Awọn mii n beere ibeere nla pé bawo la ṣe fẹ mọ pe Abba Kyari ganhan lo ku  lasiko yii pé Ta lo le sọ nipato pe Kyari ni wọn n sin pe o ku? @CallMeBiola sọ ń tiẹ̀ pé, bóyá Abba Kyari lo kú àbí ẹlòmíràn, inú òun kò dùn rárá pé àrùn Covid-19 ń pá ọmọ Nàìjíríà. Bákan náà ni àwọn miran ń kesi àwọn aláṣẹ Nàìjíríà pé, kí wọn kọ ẹ̀kọ́ ńlá nípa ohun tí àwọn ọmọ Nàìjíríà ń sọ lẹ́yìn ikú Abba Kyari Wọn ni ki wọn sì máa rò ohun tí aráyé yóò sọ nípa tiwọn náà, tí wọn ba papoda. Awọn bii: @akeula_trendy Jù gbogbo rẹ lọ, àwọn oloselu Naijiria ni wọn ń kesi julọ lórí ikú olórí òṣìṣẹ́ fún Ààrẹ Buhari, láti fi ikú rẹ ṣe arikọgbọn. Ọpọ ni bí onirese wọn kò bá fín igba mọ, èyí tí wọn fín silẹ, kò leè parun láéláé ati pe ariṣe larika; arika ni baba iregun, ohunkohun ti oloṣelu kọọkan ba ṣe laraye a royin lọjọ iku rẹ. Ìfẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  ló sọkùnfà ikú Kyari - Lai Mohammed Abba Kyari: Lai Mohammed sọ pé aájò kí Nàìjíríà le dára ló sọkùnfà ikú Kyari Minisita fun eto iroyin ati aṣa ni Naijiria, Lai Mohammed ti sọ pe aajo Naijiria lo pa Abba Kyari.


Gbèsè tí Buhari ń jẹ bójúmu, isẹ ìdàgbàsókè ló fi ń ṣe - Agbẹnusọ fún ilé aṣòfin àgbà

Awọn bii: @akeula_trendy Jù gbogbo rẹ lọ, àwọn oloselu Naijiria ni wọn ń kesi julọ lórí ikú olórí òṣìṣẹ́ fún Ààrẹ Buhari, láti fi ikú rẹ ṣe arikọgbọn. Ọpọ ni bí onirese wọn kò bá fín igba mọ, èyí tí wọn fín silẹ, kò leè parun láéláé ati pe ariṣe larika; arika ni baba iregun, ohunkohun ti oloṣelu kọọkan ba ṣe laraye a royin lọjọ iku rẹ. Ìfẹ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà  ló sọkùnfà ikú Kyari - Lai Mohammed Abba Kyari: Lai Mohammed sọ pé aájò kí Nàìjíríà le dára ló sọkùnfà ikú Kyari Minisita fun eto iroyin ati aṣa ni Naijiria, Lai Mohammed ti sọ pe aajo Naijiria lo pa Abba Kyari. Aarun Covid-19 ti ṣekúpa olórí àwọn òṣìṣẹ́ ní ilé ìjọba ní Abuja tó tún jẹ amúgbálẹgbẹ fún Ààrẹ Muhammadu Buhari. Lasiko to n ba BBC Yoruba sọrọ, Lai sọ pe eniyan to fi ara ṣiṣẹ fun Naijiria, to si nifẹ orilẹ-ede naa ni Kyari jẹ nigba aye rẹ, tako bi ọpọlọpọ ṣe maa n bu ẹnu atẹ lu u. Lai ṣapejuwe Kyari gẹgẹ bi ọkan pataki ninu iṣejọba Aarẹ Muhammadu Buhari, "nitori pe ko si nkankan ti aarẹ fẹ ẹ ṣe ti ko ni i fi to o l'eti. Oun ni alamọran aarẹ."


Aarun Covid-19 ti ṣekúpa olórí àwọn òṣìṣẹ́ ní ilé ìjọba ní Abuja tó tún jẹ amúgbálẹgbẹ fún Ààrẹ Muhammadu Buhari. Lasiko to n ba BBC Yoruba sọrọ, Lai sọ pe eniyan to fi ara ṣiṣẹ fun Naijiria, to si nifẹ orilẹ-ede naa ni Kyari jẹ nigba aye rẹ, tako bi ọpọlọpọ ṣe maa n bu ẹnu atẹ lu u. Lai ṣapejuwe Kyari gẹgẹ bi ọkan pataki ninu iṣejọba Aarẹ Muhammadu Buhari, "nitori pe ko si nkankan ti aarẹ fẹ ẹ ṣe ti ko ni i fi to o l'eti. Oun ni alamọran aarẹ." Gẹgẹ bi Lai ṣe sọ, ọpọlọpọ eniyan ko mọ nipa oloogbe pe o fi tọkantọkan ṣiṣẹ fun ilu wa lati ri pe iṣẹ agbẹ lọ soke, ni pataki julọ, ọrọ irẹsi gbingbin, ati ajilẹ (fertilizer) wa lara awọn nkan to mu lọkunkun dun." Lai tẹsiwaju lati sọ pe ọrọ Kyari dabi olootọ ti kii lẹni. "Germany to lọ to ti kagbako coronavirus, ko lọ fun igbadun ara rẹ.


Gẹgẹ bi Lai ṣe sọ, ọpọlọpọ eniyan ko mọ nipa oloogbe pe o fi tọkantọkan ṣiṣẹ fun ilu wa lati ri pe iṣẹ agbẹ lọ soke, ni pataki julọ, ọrọ irẹsi gbingbin, ati ajilẹ (fertilizer) wa lara awọn nkan to mu lọkunkun dun." Lai tẹsiwaju lati sọ pe ọrọ Kyari dabi olootọ ti kii lẹni. "Germany to lọ to ti kagbako coronavirus, ko lọ fun igbadun ara rẹ. O lọ nitori ilu ni. Ọrọ ina mọna-mọna Naijiria lo ba lọ sibẹ. "Aarẹ ni iku rẹ maa fi pupọ nitori pe o jẹ ẹnikan ti aarẹ gbarale pupọ fun imọran."


O lọ nitori ilu ni. Ọrọ ina mọna-mọna Naijiria lo ba lọ sibẹ. "Aarẹ ni iku rẹ maa fi pupọ nitori pe o jẹ ẹnikan ti aarẹ gbarale pupọ fun imọran." Wọn ti gbe oku olori awọn oṣiṣẹ fun Aarẹ Buhari, Abba Kyari de ilu Abuja fun isinku. Oluranlọwọ fun Buhari lori ọrọ ayelujara, Bashir Ahmad lo fi ikede naa sita. Èyí ni àwọn nkan tó yẹ́ kí o mọ̀ nípa Abba Kyari tí coronavirus pa Abba Kyari ti iku wọlede mu lọ lẹyin ikọlu ajakalẹ arun coronavirus to n gbẹbọ lọwọ gbogbo agbaye yii jẹ odu ti kii ṣe aimọ fun oloko.


Wọn ti gbe oku olori awọn oṣiṣẹ fun Aarẹ Buhari, Abba Kyari de ilu Abuja fun isinku. Oluranlọwọ fun Buhari lori ọrọ ayelujara, Bashir Ahmad lo fi ikede naa sita. Èyí ni àwọn nkan tó yẹ́ kí o mọ̀ nípa Abba Kyari tí coronavirus pa Abba Kyari ti iku wọlede mu lọ lẹyin ikọlu ajakalẹ arun coronavirus to n gbẹbọ lọwọ gbogbo agbaye yii jẹ odu ti kii ṣe aimọ fun oloko. Ẹya Kanuri lati ipinlẹ Borno ni olori oṣiṣẹ fun Aarẹ Muhammadu Buhari, Abba Kyari, ti aarun Covid-19 pa. Ni ọdun 1980, o gba oye imọ ijinlẹ akọkọ ninu imọ nipa ibagbepọ ẹda, Sociology, ni fasiti Warwick. Bakan naa lo gba oye imọ ijinlẹ akọkọ ninu imọ ofin ni Fasiti ilu Cambridge. Ọdun 1983 ni wọn gba a wọle si iṣẹ aṣofin ni Naijiria, lẹyin to lọ si ileewe imọ ofin Naijiria, Nigeria Law School.


Ẹya Kanuri lati ipinlẹ Borno ni olori oṣiṣẹ fun Aarẹ Muhammadu Buhari, Abba Kyari, ti aarun Covid-19 pa. Ni ọdun 1980, o gba oye imọ ijinlẹ akọkọ ninu imọ nipa ibagbepọ ẹda, Sociology, ni fasiti Warwick. Bakan naa lo gba oye imọ ijinlẹ akọkọ ninu imọ ofin ni Fasiti ilu Cambridge. Ọdun 1983 ni wọn gba a wọle si iṣẹ aṣofin ni Naijiria, lẹyin to lọ si ileewe imọ ofin Naijiria, Nigeria Law School. Yatọ si eyi, Kyari tun kẹkọọ lori idagbasoke amojuto ileeṣẹ, ni ileewe eto okoowo, Harvard Business School lọdun 1992 ati 1994. O fẹ iyawo kan, o si bi ọmọ mẹrin. Nigba aye rẹ, Kyari ṣiṣẹ amofin pẹlu gbaju-gbaja oloṣelu, oloogbe Fani-Kayode.


Yatọ si eyi, Kyari tun kẹkọọ lori idagbasoke amojuto ileeṣẹ, ni ileewe eto okoowo, Harvard Business School lọdun 1992 ati 1994. O fẹ iyawo kan, o si bi ọmọ mẹrin. Nigba aye rẹ, Kyari ṣiṣẹ amofin pẹlu gbaju-gbaja oloṣelu, oloogbe Fani-Kayode. O ṣiṣẹ gẹgẹ bi olootu iroyin nileeṣẹ New Africa Holdings Limited nilu Kaduna. Laarin ọdun 1990 si 1995, Kyari jẹ oye akọwe fun igbimọ oludari African International Bank Limited. Bakan naa lo jẹ oludari agba fun ẹka awọn alamojuto ni ile ifowopamọ United Bank for Africa, UBA, ko to di pe o di ọga patapata.


O ṣiṣẹ gẹgẹ bi olootu iroyin nileeṣẹ New Africa Holdings Limited nilu Kaduna. Laarin ọdun 1990 si 1995, Kyari jẹ oye akọwe fun igbimọ oludari African International Bank Limited. Bakan naa lo jẹ oludari agba fun ẹka awọn alamojuto ni ile ifowopamọ United Bank for Africa, UBA, ko to di pe o di ọga patapata. Lọdun 2002, wọn yan-an gẹgẹ bi oludari igbimọ alakoso fun ileeṣẹ aladani Unilever Nigeria, ko tun to o darapọ mọ igbimọ alakoso ileeṣẹ eporọbi Exxon Mobile Nigeria. Kyari lo ṣaaju awọn aṣoju ẹkun ariwa Naijiria lọdun 1994 nibi  apero National Constitutional Conference ki wọn to yan an gẹgẹ bii alaga igbimọ to n mojuto ọrọ eto aabo. Abba ti ṣiṣẹ gẹgẹ bii ọkan lara awọn ọmọ igbimọ adari ile ifowopamọ First Bank, Merchant Bank of Commerce ati ile iṣẹ Adojutofo Standard Alliance Insurance ri.


Lọdun 2002, wọn yan-an gẹgẹ bi oludari igbimọ alakoso fun ileeṣẹ aladani Unilever Nigeria, ko tun to o darapọ mọ igbimọ alakoso ileeṣẹ eporọbi Exxon Mobile Nigeria. Kyari lo ṣaaju awọn aṣoju ẹkun ariwa Naijiria lọdun 1994 nibi  apero National Constitutional Conference ki wọn to yan an gẹgẹ bii alaga igbimọ to n mojuto ọrọ eto aabo. Abba ti ṣiṣẹ gẹgẹ bii ọkan lara awọn ọmọ igbimọ adari ile ifowopamọ First Bank, Merchant Bank of Commerce ati ile iṣẹ Adojutofo Standard Alliance Insurance ri. Ọdun 2015 ni wọn yan Kyari gẹgẹ bi Olori awọn oṣiṣẹ fun Aarẹ Muhammadu Buhari. Kyari jẹ eniyan pataki ninu eto iṣakoso Buhari, debi pe awọn iroyin kan sọ pe oun gan-an ni onílù tó n lu ìlù fún ìròmi Aarẹ Buhari. Aarun coronavirus ti pa olori awọn oṣiṣẹ lọfiisi Aarẹ Muhammadu Buhari, Abba Kyari.


Ọdun 2015 ni wọn yan Kyari gẹgẹ bi Olori awọn oṣiṣẹ fun Aarẹ Muhammadu Buhari. Kyari jẹ eniyan pataki ninu eto iṣakoso Buhari, debi pe awọn iroyin kan sọ pe oun gan-an ni onílù tó n lu ìlù fún ìròmi Aarẹ Buhari. Aarun coronavirus ti pa olori awọn oṣiṣẹ lọfiisi Aarẹ Muhammadu Buhari, Abba Kyari. Agbẹnusọ fun aarẹ Buhari, Femi Adesina lo kede iku rẹ lojo opo twitter ni oru ọjọ Abamẹta. Gẹgẹ bi Adesina ṣe sọ, ọjọ Ẹti, ọjọ kẹtadinlogun, oṣu Kẹrin ni Kyari ku. Ọjọ kẹrinlelogun, oṣu Kẹta, ọdun 2020, ni ajọ to n mojuto itankalẹ aarun ni Naijiria, NCDC, kede pe Kyari ni Covid-19.


Agbẹnusọ fun aarẹ Buhari, Femi Adesina lo kede iku rẹ lojo opo twitter ni oru ọjọ Abamẹta. Gẹgẹ bi Adesina ṣe sọ, ọjọ Ẹti, ọjọ kẹtadinlogun, oṣu Kẹrin ni Kyari ku. Ọjọ kẹrinlelogun, oṣu Kẹta, ọdun 2020, ni ajọ to n mojuto itankalẹ aarun ni Naijiria, NCDC, kede pe Kyari ni Covid-19. Ọjọ diẹ ṣaaju ọjọ naa ni Kyari pada si orilẹ-ede Naijiria nibi to ti lọ duna-dura okoowo kan pẹlu ileeṣẹ Siemens AG. Ilu Abuja ni wọn ti kọkọ n tọju Kyari, ko to o di pe iroyin sọ pe wọn ti gbe e wa si ilu Eko ni ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Kta, lati maa gba itọju fun aarun naa. Ọpọlọpọ ọmọ Naijria lo si bu ẹnu atẹ lu igbesẹ naa, pẹlu alaye pe ilu ti ẹni to ni Covid-19 ba n gbe naa ni ki wọn o ti ma a tọju wọn.


Ọjọ diẹ ṣaaju ọjọ naa ni Kyari pada si orilẹ-ede Naijiria nibi to ti lọ duna-dura okoowo kan pẹlu ileeṣẹ Siemens AG. Ilu Abuja ni wọn ti kọkọ n tọju Kyari, ko to o di pe iroyin sọ pe wọn ti gbe e wa si ilu Eko ni ọjọ kọkandinlọgbọn, oṣu Kta, lati maa gba itọju fun aarun naa. Ọpọlọpọ ọmọ Naijria lo si bu ẹnu atẹ lu igbesẹ naa, pẹlu alaye pe ilu ti ẹni to ni Covid-19 ba n gbe naa ni ki wọn o ti ma a tọju wọn. Iroyin sọ pe Abba Kyari ni aisan otutu aya, Pneumonia, ati awọn aisan miran ninu agọ ara rẹ, ko to di pe o ko aarun coronavirus. Awọn onimọ nipa eto ilera si ti sọ pe awọn to ba ni iru awọn aisan bẹ ẹ lara tẹlẹ ni coronavirus yara lati pa. Kyari ni olori ijọba to kọkọ ni Covid-19 ni Naijiria.


Iroyin sọ pe Abba Kyari ni aisan otutu aya, Pneumonia, ati awọn aisan miran ninu agọ ara rẹ, ko to di pe o ko aarun coronavirus. Awọn onimọ nipa eto ilera si ti sọ pe awọn to ba ni iru awọn aisan bẹ ẹ lara tẹlẹ ni coronavirus yara lati pa. Kyari ni olori ijọba to kọkọ ni Covid-19 ni Naijiria.


Njẹ ọ mọ̀ pé mímí afẹ́fẹ́ tí kò dára lè fa àìsàn?

Iwadii ti fihan wi pe awọn to n fẹsẹrin lo n koju ewu to rọmu mi mi afẹfẹ ti ko dara sinu. Ajọ eleto ilera lagbaye, WHO fi eewu to wa ninu iru eemi bẹẹ we ewu to wa ninu ki eniyan fa siga mejila lojoojumọ.


Coronavirus in Nigeria: Ǹjẹ́ ṣé òògùn apakòkòrò le pa ààrùn coronavirus?

Oriṣiiriṣii nnkan lawọn eeyan n sọ pe o le wo aarun coronavirus ti o ba gbogbo aye finra lọwọ. Laipẹ yii ni aarẹ orilẹede Amẹrika sọ oogun apakokoro pe o le wo aarun aarun coronavirus. Ko si ohun to jọ bẹẹ raa! Ajọ eto ilera lagbaye, WHO sọ pe iwadii si n lọ lọwọ lori ati wa oogun tabi abẹrẹ to le wo coronovirus ṣugbọn ko sii oogun rẹ bayii. Alaye lẹkunrẹrẹ fidio yii.


Coronavirus tips: Ìlànà ojúlówó márùn ún tó kápá ìtànkálẹ̀ COVID-19

Arun Coronavirus ti tan kalẹ jakejado agbaye ti o si ti da ipaiya silẹ toun ti bi iye eeyan to n ko arun naa se n pọ tawọn to tọwọ rẹ ku naa ko si din ku. Pupọ awọn ilu lofin konileogbele ti fẹsẹmulẹ,lilọ bibọ ọkọ ofurufu ni ijọba wọgile tawọn ajọdun ati ayẹyẹ miran naa si ti dẹnukọle. Ilẹ Yuroopu ni ajakalẹ yi ti gbogo julọ ti o si jẹ wi pe ni Latin Amẹrika orileede Amẹrika ati ilẹ larubawa,iye awọn to n ko arun naa pọ si. Amọ awọn orileedekan ti ribi dawọ itankalẹ arun naa eleyi ti o ti pa eeyan ẹgbẹrun mẹẹdogun titi di ọjọ kẹtalelogun osu Kẹta  ti o si ti ran eeyan 340,000 lagbaye. Pupọ awọn orileede to wa ni Asia toun ti pe wọn sunmọ China nibi ti ajakalẹ yi ti bẹrẹ ni wọn ti n ribi mu adinku ba ajakalẹ arun yi. Onimọ nipa ajakalẹ arun Tolbert Nyenswah to jẹ ọjọgbọn ni fasiti John Hopkins sọ pe'' o ni awọn orileede kan ti wọn gbe igbesẹ lati koju arun yi,mo si lero pe o yẹ ki a kẹkọ lọdọ wọn'' Alamuleti China ti se Taiwan fapẹrẹ ti iye eeyan to wa nilu wọn jẹ miliọnu mẹtalelogun le diẹ ko ni ju iye eeyan marundinlọgọrun to ko aisan naa ti eeyan meji si ku.


Amọ awọn orileedekan ti ribi dawọ itankalẹ arun naa eleyi ti o ti pa eeyan ẹgbẹrun mẹẹdogun titi di ọjọ kẹtalelogun osu Kẹta  ti o si ti ran eeyan 340,000 lagbaye. Pupọ awọn orileede to wa ni Asia toun ti pe wọn sunmọ China nibi ti ajakalẹ yi ti bẹrẹ ni wọn ti n ribi mu adinku ba ajakalẹ arun yi. Onimọ nipa ajakalẹ arun Tolbert Nyenswah to jẹ ọjọgbọn ni fasiti John Hopkins sọ pe'' o ni awọn orileede kan ti wọn gbe igbesẹ lati koju arun yi,mo si lero pe o yẹ ki a kẹkọ lọdọ wọn'' Alamuleti China ti se Taiwan fapẹrẹ ti iye eeyan to wa nilu wọn jẹ miliọnu mẹtalelogun le diẹ ko ni ju iye eeyan marundinlọgọrun to ko aisan naa ti eeyan meji si ku. Bẹẹ lọmọ sori ni Hong ati Japan ti iye eeyan to ko aisan naa ko pọ to tawọn orileede to jina rere si China lọ.Ki wa lawọn igbesẹ ti wọn gbe. Awọn onimọ ti BBC ba sọrọ fidi ọrọ yi mulẹ pe sise ayẹwo fawọn eeyan ni ọna kan gbogi la ti mu adinku ba itankalẹ Coronavirus. Yatọ si nkan ti ọjọgbọn Nyenswah sọ pe a ko le mọ bi arun ba se nipa lara awọn eeyan to lalai se ayẹwọ lati mọ iye eeyan to mu, awọn onimọ mi to fi mọ ọga agba ajọ ilera lagbaye Tedros Ghebreyesus ni sise ayẹwo fun ẹnikẹni to ba ni apẹrẹ arun naa ni ọna ati mu adinku ba itankalẹ kokoro aifojuri yi.


