Nibi ọrọ de duro, ileeṣẹ to n ṣoju ilẹ Farance ti kilọ fawọn oṣiṣ wọn lati yago fun irin al ki wn si deju mọ inu ile wọn. Aṣoju France ni Burkina Faso, Luc Hallade sọ pe ọrọ ko ti ni iyanju ati pe awọn yoo maa fawọn eeyan wọn nilẹ naa ni iroyin bi nkan ba ṣe n lọ si. Ki lo ti ṣẹlẹ latẹyinwa: Ni nkan bi ọsẹ kan sẹyin ni wọn mu awọn ọmọ ogun mọkanla kan pe wọn n gbero lati ditẹ gbajọba. Ni Burkina Faso, inu awọn araalu ko dun si bi ipa ijọba aarẹ Kabore ko se ka ikọlu tawọn alakatakiti ẹsin Islam kan n se ọsẹ nilẹ naa. Eyi to wa fọju ọrọ pọ ni iṣẹlẹ to waye loṣu Kọkanla nigba tawọn afurasi alakatakiti ẹsin kan pa eeyan mẹtalelaadọta. Eleyi mu ki awọn eeyan maa sọ pe o ṣeeṣe ki iditẹ gbajọba waye nibẹ gẹgẹ bo ti ṣe ṣẹlẹ ni Mali loṣu Karun ọdun to kọja.


Military coup in Burkina Faso: Ọmọ ogun gbàjọba ni Burkina Faso, wọ́n ti gbogbo ibodè orílẹ̀-ède náà pa

Ni Burkina Faso, inu awọn araalu ko dun si bi ipa ijọba aarẹ Kabore ko se ka ikọlu tawọn alakatakiti ẹsin Islam kan n se ọsẹ nilẹ naa. Eyi to wa fọju ọrọ pọ ni iṣẹlẹ to waye loṣu Kọkanla nigba tawọn afurasi alakatakiti ẹsin kan pa eeyan mẹtalelaadọta. Eleyi mu ki awọn eeyan maa sọ pe o ṣeeṣe ki iditẹ gbajọba waye nibẹ gẹgẹ bo ti ṣe ṣẹlẹ ni Mali loṣu Karun ọdun to kọja. Lọjọ Abamẹta to kọja, ọgọọrọ awọn eeyan ni ijọba mu ni Ougadougou tori wọn se iwọde tako aikapa ijọba lati koju awọn agbebọn wọnyi. Ta ni Roch Kabore to wa ni ahamọ? Aarẹ Kabore wọle idibo aarẹ lọdun 2015.


Lọjọ Abamẹta to kọja, ọgọọrọ awọn eeyan ni ijọba mu ni Ougadougou tori wọn se iwọde tako aikapa ijọba lati koju awọn agbebọn wọnyi. Ta ni Roch Kabore to wa ni ahamọ? Aarẹ Kabore wọle idibo aarẹ lọdun 2015. Ṣaaju lo ti ṣiṣẹ nile ifowopamọ to si tun ti jẹ olootu ijọba nilẹ Burkina Faso. Ibo to gbe wọle jẹ akọkọ iru rẹ lẹyin ti aarẹ tẹlẹ to pẹ lori oye, Blaise Compaoré sa lẹyin ti araalu ṣe iwọde le kuro lori alefaa.


Ṣaaju lo ti ṣiṣẹ nile ifowopamọ to si tun ti jẹ olootu ijọba nilẹ Burkina Faso. Ibo to gbe wọle jẹ akọkọ iru rẹ lẹyin ti aarẹ tẹlẹ to pẹ lori oye, Blaise Compaoré sa lẹyin ti araalu ṣe iwọde le kuro lori alefaa.


Ukraine and Russia History: Láti sẹ́ńtúrì kẹrìnlá ni ìfaǹfà ti ń wáyé láàrín Russia àti Ukraine- Oyeniyi Adeyemi

Bi omo ko ba ba itan, o di dandan ko ba aroba to jẹ́ baba itan ni ọ̀rọ̀ Ukraine ati Russia. Eyi lo jẹ́ ki BBC Yoruba wa itan laasigbo aarin Ukraine ati Russia lo siwaju awọn akọsẹ́mọ́sẹ́ ninu itan lọ. Ojogbon Oyeniyi Bukola Adeyemi ni Fasiti Missouri ni orile-ede America ti so itan ija Russia ati Ukraine. Awon koko mii wo ni Oyeniyi Adeyemi tun menuba lori ọ̀rọ̀ ipa ikolu Russia si Ukraine? Akosemose ninu itan ilẹ̀ Yuroopu yii menuba awon ipa ti laasigbo yii n ni lori awon orile-ede mii  bii Naijiria pe: Ìdá mẹ́rìndínlógójì 'wheat' tá ń jẹ ní Nàìjíríà ló ń wá láti Ukraine tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ tí à ń lo sì jẹ́ pípèsè ní Russia. Kini awon nkan ti Ojogbon Oyeniyi tun sọ̀?


Awon koko mii wo ni Oyeniyi Adeyemi tun menuba lori ọ̀rọ̀ ipa ikolu Russia si Ukraine? Akosemose ninu itan ilẹ̀ Yuroopu yii menuba awon ipa ti laasigbo yii n ni lori awon orile-ede mii  bii Naijiria pe: Ìdá mẹ́rìndínlógójì 'wheat' tá ń jẹ ní Nàìjíríà ló ń wá láti Ukraine tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ tí à ń lo sì jẹ́ pípèsè ní Russia. Kini awon nkan ti Ojogbon Oyeniyi tun sọ̀? Ojogbon Oyeniyi Bukola Adeyemi  to kawe gboye ẹ̀kọ́ lori History and International Relations lati ipele ẹ̀kọ́ akoko lati Fasiti akọ́kọ́ ni Naijiria, iyen University of Ibadan nibi ti sanmọnti gbe dun ilẹ̀ salaye sii lori ipa ti laasibo yii n ko. Àgbéyẹ̀wò aáwọ̀ àárín Russia àti Ukraine: Láti sẹ́ńtúrì kẹrìnlá ni ìfaǹfà ti ń wáyé láàárín Russia àti Ukraine Ipa ti àwọn orílẹ̀ èdè méjéjèjì ń kó lórí ètò àgbáyé kò kéré rárá ni awọn orile-ede to yi won ka ati ni agbaye lapapo Ki tun ni awon alaye mii ti Oyeniyi Fasiti Amerika tun so? Oyeniyi ni pe: Ìdá mẹ́rìndínlógójì wheat tá ń jẹ ní Nàìjíríà ló ń wá láti Ukraine tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ tí à ń lo sì jẹ́ pípèsè ní Russia Bakan naa ni Olukọ́ awon akekoo ninu itan ati ajosepo orileede yii tun  menuba ibi to le jasi fun awon orile-ede mejeeji bi itan se fihan


Ojogbon Oyeniyi Bukola Adeyemi  to kawe gboye ẹ̀kọ́ lori History and International Relations lati ipele ẹ̀kọ́ akoko lati Fasiti akọ́kọ́ ni Naijiria, iyen University of Ibadan nibi ti sanmọnti gbe dun ilẹ̀ salaye sii lori ipa ti laasibo yii n ko. Àgbéyẹ̀wò aáwọ̀ àárín Russia àti Ukraine: Láti sẹ́ńtúrì kẹrìnlá ni ìfaǹfà ti ń wáyé láàárín Russia àti Ukraine Ipa ti àwọn orílẹ̀ èdè méjéjèjì ń kó lórí ètò àgbáyé kò kéré rárá ni awọn orile-ede to yi won ka ati ni agbaye lapapo Ki tun ni awon alaye mii ti Oyeniyi Fasiti Amerika tun so? Oyeniyi ni pe: Ìdá mẹ́rìndínlógójì wheat tá ń jẹ ní Nàìjíríà ló ń wá láti Ukraine tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ tí à ń lo sì jẹ́ pípèsè ní Russia Bakan naa ni Olukọ́ awon akekoo ninu itan ati ajosepo orileede yii tun  menuba ibi to le jasi fun awon orile-ede mejeeji bi itan se fihan


''Naijiria máa tó gba adé mọ́ Amerika lọ́wọ́ ninú ipò gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀èdè kẹ́ta tí...''

O ṣeeṣe ki orilẹede Naijiria di orilẹede kẹta ni agbaye ti awọn eniyan wọn pọju lọ. Ajọ iṣọkan agbaye ni ẹka United Nations Department of Economic and Social Affairs lo gbe e jade pe eyi yoo ṣẹlẹ ki o to di ọdun 2050. Wọn ni ko nipe ko ni jina ti iye awọn eniyan to wa lorilẹede Naijiria yoo ju ti orilẹede Amẹrika. Nibayii, Naijiria ni orilẹede keje ni agbaye ti iye awọn eniyan rẹ pọju lọ. Gẹgẹ bi iroyin naa ninu atẹjade, o ṣeeṣe ki iye eniyan ni agbaye wọ biliọnu mẹjọ ni osu Kọkanla, ọdun 2022. Wn ni ti orilẹede India naa yoo ju ti China lọ ni ọdun 2023.


Nibayii, Naijiria ni orilẹede keje ni agbaye ti iye awọn eniyan rẹ pọju lọ. Gẹgẹ bi iroyin naa ninu atẹjade, o ṣeeṣe ki iye eniyan ni agbaye wọ biliọnu mẹjọ ni osu Kọkanla, ọdun 2022. Wn ni ti orilẹede India naa yoo ju ti China lọ ni ọdun 2023. Nibayii, iyẹ awọn eniyan ni agbaye wa ni 7.6 billion, ti yoo si da 8.6 billion ni 2030, 9.8 billion ni  2050 ati 11.2 billion ni 2100. United Nations Department of Economic and Social Affairs fikun un pe o kere tan eniyan mẹtalelọgọrin lo n dapọ mọ iye awọn eniyan lagbaye, bi o tilẹ jẹ pe iye awọn eniyan to n bimọ si n lọ silẹ kaakiri agbaye. Bakan naa ni wọn fikun pe laarin ọdun 2017 si 2050 awọn orilẹede ni Africa yoo ma pọsi.


Nibayii, iyẹ awọn eniyan ni agbaye wa ni 7.6 billion, ti yoo si da 8.6 billion ni 2030, 9.8 billion ni  2050 ati 11.2 billion ni 2100. United Nations Department of Economic and Social Affairs fikun un pe o kere tan eniyan mẹtalelọgọrin lo n dapọ mọ iye awọn eniyan lagbaye, bi o tilẹ jẹ pe iye awọn eniyan to n bimọ si n lọ silẹ kaakiri agbaye. Bakan naa ni wọn fikun pe laarin ọdun 2017 si 2050 awọn orilẹede ni Africa yoo ma pọsi.


William Ruto: Mọ̀ síi nípa William Ruto, ààrẹ tuntun tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ dìbò yàn ní Kenya

Wọn ti kede William Ruto gẹgẹ bii aarẹ ti ilu ṣẹṣẹ dibo yan lorilẹede Kenya. ni kete ti wọn si kede esi idibo naa to si ti tẹw gba iwe ẹri rẹ lo ba awọn ọmọ orilẹede naa sọrọ to si kan sara si wọn pe ko si idi fun ijọba oun lati maa fi nnkan bo araalu loju. bakan naa lo fi da awọn alatako rẹ loju pe ijọba oun ko nigbẹsan tabi na ika aleebu si ẹnikẹni nitori asiko ifọwọsowp lorilẹede naa wa bayii. Nigba to n ba awọn ọmọ orilẹede Kenya sọrọ lẹyin ti wọn kede pe oun ni araalu dibo yan, William Ruto ni ijọba ti ko ni fi igba kan bọkan ninu fun araalu loun yoo gbe kalẹ. Bẹẹni o ni iṣejọba oun yoo ko akoyawọ. "Mo fẹ ṣeleri fun awọn eeyan orilẹede Kẹnya, lain naani ẹnikẹni yoowu ninu awọn oludije ti wọn lee dibo fun, pe ijọba wọn ni ijọba yii yoo jẹ.


Nigba to n ba awọn ọmọ orilẹede Kenya sọrọ lẹyin ti wọn kede pe oun ni araalu dibo yan, William Ruto ni ijọba ti ko ni fi igba kan bọkan ninu fun araalu loun yoo gbe kalẹ. Bẹẹni o ni iṣejọba oun yoo ko akoyawọ. "Mo fẹ ṣeleri fun awọn eeyan orilẹede Kẹnya, lain naani ẹnikẹni yoowu ninu awọn oludije ti wọn lee dibo fun, pe ijọba wọn ni ijọba yii yoo jẹ. "Mo fẹ sọ fun awọn alatako mi pe ko si idi fun wọn lati bẹru o nitori pe ko si aye fun ẹsan. Mo mọ pe ipele ti gbogbo wa gbọdọ ṣe ohun to tọ lorilẹede wa wa bayii. "Ko si akoko fun wa labi ru ẹru erin maa fẹsẹ wa iho irẹ.


"Mo fẹ sọ fun awọn alatako mi pe ko si idi fun wọn lati bẹru o nitori pe ko si aye fun ẹsan. Mo mọ pe ipele ti gbogbo wa gbọdọ ṣe ohun to tọ lorilẹede wa wa bayii. "Ko si akoko fun wa labi ru ẹru erin maa fẹsẹ wa iho irẹ. Ko si aye lati maa na ika aleebiu. Gbogbo wa gbọdọ pawọpọ ṣe iṣe fun ilọsiwaju orilẹede Kenya." Eyi ni awofin esi idibo aarẹ lorilẹede Kenya, eyi to gbe Willian Ruto de ipo.


Ko si aye lati maa na ika aleebiu. Gbogbo wa gbọdọ pawọpọ ṣe iṣe fun ilọsiwaju orilẹede Kenya." Eyi ni awofin esi idibo aarẹ lorilẹede Kenya, eyi to gbe Willian Ruto de ipo. William Ruto ni wọn kede gẹgẹbi aarẹ ti ilu dibo yan pẹlu ida aadọta o le diẹ ibo naa, 50.49% Taila Odinga lo tẹle e pẹlu ida mọkadinlaadọta o din diẹ apapọ ibo ti wọn di (48.85%). Lẹyin rẹ ni George Wajackoyah ati David Mwaure. Ibo ti wọn ni ko to ida kan ninu ọgọrun (1%) Wọn kede William Ruto gẹgẹ bi aarẹ tuntun ti ilu dibo yan lorilẹede Kenya lọjọ Aje.


William Ruto ni wọn kede gẹgẹbi aarẹ ti ilu dibo yan pẹlu ida aadọta o le diẹ ibo naa, 50.49% Taila Odinga lo tẹle e pẹlu ida mọkadinlaadọta o din diẹ apapọ ibo ti wọn di (48.85%). Lẹyin rẹ ni George Wajackoyah ati David Mwaure. Ibo ti wọn ni ko to ida kan ninu ọgọrun (1%) Wọn kede William Ruto gẹgẹ bi aarẹ tuntun ti ilu dibo yan lorilẹede Kenya lọjọ Aje. Ajọ eleto idibo orilẹede Kenya IEBC kede William Ruto gẹgẹbi olubori ibo aarẹ lorilẹede naa lẹyin ọjọ marun un ti wọn fi ṣe ayẹwo esi ibo naa to waye lọjọ kẹsan an oṣu kẹjọ. William Ruto lewaju Raila Odinga pẹlu ibo miliọnu meje o le ẹgbẹrun mẹrindinlọgọsan ati mọkan lelogoje, 7, 176, 141 Ida aadọta o le diẹ ibo ti awn  oludibo di lj kẹsan an oṣu kẹjọ ọdun 2022 ni William Ruto ni to fi gbẹyẹ mọ Raila Odinga lọwọ. Igba ewe William Ruto ṣe apẹrẹ igbe aye awọn mẹkunu lorilẹede Kenya.


Ajọ eleto idibo orilẹede Kenya IEBC kede William Ruto gẹgẹbi olubori ibo aarẹ lorilẹede naa lẹyin ọjọ marun un ti wọn fi ṣe ayẹwo esi ibo naa to waye lọjọ kẹsan an oṣu kẹjọ. William Ruto lewaju Raila Odinga pẹlu ibo miliọnu meje o le ẹgbẹrun mẹrindinlọgọsan ati mọkan lelogoje, 7, 176, 141 Ida aadọta o le diẹ ibo ti awn  oludibo di lj kẹsan an oṣu kẹjọ ọdun 2022 ni William Ruto ni to fi gbẹyẹ mọ Raila Odinga lọwọ. Igba ewe William Ruto ṣe apẹrẹ igbe aye awọn mẹkunu lorilẹede Kenya. Ẹsẹ lasan lo fi rin lọ sile ẹkọ lasiko to fi n kẹkọọ alakọbẹrẹ nitori pe ko ri bata wọ titi to fi pe ẹni ọdun marundinlogun. Bakan naa lo ta adiyẹ ati ẹpa loju popo lawọn ileto igberiko ni Rift Valley. Nitori naa kii ṣe iyalẹnu pe o n pe ara rẹ ni balogun awọn mẹkunu ninu awọn ipolongo idibo fun aarẹ to ṣe.


Ẹsẹ lasan lo fi rin lọ sile ẹkọ lasiko to fi n kẹkọọ alakọbẹrẹ nitori pe ko ri bata wọ titi to fi pe ẹni ọdun marundinlogun. Bakan naa lo ta adiyẹ ati ẹpa loju popo lawọn ileto igberiko ni Rift Valley. Nitori naa kii ṣe iyalẹnu pe o n pe ara rẹ ni balogun awọn mẹkunu ninu awọn ipolongo idibo fun aarẹ to ṣe. Ọgbẹni Ruto n gbe igba idibo aarẹ labẹ aṣia ẹgbẹ oṣelu Kenya Kwanza, Swahili for Kenya first pẹlu ileri lati ṣatunṣe eto ọrọ aje nibẹ. Odinwọn airiṣẹ laarin awọn ọdọ tọjọ ori wọn wa laarin ọdun mejidinlogun ati mẹrinlelọgbọn ṣi wa ni ida ogoji ninu ọgọrun, bẹẹni ọrọ aje orilẹede naa ko faaye ipese iṣẹ silẹ lati gba ẹgbẹrun lọna ẹgbẹrin ọdọ nibẹ siṣẹ lọdọọdun. Eyi lo mu ko wa ṣeto apejẹ "Hustler Nation" iyẹn, iran awọn to n tiraka lati la gẹgẹ bi orukọ awọn ọdọ to n lakaka lati mu ọwọ lọ si ẹnu nibẹ.


Ọgbẹni Ruto n gbe igba idibo aarẹ labẹ aṣia ẹgbẹ oṣelu Kenya Kwanza, Swahili for Kenya first pẹlu ileri lati ṣatunṣe eto ọrọ aje nibẹ. Odinwọn airiṣẹ laarin awọn ọdọ tọjọ ori wọn wa laarin ọdun mejidinlogun ati mẹrinlelọgbọn ṣi wa ni ida ogoji ninu ọgọrun, bẹẹni ọrọ aje orilẹede naa ko faaye ipese iṣẹ silẹ lati gba ẹgbẹrun lọna ẹgbẹrin ọdọ nibẹ siṣẹ lọdọọdun. Eyi lo mu ko wa ṣeto apejẹ "Hustler Nation" iyẹn, iran awọn to n tiraka lati la gẹgẹ bi orukọ awọn ọdọ to n lakaka lati mu ọwọ lọ si ẹnu nibẹ. Ẹni ọdun marundinlọgọta ni Ruto, igba akọkọ si niyi ti yoo maa dije fun ipo aarẹ lorilẹede naa. O si n reti oju rere kan naa to gbe e wọle sileegbimọ aṣofin apapọ orilẹede Kenya lati ṣoju ẹkun ariwa Eldoret lọdun 1997. Ni ọdun 1992 ni William Ruto darapọ mọ oṣelu, lẹyin to ti fi ọpọ ọdun jẹ ọmọlẹyin aarẹ nigba naa, Daniel araMoi.


Ẹni ọdun marundinlọgọta ni Ruto, igba akọkọ si niyi ti yoo maa dije fun ipo aarẹ lorilẹede naa. O si n reti oju rere kan naa to gbe e wọle sileegbimọ aṣofin apapọ orilẹede Kenya lati ṣoju ẹkun ariwa Eldoret lọdun 1997. Ni ọdun 1992 ni William Ruto darapọ mọ oṣelu, lẹyin to ti fi ọpọ ọdun jẹ ọmọlẹyin aarẹ nigba naa, Daniel araMoi. O wa lara ẹgbẹ awọn ọdọ lẹgbẹ oṣelu Kanu party ti o ṣejọba orilẹede naa fọlọpọ ọdun nigba naa. Lẹyin to di ọpọlọpọ ipo minisita mu, o di igbakeji aarẹ lọdun 2013 lasiko to dije gẹgẹ bi igba keji aarẹ Uhuru Kenyatta. Eleyi ya ọpọ lẹnu nitori pe ẹgbẹ alatako si ara wọn lawọn mejeeji wa ṣaaju asiko naa.


