N kó ní gbà káwọn ọ̀tá ìpínlẹ̀ Oyo ṣé àṣeyọrí – Makinde

Gomina ipinlẹ Oyo, Seyi Makinde ti ni oun ko ni gba fun awọn ọta ipinlẹ Oyo lati ṣe aseyọri ninu erongba wọn lati da alaafia ipinlẹ naa ru. Makinde sọ eleyii nibi ayẹyẹ ọdun tuntun awọn musulumi, Hijrah 1444, to waye nile ijọba Ipinlẹ Oyo niluu Ibadan. O ni oun mọ pe awọn  ọdaran kan, ti wọn jẹ ọta ilu, fẹ da alaafia to n jọba ni ipinlẹ Oyo ru sugbọn oun ti setan lati ba wọn wi. “Ijọba mi ti leke awọn ọdaran atawọn ọta ilu tipẹ, ti mo si tun ti ṣetan lati mase jẹ ki wọn ṣe aseyọri pẹlu erongba wọn.” “Awọn ọta ilu ni awọn ti wọn ko fẹ ki a ni ilọsiwaju ni ipinlẹ wa.” “Gbogbo wọn ni a ri pe a ba wọn wi pẹlu ida ofin, ti a ko si ni wo boya wọn jẹ eeyan pataki ni awujọ wa.” Makinde wa fi da awọn olugbe ipinlẹ Oyo loju pe ijọba oun ti setan lati ri pe eto aabo ni ipinlẹ Oyo ni ọpọlọpọ atunṣe. Bakan naa lo ni ilana atunse ọhun ko ni fun awọn ọta ilu naa lanfani lati da erupẹ si alaafia to wa nilu. “A maa tubọ ṣe igbinyanju wa lati ri pe eto aabo ipinlẹ Oyo ko mẹyẹ.”  Emir ìlu Kano nigba kan, Sanusi Lamido Sanusi ti ni oun ko ni dẹkun lati sọ ohun to yẹ lati mu atunto ba orilẹede Naijiria.


“Ijọba mi ti leke awọn ọdaran atawọn ọta ilu tipẹ, ti mo si tun ti ṣetan lati mase jẹ ki wọn ṣe aseyọri pẹlu erongba wọn.” “Awọn ọta ilu ni awọn ti wọn ko fẹ ki a ni ilọsiwaju ni ipinlẹ wa.” “Gbogbo wọn ni a ri pe a ba wọn wi pẹlu ida ofin, ti a ko si ni wo boya wọn jẹ eeyan pataki ni awujọ wa.” Makinde wa fi da awọn olugbe ipinlẹ Oyo loju pe ijọba oun ti setan lati ri pe eto aabo ni ipinlẹ Oyo ni ọpọlọpọ atunṣe. Bakan naa lo ni ilana atunse ọhun ko ni fun awọn ọta ilu naa lanfani lati da erupẹ si alaafia to wa nilu. “A maa tubọ ṣe igbinyanju wa lati ri pe eto aabo ipinlẹ Oyo ko mẹyẹ.”  Emir ìlu Kano nigba kan, Sanusi Lamido Sanusi ti ni oun ko ni dẹkun lati sọ ohun to yẹ lati mu atunto ba orilẹede Naijiria. Sanusi, ẹni to jẹ Khalifah fun ijọ Tijaniyat lorilẹede Naijiria ṣo eleyi, nigba ti o darapọ mọ ijọ naa ni bi ere itage kan ti o dale e lori niluu Abuja. Akọle ere itage naa ni “Emir Sanusi: Truth in Time”. Nigba to n sọrọ nibi eto naa, Emir Sanusi ni oun ni ohun to tọ lati ṣe afikun si idagbasoke Naijiria nitori oun ni iriri to peye ati pe oun ti sin ilu fun ọjọ pipẹ.


Sanusi, ẹni to jẹ Khalifah fun ijọ Tijaniyat lorilẹede Naijiria ṣo eleyi, nigba ti o darapọ mọ ijọ naa ni bi ere itage kan ti o dale e lori niluu Abuja. Akọle ere itage naa ni “Emir Sanusi: Truth in Time”. Nigba to n sọrọ nibi eto naa, Emir Sanusi ni oun ni ohun to tọ lati ṣe afikun si idagbasoke Naijiria nitori oun ni iriri to peye ati pe oun ti sin ilu fun ọjọ pipẹ. Sanusi wa dupẹ lọwọ Ọlọrun fun bi ko ṣe fi ikan gba kan lọwọ rẹ. “Mo ro pe Ọlọrun ko gba nkankan lọwọ mi, fun idi iyi, mi o kabamọ.” “Mo ti pe ọmọ ọdun mọkanlelọgọta lọdun to kọja, mo si ti gun akasọ lati osisẹ banki, ti mo fi Aarẹ fun apapọ banki lorilẹede Naijiria.” “Mo jẹ Emir ti Kano fun ọdun mẹfa, mo tun ti wa di Khalifah ti ijọ Tijaniyat.” “Ti n ba ni mo ni ibajẹ ọkan, a jẹ pe mi o mọ oore Ọlọrun nitori pe eeyan melo lo ni anfani lati gun awọn akasọ yii.” “Mọlẹbi mi ti n sin orilẹede Naijiria tipẹ, lati ori awọn baba baba mi.” “Gbogbo wọn ni wọn kopa, ti wọn si fi ẹmi wọn silẹ lati mu itẹsiwaju ba orilẹede yi” “Mọlẹbi mi o ni dẹkun lati fi tọkantọkun mu atunto ba orilẹede wa, nitori ki ṣe orilẹede ẹnikan, ti gbogbo wa ni.” O wa ni ti oun ba ni anfani lati mu ọkan larin ipo oun ati igbagbọ oun, Sanusi ni ohun faramọ pe ki oun di igbagbọ oun mu ju ipo lọ. “Mo setan lati fi ipo silẹ fun igbagbọ mi.” “Itan ni ọga adajọ ni ọjọkọjọ, gbogbo nkan ti mo sọ pe yoo sẹlẹ ti wọn fi yọ mi nipo, ni o ti sẹlẹ.” “Fun idi eyi, Mi o kabamọ, mi o si ni dẹkun lati sọrọ lori orilẹede Najiria.”


Sanusi wa dupẹ lọwọ Ọlọrun fun bi ko ṣe fi ikan gba kan lọwọ rẹ. “Mo ro pe Ọlọrun ko gba nkankan lọwọ mi, fun idi iyi, mi o kabamọ.” “Mo ti pe ọmọ ọdun mọkanlelọgọta lọdun to kọja, mo si ti gun akasọ lati osisẹ banki, ti mo fi Aarẹ fun apapọ banki lorilẹede Naijiria.” “Mo jẹ Emir ti Kano fun ọdun mẹfa, mo tun ti wa di Khalifah ti ijọ Tijaniyat.” “Ti n ba ni mo ni ibajẹ ọkan, a jẹ pe mi o mọ oore Ọlọrun nitori pe eeyan melo lo ni anfani lati gun awọn akasọ yii.” “Mọlẹbi mi ti n sin orilẹede Naijiria tipẹ, lati ori awọn baba baba mi.” “Gbogbo wọn ni wọn kopa, ti wọn si fi ẹmi wọn silẹ lati mu itẹsiwaju ba orilẹede yi” “Mọlẹbi mi o ni dẹkun lati fi tọkantọkun mu atunto ba orilẹede wa, nitori ki ṣe orilẹede ẹnikan, ti gbogbo wa ni.” O wa ni ti oun ba ni anfani lati mu ọkan larin ipo oun ati igbagbọ oun, Sanusi ni ohun faramọ pe ki oun di igbagbọ oun mu ju ipo lọ. “Mo setan lati fi ipo silẹ fun igbagbọ mi.” “Itan ni ọga adajọ ni ọjọkọjọ, gbogbo nkan ti mo sọ pe yoo sẹlẹ ti wọn fi yọ mi nipo, ni o ti sẹlẹ.” “Fun idi eyi, Mi o kabamọ, mi o si ni dẹkun lati sọrọ lori orilẹede Najiria.”


‘Muslim Muslim Ticket’ tí APC ṣekò ní ìtẹ́wọ́gbà - Kukah

Bisọọbu tíjọ Aguda ni Sokoto, Mathew Hassan Kukah, ti ni bi APC ṣe fa oludije ipo Aarẹ ati igbakẹji Aarẹ lati inu ẹsin kannaa ni ko ni itẹwọgba. Kukah ni eyi  si le ṣe ifasẹyin si ibaṣepọ awọn ẹlẹsin ni orilẹede Naijiria. Bisọọbu Kukah sisọ loju ọrọ naa lasiko ifọrọwerọ to se lori ẹrọ amohunmaworan kan lọjọbọ ọsẹ yii. O ni pẹlu bi awuyeawuye ṣe n waye, ti awọn eeyan ti kede erongba wọn, ko yẹ ki ẹgbẹ oṣelu APC faye silẹ  fun ariyanjiyan yii. Asaaju ẹsin naa woye pe ko yẹ ki Tinubu yan igbakẹji rẹ, Kashim Shettima, toun naa jẹ Musulumi, dupo kristẹni. “Emi ko ro pe awọn ẹlẹsin Kristẹni le fọwọ si bẹẹ, nitori gbogbo wọn mọ pe awọn Musulumi naa ko le gba ki Kristẹni meji jade lati dupo.” “Fun emi gẹgẹ bi kristẹni, ko ni itẹwọgba sugbọn nkan ti ẹgbẹ APC fẹ ṣe niyẹn.


O ni pẹlu bi awuyeawuye ṣe n waye, ti awọn eeyan ti kede erongba wọn, ko yẹ ki ẹgbẹ oṣelu APC faye silẹ  fun ariyanjiyan yii. Asaaju ẹsin naa woye pe ko yẹ ki Tinubu yan igbakẹji rẹ, Kashim Shettima, toun naa jẹ Musulumi, dupo kristẹni. “Emi ko ro pe awọn ẹlẹsin Kristẹni le fọwọ si bẹẹ, nitori gbogbo wọn mọ pe awọn Musulumi naa ko le gba ki Kristẹni meji jade lati dupo.” “Fun emi gẹgẹ bi kristẹni, ko ni itẹwọgba sugbọn nkan ti ẹgbẹ APC fẹ ṣe niyẹn. Ti iponlogo ba bẹrẹ, a ri nkan ti awọn eeyan fẹ sọ lori ẹ.” “Ibeere ti mo bi awọn ọrẹ mi to jẹ Musulumi, paapa awọn to wa lati ariwa orilẹede yii ni pe, ṣe awọn le gba lati ṣe bi awọn Kristẹni ṣe ṣe ni ọdun 1984 ati 1993.” Aarẹ nigba kan ri lorilẹede Naijiria, Oloye Olusegun Obasanjo ti rọ awọn araalu lati yan awọn olori ti yoo mu ilọsiwaju ba orilẹede yii. Obasanjo woye pe asiyan olori lewu lọpọlọpọ fun ọjọ ọla Naijiria. Obasanjo ṣo eleyi nigba ti o kopa ninu ayẹyẹ ọdun kẹẹdogun ti ajọ alaanu Wilson Badejo Foundation to waye lọjọbọ ọsẹ yii, ni ipinlẹ Eko Aarẹ tẹlẹ naa ṣekilọ pe afi ki awọn ọmọ Naijiria yan aarẹ ati awọn olori to ni ifẹ ilu, nitori ewu wa fun orilẹede yii ti asiyan olori tuntun ba waye.


Ti iponlogo ba bẹrẹ, a ri nkan ti awọn eeyan fẹ sọ lori ẹ.” “Ibeere ti mo bi awọn ọrẹ mi to jẹ Musulumi, paapa awọn to wa lati ariwa orilẹede yii ni pe, ṣe awọn le gba lati ṣe bi awọn Kristẹni ṣe ṣe ni ọdun 1984 ati 1993.” Aarẹ nigba kan ri lorilẹede Naijiria, Oloye Olusegun Obasanjo ti rọ awọn araalu lati yan awọn olori ti yoo mu ilọsiwaju ba orilẹede yii. Obasanjo woye pe asiyan olori lewu lọpọlọpọ fun ọjọ ọla Naijiria. Obasanjo ṣo eleyi nigba ti o kopa ninu ayẹyẹ ọdun kẹẹdogun ti ajọ alaanu Wilson Badejo Foundation to waye lọjọbọ ọsẹ yii, ni ipinlẹ Eko Aarẹ tẹlẹ naa ṣekilọ pe afi ki awọn ọmọ Naijiria yan aarẹ ati awọn olori to ni ifẹ ilu, nitori ewu wa fun orilẹede yii ti asiyan olori tuntun ba waye. “Afi ki a yan olori to ma ni ifẹ wa lọdun, nitori ti a ba ṣe bẹẹ, ireti wa pe ilọsiwaju maa wa fun wa” “Ti a ko ba le yan olori gidi lọdun 2023, nkan buruku le sẹlẹ sugbọn a gba a ladura pe ki nkan buruku ma waye sugbọn a gbọdọ yan olori to nife ilu lọdun 2023.” Aarẹ Obasanjo ni idi ti Naijiria ṣe kuna lati ni ilọsiwaju ni isẹ ati ati idunkoko awọn agbebọn to n waye loorekoore. “Ọrẹ mi, Oloogbe Ahmed Loda ma n sọ fun mi pe, Ọlọrun fun orilẹede yii ni gbogbo nkan ti yoo wulo fun,. O ni a ko nilo adura nitori ti Ọlọrun fun wa ni gbogbo nkan, amọ a n ṣe wọn balabala.


“Afi ki a yan olori to ma ni ifẹ wa lọdun, nitori ti a ba ṣe bẹẹ, ireti wa pe ilọsiwaju maa wa fun wa” “Ti a ko ba le yan olori gidi lọdun 2023, nkan buruku le sẹlẹ sugbọn a gba a ladura pe ki nkan buruku ma waye sugbọn a gbọdọ yan olori to nife ilu lọdun 2023.” Aarẹ Obasanjo ni idi ti Naijiria ṣe kuna lati ni ilọsiwaju ni isẹ ati ati idunkoko awọn agbebọn to n waye loorekoore. “Ọrẹ mi, Oloogbe Ahmed Loda ma n sọ fun mi pe, Ọlọrun fun orilẹede yii ni gbogbo nkan ti yoo wulo fun,. O ni a ko nilo adura nitori ti Ọlọrun fun wa ni gbogbo nkan, amọ a n ṣe wọn balabala. “Mo sọ fun pe pẹlu gbogbo iyẹn, a si lilo adura nitori nkan to dara, fẹ adura, idakeji naa nilo adura, fun idi eyi, a si lilo adura.” Gbajumọ ori ayelujara kan, Paschal Okechukwu ti ọpọ mọ si ''Cubana Chief Priest'' ti tan imọlẹ si iṣẹlẹ ikọlu tawọn agbebọn kan ti dabọn bo ọkọ rẹ. Kaakiri oju ayelujara ni aworan ọkọ rẹ ti ọta ibọn ba yii wa. Cubana Chief Priest ni lootọ ni iṣẹlẹ naa waye sugbọn ''ni ipinlẹ Anambra  lo ti ṣẹlẹ, kii ṣe ni ipinlẹ Imo bawọn akọroyin kan ti ṣe sọ.''


“Mo sọ fun pe pẹlu gbogbo iyẹn, a si lilo adura nitori nkan to dara, fẹ adura, idakeji naa nilo adura, fun idi eyi, a si lilo adura.” Gbajumọ ori ayelujara kan, Paschal Okechukwu ti ọpọ mọ si ''Cubana Chief Priest'' ti tan imọlẹ si iṣẹlẹ ikọlu tawọn agbebọn kan ti dabọn bo ọkọ rẹ. Kaakiri oju ayelujara ni aworan ọkọ rẹ ti ọta ibọn ba yii wa. Cubana Chief Priest ni lootọ ni iṣẹlẹ naa waye sugbọn ''ni ipinlẹ Anambra  lo ti ṣẹlẹ, kii ṣe ni ipinlẹ Imo bawọn akọroyin kan ti ṣe sọ.'' O sọ pe nigba toun n lọ si Asaba ni ipinlẹ Delta lati Anambra ni iṣẹlẹ naa waye Ninu ọrọ to fi soju opo rẹ ni Instagram, Cubana sọ lọjọ Aiku  pe''Ọlọrun lo ṣe'' "Ootọ ibẹ ni pe a ni lati ṣe atunṣe gbogbo ilẹ Igbo'' Ninu fidio to gbode kaakiri ori ayelujara,  n se ni wọn da ọta ibọn bo ọkọ rẹ. Chief Priest sọ pe ko si eeyan kankan to ba iṣẹlẹ naa lọ tabi to farapa. BBC gbiyanju lati ba ileeṣẹ ọlọpaa sọrọ nipa iṣẹlẹ yii ṣugbọn alukoro wọn ko gbe ipe lori ago rẹ.


O sọ pe nigba toun n lọ si Asaba ni ipinlẹ Delta lati Anambra ni iṣẹlẹ naa waye Ninu ọrọ to fi soju opo rẹ ni Instagram, Cubana sọ lọjọ Aiku  pe''Ọlọrun lo ṣe'' "Ootọ ibẹ ni pe a ni lati ṣe atunṣe gbogbo ilẹ Igbo'' Ninu fidio to gbode kaakiri ori ayelujara,  n se ni wọn da ọta ibọn bo ọkọ rẹ. Chief Priest sọ pe ko si eeyan kankan to ba iṣẹlẹ naa lọ tabi to farapa. BBC gbiyanju lati ba ileeṣẹ ọlọpaa sọrọ nipa iṣẹlẹ yii ṣugbọn alukoro wọn ko gbe ipe lori ago rẹ. Bẹẹ naa ni alukoro ọlọpaa Tochukwu Ikenga ko fesi si atẹjisẹ taa fi sọwọ si lori ẹrọ alagbeka rẹ. Paschal Chibuike Okechukwu ti ọpọ mọ si ''Cubana Chief Priest ni wn bi ni ọjọ Keji osu Kẹrin ọdun 1981 nilu Otsu nipinlẹ Imo. Gbajumọ amuludun ni Cubana Chief Priest, to si ni awọn ibudo igbafẹ nilu Eko ati Abuja bii ile itura ati ile ounjẹ igbalode lorisirisi.


Bẹẹ naa ni alukoro ọlọpaa Tochukwu Ikenga ko fesi si atẹjisẹ taa fi sọwọ si lori ẹrọ alagbeka rẹ. Paschal Chibuike Okechukwu ti ọpọ mọ si ''Cubana Chief Priest ni wn bi ni ọjọ Keji osu Kẹrin ọdun 1981 nilu Otsu nipinlẹ Imo. Gbajumọ amuludun ni Cubana Chief Priest, to si ni awọn ibudo igbafẹ nilu Eko ati Abuja bii ile itura ati ile ounjẹ igbalode lorisirisi. Olowo yalumọ nii se amọ ilu Eko lo fi se ibujoko, to si maa n se agbelarugẹ awn eeyan to ni ẹbun orin kikọ. O di ilumọọka nigba to gbalejo gbajumọ akọrin takansufe nni, Davido ati afẹsọna rẹ, Chioma nile itura to n sakoso, ti olorin naa ti wa kọrin. Ọpọ eeyan lo peju sibi eto naa eyi to mu ki Cubana di gbajumọ nla.


Olowo yalumọ nii se amọ ilu Eko lo fi se ibujoko, to si maa n se agbelarugẹ awn eeyan to ni ẹbun orin kikọ. O di ilumọọka nigba to gbalejo gbajumọ akọrin takansufe nni, Davido ati afẹsọna rẹ, Chioma nile itura to n sakoso, ti olorin naa ti wa kọrin. Ọpọ eeyan lo peju sibi eto naa eyi to mu ki Cubana di gbajumọ nla.