Bẹẹ lọmọ sori ni Hong ati Japan ti iye eeyan to ko aisan naa ko pọ to tawọn orileede to jina rere si China lọ.Ki wa lawọn igbesẹ ti wọn gbe. Awọn onimọ ti BBC ba sọrọ fidi ọrọ yi mulẹ pe sise ayẹwo fawọn eeyan ni ọna kan gbogi la ti mu adinku ba itankalẹ Coronavirus. Yatọ si nkan ti ọjọgbọn Nyenswah sọ pe a ko le mọ bi arun ba se nipa lara awọn eeyan to lalai se ayẹwọ lati mọ iye eeyan to mu, awọn onimọ mi to fi mọ ọga agba ajọ ilera lagbaye Tedros Ghebreyesus ni sise ayẹwo fun ẹnikẹni to ba ni apẹrẹ arun naa ni ọna ati mu adinku ba itankalẹ kokoro aifojuri yi. Asiri ibẹ gẹgẹ bi awọn onimọ ti se sọ ni pe awọn orileede to ba n se ayẹwo ni iye awọn eeyan tuntun to n ko arun naa ma n dinku lẹyin wa. Lara nkan ti South Korea fi se aseyọri nipa mimu adinku ba iye eeyanto ni arun yi ni pe wọn ya awọn to ba ni arun yi sọtọ. Toju tiyẹ laparo awọn ilẹ yi fi n se ayẹwo bẹẹ si ni wọn n tọpinpin awọn to ba ti niarun yi.


Asiri ibẹ gẹgẹ bi awọn onimọ ti se sọ ni pe awọn orileede to ba n se ayẹwo ni iye awọn eeyan tuntun to n ko arun naa ma n dinku lẹyin wa. Lara nkan ti South Korea fi se aseyọri nipa mimu adinku ba iye eeyanto ni arun yi ni pe wọn ya awọn to ba ni arun yi sọtọ. Toju tiyẹ laparo awọn ilẹ yi fi n se ayẹwo bẹẹ si ni wọn n tọpinpin awọn to ba ti niarun yi. Koda ni Taiwan Singapore ati Hong Kong wọn ya awọn to ba ni arun yi sọtọ niile wọn ti wọn si fi ijiya owo itanran ẹgbẹrun mẹta dọla lelẹ fẹnikẹni to ba tapa si ofin yi Ojọgbọn Nyenswah, to ti saaju bawọn sisẹ lati koju Ebola nigba to ja ni iwọ oorun Afrika  ni ọna kan pataki lati koju itankalẹ arun ni ki awọn tọrọ kan gbe igbesẹ ni kiakia lati le dena itankalẹ arun yi laarin awọn eeyan. O ni awọn orileede bi Taiwan ati Singapore ko lọra nipa wiwa awọn to ni arun yi ati yiya wọn sọtọ. Iwe igbadegba kan lori ilera ti ẹgbẹ awọn onimọ ilera Amẹrika gbe jade sọ pe aseyọri Taiwan nipa kikoju Coronavirus ko sẹyin pe wọn ti n mura kalẹ lati igba ti ajakalẹ SARS ti kọkọ bẹ silẹ nibẹ.


Koda ni Taiwan Singapore ati Hong Kong wọn ya awọn to ba ni arun yi sọtọ niile wọn ti wọn si fi ijiya owo itanran ẹgbẹrun mẹta dọla lelẹ fẹnikẹni to ba tapa si ofin yi Ojọgbọn Nyenswah, to ti saaju bawọn sisẹ lati koju Ebola nigba to ja ni iwọ oorun Afrika  ni ọna kan pataki lati koju itankalẹ arun ni ki awọn tọrọ kan gbe igbesẹ ni kiakia lati le dena itankalẹ arun yi laarin awọn eeyan. O ni awọn orileede bi Taiwan ati Singapore ko lọra nipa wiwa awọn to ni arun yi ati yiya wọn sọtọ. Iwe igbadegba kan lori ilera ti ẹgbẹ awọn onimọ ilera Amẹrika gbe jade sọ pe aseyọri Taiwan nipa kikoju Coronavirus ko sẹyin pe wọn ti n mura kalẹ lati igba ti ajakalẹ SARS ti kọkọ bẹ silẹ nibẹ. O ni saaju ki wọn ti fidi ọrọ itankalẹ lati ara ẹni kan si omiran ni aarin osu kini ọdun ni Taiwan ti bẹrẹ si ni se ayẹwo awọn arinrinajo to n wọ ilẹ wọn lati ilu Wuhan ti arun yi ti kọkọ sẹyọ. Iru igbesẹ kiakia yi naa ko jẹ nkan ti Hong Kong naa fi sere ti eleyi si ranwọn lọwọ lati le dẹkun ajakalẹ naa. Awọn ọna miran ti a le fi dena itankalẹ arun yi ni ki a ri wi pe a tẹle ilana ki awọn eeyan ma talanga sirawọn ti wọn ba wa nita tabi laarin eeyan.


O ni saaju ki wọn ti fidi ọrọ itankalẹ lati ara ẹni kan si omiran ni aarin osu kini ọdun ni Taiwan ti bẹrẹ si ni se ayẹwo awọn arinrinajo to n wọ ilẹ wọn lati ilu Wuhan ti arun yi ti kọkọ sẹyọ. Iru igbesẹ kiakia yi naa ko jẹ nkan ti Hong Kong naa fi sere ti eleyi si ranwọn lọwọ lati le dẹkun ajakalẹ naa. Awọn ọna miran ti a le fi dena itankalẹ arun yi ni ki a ri wi pe a tẹle ilana ki awọn eeyan ma talanga sirawọn ti wọn ba wa nita tabi laarin eeyan. O ni awọn orileede ti o sunmọ China to yẹ ki ajakalẹ arun yi pọ lọdọ wọn ribi fi ilana yi lelẹ ti wọn si tẹlẹ. Nigba ti yoo fi di ipari osu Kini ọdun yi, Hong Kong gẹgẹ bi apẹrẹ ti ni ki wọn ti gbogbo ile iwe ti wọnsi ti wọgile gbogbo ayẹyẹ eleyi ti yoo u ki awọn eeyan ma darapọ mọ ara wọn. Ni ipari awọn onimọ salaye pe ki a ri pe a moju to ilera ara wa ka si tun gbajumọ imọtọto.


O ni awọn orileede ti o sunmọ China to yẹ ki ajakalẹ arun yi pọ lọdọ wọn ribi fi ilana yi lelẹ ti wọn si tẹlẹ. Nigba ti yoo fi di ipari osu Kini ọdun yi, Hong Kong gẹgẹ bi apẹrẹ ti ni ki wọn ti gbogbo ile iwe ti wọnsi ti wọgile gbogbo ayẹyẹ eleyi ti yoo u ki awọn eeyan ma darapọ mọ ara wọn. Ni ipari awọn onimọ salaye pe ki a ri pe a moju to ilera ara wa ka si tun gbajumọ imọtọto. Bi a ko ba gbagbe bi wọn ti se n sọ fun wa, ọwọ fifọ pẹlu omi ati osẹ se pataki. Pupọ awọn ilẹ Asia lo ti kẹkọ lara ajakalẹ arun SARS ni ọdun 2003. Wọn ti mọ pe ti awọn ba gbaju mọ imọtotọ awọn ko ni ni arun naa bẹ si ni awọn ko ni le ko ran ẹlomiran.


Bi a ko ba gbagbe bi wọn ti se n sọ fun wa, ọwọ fifọ pẹlu omi ati osẹ se pataki. Pupọ awọn ilẹ Asia lo ti kẹkọ lara ajakalẹ arun SARS ni ọdun 2003. Wọn ti mọ pe ti awọn ba gbaju mọ imọtotọ awọn ko ni ni arun naa bẹ si ni awọn ko ni le ko ran ẹlomiran. Bakanna ni ajọ WHO ti se sọ fun wa pe ọwọ fifọ ati imọtoto se koko ti a ba fẹ dena ajakalẹ arun. Lawọn ikorita kaakiri orileede bi Singapore,Taiwan ati Hong Kong awọn aye wa ti wọn fi omi ati osẹ ifọwọ si fawọn eeyan ti lilo ibomu si jẹ nkan to kari laarin awọn eeyan wọn.


Bakanna ni ajọ WHO ti se sọ fun wa pe ọwọ fifọ ati imọtoto se koko ti a ba fẹ dena ajakalẹ arun. Lawọn ikorita kaakiri orileede bi Singapore,Taiwan ati Hong Kong awọn aye wa ti wọn fi omi ati osẹ ifọwọ si fawọn eeyan ti lilo ibomu si jẹ nkan to kari laarin awọn eeyan wọn.


Kò sí ọ̀nà ti èèyàn kò lè fi pèsè ìrànlọ́wọ́ fún ará ìlú ẹ

Abdulkadir Abdirahman Adan ni o fi ara rẹ jin laarin agbami ado oloro ni olu ìlú Somalia. Ọpọlọpọ ẹ̀mí ati dukia lo ti sọnu sinu ogun ti Somalia ti n ja lati ọdun to pẹ. Kete ti Abdirahman Adan de lati orilẹ-ede Pakistan to ti lọ kọ ẹkọ iṣegun nipa itọju eyín lo ni oun ti woye pé ko si ọkọ igbe-alaisan lọ sile iwosan ni Mogadishu. Adan ni oun woye pé ọmọlanke ni awọn eeyan ilẹ Somalia fi n gbe alaisan wọn lọ sile iwosan ni eyi ti ko boju mu rara fun ilera alaisan ni pato. O ni perete awọn ọkọ̀ igbe-alaisan ló sile iwosan bẹẹ awọn to wa kii yọju ti ẹ ba pé wọn ati pé wọn tun n da owo gọbọi ti wọn ba jaja wa. Ko pẹ lẹyin ti Oniṣegun oyinbo Adan de lo ronu ọna lati mu igbe aye awọn eniyan rẹ rọrun sii ni oun fi bẹrẹ iṣẹ wiwa ọkọ igboku si.


Adan ni oun woye pé ọmọlanke ni awọn eeyan ilẹ Somalia fi n gbe alaisan wọn lọ sile iwosan ni eyi ti ko boju mu rara fun ilera alaisan ni pato. O ni perete awọn ọkọ̀ igbe-alaisan ló sile iwosan bẹẹ awọn to wa kii yọju ti ẹ ba pé wọn ati pé wọn tun n da owo gọbọi ti wọn ba jaja wa. Ko pẹ lẹyin ti Oniṣegun oyinbo Adan de lo ronu ọna lati mu igbe aye awọn eniyan rẹ rọrun sii ni oun fi bẹrẹ iṣẹ wiwa ọkọ igboku si. O ni oun kọkọ ra ọkọ bọọsi akero kekere, eyi ti oun tun ṣe ki o le rọrun lati fi maa gbe awọn alaisan to ba wa lori kẹkẹ nitori ailerin. Lẹyin eyi lo sọọ diṣẹ iranlọwọ to fi n gbe awọn to farapa ninu ijamba ado oloro ati ninu iṣẹlẹ miran. O tun maa n fi ọkọ rẹ gbe awọn oloyun to n rọbi lọ sile iwosan laigba kọbọ lọwọ wọn.


O ni oun kọkọ ra ọkọ bọọsi akero kekere, eyi ti oun tun ṣe ki o le rọrun lati fi maa gbe awọn alaisan to ba wa lori kẹkẹ nitori ailerin. Lẹyin eyi lo sọọ diṣẹ iranlọwọ to fi n gbe awọn to farapa ninu ijamba ado oloro ati ninu iṣẹlẹ miran. O tun maa n fi ọkọ rẹ gbe awọn oloyun to n rọbi lọ sile iwosan laigba kọbọ lọwọ wọn. Adan bẹrẹ si ni lọ si oju ọja, gbagede èrò àti ibikibi to ba gbọ pe ijamba ti ṣẹlẹ lati maa ran wọn lọwọ ati lati beere fun iranwọ sii. Adan salaye fun BBC pe: mo gbiyanju lati rọ awọn alaanu miran lati dide iranlọwọ paapaa awọn oniworobo ki n le rowo ra ọkọ bọọsi kekere keji. Adan yanana bi oun ṣe n rọ awọn akẹkọọ ti oun n kọ ni awọn ile iwe giga lati doola ẹmi awọn eniyan nipa fifi dọla kan ṣe iranwọ oṣooṣu fun ipese ọkọ gbigbe alaisan ti Aamin.


Adan bẹrẹ si ni lọ si oju ọja, gbagede èrò àti ibikibi to ba gbọ pe ijamba ti ṣẹlẹ lati maa ran wọn lọwọ ati lati beere fun iranwọ sii. Adan salaye fun BBC pe: mo gbiyanju lati rọ awọn alaanu miran lati dide iranlọwọ paapaa awọn oniworobo ki n le rowo ra ọkọ bọọsi kekere keji. Adan yanana bi oun ṣe n rọ awọn akẹkọọ ti oun n kọ ni awọn ile iwe giga lati doola ẹmi awọn eniyan nipa fifi dọla kan ṣe iranwọ oṣooṣu fun ipese ọkọ gbigbe alaisan ti Aamin. Eyi jẹ iṣẹ àkànṣe ti kò lówó ijọba ninu rara Adan ni 'Aamin' ninu ede Somalia tumọ si 'ootọ inu' ni eyi ti ọpọlọpọ ninu awọn ara ilu gba pe oun ni Adan fi n ṣiṣẹ yii. Bayii, adan ti gba awọn oṣiṣẹ to to marundinlogoji sẹnu iṣẹ yii ti ọpọ ninu wọn jẹ oluranlọwọ ati akẹkọọ. Oniṣegun oyinbo alaanu yii ni oun kii san owó oṣù fawọn oṣiṣẹ naa.


Eyi jẹ iṣẹ àkànṣe ti kò lówó ijọba ninu rara Adan ni 'Aamin' ninu ede Somalia tumọ si 'ootọ inu' ni eyi ti ọpọlọpọ ninu awọn ara ilu gba pe oun ni Adan fi n ṣiṣẹ yii. Bayii, adan ti gba awọn oṣiṣẹ to to marundinlogoji sẹnu iṣẹ yii ti ọpọ ninu wọn jẹ oluranlọwọ ati akẹkọọ. Oniṣegun oyinbo alaanu yii ni oun kii san owó oṣù fawọn oṣiṣẹ naa. funra wọn ni wọn n ṣaanu fawọn ara ilu. O ni oun maa n fun wọn ni owọ ti wọn ba na fi ra ohun eelo nigba mii ni. Bayii, wọn ti ni ọkọ gbigbe alaisan to to ogun pẹlu awakọ fun ọkọọkan.


funra wọn ni wọn n ṣaanu fawọn ara ilu. O ni oun maa n fun wọn ni owọ ti wọn ba na fi ra ohun eelo nigba mii ni. Bayii, wọn ti ni ọkọ gbigbe alaisan to to ogun pẹlu awakọ fun ọkọọkan. Dokita Adan ni awọn koi tii ri kọbọ gba lọwọ ijọba nitori awọn ti kọwe sijọba nigba kan pe ki wọn maa fi lita epo mẹwaa ran ọkọ naa lọwọ lojoojumọ ṣugbọn wọn ko tii ri esi kankan gba lati ọdọ ijọba. Wiwa owo fun iranlọwọ maa n gbomi mu ṣugbọn awọn eniyan Somalia maa n ṣoore pupọ. Dokita Adan ni oun ti ri iranlọwọ moto meji gba lati ọdọ ajọ ilera agbaye ti WHO.


Dokita Adan ni awọn koi tii ri kọbọ gba lọwọ ijọba nitori awọn ti kọwe sijọba nigba kan pe ki wọn maa fi lita epo mẹwaa ran ọkọ naa lọwọ lojoojumọ ṣugbọn wọn ko tii ri esi kankan gba lati ọdọ ijọba. Wiwa owo fun iranlọwọ maa n gbomi mu ṣugbọn awọn eniyan Somalia maa n ṣoore pupọ. Dokita Adan ni oun ti ri iranlọwọ moto meji gba lati ọdọ ajọ ilera agbaye ti WHO. Bakan naa ni wọn ti ri iranlọwọ ẹrọ ibara ẹnisọrọ lori irin gba lọwọ ajọ UNDP O ni awọn ile iṣẹ ijoba ilẹ Gẹẹsi ni Mogadishu naa bawọn ṣeto iranlọwọ owo nipa ere idaji ni sisa. Iṣẹ ibi awọn alákatakítí ẹsin Isilaamu to n ju ado oloro kiri Koko ohun to n fa wahala ni pe odiwọn nọmba to ba wu ijọba ni wọn n pe lori awọn to farapa nibi ado oloro ti awọn alakatakiti ẹsin Islam n ju ni Somalia. Bẹẹ, awọn ile iṣẹ Aamin maa n soju abẹ niko lori odiwọn iye awọn ti wọn ba gbe lo ile iwosan fun itọju ni.


Bakan naa ni wọn ti ri iranlọwọ ẹrọ ibara ẹnisọrọ lori irin gba lọwọ ajọ UNDP O ni awọn ile iṣẹ ijoba ilẹ Gẹẹsi ni Mogadishu naa bawọn ṣeto iranlọwọ owo nipa ere idaji ni sisa. Iṣẹ ibi awọn alákatakítí ẹsin Isilaamu to n ju ado oloro kiri Koko ohun to n fa wahala ni pe odiwọn nọmba to ba wu ijọba ni wọn n pe lori awọn to farapa nibi ado oloro ti awọn alakatakiti ẹsin Islam n ju ni Somalia. Bẹẹ, awọn ile iṣẹ Aamin maa n soju abẹ niko lori odiwọn iye awọn ti wọn ba gbe lo ile iwosan fun itọju ni. ọpọ igba ni gbọmi sii-omi-ko too ko ba ti waye laarin ijọba ati Dokita Adan ṣugbọn wọn fi suuru sii. Ko pẹ lẹyin ti iroyin kan lọsẹ to kọja jade pe ijọba ti fofin de ile iṣẹ Aamin. Dokita Adan ṣalaye pe oun ti ba Kọmiṣọna ọlọpaa sọrọ lẹyin ti oun gbọ iroyin naa.


ọpọ igba ni gbọmi sii-omi-ko too ko ba ti waye laarin ijọba ati Dokita Adan ṣugbọn wọn fi suuru sii. Ko pẹ lẹyin ti iroyin kan lọsẹ to kọja jade pe ijọba ti fofin de ile iṣẹ Aamin. Dokita Adan ṣalaye pe oun ti ba Kọmiṣọna ọlọpaa sọrọ lẹyin ti oun gbọ iroyin naa. O ni kọmiṣọna ọlọpaa ti gbẹṣẹ kuro lori ofin naa pẹlu ọrọ pé a kò le sọrọ lori awọn iye eniyan to ku sinu ija naa ati awọn to farapa mọ pẹlu awọn oniroyin. Agbẹnusọ fun ẹkun ijọba ni Somalia, Salah Hassan Omar sọ fun BBC pé aigbọraẹniye to lo ṣẹlẹ ati pe oko kan naa ni awọn mejeji jọ n ro fun idagbasoke Somalia ni. Loju Dokita Adan, awọn eniyan Somalia ṣomọluwabi pupọ.


O ni kọmiṣọna ọlọpaa ti gbẹṣẹ kuro lori ofin naa pẹlu ọrọ pé a kò le sọrọ lori awọn iye eniyan to ku sinu ija naa ati awọn to farapa mọ pẹlu awọn oniroyin. Agbẹnusọ fun ẹkun ijọba ni Somalia, Salah Hassan Omar sọ fun BBC pé aigbọraẹniye to lo ṣẹlẹ ati pe oko kan naa ni awọn mejeji jọ n ro fun idagbasoke Somalia ni. Loju Dokita Adan, awọn eniyan Somalia ṣomọluwabi pupọ. Ọrọ yii ti di ajumọṣe gbogbo ilu, funra wa ni a n mojuto nkan wa. Nitootọ ni wọn ti sọ ado oloro to pọ si Mogadishu lati ọwọ awọn Al-Shabab ti wọn jẹ ọmọ ogun ọlọtẹ. Ile iṣẹ Aamin ti ṣiṣẹ takuntakun lati pese iranlọwọ to yẹ fawọn eniyan lai naani ẹya tabi boya ọmọde tabi agba ni o nilo wọn.


