Opalola ní àwọn afurasí gẹ́gẹ́ bí ọ̀daràn náà ni àwọn ti ń fi ọ̀rọ̀ wá lẹ́nu wò lọ́wọ́ tí àwọn sì máa gbé ìgbésẹ̀ tó nípọn lórí ọ̀rọ̀ ní kété tí ìwádìí àwọn bá ti parí. Ó wá rọ àwọn ènìyàn láti so ewé agbéjẹ́ mọ́wọ́ pàápàá bí ètò ìdìbò sípò gómìnà yóò ṣe wáyé ní ìpínlẹ̀ náà láìpẹ́ nítorí àwọn kò ní fi àyè ọ̀daràn bó ṣe wù kó mọ lásìkò èyò ìdìbò. Bákan náà ló rọ àwọn ará ìlú láti máa ṣe àtìlẹyìn fún àwọn agbófinró nípa fífún wọn ní àwọn ìròyìn nípa àwọn ìwà kòtọ́ tó bá ń lọ ní agbègbè kóówá wọn. Ó ní èyí yóò mú iṣẹ́ àwọn yá, tí ìpínlẹ̀ Osun sì máa dùn-ún gbé fún tẹrú tọmọ pàápàá jìlọ lásìkò ètò ìdìbò tó ń bọ̀ lọ́nà yìí. “Bí ètò ìdìbò sípò gómìnà ìpínlẹ̀ Osun ṣe ń súnmọ́ etílé, iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Osun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní gbọn gbogbo àwọn ibi tí àwọn ọ̀daràn máa ń sá sí yẹ́bẹ́yẹ́bẹ́.” “Àwọn méjìdínlógún la ti nawọ́ gán báyìí tí a sì ti ń fi ọ̀rọ̀ wá wọn lẹ́nu wò.” Ọwọ ọlọpaa ti tẹ awọnagunbanirọ ati afurasi miran ti wọn n ko kaadi awọn oludibo pamọ lati ta fun awọn oloṣelu to fẹ fi ṣe ayederu ibo lasiko idibo to n bọ lọna. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ọṣun, SP Ọpalọla ṣalaye fun awọn akọroyin ni ilu Oṣogbo lasiko to n fi oju awọn afurasi naa han pe ọwọ tẹ wọn lẹyin ti eeyan kan to forukọ silẹ lati gba kaadi idibo lọdọ ajọ eleto idibo INEC lọ fi ẹjọ sun ni agọ ọlọpaa to wa lagbegbe Oṣu ni ọjọ kọkandinlọgbọn oṣu kẹfa ọdun 2022 pe  oun lọ si ọfiisi ajọ INEC to wa nijọba ibilẹ Atakunmọsa West ti olu ileeṣẹ rẹ wa nilu Oṣu lati lọ gba kaadi idibo oun ṣugbọn oun ko rii gba.


Osun 2022: Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá nawọ́ gán afurasí ọ̀daràn 18

Ó ní èyí yóò mú iṣẹ́ àwọn yá, tí ìpínlẹ̀ Osun sì máa dùn-ún gbé fún tẹrú tọmọ pàápàá jìlọ lásìkò ètò ìdìbò tó ń bọ̀ lọ́nà yìí. “Bí ètò ìdìbò sípò gómìnà ìpínlẹ̀ Osun ṣe ń súnmọ́ etílé, iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Osun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní gbọn gbogbo àwọn ibi tí àwọn ọ̀daràn máa ń sá sí yẹ́bẹ́yẹ́bẹ́.” “Àwọn méjìdínlógún la ti nawọ́ gán báyìí tí a sì ti ń fi ọ̀rọ̀ wá wọn lẹ́nu wò.” Ọwọ ọlọpaa ti tẹ awọnagunbanirọ ati afurasi miran ti wọn n ko kaadi awọn oludibo pamọ lati ta fun awọn oloṣelu to fẹ fi ṣe ayederu ibo lasiko idibo to n bọ lọna. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ọṣun, SP Ọpalọla ṣalaye fun awọn akọroyin ni ilu Oṣogbo lasiko to n fi oju awọn afurasi naa han pe ọwọ tẹ wọn lẹyin ti eeyan kan to forukọ silẹ lati gba kaadi idibo lọdọ ajọ eleto idibo INEC lọ fi ẹjọ sun ni agọ ọlọpaa to wa lagbegbe Oṣu ni ọjọ kọkandinlọgbọn oṣu kẹfa ọdun 2022 pe  oun lọ si ọfiisi ajọ INEC to wa nijọba ibilẹ Atakunmọsa West ti olu ileeṣẹ rẹ wa nilu Oṣu lati lọ gba kaadi idibo oun ṣugbọn oun ko rii gba. O ni oun beere fun iwe iforukọ silẹ awọn to fẹ gba kaadiu nibẹ nibi ti oun ti wa rii pe agunbanirọ kan ti orukọ rẹ n jẹ, Orji Desmond Nkenna, ti o n sinruulu pẹlu ajọ INEC nijọba ibilẹ naa ti gba kaadi ọhun pẹlu igbimọpọ pẹlu arakunrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Wale Ojo ati Ijimakinwa Ọlaoluwa. Ninu ọrọ to sọ, agunbanirọ naa ṣalaye pe awọn mejeeji yii lo wa ba oun pe awọn fẹ ki oun ko awọn kaadi idibo kan fun awọn nitoripe awọn rii pe awọn mọlẹbi awọn kan ti wa forukọ silẹ fun kaadi ṣugbọn wọn ko si nitosi. O ni ọgbẹni Wale Ojo naa, to pe ara rẹ fun oun pe oun ni aṣofin to n ṣoju ẹkun  naa ni oun yoo fun oun lowo gọbọi fun iṣẹ naa ti oun ba lee ko awọn kaadi naa fun oun.


O ni oun beere fun iwe iforukọ silẹ awọn to fẹ gba kaadiu nibẹ nibi ti oun ti wa rii pe agunbanirọ kan ti orukọ rẹ n jẹ, Orji Desmond Nkenna, ti o n sinruulu pẹlu ajọ INEC nijọba ibilẹ naa ti gba kaadi ọhun pẹlu igbimọpọ pẹlu arakunrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Wale Ojo ati Ijimakinwa Ọlaoluwa. Ninu ọrọ to sọ, agunbanirọ naa ṣalaye pe awọn mejeeji yii lo wa ba oun pe awọn fẹ ki oun ko awọn kaadi idibo kan fun awọn nitoripe awọn rii pe awọn mọlẹbi awọn kan ti wa forukọ silẹ fun kaadi ṣugbọn wọn ko si nitosi. O ni ọgbẹni Wale Ojo naa, to pe ara rẹ fun oun pe oun ni aṣofin to n ṣoju ẹkun  naa ni oun yoo fun oun lowo gọbọi fun iṣẹ naa ti oun ba lee ko awọn kaadi naa fun oun. Agunbanirọ naa tun ṣalaye wi pe, igbesẹ naa ko ṣai lọwọ oṣiṣẹ ajọ INEC to wa lẹkun ijọba ibilẹ naa, to pe orukọ rẹ ni arabinrin Makanjuọla Bilahu, ẹni ọdun mejidinlọgọta ati arakunrin ẹni ọdun mejilelọgbọn kan ti orukọ rẹ n jẹ Oluwatobi Ọginni. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ọṣun ṣalaye pe nikete tawọn ọlọpaa gba ifisun naa ni wọn bẹrẹ iṣẹ, wọn mu agunbanirọ naa, oṣiṣẹ ajọ INEC to jẹ ọga rẹ ati ọgbẹni Ọgini to darukọ lati mọ ohun ti wọn mọ nipa iwa naa. Ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ọṣun ko ṣai tun kede pe afurasi meji ninu wọn, Wale Ojo ati Ijamakinwa Ọlaioluwa ti na papa bora ti awọn ọlọpaa si n wa wọn.


Agunbanirọ naa tun ṣalaye wi pe, igbesẹ naa ko ṣai lọwọ oṣiṣẹ ajọ INEC to wa lẹkun ijọba ibilẹ naa, to pe orukọ rẹ ni arabinrin Makanjuọla Bilahu, ẹni ọdun mejidinlọgọta ati arakunrin ẹni ọdun mejilelọgbọn kan ti orukọ rẹ n jẹ Oluwatobi Ọginni. Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ọṣun ṣalaye pe nikete tawọn ọlọpaa gba ifisun naa ni wọn bẹrẹ iṣẹ, wọn mu agunbanirọ naa, oṣiṣẹ ajọ INEC to jẹ ọga rẹ ati ọgbẹni Ọgini to darukọ lati mọ ohun ti wọn mọ nipa iwa naa. Ileeṣẹ ọlọpaa ni ipinlẹ Ọṣun ko ṣai tun kede pe afurasi meji ninu wọn, Wale Ojo ati Ijamakinwa Ọlaioluwa ti na papa bora ti awọn ọlọpaa si n wa wọn.


Èmi ò kábámọ̀ pé mo bá Abacha ṣiṣẹ́, ohun tó kù mí kù báyìí ni láti di ààrẹ kí n lè tú Nàìjíríà ṣe - Al- Mustapha

Amugbalẹgbẹ fun olori ijọba ologun Naijiria nigba kan ri, Sani Abacha, Ọgagun, Hamza Al-Mustapha ti sọ pe oun ko kabamọ biba oloogbe Sani Abacha ṣiṣẹ rara, ṣugbọn oun ṣetan bayi lati di aarẹ funra oun lati dari ijọba orilẹede Naijiria. Al-Mustapha ṣalaye yii  lasiko to fi n kopa lori eto ileeṣẹ mohunmaworan abẹle kan ni Naijiria, Channels. Al-Mustapha ni oludije fun ipo aarẹ orilẹede Naijiria labẹ ẹgbẹ oṣelu Action Alliance, AA. O ni ẹnikẹni to ba ti darapọ mọ iṣẹ ologun ti mọ pe igbakigba ati ibikibi ni iṣẹ le gbe oun. Amọṣa o ni igbe aye oun ko da lori ajọṣepọ oun ati ọga oun tẹlẹ, oloogbe Ọgagun agba Sani Abacha, ṣugbọn oun ṣetan lati fi aye oun sin orilẹede Naijiria sibẹ. Gẹgẹ bi Ọgagun Al-Mustapha ṣe sọ, ifẹ oun si orilẹede Naijiria ati idagbasoke rẹ lo ṣi ọkan oun paya to si mu ki oun dide lati dije fun ipo aarẹ lọdun 2023.


O ni ẹnikẹni to ba ti darapọ mọ iṣẹ ologun ti mọ pe igbakigba ati ibikibi ni iṣẹ le gbe oun. Amọṣa o ni igbe aye oun ko da lori ajọṣepọ oun ati ọga oun tẹlẹ, oloogbe Ọgagun agba Sani Abacha, ṣugbọn oun ṣetan lati fi aye oun sin orilẹede Naijiria sibẹ. Gẹgẹ bi Ọgagun Al-Mustapha ṣe sọ, ifẹ oun si orilẹede Naijiria ati idagbasoke rẹ lo ṣi ọkan oun paya to si mu ki oun dide lati dije fun ipo aarẹ lọdun 2023. “Mo pinnu lati jẹ hoo si ipe awọn ọmọ Naijiria, ati agba ati ewe kaakiri igun ariwa ati Gusu ti wọn pe mi lati dije. “Ifẹ ti a ni si orilẹede yii pọ tobẹ gẹẹ to fi jẹ pe awọn to poruru nipa orilẹede yii nikan lo lee mọ awọn ipenija ti a koju lana, atawọn imọriri ipo ti a wa loni.” Al-Mustapha ni awọn kan lee maa ro pe boya tori owo ati ọrọ to wa ni idi ipo aarẹ lo n mu ki oun fẹ dije, amọṣa oludije ẹgbẹ oṣelu Action Alliance, AA naa jẹ ko di mimọ pe nnkan ti bajẹ pupọ lorilẹede Naijiria bayii, eyi to fi di dandan fun awọn olootọ ọmọ orilẹede Naijiria lati dide fun idagbasoke rẹ.


“Mo pinnu lati jẹ hoo si ipe awọn ọmọ Naijiria, ati agba ati ewe kaakiri igun ariwa ati Gusu ti wọn pe mi lati dije. “Ifẹ ti a ni si orilẹede yii pọ tobẹ gẹẹ to fi jẹ pe awọn to poruru nipa orilẹede yii nikan lo lee mọ awọn ipenija ti a koju lana, atawọn imọriri ipo ti a wa loni.” Al-Mustapha ni awọn kan lee maa ro pe boya tori owo ati ọrọ to wa ni idi ipo aarẹ lo n mu ki oun fẹ dije, amọṣa oludije ẹgbẹ oṣelu Action Alliance, AA naa jẹ ko di mimọ pe nnkan ti bajẹ pupọ lorilẹede Naijiria bayii, eyi to fi di dandan fun awọn olootọ ọmọ orilẹede Naijiria lati dide fun idagbasoke rẹ.


Ìjọba àpapọ̀ tún wọ́ Sunday Igboho padà sí ilé ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn nilùú Ibadan

Ọpọ awọn ololufẹ gbajumọ ajafun idasilẹ orilẹede Yoruba ni, Oloye Sunday Adeyẹmọ ti ọpọ mọ si Sunday Igboho lo kun ilee ẹjọ kotẹmilọrun to wa nilu Ibadan l’Ọjọru. Ni ile ẹjọ kotẹmilọrun to wa nilu Ibadan ni igbẹjọ ti n waye lori ẹjọ kotẹmilọrun ti ijọba apapọ pe tako Sunday Adeyẹmọ ti ọpọ eeyan mọ si "Sunday Igboho". Bi ẹ ko ba ni gbagbe, Sunday Igboho wọ ijọba apapọ orilẹede Naijiria lọ si ile ẹjọ giga ipinlẹ Ọyọ niluu Ibadan, nibi ti o ti beere fun ẹẹdẹgbẹta Biliọnu naira, owo gba mabinu fun ile rẹ ti ileeṣẹ ọtẹlumuyẹ orilẹede Naijiria, DSS kọlu lọjọ kini oṣu keje ọdun 2021. Ile ẹjọ naa gbe idajọ kalẹ lori ẹjọ ọun nigba naa pe ki ajọ agbofinro DSS o lọ san ogun biliọnu naira fun Sunday Igboho. Ijọba apapọ ko tẹwọgba idajọ ile ẹjọ to ni ki wọn san ogun Biliọnu naira fun Sunday Igboho, eyii lo si ṣokunfa bi ẹjọ naa ṣe de ile ẹjọ kotẹmilọrun. Aago meji ọsan Ọjọru ni igbẹjọ naa bẹrẹ, ṣugbọn awọn alatilẹyin Sunday ti o fara han nile ẹjọ ko ni anfani lati wọle sinu gbọngan igbẹjọ ni ile ẹjọ naa.


Ile ẹjọ naa gbe idajọ kalẹ lori ẹjọ ọun nigba naa pe ki ajọ agbofinro DSS o lọ san ogun biliọnu naira fun Sunday Igboho. Ijọba apapọ ko tẹwọgba idajọ ile ẹjọ to ni ki wọn san ogun Biliọnu naira fun Sunday Igboho, eyii lo si ṣokunfa bi ẹjọ naa ṣe de ile ẹjọ kotẹmilọrun. Aago meji ọsan Ọjọru ni igbẹjọ naa bẹrẹ, ṣugbọn awọn alatilẹyin Sunday ti o fara han nile ẹjọ ko ni anfani lati wọle sinu gbọngan igbẹjọ ni ile ẹjọ naa. Awọn agbofinro to duro lẹnu ọna ṣe alaye wi pe eeyan perete nikan ni yoo lanfani lati de ibi igbẹjọ naa. Bakan naa ni awọn akọroyin ko ni anfani lati wọle si ibi igbẹjọ naa. Agbejọro fun Sunday Igboho, Amofin Yọmi Aliyu wa nibi igbẹjọ naa ti o n lọ lọwọ bayii.


Awọn agbofinro to duro lẹnu ọna ṣe alaye wi pe eeyan perete nikan ni yoo lanfani lati de ibi igbẹjọ naa. Bakan naa ni awọn akọroyin ko ni anfani lati wọle si ibi igbẹjọ naa. Agbejọro fun Sunday Igboho, Amofin Yọmi Aliyu wa nibi igbẹjọ naa ti o n lọ lọwọ bayii.


Òǹyẹ̀ kan kò lè yẹ owó ìrànwọ̀ orí epo ‘sọ́búsídì’ tí a ń san – Ààrẹ Buhari

Ààrẹ Muhammadu Buhari ṣàlàyé ìdí tí wọ́n fi ṣe ìdádúró lórí yíyọ ìkúnpá orí epo bẹntiróòlù. Ààrẹ ní ìpalára tí yíyọ epo bẹntiróòlù náà yóò ṣe fún àwọn ènìyàn orílẹ̀ èdè Nàìjíríà pọ̀ púpọ̀ ju àwọn àǹfàní tí yóò mú wá lọ ni àwọn ṣe yẹ̀bá lórí ìpinnu náà. Buhari ní àwọn ti parí gbogbo àwọn ohun tó yẹ kí àwọn ṣe lórí ìwé lórí bí yíyọ ìkúnpá orí epo náà ní ọdún 2021 ṣùgbọ́n ìmọ̀ràn àwọn onímọ̀ nípa ètò ọrọ̀ ajé ni àwọn ṣe da dúró. Ó ní ìjọba ti ń ṣiṣẹ́ lórí ríri dájú pé àwọn èpò tí wọ́n ń pèsè jẹ́ ohun tí yóò tó ará ìlú lò àti pé àwọn ń gbìyànjú láti ri pé fífọ epo lábẹ́nú jẹ́ ohun tó ṣeéṣe. Ó ní ìyàtọ̀ yóò tún bá ọ̀rọ̀ epo bẹntiróòlù nígbà tí àwọn iléeṣẹ́ ìfọpo aládani bá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ títí ìparí ọdún yìí sí ọdún tó ń bọ̀. Ìgbà àkọ́kọ́ kọ́ nìyí tí ọ̀rọ̀ yíyọ ìkúnpá orí epo bẹntiróòlù yóò máa jà rànìnrànìn Nínú oṣù Kọkànlá, ọdún 2021 ni ìjọba àpapọ̀ kéde pé àwọn yóò yọ ìkúnpá orí epo bẹntiróólù pátápátá.


Ó ní ìjọba ti ń ṣiṣẹ́ lórí ríri dájú pé àwọn èpò tí wọ́n ń pèsè jẹ́ ohun tí yóò tó ará ìlú lò àti pé àwọn ń gbìyànjú láti ri pé fífọ epo lábẹ́nú jẹ́ ohun tó ṣeéṣe. Ó ní ìyàtọ̀ yóò tún bá ọ̀rọ̀ epo bẹntiróòlù nígbà tí àwọn iléeṣẹ́ ìfọpo aládani bá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ títí ìparí ọdún yìí sí ọdún tó ń bọ̀. Ìgbà àkọ́kọ́ kọ́ nìyí tí ọ̀rọ̀ yíyọ ìkúnpá orí epo bẹntiróòlù yóò máa jà rànìnrànìn Nínú oṣù Kọkànlá, ọdún 2021 ni ìjọba àpapọ̀ kéde pé àwọn yóò yọ ìkúnpá orí epo bẹntiróólù pátápátá. Mínísítà fétò ìsúná àti ààtò ìlú, Zainab Ahmed nígbà náà ní àwọn yóò máa san ẹgbẹ̀rún márùn-ún náírà fún àwọn mẹ̀kúnù tí kò rí ọwọ́ họrí láwùjọ̀. Ìjọba ní ọgbọ̀n tàbí ogójì mílíọ̀nù ènìyàn ni àwọn ń gbèrò láti fún nítorí ìnìra tí yíyọ ìkúnpá náà yóò  mú bá àwọn ènìyàn. Nínú oṣù Kẹfà ọdún 2022 ni ìjọba ní àwọn yóò fi ìpinnu léde lórí bóyà àwọn yóò tẹ̀síwájú lórí ìgbásẹ̀ náà.


Mínísítà fétò ìsúná àti ààtò ìlú, Zainab Ahmed nígbà náà ní àwọn yóò máa san ẹgbẹ̀rún márùn-ún náírà fún àwọn mẹ̀kúnù tí kò rí ọwọ́ họrí láwùjọ̀. Ìjọba ní ọgbọ̀n tàbí ogójì mílíọ̀nù ènìyàn ni àwọn ń gbèrò láti fún nítorí ìnìra tí yíyọ ìkúnpá náà yóò  mú bá àwọn ènìyàn. Nínú oṣù Kẹfà ọdún 2022 ni ìjọba ní àwọn yóò fi ìpinnu léde lórí bóyà àwọn yóò tẹ̀síwájú lórí ìgbásẹ̀ náà. Ìjọba tún yí ìpinu rẹ̀ padà Ẹ̀wẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ọdún 2022, ìjọba tún yí ìpinnu yìí padà tí wọ́n sì ní àwọn kò ní yọ ìkúnpá orí epo mọ́ nítorí ó le ṣàkóbá fún ètò ọrọ̀ ajé. Mínísítà fétò ìsúná, Zainab Ahmed ní àkókò tí ìgbésẹ̀ yíyọ ìkúnpá náà bọ́ sí kò dára tó fún àwọn ènìyàn Nàìjíríà. Ahmed ṣàlàyé pé ìjọba yóò ṣàgbéyẹ̀wò ètò ìsùnà ọdún 2022 kí wọ́n le ṣe àtúnṣe lórí bí wọ́n yóò ṣe fi fàyè gbàá.