'Uncle' mi fi ipá bámi lòpọ̀ lọ́mọ ọdún 15, ó sì di oyún - Toyin Lawani

Gbajugbaja oniṣowo, to tun jẹ oṣere tiata, Toyin Lawani ti ṣi aṣọ loju eegun nipa iriri rẹ lasiko to n dagba ati bi mọlẹbi rẹ kan ṣe fi ipa ba lopọ lọmọ ọdun mẹẹdogun. Ninu ifrọwerọ kan lori eto “With Chude,” ni Lawani ti sọ pe aburo iya oun (uncle) lo fi ipa ba oun lopọ, ti ibalopọ naa si di oyun. Yatọ si ibalopọ yii, Lawani tun sọrọ lori bi wọn ṣe maa n ni arun jẹjẹrẹ ninu idile wón. Koda o ni arun naa lo mu ẹmi iya oun lọ lẹni ọdun mẹrindinlaaadọta, arun yii kan naa lo tun pa ababa rẹ. Lasiko ti atọkun eto naa, Chude Jideonwo bere bi igba ewe rẹ ṣe ri Lawani sọ pe ohun ti oju oun ri kii ṣe itan to wu oun lati maa sọ faraye. O ni “Nigba ti mo wa lọmọ ọdun marundinlogun, ẹnikan fi ipa ba mi lopọ ladugbo wa, ọkan lara awọn abura iya mi si ni, o si ṣowo lati sọ ọrọ naa fun iya mi lọdun naa lọhun.” “O jẹ ohun to bu omi tutu si mi lọkan pe iru nnkan bẹẹ n ṣẹlẹ si mi amọ mi o le sọrọ soke.” Gẹgẹ bii ohun to sọ, lẹyin asiko ti ibalopọ naa di oyun ni oun tu aṣiri ọrọ naa fun ọkan lara awọn ẹgbọn iya oun obinrin ti orukọ rẹ n jẹ anti Bola, ti obinrin naa si mu oun lọ siluu Ibadan lati yọ oyun naa.


Koda o ni arun naa lo mu ẹmi iya oun lọ lẹni ọdun mẹrindinlaaadọta, arun yii kan naa lo tun pa ababa rẹ. Lasiko ti atọkun eto naa, Chude Jideonwo bere bi igba ewe rẹ ṣe ri Lawani sọ pe ohun ti oju oun ri kii ṣe itan to wu oun lati maa sọ faraye. O ni “Nigba ti mo wa lọmọ ọdun marundinlogun, ẹnikan fi ipa ba mi lopọ ladugbo wa, ọkan lara awọn abura iya mi si ni, o si ṣowo lati sọ ọrọ naa fun iya mi lọdun naa lọhun.” “O jẹ ohun to bu omi tutu si mi lọkan pe iru nnkan bẹẹ n ṣẹlẹ si mi amọ mi o le sọrọ soke.” Gẹgẹ bii ohun to sọ, lẹyin asiko ti ibalopọ naa di oyun ni oun tu aṣiri ọrọ naa fun ọkan lara awọn ẹgbọn iya oun obinrin ti orukọ rẹ n jẹ anti Bola, ti obinrin naa si mu oun lọ siluu Ibadan lati yọ oyun naa. Lawani sọ pe asiko ti wọn n gbiyanjuu lati yọ oyun oṣu marun un ọhun ni oun wọ ile ẹkọ giga fasiti UNILAG to wa nilu Eko. O ni ibi ti wọn ti n ṣe iforukọsilẹ awọn akẹkọọ tuntun ni ohun ti daku rọngbọndan. Lẹyin ti iya rẹ wa ṣabẹwo si nile iwosan to wa ni dokita ṣalaye fun iya rẹ pe oun ti loyun amọ wọn ti yọ oyun naa.


Lawani sọ pe asiko ti wọn n gbiyanjuu lati yọ oyun oṣu marun un ọhun ni oun wọ ile ẹkọ giga fasiti UNILAG to wa nilu Eko. O ni ibi ti wọn ti n ṣe iforukọsilẹ awọn akẹkọọ tuntun ni ohun ti daku rọngbọndan. Lẹyin ti iya rẹ wa ṣabẹwo si nile iwosan to wa ni dokita ṣalaye fun iya rẹ pe oun ti loyun amọ wọn ti yọ oyun naa. Amọ lẹyinorẹyin, Lawani sọ pe baba oun kọ oun lọmọ,  oun si korira iya oun. Eredi to ṣe korira iya rẹ, gẹgẹ bi ohun to sọ, ko ṣẹyin pe iya rẹ ọhun kii si nile lati ṣe itọju rẹ. O ni “Mo korira iya mi gidi gan ni nitori kii si nile lati bojuto mi.” “Gbogbo igba ni iya mi maa n rinrinajo... bii ko lọ si China loni tabi Hong Kong lọla, amọ o ṣẹṣẹ ye mi bayii ti emi naa ti di abiyamọ.” Oniṣowo naa tun sọ pe oun ko le fi ẹnikẹni to ba jẹ ọkunrin ṣọ ọmọ oun nitori ohun ti oju oun ti ri ṣẹyin.


Amọ lẹyinorẹyin, Lawani sọ pe baba oun kọ oun lọmọ,  oun si korira iya oun. Eredi to ṣe korira iya rẹ, gẹgẹ bi ohun to sọ, ko ṣẹyin pe iya rẹ ọhun kii si nile lati ṣe itọju rẹ. O ni “Mo korira iya mi gidi gan ni nitori kii si nile lati bojuto mi.” “Gbogbo igba ni iya mi maa n rinrinajo... bii ko lọ si China loni tabi Hong Kong lọla, amọ o ṣẹṣẹ ye mi bayii ti emi naa ti di abiyamọ.” Oniṣowo naa tun sọ pe oun ko le fi ẹnikẹni to ba jẹ ọkunrin ṣọ ọmọ oun nitori ohun ti oju oun ti ri ṣẹyin. O ni “Mi o le fọkan tan ẹnikẹni, yala ẹgbọn tabi aburo obinri, ẹnikẹni lo le dalẹ rẹ. Lasiko to n sọrọ lori ilera ara rẹ, Lawani sọ pe arun jẹjẹrẹ wa ninu idile wọn. O ni “Baba mi kọmi lọmọ nigba ti mo wa lọmọ ọdun mẹrinla, iya ko kọ mi lọmọ amọ o tete jade laye lẹni ọdun mẹrindinlaadọta nitori arun jẹjẹrẹ.” “Bakan naa arun jẹjẹrẹ lo pa baba mi.” “Gẹgẹ bi mo ṣe sọ nipa baba ati iya mi, arun jẹjẹrẹ wa ninu ẹbi wa, mo nilo lati lọ maa ṣe ayẹwo ara mi loorekoore.” Niti awọn aṣeyọri rẹ gẹgẹ bii oniṣowo, Lawani sọ pe bo tilẹ pe oju oun ri to nile aye, ti iya si jẹ oun, amọ oun ṣe aṣeyọri ninu owo ṣiṣẹ.


O ni “Mi o le fọkan tan ẹnikẹni, yala ẹgbọn tabi aburo obinri, ẹnikẹni lo le dalẹ rẹ. Lasiko to n sọrọ lori ilera ara rẹ, Lawani sọ pe arun jẹjẹrẹ wa ninu idile wọn. O ni “Baba mi kọmi lọmọ nigba ti mo wa lọmọ ọdun mẹrinla, iya ko kọ mi lọmọ amọ o tete jade laye lẹni ọdun mẹrindinlaadọta nitori arun jẹjẹrẹ.” “Bakan naa arun jẹjẹrẹ lo pa baba mi.” “Gẹgẹ bi mo ṣe sọ nipa baba ati iya mi, arun jẹjẹrẹ wa ninu ẹbi wa, mo nilo lati lọ maa ṣe ayẹwo ara mi loorekoore.” Niti awọn aṣeyọri rẹ gẹgẹ bii oniṣowo, Lawani sọ pe bo tilẹ pe oju oun ri to nile aye, ti iya si jẹ oun, amọ oun ṣe aṣeyọri ninu owo ṣiṣẹ. O ni “Ọmọ ọdun mẹrindinlogun ni mo ti bẹrẹ aye mi, nigba naa lọhun, odidi ṣọọbu mẹta ọtọtọ ni mo ni si ọgba ile ẹkọ UNILAG.” “Koda, ololufẹ mi atijọ to ro pe mi o ni le ṣe orire lai si oun, iyanlẹnu ni aṣeyọri mi jẹ fun bayii.” Lawani pari ọrọ pe ohun to ṣe pataki si oun bayii ni bi oun yoo ṣe tọju awọn ọmọ oun ki oun si fi ogun ree silẹ fun wọn. O ni “Mi o bikita ki n ku ni kekere, ọdun mẹrindinlaadọta pere ni iya mi lo laye ko to ku, ki wa ni temi?”


O ni “Ọmọ ọdun mẹrindinlogun ni mo ti bẹrẹ aye mi, nigba naa lọhun, odidi ṣọọbu mẹta ọtọtọ ni mo ni si ọgba ile ẹkọ UNILAG.” “Koda, ololufẹ mi atijọ to ro pe mi o ni le ṣe orire lai si oun, iyanlẹnu ni aṣeyọri mi jẹ fun bayii.” Lawani pari ọrọ pe ohun to ṣe pataki si oun bayii ni bi oun yoo ṣe tọju awọn ọmọ oun ki oun si fi ogun ree silẹ fun wọn. O ni “Mi o bikita ki n ku ni kekere, ọdun mẹrindinlaadọta pere ni iya mi lo laye ko to ku, ki wa ni temi?”


Ta ló wó ọ̀pọ̀ ṣọ́ọ̀bù ní Dugbe àti Ogunpa tí ariwo fi sọ?

L'ọjọ Aje ni iroyin gbode kan pe ijọba ipinlẹ Ọyọ lo awọn janduku kan, lati wo ọpọlọpọ ṣọọbu ti awọn eeyan ti n ta ọja ni Dugbẹ Alawo ati Ogunpa. Iroyin naa ni ijọba ko sọ ohunkohun fun awọn ontaja naa saaju wiwo isọ wọn ọhun. Iroyin naa fikun pe awọn oṣiṣẹ to n mojuto igbokegbodo ọkọ n'ipinlẹ Ọyọ, 'Park Managers', labẹ akoso Alhaji Mukaila Lamidi ti ọpọ eeyan mọ si 'Auxiliary', lo lẹ idi apo pọ pẹlu awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Ọyọ kan, lati wa wo awọn isọ naa. Ọna lati fidi otitọ ọrọ mul nipa isẹlẹ yii lo mu ki BBC Yoruba ṣe abẹwọ si ọja Dugbẹ Alawo lẹyin ti iroyin naa lu sita. Pupọ ninu awọn ti ọrọ naa kan ninu awọn to n ta ọja nibi ti iṣẹlẹ naa ti waye, lo ba akọroyin wa sọrọ. Sugbọn wọn kọ lati da orukọ ara wọn, bẹẹ si ni wọn ko gba ki a ya awọran wọn.


Ọna lati fidi otitọ ọrọ mul nipa isẹlẹ yii lo mu ki BBC Yoruba ṣe abẹwọ si ọja Dugbẹ Alawo lẹyin ti iroyin naa lu sita. Pupọ ninu awọn ti ọrọ naa kan ninu awọn to n ta ọja nibi ti iṣẹlẹ naa ti waye, lo ba akọroyin wa sọrọ. Sugbọn wọn kọ lati da orukọ ara wọn, bẹẹ si ni wọn ko gba ki a ya awọran wọn. Alaye ti wọn ṣe fun akọroyin wa labẹ aṣọ ni pe, saaju asiko yii ni ijọba ipinlẹ Ọyọ ti kede erongba rẹ lati kọ awọn ṣọọbu igbalode si gbagede ibi ti karakata ti n waye tẹlẹri ni ọja naa. Wọn fi kun ọrọ wọn pe, awọn ontaja to kọ eti ọgboin si ikede ti ijọba ṣe saaju asiko yii, ni wọn fi katakata wo ṣọọbu wọn lọjọ Aje. Wọn wa fidi otitọ ọrọ mulẹ pe kii se Auxilliary tabi ẹnikẹni lo pasẹ pe ki wọn wo awọn sọọbu naa.


Alaye ti wọn ṣe fun akọroyin wa labẹ aṣọ ni pe, saaju asiko yii ni ijọba ipinlẹ Ọyọ ti kede erongba rẹ lati kọ awọn ṣọọbu igbalode si gbagede ibi ti karakata ti n waye tẹlẹri ni ọja naa. Wọn fi kun ọrọ wọn pe, awọn ontaja to kọ eti ọgboin si ikede ti ijọba ṣe saaju asiko yii, ni wọn fi katakata wo ṣọọbu wọn lọjọ Aje. Wọn wa fidi otitọ ọrọ mulẹ pe kii se Auxilliary tabi ẹnikẹni lo pasẹ pe ki wọn wo awọn sọọbu naa. Bakan naa ni wọn ṣalaye pe ijọba ipinlẹ Ọyọ ti ṣe abẹwo si ọja naa, lẹyin ti wọn wo awọn ile itaja to n bẹ ni gbagede ibi ti kọngila ti fẹ ṣiṣẹ. Bẹẹ si ni karakata ko dawọ duro titi di akoko yii ninu ọja naa, nitori pe awọn eeyan ti wọn le kuro nibi ti wọn fẹ kọ awọn ṣọọbu tuntun si ti n to ọja wọn si ibomii bayii.


Bakan naa ni wọn ṣalaye pe ijọba ipinlẹ Ọyọ ti ṣe abẹwo si ọja naa, lẹyin ti wọn wo awọn ile itaja to n bẹ ni gbagede ibi ti kọngila ti fẹ ṣiṣẹ. Bẹẹ si ni karakata ko dawọ duro titi di akoko yii ninu ọja naa, nitori pe awọn eeyan ti wọn le kuro nibi ti wọn fẹ kọ awọn ṣọọbu tuntun si ti n to ọja wọn si ibomii bayii.


Ń kó gbá àádọ́ta bílíọ́nù lóṣooṣù lọ́wọ́ Ambode – Tinubu

Oludije sipo aarẹ fẹgbẹ APC, Bola Tinubu ti ni irọ ni iroyin kan to n ja kiri pe oun gba aadọta biliọnu losoosu lọwọ gomina tẹlẹri nipinlẹ Eko, Akimwummi Ambode nigba to wa lori alefa. Atẹsita ti adari ẹgbẹ to n ri si ipologo fun Tinubu, Bayo Onanuga fisita fawọn akọroyin ni Tinubu ko ni irufẹ erongba bẹẹ. O wa rọ awọn awọn alatako rẹ lati jawọ ninu pinpin iroyin ti ko lẹsẹ nilẹ mọ. Onanuga ni oludije fun aarẹ APC naa ni ko le beere irufẹ owo ọhun nigba to mọ pe ipinlẹ Eko ko lanfani lati pa owo naa losoosu lasiko saa Ambode. “Tinubu ko le beere irufẹ owo naa nigba ti o mọ pe ipinlẹ Eko ko pa owo toto bẹẹ laarin osu kan. Atẹsita ọhun wa bu ẹnu atẹ lu bawọn alatako ṣe gbe iroyin ti ko lẹsẹ nilẹ kiri lati ṣe akoba fun erongba Tinubu lati di aarẹ Naijiria. “Iroyin ti wọn gbe sita o jẹ iroyin ti ko ni ẹsẹ nilẹ.


Onanuga ni oludije fun aarẹ APC naa ni ko le beere irufẹ owo ọhun nigba to mọ pe ipinlẹ Eko ko lanfani lati pa owo naa losoosu lasiko saa Ambode. “Tinubu ko le beere irufẹ owo naa nigba ti o mọ pe ipinlẹ Eko ko pa owo toto bẹẹ laarin osu kan. Atẹsita ọhun wa bu ẹnu atẹ lu bawọn alatako ṣe gbe iroyin ti ko lẹsẹ nilẹ kiri lati ṣe akoba fun erongba Tinubu lati di aarẹ Naijiria. “Iroyin ti wọn gbe sita o jẹ iroyin ti ko ni ẹsẹ nilẹ. Agbẹjọro kan o fi ilu Abuja ṣe ibujoko ti wọ àjọ eleto idibo Naijiria, INEC lọ sí ilé ẹjọ lori aipese ojulowo iwe to nise pẹlu ifakalẹ oludije ipo ààrẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu APC. Ọgbẹni Mike Enahoro-Ebah, tun beere iyọnda lọdọ ile ẹjọ pe ki wọn pàṣẹ ki wọn ṣe agbekalẹ awọn iwe iforukọsilẹ ti Tinubu fi dije dupo Gomina nipinlẹ Eko lọdun  1999 ati 2003.\n\nTinubu ni oludije to n dije ipo ààrẹ labẹ asia APC. Ninu iwe ipẹjọ tí wọn pe ni  FHC/ABJ/CS/1337/2022, Enahoro-Ebah ni oun n béèrè fún "gbogbo ìwé iforukọsilẹ to fi dije dupo Gomina ati awon iwe mii to jẹri sí idije dipo rẹ lọdun 1999 ati 2003" Agbẹjọro yi sọ pe iwe meji ọtọọtọ loun fi beere iwe wọnyi labẹ ofin to faaye gba araalu lati beere eyikeyi iroyin to nise pẹlu ọrọ ilu. Olùpẹ̀jọ yi gẹgẹ bí alaye to se ni idi toun fi fẹ ri awon iwe yi ni pé àjọ eleto idibo INEC lo ní wọn lọdọ.\n\nNigba ti wọn sì jẹ iwe to nise pẹlu aráàlú, oun lẹtọ lati beere fawọn iwe yi ni ibamu ofin eto idibo.


Agbẹjọro kan o fi ilu Abuja ṣe ibujoko ti wọ àjọ eleto idibo Naijiria, INEC lọ sí ilé ẹjọ lori aipese ojulowo iwe to nise pẹlu ifakalẹ oludije ipo ààrẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu APC. Ọgbẹni Mike Enahoro-Ebah, tun beere iyọnda lọdọ ile ẹjọ pe ki wọn pàṣẹ ki wọn ṣe agbekalẹ awọn iwe iforukọsilẹ ti Tinubu fi dije dupo Gomina nipinlẹ Eko lọdun  1999 ati 2003.\n\nTinubu ni oludije to n dije ipo ààrẹ labẹ asia APC. Ninu iwe ipẹjọ tí wọn pe ni  FHC/ABJ/CS/1337/2022, Enahoro-Ebah ni oun n béèrè fún "gbogbo ìwé iforukọsilẹ to fi dije dupo Gomina ati awon iwe mii to jẹri sí idije dipo rẹ lọdun 1999 ati 2003" Agbẹjọro yi sọ pe iwe meji ọtọọtọ loun fi beere iwe wọnyi labẹ ofin to faaye gba araalu lati beere eyikeyi iroyin to nise pẹlu ọrọ ilu. Olùpẹ̀jọ yi gẹgẹ bí alaye to se ni idi toun fi fẹ ri awon iwe yi ni pé àjọ eleto idibo INEC lo ní wọn lọdọ.\n\nNigba ti wọn sì jẹ iwe to nise pẹlu aráàlú, oun lẹtọ lati beere fawọn iwe yi ni ibamu ofin eto idibo. O ni ofin idibo naa ti faraalu lanfaani ki wọn beere iroyin nipa ọrọ to ba ruju.\n\nO ni ọjọ mẹrinla tó yẹ ki INEC fi dahun ibeere, ki wọn sì fi iwe wọnyi ṣọwọ ti pe, o sì ti kọja, tori naa lóun ṣe gba ile ẹjọ lọ.\n\nEnahoro sọ pe kikọ ti INEC kọ lati gbe awọn iwe yii kalẹ takò ofin Naijiria.\n\nINEC nikan naa ni agbẹjọro yi da pe lẹjọ níwájú ilé ẹjọ giga.


O ni ofin idibo naa ti faraalu lanfaani ki wọn beere iroyin nipa ọrọ to ba ruju.\n\nO ni ọjọ mẹrinla tó yẹ ki INEC fi dahun ibeere, ki wọn sì fi iwe wọnyi ṣọwọ ti pe, o sì ti kọja, tori naa lóun ṣe gba ile ẹjọ lọ.\n\nEnahoro sọ pe kikọ ti INEC kọ lati gbe awọn iwe yii kalẹ takò ofin Naijiria.\n\nINEC nikan naa ni agbẹjọro yi da pe lẹjọ níwájú ilé ẹjọ giga.


Àwọn aya Yekeen Ajileye ló fa ìpinyà láàrin wa débi pé mo fẹ́ pa ara mi - Abija

Alhaji Tajudeen Oyewole, ti ọpọ eeyan mọ si Abija wara bí ẹkun, jẹ osere tiata to gbajumọ laarin ilu. Ọpọlọpọ eeyan si lo maa n fẹ wo ere rẹ, paapaa, nitori ede Yoruba to yanranti ati ọfọ̀ to maa n pe, ti ko si ni fi ọkan pe meji. BBC Yoruba wa gbajumọ osere tiata yi kan lati mọ nipa igbesi aye rẹ, awọn ipenija to koju rẹ ati ajọsepọ rẹ pẹlu ọga rẹ, Yekeen Ajileye to ti di oloogbe. Awakọ ni mi, ilu Portharcourt ni mo n gbe, ki n to pade Ajileye: Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Abija ni oun ṣe iṣẹ́ to pọ gan, ọdẹ ni oun, babalawo sì ni oun pẹlu. O ni baba to bi oun jẹ ọdẹ gidi ni, ti oun si tun jẹ babaláwo gidi. Abija ni oun sa n yi gbogbo rẹ mọ ara wọn ni nitori nkan ti Ọlọrun ba ti kọ pe ọmọ o jẹ, ko si ẹnikẹ́ni to le yí padà.