Ọrọ yii ti di ajumọṣe gbogbo ilu, funra wa ni a n mojuto nkan wa. Nitootọ ni wọn ti sọ ado oloro to pọ si Mogadishu lati ọwọ awọn Al-Shabab ti wọn jẹ ọmọ ogun ọlọtẹ. Ile iṣẹ Aamin ti ṣiṣẹ takuntakun lati pese iranlọwọ to yẹ fawọn eniyan lai naani ẹya tabi boya ọmọde tabi agba ni o nilo wọn. Dokita Adan ni awọn ni awọn olutọju alaisan atawọn oṣiṣẹ eleto ilera ti wọn jọ n ṣiṣẹ papọ fun ilera awọn eniyan Somalia. O ni adura ati iwoye oun ni ọjọ iwaju rere fun Somalia ti ẹnikẹni ko ni ṣọfọ mọ lataari aisi iranlọwọ lasiko. Dokita Adan ni yoo jẹ idunnu nla fun oun ti ile iṣẹ Aamin ba n pese iranlọwọ ọkọ lasiko kaakiri gbogbo Somalia.


Dokita Adan ni awọn ni awọn olutọju alaisan atawọn oṣiṣẹ eleto ilera ti wọn jọ n ṣiṣẹ papọ fun ilera awọn eniyan Somalia. O ni adura ati iwoye oun ni ọjọ iwaju rere fun Somalia ti ẹnikẹni ko ni ṣọfọ mọ lataari aisi iranlọwọ lasiko. Dokita Adan ni yoo jẹ idunnu nla fun oun ti ile iṣẹ Aamin ba n pese iranlọwọ ọkọ lasiko kaakiri gbogbo Somalia. O ni ko si ohun ti Olorun ko lee ṣe lati gba apa kan ileto ti awọn alakatakiti ẹgbẹ Al-Shabab n dari. Imọ pe awọn alakatakiti Islam Al-Shabab maa n beere fun owó ìtanràn ati owo ipese aabo lọwọ awọn olokowo koda ni Mogadishu ti wọn ti lé wọn ni 2011 kò dá Aamin duro. Ni ipari, Dokita Adan sọ fun BBC pe: Awa ki ṣe ẹgbẹ oṣelu kankan, a ko da ile iṣẹ yii silẹ lati fi jèrè bẹẹ a ko mọ ohun ti ẹgbẹ́ Al-Shabab le maa wa lọwọ wa.


O ni ko si ohun ti Olorun ko lee ṣe lati gba apa kan ileto ti awọn alakatakiti ẹgbẹ Al-Shabab n dari. Imọ pe awọn alakatakiti Islam Al-Shabab maa n beere fun owó ìtanràn ati owo ipese aabo lọwọ awọn olokowo koda ni Mogadishu ti wọn ti lé wọn ni 2011 kò dá Aamin duro. Ni ipari, Dokita Adan sọ fun BBC pe: Awa ki ṣe ẹgbẹ oṣelu kankan, a ko da ile iṣẹ yii silẹ lati fi jèrè bẹẹ a ko mọ ohun ti ẹgbẹ́ Al-Shabab le maa wa lọwọ wa.


Sowore: Ilé ẹjọ́ pàṣẹ kí ìjọba àpapọ̀ san ₦1m owó ẹ̀bẹ̀ fún ẹgbẹ́ ajijagbara Sowore, torí ìwọde wọn tí wọ́n dà rú

Ilé ẹjọ́ gíga tí ìjọba àpapọ̀ tó wà n'ilu Eko ti pàṣẹ fún ìjọba láti san mílíọ̀nù kan náírà fún ẹgbẹ́ ajijagbara Revolution Now, lórí bo se da ìwọde ẹgbẹ́ náà ru ni ọjọ́ Kàrún oṣù Kẹjọ ọdún 2019. Agbẹjọro kan tó kopa ninu ìwọde náà, Olukoya Ogungbeje, ló wọ ìjọba lọ sílè ẹjọ́, lórí ẹ̀sùn pé àwọn òṣìṣẹ́ alaabo yín afẹ́fẹ́ tajú-tajú sì òun àti àwọn èèyàn yókù to ń ṣe ìwọde lójú. Ilé ẹjọ́, tó ní Ogungbeje jàre ẹjọ́ ọhun, tún pàṣẹ fún ìjọba àpapọ̀ láti tọrọ aforijin lọ́wọ́ olupẹjọ náà, lójú ewé ìwé ìròyìn mẹta nilẹ wá. Adajọ Maureen Onyetenu, tún kéde pé bí ijọba àpapọ̀, láti ipasẹ àwọn Ọlọpaa ṣe da ìwọde náà ru  "kò bófin mú, ìwà ìjẹgàba ni, kò bá ìlànà ìjọba alagbada mú, tó sì tún tako àmúlò òfin ilẹ wa". Bákan náà ni adajọ Onyetenu gbà pé, ìjọba fi ẹtọ Ogungbeje to pé ẹjọ́ ní orúkọ àwọn Oluwọde yoku dùn wọn, nítorí abala kejidinlogoji, ikokandinlogoji àti ogójì òfin ilẹ̀ wá ti ọdún 1999, tí fun wọn ní àǹfààní láti ṣe bẹ́ẹ̀. Adajọ náà tún korò ojú sì bí awọn agbofinro ṣe gbé àwọn oluwode náà lọpọ yanturu, tá àbùkù wọn, fín afẹ́fẹ́ tajú-tajú sì wọn lójú àti fífi wọn sínú túbú.


Adajọ Maureen Onyetenu, tún kéde pé bí ijọba àpapọ̀, láti ipasẹ àwọn Ọlọpaa ṣe da ìwọde náà ru  "kò bófin mú, ìwà ìjẹgàba ni, kò bá ìlànà ìjọba alagbada mú, tó sì tún tako àmúlò òfin ilẹ wa". Bákan náà ni adajọ Onyetenu gbà pé, ìjọba fi ẹtọ Ogungbeje to pé ẹjọ́ ní orúkọ àwọn Oluwọde yoku dùn wọn, nítorí abala kejidinlogoji, ikokandinlogoji àti ogójì òfin ilẹ̀ wá ti ọdún 1999, tí fun wọn ní àǹfààní láti ṣe bẹ́ẹ̀. Adajọ náà tún korò ojú sì bí awọn agbofinro ṣe gbé àwọn oluwode náà lọpọ yanturu, tá àbùkù wọn, fín afẹ́fẹ́ tajú-tajú sì wọn lójú àti fífi wọn sínú túbú. Ọga patapata fun ileeṣẹ ọlọpaa lorilẹ€de Naijiria,  Mohammed Adamu ti ke si araalu pe ẹnikẹni to ba ṣiwọ lu ọlọpaa to wa lẹnu iṣẹ rẹ yoo jẹ iyan rẹ niṣu ni. Ọga ọlọpaaAdamu sọ ọrọ yii ninu esi rẹ lori arabinrin kan to kọlu ọga ọlọpaa kan ni ilu Eruwa ni ipinlẹ Ọyọ. Ọga ọlọpaa naa ti wọn pe orukọ rẹ ni ASP Adeyẹmọ Ogunyẹmi lo lọ si agbegbe Gbọlaguntẹ Okeọola ni Eruwa iyẹn nijọba ibilẹ Ibarapa East ni ipinlẹ Ọyọ lati lọ fidi ofin konile o gbele mulẹ nibẹ.


Ọga patapata fun ileeṣẹ ọlọpaa lorilẹ€de Naijiria,  Mohammed Adamu ti ke si araalu pe ẹnikẹni to ba ṣiwọ lu ọlọpaa to wa lẹnu iṣẹ rẹ yoo jẹ iyan rẹ niṣu ni. Ọga ọlọpaaAdamu sọ ọrọ yii ninu esi rẹ lori arabinrin kan to kọlu ọga ọlọpaa kan ni ilu Eruwa ni ipinlẹ Ọyọ. Ọga ọlọpaa naa ti wọn pe orukọ rẹ ni ASP Adeyẹmọ Ogunyẹmi lo lọ si agbegbe Gbọlaguntẹ Okeọola ni Eruwa iyẹn nijọba ibilẹ Ibarapa East ni ipinlẹ Ọyọ lati lọ fidi ofin konile o gbele mulẹ nibẹ. Nibẹ ni arabinrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Kẹhinde Afolakẹ ti kọluu to si soo laṣọ mu. Igbaju igbamu ni arabinrin naa fi ṣe ọga ọlọpaa naa lọjọ. Ẹ wo fidio naa: Ọga ọlọpaa lorilẹede Naijiria tun ṣalaye siwaju sii pe nigba ti wọn tun ranṣẹ pe arabinrin yii ni ọjọ keji pe ko wa wi tẹnu rẹ lori bi o ṣe kọlu ọga ọlọpaa naa, nṣe lo tun mu awọn ọlọpaa obinrin mejeeji Ripẹtọ Ojola Abiola ati Queen Eguaje ti wọn ran sii lu, koda o tun ge ọkan ninu wọn jẹ pẹlu.


Nibẹ ni arabinrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Kẹhinde Afolakẹ ti kọluu to si soo laṣọ mu. Igbaju igbamu ni arabinrin naa fi ṣe ọga ọlọpaa naa lọjọ. Ẹ wo fidio naa: Ọga ọlọpaa lorilẹede Naijiria tun ṣalaye siwaju sii pe nigba ti wọn tun ranṣẹ pe arabinrin yii ni ọjọ keji pe ko wa wi tẹnu rẹ lori bi o ṣe kọlu ọga ọlọpaa naa, nṣe lo tun mu awọn ọlọpaa obinrin mejeeji Ripẹtọ Ojola Abiola ati Queen Eguaje ti wọn ran sii lu, koda o tun ge ọkan ninu wọn jẹ pẹlu. Ọga ọlọpaa lorilẹ-ede Naijiria wa ke si kọmiṣọna ọlọpaa lati ṣe iwadii si iṣẹlẹ naa lati lee gbe igbesẹ to ba ts ni ibamu pẹlu ofin. Bakan naa lo kan sara si ọga ọlọpaa Adeyẹmọ fun iwa ọmọluabi ati ikora-ẹni-ni-ijanu to hu pẹlu bi obinrin yii ṣe n luu to lọjọ naa. O ni eyi jẹ apẹrẹ oniruru ikọlu ti awọn ọlọpaa n dojukọ lẹnu iṣẹ wọn Amọṣa ọga ọlọpaa patapata lorilẹ€de Naijiria ni ko si ẹnikẹni to ba tun ṣiwọ lu ọlọpaa to n ṣe iṣẹ rẹ mọ lorilẹede Naijiria ti ko ni jẹ iyan rẹ ni iṣu.


Ọga ọlọpaa lorilẹ-ede Naijiria wa ke si kọmiṣọna ọlọpaa lati ṣe iwadii si iṣẹlẹ naa lati lee gbe igbesẹ to ba ts ni ibamu pẹlu ofin. Bakan naa lo kan sara si ọga ọlọpaa Adeyẹmọ fun iwa ọmọluabi ati ikora-ẹni-ni-ijanu to hu pẹlu bi obinrin yii ṣe n luu to lọjọ naa. O ni eyi jẹ apẹrẹ oniruru ikọlu ti awọn ọlọpaa n dojukọ lẹnu iṣẹ wọn Amọṣa ọga ọlọpaa patapata lorilẹ€de Naijiria ni ko si ẹnikẹni to ba tun ṣiwọ lu ọlọpaa to n ṣe iṣẹ rẹ mọ lorilẹede Naijiria ti ko ni jẹ iyan rẹ ni iṣu. O ni ko din ni ọlọpaa mẹtadinlọgbọn tawọn eeyan bii arabinrin Afọlakẹ ti kọlu lati igba ti ajakalẹ arun COVID-19 yii ti bẹrẹ, ọpọlọpọ ninu wọn lo si ti di ero ileewosan ninu eyi ti wọn ko tii bọ di bi a ṣe n sọrọ yii. Laarin asiko ti a n sọrọ rẹ yii naa, ọkọ ọlọpaa bii marundinlogun ni awọn eeyan kan ti bajẹ, pẹlu ileeṣẹ ọẹọpaa meji ni Katsina ati Abia ni awọn eeyan kan ti dana sun. Ilumọọka adẹrinposonu lórí ayelujara, Oluwatoyin Bayegun, tí ọ̀pọ̀ èèyàn mọ si Wòlíì Arole, tí ṣàlàyé pé ore-ọ̀fẹ́ àti àánú Ọlọ́run ló gbé òun sókè.


O ni ko din ni ọlọpaa mẹtadinlọgbọn tawọn eeyan bii arabinrin Afọlakẹ ti kọlu lati igba ti ajakalẹ arun COVID-19 yii ti bẹrẹ, ọpọlọpọ ninu wọn lo si ti di ero ileewosan ninu eyi ti wọn ko tii bọ di bi a ṣe n sọrọ yii. Laarin asiko ti a n sọrọ rẹ yii naa, ọkọ ọlọpaa bii marundinlogun ni awọn eeyan kan ti bajẹ, pẹlu ileeṣẹ ọẹọpaa meji ni Katsina ati Abia ni awọn eeyan kan ti dana sun. Ilumọọka adẹrinposonu lórí ayelujara, Oluwatoyin Bayegun, tí ọ̀pọ̀ èèyàn mọ si Wòlíì Arole, tí ṣàlàyé pé ore-ọ̀fẹ́ àti àánú Ọlọ́run ló gbé òun sókè. O sọ nipa irinajo rẹ láti ilé ẹ̀kọ́ Fáṣítì ti òun ti bẹ̀rẹ̀ awada lórí ayelujara. Wòlíì Arole, lásìkò to ń bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀ ṣàlàyé pé, isẹ awada sise tí gbé òun de ibi gíga, tí òun kò lérò pé òun leè de rí, tí òun ṣi tún mọ àwọn èèyàn ńlá-ńlá pẹ̀lú. "Mo ti lọ sí ilé aarẹ Nàìjíríà, Aso Rock ni ẹẹmeji, ìyàwó Buhari gan tí fun mi ni àmì ẹyẹ rí, mo sì máa ń lọ silu oyinbo loore koore, láti ipasẹ awada yìí náà ni."


O sọ nipa irinajo rẹ láti ilé ẹ̀kọ́ Fáṣítì ti òun ti bẹ̀rẹ̀ awada lórí ayelujara. Wòlíì Arole, lásìkò to ń bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀ ṣàlàyé pé, isẹ awada sise tí gbé òun de ibi gíga, tí òun kò lérò pé òun leè de rí, tí òun ṣi tún mọ àwọn èèyàn ńlá-ńlá pẹ̀lú. "Mo ti lọ sí ilé aarẹ Nàìjíríà, Aso Rock ni ẹẹmeji, ìyàwó Buhari gan tí fun mi ni àmì ẹyẹ rí, mo sì máa ń lọ silu oyinbo loore koore, láti ipasẹ awada yìí náà ni." Wòlíì Arole ni "ọpọ ni kò fẹ́ kọ́kọ́ tẹ́wọ́ gba mi nígbà tí mo bẹ̀rẹ̀, wọn ní èdè Yorùbá ni mo ń sọ àmọ́ nígbà tí kìí se àwọn ni Ọlọ́run, mo rí ọ̀nà àbáyọ." Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ìpènijà tó ti là kọjá sẹ́yìn, Wòlíì Arole ni ọjọ́ kan wà tí wọn gba òun sì ẹgbẹ́ níbi ayẹyẹ kan torí pé òun kò tíì ní òkìkí nígbà náà àmọ́ òun dúpẹ́ fún ibi tí Ọlọ́run mú òun de lónìí. " Ẹ̀jẹ̀ mi ni Jésù, n kò sì tíì dé ibi tó ń mú mi lọ.


Wòlíì Arole ni "ọpọ ni kò fẹ́ kọ́kọ́ tẹ́wọ́ gba mi nígbà tí mo bẹ̀rẹ̀, wọn ní èdè Yorùbá ni mo ń sọ àmọ́ nígbà tí kìí se àwọn ni Ọlọ́run, mo rí ọ̀nà àbáyọ." Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ìpènijà tó ti là kọjá sẹ́yìn, Wòlíì Arole ni ọjọ́ kan wà tí wọn gba òun sì ẹgbẹ́ níbi ayẹyẹ kan torí pé òun kò tíì ní òkìkí nígbà náà àmọ́ òun dúpẹ́ fún ibi tí Ọlọ́run mú òun de lónìí. " Ẹ̀jẹ̀ mi ni Jésù, n kò sì tíì dé ibi tó ń mú mi lọ. Mo sì ń rọ àwọn èèyàn láti mase ro ara wọn pín, tàbí mú ìrẹ̀wẹ̀sì bá ọkàn wọn nitori ohun tí àwọn ènìyàn ba n sọ. Ọlọ́run ní kẹ gbé ọkàn yín lé, torí ohun ènìyàn  kọ ni ohùn Ọlọ́run." O wa ṣàlàyé pé "Ọlọ́run ran iya mi sì mi.


Mo sì ń rọ àwọn èèyàn láti mase ro ara wọn pín, tàbí mú ìrẹ̀wẹ̀sì bá ọkàn wọn nitori ohun tí àwọn ènìyàn ba n sọ. Ọlọ́run ní kẹ gbé ọkàn yín lé, torí ohun ènìyàn  kọ ni ohùn Ọlọ́run." O wa ṣàlàyé pé "Ọlọ́run ran iya mi sì mi. Òrìṣà ni ìyá mi, kii se ènìyàn. Mo fẹ́ràn ìyá mi gan-an ni, Kò sì sí  Wòlíì Arole  lai si ọwọ màmá mi nibẹ. Ó mọ mi denudenu, to sì fẹ́ràn mi tọkàntọkàn, tí ọkàn mi bá sì rẹ̀wẹ̀sì, ìyá mi lo máa ń tú mi nínú."


Òrìṣà ni ìyá mi, kii se ènìyàn. Mo fẹ́ràn ìyá mi gan-an ni, Kò sì sí  Wòlíì Arole  lai si ọwọ màmá mi nibẹ. Ó mọ mi denudenu, to sì fẹ́ràn mi tọkàntọkàn, tí ọkàn mi bá sì rẹ̀wẹ̀sì, ìyá mi lo máa ń tú mi nínú." Wòlíì Arole ni, ẹ̀bùn ni awada òun, tí ayé fi ń ko o jẹ, òun kii sì roo awada ti tẹ́lẹ̀, kí òun tó sọ síta, èyí tó máa ń jẹ ìtẹ́wọ́gbà lọdọ aráyé. Arole ni òun kò tíì ní ìyàwó nílé, àmọ́ ẹ̀mí Ọlọ́run ni yóò dárí òun lati darí isẹ àti ìdílé òun, lásìkò ti oun bá ní ìdílé. "O wu mi kì ń ṣe sinima àti show tèmi, kí n sì ni studio tèmi náà, Bẹ́ẹ̀ si ni èdè òyìnbó yọ lẹ́nu mi pẹ̀lú, bí mo ṣe leè ṣe awada ni ojúlówó èdè Yoruba náà ni awada tún dùn lẹ́nu mi ni èdè gẹ̀ẹ́sì, mo sì ni eto fún méjèèjì pẹ̀lú ni ọjọ́ iwájú."


Wòlíì Arole ni, ẹ̀bùn ni awada òun, tí ayé fi ń ko o jẹ, òun kii sì roo awada ti tẹ́lẹ̀, kí òun tó sọ síta, èyí tó máa ń jẹ ìtẹ́wọ́gbà lọdọ aráyé. Arole ni òun kò tíì ní ìyàwó nílé, àmọ́ ẹ̀mí Ọlọ́run ni yóò dárí òun lati darí isẹ àti ìdílé òun, lásìkò ti oun bá ní ìdílé. "O wu mi kì ń ṣe sinima àti show tèmi, kí n sì ni studio tèmi náà, Bẹ́ẹ̀ si ni èdè òyìnbó yọ lẹ́nu mi pẹ̀lú, bí mo ṣe leè ṣe awada ni ojúlówó èdè Yoruba náà ni awada tún dùn lẹ́nu mi ni èdè gẹ̀ẹ́sì, mo sì ni eto fún méjèèjì pẹ̀lú ni ọjọ́ iwájú." Arole wá rọ àwọn olólùfẹ́ rẹ láti jókòó sínú ilé wọn lásìkò igbele Coronavirus yìí, kí wọn sì mú gbogbo ìmọ̀ràn àti arọwa tí ìjọba ń pa fún wọn lọ nítorí ẹ̀mí kò ní ààrọ̀. Oluwadamilola Adeboye, tíì ṣe ọmọbìnrin gbajugbaja adẹrinposonu nnì, Gbenga Adeboye, tí sọ àwọn ìrírí tó sì rántí nípa bàbá rẹ̀ tó ti di olóògbé. Bẹẹ bá gbàgbé, Gbenga Adeboye lo jáde láyé ni ọgbọnjọ oṣù kẹrin ọdún 2003, èyí tó pé ọdún mẹtadinlogun lonii Ọjọ́bọ.