O wa lara ẹgbẹ awọn ọdọ lẹgbẹ oṣelu Kanu party ti o ṣejọba orilẹede naa fọlọpọ ọdun nigba naa. Lẹyin to di ọpọlọpọ ipo minisita mu, o di igbakeji aarẹ lọdun 2013 lasiko to dije gẹgẹ bi igba keji aarẹ Uhuru Kenyatta. Eleyi ya ọpọ lẹnu nitori pe ẹgbẹ alatako si ara wọn lawọn mejeeji wa ṣaaju asiko naa. Wọn wọle sipo nigba naa, ṣugbọn tirela gba aarin wọn kọja lọdun 2018 nigba ti Aarẹ Kenyatta yi oju pada lati pari aawọ pẹlu Odinga eyi to mu ki ireti Ruto yẹ gẹrẹ nitori pe ireti rẹ tẹlẹ ni pe oun ni aarẹ Kenyatta yoo ṣe atilẹyin fun lati di aarẹ lẹyin rẹ.


Wọn wọle sipo nigba naa, ṣugbọn tirela gba aarin wọn kọja lọdun 2018 nigba ti Aarẹ Kenyatta yi oju pada lati pari aawọ pẹlu Odinga eyi to mu ki ireti Ruto yẹ gẹrẹ nitori pe ireti rẹ tẹlẹ ni pe oun ni aarẹ Kenyatta yoo ṣe atilẹyin fun lati di aarẹ lẹyin rẹ.


Elephant kills women with baby: Erin tẹ obìnrin kan àti ọmọ rẹ̀ pa lọ́jọ́ ọdún

Eleduwa ko maa ni jẹ ki a ṣe agbako iku ojiji bi a ṣe n lọ ninu ọdun tuntun yii. Obinrin kan ati ọmọ rẹ ni erin ti tẹ pa lẹkun ila oorun guusu orilẹede Zimbabwe. Obinrin naa ni a gbọ pe o n ki awọn ẹbi rẹ kaakiri igberiko Chipinge lọjọ kinni oṣu kinni ọdọn tuntun 2022 yii. Nigba ti obinrin naa n pada bọ wa si ile ni erin lakatabu yii kọlu oun ati ọmọ rẹ ti o si tẹ wọn pa. Agbẹnusọ ọgba ẹranko ni Zimbabwe, Tinashe Farawo, sọ pe lojiji ni ẹrin ọhun yọ si obinrin yii loju kan naa ti o si tẹ ẹ pa pẹlu ọmọ rẹ. Amọ wọn ti pa erin naa naa bayii bo tilẹ jẹ pe ohun ti bajẹ ti bajẹ tan. Ikọlu awọn ẹranko inu igbo atawọn eeyan wọ pọ lawọn igberiko kan lorilẹede Zimbabwe.


Covid-19: Ẹ̀dà àrùn Omicron rápálá wọ̀ orílẹ̀èdè 16 ní àgbáyé

O kere tan, orilẹ-ede mẹrinlelogun ni ẹda arun Covid-19 tuntun Omicron ti rapala wọ bayii kaakiri agbaye gẹgẹ bii ọrọ ti ajọ WHO ṣẹṣẹ sọ. India, Ghana, Saudi Arabia ati UAE wa lara awọn orilẹ-ede to ṣẹṣẹ kede pe awọn ti  ri ẹda Omicron naa nilẹ wọn. Ilẹ Amẹrika, ilẹ Gẹẹsi ati Germany naa ti sọ pe ẹda Covid-19 tuntun naa ti rapala wọ ọdọ awọn. Nilẹ Afrika, South Africa lo n leke tente awọn to ti ni ẹda arun naa, bo tilẹ jẹ pe ibẹ ni wọn ti kọkọ ṣawari rẹ ni nnkan bii ọsẹ kan ṣeyin. Awọn orilẹ-ede tie ẹda Covid-19 Omicron ti rapala wọ ree Gẹgẹ bii ohun ti ileeṣẹ to n ri si idena itankalẹ ajakalẹ arun nilẹ Afrika, ACDC, sọ, orilẹ-ede marun un ni ẹda arun tuntun naa ti rapala wọ. Aarẹ ajọ eleto ilera ni South Africa, Angelique Coetzee, lo kọkọ sọrọ lori ẹda Omicron nilẹ naa lọjọ kẹrinlelogun, oṣu Kọkanla, ọdun yii.


Nilẹ Afrika, South Africa lo n leke tente awọn to ti ni ẹda arun naa, bo tilẹ jẹ pe ibẹ ni wọn ti kọkọ ṣawari rẹ ni nnkan bii ọsẹ kan ṣeyin. Awọn orilẹ-ede tie ẹda Covid-19 Omicron ti rapala wọ ree Gẹgẹ bii ohun ti ileeṣẹ to n ri si idena itankalẹ ajakalẹ arun nilẹ Afrika, ACDC, sọ, orilẹ-ede marun un ni ẹda arun tuntun naa ti rapala wọ. Aarẹ ajọ eleto ilera ni South Africa, Angelique Coetzee, lo kọkọ sọrọ lori ẹda Omicron nilẹ naa lọjọ kẹrinlelogun, oṣu Kọkanla, ọdun yii. Lẹyin naa ni wọn ṣe ayẹwo ninu laabu, ti wọn si kede pe lootọ ẹda  arun naa ti jade, lẹyin eyii ni ajọ WHO kede pe ẹda tuntun naa kii ṣe keremi. Coetzee ni o bẹrẹ pẹlu alaisan kan ti aarẹ n ṣe pẹlu ara yiyun. Ẹwẹ, eeyan to le ni ẹgbẹrun mọkanla lo lugbadi ẹda Omicron ọhun laarin wakati mẹrinlelogun.


Lẹyin naa ni wọn ṣe ayẹwo ninu laabu, ti wọn si kede pe lootọ ẹda  arun naa ti jade, lẹyin eyii ni ajọ WHO kede pe ẹda tuntun naa kii ṣe keremi. Coetzee ni o bẹrẹ pẹlu alaisan kan ti aarẹ n ṣe pẹlu ara yiyun. Ẹwẹ, eeyan to le ni ẹgbẹrun mọkanla lo lugbadi ẹda Omicron ọhun laarin wakati mẹrinlelogun. Ọjọ kẹrindinlọgbọn, oṣu Kọkanla ni ileeṣẹ eto ilera Botswana fi ọrọ sita pe awọn naa ti ri ẹda Omicron nile wọn. Wọn ni awọn eeyan ilẹ okeere to wọ ilẹ ọhun lọjọ Keje, oṣu Kọkanla yii kan naa lo ko arun ọhun wọle. Ayẹwo fi han pe mẹrin ninu awọn arinrinaji naa ani Covid-19 lasiko ti wọn n mura lati pada si orile¬-ede wọn.


Ọjọ kẹrindinlọgbọn, oṣu Kọkanla ni ileeṣẹ eto ilera Botswana fi ọrọ sita pe awọn naa ti ri ẹda Omicron nile wọn. Wọn ni awọn eeyan ilẹ okeere to wọ ilẹ ọhun lọjọ Keje, oṣu Kọkanla yii kan naa lo ko arun ọhun wọle. Ayẹwo fi han pe mẹrin ninu awọn arinrinaji naa ani Covid-19 lasiko ti wọn n mura lati pada si orile¬-ede wọn. Ọjọ kinni, oṣu Kejila, ọdun 2021 yii ni ileeṣẹ to n ri si ọrọ ajakalẹ run ni Naijiria, NCDC kede pe ẹda Omicron ti rapala wọ Naijiria. Ọga agba NCDC, Ifedayo Adetifa, sọ pe eeyan meji to wọ Naijiria lati South Africa lo ko ẹda arun naa wọle. Adetifa ni awọn eeyan meji naa ko si fi apẹrẹ arun naa han rara.


Ọjọ kinni, oṣu Kejila, ọdun 2021 yii ni ileeṣẹ to n ri si ọrọ ajakalẹ run ni Naijiria, NCDC kede pe ẹda Omicron ti rapala wọ Naijiria. Ọga agba NCDC, Ifedayo Adetifa, sọ pe eeyan meji to wọ Naijiria lati South Africa lo ko ẹda arun naa wọle. Adetifa ni awọn eeyan meji naa ko si fi apẹrẹ arun naa han rara. Gẹgẹ bii ohun ti ijọba Ghana sọ, awọn eeyan to wọle silẹ naa lati Naijiria ati South Africa lo ko ẹda Omicron wọle. Ijọba ilẹ ọhun ti wa kan an nipa fun gbogbo oṣiṣẹ ijọba, to fi mọ awọn olukọ atawọn agbofinro lati gba abẹrẹ ajẹsara Covid-19 ni Kankan. Ẹwẹ, ajọ WHO sọ pe ko tii si ẹnikẹni to tii padanu ẹmi rẹ nitori ẹda Omicron yii.


Gẹgẹ bii ohun ti ijọba Ghana sọ, awọn eeyan to wọle silẹ naa lati Naijiria ati South Africa lo ko ẹda Omicron wọle. Ijọba ilẹ ọhun ti wa kan an nipa fun gbogbo oṣiṣẹ ijọba, to fi mọ awọn olukọ atawọn agbofinro lati gba abẹrẹ ajẹsara Covid-19 ni Kankan. Ẹwẹ, ajọ WHO sọ pe ko tii si ẹnikẹni to tii padanu ẹmi rẹ nitori ẹda Omicron yii.


Ghost Reappearance: Agbóòkújó kan ṣàlàyé ohun tí ojú rẹ̀ rí nígbà tí òkú yọ si

Ṣe bi airin jinna lai ri abuke ọkẹrẹ, ti eeyan ba de inu ibu, yoo ri ẹja to yarọ. Ọkunrin agbookujo kan ti orukọ rẹ n jẹ Baffour Awuah ti ṣalaye ohun ti oju rẹ ri nidi isẹ gbigbe oku to yan laayo. Gbajugbaja agbooku lorilẹede Ghana ni Awuah jẹ, o si ti n ṣiṣẹ yii fun ọdun diẹ, ki oju rẹ to ri eemọ to ri yii. Awuah maa n wẹ fun oku, o si maa n wọ aṣọ fun wọn ṣaaju igba tawọn ẹbi wọn yoo lanfaani lati wa wo awọn oku naa fun igba ikẹyin. Lọjọ kan ni ọkunrin yii n lọ si itẹ oku lati ṣe iṣẹ rẹ gẹgẹ bo ṣe maa n ṣe e. Ọkọ ero ni Awuah wọ, ẹyin lo si joko si, ṣugbọn awọn ero mii naa joko si ẹyin pẹlu rẹ. Ni kete ti o wọ ọkọ ọhun tan, ni obinrin kan to joko si ẹgbẹ rẹ pẹlu si ni ba a sọrọ.


Awuah maa n wẹ fun oku, o si maa n wọ aṣọ fun wọn ṣaaju igba tawọn ẹbi wọn yoo lanfaani lati wa wo awọn oku naa fun igba ikẹyin. Lọjọ kan ni ọkunrin yii n lọ si itẹ oku lati ṣe iṣẹ rẹ gẹgẹ bo ṣe maa n ṣe e. Ọkọ ero ni Awuah wọ, ẹyin lo si joko si, ṣugbọn awọn ero mii naa joko si ẹyin pẹlu rẹ. Ni kete ti o wọ ọkọ ọhun tan, ni obinrin kan to joko si ẹgbẹ rẹ pẹlu si ni ba a sọrọ. Obinrin naa wa n beere lọwọ rẹ nipa ohun ibi ti o n lọ gan an ati ohun ti o n lọ ṣe nibẹ. Agbooku yii ṣalaye fun obinrin naa pe oun n lọ wẹ fun oku obinrin kan ni, lẹyin naa ni oun tun maa wọ aṣọ fun oku ọhun. Nigba naa ni obinrin sọ fun Awuah pe ki o wọ aṣọ fun oku naa daadaa lọna to boju mu.


Obinrin naa wa n beere lọwọ rẹ nipa ohun ibi ti o n lọ gan an ati ohun ti o n lọ ṣe nibẹ. Agbooku yii ṣalaye fun obinrin naa pe oun n lọ wẹ fun oku obinrin kan ni, lẹyin naa ni oun tun maa wọ aṣọ fun oku ọhun. Nigba naa ni obinrin sọ fun Awuah pe ki o wọ aṣọ fun oku naa daadaa lọna to boju mu. Nigba ti awọn mejeeji de ibudokọ ti wọn ti sọ kalẹ, obinrin yii gba ọna tiẹ lọ, Awuah naa si mori le ọna itẹ oku to n lọ. Iyalẹnu lo jẹ fun Awuah nigba to de ibi oloku to n lọ, ti o si fẹ wẹ fun oku ti wọn pe wa wẹ, amọ kayeefi lo jẹ fun pe oku to ba nilẹ jẹ ti obinrin ti wọn dijọ sọrọ ninu ọkọ. Bakan naa ni ko si iyatọ laarin oju obinrin ti o ba a sọrọ ninu ọkọ ati oku to fẹ wa wọ aṣọ fun.


Nigba ti awọn mejeeji de ibudokọ ti wọn ti sọ kalẹ, obinrin yii gba ọna tiẹ lọ, Awuah naa si mori le ọna itẹ oku to n lọ. Iyalẹnu lo jẹ fun Awuah nigba to de ibi oloku to n lọ, ti o si fẹ wẹ fun oku ti wọn pe wa wẹ, amọ kayeefi lo jẹ fun pe oku to ba nilẹ jẹ ti obinrin ti wọn dijọ sọrọ ninu ọkọ. Bakan naa ni ko si iyatọ laarin oju obinrin ti o ba a sọrọ ninu ọkọ ati oku to fẹ wa wọ aṣọ fun. Ti ọmọde ba de ibi ẹru, ẹru yoo ba a, ipaya ati ibẹru mu Awuah nigba to ri pe ero to ti n ba a sọrọ ninu ọkọ ni oku ti oun fẹ wọ aṣọ fun. Idi si ree to se ni ki awọn ẹbi oku naa fun oun ni aworan oku naa to ya nigba to wa nile aye, ti jẹbẹtẹ si gbe ọmọ le Awuah lọwọ nigba to ri pe obinrin ti awọn dijọ wọ ọkọ papọ naa ni oku rẹ wa nilẹ. Amọ, Awuah ṣe awọn eto kan lori oku naa, koda o da ọti Schnapps si oku naa lara ki o to wọ aṣọ fun un.


Ti ọmọde ba de ibi ẹru, ẹru yoo ba a, ipaya ati ibẹru mu Awuah nigba to ri pe ero to ti n ba a sọrọ ninu ọkọ ni oku ti oun fẹ wọ aṣọ fun. Idi si ree to se ni ki awọn ẹbi oku naa fun oun ni aworan oku naa to ya nigba to wa nile aye, ti jẹbẹtẹ si gbe ọmọ le Awuah lọwọ nigba to ri pe obinrin ti awọn dijọ wọ ọkọ papọ naa ni oku rẹ wa nilẹ. Amọ, Awuah ṣe awọn eto kan lori oku naa, koda o da ọti Schnapps si oku naa lara ki o to wọ aṣọ fun un. Awuah ni oriṣiriṣi iriri ni oun ti ri lẹnu iṣẹ agbooku, ṣugbọn ko le fi iṣẹ naa silẹ nitori awọn iriri yii.


Awuah ni oriṣiriṣi iriri ni oun ti ri lẹnu iṣẹ agbooku, ṣugbọn ko le fi iṣẹ naa silẹ nitori awọn iriri yii.


Guinea coup: ECOWAS f'òfin de àwọn ológun tó dìtẹ̀ gbàjọba ní Guinea

Awọn adari ajọ ECOWAS ti fofin de awọn ologun to ditẹ gbajọba ni orilẹede Guinea ati ẹbi wọn lati maa le rinrin ajo kuro lorilẹede naa lọ si ibikan. Ọpọ lo ti n reti ikede igbesẹ yii lẹyin ti awọn ologun doju ijọba alagbada bolẹ tan nibẹ. Ajọ ECOWAS ti wa fun ijọba ologun ni oṣu mẹfa lati da ijọba pada fun alagbada. Awọn ologun doju ijọba Aarẹ Alpha Condé bolẹ lori ẹsun iwa ibajẹ lẹyin to wọle idibo aarẹ fun saa kẹta. Ajọ ECOWAS tun fofin de Guinea ninu igbimọ alaṣẹ ajọ naa titi digba tawọn ologun yoo fi da ijọba pada fawọn alagbada. Ilu Accra ti ṣe olu ilu Ghana lawọn olori orilẹede ajọ ECOWAS ti ṣe ti ṣe ijiroro nibi ti wọn ti gbe awọn igbesẹ yii.


World Cup qualifier: Senegal àti Egypt yóò wáàkò fún tíkẹ́ẹ̀tì ife ẹ̀yẹ àgbáyé Qatar 2022

Ẹgbẹ agbabọọlu Senegal ati Egypt ni yoo koju ara awọn ninu ifẹsẹwọnsẹ ati pegede fun idije ife ẹyẹ agbaye ni Qatar lọdun 2022 yii. Eyi tumọ si pe Mohamed Salah ati Sadio Mane ti wọn jọ jẹ ọmọ agbabọọlu Livrepool yoo koju ara wọn. Ikọ Super Eagles Naijiria yoo koju Black Stars Ghana ninu ifẹsẹwọnsẹ ati pegede fun idije ife ẹyẹ agbaye ti yoo waye ni Qatar lọdun 2022 yii. Lonii ọjọ Abamẹta niluu Douala ni Cameroon wọn kede bi awọn ifẹsẹwọnsẹ naa yoo ṣe lọ nilẹ Afirika. Laarin ọjọ kọkanlelogun si ọjọ kọkandinlọgbọn ni ifẹsẹwọnsẹ mejeeji gbọdọ waye laarin Naijiria ati Ghana. Ninu awọn ifẹsẹwọnsẹ mii, Mohamed Salah ati Sadio Mane yoo koju ara wọn nigba ti Egypt ati Senegal yoo maa waako.


Lonii ọjọ Abamẹta niluu Douala ni Cameroon wọn kede bi awọn ifẹsẹwọnsẹ naa yoo ṣe lọ nilẹ Afirika. Laarin ọjọ kọkanlelogun si ọjọ kọkandinlọgbọn ni ifẹsẹwọnsẹ mejeeji gbọdọ waye laarin Naijiria ati Ghana. Ninu awọn ifẹsẹwọnsẹ mii, Mohamed Salah ati Sadio Mane yoo koju ara wọn nigba ti Egypt ati Senegal yoo maa waako. Cameroon to n gbalejo idije AFCON lọwọ yoo maa na tan bi owo pẹlu Algeria. Mali ati Tunisia yoo jọ maa ṣalaye fun ara wọn ẹni ti yoo lọ si idije ife ẹyẹ agbaye bi Qatar. Ikọ agbabọọlu DR Congo ati Morocco yoo jọ waako bakan naa.


Cameroon to n gbalejo idije AFCON lọwọ yoo maa na tan bi owo pẹlu Algeria. Mali ati Tunisia yoo jọ maa ṣalaye fun ara wọn ẹni ti yoo lọ si idije ife ẹyẹ agbaye bi Qatar. Ikọ agbabọọlu DR Congo ati Morocco yoo jọ waako bakan naa.


Guinea Coup: Àwọn ọmọogun orílẹ̀èdè Guinea ti gba ìjọba lọ́wọ́ ààrẹ Alpha Conde

Iroyin to n jade lati orilẹede Guinea n fi lede pe awọn ọmọogun orilẹede naa n gbiyanju lati gbakoso iṣejọba lorilẹede naa. Iroyin ni awọn ẹṣọ oloogun naa ti fi panpẹ mu aarẹ orilẹede Guinea, Alpha Conde. Ni bayii, ikọ ọmọogun orilẹede naa ti bọ sọri ẹrọ tẹlifisan lati fi to awọn araalu leti wi pe awọn ti gba ijọba orilẹede naa. Bakan naa ni wọn fikun pe awọn olori jankan-jankan lorilẹede naa ti wa ni abẹ panpẹ awọn ẹṣọ alaabo orilẹede naa. Wọn fikun pe alaafia ni aarẹ Alpha Conde wa, ni abẹ isakoso ati aabo awọn ologun. Saaju asiko yii ni iro ibọn ti n dun lakọ lakọ nibẹ, ki iroyin labẹle to gbe e pe alaafia ni aarẹ Conde wa, ti awọn ẹṣọ alaabo to wa ni ile aarẹ ṣi n da abo bo o. Amọ ileeṣẹ iroyin lorilẹede naa, RTG TV ko i tii sọ ohunkohun lori iṣẹlẹ naa, ti wọn ṣi n ṣe iṣẹ wọn lọ bi ẹni pe ko si nkankan to n ṣẹlẹ nibẹ.


