“Kí ìgbà Ademola Adeleke gẹ́gẹ́ bí gómìnà mú ìtura bá ará ìlú nítorí òun tí òun máa ń wá gẹ́gẹ́ bí gómìnà ni bí ara yóò ṣe tu ará ìlú.” Ó rọ́ gómìnà láti mú ìlérí rẹ̀ ṣe nítorí àwọn ará ìlú ǹí ìrètí tó ga nínú rẹ̀ ni wọ́n ṣe dìbò yàn-án. Oluwo ní lára àwọn nǹkan tí gómìnà tuintun ṣèlérí ni fífún àwọn ìjọba ìbílẹ̀ láàyè láti ṣiṣẹ́ láyè ara wọn, Oluwo ní irúfẹ́ ìgbésẹ̀ báyìí yóò kí èrèjẹ ìjọba dé ẹsẹ̀ kùkú, tí tọmọdé tàgbà yóò sì rí àǹfàní ìjọba jẹ. Timi ìlú Ede, Ọba Munirudeen Adesola Lawal gba Gómìnà Ademola Adeleke níyànjú láti mú ri pé àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n jáde dìbò fún-un rí èrè ìjọba tuntun jẹ àti pé wí pé kó ṣe àrídájú rẹ̀ pé ìjọba rẹ̀ ní ipa rere nínú ìgbésí ayé wọn. Ọba Lawal wá rọ àwọn ọ̀dọ́ náà láti ran ìjọba lọ́wọ́ lọ́nà tí ìjọba yóò fi lè pèsè àwọn nǹkan tí yóò mú ìdẹ̀kùn báwọn fún wọn. Nínú ọ̀rọ̀ tirẹ̀, Ataoja of Osogbo Ọba Jimoh Olanipekun Oyetunji rọ̀ àwọn ará ìlú láti ṣe sùúrù pẹ̀lú ìjọba tó ṣẹ̀ṣẹ̀ dorí oyè kí wọ́n fi ọ̀nà ti wọ́n yóò fi mú ìgbà ọ̀tún bá ìpínlẹ̀ Osun nítorí ṣíṣe àtúnṣe sí àwọn nǹkan tó bá ti bàjẹ́ kìí yá bọ̀rọ̀. Ọba Oyetunji rọ ìjọba láti tètè dá àwọn ará ìlú lóhùn ohun gbogbo tí wọ́n ń fẹ́ nítorí ọ̀pọ̀ ará Osun ni ìgbé ayé kò rọrùn fún.


A fẹ́ kí Gómìnà wa tuntun mú ìgbà ọ̀tun wọ ìpínlẹ̀ Osun – Oluwo ti Iwo, aráàlù

Ọba Lawal wá rọ àwọn ọ̀dọ́ náà láti ran ìjọba lọ́wọ́ lọ́nà tí ìjọba yóò fi lè pèsè àwọn nǹkan tí yóò mú ìdẹ̀kùn báwọn fún wọn. Nínú ọ̀rọ̀ tirẹ̀, Ataoja of Osogbo Ọba Jimoh Olanipekun Oyetunji rọ̀ àwọn ará ìlú láti ṣe sùúrù pẹ̀lú ìjọba tó ṣẹ̀ṣẹ̀ dorí oyè kí wọ́n fi ọ̀nà ti wọ́n yóò fi mú ìgbà ọ̀tún bá ìpínlẹ̀ Osun nítorí ṣíṣe àtúnṣe sí àwọn nǹkan tó bá ti bàjẹ́ kìí yá bọ̀rọ̀. Ọba Oyetunji rọ ìjọba láti tètè dá àwọn ará ìlú lóhùn ohun gbogbo tí wọ́n ń fẹ́ nítorí ọ̀pọ̀ ará Osun ni ìgbé ayé kò rọrùn fún. Nígbà tí BBC Yorùbá kàn sí àwọn ará ìlú láti mọ ohun tí wọ́n ń fẹ́ lọ́wọ́ ìjọba tuntun tó ṣẹ̀ṣẹ̀ gbapò ní ìpínlẹ̀ Osun, òun tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn ń bèèrè fún ni ìdásílẹ́ ilé iṣẹ́. Wọ́n gba ìjọba ní ìmọ̀ràn láti ní àjọṣèpọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé iṣẹ́ ńláńlá láti gbé ẹ̀ka ilé iṣẹ́ wọn wá sí ìpínlẹ̀ Osun kó le ọ̀nà láti pèsè iṣẹ́ fún ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ àwọn ọ̀dọ́ ìpínlẹ̀ náà. Bákan náà ni wọ́n tún ń bèèrè fún ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ kí àwọn ọmọ mẹ̀kùnú le kàwé dé ibi tó bá wù wọ́n láì sí ìbẹ̀rù tàbí ohun kóhun tí yóò dí wọn lọ́wọ́.