Arole wá rọ àwọn olólùfẹ́ rẹ láti jókòó sínú ilé wọn lásìkò igbele Coronavirus yìí, kí wọn sì mú gbogbo ìmọ̀ràn àti arọwa tí ìjọba ń pa fún wọn lọ nítorí ẹ̀mí kò ní ààrọ̀. Oluwadamilola Adeboye, tíì ṣe ọmọbìnrin gbajugbaja adẹrinposonu nnì, Gbenga Adeboye, tí sọ àwọn ìrírí tó sì rántí nípa bàbá rẹ̀ tó ti di olóògbé. Bẹẹ bá gbàgbé, Gbenga Adeboye lo jáde láyé ni ọgbọnjọ oṣù kẹrin ọdún 2003, èyí tó pé ọdún mẹtadinlogun lonii Ọjọ́bọ. Nígbà tó ń bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀  láti sàmì ayajọ ìrántí ikú olóògbé náà, Oluwadamilola ni bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé òun kéré pupọ nígbà tí bàbá òun kú, àmọ́ òun leè ṣe àpèjúwe rẹ bíi ẹni tó gbé aye ṣe rere. Oluwadamilola ni òun kò mọ ibi tí bàbá òun ti rí ẹ̀bùn tó ni àmọ́ ó fikùn pé, àwọn ẹ̀bùn rẹ náà kasiara, tó sì tún ya ní lẹ́nu pupọ. O ṣàlàyé pé nígbà tí bàbá òun wà láyé, ojoojumọ ni ile àwọn máa ń kùn,  tí àwọn èèyàn máa ń wa, táwọn yóò sì gba àlejò, tí bàbá òun yóò sì máa ń ṣe awada pẹlu wọn, tí inú àwọn èèyàn yóò sì máa dùn, tí wọn kò sì ní fẹ́ kúrò nínú ilé àwọn.


Nígbà tó ń bá BBC Yoruba sọ̀rọ̀  láti sàmì ayajọ ìrántí ikú olóògbé náà, Oluwadamilola ni bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé òun kéré pupọ nígbà tí bàbá òun kú, àmọ́ òun leè ṣe àpèjúwe rẹ bíi ẹni tó gbé aye ṣe rere. Oluwadamilola ni òun kò mọ ibi tí bàbá òun ti rí ẹ̀bùn tó ni àmọ́ ó fikùn pé, àwọn ẹ̀bùn rẹ náà kasiara, tó sì tún ya ní lẹ́nu pupọ. O ṣàlàyé pé nígbà tí bàbá òun wà láyé, ojoojumọ ni ile àwọn máa ń kùn,  tí àwọn èèyàn máa ń wa, táwọn yóò sì gba àlejò, tí bàbá òun yóò sì máa ń ṣe awada pẹlu wọn, tí inú àwọn èèyàn yóò sì máa dùn, tí wọn kò sì ní fẹ́ kúrò nínú ilé àwọn. "Mo sì lee rántí pé Baba mi jẹ́ èèyàn rere, kò si ẹni ti kii se oore fún, kò si mọ bá ṣe ń kọ láti ṣe nkan fún èèyàn, tí onitọun bá nílò iranlọwọ." Nígbà miran ti bàbà mi bá dé sílè láti ibi tó ti lọ dá ẹrin posonu, tí a kò si ni oúnjẹ nílé, bí màmá mi bá béèrè pé owó tó mú bọ dà, yóò dáhùn pé òun ti pín owó náà fún àwọn tí ebi ń pá, tí yóò sì ní ká lọ mu gàárì, òun yóò fún wa lowo lọ́la láti fi ṣe irẹsi." Ọmọbìnrin Gbenga Adeboye náà fikùn pé, Baba òun ni ifẹ gbogbo ènìyàn bíi ọmọ àti àbúrò rẹ ni, ó sì tẹ bàbá òun lọrun pé ki awọn ẹbi rẹ mu gàárì kí àwọn ará ìta leè rí oúnjẹ jẹ, tàbí rí owó fún àwọn èèyàn.


"Mo sì lee rántí pé Baba mi jẹ́ èèyàn rere, kò si ẹni ti kii se oore fún, kò si mọ bá ṣe ń kọ láti ṣe nkan fún èèyàn, tí onitọun bá nílò iranlọwọ." Nígbà miran ti bàbà mi bá dé sílè láti ibi tó ti lọ dá ẹrin posonu, tí a kò si ni oúnjẹ nílé, bí màmá mi bá béèrè pé owó tó mú bọ dà, yóò dáhùn pé òun ti pín owó náà fún àwọn tí ebi ń pá, tí yóò sì ní ká lọ mu gàárì, òun yóò fún wa lowo lọ́la láti fi ṣe irẹsi." Ọmọbìnrin Gbenga Adeboye náà fikùn pé, Baba òun ni ifẹ gbogbo ènìyàn bíi ọmọ àti àbúrò rẹ ni, ó sì tẹ bàbá òun lọrun pé ki awọn ẹbi rẹ mu gàárì kí àwọn ará ìta leè rí oúnjẹ jẹ, tàbí rí owó fún àwọn èèyàn. Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ nípa ohun tí àwọn ẹbí fẹ́ máa fi ṣe irántí Gbenga Adeboye, Oluwadamilola ni "èmi àti màmá pẹ̀lú àwọn àbúrò mi ti pinnu láti máa ṣe atilẹyin fún àwọn osere tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dìde nilẹ láti ìpilẹ̀ṣẹ̀, ní kété tí ajakalẹ àrùn Coronavirus bá ti tan." O fikùn pé, àwọn yóò ṣe iranwọ fún àwọn osere tíátà lobinrin àti àwọn aláìní pẹ̀lú nítorí ohun tó máa ń mú inú bàbá òun dùn nìyẹn, èyí tíì ṣe fífún àwọn aláìní ni oúnjẹ.Bákan náà lo fikun pé ní ọjọ́ iwájú, tí àwọn bá tún ní erongba miran ti àwọn fẹ́ ṣe fún ìrántí Adeboye, àwọn yóò kéte síta. Ilumọọka olorin takasufe Davido ti kọ iwe ifẹ kan ṣọwọ si afẹsọna rẹ ati ọmọ wọn ni ọjọ ibi Chioma to n waye lọjọbọ Eyi wa loju opo Instagram rẹ.


Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ nípa ohun tí àwọn ẹbí fẹ́ máa fi ṣe irántí Gbenga Adeboye, Oluwadamilola ni "èmi àti màmá pẹ̀lú àwọn àbúrò mi ti pinnu láti máa ṣe atilẹyin fún àwọn osere tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dìde nilẹ láti ìpilẹ̀ṣẹ̀, ní kété tí ajakalẹ àrùn Coronavirus bá ti tan." O fikùn pé, àwọn yóò ṣe iranwọ fún àwọn osere tíátà lobinrin àti àwọn aláìní pẹ̀lú nítorí ohun tó máa ń mú inú bàbá òun dùn nìyẹn, èyí tíì ṣe fífún àwọn aláìní ni oúnjẹ.Bákan náà lo fikun pé ní ọjọ́ iwájú, tí àwọn bá tún ní erongba miran ti àwọn fẹ́ ṣe fún ìrántí Adeboye, àwọn yóò kéte síta. Ilumọọka olorin takasufe Davido ti kọ iwe ifẹ kan ṣọwọ si afẹsọna rẹ ati ọmọ wọn ni ọjọ ibi Chioma to n waye lọjọbọ Eyi wa loju opo Instagram rẹ. Mo ki obinrin to lagbara kulọ lara awọn ti mo mọ ku ọjọ ibi. Ka ni ko si ofin konile o gbele ni, awa mejeeji o ba ti jaye ori wa daada kaakiri igboro loni Iyawo mi tootọ, ayẹyẹ ọjọ ibi rẹ yoo larinrin bi iwọ pẹlu ti ṣe mu ọpọlọpọ ayọ wọ inu aye mi. O ti le ni ọdun meji bayii ti Davido ati Chioma ti bẹrẹ irinajo ifẹ wọn ti Eleduwa si ti fi ọmọkunrin kan tawọn lọrẹ.


Mo ki obinrin to lagbara kulọ lara awọn ti mo mọ ku ọjọ ibi. Ka ni ko si ofin konile o gbele ni, awa mejeeji o ba ti jaye ori wa daada kaakiri igboro loni Iyawo mi tootọ, ayẹyẹ ọjọ ibi rẹ yoo larinrin bi iwọ pẹlu ti ṣe mu ọpọlọpọ ayọ wọ inu aye mi. O ti le ni ọdun meji bayii ti Davido ati Chioma ti bẹrẹ irinajo ifẹ wọn ti Eleduwa si ti fi ọmọkunrin kan tawọn lọrẹ. Laipẹ yii ni Chioma bọ lọwọ arun Coronavirus lẹyin ọpọlọpọ ọjọ ti aisan naa fi daa wolẹ. Gbajugbaja akọrin takasufe ni, David Adeleke ti ọpọlọpọ mọ si Davido ti pariwo sita pe nnkan ko rẹrin lori titọju ọmọ ti oun ti iyawo rẹ Chioma bi fun latigba ti iya rẹ ti wa ni igbele iyasọtọ. Chioma, iyawo Davido ko arun Coronavirus eleyi ti ọkọ rẹ, Davido kede faye ni ọsẹ to kọja.


Laipẹ yii ni Chioma bọ lọwọ arun Coronavirus lẹyin ọpọlọpọ ọjọ ti aisan naa fi daa wolẹ. Gbajugbaja akọrin takasufe ni, David Adeleke ti ọpọlọpọ mọ si Davido ti pariwo sita pe nnkan ko rẹrin lori titọju ọmọ ti oun ti iyawo rẹ Chioma bi fun latigba ti iya rẹ ti wa ni igbele iyasọtọ. Chioma, iyawo Davido ko arun Coronavirus eleyi ti ọkọ rẹ, Davido kede faye ni ọsẹ to kọja. Ninu ọrọ kan to fi sita loju opo twitter rẹ Davido lọgun pe iṣẹ l'abiyamọ n ṣe. Lẹyin ti ayẹwo fihan pe Chioma ti ko arun Coronavirus, igba meji ọtọọtọ ni Davido ni oun ti ṣe ayẹwo lati lee mọ boya oun ni arun naa tabi oun ko ni. Gomina ipinlẹ Ọṣun, Alaaji Adegboyega Oyetọla ti ke gbajare sita pe awọn abọde lati orilẹede Côte d'Ivoire ni wọn jẹ ki ajakalẹ arun Coronavirus tubọ gogo sii ni ipinlẹ naa.


Ninu ọrọ kan to fi sita loju opo twitter rẹ Davido lọgun pe iṣẹ l'abiyamọ n ṣe. Lẹyin ti ayẹwo fihan pe Chioma ti ko arun Coronavirus, igba meji ọtọọtọ ni Davido ni oun ti ṣe ayẹwo lati lee mọ boya oun ni arun naa tabi oun ko ni. Gomina ipinlẹ Ọṣun, Alaaji Adegboyega Oyetọla ti ke gbajare sita pe awọn abọde lati orilẹede Côte d'Ivoire ni wọn jẹ ki ajakalẹ arun Coronavirus tubọ gogo sii ni ipinlẹ naa. Ninu ọrọ to ba BBC News Yoruba sọ lori ẹrọ ibanisọrọ lẹyin ti ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun tun kede eeyan mẹsan miran pẹlu arun Korona ni ipinlẹ Ọṣun lọjọru, Gomina Oyetọla ṣalaye pe arun Korona ki ba ti burẹkẹ to bayii kani ijọba apapọ tete ti gbogbo ẹnuibode ni ki wọn si paṣẹ konileogbele fun gbogbo ọmọ orilẹede Naijiria. Gomina Oyetọla ṣalaye siwaju sii pe, awọn ọmọ ipinlẹ naa ti wọn n ti orilẹede Côte d'Ivoire bọ wa sile ni wọn ko arun naa dani to fi di pe o tubọ peleke sii nipinlẹ naa. O wa rọ awsn eeyan ipinlẹ Ọṣun lati fidimọle gẹgẹ bi aṣẹ ti ijọba pa lati lee wagbo dẹkun si wahala yii.


Ninu ọrọ to ba BBC News Yoruba sọ lori ẹrọ ibanisọrọ lẹyin ti ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun tun kede eeyan mẹsan miran pẹlu arun Korona ni ipinlẹ Ọṣun lọjọru, Gomina Oyetọla ṣalaye pe arun Korona ki ba ti burẹkẹ to bayii kani ijọba apapọ tete ti gbogbo ẹnuibode ni ki wọn si paṣẹ konileogbele fun gbogbo ọmọ orilẹede Naijiria. Gomina Oyetọla ṣalaye siwaju sii pe, awọn ọmọ ipinlẹ naa ti wọn n ti orilẹede Côte d'Ivoire bọ wa sile ni wọn ko arun naa dani to fi di pe o tubọ peleke sii nipinlẹ naa. O wa rọ awsn eeyan ipinlẹ Ọṣun lati fidimọle gẹgẹ bi aṣẹ ti ijọba pa lati lee wagbo dẹkun si wahala yii. Bakan naa ni o fi to wa leti pe lọna ati lee dẹkun ọwọja ebi ati inira lasiko aṣẹ konileogbele naa, ijọba oun ti gbe awọn igbesẹ ti yoo bu omi tu araalu lara bii sisanwo oṣu fun awọn oṣiṣẹ ki wọn to gbe aṣẹ naa kalẹ ati idasilẹ igbims majẹobajẹ kan lori ọna ati gbogun ti arun naa ati lati mu irọrun ba araalu lasiko ti wọn ba fi n baa wọ iyaaja. Ẹkunrẹrẹ wa ninu ohun ti a ka silẹ loke yii. Gbajugbaja akọrin takasufe, Divid Adeleke ti ọpọ eeyan mọ si Davido tun ti wẹ yan kainkain lọwọ arun coronavirus.


Bakan naa ni o fi to wa leti pe lọna ati lee dẹkun ọwọja ebi ati inira lasiko aṣẹ konileogbele naa, ijọba oun ti gbe awọn igbesẹ ti yoo bu omi tu araalu lara bii sisanwo oṣu fun awọn oṣiṣẹ ki wọn to gbe aṣẹ naa kalẹ ati idasilẹ igbims majẹobajẹ kan lori ọna ati gbogun ti arun naa ati lati mu irọrun ba araalu lasiko ti wọn ba fi n baa wọ iyaaja. Ẹkunrẹrẹ wa ninu ohun ti a ka silẹ loke yii. Gbajugbaja akọrin takasufe, Divid Adeleke ti ọpọ eeyan mọ si Davido tun ti wẹ yan kainkain lọwọ arun coronavirus. Ọpọ ẹnu lo ti n kun Davido lẹyin ti iroyin jade pe ọpọ awọn eeyan to sun mọọ lo ti n ni arun yi lara. Ni ọjọ diẹ sẹyin ni Davido funrarẹ gbe iroyin jade pe iyawo oun, Chioma ti ko arun Coronavirus, bakan naa si ni gomina Seyi Makinde pẹlu kede pe oun pẹlu ti ni arun naa lẹyin ọjọ diẹ to gbalejo Davido ni ile ijọba nilu Ibadan. Ninu atẹjade kan to fi sita loju opo twitter rẹ ni ọsan ọjọ Ọjọru, Davido ni oun ti tun ayẹwo arun Coronavirus ṣe o, ṣaka bayii si ni ara oun ya.


Ọpọ ẹnu lo ti n kun Davido lẹyin ti iroyin jade pe ọpọ awọn eeyan to sun mọọ lo ti n ni arun yi lara. Ni ọjọ diẹ sẹyin ni Davido funrarẹ gbe iroyin jade pe iyawo oun, Chioma ti ko arun Coronavirus, bakan naa si ni gomina Seyi Makinde pẹlu kede pe oun pẹlu ti ni arun naa lẹyin ọjọ diẹ to gbalejo Davido ni ile ijọba nilu Ibadan. Ninu atẹjade kan to fi sita loju opo twitter rẹ ni ọsan ọjọ Ọjọru, Davido ni oun ti tun ayẹwo arun Coronavirus ṣe o, ṣaka bayii si ni ara oun ya. Gomina ipinlẹ Ọyọ, Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde kede ni aṣalẹ ọjọ Aje pe oun ti ko arun Coronavirus ti o n ja kale-ka'ko bayii. O fi si oju opo twitter rẹ pe esi ayẹwo oun ti de ko si si ẹja n bakan kankan lori rẹ nitori ẹja lo ba de. Lẹyin eyi ni o ṣalaye pe gbogbo awọn to ti ni nnkan n ba oun ṣe laarin asiko ti oun fi lọ sibi ipade igbimọ ọrọ aje orilẹede Naijiria si ọjọ ti oun bẹrẹ igbele ni wọn ti n wa; koda iroyin kan tilẹ ss pe gbogbo awọn to baa da nnkan pọ laarin asiko naa, paapaa awọn kọmiṣọna atawọn amugbalẹgbẹ rẹ gbogbo ni wọn ti wa ni igbele bayii lati lee mọ boya awọn naa ko abi rara.


Gomina ipinlẹ Ọyọ, Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde kede ni aṣalẹ ọjọ Aje pe oun ti ko arun Coronavirus ti o n ja kale-ka'ko bayii. O fi si oju opo twitter rẹ pe esi ayẹwo oun ti de ko si si ẹja n bakan kankan lori rẹ nitori ẹja lo ba de. Lẹyin eyi ni o ṣalaye pe gbogbo awọn to ti ni nnkan n ba oun ṣe laarin asiko ti oun fi lọ sibi ipade igbimọ ọrọ aje orilẹede Naijiria si ọjọ ti oun bẹrẹ igbele ni wọn ti n wa; koda iroyin kan tilẹ ss pe gbogbo awọn to baa da nnkan pọ laarin asiko naa, paapaa awọn kọmiṣọna atawọn amugbalẹgbẹ rẹ gbogbo ni wọn ti wa ni igbele bayii lati lee mọ boya awọn naa ko abi rara. Nibayii, BBC News Yoruba ṣe atupalẹ bi irinajo Gomina Seyi Makinde ṣe lọ laarin akoko naa ati awọn eeyan to ṣeeṣe ki wọn ti ko arun yii lati ara rẹ. Ẹ maa gbagbe pe eyi ko tumọ si pe gbogbo awọn eeyan to wa nibi eto wọnyii lo ti koo, ṣugbọn iwadi ati ayẹwo to gbọngbọn nikan lo lee fi idi eyi mulẹ. Fun apẹrẹ, gomina Makinde ṣalaye ninu atẹjade to fi sita pe asiko kan naa ni esi ayẹwo oun ati ti akọwe ijọba ipinlẹ naa, arabinrin Olubamiwo Adeosun de.


Nibayii, BBC News Yoruba ṣe atupalẹ bi irinajo Gomina Seyi Makinde ṣe lọ laarin akoko naa ati awọn eeyan to ṣeeṣe ki wọn ti ko arun yii lati ara rẹ. Ẹ maa gbagbe pe eyi ko tumọ si pe gbogbo awọn eeyan to wa nibi eto wọnyii lo ti koo, ṣugbọn iwadi ati ayẹwo to gbọngbọn nikan lo lee fi idi eyi mulẹ. Fun apẹrẹ, gomina Makinde ṣalaye ninu atẹjade to fi sita pe asiko kan naa ni esi ayẹwo oun ati ti akọwe ijọba ipinlẹ naa, arabinrin Olubamiwo Adeosun de. Esi ti gomina lo jasi bẹẹni ti ti akọwe ijọba ipinlẹ naa si ja si bẹẹkọ. Idi ti awọn onimọ maa fi n ṣe ato irinajo ẹni to ba ni arun yii ni lati mọ ibi ti wọn lee wa awọn to lee ti koo lati ara wọn si.


Esi ti gomina lo jasi bẹẹni ti ti akọwe ijọba ipinlẹ naa si ja si bẹẹkọ. Idi ti awọn onimọ maa fi n ṣe ato irinajo ẹni to ba ni arun yii ni lati mọ ibi ti wọn lee wa awọn to lee ti koo lati ara wọn si.


Coronavirus in Nigeria: Ǹjẹ àgbo lè ṣe òògùn coronavirus?

Oriṣiiriṣii nnkan lawọn eeyan n sọ pe o le wo aarun coronavirus ti o ba gbogbo aye finra lọwọ. Laipẹ yii ni aarẹ orilẹede Madagascar polowo agbo kan pe o le wo aarun aarun coronavirus. Ko si ohun to jọ bẹẹ raa! Ajọ eto ilera lagbaye, WHO sọ pe iwadii si n lọ lọwọ lori ati wa oogun tabi abẹrẹ to le wo coronovirus ṣugbọn ko sii oogun rẹ bayii. Alaye lẹkunrẹrẹ fidio yii.


Coronavirus lockdown: Ìyàtọ̀ láàrín ìgbélé ní Nàìjíríà àti ilẹ̀ òkèèrè

Laipẹ yii ni orilẹede Naijiria kede didẹ okun eto konile o gbele lawọn agbegbe kan wa silẹ. Ọpọ lo ti n kọminu lori ohun to lee ti ẹyin ọrọ naa jade Arabinrin Sandra to n gbe ni orilẹede Amẹrika ba BBC sọrọ lori bi nnkan ṣe n lọ labẹ eto igbele nibẹ ati iyats to wa ni bo ṣe ri nibẹ ati bo ṣe ri ni Naijiria.