Awakọ ni mi, ilu Portharcourt ni mo n gbe, ki n to pade Ajileye: Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Abija ni oun ṣe iṣẹ́ to pọ gan, ọdẹ ni oun, babalawo sì ni oun pẹlu. O ni baba to bi oun jẹ ọdẹ gidi ni, ti oun si tun jẹ babaláwo gidi. Abija ni oun sa n yi gbogbo rẹ mọ ara wọn ni nitori nkan ti Ọlọrun ba ti kọ pe ọmọ o jẹ, ko si ẹnikẹ́ni to le yí padà. Bakan naa lo fikun pe Awakọ gidi ni oun, oun kii si wa ọkọ kekere, awọn ọkọ nla ni oun maa n  wa. O ni nigba to ya, oun tẹle ẹ̀gbọ́n oun kan to ti di oloogbe lọ silu Portharcourt lati maa sisẹ nibẹ. Portharcourt si ni Abija ti salaye oun pade Ọga oun, Alhaji Yekini Ajileye to wa si Port Harcourt wa ṣe ère orí ìtàgé.


Bakan naa lo fikun pe Awakọ gidi ni oun, oun kii si wa ọkọ kekere, awọn ọkọ nla ni oun maa n  wa. O ni nigba to ya, oun tẹle ẹ̀gbọ́n oun kan to ti di oloogbe lọ silu Portharcourt lati maa sisẹ nibẹ. Portharcourt si ni Abija ti salaye oun pade Ọga oun, Alhaji Yekini Ajileye to wa si Port Harcourt wa ṣe ère orí ìtàgé. Nigba to n sọrọ lori ere tiata to sọ di ilumọọka, Abija ni Ọ̀pá Aje ni Ọlọ́run lo fún awọn, tó si tun lo fún oun naa, inú Ọ̀pá Aje yìí ni Orúkọ Ábíjà si tí jáde. Bakan naa lo salaye pe ede aiyede bẹrẹ laarin oun ati Ajileye lasiko ti awọn n ya isẹ kan, to si ni kí olódi oun sọ pe oun ti wọlẹ. “Ajileye ni ki n sọ pe mo gbé agbara mi fún atunbi, tii se arole Abija nigbayen, sinima yí wa jáde amọ ko dun mọ awọn ololufẹ mi ninu.


Nigba to n sọrọ lori ere tiata to sọ di ilumọọka, Abija ni Ọ̀pá Aje ni Ọlọ́run lo fún awọn, tó si tun lo fún oun naa, inú Ọ̀pá Aje yìí ni Orúkọ Ábíjà si tí jáde. Bakan naa lo salaye pe ede aiyede bẹrẹ laarin oun ati Ajileye lasiko ti awọn n ya isẹ kan, to si ni kí olódi oun sọ pe oun ti wọlẹ. “Ajileye ni ki n sọ pe mo gbé agbara mi fún atunbi, tii se arole Abija nigbayen, sinima yí wa jáde amọ ko dun mọ awọn ololufẹ mi ninu. Awọn ololufẹ mi ni wọn wa pé mi pé ṣe wọn di mi loju ni, ki n to le yà sinima iru eleyi, mo ní wọn ko di mi loju, ibi Ọga ba ran lọ ní yóò lọ. Awọn ololufẹ mi gbe owo silẹ pe ki n fi gbe sinima mii sita, eyi ni mo fi kọ Ipadabọ Abija fun ara mi pe èmi ó kú ó, èmi ó re ibi kankan, n ko sì wọlẹ.” Bakan naa ni Abija salaye nipa bi ipinya se waye laarin rẹ ati ọga rẹ nitori bi onitọun se kọ lati jẹ ko lọ sisẹ Hajj ni Mecca, to si gbe ipin rẹ fun ẹlomiran. O ni awọn iyawo Alhaji Yekeen Ajileye lo ko si ninu, ti ko fi fun oun ni fọọmu hajj to yẹ ki oun lọ.


Awọn ololufẹ mi ni wọn wa pé mi pé ṣe wọn di mi loju ni, ki n to le yà sinima iru eleyi, mo ní wọn ko di mi loju, ibi Ọga ba ran lọ ní yóò lọ. Awọn ololufẹ mi gbe owo silẹ pe ki n fi gbe sinima mii sita, eyi ni mo fi kọ Ipadabọ Abija fun ara mi pe èmi ó kú ó, èmi ó re ibi kankan, n ko sì wọlẹ.” Bakan naa ni Abija salaye nipa bi ipinya se waye laarin rẹ ati ọga rẹ nitori bi onitọun se kọ lati jẹ ko lọ sisẹ Hajj ni Mecca, to si gbe ipin rẹ fun ẹlomiran. O ni awọn iyawo Alhaji Yekeen Ajileye lo ko si ninu, ti ko fi fun oun ni fọọmu hajj to yẹ ki oun lọ. Abija fikun pe isẹlẹ naa dun oun de egungun, debi pe oun fẹ pokunso, ki oun si gba ẹmi ara oun. O ni isẹlẹ naa ko itiju ati ẹsin ba oun, ti oun ko si le jade nile lasiko ti awọn yoku lọ sisẹ hajj naa. Amọ o salaye pe lẹyin o rẹyin, Ọlọrun ran obinrin kan si oun, ti onitọun si pada ran oun lọ si Hajj naa, eyi to dun mọ oun ninu pupọ.


Abija fikun pe isẹlẹ naa dun oun de egungun, debi pe oun fẹ pokunso, ki oun si gba ẹmi ara oun. O ni isẹlẹ naa ko itiju ati ẹsin ba oun, ti oun ko si le jade nile lasiko ti awọn yoku lọ sisẹ hajj naa. Amọ o salaye pe lẹyin o rẹyin, Ọlọrun ran obinrin kan si oun, ti onitọun si pada ran oun lọ si Hajj naa, eyi to dun mọ oun ninu pupọ.


Á san ọ̀pọ̀ mílíọ́nù náírà fáwọn olùpẹ̀jọ́ EndSARS - Ìjọba àpapọ̀

Ijọba orilẹede Naijiria ti kede pe ninu osu kẹjo ọdun 2022, awọn yoo san owo gba ma binu toto miliọnu lọna ọrinlerugba ati mẹsan naira (N289m). Awọn eeyan marundinlọgọrin ti wọn pe ẹjọ lori iṣẹlẹ iwọde EndSARS to waye lọdun 2020 si ni yoo gba owo naa. Ikede yii ni ijọba apapọ fi si ori ayelujara lẹyin ti awọn igbimọ to ṣe iwadi iṣẹlẹ naa ti pari isẹ wọn. Ijọba ni iwe ẹhonu nipa iwọde ENDSARS to to ọrinlerugba o din ẹyọ kan (279) ni oun tẹwọgba lati ipinlẹ mọkandinlọgbọn. Ijọba ni oun ti kọkọ san owo gba ma binu toto milọnu lọna mẹrindinlaadọjọ fun awọn ọlupẹjọ mẹrindinlọgbọn ninu osu kejila ọdun 2021. Ifẹhonuhan EndSars lo jẹ ọkan gboogi ti a ba sọrọ ifẹhonuhan lorilẹede Naijiria.


Ijọba ni iwe ẹhonu nipa iwọde ENDSARS to to ọrinlerugba o din ẹyọ kan (279) ni oun tẹwọgba lati ipinlẹ mọkandinlọgbọn. Ijọba ni oun ti kọkọ san owo gba ma binu toto milọnu lọna mẹrindinlaadọjọ fun awọn ọlupẹjọ mẹrindinlọgbọn ninu osu kejila ọdun 2021. Ifẹhonuhan EndSars lo jẹ ọkan gboogi ti a ba sọrọ ifẹhonuhan lorilẹede Naijiria. Ogunlopọ eniyan lo tu sita nigba naa lati bu ẹnu atẹ lu ifiyajẹni awọn ọlọpaa to n gbogun tiwa ọdaran, ti wọn n pe ni Anti Robbery Squad, SARS. Saaju iwọde yii, ifiyajẹni ọlọpaa SARS lo wọpọ lorilẹede yii. Ẹka ọlọpaa Sars ni ọpọlọpọ ọdọ fi ẹsun ifiyajẹni lọna aitọ kan. Iwọde naa si lo waye ipinlẹ mẹẹdọgbọn ni orilẹede Naijiria.


Ogunlopọ eniyan lo tu sita nigba naa lati bu ẹnu atẹ lu ifiyajẹni awọn ọlọpaa to n gbogun tiwa ọdaran, ti wọn n pe ni Anti Robbery Squad, SARS. Saaju iwọde yii, ifiyajẹni ọlọpaa SARS lo wọpọ lorilẹede yii. Ẹka ọlọpaa Sars ni ọpọlọpọ ọdọ fi ẹsun ifiyajẹni lọna aitọ kan. Iwọde naa si lo waye ipinlẹ mẹẹdọgbọn ni orilẹede Naijiria. Asamọ ọrọ kan lo ni inu mi ni mo mọ, n ko mọ inu ẹnikeji mi nitori oju la ri, ọrẹ ko denu. Nibayi ti eto aabo ti n buru jai si lorilẹede Naijiria, o yẹ ki gbogbo wa maa fi oju sọri, ka ma baa ko sọwọ awọn ikooko ẹda, to da asọ aguntan bora. Ọrọ yii si gbe awọn obinrin lori pupọ, paapaa nitori awn ọkunrin to le tan wọn lọ sibi kọlfin lati siẹ ibi.


Asamọ ọrọ kan lo ni inu mi ni mo mọ, n ko mọ inu ẹnikeji mi nitori oju la ri, ọrẹ ko denu. Nibayi ti eto aabo ti n buru jai si lorilẹede Naijiria, o yẹ ki gbogbo wa maa fi oju sọri, ka ma baa ko sọwọ awọn ikooko ẹda, to da asọ aguntan bora. Ọrọ yii si gbe awọn obinrin lori pupọ, paapaa nitori awn ọkunrin to le tan wọn lọ sibi kọlfin lati siẹ ibi. O si yẹ ki awọn obinrin ka iroyin yii lai fi ti ọkunrin yii kọgbọn, ẹni to ti tan ọpọ obinrin jẹ lati ja wọn ni ole ara ati dukia. Alukoro ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Eko, Benjamin Hundeyin lo tu asiri ọrọ naa ninu ikede kan to gbe soju opo ayelujara rẹ lọjọ Satide. Ọkunrin kan ree, Ifeanyi Ezenagu ni orukọ rẹ, ẹni ọdun mẹrinlelọgbọn nii se, to si rẹwa lọkunrin.


O si yẹ ki awọn obinrin ka iroyin yii lai fi ti ọkunrin yii kọgbọn, ẹni to ti tan ọpọ obinrin jẹ lati ja wọn ni ole ara ati dukia. Alukoro ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Eko, Benjamin Hundeyin lo tu asiri ọrọ naa ninu ikede kan to gbe soju opo ayelujara rẹ lọjọ Satide. Ọkunrin kan ree, Ifeanyi Ezenagu ni orukọ rẹ, ẹni ọdun mẹrinlelọgbọn nii se, to si rẹwa lọkunrin. Lọwọ lọwọ bayii, kunrin naa ti wa ni akata awọn ọlọpaa nibi to ti n ka boro-boro nipa isẹ ibi to ti se fun awn obinrin. Agọ ọlọpaa Surulere nipinlẹ Eko si ni o ti n ka bẹẹ, to si salaye bo se maa n tan awn obinrin lọ sile itura. Bakan naa lo ni nibẹ ni oun ti maa n fun wn ni oogun oloro mu, ki oun le ja wọn ni ole ara ati ti dukia.


Lọwọ lọwọ bayii, kunrin naa ti wa ni akata awọn ọlọpaa nibi to ti n ka boro-boro nipa isẹ ibi to ti se fun awn obinrin. Agọ ọlọpaa Surulere nipinlẹ Eko si ni o ti n ka bẹẹ, to si salaye bo se maa n tan awn obinrin lọ sile itura. Bakan naa lo ni nibẹ ni oun ti maa n fun wn ni oogun oloro mu, ki oun le ja wọn ni ole ara ati ti dukia. Yoruba ni bi irọ ba lọ logun ọdun, ọjọ kansoso ni otitọ yoo ba, bẹẹ ni ọrọ ri fun Ifeanyi yii. Se ni ọwọ palaba to fi n sisẹ ibi naa segi lẹyin to ja awọn obinrin mẹfa ni ole dukia eyi ti apapọ owo rẹ to miliọnu meji, ọtalelọọdunrin ati mẹjọ naira (N2,368,000). Ọna ẹtan ati alumọkọrọyi to maa n lo lati tan awọn obinrin, fi ja wọn lole dukia naa si lo tun lo pẹlu wọn.


Yoruba ni bi irọ ba lọ logun ọdun, ọjọ kansoso ni otitọ yoo ba, bẹẹ ni ọrọ ri fun Ifeanyi yii. Se ni ọwọ palaba to fi n sisẹ ibi naa segi lẹyin to ja awọn obinrin mẹfa ni ole dukia eyi ti apapọ owo rẹ to miliọnu meji, ọtalelọọdunrin ati mẹjọ naira (N2,368,000). Ọna ẹtan ati alumọkọrọyi to maa n lo lati tan awọn obinrin, fi ja wọn lole dukia naa si lo tun lo pẹlu wọn. Gẹgẹ bi alukoro ọlọpaa ipinlẹ Eko se wi “ Se ni ọkunrin yii tun tan awọn obinrin naa lọ sile itura, to si fi oogun oorun sinu ohun mimu to gbe fun wọn. Awọn obinrin naa sun fọn-fọn lati aago meje alẹ di aago kan ọsan, to si raye ko awọn dukia wọn lọ. Lara awọn ohun to gba lọwọ awọn obinrin naa ni ẹrọ ibaraẹnisọrọ iPhone-12 mẹta, iPhone 11 Pro-max meji, iPhone XR kan. Awọn dukia yoku ni foonu Nokia kan, aago ọwọ kan, goolu ọrun kan eyi ti apapọ gbogbo owo wọn to miliọnu meji, ọtalelọọdunrin ati mẹjọ naira (N2,368,000).


Gẹgẹ bi alukoro ọlọpaa ipinlẹ Eko se wi “ Se ni ọkunrin yii tun tan awọn obinrin naa lọ sile itura, to si fi oogun oorun sinu ohun mimu to gbe fun wọn. Awọn obinrin naa sun fọn-fọn lati aago meje alẹ di aago kan ọsan, to si raye ko awọn dukia wọn lọ. Lara awọn ohun to gba lọwọ awọn obinrin naa ni ẹrọ ibaraẹnisọrọ iPhone-12 mẹta, iPhone 11 Pro-max meji, iPhone XR kan. Awọn dukia yoku ni foonu Nokia kan, aago ọwọ kan, goolu ọrun kan eyi ti apapọ gbogbo owo wọn to miliọnu meji, ọtalelọọdunrin ati mẹjọ naira (N2,368,000). Ọpọ awọn obinrin to ti ja lole dukia yii si lo n mu ẹjọ rẹ tọ awọn ọlọpaa lọ, tawọn ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ si n dọdẹ rẹ. Awọn agbofinro to wa ni agọ ọlọpaa Surulere si lo nawọ gan, ti akara rẹ fi tu sepo. Hundeyin ni iwadii ti n lọ lọwọ nipa ọkunrin naa, ẹni ti ko ni adirẹsi kankan pato, ti eeyan le wa si.


Ọpọ awọn obinrin to ti ja lole dukia yii si lo n mu ẹjọ rẹ tọ awọn ọlọpaa lọ, tawọn ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ si n dọdẹ rẹ. Awọn agbofinro to wa ni agọ ọlọpaa Surulere si lo nawọ gan, ti akara rẹ fi tu sepo. Hundeyin ni iwadii ti n lọ lọwọ nipa ọkunrin naa, ẹni ti ko ni adirẹsi kankan pato, ti eeyan le wa si. O fikun pe awọn ti gba awọn dukia to fi ọna eru gba yii lọwọ rẹ ko to di pe o lu wọn ta ni gbanjo. O wa salaye pe awọn ti n tọpasẹ awọn to n sisẹ pẹlu afurasi naa ti awọn to n ba ta ọja ole to n fi ọna ero ko jọ.


O fikun pe awọn ti gba awọn dukia to fi ọna eru gba yii lọwọ rẹ ko to di pe o lu wọn ta ni gbanjo. O wa salaye pe awọn ti n tọpasẹ awọn to n sisẹ pẹlu afurasi naa ti awọn to n ba ta ọja ole to n fi ọna ero ko jọ.


Liverpool fi àwìn ṣẹ Man city lọ́wọ́ pẹ̀lú 3-1 ní Community Shield

Manchester city gba idagiri akọkọ ni saa bọọlu tuntun ti yoo bẹrẹ nilẹ Gẹẹsi lọsẹ to nbọ pẹlu bi Liverpool ṣe ko bo wọn ni ifẹsẹwọnsẹ ife ẹyẹ Community Shield to waye lọjọ Abamẹta. Goolu mẹta si ẹyọ kan ni Liverpool na Manchester city lati gba ife ẹyẹ Community Shield, eyi to jẹ ife ẹyẹ akọkọ lati ṣide saa bọọlu Premier league lọdọọdun lorilẹede England. Liverpool padanu ife ẹyẹ Premier league saa to kọja si ọwọ Manchester City to gba ife ẹyẹ naa lẹyin to fi ami kan la Liverpool. Idije naa to waye ni papa iṣire King power stadium dipo Wembley nitori ifẹsẹwọnaẹ aṣekagba idije ife ẹyẹ Euro tawọn obinrin ti yoo waye nibẹ. Agbabọọlu Liverpool, Trent Alexander-Arnold lo gba goolu akọkọ wọle lẹyin ti bọọlu gba soju ile ba ara Nathan Ake, agbabọọlu Manchester city wọle. Julian Alvarez, ọkan lara awọn agbabọọlu tuntun ti Manchester city ṣẹṣẹ ra lo gba goolu wọle lati daa pada fun Liverpool.


Idije naa to waye ni papa iṣire King power stadium dipo Wembley nitori ifẹsẹwọnaẹ aṣekagba idije ife ẹyẹ Euro tawọn obinrin ti yoo waye nibẹ. Agbabọọlu Liverpool, Trent Alexander-Arnold lo gba goolu akọkọ wọle lẹyin ti bọọlu gba soju ile ba ara Nathan Ake, agbabọọlu Manchester city wọle. Julian Alvarez, ọkan lara awọn agbabọọlu tuntun ti Manchester city ṣẹṣẹ ra lo gba goolu wọle lati daa pada fun Liverpool. Agbabọọlu ọmọ orilẹede Egypt ni, Mohammed Salah lo tun sun Liverpool siwaju pẹlu pẹnariti lẹyin ti ọkan lara awọn adilemu Manchester city, Ruben Dias fi ọwọ kan bọọlu loju ile rẹ. Agbabọọlu tuntun ti Liverpool ṣẹṣẹ ra, Darwin Nunez lo de gbogbo rẹ lade.


Agbabọọlu ọmọ orilẹede Egypt ni, Mohammed Salah lo tun sun Liverpool siwaju pẹlu pẹnariti lẹyin ti ọkan lara awọn adilemu Manchester city, Ruben Dias fi ọwọ kan bọọlu loju ile rẹ. Agbabọọlu tuntun ti Liverpool ṣẹṣẹ ra, Darwin Nunez lo de gbogbo rẹ lade.


