Gomina ipinlẹ Eko nigba kan, Bola Tinubu lo bori nibi idibo abẹle ẹgbẹ osẹlu All Progressives Congress lọjọru, gẹgẹ bi oludije wọn fun ipo aarẹ. Saa meji lo ṣe gẹgẹ bi gomina ipinlẹ Eko. Bakan naa lo sẹ sẹnetọ ni saa iṣejọba to ṣaaju ti Sani Abacha. Atiku Abubakar (PDP) Igbakeji aarẹ nigba kan, Atiku Abubakar lo bori nibi idibo abẹle ẹgbẹ oṣelu alatako gboogi, Peoples Democratic Party. Ọdun 2023 ni yoo jẹ igba kẹfa to ti n dije fun ipo aarẹ. Ọdun 1993 ni igba akọkọ, botilẹ jẹ pe ẹgbẹ osẹlu rẹ ko fun ni tikẹẹti nigba naa.


Atiku, Tinubu, Kwankwaso, Obi àti àwọn mìí tó fẹ́ gba ipò lọ́wọ́ Buhari ní 2023

Atiku Abubakar (PDP) Igbakeji aarẹ nigba kan, Atiku Abubakar lo bori nibi idibo abẹle ẹgbẹ oṣelu alatako gboogi, Peoples Democratic Party. Ọdun 2023 ni yoo jẹ igba kẹfa to ti n dije fun ipo aarẹ. Ọdun 1993 ni igba akọkọ, botilẹ jẹ pe ẹgbẹ osẹlu rẹ ko fun ni tikẹẹti nigba naa.


"À máa tẹ́le àṣẹ ilé ẹjò láti fí ọjọ́ kún ìfórúkọsílẹ̀, gbígba káàdì  àwọn olùdibo"- INEC

Ajọ eleto idibo ni Naijiria, Independent National Electoral Commission (INEC), ti ni awọn yoo tẹle asẹ ile ẹjó lati ṣe afikun si ọjọ kun iforukọsilẹ fun kaadi idibo alalopẹ (PVC). Komisana fun ajọ INEC, Festus Okoye lo sọ eleyi di mimọ nigba ti o kopa lori telifisan Channels lonii. O ni ajọ naa ni o wa labẹ ofin orilẹede Naijiria ti o si gbọdọ tẹle asẹ to wa lati ile ẹjọ. “Ajọ INEC jẹ ajọ ti o wa labẹ ofin ti a si gbọdọ ṣe nkan ti ile ẹjọ ni ki a ṣe.” Idajọ naa lo waye latari bi ajọ Socio-Economic Rights and Accountability Project (SERAP) ṣe gbe Ajọ eleto idibo ni Naijiria lọ si ile ẹjọ lori afikun ọjọ fun iforukọsile kaadi idibo lati fun ọpọ awọn ọmọ Naijiria ni anfani lati ṣe iforukọsilẹ naa. Adajọ Mobolaji Olajuwon ti ile ẹjo giga olu ilu Naijiria, Abuja lo gbe igbẹjo naa kalẹ, ti o si paa lasẹ fun Ajọ eleto idibo ni Naijiria, Independent National Electoral Commission (INEC) lati ṣe afikun naa. Ajọ eleto idibo ni Naijiria, Independent National Electoral Commission (INEC), ti da Ọgbọnjọ oṣu Kẹfa, ọdun 2021, gẹgẹ bi gbedeke fun iforukọsilẹ fun kaadi idibo alalopẹ (PVC).


“Ajọ INEC jẹ ajọ ti o wa labẹ ofin ti a si gbọdọ ṣe nkan ti ile ẹjọ ni ki a ṣe.” Idajọ naa lo waye latari bi ajọ Socio-Economic Rights and Accountability Project (SERAP) ṣe gbe Ajọ eleto idibo ni Naijiria lọ si ile ẹjọ lori afikun ọjọ fun iforukọsile kaadi idibo lati fun ọpọ awọn ọmọ Naijiria ni anfani lati ṣe iforukọsilẹ naa. Adajọ Mobolaji Olajuwon ti ile ẹjo giga olu ilu Naijiria, Abuja lo gbe igbẹjo naa kalẹ, ti o si paa lasẹ fun Ajọ eleto idibo ni Naijiria, Independent National Electoral Commission (INEC) lati ṣe afikun naa. Ajọ eleto idibo ni Naijiria, Independent National Electoral Commission (INEC), ti da Ọgbọnjọ oṣu Kẹfa, ọdun 2021, gẹgẹ bi gbedeke fun iforukọsilẹ fun kaadi idibo alalopẹ (PVC). Eyi jẹ ara imurasilẹ ajọ naa fun idibo gbogboogbo ti yoo waye ni oṣu Keji, ọdun 2023. Kaadi yii nikan ni irinṣẹ ti araalu ni lati yan oludije to ba wu wọn si ipo oṣelu lasiko eto idibo. Bawo lo ṣe le gba kaadi PVC rẹ?


Eyi jẹ ara imurasilẹ ajọ naa fun idibo gbogboogbo ti yoo waye ni oṣu Keji, ọdun 2023. Kaadi yii nikan ni irinṣẹ ti araalu ni lati yan oludije to ba wu wọn si ipo oṣelu lasiko eto idibo. Bawo lo ṣe le gba kaadi PVC rẹ? Ki o to o le gba kaadi idibo alalopẹ, o gbọdọ mu iwe pelebe ti ajọ INEC fun ọ, nigba to o ṣe iforukọsilẹ fun kaadi. Amọ to ba jẹ pe o ko tii ni iwe pelebe naa dani, o le lọ si oju opo ayelujara ajọ INEC, lati fi orukọ silẹ tabi ki o lọ si ileeṣẹ ajọ naa to ba sunmọ agbegbe rẹ. Ọgbọnjọ, oṣu Kẹfa, ọdun 2022 ni iforukọsilẹ lori ayelujara yoo wa sopin.


Ki o to o le gba kaadi idibo alalopẹ, o gbọdọ mu iwe pelebe ti ajọ INEC fun ọ, nigba to o ṣe iforukọsilẹ fun kaadi. Amọ to ba jẹ pe o ko tii ni iwe pelebe naa dani, o le lọ si oju opo ayelujara ajọ INEC, lati fi orukọ silẹ tabi ki o lọ si ileeṣẹ ajọ naa to ba sunmọ agbegbe rẹ. Ọgbọnjọ, oṣu Kẹfa, ọdun 2022 ni iforukọsilẹ lori ayelujara yoo wa sopin. Igbesẹ fun iforukọsilẹ lori ayelujara Lọ si oju opo ajọ INEC, lati fi akọsilẹ nipa rẹ sibẹ. Lẹyin naa ni wa a tẹ iwe pelebe to ni gbogbo nkan ti o kọ jade Eto yii wa fun awọn to ba fẹ paarọ tabi ṣe ayipada ibi ti wọn ti kọkọ gba kaadi idibo wọ Bakan naa lo tun wa fun awọn to ba a fẹ ṣe atunṣe lori orukọ wọn Awọn to ba fẹẹ ṣẹṣẹ forukọ silẹ naa le lo o O tun le beere fun kaadi miran ti eyi to n lo tẹlẹ ba ti bajẹ tabi sọnu lori ayelujara Inec gbe eto ori ayelujara yii silẹ lati mu adinku ba iye eero ti oo ma awa ni awọn ọfiisi rẹ. Igbesẹ to kan ni lati lọ si ọfiisi ajọ Inec: Lẹyin ti o ba ti kọ gbogbo nkan to yẹ nipa rẹ silẹ lori ayelujara, igbesẹ to kan ni pe ki o lọ si ọfiisi ajọ Inec to ba sun mọ tabi awọn ibudo ti wọn pese Nibẹ ni wọn o ti gba akọsilẹ nipa ika ọwọ rẹ ati aworan rẹ ‘biometric capture’ Kaadi idibo alalopẹ rẹ yoo si di tiẹ nigba ti ajọ Inec ba ṣe e jade Awọn wo lo le gba kaadi idibo alalopẹ, PVC?


Igbesẹ fun iforukọsilẹ lori ayelujara Lọ si oju opo ajọ INEC, lati fi akọsilẹ nipa rẹ sibẹ. Lẹyin naa ni wa a tẹ iwe pelebe to ni gbogbo nkan ti o kọ jade Eto yii wa fun awọn to ba fẹ paarọ tabi ṣe ayipada ibi ti wọn ti kọkọ gba kaadi idibo wọ Bakan naa lo tun wa fun awọn to ba a fẹ ṣe atunṣe lori orukọ wọn Awọn to ba fẹẹ ṣẹṣẹ forukọ silẹ naa le lo o O tun le beere fun kaadi miran ti eyi to n lo tẹlẹ ba ti bajẹ tabi sọnu lori ayelujara Inec gbe eto ori ayelujara yii silẹ lati mu adinku ba iye eero ti oo ma awa ni awọn ọfiisi rẹ. Igbesẹ to kan ni lati lọ si ọfiisi ajọ Inec: Lẹyin ti o ba ti kọ gbogbo nkan to yẹ nipa rẹ silẹ lori ayelujara, igbesẹ to kan ni pe ki o lọ si ọfiisi ajọ Inec to ba sun mọ tabi awọn ibudo ti wọn pese Nibẹ ni wọn o ti gba akọsilẹ nipa ika ọwọ rẹ ati aworan rẹ ‘biometric capture’ Kaadi idibo alalopẹ rẹ yoo si di tiẹ nigba ti ajọ Inec ba ṣe e jade Awọn wo lo le gba kaadi idibo alalopẹ, PVC? Eto yii wa fun awọn ọmọ Naijiria to  ti pe ẹni ọdun mejidinlogun, ti ko si forukọ silẹ ri. Awọn to ti gba kaadi ri, amọ ti wọn ti kuro ni ilu tabi agbegbe ti wọn ti gba kaadi akọkọ Awọn oludibo ti kaadi idibo wọn ti kán, sọnu tabi bajẹ. Ati awọn oludibo to fẹ ṣe atunṣe orukọ lori kaadi wọn atijọ.


Eto yii wa fun awọn ọmọ Naijiria to  ti pe ẹni ọdun mejidinlogun, ti ko si forukọ silẹ ri. Awọn to ti gba kaadi ri, amọ ti wọn ti kuro ni ilu tabi agbegbe ti wọn ti gba kaadi akọkọ Awọn oludibo ti kaadi idibo wọn ti kán, sọnu tabi bajẹ. Ati awọn oludibo to fẹ ṣe atunṣe orukọ lori kaadi wọn atijọ. Ajọ eleto idibo Inec sọ pe miliọnu meje din ẹgbẹrun lọna igba, 6.8 millino, eeyan lo fi orukọ silẹ fun igba akọkọ lati oṣu Kẹfa, ọdun 2021 ti eto naa bẹrẹ pada. O ni miliọnu marun-un din diẹ ninu wọn lo jẹ akẹẹkọ, oniṣowo ati awọn iyawo ile. Lọ si oju opo ayelujara yii lati wo ibudo ajọ Inec to sun mọ ọ: Oju opo ayelujara yii lo wa fun iforukọsilẹ ati atunṣe si kaadi idibo:


Ajọ eleto idibo Inec sọ pe miliọnu meje din ẹgbẹrun lọna igba, 6.8 millino, eeyan lo fi orukọ silẹ fun igba akọkọ lati oṣu Kẹfa, ọdun 2021 ti eto naa bẹrẹ pada. O ni miliọnu marun-un din diẹ ninu wọn lo jẹ akẹẹkọ, oniṣowo ati awọn iyawo ile. Lọ si oju opo ayelujara yii lati wo ibudo ajọ Inec to sun mọ ọ: Oju opo ayelujara yii lo wa fun iforukọsilẹ ati atunṣe si kaadi idibo:


Ẹgbẹ́ òsèlú APC yọwọ́ olùdíje mẹ́wàá kúrò láwo àwọn tó máa díje dupò aàrẹ Nàìjíríà

Bi eto ididbo ọdun 2023 se n sunmo tosi ni Naijiria ni orisiirisii nkan ti n sẹlẹ̀. Egbẹ́ oselu All Progressives Congress to n tukọ̀ Naijiria lọ́wọ́lọ́wọ́ lo ti seto ayẹ̀wo lati yan ọmọ oye ti yoo dupo aare labẹ asia ẹgbẹ́ APC. Iroyin to jade bayii ni pe ọmọ oye mẹ́tàlá ni igbimọ to n se ayẹ̀wo naa ti fun ni iwe o – pegede lati dije dupo fun APC. Nigba ti won yọwọ́ awọn ọmọ oye mẹ́waaa kuro lawo pe wọn ko koju osuwọ̀n tó. Lara idi ti wọ́n fi yọ awon mẹ́waa naa ni pe wọ́n ko fẹ́ enikeni to ba n jẹ́jọ́ lọ́wọ́ nile ẹjọ́ kankan lati soju egbẹ́ naa. Bakan naa ni igbimo naa ti Oyegun jẹ́ Oludari wọ́n salaye pe awọn ọmọ oye miran funra wọn ni wọ́n sọ pe awọn ko dije mọ́ lasiko ayẹ̀wo naa.


Nigba ti won yọwọ́ awọn ọmọ oye mẹ́waaa kuro lawo pe wọn ko koju osuwọ̀n tó. Lara idi ti wọ́n fi yọ awon mẹ́waa naa ni pe wọ́n ko fẹ́ enikeni to ba n jẹ́jọ́ lọ́wọ́ nile ẹjọ́ kankan lati soju egbẹ́ naa. Bakan naa ni igbimo naa ti Oyegun jẹ́ Oludari wọ́n salaye pe awọn ọmọ oye miran funra wọn ni wọ́n sọ pe awọn ko dije mọ́ lasiko ayẹ̀wo naa. Idi ti awọn wọ̀nyii só nipe awọn ti dagba nipa wiwo ọjọ́ ori ati agbara lati koju ipenija to le jade lasiko eto idibo  ọdun 2023. Alaga John Oyegun salaye pe oludije mẹ́tala pere lo ni anfani lati dije labe egbẹ́ APC. O ni awon oludije metalelogun lo wa fun ayewo saaju eto idibo abenu APC to maa waye lose to m bo.


Idi ti awọn wọ̀nyii só nipe awọn ti dagba nipa wiwo ọjọ́ ori ati agbara lati koju ipenija to le jade lasiko eto idibo  ọdun 2023. Alaga John Oyegun salaye pe oludije mẹ́tala pere lo ni anfani lati dije labe egbẹ́ APC. O ni awon oludije metalelogun lo wa fun ayewo saaju eto idibo abenu APC to maa waye lose to m bo. Awon igbimo ayewo APC yii kọ lati fi orukọ awọn oludije ti wọ́n yọ kuro sita.


Awon igbimo ayewo APC yii kọ lati fi orukọ awọn oludije ti wọ́n yọ kuro sita.


'Atiku tí a yàn ti mú kí ẹ̀rù PDP má a ba APC'

Agba ọjẹ kan ninu ẹgbẹ osẹlu Peoples Democratic Party (PDP), Alhaji Adamu Maina Waziri, ti sọ pe ipaya ti wa fun ẹgbẹ All Progresives Congress (APC) nitori oludije ti PDP fa kalẹ fun ipo aarẹ lọdun 2023. O ni idi re e ti APC ko ṣe yara ṣe eto idibo abẹle wọn. Ninu ifọrọwanilẹnuwo pẹlu BBC, Alhaji Waziri sọ pe APC ti kọkọ fi ọgbọn ẹwẹ, mu ki ajọ eleto idibo sun gbedeke idibo abẹle siwaju pẹlu ọsẹ kan, ki wọn o le sun idibo abẹnu wọn siwaju. Ọsẹ to kọja ni PDP dibo yan oludije wọn, Atiku Abubakar. Awọn onwoye eto oṣelu ni Naijiria sọ pe jijawe olubori Atiku, lo mu ki APC o ma tete yan oludije ti wọn. Eyi si ti mu ki ọpọlọpọ oju wa lara ẹgbẹ naa lati wo oludije ti wọn yoo fa kalẹ.


Ọsẹ to kọja ni PDP dibo yan oludije wọn, Atiku Abubakar. Awọn onwoye eto oṣelu ni Naijiria sọ pe jijawe olubori Atiku, lo mu ki APC o ma tete yan oludije ti wọn. Eyi si ti mu ki ọpọlọpọ oju wa lara ẹgbẹ naa lati wo oludije ti wọn yoo fa kalẹ. Opin ọsẹ to kọja lo yẹ ki ẹgbẹ APC ṣe eto idibo abẹle rẹ si ipo aarẹ, amọ wọn sun titi di ọjọ kẹfa oṣu Kẹfa, si ọjọ Kẹjọ, oṣu Kẹfa. Alhaji Maina Waziri sọ pe “ipinnu awọn eeyan Ariwa Naijiria ni lati wa ni ipo, eyi to mu ki gomina ipinlẹ sokoto, Aminu Tambuwal, yọnda erongba rẹ lati dije, to si sẹ atilẹyin fun Atiku” fun anfaani ẹkun wọn. O ni awọn ti ṣakiyesi pe ẹnikan lati Gusu Naijiria n gbiyanju lati fi owo jawe olubori ninu eto idibo, ti yoo si ni ipa ti ko dara fun Ariwa Naijiria.


Opin ọsẹ to kọja lo yẹ ki ẹgbẹ APC ṣe eto idibo abẹle rẹ si ipo aarẹ, amọ wọn sun titi di ọjọ kẹfa oṣu Kẹfa, si ọjọ Kẹjọ, oṣu Kẹfa. Alhaji Maina Waziri sọ pe “ipinnu awọn eeyan Ariwa Naijiria ni lati wa ni ipo, eyi to mu ki gomina ipinlẹ sokoto, Aminu Tambuwal, yọnda erongba rẹ lati dije, to si sẹ atilẹyin fun Atiku” fun anfaani ẹkun wọn. O ni awọn ti ṣakiyesi pe ẹnikan lati Gusu Naijiria n gbiyanju lati fi owo jawe olubori ninu eto idibo, ti yoo si ni ipa ti ko dara fun Ariwa Naijiria. “Gbogbo eeyan lo mọ pe APC ko fẹ yan oludije ti ko ni gba ipo aarẹ fun wọn, amọ ẹru wọn ko ba wa rara.” Ọjọ Ẹti ni ẹgbẹ APC pari ayẹwo fun awọn to fẹ dupo aarẹ, to si yọ ọwọ awọn mẹwaa kuro “nitori pe wọn o koju osunwọn”. Ni bayii, oludije mẹtala ni yoo kopa ninu idibo abẹle ẹgbẹ naa fun ipo aarẹ lọdun 2023.


“Gbogbo eeyan lo mọ pe APC ko fẹ yan oludije ti ko ni gba ipo aarẹ fun wọn, amọ ẹru wọn ko ba wa rara.” Ọjọ Ẹti ni ẹgbẹ APC pari ayẹwo fun awọn to fẹ dupo aarẹ, to si yọ ọwọ awọn mẹwaa kuro “nitori pe wọn o koju osunwọn”. Ni bayii, oludije mẹtala ni yoo kopa ninu idibo abẹle ẹgbẹ naa fun ipo aarẹ lọdun 2023.


June 12: Ó yẹ MKO Abiọla, ẹ̀gàn ni hẹ̀ẹ̀, wo àwọn ǹkan tó ṣẹlẹ̀ lásìkò ìsàmì rẹ̀ sẹ́yìn

Àwọn àwòrán yìí ló ń sàlàyé bí ayẹyẹ June 12 lọ́dún 2018 se dùn, tó lárinrin sí ní ìlú Abuja, Eko àti Ibadan.


Òní lòní ń jẹ́, bí ìpalẹ̀mọ́ fún ìbò abẹ́nú APC láti yan olùdíje Ààrẹ ṣe ń lọ rèé

Òní lòní ń jẹ́ fún ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Conngress, APC. Ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC yóò ṣe ètò ìdìbò abẹ́nú rẹ̀ lónìí láti yan ẹni tí yóò gbé àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú náà níbi ètò ìdìbò gbogbogbò ọdún 2023. Ní ìrọ̀lẹ́ òní, ọjọ́ Ìṣẹ́gun, ọjọ́ Keje, oṣù Kẹfà ọdún 2022 ní àwọn olùdíje mẹ́tàlélógún yóò máa wàkóò pẹ̀lú ara wọn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ètò ìdìbò abẹ́nú náà ti ń fa awuyewuye nítorí ìkéde tí alága ẹgbẹ́ APC, Abdullahi Adamu sọ wí pé Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà Ahmed Lawan ni ẹgbẹ́ fọwọ́ sí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó fi mọ́ àwọn gómìnà méjìlá láti ẹkùn àríwá Nàìjíríà ti sọ wí pé àwọn kò lọ́wọ́ nínú ìkéde tí alága APC náà gbé jáde nítorí gbogbo àwọn ti fẹnukò pé ẹkùn gúúsù ni kí ipò Ààrẹ Nàìjíríà lọ lọ́dún 2023. Ṣaájú ni Ààrẹ Muhammadu Buhari ti ṣèpàdé pẹ̀lú àwọn gómìnà ẹgbẹ́ òṣèlú APC tó sì tún ṣèpàdé pẹ̀lú àwọn olùdíje sípò Ààrẹ lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ náà.


Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ètò ìdìbò abẹ́nú náà ti ń fa awuyewuye nítorí ìkéde tí alága ẹgbẹ́ APC, Abdullahi Adamu sọ wí pé Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà Ahmed Lawan ni ẹgbẹ́ fọwọ́ sí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tó fi mọ́ àwọn gómìnà méjìlá láti ẹkùn àríwá Nàìjíríà ti sọ wí pé àwọn kò lọ́wọ́ nínú ìkéde tí alága APC náà gbé jáde nítorí gbogbo àwọn ti fẹnukò pé ẹkùn gúúsù ni kí ipò Ààrẹ Nàìjíríà lọ lọ́dún 2023. Ṣaájú ni Ààrẹ Muhammadu Buhari ti ṣèpàdé pẹ̀lú àwọn gómìnà ẹgbẹ́ òṣèlú APC tó sì tún ṣèpàdé pẹ̀lú àwọn olùdíje sípò Ààrẹ lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ náà. Ẹ̀wẹ̀, Ààrẹ Muhammadu Buhari ti jáde wí pé òun kò lọ́wọ́ nínú ìròyìn tí Abdullahi Adamu fi léde àti wí pé òun kò ní ààyò nínú àwọn gbogbo àwọn tó ń wá ipò náà. Ààrẹ rọ àwọn olùdíje láti ẹkùn gúúsù Nàìjíríà láti foríkorí kí wọ́n mu ẹnìkan jáde nínú wọn tí yóò gbá àsíá ẹgbẹ́ náà ṣaájú ètò ìdìbò abẹ́nú. Nínú ọ̀rọ̀ tirẹ̀ gómìnà ìpínlẹ̀ Kebbi, Abubakar Atiku Bagudu ní ìṣọ̀kan gbogbo ọmọ ló ṣe pàtàkì jùlọ nítorí ẹnìkan ni yóò jáwé olúborí nínú gbogbo àwọn olùdíje.


Ẹ̀wẹ̀, Ààrẹ Muhammadu Buhari ti jáde wí pé òun kò lọ́wọ́ nínú ìròyìn tí Abdullahi Adamu fi léde àti wí pé òun kò ní ààyò nínú àwọn gbogbo àwọn tó ń wá ipò náà. Ààrẹ rọ àwọn olùdíje láti ẹkùn gúúsù Nàìjíríà láti foríkorí kí wọ́n mu ẹnìkan jáde nínú wọn tí yóò gbá àsíá ẹgbẹ́ náà ṣaájú ètò ìdìbò abẹ́nú. Nínú ọ̀rọ̀ tirẹ̀ gómìnà ìpínlẹ̀ Kebbi, Abubakar Atiku Bagudu ní ìṣọ̀kan gbogbo ọmọ ló ṣe pàtàkì jùlọ nítorí ẹnìkan ni yóò jáwé olúborí nínú gbogbo àwọn olùdíje. Ileeṣẹ aarẹ Naijiria ti sọ pe ẹnikẹ́ni ko gbọdọ sọ pe oun nikan ṣoṣo lo ṣe atọna bi Aarẹ Muhammadu Buhari ṣe di aarẹ ninu eto idibo ọdun 2015.\n\nOludamọran fun aarẹ lori eto iroyin, Garba Shehu, sọ ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Aje pe nkan to ṣẹlẹ sẹyin, ko gbọdọ sọ bi esi idibo gbogbogboo to n bọ yoo ṣe ri. \n\nỌgbẹni Shehu sọ eyi gẹgẹ bi esi si ọrọ ti oludije, Bola Tinubu, sọ pe ọpẹlọpẹ oun ni Muhammadu Buhari fi di aarẹ Naijiria ni 2015.\n\n\nO ni nkan to ṣe koko lasiko yii ni lati yan oludije ti "yoo mu kí orile-ede wa dara ju ti atẹhinwa lọ." \n\nTẹ o ba gbagbe, Ọjọbọ ọsẹ to kọja ni Bola Tinubu da awuyewuye silẹ nigba to sọ pe Buhari ko ba ma ti wọlé sipo aarẹ, lai si oun.


Ileeṣẹ aarẹ Naijiria ti sọ pe ẹnikẹ́ni ko gbọdọ sọ pe oun nikan ṣoṣo lo ṣe atọna bi Aarẹ Muhammadu Buhari ṣe di aarẹ ninu eto idibo ọdun 2015.\n\nOludamọran fun aarẹ lori eto iroyin, Garba Shehu, sọ ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Aje pe nkan to ṣẹlẹ sẹyin, ko gbọdọ sọ bi esi idibo gbogbogboo to n bọ yoo ṣe ri. \n\nỌgbẹni Shehu sọ eyi gẹgẹ bi esi si ọrọ ti oludije, Bola Tinubu, sọ pe ọpẹlọpẹ oun ni Muhammadu Buhari fi di aarẹ Naijiria ni 2015.\n\n\nO ni nkan to ṣe koko lasiko yii ni lati yan oludije ti "yoo mu kí orile-ede wa dara ju ti atẹhinwa lọ." \n\nTẹ o ba gbagbe, Ọjọbọ ọsẹ to kọja ni Bola Tinubu da awuyewuye silẹ nigba to sọ pe Buhari ko ba ma ti wọlé sipo aarẹ, lai si oun. \n\nN'ilu Abeokuta ni oludije si ipo aarẹ, Tinubu, ti sọ ọrọ naa lasiko to n ba àwọn aṣoju ẹgbẹ́ oselu sọ̀rọ̀ saaju idibo abẹle ẹgbẹ́ APC. Sunday Igboho wú ọ̀rọ̀ jáde nítorí ìkọlù tó wáyé ní Owo Ṣùgbọ́n ninu atẹjade ti Garba Shehu fi sita, eyi to pe àkọlé rẹ ni: Esi si ọrọ ti ọkan pataki lara awọn oludije ni APC sọ. O ni "ko jẹ iyalẹnu pe bi idibo abẹle ẹgbẹ All Progressives Congress ṣe ku ọ̀la, awọn kan lara àwọn to fẹ dije, n so ara wọn pọ mọ aṣeyọri bi aarẹ ṣe de ipo ni ọdun meje sẹyin."


\n\nN'ilu Abeokuta ni oludije si ipo aarẹ, Tinubu, ti sọ ọrọ naa lasiko to n ba àwọn aṣoju ẹgbẹ́ oselu sọ̀rọ̀ saaju idibo abẹle ẹgbẹ́ APC. Sunday Igboho wú ọ̀rọ̀ jáde nítorí ìkọlù tó wáyé ní Owo Ṣùgbọ́n ninu atẹjade ti Garba Shehu fi sita, eyi to pe àkọlé rẹ ni: Esi si ọrọ ti ọkan pataki lara awọn oludije ni APC sọ. O ni "ko jẹ iyalẹnu pe bi idibo abẹle ẹgbẹ All Progressives Congress ṣe ku ọ̀la, awọn kan lara àwọn to fẹ dije, n so ara wọn pọ mọ aṣeyọri bi aarẹ ṣe de ipo ni ọdun meje sẹyin." Shehu sọ pe ọpọ eeyan lo kopa ninu eto idibo ọdun 2015, lati rii pe oludije ninu ẹgbẹ́ alatako gba ijọba lọwọ aarẹ to wa nipo, fun igba akọkọ, lai mu wahala kankan dani. "Àwọn kan lara wọn gba aarẹ ni imọran lati dije, awọn kan pinnu lati kọ́ ẹgbẹ́ oselu APC, to pada di atọna iṣẹgun ti awọn apapọ ẹgbẹ́ alatako ko ri ṣe tẹ́lẹ̀.  " O le jẹ pe awọn eeyan perete lo gbe awọn igbesẹ naa, ṣùgbọ́n obitibiti miliọnu eeyan lo dibo fun igbesẹ wọn.  "


Shehu sọ pe ọpọ eeyan lo kopa ninu eto idibo ọdun 2015, lati rii pe oludije ninu ẹgbẹ́ alatako gba ijọba lọwọ aarẹ to wa nipo, fun igba akọkọ, lai mu wahala kankan dani. "Àwọn kan lara wọn gba aarẹ ni imọran lati dije, awọn kan pinnu lati kọ́ ẹgbẹ́ oselu APC, to pada di atọna iṣẹgun ti awọn apapọ ẹgbẹ́ alatako ko ri ṣe tẹ́lẹ̀.  " O le jẹ pe awọn eeyan perete lo gbe awọn igbesẹ naa, ṣùgbọ́n obitibiti miliọnu eeyan lo dibo fun igbesẹ wọn.  " Nitori naa ni ẹnikẹ́ni ko ṣe gbọdọ sọ pe agbara oun lo gbe aarẹ wọle." Shehu sọ pe ẹni to bá ni ipinnu ati eto lati mọ le ipilẹ ti Buhari fi lélẹ̀, ni yoo ṣoju APC ninu eto idibo.


Nitori naa ni ẹnikẹ́ni ko ṣe gbọdọ sọ pe agbara oun lo gbe aarẹ wọle." Shehu sọ pe ẹni to bá ni ipinnu ati eto lati mọ le ipilẹ ti Buhari fi lélẹ̀, ni yoo ṣoju APC ninu eto idibo.


2023 Elections: Wọ́n lẹ̀dí àpòpọ̀ mọ́ mi ni mo ṣe fìdí rẹmi níbi ètò ìdìbò abẹ́nú – Dino Melaye

Sẹ́nétọ̀ Dino Melaye tó ń ṣojú ẹkùn ìwọ̀ oòrùn ìpínlẹ̀ Kogi ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ní Abuja tẹ́lẹ̀ rí ti tún fìdí rẹmi níbi ètò ìdìbò abẹ́nú ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party, PDP. Tajudeen Yusuf  tó ń ṣojú ẹkùn Kabba/Bunu Ijumu ní ilé ìgbìmọ̀ aṣojúṣòfin ní òun àti Dino Melaye ń dún ipò náà mọ́ ara wọn lọ́wọ́. Ní ọjọ́ Ajé, ọjọ́ Kẹtàlélógún, oṣù Karùn-ún ni ètò ìdìbò abẹ́nú bẹ̀rẹ̀ tí kò sì sí ẹni tó mókè nínú àwọn méjééjì nítorí wí pé ìbò méjìdínláàdọ́run ní àwọn méjéèjì ní. Ní ọjọ́ Ìṣẹ́gun ní ètò ìdìbò náà tẹ̀síwájú tí Yusuf sì fi ẹ̀yìn Dino janlẹ̀ pẹ̀lú ìbò 163 sí 99. Nígbà tó ń kí Yusuf kú oríire, Melaye lórí ẹ̀rọ ayélujára Twitter rẹ̀ ní òun dúpẹ́ lọ́wọ́ àwọn tó dìbò fún òun àti pé ètò ìdìbò náà tí wáyé, ó sì ti parí. "Mo kí T.J Yusuf kú oríire, mo sì dúpẹ́ lọ́wọ́ àwọn tó dìbò fún mi ní ìgbà àkọ́kọ́ àti èkejì."


Ní ọjọ́ Ìṣẹ́gun ní ètò ìdìbò náà tẹ̀síwájú tí Yusuf sì fi ẹ̀yìn Dino janlẹ̀ pẹ̀lú ìbò 163 sí 99. Nígbà tó ń kí Yusuf kú oríire, Melaye lórí ẹ̀rọ ayélujára Twitter rẹ̀ ní òun dúpẹ́ lọ́wọ́ àwọn tó dìbò fún òun àti pé ètò ìdìbò náà tí wáyé, ó sì ti parí. "Mo kí T.J Yusuf kú oríire, mo sì dúpẹ́ lọ́wọ́ àwọn tó dìbò fún mi ní ìgbà àkọ́kọ́ àti èkejì." Ó ní bí àwọn ènìyàn ṣe lẹ̀dí àpòpọ̀ tako òun jẹ́ ohun ìyàlẹ́nu ṣùgbọ́n òun dúopẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run" Ní ẹkùn ìlà oòrùn Kogi, Victor Adoji ni tíkẹ́ẹ̀tì náà jámọ́ lọ́wọ́ láti díje dupò sẹ́nétọ̀ lọ́dún tó ń bọ̀.


Ó ní bí àwọn ènìyàn ṣe lẹ̀dí àpòpọ̀ tako òun jẹ́ ohun ìyàlẹ́nu ṣùgbọ́n òun dúopẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run" Ní ẹkùn ìlà oòrùn Kogi, Victor Adoji ni tíkẹ́ẹ̀tì náà jámọ́ lọ́wọ́ láti díje dupò sẹ́nétọ̀ lọ́dún tó ń bọ̀.


Al Mustapha kéde èròngbà láti du ipò ààrẹ, wo nkán tó ní òun yóò fojú Boko Haram rí láàrin oṣù mẹ́fà

Ọgagun tẹlẹ ri labẹ ijọba ologun Sani Abacha Hamza Al Mustapha sọ pe bi oun ba di aarẹ Naijiria, oṣu mẹfa pere loun yoo lo lati fi mu opin ba igbesunmọmi Boko Haram. Al Mustapha sọ pe oun yoo lọ si igbo Sambissa nibi ti Boko Haram sodo si fọsẹ kan lati gbe gbogbo igbesẹ to yẹ nipa mimu opin ba ikọ agbesunmọmi yi. O fi kun pe bi oun ba di aarẹ, oun yoo mu aṣẹ Ọlọrun ṣẹ ati pe oun ko ni wo oju ẹnikankan nitori oun ko fẹ ki orileede koju inira. Amugbalẹgbẹ ati wọle wọde olori ijọba ologun tẹlẹ Sani Abacha yi fi ọrọ yi lede ninu ifọrọwerọ kan to ṣe pẹlu ileeṣẹ iroyin BBC. Ninu ifọrọwerọ yi lo ti kede erongba rẹ lati dije dupo aarẹ Naijiria labẹ asia ẹgbẹ oṣelu Action Alliance. O fi aidunnu rẹ han si bi awọn ọmọ ogun Naijiria ti ṣe ya lẹ ti wọn ko duro wamuwamu mọ.


Amugbalẹgbẹ ati wọle wọde olori ijọba ologun tẹlẹ Sani Abacha yi fi ọrọ yi lede ninu ifọrọwerọ kan to ṣe pẹlu ileeṣẹ iroyin BBC. Ninu ifọrọwerọ yi lo ti kede erongba rẹ lati dije dupo aarẹ Naijiria labẹ asia ẹgbẹ oṣelu Action Alliance. O fi aidunnu rẹ han si bi awọn ọmọ ogun Naijiria ti ṣe ya lẹ ti wọn ko duro wamuwamu mọ. O sọ pe''Awọn ọmọ ogun Naijiria bi ọga mi ṣe foju wo wọn nigba naa wọn dabi ọlọpaa ni. Awọn ọlọpaa yi si ni wọn fẹran ajẹbanu.'' ''Iṣẹ wa ti mo maa ṣe laarin oṣu mẹfa.


O sọ pe''Awọn ọmọ ogun Naijiria bi ọga mi ṣe foju wo wọn nigba naa wọn dabi ọlọpaa ni. Awọn ọlọpaa yi si ni wọn fẹran ajẹbanu.'' ''Iṣẹ wa ti mo maa ṣe laarin oṣu mẹfa. Bi o ba gbọ nkan taa ṣe, ẹru yoo ba o ṣugbon ododo ọrọ ni'' O ni laarin oṣu mẹfa yi, oun yoo mu ayipada ba ileeṣẹ ologun. O ni o lera nira diẹ ṣugbọn ohun ti eeyan gbọdọ ṣe ni ki ileeṣẹ ologun le pada sipo rẹ. Ni apẹrẹ lori ọrọ Boko Haram yi, mo maa sọ fun wọn pe bi wọn ko ba fopin si Boko Haram ti wọn si n gba owo,gbogbo awọn ọga ni mo ma yọ kuro wọn o si jabọ owo taa fun wọn'' ''Mo maa ṣe iwadii wọn, Laarin oṣu mẹfa mo maa lọ si Sambissa, mo maa koju wọn, mo maa lo ọsẹ kan nibẹ lati mọ boya nkankan le fọwọ kan mi'' Al Mustapha sọ pe asiko tito bayi ki oun darapọ mọ oṣelu.


Bi o ba gbọ nkan taa ṣe, ẹru yoo ba o ṣugbon ododo ọrọ ni'' O ni laarin oṣu mẹfa yi, oun yoo mu ayipada ba ileeṣẹ ologun. O ni o lera nira diẹ ṣugbọn ohun ti eeyan gbọdọ ṣe ni ki ileeṣẹ ologun le pada sipo rẹ. Ni apẹrẹ lori ọrọ Boko Haram yi, mo maa sọ fun wọn pe bi wọn ko ba fopin si Boko Haram ti wọn si n gba owo,gbogbo awọn ọga ni mo ma yọ kuro wọn o si jabọ owo taa fun wọn'' ''Mo maa ṣe iwadii wọn, Laarin oṣu mẹfa mo maa lọ si Sambissa, mo maa koju wọn, mo maa lo ọsẹ kan nibẹ lati mọ boya nkankan le fọwọ kan mi'' Al Mustapha sọ pe asiko tito bayi ki oun darapọ mọ oṣelu. O ni awọn ọrẹ oun kan lo dawojọ gba fọọmu ti wọn si tọka ẹgbẹ ti yoo dije labẹ rẹ. O ni oun ko lọ sawọn ẹgbẹ oṣelu nla nitori awọn wọnyi lo n ba ilu jẹ. O ni lati kekere loun ti mọ aarẹ Buhari ṣugbọn awọn to rọyika rẹ jẹ alajẹbanu eeyan.


O ni awọn ọrẹ oun kan lo dawojọ gba fọọmu ti wọn si tọka ẹgbẹ ti yoo dije labẹ rẹ. O ni oun ko lọ sawọn ẹgbẹ oṣelu nla nitori awọn wọnyi lo n ba ilu jẹ. O ni lati kekere loun ti mọ aarẹ Buhari ṣugbọn awọn to rọyika rẹ jẹ alajẹbanu eeyan. ''Bi o ba gbe awọn aburu ti wọn ṣe lori agbelewọn, o maa ri pe ọjọ n bọ loluwa wi.''


''Bi o ba gbe awọn aburu ti wọn ṣe lori agbelewọn, o maa ri pe ọjọ n bọ loluwa wi.''


BBC Yoruba Ekiti Gubernatorial debate: Wo nkan tó yẹ kí o mọ̀ nípa ìpàdé ìtàkurọ̀sọ láàrin àwọn olùdíjé sípò gómìnà Ekiti

BBC Yoruba yoo ṣe ipade itakurọsọ, Debate, laarin awọn oludije si ipo gomina ipinlẹ Ekiti, ṣaaju idibo naa ti yoo waye ni ọjọ kejidinlogun, oṣu Kẹfa, ọdun 2022. Itakurọsọ naa yoo waye ni Ọjọbọ, ọjọ kẹrindinlọgbọn, oṣu Karun-un, nilu Ado-Ekiti, ni deede ago mẹsan-an owurọ. Ọdun 2018 ni BBC Yoruba bẹrẹ iru ipade itakurọsọ yii, lasiko idibo gomina ipinlẹ Ekiti to waye lọdun mẹrin sẹyin. Bakan naa ni ipade naa tun waye nipinlẹ Osun, lọdun 2018. Lẹyin eyi ni awọn ipade itakurọsọ miran waye lasiko idibo gbogboogbo to waye ni ọdun 2019. Nibi ipade naa, ni oriṣiriṣi ẹgbẹ laarin ilu, bi ẹgbẹ oṣiṣẹ, awọn ọlọja, ati awọn ẹgbẹ miran to ni nkan ṣe pẹlu eto ijọba awaarawa, yoo ti kopa, lati beere ibeere lori ipinnu ati eto ti oludije kọọkan ni fun ipinlẹ Ekiti.