Ìjọba tún yí ìpinu rẹ̀ padà Ẹ̀wẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ọdún 2022, ìjọba tún yí ìpinnu yìí padà tí wọ́n sì ní àwọn kò ní yọ ìkúnpá orí epo mọ́ nítorí ó le ṣàkóbá fún ètò ọrọ̀ ajé. Mínísítà fétò ìsúná, Zainab Ahmed ní àkókò tí ìgbésẹ̀ yíyọ ìkúnpá náà bọ́ sí kò dára tó fún àwọn ènìyàn Nàìjíríà. Ahmed ṣàlàyé pé ìjọba yóò ṣàgbéyẹ̀wò ètò ìsùnà ọdún 2022 kí wọ́n le ṣe àtúnṣe lórí bí wọ́n yóò ṣe fi fàyè gbàá. Bákan náà ló ní àwọn yóò máa gbé ọkàn lé àwọn ilé ìfọpo aládani tí wọ́n ń ṣe lọ́wọ́ láti máa pèsè epo lábẹ́lé.


Bákan náà ló ní àwọn yóò máa gbé ọkàn lé àwọn ilé ìfọpo aládani tí wọ́n ń ṣe lọ́wọ́ láti máa pèsè epo lábẹ́lé.


Ṣé lóòótọ́ ní pé àjọ elétò ìdìbò INEC láwọn ibùdó ìforúkọsílẹ̀ olùdìbò ti wọ́n yà sọtọ ní Niger Republic?

Lawọn oju opo kaakiri ni Naijiria oriṣi iroyin la n foju ri ni paapa bayi ti akoko idibo ti n sunmọ ni Naijiria. Pupọ awọn iroyin yi ni ko fi gbogbo ara sunmọ ootọ tawọn miran si jẹ agbelẹro patapata. Ninu iwadii taa maa n ṣe labẹ ẹka to n tan imọlẹ si ayederu iroyin BBC,  a ṣawari iroyin kan to sọ pe ajọ eleto idibo Naijiria INEC ti ya awọn ibudo idibo kan sọtọ lorileede Niger. Se lootọ ni iroyin yi abi ahesọ ni? Ohun ti iwadii wa ṣe afihan ree Akọroyin wa to kan si ajọ eleto  idibo INEC sọ pe ajọ naa ni awọn ko ni aaye iforukọsilẹ kankan ni orileede Niger bawọn iroyin ẹlẹjẹ to gbode loju opo ayelujara ṣe n wi. Ọkan ninu awọn iroyin taa n wi leleyi ti Nche Nwabunkiek kanfi sita to ti sọ pe ajọ INEC ni aaye idibo to le ni ogun lorileede Niger.


Se lootọ ni iroyin yi abi ahesọ ni? Ohun ti iwadii wa ṣe afihan ree Akọroyin wa to kan si ajọ eleto  idibo INEC sọ pe ajọ naa ni awọn ko ni aaye iforukọsilẹ kankan ni orileede Niger bawọn iroyin ẹlẹjẹ to gbode loju opo ayelujara ṣe n wi. Ọkan ninu awọn iroyin taa n wi leleyi ti Nche Nwabunkiek kanfi sita to ti sọ pe ajọ INEC ni aaye idibo to le ni ogun lorileede Niger. Nwabunike kọ ọrọ rẹ yi sabẹ eleyi ti ileeṣẹ iroyin oju opo ayelujara Sahara Reporters fi sita. Ọrọ yi lawọn eeyan ri ti wọn si ya sọtọ ki wọn to bẹrẹ si ni pin kaakiri oju opo ayelujara ni paapa oju opo Whatsapp. Iwadii lati ọwọ ẹka BBC to n risi itanmọlẹ si iroyin ẹlẹjẹ BBC Disinformation fi han pe oju opo Nwabunike to wa ni Facebbok gbarọgudu opo ni.


Nwabunike kọ ọrọ rẹ yi sabẹ eleyi ti ileeṣẹ iroyin oju opo ayelujara Sahara Reporters fi sita. Ọrọ yi lawọn eeyan ri ti wọn si ya sọtọ ki wọn to bẹrẹ si ni pin kaakiri oju opo ayelujara ni paapa oju opo Whatsapp. Iwadii lati ọwọ ẹka BBC to n risi itanmọlẹ si iroyin ẹlẹjẹ BBC Disinformation fi han pe oju opo Nwabunike to wa ni Facebbok gbarọgudu opo ni. Iwadii fi han pe eeyan mẹsan lo ni gẹgẹ bi ọrẹ́ọ ati ko si ni iroyin kankan to ṣafihan pe eeyan gidi to lorukọ lo ni oju opo naa. Ni ṣoki, oju opo ti wọ́n da kalẹ ti ko ni okun lọrun taa n pe ni bot account ni oju opo rẹ yi jẹ. Lọpọ igba iru awọn oju opo yi ni wọn maa  fi n tan iroyin ayederu kaakiri gẹgẹ bi iwadii wa lọdọ INEC ṣe fihan.


Iwadii fi han pe eeyan mẹsan lo ni gẹgẹ bi ọrẹ́ọ ati ko si ni iroyin kankan to ṣafihan pe eeyan gidi to lorukọ lo ni oju opo naa. Ni ṣoki, oju opo ti wọ́n da kalẹ ti ko ni okun lọrun taa n pe ni bot account ni oju opo rẹ yi jẹ. Lọpọ igba iru awọn oju opo yi ni wọn maa  fi n tan iroyin ayederu kaakiri gẹgẹ bi iwadii wa lọdọ INEC ṣe fihan. Ọrọ ti oju opo Nwabunike gbe sita yi di nkan tawọn mii tẹwọ gba. Koda awọn mii tun fi kun ọrọ naa lati le jẹ ki o di itẹwọgba. Arakunrin kan loju opo Facebook, Mazi IK Ijezie jẹ ọkan ninu wọn.


Ọrọ ti oju opo Nwabunike gbe sita yi di nkan tawọn mii tẹwọ gba. Koda awọn mii tun fi kun ọrọ naa lati le jẹ ki o di itẹwọgba. Arakunrin kan loju opo Facebook, Mazi IK Ijezie jẹ ọkan ninu wọn. Ohun to ṣe ni pe o fi aworan awọn eeyan kan kun ọrọ yi to si ni wọn to lati gba kaadi idibo ọlọjọ pipẹ  ni ọkan ninu awọn aaye iforukọsilẹ to wa ni Niger. Iwadii wa fihan pe aworan to pe ni ti Niger yi ti n tan kaakiri oju opo ayelujara lati oṣu Keje ọdun 2018 ati pe nibi idibo Gomina ipinlẹ Ekiti ni wọn ti ya aworan yi. Agbẹnusọ INEC Festus Okoye sọ fun BBC pe ofin ko faaye gba awọn lati forukọ awọn oludibo kankan silẹ lẹyin odi ibi ti ilẹ Naijiria de tori naa  ko si bawọn ṣe le lọ ṣeto iforukọsilẹ fawọn eeyan ni Niger.


Ohun to ṣe ni pe o fi aworan awọn eeyan kan kun ọrọ yi to si ni wọn to lati gba kaadi idibo ọlọjọ pipẹ  ni ọkan ninu awọn aaye iforukọsilẹ to wa ni Niger. Iwadii wa fihan pe aworan to pe ni ti Niger yi ti n tan kaakiri oju opo ayelujara lati oṣu Keje ọdun 2018 ati pe nibi idibo Gomina ipinlẹ Ekiti ni wọn ti ya aworan yi. Agbẹnusọ INEC Festus Okoye sọ fun BBC pe ofin ko faaye gba awọn lati forukọ awọn oludibo kankan silẹ lẹyin odi ibi ti ilẹ Naijiria de tori naa  ko si bawọn ṣe le lọ ṣeto iforukọsilẹ fawọn eeyan ni Niger. O ni bi eeyan kankan ba forukọsilẹ loju opo INEC o di dandan ki iru eeyan bẹẹ foju han ni aaye ti wọn yoo ti ya aworan rẹ silẹ ti wọn ba fẹ dibo ni ibudo idibo. Ajọ eleto idibo INEC fi kun pe awọn ni ibudo idibo to le ni ẹgbẹrun lọna ọgọrun kan  (176, 846) ni orileede Naijiria awọn ko si ni ibudo idibo kankan lẹyin odi. Arakunrin Okoye fi kun pe ọrọ yi wa lara awọn ahesọ ọrọ tawọn kan n gbe kaakiri lati fi mu iyapa ati ija ẹlẹyamẹya wa laarin awọn eeyan Naijiria.


O ni bi eeyan kankan ba forukọsilẹ loju opo INEC o di dandan ki iru eeyan bẹẹ foju han ni aaye ti wọn yoo ti ya aworan rẹ silẹ ti wọn ba fẹ dibo ni ibudo idibo. Ajọ eleto idibo INEC fi kun pe awọn ni ibudo idibo to le ni ẹgbẹrun lọna ọgọrun kan  (176, 846) ni orileede Naijiria awọn ko si ni ibudo idibo kankan lẹyin odi. Arakunrin Okoye fi kun pe ọrọ yi wa lara awọn ahesọ ọrọ tawọn kan n gbe kaakiri lati fi mu iyapa ati ija ẹlẹyamẹya wa laarin awọn eeyan Naijiria. Lẹnu ọjọ mẹta yi, wahala ati ri kaadi idibo ọlọjọ pipẹ gba ni Naijiria da bi nkan. Ko pe si asiko yi lawọn kan sọ pe awọn oṣiṣẹ ajọ eleto idibo n kọdi awọn ẹya kan lorileede Naijiria lati ri kaadi idibo yi gba ni ilu Eko. Gbogbo bi awọn eeyan ṣe n ṣuuru bo ibudo iforukọsilẹyi lo mu ki ajọ INEC kede pe awọn yoo sunjọ gbedeke gbigba kaadi idibo yi siwaju si.


Lẹnu ọjọ mẹta yi, wahala ati ri kaadi idibo ọlọjọ pipẹ gba ni Naijiria da bi nkan. Ko pe si asiko yi lawọn kan sọ pe awọn oṣiṣẹ ajọ eleto idibo n kọdi awọn ẹya kan lorileede Naijiria lati ri kaadi idibo yi gba ni ilu Eko. Gbogbo bi awọn eeyan ṣe n ṣuuru bo ibudo iforukọsilẹyi lo mu ki ajọ INEC kede pe awọn yoo sunjọ gbedeke gbigba kaadi idibo yi siwaju si.


Àwọn alárùn ọpọlọ tí gba ètò ìjọba Orílẹ̀èdè Nàìjíríà kan - Peter Obi

Oludije fun ipo Aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu Labour Party, Peter Obi ti pariwo sita pe awọn alaarun ọpọlọ lo n ṣe ijọba orilede Naijiria, ti wọn sin ṣe akoba fun eto ijọba. O sapejuwe ida aadọrin ninu oloṣelu gẹgẹ bi alaarun ọpọlọ ti ko yẹ ki wọn di eto ijọba orilede Naijiria mu. Obi lo sọrọ yi sita lọjọ aiku niluu Abuja nigba ti o darapo mọ ijọ Revival House of International Church (RHOGIC). O ni alarun ọpọlọ ni yoo gbe owo to to bilionu marundinlaadọrun naira to wa fun ara ilu si apo ara rẹ. O tẹsiwaju pẹ opo lara awọn oloselu Naijiria ni ko yẹ ko wa ninu eto ise ijọba nitori alaarun ọpọlọ ni wọn. O kilọ pe ti awọn oloselu naa ba si wa ninu eto iṣejọba orilede Naijiria, ko ni si ilọsiwaju ati pe ọpọ ọmọ orilede yii ni a maa jẹ iya.


O ni alarun ọpọlọ ni yoo gbe owo to to bilionu marundinlaadọrun naira to wa fun ara ilu si apo ara rẹ. O tẹsiwaju pẹ opo lara awọn oloselu Naijiria ni ko yẹ ko wa ninu eto ise ijọba nitori alaarun ọpọlọ ni wọn. O kilọ pe ti awọn oloselu naa ba si wa ninu eto iṣejọba orilede Naijiria, ko ni si ilọsiwaju ati pe ọpọ ọmọ orilede yii ni a maa jẹ iya. “ A ko gbọdọ fi aye gba awọn ọmọ ita lati tẹsiwaju ninu isakoso orilede Naijiria, ọmọ Naijiria, ẹ jẹ ka gba orilede wa pada lọwọ awọn alarun ọpọlọ” “ ida adọrin ninu awọn to n se ijọba le wa lori ni ko yẹ ko wa ni bẹ sugbọn mo ti ni orilede Naijiria ni a ti ma fi aye gba alarun ọpọlọ lati se ijọba le wa lori.” “ Orilẹede Naijiria nibi ti ipadasẹyin ti n sẹ ijọba.” “Ti a ba ri awọn ọdọ ti wọn sẹtan lati gba ijọba, nnkan yoo pada dara fun wa.” Bakan naa, akowe fun ẹgbẹ oselu Young Peoples Party, Vidiyano Bamaiyi ni ọpọ oloselu orilede Naijiria ni le pe ni awọn agbesunami oloselu. O ni awọn agbesunmọmi oloselu ti gba isakoso orilede Naijiria, ti wọn o ni anfani ti wọn fẹ se fun ilọsiwaju orilede.


“ A ko gbọdọ fi aye gba awọn ọmọ ita lati tẹsiwaju ninu isakoso orilede Naijiria, ọmọ Naijiria, ẹ jẹ ka gba orilede wa pada lọwọ awọn alarun ọpọlọ” “ ida adọrin ninu awọn to n se ijọba le wa lori ni ko yẹ ko wa ni bẹ sugbọn mo ti ni orilede Naijiria ni a ti ma fi aye gba alarun ọpọlọ lati se ijọba le wa lori.” “ Orilẹede Naijiria nibi ti ipadasẹyin ti n sẹ ijọba.” “Ti a ba ri awọn ọdọ ti wọn sẹtan lati gba ijọba, nnkan yoo pada dara fun wa.” Bakan naa, akowe fun ẹgbẹ oselu Young Peoples Party, Vidiyano Bamaiyi ni ọpọ oloselu orilede Naijiria ni le pe ni awọn agbesunami oloselu. O ni awọn agbesunmọmi oloselu ti gba isakoso orilede Naijiria, ti wọn o ni anfani ti wọn fẹ se fun ilọsiwaju orilede.


Ìdí márùn-ún tí òṣèlú Tinubu fi yàtọ̀ sí tàwọn olóṣèlú míràn

Gbajumọ ati ilumọọka ni Asiwaju Bola Ahmed Tinubu yika orilẹede Naijiria ati loke okun. Ọpọ ẹkun nilẹ yii, yatọ si ilẹ Yoruba to ti wa, si lo ti jẹ oye lorisirisi, oun si ni Jagaban ti Borgu Amọ bo se moke ninu ibo abẹnu ẹgbẹ oselu APC lati di oludije aarẹ ti yoo maa soju ẹgbẹ naa ninu ibo ọdun 2023, ti mu ki okiki rẹ tun pọ si. Lootọ ni bo se jawe olubori ko ya ọpọ ọmọ Naijiria lẹnu bi o tilẹ jẹ pe ero awọn eeyan miran ni pe yoo fidi rẹmi ninu eto idibo abẹnu naa. Eyi si ri bẹẹ, ta ba wo oniruuru ọrọ odi, ibanilorukọjẹ ati atako tawọn orogun rẹ ninu ẹgbẹ oselu rẹ gbe tii, paapaa lori ayelujara. Oselu Tinubu ko ṣẹṣẹ bẹrẹ, ọjọ pẹ ti ojo ti n pa igun rẹ bọ: Si ọpọ eeyan, ipa ti Tinubu ti ko ninu oselu ko bẹrẹ lana, ọjọ pẹ ti ẹja nla rẹti n daamu ibu oselu lorilẹede yii. Koda, okiki rẹ gbalẹ to fi de ọdọ awọn mẹkunnu ni, idi si ree ti wọn se gbe oye Asiwaju fun.


Eyi si ri bẹẹ, ta ba wo oniruuru ọrọ odi, ibanilorukọjẹ ati atako tawọn orogun rẹ ninu ẹgbẹ oselu rẹ gbe tii, paapaa lori ayelujara. Oselu Tinubu ko ṣẹṣẹ bẹrẹ, ọjọ pẹ ti ojo ti n pa igun rẹ bọ: Si ọpọ eeyan, ipa ti Tinubu ti ko ninu oselu ko bẹrẹ lana, ọjọ pẹ ti ẹja nla rẹti n daamu ibu oselu lorilẹede yii. Koda, okiki rẹ gbalẹ to fi de ọdọ awọn mẹkunnu ni, idi si ree ti wọn se gbe oye Asiwaju fun. A si le sọ pe ipilẹ gbajumọ Tinubu ninu eto oselu bẹrẹ nigba to kopa ninu agbekalẹ ẹgbẹ ẹgbẹ oselu Social Democratic Party, SDP, tabi ẹgbẹ oselu ẹlẹsin. Lẹyin eyi lo di Sẹnetọ to lọ soju ẹkun idibo iwọ oorun ipinlẹ Eko nile asofin agba ilẹ wa lọdun 1992. Nigba to de ibẹ, oun lo moke lati di alaga igbimọ ile fun ọrọ ile ifowopamọ ati isuna eyi tii se igbimọ pataki nile asofin agba.


A si le sọ pe ipilẹ gbajumọ Tinubu ninu eto oselu bẹrẹ nigba to kopa ninu agbekalẹ ẹgbẹ ẹgbẹ oselu Social Democratic Party, SDP, tabi ẹgbẹ oselu ẹlẹsin. Lẹyin eyi lo di Sẹnetọ to lọ soju ẹkun idibo iwọ oorun ipinlẹ Eko nile asofin agba ilẹ wa lọdun 1992. Nigba to de ibẹ, oun lo moke lati di alaga igbimọ ile fun ọrọ ile ifowopamọ ati isuna eyi tii se igbimọ pataki nile asofin agba. Tinubu maa n fa awọn eeyan lọwọ soke, ti yoo wulo fun lọjọ iwaju: Ọpọ eeyan to ba BBC sọrọ nipa idi ti oselu BolaTinubu ko se ni afiwe pẹlu tawọn oloselu to ku lo salaye pe lootọ ni Tinubu ko ni afijọ ninu oselu. Bala Ibrahim, tii se onwoye lagbo oselu sọ fun BBC pe ohun to daju saka, lai ni abomila ninu ni pe oselu Tinubu yatọ gedegede si tawọn oloselu yoku. "Asa Tinubu ni pe o maa n fa ọpọ ọdọ lọwọ soke, gbe wọn ga, awọn eeyan yii si lo maa n wulo fun lọjọ iwaju.


Tinubu maa n fa awọn eeyan lọwọ soke, ti yoo wulo fun lọjọ iwaju: Ọpọ eeyan to ba BBC sọrọ nipa idi ti oselu BolaTinubu ko se ni afiwe pẹlu tawọn oloselu to ku lo salaye pe lootọ ni Tinubu ko ni afijọ ninu oselu. Bala Ibrahim, tii se onwoye lagbo oselu sọ fun BBC pe ohun to daju saka, lai ni abomila ninu ni pe oselu Tinubu yatọ gedegede si tawọn oloselu yoku. "Asa Tinubu ni pe o maa n fa ọpọ ọdọ lọwọ soke, gbe wọn ga, awọn eeyan yii si lo maa n wulo fun lọjọ iwaju. Igbesẹ yii si lo yatọ si tawọn oloselu miran, ti wọn maa lo awọn eeyan lasiko ti wọn ba fẹ, ti wọn yoo si tun pa wọn ti lasiko ti wọn ko ba nilo wọn mọ.” Tinubu ni awọn oloselu fi pamọ fun iwulo ọjọ iwaju: Bala Ibrahim fikun pe “Ọpọ eeyan lo maa n wo Tinubu bii ẹni ti wọn fi pamọ fun iwulo ọjọ iwaju, ọjọ iwaju naa si lo de lasiko ta wa yii.” Bakan naa lo ni Tinubu yatọ si awọn oloselu to ku nitori o maa n setan ni gbogbo igba lati dari, ko si wa nipo iwaju ni nigbakuugba. "Koda , a tiẹ gbọ pe awọn ohun meremere to ti se pamọ fun ọjọ iwaju lati ẹyin wa gan lo to, to tun sẹku fun lati dide fun iranwọ rẹ lasiko yii. Awọn ohun to se pamọ naa si lo dide lati nu omije rẹ nu, ti wọn si n sugba rẹ lati ri daju pe ipo kan soso to n pohungbẹ rẹ to lọwọ.