Bakan naa ni wọn fikun pe awọn olori jankan-jankan lorilẹede naa ti wa ni abẹ panpẹ awọn ẹṣọ alaabo orilẹede naa. Wọn fikun pe alaafia ni aarẹ Alpha Conde wa, ni abẹ isakoso ati aabo awọn ologun. Saaju asiko yii ni iro ibọn ti n dun lakọ lakọ nibẹ, ki iroyin labẹle to gbe e pe alaafia ni aarẹ Conde wa, ti awọn ẹṣọ alaabo to wa ni ile aarẹ ṣi n da abo bo o. Amọ ileeṣẹ iroyin lorilẹede naa, RTG TV ko i tii sọ ohunkohun lori iṣẹlẹ naa, ti wọn ṣi n ṣe iṣẹ wọn lọ bi ẹni pe ko si nkankan to n ṣẹlẹ nibẹ. Idibo sipo aarẹ Alpha Conde fun saa kẹta ni Oṣu Kẹwaa, ọdun to kọja lo mu rogbodiyan dani, ti awọn eniyan si bọ sita lati fi ẹhọnu naa lori esi idibo to gbe e wọlẹ fun saa kẹta. Eyi lo mu ki awọn ologun ilẹ naa kọkọ doju ija kọ awọn ẹgbẹ alatako, ko to di pe iṣẹlẹ ifipagba ijọba waye lorilẹede naa.


Idibo sipo aarẹ Alpha Conde fun saa kẹta ni Oṣu Kẹwaa, ọdun to kọja lo mu rogbodiyan dani, ti awọn eniyan si bọ sita lati fi ẹhọnu naa lori esi idibo to gbe e wọlẹ fun saa kẹta. Eyi lo mu ki awọn ologun ilẹ naa kọkọ doju ija kọ awọn ẹgbẹ alatako, ko to di pe iṣẹlẹ ifipagba ijọba waye lorilẹede naa.


Stray leopard captured: Ọwọ́ tẹ àmọ̀tẹ́kùn tó rìn wọ inú àdúgbò

Awọn oṣiṣẹ ileeṣẹ to n ri si ọrọ awọn ẹranko ni Kenya ti mu amọtẹkun to rapala wọ inu ile kan ni Guusu ila oorun orilẹ-ede naa. Ileeṣẹ iroyin  Daily Nation ti ṣafihan fidio bi awọn oṣiṣẹ naa ṣe gbe amọtẹkun ọhun jade lati inu ile naa. Iroyin ni o ṣeeṣe ko jẹ pe inu ọgba awọn ẹranko, Tsavo National Park, ni amọtẹkun ọhun ti jade ko to rapala wọ inu ile ọhun. Awọn eeyan adugbo naa ya a bo ile ti ẹranko naa wọ lasiko ti wọn n gbe jade nibẹ. Kii ṣe igba akọkọ ree ti ẹranko yoo wọ ile awọn eeyan lagbegbe  naa. Ṣaaju ni ileeṣẹ to n ri si ọrọ awọn ẹranko ti kọkọ kede pe ki awọn araalu pe nọmba kan ti wọn ba kofiri ẹranko to ba n rin gbere-gbere kiri ladugbo wọn.


Awọn eeyan adugbo naa ya a bo ile ti ẹranko naa wọ lasiko ti wọn n gbe jade nibẹ. Kii ṣe igba akọkọ ree ti ẹranko yoo wọ ile awọn eeyan lagbegbe  naa. Ṣaaju ni ileeṣẹ to n ri si ọrọ awọn ẹranko ti kọkọ kede pe ki awọn araalu pe nọmba kan ti wọn ba kofiri ẹranko to ba n rin gbere-gbere kiri ladugbo wọn. Ọkọ mi ti ń sọ tẹ́lẹ̀ pé òun yóò pa ara òun, àmọ́ ẹbí kò ka ọ̀rọ̀ rẹ̀ sí - Ìyàwó ọkùnrin tó bẹ́ sí odò ọ̀sà Àjò kò lè dùn títí... Mò ń padà sí oko lẹ́yìn sáà ìjọba mi - Buhari Ta ló kán gbajúmọ̀ òṣèré, Nkechi Blessing Sunday lẹ́sẹ̀? Ninu oṣu Keje ọdun yii, awọn oṣiṣẹ naa ri kiniun kan to n rin ladugbo kan ti ọpọ eeyan n gbe nitosi olu ilu orilẹ-ee naa, iyẹn Nairobi. Ireti w ape wọn yoo da amọtẹkun naa pada si ibi ti wọn n ko ẹranko naa pamọ si laipẹ.


Ọkọ mi ti ń sọ tẹ́lẹ̀ pé òun yóò pa ara òun, àmọ́ ẹbí kò ka ọ̀rọ̀ rẹ̀ sí - Ìyàwó ọkùnrin tó bẹ́ sí odò ọ̀sà Àjò kò lè dùn títí... Mò ń padà sí oko lẹ́yìn sáà ìjọba mi - Buhari Ta ló kán gbajúmọ̀ òṣèré, Nkechi Blessing Sunday lẹ́sẹ̀? Ninu oṣu Keje ọdun yii, awọn oṣiṣẹ naa ri kiniun kan to n rin ladugbo kan ti ọpọ eeyan n gbe nitosi olu ilu orilẹ-ee naa, iyẹn Nairobi. Ireti w ape wọn yoo da amọtẹkun naa pada si ibi ti wọn n ko ẹranko naa pamọ si laipẹ.


Ivory Coast vs Algeria: Ivory Coast já ìràwọ̀ Algeria lulẹ̀ nínú ìdije AFCON, ni wọ́n bá dèrò ilé

Ṣe afojudu ni ki a pe e ni abi o kan wa bẹẹ naa ni? Ohun ti a n sọ ni ijakulẹ ẹgbẹ agbabọọlu Algeria ti ife idije ere bọọlu ilẹ Afirika, AFCON wa lọwọ ninu idije ọhun to n lọ lọwọ ni Cameroon. Ivory Coast tutọ soke foju gba a nigba ti wọn koju Algeria ni Ọjọru, igbaju igbamu ni wọn fi ṣe fun Algeria. Eni, eji, ẹta, bi Ivory Coast ṣe ko goolu le Algeria lọwọ niyii ninu ifẹsẹwọnsẹ ọhun eleyii to ya ọpọ ololufẹ ere bọọlu lẹnu. Amọ, Algeria naa ta putu da ẹyọkan pada bo tilẹ jẹpe aṣọ ko ba Ọmọyẹ mọ nitori Ọmọyẹ wọn ti rin ni ihoho wọ ọja. Iya o to ya, a fi ada pa ikun, ikun lọ, ada tun sọ nun.


Eni, eji, ẹta, bi Ivory Coast ṣe ko goolu le Algeria lọwọ niyii ninu ifẹsẹwọnsẹ ọhun eleyii to ya ọpọ ololufẹ ere bọọlu lẹnu. Amọ, Algeria naa ta putu da ẹyọkan pada bo tilẹ jẹpe aṣọ ko ba Ọmọyẹ mọ nitori Ọmọyẹ wọn ti rin ni ihoho wọ ọja. Iya o to ya, a fi ada pa ikun, ikun lọ, ada tun sọ nun. Algeria tun ri pẹnariti ninu ere bọọlu ọhun, amọ ẹlẹsẹ ayo wọn, Riyad Mahrez to gba pẹnariti naa tun padanu rẹ. Ninu ifẹsẹwọnsẹ mẹta ti Algeria gba ninu idije AFCON 2021 yii, wọn fidi rẹmi ninu meji nigba ti wọn ta ọmi ninu ọkan to ku. Koda, goolu kan ṣoṣo ni wọn le ri gba sawọn eleyii to jẹ ki wọn jẹ gbese goolu mẹta bayii.


Algeria tun ri pẹnariti ninu ere bọọlu ọhun, amọ ẹlẹsẹ ayo wọn, Riyad Mahrez to gba pẹnariti naa tun padanu rẹ. Ninu ifẹsẹwọnsẹ mẹta ti Algeria gba ninu idije AFCON 2021 yii, wọn fidi rẹmi ninu meji nigba ti wọn ta ọmi ninu ọkan to ku. Koda, goolu kan ṣoṣo ni wọn le ri gba sawọn eleyii to jẹ ki wọn jẹ gbese goolu mẹta bayii. Ivory Coast to ran wọn lọ sile lo wa loke tente tabili isọri karun un ti wọn wa pẹlu ami ayo meje. Equatorial Guinea to fagba han Sierra Leone ninu ifẹsẹwọnsẹ keji to waye l'Ọjọbọ ni isọri karun un idije AFCON lo ṣipo keji pẹlu ami ayo mẹfa. Si iyalẹnu ọpọlọpọ, Algeria lo wa ni isalẹ patapata pẹlu ami ayo kan ṣoṣo.


Ivory Coast to ran wọn lọ sile lo wa loke tente tabili isọri karun un ti wọn wa pẹlu ami ayo meje. Equatorial Guinea to fagba han Sierra Leone ninu ifẹsẹwọnsẹ keji to waye l'Ọjọbọ ni isọri karun un idije AFCON lo ṣipo keji pẹlu ami ayo mẹfa. Si iyalẹnu ọpọlọpọ, Algeria lo wa ni isalẹ patapata pẹlu ami ayo kan ṣoṣo. Algeria lo gba ife ẹyẹ AFCON lọdun 2019 lẹyin ti wọn lu ẹgbẹ agbabọọlu Senegal ninu ifẹsẹwọnsẹ aṣekagba idije naa.


Algeria lo gba ife ẹyẹ AFCON lọdun 2019 lẹyin ti wọn lu ẹgbẹ agbabọọlu Senegal ninu ifẹsẹwọnsẹ aṣekagba idije naa.


Desmond Tutu: Bíṣọ̀bù àgbà Desmond Tutu jáde láyé lẹ́ni àádọ̀rún ọdún

Biṣobu agba,  Desmond Tutu to kopa ribi ribi ninu ija ati dopin idẹyẹsi awọn alawọdu lọwọ ijọba alawọ funfun ilẹ South Africa ti jade laye. Biṣọbu agba Tutu fi aye silẹ lẹni aadọrun un ọdun. Aarẹ Cyril Ramphosa orilẹede Soth Africa lo kede iku rẹ ninu atẹjade kan to fi sita.


Covid-19: Wo àwọn kìnìún tó kó covid-19 lára àwọn èèyàn

Iṣeniyan ṣe ẹranko, ṣebi awọn eeyan lo n paya pe ki wọn maa lugbadi arun covid-19 to n ṣọṣẹ kaakiri agbaye. Ewo tun wa ni tawọn ẹranko kan bayii ti iroyin sọ pe o ṣeeṣe ki wọn ti karun coronavirus. Awọn onimọ sayẹnsi fasiti Pretoria lo sọ pe o ṣeeṣe kawọn olutọju ọgba ẹranko ẹranko lorilẹede South Africa ti ko arun covid-19 ran  awọn kiniun kan lọgba ẹranko. Awọn onimọ ijinlẹ sayẹnsi ọhun n kọminu iru ẹda covid-19 to le jẹyọ tawọn eeyan ba ko covid-19 lara awọn ẹranko yii. Awọn onimọ ijinlẹ ṣe ayẹwo awọn ẹranko naa lẹyin ti wọn ṣe akiyesi apẹẹrẹ arun covid-19 lara awọn kiniun yii. Wọn ri pe awọn kiniun yii ko le mi daadaa, wọn si tun n ṣe ikun, bakan naa ni wọn n wukọ.


Awọn onimọ ijinlẹ sayẹnsi ọhun n kọminu iru ẹda covid-19 to le jẹyọ tawọn eeyan ba ko covid-19 lara awọn ẹranko yii. Awọn onimọ ijinlẹ ṣe ayẹwo awọn ẹranko naa lẹyin ti wọn ṣe akiyesi apẹẹrẹ arun covid-19 lara awọn kiniun yii. Wọn ri pe awọn kiniun yii ko le mi daadaa, wọn si tun n ṣe ikun, bakan naa ni wọn n wukọ. Awọn onimọ sayẹnsi naa sọ pe esi ayẹwo ọhun fihan pe lara awọn to n tọju awọn ẹranko ọhun ni wọn ti ko covid-19. Wọn ni ọpọ ninu awọn olutọju awọn ẹranko ọhun ni wọn ni arun covid-19 lasiko naa ṣugbọn wọn ko fi apẹẹrẹ han. Awọn onimọ sayẹnsi naa wa rọ awọn olutọju ẹranko lati maa wọ ibomu ti wọn ba ti n tọju awọn ẹranko.


Awọn onimọ sayẹnsi naa sọ pe esi ayẹwo ọhun fihan pe lara awọn to n tọju awọn ẹranko ọhun ni wọn ti ko covid-19. Wọn ni ọpọ ninu awọn olutọju awọn ẹranko ọhun ni wọn ni arun covid-19 lasiko naa ṣugbọn wọn ko fi apẹẹrẹ han. Awọn onimọ sayẹnsi naa wa rọ awọn olutọju ẹranko lati maa wọ ibomu ti wọn ba ti n tọju awọn ẹranko.


Jonathan the tortoise: Wo ìjàpá ọdún 190 tó jẹ́ ẹranko oríilẹ̀ tó dàgbà jù láyé

Bo tilẹ jẹ pe a ko mọ ọjọ ibi ijapa aranbara Jonathan, awọn onimọ sayẹnsi gbagbọ pe Jonathan yoo ṣe ayẹyẹ ọjọ ibi aadọwa rẹ lọdun 2022 yii. Eyi lo jẹ ki ijapa yii jẹ eranko oriilẹ to dagba julọ laye. Saint Helena ni Jonathan n gbe ni Erekusu okun South Atlantic. Igbagbọ ni pe lati orilẹ ede Seychelles ni ijapa ti wa l'ọdun 1882. Lori ilẹ oko kan ni Erekusu okun naa ni Jonathan n gbe nile gomina St. Helena. Jonathan gbajumọ ni Erekusu okun to n gbe debi pe aworan rẹ lara owo ẹyọ "5p" St Helena.


Igbagbọ ni pe lati orilẹ ede Seychelles ni ijapa ti wa l'ọdun 1882. Lori ilẹ oko kan ni Erekusu okun naa ni Jonathan n gbe nile gomina St. Helena. Jonathan gbajumọ ni Erekusu okun to n gbe debi pe aworan rẹ lara owo ẹyọ "5p" St Helena. Oun nikan kọ ni o n dagbe, Jonathan n gbe pẹlu awọn ijapa nla mii bii David, Emma ati Fred. Fọto ti wọn ya lọdun 1882 fihan pe Jonathan ti dagba ki wọn to gbe e wa , koda, awọn onimọ sayẹnsi sọ pe o ti pe aadọta ọdun nigba naa. Amọ, o ṣẹṣẹ wọ inu iwe itan ni gẹgẹ bi ẹranko onipẹpẹ to dagba julọ laye.


Oun nikan kọ ni o n dagbe, Jonathan n gbe pẹlu awọn ijapa nla mii bii David, Emma ati Fred. Fọto ti wọn ya lọdun 1882 fihan pe Jonathan ti dagba ki wọn to gbe e wa , koda, awọn onimọ sayẹnsi sọ pe o ti pe aadọta ọdun nigba naa. Amọ, o ṣẹṣẹ wọ inu iwe itan ni gẹgẹ bi ẹranko onipẹpẹ to dagba julọ laye. Iru Ounje wo ni Jonathan fẹran? Lara awọn ounjẹ ti Jonathan fẹran julọ ni kabeeji, kukumba, karọọti  ati eso apu. Jonathan dun un wo loju nigba to wa ni kekere.


Iru Ounje wo ni Jonathan fẹran? Lara awọn ounjẹ ti Jonathan fẹran julọ ni kabeeji, kukumba, karọọti  ati eso apu. Jonathan dun un wo loju nigba to wa ni kekere. Niṣe lo maa n ṣere kaakiri labẹ tabili l'asiko tawọn eeyan ba n mu "tea."


Niṣe lo maa n ṣere kaakiri labẹ tabili l'asiko tawọn eeyan ba n mu "tea."


Animal census: Ìjọba pàṣẹ pé kí wọ́n ka gbogbo ẹranko igbó àti ẹja inú omi

Eto ikaniyan ni a maa n gbọ, e wo tu ni ti ẹranko kika? Bi ọrọ yii ti n ṣe ọpọ eeyan ni kayeefi niyii lẹyin ti ijọba orilẹede Kenya paṣẹ pe ki wọn ka gbogbo ẹranko igbo ati ẹja inu omi to wa lorilẹede naa Igbesẹ yii waye lati le dẹkun bi awọn eeyan kan ṣe n pa awọn ẹran naa ni ipakupa. Orilẹede Kenya to wa lapa ila oorun ilẹ Afirika ni ọpọlọpọ ẹya ẹranko ti ko wọpọ lagbaaye. Kiniun ati agunfọn wa lara awọn ẹranko ti awọn eeyan n pa ni ipakupa lorilẹede Kenya. Orilẹede Kenya nikan ni agbanrere funfun meji to ku lagbaaye wa bayii. Ọpọ ẹja nla ''whales'' ati ''dolphins'' to fi mọ oriṣiiriṣii ijapa inu omi lo wa lawọn odo lorilẹede Kenya.


Kiniun ati agunfọn wa lara awọn ẹranko ti awọn eeyan n pa ni ipakupa lorilẹede Kenya. Orilẹede Kenya nikan ni agbanrere funfun meji to ku lagbaaye wa bayii. Ọpọ ẹja nla ''whales'' ati ''dolphins'' to fi mọ oriṣiiriṣii ijapa inu omi lo wa lawọn odo lorilẹede Kenya. Akọroyin BBC, Ferdinand Omondi ṣalaye pe Kenya ti n gbiyanju lati ka awọn ẹranko kan tẹlẹ. Ṣugbọn igba akọkọ ree ti Kenya yoo ka gbogbo ẹranko inu igbo ati ẹja inu omi. Igbesẹ yii waye lati daabo bo awọn ẹranko yii ki awọn arinrin ajo afẹ le maa lanfaani lati ri wọn.


Akọroyin BBC, Ferdinand Omondi ṣalaye pe Kenya ti n gbiyanju lati ka awọn ẹranko kan tẹlẹ. Ṣugbọn igba akọkọ ree ti Kenya yoo ka gbogbo ẹranko inu igbo ati ẹja inu omi. Igbesẹ yii waye lati daabo bo awọn ẹranko yii ki awọn arinrin ajo afẹ le maa lanfaani lati ri wọn. Minisita ile iṣẹ ijọba to n ri si irin-ajo afẹ lorilẹede Kenya, Najib Bala ṣalaye pe ''mimọ iye ẹranko ti a ni ni ijọba fi le ṣeto iṣuna fun itọju wọn.'' Ṣugbọn eto naa ko rọrun nitori ẹgbẹẹgbẹrun ẹranko igbo to wa kaakiri orilẹede Kenya. Ọkan lara ọna ti wọn fẹ lo ka awọn ẹranko yii ni fifi baalu ka wọn lati oke.


Minisita ile iṣẹ ijọba to n ri si irin-ajo afẹ lorilẹede Kenya, Najib Bala ṣalaye pe ''mimọ iye ẹranko ti a ni ni ijọba fi le ṣeto iṣuna fun itọju wọn.'' Ṣugbọn eto naa ko rọrun nitori ẹgbẹẹgbẹrun ẹranko igbo to wa kaakiri orilẹede Kenya. Ọkan lara ọna ti wọn fẹ lo ka awọn ẹranko yii ni fifi baalu ka wọn lati oke. Akọroyin BBC, Omondi ni o ṣoro lati mọ iye erin to wa ninu igbo ẹranko ni Kenya. O ṣalaye pe oju ẹsẹ awọn awọn erin ninu igbo ni wọn fi n ka wọn bayii. Kika awọn ẹja inu omi naa ṣe pataki lati mọ awọn ibi ti awọn ẹranko inu omi ti nilo idaabobo julọ.


Akọroyin BBC, Omondi ni o ṣoro lati mọ iye erin to wa ninu igbo ẹranko ni Kenya. O ṣalaye pe oju ẹsẹ awọn awọn erin ninu igbo ni wọn fi n ka wọn bayii. Kika awọn ẹja inu omi naa ṣe pataki lati mọ awọn ibi ti awọn ẹranko inu omi ti nilo idaabobo julọ.


Osun Osogbo festival: Wo iná olójú mẹ́rìndínlógún, arugbá àtàwọn ohun míì tí yóò wáyé l'Ọdún Osun Osogbo 2021

Yoruba ni ọdọọdún là ń rí awusa, ọdọọdún là ń rí orogbo, kii yẹ bí ọdún Osun Osogbo, kárí ilé kárí oko sì ni ìròyìn rẹ máa ń kan ká. Ayẹyẹ ọdún Osun Osogbo tí ọdun yìí tún ti gberasọ tohun ti iyi to máa ń mú dání. Wiwẹ ìlú mọ lọ kọ́kọ́ fi ṣide tí ọdun yìí, èyí tí wọn ń pè ní "Ìwọpopo" tí wọn máa fi ń bẹ̀rẹ̀ bíbọ yemoja odò Oṣun lọdọọdún. Ataoja ti ilu Osogbo, Kabiyesi Ọba Jimoh, Oyè Tunji (Olaonipekun Laaroye II) lo dárí àwọn ìgbìmò Ìwọpopo, àwọn Oloye, àwọn olùjọsìn, aṣojú ijọba àtàwọn olùgbé ìlú Osogbo nínú ìlànà ṣíṣe wiwẹ ìlú mọ gẹ́gẹ́ bí wọn ṣe rìn ja àwọn pooro àti ona kan ni ilu ja ni ìsòrí ìsòrí, lomode àti lagba láti lọ ṣe Kabiyesi Ataoja to joko si aarin gbùngbùn ìlú. Pẹlu ọpọ ìjọ àti ilu, gbogbo ìlú lọ ń hó fún idunu fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ wákàtí gẹgẹ bí àwọn aráàlú ṣe tú jáde kẹti kẹti láti side ayẹyẹ ọdún ńlá yìí laarin gbogbo ọdún ní ilè Yoruba. Pabanbari asekagba ọdún náà èyí tí wọn safihan rẹ lórí ayélujára  fún gbogbo agbaye yoo waye ni ọjọ kẹtàlá oṣù kẹjọ, ohun si ni ọjọ bí ó odò Oṣun èyí tí Arugba Oṣun yóò lọ rúbọ  ní Odò isembaye ti Oṣun Osogbo.


