ti ilẹ Ibadan lawọn oniṣẹṣe ni ipinlẹ Ọyọ korajọpọ si lati ṣe ayajọ ọdun iṣẹṣe ti ọdun yii ni ipinlẹ Ọyọ. Aarẹ Iṣẹṣe ti ipinlẹ Ọyọ, Oloye Omikẹmi Egbẹlade ni iṣejọba gomina Abiọla Ajimọbi ti  ja awọn oniṣẹṣe ni tanmọn ọn nipa kikọ lati kede isinmi lẹnu iṣẹ fun sisami ayajọ ọdun iṣẹṣe lagbaye. Saaju ni ileegbimọ aṣofin ni ipinlẹ naa ti buwọlu ofin to rọgba yii ka ati pe igbagbọ awọn ni pe iṣejọba gomina Seyi  Makinde ko ni tọ ipasẹ rẹ. Makinde, jọ̀ọ́ kéde Aug 20 ọdọọdún bíi ọjọ́ ìsinmi fún ìṣẹ̀ṣe - Àwọn oníṣẹ̀ṣe Ọyọ Yoruba ni tẹni ba dakẹ, tara rẹ maa n baa dakẹ ni. Eyi lo mu ki awọn ẹlẹsin ibilẹ yika ipinlẹ Ọyọ fi n rawọ ẹbẹ si gomina Seyi Makinde lati ya Ogunjọ osu Kẹjọ ọdọọdun sọtọ gẹgẹ bii ọjọ isinmi lẹnu isẹ fun ayajọ ọdun awọn onisẹse. Awọn onisẹse naa, ti wọn korajọpọ si abẹ aburada ẹgbẹ kan ti wọn pe ni Traditional Religious Worshippers Association Of Nigeria (TRAWASSO) parọwa naa lasiko ti wọn ls se ago laafin si Olubadan tilẹ Ibadan, Ọba Saliu Akanmu Adetunji ni aafin rẹ lati fi sami ọdun Isẹse ti ọdun yii.


Makinde, jọ̀ọ́ kéde Aug 20 ọdọọdún bíi ọjọ́ ìsinmi fún ìṣẹ̀ṣe - Àwọn oníṣẹ̀ṣe Ọyọ Yoruba ni tẹni ba dakẹ, tara rẹ maa n baa dakẹ ni. Eyi lo mu ki awọn ẹlẹsin ibilẹ yika ipinlẹ Ọyọ fi n rawọ ẹbẹ si gomina Seyi Makinde lati ya Ogunjọ osu Kẹjọ ọdọọdun sọtọ gẹgẹ bii ọjọ isinmi lẹnu isẹ fun ayajọ ọdun awọn onisẹse. Awọn onisẹse naa, ti wọn korajọpọ si abẹ aburada ẹgbẹ kan ti wọn pe ni Traditional Religious Worshippers Association Of Nigeria (TRAWASSO) parọwa naa lasiko ti wọn ls se ago laafin si Olubadan tilẹ Ibadan, Ọba Saliu Akanmu Adetunji ni aafin rẹ lati fi sami ọdun Isẹse ti ọdun yii. Nigba to n sọrọ lorukọ awọn onisẹse naa, Akọda Awo tilẹ Ibadan, Oloye Ifalere Ọdẹgbọla ni o ti le ni ọdun meji ti awọn ti gbe ibeere naa siwaju ijọba to kogba wọle. Amọ o ni gomina ana, Abiọla Ajimọbi ko fontẹ lu ibeere awọn, ti wọn si n rọ ijọba to wa lode nipinlẹ Ọyọ bayii, labẹ gomina Seyi Makinde lati dahun si ibeere naa, gẹgẹ bi akẹẹgbẹ rẹ ni ipinlẹ Ọsun ti se. O ni o yẹ ka jẹ ki awọn araalu mọ pe Isẹse lagba, ayajọ Isẹse yii si ni wọn yoo lo lati gbakanse adura si Ọlọrun ati awọn Alalẹ, bẹẹ si ni Orunmila lo kọkọ fi ipilẹ ilana isẹse yii lelẹ saaju ẹsin Musulumi ati ti Kristiẹni, nitori gbogbo ẹlẹsin lo n tọpasẹ ara wọn de idi ẹsin isẹse.