Igbesẹ yii si lo yatọ si tawọn oloselu miran, ti wọn maa lo awọn eeyan lasiko ti wọn ba fẹ, ti wọn yoo si tun pa wọn ti lasiko ti wọn ko ba nilo wọn mọ.” Tinubu ni awọn oloselu fi pamọ fun iwulo ọjọ iwaju: Bala Ibrahim fikun pe “Ọpọ eeyan lo maa n wo Tinubu bii ẹni ti wọn fi pamọ fun iwulo ọjọ iwaju, ọjọ iwaju naa si lo de lasiko ta wa yii.” Bakan naa lo ni Tinubu yatọ si awọn oloselu to ku nitori o maa n setan ni gbogbo igba lati dari, ko si wa nipo iwaju ni nigbakuugba. "Koda , a tiẹ gbọ pe awọn ohun meremere to ti se pamọ fun ọjọ iwaju lati ẹyin wa gan lo to, to tun sẹku fun lati dide fun iranwọ rẹ lasiko yii. Awọn ohun to se pamọ naa si lo dide lati nu omije rẹ nu, ti wọn si n sugba rẹ lati ri daju pe ipo kan soso to n pohungbẹ rẹ to lọwọ. Tinubu maa n na owo apo ara rẹ ati ohun gbogbo to ni lati gbe ọpọ eeyan ga: Bala salaye pe kii se ana ni Tinubu ti ni lerongba lati di aarẹ Naijiria, to si ti maa n sọ sita tẹlẹ laimoye igba. Idi si niyi to ni o se n gbe awọn lọwọ soke, maa se agbelarugẹ ọpọ eeyan fun iwulo ọjọ iwaju, awọn to mọ pe wọn yoo lee se atilẹyin fun nigba to ba ya. "Lasiko ti Tinubu ba n fa ọwọ awọn eeyan soke, owo apo ara rẹ ati dukia gbogbo to ni, lo maa n na.


Tinubu maa n na owo apo ara rẹ ati ohun gbogbo to ni lati gbe ọpọ eeyan ga: Bala salaye pe kii se ana ni Tinubu ti ni lerongba lati di aarẹ Naijiria, to si ti maa n sọ sita tẹlẹ laimoye igba. Idi si niyi to ni o se n gbe awọn lọwọ soke, maa se agbelarugẹ ọpọ eeyan fun iwulo ọjọ iwaju, awọn to mọ pe wọn yoo lee se atilẹyin fun nigba to ba ya. "Lasiko ti Tinubu ba n fa ọwọ awọn eeyan soke, owo apo ara rẹ ati dukia gbogbo to ni, lo maa n na. Ta ba si wo ibasepọ rẹ pẹlu gomina ipinlẹ Kano Abdullai Ganduje, kii se ifẹ to wọpọ kaakiri. Amọ Tinubu mọ pe oun nilo ibo gọbọi lati ọdọ awọn eeyan ipinlẹ Kano, nitori ipinlẹ naa lo ni iye awọn asoju-dibo to pọ julọ lasiko ibo abẹnu ẹgbẹ oselu APC.” Ta ba yọwọ Atiku Abubakar, ko tun si oloselu to lagbara mọ to Tinubu: Nigba toun n da si ọrọ yii, onwoye oselu miran, Mahmud Jega ni ta ba yọwọ Atiku Abubakar kuro lagbo oselu Naijiria,ko tun si oloselu miran to lagbara to Tinubu. "Ọpọ awọn gomina tẹlẹ to ti wa nipo laarin ọdun 1999 si 2007 ni aye ti gbagbe wọn lagbo oselu.


Ta ba si wo ibasepọ rẹ pẹlu gomina ipinlẹ Kano Abdullai Ganduje, kii se ifẹ to wọpọ kaakiri. Amọ Tinubu mọ pe oun nilo ibo gọbọi lati ọdọ awọn eeyan ipinlẹ Kano, nitori ipinlẹ naa lo ni iye awọn asoju-dibo to pọ julọ lasiko ibo abẹnu ẹgbẹ oselu APC.” Ta ba yọwọ Atiku Abubakar, ko tun si oloselu to lagbara mọ to Tinubu: Nigba toun n da si ọrọ yii, onwoye oselu miran, Mahmud Jega ni ta ba yọwọ Atiku Abubakar kuro lagbo oselu Naijiria,ko tun si oloselu miran to lagbara to Tinubu. "Ọpọ awọn gomina tẹlẹ to ti wa nipo laarin ọdun 1999 si 2007 ni aye ti gbagbe wọn lagbo oselu. Amọ Bola Tinubu tubọ n lagbara siwaju ati siwaju ni lẹyin to kuro gomina ipinlẹ Eko, idi ni pe Tinubu gan jubi ju gomina miran lọ. Lati aye MKO Abiola si ni Tinubu ti n ni okiki amọ lẹyin ti Abiola ku tan, ko si oloselu miran to lami laaka to Tinubu mọ. Nigba to bẹrẹ eto oselu rẹ, agbega awọn eeyan nikan lo gbajumọ, ti ko si ni ohunkohun se pẹlu titiraka lati se akoso orilẹede yii.


Amọ Bola Tinubu tubọ n lagbara siwaju ati siwaju ni lẹyin to kuro gomina ipinlẹ Eko, idi ni pe Tinubu gan jubi ju gomina miran lọ. Lati aye MKO Abiola si ni Tinubu ti n ni okiki amọ lẹyin ti Abiola ku tan, ko si oloselu miran to lami laaka to Tinubu mọ. Nigba to bẹrẹ eto oselu rẹ, agbega awọn eeyan nikan lo gbajumọ, ti ko si ni ohunkohun se pẹlu titiraka lati se akoso orilẹede yii. Amọ nigba to ya, o bọ siwaju, ti ẹgbẹ oselu rẹ APC ati ẹya Yoruba si moke. Agbẹnusọ fun Aarẹ Muhammadu Buhari, Femi Adesina ti sọ idi ti Aarẹ Buhari ko fi yan ẹni ti yoo rọpọ rẹ le ẹgbẹ oṣelu APC lọwọ. Eyi ko ṣẹyin eto idibo abẹle ti ẹgbẹ oṣelu APC ṣẹṣẹ pari lati yan ẹni ti yoo di asia ẹgbẹ naa mu lati du ipo aarẹ ninu idibo gbogboogbo to n bọ ni ọdun 2023.


Amọ nigba to ya, o bọ siwaju, ti ẹgbẹ oselu rẹ APC ati ẹya Yoruba si moke. Agbẹnusọ fun Aarẹ Muhammadu Buhari, Femi Adesina ti sọ idi ti Aarẹ Buhari ko fi yan ẹni ti yoo rọpọ rẹ le ẹgbẹ oṣelu APC lọwọ. Eyi ko ṣẹyin eto idibo abẹle ti ẹgbẹ oṣelu APC ṣẹṣẹ pari lati yan ẹni ti yoo di asia ẹgbẹ naa mu lati du ipo aarẹ ninu idibo gbogboogbo to n bọ ni ọdun 2023. Saaju idibo naa ni Aarẹ Buhari kede pe oun ni ẹni ti oun fẹran gẹgẹ bi aayo lati di aarẹ orilẹede Naijiria lẹyin oun, ti ọpọ ero si n reti rẹ lati darukọ eniyan kan ti yoo rọpọ rẹ. Amọ lẹyin naa ni Aarẹ kede pe ki awọn eniyan gba awọn aṣoju ‘delegates’ laaye lati yan ẹni to wu wọn lati di ipo aarẹ mu nitori oun ko ṣetan lati yan ẹni kankan le awọn ọmọ Naijiria lori. Femi Adesina ninu awọn akọjade rẹ ti o ma n kọ lo ti fi lede idi ti aarẹ Buhari fi gbe igbesẹ yii.


Saaju idibo naa ni Aarẹ Buhari kede pe oun ni ẹni ti oun fẹran gẹgẹ bi aayo lati di aarẹ orilẹede Naijiria lẹyin oun, ti ọpọ ero si n reti rẹ lati darukọ eniyan kan ti yoo rọpọ rẹ. Amọ lẹyin naa ni Aarẹ kede pe ki awọn eniyan gba awọn aṣoju ‘delegates’ laaye lati yan ẹni to wu wọn lati di ipo aarẹ mu nitori oun ko ṣetan lati yan ẹni kankan le awọn ọmọ Naijiria lori. Femi Adesina ninu awọn akọjade rẹ ti o ma n kọ lo ti fi lede idi ti aarẹ Buhari fi gbe igbesẹ yii. O ni Buhari ṣafihan bi o ṣe jẹ akinkanju ti ko fẹran abawọn Kankan. Bee naa lo ni eleyii ṣafihan ifẹ ijọba tiwantiwa ti Buhari ni si orilẹede Naijiria to si mu ileri rẹ ṣe pe idibo ti ko ni ni rogbodiyan ati eeru ninu ni awọn yoo ṣe ni Naijiria. Femi adesina ni bio tilẹ jẹpe kii ṣe ẹṣẹ ni ki eniyan ni aayo bi aarẹ ṣe ni, amọ akinkanju aarẹ fi ara han nitori ko gbe agbara le ẹni naa lọwọ lọna aitọ.


O ni Buhari ṣafihan bi o ṣe jẹ akinkanju ti ko fẹran abawọn Kankan. Bee naa lo ni eleyii ṣafihan ifẹ ijọba tiwantiwa ti Buhari ni si orilẹede Naijiria to si mu ileri rẹ ṣe pe idibo ti ko ni ni rogbodiyan ati eeru ninu ni awọn yoo ṣe ni Naijiria. Femi adesina ni bio tilẹ jẹpe kii ṣe ẹṣẹ ni ki eniyan ni aayo bi aarẹ ṣe ni, amọ akinkanju aarẹ fi ara han nitori ko gbe agbara le ẹni naa lọwọ lọna aitọ. Bakan naa lo fikun un pe ere ije naa wa laarin oludije lẹgbẹ oṣelu PDP, Atiku Abubakar ati oludije lẹgbẹ oṣelu APC , Bola Ahmed Tinubu nitori ẹgbẹ mejeeji lo ti n di ipo yii mu lati ọdun 1999.


Bakan naa lo fikun un pe ere ije naa wa laarin oludije lẹgbẹ oṣelu PDP, Atiku Abubakar ati oludije lẹgbẹ oṣelu APC , Bola Ahmed Tinubu nitori ẹgbẹ mejeeji lo ti n di ipo yii mu lati ọdun 1999.


Ọlọ́run ti dá wa láre, a kò bèèrè fún àtúntò Nàíjíríà mọ́, ọmọ wa ti fẹ́ dépò ààrẹ - YCE

Àwọn àgbààgbà ilẹ̀ Yorùbá ti ń fi èrò wọn hàn lórí ìjẹyọ Asiwaju Bola Ahmed Tinubu gẹ́gẹ́ bí olùdíje sípò Ààrẹ lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC. Tinubu gbégbá orékè níbi ètò ìdìbò abẹ́nú APC tó wáyé ní àná ọjọ́ Kẹjọ, oṣù Kẹfà, ọdún 2022 ní Eagles Square, Abuja pẹ̀lú ìbò 1,271. Tinubu, igbákejì Ààrẹ Ọ̀jọ̀gbọ́n Yemi Osinbajo, Rotimi Amaechi, Rochas Okorocha, Gómìnà ìpínlẹ̀ Kogi, Yahaya Bello, Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà, Ahmed Lawan àti àwọn olùdíje mìíràn ni wọ́n jọ wàákò níbi ètò ìdìbò náà. Nígbà tó ń bá BBC News Yorùbá sọ̀rọ̀, akọ̀wé ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn àgbààgbà Yorùbá, Dókítà Kunle Olajide ní inú àwọn dùn si wí pé ọmọ Yorùbá ló ń díje dupò Ààrẹ. Dókítà Olajide ní àwọn ti ṣetán láti kún Tinubu lọ́wọ́ láti di Ààrẹ Nàìjíríà nítorí oore ńlá ló jẹ́ fún ìran Yorùbá. Ó ní àsìkò ti tó fún ìran Yorùbá láti tún darí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni Ọlọ́run ṣe fi àṣẹ si tí Tinubu fi jawé olúbóri níbi ìdíje náà.


Nígbà tó ń bá BBC News Yorùbá sọ̀rọ̀, akọ̀wé ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ àwọn àgbààgbà Yorùbá, Dókítà Kunle Olajide ní inú àwọn dùn si wí pé ọmọ Yorùbá ló ń díje dupò Ààrẹ. Dókítà Olajide ní àwọn ti ṣetán láti kún Tinubu lọ́wọ́ láti di Ààrẹ Nàìjíríà nítorí oore ńlá ló jẹ́ fún ìran Yorùbá. Ó ní àsìkò ti tó fún ìran Yorùbá láti tún darí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni Ọlọ́run ṣe fi àṣẹ si tí Tinubu fi jawé olúbóri níbi ìdíje náà. Bákan náà ló àwọn ti gbáradì tí àwọn sì múra láti ṣe àtìlẹyìn fún Tinubu. “A ti ṣetán, a sì ti gbáradì láti ṣàtìlẹyìn fún ọmọ wa.” Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ènìyàn tí Tinubu ń bá díje nínú ẹgbẹ́ òṣèlú mìíràn bíi Atiku Abubakar ti ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party, PDP àti Peter Obi ti Labour Party, Olajide ni ogun ló délẹ̀ báyìí tí àwọn sì ti ṣetán láti jàá. “Ogun ló délẹ̀ yìí, a ti múra láti kojú ogun, ẹni tó tó kojú ogun náà la dẹ̀ rán, à á dẹ̀ dúró sẹ́yìn rẹ̀ gbọingbọin” Lórí ìpè fún àtúntò Nàìjíríà, èèkàn àgbà ilẹ̀ Yorùbá náà ní kò sí ohun tó kù mọ́ ju kí àwọn gbárùkù ti ọmọ àwọn.


Bákan náà ló àwọn ti gbáradì tí àwọn sì múra láti ṣe àtìlẹyìn fún Tinubu. “A ti ṣetán, a sì ti gbáradì láti ṣàtìlẹyìn fún ọmọ wa.” Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ènìyàn tí Tinubu ń bá díje nínú ẹgbẹ́ òṣèlú mìíràn bíi Atiku Abubakar ti ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party, PDP àti Peter Obi ti Labour Party, Olajide ni ogun ló délẹ̀ báyìí tí àwọn sì ti ṣetán láti jàá. “Ogun ló délẹ̀ yìí, a ti múra láti kojú ogun, ẹni tó tó kojú ogun náà la dẹ̀ rán, à á dẹ̀ dúró sẹ́yìn rẹ̀ gbọingbọin” Lórí ìpè fún àtúntò Nàìjíríà, èèkàn àgbà ilẹ̀ Yorùbá náà ní kò sí ohun tó kù mọ́ ju kí àwọn gbárùkù ti ọmọ àwọn. “Ọlọ́run ti dá wa láre èwo ni ka máa dúró sí ìpinu ìjà mọ́, ọ̀rọ̀ àná nìyẹn, ọ̀rọ̀ àná ní ilẹ̀ Yorùbá èèyàn máa ń fi sẹ́yìn ni. Gomina ipinlẹ Ekiti tẹlẹ ri to si tun jẹ eekan ninu ẹgbẹ oṣelu PDP, Ayodele Fayose ti kọ lẹta si oludije ipo aarẹ labẹ asia APC Bola Ahmed Tinubu. Ninu lẹta yi, o gba Asiwaju ni imọran pe ko sọra ṣe ki o ma baa ja si ọfin tawọn olori Yoruba bi Awolowo ati MKO jasi ninu erongba wọn lati de ipo aarẹ.


“Ọlọ́run ti dá wa láre èwo ni ka máa dúró sí ìpinu ìjà mọ́, ọ̀rọ̀ àná nìyẹn, ọ̀rọ̀ àná ní ilẹ̀ Yorùbá èèyàn máa ń fi sẹ́yìn ni. Gomina ipinlẹ Ekiti tẹlẹ ri to si tun jẹ eekan ninu ẹgbẹ oṣelu PDP, Ayodele Fayose ti kọ lẹta si oludije ipo aarẹ labẹ asia APC Bola Ahmed Tinubu. Ninu lẹta yi, o gba Asiwaju ni imọran pe ko sọra ṣe ki o ma baa ja si ọfin tawọn olori Yoruba bi Awolowo ati MKO jasi ninu erongba wọn lati de ipo aarẹ. Ète Alága APC láti fa olùdíje kan ṣoṣo kalẹ̀ dàrú, wàhálà bá ẹgbẹ́ Ìgbẹ́jọ́ kò le parí láì jẹ́ pé ẹni tó ri ẹ̀rọ CCTV sílẹ̀ Princess yọjú sílé ẹjọ́ - Baba Ijesha Ohun tí mo rí, ẹ̀yin kò ri ní mo ṣe di èèyàn burúkú lójú àwọn olóṣèlú - Sunday Igboho Iwe yi to fi soju opo ayelujara rẹ n waye bi idibo abẹnu ẹgbẹ oṣelu APC ti se ku wakat meloo kan ti yoo waye. Ayodele Fayose sọ pe lootọ loun ati Tinubu ko jijọ si ninu ẹgbẹ oṣelu kanna ṣugbọn ijẹ ọmọ kaarọ o jiire pẹlu agba oṣelu yi lo mu ki oun fi lẹta y sọwọ. O ni iwe naa ko sẹyin bi Tinubu ti ṣe fi ibinu sọrọ lasiko to ṣabẹwo si ipinlẹ Ogun eleyi to fi han pe Tinubu gaan ri pe ewu nla n bẹ niwaju.


Ète Alága APC láti fa olùdíje kan ṣoṣo kalẹ̀ dàrú, wàhálà bá ẹgbẹ́ Ìgbẹ́jọ́ kò le parí láì jẹ́ pé ẹni tó ri ẹ̀rọ CCTV sílẹ̀ Princess yọjú sílé ẹjọ́ - Baba Ijesha Ohun tí mo rí, ẹ̀yin kò ri ní mo ṣe di èèyàn burúkú lójú àwọn olóṣèlú - Sunday Igboho Iwe yi to fi soju opo ayelujara rẹ n waye bi idibo abẹnu ẹgbẹ oṣelu APC ti se ku wakat meloo kan ti yoo waye. Ayodele Fayose sọ pe lootọ loun ati Tinubu ko jijọ si ninu ẹgbẹ oṣelu kanna ṣugbọn ijẹ ọmọ kaarọ o jiire pẹlu agba oṣelu yi lo mu ki oun fi lẹta y sọwọ. O ni iwe naa ko sẹyin bi Tinubu ti ṣe fi ibinu sọrọ lasiko to ṣabẹwo si ipinlẹ Ogun eleyi to fi han pe Tinubu gaan ri pe ewu nla n bẹ niwaju. O ni bakan naa loun ri iru esi tawọn alabaṣe Tinubu lagbo oṣelu lati ariwa ati Guusu Naijiira fọ si ọrọ yi. ₦2m ní Seyi Makinde ń fún Olopoeyan lọ́sẹ̀, wọ̀bìà ló mú kó kúrò nínú PDP - Auxillary Ẹnìkan kò le sọ pé ipá òun ló gbé Ààrẹ Buhari wọlé lọ̀dún 2015 - Garba Shehu Tinubu kéde ẹ̀bùn owó ₦75m lórí ìkọlù Owo Tí ẹ̀yin gómìnà bá fọwọ́ lẹ́rán, Yorùbá yóò já fún ara wọn - Ooni Fayose ni tori eleyi loun fi n kilọ pe ewu nla n bẹ fun Tinubu ati ẹmi rẹ. O ni ''mo ri ewu nla to n bọ'' Ni itẹsiwaju ọrọ rẹ, Ayodele Fayose mu akawe ọrọ wa ninu itan to niṣe pẹlu Obafemi Awolowo ati Moshood Kasimawo Abiola,MKO.