Nigeria at 61: Ẹ wo àwọn olóṣèlú méje pàtàkì tó jà fún òmìnira Nàìjíríà

E wo awọn oloṣelu meje to ja fitafita fun ominira Naijiria. Oloye Obafemi Jeremiah Oyeniyi Awolowo jọ ọkan pataki lara awọn to ja fitafita fun ominira orilẹ-ede Naijiria. Wọn bi Awolowo ni ọjọ kẹfa, oṣu kẹta, ọdun 1909 ni ilu Ikenne, ni ipinlẹ Ogun ni guusu Naijiria. Baba to bi Awolowo jẹ agbẹ, sugbọn o doloogbe nigba ti Awolowo wa ni ọmọ ọdun mẹwaa pere. Awolowo jẹ ẹni to nifẹ orilẹ-ede yii lọkan, to si ṣe aṣeyọri gẹgẹ bi olori ẹkun iwọ oorun orilẹ-ede Naijiria nipa ṣiṣeto ẹkọ ọfẹ ati ilera ọfẹ atawọn nkan miran. Ni ọdun 1959 ni Awolowo da ileeṣẹ amohunmaworan Naijiria silẹ, eyi to jẹ akọkọ iru rẹ nilẹ Afirika.


Baba to bi Awolowo jẹ agbẹ, sugbọn o doloogbe nigba ti Awolowo wa ni ọmọ ọdun mẹwaa pere. Awolowo jẹ ẹni to nifẹ orilẹ-ede yii lọkan, to si ṣe aṣeyọri gẹgẹ bi olori ẹkun iwọ oorun orilẹ-ede Naijiria nipa ṣiṣeto ẹkọ ọfẹ ati ilera ọfẹ atawọn nkan miran. Ni ọdun 1959 ni Awolowo da ileeṣẹ amohunmaworan Naijiria silẹ, eyi to jẹ akọkọ iru rẹ nilẹ Afirika. Bẹẹ lo tun da ẹgbẹ "Oduduwa Group" silẹ lọdun kan naa. Awolowo gbe apoti idibo lati wọ ile igbimọ aṣofin labẹ asai ẹgbẹ Action Group, sugbọn o kuna lọdun 1979 ati 1983. O gbe Hannah Idowu Dideolu ni iyawo, wọn si bi ọmọ.


Bẹẹ lo tun da ẹgbẹ "Oduduwa Group" silẹ lọdun kan naa. Awolowo gbe apoti idibo lati wọ ile igbimọ aṣofin labẹ asai ẹgbẹ Action Group, sugbọn o kuna lọdun 1979 ati 1983. O gbe Hannah Idowu Dideolu ni iyawo, wọn si bi ọmọ. Awo, gẹgẹ bi ọpọlọpọ eeyan ṣe n pe e, jade laye lọjọ kẹsan an, oṣu karun un, ọdun 1987, ni ọmọ ọdun mejidinlọgọrin, ti wọn si sin in ni Ikenne to jẹ ilu rẹ. Fasiti ijọba apapọ ti Obafemi Awolowọ ni Ile Ifẹ ni ipinlẹ Ọṣun ni wọn fi sọ orukọ Awo ki a le maa ranti rẹ. 2.


Awo, gẹgẹ bi ọpọlọpọ eeyan ṣe n pe e, jade laye lọjọ kẹsan an, oṣu karun un, ọdun 1987, ni ọmọ ọdun mejidinlọgọrin, ti wọn si sin in ni Ikenne to jẹ ilu rẹ. Fasiti ijọba apapọ ti Obafemi Awolowọ ni Ile Ifẹ ni ipinlẹ Ọṣun ni wọn fi sọ orukọ Awo ki a le maa ranti rẹ. 2. Sir Ahmadu Bello: Wọn bi Sir Ahmadu Bello ni ọjọ kejila, oṣu kẹfa, ọdun 1910 ni Rabbah Sokoto. O si jẹ ọkan gboogi lara awọn aṣaaju akọkọ ni orilẹ-ede Naijiria, bẹẹ si ni o tun jẹ adari ẹgbẹ Northern People's Congress. Ahmadu Bello ja fitafita lati ri i pe Naijiria gba ominira lọwọ oyinbo alawọ funfun leẹyin to pada de lati orilẹ-ede Gẹẹsi.


Sir Ahmadu Bello: Wọn bi Sir Ahmadu Bello ni ọjọ kejila, oṣu kẹfa, ọdun 1910 ni Rabbah Sokoto. O si jẹ ọkan gboogi lara awọn aṣaaju akọkọ ni orilẹ-ede Naijiria, bẹẹ si ni o tun jẹ adari ẹgbẹ Northern People's Congress. Ahmadu Bello ja fitafita lati ri i pe Naijiria gba ominira lọwọ oyinbo alawọ funfun leẹyin to pada de lati orilẹ-ede Gẹẹsi. Fasiti Ahmadu Bello to wa ni Zaria ni wọn fi pe orukọ rẹ lati yẹ ẹ si. Lara awọn ohun ti wọn fi n ranti Bello titi di akoko yii ni ni aktitiyan rẹ lati mu irẹpọ ba awọn eeyan oke ọya nilẹ Naijiria. 3.


Fasiti Ahmadu Bello to wa ni Zaria ni wọn fi pe orukọ rẹ lati yẹ ẹ si. Lara awọn ohun ti wọn fi n ranti Bello titi di akoko yii ni ni aktitiyan rẹ lati mu irẹpọ ba awọn eeyan oke ọya nilẹ Naijiria. 3. Anthony Enahoro: Oloye Anthony Enahoro jẹ ọkan gboogi lara awọn to ja fun ominira Naijiria. Nigba to wa ni ọmọ ọdun mọkanlelogun lo di olootu iwe iroyin Southern Nigerian Defender, eyi to mu ko jẹ olootu iwe iroyin to kere julọ ninu iwe itan Naijiria. Enahoro ni ẹni akọkọ to pe fun ominira Naijiria ninu ile igbimọ aṣofin lọdun naa lọhun, eyi to mu ki awọn ojugba rẹ nigba naa maa pe e ni "Baba orilẹ-ede Naijiria."


Anthony Enahoro: Oloye Anthony Enahoro jẹ ọkan gboogi lara awọn to ja fun ominira Naijiria. Nigba to wa ni ọmọ ọdun mọkanlelogun lo di olootu iwe iroyin Southern Nigerian Defender, eyi to mu ko jẹ olootu iwe iroyin to kere julọ ninu iwe itan Naijiria. Enahoro ni ẹni akọkọ to pe fun ominira Naijiria ninu ile igbimọ aṣofin lọdun naa lọhun, eyi to mu ki awọn ojugba rẹ nigba naa maa pe e ni "Baba orilẹ-ede Naijiria." Enahoro jẹ ẹni to fẹran ẹkọ gidi, o si ja ija rere fun orilẹ-ede yii ki o to papoda ni ipari ọdun 2010. 4. Herbert Macaulay: Olayinka Herbert Samuel Macaulay jẹ oloṣelu, onimọ-ẹrọ, ayaworan ile ati akọroyin.


Enahoro jẹ ẹni to fẹran ẹkọ gidi, o si ja ija rere fun orilẹ-ede yii ki o to papoda ni ipari ọdun 2010. 4. Herbert Macaulay: Olayinka Herbert Samuel Macaulay jẹ oloṣelu, onimọ-ẹrọ, ayaworan ile ati akọroyin. Wọn bi i ni ọjọ kẹrinla, oṣu kọkanla, ọdun 1864. O si  jẹ ẹni to tako iṣelu awọn ilẹ Gẹẹsi. O wa lara awọn to da iwe iroyin Nigerian Daily News silẹ, lọna lati tẹsiwaju ninu ipo oṣelu.


Wọn bi i ni ọjọ kẹrinla, oṣu kọkanla, ọdun 1864. O si  jẹ ẹni to tako iṣelu awọn ilẹ Gẹẹsi. O wa lara awọn to da iwe iroyin Nigerian Daily News silẹ, lọna lati tẹsiwaju ninu ipo oṣelu. Ni ọjọ kẹrinlelogun, oṣu kẹfa, ọdun 1923, Macaulay da ẹgbẹ oṣelu Nigerian National Democratic Party (NNDP) silẹ, eyi to jẹ ẹgbẹ oṣelu akọkọ nilẹ Naijiria. Macaulay rewalẹ aṣa lọdun 1946. 5.


Ni ọjọ kẹrinlelogun, oṣu kẹfa, ọdun 1923, Macaulay da ẹgbẹ oṣelu Nigerian National Democratic Party (NNDP) silẹ, eyi to jẹ ẹgbẹ oṣelu akọkọ nilẹ Naijiria. Macaulay rewalẹ aṣa lọdun 1946. 5. Funmilayo Ransom Kuti: Funmilayo ti orukọ abisọ rẹ n jẹ Francis Abigail Olufunmilayo Thomas jẹ akinkanju obinrin bi okunrin nigba aye rẹ Kíni ìwọ mọ̀ nípa Funmilayọ Ransome-Kuti?. O jẹ olukọ, ẹni to fẹran eto oṣelu ati ajijangbara fun ẹtọ awọn obinrin. Wọn bi i ni ọjọ karundinlọgbọn, oṣu kẹwaa, ọdun 1900.


Funmilayo Ransom Kuti: Funmilayo ti orukọ abisọ rẹ n jẹ Francis Abigail Olufunmilayo Thomas jẹ akinkanju obinrin bi okunrin nigba aye rẹ Kíni ìwọ mọ̀ nípa Funmilayọ Ransome-Kuti?. O jẹ olukọ, ẹni to fẹran eto oṣelu ati ajijangbara fun ẹtọ awọn obinrin. Wọn bi i ni ọjọ karundinlọgbọn, oṣu kẹwaa, ọdun 1900. Oun ni ọmọ ile iwe akọkọ to jẹ obirin ni ile iwe Girama to wa ni Abeokuta, eyi ni Abeoktuta Grammar School, oun naa tun ni obinrin akọkọ to kọkọ wa ọkọ ayọkẹlẹ lorilẹ-ede Naijiria. Funmilayo Ransome Kuti wa lara awọn to ja fitafita lati ri i pe awọn obinrin lẹtọ lati kopa ninu idibo lorilẹ-ede yii. Funmilayo ni iya to bi gbajugbagbja olorin ati ajijangbara, Fela Anikulapo Kuti, pẹlu Bẹẹko Ransome-Kuti ati ọjọgbọn Olikoye Ransome-Kuti to jẹ minisita fun eto ilera nigbakan ri ni Naijiria.


Oun ni ọmọ ile iwe akọkọ to jẹ obirin ni ile iwe Girama to wa ni Abeokuta, eyi ni Abeoktuta Grammar School, oun naa tun ni obinrin akọkọ to kọkọ wa ọkọ ayọkẹlẹ lorilẹ-ede Naijiria. Funmilayo Ransome Kuti wa lara awọn to ja fitafita lati ri i pe awọn obinrin lẹtọ lati kopa ninu idibo lorilẹ-ede yii. Funmilayo ni iya to bi gbajugbagbja olorin ati ajijangbara, Fela Anikulapo Kuti, pẹlu Bẹẹko Ransome-Kuti ati ọjọgbọn Olikoye Ransome-Kuti to jẹ minisita fun eto ilera nigbakan ri ni Naijiria. Ni ọdun 1978 ni awọn ọmọ ologun ti Funmilayọ lati aja kẹta ni ile ọmọ rẹ, Fela Anikulapo ti wọn pe ni Kalakuta Republic. To si ṣeṣe gidigidi. Lẹyin naa lo jẹ Ọlọrun nipe ni ọjọ kẹtala, oṣu kẹrin, ọdun 1978 kan naa.


Ni ọdun 1978 ni awọn ọmọ ologun ti Funmilayọ lati aja kẹta ni ile ọmọ rẹ, Fela Anikulapo ti wọn pe ni Kalakuta Republic. To si ṣeṣe gidigidi. Lẹyin naa lo jẹ Ọlọrun nipe ni ọjọ kẹtala, oṣu kẹrin, ọdun 1978 kan naa. 6. Nnamdi Azikwe Oloye Benjamin Nnamdi Azikwe ti gbogbo eeyan mọ si Zik, ni wọn bi ni ọjọ kẹrindinlogun, oṣu kọkanla, ọdun 1904. O jẹ gonima apapọ ni Naijiria laarin ọdun 1960 si ọdun 1963, lẹyin naa lo di aarẹ akọkọ ni orilẹ-ede Naijiria.


6. Nnamdi Azikwe Oloye Benjamin Nnamdi Azikwe ti gbogbo eeyan mọ si Zik, ni wọn bi ni ọjọ kẹrindinlogun, oṣu kọkanla, ọdun 1904. O jẹ gonima apapọ ni Naijiria laarin ọdun 1960 si ọdun 1963, lẹyin naa lo di aarẹ akọkọ ni orilẹ-ede Naijiria. Azikwe kawe ni iiẹ Amẹrika ni Fasiti Columbia, Fasiti Pennsylvania ati  Faisiti Howard. Lẹyin naa lo pada si ilẹ Afirika ni ọdun 1934 lati bẹrẹ iṣẹ akoroyin. O da iwe iroyin Africann Pilot silẹ lọdun 1937, lẹyin naa lo tun da awọn iwe iroyin miran silẹ.


Azikwe kawe ni iiẹ Amẹrika ni Fasiti Columbia, Fasiti Pennsylvania ati  Faisiti Howard. Lẹyin naa lo pada si ilẹ Afirika ni ọdun 1934 lati bẹrẹ iṣẹ akoroyin. O da iwe iroyin Africann Pilot silẹ lọdun 1937, lẹyin naa lo tun da awọn iwe iroyin miran silẹ. Lara awọn ohun manigbagbe ti wọn fi n ṣe iranti Nnamdi Azikwe ni awọn ibi ti wọn fi sọ orukọ rẹ bi; papakọ ofurufu to wa ni Abuja, Nnamdi Azikwe International Airport. Bakan naa ni wọn sọ papa-iṣere bọọlu alafẹsẹgba ni Enugu, Fasiti Nnamdi Azikwe ni Awka, adugbo Nnamdi Azikwe ni orilẹ-ede Tanzania, ati bẹẹbẹẹ lọ. Oloye Azikwe jẹ Ọlọrun nipe ni ọjọ kọkanla, oṣu karun un, ọdun 1996.


Lara awọn ohun manigbagbe ti wọn fi n ṣe iranti Nnamdi Azikwe ni awọn ibi ti wọn fi sọ orukọ rẹ bi; papakọ ofurufu to wa ni Abuja, Nnamdi Azikwe International Airport. Bakan naa ni wọn sọ papa-iṣere bọọlu alafẹsẹgba ni Enugu, Fasiti Nnamdi Azikwe ni Awka, adugbo Nnamdi Azikwe ni orilẹ-ede Tanzania, ati bẹẹbẹẹ lọ. Oloye Azikwe jẹ Ọlọrun nipe ni ọjọ kọkanla, oṣu karun un, ọdun 1996. 7. Tafawa Balewa: Wọn bi Alhaji Abubakar Tafawa Balewa ni oṣu kejila, ọdun 1912 ni ipinlẹ Bauchi. Tafawa Balewa jẹ akinkanju oloṣelu ati adari igbimọ ijọba kan ṣoṣo ti Naijiria ni lẹyin ominira.


7. Tafawa Balewa: Wọn bi Alhaji Abubakar Tafawa Balewa ni oṣu kejila, ọdun 1912 ni ipinlẹ Bauchi. Tafawa Balewa jẹ akinkanju oloṣelu ati adari igbimọ ijọba kan ṣoṣo ti Naijiria ni lẹyin ominira. O jawe olubori ninu idibo sipo aṣofin lọdun 1946 ati 1947. Gẹgẹ bi asọfin, o ja fun ẹtọ awọn ọmọ Naijiria to wa lati oke ọya ni ifọwọsowọpọ pẹlu ẹnikeji rẹ, Alhaji Ahmadu Bello. Lẹyin naa ni awọn mejeeji da ẹgbẹ oṣelu Northern People's Congress (NPC) silẹ.


O jawe olubori ninu idibo sipo aṣofin lọdun 1946 ati 1947. Gẹgẹ bi asọfin, o ja fun ẹtọ awọn ọmọ Naijiria to wa lati oke ọya ni ifọwọsowọpọ pẹlu ẹnikeji rẹ, Alhaji Ahmadu Bello. Lẹyin naa ni awọn mejeeji da ẹgbẹ oṣelu Northern People's Congress (NPC) silẹ. Ni ọjọ karundinlogun, oṣu kinni, ọdun 1966 ni awọn ologun kan to ditẹgbajọba ṣeku pa Balewa pẹlu awọn adari miran. Lẹyin ọjọ mẹfa si i ni wọn ṣe awari oku rẹ lẹba ọna ni agbegbe ipinlẹ Eko. Iroyin iku Alhaji da rogbodiyan silẹ ni oke ọya, eyi to yọri si iditẹgbajọba miran loṣu keje, ọdun kan naa.


Ni ọjọ karundinlogun, oṣu kinni, ọdun 1966 ni awọn ologun kan to ditẹgbajọba ṣeku pa Balewa pẹlu awọn adari miran. Lẹyin ọjọ mẹfa si i ni wọn ṣe awari oku rẹ lẹba ọna ni agbegbe ipinlẹ Eko. Iroyin iku Alhaji da rogbodiyan silẹ ni oke ọya, eyi to yọri si iditẹgbajọba miran loṣu keje, ọdun kan naa. Ijọba Naijiria yẹ ẹ si nipa fifi aworan rẹ si owo Naira marun un ati bi wọn ti yi orukọ Fasiti Bauchi pada si oruke rẹ.


Ijọba Naijiria yẹ ẹ si nipa fifi aworan rẹ si owo Naira marun un ati bi wọn ti yi orukọ Fasiti Bauchi pada si oruke rẹ.


Kakwenza Rukirabashaija: Òǹkọ̀wé tó dèrò àtìmọ́lé nítorí ó bú Ààrẹ lórí Twitter gba ìtúsílẹ̀

Onkọwe kan ti wọn fi si atimọle lori ẹsun pe o bu Aarẹ orilẹ-ede Uganda ti gba ominira bayii. Ominira yii lo n waye lẹyin ti wọn tun fi ṣikun ofin muu botilẹ jẹ pe ile ẹjọ kan ti kọkọ dajọ pe ki wọn jọwọ rẹ. Agbẹjọro rẹ sọ fun awọn akọroyin pe awọn ọmọ ogun lo lọ ja onkọwe ọhun, Kakwenza Rukirabashaija, si ẹnu ọna ile rẹ to wa ni iha ila oorun Uganda. Iyawo rẹ si ti fidi iroyin naa mulẹ. Agbẹjọro rẹ ni ara okunrin naa ko ya, ati pe o ti lọ sile iwosan fun itọju to peye. Wọn fẹsun kan onkọwe naa, to ti gba oniruru ami ẹyẹ, pe o sọrọ kobakungbe si Aarẹ Yoweri Museveni, ati ọmọ rẹ, ọgagun Lt Gen Muhoozi Kainerugaba, loju opo Twitter.


Iyawo rẹ si ti fidi iroyin naa mulẹ. Agbẹjọro rẹ ni ara okunrin naa ko ya, ati pe o ti lọ sile iwosan fun itọju to peye. Wọn fẹsun kan onkọwe naa, to ti gba oniruru ami ẹyẹ, pe o sọrọ kobakungbe si Aarẹ Yoweri Museveni, ati ọmọ rẹ, ọgagun Lt Gen Muhoozi Kainerugaba, loju opo Twitter. Ṣaaju ni ile ẹjọ kan ti kọkọ gba beeli rẹ niluu Kampala, amọ wọn tun fi panpẹ ofin mu lai nidi kan pato. Agbẹjọro rẹ sọ pe awọn kan ti ko wọ aṣọ agbofinro ni wọn ji gbe ninu ẹwọn to wa lọ si ibi kan ti ẹnikẹni ko mọ nipa rẹ. Onkọwe naa gba ami ẹyẹ fun iwe kan to kọ nipa iwa ajẹbanu lorilẹ-ede rẹ lọdun 2020, eyii to pe ni "The Greedy Barbarian."