Nigba to n sọrọ lorukọ awọn onisẹse naa, Akọda Awo tilẹ Ibadan, Oloye Ifalere Ọdẹgbọla ni o ti le ni ọdun meji ti awọn ti gbe ibeere naa siwaju ijọba to kogba wọle. Amọ o ni gomina ana, Abiọla Ajimọbi ko fontẹ lu ibeere awọn, ti wọn si n rọ ijọba to wa lode nipinlẹ Ọyọ bayii, labẹ gomina Seyi Makinde lati dahun si ibeere naa, gẹgẹ bi akẹẹgbẹ rẹ ni ipinlẹ Ọsun ti se. O ni o yẹ ka jẹ ki awọn araalu mọ pe Isẹse lagba, ayajọ Isẹse yii si ni wọn yoo lo lati gbakanse adura si Ọlọrun ati awọn Alalẹ, bẹẹ si ni Orunmila lo kọkọ fi ipilẹ ilana isẹse yii lelẹ saaju ẹsin Musulumi ati ti Kristiẹni, nitori gbogbo ẹlẹsin lo n tọpasẹ ara wọn de idi ẹsin isẹse.


Divorce in Ibadan: Iléẹjọ́ tú ìgbéyàwó ọdún méjé ká nítorí àìnáání ara ẹni

Ilẹejọ Mapo Customary Court ni ilu Ibadan ti tu igbeyawo ọdun meje ka laarin Abiola Giwa ati ọkọ rẹ lori ẹsun pe ko naani iyawo rẹ. Ninu ọrọ rẹ, Giwa to jẹ iya ọmọ kan ke si ileẹjọ lati tu igbeyawọ oun ka nitori ọdun mẹrin ni ọkọ oun fi fi oun silẹ lai wẹyin wo. Oloye Ademola Odunade lasiko to n sọ idajọ rẹ ni oun tu igbeyawo naa ka ki alaafia le jọba. Odunade ni iwadii fihan wi pe ko si ohun ti ileẹjọ le ṣe mọ, afi ki wọn tu igbeyawo naa ka nitori arabinrin Adebimpe naa buwọlu igbesẹ naa. Giwa ni '' ni ọdun meje sẹyin ti a ṣe igbeyawo tan, ni Adebimpe mu mi lọ si ile ahoro kan, to si fimisilẹ nibẹ.'' ''O fi ọrọ ranṣẹ si mi pe ki n ko jade kuro nibẹ lọ si ile awọn obi oun nitori oun ti loyun'' ''Fun ọdun mẹrin, mi o gbọ nkankan lati ọdọ rẹ, mo tọju ọmọ mi lai ri iranwọ kankan lati ọdọ rẹ'' ''Ko si alaafia fun mi lati ọdun meje ti mo ti mọ ọ'' Ninu ọrọ rẹ, ọkọ iyawo Adebimpe ni oun fi ọwọ si ituka igbeyawo naa, amọ ohun ko jẹbi ẹsun ti o fi kan oun.