Nígbà tí BBC Yorùbá kàn sí àwọn ará ìlú láti mọ ohun tí wọ́n ń fẹ́ lọ́wọ́ ìjọba tuntun tó ṣẹ̀ṣẹ̀ gbapò ní ìpínlẹ̀ Osun, òun tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn ń bèèrè fún ni ìdásílẹ́ ilé iṣẹ́. Wọ́n gba ìjọba ní ìmọ̀ràn láti ní àjọṣèpọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé iṣẹ́ ńláńlá láti gbé ẹ̀ka ilé iṣẹ́ wọn wá sí ìpínlẹ̀ Osun kó le ọ̀nà láti pèsè iṣẹ́ fún ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ àwọn ọ̀dọ́ ìpínlẹ̀ náà. Bákan náà ni wọ́n tún ń bèèrè fún ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ kí àwọn ọmọ mẹ̀kùnú le kàwé dé ibi tó bá wù wọ́n láì sí ìbẹ̀rù tàbí ohun kóhun tí yóò dí wọn lọ́wọ́. Ohun mìíràn tí àwọn ènìyàn túnń fẹ́ kí ìjọba mójútó ni bí ètò ọrọ̀ ajé ìpínlẹ̀ Osun yóò ṣe tún rú gọ́gọ́ jù bó ṣe wà lọ. Wọ́n ní bí àwọn òṣìṣẹ́ bá ń gba owó oṣù wọn lásìkò, tí ìpèsè iṣẹ́ náà sì wà fún àwọn ọ̀dọ́, wọ́n ní ó di dandan kí àyípadà gidi bá ètò ọrọ̀ ajé ìpínlẹ̀ náà. Wọ́n tún tẹ̀síwájú pé ìlera lògùn ọrọ̀ nítorí náà kí ìjọba pèsè ètò ìlera tí yóò gbé oúnjẹ fẹ́gbẹ́ gba àwo bọ̀ kí tolórí tẹlẹ́mù jẹ́ mùkúndùn ìjọba àwaarawa.


Ohun mìíràn tí àwọn ènìyàn túnń fẹ́ kí ìjọba mójútó ni bí ètò ọrọ̀ ajé ìpínlẹ̀ Osun yóò ṣe tún rú gọ́gọ́ jù bó ṣe wà lọ. Wọ́n ní bí àwọn òṣìṣẹ́ bá ń gba owó oṣù wọn lásìkò, tí ìpèsè iṣẹ́ náà sì wà fún àwọn ọ̀dọ́, wọ́n ní ó di dandan kí àyípadà gidi bá ètò ọrọ̀ ajé ìpínlẹ̀ náà. Wọ́n tún tẹ̀síwájú pé ìlera lògùn ọrọ̀ nítorí náà kí ìjọba pèsè ètò ìlera tí yóò gbé oúnjẹ fẹ́gbẹ́ gba àwo bọ̀ kí tolórí tẹlẹ́mù jẹ́ mùkúndùn ìjọba àwaarawa.


Ṣé lóòtọ́? Bóo bá ń mu Garri jù tí wọ́n tàn ẹ́ pé ojú dídùn ni yóò gbẹ̀yìn rẹ; gbọ́ òótọ́ lẹ́nu onímọ̀

Awọn ọrọ Yoruba kan wa to kan jẹ jade  lati ọdun pipẹ sẹyin ti ọpọlọpọ si gbagbọ pe bẹẹ lo ri. Ọpọlọpọ awọn ọrọ yii ni kii ṣe ootọ bẹẹ si ni diẹ lara wọn ṣeeṣe ko jẹ otitọ. Eyi jẹ jade ninu akanṣe eto BBC Yoruba "Ṣe lootọ ni?" ti a maa n ṣe pẹlu onimọ nipa ilera lori oniruuru awọn akori ọrọ ti nnkankan ṣokunkun si awọn eeyan nipa wọn. Oriṣiriṣi ohun ti Yoruba n pe ni fabu to rọ mọ oju ni a n gbe yẹwo lonii pẹlu Ọjọgbọn Ositelu lati ileewosan Fasiti ilu Eko. Onimọ Ositelu jẹ ko di mimọ pe irọ gbaa ni.