Ṣaaju ni ile ẹjọ kan ti kọkọ gba beeli rẹ niluu Kampala, amọ wọn tun fi panpẹ ofin mu lai nidi kan pato. Agbẹjọro rẹ sọ pe awọn kan ti ko wọ aṣọ agbofinro ni wọn ji gbe ninu ẹwọn to wa lọ si ibi kan ti ẹnikẹni ko mọ nipa rẹ. Onkọwe naa gba ami ẹyẹ fun iwe kan to kọ nipa iwa ajẹbanu lorilẹ-ede rẹ lọdun 2020, eyii to pe ni "The Greedy Barbarian." Bakan naa lo tun gba ami ẹyẹ "PEN Pinter Prize" lọdun 2021, gẹgẹ bii ọkan lara awọn onkọwe to gboju-gboya julọ lagbaye.


Bakan naa lo tun gba ami ẹyẹ "PEN Pinter Prize" lọdun 2021, gẹgẹ bii ọkan lara awọn onkọwe to gboju-gboya julọ lagbaye.


Sunday Igboho: Femi Falani ní Nàìjíríà ní láti kẹ́kọ̀ọ́ lára Benin lóri ọ̀rọ̀ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn

Ajijagbara ati ajafẹtọ nilẹ Yoruba, Oloye Sunday Adeyemo ti ọpọ mọ si Sunday Igboho ṣi wa ni atimọle amọ kii ṣe ahamọ ọlọpaa lo wa mọ. Ile ẹjọ lo paṣẹ nibi igbẹjọ rẹ lọjọ Aje pe ki wọn mu Igboho kuro ni atimọle ọlọpaa. Awọn ikọ agbẹjọro to n ṣoju Igboho ni Cotonou ṣalaye pe ijọba Naijiria ti n gbe baalu agberapa kan kalẹ lati gbe Igboho pada si Naijiria lati wa jẹjọ. Ṣugbọn ọrọ Igboho yatọ si ti olori ẹgbẹ IPOB, Nnamdi Kanu nitori ijọba orilẹede olominira Benin da si ọrọ tiẹ. Adehun ti Naijiria atawọn orilẹede iwọ oorun Afirika bii Togo, Benin ati Ghana jọ ṣe lọdun 1984 ko sọ pe ki wọn jọwọ awọn eeyan ti wọn ba n wa lori ọrọ oṣelu. Awọn agbẹjọro Igboho sọ pe adehun ati ofin yii daabo bo Igboho.


Ṣugbọn ọrọ Igboho yatọ si ti olori ẹgbẹ IPOB, Nnamdi Kanu nitori ijọba orilẹede olominira Benin da si ọrọ tiẹ. Adehun ti Naijiria atawọn orilẹede iwọ oorun Afirika bii Togo, Benin ati Ghana jọ ṣe lọdun 1984 ko sọ pe ki wọn jọwọ awọn eeyan ti wọn ba n wa lori ọrọ oṣelu. Awọn agbẹjọro Igboho sọ pe adehun ati ofin yii daabo bo Igboho. Wọn tun sọ pe ofin ajọ ilẹ Afirika, AU faye gba ki eeyan pe fun iyapa lati ara orilẹede kan. Ati wi pe Naijiria ati Benin wa lara orilẹede mẹẹdogun ọmọ ẹgbẹ ajọ ECOWAS eyi ti alakalẹ oniruuru ofin n dari. Gẹgẹ bi alakalẹ ofin ECOWAS lori fifi awọn awọn afurasi ọdaran ranṣẹ si orilẹede abinibi wọn, ijọba orilẹede wọn gbọdọ sọ ẹsun ti wọn fi ṣẹ si ofin ki wọn si beere pe ki wọn jọwọ ẹni bẹẹ. Ile ẹjọ nikan lo le sọ bo ya orilẹede kan yoo jọwọ afurasi ọdaran fun orilẹede abinini wọn.


Wọn tun sọ pe ofin ajọ ilẹ Afirika, AU faye gba ki eeyan pe fun iyapa lati ara orilẹede kan. Ati wi pe Naijiria ati Benin wa lara orilẹede mẹẹdogun ọmọ ẹgbẹ ajọ ECOWAS eyi ti alakalẹ oniruuru ofin n dari. Gẹgẹ bi alakalẹ ofin ECOWAS lori fifi awọn awọn afurasi ọdaran ranṣẹ si orilẹede abinibi wọn, ijọba orilẹede wọn gbọdọ sọ ẹsun ti wọn fi ṣẹ si ofin ki wọn si beere pe ki wọn jọwọ ẹni bẹẹ. Ile ẹjọ nikan lo le sọ bo ya orilẹede kan yoo jọwọ afurasi ọdaran fun orilẹede abinini wọn. Ṣe orilẹede Naijiria ti sọ fun Benin lati fi Sunday Igboho ranṣẹ? Awọn kan ti fẹsun kan ijọba Naijiria pe o n fẹ lo agbara rẹ lati jọ ki Benin da Igboho pada lai fi ọwọ ofin bọ ọrọ naa tabi gbe lọ si ile ẹjọ. Gbajugbaja agbẹjọro, Femi Falana sọ fun BBC pe ile iṣẹ aṣoju ijọba Naijiria kọ lẹta ranṣẹ si ijọba Benin pe ki wọn jọwọ Igboho fawọn.


Ṣe orilẹede Naijiria ti sọ fun Benin lati fi Sunday Igboho ranṣẹ? Awọn kan ti fẹsun kan ijọba Naijiria pe o n fẹ lo agbara rẹ lati jọ ki Benin da Igboho pada lai fi ọwọ ofin bọ ọrọ naa tabi gbe lọ si ile ẹjọ. Gbajugbaja agbẹjọro, Femi Falana sọ fun BBC pe ile iṣẹ aṣoju ijọba Naijiria kọ lẹta ranṣẹ si ijọba Benin pe ki wọn jọwọ Igboho fawọn. Ṣugbọn ijọba ko gbe igbesẹ yii ni ilana ofin, ijọba Naijiria beere lai fi ti ofin ṣe. Kinni ibaṣepọ to wa laarin Naijiria ati orilẹede Benin? Ibode da Naijiria ati orilẹede Benin pọ ki ijọba Naijiria to gbe ibode rẹ tipa lọdun 2019.


Ṣugbọn ijọba ko gbe igbesẹ yii ni ilana ofin, ijọba Naijiria beere lai fi ti ofin ṣe. Kinni ibaṣepọ to wa laarin Naijiria ati orilẹede Benin? Ibode da Naijiria ati orilẹede Benin pọ ki ijọba Naijiria to gbe ibode rẹ tipa lọdun 2019. Naijiria fẹsun kan Benin nigba naa pe o n ṣe fayawọ oriṣiiriṣii nkan ti ko ba ofin mu wọ Naijiria. Ọrọ ibode ti Naijiria tipa lo mu ki Aarẹ Benin, Patrice Talon ṣe abẹwo si Naijiria lori ọna ati ṣi ibode ọhun pada. Ibode naa si wa ni titi pa titi di ibẹrẹ ọdun 2021 yii.


Naijiria fẹsun kan Benin nigba naa pe o n ṣe fayawọ oriṣiiriṣii nkan ti ko ba ofin mu wọ Naijiria. Ọrọ ibode ti Naijiria tipa lo mu ki Aarẹ Benin, Patrice Talon ṣe abẹwo si Naijiria lori ọna ati ṣi ibode ọhun pada. Ibode naa si wa ni titi pa titi di ibẹrẹ ọdun 2021 yii. Agbẹjọro Falana gbagbọ pe Naijiria ni lati kọ ẹkọ lori igbẹjọ Igboho ni Benin lori ọwọ ti orilẹede naa fi mu ẹtọ ọmọniyan. Falana ni iyawo Igboho ti wọn mu pẹlu gba ominira ni kiakia lẹyin ti ileẹjọ sọ pe ko ṣẹ si ofin. Gbajugbaja agbẹjọro naa sọ pe eyi yatọ si ọrọ awọn eeyan mejila ti wọn ko nile Igboho eyi ti wọn tii ko lọ si ile ẹjọ di akoko yii lẹyin ọsẹ diẹ ti wọn ti mu wọn sẹyin.


Agbẹjọro Falana gbagbọ pe Naijiria ni lati kọ ẹkọ lori igbẹjọ Igboho ni Benin lori ọwọ ti orilẹede naa fi mu ẹtọ ọmọniyan. Falana ni iyawo Igboho ti wọn mu pẹlu gba ominira ni kiakia lẹyin ti ileẹjọ sọ pe ko ṣẹ si ofin. Gbajugbaja agbẹjọro naa sọ pe eyi yatọ si ọrọ awọn eeyan mejila ti wọn ko nile Igboho eyi ti wọn tii ko lọ si ile ẹjọ di akoko yii lẹyin ọsẹ diẹ ti wọn ti mu wọn sẹyin.


Nigeria vs Guinea Bissau: Super Eagles Nàìjíríà gún Guinea Bissau ní kẹ́ṣẹ́ pẹ̀lú 2-0

Ẹgbẹ agbabọọlu Super Eagles Naijiria gbo ewuro soju Guinea Bissau ninu ere bọọlu kẹta ti wọn gba ninu idije AFCON 2021. Ẹlẹsẹ ayo Umar Sadiq to kọkọ sọ goolu to yẹ ko gba s'awọn Guinea Bissau lo pada gba goolu  s'awọn fun Naijiria. Naijiria ti kọkọ lu Egypt ati Sudan ninu Ifesewonse meji ti wọn kọkọ gba nibi idije naa. Adiẹyin mu to tun jẹ balogun Super Eagles lori papa, William Troost-Ekong fọba lee fun Naijiria lẹyin to gba goolu keji sawọn fun Naijiria. Naijiria yóò fórí gbárí pẹ̀lu Guinea Bissau lálẹ́ òní, ohun tí a mọ̀ nípa ìfẹsẹwọ̀nsẹ̀ náà rèé Lonii ni ikọ agbabọọlu Naijiria yoo koju ikọ ẹgbẹ agbabọọlu Wild Dogs ti orilẹ-ede Guinea Bissau ninu idije Afcon  to n lọwọ laago mẹjọ alẹ. Ikọ Super Eagles lo n leke tente ninu ẹgbẹ ti wọn wa lẹyin ti wọn ti kọkọ na ikọ Egypt ni ami ayo 1-0, lẹyin naa ni wọn tun din dundu iya fun ikọ agbabọolu Sudan pẹlu ami ayo 3-1.


Adiẹyin mu to tun jẹ balogun Super Eagles lori papa, William Troost-Ekong fọba lee fun Naijiria lẹyin to gba goolu keji sawọn fun Naijiria. Naijiria yóò fórí gbárí pẹ̀lu Guinea Bissau lálẹ́ òní, ohun tí a mọ̀ nípa ìfẹsẹwọ̀nsẹ̀ náà rèé Lonii ni ikọ agbabọọlu Naijiria yoo koju ikọ ẹgbẹ agbabọọlu Wild Dogs ti orilẹ-ede Guinea Bissau ninu idije Afcon  to n lọwọ laago mẹjọ alẹ. Ikọ Super Eagles lo n leke tente ninu ẹgbẹ ti wọn wa lẹyin ti wọn ti kọkọ na ikọ Egypt ni ami ayo 1-0, lẹyin naa ni wọn tun din dundu iya fun ikọ agbabọolu Sudan pẹlu ami ayo 3-1. Ti Super Eagles ba bori lalẹ oni, awọn ni yoo jẹ ikọ akọkọ ti yoo ni ojuami mẹsan an ninu ifeọsẹwọnsẹ ẹlẹgbẹjẹgbẹ ninu idije Afcon naa. Amọ, to ba jẹ pe ikọ Guinea Bissau lo jaweolubori, wọn ni anfaanin lati tẹsiwaju si ipele to kan ninu idije Afcon fun igba akọkọ ninu itan, amọ iyẹn da le esi ifẹsẹwọnsẹ laarin Egypt ati Sudan. Ohun to yẹ ki o mọ nipa ifẹsẹwọnṣẹ laarin Naijiria ati Guinea Bissau Ikọ mejeji ko tii dojukọ ara wọn ri, eyii ni igba akọkọ.


Ti Super Eagles ba bori lalẹ oni, awọn ni yoo jẹ ikọ akọkọ ti yoo ni ojuami mẹsan an ninu ifeọsẹwọnsẹ ẹlẹgbẹjẹgbẹ ninu idije Afcon naa. Amọ, to ba jẹ pe ikọ Guinea Bissau lo jaweolubori, wọn ni anfaanin lati tẹsiwaju si ipele to kan ninu idije Afcon fun igba akọkọ ninu itan, amọ iyẹn da le esi ifẹsẹwọnsẹ laarin Egypt ati Sudan. Ohun to yẹ ki o mọ nipa ifẹsẹwọnṣẹ laarin Naijiria ati Guinea Bissau Ikọ mejeji ko tii dojukọ ara wọn ri, eyii ni igba akọkọ. Ipo kẹ́rìndínláàdọ́fà ni Guinea Bissau wa lagbaye, ti wọn si wa ni ipo kẹrinlelogun nilẹ Afrika. Nigba ti Super Eagles wa ni ipo kẹrindinlogoji lagbaye, ti wọn wa ni ipo karun un nilẹ Afrika. Ninu idije Afon to n lọ lọwọ yii, Guinea Bissau ko tii sọ bọlu kankan sinu awọn bo tilẹ jẹ pe wọn ni ojuami kan ninu ifẹsẹwọnsẹ wọn pẹlu Sudan.


Ipo kẹ́rìndínláàdọ́fà ni Guinea Bissau wa lagbaye, ti wọn si wa ni ipo kẹrinlelogun nilẹ Afrika. Nigba ti Super Eagles wa ni ipo kẹrindinlogoji lagbaye, ti wọn wa ni ipo karun un nilẹ Afrika. Ninu idije Afon to n lọ lọwọ yii, Guinea Bissau ko tii sọ bọlu kankan sinu awọn bo tilẹ jẹ pe wọn ni ojuami kan ninu ifẹsẹwọnsẹ wọn pẹlu Sudan. Igba kẹta ree ti Guinea Bissau yoo kopa ninu idije Afcon bo tilẹ jẹ pe wọn ko kọja ipele ẹlẹgbẹjẹgbẹ ri ninu idije ọhun. Super Eagles ẹwẹ ti gba ife ẹyẹ Afcon ni igba mẹta ọtọtọ.


Igba kẹta ree ti Guinea Bissau yoo kopa ninu idije Afcon bo tilẹ jẹ pe wọn ko kọja ipele ẹlẹgbẹjẹgbẹ ri ninu idije ọhun. Super Eagles ẹwẹ ti gba ife ẹyẹ Afcon ni igba mẹta ọtọtọ.


Togo: Ǹjẹ́ o mọ̀ pé ẹ̀yà kan wà ní Africa, tó jẹ́ akọ́sẹ́mọsẹ́ nípa sí sọ nkan ọmọkùnrin di nla ní ìlànà ìbílẹ̀?

Lóòótọ́ ni iṣẹ́ abẹ wà, àmọ́ wo ẹ̀yà tó n fi kún nkan ọmọkùnrin láì ṣe iṣẹ́ abẹ. Yoruba ní ki agbado to o de ayé, nkankan ni adiyẹ n jẹ. Ko to o di pe ọlaju de, ti oriṣiriṣi ilana ti wọn n gba sọ nkan ọmọkùnrin di nla bẹrẹ, awọn eniyan ẹ̀yà Batammariba, ti a tun mọ si Somba, ni orilẹ-ede Togo ati Benin, ti jẹ́ akọṣẹmọṣẹ ninu sisọ nkan ọmọkùnrin di nla tabi ko gùn si. Ni Benin, Somba ni wọn mọ wọn si. Agbegbe ori apata Atakora to wa ni aarin ibode ẹ̀yà Gur lorilẹ-ede Burkina Faso, si ni wọn n gbe. Ni Togo, Ariwa Iwọ-oorun agbegbe Kara ni wọn n gbe pẹlu awọn ẹ̀yà Kabye.


Ni Benin, Somba ni wọn mọ wọn si. Agbegbe ori apata Atakora to wa ni aarin ibode ẹ̀yà Gur lorilẹ-ede Burkina Faso, si ni wọn n gbe. Ni Togo, Ariwa Iwọ-oorun agbegbe Kara ni wọn n gbe pẹlu awọn ẹ̀yà Kabye. Ilana ṣíṣe afikun sí nkan ọmọkùnrin jẹ ara eto ti wọn fi n gba àwọn ọdọmọkunrin to ti balaga si aarin àwọn agbalagba. Lasiko eto naa, ewé kan ni wọn ma n gún, wọn o si fi pa nkan ọmọkùnrin naa. Lẹyin naa wọn o gé ẹka igi tabi ìwo, wọn o lu ihò si i lati fi ṣe àmì bi nkan ọmọkùnrin ẹni ti wọn n ṣe e fun yoo ṣe gùn tabi tobi tó.


Ilana ṣíṣe afikun sí nkan ọmọkùnrin jẹ ara eto ti wọn fi n gba àwọn ọdọmọkunrin to ti balaga si aarin àwọn agbalagba. Lasiko eto naa, ewé kan ni wọn ma n gún, wọn o si fi pa nkan ọmọkùnrin naa. Lẹyin naa wọn o gé ẹka igi tabi ìwo, wọn o lu ihò si i lati fi ṣe àmì bi nkan ọmọkùnrin ẹni ti wọn n ṣe e fun yoo ṣe gùn tabi tobi tó. Ọkùnrin naa yoo ki nkan ọmọkùnrin rẹ sinu iho igi naa fun oṣu diẹ, titi ti yoo fi gun tabi tobi to bose fẹ. Nigba naa ni yoo to o yọ jade. Kìí ṣe pé ìjọba ń fi ọwọ́ jẹ́jẹ́ mú àwọn jàndùkú o - Lai Mohammed Lasiko eto to kẹhin ti wọn yoo ṣe ni gbangba fun awọn ọkunrin naa, aṣọ olowo iyebíye ati owo ẹyọ ni wọn o fi ṣe ara wọn ni ọ̀sọ́.


Ọkùnrin naa yoo ki nkan ọmọkùnrin rẹ sinu iho igi naa fun oṣu diẹ, titi ti yoo fi gun tabi tobi to bose fẹ. Nigba naa ni yoo to o yọ jade. Kìí ṣe pé ìjọba ń fi ọwọ́ jẹ́jẹ́ mú àwọn jàndùkú o - Lai Mohammed Lasiko eto to kẹhin ti wọn yoo ṣe ni gbangba fun awọn ọkunrin naa, aṣọ olowo iyebíye ati owo ẹyọ ni wọn o fi ṣe ara wọn ni ọ̀sọ́. Bakan naa ni wọn o fi fila ti wọn fi iwo ṣe de wọn lori. Yatọ si ọgbọ́n sísọ nkan ọmọkùnrin di nla, àwọn eeyan naa tun gbajúmọ fun kikọ ile alarambara.


Bakan naa ni wọn o fi fila ti wọn fi iwo ṣe de wọn lori. Yatọ si ọgbọ́n sísọ nkan ọmọkùnrin di nla, àwọn eeyan naa tun gbajúmọ fun kikọ ile alarambara.


Children replacing their fathers as presidents in Africa: Wo àwọn olórí orílè-èdè ilẹ̀ Áfíríkà mẹ́fà tó rọ́pò òbí wọn gẹ́gẹ́ bí ààrẹ.

Kò ṣẹlẹ̀ rí kan kò wáyé nípa pé ọmọ ń rọ́pò òbí rẹ nínú ètò isèjọba nípa ètò òṣèlú tàbí isèjọba lọ́balọ́ba lágbàyéé. Ṣùgbọ́n, ọ̀pọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ adúláwọ̀ tí n sọ ètò isèjọba di nkan ti ọmọ lè jogún lọ́wọ́ àwọn òbí rẹ̀ tàbí àwọn babáńlá rẹ̀. Ológun Mahamat Idriss Déby to jẹ́ ọmọ ààrẹ orileede Chad, Idriss Déby ni wọ́n búra wọlé fún lọ́jọ́ Ìṣẹ́gun lẹ́yìn ikú bàbá rẹ tó farapa lójú ogun to sì gba ibẹ kú. Yàtọ̀ sí orile-ede Chad, ọ̀pọ̀ àwọn orileede ilẹ̀ Áfíríkà mìíran ló ti yan àwọn ọmọ olórí orile-ede to di olóògbé tàbí tó kọ̀wé fipò sílẹ̀ jẹ ààrẹ bótilẹ̀ jẹ́ pé èyí kò sí nínú Ìwé òfin orile-ede wọn tàbí bá òfin mu. Èyí ni àwọn olórí orílè-èdè tó gba oyè òbí wọn: Orílẹ̀ èdè Democratic Republic of Congo ni Joseph Kabila ti jẹ ààrẹ láti inú oṣù kini, odun 2001, titi di oṣù kini, ọdún 2019 Lẹ́yìn ọjọ́ Mẹ́wàá tí awọn agbanipa pa bàbá rẹ̀, Laurent-Désiré Kabila ló gorí àlééfà A bí Joseph ni ọjọ́ kẹrin, oṣù kẹfà, ọdún 1971, ni ẹkùn Sud-Kivu, ni ìdílé ológun àti olóṣèlú. Kabila tó jẹ́ ọmọ-ọmọ alákatakítí ni orileede Congo, Laurent Kabila dàgbà o si kàwé ni orile-ede Tanzania.