Ọkọ àfẹ́sọ́nà kọ̀ mí sílẹ̀ pé mo ní iṣan lápá, ọyàn mi sì ǹ rá torí iṣẹ́ ọ̀gbìn – Àgbẹ̀ Obìnrin

Isẹ agbẹ ni isẹ ilẹ wa, ẹni ti ko sisẹ, yoo jale nitori iwe kikọ laisi ọkọ tabi ada, ko tii pe. Nilẹ Yoruba, awọn ọkunrin ni ọpọ Agbẹ to n da oko amọ obinrin kan ree, Bose Suberu, to yan isẹ ọgbin laayo. Se ko si ohun ti ọkunrin n se, ti obinrin naa ko le se amọ isẹ ọgbin ti Bose yan laayo yii, mu awọn ipenija kan wa fun. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Suberu salye idi yo se yan isẹ ọgbin laayo ati awn ohun toju rẹ n ri nidi isẹ naa. Bose Suberu salaye pe onimọ nipa ẹrọ ayarabiasa Kọmputa ni oun, ti oun si n sisẹ naa fun ọdun diẹ lai ri iwuri kankan. O salaye pe oun maa n jokoo fun ọpọ wakati loojọ lati sisẹ, eyi ti ko ba oun lara mu.


Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Suberu salye idi yo se yan isẹ ọgbin laayo ati awn ohun toju rẹ n ri nidi isẹ naa. Bose Suberu salaye pe onimọ nipa ẹrọ ayarabiasa Kọmputa ni oun, ti oun si n sisẹ naa fun ọdun diẹ lai ri iwuri kankan. O salaye pe oun maa n jokoo fun ọpọ wakati loojọ lati sisẹ, eyi ti ko ba oun lara mu. Agbẹ obinrin naa ni nigba to di ọdun 2015, eyiun ọdun meje sẹyin, oun pinnu lati bẹrẹ isẹ ọgbin, gẹgẹ bo se n wu oun latinu ọkan wa. Nigba to n salaye iriri rẹ nidi isẹ ọgbin to yan laayo naa, Bose Suberu royin, ilẹ kun. O salaye o kọkọ nira fun oun lati maa gbe ni abule, nibi ti oun da oko si nitori ko da bii igboro to ti ba oun lara mu tẹlẹ.


Agbẹ obinrin naa ni nigba to di ọdun 2015, eyiun ọdun meje sẹyin, oun pinnu lati bẹrẹ isẹ ọgbin, gẹgẹ bo se n wu oun latinu ọkan wa. Nigba to n salaye iriri rẹ nidi isẹ ọgbin to yan laayo naa, Bose Suberu royin, ilẹ kun. O salaye o kọkọ nira fun oun lati maa gbe ni abule, nibi ti oun da oko si nitori ko da bii igboro to ti ba oun lara mu tẹlẹ. Bose ni Eku, alangba ati orisirisi nnkan ti oun kọkọ fi oju ri ni ọjọ akọkọ ti oun de abule naa ko ba oun lara mu rara. Amọ o ni nigba ti yoo fi to ọsẹ kan, gbogbo ipenija naa ni oun ti bori wọn, ti ara oun si balẹ lati gbe abule. Bakan naa ni obinrin agbẹ yii mẹnuba pe ọkan lara ipenija to n koju oun nipe ki oun sanwo fun awọn ti yoo wa ba oun dako.


Bose ni Eku, alangba ati orisirisi nnkan ti oun kọkọ fi oju ri ni ọjọ akọkọ ti oun de abule naa ko ba oun lara mu rara. Amọ o ni nigba ti yoo fi to ọsẹ kan, gbogbo ipenija naa ni oun ti bori wọn, ti ara oun si balẹ lati gbe abule. Bakan naa ni obinrin agbẹ yii mẹnuba pe ọkan lara ipenija to n koju oun nipe ki oun sanwo fun awọn ti yoo wa ba oun dako. O ni lọpọ igba, awọn lebira oko naa ko ni sisẹ naa bo se yẹ, ati bo se tẹ oun lọrun. Obinrin agbẹ yii tu wa mẹnuba pe lara ipenija kan gboogi to n da oun laamu gẹẹ bii agbẹ ni ayipada oju ọjọ. O ni eyi gan ni ko jẹ ki oun ojo maa rọ sori awọn ire oko ni asiko to yẹ, ti oju ọjọ fi n gbona janjan O fikun pe o di dandan ki oun wa omi lọ lati fi wn awọn ire oko oun, ki wọn maa baa jona mọlẹ.


O ni lọpọ igba, awọn lebira oko naa ko ni sisẹ naa bo se yẹ, ati bo se tẹ oun lọrun. Obinrin agbẹ yii tu wa mẹnuba pe lara ipenija kan gboogi to n da oun laamu gẹẹ bii agbẹ ni ayipada oju ọjọ. O ni eyi gan ni ko jẹ ki oun ojo maa rọ sori awọn ire oko ni asiko to yẹ, ti oju ọjọ fi n gbona janjan O fikun pe o di dandan ki oun wa omi lọ lati fi wn awọn ire oko oun, ki wọn maa baa jona mọlẹ. Bakan naa lo ni o maa n soro lati ri awọn alagbase ti yoo wa sisẹ oko, ti wọn si tun maa n beere owo gege. Nigba to tun n salaye awọn ohun ribiribi ti isẹ ọgin tun gba lọwọ rẹ, obinrin agbẹ naa ni iriri oun pẹlu ọkọ afẹsọna oun tẹlẹ naa wa lara rẹ. O salaye pe ọkunrin naa lo n fapa janu pe isẹ agbẹ ti oun yan laayo naa, ti n jẹ ki oun maa ni isan lapa.


Bakan naa lo ni o maa n soro lati ri awọn alagbase ti yoo wa sisẹ oko, ti wọn si tun maa n beere owo gege. Nigba to tun n salaye awọn ohun ribiribi ti isẹ ọgin tun gba lọwọ rẹ, obinrin agbẹ naa ni iriri oun pẹlu ọkọ afẹsọna oun tẹlẹ naa wa lara rẹ. O salaye pe ọkunrin naa lo n fapa janu pe isẹ agbẹ ti oun yan laayo naa, ti n jẹ ki oun maa ni isan lapa. Bakan lo ni o n se awawi pe ọyan oun ti n gbẹ nitori isẹ aselaagun, ti oun n se. O ni oju ti yoo ba si ba ni kalẹ, kii ti aarọ̀ se ipin, lo mu ki oun tete yaa mu oju oun kuro lara ọkunrin naa nitori oun ko le fi isẹ agbẹ sere rara. O sisọ loju rẹ pe ironu ba oun fa a lẹyin ti isẹlẹ ikọsilẹ naa waye amọ oun pinnu lati tẹsiwaju pẹlu isẹ ọgbin ti ọkan oun yan laayo.


Bakan lo ni o n se awawi pe ọyan oun ti n gbẹ nitori isẹ aselaagun, ti oun n se. O ni oju ti yoo ba si ba ni kalẹ, kii ti aarọ̀ se ipin, lo mu ki oun tete yaa mu oju oun kuro lara ọkunrin naa nitori oun ko le fi isẹ agbẹ sere rara. O sisọ loju rẹ pe ironu ba oun fa a lẹyin ti isẹlẹ ikọsilẹ naa waye amọ oun pinnu lati tẹsiwaju pẹlu isẹ ọgbin ti ọkan oun yan laayo. Bose Suberu wa yan pe bi wọn ba gbe owo nla silẹ, pe ki oun maa ko bọ ni igboro, oun le se gbaa tabi kurop ni oko. O ni ayafi ti oun ba ri ẹni ti yoo gbe owo kalẹ fun iranwọ isẹ oko oun, oun yoo gba lọwọ rẹ lati mu ki isẹ ọgbin oun gberu si.


Bose Suberu wa yan pe bi wọn ba gbe owo nla silẹ, pe ki oun maa ko bọ ni igboro, oun le se gbaa tabi kurop ni oko. O ni ayafi ti oun ba ri ẹni ti yoo gbe owo kalẹ fun iranwọ isẹ oko oun, oun yoo gba lọwọ rẹ lati mu ki isẹ ọgbin oun gberu si.


EFCC mú afurasí Alfa àti Babaláwo fẹ́sun lílu olóṣèlú kan ní jìbìtì N24m

Ọjọ́ gbogbo ní ti olè, àmọ́ ọjọ́ kan ṣoṣo pere ni ti olohun. Bẹẹ ni ọrọ ri pẹlu afurasi Alfa àti Babalawo kan nigba ti ọwọ ajọ EFCC tẹ wọn lórí ẹsun pe wọn lu oloselu kan ni jìbìtì. Orúkọ awọn afurasi mejeeji naa ni Alfa Abiodun Àwọn afurasi naa si ni wọn fẹ́sun kan pe wọn gba Oludije sipo ile asoju-sofin kan ni ìpínlẹ̀ Ekiti. Iroyin kan tí àjọ EFCC fisita loju opo Instagram rẹ lo sisọ loju iṣẹlẹ naa fun araye. Atejade naa ni owo to le díẹ̀ ni mílíọ̀nù lọ́nà mẹ́rinlelogun naira sì (N24, 071,000) ni EFCC fẹsun kan pe wọn gba lọwọ oloselu náà. Owo naa si ni awọn afurasi oníjìbìtì naa ni awọn yoo lo lati fi ba oloselu naa wa agbara lori ipo to n du.


Iroyin kan tí àjọ EFCC fisita loju opo Instagram rẹ lo sisọ loju iṣẹlẹ naa fun araye. Atejade naa ni owo to le díẹ̀ ni mílíọ̀nù lọ́nà mẹ́rinlelogun naira sì (N24, 071,000) ni EFCC fẹsun kan pe wọn gba lọwọ oloselu náà. Owo naa si ni awọn afurasi oníjìbìtì naa ni awọn yoo lo lati fi ba oloselu naa wa agbara lori ipo to n du. Awọn afurasi mejeeji naa si lo jẹwọ pe lootọ ni awọn ẹsun ti wọn fi kan awọn naa. Nigba to n ka boroboro fun EFCC, Babalawo Adifala ni lootọ ni òun gba owo lọwọ oloselu naa. O ni lara owo tòun gba ni N2.


Awọn afurasi mejeeji naa si lo jẹwọ pe lootọ ni awọn ẹsun ti wọn fi kan awọn naa. Nigba to n ka boroboro fun EFCC, Babalawo Adifala ni lootọ ni òun gba owo lọwọ oloselu naa. O ni lara owo tòun gba ni N2. 9m eyi ti oun lo lati ra eroja fun etutu bíi maalu dúdú, aláwọ̀ esuru àti funfun. Bakan naa lo ni oun tun ra ọpọlọpọ agbo, turari, òrùka àti bẹẹ bẹẹ lọ. “Kódà, mo tun kan si Ifawole Ajibola lori ọrọ yii, ta si dijọ ṣe etutu naa papọ, titi tí àwọn EFCC fi wa mu wa” Alfa Ibrahim, to ni oun ni oun kọkọ mọ oloselu ti wọn lu ni jibiti salaye pe lootọ ni oun gba owo lọwọ rẹ̀ ni àìmọye igba.


9m eyi ti oun lo lati ra eroja fun etutu bíi maalu dúdú, aláwọ̀ esuru àti funfun. Bakan naa lo ni oun tun ra ọpọlọpọ agbo, turari, òrùka àti bẹẹ bẹẹ lọ. “Kódà, mo tun kan si Ifawole Ajibola lori ọrọ yii, ta si dijọ ṣe etutu naa papọ, titi tí àwọn EFCC fi wa mu wa” Alfa Ibrahim, to ni oun ni oun kọkọ mọ oloselu ti wọn lu ni jibiti salaye pe lootọ ni oun gba owo lọwọ rẹ̀ ni àìmọye igba. “Iṣẹ́ tiwa ní pe ka ṣe adura ati awọn etutu to ṣe koko, eyi ta ṣe, ta si fi iyoku si ọwọ Ọlọrun. Amọ nigba to ya, wọn gbe ijoko ile asoju-sofin kuro ni ilu Oye(Ekiti, lọ si Ikole-Ekiti. “ Awọn agbebọn kan ti ṣekọlu si agọ ọlọpaa Okuta Elerin ni ilu Akure, ipinlẹ Ondo ni ooru mọju.


“Iṣẹ́ tiwa ní pe ka ṣe adura ati awọn etutu to ṣe koko, eyi ta ṣe, ta si fi iyoku si ọwọ Ọlọrun. Amọ nigba to ya, wọn gbe ijoko ile asoju-sofin kuro ni ilu Oye(Ekiti, lọ si Ikole-Ekiti. “ Awọn agbebọn kan ti ṣekọlu si agọ ọlọpaa Okuta Elerin ni ilu Akure, ipinlẹ Ondo ni ooru mọju. Idi ti wọn fi ṣe ikọlu naa ko i tii han si ẹnikẹni, amọ ẹmi ọlọpaa kan lọ si iṣẹlẹ naa. Ninu atẹjade ti Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ondo fi lede ni wọn ti ni nkan bi aago kan ooru mọju ni iṣẹlẹ naa waye. Wọn ni awọn ọlọpaa naa to wa lakọlakọ nigba ti iṣẹlẹ naa waye ko jẹ ki awọn agbebọn naa raaye wọle sinu agọ ọlọpaa naa.


Idi ti wọn fi ṣe ikọlu naa ko i tii han si ẹnikẹni, amọ ẹmi ọlọpaa kan lọ si iṣẹlẹ naa. Ninu atẹjade ti Ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ondo fi lede ni wọn ti ni nkan bi aago kan ooru mọju ni iṣẹlẹ naa waye. Wọn ni awọn ọlọpaa naa to wa lakọlakọ nigba ti iṣẹlẹ naa waye ko jẹ ki awọn agbebọn naa raaye wọle sinu agọ ọlọpaa naa. Lasiko ti wọn koju ibọn si ara wọn ni ọkan lara awọn ọlọpaa naa fi ara gba ọta ibọn, ti o si ku ki o to de ileewosan. Kọmiṣọnna ọlọpaa nipinlẹ Ondo, CP Oyeyemi Adesoye Oyediran ti paṣẹ iwadii finfini lori iṣẹlẹ naa. Ọga ọlọpaa naa paṣẹ ki wọn wa awọn ika naa ni awari, ki wọn si fi panpẹ ọba mu wọn.


Lasiko ti wọn koju ibọn si ara wọn ni ọkan lara awọn ọlọpaa naa fi ara gba ọta ibọn, ti o si ku ki o to de ileewosan. Kọmiṣọnna ọlọpaa nipinlẹ Ondo, CP Oyeyemi Adesoye Oyediran ti paṣẹ iwadii finfini lori iṣẹlẹ naa. Ọga ọlọpaa naa paṣẹ ki wọn wa awọn ika naa ni awari, ki wọn si fi panpẹ ọba mu wọn. Bakan naa ni o fi asiko yii rọ awọn eniyan ni ilu lati maṣe mikan, ki wọn si ṣe iṣẹ wọn lai si ipaya nitori ọwọ yoo tẹ awọn ọdaran nipinlẹ naa.


Bakan naa ni o fi asiko yii rọ awọn eniyan ni ilu lati maṣe mikan, ki wọn si ṣe iṣẹ wọn lai si ipaya nitori ọwọ yoo tẹ awọn ọdaran nipinlẹ naa.


Ṣé lóòtọ́ ni pé Ooni Adeyeye Ogunwusi ń gbaradì fún ìgbéyàwó míràn?

Ṣe lootọ ni Kabiyesi Ọọni ile Ifẹ, Ọba Adeyẹye Ẹnitan Ogunwusi n gbaradi lati gbe olori tuntun si aafin ni ile Oodua nile Ifẹ? Ibeere yii lo gba ori ayelujara kan bayii lẹyin ti iroyin gbode pe Ooni ile Ifẹ ti gbọn ara nu kuro ninu ijakulẹ igbeyawo rẹ pẹlu Olori Naomi Silẹkunọla. Gẹgẹ bi awọn iroyin ori ayelujara kan ṣe n sọ, eto gbogbo ti n to laafin bayii lati gba alejo tuntun yii. Awọn lamẹtọ kan laafin Oodua tilẹ sọ pe eto mọmi n mọ ọ ti waye nile mọlẹbi olori tuntun naa. Ireti si wa pe olori tuntun naa, ti wọn pe orukọ rẹ ni Mariam Anako, yoo wọ aafin Ọọni laipẹ jọjọ. Lootọ iroyin yii ti n kaakiri ṣugbọn BBC Yoruba gbiyanju lati fi idi rẹ mulẹ boya ootọ ni tabi irọ.


Awọn lamẹtọ kan laafin Oodua tilẹ sọ pe eto mọmi n mọ ọ ti waye nile mọlẹbi olori tuntun naa. Ireti si wa pe olori tuntun naa, ti wọn pe orukọ rẹ ni Mariam Anako, yoo wọ aafin Ọọni laipẹ jọjọ. Lootọ iroyin yii ti n kaakiri ṣugbọn BBC Yoruba gbiyanju lati fi idi rẹ mulẹ boya ootọ ni tabi irọ. Ọkan lara awọn eekan ọmọ bibi ilu Ile Ifẹ kan, to tun jẹ oloye pataki nilu Ile Ifẹ amọ ti a ko fẹ darukọ rẹ, ṣalaye fun BBC News Yoruba pe lootọ ni ọrọ fifẹ olori tuntun n lọ lọwọ. Oloye naa ni pọpọṣinṣin ọdun ijẹṣu to waye ni ọsẹ akọkọ ninu oṣu kẹjọ yii si lo   mu ki wọn dawọ rẹ duro naa. Oloye ilu Ile Ifẹ naa tun ṣalaye pe o ṣeeṣe ki igbeyawo naa waye ki wọn to ṣe ọdun ọlọjọ ni oṣu kẹsan an ọdun yii."


Ọkan lara awọn eekan ọmọ bibi ilu Ile Ifẹ kan, to tun jẹ oloye pataki nilu Ile Ifẹ amọ ti a ko fẹ darukọ rẹ, ṣalaye fun BBC News Yoruba pe lootọ ni ọrọ fifẹ olori tuntun n lọ lọwọ. Oloye naa ni pọpọṣinṣin ọdun ijẹṣu to waye ni ọsẹ akọkọ ninu oṣu kẹjọ yii si lo   mu ki wọn dawọ rẹ duro naa. Oloye ilu Ile Ifẹ naa tun ṣalaye pe o ṣeeṣe ki igbeyawo naa waye ki wọn to ṣe ọdun ọlọjọ ni oṣu kẹsan an ọdun yii." Amọṣa, eekan ilu Ile Ifẹ naa ṣalaye pe lootọ ni Mariam Anako wa loju irinajo ifẹ pẹlu Kabiyesi Ọọniriṣa olori ade gbogbo. Sugbọn gẹgẹ bi o ṣe sọ, “ko tii si ẹni lee sọ boya oun ni tabi obinrin miran ni baba n gbe bọ wa si aafin.” Ọkan lara awọn akọroyin to sun mọ aafin Ọọni Ifẹ pẹkipẹki ṣalaye fun wa pe aafin ko tii sẹ iroyin naa pe irọ ni, tabi gba a wọle gẹgẹ bi ootọ. O ni “eyi n fihan pe o ṣeeṣe ko jẹ otitọ lọrọ naa.


Amọṣa, eekan ilu Ile Ifẹ naa ṣalaye pe lootọ ni Mariam Anako wa loju irinajo ifẹ pẹlu Kabiyesi Ọọniriṣa olori ade gbogbo. Sugbọn gẹgẹ bi o ṣe sọ, “ko tii si ẹni lee sọ boya oun ni tabi obinrin miran ni baba n gbe bọ wa si aafin.” Ọkan lara awọn akọroyin to sun mọ aafin Ọọni Ifẹ pẹkipẹki ṣalaye fun wa pe aafin ko tii sẹ iroyin naa pe irọ ni, tabi gba a wọle gẹgẹ bi ootọ. O ni “eyi n fihan pe o ṣeeṣe ko jẹ otitọ lọrọ naa. Ṣugbọn gbogbo wa ṣi n reti ibi ti yara ọrọ naa yoo ja si. Ohun ti a gbọ lati aafin Oodua ni pe ko Kabiyesi ati ile Oodua ko fẹ ki ariwo pupọ waye pẹlu igbeyawo naa. Eyi si lo faa ti wọn fi n gbe awọn igbaradi ati eto gbogbo gbẹyin awọn akọroyin.


Ṣugbọn gbogbo wa ṣi n reti ibi ti yara ọrọ naa yoo ja si. Ohun ti a gbọ lati aafin Oodua ni pe ko Kabiyesi ati ile Oodua ko fẹ ki ariwo pupọ waye pẹlu igbeyawo naa. Eyi si lo faa ti wọn fi n gbe awọn igbaradi ati eto gbogbo gbẹyin awọn akọroyin. Nigba ti a kan si agbẹnusọ fun Ọọni Adeyẹye Ẹnitan Ogunwusi, Ọjaja keji, Ọtunba Ọlafare ṣalaye fun BBC Yoruba pe oun ko lee sọ ni pato boya ootọ ni tabi ahesọ ọrọ lasan ni. O ni lootọ ori ayelujara loun pẹlu ti gbọ iroyin naa ṣugbọn ko tii si iroyin pato lati ọdọ kabiyesi funra ara rẹ pe oun fẹ ṣe iyawo laipẹ. O fikun pe bẹẹ naa ni ko si awọn oloye laafin to tii fi iroyin nipa igbeyawo naa to oun leti pẹlu.