ti a maa n ṣe pẹlu onimọ nipa ilera lori oniruuru awọn akori ọrọ ti nnkankan ṣokunkun si awọn eeyan nipa wọn. Oriṣiriṣi ohun ti Yoruba n pe ni fabu to rọ mọ oju ni a n gbe yẹwo lonii pẹlu Ọjọgbọn Ositelu lati ileewosan Fasiti ilu Eko. Onimọ Ositelu jẹ ko di mimọ pe irọ gbaa ni. O tọka si oriṣiriṣi nnkan ti wọn n fi paki ṣe bayii yatọ fun Garri ti a si n jẹ gbogbo ẹ nitorinaa, Garri nikan ko lee fa oju didun. "Ẹ lee wa suga ati ẹpa to pọ daadaa gan sii kẹẹ tun fi gbadun Garri yin, ko si oju didun kankan." Ọpọlọpọ ọ̀rọ ti awọn eeyan ti gbagbọ pe ootọ ni koda to ti ṣakoba fun ọpọlọpọ ni Ọjọgbọn ba wa sọrọ lorii rẹ ninu fidio to wa loke yii to fi mọ awọn nnkan to jọ mọ aṣa ibilẹ.


O tọka si oriṣiriṣi nnkan ti wọn n fi paki ṣe bayii yatọ fun Garri ti a si n jẹ gbogbo ẹ nitorinaa, Garri nikan ko lee fa oju didun. "Ẹ lee wa suga ati ẹpa to pọ daadaa gan sii kẹẹ tun fi gbadun Garri yin, ko si oju didun kankan." Ọpọlọpọ ọ̀rọ ti awọn eeyan ti gbagbọ pe ootọ ni koda to ti ṣakoba fun ọpọlọpọ ni Ọjọgbọn ba wa sọrọ lorii rẹ ninu fidio to wa loke yii to fi mọ awọn nnkan to jọ mọ aṣa ibilẹ.


'Ọdún tó kọ́já ni mo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Akéwì, bí mo ṣe wá ṣe kòńgẹ́ ire tí mo ń lọ Cotonou, Eko àti gbogbo ìlu ...'

Ni awọn ipinlẹ to wa nilẹ Yoruba, arabinrin kan wa to ti di ilumọka to jale jako tori iṣẹ ewi to yan laayo. Eyinju Olodumare ni ọpọlọpọ mọ ọ si amọ orukọ rẹ gangan ni Folorunsho Arike. Iṣẹ Akewi ti wa di ọna kan to n gba pa owo wọle amọ kii ṣe pe ko ni ipenija tirẹ naa. "Taa ba lọ ibi inawo, ẹẹ maa gbọ ti MC a maa ni, awọn elewi yẹn da ti wọn pe, iṣẹju marun pere lo ni... Wọn o kaa kun". Eyinju ṣalaye pe iwa yii ti awọn atọkun eto maa n hu ko dara amọ awọn ni ireti ninu awọn eeyan to jẹ wipe boo ba ṣe n ki wọn, ori wọn a maa wu ti awọn mii a si maa bu owo tabua jade. Eyinju eledumare wa gba awọn eeyan nimọran lati jẹ ki iṣẹ ewi naa gbalẹ kan ko tan kaakiri gẹgẹ bi iṣẹ awọn olrin ṣe maa n tan ki wọn si ma foju kere ewi to jẹ aṣa ilẹ Yoruba.


Tírélà ti gba àárín èmi àti Ooni Ogunwusi rí àmọ́ ohun tó ṣẹlẹ̀ rèé -  Olori Tobi Phillips