O ni bakan naa loun ri iru esi tawọn alabaṣe Tinubu lagbo oṣelu lati ariwa ati Guusu Naijiira fọ si ọrọ yi. ₦2m ní Seyi Makinde ń fún Olopoeyan lọ́sẹ̀, wọ̀bìà ló mú kó kúrò nínú PDP - Auxillary Ẹnìkan kò le sọ pé ipá òun ló gbé Ààrẹ Buhari wọlé lọ̀dún 2015 - Garba Shehu Tinubu kéde ẹ̀bùn owó ₦75m lórí ìkọlù Owo Tí ẹ̀yin gómìnà bá fọwọ́ lẹ́rán, Yorùbá yóò já fún ara wọn - Ooni Fayose ni tori eleyi loun fi n kilọ pe ewu nla n bẹ fun Tinubu ati ẹmi rẹ. O ni ''mo ri ewu nla to n bọ'' Ni itẹsiwaju ọrọ rẹ, Ayodele Fayose mu akawe ọrọ wa ninu itan to niṣe pẹlu Obafemi Awolowo ati Moshood Kasimawo Abiola,MKO. Ninu akọsilẹ gẹgẹ bo ṣe salaye, awọn to n kọrin maa jo lọ mo n wo ẹyin rẹ lo sin awọn mejeeji yi debi iparun. ''Mo mọ pe iru awọn eeyan to sin Abiola ati Awolowo debi iparun yi naa yoo ma sọ fun ẹ pe ki o keti ikun si amọran mi.Mo ri ọ gẹgẹ bi ẹni ti o n ja fitafita pẹlu awọn baba isalẹ inu ẹgbẹ osleu rẹ.Wọn n gbaradi de gbogbo igbesẹ to ba fẹ gbe bi wọn ṣe gbaradi de Awolowo ati MKO'' ''O ṣeni laanu pe ibi ti agbara rẹ tagba de, ko ribi tẹlẹ mọ. Iṣẹlẹ to waye ni Ogun jẹ itọka si nkan ti mo n wi yi'' Lakotan ọrọ rẹ, Fayose fi ẹsẹ bibeli pari rẹ to si ni ki Tinubu hu iwa bi ọlọgbọn ti bibeli sọ pe wọn yoo ri wahala to n bọ ti wọn yoo si yago lọna fun ṣugbọn awọn alailọgbọn eeyan yoo wọnu rẹ ni''


Ninu akọsilẹ gẹgẹ bo ṣe salaye, awọn to n kọrin maa jo lọ mo n wo ẹyin rẹ lo sin awọn mejeeji yi debi iparun. ''Mo mọ pe iru awọn eeyan to sin Abiola ati Awolowo debi iparun yi naa yoo ma sọ fun ẹ pe ki o keti ikun si amọran mi.Mo ri ọ gẹgẹ bi ẹni ti o n ja fitafita pẹlu awọn baba isalẹ inu ẹgbẹ osleu rẹ.Wọn n gbaradi de gbogbo igbesẹ to ba fẹ gbe bi wọn ṣe gbaradi de Awolowo ati MKO'' ''O ṣeni laanu pe ibi ti agbara rẹ tagba de, ko ribi tẹlẹ mọ. Iṣẹlẹ to waye ni Ogun jẹ itọka si nkan ti mo n wi yi'' Lakotan ọrọ rẹ, Fayose fi ẹsẹ bibeli pari rẹ to si ni ki Tinubu hu iwa bi ọlọgbọn ti bibeli sọ pe wọn yoo ri wahala to n bọ ti wọn yoo si yago lọna fun ṣugbọn awọn alailọgbọn eeyan yoo wọnu rẹ ni''


Hajia Dada Habi Yar'Adua: Pàtàkì wo láwọn olóṣèlú so mọ́ ṣíṣe àbẹ̀wò sí ìyá ààrẹ tẹ̀lẹ́, Umaru Musa Yar Adua

Bi eeyan ba jẹ ẹni to n foju sunukun wo agbo oṣelu Naijiria ko ni ma ṣalai beere pe ki lo de tawọn oludije ipo aarẹ fi n ṣe abẹwo si iya arugbo kan ni ipinlẹ Katsina. Lootọ a mọ pe bibọwọ fun agba ṣe pataki lawujọ wa amọ ko fẹẹ si obinrin naa ni inu itan oṣelu Naijiria tawọn oloṣelu maa n bọwọ fun bayi. Ẹni to tun fẹ jọ iya yii ni gbigba ibẹwo awọn oloṣelu nla nla ni iyawo agba oloṣelu ilẹ Yoruba nii, Obafemi Awolowo ṣugbọn Mama Hanna Dideolu ko si laye mọ loni. Ki wa lorukọ iya naa ati pe ki gaan lo mu ki iya yi ṣe pataki sawọn oloṣelu debi pe ipolongo wọn ko tiii pe ayafi ti wọn ba de ile iya yi. "₦20,000 ló kàn mí lẹ́yìn tí a ja Iléeṣẹ́ rédíò Yinka Ayefele lólè ní Ibadan" Koda wọn tun gbọdo ya aworan tabi fidio ki wọn si polongo rẹ faye pe awọn ṣabẹwo si mama naa. Ka ma deena pẹnu pupọ, iya taa n wi yi ni Hajia Dada Habi Yar'Adua,ilu Katsina si ni iya wa ni ipinl Katsina Kini pataki idi tawọn oloṣelu fi n ṣe abẹwo si iya yi ?


Ki wa lorukọ iya naa ati pe ki gaan lo mu ki iya yi ṣe pataki sawọn oloṣelu debi pe ipolongo wọn ko tiii pe ayafi ti wọn ba de ile iya yi. "₦20,000 ló kàn mí lẹ́yìn tí a ja Iléeṣẹ́ rédíò Yinka Ayefele lólè ní Ibadan" Koda wọn tun gbọdo ya aworan tabi fidio ki wọn si polongo rẹ faye pe awọn ṣabẹwo si mama naa. Ka ma deena pẹnu pupọ, iya taa n wi yi ni Hajia Dada Habi Yar'Adua,ilu Katsina si ni iya wa ni ipinl Katsina Kini pataki idi tawọn oloṣelu fi n ṣe abẹwo si iya yi ? A beere ọrọ yi lọwọ awọn onwoye nipa ọrọ oṣelu ni Naijiria meji. Ohun ti wọn ṣe lalaye ree: Iwoye ati ẹni taa dara pọ mọ ṣe pataki lagbo oṣelu Ọjọgbọn Nazif Abdullahi Darma ti fasiti Abuja lorileede Naijriia ni alaye lori ọrọ yi pin si ọna meji. O ni akọkọ ni pe lawujọ Naijiria,bibọwọ fun agba ṣe pataki ati pe iya taa nwi yi ni ilẹ ariwa jẹ ẹni tawọn eeyan bọwọ fun.


A beere ọrọ yi lọwọ awọn onwoye nipa ọrọ oṣelu ni Naijiria meji. Ohun ti wọn ṣe lalaye ree: Iwoye ati ẹni taa dara pọ mọ ṣe pataki lagbo oṣelu Ọjọgbọn Nazif Abdullahi Darma ti fasiti Abuja lorileede Naijriia ni alaye lori ọrọ yi pin si ọna meji. O ni akọkọ ni pe lawujọ Naijiria,bibọwọ fun agba ṣe pataki ati pe iya taa nwi yi ni ilẹ ariwa jẹ ẹni tawọn eeyan bọwọ fun. Yatọ si pe o jẹ agbalagba, Darma sọ pe ipo to wa gẹgẹ bi abiyamọ to finu gbe awọn eekan oloṣelu ni Naijiria jẹ nkan tawọn oloṣelu fi n tori rẹ maa ṣabẹwo si. Yoruba naa ko ko iyan agbalagba kere lawujọ.Yala abẹwo si awọn oriade ni tabi agbaagba il Yoruba iru abẹwo yi naa a maa waye lọdọ wa . Ṣugbọn Darma ni iya yi lọdọ awọn to n fọkan tẹle oṣelu iha ariwa ṣe pataki botilẹ jẹ wi pe  kii paṣẹ dari awn eeytan lori ibo didi.


Yatọ si pe o jẹ agbalagba, Darma sọ pe ipo to wa gẹgẹ bi abiyamọ to finu gbe awọn eekan oloṣelu ni Naijiria jẹ nkan tawọn oloṣelu fi n tori rẹ maa ṣabẹwo si. Yoruba naa ko ko iyan agbalagba kere lawujọ.Yala abẹwo si awọn oriade ni tabi agbaagba il Yoruba iru abẹwo yi naa a maa waye lọdọ wa . Ṣugbọn Darma ni iya yi lọdọ awọn to n fọkan tẹle oṣelu iha ariwa ṣe pataki botilẹ jẹ wi pe  kii paṣẹ dari awn eeytan lori ibo didi. ''Bi mo ṣe ri ọr yi, awọn to fẹ ipo aarẹ maa n wo pe iya yi bi awọn aarẹ ni il ariwa ati pe iru adisọkan oṣelu ti Sheu Musa Yar Adua ni ati Umaru Yare Adua, awn to n tẹle ṣi wa lode oni.'' ''Bi eeyan ba wa fẹ itẹwọgba araalu Katsina ati awọn ilẹ miran ni il ariwa, ṣiṣe abẹwo si iya yi a maa mu anfaani wa gẹgẹ bi awọn oloṣelu ṣe gbero'' Alaye to ṣe yi fẹ ẹ fi ara pẹeleyi ti onimọ Abubakar Kari ti ẹka imọ oṣelu ni fasiti Abuja naa ṣe. Ni tiẹ, Kari ni ko si  ẹri kankan to fidi rẹ mulẹ pe ẹni ba ṣabẹwo si iya yi yoo ri ibo awn eeyan ariwa gba.


''Bi mo ṣe ri ọr yi, awọn to fẹ ipo aarẹ maa n wo pe iya yi bi awọn aarẹ ni il ariwa ati pe iru adisọkan oṣelu ti Sheu Musa Yar Adua ni ati Umaru Yare Adua, awn to n tẹle ṣi wa lode oni.'' ''Bi eeyan ba wa fẹ itẹwọgba araalu Katsina ati awọn ilẹ miran ni il ariwa, ṣiṣe abẹwo si iya yi a maa mu anfaani wa gẹgẹ bi awọn oloṣelu ṣe gbero'' Alaye to ṣe yi fẹ ẹ fi ara pẹeleyi ti onimọ Abubakar Kari ti ẹka imọ oṣelu ni fasiti Abuja naa ṣe. Ni tiẹ, Kari ni ko si  ẹri kankan to fidi rẹ mulẹ pe ẹni ba ṣabẹwo si iya yi yoo ri ibo awn eeyan ariwa gba. ''Ṣugbọn baa ṣe mọ ọrọ oṣelu si, aworan lasan le mu kawọn eeyan dari ọkan lọ si ọdọ oludije tabi ki wọn si yi kan kuro lọdọ rẹ'' O ni iya naa to ni ni taa bọwọ fun ṣugbọn kii ṣe pe Hajia Dada maa n sọ ibi tawọn oludibo yoo kọri si lasiko ibo. ''A ko le fọwọ rọ iya ṣyin nitori awn eso to jade lara rẹ lapa lorileede Naijiria. Se ti Yar Adua ni ka sọ ni tabi awọn ọmọ ọmọ iya to dipo mu labẹ ijọba?''


''Ṣugbọn baa ṣe mọ ọrọ oṣelu si, aworan lasan le mu kawọn eeyan dari ọkan lọ si ọdọ oludije tabi ki wọn si yi kan kuro lọdọ rẹ'' O ni iya naa to ni ni taa bọwọ fun ṣugbọn kii ṣe pe Hajia Dada maa n sọ ibi tawọn oludibo yoo kọri si lasiko ibo. ''A ko le fọwọ rọ iya ṣyin nitori awn eso to jade lara rẹ lapa lorileede Naijiria. Se ti Yar Adua ni ka sọ ni tabi awọn ọmọ ọmọ iya to dipo mu labẹ ijọba?'' Hajia Aya Dada Yar'Adua, jẹ iyawo, iya iya fawọn ilumọọka oloṣelu lati igun iwọ oorun ariwa Naijiria. Ọkọ iya yi jẹ Minisita nigba aye rẹ ti eledua si fi awọn eekan ọmọ to jẹ aarẹ ati igba keji aarẹ da mama yi lọla. Ninu awọn ọmọ rẹ ni Gomina nigba kan ri to tun pada wa di aarẹ Naijiria,Umaru Musa Yar Adua.


Hajia Aya Dada Yar'Adua, jẹ iyawo, iya iya fawọn ilumọọka oloṣelu lati igun iwọ oorun ariwa Naijiria. Ọkọ iya yi jẹ Minisita nigba aye rẹ ti eledua si fi awọn eekan ọmọ to jẹ aarẹ ati igba keji aarẹ da mama yi lọla. Ninu awọn ọmọ rẹ ni Gomina nigba kan ri to tun pada wa di aarẹ Naijiria,Umaru Musa Yar Adua. Bẹẹ naa ni iya yi tun jẹ mama to bi Sheu Musa Yar Adua igbakeji aarẹ Olusegun Obasanjo laarin ọdun 1979 -1982. Ninu awọn ọmọ ọmọ iya yi la tun ti ri Murtala Shehu Yar Adua, Minisita labẹ ijọba aarẹ tẹlẹ Goodluck Jonathan. Ko tan sibẹ ninu awọn ọmọ ọmọ iya yi lobirin la ri awọn iyawo Gomina lawọn ipinlẹ apa ariwa Naijiria.


Bẹẹ naa ni iya yi tun jẹ mama to bi Sheu Musa Yar Adua igbakeji aarẹ Olusegun Obasanjo laarin ọdun 1979 -1982. Ninu awọn ọmọ ọmọ iya yi la tun ti ri Murtala Shehu Yar Adua, Minisita labẹ ijọba aarẹ tẹlẹ Goodluck Jonathan. Ko tan sibẹ ninu awọn ọmọ ọmọ iya yi lobirin la ri awọn iyawo Gomina lawọn ipinlẹ apa ariwa Naijiria.


Banji Akitoye: 'Yoruba Nation' nìkan ni 'Only Solution' lásìkò yíì, A kò kórira ẹ̀yà tó kù

Iran Yoruba lo ni iwa omoluwabi ati ọpọlọ pipe- Ojogbon Banji Akitoye. Olori Ilana Omo Oodua to n ja fun ominira iran Yoruba kuro labẹ orilẹ-ede Naijiria gbalejo BBC Yoruba. Ojogbon Banji Akitoye sọrọ pupọ lori idi mẹrin ti iran Yoruba se gbọdọ kuro labẹ isejoba Naijiria lapapọ. Kini Olori Ilana Oodua tun sọ? Ojọgbon Banji Akitoye ni pe abuja kan ko si lorun ọpẹ ju pe ki iran Yoruba da duro lọ. Baba agba to n sakoso Ilana Omo Oodua menuba bi awọn ọmọ Yoruba se n lu aluyo nilẹ okeere nitori pe ọlọpọlọ pipe to ni iwa omoluwabi ni wọn jẹ.


Kini Olori Ilana Oodua tun sọ? Ojọgbon Banji Akitoye ni pe abuja kan ko si lorun ọpẹ ju pe ki iran Yoruba da duro lọ. Baba agba to n sakoso Ilana Omo Oodua menuba bi awọn ọmọ Yoruba se n lu aluyo nilẹ okeere nitori pe ọlọpọlọ pipe to ni iwa omoluwabi ni wọn jẹ. Wo ọ̀rọ̀ Ojọ́gbon akitoye lori ohun to kan fun Sunday Igboho? Baba ni pe o to gẹ, iran Yoruba setan lati da duro laibẹru. O ki awọn akọni iran Yoruba laya pe ki wọn ma ṣojo nitori pe àlá Oduduwa Nation yoo wa si imuṣẹ.


Wo ọ̀rọ̀ Ojọ́gbon akitoye lori ohun to kan fun Sunday Igboho? Baba ni pe o to gẹ, iran Yoruba setan lati da duro laibẹru. O ki awọn akọni iran Yoruba laya pe ki wọn ma ṣojo nitori pe àlá Oduduwa Nation yoo wa si imuṣẹ. Bakan naa ni Ọjọgbọn Akitoye pe ki awon eeyan Yoruba fi ọkan bale lori Oloye Sunday Igboho. O ni pe laipẹ ni Sunday Igboho yoo pada wa sile ni Ibadan ni Naijiria. O ni pe ki wọn maa reti Igboho Ooṣa laipe laijinna nitori pe ko sewu.


Bakan naa ni Ọjọgbọn Akitoye pe ki awon eeyan Yoruba fi ọkan bale lori Oloye Sunday Igboho. O ni pe laipẹ ni Sunday Igboho yoo pada wa sile ni Ibadan ni Naijiria. O ni pe ki wọn maa reti Igboho Ooṣa laipe laijinna nitori pe ko sewu.


Russia-Ukraine War: Ohun tí a fẹ́ ṣe láti dènà ìyàn oúnjẹ ní Naijiria rè é

Bí a ṣe fẹ́ dènà ìyàn oúnjẹ ní Naijiria rè é - Buhari Aarẹ Muhammadu Buhari ti gboriyin fun Ileeṣẹ Banki Apapọ Ilẹ Afrika, Africa Development Bank (AfDB) fun akitiyan wọn lati koju iyan ounjẹ latari ogun to n lọ lọwọ laarin orilẹede Ukraine ati Russia. Buhari sọ eyi lasiko ti Aarẹ Banki AFDB, Akinwunmi Adesina ṣe abẹwo si lati ṣalaye igbesẹ ti wọn n gbe lati koju iyan ounjẹ to ṣẹṣẹ ko bẹ silẹ kaakiri ilẹ adunlawọ nitori ija to n waye ni Ukraine. Kini Akinwumi Adesina sọ lori ọrọ ounje yii? Adesina ni ogun Russia ati Ukraine yoo da wahala silẹ ni agbaye paapaa  ni Afrika nitori awọn orilẹede yii ni wọn ti n ko ounjẹ wọle si Naijiria. 'Lọwọlọwọ bayii  iye ti wọn n ta epo(wheat) ti lọ si oke ju ti tẹlẹ lọ, to fi mọ ọwọngogo agbado ati awọn ounjẹ miran. Ipa wo ni Ajilẹ a ko ninu eto yii?


Adesina ni ogun Russia ati Ukraine yoo da wahala silẹ ni agbaye paapaa  ni Afrika nitori awọn orilẹede yii ni wọn ti n ko ounjẹ wọle si Naijiria. 'Lọwọlọwọ bayii  iye ti wọn n ta epo(wheat) ti lọ si oke ju ti tẹlẹ lọ, to fi mọ ọwọngogo agbado ati awọn ounjẹ miran. Ipa wo ni Ajilẹ a ko ninu eto yii? 'O ṣeeṣe ki eroja nkan ọgbin bi fertilizer wọngogo, eleyii ti yoo ṣe akoba fun iye ti wọn n ta ounjẹ.'' 'Ilẹ Afrika yoo padanu biliọnu mọkanla dọla ni iwọn ounjẹ lasiko yii ti a ko ba tete wa nkan ṣe si.'' 'Eleyii si lewu pupọ lasiko ti awọn eniyan ṣẹṣẹ jajabọ ninu arun Coronavirus to gba gbogbo agbaye kan.'' Akinwunmi ni ohun ti awọn ṣe lati dena ọwọngogo ounjẹ ati iyan ni lati pese biliọnu kan o le dola fun ipese ounjẹ pajawiri ni ilẹ Afrika.


'O ṣeeṣe ki eroja nkan ọgbin bi fertilizer wọngogo, eleyii ti yoo ṣe akoba fun iye ti wọn n ta ounjẹ.'' 'Ilẹ Afrika yoo padanu biliọnu mọkanla dọla ni iwọn ounjẹ lasiko yii ti a ko ba tete wa nkan ṣe si.'' 'Eleyii si lewu pupọ lasiko ti awọn eniyan ṣẹṣẹ jajabọ ninu arun Coronavirus to gba gbogbo agbaye kan.'' Akinwunmi ni ohun ti awọn ṣe lati dena ọwọngogo ounjẹ ati iyan ni lati pese biliọnu kan o le dola fun ipese ounjẹ pajawiri ni ilẹ Afrika. O ni owo yii yoo pese epo, agbado, irẹsi, Sorgum ati Soya fun awọn agbẹ lati koju ọwọngogo naa. 'O kere tan awọn agbẹ ni Naijiria to to miliọnu marun un ni wọn yoo ran lọwọ lati da oko agbado, irẹsi ati bẹẹ bẹẹ lọ'' ''Eyi yoo fun Naijiria ni anfaani lati pese ounje lopo yanturu paapaa ni awon ipinle bii Kano, Ogun, Oyo, Kaduna, Imo, Cross River ati Abuja. Kini Aare Buhari fi pari ọrọ rẹ?


O ni owo yii yoo pese epo, agbado, irẹsi, Sorgum ati Soya fun awọn agbẹ lati koju ọwọngogo naa. 'O kere tan awọn agbẹ ni Naijiria to to miliọnu marun un ni wọn yoo ran lọwọ lati da oko agbado, irẹsi ati bẹẹ bẹẹ lọ'' ''Eyi yoo fun Naijiria ni anfaani lati pese ounje lopo yanturu paapaa ni awon ipinle bii Kano, Ogun, Oyo, Kaduna, Imo, Cross River ati Abuja. Kini Aare Buhari fi pari ọrọ rẹ? Ninu ọrọ rẹ, Aarẹ Buhari dupẹ lọwọ Banki apapọ ilẹ Afrika naa fun iṣẹ takuntakun ti wọn ṣe lati doola ẹmi awọn eniyan nitori iyan ati ẹbi. Buhari ni awọn mọ riri ounjẹ fun awọn araalu ni awọn ṣe ti gbogbo ibode ki ayederu ounjẹ ye wọ Naijiria, eleyii ti awọn si ri ṣe daradara.


Ninu ọrọ rẹ, Aarẹ Buhari dupẹ lọwọ Banki apapọ ilẹ Afrika naa fun iṣẹ takuntakun ti wọn ṣe lati doola ẹmi awọn eniyan nitori iyan ati ẹbi. Buhari ni awọn mọ riri ounjẹ fun awọn araalu ni awọn ṣe ti gbogbo ibode ki ayederu ounjẹ ye wọ Naijiria, eleyii ti awọn si ri ṣe daradara.