Nigba ti a kan si agbẹnusọ fun Ọọni Adeyẹye Ẹnitan Ogunwusi, Ọjaja keji, Ọtunba Ọlafare ṣalaye fun BBC Yoruba pe oun ko lee sọ ni pato boya ootọ ni tabi ahesọ ọrọ lasan ni. O ni lootọ ori ayelujara loun pẹlu ti gbọ iroyin naa ṣugbọn ko tii si iroyin pato lati ọdọ kabiyesi funra ara rẹ pe oun fẹ ṣe iyawo laipẹ. O fikun pe bẹẹ naa ni ko si awọn oloye laafin to tii fi iroyin nipa igbeyawo naa to oun leti pẹlu. “Idi ti mo fi ni mi o le sọ pe otitọ ni iroyin naa tabi kii ṣe otitọ ni pe, ọrọ igbeyawo jẹ ọrọ mọ sinu, mọ sikun fun ẹni tọrọ kan. O si di igba ti ẹni ti ọrọ kan ba sọ ọrọ naa sita ki araye to mọ bo ṣe nlọ, ṣugbọn nibi ti ọrọ de duro bayii, Kabiyesi ko tii fi to mi leti pe oun n gbe iyawo bọ laafin" Nigba ti a tun bii lere boya arabinrin Mariam Anako, ti aye n pariwo ni ẹni naa, Ọtunba Ọlafare ko sọ boya oun ni tabi oun kọ. Ohun to sọ ni pe Kabiyesi Ọọni Ile Ifẹ nikan lo le sọ nitori pe t’ẹni n t’ẹni lọrọ igbeyawo jẹ. Mariam Anako ni obinrin tuntun ti awọn eeyan n fi oju si lara bayii gẹgẹ bii olori tuntun ti yoo gba ipo Silẹkunọla Naomi to fi aafin silẹ loṣu kejila ọdun 2021.


“Idi ti mo fi ni mi o le sọ pe otitọ ni iroyin naa tabi kii ṣe otitọ ni pe, ọrọ igbeyawo jẹ ọrọ mọ sinu, mọ sikun fun ẹni tọrọ kan. O si di igba ti ẹni ti ọrọ kan ba sọ ọrọ naa sita ki araye to mọ bo ṣe nlọ, ṣugbọn nibi ti ọrọ de duro bayii, Kabiyesi ko tii fi to mi leti pe oun n gbe iyawo bọ laafin" Nigba ti a tun bii lere boya arabinrin Mariam Anako, ti aye n pariwo ni ẹni naa, Ọtunba Ọlafare ko sọ boya oun ni tabi oun kọ. Ohun to sọ ni pe Kabiyesi Ọọni Ile Ifẹ nikan lo le sọ nitori pe t’ẹni n t’ẹni lọrọ igbeyawo jẹ. Mariam Anako ni obinrin tuntun ti awọn eeyan n fi oju si lara bayii gẹgẹ bii olori tuntun ti yoo gba ipo Silẹkunọla Naomi to fi aafin silẹ loṣu kejila ọdun 2021. Olori Silekunola lo si fi iroyin ikọsilẹ naa to araye leti nigba to kọwe si oju opo Instagram rẹ pe oun ti jẹ ẹ to nile Oodua. O ni aala ti gba aarin oun ati Ọọni Ogunwusi kọja. Gbajumọ oniṣowo epo ni arabinrin Mariam Anako, ọmọ ẹya Ebira ni ipinlẹ Kogi si ni.


Olori Silekunola lo si fi iroyin ikọsilẹ naa to araye leti nigba to kọwe si oju opo Instagram rẹ pe oun ti jẹ ẹ to nile Oodua. O ni aala ti gba aarin oun ati Ọọni Ogunwusi kọja. Gbajumọ oniṣowo epo ni arabinrin Mariam Anako, ọmọ ẹya Ebira ni ipinlẹ Kogi si ni. Ilu Ilorin ni a gbọ pe awọn obi rẹ wa. Bakan naa la gbọ pe Mariam padanu baba rẹ lati igba ewe rẹ, ile ọga ọlọpaa patapata   ri lorilẹede Naijiria, Mohammed Dikko Abubakar ni wọn si ti tọọ dagba. Iya rẹ pẹlu jẹ ọlọpaa to ti fẹyinti.


Ilu Ilorin ni a gbọ pe awọn obi rẹ wa. Bakan naa la gbọ pe Mariam padanu baba rẹ lati igba ewe rẹ, ile ọga ọlọpaa patapata   ri lorilẹede Naijiria, Mohammed Dikko Abubakar ni wọn si ti tọọ dagba. Iya rẹ pẹlu jẹ ọlọpaa to ti fẹyinti. Eyi ni yoo jẹ igba kẹrin ti Ọọni Ile Ifẹ yoo maa ṣe igbeyawo arede. Ko si ọrọ anjayopa nibẹ bi eeyan ba sọ pe apọn ni Ọoniriṣa pada si lẹyin ti Olori tẹlẹ, Ṣilẹkunnọla Naomi fi silẹ ni oṣu kejila ọdun 2021. Igbeyawo wọn so eso kan ṣoṣo, ọmọ okunrin ti wọn pe orukọ rẹ ni Tadenikawo; yoo pe ọdun meji ni oṣu kọkanla ọdun yii.


Eyi ni yoo jẹ igba kẹrin ti Ọọni Ile Ifẹ yoo maa ṣe igbeyawo arede. Ko si ọrọ anjayopa nibẹ bi eeyan ba sọ pe apọn ni Ọoniriṣa pada si lẹyin ti Olori tẹlẹ, Ṣilẹkunnọla Naomi fi silẹ ni oṣu kejila ọdun 2021. Igbeyawo wọn so eso kan ṣoṣo, ọmọ okunrin ti wọn pe orukọ rẹ ni Tadenikawo; yoo pe ọdun meji ni oṣu kọkanla ọdun yii. Ṣaaju Naomi, Kabiyesi Ọọni Ogunwusi ti kọkọ fẹ Adebukola Bombata ki o to de ori oye ṣugbọn ituka waye lẹyin iwuye rẹ. Lẹyin rẹ, o fẹ Olori Wuraọla ki igbeyawo naa to foriṣanpọn loṣu keje ọdun 2017. Lẹyin rẹ lo fẹ Olori Naomi lọdun 2018 ki onitọun pẹlu to gba ori ayelujara Instagram lọ lati kede ituka igbeyawo oun ati ọbalaye naa


Ṣaaju Naomi, Kabiyesi Ọọni Ogunwusi ti kọkọ fẹ Adebukola Bombata ki o to de ori oye ṣugbọn ituka waye lẹyin iwuye rẹ. Lẹyin rẹ, o fẹ Olori Wuraọla ki igbeyawo naa to foriṣanpọn loṣu keje ọdun 2017. Lẹyin rẹ lo fẹ Olori Naomi lọdun 2018 ki onitọun pẹlu to gba ori ayelujara Instagram lọ lati kede ituka igbeyawo oun ati ọbalaye naa


"Ọkọ mi kò fi ilé ọmọ mi ṣe òògùn owó, ó ń yan ìṣẹ̀dá mi jẹ ni"

Obinrin to dana sun ọkọ rẹ, Ifeoluwa, ti fi fọnran ohun kan silẹ, ko to ku eyi to si asọ loju eegun nipa idi to se pa ọkọ rẹ, Bolu Bamidele. Fọnran ohun naa lo jẹ itakurọsọ to waye laarin Ife ati ọrẹ ọkọ rẹ kan ti a ko mọ orukọ rẹ, ẹni ti obinrin naa pe lori foonu. Ninu fọnran ohun naa to din diẹ ni isẹju meji, ni Ife ti bu sẹkun pe ko yẹ ki ọkunrin naa, ọrẹ ọkọ rẹ ro pe oun ni oun pa ọkọ oun. Mo nifẹ Bolu, n ko le pa amọ esu lo gba ọwọ mis sisẹ tori iya rẹ: Ife lo n fi tomije tomije salaye pe oun nifẹ Bolu ọkọ oun, ti oun ko si le pa rara, o si yẹ ki wọn se iwadi iku to pa ọkunrin naa. Tori Bolu ni mo se di ẹni to n lọ si ṣọọṣi, no si sẹsẹ mọ pe Bolu ti ku ni, n ko mọ tẹlẹ. Mi mọ pe ọkọ mi ti ku, mo ro pe ara rẹ maa ya, ti maa wa lọ ba, ti oun gan maa wa mọ pe esu lo gba ọwọ mi sisẹ.


Mo nifẹ Bolu, n ko le pa amọ esu lo gba ọwọ mis sisẹ tori iya rẹ: Ife lo n fi tomije tomije salaye pe oun nifẹ Bolu ọkọ oun, ti oun ko si le pa rara, o si yẹ ki wọn se iwadi iku to pa ọkunrin naa. Tori Bolu ni mo se di ẹni to n lọ si ṣọọṣi, no si sẹsẹ mọ pe Bolu ti ku ni, n ko mọ tẹlẹ. Mi mọ pe ọkọ mi ti ku, mo ro pe ara rẹ maa ya, ti maa wa lọ ba, ti oun gan maa wa mọ pe esu lo gba ọwọ mi sisẹ. Iya rẹ dẹ ni.” Bolu, ẹni to n rọ ọrẹ ọkọ rẹ naa pe ko maa ka ohun ti oun n sọ lori foonu silẹ, ni ọkunrin naa wa n rọ pe ko ni suuru. Bakan naa ni Ifeoluwa sọ ninu fọnran ohun ti wọn ka silẹ ọhun pe awọn eeyan kan n sọ kiri pe Bolu ọkọ oun ti fi ile ọmọ oun se oogun owo, ni oun se pa. Obinrin naa wa salaye pe ọkọ oun ko fi ile ọmọ oun se oogun owo nitori ko se oogun owo rara. “Lootọ lo maa n yan isẹda mi jẹ amọ ẹ ma wulẹ pe mi mọ, mo ti gbe ohun ti mo fẹ gbe jẹ jẹ, lati akoko yii lọ, ohunkokohun si lo le sẹlẹ.


Iya rẹ dẹ ni.” Bolu, ẹni to n rọ ọrẹ ọkọ rẹ naa pe ko maa ka ohun ti oun n sọ lori foonu silẹ, ni ọkunrin naa wa n rọ pe ko ni suuru. Bakan naa ni Ifeoluwa sọ ninu fọnran ohun ti wọn ka silẹ ọhun pe awọn eeyan kan n sọ kiri pe Bolu ọkọ oun ti fi ile ọmọ oun se oogun owo, ni oun se pa. Obinrin naa wa salaye pe ọkọ oun ko fi ile ọmọ oun se oogun owo nitori ko se oogun owo rara. “Lootọ lo maa n yan isẹda mi jẹ amọ ẹ ma wulẹ pe mi mọ, mo ti gbe ohun ti mo fẹ gbe jẹ jẹ, lati akoko yii lọ, ohunkokohun si lo le sẹlẹ. Ifeoluwa Bamidele, ti wọn lo dana sun ọkọ rẹ, Bamidele nilu Ibokun nipinlẹ Osun, ti jade laye. Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola lo fidi isẹlẹ naa mulẹ fun BBC Yoruba. Nigba to n salaye bi obinrin naa se ku, Opalola ni irọlẹ Ọjọbọ ni Ife gbe ẹmi mi to si ki aye pe o digbose.


Ifeoluwa Bamidele, ti wọn lo dana sun ọkọ rẹ, Bamidele nilu Ibokun nipinlẹ Osun, ti jade laye. Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola lo fidi isẹlẹ naa mulẹ fun BBC Yoruba. Nigba to n salaye bi obinrin naa se ku, Opalola ni irọlẹ Ọjọbọ ni Ife gbe ẹmi mi to si ki aye pe o digbose. O ni irọ gbuu ni iroyin to jade saaju ọjọ naa obinrin naa pe o ti ku, o ni Ife sẹsẹ jade laye ni. Obinrin naa n gbero lọwọ lati pa ara rẹ ni lasiko naa nitori ohun to kọ si oju opo Whatsapp rẹ. Opalola ni ẹgbẹ kan to n wa alaafia ninu ijọ Katoliki, ẹka ti Ayepe nilu Osogbo ti wọn n pe ni Justice Development and Peace Makers Centre (JDPMC) kan si Ife lati fa a mọra.


O ni irọ gbuu ni iroyin to jade saaju ọjọ naa obinrin naa pe o ti ku, o ni Ife sẹsẹ jade laye ni. Obinrin naa n gbero lọwọ lati pa ara rẹ ni lasiko naa nitori ohun to kọ si oju opo Whatsapp rẹ. Opalola ni ẹgbẹ kan to n wa alaafia ninu ijọ Katoliki, ẹka ti Ayepe nilu Osogbo ti wọn n pe ni Justice Development and Peace Makers Centre (JDPMC) kan si Ife lati fa a mọra. Ọ ni ẹgbẹ naa gbe igbesẹ yii ko le rọrun lati tete ri Ife mu, ko maa ba gba ẹmi ara rẹ amọ o se ni laanu pe obinrin naa ku. “Awọn agbẹjọro ẹgbẹ naa meji lo ni nọnba ipe obinrin naa, ti wọn si n rọ fa mọra pe ko mase pa ara rẹ. Wọn ni ko wa gbe ara rẹ silẹ, ti wọn si sọ fun pe wọn yoo mu ki ọlọpaa din ẹsun rẹ ku, to si gba pe ki wọn fun mi ni nọmab oun.


Ọ ni ẹgbẹ naa gbe igbesẹ yii ko le rọrun lati tete ri Ife mu, ko maa ba gba ẹmi ara rẹ amọ o se ni laanu pe obinrin naa ku. “Awọn agbẹjọro ẹgbẹ naa meji lo ni nọnba ipe obinrin naa, ti wọn si n rọ fa mọra pe ko mase pa ara rẹ. Wọn ni ko wa gbe ara rẹ silẹ, ti wọn si sọ fun pe wọn yoo mu ki ọlọpaa din ẹsun rẹ ku, to si gba pe ki wọn fun mi ni nọmab oun. Idi si ree ti mo fi pe lori aago, to si ba mi sọrọ. Nigba to n salaye ijiroro rẹ lori foonu pẹu obinrin ti wọn lo pa ọkọ rẹ naa, Opalola ni obinrin naa sọ fun oun pe oun kọ ni oun pa ọkọ oun. Alukoro ọlọpaa ni oun wa sọ fun pe oun gba bo se wi amọ ko maa sa kiri kọ ni yoo seranwọ fun, igba yẹn lo ni oun wa ni ilu Aramoko.


Idi si ree ti mo fi pe lori aago, to si ba mi sọrọ. Nigba to n salaye ijiroro rẹ lori foonu pẹu obinrin ti wọn lo pa ọkọ rẹ naa, Opalola ni obinrin naa sọ fun oun pe oun kọ ni oun pa ọkọ oun. Alukoro ọlọpaa ni oun wa sọ fun pe oun gba bo se wi amọ ko maa sa kiri kọ ni yoo seranwọ fun, igba yẹn lo ni oun wa ni ilu Aramoko. “Awọn agbẹjọro mejeeji to wa ninu ẹgbẹ JPDMC, ọkunrin kan ati obinrin kan, naa lo wa fi owo  ọkọ ransẹ si Ife ni aramoko, pe ko maa bọ nile. O ni oun ko ni owo kankan lọwọ mọ, a tiẹ fẹ fi owo to pọ ransẹ si amọ o ni rara, owo ọkọ nikan ni oun fẹ, ta si fi ransẹ si. Gbogbo bo se n rin, lo n salaye fun wa, tori ọwọ aago mẹfa irọlẹ lo gba lati maa bọ si Osogbo lati aramoko.


“Awọn agbẹjọro mejeeji to wa ninu ẹgbẹ JPDMC, ọkunrin kan ati obinrin kan, naa lo wa fi owo  ọkọ ransẹ si Ife ni aramoko, pe ko maa bọ nile. O ni oun ko ni owo kankan lọwọ mọ, a tiẹ fẹ fi owo to pọ ransẹ si amọ o ni rara, owo ọkọ nikan ni oun fẹ, ta si fi ransẹ si. Gbogbo bo se n rin, lo n salaye fun wa, tori ọwọ aago mẹfa irọlẹ lo gba lati maa bọ si Osogbo lati aramoko. O si ni oun ko ri ọkọ Osogbo taara mọ ni asiko yẹn, a sa ni ko maa bọ, ti awọn ikọ amofin naa si lọ gbe mọto lọ pade rẹ ni gareeji Ilesa.” Alukoro fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Osun wa salaye fun BBC Yoruba pe bi Ife se de ọdọ awọn agbẹjọro to lọ pade rẹ ni gareeji, lo n se bii ẹnbi to fẹ bi. O ni wọn bi pe ki lo n se, to si jẹwọ pe oun ti mu majele kan ti wọn n pe ni Sniper. “Wọn gbe lọ sile iwosan to wa ni agbegbe naa nilu Ilesa, wọn si tiraka lati ri pe o pọ gbogbo majele to mu naa.


O si ni oun ko ri ọkọ Osogbo taara mọ ni asiko yẹn, a sa ni ko maa bọ, ti awọn ikọ amofin naa si lọ gbe mọto lọ pade rẹ ni gareeji Ilesa.” Alukoro fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Osun wa salaye fun BBC Yoruba pe bi Ife se de ọdọ awọn agbẹjọro to lọ pade rẹ ni gareeji, lo n se bii ẹnbi to fẹ bi. O ni wọn bi pe ki lo n se, to si jẹwọ pe oun ti mu majele kan ti wọn n pe ni Sniper. “Wọn gbe lọ sile iwosan to wa ni agbegbe naa nilu Ilesa, wọn si tiraka lati ri pe o pọ gbogbo majele to mu naa. Amọ nitori pe o ti mu oogun asekupani naa tipẹ, ẹpa ko boro mọ fun Ife. O si sọ fun wa pe oun ti mu majele naa, ko to di pe oun ba wa sọrọ ni irọlẹ, to si ti ba gbogbo inu rẹ jẹ, eyiun ko to di pe o de ọdọ wa. Bi Ife se ku niyẹn, ti wọn si gbe oku rẹ wa si ile iwosan Katoliki to wa ni Osogbo lati se ayẹwo oku rẹ lati mọ oun to pa a. Lẹyin eyi ni lo ni awọn yoo wa gbe oku rẹ fun awọn obi rẹ lati lọ sin, ti ẹjọ isekupani naa si pari sibẹ nitori Ife nikan ni afurasi ninu ẹjọ naa.


Amọ nitori pe o ti mu oogun asekupani naa tipẹ, ẹpa ko boro mọ fun Ife. O si sọ fun wa pe oun ti mu majele naa, ko to di pe oun ba wa sọrọ ni irọlẹ, to si ti ba gbogbo inu rẹ jẹ, eyiun ko to di pe o de ọdọ wa. Bi Ife se ku niyẹn, ti wọn si gbe oku rẹ wa si ile iwosan Katoliki to wa ni Osogbo lati se ayẹwo oku rẹ lati mọ oun to pa a. Lẹyin eyi ni lo ni awọn yoo wa gbe oku rẹ fun awọn obi rẹ lati lọ sin, ti ẹjọ isekupani naa si pari sibẹ nitori Ife nikan ni afurasi ninu ẹjọ naa. Opalola salaye pe awọn ọpọ iwe ti Ife ti kọ silẹ, ko to jade laye eyi to safihan rẹ pe obinrin naa ọpọlọ obinrin naa ko pe mọ. “A ri ọpọlọ iwe ti Ife kọ silẹ fun awọn obi rẹ, ọrẹ ọkọ rẹ ati iya ọkọ rẹ, to si tun kọ iwe kan to gun pupọ eyi to fi salaye bi oun ati ọkọ rẹ se pade. Bakan naa lo tun salaye ninu awọn iwe to kọ naa bi oun se n la isoro aarẹ ọpọlọ kọja.