Yàtọ̀ sí orile-ede Chad, ọ̀pọ̀ àwọn orileede ilẹ̀ Áfíríkà mìíran ló ti yan àwọn ọmọ olórí orile-ede to di olóògbé tàbí tó kọ̀wé fipò sílẹ̀ jẹ ààrẹ bótilẹ̀ jẹ́ pé èyí kò sí nínú Ìwé òfin orile-ede wọn tàbí bá òfin mu. Èyí ni àwọn olórí orílè-èdè tó gba oyè òbí wọn: Orílẹ̀ èdè Democratic Republic of Congo ni Joseph Kabila ti jẹ ààrẹ láti inú oṣù kini, odun 2001, titi di oṣù kini, ọdún 2019 Lẹ́yìn ọjọ́ Mẹ́wàá tí awọn agbanipa pa bàbá rẹ̀, Laurent-Désiré Kabila ló gorí àlééfà A bí Joseph ni ọjọ́ kẹrin, oṣù kẹfà, ọdún 1971, ni ẹkùn Sud-Kivu, ni ìdílé ológun àti olóṣèlú. Kabila tó jẹ́ ọmọ-ọmọ alákatakítí ni orileede Congo, Laurent Kabila dàgbà o si kàwé ni orile-ede Tanzania. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn alákatakítí tó ń gbógun ti ìjọba ti wọ́n sì ran bàbá rẹ̀ lọ́wọ́ láti yọ ààrẹ Mobutu Sese Seko ti Zaire níjọba lọ́dún 1997 Lẹ́yìn tí Laurent di ààrẹ ló dá orúkọ orílè-èdè náà padà sí Democratic Republic of Congo, Ó rán Joseph lọ sí China láti lọ ní ìmọ̀ kún ìmọ̀ nínú iṣẹ́ ológun. Bi ó ṣe padà dé ní wọ́n fi jẹ olórí àwọn ọmọ ogun orílè-èdè náà. Ni ọdún 1998 ni Laurent Kabila bẹ̀rẹ̀ si ni bẹnu ìwà kò sí ẹni tó le mú mi àti ìgbésùmọ̀mí, èyí lo sì mu kí ọ̀pọ̀ àwọn orílè-èdè Áfíríkà rán àwọn ọmọ Ogun wọn lọ síbẹ̀.


Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn alákatakítí tó ń gbógun ti ìjọba ti wọ́n sì ran bàbá rẹ̀ lọ́wọ́ láti yọ ààrẹ Mobutu Sese Seko ti Zaire níjọba lọ́dún 1997 Lẹ́yìn tí Laurent di ààrẹ ló dá orúkọ orílè-èdè náà padà sí Democratic Republic of Congo, Ó rán Joseph lọ sí China láti lọ ní ìmọ̀ kún ìmọ̀ nínú iṣẹ́ ológun. Bi ó ṣe padà dé ní wọ́n fi jẹ olórí àwọn ọmọ ogun orílè-èdè náà. Ni ọdún 1998 ni Laurent Kabila bẹ̀rẹ̀ si ni bẹnu ìwà kò sí ẹni tó le mú mi àti ìgbésùmọ̀mí, èyí lo sì mu kí ọ̀pọ̀ àwọn orílè-èdè Áfíríkà rán àwọn ọmọ Ogun wọn lọ síbẹ̀. Lẹ́yìn tí àwọn agbanipa mú ààrẹ Laurent kúrò lọ́nà, wọ́n yan Joseph gẹ́gẹ́ bí ààrẹ tuntun ni ọjọ́ kẹrìndínlógbọ̀n, oṣù kíní, ọdún 2001. Ọ̀pọ̀ ogún tó ní ìlapa ló ti ṣẹlẹ̀ sí orílè-èdè náà tí nkan sì ti bajẹ́ nítorí wọn kò ní ìjọba tó yanrantí àti Ogun ojoojúmọ́ Bi ó tilẹ̀ jẹ́ pé Kabila gbìyànjú láti dá àlàáfíà padà sí orílè-èdè naa, síbẹ̀ o ni ìdojúkọ pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ alátakò. Kabila sì n gbìyànjú láti mú ìṣọ̀kan bá orílè-èdè naa, lẹ́yìn tí o ṣe àtúngbéyẹ̀wò ìwé òfin orílè-èdè naa lọ́dún 2002 ti wọ́n sì gba ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú láàyè láti díje dupò ààrẹ lẹ́yìn ogójì ọdún tí irú rẹ̀ kò tíì ṣẹlẹ̀.


Lẹ́yìn tí àwọn agbanipa mú ààrẹ Laurent kúrò lọ́nà, wọ́n yan Joseph gẹ́gẹ́ bí ààrẹ tuntun ni ọjọ́ kẹrìndínlógbọ̀n, oṣù kíní, ọdún 2001. Ọ̀pọ̀ ogún tó ní ìlapa ló ti ṣẹlẹ̀ sí orílè-èdè náà tí nkan sì ti bajẹ́ nítorí wọn kò ní ìjọba tó yanrantí àti Ogun ojoojúmọ́ Bi ó tilẹ̀ jẹ́ pé Kabila gbìyànjú láti dá àlàáfíà padà sí orílè-èdè naa, síbẹ̀ o ni ìdojúkọ pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ alátakò. Kabila sì n gbìyànjú láti mú ìṣọ̀kan bá orílè-èdè naa, lẹ́yìn tí o ṣe àtúngbéyẹ̀wò ìwé òfin orílè-èdè naa lọ́dún 2002 ti wọ́n sì gba ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú láàyè láti díje dupò ààrẹ lẹ́yìn ogójì ọdún tí irú rẹ̀ kò tíì ṣẹlẹ̀. Kabila jáwé olúborí, tó sì fi ẹ̀yìn alátakò rẹ̀ Jean-Pierre Bemba janlẹ̀ nínú oṣù Kẹ̀wá ọdún 2006. Ni ọdún 2008, Kabila buwọ́lu ìwé àlàáfíà pẹ̀lú ẹgbẹ́ alákatakítí ogún tó n bá orílè-èdè náà jà, àdéhùn náà padà forísọ́npọ́n lẹ́yìn tí àwọn kan tún padà sí orí omi. A bí ààrẹ Faure Essozimna Gnassingbé Eyadéma ni ọjọ́ kẹfa, oṣù kẹfà, ọdún 1966, ó jẹ́ olóṣèlú tó sì ti di ààrẹ láti ọdún 2005.


Kabila jáwé olúborí, tó sì fi ẹ̀yìn alátakò rẹ̀ Jean-Pierre Bemba janlẹ̀ nínú oṣù Kẹ̀wá ọdún 2006. Ni ọdún 2008, Kabila buwọ́lu ìwé àlàáfíà pẹ̀lú ẹgbẹ́ alákatakítí ogún tó n bá orílè-èdè náà jà, àdéhùn náà padà forísọ́npọ́n lẹ́yìn tí àwọn kan tún padà sí orí omi. A bí ààrẹ Faure Essozimna Gnassingbé Eyadéma ni ọjọ́ kẹfa, oṣù kẹfà, ọdún 1966, ó jẹ́ olóṣèlú tó sì ti di ààrẹ láti ọdún 2005. Kí ó tó di ààrẹ Togo, bàbá rẹ̀ ààrẹ Gnassingbé Eyadéma, tí fún ni oyè mínísítà láti 2003 sí 2005. Nígbà tí ààrẹ Eyadéma kú ni ọdún 2005 Gnassingbé ni wọ́n sáré yàn bí ààrẹ tuntun láti gbárùkù ti àwọn ológun. Ọ̀rọ̀ lórí bóyá òfin orílè-èdè náà fàyè gba irú ǹkan bẹ́ẹ̀ fi Gnassingbé sábẹ́ wàhálà púpọ̀, bákan náà ló jáwé olúborí nínú ìdíje ààrẹ ni ọjọ́ kẹrìndínlógún, oṣù kẹrin, ọdún 2005, wọ́n sì búra wọlé fún gẹ́gẹ́ bí ààrẹ.


Kí ó tó di ààrẹ Togo, bàbá rẹ̀ ààrẹ Gnassingbé Eyadéma, tí fún ni oyè mínísítà láti 2003 sí 2005. Nígbà tí ààrẹ Eyadéma kú ni ọdún 2005 Gnassingbé ni wọ́n sáré yàn bí ààrẹ tuntun láti gbárùkù ti àwọn ológun. Ọ̀rọ̀ lórí bóyá òfin orílè-èdè náà fàyè gba irú ǹkan bẹ́ẹ̀ fi Gnassingbé sábẹ́ wàhálà púpọ̀, bákan náà ló jáwé olúborí nínú ìdíje ààrẹ ni ọjọ́ kẹrìndínlógún, oṣù kẹrin, ọdún 2005, wọ́n sì búra wọlé fún gẹ́gẹ́ bí ààrẹ. Wọ́n tún Gnassingbé yan ni ọdún 2010, àwọn ẹgbẹ́ alátakò yarí pé kò ní sí àtúndì ìbò, èyí sí jẹ kí ọ̀pọ̀ ẹ̀mí ṣòfò tí ọ̀pọ̀ sá kúrò ní ibùgbé wọn. Ààrẹ tuntun ti Chad, Mahamat Idriss Déby, jẹ́ ológun ti kò tíì pé ọmọ ogójì ọdún ló gbà ipò bàbá rẹ̀, ààrẹ Idriss Deby Itno tó kú ní ogúnjọ́, oṣù kẹrin, ọdún 2021. Ọdún 1983 ni a bí Mahamat Idriss Déby gẹ́gẹ́ bí ọkàn nínú ọmọ Idriss Déby tó dolóògbé Ọ̀pọ̀ ló máa ń pè é ni Mahamat Kaka nítorí ìyá àwọn òbí rẹ̀ ló tọ̀ọ.


Wọ́n tún Gnassingbé yan ni ọdún 2010, àwọn ẹgbẹ́ alátakò yarí pé kò ní sí àtúndì ìbò, èyí sí jẹ kí ọ̀pọ̀ ẹ̀mí ṣòfò tí ọ̀pọ̀ sá kúrò ní ibùgbé wọn. Ààrẹ tuntun ti Chad, Mahamat Idriss Déby, jẹ́ ológun ti kò tíì pé ọmọ ogójì ọdún ló gbà ipò bàbá rẹ̀, ààrẹ Idriss Deby Itno tó kú ní ogúnjọ́, oṣù kẹrin, ọdún 2021. Ọdún 1983 ni a bí Mahamat Idriss Déby gẹ́gẹ́ bí ọkàn nínú ọmọ Idriss Déby tó dolóògbé Ọ̀pọ̀ ló máa ń pè é ni Mahamat Kaka nítorí ìyá àwọn òbí rẹ̀ ló tọ̀ọ. Lásìkò tí bàbá rẹ̀ kú, òun ni olórí àwọn ẹ̀sọ́ ààbò ààrẹ gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn BBC tó wà ni Chad ṣe sọ. Bákan ni o ti kópa nínú onírúurú Ogun. Ni ọdún 2009, Mahamat Idriss Deby ti jagun lorisirisi ni Am Dam tí òun ati ẹbi rẹ̀ Timan Erdimi to tún jẹ́ ẹbí ààrẹ Eastern Chad.


Lásìkò tí bàbá rẹ̀ kú, òun ni olórí àwọn ẹ̀sọ́ ààbò ààrẹ gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn BBC tó wà ni Chad ṣe sọ. Bákan ni o ti kópa nínú onírúurú Ogun. Ni ọdún 2009, Mahamat Idriss Deby ti jagun lorisirisi ni Am Dam tí òun ati ẹbi rẹ̀ Timan Erdimi to tún jẹ́ ẹbí ààrẹ Eastern Chad. Ààrẹ Ali Bongo Ondimba jẹ́ ọmọ ààrẹ Gabon, Omar Bongo, tó jẹ ààrẹ láti ọdún 1967 títí o fí kú ní ọdún 2009. Ààrẹ Gabon ni ààrẹ kẹta láti Oṣù kẹwàá, ọdún 2009, lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀ kú A bí ni Gabon ni inú oṣù kejì, Odun 1959 sí ìdílé Ali Bongo tí ọ̀pọ̀ mọ̀ sí Alain Bernard Bongo ni agbègbè Congo-Brazzaville. Ọdún mẹ́jọ ni nígbà tí bàbá rẹ̀ di ààrẹ ni ọdún 1967, asọ̀tàn orílè-èdè France François Gaulme sọ fun BBC.


Ààrẹ Ali Bongo Ondimba jẹ́ ọmọ ààrẹ Gabon, Omar Bongo, tó jẹ ààrẹ láti ọdún 1967 títí o fí kú ní ọdún 2009. Ààrẹ Gabon ni ààrẹ kẹta láti Oṣù kẹwàá, ọdún 2009, lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀ kú A bí ni Gabon ni inú oṣù kejì, Odun 1959 sí ìdílé Ali Bongo tí ọ̀pọ̀ mọ̀ sí Alain Bernard Bongo ni agbègbè Congo-Brazzaville. Ọdún mẹ́jọ ni nígbà tí bàbá rẹ̀ di ààrẹ ni ọdún 1967, asọ̀tàn orílè-èdè France François Gaulme sọ fun BBC. Ayé ààrẹ Ali Bongo kún fún ílà-ílo pàápàá jùlọ nígbà tó wà ní ọ̀dọ́kùnrin. Kódà láti ìgbà tí wọ́n tí bí ní wọ́n tí máa n sọ̀rọ̀ ahesọ pé wọ́n gbáàtọ́ ni lati ìhà gúúsù ìlà-oòrùn Nàìjíríà lásìkò ogún abẹ́lé Àwọn mìíràn ríi gẹ́gẹ́ oluṣègbè fábo tí ó sì fẹ́ran epo rọ̀ọ̀bì orílè-èdè Gabon Àìsàn to daa wólẹ̀ ni ọdún dïẹ̀ sẹ́yìn jẹ́ èyí tó ń kọ orílè-èdè náà lóminú, ìdìtẹ̀gbàjọba tí àwọn ọmọ ogún ṣe pẹ̀lú f'ori sánpọ́n. Ìdí tí wọ́n fi fẹ́ dìtẹ̀ gbà jọba ni pé àwọn fẹ́ dá orílè-èdè náà padà sí bí ó ṣe yẹ kí ó wà lẹ́yìn ìdìbò odun 2016, tí o mú ìtàjẹ̀ silẹ̀ àti wàhálà dání.


Ayé ààrẹ Ali Bongo kún fún ílà-ílo pàápàá jùlọ nígbà tó wà ní ọ̀dọ́kùnrin. Kódà láti ìgbà tí wọ́n tí bí ní wọ́n tí máa n sọ̀rọ̀ ahesọ pé wọ́n gbáàtọ́ ni lati ìhà gúúsù ìlà-oòrùn Nàìjíríà lásìkò ogún abẹ́lé Àwọn mìíràn ríi gẹ́gẹ́ oluṣègbè fábo tí ó sì fẹ́ran epo rọ̀ọ̀bì orílè-èdè Gabon Àìsàn to daa wólẹ̀ ni ọdún dïẹ̀ sẹ́yìn jẹ́ èyí tó ń kọ orílè-èdè náà lóminú, ìdìtẹ̀gbàjọba tí àwọn ọmọ ogún ṣe pẹ̀lú f'ori sánpọ́n. Ìdí tí wọ́n fi fẹ́ dìtẹ̀ gbà jọba ni pé àwọn fẹ́ dá orílè-èdè náà padà sí bí ó ṣe yẹ kí ó wà lẹ́yìn ìdìbò odun 2016, tí o mú ìtàjẹ̀ silẹ̀ àti wàhálà dání. Ọba Muhammed Bin Sidi Alaouite ti Morocco ni a bi ni ọjọ́ kọkànlélógun, Oṣù Kẹjọ, ọdún 1963, ni Rabat tíì ṣe olu ilu Morocco. O gorí àlééfà ni ọjọ́ kẹtàlélógun, oṣù keje odun 1999, lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀, Ọba Hassan Keji kú. Ni kété tó gorí àlééfà ló kéde lórí amohunmaworan pé òun yóò gbógun ti, òsì, ìwà àjẹbánu bákan náà ni òun yóò pèsè isẹ àti lati mú kí ètò fifaaye gba ẹ̀tọ́ ọmọ nìyàn búrẹ́kẹ síi.


Ọba Muhammed Bin Sidi Alaouite ti Morocco ni a bi ni ọjọ́ kọkànlélógun, Oṣù Kẹjọ, ọdún 1963, ni Rabat tíì ṣe olu ilu Morocco. O gorí àlééfà ni ọjọ́ kẹtàlélógun, oṣù keje odun 1999, lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀, Ọba Hassan Keji kú. Ni kété tó gorí àlééfà ló kéde lórí amohunmaworan pé òun yóò gbógun ti, òsì, ìwà àjẹbánu bákan náà ni òun yóò pèsè isẹ àti lati mú kí ètò fifaaye gba ẹ̀tọ́ ọmọ nìyàn búrẹ́kẹ síi. Ẹ̀wẹ̀ àwọn àyípadà yìí bi àwọn alákatakítí ẹṣin Islam kan nínú. Nínú oṣù kejì ọdún 2000, o ṣe àgbékalẹ̀ òfin ìdílé mìíràn, èyí tó fi ààyè gba ìrọkunsápá obìnrin. Nínú oṣù Kejìlá ọdún 2020, Oba Mohammed kẹfà gba láti tún ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú orílè-èdè Israel lábẹ́ àdéhùn tí ìjọba ilẹ̀ Amẹrika yóò fi ṣe ni túmọ̀ nílẹ̀ Africa labẹ àkóso Morocco.


Ẹ̀wẹ̀ àwọn àyípadà yìí bi àwọn alákatakítí ẹṣin Islam kan nínú. Nínú oṣù kejì ọdún 2000, o ṣe àgbékalẹ̀ òfin ìdílé mìíràn, èyí tó fi ààyè gba ìrọkunsápá obìnrin. Nínú oṣù Kejìlá ọdún 2020, Oba Mohammed kẹfà gba láti tún ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú orílè-èdè Israel lábẹ́ àdéhùn tí ìjọba ilẹ̀ Amẹrika yóò fi ṣe ni túmọ̀ nílẹ̀ Africa labẹ àkóso Morocco. Ọba Mswati III (Makhosetive) jẹ́ ọmọ ọba Sobhuza II ti ọkan nínú àwọn ìyàwó rẹ̀, Ntfombi Tfwala bí. A bí ní ọjọ́ Kọkàndínlógún oṣù kẹrin, ọdún 1968 ni Manzini. Ó jẹ́ ọmọ òye Mswati kẹta ni Ingwenyama tí o sì padà di ọba ni Swaziland ni ọjọ́ karùn-úndínlọ́gbọ̀n 1986, lẹ́ni ọdún méjìdínlógún, òun sì ni ọba tí ó kéré jùlọ lágbàyé lásìkò náà Ọba Sobhuza kejì kú ní ọjọ́ kokanlelogun, inú oṣù kẹjọ, ọdún 1982, ti ọmọ ọba Makhosetive sì di empirọ̀ tuntun.


Ọba Mswati III (Makhosetive) jẹ́ ọmọ ọba Sobhuza II ti ọkan nínú àwọn ìyàwó rẹ̀, Ntfombi Tfwala bí. A bí ní ọjọ́ Kọkàndínlógún oṣù kẹrin, ọdún 1968 ni Manzini. Ó jẹ́ ọmọ òye Mswati kẹta ni Ingwenyama tí o sì padà di ọba ni Swaziland ni ọjọ́ karùn-úndínlọ́gbọ̀n 1986, lẹ́ni ọdún méjìdínlógún, òun sì ni ọba tí ó kéré jùlọ lágbàyé lásìkò náà Ọba Sobhuza kejì kú ní ọjọ́ kokanlelogun, inú oṣù kẹjọ, ọdún 1982, ti ọmọ ọba Makhosetive sì di empirọ̀ tuntun.


Climate change famine: Àwọn èèyàn bẹ̀rẹ̀ sí ni máa jẹ tata nítorí ìyàn tó mú

Nnkan ko fara rọ mọ lorilẹede Madagascar lẹyin ti iyipada oju ọjọ ti jẹ ki iyan mu nilẹ naa bayii. Ajọ iṣọkan agbaye, UN ṣalaye pe ẹgbẹẹgbẹru eeyan ni Madagascar ni ebi n pa bayii tori ọwọngogo ounjẹ nibẹ. Ọwọngogo ounjẹ yii ko ṣẹyin ojo ti ko rọ fun ọdun mẹrin gbako eleyii to ṣakoba nkan ọgbin ni Madasgasacar. Ọda ojo, eleyii to buru julọ ni ogoji ọdun ni Madadascar ti ṣakoba nla fun ere oko atawọn eeyan eeyan to wa lapa guusu orilẹede naa debi pe tata ni ọpọ eeyan n jẹ bayi. Alakoso eto ounjẹ fun ajọ UN, Shelley Thakral, ṣalaye pe ki ṣe ija lo fa iyan to mu ni Madagascar bi ko ṣe ayipada oju ọjọ. Ajọ UN sọ pe o kere tan eeyan bii ẹgbẹrun lọna ọgbọn ni ebi n ba finra bayii nibẹ.