Bakan naa ni ipade naa tun waye nipinlẹ Osun, lọdun 2018. Lẹyin eyi ni awọn ipade itakurọsọ miran waye lasiko idibo gbogboogbo to waye ni ọdun 2019. Nibi ipade naa, ni oriṣiriṣi ẹgbẹ laarin ilu, bi ẹgbẹ oṣiṣẹ, awọn ọlọja, ati awọn ẹgbẹ miran to ni nkan ṣe pẹlu eto ijọba awaarawa, yoo ti kopa, lati beere ibeere lori ipinnu ati eto ti oludije kọọkan ni fun ipinlẹ Ekiti. Bakan naa ni awọn oludije naa yoo lo anfaani rẹ̀ lati sọ awọn nkan ti wọn yoo ṣe yatọ si ti ijọba to n bẹ lori aleefa. Bo tilẹ jẹ pe kii ṣe gbogbo araalu ni yoo le wọle si gbọngan itakurọsọ naa, amọ ẹ le wo o lori ẹrọ ayelujara Facebook wa, BBC News Yoruba, tabi ki ẹ darapọ mọ awọn ileeṣẹ redio ati tẹlifisan to jẹ alajọṣiṣẹpọ wa, nipinlẹ Ekiti. Segun Oni - SDP Kemi Elebute-Halle - ADP Oluwole Oluyede - ADC Debo Ranti - YPP Biodun Oyebanji - APC Bisi Kolawole - PDP


Bakan naa ni awọn oludije naa yoo lo anfaani rẹ̀ lati sọ awọn nkan ti wọn yoo ṣe yatọ si ti ijọba to n bẹ lori aleefa. Bo tilẹ jẹ pe kii ṣe gbogbo araalu ni yoo le wọle si gbọngan itakurọsọ naa, amọ ẹ le wo o lori ẹrọ ayelujara Facebook wa, BBC News Yoruba, tabi ki ẹ darapọ mọ awọn ileeṣẹ redio ati tẹlifisan to jẹ alajọṣiṣẹpọ wa, nipinlẹ Ekiti. Segun Oni - SDP Kemi Elebute-Halle - ADP Oluwole Oluyede - ADC Debo Ranti - YPP Biodun Oyebanji - APC Bisi Kolawole - PDP


Accountant-general N80billion arrest: Ka nípa ẹní tí ìjọba Nàìjíría yàn láti di ipò olùṣirò owó àgbà mu lẹyìn aṣemáṣe Ahmed Idris

Wo àwọn nkan ti o ko ma nipa Anamekwe to n rọpo Idris Ahmed ti EFCC mu Ko jẹ tuntun mọ wi pe ijọba apapọ Naijriia ti kede orukọ ẹlominran lati dipo olusiro agba mu ni Naijiria lẹyin ti wọn ni ki ẹni to wa nibẹ lọ rọọkun nile fun igba kan naa. Ahmed Idris ni olusiro agba ti igba aje si mọ lori lẹyin ti ajọ EFCC to n gbogun ti iwa ajẹbanu fẹsun kan pe o lu biliọnu ọgọrin naira ni ponpo. Orukọ ẹni ti wọn si ni ko gba ipo rẹ bayi ni Anamekwe Nwabuoku. Yoo wa nibẹ titi di igba ti ijọba yoo fi yan ẹni ti yoo dipo naa mu fọjọ pipẹ. Ibeere kan tawọn araalu n beere ta wa naa si ni ka yannana ni pe iru eeyan wo ni ẹni ti wọn ni ko di ipo yi mu. Ipo ẹlẹgẹ ni ipo taa n wi yi jẹ yatọ si pe ẹni to wa nibẹ tẹlẹ se asemase.


Yoo wa nibẹ titi di igba ti ijọba yoo fi yan ẹni ti yoo dipo naa mu fọjọ pipẹ. Ibeere kan tawọn araalu n beere ta wa naa si ni ka yannana ni pe iru eeyan wo ni ẹni ti wọn ni ko di ipo yi mu. Ipo ẹlẹgẹ ni ipo taa n wi yi jẹ yatọ si pe ẹni to wa nibẹ tẹlẹ se asemase. Gbogbo ohun to nise pẹlu owo to n wọle ati bi wọn se n se inawo rẹ lorileede Naijria ni ọfisi olusiro owo agba Naijria a maa mojutọ. Nkan to yẹ ko mọ nipa Anamekwe Nwabuoku. Minisita feto ọrọ aje Naijriia ati isiro owo Zainab Ahmed lo kede pe Anamekwe yoo di ipo Ahmed Idris mu fun igba diẹ naa gẹgẹ bi adele.


Gbogbo ohun to nise pẹlu owo to n wọle ati bi wọn se n se inawo rẹ lorileede Naijria ni ọfisi olusiro owo agba Naijria a maa mojutọ. Nkan to yẹ ko mọ nipa Anamekwe Nwabuoku. Minisita feto ọrọ aje Naijriia ati isiro owo Zainab Ahmed lo kede pe Anamekwe yoo di ipo Ahmed Idris mu fun igba diẹ naa gẹgẹ bi adele. Zainab Ahmed yi kanna lo pasẹ ki Ahmed Idris lọ rọọkun nile ki wọn ba le se iwadii to yẹ lori ẹsun ti ajọ EFCC fi kan an. Nibi ipo ti wọn gbe Anamekwe si bayi, yoo maa se awọn isẹ ati ojuse to wa ni ibamu pẹlu iwe ofin to da ipo naa silẹ gẹgẹ bi atẹjade lati ileesẹ Minisita feto ọrọ aje ti se sọ. Wọn bi arakunrin Anamekwe ni ọjọ Kẹẹdogun osu Kẹwa ọdun 1962 sinu mọlẹbi Robert O. Anamekwe ni ijọba ibilẹ Ehime,ipinlẹ Imo.


Zainab Ahmed yi kanna lo pasẹ ki Ahmed Idris lọ rọọkun nile ki wọn ba le se iwadii to yẹ lori ẹsun ti ajọ EFCC fi kan an. Nibi ipo ti wọn gbe Anamekwe si bayi, yoo maa se awọn isẹ ati ojuse to wa ni ibamu pẹlu iwe ofin to da ipo naa silẹ gẹgẹ bi atẹjade lati ileesẹ Minisita feto ọrọ aje ti se sọ. Wọn bi arakunrin Anamekwe ni ọjọ Kẹẹdogun osu Kẹwa ọdun 1962 sinu mọlẹbi Robert O. Anamekwe ni ijọba ibilẹ Ehime,ipinlẹ Imo. O kawe gboye HND nileẹkọ imọ nipa akoso ati imọ ẹrọ Institute of Management and Technology (IMT) to wa ni Enugu. O kawe gboye nidi imọ isiro. O t'atibẹ tẹsiwaju lọ si fasiti Commonwealth to wa ni Belize nibi to ti kawe gboye ni isakoso isiro.


O kawe gboye HND nileẹkọ imọ nipa akoso ati imọ ẹrọ Institute of Management and Technology (IMT) to wa ni Enugu. O kawe gboye nidi imọ isiro. O t'atibẹ tẹsiwaju lọ si fasiti Commonwealth to wa ni Belize nibi to ti kawe gboye ni isakoso isiro. •Centre for Democratic Studies lo ti bẹrẹ si ni ba ijọba sisẹ to si gunke nidi isẹ to fi de ipo Olusiro owo agba laarin ọdun 1992 si ọdun 1995. •Lati ibẹ wọn gbe lọ si ọfisi olusiro owo agba Naijria Abuja to si jẹ igbakeji olusior owo agba ni 1996 si ọdun 2001 Ilé ẹjọ́ wọ́gilé àfikún ẹjọ́ tí ìjọba àpapọ̀ pè tako Nnamdi Kanu A bá òkú Akẹ́kọ̀ọ́ Poly Ibadan nílé ìyàgbẹ́ to ṣì dì ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ mú - Aráàdúgbò Ohun tó yẹ kí ìjọba ṣe nìyí bí wọ́n ṣe ń dá ẹ̀jọ́ ìkú Deborah Samuel- Agbẹjọrò Kayode Ajulo Ikọ ajínigbé jí ìyàwó ọ̀sìngín gbé wọ́n f'ipá bá a lòpọ̀ làìmọye ìgbà, àṣírí tú! Jurgen Klopp tọwọ́ bọ̀wé àdéhùn tuntun pẹ̀lú Liverpool di 2026 A kò fi ti gbèdéke June 1 ṣe, a ti fòfin de ọ̀kadà, kèké ní Eko Lẹ́yìn wákàtí díẹ̀ tí wọ́n sin òkú n'Ibadan, àwọn afurasí olóogùn owó gé orí rẹ̀ lọ •O tun sisẹ ni ile asofin agba Naijiria ni ọfisi aarẹ ile asofin laarin ọdun 2001 si 2003 gẹgẹ bi oluranlọwọ pataki si aarẹ ile asofin lori ọrọ ibaraalu sọrọ.


•Centre for Democratic Studies lo ti bẹrẹ si ni ba ijọba sisẹ to si gunke nidi isẹ to fi de ipo Olusiro owo agba laarin ọdun 1992 si ọdun 1995. •Lati ibẹ wọn gbe lọ si ọfisi olusiro owo agba Naijria Abuja to si jẹ igbakeji olusior owo agba ni 1996 si ọdun 2001 Ilé ẹjọ́ wọ́gilé àfikún ẹjọ́ tí ìjọba àpapọ̀ pè tako Nnamdi Kanu A bá òkú Akẹ́kọ̀ọ́ Poly Ibadan nílé ìyàgbẹ́ to ṣì dì ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ mú - Aráàdúgbò Ohun tó yẹ kí ìjọba ṣe nìyí bí wọ́n ṣe ń dá ẹ̀jọ́ ìkú Deborah Samuel- Agbẹjọrò Kayode Ajulo Ikọ ajínigbé jí ìyàwó ọ̀sìngín gbé wọ́n f'ipá bá a lòpọ̀ làìmọye ìgbà, àṣírí tú! Jurgen Klopp tọwọ́ bọ̀wé àdéhùn tuntun pẹ̀lú Liverpool di 2026 A kò fi ti gbèdéke June 1 ṣe, a ti fòfin de ọ̀kadà, kèké ní Eko Lẹ́yìn wákàtí díẹ̀ tí wọ́n sin òkú n'Ibadan, àwọn afurasí olóogùn owó gé orí rẹ̀ lọ •O tun sisẹ ni ile asofin agba Naijiria ni ọfisi aarẹ ile asofin laarin ọdun 2001 si 2003 gẹgẹ bi oluranlọwọ pataki si aarẹ ile asofin lori ọrọ ibaraalu sọrọ. •O se awọn isẹ to ni se pẹlu eto iroyin ati awọn nkan mii fun aarẹ ile asofin agba. •Anamekwe bẹrẹ isẹ ni ọfisi olusiro owo agba to wa ni ẹka ileesẹ aabo Naijiria lAbuja. Nwabuoku se isẹ to si di awọn ipo miran mu to fi de ipo adari ẹka to n se amojuto ati ayẹwo ni ọfisi olusiro owo agba orileede Naijria,AGF.


•O se awọn isẹ to ni se pẹlu eto iroyin ati awọn nkan mii fun aarẹ ile asofin agba. •Anamekwe bẹrẹ isẹ ni ọfisi olusiro owo agba to wa ni ẹka ileesẹ aabo Naijiria lAbuja. Nwabuoku se isẹ to si di awọn ipo miran mu to fi de ipo adari ẹka to n se amojuto ati ayẹwo ni ọfisi olusiro owo agba orileede Naijria,AGF. Ipo yi lo dimu titi ti wọn fi yan gẹgẹ bi adele ipo olusiro owo agba Naijria. Ipenija to wa niwaju Adele olusiro owo agba Naijria. Iyansipo olusiro owo agba yi ki ba ma yatọ si iyansipo mii nibi ti ẹni ti wọn ba yan sipo yoo ti maa se amojuto eto gbogbo ti ẹni to rọpo n se tẹlẹ.


Ipo yi lo dimu titi ti wọn fi yan gẹgẹ bi adele ipo olusiro owo agba Naijria. Ipenija to wa niwaju Adele olusiro owo agba Naijria. Iyansipo olusiro owo agba yi ki ba ma yatọ si iyansipo mii nibi ti ẹni ti wọn ba yan sipo yoo ti maa se amojuto eto gbogbo ti ẹni to rọpo n se tẹlẹ. Amọ bayi to se pe ẹni to lọ de ile fun wa labẹ ayẹwo lori ẹsun ajẹbanu, isẹ adele olusiro owo agba yi yoo fẹ le diẹ. Akọkọ ni pe yoo ni lati se afọmọ ileesẹ ti iru ẹsun ajẹbanu bayi ti jẹyọ. Wọn ko ti sọ boya awọn mirn lọwọ ninu iwa ajẹbanu yi pẹlu olusiro owo agba ti wọn jawe lọ rọọkun nile fun yi sugbọn adele yi yoo ni lati sọra tori ko mọ ibi ti iwa ajẹbanu yi de.


Amọ bayi to se pe ẹni to lọ de ile fun wa labẹ ayẹwo lori ẹsun ajẹbanu, isẹ adele olusiro owo agba yi yoo fẹ le diẹ. Akọkọ ni pe yoo ni lati se afọmọ ileesẹ ti iru ẹsun ajẹbanu bayi ti jẹyọ. Wọn ko ti sọ boya awọn mirn lọwọ ninu iwa ajẹbanu yi pẹlu olusiro owo agba ti wọn jawe lọ rọọkun nile fun yi sugbọn adele yi yoo ni lati sọra tori ko mọ ibi ti iwa ajẹbanu yi de. O seese ki awọn ti wọn jijọ lu owo ijọba ni ponpo si wa ni ọfisi olusiro owo agba ti wọn yoo si fẹ pa oju ẹsẹ wọn rẹ ki asiri ma ba tu. Yatọ si eleyi, oju awọn ọmọ Naijria yoo wa lara rẹ nitori ara b ta araalyu lori aduru owo ti wọn gbọ pe wọn fẹsun kan olusiro owo agba to wa nibẹ tẹlẹ pe o ko jẹ. Fun idi eleyi, yoo kọkọ ni lati mu ki ọkan araalu ni igbagbọ si isẹ rẹ ki wọn si ma lero pe iru nkan to waye ti aduru owo yi fi poora ko ni waye mọ.


O seese ki awọn ti wọn jijọ lu owo ijọba ni ponpo si wa ni ọfisi olusiro owo agba ti wọn yoo si fẹ pa oju ẹsẹ wọn rẹ ki asiri ma ba tu. Yatọ si eleyi, oju awọn ọmọ Naijria yoo wa lara rẹ nitori ara b ta araalyu lori aduru owo ti wọn gbọ pe wọn fẹsun kan olusiro owo agba to wa nibẹ tẹlẹ pe o ko jẹ. Fun idi eleyi, yoo kọkọ ni lati mu ki ọkan araalu ni igbagbọ si isẹ rẹ ki wọn si ma lero pe iru nkan to waye ti aduru owo yi fi poora ko ni waye mọ. Ijọba Naijria jẹ eleyi to loun tapa si iwa ajẹbanu bo ti le wu ko kere to. O ku ki araalu ri pe ẹni to di ipo adele yi yoo se afọmọ Èmi ò lọ́wọ́ sí ẹ̀sùn ìkówójẹ N80 bílíọ̀nù tí Idris Ahmed olùṣírò owó àgbà kó jẹ o- Zainab Ahmed mínísítà ìṣúná Nàìjíríà Ileeṣẹ eto iṣuna lorilẹ-ede Naijiria ti sẹ kanlẹ pe ko si otitọ ninu ẹsun kan ti wọn ni oluṣiro owo agba lorilẹede Naijiria, fi kan minisita feto iṣuna, Zainab Shamsuna Ahmed pe ọwọ oun pẹlu ko mọ lori iwa ajẹbanu ati kiko owo ilu jẹ. Ni ọsẹ to kọja ni ajọ to n gbogun ti iwa ijẹkujẹ lorilẹede Naijiria, EFCC fi panpẹ ofin gbe oluṣiro owo agba lorilẹede Naijiria fun ẹsun kiko owo to to ọgọrin biliọnu  naira (N80Billion) jẹ.


Ijọba Naijria jẹ eleyi to loun tapa si iwa ajẹbanu bo ti le wu ko kere to. O ku ki araalu ri pe ẹni to di ipo adele yi yoo se afọmọ Èmi ò lọ́wọ́ sí ẹ̀sùn ìkówójẹ N80 bílíọ̀nù tí Idris Ahmed olùṣírò owó àgbà kó jẹ o- Zainab Ahmed mínísítà ìṣúná Nàìjíríà Ileeṣẹ eto iṣuna lorilẹ-ede Naijiria ti sẹ kanlẹ pe ko si otitọ ninu ẹsun kan ti wọn ni oluṣiro owo agba lorilẹede Naijiria, fi kan minisita feto iṣuna, Zainab Shamsuna Ahmed pe ọwọ oun pẹlu ko mọ lori iwa ajẹbanu ati kiko owo ilu jẹ. Ni ọsẹ to kọja ni ajọ to n gbogun ti iwa ijẹkujẹ lorilẹede Naijiria, EFCC fi panpẹ ofin gbe oluṣiro owo agba lorilẹede Naijiria fun ẹsun kiko owo to to ọgọrin biliọnu  naira (N80Billion) jẹ. Ileeṣẹ minisita fun iṣuna ati ato apapọ, Zainab Shamsuna Ahmed fi sita loju opo Facebook rẹ pe gbogbo ọrọ ti oluṣiro owo agba, Idris Ahmed sọ ninu eyi to ti n so minisita feto iṣuna mọ ọgọrin biliọnu naira to ko jẹ lo jẹ irọ. Ileeṣẹ eto iṣuna lorilẹede Naijiria ni iroyin naa ti tẹ oun lọwọ nipa iroyin ofege naa to ti n gbilẹ lori ayelujara, eyi to n sọ pe oluṣiro owo agba naa ti tu kẹkẹ ọr fun awọn to n fi ọrọ wa a lẹnu wo ni ajọ EFCC pe minisita feto iṣuna naa ni awọn dukia olowo iyebiye to fi orukọ ọkọ rẹ ra ni Abuja ati Kaduna ati Dubai. Atẹjade naa wa n rọ awọn araalu lati kọ ipakọ si iroyin naanitori ri iroyin ofege ajegbodo to n wẹni kunra ni.


Ileeṣẹ minisita fun iṣuna ati ato apapọ, Zainab Shamsuna Ahmed fi sita loju opo Facebook rẹ pe gbogbo ọrọ ti oluṣiro owo agba, Idris Ahmed sọ ninu eyi to ti n so minisita feto iṣuna mọ ọgọrin biliọnu naira to ko jẹ lo jẹ irọ. Ileeṣẹ eto iṣuna lorilẹede Naijiria ni iroyin naa ti tẹ oun lọwọ nipa iroyin ofege naa to ti n gbilẹ lori ayelujara, eyi to n sọ pe oluṣiro owo agba naa ti tu kẹkẹ ọr fun awọn to n fi ọrọ wa a lẹnu wo ni ajọ EFCC pe minisita feto iṣuna naa ni awọn dukia olowo iyebiye to fi orukọ ọkọ rẹ ra ni Abuja ati Kaduna ati Dubai. Atẹjade naa wa n rọ awọn araalu lati kọ ipakọ si iroyin naanitori ri iroyin ofege ajegbodo to n wẹni kunra ni. Lọjọ Aje ni ajọ EFCC kede loju opo Facebook rẹ pe oun ti mu olusiro owo agba lorilẹede Naijiria lori ẹsun ṣiṣowo ilu baṣubaṣu. Ajọ EFCC ni ọgbẹni Ahmed Idris lo awọn ọrẹ, mọlẹbi ati ọna miran lati ko owo ilu to to ọgọrin biliọnu Naira jẹ, eleyi to mu ki ileeṣẹ eto iṣuna ni Naijiria o paṣẹ lọ rọọkun nile fun un. Ko pẹ lẹyin eyi ti ijọba orilẹede Naijiria kede orukọ Anamekwe Nwabuoku gẹgẹ bi adede olusiro owo agba tuntun.


Lọjọ Aje ni ajọ EFCC kede loju opo Facebook rẹ pe oun ti mu olusiro owo agba lorilẹede Naijiria lori ẹsun ṣiṣowo ilu baṣubaṣu. Ajọ EFCC ni ọgbẹni Ahmed Idris lo awọn ọrẹ, mọlẹbi ati ọna miran lati ko owo ilu to to ọgọrin biliọnu Naira jẹ, eleyi to mu ki ileeṣẹ eto iṣuna ni Naijiria o paṣẹ lọ rọọkun nile fun un. Ko pẹ lẹyin eyi ti ijọba orilẹede Naijiria kede orukọ Anamekwe Nwabuoku gẹgẹ bi adede olusiro owo agba tuntun.


APC àti PDP kọ́ ni ọ̀nà àbáyo - Sẹnétọ̀ Okunrounmu

APC ati PDP kọ ni ọna abayo ni Naijiria gẹgẹ bi sẹnetọ Okurounmu ti sọ.


Buhari visit to Kano: A kò ní sinmi títí tí àlááfíà yóò fi padà sí Naìjíríà- Buhari

Muhammadu Buhari ṣèlérí ètò amáyédẹrùn fún àwọn ọmọ ogun, àti láti pèsè ètò àbò tó péye Aarẹ Muhammadu Buhari ti sọ pe ijọba oun ko ni sinmi ayafi to ba yanju iṣoro to n koju ẹka eto abo ni gbogbo kọrọkọndu orilẹ-ede Naijiria. Buhari lo sọ ọrọ naa nibi ipade awọn ọmọ ileeṣẹ ọmọ ogun orufurufu kan to waye niluu Kano ni ariwa Naijiria. O ni "Ijọba yii ko ni sinmi titi ti a oo fi da alaafia ati eto to peye pada si orilẹ-ede yii." Buhari tun fi akoko naa ki awọn ọmọ ogun ọhun ku iṣẹ takun-takun ti wọn n ṣe lati dabo bo awọn araalu. O ni ijọba oun ko ni fa ọwọ atilẹyin rẹ sẹyin lọdọ awọn ọmọ ogun naa latari iṣẹ akinkanju tio wọn n ṣe. A ti ṣetan lati jawe sobi akitiyan wa Nigba toi n fi ẹmi imoore han si awọn o logun naa fun bi wọn ṣe n fi wọn wewu, Buhari ni "Mo fẹ fi da yin loju pe awọn ọmọ Naijiria mọ riri iṣẹ akin ti ẹ n ṣe."