Fayose, Reno Omokri vs Aisha Buhari: Olùdíje ààrẹ tó bá jẹ́ ìpè Iftar Aisha Buhari kò tó ọkùnrin, ẹ má ṣé dìbò fún un

Ojumọ kan ọrọ kan, eleyi taa ri gbọ nilẹ oni to mọ ni Naijiria ni bawọn araalu ṣe n fesi pada fun iyawo aarẹ Aisha Buhari. Eleyi ko si ṣẹyin bo ṣe f'iwe pe awọn oludije ipo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu jakejado Naijiria lati wa jẹ Iftar lọdọ rẹ. Agbaọjẹ oloṣelu to fi igba kan jẹ Gomina ipinlẹ Ekiti, Ayo Fayose wa lara awọn to n dije du ipo aarẹ. O si ti fesi si iyawo aarẹ lori ipe rẹ. Ninu ifọrọwanilẹnuwo ileeṣẹ BBC Yoruba pẹlu agbẹnusọ Fayose, Lere Olayinka, o ni ''Fayose kii ba eeyan jẹ ijẹkujẹ'' Ẹ wo ọ̀pọ̀ ìgbà tí àwọn òṣèré fíìmù Yorùbá ti gbé àwọn olólùfẹ́ wọn ní ‘handicap' Olayinka sọ pe to ba ṣe pe iyawo aarẹ nifẹ awọn mẹkunnu ni, ko ni fiwe pe awọn to jẹun kanu lati tun wa jẹ ounjẹ iṣinu lọdọ rẹ. ''Ṣe ti iyawo aarẹ ba fẹ ni ki eeyan wa j iṣinu ṣe awọn to ni owo lati ra fọọmu ogoji miliọnu Naira lati dije dupo aarẹ lo yẹ ko kesi?''


O si ti fesi si iyawo aarẹ lori ipe rẹ. Ninu ifọrọwanilẹnuwo ileeṣẹ BBC Yoruba pẹlu agbẹnusọ Fayose, Lere Olayinka, o ni ''Fayose kii ba eeyan jẹ ijẹkujẹ'' Ẹ wo ọ̀pọ̀ ìgbà tí àwọn òṣèré fíìmù Yorùbá ti gbé àwọn olólùfẹ́ wọn ní ‘handicap' Olayinka sọ pe to ba ṣe pe iyawo aarẹ nifẹ awọn mẹkunnu ni, ko ni fiwe pe awọn to jẹun kanu lati tun wa jẹ ounjẹ iṣinu lọdọ rẹ. ''Ṣe ti iyawo aarẹ ba fẹ ni ki eeyan wa j iṣinu ṣe awọn to ni owo lati ra fọọmu ogoji miliọnu Naira lati dije dupo aarẹ lo yẹ ko kesi?'' ''Ṣe o fẹ sọ wipe oun ko ri awọn ọmọ alaini to pọ ni Naijiria lati fun ni ounjẹ lasiko awẹ ni? Ni ti Fayose, kii ba wọn j ijẹkujẹ rara ati rara'' Ounjẹ Iftar yi jẹ ounjẹ iṣinu tawọn musulumi ma fi n tunu awẹ ti ọpọ a si maa pe ọrẹ tabi alabaṣepọ lati wa tunu awẹ lọdọ wọn. Ninu awọn to bẹrẹ si ni wọ iyawo aarẹ lori ipe rẹ yi  yatọ si Fayose to jẹ oludije ipo aarẹ ni Reno Omokri to ni ẹnikẹni to ba lọ sibẹ kii ṣe ọkunrin.


''Ṣe o fẹ sọ wipe oun ko ri awọn ọmọ alaini to pọ ni Naijiria lati fun ni ounjẹ lasiko awẹ ni? Ni ti Fayose, kii ba wọn j ijẹkujẹ rara ati rara'' Ounjẹ Iftar yi jẹ ounjẹ iṣinu tawọn musulumi ma fi n tunu awẹ ti ọpọ a si maa pe ọrẹ tabi alabaṣepọ lati wa tunu awẹ lọdọ wọn. Ninu awọn to bẹrẹ si ni wọ iyawo aarẹ lori ipe rẹ yi  yatọ si Fayose to jẹ oludije ipo aarẹ ni Reno Omokri to ni ẹnikẹni to ba lọ sibẹ kii ṣe ọkunrin. Tori naa o ni ''ki awọn ọmọ Naijiria ma ṣe dibo fun iru ni bẹ.'' Bakan naa ni Reno Omokri sọ pe oun jẹri oludije kan, iyẹn Atiku Abubakar pe ko ni bawọn kopa ninu apejẹ yi. Loju opo rẹ ni Reno Omokri ti sọ ọrọ yi ṣugbọn oun nikan kọ ni ero rẹ ri bayi lori ipe iyawo aarẹ Aisha Buhari.


Tori naa o ni ''ki awọn ọmọ Naijiria ma ṣe dibo fun iru ni bẹ.'' Bakan naa ni Reno Omokri sọ pe oun jẹri oludije kan, iyẹn Atiku Abubakar pe ko ni bawọn kopa ninu apejẹ yi. Loju opo rẹ ni Reno Omokri ti sọ ọrọ yi ṣugbọn oun nikan kọ ni ero rẹ ri bayi lori ipe iyawo aarẹ Aisha Buhari. Baa ba bọ si oju opo Twitter fapẹrẹ, niṣe lawọn eeyan bọ sibẹ ti wọn si n ferongba wọn han lori ọrọ Aisha Buhari yi. Ibi ti wọn ti kọkọ bẹrẹ fakinfa ni iru ọrọ to wa ninu iwe iwe ipe ti iyawo aarẹ fi ranṣẹ paapa wi pe kawọn to n bọ ma ṣe mu foonu wọn lọwọ. Lori boya iyawo aarẹ paṣẹ pe ki awọn eeyan wa ni tabi o fi tọwọtọwọ pe awọn oludije yi, aroye bẹ silẹ ni pẹrẹwu.


Baa ba bọ si oju opo Twitter fapẹrẹ, niṣe lawọn eeyan bọ sibẹ ti wọn si n ferongba wọn han lori ọrọ Aisha Buhari yi. Ibi ti wọn ti kọkọ bẹrẹ fakinfa ni iru ọrọ to wa ninu iwe iwe ipe ti iyawo aarẹ fi ranṣẹ paapa wi pe kawọn to n bọ ma ṣe mu foonu wọn lọwọ. Lori boya iyawo aarẹ paṣẹ pe ki awọn eeyan wa ni tabi o fi tọwọtọwọ pe awọn oludije yi, aroye bẹ silẹ ni pẹrẹwu. Ileesẹ BBC Yoruba gbiyanju lati ba awọn agbodegba iyawo aarẹ ni paapa Aliyu Abdullahi to jẹ oluranlọwọ si yawo aar lori ọrọ iroyin sọrọ ṣugbọn pabo lo ja si. Ohun ta fẹẹ beere lọwọ wọn ni pe ki gaan lo mu ki iyawo aarẹ sọ pe ki awọn oludije ipo aarẹ wa jẹ Iftar to si ni ki wọn ma ṣe mu foonu wọn lọwọ. Bi iyawo aarẹ ba gbalejo awọn taa n wi yi, ohun ti yoo tunmọ si ni pe iru oludije bi igbakeji aarẹ Yemi Osinbajo, Asiwaju Bola Tinubu, Bukola Saraki, Rotimi Amaechi,Peter Obi, ati awọn mi yoo wa sibẹ.


Ileesẹ BBC Yoruba gbiyanju lati ba awọn agbodegba iyawo aarẹ ni paapa Aliyu Abdullahi to jẹ oluranlọwọ si yawo aar lori ọrọ iroyin sọrọ ṣugbọn pabo lo ja si. Ohun ta fẹẹ beere lọwọ wọn ni pe ki gaan lo mu ki iyawo aarẹ sọ pe ki awọn oludije ipo aarẹ wa jẹ Iftar to si ni ki wọn ma ṣe mu foonu wọn lọwọ. Bi iyawo aarẹ ba gbalejo awọn taa n wi yi, ohun ti yoo tunmọ si ni pe iru oludije bi igbakeji aarẹ Yemi Osinbajo, Asiwaju Bola Tinubu, Bukola Saraki, Rotimi Amaechi,Peter Obi, ati awọn mi yoo wa sibẹ. Ṣaaju ipe si awọn oludije yi, iyawo aarẹ ti pe awọn iyawo olori ileeṣẹ ọmọ ogun Naijiria ati awọn obinrin to jẹ ọmọ ile aṣofin Naijiria. Koda o tun pe awọn Minisita obinrin kọọkan naa si apejẹ ounjẹ Iftar ni ile ijọba Naijiria Aso Rock.


Ṣaaju ipe si awọn oludije yi, iyawo aarẹ ti pe awọn iyawo olori ileeṣẹ ọmọ ogun Naijiria ati awọn obinrin to jẹ ọmọ ile aṣofin Naijiria. Koda o tun pe awọn Minisita obinrin kọọkan naa si apejẹ ounjẹ Iftar ni ile ijọba Naijiria Aso Rock.


Ayo Adebanjo tú pẹrẹpẹ́rẹ̀ ọ̀rọ̀ rẹ̀ lórí ìdí tí ìpó Ààrẹ ṣe tọ́ sí ẹ̀yà Igbo

Olori ẹgbẹ́ Afenifere, Oloye Ayo Adebanjo ti salaye ni ẹkunrẹrẹ lori ọrọ pe ẹ̀yà Igbo lo kàn lati jẹ aarẹ Naijiria. O sọ eyi ninu ifọrọwanilẹnuwo pẹlu iwe iroyin Punch pe, asiko iha ila oorun Guusu ti tó, lati  jẹ aarẹ. Saaju ni àwọn eeyan kan n bu ẹnu ẹtẹ lu u, lẹyin to sọ ọrọ naa. Adebanjo sọ fun BBC Yoruba pe,  Ila Oorun Gusu Naijiria lo yẹ ki aarẹ ti wa, ti alaafia yoo ba jọba. "Asiko iha ila oorun Guusu ni lati jẹ aarẹ. "Mi o ki n sọ ọrọ ti yoo mu arinyanjiyan wa.


Adebanjo sọ fun BBC Yoruba pe,  Ila Oorun Gusu Naijiria lo yẹ ki aarẹ ti wa, ti alaafia yoo ba jọba. "Asiko iha ila oorun Guusu ni lati jẹ aarẹ. "Mi o ki n sọ ọrọ ti yoo mu arinyanjiyan wa. Ilẹ Igbo lo yẹ ki ipo aarẹ lọ si ọdọ wọn.Amọ ki n to sọ pe Ilẹ Igbo njẹ a ni orileede bii?'' Ti aisegbe ati ibaraẹnidọgba yoo ba wa, ko tọ ki aarẹ Naijiria tun wa lati ibo mii ni Gusu Naijiria, bikoṣe ilẹ Igbo. Oloye Adebanjo sọ pe Obasanjo to ṣe ọdun mẹ́jọ wa lati Iwọ oorun Gusu, Goodluck Jonathan to ṣe ọdún marun-un wa lati Gusu-Gusu, "ṣe Iwọ-oorun Gusu kii ṣe ara wa ni?".


Ilẹ Igbo lo yẹ ki ipo aarẹ lọ si ọdọ wọn.Amọ ki n to sọ pe Ilẹ Igbo njẹ a ni orileede bii?'' Ti aisegbe ati ibaraẹnidọgba yoo ba wa, ko tọ ki aarẹ Naijiria tun wa lati ibo mii ni Gusu Naijiria, bikoṣe ilẹ Igbo. Oloye Adebanjo sọ pe Obasanjo to ṣe ọdun mẹ́jọ wa lati Iwọ oorun Gusu, Goodluck Jonathan to ṣe ọdún marun-un wa lati Gusu-Gusu, "ṣe Iwọ-oorun Gusu kii ṣe ara wa ni?". "Àìṣègbè ati ibaraẹnidọgba, ni ilana to yẹ lati tẹle." O salaye pe nitori iru nkan bayii ni pinpin nkan kaakiri gbogbo ẹ̀yà to wa ni Naijiria, ṣe wa ninu iwe ofin. O ni ipo aarẹ gbọdọ lọ kaakiri gbogbo ẹ̀yà, nitori pe lara Naijiria naa ni ẹ̀yà Igbo wa.


"Àìṣègbè ati ibaraẹnidọgba, ni ilana to yẹ lati tẹle." O salaye pe nitori iru nkan bayii ni pinpin nkan kaakiri gbogbo ẹ̀yà to wa ni Naijiria, ṣe wa ninu iwe ofin. O ni ipo aarẹ gbọdọ lọ kaakiri gbogbo ẹ̀yà, nitori pe lara Naijiria naa ni ẹ̀yà Igbo wa. "Mi o ki n sọ ọrọ ti yoo mu arinyanjiyan wa. Ilẹ Igbo lo yẹ ki ipo aarẹ lọ si ọdọ wọn." Ki lo tin ṣẹlẹ sẹyin?


"Mi o ki n sọ ọrọ ti yoo mu arinyanjiyan wa. Ilẹ Igbo lo yẹ ki ipo aarẹ lọ si ọdọ wọn." Ki lo tin ṣẹlẹ sẹyin? Ọ̀rọ̀ Ayo Adebanjo pé kí Tinubu, Osinbajo yọwọ́ ní dídu ipò ààrẹ, ṣé gbogbo ẹgbẹ́ Afenifere lọ́wọ́ síi báyìí? Ẹgbẹ Afenifere ti sọ pe ọrọ to ba wu olori awọn, Ayo Adebanjo, lo le sọ paapa lori ki Asiwaju Bola Tinubu ati Igbakeji aarẹ Yemi Osinbajo ma ṣe du ipo aarẹ. Agbẹnusọ ẹgbẹ naa Jare Ajayi lo fidi ọrọ yi mulẹ nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ.


Ọ̀rọ̀ Ayo Adebanjo pé kí Tinubu, Osinbajo yọwọ́ ní dídu ipò ààrẹ, ṣé gbogbo ẹgbẹ́ Afenifere lọ́wọ́ síi báyìí? Ẹgbẹ Afenifere ti sọ pe ọrọ to ba wu olori awọn, Ayo Adebanjo, lo le sọ paapa lori ki Asiwaju Bola Tinubu ati Igbakeji aarẹ Yemi Osinbajo ma ṣe du ipo aarẹ. Agbẹnusọ ẹgbẹ naa Jare Ajayi lo fidi ọrọ yi mulẹ nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ. O ni olori Afenifere si ni Ayo Adebanjo o si lẹtọ gẹgẹ bi ọmọ Naijiria lati sọ nkan to ba wu nipa ẹni to ba fẹ ko du ipo aarẹ Naijiria. Ko sọ pato boya erongba Adebanjo nipa pe ki Tinubu ati Osinbajo ma dupo aarẹ jẹ ti ẹgbẹ bẹẹ si ni ko tako Adebanjo. Ẹgbẹ́ Afenifere kò gbàgbọ́ nínú yíyapa kúrò ní Naijiria - Ayo Adebanjo Afenifere ń gbèrò láti dá ẹgbẹ́ òṣèlú sílẹ̀, àgbà Yoòbá kan ní àbùkù ni yóò gbẹ̀yìn rẹ̀ O.Y.O ni Tinubu wa o, a kò ní ṣ'àtìlẹ̀yìn fún un ní 2023 àyàfi ... - Afenifere, Ilana Omo Oodua Ẹ̀tànjẹ lásán ni ètò ààbò tí Tinubu ní yóò dára tí òun bá di ààrẹ Naijiria - Afenifere Ẹ kíyèsára!


O ni olori Afenifere si ni Ayo Adebanjo o si lẹtọ gẹgẹ bi ọmọ Naijiria lati sọ nkan to ba wu nipa ẹni to ba fẹ ko du ipo aarẹ Naijiria. Ko sọ pato boya erongba Adebanjo nipa pe ki Tinubu ati Osinbajo ma dupo aarẹ jẹ ti ẹgbẹ bẹẹ si ni ko tako Adebanjo. Ẹgbẹ́ Afenifere kò gbàgbọ́ nínú yíyapa kúrò ní Naijiria - Ayo Adebanjo Afenifere ń gbèrò láti dá ẹgbẹ́ òṣèlú sílẹ̀, àgbà Yoòbá kan ní àbùkù ni yóò gbẹ̀yìn rẹ̀ O.Y.O ni Tinubu wa o, a kò ní ṣ'àtìlẹ̀yìn fún un ní 2023 àyàfi ... - Afenifere, Ilana Omo Oodua Ẹ̀tànjẹ lásán ni ètò ààbò tí Tinubu ní yóò dára tí òun bá di ààrẹ Naijiria - Afenifere Ẹ kíyèsára! Ògiri tó gbé Nàíjíríà ró ń mì tìtì, ó sì le wó - Osinbajo figbe ta Oluwo, tètè yípadà nídìí títàbùkù Yorùbá tori ewe ń bẹ̀, òògùn wà Ajayi tẹsiwaju pe kii ṣe ibi ipade ẹgbẹ ni baba Adebanjo ti sọ ọrọ to sọ nitori naa oun ko le dahun si pe boya ohun ti gbogbo ẹgbẹ faramọ ni nkan ti Ayo Adebanjo sọ. ''Mi o fẹ ko ṣi mi gbọ wi pe mo ni erongba baba ni wọn sọ,baba sọ ọrọ wọn''quite alright'' ṣugbọn awọn ṣi ni olori ẹgbẹ wa, a si tako olori ẹgbẹ wa'' O ni lootọ ni ọrọ Yoruba jẹ awọn logun gẹgẹ bi ẹgbẹ Afenifere ati  pe gbogbo nkan ti yoo ba mu ilẹ Yoruba tẹsiwaju lawọn duro le lori. Akọroyin BBC Yoruba beere ọrọ yi lọwọ Agbẹnusọ Afenifere pe bayi ti Adebanjo ti ni ki Yoruba dibo fun Igbo,ṣe anfaani wa nibẹ fawọn ọmọ kaarọ o jiire.


Ògiri tó gbé Nàíjíríà ró ń mì tìtì, ó sì le wó - Osinbajo figbe ta Oluwo, tètè yípadà nídìí títàbùkù Yorùbá tori ewe ń bẹ̀, òògùn wà Ajayi tẹsiwaju pe kii ṣe ibi ipade ẹgbẹ ni baba Adebanjo ti sọ ọrọ to sọ nitori naa oun ko le dahun si pe boya ohun ti gbogbo ẹgbẹ faramọ ni nkan ti Ayo Adebanjo sọ. ''Mi o fẹ ko ṣi mi gbọ wi pe mo ni erongba baba ni wọn sọ,baba sọ ọrọ wọn''quite alright'' ṣugbọn awọn ṣi ni olori ẹgbẹ wa, a si tako olori ẹgbẹ wa'' O ni lootọ ni ọrọ Yoruba jẹ awọn logun gẹgẹ bi ẹgbẹ Afenifere ati  pe gbogbo nkan ti yoo ba mu ilẹ Yoruba tẹsiwaju lawọn duro le lori. Akọroyin BBC Yoruba beere ọrọ yi lọwọ Agbẹnusọ Afenifere pe bayi ti Adebanjo ti ni ki Yoruba dibo fun Igbo,ṣe anfaani wa nibẹ fawọn ọmọ kaarọ o jiire. Ninu idahun rẹ o ni ''olori Afenifere ti sọrọ'' ati pe nigba tawọn ṣe ipade awọn fẹnu ko si pe ki aarẹ wa lati apa Guusu Naijiria. Ko sọ pato pe ẹgbẹ faramọ ki olori wa lati ilẹ Igbo ṣugbọn awọn ko lodi si ki aarẹ wa lati Guusu Naijiria. ''Ṣe ẹ mọ pe igun mẹta lo wa labẹ Guusu Naijiria, South South ni akọkọ, South South ni ẹlẹẹkeji, South East si ni ẹlẹẹkẹta.''


Ninu idahun rẹ o ni ''olori Afenifere ti sọrọ'' ati pe nigba tawọn ṣe ipade awọn fẹnu ko si pe ki aarẹ wa lati apa Guusu Naijiria. Ko sọ pato pe ẹgbẹ faramọ ki olori wa lati ilẹ Igbo ṣugbọn awọn ko lodi si ki aarẹ wa lati Guusu Naijiria. ''Ṣe ẹ mọ pe igun mẹta lo wa labẹ Guusu Naijiria, South South ni akọkọ, South South ni ẹlẹẹkeji, South East si ni ẹlẹẹkẹta.'' ''Nkan taa si fẹnuko nigba taa lọ ẹ ipade pẹlu awọn Middle Belt ni pe ki gbogbo ẹgbẹ jẹ ki aarẹ wọn jade lati Guusu Naijiria'' O ni ori iyẹ n loun mọ pe ẹgbẹ Afenifere ṣi fẹnuko si ati pe ipinnu yi ko tii yi pada. Bíb'ojú àánú wo àwọn gómìnà tó sẹ̀wọ̀n-ọ́n lòdì sí gbígbógun tí ìwà àjẹbánu - Soyinka sí Buhari Ọwọ́ tẹ àwọn afurasí ajínigbé méjì ní ìlú Ife Àdó olóró búgbaàmù nílú Iware, èèyàn márùn-ún ti kú Àwọn ọ̀dọ́ ló leè gba Naijiria là kúrò ní oko ẹrú –Imam Akeugbagold Irọ́ tó jìnà sí òótọ́ ni gbogbo ẹ̀sùn rẹ Oluwo - Ohanaeze Ndigbo fèsì Lasiko ifọrọwanilẹnuwo pẹlu ileeṣẹ iwe iroyin Naijiria Punch ni  Oloye Ayo Adebanjo sọ pe ki igbakeji aarẹ Naijiria ati Asaiwaju Ahmed Tinubu wọgile erongba wọn lati di aarẹ. Adari ẹgbẹ Afẹnifẹre yi ni idi toun fi sọ bẹ ni pe aarẹ to jẹ tẹlẹ Olusegun Obasanjo wa lati ipinlẹ Ogun ilẹ Yoruba ati pe Yemi Osinbajo naa  wa lati ibẹ.