School re-opening: Àwọn orílẹ-èdè tó ti ṣilẹkùn ilé ìwé padà

Awọn ileewe jakejado agbaye ti bẹrẹ si ni ṣi ilẹkun wọn pada lẹyin ti awọn ijọba ti n dẹwọ isede to tẹle ajakalẹ arun Covid 19. O ti kọja osu meji bayi tawọn akẹkọọ ni orile-edeto le ni aadọwa kio ti lọ sile iwe mọ. Ajọ UNESCO ni awọn ọmọde ati ọdọ to le ni biliọnu kan ni wọn ko ti ribi lọ si ile ẹkọ lati igba ti ajakalẹ arun coronavirus ti di ẹru jẹjẹ ni gbogbo agbaye. Awuyewuye loriṣiriṣi lo n waye lori ewu to wa nibi ki awọn akẹkọọ pada si ileewe lai se pe wọn ri abẹrẹ ajẹsara atabi oogun to le koju arun Covid-19. Sugbọn sa, awọn ijọba kan ni igbagbọ pe bi wọn ba tẹle ilana itakete-sira-ẹni eyi le daabo bo awọn akẹkọọ lọwọ arun yi. Laarin osu Karun un,  nkan bi orile-ede ọgọrun un ni ko tii kede igba tawọn akẹkọọ yoo wọle pada.


Awuyewuye loriṣiriṣi lo n waye lori ewu to wa nibi ki awọn akẹkọọ pada si ileewe lai se pe wọn ri abẹrẹ ajẹsara atabi oogun to le koju arun Covid-19. Sugbọn sa, awọn ijọba kan ni igbagbọ pe bi wọn ba tẹle ilana itakete-sira-ẹni eyi le daabo bo awọn akẹkọọ lọwọ arun yi. Laarin osu Karun un,  nkan bi orile-ede ọgọrun un ni ko tii kede igba tawọn akẹkọọ yoo wọle pada. Orilẹ-ede marundinlaadọrin ti kede pe awọn yoo si ileewe tabi si wọn laabọ, nigba ti awọn mejilelọgbọn si ni loju opo ayelujara lawọn akẹkọọ yoo ti pari saa eto ẹkọ to ku. Amọ sa, fawọn akẹkọọ to to miliọnu mẹwaa din ni ọgọrun mẹsan an, eto ẹkọ ko ti i lojutu ba ti se n sọrọ yi. Wo ninu awọn to ti si ileewe pada ati bi wọn se n daabo bo awọn akẹkọọ: China China nibi ti arun yi ti jẹyọ ti da awọn akẹkọọ pada sile iwe lẹyin ti wọn jajabọ lọwọ arun naa.


Orilẹ-ede marundinlaadọrin ti kede pe awọn yoo si ileewe tabi si wọn laabọ, nigba ti awọn mejilelọgbọn si ni loju opo ayelujara lawọn akẹkọọ yoo ti pari saa eto ẹkọ to ku. Amọ sa, fawọn akẹkọọ to to miliọnu mẹwaa din ni ọgọrun mẹsan an, eto ẹkọ ko ti i lojutu ba ti se n sọrọ yi. Wo ninu awọn to ti si ileewe pada ati bi wọn se n daabo bo awọn akẹkọọ: China China nibi ti arun yi ti jẹyọ ti da awọn akẹkọọ pada sile iwe lẹyin ti wọn jajabọ lọwọ arun naa. Awọn ilana bi itakete-sira-ẹni, lilo ibomu, ọkọ ti wọn seto lọtọ ati oju ọna ti wọn la kalẹ si kilaasi kọọkan wa lara nkan ti China n se bayi tawọn akẹkọọ ti pada sile iwe. Koda , awọn ile ẹkọ kan gbe ẹrọ ti yoo maa sọ bi ara awọn akẹkọọ ba ti se n gbona si kalẹ si ẹnu ọna abawọle ileewe wọn. Taiwan Gbogbo awọn ilana ti China fi lelẹ naa ni Taiwan mulo ti wọn si ti si ile ẹkọ wọn pada lati osu Keji nitori bi wọn ti se jajabọ lọwọ ajakalẹ Covid-19.


Awọn ilana bi itakete-sira-ẹni, lilo ibomu, ọkọ ti wọn seto lọtọ ati oju ọna ti wọn la kalẹ si kilaasi kọọkan wa lara nkan ti China n se bayi tawọn akẹkọọ ti pada sile iwe. Koda , awọn ile ẹkọ kan gbe ẹrọ ti yoo maa sọ bi ara awọn akẹkọọ ba ti se n gbona si kalẹ si ẹnu ọna abawọle ileewe wọn. Taiwan Gbogbo awọn ilana ti China fi lelẹ naa ni Taiwan mulo ti wọn si ti si ile ẹkọ wọn pada lati osu Keji nitori bi wọn ti se jajabọ lọwọ ajakalẹ Covid-19. Eeyan irinwo le ni  mọkandinlogoji lo farako arun naa ti eeyan mẹfa si baa lọ. Akẹkọọ perete ni wọn n jẹ ki ọkọ ile iwe maa ko lẹẹkan naa. Wọn ko jẹ ki awọn akẹkọọ to pọ jeun papaọ mọ Denmark Awọn naa dẹwọ ilana isede wọn ni aarin osu Kẹrin bi awọn ile ẹkọ ti se bẹrẹ isẹ pada tohun ti bi awọn obi kan se n bẹru pe ajakalẹ naa le tun jẹyọ lẹẹkeeji.


Eeyan irinwo le ni  mọkandinlogoji lo farako arun naa ti eeyan mẹfa si baa lọ. Akẹkọọ perete ni wọn n jẹ ki ọkọ ile iwe maa ko lẹẹkan naa. Wọn ko jẹ ki awọn akẹkọọ to pọ jeun papaọ mọ Denmark Awọn naa dẹwọ ilana isede wọn ni aarin osu Kẹrin bi awọn ile ẹkọ ti se bẹrẹ isẹ pada tohun ti bi awọn obi kan se n bẹru pe ajakalẹ naa le tun jẹyọ lẹẹkeeji. Idi ree tawọn miran ko fi ti i mu ọmọ wọn lọ si ile iwe. Awọn olukọ gbọdọ tẹle ilana itakete-sira-ẹni lasiko ti wọn ba n kọ awọn ọmọ. Awọn olukọ kan n kọ awọn ọmọ ni ita kilaasi ti awọn miran si n kọ ọrọ si ilẹẹlẹ dipo oju patako.


Idi ree tawọn miran ko fi ti i mu ọmọ wọn lọ si ile iwe. Awọn olukọ gbọdọ tẹle ilana itakete-sira-ẹni lasiko ti wọn ba n kọ awọn ọmọ. Awọn olukọ kan n kọ awọn ọmọ ni ita kilaasi ti awọn miran si n kọ ọrọ si ilẹẹlẹ dipo oju patako. Wakati meji meji ni wọn n jẹ ki awọn akẹkọọ lọ fọ ọwọ wọn nigba gbogbo. Australia Ni ipinlẹ to tobi ju ni Australia iyẹn South Wales, awọn akẹkọọ pada si ileewe bo tile jẹ pe ọjọ kan laarin ọsẹ ni wọn yoo fi kọ ẹkọ. Lọjọ Kẹtadinlọgbọn osu yi ni Victoria ipinlẹ to tobi sikeji yoo bẹrẹ kilaasi tawọn akẹkọọ ati olukọ yoo jọ foju kan ara wọn.


Wakati meji meji ni wọn n jẹ ki awọn akẹkọọ lọ fọ ọwọ wọn nigba gbogbo. Australia Ni ipinlẹ to tobi ju ni Australia iyẹn South Wales, awọn akẹkọọ pada si ileewe bo tile jẹ pe ọjọ kan laarin ọsẹ ni wọn yoo fi kọ ẹkọ. Lọjọ Kẹtadinlọgbọn osu yi ni Victoria ipinlẹ to tobi sikeji yoo bẹrẹ kilaasi tawọn akẹkọọ ati olukọ yoo jọ foju kan ara wọn. Ipinlẹ yi pẹlu Melbourne yoo kọkọ gba awọn ọsóọrọmọde lati wọle lẹyin naa lawọn to kere si wọn yoo bẹrẹ ẹkọ pada ni ọjọ kẹsan an, osu Kẹfa. Akẹkọọ kọọkan mọ iye mita to maa wọn ti ko fi le sunmọ akẹkọọ miran Germany Ni ipelenipele ni Germany si awọn ile ẹkọ pada lẹyin ti wọn jajabọ lọwọ arun Covid-19. Gẹgẹ bi China, Germany fi awọn ilana itakete-sira-ẹni lelẹ lawọn ile ẹkọ to bẹrẹ isẹ pada.


Ipinlẹ yi pẹlu Melbourne yoo kọkọ gba awọn ọsóọrọmọde lati wọle lẹyin naa lawọn to kere si wọn yoo bẹrẹ ẹkọ pada ni ọjọ kẹsan an, osu Kẹfa. Akẹkọọ kọọkan mọ iye mita to maa wọn ti ko fi le sunmọ akẹkọọ miran Germany Ni ipelenipele ni Germany si awọn ile ẹkọ pada lẹyin ti wọn jajabọ lọwọ arun Covid-19. Gẹgẹ bi China, Germany fi awọn ilana itakete-sira-ẹni lelẹ lawọn ile ẹkọ to bẹrẹ isẹ pada. Awọn akẹkọọ n fọ ọwọ wọn loorekoore, wọn ko jẹ ki wọn sunmọ ara wọn rara. Sweden Ohun to jọ bi ọwọ yẹpẹrẹ ti Sweden fi mu ọrọ Covid-19 yi ya ọpọ  eeyan lẹnu. Wọn kọ lati tẹle imọran ajọ isọkan agbaye pe ki wọn ti orile-ede wọn pa. Awọn akẹkọọ wọn keekeeke si wa ni ile ẹkọ.


Awọn akẹkọọ n fọ ọwọ wọn loorekoore, wọn ko jẹ ki wọn sunmọ ara wọn rara. Sweden Ohun to jọ bi ọwọ yẹpẹrẹ ti Sweden fi mu ọrọ Covid-19 yi ya ọpọ  eeyan lẹnu. Wọn kọ lati tẹle imọran ajọ isọkan agbaye pe ki wọn ti orile-ede wọn pa. Awọn akẹkọọ wọn keekeeke si wa ni ile ẹkọ. Ohun ti wọn sọ ni pe ẹri wa wi pe awọn ọmọde kii  ko tabi tan arun naa kaakiri. Norway Lọjọ Kẹtadinlọgbọn, osu Kẹrin ni awọn ileewe alakọbẹrẹ si pada ni Norway ti awọn ileewe jẹle o sinmi si pada ni ogunjọ, osu Kẹrin. Akẹkọọ mẹẹdogun pere lo le wa ni kilaasi.


Ohun ti wọn sọ ni pe ẹri wa wi pe awọn ọmọde kii  ko tabi tan arun naa kaakiri. Norway Lọjọ Kẹtadinlọgbọn, osu Kẹrin ni awọn ileewe alakọbẹrẹ si pada ni Norway ti awọn ileewe jẹle o sinmi si pada ni ogunjọ, osu Kẹrin. Akẹkọọ mẹẹdogun pere lo le wa ni kilaasi. Wọn gba awọn eeyan niyanju lati maa fọwọ ati tabili ikọwe wọn loorekoore. Ilé Gẹẹsi nkọ? Eto wa nilẹ lori bi awọn ile ẹkọ ni ilẹ Gẹẹsi yoo se bẹrẹ si ni si pada losu to n bọ.


Wọn gba awọn eeyan niyanju lati maa fọwọ ati tabili ikọwe wọn loorekoore. Ilé Gẹẹsi nkọ? Eto wa nilẹ lori bi awọn ile ẹkọ ni ilẹ Gẹẹsi yoo se bẹrẹ si ni si pada losu to n bọ. Sugbọn aroye pupọ wa lori boya wọn o yara da awọn ọmọ yi  pada si ile ẹkọ ni tabi bẹẹkọ ati iru aabo ti yoo wa fun wọn nibẹ Naijiria ati Ghana nkọ ? Ni Naijiria titi pa ni gbogbo ile ẹkọ yoo wa titi di igba ti wọn yoo fi se agbeyẹwo ẹkunrẹrẹ. Ohun ti igbimọ to n mojuto ọrọ ajakalẹ arun Covid-19 ni Naijiria sọ ni yi ni Ọjọbọ tii se ọjọ kọkanlelogun, osu Karun un.


Sugbọn aroye pupọ wa lori boya wọn o yara da awọn ọmọ yi  pada si ile ẹkọ ni tabi bẹẹkọ ati iru aabo ti yoo wa fun wọn nibẹ Naijiria ati Ghana nkọ ? Ni Naijiria titi pa ni gbogbo ile ẹkọ yoo wa titi di igba ti wọn yoo fi se agbeyẹwo ẹkunrẹrẹ. Ohun ti igbimọ to n mojuto ọrọ ajakalẹ arun Covid-19 ni Naijiria sọ ni yi ni Ọjọbọ tii se ọjọ kọkanlelogun, osu Karun un. Ni Ghana, Minisita feto iroyin, Kojo Oppong Nkrumah sọrọ lori koko yii lasiko tawọn alasẹ n salaye ọrọ nipa ọrọ yi wi pe ijọba ko ni erongba lati si ile ẹkọ pada lasiko yi.


Ni Ghana, Minisita feto iroyin, Kojo Oppong Nkrumah sọrọ lori koko yii lasiko tawọn alasẹ n salaye ọrọ nipa ọrọ yi wi pe ijọba ko ni erongba lati si ile ẹkọ pada lasiko yi.


Coronavirus in Nigeria: Ṣé lóòtọ́ọ́ ni pé ìtọ̀ àti imí màálù le wo ààrùn coronavirus?

Oriṣiiriṣii nnkan lawọn eeyan n sọ pe o le wo aarun coronavirus ti o ba gbogbo aye finra lọwọ. Ọkan lara wọn ni itọ ati igbẹ maalu. Ṣugbọn ohun ti a mọ ni pe itọ tabi igbẹ maalu ko le ṣ'oogun aarun covid-19. Gẹgẹ bi ọrọ ti ajọ to n ri si eto ilera lagbaye, WHO ṣe sọ, itọ ati igbẹ maalu ko le sọ bo ya eeyan ni aarun coronavirus. Ẹ wo alaye lẹkunrẹrẹ ninu fidio yii.


Oyo state: Rauf Adeniyan, igbákejì gómìnà ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní àwọn ọ̀tá ìdàgbàsókè ló ń gbé ìròyìn ààwọ̀ láàrín òun àti gómìnà Makinde

Igbakeji gomina ipinlẹ Ọyọ, Oloye Rẹmi Ọlaniyan ti sọ pe ko si idi ija kankan laarin oun ati gomina Seyi Makinde gẹgẹ bi awọn eeyan kan ṣe n sọ kiri. Lawọn ọsẹ diẹ sẹyin ni iroyin jade si igboro pe nnkan ko dan mọran laarin gomina Ṣeyi Makinde ati igbakeji rẹ, Oloye Rẹmi Ọlaniyan. Iroyin yii ko fẹrẹ ṣe ọpọlọpọ eeyan ni kayeefi nitori awọn iroyin ati iriri awọn irufẹ edeaiyede bẹẹ to ti waye laarin awsn gomina tabi aarẹ atawọn igbakeji wọn lorilẹede Naijiria. Amọṣa, oloye Adeniyan ni ahess ọrọ lasan leyi ati pe, labẹ ofin Gomina Seyi Makinde ni ojuṣe ti ofin la kalẹ fun un, bẹẹni oun gẹgẹ bii igbakeji pẹlu ni ilakalẹ ojuṣe ti ofin gbe le oun lọwọ paapaa lati maa duro fun gomina gẹgẹ bi o ba ṣe paṣẹ fun oun. O fi kun pe awọn eeyan kan ti ara n ni pẹlu idagbasoke ti iṣejọba gomina Makinde n ṣe lo n fina ahesọ iroyin wahala naa ti ko waye. Yoruba ni ẹyin lo n di akukọ, ibi ti agba ba si dagba de, ni ọmọde yoo ba, awọn ọmọde si lo ni ọjọ ọla.


Amọṣa, oloye Adeniyan ni ahess ọrọ lasan leyi ati pe, labẹ ofin Gomina Seyi Makinde ni ojuṣe ti ofin la kalẹ fun un, bẹẹni oun gẹgẹ bii igbakeji pẹlu ni ilakalẹ ojuṣe ti ofin gbe le oun lọwọ paapaa lati maa duro fun gomina gẹgẹ bi o ba ṣe paṣẹ fun oun. O fi kun pe awọn eeyan kan ti ara n ni pẹlu idagbasoke ti iṣejọba gomina Makinde n ṣe lo n fina ahesọ iroyin wahala naa ti ko waye. Yoruba ni ẹyin lo n di akukọ, ibi ti agba ba si dagba de, ni ọmọde yoo ba, awọn ọmọde si lo ni ọjọ ọla. Bẹẹ ni ọrọ ri pẹlu alagba Kamorudeen Aderibigbe, tii ṣe olukọ lọdun 1979, nile ẹkọ alakọbẹrẹ St Michael to wa ladugbo Yemetu, nilu Ibadan. Lara awọn akẹkọọ to wa ni kilaasi baba Aderibigbe lọdun naa lọhun ni Oluwaseyi Abiodun Makinde, ẹni to di gomina ipinlẹ Oyo lonii. Nigba to n salaye bi oun ṣe pada mọ Seyi Makinde, baba Aderibigbe ni oun ko tete da akẹkọọ oun naa mọ rara ni ọjọ ti oun kọkọ fi oju kan an.


Bẹẹ ni ọrọ ri pẹlu alagba Kamorudeen Aderibigbe, tii ṣe olukọ lọdun 1979, nile ẹkọ alakọbẹrẹ St Michael to wa ladugbo Yemetu, nilu Ibadan. Lara awọn akẹkọọ to wa ni kilaasi baba Aderibigbe lọdun naa lọhun ni Oluwaseyi Abiodun Makinde, ẹni to di gomina ipinlẹ Oyo lonii. Nigba to n salaye bi oun ṣe pada mọ Seyi Makinde, baba Aderibigbe ni oun ko tete da akẹkọọ oun naa mọ rara ni ọjọ ti oun kọkọ fi oju kan an. Nigba to n ba awọn akọroyin sọrọ lori iṣẹlẹ naa, Aderibigbe ni ọjọ pẹ ti oun ti kuro lẹnu iṣẹ olukọ, ti oun si n ṣe akọwe fun Aarẹ musulumi ilẹ Yoruba lati ọdun mọkanlelogoji sẹyin. "Emi ni akọwe fun aarẹ Musulumi nilẹ Yoruba, Alhaji Dauda Makanjuola, ti ọpọ eeyan n pe ni D-Damak, lẹyin ti mo fẹyinti ninu iṣẹ olukọ, ibẹ si ni mo ti pade Seyi Makinde, to wa fi ara rẹ han aarẹ musulumi gẹgẹ bii oludije fun ipo gomina labẹ ẹgbẹ oselu ẹlẹsin SDP ni ọdun diẹ sẹyin." "Mo wo iwe akọsilẹ nipa ara rẹ to mu wa, mo si ri pe ile ẹkọ St Michael ni Yemetu lo lọ lasiko ti mo jẹ olukọ nibẹ, ti mo si tete da mọ kiakia pe ara akẹkọọ ti mo ti kọ nile iwe ri ni."


Nigba to n ba awọn akọroyin sọrọ lori iṣẹlẹ naa, Aderibigbe ni ọjọ pẹ ti oun ti kuro lẹnu iṣẹ olukọ, ti oun si n ṣe akọwe fun Aarẹ musulumi ilẹ Yoruba lati ọdun mọkanlelogoji sẹyin. "Emi ni akọwe fun aarẹ Musulumi nilẹ Yoruba, Alhaji Dauda Makanjuola, ti ọpọ eeyan n pe ni D-Damak, lẹyin ti mo fẹyinti ninu iṣẹ olukọ, ibẹ si ni mo ti pade Seyi Makinde, to wa fi ara rẹ han aarẹ musulumi gẹgẹ bii oludije fun ipo gomina labẹ ẹgbẹ oselu ẹlẹsin SDP ni ọdun diẹ sẹyin." "Mo wo iwe akọsilẹ nipa ara rẹ to mu wa, mo si ri pe ile ẹkọ St Michael ni Yemetu lo lọ lasiko ti mo jẹ olukọ nibẹ, ti mo si tete da mọ kiakia pe ara akẹkọọ ti mo ti kọ nile iwe ri ni." Aderibigbe tun sọrọ siwaju pe, Seyi Makinde tun wa lẹẹkeji lati wa fi iwe pe aarẹ musulumi si ibi waasi aawẹ to seto, oun si ni aarẹ ni ki oun tẹle lọ soju oun, inu mọto Seyi si ni oun wọ lọ sibẹ. O salaye pe asiko yii ni Seyi wa wo oun loju, to si ni oun ni olukọ oun nile ẹkọ St Michael, ti awọn si di mọ ara awọn. Lati igba naa ni ọpọ eeyan ti n pe Aderibigbe ni 'Tisa Seyi', to si ko ipa to jọju si aseyọri akẹkọọ rẹ naa ninu ibo gomina to gbe wọle lọdun 2019.