Odunade ni iwadii fihan wi pe ko si ohun ti ileẹjọ le ṣe mọ, afi ki wọn tu igbeyawo naa ka nitori arabinrin Adebimpe naa buwọlu igbesẹ naa. Giwa ni '' ni ọdun meje sẹyin ti a ṣe igbeyawo tan, ni Adebimpe mu mi lọ si ile ahoro kan, to si fimisilẹ nibẹ.'' ''O fi ọrọ ranṣẹ si mi pe ki n ko jade kuro nibẹ lọ si ile awọn obi oun nitori oun ti loyun'' ''Fun ọdun mẹrin, mi o gbọ nkankan lati ọdọ rẹ, mo tọju ọmọ mi lai ri iranwọ kankan lati ọdọ rẹ'' ''Ko si alaafia fun mi lati ọdun meje ti mo ti mọ ọ'' Ninu ọrọ rẹ, ọkọ iyawo Adebimpe ni oun fi ọwọ si ituka igbeyawo naa, amọ ohun ko jẹbi ẹsun ti o fi kan oun. O ni igba de igba ni mo n fi owo ranṣẹ si Adebimpe, amọ mi o le gbe iru igbeaye olowo ti Adebimpe n gbe.


O ni igba de igba ni mo n fi owo ranṣẹ si Adebimpe, amọ mi o le gbe iru igbeaye olowo ti Adebimpe n gbe.


Yemi Osinbajo: Ẹgbẹ́ Arewa ní ọ̀rọ̀ ìgbákejì ààrẹ tún dákún ìṣòro Nàíjíríà ni

Ẹgbẹ ọmọ Yoruba lorilẹede Naijiria ti satilẹyin fun igbakeji aarẹ lorilẹede, Yemi Osinbajo lori ọrọ to sọ pe, o ṣeeṣe ki Naijiria pin ti awọn adari ko ba kiyesi ara. Osinbajo, ti akọwe ijọba, Boss Mustapha soju fun, sọ eyi lasiko isin ayẹyẹ ọgọta ọdun ti Naijiria gba ominira, eyi to waye nilu Abuja. Osinbajo ni ogiri to gbe Naijiria ro n mi titi, eleyii to le fa ki Naijiria wo lulẹ, ti wọn ko ba kiyesi ara. Ninu ọrọ tirẹ, Akọwe ẹgbẹ afẹnifẹre, Yinka Odumakin ni, ọrọ akọni ni Osinbajo sọ, eleyii to fihan wi pe, ko ṣe magomago pẹlu gbogbo iṣẹlẹ to n waye ni Naijiria. Odumakin fikun wipe, o pọn dandan ki ijọba wa ọna abayọ si iṣoro to n koju awọn ọmọ orilẹede Naijiria. Bakan naa ni Ẹgbẹ awon ẹya Igbo, Ohanaeze Ndigbo ni o dara bi Osinbajo ṣe sọrọ lori iṣoro to n koju awọn ọmọ Naijiria, ati bi o ṣe le jasi ipinya fun wa.


Ninu ọrọ tirẹ, Akọwe ẹgbẹ afẹnifẹre, Yinka Odumakin ni, ọrọ akọni ni Osinbajo sọ, eleyii to fihan wi pe, ko ṣe magomago pẹlu gbogbo iṣẹlẹ to n waye ni Naijiria. Odumakin fikun wipe, o pọn dandan ki ijọba wa ọna abayọ si iṣoro to n koju awọn ọmọ orilẹede Naijiria. Bakan naa ni Ẹgbẹ awon ẹya Igbo, Ohanaeze Ndigbo ni o dara bi Osinbajo ṣe sọrọ lori iṣoro to n koju awọn ọmọ Naijiria, ati bi o ṣe le jasi ipinya fun wa. Ohanaeze ni amọ awọn tako Osinbajo lori ọrọ rẹ wi pe adura ni ọna abayọ. Ohanaeze ni adura nikan kọ ni ọrọ Naijiria gba bayii, nitori ijọba gbọdọ wa ọna abayọ si iṣoro ipaniyan awọn Fulani darandaran laarin awọn iṣoro ti Naijiria n koju. Ninu ọrọ ti wọn, Ẹgbẹ Pan Niger Delta Forum, PANDEF ni atunto ni ọna abayọ si iṣoro Naijiria, eleyii ti yoo fun awọn ijọba ipinlẹ ni agbara lati mu ilọsiwaju ati idagbasoke ba agbegbe wọn.