''Nkan taa si fẹnuko nigba taa lọ ẹ ipade pẹlu awọn Middle Belt ni pe ki gbogbo ẹgbẹ jẹ ki aarẹ wọn jade lati Guusu Naijiria'' O ni ori iyẹ n loun mọ pe ẹgbẹ Afenifere ṣi fẹnuko si ati pe ipinnu yi ko tii yi pada. Bíb'ojú àánú wo àwọn gómìnà tó sẹ̀wọ̀n-ọ́n lòdì sí gbígbógun tí ìwà àjẹbánu - Soyinka sí Buhari Ọwọ́ tẹ àwọn afurasí ajínigbé méjì ní ìlú Ife Àdó olóró búgbaàmù nílú Iware, èèyàn márùn-ún ti kú Àwọn ọ̀dọ́ ló leè gba Naijiria là kúrò ní oko ẹrú –Imam Akeugbagold Irọ́ tó jìnà sí òótọ́ ni gbogbo ẹ̀sùn rẹ Oluwo - Ohanaeze Ndigbo fèsì Lasiko ifọrọwanilẹnuwo pẹlu ileeṣẹ iwe iroyin Naijiria Punch ni  Oloye Ayo Adebanjo sọ pe ki igbakeji aarẹ Naijiria ati Asaiwaju Ahmed Tinubu wọgile erongba wọn lati di aarẹ. Adari ẹgbẹ Afẹnifẹre yi ni idi toun fi sọ bẹ ni pe aarẹ to jẹ tẹlẹ Olusegun Obasanjo wa lati ipinlẹ Ogun ilẹ Yoruba ati pe Yemi Osinbajo naa  wa lati ibẹ. O lawọn mejeeji yi to lo ọpọ ọdun lori ipo tori naa ko ba ilana deede mu ki wọn tun gbe ipo aarẹ fawọn to wa lati agbegbe ti wọn ti jẹ ipo aarẹ tẹlẹ. Nigba ti akọroyin Punch beere lọwọ rẹ boya yoo ṣatilẹyin fun Tinubu Osinbajo tabi oludije kankan to ba wa lati iha iwọ oorun Guusu o sọ pe '' Bawo ni mo ṣe le gbe lẹyin oludije lati iwọ oorun Guusu Naijiria?Eleyi kii ṣe iṣedeede rarara.Ṣe Obasanjo ko ṣe ọdun mẹjọ gẹg bi aarẹ ni?ṣe Jonathan naa ko ṣe ọdun marun un ni?Ṣe ila oorun Guusu ki ṣe ara Naijiria ni?'' O tẹsiwaju pe a fẹ iṣedeede ati dọgba dọgba.Asiko iha ila oorun Guusu ni lati jẹ aarẹ.


O lawọn mejeeji yi to lo ọpọ ọdun lori ipo tori naa ko ba ilana deede mu ki wọn tun gbe ipo aarẹ fawọn to wa lati agbegbe ti wọn ti jẹ ipo aarẹ tẹlẹ. Nigba ti akọroyin Punch beere lọwọ rẹ boya yoo ṣatilẹyin fun Tinubu Osinbajo tabi oludije kankan to ba wa lati iha iwọ oorun Guusu o sọ pe '' Bawo ni mo ṣe le gbe lẹyin oludije lati iwọ oorun Guusu Naijiria?Eleyi kii ṣe iṣedeede rarara.Ṣe Obasanjo ko ṣe ọdun mẹjọ gẹg bi aarẹ ni?ṣe Jonathan naa ko ṣe ọdun marun un ni?Ṣe ila oorun Guusu ki ṣe ara Naijiria ni?'' O tẹsiwaju pe a fẹ iṣedeede ati dọgba dọgba.Asiko iha ila oorun Guusu ni lati jẹ aarẹ. Mi o ki n sọ ọrọ ti yoo mu arinyanjiyan wa. Ilẹ Igbo lo yẹ ki ipo aarẹ lọ si ọdọ wọn.Amọ ki n to sọ pe Ilẹ Igbo njẹ a ni orileede bii?'' Awọn igun kan to n ṣe atilẹyin fun igbakeji aarẹ ti sọ pe ohun ti Ayo Adebanjo sọ kii ṣe ero ọkan Afenifere.


Mi o ki n sọ ọrọ ti yoo mu arinyanjiyan wa. Ilẹ Igbo lo yẹ ki ipo aarẹ lọ si ọdọ wọn.Amọ ki n to sọ pe Ilẹ Igbo njẹ a ni orileede bii?'' Awọn igun kan to n ṣe atilẹyin fun igbakeji aarẹ ti sọ pe ohun ti Ayo Adebanjo sọ kii ṣe ero ọkan Afenifere. Ninu wọn ni Kayode Ajulo to jẹ oludari ẹgbẹ awọn agbẹjọro to n ṣe atilẹyin fun Osinbajo. O ni ''nibo ni iwe atẹjade ti Afenifẹre ti sọ ọrọ yi?Ipo aarẹ kii ṣe nkan taa kan mọ s nkan to ba wa lọkan wa.Mi o ti ri nkan to jọ bẹ lati ọdọ Afenifere'' Nigba ti BBC kan si  Olugbani nimọran pataki si  Bola Ahmed Tinubu, Tunde Rahman, o sọ pe ki afun oun lasiko lati jiroro ki oun to le fesi pada.


Ninu wọn ni Kayode Ajulo to jẹ oludari ẹgbẹ awọn agbẹjọro to n ṣe atilẹyin fun Osinbajo. O ni ''nibo ni iwe atẹjade ti Afenifẹre ti sọ ọrọ yi?Ipo aarẹ kii ṣe nkan taa kan mọ s nkan to ba wa lọkan wa.Mi o ti ri nkan to jọ bẹ lati ọdọ Afenifere'' Nigba ti BBC kan si  Olugbani nimọran pataki si  Bola Ahmed Tinubu, Tunde Rahman, o sọ pe ki afun oun lasiko lati jiroro ki oun to le fesi pada.


2023 Father Kukah: Ilééṣé ààrẹ fèsì sí Kukah,wọn ní ìwàásù rẹ̀ ń mú ìyapa wà láàrin àwọn ọmọ Nàìjíríà

Ileeṣẹ aarẹ lorileede Naijiria ti fesi pada si ọrọ ti Biṣọọbu ijọ Katoliiki ilu Sokoto, Matthew Hassan Kukah sọ ni itako ijọba aarẹ Buhari. Gẹgẹ bi atẹjade ti wọn fi sita ṣe wi, wọn ni Kukah lo ọrọ ajọdun Ajinde rẹ lati fi mu iyapa wa laarin awọn ọmọ Naijiria ni. Garba Shehu to jẹ agbẹnusọ aarẹ ni ki Kukah gbaju mọ iṣẹ rẹ bi bẹẹ kọ ko darapọ mọ iṣẹ oṣelu. Ninu alaye rẹ Garba Shehu ni ''a fi tọwọ tọwọ beere ki Kukah fi iṣejọba silẹ fawọn araalu to dibo ati oloṣelu ti wọn dibo yan ko si kọju mọ iṣẹ tiẹ'' Koda o tun fi ẹsẹ iwe mimọ kin ọrọ rẹ lyin pe ''ẹsin jẹ nkan to mọ ati pe oun to tumọ si ni ki eeyan ṣabẹwo si awọn orukan ati opo,ko si ko ara rẹ ni ijanu kuro lọr ile aye'' Bakan naa ni Garba Shehu sọ pe awọn ẹsun ti ko fẹsẹ rinlẹ ni Kukah fi n kan ijọba apapọ Naijiria. O ni kaka ki Kukah lo asiko ọdun ajinde lati ṣe iwaasu isọkan, niṣe lo n fi n sọ ọrọ iyapa ati arinyanjinyan nipa ofin. ''awọn ẹsun to ka si ijọba lẹsẹ kan ṣe afihan iru inunibini to ni si ijọba ni'' Bẹẹ naa ni Shehutun gba Biṣọọbu Kukah lamọran [pe bo ba tiẹ fẹ bẹnu atẹ lu ijọba pẹlu ọrọ tutu lo yẹ ko fi ṣe.


Ninu alaye rẹ Garba Shehu ni ''a fi tọwọ tọwọ beere ki Kukah fi iṣejọba silẹ fawọn araalu to dibo ati oloṣelu ti wọn dibo yan ko si kọju mọ iṣẹ tiẹ'' Koda o tun fi ẹsẹ iwe mimọ kin ọrọ rẹ lyin pe ''ẹsin jẹ nkan to mọ ati pe oun to tumọ si ni ki eeyan ṣabẹwo si awọn orukan ati opo,ko si ko ara rẹ ni ijanu kuro lọr ile aye'' Bakan naa ni Garba Shehu sọ pe awọn ẹsun ti ko fẹsẹ rinlẹ ni Kukah fi n kan ijọba apapọ Naijiria. O ni kaka ki Kukah lo asiko ọdun ajinde lati ṣe iwaasu isọkan, niṣe lo n fi n sọ ọrọ iyapa ati arinyanjinyan nipa ofin. ''awọn ẹsun to ka si ijọba lẹsẹ kan ṣe afihan iru inunibini to ni si ijọba ni'' Bẹẹ naa ni Shehutun gba Biṣọọbu Kukah lamọran [pe bo ba tiẹ fẹ bẹnu atẹ lu ijọba pẹlu ọrọ tutu lo yẹ ko fi ṣe. O ni bi awn oniwasu tabi olori sin ba ro pe awọn ni ijọ ti yoo tẹti gbọ ọrọ wọn,''ohun ti ko da ni bi wọn baa n ko ọrọ aburu ati iyapa siwọn leti'' Igba akọkọ kọ ni yi ti Kukah ati ileeṣẹ aarẹ Naijiria yoo maa ta oko ọrọ si arawọn. Lọpọ igba ni Father Kukah ti maa n bẹnu atẹ lu iṣejọba aarẹ Buhari paapa lori ikọlu sawọn Kristẹni ni apa ariwa Naijiria. Kukah ti fi igba kan sọ fun ile aṣofin orileede Amẹrika pe awn janduku agbebon ati darandaran Fulani to fi mọ Boko Haram n doju le awọn ile ẹkọ ni ariwa Naijiria paapa awọn ti Kristẹni.


O ni bi awn oniwasu tabi olori sin ba ro pe awọn ni ijọ ti yoo tẹti gbọ ọrọ wọn,''ohun ti ko da ni bi wọn baa n ko ọrọ aburu ati iyapa siwọn leti'' Igba akọkọ kọ ni yi ti Kukah ati ileeṣẹ aarẹ Naijiria yoo maa ta oko ọrọ si arawọn. Lọpọ igba ni Father Kukah ti maa n bẹnu atẹ lu iṣejọba aarẹ Buhari paapa lori ikọlu sawọn Kristẹni ni apa ariwa Naijiria. Kukah ti fi igba kan sọ fun ile aṣofin orileede Amẹrika pe awn janduku agbebon ati darandaran Fulani to fi mọ Boko Haram n doju le awọn ile ẹkọ ni ariwa Naijiria paapa awọn ti Kristẹni. Ọrọ yi wa lara awọn eleyi ti ko mu ki ijọba Buhari ri gẹgẹ bi ọrẹ ti ileeṣẹ aarẹ kii si fi ọrọ bo lati ṣapejuwe rẹ gẹgẹ bi ẹni ti ko fran ijọba aarẹ Buhari. Àwọn iròyin tì ẹ leè ní ìfẹ̀ síí: Biṣọọbu ijọ Katọliki ti ilu Sokoto Matthew Hassan Kukah tun ti sọko ọrọ si ijọba aarẹ Buhari lori ailemojuto aabbo ati kikoju ajẹbanu ni Naijiria. O fi eyi lede ninu ọrọ to sọ lori pẹpẹ lasiko ọdun ajinde eleyi to pe akọle rẹ ni  'To mend a broken nation: The Easter metaphor' .


Ọrọ yi wa lara awọn eleyi ti ko mu ki ijọba Buhari ri gẹgẹ bi ọrẹ ti ileeṣẹ aarẹ kii si fi ọrọ bo lati ṣapejuwe rẹ gẹgẹ bi ẹni ti ko fran ijọba aarẹ Buhari. Àwọn iròyin tì ẹ leè ní ìfẹ̀ síí: Biṣọọbu ijọ Katọliki ti ilu Sokoto Matthew Hassan Kukah tun ti sọko ọrọ si ijọba aarẹ Buhari lori ailemojuto aabbo ati kikoju ajẹbanu ni Naijiria. O fi eyi lede ninu ọrọ to sọ lori pẹpẹ lasiko ọdun ajinde eleyi to pe akọle rẹ ni  'To mend a broken nation: The Easter metaphor' . Ninu ọrọ yi, o sọ fun aarẹ Buhari pe awọn ọmọ Naijiria ko da orileede wọn mọ mọ nitori awọn alaburu eeyan ti n ṣapata rẹ bọ lati ọjọ to ti pẹ. Gẹgẹ bo ti ṣe ṣalaye, ipenija to n koju Naijiria kii ṣe idibo ọdun 2023 to n bọ lọna bi kii ṣe bi wọn yoo ṣe ṣọ awọn ọmọ ilẹ naa papọ ni alaafia. Ọrọ pọ to sọ amọ awọn koko marun un kan ree ti a ri fayọ ninu rẹ: Ajẹbanu ohun jẹgudujẹra Labẹ akori ọrọ yi, Kukah ni bi ajẹbanu ṣe n gbooro si ni Naijiria niṣe lawọn origun igbe aye miran n dẹnukọlẹ.


Ninu ọrọ yi, o sọ fun aarẹ Buhari pe awọn ọmọ Naijiria ko da orileede wọn mọ mọ nitori awọn alaburu eeyan ti n ṣapata rẹ bọ lati ọjọ to ti pẹ. Gẹgẹ bo ti ṣe ṣalaye, ipenija to n koju Naijiria kii ṣe idibo ọdun 2023 to n bọ lọna bi kii ṣe bi wọn yoo ṣe ṣọ awọn ọmọ ilẹ naa papọ ni alaafia. Ọrọ pọ to sọ amọ awọn koko marun un kan ree ti a ri fayọ ninu rẹ: Ajẹbanu ohun jẹgudujẹra Labẹ akori ọrọ yi, Kukah ni bi ajẹbanu ṣe n gbooro si ni Naijiria niṣe lawọn origun igbe aye miran n dẹnukọlẹ. Gẹgẹ bo ti ṣe wi, ''ko jẹ tuntun ka maa beere pe bawo la ṣe de ibi taa de yii. Ipenija to wa ni baa ṣe ribi jade kuro ninu ọfin taa ja si. Amọ o ṣeeṣe ka tun maa bere pe jade lọ sibo?''


Gẹgẹ bo ti ṣe wi, ''ko jẹ tuntun ka maa beere pe bawo la ṣe de ibi taa de yii. Ipenija to wa ni baa ṣe ribi jade kuro ninu ọfin taa ja si. Amọ o ṣeeṣe ka tun maa bere pe jade lọ sibo?'' O ni niṣe ni ''ọkan wa ti daru, orileede wa naa ti dẹnukọlẹ. O dabi ileewosan itọju iṣẹlẹ pajawiri ti o kun fọfọ''. Olori ẹlẹsin, asiko to kẹẹ koju ipenija to delẹ Nipa awọn olori ẹlẹsin Kukah ni ọrọ to ta mọ awọn naa leti aṣọ wa.


O ni niṣe ni ''ọkan wa ti daru, orileede wa naa ti dẹnukọlẹ. O dabi ileewosan itọju iṣẹlẹ pajawiri ti o kun fọfọ''. Olori ẹlẹsin, asiko to kẹẹ koju ipenija to delẹ Nipa awọn olori ẹlẹsin Kukah ni ọrọ to ta mọ awọn naa leti aṣọ wa. O ni asiko ti to bayi kawọn olori ijọ ẹlẹsin ṣugbaa Naijiria ki wọn koo yọ kuro ninu ewu to wa bayi. Ati olori ẹlẹsin Kristẹni ati Musulumi ko si ẹnikan to yọ silẹ ''awa olori ẹsin Islaamu ati Kristẹni, a ni lati fi ododo koju ipa ti ẹsin n ko lorileede wa.'' O tẹsiwaju pe ''a gbọdo doju kọ nkan to de ba bayi to ṣe pe awọn ọgọrọ eeyan lo n fojojumọ kuro ninu ẹsin Islamu ati Kristẹni.''


O ni asiko ti to bayi kawọn olori ijọ ẹlẹsin ṣugbaa Naijiria ki wọn koo yọ kuro ninu ewu to wa bayi. Ati olori ẹlẹsin Kristẹni ati Musulumi ko si ẹnikan to yọ silẹ ''awa olori ẹsin Islaamu ati Kristẹni, a ni lati fi ododo koju ipa ti ẹsin n ko lorileede wa.'' O tẹsiwaju pe ''a gbọdo doju kọ nkan to de ba bayi to ṣe pe awọn ọgọrọ eeyan lo n fojojumọ kuro ninu ẹsin Islamu ati Kristẹni.'' O ni wọn ko le maa kọ eti ikun si ko ko ko ẹsẹ awọn ọmọ ijọ to n rin lọ si inu ainigbagbọ ati igbe aye ti ko ka Ọlọrun si. Lori awọn ipenija to ni ko niye to n koju Naijiria Kukah ni eleyi to lagbara julọ kii se ti ọrọ ti idibo 2023 to n bọ lọna. O ni ipenija bawọn ọmọ Naijiria yoo ṣe wa wa papọ ni irẹpọ jẹ eleyi to ka ni laya julọ.


O ni wọn ko le maa kọ eti ikun si ko ko ko ẹsẹ awọn ọmọ ijọ to n rin lọ si inu ainigbagbọ ati igbe aye ti ko ka Ọlọrun si. Lori awọn ipenija to ni ko niye to n koju Naijiria Kukah ni eleyi to lagbara julọ kii se ti ọrọ ti idibo 2023 to n bọ lọna. O ni ipenija bawọn ọmọ Naijiria yoo ṣe wa wa papọ ni irẹpọ jẹ eleyi to ka ni laya julọ. Nibi lo si ti sọ bo ṣe maa n sọ tẹlẹ pe ijọba aarẹ Buhari ti mu ipinya ba awọn araalu nipa ẹsin, ẹya ati agbegbge ti wọn ti wa. Kukah sọ pe afojusun ijọba yi nipa mimu ipinya wa laarin araalu ti sọ awọn eeyan Naijiria sinu ewu. O pari ọrọ rẹ pe Naijiria ko ri iru ipinya bayi ri ninu akọsilẹ itan orileede naa.


Nibi lo si ti sọ bo ṣe maa n sọ tẹlẹ pe ijọba aarẹ Buhari ti mu ipinya ba awọn araalu nipa ẹsin, ẹya ati agbegbge ti wọn ti wa. Kukah sọ pe afojusun ijọba yi nipa mimu ipinya wa laarin araalu ti sọ awọn eeyan Naijiria sinu ewu. O pari ọrọ rẹ pe Naijiria ko ri iru ipinya bayi ri ninu akọsilẹ itan orileede naa. Nibi ni Kukah ti bẹnu atẹ lu bi ijọba ṣe n ṣe idarijin fawọn agbesunmọmi lorileede Naijiria. O ni "asiko to ki a bẹrẹ si ni ronu nipa Naijiria to ju ibi tawọn ajinigbe ati janduku ti sọ ara wọn di gaba ni ilẹ wa. A ko le maa dakẹ ka si maa tan ara wa pe ikọlu to n waye yi ko lọwọ ẹsin ninu".