Olori Tobi Phillip-Ogunwusi ṣalaye bo ṣe bẹrẹ iṣẹ arinrinoge to wa lara awọn nnkan to ti ṣe ko to di ayaba l’Aafin Ooni Ogunwusi. Olori Tobi ni gbogbo ile ẹkọ ti oun lọ lati alakọbẹrẹ titi de Fasiti loun ti figagbagba gẹgẹ bi arinrinoge ti oun si maa n bori. Olori Tobi n sọ awọn ọrọ yii lasiko to n fesi lori eto amohunmaworan ileeṣẹ TVC eyi to jẹ pe asan obinrin ni awọ́n atọkun eto naa. Tobi ni lootọ ọpọlọpọ eto lo ti waye sẹyin ti oun ati Ooni ti pade amọ ko tete si nnkan to jẹ mọ ọrọ ifẹ. “Eeyan kan kan dede pe mi lọjọ kan ni to si ni “ṣe o fẹ ṣegbeyawo?” Olori Tobi ni oun beere pe ki lo ṣẹlẹ. Ẹni naa sọ fun un pe ṣe waa nifẹ lati fẹ Ooni ti Ile Ife, o dẹ fi wọn han ara wọn.


Tobi ni lootọ ọpọlọpọ eto lo ti waye sẹyin ti oun ati Ooni ti pade amọ ko tete si nnkan to jẹ mọ ọrọ ifẹ. “Eeyan kan kan dede pe mi lọjọ kan ni to si ni “ṣe o fẹ ṣegbeyawo?” Olori Tobi ni oun beere pe ki lo ṣẹlẹ. Ẹni naa sọ fun un pe ṣe waa nifẹ lati fẹ Ooni ti Ile Ife, o dẹ fi wọn han ara wọn. “La ba bẹrẹ ere ifẹ wa, ọpọlọpọ idiwọ ati ikọsẹ lo waye lasiko naa torinaa a ko fẹ ara wa, o ba mi ninu jẹ pupọ.” “Bẹẹ ni, mi o ba ma si nibi lonii bi mi o ba gbe ifẹ Kabiyesi sọkan. Mo ti ṣeleri fun ara mi lọpọ́ igba pe ẹni ti mo ba yo ifẹ rẹ ni maa fẹ. Ẹ wo mi daadaa, arẹwa ọmọbinrin ni mi  torinaa, kii ṣe pe mi o ri ọkunrin kọ́ ẹnu ifẹ si mi pe oun fẹ fẹ mi ṣugbọn awọn nnkan to da ni yatọ wa ti mo fẹ ninu ọkunrin ti yoo ba fẹ mi Ooni si ni wọn.” Torinaa Olori Tobi ni kii ṣe pe iya ọkọ lo jẹ oun debi pe mo fẹ Ooni Ile Ife.


“La ba bẹrẹ ere ifẹ wa, ọpọlọpọ idiwọ ati ikọsẹ lo waye lasiko naa torinaa a ko fẹ ara wa, o ba mi ninu jẹ pupọ.” “Bẹẹ ni, mi o ba ma si nibi lonii bi mi o ba gbe ifẹ Kabiyesi sọkan. Mo ti ṣeleri fun ara mi lọpọ́ igba pe ẹni ti mo ba yo ifẹ rẹ ni maa fẹ. Ẹ wo mi daadaa, arẹwa ọmọbinrin ni mi  torinaa, kii ṣe pe mi o ri ọkunrin kọ́ ẹnu ifẹ si mi pe oun fẹ fẹ mi ṣugbọn awọn nnkan to da ni yatọ wa ti mo fẹ ninu ọkunrin ti yoo ba fẹ mi Ooni si ni wọn.” Torinaa Olori Tobi ni kii ṣe pe iya ọkọ lo jẹ oun debi pe mo fẹ Ooni Ile Ife. O ni bo ṣe jẹ pe oun wa nibi to jẹ pe ọpọlọpọ̀ Olori lo wa l’Aafin, oun ti mọ pe Kabiyesi o le maa ri gbogbo aye yẹn lojoojumọ. “Ati pe mo mọ pe eeyan ti ọwọ rẹ maa n di gaan ni Kabiyesi pẹlu ọpọlọpọ eto, bẹẹ si ni emi gan jẹ eeyan to ni ọpọlọpọ iṣẹ lati ṣe. Mi o ki n ṣe ẹni ti ọwọ rẹ dilẹ rara rara, yatọ fun pe mo gbudọ wa ọna lati wọ inu ipo pe mo jẹ Olori.” O ni oun kii ṣe ẹni ti yoo ma lẹ ara pọ mọ eeyan kan tẹlẹ.