Ohanaeze ni amọ awọn tako Osinbajo lori ọrọ rẹ wi pe adura ni ọna abayọ. Ohanaeze ni adura nikan kọ ni ọrọ Naijiria gba bayii, nitori ijọba gbọdọ wa ọna abayọ si iṣoro ipaniyan awọn Fulani darandaran laarin awọn iṣoro ti Naijiria n koju. Ninu ọrọ ti wọn, Ẹgbẹ Pan Niger Delta Forum, PANDEF ni atunto ni ọna abayọ si iṣoro Naijiria, eleyii ti yoo fun awọn ijọba ipinlẹ ni agbara lati mu ilọsiwaju ati idagbasoke ba agbegbe wọn. Ajọ PANDEF fikun wi pe awọn ẹgbẹ ni Naijiria bi IPOB ati awọn miran to n bere fun ominira ẹya wọn fihan pe ina wa lori orule orilẹede Naijiria. Amọ, ẹgbẹ awọn ẹya ariwa orilẹede Naijiria, northern socio-political group, the Arewa Consultative Forum, ACF ni ọrọ kubakugba ni Osinbajo sọ, bi o tile jẹ wi pe lootọ ni iṣoro lorisirisi n koju Naijiria. ACF fikun pe, ọrọ Osinbajo tun dakun wahala to wa nlẹ ni nitori awọn ọrọ to sọ lẹnu le fa ẹtanu ati ija.


Ajọ PANDEF fikun wi pe awọn ẹgbẹ ni Naijiria bi IPOB ati awọn miran to n bere fun ominira ẹya wọn fihan pe ina wa lori orule orilẹede Naijiria. Amọ, ẹgbẹ awọn ẹya ariwa orilẹede Naijiria, northern socio-political group, the Arewa Consultative Forum, ACF ni ọrọ kubakugba ni Osinbajo sọ, bi o tile jẹ wi pe lootọ ni iṣoro lorisirisi n koju Naijiria. ACF fikun pe, ọrọ Osinbajo tun dakun wahala to wa nlẹ ni nitori awọn ọrọ to sọ lẹnu le fa ẹtanu ati ija. ACF ni awọn gbagbọ pe laipẹ Naijiria yoo bori gbogbo iṣoro to n la kọja, ni ọna ati mu irọrun ba awọn ọmọ Naijiria. Yoruba ni pẹlẹ ni akọ, to si tun labo, Ọlọrun ma si jẹ ka si ọrọ sọ. Ṣugbọn eyi ko ri bẹẹ pẹlu ọrọ ti Igbakeji aarẹ Yemi Osinbajo kọ soju opo Twitter rẹ lati ki Ọjọgbọn Wole Soyinka ku ọjọ ibi ọdun kẹrindinlaadọrun loke eepẹ.


ACF ni awọn gbagbọ pe laipẹ Naijiria yoo bori gbogbo iṣoro to n la kọja, ni ọna ati mu irọrun ba awọn ọmọ Naijiria. Yoruba ni pẹlẹ ni akọ, to si tun labo, Ọlọrun ma si jẹ ka si ọrọ sọ. Ṣugbọn eyi ko ri bẹẹ pẹlu ọrọ ti Igbakeji aarẹ Yemi Osinbajo kọ soju opo Twitter rẹ lati ki Ọjọgbọn Wole Soyinka ku ọjọ ibi ọdun kẹrindinlaadọrun loke eepẹ. Osinbajo ni "Ẹ ku ọjọ ibi, Ọjọgbọn!...ẹ pẹ laye lati ri orilẹede Naijiria bẹ ṣe fẹ ko ri" Ṣugbọn ṣe ni awọn ọmọ ta gba igbakeji aarẹ lori ikini naa, ti wọn si n sọ oko ọrọ si pe ọrọ to sọ gbẹyin naa lo tabuku ikini rẹ si Soyinka naa. Awọn kan wa n beere lọwọ aarẹ pe ṣe orilẹede Naijiria ni ala kankan to n fi oju sun ni, ti awọn miran si ni pẹlu ọpọ ẹsun ajẹbanu to wa lọrun awọn asaaju oloselu, ti Naijiria yoo de ibi to yẹ ko de bi? Ọpọ ọmọ Naijiria ninu ọrọ yii lo si fi oju han pe wọn ti sọ ireti nu nipa orílẹede Naijiria.