Nibi ni Kukah ti bẹnu atẹ lu bi ijọba ṣe n ṣe idarijin fawọn agbesunmọmi lorileede Naijiria. O ni "asiko to ki a bẹrẹ si ni ronu nipa Naijiria to ju ibi tawọn ajinigbe ati janduku ti sọ ara wọn di gaba ni ilẹ wa. A ko le maa dakẹ ka si maa tan ara wa pe ikọlu to n waye yi ko lọwọ ẹsin ninu". Kukah wa daba ọna abayọ lori ipenija yi eyi to ni ''fifi ofin mulẹ lori nkan ti iwe ofin sọ nipa jijẹ orileede ti ko faramọ ẹsin kan ju omiran lọ lo le mu ki a sọ ipo ti ẹsin yoo ko lawujọ wa.'' Kukah ni oun ko tako ẹlẹṣẹ to ba yiwa pada tabi ọdaran to ba fi iwa ọdaran silẹ ṣugbọn ṣe kii ṣe pe ọgbọn ẹwẹ ni iyipada tawọn alaburu yi lawọn yi pada jẹ? Aarẹ Naijiria to n bọ ati iru iwa to yẹ ko ni Eleyi ni ṣe pẹlu awọn amuyẹ yo yẹ ki ẹni ti yoo ba jẹ aarẹ Naijiria ni ati ipenija ṣiṣe atunṣe nkan to bajẹ lara Naijiria.


Kukah wa daba ọna abayọ lori ipenija yi eyi to ni ''fifi ofin mulẹ lori nkan ti iwe ofin sọ nipa jijẹ orileede ti ko faramọ ẹsin kan ju omiran lọ lo le mu ki a sọ ipo ti ẹsin yoo ko lawujọ wa.'' Kukah ni oun ko tako ẹlẹṣẹ to ba yiwa pada tabi ọdaran to ba fi iwa ọdaran silẹ ṣugbọn ṣe kii ṣe pe ọgbọn ẹwẹ ni iyipada tawọn alaburu yi lawọn yi pada jẹ? Aarẹ Naijiria to n bọ ati iru iwa to yẹ ko ni Eleyi ni ṣe pẹlu awọn amuyẹ yo yẹ ki ẹni ti yoo ba jẹ aarẹ Naijiria ni ati ipenija ṣiṣe atunṣe nkan to bajẹ lara Naijiria. O ṣe agbekalẹ awọn amuyẹ to yẹ ko wa lara ẹni to ba n gbero lati di aarẹ Naijiria. Ninu awọn nkan to darukọ, o ni ẹni naa gbọdọ jẹ eeyan to ni ''ọkan, ẹmi ifarajin ati ẹmi ti o wa laaye' ti ko ku'' O ni ipo aarẹ Naijiria kiiṣe ipo ti o gbọdọ da lori ẹya ẹsin tabi agbegbe ibi ti ẹni naa ba ti wa. O ni ẹni to maa jẹ aarẹ Naijiria gbọdọ jẹ ''ọlọkan, to ni ẹmi ifarajin to si gbọdọ ni gbedeke iru ijiya tawọn araalu gbọdọ jẹ labẹ rẹ''.


O ṣe agbekalẹ awọn amuyẹ to yẹ ko wa lara ẹni to ba n gbero lati di aarẹ Naijiria. Ninu awọn nkan to darukọ, o ni ẹni naa gbọdọ jẹ eeyan to ni ''ọkan, ẹmi ifarajin ati ẹmi ti o wa laaye' ti ko ku'' O ni ipo aarẹ Naijiria kiiṣe ipo ti o gbọdọ da lori ẹya ẹsin tabi agbegbe ibi ti ẹni naa ba ti wa. O ni ẹni to maa jẹ aarẹ Naijiria gbọdọ jẹ ''ọlọkan, to ni ẹmi ifarajin to si gbọdọ ni gbedeke iru ijiya tawọn araalu gbọdọ jẹ labẹ rẹ''. Kukah sọ pe Naijiria ko nilo ọrọ olugbala nbọ ti ko ni anfaani faraalu. O ni Naijiria nilo ẹni ti yoo le ṣatunto nkan to bajẹ lara Naijiria, ti yoo gbọn ebi ohun iṣẹ kuro faraalu'' Lakotan o ni ẹni ti yoo ba jẹ aarẹ gbọdọ ni ẹri ti yoo fi han pe oun le ko Naijiria yọ kuro ninu ile iwosan ti wọn sọ da yi. O fikun pe atilẹyin ṣe pataki fun ajọ eleto idibo INEC ati awọn eronja mii fun idibo to poju owo.


Kukah sọ pe Naijiria ko nilo ọrọ olugbala nbọ ti ko ni anfaani faraalu. O ni Naijiria nilo ẹni ti yoo le ṣatunto nkan to bajẹ lara Naijiria, ti yoo gbọn ebi ohun iṣẹ kuro faraalu'' Lakotan o ni ẹni ti yoo ba jẹ aarẹ gbọdọ ni ẹri ti yoo fi han pe oun le ko Naijiria yọ kuro ninu ile iwosan ti wọn sọ da yi. O fikun pe atilẹyin ṣe pataki fun ajọ eleto idibo INEC ati awọn eronja mii fun idibo to poju owo. O ni oun bẹnu atẹ lu awọn to n lo jagidijagan lati maa fi dunkoko mọ araalu.


O ni oun bẹnu atẹ lu awọn to n lo jagidijagan lati maa fi dunkoko mọ araalu.


2023 Presidency: Irọ́ tó jìnà sí òótọ́ ni gbogbo ẹ̀sùn rẹ - Ohanaeze Ndigbo fún Oluwo lésì

Ẹgbẹ́ àwọn ọmọ Igbo ilẹ̀ Nàìjíríà Ohanaeze Ndigbo tí júwe ọ̀rọ̀ tí Oluwo ti Iwo, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi sọ wí pé àwọn ẹ̀yà Igbo kò ṣee gbé ọkàn le pẹ̀lú ipò Ààrẹ orílẹ̀ èdè yìí. Ohanaeze ní irọ́ tó jìnà sí òótọ́ ni ẹ̀sùn tí Oluwo fi kan àwọn àti wí pé ìfẹ́ inú Oluwo lásán ló fi sọ̀rọ̀ láì ṣe ìwádìí láti fìdí ẹ̀rí ọ̀rọ̀ rẹ̀ múlẹ̀. Ọba Akanbi nínú àtẹ̀jáde kan látọwọ́ Agbẹnusọ rẹ̀, Alli Ibraheem ti ṣáájú sọ wí pé kò sí ọmọ Nàìjíríà kankan tí yóò ní ìfọkàntán lábẹ́ ìdarí ẹ̀yà tí kìí fẹ́ fún àwọn ẹ̀yà mìíràn ní ẹ̀tọ́ wọn. Bákan náà ló fi ẹ̀sùn kàn àwọn ẹ̀yà Igbo wí pé wọ́n máa ń dènà kí àwọn ènìyàn ẹ̀yà yòókù kó dúkìá jọ ní agbègbè wọn, léyìí tó ní kò bá òde òní mu. Nígbà tó ń fèsì sí àwọn ẹ̀sùn Oluwo yìí, Ààrẹ àpapọ̀ fún Ohanaeze Ndigbo, Ọ̀jọ̀gbọ́n George Obiozor júwe gbogbo ẹ̀sùn náà bíi ásà tí kò ní ǹkan nínú. Obiozor ní ó yẹ kí Oluwo lọ kọ́ ẹ̀kọ́ lọ́dọ̀ àwọn Ọba tí wọ́n jáde, tí wọ́n mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní ìgboro nítorí à ti lè máa lo inú mímọ́ pẹ̀lú  àwọn ẹ̀yà yòókù pàápàá àwọn tó bá ń gbé ní agbègbè wọn.


Bákan náà ló fi ẹ̀sùn kàn àwọn ẹ̀yà Igbo wí pé wọ́n máa ń dènà kí àwọn ènìyàn ẹ̀yà yòókù kó dúkìá jọ ní agbègbè wọn, léyìí tó ní kò bá òde òní mu. Nígbà tó ń fèsì sí àwọn ẹ̀sùn Oluwo yìí, Ààrẹ àpapọ̀ fún Ohanaeze Ndigbo, Ọ̀jọ̀gbọ́n George Obiozor júwe gbogbo ẹ̀sùn náà bíi ásà tí kò ní ǹkan nínú. Obiozor ní ó yẹ kí Oluwo lọ kọ́ ẹ̀kọ́ lọ́dọ̀ àwọn Ọba tí wọ́n jáde, tí wọ́n mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní ìgboro nítorí à ti lè máa lo inú mímọ́ pẹ̀lú  àwọn ẹ̀yà yòókù pàápàá àwọn tó bá ń gbé ní agbègbè wọn. Ija eerin meji: Oluwo ati Ọọni Oluwo ṣàlàyé ìdí ìhùwàsí rẹ̀ láwùjọ Ìgbà mẹ́rin tí ọ̀rọ̀ Oluwo dá awuyewuye sílẹ̀ Obiozor, nínú àtẹ̀jáde kan látọwọ́ agbẹnusọ Ohanaeze Ndigbo, Olóyè Alex Ogbonnia ní orílẹ̀èdè Nàìjíríà nílò àwọn ohun tí yóò fi gòkè àgbà àti pé irúfẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ tó tẹnu Oluwo jáde lè ṣàkóbá fún àlàáfíà àti ìṣọ̀kan orílẹ̀èdè yìí. Bákan náà ló fi kun un pé tí Oluwo bá fẹ́ ṣe àgbéga fún olùdíje kan, kò nílò láti máa fẹnu tẹ́mbẹ́lú ẹ̀yà mìíràn nítorí náà ọ̀rọ̀ tí ó tẹnu Ọba alayé náà jáde kò tọ̀nà rárá. Bẹ́ẹ̀ náà ló sọ wípé kò sí agbègbè kan ní orílẹ̀ ayé tí ènìyàn kò ti ní bá àwọn ẹ̀yà Igbo pàdé nítorí wọ́n jẹ́ akíkanjú tó sì ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti mú ìdàgbàsókè àti ìlọsíwájú bá Nàìjíríà.


Ija eerin meji: Oluwo ati Ọọni Oluwo ṣàlàyé ìdí ìhùwàsí rẹ̀ láwùjọ Ìgbà mẹ́rin tí ọ̀rọ̀ Oluwo dá awuyewuye sílẹ̀ Obiozor, nínú àtẹ̀jáde kan látọwọ́ agbẹnusọ Ohanaeze Ndigbo, Olóyè Alex Ogbonnia ní orílẹ̀èdè Nàìjíríà nílò àwọn ohun tí yóò fi gòkè àgbà àti pé irúfẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ tó tẹnu Oluwo jáde lè ṣàkóbá fún àlàáfíà àti ìṣọ̀kan orílẹ̀èdè yìí. Bákan náà ló fi kun un pé tí Oluwo bá fẹ́ ṣe àgbéga fún olùdíje kan, kò nílò láti máa fẹnu tẹ́mbẹ́lú ẹ̀yà mìíràn nítorí náà ọ̀rọ̀ tí ó tẹnu Ọba alayé náà jáde kò tọ̀nà rárá. Bẹ́ẹ̀ náà ló sọ wípé kò sí agbègbè kan ní orílẹ̀ ayé tí ènìyàn kò ti ní bá àwọn ẹ̀yà Igbo pàdé nítorí wọ́n jẹ́ akíkanjú tó sì ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti mú ìdàgbàsókè àti ìlọsíwájú bá Nàìjíríà. Obiozor tún ṣàlàyé pé ẹ̀sùn wí pé àwọn Igbo kìí fẹ́ kí ènìyàn kó dúkìá ní àwọn ìlú wọn kìí ṣe òótọ́ nítorí àwọn gan-an ló ń kọ́le káàkiri ìlú onílùú, fún ìdí èyí wọn kò le so àwọn ènìyàn lọ́wọ́ kọ́ láti kó dúkìá jọ ní ìlú tí wọn náà. Oluwo ti ilu Iwo, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi  ti kesi awọn ẹya Igbo lorilẹede Naijiria lati tun ero wọn pa lori ero lati jẹ aarẹ ni ọdun 2023. Oluwo sọ eyi ninu atẹjade to fi lede lati fi ero rẹ han lori idibo sipo aarẹ ni ọdun 2023.


Obiozor tún ṣàlàyé pé ẹ̀sùn wí pé àwọn Igbo kìí fẹ́ kí ènìyàn kó dúkìá ní àwọn ìlú wọn kìí ṣe òótọ́ nítorí àwọn gan-an ló ń kọ́le káàkiri ìlú onílùú, fún ìdí èyí wọn kò le so àwọn ènìyàn lọ́wọ́ kọ́ láti kó dúkìá jọ ní ìlú tí wọn náà. Oluwo ti ilu Iwo, Ọba Abdulrosheed Adewale Akanbi  ti kesi awọn ẹya Igbo lorilẹede Naijiria lati tun ero wọn pa lori ero lati jẹ aarẹ ni ọdun 2023. Oluwo sọ eyi ninu atẹjade to fi lede lati fi ero rẹ han lori idibo sipo aarẹ ni ọdun 2023. O ni awọn ẹya Igbo kii jẹ ki ọkan awọn ẹya miran to ba wa si ilu wọn balẹ nitori wọn ko lee ni ilẹ nibẹ. Gbẹgẹdẹ fẹ́ gbiná láàrín Oluwo àtàwọn ìgbìmọ̀ Ìmáàmù àti Àlfáà ilẹ̀ Yorùbá, wọ́n ní Oluwo ń kọjá àyè rẹ̀ Ìjọba Ọṣun ti dásí ìjà láàrin Oluwo àti Agbowu Báyíí ni Olorì tuntun ṣe ń tẹkọ̀ létí lọ sí ààfin Oluwo Oluwo gbóríyìn fún Awujale, Akarigbo fún àyípadà òfin lórí àṣà àtijọ́ fún yíyàn Ọba, ṣíṣe ìsìnkú Ọba Nítorí orin 'Angeli mi' ti Tope Alabi kọ, iléeṣẹ́ MTN, Glo àti Airtel dèrò ilé ẹjọ́ Oluwo ni ihuwasi wọn yii ko lee jẹ ki wọn moribọ lori igbiyanju wọn lati jẹ aarẹ lorilẹede Naijiria. ''Aibikita iṣesi wọn si awọn ẹya ni Naijiria to ku ko ni jẹ ki awọn eniyan kọ ibi ara si wọn lati dipo aarẹ mu.


O ni awọn ẹya Igbo kii jẹ ki ọkan awọn ẹya miran to ba wa si ilu wọn balẹ nitori wọn ko lee ni ilẹ nibẹ. Gbẹgẹdẹ fẹ́ gbiná láàrín Oluwo àtàwọn ìgbìmọ̀ Ìmáàmù àti Àlfáà ilẹ̀ Yorùbá, wọ́n ní Oluwo ń kọjá àyè rẹ̀ Ìjọba Ọṣun ti dásí ìjà láàrin Oluwo àti Agbowu Báyíí ni Olorì tuntun ṣe ń tẹkọ̀ létí lọ sí ààfin Oluwo Oluwo gbóríyìn fún Awujale, Akarigbo fún àyípadà òfin lórí àṣà àtijọ́ fún yíyàn Ọba, ṣíṣe ìsìnkú Ọba Nítorí orin 'Angeli mi' ti Tope Alabi kọ, iléeṣẹ́ MTN, Glo àti Airtel dèrò ilé ẹjọ́ Oluwo ni ihuwasi wọn yii ko lee jẹ ki wọn moribọ lori igbiyanju wọn lati jẹ aarẹ lorilẹede Naijiria. ''Aibikita iṣesi wọn si awọn ẹya ni Naijiria to ku ko ni jẹ ki awọn eniyan kọ ibi ara si wọn lati dipo aarẹ mu. ''Bi o tilẹ jẹ pe irora ati iya to ṣuyọ lẹyin ogun abẹle to ṣẹlẹ ni Naijiria ti jẹ ki ipinya de ba awọn eniyan, eleyii to si lee pin orilẹede yẹlẹyẹlẹ'' Oluwo nigba to n ba awọn ẹya Igbo kẹdun lori bi ogun abẹlẹ naa ṣe nipa lori wọn, ke si awọn Igbo lati fopin si aṣa ki ẹnikẹni ti kii ṣe ẹya wọn ma l e ra ilẹ ni ẹkun naa.'' 'O ni "eleyii jẹ ifasẹyin fun ẹya naa, ti ko si jẹ ki wọn ni ilọsiwaju ninu eto oṣelu.'' Wo èsì ilé ìtura Zanzibar tí ọmọbìnrin yìí ní wọ́n fẹ́ fipá bá òun lòpọ̀ níbẹ̀ Kókó pàtàkì márùn ùn rèé tí Bíṣọ́bù Kukah fi sọ ọ̀rọ̀ gbá ààrẹ Buhari nínú ìwàásù ọdún àjínde Ọlópàá 16 farapa nínú ikọlù tó wáyé torí àwọn kàn gbèrò láti dáná sún Quran Ìpadàbọ̀sípò àti ọrọ̀ yóò wà fún Nàìjíríà -  Osinbajo gbàdúrà Oluwo ni okun to so Naijiria ro ni ifẹ si ẹya orisirisi to wa ni Naijiria, nitorinaa ki ẹnikẹni ma lo eyi lati fa wahala ni agbegbe kan tabi omiran.


''Bi o tilẹ jẹ pe irora ati iya to ṣuyọ lẹyin ogun abẹle to ṣẹlẹ ni Naijiria ti jẹ ki ipinya de ba awọn eniyan, eleyii to si lee pin orilẹede yẹlẹyẹlẹ'' Oluwo nigba to n ba awọn ẹya Igbo kẹdun lori bi ogun abẹlẹ naa ṣe nipa lori wọn, ke si awọn Igbo lati fopin si aṣa ki ẹnikẹni ti kii ṣe ẹya wọn ma l e ra ilẹ ni ẹkun naa.'' 'O ni "eleyii jẹ ifasẹyin fun ẹya naa, ti ko si jẹ ki wọn ni ilọsiwaju ninu eto oṣelu.'' Wo èsì ilé ìtura Zanzibar tí ọmọbìnrin yìí ní wọ́n fẹ́ fipá bá òun lòpọ̀ níbẹ̀ Kókó pàtàkì márùn ùn rèé tí Bíṣọ́bù Kukah fi sọ ọ̀rọ̀ gbá ààrẹ Buhari nínú ìwàásù ọdún àjínde Ọlópàá 16 farapa nínú ikọlù tó wáyé torí àwọn kàn gbèrò láti dáná sún Quran Ìpadàbọ̀sípò àti ọrọ̀ yóò wà fún Nàìjíríà -  Osinbajo gbàdúrà Oluwo ni okun to so Naijiria ro ni ifẹ si ẹya orisirisi to wa ni Naijiria, nitorinaa ki ẹnikẹni ma lo eyi lati fa wahala ni agbegbe kan tabi omiran. Bakan naa lo bu ẹnu atẹ lu bi awọn eniyan ṣe n joko si ile ni ọjọọjọ Aje titi di igba ti wọn yoo fi adari ikọ IPOB, Nnamdi Kanu silẹ ni atimọle to ti n jẹ ẹjọ iditẹmọ ijọba. ''O ṣeni laanu pe awọn ẹya Igbo n kuro ni ile wa si gbogbo agbegbe lorilẹede Naijiria ti wọn a si tẹdo sibẹ.'' ''Wọn a kọ ile, wọn a si ra ilẹ sibẹ.


Bakan naa lo bu ẹnu atẹ lu bi awọn eniyan ṣe n joko si ile ni ọjọọjọ Aje titi di igba ti wọn yoo fi adari ikọ IPOB, Nnamdi Kanu silẹ ni atimọle to ti n jẹ ẹjọ iditẹmọ ijọba. ''O ṣeni laanu pe awọn ẹya Igbo n kuro ni ile wa si gbogbo agbegbe lorilẹede Naijiria ti wọn a si tẹdo sibẹ.'' ''Wọn a kọ ile, wọn a si ra ilẹ sibẹ. Amọ eyi ko ṣeeṣe ni iha ti wọn, nitori wọn ko ni gba lati ta ile fun ẹnikẹni.'' ''O ko le jẹ adari lati iru ẹya bẹẹ nitori ko ba igbalode mu, ko si lee mu ilọsiwaju ba orilẹede Naijiria.'' ''Mi o le ni igbẹkẹle ninu ẹnikẹni to ba jẹ Igbo lati jẹ Aarẹ mi lorilẹede Naijiria''.


Amọ eyi ko ṣeeṣe ni iha ti wọn, nitori wọn ko ni gba lati ta ile fun ẹnikẹni.'' ''O ko le jẹ adari lati iru ẹya bẹẹ nitori ko ba igbalode mu, ko si lee mu ilọsiwaju ba orilẹede Naijiria.'' ''Mi o le ni igbẹkẹle ninu ẹnikẹni to ba jẹ Igbo lati jẹ Aarẹ mi lorilẹede Naijiria''. ''Nitori naa mo rọ wọn, mo si bẹ wọn lati tun ero wọn pa lori igbese ki ẹnikẹni ma ra ilẹ ni agbegbe wọn. Naijiria kan naa ni wa nitori naa ki a ṣe ara wa ni ọkan.'' Laipẹ yii ni Oluwo ti ilu Iwo, Ọba Abdulrọsheed Adewale Akanbi kesi awọn adari lorilẹede Naijiria lati pe ipade alaafia ti yoo mu iṣọkan ba gbogbo ẹya to wa lorilẹede Naijiria.