Buhari tun fi akoko naa ki awọn ọmọ ogun ọhun ku iṣẹ takun-takun ti wọn n ṣe lati dabo bo awọn araalu. O ni ijọba oun ko ni fa ọwọ atilẹyin rẹ sẹyin lọdọ awọn ọmọ ogun naa latari iṣẹ akinkanju tio wọn n ṣe. A ti ṣetan lati jawe sobi akitiyan wa Nigba toi n fi ẹmi imoore han si awọn o logun naa fun bi wọn ṣe n fi wọn wewu, Buhari ni "Mo fẹ fi da yin loju pe awọn ọmọ Naijiria mọ riri iṣẹ akin ti ẹ n ṣe." Lẹyin naa lo rọ wọn lati maṣe fa sẹyin ninu ojuṣe wọn nitori obitibiti owo ti ijọba ti na lori ẹka eto abo, eyii to ti n so eso rere. O ni "Ninu afojusun wa lati tubọ jẹ ki ileeṣẹ ọmọ ogun ofurufu ba igba mu, a oo tubọ maa na ọwọ si ileeṣẹ naa." "Fun idi eyii, a ti gbe owo kalẹ lati ra awọn irinṣẹ ogun, to fi mọ awọn ọkọ UAV ati elikọpita lati mu ki iṣẹ yin rọrun."


Lẹyin naa lo rọ wọn lati maṣe fa sẹyin ninu ojuṣe wọn nitori obitibiti owo ti ijọba ti na lori ẹka eto abo, eyii to ti n so eso rere. O ni "Ninu afojusun wa lati tubọ jẹ ki ileeṣẹ ọmọ ogun ofurufu ba igba mu, a oo tubọ maa na ọwọ si ileeṣẹ naa." "Fun idi eyii, a ti gbe owo kalẹ lati ra awọn irinṣẹ ogun, to fi mọ awọn ọkọ UAV ati elikọpita lati mu ki iṣẹ yin rọrun." "A fẹ ki ẹ mọ pe ijọba wa ti ṣetan lati ṣe gbogbo ohun to yẹ lati ri pe a ṣe gbogbo atilẹyin to yẹ fun yin lati yanju iṣoro to n koju eto abo." Buhari tun ṣeleri lati ṣeto awọn ohun igbayegbadun fun awọn ọmọ ogun naa. Lara awọn to wa nibi ipade naa ni gomina ipinlẹ Kano, Abdullahi Ganduje, awọn lọgalọga nileeṣẹ ọmọ ogun, awọn ọba alade, to fi mọ awọn ọmọ ile igbimọ aṣofin.


"A fẹ ki ẹ mọ pe ijọba wa ti ṣetan lati ṣe gbogbo ohun to yẹ lati ri pe a ṣe gbogbo atilẹyin to yẹ fun yin lati yanju iṣoro to n koju eto abo." Buhari tun ṣeleri lati ṣeto awọn ohun igbayegbadun fun awọn ọmọ ogun naa. Lara awọn to wa nibi ipade naa ni gomina ipinlẹ Kano, Abdullahi Ganduje, awọn lọgalọga nileeṣẹ ọmọ ogun, awọn ọba alade, to fi mọ awọn ọmọ ile igbimọ aṣofin.


"₦900,000 ni mo fi rán ọmọ mi lọ fásitì kan ní Ghana, àṣé gbájú ẹ̀ ni"

Ọba oke jọọ mase jẹ ka bọ sọwọ alagbeda ni adura to yẹ ki gbogbo ẹbi maa gba lojoojumọ nitori oniruuru ọna lawọn ẹda kan fi n lu jibiti bayii. N jẹ ẹ mọ pe awọn gbajuẹ tun n lu jibiti lilọ ile ẹkọ fasiti bayii? Bi ẹ ko ba mọ, ẹ wa gbọ iriri mọlẹbi kan to bọ sọwọ awọn onibiti to wa ni Ghana, ti wọn si gba obitibiti owo lọwọ wọn. Isẹlẹ yii si ni o ti n di lemọlemọ bayii, paapaa nilu Ibadan, tii se olu ilu ipinlẹ Oyo nibi ti ọpọ obi ti bọ sọwọ awọn gbajuẹ tori iyansẹlodi ẹgbẹ olukọ fasiti ni Naijiria. Akẹkọọ kan to bọ sọwọ awọn onijibiti to n tan awọn ọmọ Naijiria lati wa si ileẹkọ fasiti ni Ghana salaye ohun ti oju rẹ ri ati bi isẹlẹ naa se waye fun BBC Yoruba. Akẹkọ ọhun, ta fi orukọ bo ni asiri salaye pe akoko ti iyansẹlodi awọn olukọ ileẹkọ fasiti ni Naijiria n waye, to si ti n pẹ ju, ni oun bọ sọwọ awọn onijibiti naa.


Isẹlẹ yii si ni o ti n di lemọlemọ bayii, paapaa nilu Ibadan, tii se olu ilu ipinlẹ Oyo nibi ti ọpọ obi ti bọ sọwọ awọn gbajuẹ tori iyansẹlodi ẹgbẹ olukọ fasiti ni Naijiria. Akẹkọọ kan to bọ sọwọ awọn onijibiti to n tan awọn ọmọ Naijiria lati wa si ileẹkọ fasiti ni Ghana salaye ohun ti oju rẹ ri ati bi isẹlẹ naa se waye fun BBC Yoruba. Akẹkọ ọhun, ta fi orukọ bo ni asiri salaye pe akoko ti iyansẹlodi awọn olukọ ileẹkọ fasiti ni Naijiria n waye, to si ti n pẹ ju, ni oun bọ sọwọ awọn onijibiti naa. Akẹkọọ naa ni oun ti wa ni fasiti kan lorilẹede Naijiria amọ iyansẹlodi ẹgbẹ ASUU ti mu ki ile su oun, to si tun n fi akoko oun sofo, ni oun ba ni ki oun da bi ọgbọn. O ni ọrẹ oun kan lakoko iyansẹlodi ASUU naa, lo wọ ileẹkọ Quest University ni Ghana, to si n ransẹ pe oun pe ki oun naa maa bọ wa sile ẹkọ naa. O salaye pe lara ọrọ to fi tu oun loju ni pe ọdun kan soso ni oun yoo lo ni Ghana, ti wọn yoo si ko awọn lọ si oke okun lati lọ pari iwe awọn.


Akẹkọọ naa ni oun ti wa ni fasiti kan lorilẹede Naijiria amọ iyansẹlodi ẹgbẹ ASUU ti mu ki ile su oun, to si tun n fi akoko oun sofo, ni oun ba ni ki oun da bi ọgbọn. O ni ọrẹ oun kan lakoko iyansẹlodi ASUU naa, lo wọ ileẹkọ Quest University ni Ghana, to si n ransẹ pe oun pe ki oun naa maa bọ wa sile ẹkọ naa. O salaye pe lara ọrọ to fi tu oun loju ni pe ọdun kan soso ni oun yoo lo ni Ghana, ti wọn yoo si ko awọn lọ si oke okun lati lọ pari iwe awọn. "Idi ree ti mo fi sọ fun mama mi nipa igbesẹ naa, ti wọn si fara mọ, apapọ owo ta si san fun owo ẹkọ ati owo baalu to gbe mi lọ si Ghana jẹ ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrun naira. Akẹkọọ naa tẹsiwaju pe ẹnu ya oun nigba ti oun de si Ghana, ti wọn si wa pade oun ni papakọ ofurufu. O ni wọn gbe oun lọ sinu ile kan to jẹ ile ilẹ, ti oun si dara pọ mọ ọpọ awọn akẹkọọ to ti wa ni ahamọ nibẹ.


"Idi ree ti mo fi sọ fun mama mi nipa igbesẹ naa, ti wọn si fara mọ, apapọ owo ta si san fun owo ẹkọ ati owo baalu to gbe mi lọ si Ghana jẹ ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrun naira. Akẹkọọ naa tẹsiwaju pe ẹnu ya oun nigba ti oun de si Ghana, ti wọn si wa pade oun ni papakọ ofurufu. O ni wọn gbe oun lọ sinu ile kan to jẹ ile ilẹ, ti oun si dara pọ mọ ọpọ awọn akẹkọọ to ti wa ni ahamọ nibẹ. "Orukọ ile ẹkọ fasiti tawọn gbajuẹ naa fi boju lati tan mi wa ni wọn pe ni Quest University,  AD-245-2430 si ni koodu rẹ. Agbegbe Kejetia to wa nilu Kumasi si ni adirẹsi tawọn gbajuẹ n lo pe ile ẹkọ fasiti Quest naa wa. Ori ilẹ la n tẹ asọ si lati sun, wọn gba gbogbo owo ti mo ko de ibẹ, owo diẹ ni wọn sẹ ku fun mi lati jẹun.


"Orukọ ile ẹkọ fasiti tawọn gbajuẹ naa fi boju lati tan mi wa ni wọn pe ni Quest University,  AD-245-2430 si ni koodu rẹ. Agbegbe Kejetia to wa nilu Kumasi si ni adirẹsi tawọn gbajuẹ n lo pe ile ẹkọ fasiti Quest naa wa. Ori ilẹ la n tẹ asọ si lati sun, wọn gba gbogbo owo ti mo ko de ibẹ, owo diẹ ni wọn sẹ ku fun mi lati jẹun. Gbogbo asọ tuntun ti mama mi ra fun mi lati ko wa si Ghana ni wọn gba, ti n ko si ri ounjẹ ẹẹmeji jẹ lojumọ. Mo ru kan egungun, ti n ko ni anfaani lati salaye fun mama mi nipa oun to n sẹlẹ si mi nitori awọn onijibiti naa maa n wa pẹlu wa ta ba fẹ gba ipe lori foonu. Nibẹ ni mo si ti ri pe wọn maa n ko diẹ lara wa diẹ diẹ ni aarin oru l silu Port-Novo, lọ silẹ Libya lati lọ fi wọn se ẹru tabi ta ẹya ara wọn.


Gbogbo asọ tuntun ti mama mi ra fun mi lati ko wa si Ghana ni wọn gba, ti n ko si ri ounjẹ ẹẹmeji jẹ lojumọ. Mo ru kan egungun, ti n ko ni anfaani lati salaye fun mama mi nipa oun to n sẹlẹ si mi nitori awọn onijibiti naa maa n wa pẹlu wa ta ba fẹ gba ipe lori foonu. Nibẹ ni mo si ti ri pe wọn maa n ko diẹ lara wa diẹ diẹ ni aarin oru l silu Port-Novo, lọ silẹ Libya lati lọ fi wọn se ẹru tabi ta ẹya ara wọn. Ọlọrun ọba ati mama mi lo jẹ ki n mori wale , akoko ti mo pada wọle naa si ni ASUU fopin si iyansẹlodi wọn, ti mo si pada sile ẹkọ mi ni Naijiria." Nigba ti oun naa n ba BBC Yoruba sọrọ nipa bi ori se ko ọmọ rẹ yọ lọwọ awn onijibiti to tan lọ si Ghana, mama akẹkọ naa ni isẹlẹ naa buru jai. O ni oun lọ ya owo tuulu, ti apapọ rẹ jẹ ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrun naira (₦900,000) lati ran ọmọ lọ sile ẹkọ ni Quest University, Ghana lai mọ pe gbajuẹ lasan ni.


Ọlọrun ọba ati mama mi lo jẹ ki n mori wale , akoko ti mo pada wọle naa si ni ASUU fopin si iyansẹlodi wọn, ti mo si pada sile ẹkọ mi ni Naijiria." Nigba ti oun naa n ba BBC Yoruba sọrọ nipa bi ori se ko ọmọ rẹ yọ lọwọ awn onijibiti to tan lọ si Ghana, mama akẹkọ naa ni isẹlẹ naa buru jai. O ni oun lọ ya owo tuulu, ti apapọ rẹ jẹ ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrun naira (₦900,000) lati ran ọmọ lọ sile ẹkọ ni Quest University, Ghana lai mọ pe gbajuẹ lasan ni. Mama akẹkọ naa ni bi o tilẹ jẹ pe oun si n san gbese naa lọwọ lyin ti ọmọ oun pada de amọ oun dupẹ lọwọ Ọlọrun pe ẹmi ọmọ oun ko bọ sinu isẹlẹ naa. "Lẹyin ti ọmọ mi de Ghana, nigba to de bii osu marun, ni wọn seto kan lori redio, ti awọn eeyan kan to kopa ninu rẹ si sọ iriri bi wọn se bọ sọwọ awn onijibiti ni Ghana. Wọn darukọ fasiti ti ọmọ mi wa ni Ghana pe awọn onijibiti lo fi n tan eeyan jẹ lati igba naa si ni ọkan mi ko ti balẹ mọ.


Mama akẹkọ naa ni bi o tilẹ jẹ pe oun si n san gbese naa lọwọ lyin ti ọmọ oun pada de amọ oun dupẹ lọwọ Ọlọrun pe ẹmi ọmọ oun ko bọ sinu isẹlẹ naa. "Lẹyin ti ọmọ mi de Ghana, nigba to de bii osu marun, ni wọn seto kan lori redio, ti awọn eeyan kan to kopa ninu rẹ si sọ iriri bi wọn se bọ sọwọ awn onijibiti ni Ghana. Wọn darukọ fasiti ti ọmọ mi wa ni Ghana pe awọn onijibiti lo fi n tan eeyan jẹ lati igba naa si ni ọkan mi ko ti balẹ mọ. Mo fi ọrọ naa to ẹgbọn rẹ leti, ta si bẹrẹ si ni se iwadi nipa fasiti naa, to si ba wa lọkan jẹ pe ko si fasiti to n jẹ orukọ bẹẹ nilẹ Ghana. Lati igba naa la ti n gbinyanju lati pe ọmọ mi pada sile sugbọn wọn ko jẹ ko da wa lohun, ọpẹlọpẹ adura ni wọn se fi silẹ lọjọ kan." Bakan naa ni ẹgbọn akẹkọọ naa ba BBC Yoruba sọrọ, to si mẹnuba ipa to ko lati jẹ ki aburo rẹ bọ lọwọ awọn onijibiti to fi si ahamọ lorilẹede Ghana.


Mo fi ọrọ naa to ẹgbọn rẹ leti, ta si bẹrẹ si ni se iwadi nipa fasiti naa, to si ba wa lọkan jẹ pe ko si fasiti to n jẹ orukọ bẹẹ nilẹ Ghana. Lati igba naa la ti n gbinyanju lati pe ọmọ mi pada sile sugbọn wọn ko jẹ ko da wa lohun, ọpẹlọpẹ adura ni wọn se fi silẹ lọjọ kan." Bakan naa ni ẹgbọn akẹkọọ naa ba BBC Yoruba sọrọ, to si mẹnuba ipa to ko lati jẹ ki aburo rẹ bọ lọwọ awọn onijibiti to fi si ahamọ lorilẹede Ghana.


Ilé aṣòfin Naijiria buwọ́lu ìdásílẹ̀ bánkì tí yóò ma a ya àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lówó

Ile igbimọ aṣofin Naijiria ti buwọlu ofin kan lati maa ya awọn akẹkọọ lowo fun eto ẹkọ ni fasiti ati awọn ile ẹkọ giga mii. Ọjọ Iṣẹgun, ọjọ kejilelogun, oṣu Kọkanla, ọdun 2022, ni ile aṣofin agba mejeeji buwọlu u. Lẹyin naa ni wọn fi ṣọwọ si Aarẹ Muhammadu Buhari lati buwọlu u fun igba ikẹhin. Pẹlu ofin tuntun yii, ijọb ayoo da banki kan silẹ lati ma a ṣeto owo yiya naa. Ofin yii ni akọkọ iru rẹ ni Naijiria. Olori ile igbimọ aṣoju-ṣofin, to tun jẹ ẹni to mu aba ofin naa wa, Femi Gbajabiamila, sọ pe Banki fun eto ẹkọ ni Naijiria, yoo ma a ya awọn akẹkọọ ile ẹkọ giga ni Naijiria lowo, lai gba èlé. Lati ọdun 2019 si ni aba ofin naa ti wa nile aṣofin.


Ofin yii ni akọkọ iru rẹ ni Naijiria. Olori ile igbimọ aṣoju-ṣofin, to tun jẹ ẹni to mu aba ofin naa wa, Femi Gbajabiamila, sọ pe Banki fun eto ẹkọ ni Naijiria, yoo ma a ya awọn akẹkọọ ile ẹkọ giga ni Naijiria lowo, lai gba èlé. Lati ọdun 2019 si ni aba ofin naa ti wa nile aṣofin. Ti Aarẹ Buhari ba fi fi ọwọ si, ireti wa pe ofin naa yoo mu ki awọn akẹkọọ ri iranlọwọ ati atilẹyin gba lọwọ ijọba fun eto ẹkọ wọn. Ofin eto ẹkọ tuntun yii sọ pe banki ti wọn ba da silẹ yoo ni agbara lati buwọlu, ko si ya awọn akẹkọọ to ba koju osunwọn ni owo. Bakan naa ni yoo ma a tọpinpin asunwọn ti awọn akẹkọọ fi ya owo, lati mọ bi wọn ṣe n na.


Ti Aarẹ Buhari ba fi fi ọwọ si, ireti wa pe ofin naa yoo mu ki awọn akẹkọọ ri iranlọwọ ati atilẹyin gba lọwọ ijọba fun eto ẹkọ wọn. Ofin eto ẹkọ tuntun yii sọ pe banki ti wọn ba da silẹ yoo ni agbara lati buwọlu, ko si ya awọn akẹkọọ to ba koju osunwọn ni owo. Bakan naa ni yoo ma a tọpinpin asunwọn ti awọn akẹkọọ fi ya owo, lati mọ bi wọn ṣe n na. Awọn to ba ya owo naa, yoo bẹrẹ si ni da a pada ni kete ti wọn ba bẹrẹ si ni ṣiṣẹ lẹyin ẹkọ wọn ati eto agunbanirọ. Awọn akẹkọọ to fẹ lọ si ile ẹkọ giga ijọba nikan lo lanfaani lati ya owo. Owo naa yoo wa  fun owo ile ẹkọ, iwe rira, ile gbigbe, ounjẹ ati awọn nkan mii ti akẹkọọ ba nilo.


Awọn to ba ya owo naa, yoo bẹrẹ si ni da a pada ni kete ti wọn ba bẹrẹ si ni ṣiṣẹ lẹyin ẹkọ wọn ati eto agunbanirọ. Awọn akẹkọọ to fẹ lọ si ile ẹkọ giga ijọba nikan lo lanfaani lati ya owo. Owo naa yoo wa  fun owo ile ẹkọ, iwe rira, ile gbigbe, ounjẹ ati awọn nkan mii ti akẹkọọ ba nilo. Laarin ọgbọn ọjọ ti akẹkọọ ba kọwe si banki ni yoo ri owo gba. Ṣaaju asiko yii, awọn obi nikan ni awọn banki ma n ya ni owo fun eto ẹkọ ọmọ wọn, pẹlu awọn ilana to nira. Bakan naa ni gbese naa kii ṣe ọlọjọ oipẹ.


Laarin ọgbọn ọjọ ti akẹkọọ ba kọwe si banki ni yoo ri owo gba. Ṣaaju asiko yii, awọn obi nikan ni awọn banki ma n ya ni owo fun eto ẹkọ ọmọ wọn, pẹlu awọn ilana to nira. Bakan naa ni gbese naa kii ṣe ọlọjọ oipẹ. Aisi owo si ma n mu ki awọn akẹkọọ̀ ti ko ri oluranlọwọ, pa ẹkọ wọn ti, tabi sẹ awọn iṣẹ iwọsi lati le ri owo ile ẹkọ san. Aṣofin Gbajabiamila sọ pe yoo nira fun akẹkọọ to ba ya owo lati salọ lai san-an pada. “Idi ni pe akẹkọọ naa gbọdọ jẹ ọmọ ipinlẹ to fẹ ẹ ya lowo, yoo si tun fa oniduro meji kalẹ.


Aisi owo si ma n mu ki awọn akẹkọọ̀ ti ko ri oluranlọwọ, pa ẹkọ wọn ti, tabi sẹ awọn iṣẹ iwọsi lati le ri owo ile ẹkọ san. Aṣofin Gbajabiamila sọ pe yoo nira fun akẹkọọ to ba ya owo lati salọ lai san-an pada. “Idi ni pe akẹkọọ naa gbọdọ jẹ ọmọ ipinlẹ to fẹ ẹ ya lowo, yoo si tun fa oniduro meji kalẹ.