Aderibigbe tun sọrọ siwaju pe, Seyi Makinde tun wa lẹẹkeji lati wa fi iwe pe aarẹ musulumi si ibi waasi aawẹ to seto, oun si ni aarẹ ni ki oun tẹle lọ soju oun, inu mọto Seyi si ni oun wọ lọ sibẹ. O salaye pe asiko yii ni Seyi wa wo oun loju, to si ni oun ni olukọ oun nile ẹkọ St Michael, ti awọn si di mọ ara awọn. Lati igba naa ni ọpọ eeyan ti n pe Aderibigbe ni 'Tisa Seyi', to si ko ipa to jọju si aseyọri akẹkọọ rẹ naa ninu ibo gomina to gbe wọle lọdun 2019. Ni wọn igba ti ere olukọ ko si ni ọrun mọ, lọwọ lọwọ bayii, gomina Seyi Makinde ti fi orukọ baba Kamorudeen Aderibigbe sọwọ sile asofin ipinlẹ Oyo, lati fi ontẹ lu gẹgẹ bii alaga ajọ to n ṣe akoso iṣẹ ọba. Agbaṣẹṣe kan pẹlu ijọba ipinlẹ Oyo, Olufemi Oniyide ti n fi apa janu lori ilana akoso tuntun lawọn gareeji ọkọ, ti ijọba ipinlẹ Oyo mu lo laipẹ yii. Oniyide, ẹni to kede pe iṣẹ ọpọlọ oun ni ilana tuntun ọhun, ti wa wọ ijọba ipinlẹ Oyo lọ sile ẹjọ lori amulo iṣẹ ọpọlọ naa, eyi to ni wọn lo lai jẹ ki oun mọ nipa rẹ.


Ni wọn igba ti ere olukọ ko si ni ọrun mọ, lọwọ lọwọ bayii, gomina Seyi Makinde ti fi orukọ baba Kamorudeen Aderibigbe sọwọ sile asofin ipinlẹ Oyo, lati fi ontẹ lu gẹgẹ bii alaga ajọ to n ṣe akoso iṣẹ ọba. Agbaṣẹṣe kan pẹlu ijọba ipinlẹ Oyo, Olufemi Oniyide ti n fi apa janu lori ilana akoso tuntun lawọn gareeji ọkọ, ti ijọba ipinlẹ Oyo mu lo laipẹ yii. Oniyide, ẹni to kede pe iṣẹ ọpọlọ oun ni ilana tuntun ọhun, ti wa wọ ijọba ipinlẹ Oyo lọ sile ẹjọ lori amulo iṣẹ ọpọlọ naa, eyi to ni wọn lo lai jẹ ki oun mọ nipa rẹ. Lara awọn olujẹjọ ninu ẹjọ naa, to wa nile ẹjọ giga ipinlẹ naa to kalẹ silu Ibadan ni, agbẹjọro agba ati kọmisana feto idajọ nipinlẹ Oyo. Awọn olujẹjọ yoku ni olori oṣiṣẹ ni ọọfisi gomina, Oloye Oyebisi Ilaka, kọmisana fun iṣẹ ode ati igbokegbodo ọkọ, Raphael Afonja, to fi mọ igbimọ to n pawo wọle fun ijọba ipinlẹ Oyo.Ninu ẹjọ naa, ti nọmba rẹ jẹ 1/421/2020, ti agbẹjọro fun Oniyide gbe lọ sile ẹjọ ni ọjọ kẹrinla oṣu karun ọdun 2020, lo ti n beere miliọnu lọna mẹrinlelaadọjọ naira, N156m owo itanran fun onibara rẹ. Ninu alaye to ṣe sinu iwe ipẹjọ, Oluyide ni iṣẹ ọpọlọ oun, ti oun ṣe akọsilẹ rẹ fun agbeyẹwo niwaju ijọba ipinlẹ Oyo gẹgẹ bii Agbaṣẹṣe, ni ilana akoso tuntun fawọn gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo.


Lara awọn olujẹjọ ninu ẹjọ naa, to wa nile ẹjọ giga ipinlẹ naa to kalẹ silu Ibadan ni, agbẹjọro agba ati kọmisana feto idajọ nipinlẹ Oyo. Awọn olujẹjọ yoku ni olori oṣiṣẹ ni ọọfisi gomina, Oloye Oyebisi Ilaka, kọmisana fun iṣẹ ode ati igbokegbodo ọkọ, Raphael Afonja, to fi mọ igbimọ to n pawo wọle fun ijọba ipinlẹ Oyo.Ninu ẹjọ naa, ti nọmba rẹ jẹ 1/421/2020, ti agbẹjọro fun Oniyide gbe lọ sile ẹjọ ni ọjọ kẹrinla oṣu karun ọdun 2020, lo ti n beere miliọnu lọna mẹrinlelaadọjọ naira, N156m owo itanran fun onibara rẹ. Ninu alaye to ṣe sinu iwe ipẹjọ, Oluyide ni iṣẹ ọpọlọ oun, ti oun ṣe akọsilẹ rẹ fun agbeyẹwo niwaju ijọba ipinlẹ Oyo gẹgẹ bii Agbaṣẹṣe, ni ilana akoso tuntun fawọn gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo. Olupẹjọ naa ni lati ipasẹ ọọfisi olori oṣiṣẹ fun gomina, ni oun ti gbe akọsilẹ ilana tuntun ọhun silẹ fun ijọba ipinlẹ Oyo ni ọjọ keji, oṣu Kẹwa ọdun 2019, ti wọn si ṣe ifilọlẹ ilana naa ni ọjọ kẹtadinlogun oṣu keji ọdun 2020, lai bun oun gbọ mọ. Olupẹjọ naa tun salaye siwaju pé, oun tí kọkọ kọwe saaju ni ọjọ kẹẹdọgbọn oṣu keji ọdun 2020 si gomina Seyi Makinde lori iṣẹlẹ yii, amọ titi di akoko yii, ko tii fesi pada fun oun tabi ransẹ pe oun kawọn dijọ sọrọ lori rẹ. Ile Oloogbe Kehinde Ayọọla ti o jẹ kọmisana fun ọrọ ayika ni ipinlẹ Ọyọ ti kun fọfọ fun awọn abanikẹdun to pejupesẹ lati ṣe idaro ẹni to papoda.Ẹbi, ara, ọrẹ, alabaṣiṣẹpọ ati awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Ọyọ ko gbẹyin ninu awọn ọgọrọ eeyan to korajọpọ sile oloogbe naa.


Olupẹjọ naa ni lati ipasẹ ọọfisi olori oṣiṣẹ fun gomina, ni oun ti gbe akọsilẹ ilana tuntun ọhun silẹ fun ijọba ipinlẹ Oyo ni ọjọ keji, oṣu Kẹwa ọdun 2019, ti wọn si ṣe ifilọlẹ ilana naa ni ọjọ kẹtadinlogun oṣu keji ọdun 2020, lai bun oun gbọ mọ. Olupẹjọ naa tun salaye siwaju pé, oun tí kọkọ kọwe saaju ni ọjọ kẹẹdọgbọn oṣu keji ọdun 2020 si gomina Seyi Makinde lori iṣẹlẹ yii, amọ titi di akoko yii, ko tii fesi pada fun oun tabi ransẹ pe oun kawọn dijọ sọrọ lori rẹ. Ile Oloogbe Kehinde Ayọọla ti o jẹ kọmisana fun ọrọ ayika ni ipinlẹ Ọyọ ti kun fọfọ fun awọn abanikẹdun to pejupesẹ lati ṣe idaro ẹni to papoda.Ẹbi, ara, ọrẹ, alabaṣiṣẹpọ ati awọn aṣoju ijọba ipinlẹ Ọyọ ko gbẹyin ninu awọn ọgọrọ eeyan to korajọpọ sile oloogbe naa. Ohun ti iroyin sọ ni wi pe aisan to jẹ mọ ọkan lo da ẹmi ẹni to ti fi igba kan jẹ adari ile igbimọ aṣofin ipinlẹ Ọyọ naa tẹlẹri legbodo. Ọ̀rẹ́ mi ni Kẹ́hìndé Ayọ̀ọlá tó kú, olùfọkànsìn ńlá ni-Ṣeyi Makinde Gomina Seyi makinde ti ṣe apejuwe skan lara awọn ksmiṣọna rẹ, Kẹhinde Ayọọla to jade laye ni Ọjọbọ, ọjọ kẹrinla oṣu karun ọdun 2020 ni Kẹhinde Ayọọla ku lẹyin aisan ranpẹ. Gbogbo ọfiisi gomina ipinlẹ Ọyọ lo dakẹ rọrọ ti oju gbogbo si faro  ni idaro iku rẹ; eleyi ti gomina ipinlẹ Ọyọ ni o jẹ ibanujẹ nla fun oun nitori pe ọrẹ ni oloogbe naa jẹ si oun.


Ohun ti iroyin sọ ni wi pe aisan to jẹ mọ ọkan lo da ẹmi ẹni to ti fi igba kan jẹ adari ile igbimọ aṣofin ipinlẹ Ọyọ naa tẹlẹri legbodo. Ọ̀rẹ́ mi ni Kẹ́hìndé Ayọ̀ọlá tó kú, olùfọkànsìn ńlá ni-Ṣeyi Makinde Gomina Seyi makinde ti ṣe apejuwe skan lara awọn ksmiṣọna rẹ, Kẹhinde Ayọọla to jade laye ni Ọjọbọ, ọjọ kẹrinla oṣu karun ọdun 2020 ni Kẹhinde Ayọọla ku lẹyin aisan ranpẹ. Gbogbo ọfiisi gomina ipinlẹ Ọyọ lo dakẹ rọrọ ti oju gbogbo si faro  ni idaro iku rẹ; eleyi ti gomina ipinlẹ Ọyọ ni o jẹ ibanujẹ nla fun oun nitori pe ọrẹ ni oloogbe naa jẹ si oun. Gomina Makinde ni ọdun 2002 loun ati oloogbe Kẹhinde Ayọọla pade ti o si jẹ olootọ ati olufọkansin eeyan. Gomina makinde nikan kọ lo daro kọmiṣọna fọrọ ayika atohun alumọni ni ipinlẹ Ọyọ naa, Ẹgbẹ oṣelu PDP ati APC pẹlu ko gbẹyin. Ninu ọrs ibanikẹdun tirẹ, ẹgbẹ oṣelu PDP ninu atẹjade kan ti wọn fi sita eyi ti agbẹnusọ rẹ, Akeem Ọlatunji fọwọsi ṣe apejuwe Ayọọla gẹgẹ bi akinkanju ọmọogun to si tun jẹ ẹlẹyinju aanu nigba aye rẹ.


Gomina Makinde ni ọdun 2002 loun ati oloogbe Kẹhinde Ayọọla pade ti o si jẹ olootọ ati olufọkansin eeyan. Gomina makinde nikan kọ lo daro kọmiṣọna fọrọ ayika atohun alumọni ni ipinlẹ Ọyọ naa, Ẹgbẹ oṣelu PDP ati APC pẹlu ko gbẹyin. Ninu ọrs ibanikẹdun tirẹ, ẹgbẹ oṣelu PDP ninu atẹjade kan ti wọn fi sita eyi ti agbẹnusọ rẹ, Akeem Ọlatunji fọwọsi ṣe apejuwe Ayọọla gẹgẹ bi akinkanju ọmọogun to si tun jẹ ẹlẹyinju aanu nigba aye rẹ. Ni tirẹ, ẹgbẹ oṣelu APC ṣe apejuwe iku rẹ gẹgẹ bii ajalu nla fun gbogbo olugbe ipinlẹ Ọyọ. Bakan naa ni ẹgbẹ awọn alaga ijọba ibilẹ, ALGON ni ipinlẹ Ọyọ pẹlu sọrọ ti wọn si woye pe, loju tawọn o, oloogbe Kẹhinde Ayọọla nikan lawọn ri gẹgẹ bii ọlọpọlọ pipe ti awọn ri tọkasi ni iṣejọba gomina Seyi Makinde. Kọmiṣọna fọrs ayika atohun alumọni ni ipinlẹ Ọyọ, Kẹhinde Ayọọla dakẹ si ileewosan aladani kan lagbegbe Iyaganku ni ilu Ibadan, gẹgẹ bi awọn iwe iroyin abẹle ṣe sọ.


Ni tirẹ, ẹgbẹ oṣelu APC ṣe apejuwe iku rẹ gẹgẹ bii ajalu nla fun gbogbo olugbe ipinlẹ Ọyọ. Bakan naa ni ẹgbẹ awọn alaga ijọba ibilẹ, ALGON ni ipinlẹ Ọyọ pẹlu sọrọ ti wọn si woye pe, loju tawọn o, oloogbe Kẹhinde Ayọọla nikan lawọn ri gẹgẹ bii ọlọpọlọ pipe ti awọn ri tọkasi ni iṣejọba gomina Seyi Makinde. Kọmiṣọna fọrs ayika atohun alumọni ni ipinlẹ Ọyọ, Kẹhinde Ayọọla dakẹ si ileewosan aladani kan lagbegbe Iyaganku ni ilu Ibadan, gẹgẹ bi awọn iwe iroyin abẹle ṣe sọ. Titi di bi a ṣe n ko iroyin yii jọ, ko tii si ẹni lee sọ ni pato ohun to ṣokunfa iku rẹ, ṣugbọn ohun ti a gbọ ni wi pe, ohun funra rẹ lo wa ọks lọ si ileewosan naa ni ọsẹ meji sẹyin fun ayẹwo ilera rẹ ti wọn si daa duro lati sinmi. Lati igba naa wa ni a gbọ wi pe o ti wa nileewosan naa ki o to dagbere faye lọjọbọ. Ìròyìn tó ń tẹ̀ wa lọ́wọ́lọ́wọ́ ní wí pé Kọmiṣọna fọrọ Ayika ati ohun alumọni ilẹ ni ipinlẹ Ọyọ, Kẹhinde Ayọọla ti jade laye.


Titi di bi a ṣe n ko iroyin yii jọ, ko tii si ẹni lee sọ ni pato ohun to ṣokunfa iku rẹ, ṣugbọn ohun ti a gbọ ni wi pe, ohun funra rẹ lo wa ọks lọ si ileewosan naa ni ọsẹ meji sẹyin fun ayẹwo ilera rẹ ti wọn si daa duro lati sinmi. Lati igba naa wa ni a gbọ wi pe o ti wa nileewosan naa ki o to dagbere faye lọjọbọ. Ìròyìn tó ń tẹ̀ wa lọ́wọ́lọ́wọ́ ní wí pé Kọmiṣọna fọrọ Ayika ati ohun alumọni ilẹ ni ipinlẹ Ọyọ, Kẹhinde Ayọọla ti jade laye. Iroyin ti a gbọ ṣalaye pe, o ti pe ọsẹ meji bayii ti kọmiṣọna naa ti dubulẹ aisan ki o to jade laye loni. Ki o to di kọmiṣọna, Ayọọla ni aṣofin to n ṣoju ẹkun ila orun ipinlẹ Ọyọ ni ile igbimọ asofin ipinlẹ naa laarin ọdun 1999 si ọdun 2003. Gẹgẹ bi eeyan kan to wa nijọba ṣe sọ, owurọ Ọjọbọ lo jade laye.


Iroyin ti a gbọ ṣalaye pe, o ti pe ọsẹ meji bayii ti kọmiṣọna naa ti dubulẹ aisan ki o to jade laye loni. Ki o to di kọmiṣọna, Ayọọla ni aṣofin to n ṣoju ẹkun ila orun ipinlẹ Ọyọ ni ile igbimọ asofin ipinlẹ naa laarin ọdun 1999 si ọdun 2003. Gẹgẹ bi eeyan kan to wa nijọba ṣe sọ, owurọ Ọjọbọ lo jade laye. oun ni Olori ile aṣofin ipinlẹ Ọyọ lasiko iṣejọba Lam Adesina gẹgẹ bi gomina ipinlẹ Ọyọ Bi a ba n wa ọna atijẹ kiri, afi kaa yara maa gbadura ki a maa pade ohun ti yoo jẹ wa o. Bẹẹ lọrọ ri fun Ọgbẹni James Daniel, ọlọkada kan ni ilu Akurẹ to jade lọ ibi iṣẹ ọkada rẹ ṣugbọn to ba ara rẹ ni ileewosan. Idi abajọ ni pe, awọn ọkunrin meji kan, gẹgẹ bi James Daniel ṣe sọ, ni wọn da oun duro gẹgẹ bi onibara loju popo lagbegbe Igbatoro nilu Akurẹ pe ki o gbe awọn lori ọkada rẹ de Ibafo ki o si tun gbe awọn pada. Ọgbẹni James to ni darandaran Fulani lawọn afunrasi naa, ṣalaye pe nigba ti awsn n lọ lori ere ni awọn afunrasi mejeeji naa ys ada ti oun ti wọn ṣa oun lada yannayanna ki wsn to gbe ọkada oun sa lọ O ṣalaye fawọn oniroyin pe n ṣe ni wọn fi oun silẹ ninu agbara ẹjẹ ni kete ti wọn rii pe oun ti daku ki oun le gba ibẹ dero ọrun.


oun ni Olori ile aṣofin ipinlẹ Ọyọ lasiko iṣejọba Lam Adesina gẹgẹ bi gomina ipinlẹ Ọyọ Bi a ba n wa ọna atijẹ kiri, afi kaa yara maa gbadura ki a maa pade ohun ti yoo jẹ wa o. Bẹẹ lọrọ ri fun Ọgbẹni James Daniel, ọlọkada kan ni ilu Akurẹ to jade lọ ibi iṣẹ ọkada rẹ ṣugbọn to ba ara rẹ ni ileewosan. Idi abajọ ni pe, awọn ọkunrin meji kan, gẹgẹ bi James Daniel ṣe sọ, ni wọn da oun duro gẹgẹ bi onibara loju popo lagbegbe Igbatoro nilu Akurẹ pe ki o gbe awọn lori ọkada rẹ de Ibafo ki o si tun gbe awọn pada. Ọgbẹni James to ni darandaran Fulani lawọn afunrasi naa, ṣalaye pe nigba ti awsn n lọ lori ere ni awọn afunrasi mejeeji naa ys ada ti oun ti wọn ṣa oun lada yannayanna ki wsn to gbe ọkada oun sa lọ O ṣalaye fawọn oniroyin pe n ṣe ni wọn fi oun silẹ ninu agbara ẹjẹ ni kete ti wọn rii pe oun ti daku ki oun le gba ibẹ dero ọrun. O ni alaanu eeyan kan to n kọja lọ lo to gbe oun lọ sileewosan. Ni bi a ṣe n sọrọ yii, ileewosan kan ni ilu Akurẹ ni Ọgbẹni Daniel wa to ti n gba itọju. Ẹkunrẹrẹ ajọsọ ọrs pẹlu BBC News Yoruba lori ẹrọ ayelujara lo wa loke iroyin yii.


O ni alaanu eeyan kan to n kọja lọ lo to gbe oun lọ sileewosan. Ni bi a ṣe n sọrọ yii, ileewosan kan ni ilu Akurẹ ni Ọgbẹni Daniel wa to ti n gba itọju. Ẹkunrẹrẹ ajọsọ ọrs pẹlu BBC News Yoruba lori ẹrọ ayelujara lo wa loke iroyin yii.


Coronavirus in Nigeria: Ǹjẹ́ irinṣẹ́ tó ń wo ara gbígbóná ''thermal'' lé sọ èèyàn ní coronavirus?

Ọkan lara awọn apẹẹrẹ aarun coronavirus ni ki ara eeyan maa gbona. Ṣugbọn njẹ eyi tumọ si pe gbogbo ẹni ti ara wọn ba n gbona lo ni aarun covid-19 bi? Rara o! Gẹgẹ bi ọrọ ti ajọ to n ri si eto ilera lagbaye, WHO ṣe sọ, irinṣẹ iṣegun oyinbo ''thermal'' ko le sọ bo ya eeyan ni aarun coronavirus. Ẹ wo alaye lẹkunrẹrẹ ninu fidio yii.