Osinbajo ni "Ẹ ku ọjọ ibi, Ọjọgbọn!...ẹ pẹ laye lati ri orilẹede Naijiria bẹ ṣe fẹ ko ri" Ṣugbọn ṣe ni awọn ọmọ ta gba igbakeji aarẹ lori ikini naa, ti wọn si n sọ oko ọrọ si pe ọrọ to sọ gbẹyin naa lo tabuku ikini rẹ si Soyinka naa. Awọn kan wa n beere lọwọ aarẹ pe ṣe orilẹede Naijiria ni ala kankan to n fi oju sun ni, ti awọn miran si ni pẹlu ọpọ ẹsun ajẹbanu to wa lọrun awọn asaaju oloselu, ti Naijiria yoo de ibi to yẹ ko de bi? Ọpọ ọmọ Naijiria ninu ọrọ yii lo si fi oju han pe wọn ti sọ ireti nu nipa orílẹede Naijiria.


Oyo Politics: Ilé aṣòfin ìpínlẹ̀ Oyo jáwée lọ sinmi nílé fún alága ìgbìmọ̀ mẹ́tàlá káàkiri ìjọba ìpínlẹ̀

Ile igbimọ aṣofin ipinlẹ Oyo ti kede lọjọ Iṣẹgun pe wọn jawe lọ sinmi nile diẹ fun awọn alaga fidihẹ mẹtala lawọn ijọba ibilẹ kaakiri ipinlẹ Oyo. Idaduro ti ko ni gbedeke yii da lori pe wọn ko tẹle ohun ti ile fẹnuko le lori nipa ipo ti kiko awọn irinṣẹ kọọkan lati sakani wọn pada lọ sile aṣofin. Awọn ijọba ibilẹ ti igbesẹ yii ta ba ni: Akinyele East LCDA; Ido LG; Oluyole LG; Ibadan North East LG; Lagelu West LCDA; Soro LCDA ati Ogbomosho Central LCDA. Awọn to tun kan ni: Ogbomosho South LCDA; Ajorosun LCDA; Ibarapa North West LCDA; Itesiwaju LG; Oyo East LG ati Oyo South East LCDA. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti  fi panpẹ wọn mu eeyan mẹta lara awọn ti wọn furasi pe wọn lọwọ ninu ijinigbe alaga kansu kan ṇi ipinlẹ Oyo. Gomina ipinlẹ Oyo, Seyi Makinde lo fi eyi hande nigba to n ba awọn lọga lọga lẹnu iṣẹ ọlọpaa sọrọ ni olu ileeṣẹ wọn to wa ni Eleyele, Ibadan lọjọ Aje.