Ọda ojo, eleyii to buru julọ ni ogoji ọdun ni Madadascar ti ṣakoba nla fun ere oko atawọn eeyan eeyan to wa lapa guusu orilẹede naa debi pe tata ni ọpọ eeyan n jẹ bayi. Alakoso eto ounjẹ fun ajọ UN, Shelley Thakral, ṣalaye pe ki ṣe ija lo fa iyan to mu ni Madagascar bi ko ṣe ayipada oju ọjọ. Ajọ UN sọ pe o kere tan eeyan bii ẹgbẹrun lọna ọgbọn ni ebi n ba finra bayii nibẹ. Ajọ naa ni awọn eeyan yii yoo si tun pọ si pẹlu bi nnkan ṣe ri. Thakral ṣalaye pe eleyii ko ṣẹlẹ ri, ayipada oju ọjọ ki ṣe ẹbi awọn eeyan yii to n jiya lọwọ. Awọn ara abule Fandiova ni ẹkun Amboasary lawọn eeyan ri ti wọn n jẹ ti wọn n wa tata kaakiri lati jẹ.


Ajọ naa ni awọn eeyan yii yoo si tun pọ si pẹlu bi nnkan ṣe ri. Thakral ṣalaye pe eleyii ko ṣẹlẹ ri, ayipada oju ọjọ ki ṣe ẹbi awọn eeyan yii to n jiya lọwọ. Awọn ara abule Fandiova ni ẹkun Amboasary lawọn eeyan ri ti wọn n jẹ ti wọn n wa tata kaakiri lati jẹ. Iya ọlọmọ mẹrin kan, Tamaria ni oun tawọn ọmọ oun ti n jẹ tata bayii fun oṣu mẹjọ. Tamaria ni ko si nkan mii tawọn le jẹ mọ nitori ojo ko rọ lati ri nkan oko jẹ. Obinrin mii to bimọ mẹta, Bole ni ewe loku ti oun ati awọn eeyan oun n jẹ bayii.


Iya ọlọmọ mẹrin kan, Tamaria ni oun tawọn ọmọ oun ti n jẹ tata bayii fun oṣu mẹjọ. Tamaria ni ko si nkan mii tawọn le jẹ mọ nitori ojo ko rọ lati ri nkan oko jẹ. Obinrin mii to bimọ mẹta, Bole ni ewe loku ti oun ati awọn eeyan oun n jẹ bayii. O ni ọkọ oun ṣẹṣẹ ku laipẹ yii ni nitori ai ri ounjẹ jẹ naa ni


O ni ọkọ oun ṣẹṣẹ ku laipẹ yii ni nitori ai ri ounjẹ jẹ naa ni


Top six Africa's strongest currencies: Àwọn owó ilẹ Afrika tó ń bá owó dọlà figagbága lásìkò yìí

Gbogbo ohun to ba eto ọrọ aje kaakiri agbaye kọja sisọ lasiko yii paapaa lẹyin isẹlẹ ajakalẹ arun Coronavirus. Opọlọpọ orilẹ-ede ni nkan ko sẹnu rere fun eto ọrọ aje wọn mọ nilẹ Adulawọ. Bi ko se si owo to lati na naa ni awọn eeyan n kun fun airisẹse. Owo dọla ilẹ Amerika je eyi to se pataki lagbaye lati fi sodiwọn iye gbendeke owó Naijiria. Diẹ lara awọn owo ilẹ Adulawọ to si n figagbaga pẹlu dọla ni agbaye ree: 1:    Libya Dinar (1 USD = LD 1:41): Owo ti wọn n na ni orilẹ-ede Lybia, Dinar si duro gidi laarin awon owo ilẹ Adulawọ lasiko yii. Dola kan ni wọn fi n se Dinar Libya kan ati ogoji le kan. 2.Tunisia Dinar   (1 USD = DT 2: 87): Orilẹ-ede Tunisia wa ni ariwa Afrika bii ti Libya .


Owo dọla ilẹ Amerika je eyi to se pataki lagbaye lati fi sodiwọn iye gbendeke owó Naijiria. Diẹ lara awọn owo ilẹ Adulawọ to si n figagbaga pẹlu dọla ni agbaye ree: 1:    Libya Dinar (1 USD = LD 1:41): Owo ti wọn n na ni orilẹ-ede Lybia, Dinar si duro gidi laarin awon owo ilẹ Adulawọ lasiko yii. Dola kan ni wọn fi n se Dinar Libya kan ati ogoji le kan. 2.Tunisia Dinar   (1 USD = DT 2: 87): Orilẹ-ede Tunisia wa ni ariwa Afrika bii ti Libya . Lọwọlọwọ bayii owo dola kan ni wọn fi n se owo Dinar Tunisia meji ati ogorin le meje 3.Ghana Cedi (1 USD = GH 5. 49): Owo ile Ghana lo n lewaju ni apa Afrika ti a wa yii. Owo dola kan ni wọn fi n sẹ Cedi marun un ati mokandinlaadota.


Lọwọlọwọ bayii owo dola kan ni wọn fi n se owo Dinar Tunisia meji ati ogorin le meje 3.Ghana Cedi (1 USD = GH 5. 49): Owo ile Ghana lo n lewaju ni apa Afrika ti a wa yii. Owo dola kan ni wọn fi n sẹ Cedi marun un ati mokandinlaadota. Eyi ni owo Iwọ Oorun Ile Afrika to lagbara julo ninu awon orile ede Iwo Oorun ile Afrika. 4.Morocco Dirham (1 USD = MAD  9:20: Eyi ni owo dola America kan to je Dirham Morocco mesan an ati ogun. 5 .


Eyi ni owo Iwọ Oorun Ile Afrika to lagbara julo ninu awon orile ede Iwo Oorun ile Afrika. 4.Morocco Dirham (1 USD = MAD  9:20: Eyi ni owo dola America kan to je Dirham Morocco mesan an ati ogun. 5 . South Africa Rand (1USD= R14:87): Owo ile South Africa, Rand naa tun gbe soke. Orilẹ-ede yii lo n pese goolu julo ni Afrika, Oun naa lo tun n lewaju pelu owo dola kan si Randi meedogun din die. 6: Egypt Poun (1USD = E£ 15.86): Orile-ede Egypt ti diju gbe awọn igbese akọni kan lati jẹ ki owo ilẹ wọn le gbe pẹẹli sii.


South Africa Rand (1USD= R14:87): Owo ile South Africa, Rand naa tun gbe soke. Orilẹ-ede yii lo n pese goolu julo ni Afrika, Oun naa lo tun n lewaju pelu owo dola kan si Randi meedogun din die. 6: Egypt Poun (1USD = E£ 15.86): Orile-ede Egypt ti diju gbe awọn igbese akọni kan lati jẹ ki owo ilẹ wọn le gbe pẹẹli sii. Eyi si ti jẹ ki owo pasipaaro wọn si dọla jẹ


Eyi si ti jẹ ki owo pasipaaro wọn si dọla jẹ


AFCON 2021: Asamoah Gyan ní Super Eagles Nàìjíríà ló dáńtọ́ láti gba ife ẹ̀yẹ AFCON 2021 ní Cameroon

Ẹlẹsẹ ayo ẹgbẹ agbabọọlu orilẹede Ghana tẹlẹ ri, Asamoah Gyan ti sọ pe ikọ Super Eagles Naijiria lo dantọ julọ lati gba ife ẹyẹ idije AFCON to n lọ lọwọ ni Cameroon. Gyan fọrọ yii lede lori ẹrọ amohunmaworan Supersports nigba to jẹ ọna lara awọn alejo lori eto. Ẹlẹsẹ ayo orilẹede Ghana tẹlẹ ni awọn agbabọọlu Naijiria fi ara wọn han nigba ti wọn gbo ewuro soju Egypt pẹlu ami ayo kan sodo pe awọn lawọn to lati gbade idije AFCON ni Cameroon. ''Lai ṣe ani ani, ikọ agbabọọlu Naijiria lo gbounjẹ fẹgbẹ to si gbawo bọ ninu gbogbo ẹgbẹ agbabọọlu to n kopa ninu idije AFCON lọwọ yii. Ko si ikọ agbabọọlu ti Super Eagles ko le ṣẹgun pẹlu ohun ti wọn gba ninu ifẹṣẹwọnsẹ wọn pẹlu Egypt. Gbogbo awọn ikọ agbabọọlu mii to tun le gba ife ẹyẹ AFCON ko fi tara tara si idije to n lọ lọwọ.


''Lai ṣe ani ani, ikọ agbabọọlu Naijiria lo gbounjẹ fẹgbẹ to si gbawo bọ ninu gbogbo ẹgbẹ agbabọọlu to n kopa ninu idije AFCON lọwọ yii. Ko si ikọ agbabọọlu ti Super Eagles ko le ṣẹgun pẹlu ohun ti wọn gba ninu ifẹṣẹwọnsẹ wọn pẹlu Egypt. Gbogbo awọn ikọ agbabọọlu mii to tun le gba ife ẹyẹ AFCON ko fi tara tara si idije to n lọ lọwọ. Amọ ti a ba wo ikọ Super Eagle Naijiria, wọn n gba bọọlu bi ikọ to le bori gba ife ẹyẹ naa. O yẹ ki Naijiria gba ju goolu kan lọ sawọn Egypt ṣugbọn nkan naa n ṣe taṣe taṣe mọ wọn lọwọ ni. Ti ikọ Super Eagles ba le tẹsiwaju lati maa gbabọọlu bi wọn ṣe n gba a lọwọ yii, awọn ni yoo gba ife ẹyẹ AFCON to n lọwọ yii,'' Gyan lo sọ bẹẹ.


Amọ ti a ba wo ikọ Super Eagle Naijiria, wọn n gba bọọlu bi ikọ to le bori gba ife ẹyẹ naa. O yẹ ki Naijiria gba ju goolu kan lọ sawọn Egypt ṣugbọn nkan naa n ṣe taṣe taṣe mọ wọn lọwọ ni. Ti ikọ Super Eagles ba le tẹsiwaju lati maa gbabọọlu bi wọn ṣe n gba a lọwọ yii, awọn ni yoo gba ife ẹyẹ AFCON to n lọwọ yii,'' Gyan lo sọ bẹẹ. Lọjọ Abamẹta ni Naijiria tun jawe olubori ninu ifẹsẹwọnsẹ keji ti wọn gba pẹlu Sudan. Ami ayo mẹta si ẹyọkan ni wọn jawe olubori eleyii to mu wọn pegede fun ipele ẹlẹni mẹrindinlogun ninu idije AFCON to n lọ lọwọ.


Lọjọ Abamẹta ni Naijiria tun jawe olubori ninu ifẹsẹwọnsẹ keji ti wọn gba pẹlu Sudan. Ami ayo mẹta si ẹyọkan ni wọn jawe olubori eleyii to mu wọn pegede fun ipele ẹlẹni mẹrindinlogun ninu idije AFCON to n lọ lọwọ.


Uganda elections 2021: Ààrẹ Yoweri Museveni ló jáwé olúborí ìdìbò ààrẹ ní Uganda

Aarẹ to tí n ṣe ijoba bọ lati ọdún marundinlogoji lorilẹede Uganda, Yoweri Museveni lo tun pegede ninu idibo ààrẹ to waye nilẹ naa gẹgẹ bi awọn eleto idibo ti ṣe kede. Ikede yi nwaye toun ti pe awọn alatilẹyin oludije aalatako Bobbi Wine  fẹsun kan wọn pe orisirisi magomago lo waye ninu idibo ọhun. Ajọ eleto idibo ni Ọgbẹni Museveni ri to ibo ida  mọkandinlọgọta 59% ninu ida ọgọrun ti alatako rẹ Ọgbẹni  Wine si ri ida marundinlogoji ibo tii ṣe 35%. Ṣaaju ni ọgbẹni Wine to jẹ akọrin takasufe ti leri lati ṣàfihàn ẹri makaruru to waye ninu idibo naa. Amọ ajọ ọhun sọ pe ko si ohun to jọ bẹẹ ninu ibo to waye lọjọbọ. Awọn to n woye eto idibo naa bẹnu àtẹ lu bi ijoba ti ṣe gbegi dina ojú òpó ayelujara nilẹ naa lasiko idibo.


Ṣaaju ni ọgbẹni Wine to jẹ akọrin takasufe ti leri lati ṣàfihàn ẹri makaruru to waye ninu idibo naa. Amọ ajọ ọhun sọ pe ko si ohun to jọ bẹẹ ninu ibo to waye lọjọbọ. Awọn to n woye eto idibo naa bẹnu àtẹ lu bi ijoba ti ṣe gbegi dina ojú òpó ayelujara nilẹ naa lasiko idibo. Wọn ni igbesẹ yi ko je ki awọn eeyan ni igbagbọ ninu eto idibo to waye Bakan naa ni ọgbẹni  Wine sọ pe kete ti anfaani ayelujara ba sì silẹ pada òun yoo mu ẹri wa lati fi jẹri ọrọ rẹ. Ọgọrọ eeyan lo padanu ẹmi wọn ninu ikọlu to waye ṣaaju idibo. Bẹẹ naa ni awọn alatako ni ijọba n dun koko mọ awọn.


Wọn ni igbesẹ yi ko je ki awọn eeyan ni igbagbọ ninu eto idibo to waye Bakan naa ni ọgbẹni  Wine sọ pe kete ti anfaani ayelujara ba sì silẹ pada òun yoo mu ẹri wa lati fi jẹri ọrọ rẹ. Ọgọrọ eeyan lo padanu ẹmi wọn ninu ikọlu to waye ṣaaju idibo. Bẹẹ naa ni awọn alatako ni ijọba n dun koko mọ awọn. Pẹlu esi yi aarẹ Museveni yoo ṣe ijoba fún saa kẹfà  ni ẹni ọdun mẹrinlelaadọrin. Ẹnikan kiki jẹ, ki ilẹ o fẹ lawọn Yoruba maa n wi. Amọ bi ti aarẹ prilẹede Uganda, Yoweri Museveni kọ o. Aarẹ Museveni to dije fun ipo aarẹ fun saa kẹfa ninu idido Ọjọbọ lo lewaju gẹgẹ bi awọn esi ibo ti wọn ti ṣe sọ.


Pẹlu esi yi aarẹ Museveni yoo ṣe ijoba fún saa kẹfà  ni ẹni ọdun mẹrinlelaadọrin. Ẹnikan kiki jẹ, ki ilẹ o fẹ lawọn Yoruba maa n wi. Amọ bi ti aarẹ prilẹede Uganda, Yoweri Museveni kọ o. Aarẹ Museveni to dije fun ipo aarẹ fun saa kẹfa ninu idido Ọjọbọ lo lewaju gẹgẹ bi awọn esi ibo ti wọn ti ṣe sọ. Oludije fẹgbẹ oṣelu alatako to ti figba kan jẹ akọrin ri, Bobi Wine ni eeru pọ ninu eto idibo ọhun, ati pe niṣe wọn yi ibo rẹpẹtẹ. Awọn onwoye to tẹle eto idibo naa sọ pe ẹrọ alatagba to dẹnu kọlẹ fun ọjọ mẹta ni Uganda ko jẹ ki awọn eeyan ni igbagbọ ati igboya ninu eto idibo naa. Ṣugbọn ileeṣẹ eleto idibo sọ pe ko si ohun to jọ eeru tabi magomago ninu eto idibo naa.


Oludije fẹgbẹ oṣelu alatako to ti figba kan jẹ akọrin ri, Bobi Wine ni eeru pọ ninu eto idibo ọhun, ati pe niṣe wọn yi ibo rẹpẹtẹ. Awọn onwoye to tẹle eto idibo naa sọ pe ẹrọ alatagba to dẹnu kọlẹ fun ọjọ mẹta ni Uganda ko jẹ ki awọn eeyan ni igbagbọ ati igboya ninu eto idibo naa. Ṣugbọn ileeṣẹ eleto idibo sọ pe ko si ohun to jọ eeru tabi magomago ninu eto idibo naa. Ọjọ Abamẹta tii ṣe ọjọ kẹrindinlogun oṣu kinni ọdun 2021 yii ni esi ibo to ku yoo jade. Ọpọ eeyan lo ku lasiko rogbodiyan to ṣẹlẹ ni Uganda ṣaaju eto idibo aarẹ. Awọn ọmọ ẹgbẹ oṣelu alatako tun ti fi ẹsun idunkoko mọ ni kan ijọba ilẹ naa.


Ọjọ Abamẹta tii ṣe ọjọ kẹrindinlogun oṣu kinni ọdun 2021 yii ni esi ibo to ku yoo jade. Ọpọ eeyan lo ku lasiko rogbodiyan to ṣẹlẹ ni Uganda ṣaaju eto idibo aarẹ. Awọn ọmọ ẹgbẹ oṣelu alatako tun ti fi ẹsun idunkoko mọ ni kan ijọba ilẹ naa. Aarẹ Museveni ti n ṣe ijọba orilẹede Uganda fun ọdun marundinlogoji bayii. Oludije fẹgbẹ osẹlu alatako, Robert Kyagulanyi ti orukọ inagije n jẹ Bobi Wine figbe ta lọjọ Ẹti nigba ti esi ibo bẹrẹ si ni jade pe awọn sọja rọgba yi ile oun ka. Amọ, agbẹnusọ fun ijọba, Don Wanyama ni asọdun lasan an ni Wine n sọ.


Aarẹ Museveni ti n ṣe ijọba orilẹede Uganda fun ọdun marundinlogoji bayii. Oludije fẹgbẹ osẹlu alatako, Robert Kyagulanyi ti orukọ inagije n jẹ Bobi Wine figbe ta lọjọ Ẹti nigba ti esi ibo bẹrẹ si ni jade pe awọn sọja rọgba yi ile oun ka. Amọ, agbẹnusọ fun ijọba, Don Wanyama ni asọdun lasan an ni Wine n sọ. Wanyama ṣalaye pe eeyan pataki ni Wine jẹ lasiko yii, iyẹn lo jẹ ki ijọba ni kawọn ẹṣọ wa nile rẹ fun abo to muna doko.


Wanyama ṣalaye pe eeyan pataki ni Wine jẹ lasiko yii, iyẹn lo jẹ ki ijọba ni kawọn ẹṣọ wa nile rẹ fun abo to muna doko.


Benin vs Nigeria: Mínísítà ní kí Super Eagles lọ lu Benin mọ́lé nínú ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ àti pegedé fún AFCON 2021

Minisita ere idaraya ati ọrọ idagbasoke awọn ọdọ, Sunday Dare ti rọ ẹgbẹ agbabọọlu Super Eagles Naijiria pe ki wọn lọ lu alatako wọn wọn, Benin Republic mọle. Super Eagles gunlẹ si Benin Republic lọjọ Ẹti fun ifẹsẹwọnsẹ ati pegede fun idije ere bọọlu ilẹ Afirika, AFCON 2021. Ninu ọrọ iyanju rẹ sawọn agbabọọlu Naijiria, minisita só fun wọn pe ''aileja lojude ile baba mi o de bi, ẹ bẹrẹ daadaa, ṣugbọn ni bayii, ẹ gbọdọ pari daadaa bakan naa. Ko si ere bọọlu to rọrun, nitori naa, ẹ maa foju di awọn agbabọọlu Benin Republic tori pe ko si ọbọ kan ni dere mọ lagbo ere bọọlu afẹsẹgba,'' minisita lo sọ bẹẹ. Ọgbẹni Dare sọ fawọn agbabọọlu Naijiria pe ki wọn sa gbogbo ipa wọn lati fo bi ẹyẹ idi ti orukọ inagijẹ wọn n jẹ. Naijiria lo si wa loke tente lori isọri kejila awọn orilẹede to n gba ifẹsẹwọnsẹ ati pegede fun idije AFCON 2021.


Ko si ere bọọlu to rọrun, nitori naa, ẹ maa foju di awọn agbabọọlu Benin Republic tori pe ko si ọbọ kan ni dere mọ lagbo ere bọọlu afẹsẹgba,'' minisita lo sọ bẹẹ. Ọgbẹni Dare sọ fawọn agbabọọlu Naijiria pe ki wọn sa gbogbo ipa wọn lati fo bi ẹyẹ idi ti orukọ inagijẹ wọn n jẹ. Naijiria lo si wa loke tente lori isọri kejila awọn orilẹede to n gba ifẹsẹwọnsẹ ati pegede fun idije AFCON 2021. Ẹgbẹ agbabọọlu Super Eagles ti jawe olubori ni meji ninu ifẹsẹwọnsẹ mẹrin ti wọn ti gba nigba ti wọn ta ọmi meji bakan naa. Orilẹede Benin lo wa ni ipo keji lẹyin tawọn naa jawe olubori ninu ere bọọlu meji ṣugbọn wọn fidi rẹmi ninu ọkan nigba ti wọn ta ọmi ninu omiran. Ẹwẹ, ajọ to n ri si ere bọọlu afẹsẹgba ni Naijiria, NFF ti sọ pe awọn ọmọ Naijiria yoo ri ifẹsẹwọnsẹ naa wo loju opo Twitter rẹ.