Coronavirus recovery cases: Ìrírí ọkùnrin kan tó ní àrùn coronavirus ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì rèé

Wọn ni iku to ba fẹ pa ni, to ba ṣi ni ni fila, ọpẹ lo yẹ ki ẹda o da si Eleduwa. Eyi gan ni ni orin ti alagba, ẹni to ru arun coronavirus la lorilẹede Gẹẹsi. O ni bi ere bi ere larun naa bẹrẹ ati pe awọn egbo ibilẹ bii galiiki ati nnkan miran ti iyawo oun se foun ati ẹbi oun kun ara ohun to mu ki ara oun tete bọ sipo.


Coronavirus: Ọ̀rá ni àwọn dókítà fi ń dáàbò bo ara wọn nílẹ̀ẹ Gẹ̀ẹ́sì

Bi iye awọn eeyan to ti gbẹmi mi nitori Coronavirus ṣe n peleke sii nilẹ Gẹẹsi, bẹ naa ni awọn ile iwosan atawọn oṣiṣẹ eto ilera n wa ọna lati koju arun ọhun. Bo tilẹ jẹ pe wọn dẹkun wọn lati ba ileeṣẹ iroyin sọrọ, ọpọ awọn oṣiṣẹ eto ilera nilẹ Gẹẹsi ti sọ ẹdun ọkan wọn fun ileeṣẹ iroyin BBC nipa bi aini irinṣẹ to peye ṣe n jẹ wọn niya. Ọkan lara awọn dokita ilẹ naa, Roberts sọ pe ile iwosan ti kun fun awọn alaisan Coronavirus. O ni awọn nọọsi to wa nilẹ ko to fun iye awọn alaisan to nilo itọju, bẹẹ naa ni ko si ogun ati awọn ibusun ti alaisan le fẹyinle. Ṣugbọn o jẹ ohun iyalẹnu pe ọra lasan ni awọn to n ṣeṭoju alaisan fi n dabo bo ara wọn, fun nnkan bi wakati mẹtala ti wọn n lo lẹnu iṣẹ. Dokita ọhun ni ijọba gba awọn ara ilu lati jinna rere si ẹni ti wọn ba funra sip e o ni arun Coronavirus lara, ṣugbọn awọn to n ṣiṣẹ nile iwosan n fẹgbẹkẹgbẹ pẹlu alarun naa laisi ohun idabo bo ara ẹni to kun oju oṣuwọn.


O ni awọn nọọsi to wa nilẹ ko to fun iye awọn alaisan to nilo itọju, bẹẹ naa ni ko si ogun ati awọn ibusun ti alaisan le fẹyinle. Ṣugbọn o jẹ ohun iyalẹnu pe ọra lasan ni awọn to n ṣeṭoju alaisan fi n dabo bo ara wọn, fun nnkan bi wakati mẹtala ti wọn n lo lẹnu iṣẹ. Dokita ọhun ni ijọba gba awọn ara ilu lati jinna rere si ẹni ti wọn ba funra sip e o ni arun Coronavirus lara, ṣugbọn awọn to n ṣiṣẹ nile iwosan n fẹgbẹkẹgbẹ pẹlu alarun naa laisi ohun idabo bo ara ẹni to kun oju oṣuwọn. O tẹsiwaju pe ọpọ oṣiṣẹ ni awọn ẹka ile iwosan rẹ lo wa ninu ibeorubojo nitori wọn ko mọ iru aisan to le kolu wọn lọjọ iwaju. Roberts fẹsun kan ijọba pe ko pese ohun to yẹ fun awọn  oṣiṣẹ ile iwosan rẹ, idi ree ti wọn ṣe n lo ọra lati fi dabo ara wọn, eyi ti ko bojumu.Ṣaaju ni ijọba ilẹ Gẹẹsi ti sọ pe oun n ni idojukọ pẹlu pinpin awọn ohun elo idabobo ara ẹni ọhun, ṣugbọn iṣẹ n lọ pẹlu ifọwosoẉọpọ awọn ọwọn ọmọ ogun lati ri pe ohun elo naa kari.Ijọba ni iboju ti ko din ni miliọnu kan ni oun ti pin si awọn ile iwosan ni ọjọ kinni oṣu kẹrin ọdun 2020, ṣugbọn dokita Robert sọ pe ọrọ ko ri bẹ nitori ile iwosan ohun ko ri ohunkohun gba. O ni "Iboju to wa lọdọ wa bayii yẹ ko ti pari iṣẹ lati ọdun 2009, awọn kan yẹ ko ti pari iṣẹ lati 2013, ti awọn toku yoo kọṣẹ lọdun 2021, gẹgẹ bi akọle to wa lara rẹ.


O tẹsiwaju pe ọpọ oṣiṣẹ ni awọn ẹka ile iwosan rẹ lo wa ninu ibeorubojo nitori wọn ko mọ iru aisan to le kolu wọn lọjọ iwaju. Roberts fẹsun kan ijọba pe ko pese ohun to yẹ fun awọn  oṣiṣẹ ile iwosan rẹ, idi ree ti wọn ṣe n lo ọra lati fi dabo ara wọn, eyi ti ko bojumu.Ṣaaju ni ijọba ilẹ Gẹẹsi ti sọ pe oun n ni idojukọ pẹlu pinpin awọn ohun elo idabobo ara ẹni ọhun, ṣugbọn iṣẹ n lọ pẹlu ifọwosoẉọpọ awọn ọwọn ọmọ ogun lati ri pe ohun elo naa kari.Ijọba ni iboju ti ko din ni miliọnu kan ni oun ti pin si awọn ile iwosan ni ọjọ kinni oṣu kẹrin ọdun 2020, ṣugbọn dokita Robert sọ pe ọrọ ko ri bẹ nitori ile iwosan ohun ko ri ohunkohun gba. O ni "Iboju to wa lọdọ wa bayii yẹ ko ti pari iṣẹ lati ọdun 2009, awọn kan yẹ ko ti pari iṣẹ lati 2013, ti awọn toku yoo kọṣẹ lọdun 2021, gẹgẹ bi akọle to wa lara rẹ. "Dikita naa pari ọrọ pe ki awọn ara ilu joko sile wọn lọna ati dabo bo ara wọn ati awọn ololufẹ wọn.


"Dikita naa pari ọrọ pe ki awọn ara ilu joko sile wọn lọna ati dabo bo ara wọn ati awọn ololufẹ wọn.


Coronavirus in Nigeria: Àwọn ìlànà tó tọ̀nà láti tọ̀ tí o bá fura pé o ní àrùn Coronavirus

Arun Coronavirus ti tan de, o kere tan, ọgọrin orilẹ-ede, ilẹ Gẹẹsi ati Naijira si jẹ ọkan lara rẹ. Arun Coronavirus maa n tan kan nigba ti ẹni to ba ti lugbadi arun naa ba hukọ, ti afẹfẹ si gbe. Ẹlomiran le mi iru afẹfẹ bẹ simu, tabi to ba fọwọ kan ibi (ori aga ijoko tabi ori tabili) ti arun naa ti bale, ti iru ẹni bẹ si fi ọwọ naa si oju, imu tabi ẹnu rẹ. Bi o ba wa kẹẹfin pe o ni arun yii, awọn igbesẹ ti o lee gbe wa ninu fọnran fidio yii.


Nigeria lockdown: Kí ni àwọn kókó tí Ààrẹ Buhari tẹnumọ́ nínú ọ̀rọ̀ tó bá àwọn ọmọ Nàìjíríà sọ lọ́jọ́ Àìkú?

Lootọ ni Aarẹ orilẹ-ede Naijiria, Muhammadu Buhari ti kede pe ko ni si lilọ bibọ ọkọ ati eniyan nipinlẹ Eko, Ogun ati ilu Abuja, ṣugbọn ofin yii ko de awọn kan. Eyi ko ṣẹyin bi iṣẹ wọn ṣe ṣe pataki si igbaye-gbadun awọn araalu. Lara awọn eniyan naa lati ri awọn to n ṣiṣẹ ni awọn ileeṣẹ ẹrọ ibaraẹnisọrọ, awọn ileeṣẹ iroyin radio ati amohunmaworan, awọn oniweeroyin, to si le fi ẹri han pe awọn ko le ṣiṣẹ lati ile wọn. Bakan naa ni ko yọ awọn ileeṣẹ to n ṣe nkan ti ẹnu njẹ, awọn ileepo bẹtiro, awọn ileeṣẹ eleto aabo ti ijọba ati aladani to fi mọ ileeṣẹ amunawa. Eyi ko yọ awọn oṣiṣẹ ileewosan, awọn ile itaja ogun silẹ. Ẹwẹ, iaarẹ sọ pe awọn ọkọ ti yoo lanfaani lati rin loju popo ni awọn ọkọ to ba ko ounjẹ ati ohun eelo itọju alaisan. Aarẹ Muhammadu Buhari ti kede awọn igbesẹ tuntun lori ọna ati wawọ ajakalẹ arun Coronavirus lorilẹede Naijiria.


Eyi ko yọ awọn oṣiṣẹ ileewosan, awọn ile itaja ogun silẹ. Ẹwẹ, iaarẹ sọ pe awọn ọkọ ti yoo lanfaani lati rin loju popo ni awọn ọkọ to ba ko ounjẹ ati ohun eelo itọju alaisan. Aarẹ Muhammadu Buhari ti kede awọn igbesẹ tuntun lori ọna ati wawọ ajakalẹ arun Coronavirus lorilẹede Naijiria. Aarẹ Buhari ni awọn igbesẹ naa da lori amọran ileeṣẹ eto ilera nijọba apapọ ati ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun lorilẹede Naijiria Aarẹ ni lootọ inira pupọ ni igbesẹ yii yoo mu ba awọn ọmọ orilẹede Naijiria ṣugbọn ọrọ arun coronavirus lorilẹede Naijiria bayii ti di tiku-tiye; o ti di ọrọ sunnukun to nilo amojuto pẹlu oju sunnukun. Aarẹ ni pẹlu bi nnkan ṣe yọri si fun awọn eeyan orilẹede bii Italy ati Faranse, ko si ifarada to pọju fun ati koju aru naa ko to gba aorilẹede Naijiria kan.


Aarẹ Buhari ni awọn igbesẹ naa da lori amọran ileeṣẹ eto ilera nijọba apapọ ati ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun lorilẹede Naijiria Aarẹ ni lootọ inira pupọ ni igbesẹ yii yoo mu ba awọn ọmọ orilẹede Naijiria ṣugbọn ọrọ arun coronavirus lorilẹede Naijiria bayii ti di tiku-tiye; o ti di ọrọ sunnukun to nilo amojuto pẹlu oju sunnukun. Aarẹ ni pẹlu bi nnkan ṣe yọri si fun awọn eeyan orilẹede bii Italy ati Faranse, ko si ifarada to pọju fun ati koju aru naa ko to gba aorilẹede Naijiria kan.


Coronavirus in Nigeria: K1 de Ultimate ní káwọn ọmọ Nàìjíríà tí kò bá ńidìí láti jáde ó gbé inú ilé wọn

Agba oye Wasiu Ayinde Ọmọgbọlahan ti ọpọlọpọ eeyan mọ si K1 ti ke sawọn ọmọ orilẹede Naijiria pe pẹlu bi nnkan ṣe n lọ yii lori arun coronavirus, gbogbo ẹni ti ko ba ni nnkan to nṣe ki wọn gbe ile wọn ni. Ninu orin rẹ kan to n kaakiri lori ayelujara bayii, K1 ṣalaye pe ọrọ coronavirus yii ki ṣe ṣereṣere rara, gbogbo ọmọ Naijiria lo si gbọdọ gbaruku ti awọn alaṣẹ lati gbe awọn igbesẹ gbogbo to yẹ ni didẹkun arun naa. Ẹwẹ, Gbajugbaja Oṣere Tiata, Toyin Abraham naa ti da si ọrọ arun coronavirus to gbode kan bayii. Toyin jẹ ọkan lara awọn wọ kilu o mọ akọkọ ti yo mẹnu le ọrọ lori arun yii. Ninu ọrọ kan to fi sori oju opo twitter rẹ, Toyin Abraham rọ awọn ololufẹ rẹ lati mojuto ilera wọn fun oun nitori oun nifẹ wọn gidigidi. Toyin Abrahams to gba ami ẹyẹ oṣere to gbamuṣe julọ lobinrin lagbo ere tiata nibi ami ẹyẹ AMVCA laipẹ yii tun fi fidio ilanilọyẹ kan lori bi a ṣe lee tọju imọtoto ara ẹni lasiko yii.


Toyin jẹ ọkan lara awọn wọ kilu o mọ akọkọ ti yo mẹnu le ọrọ lori arun yii. Ninu ọrọ kan to fi sori oju opo twitter rẹ, Toyin Abraham rọ awọn ololufẹ rẹ lati mojuto ilera wọn fun oun nitori oun nifẹ wọn gidigidi. Toyin Abrahams to gba ami ẹyẹ oṣere to gbamuṣe julọ lobinrin lagbo ere tiata nibi ami ẹyẹ AMVCA laipẹ yii tun fi fidio ilanilọyẹ kan lori bi a ṣe lee tọju imọtoto ara ẹni lasiko yii. Toyin Abraham kọ ni gbajugbaja oṣere akọkọ ti yoo ke sawọn ololufẹ wọn ati gbogbo ọmọ orilẹede Naijiria pe ki wọn tọju imọtoto wọn lasiko ajakalẹ arun yii. Awọn adẹrinpoṣonu bii Ushbebe to jẹ adẹrinpoṣonu, ati Ayọdele Makun to jẹ adẹrinpoṣonu naa. Bi a ko ba gbagbe arun coronavirus yii naa ti ṣọṣẹ laarin awọn ilumọọka ati wọọ-ki-ilu-mọ kaakiri agbaye.


Toyin Abraham kọ ni gbajugbaja oṣere akọkọ ti yoo ke sawọn ololufẹ wọn ati gbogbo ọmọ orilẹede Naijiria pe ki wọn tọju imọtoto wọn lasiko ajakalẹ arun yii. Awọn adẹrinpoṣonu bii Ushbebe to jẹ adẹrinpoṣonu, ati Ayọdele Makun to jẹ adẹrinpoṣonu naa. Bi a ko ba gbagbe arun coronavirus yii naa ti ṣọṣẹ laarin awọn ilumọọka ati wọọ-ki-ilu-mọ kaakiri agbaye. Ni ọjọ aje ni gbajugbaja oṣere sinima ni ilẹ Gẹẹsi, Idris Elba kede pe oun ti wa ni igbele bayii nitori oun pẹlu ti ko arun COVID-19 ti ọpọ n pe ni Coronavirus. Amọṣa o kọọ pe "ara oun ji pepe, gbogbo ami to si maa n farahan lara ẹni to ba ni arun naa ko jẹyọ lara oun o oun si ti fi ara oun si igbele lati igba ti oun ti fidi rẹ mulẹ pe oun ni arun yii' Bakan naa, Tom Hanks ati Rita Wilson  lorilẹede Naijiria naa ti koo. Hanks kede faraye pe oun ati iyawo oun, Rita ti ko arun naa lorilẹede Australia.


Ni ọjọ aje ni gbajugbaja oṣere sinima ni ilẹ Gẹẹsi, Idris Elba kede pe oun ti wa ni igbele bayii nitori oun pẹlu ti ko arun COVID-19 ti ọpọ n pe ni Coronavirus. Amọṣa o kọọ pe "ara oun ji pepe, gbogbo ami to si maa n farahan lara ẹni to ba ni arun naa ko jẹyọ lara oun o oun si ti fi ara oun si igbele lati igba ti oun ti fidi rẹ mulẹ pe oun ni arun yii' Bakan naa, Tom Hanks ati Rita Wilson  lorilẹede Naijiria naa ti koo. Hanks kede faraye pe oun ati iyawo oun, Rita ti ko arun naa lorilẹede Australia. Kristofer Hivju to jẹ ọkan pataki lara awọn oṣere to kopa ninu sinimọ 'Game of thrones" naa kede pe oun pẹlu ti ko arun ọhun. O nioun atawọn mọlẹbi oun ti fi ara wọn si igbele titi di igba ti aisan naa yoo fi wọn silẹ. Amọṣa o ni 'ṣaka lara emi ati idile mi le'


Kristofer Hivju to jẹ ọkan pataki lara awọn oṣere to kopa ninu sinimọ 'Game of thrones" naa kede pe oun pẹlu ti ko arun ọhun. O nioun atawọn mọlẹbi oun ti fi ara wọn si igbele titi di igba ti aisan naa yoo fi wọn silẹ. Amọṣa o ni 'ṣaka lara emi ati idile mi le'


Coronavirus pandemic: Toyin Abrahams ṣàlàyé pé ọ̀pọ̀ àhesọ ọ̀rọ̀ tí kò ní àǹfàní ló ń jáde nípa ààrùn Coronavirus

Ọrọ arun coronavirus ti di eyi ti gbogbo agbaye n karamasiki rẹ bayii. Oniruru awọn eekan ilu lo si ti sọrọ nipa rẹ. Eyi ni ọrọ ti gbajumọ oṣere sinima lorilẹede Naijiria, Toyin Abraham sọ nipa rẹ.


Coronvirus in Nigeria: Àjọ NCDC ti kede pé ènìyàn méji míran ti ni àrun náà

Ní ìròlẹ́ òní ni àjọ to n ri si itankalẹ ajàkálẹ̀ àrun ti tún kéde pé ènìyàn méji míràn tú ti kú àwọn méjilelogoji to wà nilẹ̀ tẹ́lẹ̀ ti o si ti di ẹni mérinlélógójì báyìí to to ti ni ààrun náà ni Naijira. Awọn méji oun ti rín irin ajò lọ si olrilẹ̀-èdè UK àti Germany, súgbọ̀n kìí se ilú Eko ni wọ́n de si báyìí. Awọn méjèèjì náà ni wọ́n ri ọkan ni Abuja nígba ti okán wà ni Bauchi Ní dede ààgo mẹfa kọjá iṣẹju mẹẹdọgbọ̀n ni NCDC kédé ènìyàn méji túntun náà 102,000 ènìyàn jàjàbọ́ lọ́wọ́ COVID-19 lágbàáyé coronvirus world: 102,000 ènìyàn jàjàbọ́ lọ́wọ́ COVID-19 lágbàáyé Fasiti iwadii ti John Hopkins to ni Baltimore ni Maryland lorilẹ-ede America ti fi abajade akọsilẹ iṣẹlẹ corona virus lagbaye ti wọn ṣe sita. Abọ akọsilẹ naa fihan pe awọn to ti bọ lọwọ aarun coronavirus ti tun pọ sii lagbaye. Bayii coronavirus ti de orilẹ-ede mẹwaa din ni igba ni gbogbo agbaye. O ti le ni ẹgbẹrun lọna ọọdunrun awọn eniyan ti wọn ti kagbako Coronavirus yatọ si China nibi to ti kókó bẹ silẹ.


Abọ akọsilẹ naa fihan pe awọn to ti bọ lọwọ aarun coronavirus ti tun pọ sii lagbaye. Bayii coronavirus ti de orilẹ-ede mẹwaa din ni igba ni gbogbo agbaye. O ti le ni ẹgbẹrun lọna ọọdunrun awọn eniyan ti wọn ti kagbako Coronavirus yatọ si China nibi to ti kókó bẹ silẹ. Ninu awọn eniyan 382, 000 to ti lugbadi aarun yii, awọn eniyan 102, 000 ni akọsilẹ fasiti yii fidiẹ mulẹ pe wọn ti gbadun tan patpata bayii. Awọn eniyan 16, 600 ni wọn ni wọn ti di oloogbe bayii. Bo tilẹ jẹ pe awọn miran n ku lataari awọn aisan to ti wa lara wọn tẹlẹ.


Ninu awọn eniyan 382, 000 to ti lugbadi aarun yii, awọn eniyan 102, 000 ni akọsilẹ fasiti yii fidiẹ mulẹ pe wọn ti gbadun tan patpata bayii. Awọn eniyan 16, 600 ni wọn ni wọn ti di oloogbe bayii. Bo tilẹ jẹ pe awọn miran n ku lataari awọn aisan to ti wa lara wọn tẹlẹ. Abba Kyari lùgbàdì aàrùn coronavirus- Reuters Coronavirus in Nigeria: Èèyàn mẹ́rin míì kó coronavirus ní Nàìjíríà, ogójì ló ti di níi báyìí Iroyin ti Reuters fi lede ni Ogbẹni Abba Kyari to jẹ awọn oṣiṣẹ nile ijọba apapọ ni Aso Rock nilu Abuja ti lugbadi aarun coronavirus. Eni kan to ba wa sọrọ to jẹ ogbontarigi nile ijọba ti ko fẹ ki wọn darukọ oun fidiẹ mulẹ fun BBC pe otitọ ni iroyin naa. Ṣaaju nigba ti iroyin yii bẹrẹ si ni tan kalẹ ni BBC kan si olubadamọran Aarẹ Buhari lori ọrọ iroyin, Garba Shehu ko le fiidi ọrọ na mulẹ tabi bẹẹkọ.