Awọn to tun kan ni: Ogbomosho South LCDA; Ajorosun LCDA; Ibarapa North West LCDA; Itesiwaju LG; Oyo East LG ati Oyo South East LCDA. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo ti  fi panpẹ wọn mu eeyan mẹta lara awọn ti wọn furasi pe wọn lọwọ ninu ijinigbe alaga kansu kan ṇi ipinlẹ Oyo. Gomina ipinlẹ Oyo, Seyi Makinde lo fi eyi hande nigba to n ba awọn lọga lọga lẹnu iṣẹ ọlọpaa sọrọ ni olu ileeṣẹ wọn to wa ni Eleyele, Ibadan lọjọ Aje. Bo tilẹ jẹ pe awọn ọlọpaa o tii fi ẹkunrẹrẹ sita lori bi  ọwọ ṣe tẹ̀ wọn, Gomina Seyi Makinde gboriyin fun awọn ọlọpaa fun iṣẹ takuntakun ti wọn ṣe. Bi ẹ ko ba gbagbe, wọn kede iroyin ijinigbe alaga kansu Iganna nipinlẹ Oyo, ọgbẹni Jacob Adeleke ni ọjọ kẹrindinlọgbọn oṣu kẹwaa. Atoun ati dẹrẹba rẹ ni wọn jigbe nirọlẹ ọjọ Aiku loju ọna Iseyin-Ado nigba ti wọn n lọ si Ibadan fun ipade kan pẹlu Gomina Seyi Makinde lowurọ ọjọ Aje.


Bo tilẹ jẹ pe awọn ọlọpaa o tii fi ẹkunrẹrẹ sita lori bi  ọwọ ṣe tẹ̀ wọn, Gomina Seyi Makinde gboriyin fun awọn ọlọpaa fun iṣẹ takuntakun ti wọn ṣe. Bi ẹ ko ba gbagbe, wọn kede iroyin ijinigbe alaga kansu Iganna nipinlẹ Oyo, ọgbẹni Jacob Adeleke ni ọjọ kẹrindinlọgbọn oṣu kẹwaa. Atoun ati dẹrẹba rẹ ni wọn jigbe nirọlẹ ọjọ Aiku loju ọna Iseyin-Ado nigba ti wọn n lọ si Ibadan fun ipade kan pẹlu Gomina Seyi Makinde lowurọ ọjọ Aje. Ẹwẹ, ikede jade pe wọn ti gba itusilẹ lọjọ Ẹti, ọgbọnjọ Oṣu kẹwaa. Ko si aridaju boya wọn san owo itanran kankan lati mu ki itusilẹ wọn ya kiakia. Kini o kọkọ ṣẹlẹ lẹyin ti wọn ji alaga kansu gbe tẹlẹ?


Ẹwẹ, ikede jade pe wọn ti gba itusilẹ lọjọ Ẹti, ọgbọnjọ Oṣu kẹwaa. Ko si aridaju boya wọn san owo itanran kankan lati mu ki itusilẹ wọn ya kiakia. Kini o kọkọ ṣẹlẹ lẹyin ti wọn ji alaga kansu gbe tẹlẹ? Ẹ wo bí orílẹ̀èdè Amẹrika ṣe dóòlà ẹ̀mí ọmọ ilẹ̀ wọn tí wọ́n jígbé ní Naijiria US Citizen Rescue: Ẹ wo bí orílẹ̀èdè Amẹrika ṣe dóòlà ẹ̀mí ọmọ ilẹ̀ wọn tí wọ́n jígbé ní Naijiria Ọ̀sẹ yii ni wọn ji arakunrin Philip Walton gbe ni iha ariwa orilẹede Naijiria. Ikọ ọmoogun orilede Amẹrika ti doola ẹmi ọmọ orilede wọn ti wọn jigbe ni iha ẹkun ariwa orilẹede Naijiria. Gẹgẹ bi atẹjade ti awọn alaṣẹ orilẹede Amerika fi lede, arakunrin ti wọn jigbe naa, ti orukọ rẹ n jẹ Philip Walton lo n ṣiṣẹ agbẹ lorilede Naijiria.