Ẹgbẹ agbabọọlu Super Eagles ti jawe olubori ni meji ninu ifẹsẹwọnsẹ mẹrin ti wọn ti gba nigba ti wọn ta ọmi meji bakan naa. Orilẹede Benin lo wa ni ipo keji lẹyin tawọn naa jawe olubori ninu ere bọọlu meji ṣugbọn wọn fidi rẹmi ninu ọkan nigba ti wọn ta ọmi ninu omiran. Ẹwẹ, ajọ to n ri si ere bọọlu afẹsẹgba ni Naijiria, NFF ti sọ pe awọn ọmọ Naijiria yoo ri ifẹsẹwọnsẹ naa wo loju opo Twitter rẹ.


Fredie Blom: Ọkùnrin tó dàgbà jù lágbàyé jáde láyé lẹ́ni ọdún 116 ní South Africa

Ọkunrin ọmọ orilẹ-ede South Africa kan ti wọn ni o dagba julọ lagbaye ti dagbere faye lẹni ọdun mẹrindinlọgọfa. Bo tilẹ jẹ pẹ ileeṣẹ to ma n ṣafihan awọn ohun to lamilaaka lagbaye, Guinness World Records, ko fi ontẹ lu ọjọ ori rẹ, wọn bi Fredie Blom ni agbegbe Ila Oorun Cape, lọdun 1904. Ko to pe ogun ọdun lo ti padanu gbogbo ẹbi rẹ lọwọ ajakalẹ arun "Spanish flu" to kọlu agbaye lọdun 1918, lẹyin naa lo la ogun agbaye meji ọtọọtọ kọja. Nigba to ba BBC sọrọ lọdun 2018, ọgbẹni Blom sọ pe ko si aṣiri kan gboogi si ẹmi gigun oun. O ni "Ko si aṣiri kankan, Ọlọrun lo da mi si, igbakugba ni mo le ku ṣugbọn Ọlọrun lo gbemiro." Iṣẹ alagbaṣẹ ni Blom fi pupọ ninu igbesi aye rẹ ṣe ko to fẹyinti lẹyin to le ni ọgọrin ọdun.


Nigba to ba BBC sọrọ lọdun 2018, ọgbẹni Blom sọ pe ko si aṣiri kan gboogi si ẹmi gigun oun. O ni "Ko si aṣiri kankan, Ọlọrun lo da mi si, igbakugba ni mo le ku ṣugbọn Ọlọrun lo gbemiro." Iṣẹ alagbaṣẹ ni Blom fi pupọ ninu igbesi aye rẹ ṣe ko to fẹyinti lẹyin to le ni ọgọrin ọdun. Blom maa n mu siga daadaa nigba aye rẹ, ṣugbọn o fi ọti silẹ lọpọ ọdun ko to jade laye. Awọn ẹbi oloogbe ọhun sọ fun awọn akọroyin pe aisan kọ lo pa Blom. Ọkan lara wọn, Andre Naidoo sọ fun ileeṣẹ iroyin AFP pe "Ọsẹ meji ṣeyin, baba wa ṣi n la igi, ṣaka lara rẹ da, ko si si nkan kan to ṣelẹ si i."


Blom maa n mu siga daadaa nigba aye rẹ, ṣugbọn o fi ọti silẹ lọpọ ọdun ko to jade laye. Awọn ẹbi oloogbe ọhun sọ fun awọn akọroyin pe aisan kọ lo pa Blom. Ọkan lara wọn, Andre Naidoo sọ fun ileeṣẹ iroyin AFP pe "Ọsẹ meji ṣeyin, baba wa ṣi n la igi, ṣaka lara rẹ da, ko si si nkan kan to ṣelẹ si i." Ṣugbọn o fi kun un pe o yọ jo laarin ọjọ diẹ sira wọn lai ṣaisan ṣaaju. Naidoo pari ọrọ rẹ pe awọn ẹbi oloogbe naa ko gbagbọ pe arun Covid-19 lo mu ẹmi rẹ lọ.


Ṣugbọn o fi kun un pe o yọ jo laarin ọjọ diẹ sira wọn lai ṣaisan ṣaaju. Naidoo pari ọrọ rẹ pe awọn ẹbi oloogbe naa ko gbagbọ pe arun Covid-19 lo mu ẹmi rẹ lọ.


Coronavirus in Africa: Wo ìdí tí coronavirus kò fi ṣọṣẹ́ púpọ̀ jù nílẹ̀ Africa bí i tàwọn tó kù

BBC se ayẹwo idi marun un ti ajakalẹ̀ arun coronavirus to n ba gbogbo agbaye finra lati ibẹrẹ ọdun 2020 yii ko fi rinlẹ̀ ju bayii lọ ni awọn orile-ede ile adulawọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ awọn eeyan ni ẹru n ba lati igba ti ajakalẹ̀ arun COvid 19 ti bẹ́ silẹ̀ pe eto ilera ilẹ̀ Adulawọ ko dara t ni eyi to le mu ki ọsẹ́ Covid 19 lagbara ju Awọn eniyan ilẹ̀ Afirika le ni bilionu kan ni eyi ti awọn to lugbadi ajakale arun Covid 19 nibẹ̀ ko ju miliọnu kan ati abọ gẹ́gẹ́ bii akọsilẹ̀ fasiti John Hopkins. Iye nọmba yii kere si ti awọn ilẹ̀ nmiran bii Yuroopu, Asia, ati America nibi ti nọ́mba awọn miran si n pọ sii. Titi di asiko yii, iye awọn ti Covid 19 pa nilẹ̀ Adulawọ jẹ́ bii egberun metadinlogoji, 37, 000 ni eyi to kere niwọn si egberun lona ogorun mẹ́fa din ogun, 580, 000 ni America Bẹẹ eniyan ọgbọ̀n le ni igba ẹgbẹ̀run 230, 000 lo ti ba a rin ni Yuroopu ati ẹgbẹ̀run marun le ni igba ni Asia, 205, 000. Awọn case-fatality ratio ti wọ́n pe ni CFR ni ilẹ Adulawọ ni iye awọn to ba iṣẹlẹ naa rin ni Afirika kere jọjọ si awọn ilẹ to ku ni agbaye. Ọpọ iwadii si fihan pe ko ri bẹẹ pe ki awọn to maa ku ni ilẹ Adulawọ pọ ju nitori eto ilera ilẹ Adulawọ ti ko mọnyan lori to.


Titi di asiko yii, iye awọn ti Covid 19 pa nilẹ̀ Adulawọ jẹ́ bii egberun metadinlogoji, 37, 000 ni eyi to kere niwọn si egberun lona ogorun mẹ́fa din ogun, 580, 000 ni America Bẹẹ eniyan ọgbọ̀n le ni igba ẹgbẹ̀run 230, 000 lo ti ba a rin ni Yuroopu ati ẹgbẹ̀run marun le ni igba ni Asia, 205, 000. Awọn case-fatality ratio ti wọ́n pe ni CFR ni ilẹ Adulawọ ni iye awọn to ba iṣẹlẹ naa rin ni Afirika kere jọjọ si awọn ilẹ to ku ni agbaye. Ọpọ iwadii si fihan pe ko ri bẹẹ pe ki awọn to maa ku ni ilẹ Adulawọ pọ ju nitori eto ilera ilẹ Adulawọ ti ko mọnyan lori to. Iwadii Partnership for Evidence-based Response to Covid-19 (PERC), to ṣe atojọ ni aladani ati ti ijọba fihan pe ọṣẹ́ ti Covid 19 ṣe nilẹ Adulawọ kere niye pẹlu afiwe nọmba iye eeyan to wa nibẹ. Nitootọ lo jẹ pe iye awọn ti wọn n ṣe ayẹwo coronavirus fun kere niye. Sugbọn ko si ohun to fidi ẹ mulẹ pe iye awọn ti ajakalẹ arun Covid 19 n pa pọ ju nitori pe iku Covid 19 ko ṣe e bo mọlẹ.


Iwadii Partnership for Evidence-based Response to Covid-19 (PERC), to ṣe atojọ ni aladani ati ti ijọba fihan pe ọṣẹ́ ti Covid 19 ṣe nilẹ Adulawọ kere niye pẹlu afiwe nọmba iye eeyan to wa nibẹ. Nitootọ lo jẹ pe iye awọn ti wọn n ṣe ayẹwo coronavirus fun kere niye. Sugbọn ko si ohun to fidi ẹ mulẹ pe iye awọn ti ajakalẹ arun Covid 19 n pa pọ ju nitori pe iku Covid 19 ko ṣe e bo mọlẹ. Dokita John Nkengasong, to n dari ajọ to n mojuto itankalẹ ajakalẹ arun Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) ni iku covid ko ṣe e gbe pamọ rara. Ki lo fa a ti iye ọṣẹ́ ti ajakalẹ arun Covid 19 ṣe ni Africa kò ṣe pọ? Lọjọ kẹrinla, osu keji, ọdun 2020 ni iṣẹlẹ akọkọ ṣẹlẹ ni Egypt ni eyi to bi ẹru ati ifoya kaakiri ilẹ Adulawọ.


Dokita John Nkengasong, to n dari ajọ to n mojuto itankalẹ ajakalẹ arun Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) ni iku covid ko ṣe e gbe pamọ rara. Ki lo fa a ti iye ọṣẹ́ ti ajakalẹ arun Covid 19 ṣe ni Africa kò ṣe pọ? Lọjọ kẹrinla, osu keji, ọdun 2020 ni iṣẹlẹ akọkọ ṣẹlẹ ni Egypt ni eyi to bi ẹru ati ifoya kaakiri ilẹ Adulawọ. Ni kete lẹyin ikede akọkọ yii ni awọn ijọba orilẹ-ede ilẹ Adulawọ gbe igbesẹ akin lati gbogun ti itankalẹ ajakalẹ arun Covid 19. Kiakia ni awọn ijọba ilẹ Adulawọ gbe igbesẹ ilanilọyẹ lori ọna lati tako itankalẹ bii ọwọ fifọ nigba gbogbo, itakete sira ẹni lawujọ, ati wiwọ ibomu. Koda, awọn orilẹ-ede bii Lesotho bẹrẹ igbesẹ laitii ni iṣẹlẹ coronavirus kankan.


Ni kete lẹyin ikede akọkọ yii ni awọn ijọba orilẹ-ede ilẹ Adulawọ gbe igbesẹ akin lati gbogun ti itankalẹ ajakalẹ arun Covid 19. Kiakia ni awọn ijọba ilẹ Adulawọ gbe igbesẹ ilanilọyẹ lori ọna lati tako itankalẹ bii ọwọ fifọ nigba gbogbo, itakete sira ẹni lawujọ, ati wiwọ ibomu. Koda, awọn orilẹ-ede bii Lesotho bẹrẹ igbesẹ laitii ni iṣẹlẹ coronavirus kankan. Lesotho ti ilẹkun ile iwe lọjọ kejidinlogun, oṣu kẹta ọdun ti wọn si kede isede ọlọsẹ mẹta pẹlu awọn orilẹ-ede ila oorun Afirika miran. Pẹlu eniyan to le ni miliọnu meji ṣugbọn ti wọn ri iṣẹlẹ Coronavirus 1, 700 pẹlu eniyan ogoji to ti gbẹmi mi. Idi keji tun ni pe iranlọwọ ati atilẹyin wa lati ọdọ awọn ara ilu: Ninu iwadii kan nipa orilẹ-ede mejidinlogun ti ajọ PERC ṣe loṣu kẹjọ ọdun yii lo ṣafihan pe ida marundinlaadọrun ninu ọgọrun eniyan lo wọ ibomu lọsẹ naa.


Lesotho ti ilẹkun ile iwe lọjọ kejidinlogun, oṣu kẹta ọdun ti wọn si kede isede ọlọsẹ mẹta pẹlu awọn orilẹ-ede ila oorun Afirika miran. Pẹlu eniyan to le ni miliọnu meji ṣugbọn ti wọn ri iṣẹlẹ Coronavirus 1, 700 pẹlu eniyan ogoji to ti gbẹmi mi. Idi keji tun ni pe iranlọwọ ati atilẹyin wa lati ọdọ awọn ara ilu: Ninu iwadii kan nipa orilẹ-ede mejidinlogun ti ajọ PERC ṣe loṣu kẹjọ ọdun yii lo ṣafihan pe ida marundinlaadọrun ninu ọgọrun eniyan lo wọ ibomu lọsẹ naa. Laarin oṣu kẹta si oṣu karun un ni awọn eeyan fi dẹkun itankalẹ naa diẹ pẹlu gbigbe igbesẹ to yẹ. O ni didẹwọ isede ati awọn ofin yii laarin oṣu kẹfa si oṣu keje jẹ ki iye awọn to lugbadi Covid 19 pọ sii nilẹ Adulawọ. Ọpọlọpọ iṣẹ lo sọnu ti awọn okowo miran jo ina ajorẹyin lasiko isede to pọ.


Laarin oṣu kẹta si oṣu karun un ni awọn eeyan fi dẹkun itankalẹ naa diẹ pẹlu gbigbe igbesẹ to yẹ. O ni didẹwọ isede ati awọn ofin yii laarin oṣu kẹfa si oṣu keje jẹ ki iye awọn to lugbadi Covid 19 pọ sii nilẹ Adulawọ. Ọpọlọpọ iṣẹ lo sọnu ti awọn okowo miran jo ina ajorẹyin lasiko isede to pọ. Fun apẹrẹ lorilẹ-ede South Africa ni awọn eeyan miliọnu meji ati igba eeyan padanu iṣẹ wọn. Ọpọ orilẹ-ede nilẹ Adulawọ di dandan ki wọn si ibi iṣẹ okowo pada lẹyin ti iye nọmba naa n pọ sii. Ida mẹfa ninu mẹwaa awọn ti PERC ṣe fihan pe niṣe lo yẹ ki ijọba kọọkan ṣi okowo pada ki awọn eeyan si maa ba karakata lọ ṣugbọn ki wọn ṣi maa bọwọ fun ofin asiko isede naa Nigba ti awọn miran fi ibẹru han lori jijade pada, ṣugbọn, awọn miran ni ebi kii wọnu ki ọrọ miran bii Covid 19 bo ṣe lagbara to naa tun wọ ọ. Idi kẹta tun ni ti iye eeyan to wa nilẹ̀ Adulawọ ti wọ́n ki i fi bẹẹ ko arugbo wọn sile itọju lọtọ: Ọ̀pọ awọn arugbo nilẹ Adulawọ ni awọn ẹbi wọn maa n tọju wọn ninu ile wọn lai gbe wọn sile itọju arugbo.


Fun apẹrẹ lorilẹ-ede South Africa ni awọn eeyan miliọnu meji ati igba eeyan padanu iṣẹ wọn. Ọpọ orilẹ-ede nilẹ Adulawọ di dandan ki wọn si ibi iṣẹ okowo pada lẹyin ti iye nọmba naa n pọ sii. Ida mẹfa ninu mẹwaa awọn ti PERC ṣe fihan pe niṣe lo yẹ ki ijọba kọọkan ṣi okowo pada ki awọn eeyan si maa ba karakata lọ ṣugbọn ki wọn ṣi maa bọwọ fun ofin asiko isede naa Nigba ti awọn miran fi ibẹru han lori jijade pada, ṣugbọn, awọn miran ni ebi kii wọnu ki ọrọ miran bii Covid 19 bo ṣe lagbara to naa tun wọ ọ. Idi kẹta tun ni ti iye eeyan to wa nilẹ̀ Adulawọ ti wọ́n ki i fi bẹẹ ko arugbo wọn sile itọju lọtọ: Ọ̀pọ awọn arugbo nilẹ Adulawọ ni awọn ẹbi wọn maa n tọju wọn ninu ile wọn lai gbe wọn sile itọju arugbo. Ni gbogbo agbaye ọjọ ori awọn to ku to pọ julọ jẹ lati ọgọrin ọdun soke. Awọn to ni covid 19 ni Sub Sahara Africa jẹ awọn ti ọjọ ori wọn din ni ẹni ọgọta ọdun ti ida ọgọrin ninu ọgọrun ko si ki n fi ami coronavirus han. Dokita Matshidiso Moeti to jẹ adari WHO nilẹ Adulawọ ni ilẹ Yuroopu, North america ati ilẹ Asia nibi ti awọn arugbo pọ si julọ.


Ni gbogbo agbaye ọjọ ori awọn to ku to pọ julọ jẹ lati ọgọrin ọdun soke. Awọn to ni covid 19 ni Sub Sahara Africa jẹ awọn ti ọjọ ori wọn din ni ẹni ọgọta ọdun ti ida ọgọrin ninu ọgọrun ko si ki n fi ami coronavirus han. Dokita Matshidiso Moeti to jẹ adari WHO nilẹ Adulawọ ni ilẹ Yuroopu, North america ati ilẹ Asia nibi ti awọn arugbo pọ si julọ. Bakan naa nitori pe ọna irinajo lati ibi kan si ibi keji ni ọpọ agbegbe ilẹ Adulawọ ko rọr\uin, eyi ko jẹ ki awọn eeyan tun tan arun naa kalẹ pupó bii ti awọn orilẹ-ede ti idagbasoke wọn ti pọ. Fifi ẹnu ootọ ọrọ yanju irọ to wa nibẹ Ṣe ootọ ni pe oju ọjọ to dara ṣe iranlọwọ fun Afrika? Iwadii kan lati fasiti Maryland ni orilẹ-ede America ṣafiwe odiwọn ooru ọjọ ati otutu lasiko ajakalẹ arun Covid 19.


Bakan naa nitori pe ọna irinajo lati ibi kan si ibi keji ni ọpọ agbegbe ilẹ Adulawọ ko rọr\uin, eyi ko jẹ ki awọn eeyan tun tan arun naa kalẹ pupó bii ti awọn orilẹ-ede ti idagbasoke wọn ti pọ. Fifi ẹnu ootọ ọrọ yanju irọ to wa nibẹ Ṣe ootọ ni pe oju ọjọ to dara ṣe iranlọwọ fun Afrika? Iwadii kan lati fasiti Maryland ni orilẹ-ede America ṣafiwe odiwọn ooru ọjọ ati otutu lasiko ajakalẹ arun Covid 19. Wọn wo bi arun naa ṣe kọkọ tankalẹ laarin aadọta ilu lagbaye ni eyi ti wọn ni o tete tankalẹ lawọn ibi to tutu ju ibi to gbona lọ. Mohammad Sajadi to jẹ aṣaaju ikọ iwadii naa ni abajade naa fihan pe ibi tutu lo ti n tankale ju ibi to mu ooru lọ. Iwadii naa tun fihan pe arun naa tankalẹ lasiko otutu ni orilẹ-ede South Africa pupọ ju igba ti ooru ti n bẹrẹ lọ nibẹ.


Wọn wo bi arun naa ṣe kọkọ tankalẹ laarin aadọta ilu lagbaye ni eyi ti wọn ni o tete tankalẹ lawọn ibi to tutu ju ibi to gbona lọ. Mohammad Sajadi to jẹ aṣaaju ikọ iwadii naa ni abajade naa fihan pe ibi tutu lo ti n tankale ju ibi to mu ooru lọ. Iwadii naa tun fihan pe arun naa tankalẹ lasiko otutu ni orilẹ-ede South Africa pupọ ju igba ti ooru ti n bẹrẹ lọ nibẹ. Ọna ajọṣepọ eto ilera to jẹ ti alagboole to dara pupọ: Eyi jẹ idi karun un ti ajakalẹ arun Covid 19 ko fi ṣọṣẹ ju bi o ti yẹ lọ nilẹ Adulawọ. Asiko ti ajakalé arun yii jade naa ni orilẹ-ede DR Congo si n ba ajakalẹ arun Ebola faa. Sibẹ awọn orilẹ-ede alamuleti DR Congo n ṣayẹwo to yẹ lori eeyan to ni Ebola ati Covid 19.


Ọna ajọṣepọ eto ilera to jẹ ti alagboole to dara pupọ: Eyi jẹ idi karun un ti ajakalẹ arun Covid 19 ko fi ṣọṣẹ ju bi o ti yẹ lọ nilẹ Adulawọ. Asiko ti ajakalé arun yii jade naa ni orilẹ-ede DR Congo si n ba ajakalẹ arun Ebola faa. Sibẹ awọn orilẹ-ede alamuleti DR Congo n ṣayẹwo to yẹ lori eeyan to ni Ebola ati Covid 19. Ọpọlọpọ orile-ede to jagun Ebola lo lo igbesẹ ti wọn fi bori Ebola lati fi koju ajakalẹ arun Coronavirus. Naijiria to jẹ orilẹ-ede ilẹ alawọdudu ti ero pọ si julọ naa lo ọgbọn atẹyinwa wọn ti wọn fi bori arun polio nipa lilọ kaakiri abule lọ fun awọn ọmọ ni abẹrẹ ajẹsara. Wọn lo ọna ilanilọyẹ yii lati ba awọn eeyan sọrọ lori ajakalẹ arun Covid 19 tuntun yii.