Abba Kyari lùgbàdì aàrùn coronavirus- Reuters Coronavirus in Nigeria: Èèyàn mẹ́rin míì kó coronavirus ní Nàìjíríà, ogójì ló ti di níi báyìí Iroyin ti Reuters fi lede ni Ogbẹni Abba Kyari to jẹ awọn oṣiṣẹ nile ijọba apapọ ni Aso Rock nilu Abuja ti lugbadi aarun coronavirus. Eni kan to ba wa sọrọ to jẹ ogbontarigi nile ijọba ti ko fẹ ki wọn darukọ oun fidiẹ mulẹ fun BBC pe otitọ ni iroyin naa. Ṣaaju nigba ti iroyin yii bẹrẹ si ni tan kalẹ ni BBC kan si olubadamọran Aarẹ Buhari lori ọrọ iroyin, Garba Shehu ko le fiidi ọrọ na mulẹ tabi bẹẹkọ. Gbogbo igbiyanju BBC lati gbọ ohun to n ṣẹlẹ bayii lẹnu Garba Shehu lo ja si pabo. Reuters ni Abba Kyari rinrin  ajo lọ si orilẹ-ede Germany nibẹrẹ oṣu yii pẹlu ikọ awọn oṣiṣẹ ijọba kan lati ṣe ipade pẹlu Siemes. Reuters ni awọn ko le sọ igbesẹ ti Abba Kyari tabi ileeṣẹ ijọba apapọ n gbe bayii.


Gbogbo igbiyanju BBC lati gbọ ohun to n ṣẹlẹ bayii lẹnu Garba Shehu lo ja si pabo. Reuters ni Abba Kyari rinrin  ajo lọ si orilẹ-ede Germany nibẹrẹ oṣu yii pẹlu ikọ awọn oṣiṣẹ ijọba kan lati ṣe ipade pẹlu Siemes. Reuters ni awọn ko le sọ igbesẹ ti Abba Kyari tabi ileeṣẹ ijọba apapọ n gbe bayii. Eni mẹ́rin míì kó coronavirus ní Nàìjíríà, àfàìmọ̀ kó má dàbi ti China, Italy- Mínísítà kìlọ̀ Ajọ NCDC ṣalaye pe mẹta ninu awọn eeyan wa lati ipinlẹ Eko nigba ti ẹyọkan to ku wa lati olu ilu orilẹede Naijiria, Abuja. O ti di ogoji eeyan to ti lugbadi arun coronavirus bayii lorilẹ-ede Naijiria, lẹyin ti ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun ni Naijiria, NCDC kede awọn mẹrin mii to ti ni aisan naa lalẹ ọjọ Aje. Ajọ NCDC ṣalaye pe mẹta ninu awọn eeyan wa lati ipinlẹ Eko nigba ti ẹyọkan to ku wa lati olu ilu orilẹede Naijiria, Abuja.


Eni mẹ́rin míì kó coronavirus ní Nàìjíríà, àfàìmọ̀ kó má dàbi ti China, Italy- Mínísítà kìlọ̀ Ajọ NCDC ṣalaye pe mẹta ninu awọn eeyan wa lati ipinlẹ Eko nigba ti ẹyọkan to ku wa lati olu ilu orilẹede Naijiria, Abuja. O ti di ogoji eeyan to ti lugbadi arun coronavirus bayii lorilẹ-ede Naijiria, lẹyin ti ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun ni Naijiria, NCDC kede awọn mẹrin mii to ti ni aisan naa lalẹ ọjọ Aje. Ajọ NCDC ṣalaye pe mẹta ninu awọn eeyan wa lati ipinlẹ Eko nigba ti ẹyọkan to ku wa lati olu ilu orilẹede Naijiria, Abuja. NCDC ni awọn meji ninu wọn ṣẹṣẹ rinrin ajo de lati oke okun ni. Gẹgẹ bi alaye ajọ NCDC loju opo Twitter rẹ, eeyan meji ninu awọn ogoji eeyan to lugbadi arun Covid-19 ni Naijiria ti kuro nile iwosan. Eeyan ti dero ọrun ninu awọn to larun naa ni Naijiria, ọjọ Aje ni ọkunrin naa ẹni ọdun mẹtadinlaadọrin ku.


NCDC ni awọn meji ninu wọn ṣẹṣẹ rinrin ajo de lati oke okun ni. Gẹgẹ bi alaye ajọ NCDC loju opo Twitter rẹ, eeyan meji ninu awọn ogoji eeyan to lugbadi arun Covid-19 ni Naijiria ti kuro nile iwosan. Eeyan ti dero ọrun ninu awọn to larun naa ni Naijiria, ọjọ Aje ni ọkunrin naa ẹni ọdun mẹtadinlaadọrin ku. Ohun ti a gbọ ni pe ọkunrin ti ni arun itọ ṣuga ati arun jẹjẹrẹ lara tẹlẹ ki o to lugbadi coronavirus. Ni bayii, eeyan mejidinlọgọn lo wa lati ipinlẹ Eko ninu ogoji to larun naa ni Naijiria, meje lati Abuja. Eeyan meji wa lati ipinlẹ Ogun, nigba ti ipinlẹ Ekiti, Oyo ati Edo ni ẹyọ kọọkan.


Ohun ti a gbọ ni pe ọkunrin ti ni arun itọ ṣuga ati arun jẹjẹrẹ lara tẹlẹ ki o to lugbadi coronavirus. Ni bayii, eeyan mejidinlọgọn lo wa lati ipinlẹ Eko ninu ogoji to larun naa ni Naijiria, meje lati Abuja. Eeyan meji wa lati ipinlẹ Ogun, nigba ti ipinlẹ Ekiti, Oyo ati Edo ni ẹyọ kọọkan. Ẹwẹ, minisita fun eto ilera, Dokita Osagie Ehanire ti sọ pe afaimọ ki ọrọ Naijiria naa ko ma dabi ti orilẹede China ati Italy lori bi ọrọ coronavirus ṣe n lọ yii. Minisita ọpọ ọmọ Naijiria to ni arun coronavirus ni wọn n deju mọle, dipo ki wọn jade fun itọju ki arun naa maa ba ran awọn mii.


Ẹwẹ, minisita fun eto ilera, Dokita Osagie Ehanire ti sọ pe afaimọ ki ọrọ Naijiria naa ko ma dabi ti orilẹede China ati Italy lori bi ọrọ coronavirus ṣe n lọ yii. Minisita ọpọ ọmọ Naijiria to ni arun coronavirus ni wọn n deju mọle, dipo ki wọn jade fun itọju ki arun naa maa ba ran awọn mii.


Coronavirus in Nigeria: Èèyàn mẹjọ míràn tún ti ní àrùn Coronavirus ní Naijira

Eniyan mẹjọ miran tun ti ni aarun coronavirus ni orilẹ-ede Naijiria. Ajọ to n risi idena ati amojuto ajakalẹ aarun ni, NCDC lo fi ikede naa sita lalẹ ọjọ Abamẹta loju opo Twitter rẹ. Meji ninu awọn eeyan ọhun wa ni Abuja, mẹrin ni ipinlẹ Oyo, ẹnikan lati Kaduna ati ẹnikan mii lati ipinlẹ Osun. Nibayii, o ti di eeyan mẹtadinlọgọrun un (97) to ti ni aarun naa lorilẹede Naijiria. Gbajugbaja olorin takasufe, David Adeleke ti ọpọ awọn ololufẹ rẹ mọ si Davido ti sọ pe afẹsọna oun, Chioma ti ni aarun Coronavirus. Davido lo fi ọrọ naa sita loju opo Instagram rẹ, nibi to ti ṣalaye pe bi oun ṣe de lati America laip yii, naa ni afẹsọba oun, Chioma de lati ilẹ Gẹẹsi pada si Naijiria.


Nibayii, o ti di eeyan mẹtadinlọgọrun un (97) to ti ni aarun naa lorilẹede Naijiria. Gbajugbaja olorin takasufe, David Adeleke ti ọpọ awọn ololufẹ rẹ mọ si Davido ti sọ pe afẹsọna oun, Chioma ti ni aarun Coronavirus. Davido lo fi ọrọ naa sita loju opo Instagram rẹ, nibi to ti ṣalaye pe bi oun ṣe de lati America laip yii, naa ni afẹsọba oun, Chioma de lati ilẹ Gẹẹsi pada si Naijiria. O ni awọn mejeji ko ṣafihan apẹẹrẹ aarun naa, ṣugbọn wọn lọ fun ayẹwo gẹgẹ bi agbekalẹ ajọ to n dena ajakalẹ arun, NCDC, ti esi ayẹwo naa si fi han pe Chioma ti ni arun naa. Davido ni ayẹwo ọmọ oun ati Chioma fi han pe ọmọ naa ko ni arun naa lara, ati pe Chioma ko ti ma ṣafihan apẹrẹ aarun ọhun. Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni oun ti ya ara oun sọtọ  fun ọjọ merinla bayii.


O ni awọn mejeji ko ṣafihan apẹẹrẹ aarun naa, ṣugbọn wọn lọ fun ayẹwo gẹgẹ bi agbekalẹ ajọ to n dena ajakalẹ arun, NCDC, ti esi ayẹwo naa si fi han pe Chioma ti ni arun naa. Davido ni ayẹwo ọmọ oun ati Chioma fi han pe ọmọ naa ko ni arun naa lara, ati pe Chioma ko ti ma ṣafihan apẹrẹ aarun ọhun. Gẹgẹ bo ṣe sọ, o ni oun ti ya ara oun sọtọ  fun ọjọ merinla bayii. Lẹyin naa lo dupe lọwọawọn ololufẹ rẹ, to si parọwa fun wọn ki wọn duro sile wọn lasiko yii. Eniyan maarun miran tun ti ni aarun coronavirus ni orilẹ-ede Naijiria. Eniyan meji lo wa ni ipinlẹ Ọyọ lara wọn, mẹta si wa lati ilu Abuja.


Lẹyin naa lo dupe lọwọawọn ololufẹ rẹ, to si parọwa fun wọn ki wọn duro sile wọn lasiko yii. Eniyan maarun miran tun ti ni aarun coronavirus ni orilẹ-ede Naijiria. Eniyan meji lo wa ni ipinlẹ Ọyọ lara wọn, mẹta si wa lati ilu Abuja. Ajọ to n risi idena ati amojuto ajakalẹ aarun ni Naijiria, NCDC lo fi ikede naa sita lalẹ ọjọ Ẹti loju opo Twitter rẹ. Nibayii, o ti pe aadọrin eniyan (70) to ti ni aarun naa ni Naijiria. Ìjọba ìpínlẹ̀ Osun ṣetán láti tilẹ́kùn ibodè rẹ̀ nítorí Coronavirus Ijọba ipinlẹ Osun ti kede igbeṣẹ lati tilẹkun ibode rẹ lọna ati dena itankalẹ arun Coronavirus nipinlẹ ọhun.


Ajọ to n risi idena ati amojuto ajakalẹ aarun ni Naijiria, NCDC lo fi ikede naa sita lalẹ ọjọ Ẹti loju opo Twitter rẹ. Nibayii, o ti pe aadọrin eniyan (70) to ti ni aarun naa ni Naijiria. Ìjọba ìpínlẹ̀ Osun ṣetán láti tilẹ́kùn ibodè rẹ̀ nítorí Coronavirus Ijọba ipinlẹ Osun ti kede igbeṣẹ lati tilẹkun ibode rẹ lọna ati dena itankalẹ arun Coronavirus nipinlẹ ọhun. Akọwe ijọba, Wole Oyebamiji lo fi ọrọ naa lede nilu Osogbo pe igbeṣẹ naa yoo bẹrẹ lati ọjọ Abamẹta, ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu kẹta ọdun 2020. O ni gbogbo awọn ọja nla ati ọja igbalode ni yoo di titi pa, yatọ si awọn ibi ti wọn ti n ta ogun ati ounjẹ. Oyebamiji tẹsiwaju pe ijọba ipinlẹ ọhun yoo ṣe adinku si iye awọn eeyan ti ọkọ akero le gbe nigbakan ṣoṣo lọna ati dẹkun itankalẹ arun ọhun.


Akọwe ijọba, Wole Oyebamiji lo fi ọrọ naa lede nilu Osogbo pe igbeṣẹ naa yoo bẹrẹ lati ọjọ Abamẹta, ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu kẹta ọdun 2020. O ni gbogbo awọn ọja nla ati ọja igbalode ni yoo di titi pa, yatọ si awọn ibi ti wọn ti n ta ogun ati ounjẹ. Oyebamiji tẹsiwaju pe ijọba ipinlẹ ọhun yoo ṣe adinku si iye awọn eeyan ti ọkọ akero le gbe nigbakan ṣoṣo lọna ati dẹkun itankalẹ arun ọhun. O ni awọn ọlọkada ko ni lanfani ati ma gbe eeyan meji papọ mọ, bẹẹ ni awọn ọkọ korope ko ni ma gbe ju eeyan mẹrin lọ; ẹnikan niwaju, ẹnikan laarin ati meji pere lẹyin. Oyebamiji wa rọ awọn to ṣẹṣẹ de lati Amẹrika, ilẹ Gẹẹsi atawọn orilẹede mii ti arun ọhunn ti ṣọṣẹ julọ si ipinlẹ Osun lati pe nọmba 293 fun alaye kikun lori bi wọn ṣe le dabo bo ara wọn ati awọn to sun mọ wọn. Ajọ to n gbogun ti itankalẹ aarun ni Naijiria, NCDC ti kede pe eniyan mẹrinla miran tun ti ni coronavirus ni Naijiria.


O ni awọn ọlọkada ko ni lanfani ati ma gbe eeyan meji papọ mọ, bẹẹ ni awọn ọkọ korope ko ni ma gbe ju eeyan mẹrin lọ; ẹnikan niwaju, ẹnikan laarin ati meji pere lẹyin. Oyebamiji wa rọ awọn to ṣẹṣẹ de lati Amẹrika, ilẹ Gẹẹsi atawọn orilẹede mii ti arun ọhunn ti ṣọṣẹ julọ si ipinlẹ Osun lati pe nọmba 293 fun alaye kikun lori bi wọn ṣe le dabo bo ara wọn ati awọn to sun mọ wọn. Ajọ to n gbogun ti itankalẹ aarun ni Naijiria, NCDC ti kede pe eniyan mẹrinla miran tun ti ni coronavirus ni Naijiria. Eniyan mejila lara awọn ẹni tuntun yii lo wa ni ipinlẹ Eko, ti meji si wa ni ilu Abuja. Ninu mẹrinla naa, wọn ri awọn mẹfa to ko ẹru wọle lati ori omi, mẹta miran jẹ arinrinajo. Ẹnikan to ku jẹ ẹni to ko o lati ara ẹnikan to ti kọkọ ni i. Nibayii, eniyan marundinlaadọrin lo ti ni aarun naa ni Naijiria.


Eniyan mejila lara awọn ẹni tuntun yii lo wa ni ipinlẹ Eko, ti meji si wa ni ilu Abuja. Ninu mẹrinla naa, wọn ri awọn mẹfa to ko ẹru wọle lati ori omi, mẹta miran jẹ arinrinajo. Ẹnikan to ku jẹ ẹni to ko o lati ara ẹnikan to ti kọkọ ni i. Nibayii, eniyan marundinlaadọrin lo ti ni aarun naa ni Naijiria. Ajọ to n gbogun ti ajakalẹ aarun ni Naijiria, NCDC ti kede pe iye eeyan to ti ni aarun Coronavirus nilẹ yi ti di mọkanlelaadọta bayii. To n tumọ si pe aarun naa ti rapala wọ ipinlẹ mẹsan an lorilẹ-ede Naijiria. Awọn eeyan to ni aarun naa nipinlẹ Eko ti di mejilelọgbọn, FCT jẹ mẹwaa, Ogun ni mẹta, eeyan kọọkan lo ni aarun ọhun ni ipinlẹ Ekiti, Oyo, Edo, Bauchi, Osun ati Rivers.


Ajọ to n gbogun ti ajakalẹ aarun ni Naijiria, NCDC ti kede pe iye eeyan to ti ni aarun Coronavirus nilẹ yi ti di mọkanlelaadọta bayii. To n tumọ si pe aarun naa ti rapala wọ ipinlẹ mẹsan an lorilẹ-ede Naijiria. Awọn eeyan to ni aarun naa nipinlẹ Eko ti di mejilelọgbọn, FCT jẹ mẹwaa, Ogun ni mẹta, eeyan kọọkan lo ni aarun ọhun ni ipinlẹ Ekiti, Oyo, Edo, Bauchi, Osun ati Rivers. Ni bayii, eeyan mọkanlelaadọta lo ti lugbadi arun covid-19 ni Naijiria ninu eyi ti ẹnikan ti di oloogbe, ti awọn meji si ti kuro nile iwosan lẹyin ti wọn ri iwosan. Coronavirus in Nigeria: Covid-19 wọ ìpínlẹ̀ Osun, èèyàn míì tún tí ni l'Eko, ó di èèyàn 46 tó níi ní Nàìjíríà Eeyan meji mii tun ti ni aarun coronavirus lorilẹ-ede Naijiria, ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun ni Naijiria, NCDC to kede ọrọ naa loju opo Twitter rẹ. Ẹnikan ninu awọn to ṣẹṣẹ larun naa wa lati ipinlẹ Osun, nigba ti ẹnikeji wa lati ipinlẹ Eko.


Ni bayii, eeyan mọkanlelaadọta lo ti lugbadi arun covid-19 ni Naijiria ninu eyi ti ẹnikan ti di oloogbe, ti awọn meji si ti kuro nile iwosan lẹyin ti wọn ri iwosan. Coronavirus in Nigeria: Covid-19 wọ ìpínlẹ̀ Osun, èèyàn míì tún tí ni l'Eko, ó di èèyàn 46 tó níi ní Nàìjíríà Eeyan meji mii tun ti ni aarun coronavirus lorilẹ-ede Naijiria, ajọ to n gbogun ti ajakalẹ arun ni Naijiria, NCDC to kede ọrọ naa loju opo Twitter rẹ. Ẹnikan ninu awọn to ṣẹṣẹ larun naa wa lati ipinlẹ Osun, nigba ti ẹnikeji wa lati ipinlẹ Eko. Ajọ NCDC ṣalaye pe awọn mejeeji ṣẹṣẹ rinrin ajo de lati ilẹ okeere si Naijiria ni bi ọjọ meje sẹyin ni. Nibayii, eeyan mẹrindinlaadọta lo ti lugbadi arun covid-19 ni Naijiria ninu eyi ti ẹnikan ti di oloogbe ti awọn meji si ti kuro nile iwosan lẹyin ti wọn gbadun tan. Ọgbọn eeyan ninu awọn mẹrindinlaadọta to ni arun covid-19 ni Naijiria lo wa lati ipinlẹ Eko, nigba ti meji wa lati Abuja.


Ajọ NCDC ṣalaye pe awọn mejeeji ṣẹṣẹ rinrin ajo de lati ilẹ okeere si Naijiria ni bi ọjọ meje sẹyin ni. Nibayii, eeyan mẹrindinlaadọta lo ti lugbadi arun covid-19 ni Naijiria ninu eyi ti ẹnikan ti di oloogbe ti awọn meji si ti kuro nile iwosan lẹyin ti wọn gbadun tan. Ọgbọn eeyan ninu awọn mẹrindinlaadọta to ni arun covid-19 ni Naijiria lo wa lati ipinlẹ Eko, nigba ti meji wa lati Abuja. Ipinlẹ Ogun lo ṣe ipo kẹta pẹlu eeyan mẹta to ni arun naa, eeyan kọọkan lo ni arun ọhun lati ipinlẹ Ekiti ati Oyo. Ipinlẹ Edo, Bauchi ati Osun naa ni eeyan kọọkan to ni arun coronavirus bayii.


Ipinlẹ Ogun lo ṣe ipo kẹta pẹlu eeyan mẹta to ni arun naa, eeyan kọọkan lo ni arun ọhun lati ipinlẹ Ekiti ati Oyo. Ipinlẹ Edo, Bauchi ati Osun naa ni eeyan kọọkan to ni arun coronavirus bayii.


Coronavirus: Kínni ìtàkùn ayélujára 5G nííṣe gan na pẹ̀lú ààrùn coronavirus?

Ọpọ eeyan kaakiri agbaye papaa julọ lorilẹede Naijiria lo n gbe ahesọ ọrọ kan kiri pe itakun ayelujara 5G n ṣokunfa aarun coronavirus. Amọ, ajọ eleto ilera lagbaaye, WHO ti ṣalaye pe itakun agbaye 5G ko lagbara to bẹẹ to fi le wọn inu ara eniyan lati fa aarun covid-19. Ẹ maa gbagbe pe itakun ayelujara 5G n lo afẹfẹ lati mu igbayegbadun awọn eeuan to ba n lo ẹrọ ibanisọrọ. BBC Yoruba ṣe alaye lẹkunrẹrẹ lori itakun ayelujara 5G.