Ẹ wo bí orílẹ̀èdè Amẹrika ṣe dóòlà ẹ̀mí ọmọ ilẹ̀ wọn tí wọ́n jígbé ní Naijiria US Citizen Rescue: Ẹ wo bí orílẹ̀èdè Amẹrika ṣe dóòlà ẹ̀mí ọmọ ilẹ̀ wọn tí wọ́n jígbé ní Naijiria Ọ̀sẹ yii ni wọn ji arakunrin Philip Walton gbe ni iha ariwa orilẹede Naijiria. Ikọ ọmoogun orilede Amẹrika ti doola ẹmi ọmọ orilede wọn ti wọn jigbe ni iha ẹkun ariwa orilẹede Naijiria. Gẹgẹ bi atẹjade ti awọn alaṣẹ orilẹede Amerika fi lede, arakunrin ti wọn jigbe naa, ti orukọ rẹ n jẹ Philip Walton lo n ṣiṣẹ agbẹ lorilede Naijiria. Awọn alaṣẹ naa ni awọn ajinigbe naa ko ṣiṣẹ fun ẹgbẹ agbesunmọmi kankan, amọn awọn agbebọn ti wọn n wa owo ni. Ọjọ Iṣẹgun, Ọjọ Kẹtadinlọgbọn ni wọn ji arakunrin Walton gbe ninu ile rẹ ti ko jina si ibode Niger. Orilẹede Amerika naa ni awọn ko ni kuna lati ma a da abo bo awọn ọmọ orilẹede wọn kaakiri ibi ti wọn ba wa ni agbaye.


Awọn alaṣẹ naa ni awọn ajinigbe naa ko ṣiṣẹ fun ẹgbẹ agbesunmọmi kankan, amọn awọn agbebọn ti wọn n wa owo ni. Ọjọ Iṣẹgun, Ọjọ Kẹtadinlọgbọn ni wọn ji arakunrin Walton gbe ninu ile rẹ ti ko jina si ibode Niger. Orilẹede Amerika naa ni awọn ko ni kuna lati ma a da abo bo awọn ọmọ orilẹede wọn kaakiri ibi ti wọn ba wa ni agbaye. Bakan naa ni wọn dupẹ lọwọ ijọba orilẹede Naijiria fun ifọwọsowọpọ wọn to jẹ ki idoola ẹmi naa ṣeeṣe. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ọyọ ti fidi rẹ mulẹ pe alaga fidihẹ ijọba ibilẹ Iganna, Jacob Adeleke ati awakọ rẹ ti gba ominira lọwọ awọn ajinigbe. Wọn ji awọn eeyan naa gbe nigba ti wọn n rinrin ajo lọna to wọ ilu Ibadan ni nnkan  bi ọjọ mẹfa sẹyin.


Bakan naa ni wọn dupẹ lọwọ ijọba orilẹede Naijiria fun ifọwọsowọpọ wọn to jẹ ki idoola ẹmi naa ṣeeṣe. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ọyọ ti fidi rẹ mulẹ pe alaga fidihẹ ijọba ibilẹ Iganna, Jacob Adeleke ati awakọ rẹ ti gba ominira lọwọ awọn ajinigbe. Wọn ji awọn eeyan naa gbe nigba ti wọn n rinrin ajo lọna to wọ ilu Ibadan ni nnkan  bi ọjọ mẹfa sẹyin. Ṣaaju ni awọn oṣiṣẹ ileeṣẹ ọlọpaa pẹlu ifọwọsowọpọ awọn ọmọ ẹgbe Vigilante Group of Nigeria ti n wa inu igbo ti wọn fura si pe awọn ajigbe ọhun ti n ṣọṣẹ. Alukooro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo, Olugbenga Fadeyi sọ fun awọn akọroyin pe,l lootọ nio ọkunrin naa ti gba ominira, o si ti darapọ mọ awọn ẹbi  rẹ. Wọn ji alaga ọhun ati awakọ rẹ gbe ni opopona Okeho-Ado Awaye, iyẹ ni ipinlẹ Oyo lasiko to n mura lati ṣe ipade pẹlu gomina Seyi Makinde.