Opalola salaye pe awọn ọpọ iwe ti Ife ti kọ silẹ, ko to jade laye eyi to safihan rẹ pe obinrin naa ọpọlọ obinrin naa ko pe mọ. “A ri ọpọlọ iwe ti Ife kọ silẹ fun awọn obi rẹ, ọrẹ ọkọ rẹ ati iya ọkọ rẹ, to si tun kọ iwe kan to gun pupọ eyi to fi salaye bi oun ati ọkọ rẹ se pade. Bakan naa lo tun salaye ninu awọn iwe to kọ naa bi oun se n la isoro aarẹ ọpọlọ kọja. O n mẹnuba ọrọ arun ọpọlọ pupọ ninu awọ̀n iwe to kọ silẹ, eyi to fihan pe o ni arun ọpọlọ. Koda, o n beere ninu iwe yẹn pe se oun ni oun pa ọkọ oun ni? Oun kọ ni oun pa a.


O n mẹnuba ọrọ arun ọpọlọ pupọ ninu awọ̀n iwe to kọ silẹ, eyi to fihan pe o ni arun ọpọlọ. Koda, o n beere ninu iwe yẹn pe se oun ni oun pa ọkọ oun ni? Oun kọ ni oun pa a. Se o ti ku ni?” Opalola ni Ife tun salaye pe obinrin naa tun se alaye sinu akọsilẹ fọnran ohun ara rẹ to ka silẹ lori foonu rẹ. Ọrẹ ọkọ rẹ to n ba sọrọ lo fi fọnran ohun naa ransẹ si nigba ti onitun ni ko maa bọ wa sile ni Osogbo. Ninu fọnran ohun naa si ni Ife ti n sọ fun ọkunrin naa pe “O ti late”, gbogbo igba yẹn si lo ti mu majele.” Opalola ni awọn tun ri iwe kan ti Ife kọ silẹ, eyi to fi ni ki wn sin oun si ẹgbẹ ọkọ oun nitori pe ọmọkunrin naa sanwo ori oun.


Se o ti ku ni?” Opalola ni Ife tun salaye pe obinrin naa tun se alaye sinu akọsilẹ fọnran ohun ara rẹ to ka silẹ lori foonu rẹ. Ọrẹ ọkọ rẹ to n ba sọrọ lo fi fọnran ohun naa ransẹ si nigba ti onitun ni ko maa bọ wa sile ni Osogbo. Ninu fọnran ohun naa si ni Ife ti n sọ fun ọkunrin naa pe “O ti late”, gbogbo igba yẹn si lo ti mu majele.” Opalola ni awọn tun ri iwe kan ti Ife kọ silẹ, eyi to fi ni ki wn sin oun si ẹgbẹ ọkọ oun nitori pe ọmọkunrin naa sanwo ori oun.


Tọkọ-taya dèrò ẹ̀wọ̀n Kirikiri torí ìwà ọ̀yájú sí ọlọ́pàá

Obinrin kan, Adebayo Ayobami ati ọkọ rẹ, Clinton Ayobami, ti di ero ọgba ẹwọn Kirikiri nitori bi wọn se yaju si awọn ọlọpaa loju popo. Alukoro fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Eko, David Hundeyin lo sisọ loju ọrọ yii ninu ikede kan to fi soju opo Twitter rẹ lọjọ Aje. Hundeyin ni isẹlẹ naa waye lọjọ Aiku lasiko ti awọn osisẹ to wa ni agọ ọlọpaa Ipaja n sisẹ wọn loju popo nipa sise ayẹwo ọkọ. Alukoro ọlọpaa naa ni adugbo Oluwaga-Ipaja ni awọn ọlọpaa ti da ọkọ Mẹsi-ọlọyẹ kan ti ko ni nọmba lara duro ni deede aago meji abọ ọsan. Hundeyin tẹsiwaju pe “Obinrin naa lo fi iwanwara, ibinu ati ọna abuku maa beere lọwọ awọn ọlọpaa naa. O fẹ mọ idi ti wọn fi da ọkọ awọn duro, ti wọn ko si da awọn mọto yoku to n lọ loju popo duro.


Alukoro ọlọpaa naa ni adugbo Oluwaga-Ipaja ni awọn ọlọpaa ti da ọkọ Mẹsi-ọlọyẹ kan ti ko ni nọmba lara duro ni deede aago meji abọ ọsan. Hundeyin tẹsiwaju pe “Obinrin naa lo fi iwanwara, ibinu ati ọna abuku maa beere lọwọ awọn ọlọpaa naa. O fẹ mọ idi ti wọn fi da ọkọ awọn duro, ti wọn ko si da awọn mọto yoku to n lọ loju popo duro. Obinrin naa si fi aake kọri lati dahun gbogbo ibeere tawọn ọlọpaa n bi.” Alukoro ọlọpaa nipinlẹ Eko naa wa salaye pe, nigba ti awọn ọlọpaa naa ọhun fẹ maa mu wọn lọ si agọ wọn nitori pe wọn fura pe iwa ọwọ wọn ko mọ, ni tọkọ-taya naa ba bẹrẹ si ni yaju si wọn. “Tọkọ taya naa lo n na awọn osisẹ ọlọpaa, tawọn onitọun naa si gbẹlẹ le mọto wọn pe ko ni lọ. A ti wa mu awọn tọkọtiyawo naa, ta si gbe wọn yọju sile ẹjọ lonii, ile ẹjọ si ti pasẹ pe ki wọn lọ fi wọn pamọ si ahamọ ọgba ẹwọn kirikiri.” Ninu ikede naa si ni Hundeyin fi fidio kan si, nibi ti tọkọ taya naa ati awọn ọlọpaa ti n wọ idimu.


Obinrin naa si fi aake kọri lati dahun gbogbo ibeere tawọn ọlọpaa n bi.” Alukoro ọlọpaa nipinlẹ Eko naa wa salaye pe, nigba ti awọn ọlọpaa naa ọhun fẹ maa mu wọn lọ si agọ wọn nitori pe wọn fura pe iwa ọwọ wọn ko mọ, ni tọkọ-taya naa ba bẹrẹ si ni yaju si wọn. “Tọkọ taya naa lo n na awọn osisẹ ọlọpaa, tawọn onitọun naa si gbẹlẹ le mọto wọn pe ko ni lọ. A ti wa mu awọn tọkọtiyawo naa, ta si gbe wọn yọju sile ẹjọ lonii, ile ẹjọ si ti pasẹ pe ki wọn lọ fi wọn pamọ si ahamọ ọgba ẹwọn kirikiri.” Ninu ikede naa si ni Hundeyin fi fidio kan si, nibi ti tọkọ taya naa ati awọn ọlọpaa ti n wọ idimu. Koda, obinrin naa gbe ọmọdebinrin, ọmọ tuntun, ti ko tii le ju ọmọ osu mẹta lọwọ, ti ọmọ naa si n ke tan tan tan. Hundeyin wa tọka si abala ofin ilẹ wa to tako iwa yiyaju si awọn osisẹ ọlọpaa lẹnu isẹ wọn. O wa tọka si pe iwa idaluru ni ki araalu yaju si osisẹ ọlọpaa to ba wa ni ẹnu isẹ, to si ni ijiya to yẹ labẹ ofin.


Koda, obinrin naa gbe ọmọdebinrin, ọmọ tuntun, ti ko tii le ju ọmọ osu mẹta lọwọ, ti ọmọ naa si n ke tan tan tan. Hundeyin wa tọka si abala ofin ilẹ wa to tako iwa yiyaju si awọn osisẹ ọlọpaa lẹnu isẹ wọn. O wa tọka si pe iwa idaluru ni ki araalu yaju si osisẹ ọlọpaa to ba wa ni ẹnu isẹ, to si ni ijiya to yẹ labẹ ofin.


Wàhálà míì tún bẹ́ sílẹ̀ láàrin ọmọ ẹgbẹ́ Shitte àti ikọ̀ aláàbò

Rogbodiyan miran tun bẹ silẹ laarin awọn ọmọ ẹgbẹ Shitte atawọn ikọ alaabo nilu Kaduna lọjọ Aje. Adari ẹgbẹ naa, Sheikh Ibraheem El-Zakzaky, wa fi ẹsun kan awọn ẹsọ alaabo pe wọn ṣekupa awọn ọmọ ẹgbẹ naa mẹfa. Bakan naa lo ni wọn tun ṣe ogoji eeyan mii leṣe pupọ. Sheikh Ibraheem El-Zakzaky, ninu atẹsita kan to fi sita fun awọn akọroyin, ni isẹlẹ naa waye nigba ti awọn ọmọ ẹgbẹ Shitte n kopa ninu isẹ akanṣe, ‘ASHURA’ ni agbegbe Zaria ni ipinlẹ Kaduna. “Awọn ẹsọ alaabo ti yin ibọn fun eeyan bii mẹfa lara awọn alatilẹyin Sheikh Ibraheem El-Zakzaky,. Wọn tun ṣe eeyan ogoji miiran leṣe pipọ nigba ta n ṣe akanṣe isẹ ti ko lodi ofin, ti ọpọ eeyan maa n ṣe lorilẹede Naijiria.


Sheikh Ibraheem El-Zakzaky, ninu atẹsita kan to fi sita fun awọn akọroyin, ni isẹlẹ naa waye nigba ti awọn ọmọ ẹgbẹ Shitte n kopa ninu isẹ akanṣe, ‘ASHURA’ ni agbegbe Zaria ni ipinlẹ Kaduna. “Awọn ẹsọ alaabo ti yin ibọn fun eeyan bii mẹfa lara awọn alatilẹyin Sheikh Ibraheem El-Zakzaky,. Wọn tun ṣe eeyan ogoji miiran leṣe pipọ nigba ta n ṣe akanṣe isẹ ti ko lodi ofin, ti ọpọ eeyan maa n ṣe lorilẹede Naijiria. Bakan, ọkan lara awọn adari ẹgbẹ naa ni Zaria, Abdulhamid Bello ni ṣadede ni awọn ẹsọ alaabo bẹrẹ si ni maa yin ibọn fun awọn ẹgbẹ, ti wọn si gba ẹmi awọn ọmọ ẹgbẹ naa. Bello ni orukọ awọn ọmọ ẹgbẹ ti awọn ẹsọ abo pa ni, Jafar Jushi, Kazeem Magume ati Ali Samaru. Awọn yoku ni Muhsin Zakzaky, Umar Fatika ati ẹlomiran ti wọn ko fi orukọ rẹ sita.


Bakan, ọkan lara awọn adari ẹgbẹ naa ni Zaria, Abdulhamid Bello ni ṣadede ni awọn ẹsọ alaabo bẹrẹ si ni maa yin ibọn fun awọn ẹgbẹ, ti wọn si gba ẹmi awọn ọmọ ẹgbẹ naa. Bello ni orukọ awọn ọmọ ẹgbẹ ti awọn ẹsọ abo pa ni, Jafar Jushi, Kazeem Magume ati Ali Samaru. Awọn yoku ni Muhsin Zakzaky, Umar Fatika ati ẹlomiran ti wọn ko fi orukọ rẹ sita. O ni awọn ko ti le sọ iye eeyan to lubadi iṣẹlẹ naa nitori ọpọ wọn ti wa ni ile iwosan St Lukes ti o wa ni Wusasa. O tun ni awọn miiran wa ni ile iwosan fasiti Ahmadu Bello ni Zaria.. Agbenusọ ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Kaduna, DSP Mohammed Jalinge, ni oun ti gbọ nipa iṣẹlẹ naa, ti awọn si ti bẹrẹ iwadi lori ẹsun ti wọn fi kan awọn agbofinro naa. Awọn agbebọn to n soro bii agbọn lẹkun ariwa Naijiria ti ji tọkọtaya tuntun kan, ti wọn sẹsẹ se igbeyawo ji gbe lọ ni ipinlẹ Katsina.


O ni awọn ko ti le sọ iye eeyan to lubadi iṣẹlẹ naa nitori ọpọ wọn ti wa ni ile iwosan St Lukes ti o wa ni Wusasa. O tun ni awọn miiran wa ni ile iwosan fasiti Ahmadu Bello ni Zaria.. Agbenusọ ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Kaduna, DSP Mohammed Jalinge, ni oun ti gbọ nipa iṣẹlẹ naa, ti awọn si ti bẹrẹ iwadi lori ẹsun ti wọn fi kan awọn agbofinro naa. Awọn agbebọn to n soro bii agbọn lẹkun ariwa Naijiria ti ji tọkọtaya tuntun kan, ti wọn sẹsẹ se igbeyawo ji gbe lọ ni ipinlẹ Katsina. Bakan naa ni wọn tun pa awọn eeyan meji miran lasiko ikọlu ti wọn se lagbegbe Shola nilu Katsina. Gẹgẹ bawọn aladugbo nibi ti isẹlẹ ọhun ti waye ti wi, awọn agbebọn naa yabo wọn ni deede aago kan kọja isẹju mẹẹdọgbọn loru, ti wọn si n yin ibọn lakọlakọ fun ọpọlọpọ wakati. Wọn wa fidi rẹ mulẹ pe ọpọ awọn araalu to fi ara wọn silẹ lati doju ogun kọ awn agbebọn naa, ti wọn n pe ni Volunteers lo padanu ẹmi wọn.


Bakan naa ni wọn tun pa awọn eeyan meji miran lasiko ikọlu ti wọn se lagbegbe Shola nilu Katsina. Gẹgẹ bawọn aladugbo nibi ti isẹlẹ ọhun ti waye ti wi, awọn agbebọn naa yabo wọn ni deede aago kan kọja isẹju mẹẹdọgbọn loru, ti wọn si n yin ibọn lakọlakọ fun ọpọlọpọ wakati. Wọn wa fidi rẹ mulẹ pe ọpọ awọn araalu to fi ara wọn silẹ lati doju ogun kọ awn agbebọn naa, ti wọn n pe ni Volunteers lo padanu ẹmi wọn. Ilakaka awọn ọmọogun abẹle naa, lati daabo bo tọkọtaya tuntun ọhun, ki awọn agbebọn naa maa ba ri wọn gbe lọ, lo ja si pabo, ti wọn si fi ẹmi ara wọn di. Koda wọn ni ọpọ wọn gan lo tun fi ara pa. Amọ nigba to ya, iyawo funra rẹ gan lo ni ki awọn ọmọ ogun abẹle naa du ẹmi wọn, ki wn si maa salọ, nitori agbara tawọn agbebọn ju tiwọn lọ Olugbe adugbo Shola kan to ba BBC sọrọ salaye pe ọkada ni awọn agbebọn ọhun gun wọ adugbo naa lana pẹlu ibọn, ti wọn si n yinbọn soke takotako. Ọkunrin naa ni lati ẹyin ile naa ni awọn agbebọn ọhun gba wọle eyi to sokunfa iku eeyan meji nibẹ, ti eeyan meji miran si tun fara pa. Bakan naa ni awọn olugbe adugbo yii tun fidi rẹ mulẹ pe ọpọ eeyan miran mii, ti wọn ko le sọ iye wọn ni awọn agbebọn naa gbe lọ yatọ si awn tọkọ-taya.


Ilakaka awọn ọmọogun abẹle naa, lati daabo bo tọkọtaya tuntun ọhun, ki awọn agbebọn naa maa ba ri wọn gbe lọ, lo ja si pabo, ti wọn si fi ẹmi ara wọn di. Koda wọn ni ọpọ wọn gan lo tun fi ara pa. Amọ nigba to ya, iyawo funra rẹ gan lo ni ki awọn ọmọ ogun abẹle naa du ẹmi wọn, ki wn si maa salọ, nitori agbara tawọn agbebọn ju tiwọn lọ Olugbe adugbo Shola kan to ba BBC sọrọ salaye pe ọkada ni awọn agbebọn ọhun gun wọ adugbo naa lana pẹlu ibọn, ti wọn si n yinbọn soke takotako. Ọkunrin naa ni lati ẹyin ile naa ni awọn agbebọn ọhun gba wọle eyi to sokunfa iku eeyan meji nibẹ, ti eeyan meji miran si tun fara pa. Bakan naa ni awọn olugbe adugbo yii tun fidi rẹ mulẹ pe ọpọ eeyan miran mii, ti wọn ko le sọ iye wọn ni awọn agbebọn naa gbe lọ yatọ si awn tọkọ-taya. “Isẹlẹ yii kii se igba akọkọ tawọn agbebọn yoo klu adugbo Shola. O si ti le ni osu kan sẹyin ti wọn ti wa kẹyin. Nibayii, agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Katsina, Gambo Isah ti fidi isẹlẹ naa mulẹ, to si ni awọn osisẹ awọn ti n saayan lati gba itusilẹ tọkọ taya naa atawọn eeyan miran ti wọn gbe lọ.


“Isẹlẹ yii kii se igba akọkọ tawọn agbebọn yoo klu adugbo Shola. O si ti le ni osu kan sẹyin ti wọn ti wa kẹyin. Nibayii, agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Katsina, Gambo Isah ti fidi isẹlẹ naa mulẹ, to si ni awọn osisẹ awọn ti n saayan lati gba itusilẹ tọkọ taya naa atawọn eeyan miran ti wọn gbe lọ. Bakan naa lo fikun peileesẹ ọlọpaa ti doola ẹmi eeyan mẹfa ti wọn ji gbe labule Tandama ati Danja. O ni awọn osisẹ ọlọpaa gba idande awọn eeeyan naa lasiko ti wọn wọ ibuba awọn ajinigbe naa lọ. Gambo fikun pe awọn ọlọpaa gbẹmi agbebọn kan, Abdulkarim Faca-faca ati awọn ọmọ ikọ ajinigbe rẹ meje lopin ọsẹ.


Bakan naa lo fikun peileesẹ ọlọpaa ti doola ẹmi eeyan mẹfa ti wọn ji gbe labule Tandama ati Danja. O ni awọn osisẹ ọlọpaa gba idande awọn eeeyan naa lasiko ti wọn wọ ibuba awọn ajinigbe naa lọ. Gambo fikun pe awọn ọlọpaa gbẹmi agbebọn kan, Abdulkarim Faca-faca ati awọn ọmọ ikọ ajinigbe rẹ meje lopin ọsẹ. Isẹlẹ naa ni agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa Katsina sọ pe o waye nijọba ibilẹ Safana nigba ti ọkọ ijagun ofurufu kan ya igbẹ iku le wọn lori ni ibuba wọn. Awọn afurasi agbebọn kan ti gba ẹmi ọlọpaa meji ati eeyan mẹrin miran, ki wọn to ji awọn ọmọ orilẹede India mẹrinla gbe lọ ni ipinlẹ Kogi. Isẹlẹ naa lo waye lori afara odo Niger ni agbegbe Itobe, nijọba ibilẹ Ajaokuta ni asalẹ ọjọ Ẹti ọsẹ to kọja.


Isẹlẹ naa ni agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa Katsina sọ pe o waye nijọba ibilẹ Safana nigba ti ọkọ ijagun ofurufu kan ya igbẹ iku le wọn lori ni ibuba wọn. Awọn afurasi agbebọn kan ti gba ẹmi ọlọpaa meji ati eeyan mẹrin miran, ki wọn to ji awọn ọmọ orilẹede India mẹrinla gbe lọ ni ipinlẹ Kogi. Isẹlẹ naa lo waye lori afara odo Niger ni agbegbe Itobe, nijọba ibilẹ Ajaokuta ni asalẹ ọjọ Ẹti ọsẹ to kọja. Awọn afurasi naa lo ṣe ikọlu si awọn arinrinjo nigba ti wọn n ti ileesẹ to n se awo, West African Ceramics bọ ninu bọọsi akero. Osojumikoro to ba awọn akọroyin ṣorọ, ni kete ti awọn afurari agbebọn naa ganni awọn arinrinajo, ni wọn sina bole. “Kete ti wọn bẹrẹ lati ma yin ibọn, eeyan mẹfa pẹlu ọlọpaa meji jẹ Ọlọrun ni pe, ti wọn si tun ji awọn ọmọ orilẹede india mẹrinla lọ.