O ni bo ṣe jẹ pe oun wa nibi to jẹ pe ọpọlọpọ̀ Olori lo wa l’Aafin, oun ti mọ pe Kabiyesi o le maa ri gbogbo aye yẹn lojoojumọ. “Ati pe mo mọ pe eeyan ti ọwọ rẹ maa n di gaan ni Kabiyesi pẹlu ọpọlọpọ eto, bẹẹ si ni emi gan jẹ eeyan to ni ọpọlọpọ iṣẹ lati ṣe. Mi o ki n ṣe ẹni ti ọwọ rẹ dilẹ rara rara, yatọ fun pe mo gbudọ wa ọna lati wọ inu ipo pe mo jẹ Olori.” O ni oun kii ṣe ẹni ti yoo ma lẹ ara pọ mọ eeyan kan tẹlẹ. Lori ọrọ ti o lọ kaakiri ayelujara nipa iha ti wọn kọ́ sii nigba to fẹ fẹ Kabiyesi, Olori Tobi ni iya oun lo kọkọ roo bakan bakan ṣugbọn o sọ pe o ni boya bi Ọlọrun ṣe fẹ ẹ niyẹn. Ẹrin keekee ni Olori Tobi bu si to si fesi si ibeere awọn atọkun eto pe “ko si akọsilẹ aato kankan ti a n tẹle fun sisun ti Kabiyesi lati ni ibalopọ pẹlu Kabiyesi.” Nigba ti wọn bii pe ṣe Kabiyesi lo kan maa tọka si ẹni to wu u lati wọle tọ ni abi bawo ni, Olori Tobi ni oun ko le sọ iyẹn o pe boya igbakuugba ti Ooni ba yọju si ẹnikẹni fun “tibi” naa ni o ya. O ni o dẹ wa ku si ọwọ Kabiyesi lati mọ bi yoo ṣe ṣe apa ibi ti wọn n mu ibeere lọ yẹn o.


Lori ọrọ ti o lọ kaakiri ayelujara nipa iha ti wọn kọ́ sii nigba to fẹ fẹ Kabiyesi, Olori Tobi ni iya oun lo kọkọ roo bakan bakan ṣugbọn o sọ pe o ni boya bi Ọlọrun ṣe fẹ ẹ niyẹn. Ẹrin keekee ni Olori Tobi bu si to si fesi si ibeere awọn atọkun eto pe “ko si akọsilẹ aato kankan ti a n tẹle fun sisun ti Kabiyesi lati ni ibalopọ pẹlu Kabiyesi.” Nigba ti wọn bii pe ṣe Kabiyesi lo kan maa tọka si ẹni to wu u lati wọle tọ ni abi bawo ni, Olori Tobi ni oun ko le sọ iyẹn o pe boya igbakuugba ti Ooni ba yọju si ẹnikẹni fun “tibi” naa ni o ya. O ni o dẹ wa ku si ọwọ Kabiyesi lati mọ bi yoo ṣe ṣe apa ibi ti wọn n mu ibeere lọ yẹn o. “Mo jẹ eeyan ti ko ku ẹnu rara, mo mọ bi mo ṣe le sọ imọlara mi ati nnkan ti mo fẹ lai ṣẹ si ẹni ti mo n ba sọrọ.” O ṣalaye pe ẹni to fẹran gbogbo eeyan ni Ooni torinaa kii ṣe ẹrujẹjẹ. Olori Tobi ni ki oun to de Aafin Ooni loun ti nifẹ lati maa bọwọ fun agba torinaa ninu Aafin, oun kan nifẹ lati maa fi ọrọ ami ibọwọ́ “ma” ti oun ba n ba awọn iyale oun sọrọ. Iyawo Ooni sọ pe ọrọ ile olorogun ko le bo tilẹ jẹ pe oun ko lero pe oun yoo ba ara oun nile olorogun.


“Mo jẹ eeyan ti ko ku ẹnu rara, mo mọ bi mo ṣe le sọ imọlara mi ati nnkan ti mo fẹ lai ṣẹ si ẹni ti mo n ba sọrọ.” O ṣalaye pe ẹni to fẹran gbogbo eeyan ni Ooni torinaa kii ṣe ẹrujẹjẹ. Olori Tobi ni ki oun to de Aafin Ooni loun ti nifẹ lati maa bọwọ fun agba torinaa ninu Aafin, oun kan nifẹ lati maa fi ọrọ ami ibọwọ́ “ma” ti oun ba n ba awọn iyale oun sọrọ. Iyawo Ooni sọ pe ọrọ ile olorogun ko le bo tilẹ jẹ pe oun ko lero pe oun yoo ba ara oun nile olorogun. Amọ o ni ki oun tilẹ to fẹ ẹnikẹni, o ni awọn nnkan to jẹ pe ti ọkunrin ko ba ni, oun ko le wa pẹlu rẹ.