UK kéde gbígba àwọn olùkọ́ láti Nàìjíríà, orílẹ̀èdè 8 mìíràn sí iṣẹ́

Orílẹ̀ èdè United Kingdom, UK ti kéde fífi àyè gba àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀èdè Nàìjíríà, South Africa, Ghana àti Zimbabwe tó  ní ìwé ẹ̀rí tó wà ní ìbámu pẹ̀lú tí orílẹ̀ èdè UK láti forúkọ sílẹ̀ fún iṣẹ́. Yàtọ̀ sí níní ìwé ẹ̀rí tó wà ní ìbámu pẹ̀lú tí orílẹ̀ èdè UK, àwọn tó le forúkọ sílẹ̀ fún iṣẹ́ náà gbọ́dọ̀ ti ṣiṣẹ́ olùkọ́ fún ọdún kan ṣáájú. Bákan náà tún ni orílẹ èdè náà fún àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀èdè Ukraine, Singapore, Jamaica, India àti Hong-Kong náà láàyè láti kópa níbi ètò ìgbanisíṣẹ́ ọ̀hún. Nínú oṣù kejì ọdún 2023 ni ètò ìgbanisíṣẹ́ lábẹ́ ètò tí wọ́n pè ní Qualified Teacher Status, QTS yóò bẹ̀rẹ̀. Kí ènìyàn tó le ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní àwọn ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama ní orílẹ̀ èdè England, ènìyàn gbọ́dọ̀ ní OTS. Èyí ni yóò fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé olùkọ́ náà ní àwọn ohun tó lẹ́tọ̀ọ́ láti di olùkọ́ tó  dáńtọ́ lórílẹ̀ èdè náà.


Nínú oṣù kejì ọdún 2023 ni ètò ìgbanisíṣẹ́ lábẹ́ ètò tí wọ́n pè ní Qualified Teacher Status, QTS yóò bẹ̀rẹ̀. Kí ènìyàn tó le ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní àwọn ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama ní orílẹ̀ èdè England, ènìyàn gbọ́dọ̀ ní OTS. Èyí ni yóò fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé olùkọ́ náà ní àwọn ohun tó lẹ́tọ̀ọ́ láti di olùkọ́ tó  dáńtọ́ lórílẹ̀ èdè náà. Gẹ́gẹ́ bí ìkéde UK, àwọn olùkọ́ láti ilẹ̀ adúláwọ̀ ni wọn yóò kọ́kọ́ gba ìwé wọn yẹ̀wò fún QTS. Ṣáájú àsìkò yìí, àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀èdè bíi Gibraltar, Australia, Canada, New Zealand, Switzerland, US, Scotland àti Northern Ireland ni wọ́n máa ń gbà fún ètò náà. Àtẹ̀jáde tí ìjọba UK fi síta ní ó ṣeéṣe kí àwọn gba àwọn olùkọ́ náà láti orílẹ̀èdè wọn tààrà tí àwọn tí wọ́n ń bá ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ bá fi ààyè gbà wọ́n láti ṣe àtìlẹyìn fún gbígba físà wọn.


Gẹ́gẹ́ bí ìkéde UK, àwọn olùkọ́ láti ilẹ̀ adúláwọ̀ ni wọn yóò kọ́kọ́ gba ìwé wọn yẹ̀wò fún QTS. Ṣáájú àsìkò yìí, àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀èdè bíi Gibraltar, Australia, Canada, New Zealand, Switzerland, US, Scotland àti Northern Ireland ni wọ́n máa ń gbà fún ètò náà. Àtẹ̀jáde tí ìjọba UK fi síta ní ó ṣeéṣe kí àwọn gba àwọn olùkọ́ náà láti orílẹ̀èdè wọn tààrà tí àwọn tí wọ́n ń bá ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀ bá fi ààyè gbà wọ́n láti ṣe àtìlẹyìn fún gbígba físà wọn. Bákan náà ni ìjọba UK tún tẹ̀síwájú pé àwọn máa fi ààyè sílẹ̀ fún àwọn olùkọ́ káàkiri àgbáyé láti kópa nínú ètò yìí lọ́jọ́ iwájú. Nínú ìjábọ̀ University College London kan ní bí wọ́n ṣe nílò àwọn olùkọ́ láti ìparí oṣù kẹrin ọdún 2023 yóò lé kún nítorí ọṣẹ́ tí àìsàn Covid-19 tí ṣe fún ètò ẹ̀kọ́ orílẹ̀ èdè UK. Láti ọjọ́ kìíní oṣù kejì ọdún 2023 ni àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀ èdè mẹ́sàn-án yóò ní àǹfàní láti fi orúkọ sílẹ̀ fún iṣẹ́ olùkọ́ lábẹ́ ètò TRA fún QTS.


Bákan náà ni ìjọba UK tún tẹ̀síwájú pé àwọn máa fi ààyè sílẹ̀ fún àwọn olùkọ́ káàkiri àgbáyé láti kópa nínú ètò yìí lọ́jọ́ iwájú. Nínú ìjábọ̀ University College London kan ní bí wọ́n ṣe nílò àwọn olùkọ́ láti ìparí oṣù kẹrin ọdún 2023 yóò lé kún nítorí ọṣẹ́ tí àìsàn Covid-19 tí ṣe fún ètò ẹ̀kọ́ orílẹ̀ èdè UK. Láti ọjọ́ kìíní oṣù kejì ọdún 2023 ni àwọn olùkọ́ láti orílẹ̀ èdè mẹ́sàn-án yóò ní àǹfàní láti fi orúkọ sílẹ̀ fún iṣẹ́ olùkọ́ lábẹ́ ètò TRA fún QTS. Àwọn orílẹ̀ èdè náà ni Nàìjíríà, Ghana, Hong-Kong, India, Jamaica, Singapore, South Africa, Ukraine àti Zimbabwe. Kí olùkọ́ àwọn orílẹ̀ èdè mẹ́sàn-án yìí tó le rí iṣẹ́ olùkọ́ lábẹ́ QTS sí orílẹ̀ èdè UK, àwọn nǹkan tí ẹ̀ka tó ń mójútó ètò ẹ̀kọ́ ní orílẹ̀ èdè UK kà sílẹ̀ nìwọ̀nyí: Níní ìwé ẹ̀rí ìkẹ́kọ̀ọ́jáde ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì tó wà ní ìbámu pẹ̀lú ti UK èyí tí UK ENIC yóò ṣe àyẹ̀wọ̀ rẹ̀ fínífíní. Ṣíṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ olùkọ́ tó wà ní ìbámu pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí lẹ́bùrù kẹfà àti ní ìbámu pẹ̀lú ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ "English initial teacher training course."


Àwọn orílẹ̀ èdè náà ni Nàìjíríà, Ghana, Hong-Kong, India, Jamaica, Singapore, South Africa, Ukraine àti Zimbabwe. Kí olùkọ́ àwọn orílẹ̀ èdè mẹ́sàn-án yìí tó le rí iṣẹ́ olùkọ́ lábẹ́ QTS sí orílẹ̀ èdè UK, àwọn nǹkan tí ẹ̀ka tó ń mójútó ètò ẹ̀kọ́ ní orílẹ̀ èdè UK kà sílẹ̀ nìwọ̀nyí: Níní ìwé ẹ̀rí ìkẹ́kọ̀ọ́jáde ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì tó wà ní ìbámu pẹ̀lú ti UK èyí tí UK ENIC yóò ṣe àyẹ̀wọ̀ rẹ̀ fínífíní. Ṣíṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ olùkọ́ tó wà ní ìbámu pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí lẹ́bùrù kẹfà àti ní ìbámu pẹ̀lú ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ "English initial teacher training course." Níní ìwé ẹ̀rí nípa ìlànà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ èyí tó níṣe pẹ̀lú ṣíṣe àfihàn àwọn nǹkan tí ẹ̀kọ́ náà dálé lórí. Ní ìwé ẹ̀rí láti kọ́ ọmọ ọdún márùn-ún sí ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún. Ní ìrírí ọdún kan gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ lẹ́yìn tó parí ilé ẹ̀kọ́.


Níní ìwé ẹ̀rí nípa ìlànà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ èyí tó níṣe pẹ̀lú ṣíṣe àfihàn àwọn nǹkan tí ẹ̀kọ́ náà dálé lórí. Ní ìwé ẹ̀rí láti kọ́ ọmọ ọdún márùn-ún sí ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún. Ní ìrírí ọdún kan gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ lẹ́yìn tó parí ilé ẹ̀kọ́. Bákan náà ni níní ìmọ̀ nípa èdè Gẹ̀ẹ́sì àti ìwé ẹ̀rí láti fi hàn pé èdè Gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n lò láti fi kẹ́kọ̀ọ́ gba ìwé ẹ̀rí wọn. Tàbí láti gba jókòó ṣe ìdánwò CEFR B2 fún èdè Gẹ̀ẹ́sì (SELT).


Bákan náà ni níní ìmọ̀ nípa èdè Gẹ̀ẹ́sì àti ìwé ẹ̀rí láti fi hàn pé èdè Gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n lò láti fi kẹ́kọ̀ọ́ gba ìwé ẹ̀rí wọn. Tàbí láti gba jókòó ṣe ìdánwò CEFR B2 fún èdè Gẹ̀ẹ́sì (SELT).


Olaitan Olamide: mò lè má nílò ìwé ẹ̀rí mi tí mo bá parí ní LASU

Aisi owo lọwọ awọn obi mi sun mi de idi iṣẹ ọwọ ki n le ri owo fi ka iwe ni fasiti- Olamide Olamide Olaitan jẹ akẹkọọ fasiti ipinle Eko nibi to ti n kọ ẹkọ nipa iṣẹ olukọni. Bakan naa lo tun n ṣe iṣẹ atun amu ọkọ tutu ṣe, o n ṣe mẹkaniiki to n tun ọkọ ṣe, o tun wa n ṣe bata pẹlu. O ni oun gba pe iṣẹ ọwọ oun le pa ọpọlọpọ miliọnu wọle fun oun lọjọ ọla. Mufutau Olaitan ba BBC sọrọ lori bi Olamide ṣe n ran oun lọwọ lẹnu iṣẹ atun nkan to n mu ọkọ tutu ṣe ti a mọ si Air Conditioner. Olamide ni oungbẹ lati ran awọn obi oun ti ko ni owo lọwọ lo gbẹ oun de idi iṣẹ atun ọkọ ṣe. Omọ ọdun mejilelogun yii ni bayii, oun ti n ran ara oun ni ẹkọ iwe de fasiti, ti oun si n ran awon aburo oun naa lọwọ Olamide gba awon ọdọ Naijiria ni imọran lati ma ya ọlẹ nitori pe atẹlẹwọ ẹni kii tan ẹni jẹ.


Mufutau Olaitan ba BBC sọrọ lori bi Olamide ṣe n ran oun lọwọ lẹnu iṣẹ atun nkan to n mu ọkọ tutu ṣe ti a mọ si Air Conditioner. Olamide ni oungbẹ lati ran awọn obi oun ti ko ni owo lọwọ lo gbẹ oun de idi iṣẹ atun ọkọ ṣe. Omọ ọdun mejilelogun yii ni bayii, oun ti n ran ara oun ni ẹkọ iwe de fasiti, ti oun si n ran awon aburo oun naa lọwọ Olamide gba awon ọdọ Naijiria ni imọran lati ma ya ọlẹ nitori pe atẹlẹwọ ẹni kii tan ẹni jẹ. O ni ki onikaluku gbiyanju lati fi iṣẹ ọwọ kun iwe kika nitori pe, ọna lati ran obi ati awujọ lọwọ ni.


O ni ki onikaluku gbiyanju lati fi iṣẹ ọwọ kun iwe kika nitori pe, ọna lati ran obi ati awujọ lọwọ ni.


Yoruba language: Báwo ni o ṣe gbọ́ èdè Yorùbá tó?

Ọjọ kọkanlelogun, oṣu keji ,ọdọdun ni ayajọ ọjọede abinibi lagbaye. Ajọ iṣọkan awọn orilẹede lo ya ọjọ naa s'ọtọ lati ṣe igbelarugẹ fun oniruuru ede to wa l'agbaye. Kini ipa ti gbigbọ ede ju ẹyọkan lọ n ko lori ede abinibi? Gẹgẹ bi ọmọ ilẹ kaarọ, o jiire, bawo ni imọ rẹ ṣe to nipa ede rẹ. Akọle ajọdun ti ọdun yii ni: "Ọjọ awọn ti wọn gbọ ede ju oyọkan lọ." Idanwo kan ni yii.


Gẹgẹ bi ọmọ ilẹ kaarọ, o jiire, bawo ni imọ rẹ ṣe to nipa ede rẹ. Akọle ajọdun ti ọdun yii ni: "Ọjọ awọn ti wọn gbọ ede ju oyọkan lọ." Idanwo kan ni yii. Ẹ tẹẹ wo, ki ẹ gbiyanju idanwo naa wo ki ẹ le mọ boya ẹ dangajia ninu ede Yoruba tabi o ku diẹ ka'ato. Bi ẹ o ṣe ṣe idanwo naa ni yii: To ba jẹ wi pe foonu l'ẹ n lo, ẹ tẹ Yoruba to wa ni apa alaafia, lẹyin naa ki ẹ tẹ itumo rẹ ni ede Gẹẹsi ni apa ọtun. Lori kọmputa, ẹ kọkọ tẹ Yoruba ni apa alaafia ki ẹ to tẹ itumọ rẹ ni apa ọtun.


Ẹ tẹẹ wo, ki ẹ gbiyanju idanwo naa wo ki ẹ le mọ boya ẹ dangajia ninu ede Yoruba tabi o ku diẹ ka'ato. Bi ẹ o ṣe ṣe idanwo naa ni yii: To ba jẹ wi pe foonu l'ẹ n lo, ẹ tẹ Yoruba to wa ni apa alaafia, lẹyin naa ki ẹ tẹ itumo rẹ ni ede Gẹẹsi ni apa ọtun. Lori kọmputa, ẹ kọkọ tẹ Yoruba ni apa alaafia ki ẹ to tẹ itumọ rẹ ni apa ọtun.


Onímọ̀ nípa ètò ẹkọ sọ ọ̀nà àbáyọ sí ìṣòro tó n kojú ètò ẹ̀kọ́ ní

"Omi ti pọ ju ọka lọ ninu eto ẹkọ fasiti Naijiria" Onimọ eto ẹkọ kan, Ọjọgbọn Abiola Odejide ti sọ pe aye igba ti ijọba le da gbe gbogbo bukaata eto ẹkọ fasiti ni Naijiria ti kọja. Ninu ifọrọwerọ kan to ṣe pẹlu BBC Yoruba  lo ti sọ pe bi awọn fasiti ṣe n fi ojoojumọ pọ si ti ba nkan jẹ. O ni oun ranti gẹgẹ bi ọmọdebinrin, bi awọn kan sẹ gba baba oun ni imọran pe ko ma mu oun lọ sile ẹkọ nitori pe ile ọkọ ni oun yoo pari gbogbo irinajo si. "Nigba naa, ile ẹkọ ko pọ rara, amọ baba mi pinnu lati ran mi lọ." O ṣalaye pe oriṣiriṣi anfaani si ni ijọba n fun awọn akẹkọọ nigba naa. "Nigba ti awọn fasiti to wa ni Naijiria ko pọ̀, ni ijọba ṣi le ma a gbe bukaata wọn.


"Nigba naa, ile ẹkọ ko pọ rara, amọ baba mi pinnu lati ran mi lọ." O ṣalaye pe oriṣiriṣi anfaani si ni ijọba n fun awọn akẹkọọ nigba naa. "Nigba ti awọn fasiti to wa ni Naijiria ko pọ̀, ni ijọba ṣi le ma a gbe bukaata wọn. Amọ ni bayii ti wọn ti pọ, ti ijọba apapọ ati ipinlẹ n da silẹ bi ẹni pe wọn n fi iga gbaga, ko ṣeeṣe." Ọjọgbọn Ayoade sọ pe eyi ko jẹ ki eto ẹkọ pojuowo bo ṣe yẹ mọ bi ti aye igba kan ti fasiti to wa kere. O ni wahala ni dida fasiti silẹ lai mojuto awọn eyi to wa nilẹ tẹlẹ yoo ma a fa.


Amọ ni bayii ti wọn ti pọ, ti ijọba apapọ ati ipinlẹ n da silẹ bi ẹni pe wọn n fi iga gbaga, ko ṣeeṣe." Ọjọgbọn Ayoade sọ pe eyi ko jẹ ki eto ẹkọ pojuowo bo ṣe yẹ mọ bi ti aye igba kan ti fasiti to wa kere. O ni wahala ni dida fasiti silẹ lai mojuto awọn eyi to wa nilẹ tẹlẹ yoo ma a fa. O fi igbesẹ naa we ti  ẹni to bimọ tẹlẹ, to tun wa n bi si lai ni owo to fẹ fi tọju wọn. "Laye atijọ, wọn kii fi oju kere awọn akẹkọọ to wa lati awọn fasiti bi ti ilu Ibadan, ti wọn ba lọ si oke okun. Idi ni pe wọn mọ pe "a ma n kawe to jọju".


O fi igbesẹ naa we ti  ẹni to bimọ tẹlẹ, to tun wa n bi si lai ni owo to fẹ fi tọju wọn. "Laye atijọ, wọn kii fi oju kere awọn akẹkọọ to wa lati awọn fasiti bi ti ilu Ibadan, ti wọn ba lọ si oke okun. Idi ni pe wọn mọ pe "a ma n kawe to jọju". Ayoade ni asiko ti to fun ijọba lati ronu bo ṣe le ma a ri owo. "Pẹlu bi nkan ṣe da bayii, eto ẹkọ ko le jẹ ọfẹ mọ, ti ijọba si gbọdọ le ṣe e pe awọn to ba lowo, ki wọn o sanwo.


Ayoade ni asiko ti to fun ijọba lati ronu bo ṣe le ma a ri owo. "Pẹlu bi nkan ṣe da bayii, eto ẹkọ ko le jẹ ọfẹ mọ, ti ijọba si gbọdọ le ṣe e pe awọn to ba lowo, ki wọn o sanwo.


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

Arábìnrin ọmọ ọdún mọ́kàndínlógún kan tó jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Afghanistan ti ń fi ẹ̀dùn ọkàn rẹ̀ hàn lórí bí ìjọba ṣe ń tàbùkù àwọn ọmọ obìnrin ní orílẹ̀ èdè náà. Èyí kò ṣẹ̀yìn òfin tuntun tí ìjọba orílẹ̀ èdè náà ṣẹ̀ṣẹ̀ gbé kalẹ̀ pé àwọn ọmọ obìnrin kò gbọdọ̀ lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì mọ́ ní orílẹ̀ èdè náà. Ọmọbìnrin náà pẹ̀lú omijé lójú sọ fún BBC pé bí wọ́n ṣe ń ṣe àwọn obìnrin ní orílẹ̀ èdè náà burú jáì ju bí wọ́n ṣe ń ṣe ẹranko lọ. "Kí ni Ọlọ́run dá àwọn obìnrin fún gan?" "Tó bá jẹ́ wí pé bí obìnrin kò ṣe ní jámọ́ nǹkankan nìyí, kò yẹ kí Ọlọ́run tilẹ̀ dá obìnrin rara". "Bí wọ́n ṣe ń ṣe sí àwa obìnrin burú ju bí wọ́n ṣe ń ṣe sí àwọn ẹranko lọ."


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

"Kí ni Ọlọ́run dá àwọn obìnrin fún gan?" "Tó bá jẹ́ wí pé bí obìnrin kò ṣe ní jámọ́ nǹkankan nìyí, kò yẹ kí Ọlọ́run tilẹ̀ dá obìnrin rara". "Bí wọ́n ṣe ń ṣe sí àwa obìnrin burú ju bí wọ́n ṣe ń ṣe sí àwọn ẹranko lọ." Ó ní ó ṣeni láàánú pé àwọn ẹranko le jáde lọ síbi tó bá wù wọ́n àmọ́ èyí kò rí bẹ́ẹ̀ fún àwọn obìnrin ní orílẹ̀ èdè àwọn nítorí àwọn obìnrin kò ní ẹ̀tọ́ láti jáde kúrò ní yàrá won. Ìgbìmọ̀ ètò ààbò àjọ ìṣọ̀kan àgbáyé, UN ti bu ẹnu àtẹ́ lu gbogbo ìgbésẹ̀, ìlànà àti ètò ìjọba Taliban tó ń lòdì sí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. Ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá ni Taliban fi òfin de àwọn obìnrin wí pé wọn ò gbọdọ̀ lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì mọ́.


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

Ó ní ó ṣeni láàánú pé àwọn ẹranko le jáde lọ síbi tó bá wù wọ́n àmọ́ èyí kò rí bẹ́ẹ̀ fún àwọn obìnrin ní orílẹ̀ èdè àwọn nítorí àwọn obìnrin kò ní ẹ̀tọ́ láti jáde kúrò ní yàrá won. Ìgbìmọ̀ ètò ààbò àjọ ìṣọ̀kan àgbáyé, UN ti bu ẹnu àtẹ́ lu gbogbo ìgbésẹ̀, ìlànà àti ètò ìjọba Taliban tó ń lòdì sí ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. Ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá ni Taliban fi òfin de àwọn obìnrin wí pé wọn ò gbọdọ̀ lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì mọ́. Bákan náà ni wọ́n tún ní àwọn obìnrin kò gbọdọ̀ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn Iléeṣẹ́ elẹ́yinjú àánú tí kìí ṣe ti ìjọba mọ́. UN ní gbogbo ìgbésẹ̀ tako àwọn obìnrin tó ń wáyé ní Afghanistan ni àwọn mọ̀ pátápátá tí akọ̀wé àgbà UN, Antonio Guterres sì ní gbogbo òfin náà ni kí ìjọba Taliban yípadà ní kíákíá. Nínú àtẹ̀jáde kan tí UN fi síta ni wọ́n ti pàrọwà sí ìjọba Afghanistan láti ṣí àwọn ilé ẹ̀kọ́ padà fún àwọn ọmọbìnrin.