Awọn afurasi naa lo ṣe ikọlu si awọn arinrinjo nigba ti wọn n ti ileesẹ to n se awo, West African Ceramics bọ ninu bọọsi akero. Osojumikoro to ba awọn akọroyin ṣorọ, ni kete ti awọn afurari agbebọn naa ganni awọn arinrinajo, ni wọn sina bole. “Kete ti wọn bẹrẹ lati ma yin ibọn, eeyan mẹfa pẹlu ọlọpaa meji jẹ Ọlọrun ni pe, ti wọn si tun ji awọn ọmọ orilẹede india mẹrinla lọ. “Ọjọ buruku miiran ni agbegbe Ajaokuta, a ko ti bọ lọwọ bi wọn ṣe pa awọn ọlọpaa meje ati bi wọn ṣe ji awọn ọmọ meta kan lọ, a tun ti ri isẹlẹ miiran.” Ijọba ipinlẹ Kogi ti kede pe awọn yoo ṣisẹ pẹlu awọn agbofinro lati dola awọn ti awọn afurasi agbebọn ji gbe lọ. Ninu atẹsita ti Kọmisana fun irọyin ati ibanisọrọ, Kingsley Fanwo, fi sita fun awọn akọroyin, o ni awọn kọlọransi ẹda ni wọn gbinyanju lati ba isẹ ijọba ipinlẹ naa jẹ. Fanwo wa rọ awọn araalu lati maṣe sọ igbagbọ wọn ninu ijọba nu nitori pe ẹtọ ijọba ni lati dola ẹmi ati dukia awọn araalu.


“Ọjọ buruku miiran ni agbegbe Ajaokuta, a ko ti bọ lọwọ bi wọn ṣe pa awọn ọlọpaa meje ati bi wọn ṣe ji awọn ọmọ meta kan lọ, a tun ti ri isẹlẹ miiran.” Ijọba ipinlẹ Kogi ti kede pe awọn yoo ṣisẹ pẹlu awọn agbofinro lati dola awọn ti awọn afurasi agbebọn ji gbe lọ. Ninu atẹsita ti Kọmisana fun irọyin ati ibanisọrọ, Kingsley Fanwo, fi sita fun awọn akọroyin, o ni awọn kọlọransi ẹda ni wọn gbinyanju lati ba isẹ ijọba ipinlẹ naa jẹ. Fanwo wa rọ awọn araalu lati maṣe sọ igbagbọ wọn ninu ijọba nu nitori pe ẹtọ ijọba ni lati dola ẹmi ati dukia awọn araalu. “Ipinlẹ Kogi da yatọ ti a ba sọrọ didola ẹmi ati dukia awọn araalu ati si awọn amulelẹgbẹ ipinlẹ naa.” “Kete ti isẹlẹ naa waye ni awọn ẹsọ oju popo ti gbera lọ sibẹ, ti wọn ri pe ọwọ tẹ awọn ọdaran naa.” Fanwo ni ijọba ipinlẹ Kogi mọ pe ẹmi araalu ṣe koko, ti awọn si ti ṣetan lati doola ẹmi araalu lọwọ awọn ajinigbe naa. O wa rọ awọn olugbe Ajaokuta ati ipinlẹ Kogi lapapọ lati mase bẹru, amọ ki wọn si tẹsiwaju ninu karakata wọn nitori ijọba ti pese abo to peye fun wọn. Iroyin to n lọ kaakiri ni pe ọkan lara awọn ọmọ ẹgbẹ oṣiṣẹ awakọ ti a mọ si NURTW ni ipinlẹ Osun, Rabiu Tajudeen, ni awọn afurasi agbebọn kan lori ọkada ṣe iku pa pẹlu ọmọbinrin rẹ lọjọ Ẹti.


“Ipinlẹ Kogi da yatọ ti a ba sọrọ didola ẹmi ati dukia awọn araalu ati si awọn amulelẹgbẹ ipinlẹ naa.” “Kete ti isẹlẹ naa waye ni awọn ẹsọ oju popo ti gbera lọ sibẹ, ti wọn ri pe ọwọ tẹ awọn ọdaran naa.” Fanwo ni ijọba ipinlẹ Kogi mọ pe ẹmi araalu ṣe koko, ti awọn si ti ṣetan lati doola ẹmi araalu lọwọ awọn ajinigbe naa. O wa rọ awọn olugbe Ajaokuta ati ipinlẹ Kogi lapapọ lati mase bẹru, amọ ki wọn si tẹsiwaju ninu karakata wọn nitori ijọba ti pese abo to peye fun wọn. Iroyin to n lọ kaakiri ni pe ọkan lara awọn ọmọ ẹgbẹ oṣiṣẹ awakọ ti a mọ si NURTW ni ipinlẹ Osun, Rabiu Tajudeen, ni awọn afurasi agbebọn kan lori ọkada ṣe iku pa pẹlu ọmọbinrin rẹ lọjọ Ẹti. Ẹwẹ, Ọlọpaa fi idi rẹ mulẹ fun BBC Yoruba pe Tajudeen jẹ ọmọ ẹgbẹ okunkun ‘Ẹyẹ’ ni ipinlẹ naa. Ki o to jẹ Ọlọrun nipe, Tajudeen, jẹ ọkan lara awọn osisẹ awakọ NURTW ni ibudokọ Eko to wa niluu Osogbo, ti wọn si ma n ri pẹlu Alaga awọn awakọ ni ẹka Oroki, Kazeem Oyewale, ti ọpọ mọ si Asiri Eniba. Gẹgẹ bi oṣojumikoro ṣe sọ fun awọn akọroyin, o ni iwaju sọọbu iyawo rẹ to wa ni agbegbe garaaji Ileṣa ni awọn afurasi agbebọn naa ti yin ibọn fun un.


Ẹwẹ, Ọlọpaa fi idi rẹ mulẹ fun BBC Yoruba pe Tajudeen jẹ ọmọ ẹgbẹ okunkun ‘Ẹyẹ’ ni ipinlẹ naa. Ki o to jẹ Ọlọrun nipe, Tajudeen, jẹ ọkan lara awọn osisẹ awakọ NURTW ni ibudokọ Eko to wa niluu Osogbo, ti wọn si ma n ri pẹlu Alaga awọn awakọ ni ẹka Oroki, Kazeem Oyewale, ti ọpọ mọ si Asiri Eniba. Gẹgẹ bi oṣojumikoro ṣe sọ fun awọn akọroyin, o ni iwaju sọọbu iyawo rẹ to wa ni agbegbe garaaji Ileṣa ni awọn afurasi agbebọn naa ti yin ibọn fun un. “O n ra ọṣẹ lọwọ ni awọn ọkunrin mẹta kan lori ọkada ṣina ibọn bolẹ fun un niwaju sọọbu iyawo rẹ ni garaaji Ilesa, ti o si ku lẹsẹkẹsẹ.” Agbenusọ ileesẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola fi idi isẹlẹ na mulẹ pẹ, arakunrin naa ẹni ọdun marundinlaadọta ti jade laye latari bi awọn afurasi agbebọn naa ṣe yin ibọn fun un. “A gba ipe ni ago kan ku iṣeju diẹ, ti a si mori le ibi isẹlẹ naa. A ba oku arakunrin kan ti orukọ rẹ jẹ Tajudeen Rabi, ẹni ọdun marundinlaadọta, ti oun naa jẹ afurasi ọmọ ẹgbẹ okunkun, ti awọn afurasi agbebọn to wa lori ọkada yin nibọn niwaju sọọbu iyawo rẹ".


“O n ra ọṣẹ lọwọ ni awọn ọkunrin mẹta kan lori ọkada ṣina ibọn bolẹ fun un niwaju sọọbu iyawo rẹ ni garaaji Ilesa, ti o si ku lẹsẹkẹsẹ.” Agbenusọ ileesẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola fi idi isẹlẹ na mulẹ pẹ, arakunrin naa ẹni ọdun marundinlaadọta ti jade laye latari bi awọn afurasi agbebọn naa ṣe yin ibọn fun un. “A gba ipe ni ago kan ku iṣeju diẹ, ti a si mori le ibi isẹlẹ naa. A ba oku arakunrin kan ti orukọ rẹ jẹ Tajudeen Rabi, ẹni ọdun marundinlaadọta, ti oun naa jẹ afurasi ọmọ ẹgbẹ okunkun, ti awọn afurasi agbebọn to wa lori ọkada yin nibọn niwaju sọọbu iyawo rẹ". “Kete ti wọn ṣe isẹ buruku naa ni awọn afurasi agbebọn ọhun fẹsẹ fẹẹ.”


“Kete ti wọn ṣe isẹ buruku naa ni awọn afurasi agbebọn ọhun fẹsẹ fẹẹ.”


Wọ́n fẹ́ fi ìgbálẹ̀ àti pankẹ́rẹ́ lé mi kúrò láàfin torí Adeleke, Ọlọrun ló yọ mí  – Ataoja Osogbo

Ataoja ti ilu Osogbo, Oba Jimoh Oyetunji, ti ki gomina ti wọn ṣẹṣẹ dibo yan nipinlẹ Osun, Ademola Adeleke ku oriire. Ọba Oyetunji, ninu fidio kan to lu ori ayelujara pa, lasiko to n ki Adeleke nigba ti gomina tuntun naa ṣabẹwo si aafin rẹ sọ pe, awọn eeyan kan dunkoko mọ oun pe awọn yoo fi pankẹrẹ le oun kuro ninu afin amọ Ọlọrun lo ko oun yọ. Ti ẹ ko ba gbagbe, Adeleke ti kọkọ bẹ aafin Ataoja wo, nibi ti ọba alade naa ti gbe awọn jaduku kan to kọlu awọn alatilẹyin ẹgbẹ PDP ṣepe ninu aafin ọhun. Igbesẹ ti Ataoja gbe naa ko tẹ awọn araalu kan lọrun, eyii to mu ki wọn fẹsun kan ori ade ọhun pe o n ṣatilẹyin fun ẹgbẹ oṣelu kan ju awọn miran lọ. Amọ nigba ti Ataoja n sọrọ lasiko ti Adeleke de ba a lalejo lẹyin to jawe olubori ninu idibo gomina tan, o ni kii ṣe Adeleke nikan lo ṣe oriire, nitori oun naa ṣe oriire lẹyin idibo naa. O sọ pe awọn eeyan kan ko ba ti fi pankẹrẹ le oun danu kuro laafin.


Igbesẹ ti Ataoja gbe naa ko tẹ awọn araalu kan lọrun, eyii to mu ki wọn fẹsun kan ori ade ọhun pe o n ṣatilẹyin fun ẹgbẹ oṣelu kan ju awọn miran lọ. Amọ nigba ti Ataoja n sọrọ lasiko ti Adeleke de ba a lalejo lẹyin to jawe olubori ninu idibo gomina tan, o ni kii ṣe Adeleke nikan lo ṣe oriire, nitori oun naa ṣe oriire lẹyin idibo naa. O sọ pe awọn eeyan kan ko ba ti fi pankẹrẹ le oun danu kuro laafin. Ataoja ni “Mo ki gbogbo awa ti Ọlọrun yan gomina tuntun fun pe a ku oriire o, Ọlọrun yoo jẹ ki oriire naa o kalẹ.” “Ẹ jẹ ki wọn mọ pe ayọ mi ti de... ki wọn maa sọ pe awọn yoo fi igbalẹ gba mi bọ sita ninu aafin pẹlu pankẹrẹ.” “Ọlọrun lo yọ mi, kii ṣe Ademola nikan lo ṣoriire, Ataoja Jimoh naa ṣe oriire.” “Ki eku ile o gbọ, ko sọ fun t’oko, kii ṣe emi ni ẹ o fi pankẹrẹ le.” Ataoja pari ọrọ rẹ pe lagbara Ọlọrun, ti Adeleke ba pari saa rẹ tan, yoo ṣe ọdun mẹrin mii si, ti yoo fi pe ọdun mẹjọ lori oye. O wa fikun pe lẹyin naa ni oun yoo tun kede ẹlomiran ti yoo di gomina ipinlẹ Osun.


Ataoja ni “Mo ki gbogbo awa ti Ọlọrun yan gomina tuntun fun pe a ku oriire o, Ọlọrun yoo jẹ ki oriire naa o kalẹ.” “Ẹ jẹ ki wọn mọ pe ayọ mi ti de... ki wọn maa sọ pe awọn yoo fi igbalẹ gba mi bọ sita ninu aafin pẹlu pankẹrẹ.” “Ọlọrun lo yọ mi, kii ṣe Ademola nikan lo ṣoriire, Ataoja Jimoh naa ṣe oriire.” “Ki eku ile o gbọ, ko sọ fun t’oko, kii ṣe emi ni ẹ o fi pankẹrẹ le.” Ataoja pari ọrọ rẹ pe lagbara Ọlọrun, ti Adeleke ba pari saa rẹ tan, yoo ṣe ọdun mẹrin mii si, ti yoo fi pe ọdun mẹjọ lori oye. O wa fikun pe lẹyin naa ni oun yoo tun kede ẹlomiran ti yoo di gomina ipinlẹ Osun.


Ọba méje wàjà láàrin oṣù mẹsàn l‘Oyo, ominú ń kọ mí - Gani Adams

Ààrẹ Ona Kakanfo tilẹ̀ Yorùbá, Iba Gani Adams tí daro bi Aseyin tilu Iseyin, Ọba Abdulganiy Salahudeen Adekunle Oloogunebi, Ajinase kinni ṣe wàjà. Atejade kan ti akọ̀wé feto ìròyìn rẹ, Kehinde Aderemi fisita lo sísọ lójú ọ̀rọ̀ yìí. Bẹẹ ba gbagbe, Oriade náà ló dara pọ mọ àwọn baba nla rẹ lọjọ Aiku. Ààrẹ woye pé kò dín ni Oriade méje tó ti wàjà nipinlẹ Oyo bayii laarin oṣù mẹsan. Ààrẹ Gani Adams woye pe báwọn Oriade nílẹ̀ Yorùbá yìí ṣe n wàjà ni sisẹ n tẹle yii n yoo ṣe àkóbá fún ilẹ̀ Oodua. Adams ni àdánù ńlá ni ikú Aseyin yìí jẹ fún ilẹ̀ Yorùbá, ti ẹja nla sì ti lọ ninu ibu fun Yoruba.


Ààrẹ woye pé kò dín ni Oriade méje tó ti wàjà nipinlẹ Oyo bayii laarin oṣù mẹsan. Ààrẹ Gani Adams woye pe báwọn Oriade nílẹ̀ Yorùbá yìí ṣe n wàjà ni sisẹ n tẹle yii n yoo ṣe àkóbá fún ilẹ̀ Oodua. Adams ni àdánù ńlá ni ikú Aseyin yìí jẹ fún ilẹ̀ Yorùbá, ti ẹja nla sì ti lọ ninu ibu fun Yoruba. “Ta bá wo bí àwọn Oriade wa ṣe n re iwalẹ asa lẹ́nu lọọ lọọ yii, ominu yóò maa kọ yin pe ki lo de ati pe ki lo n fà á? Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ yii si jẹ ìsòro nla to n koju ilẹ̀ Yorùbá lasiko yii èyí to n nípa ti ko dara lara wa yika ilẹ̀ Oodua. Akoko yii ṣe pataki ninu itan Kaarọ Oojire nitori àwọn Oriade wa kii papoda lọna to ba ni lẹru bii eyi.“ Ààrẹ Gani Adams wá woye pe ipapoda Aseyin tún ti mú ká padanu ọba alaye to dantọ, ẹni tí igbe aye rẹ jẹ afihan iṣiṣẹ sin ọmọniyan.


“Ta bá wo bí àwọn Oriade wa ṣe n re iwalẹ asa lẹ́nu lọọ lọọ yii, ominu yóò maa kọ yin pe ki lo de ati pe ki lo n fà á? Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ yii si jẹ ìsòro nla to n koju ilẹ̀ Yorùbá lasiko yii èyí to n nípa ti ko dara lara wa yika ilẹ̀ Oodua. Akoko yii ṣe pataki ninu itan Kaarọ Oojire nitori àwọn Oriade wa kii papoda lọna to ba ni lẹru bii eyi.“ Ààrẹ Gani Adams wá woye pe ipapoda Aseyin tún ti mú ká padanu ọba alaye to dantọ, ẹni tí igbe aye rẹ jẹ afihan iṣiṣẹ sin ọmọniyan. Bakan naa lo ni Oriade to papoda naa ti mu idagbasoke alailẹgbẹ ba ìlú Iseyin, eyi to sọ ìlú náà di eyi to n yara dìdelẹ nipinlẹ Oyo. Lára awọn ori ade meje ti Gani Adams mẹnuba pe o waja ni sisẹ n tẹle, la ti rí Soun tilẹ̀ Ogbomoso ẹni tó wàjà lọ́jọ́ Kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 2021 tó kọjá. Ẹni kejì ni Olubadan tilẹ̀ Ibadan, ọba Saliu Akanmu Adetunji, Aje Ogunguniso kinni, ẹni to dara pọ mọ àwọn baba nla rẹ lọjọ kejì oṣù Kinni ọdún 2022.


Bakan naa lo ni Oriade to papoda naa ti mu idagbasoke alailẹgbẹ ba ìlú Iseyin, eyi to sọ ìlú náà di eyi to n yara dìdelẹ nipinlẹ Oyo. Lára awọn ori ade meje ti Gani Adams mẹnuba pe o waja ni sisẹ n tẹle, la ti rí Soun tilẹ̀ Ogbomoso ẹni tó wàjà lọ́jọ́ Kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 2021 tó kọjá. Ẹni kejì ni Olubadan tilẹ̀ Ibadan, ọba Saliu Akanmu Adetunji, Aje Ogunguniso kinni, ẹni to dara pọ mọ àwọn baba nla rẹ lọjọ kejì oṣù Kinni ọdún 2022. Oriade kẹta tí yóò waja laarin oṣù mẹsan nipinlẹ Oyo ni Alaafin tilu Oyo, Ọba Lamide Olayiwola Adeyemi Kẹta. Ọjọ́ ketalelogun oṣù kẹrin ọdún 2022 yìí ni Alaafin dara pọ mọ àwọn baba nla rẹ, tí wọn sì sìn sì Bara. Lẹ́yìn èyí wa ni Aseyin tilu Iseyin yìí wàjà ni ọjọ́ Aiku, ọjọ́ kerinlelogun oṣù Keje ọdún 2022.


Oriade kẹta tí yóò waja laarin oṣù mẹsan nipinlẹ Oyo ni Alaafin tilu Oyo, Ọba Lamide Olayiwola Adeyemi Kẹta. Ọjọ́ ketalelogun oṣù kẹrin ọdún 2022 yìí ni Alaafin dara pọ mọ àwọn baba nla rẹ, tí wọn sì sìn sì Bara. Lẹ́yìn èyí wa ni Aseyin tilu Iseyin yìí wàjà ni ọjọ́ Aiku, ọjọ́ kerinlelogun oṣù Keje ọdún 2022.


Òṣèré tíátà, ẹ má jẹ́ kí àbùkù wọ ìlàkàkà yín láti kó ọrọ̀ jọ - Ajirebi

Iriri nla ni oju agba ọjẹ tiata kan, Alagba Kayode Olasehinde, ti ọpọ eeyan mọ si Pa Ajirebi lagbo tiata ti ri nile aye. Ta ba si n sọrọ awọn elere tiata to lami laaka, odu ni Ajirebi, kii se aimọ fun oloko nitori awọn isẹ ribiribi to ti gbe se lagbo tiata. Adẹrinposonu ati alawada to jẹ ilumọọka ni Ajirebi fun ọpọlọpọ ọdun, ti ọpọ eeyan si maa n fẹ lati wo oju rẹ ninu ere tiata. Amọ bo se n dẹrin pa ọpọ eeyan yii, naa lo ni awọn isoro to n ba finra, eyi ti ko han si ọpọ eeyan, paapaa awọn ololufẹ rẹ. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Alagba Ajirebi sọ ọpọ ohun ipenija to n koju, bi agbo tiata ti ri lasiko yii ati awọn atunse to yẹ ko waye ni ẹka naa. Ọkan lara ipenija nla to ko idagiri ba ọkan agba osere ati alawada naa ni ile rẹ ti ẹkun omi bo ni agbegbe Ikorodu osu keje ọdun 2020.


Amọ bo se n dẹrin pa ọpọ eeyan yii, naa lo ni awọn isoro to n ba finra, eyi ti ko han si ọpọ eeyan, paapaa awọn ololufẹ rẹ. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Alagba Ajirebi sọ ọpọ ohun ipenija to n koju, bi agbo tiata ti ri lasiko yii ati awọn atunse to yẹ ko waye ni ẹka naa. Ọkan lara ipenija nla to ko idagiri ba ọkan agba osere ati alawada naa ni ile rẹ ti ẹkun omi bo ni agbegbe Ikorodu osu keje ọdun 2020. Nigba to n sọrọ lori isẹlẹ naa, Ajirebi ni ifunpa oun ti ga kọja aala, tawọn ọmọ ati ẹbi si n rọ oun lati mase jẹ ki isẹlẹ naa gba ẹmi oun. O ni Kunle Afod lo fi isẹlẹ naa to osere tiata mii lobinrin, Funle Akindele leti, ti onitọun si sanwo filaati kan pe ki oun maa ko lọ sibẹ. O tun fikun pe Kunle Afod gan tun ke sawọn ololufẹ rẹ lati dide iranwọ fun oun, ti gbogbo wọn si ran oun lọwọ.