Amọ o ni ki oun tilẹ to fẹ ẹnikẹni, o ni awọn nnkan to jẹ pe ti ọkunrin ko ba ni, oun ko le wa pẹlu rẹ.


Èdè abínibí  ni kẹ́ẹ máa fi kọ́ àwọn ọmọ ilé ẹ̀kọ́ alákọbẹrẹ báyìí; Ìjọba pàṣẹ!

Ijọba apapọ Orilẹede Naijiria ti buwọlu ofin tuntun to fi aye gba pe ki wọn máa fi ede abinibi kọ awọn akẹkọọ ile ẹkọ alakọbẹrẹ, eyi ti wọn ṣe ni dandan. Nigba to n sọrọ pẹlu awọn akọroyin ile ìjọba loni. Minisita fun eto ẹkọ lorilẹede Naijiria, Adamu Adamu lo kede igbesẹ naa. \nO ni ìjọba mọ pe igbesẹ naa nira pupọ ṣugbọn o ṣe koko fun igbega aṣa ati iṣe awọn ede abinibi lorilẹede Naijiria. O tẹsiwaju pe loni, ó toto ede abinibi mọkandinlọgbọn tí ko si ẹnikakan to n sọ wọn, tí o si ni pe ìdí kan pataki ti awọn fi gbe igbesẹ naa kalẹ ni lati ri pe awọn akẹkọọ mọ ijinlẹ nínú ede abinibi wọn fún odidi ọdun mẹfa tí wọn ba lo ni ile ẹkọ alakọbẹrẹ.\n\nAdamu ni igbesẹ naa ti bẹrẹ ni pẹrẹu ṣugbọn ijọba nilo làti pese awọn ẹkọ fun awọn olukọ láti bẹrẹ si ni kọ àwọn akẹkọọ ọhun, ti wọn yoo si gba awọn olukọ tí wọn kọsẹ mọ isẹ. O ṣalaye siwaju pé ede abinibi to ba wa ni ayika awọn akẹkọọ ni wọn yoo máa fi kọ awọn akẹkọọ naa.


Ọmọ ọdún mẹ́sàn-án tó n gbé àṣà Yorùbá lárugẹ́ sọ nkan tó jẹ́ ìwúrí fún tó fi n ṣe bẹ̀ẹ́

Demilade Lijoka, ọmọ ọdun mẹsan-an to n ki oriki ilu abinibi rẹ ni ede Yoruba. Ọdọmọde naa sọ fun BBC pe lati kekere ni ede abinibi rẹ, Ikalẹ, ti dun bi oyin lẹnu oun, paapaa nipasẹ bi awọn obi rẹ agba ṣe ma n ṣe iwuri fun lati ma a sọ. O ma n fi ede Ikalẹ yii gba awọn eeyan ni imọran, ikini fun ọjọ ibi, ati bẹẹ bẹẹ lọ lori ayelujara Instagram ati Tiktok. Ori ayelujara yii lo ti wa a di gbajumọ pede-pede ti awọn eeyan ma n gba ti ẹ. Ọmọ ọdun mẹsan-an naa sọ pe lati kekere ni oun ti fẹran awọn nkan ibilẹ. Demilade sọ pe idunnu lo jẹ nigba ti awọn obi oun fi fidio akọkọ ti oun ṣe nipa ewi pẹlu ede Ikalẹ si ori ayelujara, nitori pe ọjọ ti pẹ ti oun ti fẹ ma a gbe aṣa jade. "Lẹyin ti fidio naa gba gbogbo ori ayelujara, ni baba mi wo o pe asiko ti to fun mi lati gbe ẹbun atinuda mi jade fun araye rí."