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

Bákan náà ni wọ́n tún ní àwọn obìnrin kò gbọdọ̀ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn Iléeṣẹ́ elẹ́yinjú àánú tí kìí ṣe ti ìjọba mọ́. UN ní gbogbo ìgbésẹ̀ tako àwọn obìnrin tó ń wáyé ní Afghanistan ni àwọn mọ̀ pátápátá tí akọ̀wé àgbà UN, Antonio Guterres sì ní gbogbo òfin náà ni kí ìjọba Taliban yípadà ní kíákíá. Nínú àtẹ̀jáde kan tí UN fi síta ni wọ́n ti pàrọwà sí ìjọba Afghanistan láti ṣí àwọn ilé ẹ̀kọ́ padà fún àwọn ọmọbìnrin. Ìgbìmọ̀ ẹlẹ́ni mẹ́ẹ̀dógún ọ̀hún ní òfin náà fi hàn pé ìjọba kò bọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn rárá àti pé ó le dá àwọn ètò ìbójú àánú woni tó ń wáyé níbẹ̀ dúró. Lẹ́yìn tí ìjọba kéde pé àwọn obìnrin kò gbọdọ̀ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn Iléeṣẹ́ elẹ́yinjú àánú mọ́ ní orílẹ̀ èdè náà ni àwọn NGO márùn-ún ti dáwọ́ iṣẹ́ dúró ní orílẹ̀ èdè ọ̀hún. Iléeṣẹ́ Care International tó jẹ́ àjọ aṣàtìpó orílẹ̀ èdè Norway àti àjọ Save the Children ní àwọn kò lè ṣiṣẹ́ láì sí àwọn òṣìṣẹ́ àwọn tó jẹ́ obìnrin.


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

Ìgbìmọ̀ ẹlẹ́ni mẹ́ẹ̀dógún ọ̀hún ní òfin náà fi hàn pé ìjọba kò bọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn rárá àti pé ó le dá àwọn ètò ìbójú àánú woni tó ń wáyé níbẹ̀ dúró. Lẹ́yìn tí ìjọba kéde pé àwọn obìnrin kò gbọdọ̀ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn Iléeṣẹ́ elẹ́yinjú àánú mọ́ ní orílẹ̀ èdè náà ni àwọn NGO márùn-ún ti dáwọ́ iṣẹ́ dúró ní orílẹ̀ èdè ọ̀hún. Iléeṣẹ́ Care International tó jẹ́ àjọ aṣàtìpó orílẹ̀ èdè Norway àti àjọ Save the Children ní àwọn kò lè ṣiṣẹ́ láì sí àwọn òṣìṣẹ́ àwọn tó jẹ́ obìnrin. Àjọ Islamic Relief àti The International Rescue Committee náà ní àwọn kò le tẹ̀síwájú lórí iṣẹ́ tí àwọn ń ṣe ní orílẹ̀ èdè náà nítorí òfin ìjọba. Ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá ni Taliban fi àwọn obìnrin márùn-ún kan sí àhámọ́ fẹ́sùn wí pé wọ́n kópa nínú ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn lórí òfin tí wọ́n fi de ètò ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin. Bákan náà ni wọ́n tún nawọ́ gán àwọn akọ̀ròyìn mẹ́ta.


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

Àjọ Islamic Relief àti The International Rescue Committee náà ní àwọn kò le tẹ̀síwájú lórí iṣẹ́ tí àwọn ń ṣe ní orílẹ̀ èdè náà nítorí òfin ìjọba. Ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá ni Taliban fi àwọn obìnrin márùn-ún kan sí àhámọ́ fẹ́sùn wí pé wọ́n kópa nínú ìwọ́de ìfẹ̀hónúhàn lórí òfin tí wọ́n fi de ètò ẹ̀kọ́ àwọn ọmọbìnrin. Bákan náà ni wọ́n tún nawọ́ gán àwọn akọ̀ròyìn mẹ́ta. Ọdún tó kọjá ni ikọ̀ Raji an gba àkóso ìjọba orílẹ̀ èdè Afghanistan tí wọ́n sì ti ń tẹ ẹ̀tọ́ àwọn ọmọbìnrin lójú mọ́lẹ̀. Yàtọ̀ sí tí ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì, àwọn ilé ẹjọ́ gírámà kan ní orílẹ̀ èdè náà ló wà ní títì pa fún àwọn ọmọbìnrin.


'Kò yẹ kí Ọlọ́run dá obìnrin sáyé rara'

Ọdún tó kọjá ni ikọ̀ Raji an gba àkóso ìjọba orílẹ̀ èdè Afghanistan tí wọ́n sì ti ń tẹ ẹ̀tọ́ àwọn ọmọbìnrin lójú mọ́lẹ̀. Yàtọ̀ sí tí ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì, àwọn ilé ẹjọ́ gírámà kan ní orílẹ̀ èdè náà ló wà ní títì pa fún àwọn ọmọbìnrin.


Ọmọ Yorùbá kan ló ta kò mi, tí ń kò fi bá iléèpò Shell ṣiṣẹ́ lẹ́yìn NYSC - Seyi Makinde

Gomina ipinlẹ oyo, Seyi Makinde ti sọrọ lori iriri aye rẹ, atawọn nnkan mii to ti lakọja ko to di gomina. Ninu ifọrọwerọ pẹlu ileeṣẹ iroyin abẹle kan, Nigerian Tribune, Makinde tu ọpọ ọrọ ti awọn eeyan ko mọ nipa ohun ti oju rẹ ri lasiko to n ṣe agunbanirọ, bo ṣe fẹ gba bọọlu jẹhun atawọn nnkan mii. Ifọrọwerọ naa lo n waye lati sami ọdun marundinlọgọta gomina Makinde loke eepẹ. Makinde ninu ifọrọwerọ naa ṣalaye pe bọọlu ni oun kọkọ fẹ gba jẹun, amọ ibeere kan ti baba oun beere lọwọ oun, ti oun kuna lati dahun rẹ, lo mu ọkan oun kuro ninu bọọlu gbigba. Yatọ si bọọlu gbigba, o tun ṣalaye pe oun fi akoko igba kan nifẹ si iṣẹ orin kikọ, to fi mọ ẹṣẹ kikan. O ni “Mo ro pe mo le maa kan ẹṣẹ, mo tun fẹ maa kọ orin nitori King Sunny Ade.” “Mo sọ fun iya mi ko ra ‘guitar’ ọmọde fun ni, mo si maa n kọ orin bii Sunny Ade pẹlu igbagbọ pe iṣẹ orin ni mo maa ṣe.” Gẹgẹ bii ohun to sọ, ija laarin Dele Jonathan ati oyinbo alawọ funfun kan lo mu ko fẹran ẹṣẹ kikan.


Makinde ninu ifọrọwerọ naa ṣalaye pe bọọlu ni oun kọkọ fẹ gba jẹun, amọ ibeere kan ti baba oun beere lọwọ oun, ti oun kuna lati dahun rẹ, lo mu ọkan oun kuro ninu bọọlu gbigba. Yatọ si bọọlu gbigba, o tun ṣalaye pe oun fi akoko igba kan nifẹ si iṣẹ orin kikọ, to fi mọ ẹṣẹ kikan. O ni “Mo ro pe mo le maa kan ẹṣẹ, mo tun fẹ maa kọ orin nitori King Sunny Ade.” “Mo sọ fun iya mi ko ra ‘guitar’ ọmọde fun ni, mo si maa n kọ orin bii Sunny Ade pẹlu igbagbọ pe iṣẹ orin ni mo maa ṣe.” Gẹgẹ bii ohun to sọ, ija laarin Dele Jonathan ati oyinbo alawọ funfun kan lo mu ko fẹran ẹṣẹ kikan. Ṣugbọn bọọlu ti awon kan maa n gba ladugbo rẹ tun fa ọkan rẹ si ere bọọlu pẹlu. O ni “Lọdun naa lọhun, mo maa n gege daadaa lori papa, lọdun 1976, Shooting Stars gba ami ẹyẹ ifẹ ẹyẹ ilẹ Afrika. Mo si lọ wo ifẹsẹwọnsẹ naa, mo wo Segun Odegbami, Besty Ogedengbe, Muda Lawal atawọn mii bi wọn ṣe n gba bọọlu.” Lẹyin naa ni Makinde lọ sọ fun baba rẹ pe oun fẹ gba bọọlu jẹun, amọ nigba ti baba rẹ beere ẹgbẹ agbabọọlu ti yoo gba bọọlu fun, o ni Water Corporation.


Ṣugbọn bọọlu ti awon kan maa n gba ladugbo rẹ tun fa ọkan rẹ si ere bọọlu pẹlu. O ni “Lọdun naa lọhun, mo maa n gege daadaa lori papa, lọdun 1976, Shooting Stars gba ami ẹyẹ ifẹ ẹyẹ ilẹ Afrika. Mo si lọ wo ifẹsẹwọnsẹ naa, mo wo Segun Odegbami, Besty Ogedengbe, Muda Lawal atawọn mii bi wọn ṣe n gba bọọlu.” Lẹyin naa ni Makinde lọ sọ fun baba rẹ pe oun fẹ gba bọọlu jẹun, amọ nigba ti baba rẹ beere ẹgbẹ agbabọọlu ti yoo gba bọọlu fun, o ni Water Corporation. Igbagbọ rẹ ni pe Water Corporation ni Sam Ojebode n gba bọọlu fun. Amọ nitori baba rẹ ọhun jẹ alatilẹyin Shooting Stars, to si ṣi Shooting Stars gbe fun Water Corporation, ni ko fi nifẹ si bọọlu mọ. Seyi Makinde tun fi ọjọ ibi rẹ naa sọrọ nipa bi ọkunrin kan ṣe ja kulẹ lasiko to n ṣe agunbanirọ nipinlẹ Rivers.


Igbagbọ rẹ ni pe Water Corporation ni Sam Ojebode n gba bọọlu fun. Amọ nitori baba rẹ ọhun jẹ alatilẹyin Shooting Stars, to si ṣi Shooting Stars gbe fun Water Corporation, ni ko fi nifẹ si bọọlu mọ. Seyi Makinde tun fi ọjọ ibi rẹ naa sọrọ nipa bi ọkunrin kan ṣe ja kulẹ lasiko to n ṣe agunbanirọ nipinlẹ Rivers. O ṣalaye pe oun ṣakitiyan ki wọn le gbe oun sabẹ ọga kan to jẹ ọmọ Yoruba, ko ba le daabo bo oun nileeṣẹ Shell to ti n sinru ilu. Amọ si iyalẹnu rẹ, nigba ti wọn yoo fi gba awọn agunbanirọ siṣẹ lẹyin ọdun kan, ninu awọn meje ti orukọ wọn jade gẹgẹ bii awọn to pegede, wọn fun awọn mẹfa niṣẹ yatọ si oun nikan ṣoṣo. O ni “Mo wa lọ ṣe iwadii lati mọ eredi ti wọn ko ṣe fi orukọ mi si ara awọn ti wọn fun niṣẹ.


O ṣalaye pe oun ṣakitiyan ki wọn le gbe oun sabẹ ọga kan to jẹ ọmọ Yoruba, ko ba le daabo bo oun nileeṣẹ Shell to ti n sinru ilu. Amọ si iyalẹnu rẹ, nigba ti wọn yoo fi gba awọn agunbanirọ siṣẹ lẹyin ọdun kan, ninu awọn meje ti orukọ wọn jade gẹgẹ bii awọn to pegede, wọn fun awọn mẹfa niṣẹ yatọ si oun nikan ṣoṣo. O ni “Mo wa lọ ṣe iwadii lati mọ eredi ti wọn ko ṣe fi orukọ mi si ara awọn ti wọn fun niṣẹ. Wọn sọ fun mi pe ọmọ Yoruba yẹn gan ti mo lero pe yoo daabo mi lo ni ki wọn ma fun mi niṣẹ ọhun.” “Ọjọ naa ni isẹ mi pin nileeṣẹ Shell, ti mo si yan ọna mii laayo.” Makinde sọ pe ipele ẹkọ ‘Form4’ ni oun ti gbegba oroke julọ, ti oun si mọ pe ‘Form 4A’ ni wọn yoo fi oun si, eyii tii ṣe kilaasi awọn akẹkọọ to n se isẹ sayẹnsi. O ni “Igba naa ni mo ti bẹrẹ si n ronu oun ti mo maa da laye.” “Mi o fẹran imọ ẹkọ Biology pupọ, amọ mo fẹran imọ ẹkọ iṣiro, Chemistry, Physics, ati Geography. Nigba naa ni mo pinnu lati di awakọ ofurufu tabi amojuẹrọ.


Wọn sọ fun mi pe ọmọ Yoruba yẹn gan ti mo lero pe yoo daabo mi lo ni ki wọn ma fun mi niṣẹ ọhun.” “Ọjọ naa ni isẹ mi pin nileeṣẹ Shell, ti mo si yan ọna mii laayo.” Makinde sọ pe ipele ẹkọ ‘Form4’ ni oun ti gbegba oroke julọ, ti oun si mọ pe ‘Form 4A’ ni wọn yoo fi oun si, eyii tii ṣe kilaasi awọn akẹkọọ to n se isẹ sayẹnsi. O ni “Igba naa ni mo ti bẹrẹ si n ronu oun ti mo maa da laye.” “Mi o fẹran imọ ẹkọ Biology pupọ, amọ mo fẹran imọ ẹkọ iṣiro, Chemistry, Physics, ati Geography. Nigba naa ni mo pinnu lati di awakọ ofurufu tabi amojuẹrọ. Lẹyin ti gomina ọhun kọ idanwo aṣewọle JAMB tan, lo sọ fun baba rẹ pe imọ erọ ni oun yoo kọ nipa rẹ, bo tilẹ jẹ pe baba rẹ fẹran imọ nipa eto iṣegun.


Lẹyin ti gomina ọhun kọ idanwo aṣewọle JAMB tan, lo sọ fun baba rẹ pe imọ erọ ni oun yoo kọ nipa rẹ, bo tilẹ jẹ pe baba rẹ fẹran imọ nipa eto iṣegun.


Ikú ṣọṣẹ́! Ọ̀gá àgbà ilé ẹ̀kọ́ gíga KWASU jáde láyé

Ọga agba ile ẹkọ giga Fasiti ti ipinlẹ Kwara (KWASU), Ọjọgbọn Mustapha Akanbi ti dagbere faye. Ọkan lara awọn alakoso ile ẹkọ naa, Arabinrin Kikelomo Salle lo fidi ọrọ yii mulẹ ninu atẹjade kan to fi sita lọjọ Aiku. Atẹjade naa ṣafihan pe lẹyin aisan ọlọjọ pipẹ ni Ọjọgbọn Akanbi fi aye silẹ. “A rọ gbogbo eniyan lati ranti idile oloogbe ati Fasiti to fi silẹ ninu adura lasiko yii”. Salle sọ pe wọn yoo ṣagbejade gbogbo bi eto isinku yoo ṣe lọ.


‘Àwọn òṣìṣẹ́ ní Fásitì Covenant ń fipà bá akẹ́kọ̀ọ́bìnrin lòpọ̀ kẹ̀?’ Ohun tí à mọ̀ nípa rẹ̀ rèé

Ile ẹkọ giga Fasiti Covenant ti ni pe awọn ti bẹrẹ iwadii lori ẹsun pe iwa fifi ipa ba awọn ọmọ ile ẹkọ wọn lopọ latọwọ awọn olukọ n ṣẹlẹ. Ẹsun yii gba ori ayelujara kan ni ọjọ Aje to si ti n wu ọpọlọpọ ọrọ jade. Tori eyi ni ọpọlọ awọn to ti jẹ akẹkọ ri nibẹ wa n jade lati sọ iriri wọn nipa ẹsun yii. Igbimọ awọn to ti kawe jade ni Fasiti naa sọ fun BBC ninu atẹjade ti wọn fi ranṣẹ pe awọn ti ri ifisun naa ni nnkan bii o le ọsẹ kan ti awọn si ti kan si awọn alaṣẹ ile ẹkọ. “Nigba ti iroyin naa gba oju opo Twitter kan ni ọjọ Kọkanlelogun Oṣu Kọkanla ọdun 2022, a ti gbọ ọ lati ọsẹ to kọja lọgan la si ti kara bọ ọrọ naa, a ba wọn sọrọ a si jẹ ki wọn ni oye ohun to yẹ ki wọn ṣe,” igbimọ awọn akẹkọjade lo sọ bẹẹ ninu atẹjade wọn. Igbimọ naa jẹ ko di mimọ pe ọkan lara awọn to lọwọ ninu iṣẹlẹ ti gba idaduro lẹnu iṣẹ.


Igbimọ awọn to ti kawe jade ni Fasiti naa sọ fun BBC ninu atẹjade ti wọn fi ranṣẹ pe awọn ti ri ifisun naa ni nnkan bii o le ọsẹ kan ti awọn si ti kan si awọn alaṣẹ ile ẹkọ. “Nigba ti iroyin naa gba oju opo Twitter kan ni ọjọ Kọkanlelogun Oṣu Kọkanla ọdun 2022, a ti gbọ ọ lati ọsẹ to kọja lọgan la si ti kara bọ ọrọ naa, a ba wọn sọrọ a si jẹ ki wọn ni oye ohun to yẹ ki wọn ṣe,” igbimọ awọn akẹkọjade lo sọ bẹẹ ninu atẹjade wọn. Igbimọ naa jẹ ko di mimọ pe ọkan lara awọn to lọwọ ninu iṣẹlẹ ti gba idaduro lẹnu iṣẹ. Wọn ṣalaye pe “bi a ṣe ti n ba awọn alaṣẹ Fasiti ni gbolohun, a gbọ pe ọkan lara awọn ti wọn n pe orukọ rẹ jade lọpọ igba lori awọn ọrọ to n jẹyọ lori ayelujara ti foju wina igbimọ afinijofin lọsẹ to kọja. “Awọn alaṣẹ ile ẹkọ ti gba iṣẹ lọwọ”. Amọ wọn ko fi orukọ tabi oju rẹ han.


Wọn ṣalaye pe “bi a ṣe ti n ba awọn alaṣẹ Fasiti ni gbolohun, a gbọ pe ọkan lara awọn ti wọn n pe orukọ rẹ jade lọpọ igba lori awọn ọrọ to n jẹyọ lori ayelujara ti foju wina igbimọ afinijofin lọsẹ to kọja. “Awọn alaṣẹ ile ẹkọ ti gba iṣẹ lọwọ”. Amọ wọn ko fi orukọ tabi oju rẹ han. Ẹwẹ, awọn igbimọ aṣoju awọn akẹkọjade yii ti ṣeleri lati tẹsiwaju lati ri awọn afikun iroyin nipa iṣẹlẹ naa. Nigba ti ileeṣẹ BBC kan si ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun lori ọrọ naa, Abimbola Oyeyemi to jẹ agbẹnusọ wipe awọn ko tii rii ki ẹnikẹni wa fi ẹsun kan ni agọ awọn yala latọ̀dọ awọ́n alaṣẹ ile ẹkọ naa ni tabi latọdọ ọmọ ile ẹkọ kankan. Iroyin naa bẹrẹ si ni tan ka lẹyin ti eeyan kan lori Instagram pariwo pe awọn oṣiṣẹ kan ni Fasiti naa maa n fi ilọkulọ ibalopọ lọ oun pe o tun fipa ba oun lopọ.


Ẹwẹ, awọn igbimọ aṣoju awọn akẹkọjade yii ti ṣeleri lati tẹsiwaju lati ri awọn afikun iroyin nipa iṣẹlẹ naa. Nigba ti ileeṣẹ BBC kan si ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun lori ọrọ naa, Abimbola Oyeyemi to jẹ agbẹnusọ wipe awọn ko tii rii ki ẹnikẹni wa fi ẹsun kan ni agọ awọn yala latọ̀dọ awọ́n alaṣẹ ile ẹkọ naa ni tabi latọdọ ọmọ ile ẹkọ kankan. Iroyin naa bẹrẹ si ni tan ka lẹyin ti eeyan kan lori Instagram pariwo pe awọn oṣiṣẹ kan ni Fasiti naa maa n fi ilọkulọ ibalopọ lọ oun pe o tun fipa ba oun lopọ. Koda awọn oṣiṣẹ ti wọn lọ ẹsun naa mọ lẹsẹ pọ latori awọn alabojuto gbọngan, titi de ibudo ilera ile ẹkọ atawọn ẹṣọ alaabo gan to fi mọ awọn to n ṣiṣẹ gẹgẹ bi adari ẹsin ninu ijọ. Ṣe ni ọpọlọpọ ẹsun wa n gori ara wọn debi pe oṣiṣẹ ti wọn tun ni o wa nidi amojuto fifi akẹkọ to ba n rufin jofin naa tun fara gba ninu ẹsun ifipabanilopọ.\nIru iroyin bayii ko ṣẹṣẹ maa waye lorilẹede Naijiria leyi ti aarẹ Muhammadu Buhari gan sọrọ pe iru iwa aburu yii ti pọju. Bi ẹ ko ba gbagbe, a ti gbe akanṣe iroyin jade lori bibere ibalopọ lati fun akẹkọ ni maaki (sex for grade), iroyin lori ifipabanilopọ ati bẹẹ bẹẹ lọ ti awọn akẹkọọ kaakiri Naijiria si n sọ oriṣiriṣi nipa rẹ.