''Nitori naa mo rọ wọn, mo si bẹ wọn lati tun ero wọn pa lori igbese ki ẹnikẹni ma ra ilẹ ni agbegbe wọn. Naijiria kan naa ni wa nitori naa ki a ṣe ara wa ni ọkan.'' Laipẹ yii ni Oluwo ti ilu Iwo, Ọba Abdulrọsheed Adewale Akanbi kesi awọn adari lorilẹede Naijiria lati pe ipade alaafia ti yoo mu iṣọkan ba gbogbo ẹya to wa lorilẹede Naijiria.


Afe Babalola 2023 Elections: Wo ìdí tí àgbà amòfin fI ní ọ̀nà àbáyọ n kí Nàìjíríà ṣètò ìjọba fìdíhẹẹ́ àti ìwé òfin tuntun

Agbaọjẹ amofin Oloye Afe Babalola ti sọ pe ki wọn yan ijọba fidihẹ ni kete ti aarẹ Buhari ba pari saa rẹ lori oye ni dun 2023. Babalola to fidi ọrọ yi mulẹ lasiko to n ba awọn akroyin sọrọ ni Ado Ekiti lọjọ Aje ni oṣu mẹfa ni ki wọn jẹ ki ijọba fidihẹ yi lo lori oye. Ki wa lo de ti o fi mu iru aba yi wa? Babalola ni eredi aba yi ni pe iwe ofin Naijiria to wa nilẹ bayi ko wa ni ibamu pẹlu igba taa wa yi. Awọn ijọba ologun Naijiria lo ṣeto iwe ofin yi fun araalu lọdun 1999 ti awọn ijoba to tẹle si ti n wa ọna lati igba naa lati mu iyipada ba iwe ofin yi. Ninu ero Babalola ''o yẹ ki wọn so iwe ofin 1999 rọ titi ti Naijiria yoo fi ni ''iwe ofin ti araalu'' eleyi ti yoo fi igbalaye fawọn atunṣe kọọkan.


Babalola ni eredi aba yi ni pe iwe ofin Naijiria to wa nilẹ bayi ko wa ni ibamu pẹlu igba taa wa yi. Awọn ijọba ologun Naijiria lo ṣeto iwe ofin yi fun araalu lọdun 1999 ti awọn ijoba to tẹle si ti n wa ọna lati igba naa lati mu iyipada ba iwe ofin yi. Ninu ero Babalola ''o yẹ ki wọn so iwe ofin 1999 rọ titi ti Naijiria yoo fi ni ''iwe ofin ti araalu'' eleyi ti yoo fi igbalaye fawọn atunṣe kọọkan. Akọkọ ohun ti Babalola ni iwe ofin yi ni lati ṣayipada rẹ ni igbalaaye ki awọn aṣofin maa ṣe iṣẹ mi kun iṣẹ aṣofin wọn. Eyi tunmọ si pe ki iṣẹ yi nikan ma jẹ nkan ti wọn gbaju mọ.Ni ṣoki, o fẹ ki o jẹ iṣẹ 'part-time' fun wọn bi aṣa awọn oloyinbo. Bakan naa Afe Babalola sọ pe aar ti kii ṣe apaṣẹ waa lo y kiiwe ofin yi faaye silẹ fun.


Akọkọ ohun ti Babalola ni iwe ofin yi ni lati ṣayipada rẹ ni igbalaaye ki awọn aṣofin maa ṣe iṣẹ mi kun iṣẹ aṣofin wọn. Eyi tunmọ si pe ki iṣẹ yi nikan ma jẹ nkan ti wọn gbaju mọ.Ni ṣoki, o fẹ ki o jẹ iṣẹ 'part-time' fun wọn bi aṣa awọn oloyinbo. Bakan naa Afe Babalola sọ pe aar ti kii ṣe apaṣẹ waa lo y kiiwe ofin yi faaye silẹ fun. Lori aba yi, Babalola sọ pe ki wọn yan awọn aarẹ to ti jẹ kọja sẹyin to ba wa laye sinu ijọba fidihẹ yi. Bẹẹ lo nikawọn igbakeji aarẹ,awọn minisita kọọkan ati awọn aṣoju ẹgbẹ to lorukọ ni Naijiria. Ninu awọn ẹgbẹ to da laba pe ki wọn wa ninu ijọba yi ni ẹgbẹ awọn onimọ iṣegun(NMA),ẹgbẹ awọn amofin,NBA, ti tawọn osiṣe NLC, akọroyin,NUJ,ti fasiti, ASUU ati awọn ẹgbẹ ajafẹtọmọniyan.


Lori aba yi, Babalola sọ pe ki wọn yan awọn aarẹ to ti jẹ kọja sẹyin to ba wa laye sinu ijọba fidihẹ yi. Bẹẹ lo nikawọn igbakeji aarẹ,awọn minisita kọọkan ati awọn aṣoju ẹgbẹ to lorukọ ni Naijiria. Ninu awọn ẹgbẹ to da laba pe ki wọn wa ninu ijọba yi ni ẹgbẹ awọn onimọ iṣegun(NMA),ẹgbẹ awọn amofin,NBA, ti tawọn osiṣe NLC, akọroyin,NUJ,ti fasiti, ASUU ati awọn ẹgbẹ ajafẹtọmọniyan. O ni wọn ko gbọdo yan aṣoju kankan labẹ asia ẹgbẹ oṣelu kankan. Babalola sọ pe o ṣeni laanu pe iwe ofin ọdun 1999 ti awọn ologun gbe le Naijiria lọwọ ko bojumu. Bakan naa lo sọ pe iwe ofin yi ti sọ iṣ oṣelu di eleyi to mu wowo wa fawn eeyan ni Naijiria.


O ni wọn ko gbọdo yan aṣoju kankan labẹ asia ẹgbẹ oṣelu kankan. Babalola sọ pe o ṣeni laanu pe iwe ofin ọdun 1999 ti awọn ologun gbe le Naijiria lọwọ ko bojumu. Bakan naa lo sọ pe iwe ofin yi ti sọ iṣ oṣelu di eleyi to mu wowo wa fawn eeyan ni Naijiria. Ninu ọrọ rẹ Babalola to jẹ oludasilẹ fasiti Afẹ Babalola ni idibo kankna to ba waye labẹ ofin eleyi to wa nilẹ yi ko le so eso olori rere kankan. O da laba pe  wọn gbọdọ seto iwe ofin tuntun eleyi ti ijọba fidihẹ yoo ṣamojuto rẹ ti yoo si ṣalaye ofin to de iru amuyẹ awọn to ba f du ipo ninu eto idibo. Lakotan, Afẹ Babalola ni nikni to ba fẹ jẹ ipo aarẹ ko gbọdọ kọja ọgọta ọdun ti iru ẹni naa si gbọdọ ni iwe ẹri fasiti.


Ninu ọrọ rẹ Babalola to jẹ oludasilẹ fasiti Afẹ Babalola ni idibo kankna to ba waye labẹ ofin eleyi to wa nilẹ yi ko le so eso olori rere kankan. O da laba pe  wọn gbọdọ seto iwe ofin tuntun eleyi ti ijọba fidihẹ yoo ṣamojuto rẹ ti yoo si ṣalaye ofin to de iru amuyẹ awọn to ba f du ipo ninu eto idibo. Lakotan, Afẹ Babalola ni nikni to ba fẹ jẹ ipo aarẹ ko gbọdọ kọja ọgọta ọdun ti iru ẹni naa si gbọdọ ni iwe ẹri fasiti.


Ayo Fayose PDP Ticket: Kìí ṣe Atiku, Saraki nìkan ló lè díje dupò ààrẹ ní ẹgbẹ́ òṣèlú PDP

Gomina tẹlẹri nipinlẹ Ekiti, Ayodele Fayose ti bura pe oun ko ni kọ iwe fi ipo silẹ lori erongba rẹ lati dije dupo aarẹ ni ọdun 2023. Fayose lasiko to n ba Ileeṣẹ iroyin Channels TV sọrọ ni iṣesi awọn ẹgbẹ oṣelu lori ki ẹgbẹ pa ẹnu pọ mu eniyan kan ti wọn n pe ni ''consensus'' ko ba oun lara mu. O ni iṣesi yii yoo mu ki awon oludije bii ti oun ma ri aaye ti oun nilo lati dije dupo to wu wọn. ''Wọn ni wọn fẹ ki a wa gbimọ pọ yan eniyan kan, amọ mo ti gba fọọmu, mi o si ni tẹ fun ẹnikẹni''. ''Ko si ẹni to mọ ọkan awọn ọmọ Naijiria, ohun ti wọn fẹ? nitori naa ni mo ṣe ma a kopa ninu idibo naa, ti mi o si ni tẹ fun eniyan kankan.''


''Wọn ni wọn fẹ ki a wa gbimọ pọ yan eniyan kan, amọ mo ti gba fọọmu, mi o si ni tẹ fun ẹnikẹni''. ''Ko si ẹni to mọ ọkan awọn ọmọ Naijiria, ohun ti wọn fẹ? nitori naa ni mo ṣe ma a kopa ninu idibo naa, ti mi o si ni tẹ fun eniyan kankan.'' Saaju ni Fayose ti wọ ọgba ileeṣẹ ẹgbẹ oṣelu PDP ni ilu Abuja to si gba fọọmu idije fun ipo aarẹ pẹlu ogoji miliọnu naira. Eleyii mu ki o jẹ ẹni akọkọ ti yoo gba fọọmu idije lati guusu Naijiria saaju idibo sipo ẹgbẹ ni abẹle. Ṣe orukọ yii Oshoko naa ni ẹ o fi gori oye aarẹ?


Saaju ni Fayose ti wọ ọgba ileeṣẹ ẹgbẹ oṣelu PDP ni ilu Abuja to si gba fọọmu idije fun ipo aarẹ pẹlu ogoji miliọnu naira. Eleyii mu ki o jẹ ẹni akọkọ ti yoo gba fọọmu idije lati guusu Naijiria saaju idibo sipo ẹgbẹ ni abẹle. Ṣe orukọ yii Oshoko naa ni ẹ o fi gori oye aarẹ? Oshoko jẹ orukọ ti ko sẹni ti ko mọ ẹni to n jẹ ninu gbogbo eeyan to ba n gbọ nipa awọn oloṣelu Naijiria. Fayose n sọrọ lori ifọrọwanilẹnuwo kan to ni pẹlu ileeṣẹ amohunmaworan Channels to si da atọkun eto lohun pe ki wọn kaakiri igboro awọn ipinlẹ Naijiria, wọn yoo gbọ orukọ wọn. "Ẹ o ri pe mi o fi iwa mi bo, bi mo ṣe gba fọọmu ipo aarẹ tan lana ni mo ya sile iya Alamala ti mo lọ lo Amala fẹlẹfẹlẹ.


Oshoko jẹ orukọ ti ko sẹni ti ko mọ ẹni to n jẹ ninu gbogbo eeyan to ba n gbọ nipa awọn oloṣelu Naijiria. Fayose n sọrọ lori ifọrọwanilẹnuwo kan to ni pẹlu ileeṣẹ amohunmaworan Channels to si da atọkun eto lohun pe ki wọn kaakiri igboro awọn ipinlẹ Naijiria, wọn yoo gbọ orukọ wọn. "Ẹ o ri pe mi o fi iwa mi bo, bi mo ṣe gba fọọmu ipo aarẹ tan lana ni mo ya sile iya Alamala ti mo lọ lo Amala fẹlẹfẹlẹ. Emi o ki n ṣe bi awọn oloṣelu to n dibọn lati gbe igbe aye nla lẹyin ti wọn ba kuro lori oye". Fayose ni o yẹ ki awọn oloṣelu maa ṣe eto silẹ de igba ti wọn yoo ba kuro lori oye adari ti wọn ba wa. Gomina ipinlẹ Ekiti nigba kan ri Ayodele Fayose ti gba fọọmu ikede erongba lati dije dupo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu Peoples Democratic Party,PDP.


Emi o ki n ṣe bi awọn oloṣelu to n dibọn lati gbe igbe aye nla lẹyin ti wọn ba kuro lori oye". Fayose ni o yẹ ki awọn oloṣelu maa ṣe eto silẹ de igba ti wọn yoo ba kuro lori oye adari ti wọn ba wa. Gomina ipinlẹ Ekiti nigba kan ri Ayodele Fayose ti gba fọọmu ikede erongba lati dije dupo aarẹ labẹ asia ẹgbẹ oṣelu Peoples Democratic Party,PDP. Ni ilu Abuja lolu ileeṣẹ ẹgbẹ naa lo ti gba fọọmu yii ni Ọjọru. Lẹyin to gba fọọmu naa tan, o ba awọn akọroyin sọrọ to si mẹnu ba awọn nkan ti yoo gbeṣe bo ba file ribi de ori alefa. Ninu awọn nkan to sọ pato, Fayose ni oun yo ṣeto idasilẹ ileeṣẹ ti yoo maa mojuto awọn araalu torinaa oun yoo da ipo ''Minisita for stomach infrastructure'' silẹ.


Ni ilu Abuja lolu ileeṣẹ ẹgbẹ naa lo ti gba fọọmu yii ni Ọjọru. Lẹyin to gba fọọmu naa tan, o ba awọn akọroyin sọrọ to si mẹnu ba awọn nkan ti yoo gbeṣe bo ba file ribi de ori alefa. Ninu awọn nkan to sọ pato, Fayose ni oun yo ṣeto idasilẹ ileeṣẹ ti yoo maa mojuto awọn araalu torinaa oun yoo da ipo ''Minisita for stomach infrastructure'' silẹ. ''Ẹ ti mọ mi ṣaaju asiko yi ti ẹ si mọ pe kii ṣe akanṣe iṣẹ nikan lo ṣe pataki leto ijọba mi.A gbọdo ṣeto bi nkan yoo ṣe burẹkẹ fara ilu tori naa mo maa yan minisita feto ookun inu lafi gbe ti ita'' Nigba tawọn akọroyin beer lọwọ pe kini yoo ṣe ti yoo yatọ si nkan ti ijọba to wa lori alefa nṣe, Fayose ni wọn ko tiẹ ṣe nkankan. Se ẹ ti ri orileede kankan lagbaye nibi ti awọn agbebọn ti n ṣe ikọlu si papakọ ofurufu tabi reluwee? ''Yatọ si emi, eyikeyi oludije PDP, wọn ko ni jafara lati ṣe atunto orileede yi.''


''Ẹ ti mọ mi ṣaaju asiko yi ti ẹ si mọ pe kii ṣe akanṣe iṣẹ nikan lo ṣe pataki leto ijọba mi.A gbọdo ṣeto bi nkan yoo ṣe burẹkẹ fara ilu tori naa mo maa yan minisita feto ookun inu lafi gbe ti ita'' Nigba tawọn akọroyin beer lọwọ pe kini yoo ṣe ti yoo yatọ si nkan ti ijọba to wa lori alefa nṣe, Fayose ni wọn ko tiẹ ṣe nkankan. Se ẹ ti ri orileede kankan lagbaye nibi ti awọn agbebọn ti n ṣe ikọlu si papakọ ofurufu tabi reluwee? ''Yatọ si emi, eyikeyi oludije PDP, wọn ko ni jafara lati ṣe atunto orileede yi.'' Ni akotan Fayose ni oun yoo tẹle aṣẹ ẹgbẹ lori eto idibo abẹnu ati pe ohun to se pataki si oun ni ki ẹgbẹ PDP pada si ipo ni Naijiria. Lọwọlọwọ bayii, Fayose ni oludije ikẹrinla to fi aniyan silẹ lati wa tikẹẹti ẹgbẹ labẹ aṣia ẹgbẹ oṣelu PDP. Ọkunrin mẹtala ati obinrin kan lo n wa tikẹẹti ẹgbẹ fun oludije ipo aarẹ Naijiria.


Ni akotan Fayose ni oun yoo tẹle aṣẹ ẹgbẹ lori eto idibo abẹnu ati pe ohun to se pataki si oun ni ki ẹgbẹ PDP pada si ipo ni Naijiria. Lọwọlọwọ bayii, Fayose ni oludije ikẹrinla to fi aniyan silẹ lati wa tikẹẹti ẹgbẹ labẹ aṣia ẹgbẹ oṣelu PDP. Ọkunrin mẹtala ati obinrin kan lo n wa tikẹẹti ẹgbẹ fun oludije ipo aarẹ Naijiria. Agbẹnusọ fun Ayo Fayose to jẹ gomina ipinlẹ Ekiti tẹlẹ, Lere Olayinka ti ni Ayo Fayose kun oju osuwọn lati jẹ aarẹ orilẹede Naijiria. Lere Olayinka sọ eleyii lẹyin ti Ayo Fayose fi lede wipe oun ti setan lati dije dupo aarẹ labe ẹgbẹ oṣelu PDP lorilẹede Naijiria ti ọpọlọpọ ibeere si n jade lọtun losi. O ni Fayose ni iriri to fi mọ ọgbọn, imọ ati oye bii Asiwaju Bola Ahmed Tinubu, Yaradua ati awon agbaagba to ti se adari lorilẹede Naijiria.


Agbẹnusọ fun Ayo Fayose to jẹ gomina ipinlẹ Ekiti tẹlẹ, Lere Olayinka ti ni Ayo Fayose kun oju osuwọn lati jẹ aarẹ orilẹede Naijiria. Lere Olayinka sọ eleyii lẹyin ti Ayo Fayose fi lede wipe oun ti setan lati dije dupo aarẹ labe ẹgbẹ oṣelu PDP lorilẹede Naijiria ti ọpọlọpọ ibeere si n jade lọtun losi. O ni Fayose ni iriri to fi mọ ọgbọn, imọ ati oye bii Asiwaju Bola Ahmed Tinubu, Yaradua ati awon agbaagba to ti se adari lorilẹede Naijiria. ''Niwọn igba ti ẹgbẹ oṣelu PDP ti sọ wipe ko si ẹni ti ko lee dije dupo aarẹ ninu ẹgbẹ oṣelu PDP, nitori naa ko si iyọnu fun Fayose lati dije.'' ''Bi o tilẹ jẹ pe Guusu lo yẹ ki aarẹ ti wa, amọ ẹgbẹ ti ni ẹnikẹni lati ibikibi lo leE dije dupo  to fi mọ oke ọya ati isalẹ naa'' Agbẹnusọ fun Fayose naa ni o to gbangba sun loye lori eto oṣelu ati didari orilẹede Naijiria gẹgẹ bi aarẹ ni ọdun 2023. Ayo Fayose to ti je gomina fun igba meji nipinlẹ Ekiti n jẹjọ ẹsun lilo owo ilu basubasu nigba to wa ni ipo.


''Niwọn igba ti ẹgbẹ oṣelu PDP ti sọ wipe ko si ẹni ti ko lee dije dupo aarẹ ninu ẹgbẹ oṣelu PDP, nitori naa ko si iyọnu fun Fayose lati dije.'' ''Bi o tilẹ jẹ pe Guusu lo yẹ ki aarẹ ti wa, amọ ẹgbẹ ti ni ẹnikẹni lati ibikibi lo leE dije dupo  to fi mọ oke ọya ati isalẹ naa'' Agbẹnusọ fun Fayose naa ni o to gbangba sun loye lori eto oṣelu ati didari orilẹede Naijiria gẹgẹ bi aarẹ ni ọdun 2023. Ayo Fayose to ti je gomina fun igba meji nipinlẹ Ekiti n jẹjọ ẹsun lilo owo ilu basubasu nigba to wa ni ipo. Bakan naa ni iroyin fi lede pe ẹgbẹ oṣelu PDP ti yọ ọrọ igun kuro lori ẹni to le e dije dupo fun aarẹ lọdun 2023 ninu ẹgbẹ oṣelu PDP. Gomina ipinlẹ Ekiti tẹlẹ ri, Ayodele Fayose ti kede pe oun naa yoo dije dupo fun aarẹ orilẹede Niajiria ninu idibo gbogboogbo ti yoo waye ni ọdun 2023. Fayose fi ero re han ninu lẹta to fi ṣọwọ si ẹgbẹ oṣelu PDP lati fi ero rẹ han ni ilu Abuja.


Bakan naa ni iroyin fi lede pe ẹgbẹ oṣelu PDP ti yọ ọrọ igun kuro lori ẹni to le e dije dupo fun aarẹ lọdun 2023 ninu ẹgbẹ oṣelu PDP. Gomina ipinlẹ Ekiti tẹlẹ ri, Ayodele Fayose ti kede pe oun naa yoo dije dupo fun aarẹ orilẹede Niajiria ninu idibo gbogboogbo ti yoo waye ni ọdun 2023. Fayose fi ero re han ninu lẹta to fi ṣọwọ si ẹgbẹ oṣelu PDP lati fi ero rẹ han ni ilu Abuja. Ninu lẹta naa ni Fayose ti kede pe oun ko ni kọpa ninu igbimo ti yoo yan ẹkun ti awọn oludije ti yoo ṣoju ẹgbẹ oṣelu naa ni idibo ọdun 2023. O ni idi ti oun fi yọ ara oun kuro ninu igbimọ ọhun ni tori erongba oun lati dije dupo aarẹ lọdun to n bọ. Gomina ipinlẹ Ekiti naa dupẹ lọwọ ẹgbẹ fun aduroti wọn to fi mọ iṣọkan ti wọn fi n tukọ ẹgbẹ naa.