Nigba to n sọrọ lori isẹlẹ naa, Ajirebi ni ifunpa oun ti ga kọja aala, tawọn ọmọ ati ẹbi si n rọ oun lati mase jẹ ki isẹlẹ naa gba ẹmi oun. O ni Kunle Afod lo fi isẹlẹ naa to osere tiata mii lobinrin, Funle Akindele leti, ti onitọun si sanwo filaati kan pe ki oun maa ko lọ sibẹ. O tun fikun pe Kunle Afod gan tun ke sawọn ololufẹ rẹ lati dide iranwọ fun oun, ti gbogbo wọn si ran oun lọwọ. Nigba to n sọ ero rẹ lori bi awọn osere tiata kan, paapaa awọn obinrin, se maa n patẹ awọn dukia ti wọn ni sori ayelujara, Ajirebi ni ko si ohun to buru nibẹ. Amọ o wa yan pe yoo kuku dara ko jẹ pe awọn araalu funra wọn lo ri awọn dukia naa, lai jẹ pe ẹni to ni wọn lo ti kọkọ kede wọn sori ayelujara. Agba osere naa fikun pe iya ti jẹ awọn osere tiata sẹyin, ti wọn si maa n fi ẹsẹ rin kiri igboro lọdun diẹ sẹyin, amọ ti Ọlọrun ba wa da wọn lohun bayii, o yẹ ki aye mọ.


Nigba to n sọ ero rẹ lori bi awọn osere tiata kan, paapaa awọn obinrin, se maa n patẹ awọn dukia ti wọn ni sori ayelujara, Ajirebi ni ko si ohun to buru nibẹ. Amọ o wa yan pe yoo kuku dara ko jẹ pe awọn araalu funra wọn lo ri awọn dukia naa, lai jẹ pe ẹni to ni wọn lo ti kọkọ kede wọn sori ayelujara. Agba osere naa fikun pe iya ti jẹ awọn osere tiata sẹyin, ti wọn si maa n fi ẹsẹ rin kiri igboro lọdun diẹ sẹyin, amọ ti Ọlọrun ba wa da wọn lohun bayii, o yẹ ki aye mọ. Bakan naa lo rọ awọn osere tiata to jẹ akẹẹgbẹ rẹ pe ki wọn titori kiko dukia jọ, maa lọwọ ninu awọn isẹ ti ko mọ, amọ ki wn maa jẹ ki ọwọ wọn mọ ni gbogbo igba. “Elere tiata kii ṣẹ́ṣo, ilaagun wa la n jẹ. O si yẹ ki awọn osere tiata mase jẹ ki abuku wọ ilakaka wọn lati ko dukia jọ.” Nigba to n woye lori awọn asa kan to gba agbo tiata kan, paapaa bi awn akẹẹgbẹ rẹ se n lo awn ọmọde lati mura bii agbalagba.


Bakan naa lo rọ awọn osere tiata to jẹ akẹẹgbẹ rẹ pe ki wọn titori kiko dukia jọ, maa lọwọ ninu awọn isẹ ti ko mọ, amọ ki wn maa jẹ ki ọwọ wọn mọ ni gbogbo igba. “Elere tiata kii ṣẹ́ṣo, ilaagun wa la n jẹ. O si yẹ ki awọn osere tiata mase jẹ ki abuku wọ ilakaka wọn lati ko dukia jọ.” Nigba to n woye lori awọn asa kan to gba agbo tiata kan, paapaa bi awn akẹẹgbẹ rẹ se n lo awn ọmọde lati mura bii agbalagba. Ajirebi ni asa kikun ẹfun sori awọn ọmọde lati le da bi agbalagba pẹlu ewu lori tabuku isẹ tiata gbaa. O ni awọn agbalagba wa nilẹ to yẹ ki wọn maa lo, amọ ti wọn ba mura fun ọmọde lati se bii agbalagba, se onitọun le sọrọ tawọn agbalagba yoo sọ ni. O ni eyi gan lo n mu ki awọn ololufẹ ere tiata maa fa sẹyin nitori awọn oniruuru ọna ti ko tọ, ti wọn n gba se ere tiata lode oni.


Ajirebi ni asa kikun ẹfun sori awọn ọmọde lati le da bi agbalagba pẹlu ewu lori tabuku isẹ tiata gbaa. O ni awọn agbalagba wa nilẹ to yẹ ki wọn maa lo, amọ ti wọn ba mura fun ọmọde lati se bii agbalagba, se onitọun le sọrọ tawọn agbalagba yoo sọ ni. O ni eyi gan lo n mu ki awọn ololufẹ ere tiata maa fa sẹyin nitori awọn oniruuru ọna ti ko tọ, ti wọn n gba se ere tiata lode oni. Agba alawada naa tun woye pe bi awọn osere tiata se n pin ara wọn lẹgbẹlẹgbẹ ati nigunnigun eyi ti wn n pe ni Caucus ko boju mu to. O ni isẹ tiata ko fara mọ eleyi, to si jẹ pe oju kansoso ni wn ti n mu awọn elere ti wọn ba fẹ lo ninu sinima kan. “Ti mo ba wo ere sinima kan, ti mo si ri awọn oju kan nibẹ, mo ti mọ ibi ti wọn ti se, ara oun to n ba isẹ wa jẹ niyẹn, ko si yẹ ko ri bẹẹ. Tẹlẹ tẹlẹ, kaakiri ilẹ Yoruba ni wn ti n mu awn osere ti yoo kopa ninu sinima kan, amọ lode oni, agbegbe kọọkan ati adugbo kọọkan ni wọn ti n ko ara jọ lati se sinima.


Agba alawada naa tun woye pe bi awọn osere tiata se n pin ara wọn lẹgbẹlẹgbẹ ati nigunnigun eyi ti wn n pe ni Caucus ko boju mu to. O ni isẹ tiata ko fara mọ eleyi, to si jẹ pe oju kansoso ni wn ti n mu awọn elere ti wọn ba fẹ lo ninu sinima kan. “Ti mo ba wo ere sinima kan, ti mo si ri awọn oju kan nibẹ, mo ti mọ ibi ti wọn ti se, ara oun to n ba isẹ wa jẹ niyẹn, ko si yẹ ko ri bẹẹ. Tẹlẹ tẹlẹ, kaakiri ilẹ Yoruba ni wn ti n mu awn osere ti yoo kopa ninu sinima kan, amọ lode oni, agbegbe kọọkan ati adugbo kọọkan ni wọn ti n ko ara jọ lati se sinima.


Ẹ gbé àwọn Ahmed Idiris àti àwọn yòókù rẹ̀ lọ sí ọgbà ẹ̀wọ̀n Kuje- Adajọ Adeyemi Ajayi

Ilé ẹjọ́ gíga tó wà ní  nílùú Abuja, federal capital territory (FCT) lórílẹ̀ èdè Nàíjíríà ti pàsẹ pé kí wọn gbé adari ilẹ isẹ́ ijọba apapọ to n sakoso eto ìsirò lórílẹ̀ èdè Nàíjíríà, tẹlẹri Ahmed Idris lọ si ọgbà ẹ̀wọ̀n, Kuje tó wà nílùú Abuja. Wọ́n mú  Idris Ahmed   ni ìpínlẹ̀  Kano lẹ́yìn tí ó kùnà láti yọjú sí àjọ tó n gbógun ti sise owó ilu kumọ -kumọ ati iwa ibajẹ miran  lorilẹ ede Naijiria, iyẹn ajọ EFCC látàrí ẹ̀sùn eto iwajẹ sise owo to le ni  ọgọrin bilọnu  naira ilu kumọ-kumọ  ti wọn fi kan an, ni eyi ti o se si kuna lati jẹ ìpè wọn. Ẹ̀sùn yii lo faa ti adari ile-isẹ́ ijọba apapọ to n mojuto eto inawo, eto isuna ati ilana tẹ̀ẹ́kótọ̀ lorilẹ ede Naijiria ,Zainab Ahmed fi ni ki Ahmed Idris lọ rọ́kún sile naa, ki wọn lee bẹ̀rẹ̀ eto iwadii ti ajọ EFCC fi kàn án. Ahmed Idris  pẹlu akẹgbẹ rẹ  Godfrey Olusegun Akindele,  Mohammed Kudu Usman ati ile isẹ to n mojuto eto tita ati rira  — Gezawa Commodity Market and Exchange Limited ni ajọ EFCC gbe wa sile ẹjọ fun ẹ̀sùn eto iwa ibajẹ . Lasiko ti wọn wa nile ẹjọ , lọjọ Ẹti yii ,ni agbẹjọro fun ajọ EFCC , Rotimi Jacobs, si rọ adájọ́ pe ẹ̀sùn ìwà ọ̀daràn ni awọn afurasi naa hu, ni eyi ti ofin  section 109 ti ACJA  fidii rẹ̀  múlẹ̀ , ni eyi ti adajọ Adeyemi Ajayi si gba ẹ̀sùn ọhun wọle gẹgẹ bi ìwà ọ̀daràn . Amọsa, Ahmed Idris ati awọn yooku rẹ sọ pe awọn ko jẹbi ẹsun mẹ́rìnlá ti ajọ EFCC fi kan wọn.


Ahmed Idris  pẹlu akẹgbẹ rẹ  Godfrey Olusegun Akindele,  Mohammed Kudu Usman ati ile isẹ to n mojuto eto tita ati rira  — Gezawa Commodity Market and Exchange Limited ni ajọ EFCC gbe wa sile ẹjọ fun ẹ̀sùn eto iwa ibajẹ . Lasiko ti wọn wa nile ẹjọ , lọjọ Ẹti yii ,ni agbẹjọro fun ajọ EFCC , Rotimi Jacobs, si rọ adájọ́ pe ẹ̀sùn ìwà ọ̀daràn ni awọn afurasi naa hu, ni eyi ti ofin  section 109 ti ACJA  fidii rẹ̀  múlẹ̀ , ni eyi ti adajọ Adeyemi Ajayi si gba ẹ̀sùn ọhun wọle gẹgẹ bi ìwà ọ̀daràn . Amọsa, Ahmed Idris ati awọn yooku rẹ sọ pe awọn ko jẹbi ẹsun mẹ́rìnlá ti ajọ EFCC fi kan wọn. Agbẹjọro fun Ahmed Idris ,Chris Uche,  wa rọ adajọ pe , ki wọn gba béèlì awọn oníbàárà ohun, iyẹn Ahmed Idris . O sọ pe " Niwọn igbati  ko si awuye-wuye lori awọn ti wọn fẹsun kan  láti tako ofin  lati igba ti wọn ti wa ni àhámọ́ ajọ EFCC, o yẹki adajọ gba beeli wọn " . Olusiro owo agba tẹlẹ fun ilẹ wa, Ahmed Idris, ti foju bale ẹjọ giga tijọba apapọ to wa nilu Abuja lonii.


Agbẹjọro fun Ahmed Idris ,Chris Uche,  wa rọ adajọ pe , ki wọn gba béèlì awọn oníbàárà ohun, iyẹn Ahmed Idris . O sọ pe " Niwọn igbati  ko si awuye-wuye lori awọn ti wọn fẹsun kan  láti tako ofin  lati igba ti wọn ti wa ni àhámọ́ ajọ EFCC, o yẹki adajọ gba beeli wọn " . Olusiro owo agba tẹlẹ fun ilẹ wa, Ahmed Idris, ti foju bale ẹjọ giga tijọba apapọ to wa nilu Abuja lonii. Saaju ni Agbẹnusọ fun ajọ EFCC, Wilson Uwujaren ti kede loju opo Facebook ajọ naa pe Adajọ Adeyemi Ajayi ni yoo maa gbọ ẹjọ naa. Ẹsun ti wọn fi kan Olusiro owo agba tẹlẹ naa ni pe o ko owo orilẹede yii sapo ara rẹ, eyi to to billiọnu mọkandinlaadọfa o le miliọnu lọna irinwo naira (N109.4bn). Ahmed Idris ati awọn mẹta miran si ni ajọ EFCC dijọ fi ẹsun kan pe wọn pa owo naa ni popo si apo ara wọn.


Saaju ni Agbẹnusọ fun ajọ EFCC, Wilson Uwujaren ti kede loju opo Facebook ajọ naa pe Adajọ Adeyemi Ajayi ni yoo maa gbọ ẹjọ naa. Ẹsun ti wọn fi kan Olusiro owo agba tẹlẹ naa ni pe o ko owo orilẹede yii sapo ara rẹ, eyi to to billiọnu mọkandinlaadọfa o le miliọnu lọna irinwo naira (N109.4bn). Ahmed Idris ati awọn mẹta miran si ni ajọ EFCC dijọ fi ẹsun kan pe wọn pa owo naa ni popo si apo ara wọn. Gbogbo awọn afurasi naa si lo yọju sile ẹjọ lonii. Orukọ awọn yoku ni Godfrey Olusegun Akindele, Mohammed Kudu Usman ati adari ileesẹ kan to n se pasipaarọ owo naira si ti ilẹ okeere, ti wọn pe orukọ rẹ ni Gezawa Commodity Market and Exchange Limited. EFCC, nigba to n salaye ẹsun to fi n wọ awọn eeyan naa lọ sile ẹjọ sọ pe “ijọba fi dukia kan ti owo rẹ to N84,390,000,000 si ikawọ awọn eeyan naa amọ ti wọn fi ọna ẹburu da ijọba.


Gbogbo awọn afurasi naa si lo yọju sile ẹjọ lonii. Orukọ awọn yoku ni Godfrey Olusegun Akindele, Mohammed Kudu Usman ati adari ileesẹ kan to n se pasipaarọ owo naira si ti ilẹ okeere, ti wọn pe orukọ rẹ ni Gezawa Commodity Market and Exchange Limited. EFCC, nigba to n salaye ẹsun to fi n wọ awọn eeyan naa lọ sile ẹjọ sọ pe “ijọba fi dukia kan ti owo rẹ to N84,390,000,000 si ikawọ awọn eeyan naa amọ ti wọn fi ọna ẹburu da ijọba. O ni awọn eeyan naa gba owo ọhun lori dukia naa lati ipasẹ Godfrey Olusegun Bamidele, eyi to jẹ iwa ọdalẹ sijọba. Bẹẹ ba gbagbe, ọjọ Kẹrindinlogun osu Karun ọdun 2022 yii ni akara tu sepo, ti ajọ EFCC si kede pe oun ti mu Olusiro-Owo agba si ahamọ. Iroyin naa si lo ya awọn ọmọ Naijiria lẹnu pupọ, ti atẹjade kan ti EFCC fisita lẹyin naa ni se ni Idris gbe owo biliọnu lọna ọgọrin naira gba ibomiran lọ.


O ni awọn eeyan naa gba owo ọhun lori dukia naa lati ipasẹ Godfrey Olusegun Bamidele, eyi to jẹ iwa ọdalẹ sijọba. Bẹẹ ba gbagbe, ọjọ Kẹrindinlogun osu Karun ọdun 2022 yii ni akara tu sepo, ti ajọ EFCC si kede pe oun ti mu Olusiro-Owo agba si ahamọ. Iroyin naa si lo ya awọn ọmọ Naijiria lẹnu pupọ, ti atẹjade kan ti EFCC fisita lẹyin naa ni se ni Idris gbe owo biliọnu lọna ọgọrin naira gba ibomiran lọ. Idi si ree tijọba apapọ fi ni ko lọ rọọkun nile na, titi ti iwadi yoo fi pari lori awọn ẹsun tijọba fi kan-an. Bi igbẹjọ naa ba se lọ loni, la maa mu wa fun yin.


Idi si ree tijọba apapọ fi ni ko lọ rọọkun nile na, titi ti iwadi yoo fi pari lori awọn ẹsun tijọba fi kan-an. Bi igbẹjọ naa ba se lọ loni, la maa mu wa fun yin.


Àṣìṣe gba adé ipò kẹta lọ́wọ́ Naijiria lópin WAFCON 2022

Ẹgbẹ agbabọọlu obìnrin ti orile-ede Naijiria, Super Falcons, ko ri ami ẹyẹ kankan gba pada sile ni idije bọọlu àwọn obìnrin ni Africa, wafcon to waye ni Morocco. Eyi waye lẹyin ti orile-ede Zambia na wọn ni ami ayo kan si odo níbi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ to waye lọjọ Ẹti fun ipo kẹta idije naa. Papa ìṣeré Mohammed V n'ilu Casablanca lo ti waye. Ọmi odo ni wọn kọ́kọ́ ta, sugbọn ọmọ ẹgbẹ́ agbabọọlu Super Falcons, Nnadozie Chiamaka, ṣeeṣi gba bọọlu si àwọ̀n wọn, eyi to di goolu ọ̀fẹ́ fun Zambia, ni isẹju kọkandinlọgbọn. Ko si ẹni to pada gba bọọlu si àwọ̀n ara wọn titi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ fi pari. Ninu ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ mẹfa ti Naijiria gbá ni wafcon 2022, mẹta pere ni wọn bori.


Ọmi odo ni wọn kọ́kọ́ ta, sugbọn ọmọ ẹgbẹ́ agbabọọlu Super Falcons, Nnadozie Chiamaka, ṣeeṣi gba bọọlu si àwọ̀n wọn, eyi to di goolu ọ̀fẹ́ fun Zambia, ni isẹju kọkandinlọgbọn. Ko si ẹni to pada gba bọọlu si àwọ̀n ara wọn titi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ fi pari. Ninu ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ mẹfa ti Naijiria gbá ni wafcon 2022, mẹta pere ni wọn bori. Wọn lu Botswana ati Burundi ni ipele akọkọ. Wọn lu Cameroun ni ipele quarter final. Sugbọn South Africa lu wọn ní ipele akọkọ, Morocco lu wọn ni ipele semi final.


Wọn lu Botswana ati Burundi ni ipele akọkọ. Wọn lu Cameroun ni ipele quarter final. Sugbọn South Africa lu wọn ní ipele akọkọ, Morocco lu wọn ni ipele semi final. Zambia lu wọn ni aṣekagba, to si gba ipo kẹta mọ wọn lọwọ. Igba kẹta rèé ti Naijiria padanu ife ẹyẹ ni wafcon lati igba tó ti bẹ̀rẹ̀. Amọ o gba a nigba mẹsan-an ninu mejla.


Zambia lu wọn ni aṣekagba, to si gba ipo kẹta mọ wọn lọwọ. Igba kẹta rèé ti Naijiria padanu ife ẹyẹ ni wafcon lati igba tó ti bẹ̀rẹ̀. Amọ o gba a nigba mẹsan-an ninu mejla. Bi o tilẹ jẹ pe Super Falcons ko ṣe àṣeyọrí ni wafcon ọdun yii, yoo lanfaani lati kopa ni idije ife agbaye lọdun 2023, ni Australia ati New Zealand. Nigba to ba awọn akọroyin sọ̀rọ̀ lẹyin ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ third place, olukọni Super Falcons, Randy Waldrum sọ pe lootọ ni awọn ko ri ipo kankan mu ni idije naa, botilẹ jẹ pe awọn gbiyanju. O ni sugbọn idunnu to wa nibẹ ni pe àwọn lanfaani lati ri tikẹẹti idije fun ife agbaye gba.


Bi o tilẹ jẹ pe Super Falcons ko ṣe àṣeyọrí ni wafcon ọdun yii, yoo lanfaani lati kopa ni idije ife agbaye lọdun 2023, ni Australia ati New Zealand. Nigba to ba awọn akọroyin sọ̀rọ̀ lẹyin ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ third place, olukọni Super Falcons, Randy Waldrum sọ pe lootọ ni awọn ko ri ipo kankan mu ni idije naa, botilẹ jẹ pe awọn gbiyanju. O ni sugbọn idunnu to wa nibẹ ni pe àwọn lanfaani lati ri tikẹẹti idije fun ife agbaye gba. Ati pe gbogbo aṣiṣe ti awọn ṣe ni awọn yoo ṣe àtúnṣe si ṣáájú idije to n bọ. Ọdun to kọja ni Waldrum gba iṣakoso gẹgẹ bi olukọni Super Falcons. Orile-ede Naijiria ati Zambia yoo koju ara wọn lónìí lati jà fun àmì ẹyẹ bàbà (ipo kẹta) ninu idije bọọlu àwọn obìnrin ni Africa to n lọ lọwọ ni Morocco.