Koda awọn oṣiṣẹ ti wọn lọ ẹsun naa mọ lẹsẹ pọ latori awọn alabojuto gbọngan, titi de ibudo ilera ile ẹkọ atawọn ẹṣọ alaabo gan to fi mọ awọn to n ṣiṣẹ gẹgẹ bi adari ẹsin ninu ijọ. Ṣe ni ọpọlọpọ ẹsun wa n gori ara wọn debi pe oṣiṣẹ ti wọn tun ni o wa nidi amojuto fifi akẹkọ to ba n rufin jofin naa tun fara gba ninu ẹsun ifipabanilopọ.\nIru iroyin bayii ko ṣẹṣẹ maa waye lorilẹede Naijiria leyi ti aarẹ Muhammadu Buhari gan sọrọ pe iru iwa aburu yii ti pọju. Bi ẹ ko ba gbagbe, a ti gbe akanṣe iroyin jade lori bibere ibalopọ lati fun akẹkọ ni maaki (sex for grade), iroyin lori ifipabanilopọ ati bẹẹ bẹẹ lọ ti awọn akẹkọọ kaakiri Naijiria si n sọ oriṣiriṣi nipa rẹ. Ninu oṣu Kẹta ọdun to kọja ni olukọ Fasiti Covenant yii kan naa ko si gbaga ọlọpaa latari pe o fipa ba ọmọ ọdun mẹtadinlogun kan lopọ ninu ọfiisi rẹ.


Ninu oṣu Kẹta ọdun to kọja ni olukọ Fasiti Covenant yii kan naa ko si gbaga ọlọpaa latari pe o fipa ba ọmọ ọdun mẹtadinlogun kan lopọ ninu ọfiisi rẹ.


Màgòmágò ìdánwò WAEC sọ àwọn ilé ẹ̀kọ́ girama yìí nípinlẹ̀ Oyo sí abẹ́ òfin

Ajọ WAEC fi ofin de awọn ile ẹkọ girama aadọta n'ipinlẹ Ọyọ nitori aṣemaṣe idanwo. Ajọ to n ṣe akoso idanwo akọjade iwe mẹwa ni ẹkun Iwọ-Oorun ilẹ adulawọ, WAEC ti fi ofin de awọn ile ẹkọ girama aadọta ọtọọtọ lori ẹsun wi pe wọn ṣe eru ninu idanwo opin ẹkọ fun ọdun 2022. Atẹjade ti ẹka eto ẹkọ, imọ sayẹnsi ati ẹrọ igbalode n'ipinlẹ Ọyọ fi lede lo ṣe afihan onka awọn ile ẹkọ naa. Lara awọn ile ekọ naa ni: 1 – Olodo Community Gramm Sch, Olodo, Ibadan. 2 – Community High School. Kasumu, Ajia.


Lara awọn ile ekọ naa ni: 1 – Olodo Community Gramm Sch, Olodo, Ibadan. 2 – Community High School. Kasumu, Ajia. 3 – llupeju Community High School, Alugbo. 4 – Osegere Olukeye Community High School,\nOsegere. 5 – Idi-Ito High School, Erunmu 6 – Owo Community Grammar School, Owo.


3 – llupeju Community High School, Alugbo. 4 – Osegere Olukeye Community High School,\nOsegere. 5 – Idi-Ito High School, Erunmu 6 – Owo Community Grammar School, Owo. 7 – Progressive Secondary Grammar School. 8 – Community Secondary Sch, Oke-Olola, Oyo. 9 – Community Grammar School, Kajorepo.


7 – Progressive Secondary Grammar School. 8 – Community Secondary Sch, Oke-Olola, Oyo. 9 – Community Grammar School, Kajorepo. 10 – Comminity High School, Ajase/Jabata,\nOgbomoso. 11 – Anglican/Methodist Secondary School I,\nAjagba, Oyo. 12 – Isepo/Ogidi Community Grammar Sch, Isepo.


10 – Comminity High School, Ajase/Jabata,\nOgbomoso. 11 – Anglican/Methodist Secondary School I,\nAjagba, Oyo. 12 – Isepo/Ogidi Community Grammar Sch, Isepo. 13 – Ireti-Ogo Baptist College, Igboho 14 – Biokun Alaadun Community Grammar School, Ibadan. 15 – Lagbulu Memorial High School, Kisi. 16 – Urban Day Grammar School, Old Ife Road, Ibadan.


13 – Ireti-Ogo Baptist College, Igboho 14 – Biokun Alaadun Community Grammar School, Ibadan. 15 – Lagbulu Memorial High School, Kisi. 16 – Urban Day Grammar School, Old Ife Road, Ibadan. 17 – Urban Day Grammar School, Ring Road, Ibadan. 18 – Ansar-Ud-Deen High Sch. Sango, Ibadan.


17 – Urban Day Grammar School, Ring Road, Ibadan. 18 – Ansar-Ud-Deen High Sch. Sango, Ibadan. 19 – Ikolaba High School, Agodi GRA, Ibadan. 20 – Renascent High School, Aremo, Ibadan. 21 – Ori-Aje Community Secondary Sch, Kudeti, lbadan.


19 – Ikolaba High School, Agodi GRA, Ibadan. 20 – Renascent High School, Aremo, Ibadan. 21 – Ori-Aje Community Secondary Sch, Kudeti, lbadan. 22 – Anglican Grammar Sch. Molete, Ibadan. 23 – Community Secondary School, Adegbayi.


22 – Anglican Grammar Sch. Molete, Ibadan. 23 – Community Secondary School, Adegbayi. 24 – Community Sec. School, Bioku Aladun, Ibadan. 25 – Adekile Goodwill Gramm.


24 – Community Sec. School, Bioku Aladun, Ibadan. 25 – Adekile Goodwill Gramm. Sch. Ibadan. 26 Lagelu grammar rammar School, Ibadan.


Sch. Ibadan. 26 Lagelu grammar rammar School, Ibadan. Awọn ile ẹkọ ti o jẹ aladani: 1 – Ola-David Comprehensive Coll, Badeku Egbeda, Ibadan. 2. – Mount Sinai College, Adegbayi, Ibadan.


Awọn ile ẹkọ ti o jẹ aladani: 1 – Ola-David Comprehensive Coll, Badeku Egbeda, Ibadan. 2. – Mount Sinai College, Adegbayi, Ibadan. 3 – Temidire Oxford College, Monatan, Ibadan. 4 – Ibadan City Model College, Iyana Church, Ibadan. 5 – Mollyvonne College.


3 – Temidire Oxford College, Monatan, Ibadan. 4 – Ibadan City Model College, Iyana Church, Ibadan. 5 – Mollyvonne College. Isale-Igbagbo, Tede. 6 – God’s Blessing College, Oyo. 7 – Graceland College, Moniya, Ibadan.


Isale-Igbagbo, Tede. 6 – God’s Blessing College, Oyo. 7 – Graceland College, Moniya, Ibadan. 8 – Honeycomb Comprehensive College, Olukeye Town, Asejire, Ibadan. 9 – I-Flier College, Ogungbade Road, Ibadan. 10 – Sure Foundation Model High School, Aba Titi, Ibadan.


8 – Honeycomb Comprehensive College, Olukeye Town, Asejire, Ibadan. 9 – I-Flier College, Ogungbade Road, Ibadan. 10 – Sure Foundation Model High School, Aba Titi, Ibadan. 11 – International Muslim College, Saki. 12 – Life Line Comprehensive High Sch. Olopomewa, Olorunsogo, Ibadan.


11 – International Muslim College, Saki. 12 – Life Line Comprehensive High Sch. Olopomewa, Olorunsogo, Ibadan. 13 – Tender Model School, Igidogba Babanla, Ibadan. 14 – Glorius College Amuloko, Ibadan. 15 – Igboora Secondary School, Ibarapa Central.


13 – Tender Model School, Igidogba Babanla, Ibadan. 14 – Glorius College Amuloko, Ibadan. 15 – Igboora Secondary School, Ibarapa Central. 16 – Nawair-Ud-deen Grammar School. 17 – Igboora Damcos College, Molete-Ibadan. 18 – Benevolent College, Molete, Ibadan.


16 – Nawair-Ud-deen Grammar School. 17 – Igboora Damcos College, Molete-Ibadan. 18 – Benevolent College, Molete, Ibadan. 19 – Sheikh Ibrahim Model College, Ibadan. 20 – Ayobami Comprehensive High School, Odo-Oba, Ibadan. 21 – Abayomi International College, Ibadan.


19 – Sheikh Ibrahim Model College, Ibadan. 20 – Ayobami Comprehensive High School, Odo-Oba, Ibadan. 21 – Abayomi International College, Ibadan. 22 – Bolade Model College, Owode. 23 – Shafaudeen Comprehensive College, Wakajaye, Ibadan. 24 – Patimo College, Adesola, Ibadan.


22 – Bolade Model College, Owode. 23 – Shafaudeen Comprehensive College, Wakajaye, Ibadan. 24 – Patimo College, Adesola, Ibadan. Iroyin fi idi rẹ mulẹ wi pe awọn ile ẹkọ naa ti wọn fi ofin de ko ni lanfani lati fi orukọ awon akekọọ ti o fẹ kọ idanwo opin iwe mẹwa silẹ titi di igba ti ajo naa yoo yi ipinnu rẹ pada. Ni bayii, ijọba ipinlẹ Ọyọ to fesi si igbesẹ ajọ WAEC pẹlu alaye wi pe ijọba yoo da sẹria fun awọn alakoso ile ẹkọ girama ati awọn obi ti o lọwọ si aṣemaṣe idanwo ni ipinlẹ naa. Kọmisana fun eto ẹkọ n'ipinlẹ Ọyọ, Amofin Abiodun Abdu-Raheem lo sọ ọrọ yii di mimọ l'ọjọ Aje niluu Ibadan.


Iroyin fi idi rẹ mulẹ wi pe awọn ile ẹkọ naa ti wọn fi ofin de ko ni lanfani lati fi orukọ awon akekọọ ti o fẹ kọ idanwo opin iwe mẹwa silẹ titi di igba ti ajo naa yoo yi ipinnu rẹ pada. Ni bayii, ijọba ipinlẹ Ọyọ to fesi si igbesẹ ajọ WAEC pẹlu alaye wi pe ijọba yoo da sẹria fun awọn alakoso ile ẹkọ girama ati awọn obi ti o lọwọ si aṣemaṣe idanwo ni ipinlẹ naa. Kọmisana fun eto ẹkọ n'ipinlẹ Ọyọ, Amofin Abiodun Abdu-Raheem lo sọ ọrọ yii di mimọ l'ọjọ Aje niluu Ibadan. Bakan naa lo parowa si awọn adari ile ẹkọ Girama lati dẹkun iwa ibajẹ ati arumọje nibi idanwo, eleyii ti o n ti n waye ni lemo lemo ni awọn ile ẹkọ ijọba ati aladani to n bẹ n'ipinlẹ naa. Ẹwẹ, ọkan lara awọn ẹgbẹ oṣelu alatako n'ipinlẹ Ọyọ ti bẹnu atẹ lu awuyewuye to n waye lori ọrọ eto ẹkọ n'ipinle Ọyọ. Oludije si ipo Gomina ipinlẹ Ọyọ fẹgbẹ oṣelu 'All Progressives Congress', APC, Sẹnatọ Teslim Folarin ti di ẹbi ọrọ naa ru Gomina ipinlẹ Ọyọ, Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde ti ẹgbẹ oṣelu 'People’s Democratic Party', PDP.


Bakan naa lo parowa si awọn adari ile ẹkọ Girama lati dẹkun iwa ibajẹ ati arumọje nibi idanwo, eleyii ti o n ti n waye ni lemo lemo ni awọn ile ẹkọ ijọba ati aladani to n bẹ n'ipinlẹ naa. Ẹwẹ, ọkan lara awọn ẹgbẹ oṣelu alatako n'ipinlẹ Ọyọ ti bẹnu atẹ lu awuyewuye to n waye lori ọrọ eto ẹkọ n'ipinle Ọyọ. Oludije si ipo Gomina ipinlẹ Ọyọ fẹgbẹ oṣelu 'All Progressives Congress', APC, Sẹnatọ Teslim Folarin ti di ẹbi ọrọ naa ru Gomina ipinlẹ Ọyọ, Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde ti ẹgbẹ oṣelu 'People’s Democratic Party', PDP. Lasiko to n ṣe ipolongo ibo nilu Ọyọ l'ọjọ Aje, Folarin gbarata wi pe ina eto ẹkọ ti n jo ajorẹyin labẹ akoso Ṣeyi Makinde. Yatọ si ọrọ ti o jẹ mọ arumọje ati aṣemaṣe lẹnu idanwo, o ni ikuna ijọba ipinlẹ Ọyọ ti mu ki ipinlẹ naa ja wa si ipo kẹtalelọgbọn ninu onka oṣuwọn eto ẹkọ ni Naijiria. O kilọ fun Makinde lati ma fi iya jẹ adari ile ẹkọ Girama kankan tabi awọn obi ti o ni ọmọ nile ẹkọ ti ajọ WAEC fi ofin de.


Lasiko to n ṣe ipolongo ibo nilu Ọyọ l'ọjọ Aje, Folarin gbarata wi pe ina eto ẹkọ ti n jo ajorẹyin labẹ akoso Ṣeyi Makinde. Yatọ si ọrọ ti o jẹ mọ arumọje ati aṣemaṣe lẹnu idanwo, o ni ikuna ijọba ipinlẹ Ọyọ ti mu ki ipinlẹ naa ja wa si ipo kẹtalelọgbọn ninu onka oṣuwọn eto ẹkọ ni Naijiria. O kilọ fun Makinde lati ma fi iya jẹ adari ile ẹkọ Girama kankan tabi awọn obi ti o ni ọmọ nile ẹkọ ti ajọ WAEC fi ofin de. Folarin ni kii ṣe ẹbi awọn ile ẹkọ Girama tabi ti awọn obi. \nDipo bẹẹ, o ni ki Makinde ṣe atungbeyẹwo ilana eto ẹkọ.


Folarin ni kii ṣe ẹbi awọn ile ẹkọ Girama tabi ti awọn obi. \nDipo bẹẹ, o ni ki Makinde ṣe atungbeyẹwo ilana eto ẹkọ.


Makinde buwọ́lu ìwé òfin to sọ Emmanuel Alayande College of Education di Fáṣítì ní ìpínlẹ̀ Oyo

Gomina Ipinlẹ Oyo, Seyi Makinde tí buwọlu iwe ofin ti awọn ile gbìnmọ aṣofin ipinlẹ Oyo fi n bere fun pe ki wọn sọ ile ẹkọni nipa iṣẹ olùkọ: Emmanuel Alayande College of Education di Fasiti ni Ipinlẹ Oyo. Makinde buwọlu abadofin lọjọ Aje ọsẹ yii. Saaju ile gbìnmọ aṣofin ipinlẹ Oyo ti sọ aba naa ọhun dii ofin. Nigba ti Gomina sọrọ, o salaye pe igbesẹ naa yoo ilọsiwaju ba eto ẹkọ nipinlẹ naa, tí yoo fun awọn akẹkọọ ni ọpọlọpọ anfani. O tẹsiwaju pe akitiyan ijọba ipinlẹ Oyo ni lati ri pe fasiti tuntun ọhun jẹ ọkan lara fasiti to da julọ lorilẹede Naijiria. "Eyi tun ohun tuntun nínu ìtan eto ẹkọ ipinlẹ Oyo.


Nigba ti Gomina sọrọ, o salaye pe igbesẹ naa yoo ilọsiwaju ba eto ẹkọ nipinlẹ naa, tí yoo fun awọn akẹkọọ ni ọpọlọpọ anfani. O tẹsiwaju pe akitiyan ijọba ipinlẹ Oyo ni lati ri pe fasiti tuntun ọhun jẹ ọkan lara fasiti to da julọ lorilẹede Naijiria. "Eyi tun ohun tuntun nínu ìtan eto ẹkọ ipinlẹ Oyo. Eto ẹkọ jẹ ọkan lara awọn ti a ṣe ileri fun awọn eeyan ipinlẹ Oyo. "Ile ẹkọ naa yoo ni anfani lati fun awọn akẹkọọ ni ìwe ẹri ti fasiti bayii, ti a ko sini lati gbogbo ileri tí a ṣe fun eeyan wa, wá sí ìmusẹ. "Erongba wa ni lati sọ fasiti tuntun yí di ọkan lara fasiti to da julọ lorilẹede Naijiria."


Eto ẹkọ jẹ ọkan lara awọn ti a ṣe ileri fun awọn eeyan ipinlẹ Oyo. "Ile ẹkọ naa yoo ni anfani lati fun awọn akẹkọọ ni ìwe ẹri ti fasiti bayii, ti a ko sini lati gbogbo ileri tí a ṣe fun eeyan wa, wá sí ìmusẹ. "Erongba wa ni lati sọ fasiti tuntun yí di ọkan lara fasiti to da julọ lorilẹede Naijiria."


"Mo fi páálí ṣe kàtúùnù, rọ́bọ́ọ̀tì, tó ń rìn, mo gba ẹ̀bùn ẹkọ́ ọ̀fẹ́"

Ọdọmọdekunrin kan, Isah Barde ti fakọyọ lẹyin to ṣe ‘catoon’ to n rin ni ilu Kano, ni ariwa orilẹede Nigeria. Barde to jẹ ẹni ọdun mẹtadinlogun, lo ti bẹrẹ cartoon naa lati ọdun 2020 lasiko ti ajakalẹ aarun Coronavirus gbode kan. Ṣise cartoon pẹlu paali naa lo gbe Isah, to jẹ akẹkọọ onipele kini ni fasiti, di ilumọọka lori ẹrọ ayelujara. Lasiko to n ba akọroyin BBC sọrọ, Barde ni lati kekere loun ti fẹran ati maa dara tuntun pẹlu ẹrọ katakata ati Esikafetọ, ko to di pe oun bọ si ori rọbọọti. Isah to wa ni girama ni asiko naa loni inu fiimu ati fidio ti oun ma n wo o, ti oun si ti kọ lati maa ṣe rọbọọti. Otitọ ibẹ ni pe ko si ẹni to kọ mi lati sẹ rọbọọti , mo ma n wo fiimu bi wọn ṣe n rin, ni mo bẹrẹ si ni ṣe ti temi naa. Nibayii, Isah ti gba ẹbun ẹkọ ọfẹ lọwọ ijọba Naijiria lati lọ kọ ẹkọ imọ ẹrọ ni fasiti Baze University ni ilu Abuja.


Isah to wa ni girama ni asiko naa loni inu fiimu ati fidio ti oun ma n wo o, ti oun si ti kọ lati maa ṣe rọbọọti. Otitọ ibẹ ni pe ko si ẹni to kọ mi lati sẹ rọbọọti , mo ma n wo fiimu bi wọn ṣe n rin, ni mo bẹrẹ si ni ṣe ti temi naa. Nibayii, Isah ti gba ẹbun ẹkọ ọfẹ lọwọ ijọba Naijiria lati lọ kọ ẹkọ imọ ẹrọ ni fasiti Baze University ni ilu Abuja. Ninu ọrọ rẹ, Isah ni awọn nkan ti a le ri ni ayika wa ni ojoojumọ. ‘’Awọn ohun ti mo lo lati fi se cartoon naa ni paali, biro, igo ti awọn nkan ti a le ri ni ayika wa.’’ ‘’Amọ awọn ohun ti mo ra ni ọja ni DC Motors.’’ ‘’DC Motors ohun lo won ju ninu awọn nkan ti mo ra, to si jẹ ẹẹdẹgbẹta naira, ti mo si lo mẹfa.’’ ‘’Nibayii, cartoon naa le se ohun ti mo ba se, ti mo ba gbe ọwọ si oke, cartoon naa yoo gbe ọwọ rẹ soke naa.’’ O ni oun pari cartoon naa ni aarin ọdun meji, eleyii to mu ki ajọ NITDA fun ni ẹbun iwe ọfẹ lọ si fasiti. Isah ninu ọrọ rẹ ni awọn ipenija ti oun koju ni lati ri awọn ohun elo ti oun nilo fun ṣiṣe katuunu naa.


Ninu ọrọ rẹ, Isah ni awọn nkan ti a le ri ni ayika wa ni ojoojumọ. ‘’Awọn ohun ti mo lo lati fi se cartoon naa ni paali, biro, igo ti awọn nkan ti a le ri ni ayika wa.’’ ‘’Amọ awọn ohun ti mo ra ni ọja ni DC Motors.’’ ‘’DC Motors ohun lo won ju ninu awọn nkan ti mo ra, to si jẹ ẹẹdẹgbẹta naira, ti mo si lo mẹfa.’’ ‘’Nibayii, cartoon naa le se ohun ti mo ba se, ti mo ba gbe ọwọ si oke, cartoon naa yoo gbe ọwọ rẹ soke naa.’’ O ni oun pari cartoon naa ni aarin ọdun meji, eleyii to mu ki ajọ NITDA fun ni ẹbun iwe ọfẹ lọ si fasiti. Isah ninu ọrọ rẹ ni awọn ipenija ti oun koju ni lati ri awọn ohun elo ti oun nilo fun ṣiṣe katuunu naa. Bakan naa lo ni ipenija ni o jẹ fun oun ni ibẹrẹ nigba ti awọn eniyan ko gba oun gbọ pe oun le ṣe nkan rere bẹẹ. ‘’Igba ti mo ṣe tan ni wọn ṣẹṣẹ n gboriyin fun mi. Ohun ti eleyii kọ mi ni ni pe ohun ti eniyan ba fẹ ṣe, o gbọdọ fi tọkantọkan ṣe lai wo ẹyin.