Ṣaaju ni awọn oṣiṣẹ ileeṣẹ ọlọpaa pẹlu ifọwọsowọpọ awọn ọmọ ẹgbe Vigilante Group of Nigeria ti n wa inu igbo ti wọn fura si pe awọn ajigbe ọhun ti n ṣọṣẹ. Alukooro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Oyo, Olugbenga Fadeyi sọ fun awọn akọroyin pe,l lootọ nio ọkunrin naa ti gba ominira, o si ti darapọ mọ awọn ẹbi  rẹ. Wọn ji alaga ọhun ati awakọ rẹ gbe ni opopona Okeho-Ado Awaye, iyẹ ni ipinlẹ Oyo lasiko to n mura lati ṣe ipade pẹlu gomina Seyi Makinde. Iroyin ni awọn ajinigbe naa bere pe awọn yoo gba owo ti iye rẹ to igba miliọnu naira ki wọn to tu awọn eeyan naa silẹ. Bo tilẹ jẹ pe awọn mejeji ti gba ominira bayii, a ko lee fidi rẹ mulẹ boya alaga naa tabi awọn ẹbi rẹ san owo ọhun ki wọn to gba ominira.


Iroyin ni awọn ajinigbe naa bere pe awọn yoo gba owo ti iye rẹ to igba miliọnu naira ki wọn to tu awọn eeyan naa silẹ. Bo tilẹ jẹ pe awọn mejeji ti gba ominira bayii, a ko lee fidi rẹ mulẹ boya alaga naa tabi awọn ẹbi rẹ san owo ọhun ki wọn to gba ominira.


A ti gba onírúurú ìgbẹ́ tí a rí lọ́wọ́ Emmanuel Egbu lọ fún àyẹ̀wò -Ọlọ́pàá Oyo

Ilé iṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Oyo ni ìwádìí ti bẹ̀rẹ̀ ni pẹ̀rẹ̀wu lóri ọkunrin kan ti orukọ́ rẹ̀ ń jẹ́ Emmanuel Egbu ti wọ́n ni o n fi igbẹ jẹ búrẹdi ni ori akintan nilùú Ibadan. Wọ́n ní awọn kan ni àdúgbò Sango lo ké gbàjare ti wọ́n si fi ọ̀rọ̀ náà tó ilé iṣẹ́ ọlọ́pàá àgbègbè náà léti ki àwọn ará àdúgbò tó ṣe ìdájọ́ fún un láti ọwọ́ ara wọ́n. Agbẹnusọ ilé iṣẹ́ ọlọ́pàá nípìnlẹ̀ Oyo, Olugbenga Fadeyi ṣàlàye fún BBC News Yoruba pé, ni kété ti wọ́n mú ọkùnrin náà ni wọ́n ti gba ọ̀rọ̀ sílẹ̀ lẹ́nu rẹ̀ ti wọ́n sì gba oníruuru ìgbẹ́ ti wọ́n ri lọ́wọ́ rẹ̀ láti gbe lọ fun àyẹwò. Yatọ sí ìròyìn kan to sọ pé gbájúgbaja olùtaja àwọn èròjà àṣara àti irun lóge ni ọkùnrin náà to sì ni ṣọ́ọ̀bù ńlá ńlá ni àdúgbo Sango nílùú Ibadan àti pé o ṣẹ̀ṣẹ̀ ra ilé ńla kan ni, ilé iṣẹ́ ọlọ́pàá ni ọjọ́ sátide, ọjọ́ kejìlélógun ni ìṣẹ̀lẹ̀ náà wáye, àjọ ọlọ́pàá si ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ìwádìí lori ọ̀rọ̀ náà ni. Fadeyi ni òun kò le fìdí ọ̀rọ̀ náà múlẹ̀ afi ti ìwádìí ba pari ṣùgbọ́n ni òótọ́ ni àwọn bá ìgbẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀ ti àwọn si ti kó wọ́n lọ fun àwọn àyẹwò to yẹ́. Ẹ̀wẹ̀, lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, ọkùnrin náà wà ni àga ọlọ́pàá agbègbè Sango.