Bakan naa lo ni ipenija ni o jẹ fun oun ni ibẹrẹ nigba ti awọn eniyan ko gba oun gbọ pe oun le ṣe nkan rere bẹẹ. ‘’Igba ti mo ṣe tan ni wọn ṣẹṣẹ n gboriyin fun mi. Ohun ti eleyii kọ mi ni ni pe ohun ti eniyan ba fẹ ṣe, o gbọdọ fi tọkantọkan ṣe lai wo ẹyin. Ki eniyan ma si fi ọkan si ohun ti eniyan n sọ tako iṣẹ to n ṣe.’’ Isah ninu ọrọ rẹ oun ṣẹṣẹ bẹrẹ ni,ti oun yoo si ṣe nkan nla nipa robọọti. ‘’Mo ṣẹṣẹ bẹrẹ ni, erongba mi ni lati ṣe ẹrọ igbalode ti wọn n pe ni artificial intelligence robot, eleyii ti yoo ma ṣe bi eniyan lai si remoter control ti yoo ma dari rẹ.’’ Bakan naa lo dupẹ lọwọ awọn obi rẹ to ṣe atilẹyin fun, ti wọn si jẹ ko ṣe ohun to wu ni ọkan lati ṣe.


Ki eniyan ma si fi ọkan si ohun ti eniyan n sọ tako iṣẹ to n ṣe.’’ Isah ninu ọrọ rẹ oun ṣẹṣẹ bẹrẹ ni,ti oun yoo si ṣe nkan nla nipa robọọti. ‘’Mo ṣẹṣẹ bẹrẹ ni, erongba mi ni lati ṣe ẹrọ igbalode ti wọn n pe ni artificial intelligence robot, eleyii ti yoo ma ṣe bi eniyan lai si remoter control ti yoo ma dari rẹ.’’ Bakan naa lo dupẹ lọwọ awọn obi rẹ to ṣe atilẹyin fun, ti wọn si jẹ ko ṣe ohun to wu ni ọkan lati ṣe.


Ìyanṣẹ́lódì ASUU kò gbọdọ̀ wáyé mọ́ ní Naijiria – Gbajabiamila

Agbẹnusọ ile igbimọ aṣojuṣofin, Femi Gbajabiamila ti sọ pe gbogbo awọn ti ọrọ eto ẹkọ kan ni Naijiria gbọdọ ṣe ohun to yẹ ki iyanṣẹlodi ẹgbẹ oṣiṣẹ fasiti, ASUU, le di ohun igbagbe. Gbajabiamila lo sọ ọrọ naa lẹyin ti ASUU wọgile iyanṣelodi wọn to gbẹnule oṣu mẹjọ. Iyanṣẹlodi ọhun waye latari oniruru ẹtọ ti awọn olukọ naa n bere fun lọwọ ijọba apapọ. Nigba to n dupẹ lọwọ ijọba apapọ ati ASUU fun bi iyanṣẹlodi naa ṣe pari, agbẹnusọ naa ni asiko ti to lati wa ojutu si iṣoro to n koju ASUU. O ni o ṣeni laanu pe iyanṣẹlodi naa waye fun oṣu mẹjọ gbako, amọ ko tilẹ yẹ ki iyanṣẹlodi ọhun waye rara. Gbajabiamila sọ pe “Awọn fasiti wa gbọdọ jẹ ibi ti awọn ọdọ yoo ti mọ irufẹ ẹni ti wọn jẹ ki wọn si le gbe ohun rere ṣe nile aye.” Lẹyin naa lo ke si jọba, ASUU atawọn ẹgbẹ mii ti ọrọ kan lati wa nnkan ṣe si ọrọ eto ẹkọ nitori ọjọ ọla awọn akẹkọọ.


Nigba to n dupẹ lọwọ ijọba apapọ ati ASUU fun bi iyanṣẹlodi naa ṣe pari, agbẹnusọ naa ni asiko ti to lati wa ojutu si iṣoro to n koju ASUU. O ni o ṣeni laanu pe iyanṣẹlodi naa waye fun oṣu mẹjọ gbako, amọ ko tilẹ yẹ ki iyanṣẹlodi ọhun waye rara. Gbajabiamila sọ pe “Awọn fasiti wa gbọdọ jẹ ibi ti awọn ọdọ yoo ti mọ irufẹ ẹni ti wọn jẹ ki wọn si le gbe ohun rere ṣe nile aye.” Lẹyin naa lo ke si jọba, ASUU atawọn ẹgbẹ mii ti ọrọ kan lati wa nnkan ṣe si ọrọ eto ẹkọ nitori ọjọ ọla awọn akẹkọọ. Gbajabiamila wa lara awọn to da si iyanṣẹlodi naa, pẹlu awọn aṣofin mii ko to niyanju. Lẹyin ti Buhari ba igbimọ Gbajabiamila ṣe ipade nigba meji ọtọtọ lọsẹ to jọja, wọn yanju ọrọ naa laarin ASUU ati ijọba apapọ. Wayi o, bo tilẹ jẹ pe ijọba apapọ ko tii ṣe ohun gbogbo ti ASUU n bere fun, o ṣetan lati ṣe lara awọn ohun ti wọn n fẹ.


Gbajabiamila wa lara awọn to da si iyanṣẹlodi naa, pẹlu awọn aṣofin mii ko to niyanju. Lẹyin ti Buhari ba igbimọ Gbajabiamila ṣe ipade nigba meji ọtọtọ lọsẹ to jọja, wọn yanju ọrọ naa laarin ASUU ati ijọba apapọ. Wayi o, bo tilẹ jẹ pe ijọba apapọ ko tii ṣe ohun gbogbo ti ASUU n bere fun, o ṣetan lati ṣe lara awọn ohun ti wọn n fẹ. Ki lo ti ṣẹlẹ ṣaaju? Ẹgbẹ́ àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì, ASUU ti ní kìí ṣe wí pé àwọn finú fẹ́dọ̀ wọ́gilé ìyanṣẹ́lódì tí àwọn gùnlé bíkòṣe wí pé àwọn kò fẹ́ kó àṣẹ ilé ẹjọ́ dànù. Ààrẹ ASUU, Emmanuel Osodeke ló sọ bẹ́ẹ̀ nínú àtẹ̀jáde kan tó fi síta lọ́jọ́ Ẹtì.


Ki lo ti ṣẹlẹ ṣaaju? Ẹgbẹ́ àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì, ASUU ti ní kìí ṣe wí pé àwọn finú fẹ́dọ̀ wọ́gilé ìyanṣẹ́lódì tí àwọn gùnlé bíkòṣe wí pé àwọn kò fẹ́ kó àṣẹ ilé ẹjọ́ dànù. Ààrẹ ASUU, Emmanuel Osodeke ló sọ bẹ́ẹ̀ nínú àtẹ̀jáde kan tó fi síta lọ́jọ́ Ẹtì. Osodeke nínú àtẹ̀jáde náà nítorí ẹ̀bẹ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari àti Abẹnugan ilé ìgbìmọ̀ aṣojúṣòfin, Femi Gbajabiamila, ìdájọ́ ilé ẹjọ́ Kòtẹ́milọ́rùn àtàwọn eèkàn ìlú mìíràn tó bá àwọn ni àwọn ṣe ń padà sẹ́nu iṣẹ́ báyìí. Ó ní níwọ̀n ìgbà tí Mínísítà fọ́rọ̀ òṣìṣẹ́, Chris Ngige ti gbé àwọn lọ sí ilé ẹjọ́ láti ìgbà tí ASUU tí kéde ìyanṣẹ́lódì aláìnígbèdéke lọ́jọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹjọ, ọ̀rọ̀ ṣì ń lọ lórí gbogbo ohun tí àwọn ń bèèrè fún. Ààrẹ ASUU ṣàlàyé pé àwọn nǹkan tí àwọn ń bèèrè tí àwọn fi gùnlé ìyanṣẹ́lódì náà ni wí pé ni: Ó ní gbogbo àwọn nǹkan wọ̀nyí ni ìjọba kò ì tíì dá àwọn lóhùn lé lórí bó ṣe yẹ.


Osodeke nínú àtẹ̀jáde náà nítorí ẹ̀bẹ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari àti Abẹnugan ilé ìgbìmọ̀ aṣojúṣòfin, Femi Gbajabiamila, ìdájọ́ ilé ẹjọ́ Kòtẹ́milọ́rùn àtàwọn eèkàn ìlú mìíràn tó bá àwọn ni àwọn ṣe ń padà sẹ́nu iṣẹ́ báyìí. Ó ní níwọ̀n ìgbà tí Mínísítà fọ́rọ̀ òṣìṣẹ́, Chris Ngige ti gbé àwọn lọ sí ilé ẹjọ́ láti ìgbà tí ASUU tí kéde ìyanṣẹ́lódì aláìnígbèdéke lọ́jọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹjọ, ọ̀rọ̀ ṣì ń lọ lórí gbogbo ohun tí àwọn ń bèèrè fún. Ààrẹ ASUU ṣàlàyé pé àwọn nǹkan tí àwọn ń bèèrè tí àwọn fi gùnlé ìyanṣẹ́lódì náà ni wí pé ni: Ó ní gbogbo àwọn nǹkan wọ̀nyí ni ìjọba kò ì tíì dá àwọn lóhùn lé lórí bó ṣe yẹ. Nigbẹyin-gbẹyin, ẹgbẹ awọn olukọ Fasiti ni Naijria ẹka ASUU ti fopin si iyanṣẹlodi ti wọn ti gunle lati oṣu mẹjọ bayii amọ wọn tun fi kọndisọn lee lori. Awọn ileeṣẹ iroyin to ti ba aṣoju ASUU sọrọ̀ jẹ ko di mimọ pe ọkan lara wọn lo fun awọn ni aridaju naa. Ẹwẹ, ileeṣẹ BBC ti ba igbakeji aarẹ ẹgbẹ ASUU, Ọmọwe Chris Piwuna sọrọ to si fi aridaju rẹ han fun wọn pe wọn ti soo rọ.


Nigbẹyin-gbẹyin, ẹgbẹ awọn olukọ Fasiti ni Naijria ẹka ASUU ti fopin si iyanṣẹlodi ti wọn ti gunle lati oṣu mẹjọ bayii amọ wọn tun fi kọndisọn lee lori. Awọn ileeṣẹ iroyin to ti ba aṣoju ASUU sọrọ̀ jẹ ko di mimọ pe ọkan lara wọn lo fun awọn ni aridaju naa. Ẹwẹ, ileeṣẹ BBC ti ba igbakeji aarẹ ẹgbẹ ASUU, Ọmọwe Chris Piwuna sọrọ to si fi aridaju rẹ han fun wọn pe wọn ti soo rọ. O sọ fun wa pe ni owurọ oni ni awọn fopin sii lẹyin ipade ti awọn ṣe ni Abuja lati alẹ wọ oru mọjumọ aarọ kutukutu yii. Ile ẹjọ giga julọ lorilẹede Naijiria ti paṣẹ yii fun ASUU pe ki wọn fopin si iyanṣẹlodi naa ki wọn tilẹ to lee gbọ ẹjọ kotẹmilọrun wọn rara. Ni ọjọ Kẹrinla Oṣu Keji ọdun yii ni awọn olukọni Fasiti kaakiri Naijiria bẹrẹ iyanṣẹlodi yii ti awọn si n ro pe ko ni pẹ amọ idakeji rẹ ni gbogbo ọmọ Naijiria ri o tori ASUU n pe fun ki ijọba pese ohun ti awọn n fẹ eleyii ni wọn dẹ ṣi duro gbagba lori rẹ.


O sọ fun wa pe ni owurọ oni ni awọn fopin sii lẹyin ipade ti awọn ṣe ni Abuja lati alẹ wọ oru mọjumọ aarọ kutukutu yii. Ile ẹjọ giga julọ lorilẹede Naijiria ti paṣẹ yii fun ASUU pe ki wọn fopin si iyanṣẹlodi naa ki wọn tilẹ to lee gbọ ẹjọ kotẹmilọrun wọn rara. Ni ọjọ Kẹrinla Oṣu Keji ọdun yii ni awọn olukọni Fasiti kaakiri Naijiria bẹrẹ iyanṣẹlodi yii ti awọn si n ro pe ko ni pẹ amọ idakeji rẹ ni gbogbo ọmọ Naijiria ri o tori ASUU n pe fun ki ijọba pese ohun ti awọn n fẹ eleyii ni wọn dẹ ṣi duro gbagba lori rẹ.


ASUU vs FGN: Ìjọba tó fọwọ́ ara wọn kó ìgbìmọ̀ alágbára méjì jọ náà ni yóò da gbogbo ìdúnàádúrà rú - Femi Falana

Ile ẹjọ́ to n gbọ ẹjọ́ laarin ìjọba àpapọ̀ Naijiria ati ẹgbẹ́ àwọn oṣiṣẹ Fáṣítì, ASUU nilu Abuja tun ti sun ìgbẹ́jọ́ naa siwaju titi di ọjọ Kọkàndínlógún Oṣù Kẹ̀sán Ọdun 2022. Lonii ọjọ Ẹti ni ile ẹjọ́ ni ọjọ ti wọn da yii gan ni ẹjọ́ naa yoo bẹ̀rẹ̀. Ijọba àpapọ̀ lo gbe ẹgbẹ́ ASUU lọ sile ẹjọ́ latari iyanselodi ọlọjọ gbọọrọ ti wọn  gun le lati oṣù Keji ọdun 2022. Ijọba kọ iwe ipẹjọ si ile ẹjọ́ lati dawọ iyanselodi náà duro titi di igba ti ile ẹjọ́ yoo gbọ́ ẹjọ́ ti wọn yoo si ṣe ipinu fún igbesẹ to kan. Ni ti awọn agbejoro ASUU, wọn fẹ ki ile ẹjọ́ sun ìgbẹ́jọ́ ọhun siwaju amọ awọn agbejoro ti ìjọba kọjalẹ pe awọn ko gba gẹgẹ bi wọn ṣe so fun ile ẹjọ́ pe kò nílò kí wọn  sún ìgbẹ́jọ́ naa siwaju nitori ọrọ iyanselodi ASSU jẹ ọrọ to nilo akiyesi kia kia to si kan gbogbo ilu gbọn gbọn. Ṣe ni adajọ to da ẹjọ́ naa, Adajọ Polycarp Hamman toju bọ gbogbo ọrọ naa ti wọn gbe wa to si gba pe iwe ìpéjọ naa ti to fun gbigbọ awọn yoo si gbọ́ ọ lọjọ Aje ọjọ Kọkàndínlógún Oṣù Kẹ̀sán Ọdun 2022. Nnkan mii to tun sẹlẹ nile ẹjọ́ lọjọ Ẹti ni asiko ti tí agbejoro nipa ọrọ aráàlú, Amofin Agba Ebun Adegboruwa ran ile ẹjọ́ leti nipa ìwé ìpéjọ lati ọdọ àjọ SERAP pe ki wọn daa pọ mọ ẹjọ́ ọhun tori awọn naa da sii ti wọn si ni àwọn n ṣojú awọn akẹ́kọ̀ọ́.


Ijọba kọ iwe ipẹjọ si ile ẹjọ́ lati dawọ iyanselodi náà duro titi di igba ti ile ẹjọ́ yoo gbọ́ ẹjọ́ ti wọn yoo si ṣe ipinu fún igbesẹ to kan. Ni ti awọn agbejoro ASUU, wọn fẹ ki ile ẹjọ́ sun ìgbẹ́jọ́ ọhun siwaju amọ awọn agbejoro ti ìjọba kọjalẹ pe awọn ko gba gẹgẹ bi wọn ṣe so fun ile ẹjọ́ pe kò nílò kí wọn  sún ìgbẹ́jọ́ naa siwaju nitori ọrọ iyanselodi ASSU jẹ ọrọ to nilo akiyesi kia kia to si kan gbogbo ilu gbọn gbọn. Ṣe ni adajọ to da ẹjọ́ naa, Adajọ Polycarp Hamman toju bọ gbogbo ọrọ naa ti wọn gbe wa to si gba pe iwe ìpéjọ naa ti to fun gbigbọ awọn yoo si gbọ́ ọ lọjọ Aje ọjọ Kọkàndínlógún Oṣù Kẹ̀sán Ọdun 2022. Nnkan mii to tun sẹlẹ nile ẹjọ́ lọjọ Ẹti ni asiko ti tí agbejoro nipa ọrọ aráàlú, Amofin Agba Ebun Adegboruwa ran ile ẹjọ́ leti nipa ìwé ìpéjọ lati ọdọ àjọ SERAP pe ki wọn daa pọ mọ ẹjọ́ ọhun tori awọn naa da sii ti wọn si ni àwọn n ṣojú awọn akẹ́kọ̀ọ́. Ẹwẹ, Agbejoro àgbà fun ijoba, James Igwe ko gba adapọ ti wọn dabaa pe ko tii to gbọ. Adajo Polycarp Hamman yoo boju wo adapọ naa lọjọ Aje Ọ̀sẹ̀ to n bọ. Ohun ti Agbẹjọro ijọba sọ?


Ẹwẹ, Agbejoro àgbà fun ijoba, James Igwe ko gba adapọ ti wọn dabaa pe ko tii to gbọ. Adajo Polycarp Hamman yoo boju wo adapọ naa lọjọ Aje Ọ̀sẹ̀ to n bọ. Ohun ti Agbẹjọro ijọba sọ? Agbejoro fun ijoba àpapọ̀ James Uko Igwe sọ fun awọn oniroyin lẹyin ìgbẹ́jọ́ pe o da oun loju pe gbogbo ọna ti ijọba le gba ni wọn ti lo tan patapata lati yanju  ọrọ yii lo tun mu wọn wa sile ẹjọ́ tori o jẹ ọrọ to jẹ gbogbo araalu logun. Ó fi kún un pé àwọn ọmọ ọlọmọ ti ko ṣẹ to wa nile lati Oṣù méje sẹ́yìn ni ọrọ yìí n ṣàkóbá fún eyi lo si mu ki Minisita fun ọrọ awọn Oṣiṣẹ ati igbanisiṣẹ, Chris Ngige fi ọrọ ile ẹjọ́ sii ó sì ní òun gbagbọ pé fun dáadáa ni igbesẹ náà. Agbẹjọro ASUU, Femi Falana sọ̀rọ̀ Agbejoro Àgbà ní Naijiria, Femi Falana sọ fún àwọn oniroyin pe digbi ni ASUU ṣe tán láti ki ọwọ bọ adehun pẹlu ijọba ní gbogbo ìgbà, "ìṣòro ti a n koju gẹgẹ bi orileede ni pe  ijọba kii bọ̀wọ̀ fun adehun, ohun lo si n fa iyanselodi."


Agbejoro fun ijoba àpapọ̀ James Uko Igwe sọ fun awọn oniroyin lẹyin ìgbẹ́jọ́ pe o da oun loju pe gbogbo ọna ti ijọba le gba ni wọn ti lo tan patapata lati yanju  ọrọ yii lo tun mu wọn wa sile ẹjọ́ tori o jẹ ọrọ to jẹ gbogbo araalu logun. Ó fi kún un pé àwọn ọmọ ọlọmọ ti ko ṣẹ to wa nile lati Oṣù méje sẹ́yìn ni ọrọ yìí n ṣàkóbá fún eyi lo si mu ki Minisita fun ọrọ awọn Oṣiṣẹ ati igbanisiṣẹ, Chris Ngige fi ọrọ ile ẹjọ́ sii ó sì ní òun gbagbọ pé fun dáadáa ni igbesẹ náà. Agbẹjọro ASUU, Femi Falana sọ̀rọ̀ Agbejoro Àgbà ní Naijiria, Femi Falana sọ fún àwọn oniroyin pe digbi ni ASUU ṣe tán láti ki ọwọ bọ adehun pẹlu ijọba ní gbogbo ìgbà, "ìṣòro ti a n koju gẹgẹ bi orileede ni pe  ijọba kii bọ̀wọ̀ fun adehun, ohun lo si n fa iyanselodi." Koko ohun to n fa ẹjọ́ yii ni lati fa ìnilára fun gbogbo idunadura ti ko si ni si ọna mọ lati yanju ìṣòro yìí - ẹ gbudọ dunadura, ìyẹn si ni a ń koju bayii. Ó ni ijọba to fi ọwọ ara wọn ko igbimọ jọ náà ni yoo pada dá gbogbo idunadura igbimọ pataki mejeji nu lori iyanselodi yìí. "Ìjọba nikan lo le fopin si iyanselodi yìí, toripe ijọba ti dalẹ̀ òtítọ́ awọn eeyan, kii ṣe ASUU nikan bi kò ṣe àwọn ẹgbẹ́ mii náà.