Ori ayelujara yii lo ti wa a di gbajumọ pede-pede ti awọn eeyan ma n gba ti ẹ. Ọmọ ọdun mẹsan-an naa sọ pe lati kekere ni oun ti fẹran awọn nkan ibilẹ. Demilade sọ pe idunnu lo jẹ nigba ti awọn obi oun fi fidio akọkọ ti oun ṣe nipa ewi pẹlu ede Ikalẹ si ori ayelujara, nitori pe ọjọ ti pẹ ti oun ti fẹ ma a gbe aṣa jade. "Lẹyin ti fidio naa gba gbogbo ori ayelujara, ni baba mi wo o pe asiko ti to fun mi lati gbe ẹbun atinuda mi jade fun araye rí." Ọmọdebinrin naa sọ pe kii ṣe nitori owo, tabi nitori ẹ̀bùn gbigba ni oun ṣe n gbe ede Yoruba, paapaa Ikalẹ larugẹ lori ayelujara. O ni afojusun oun ni lati ri pe awọn eeyan ko gbe aṣa ibilẹ wọn ju si ibi kan. "Mi o fẹ ka gbagbe aṣa ibilẹ wa." O ni nkan ti oun n ṣe yii ko ṣe idiwọ fun eto ẹkọ oun rara, nitori pe baba oun ti ṣe ilana bi oun yoo ṣe ma a ṣe gbogbo rẹ ti wọn ko fi ni di ara wọn lọwọ.


Ọmọdebinrin naa sọ pe kii ṣe nitori owo, tabi nitori ẹ̀bùn gbigba ni oun ṣe n gbe ede Yoruba, paapaa Ikalẹ larugẹ lori ayelujara. O ni afojusun oun ni lati ri pe awọn eeyan ko gbe aṣa ibilẹ wọn ju si ibi kan. "Mi o fẹ ka gbagbe aṣa ibilẹ wa." O ni nkan ti oun n ṣe yii ko ṣe idiwọ fun eto ẹkọ oun rara, nitori pe baba oun ti ṣe ilana bi oun yoo ṣe ma a ṣe gbogbo rẹ ti wọn ko fi ni di ara wọn lọwọ. Demilade Lijoka ni oun gba awọn obi ti kii fẹ ki ọmọ wọn sọ ede Yoruba ni imọran pe, ki wọn dẹkun lati ma a ṣe bẹẹ. Anthony Joshua ni ìwúrí ọmọ ọdún méje tó ń kàn'ṣẹ́ yìí Àwọn òbí mí kọ́kọ́ tako kí n má lu ìlú gẹ́gẹ́ bí obìrin - Ayansike 'Àwọn èèyàn sọ fún bàbá mi pé kó má rán mi lọ sílé ẹ̀kọ́ 'torí mo jẹ́ obìnrin'


Demilade Lijoka ni oun gba awọn obi ti kii fẹ ki ọmọ wọn sọ ede Yoruba ni imọran pe, ki wọn dẹkun lati ma a ṣe bẹẹ. Anthony Joshua ni ìwúrí ọmọ ọdún méje tó ń kàn'ṣẹ́ yìí Àwọn òbí mí kọ́kọ́ tako kí n má lu ìlú gẹ́gẹ́ bí obìrin - Ayansike 'Àwọn èèyàn sọ fún bàbá mi pé kó má rán mi lọ sílé ẹ̀kọ́ 'torí mo jẹ́ obìnrin'


Babaláwo kú sórí ìyàwó 'pásítọ̀' nílé ìturá ní Ikere-Ekiti

Ọrọ buruku, to n tẹrin, ni iṣẹlẹ kan to waye nilu Ikere Ekiti, nipinlẹ Ekiti, lẹyin ti ọkunrin kan kú nibi to ti n ni ibalopọ pẹlu obinrin kan nile itura. Ọkunrin naa, ti wn pe orukọ rẹ ni Fadayomi Kehinde ‘Ejiogbe’, ni wọn lo jẹ babalawo. Awọn ti iṣẹlẹ naa ṣoju wọn sọ pe iṣẹlẹ naa waye ni ọjọ Aje, ọjọ keji, oṣu Kinni, ọdun 2023. Iroyin ni iyawo oluṣọ agutan ile ijọsin kan ni agbegbe ọhun, ni obinrin ti babalawo ku sori rẹ, eyi to mu ki iṣẹlẹ naa jẹ kayeefi fun gbogbo awọn to wa nibẹ. Gẹgẹ bi iroyin to n lọ, awọn ololufẹ mejeeji n ni ibalopọ lọwọ ninu yaara ile itura naa, ni ọkunrin naa deede ṣubu lulẹ. Lẹyin naa ni obinrin ọhun ke gbajare fun awọn oṣiṣẹ ile itura naa.


Iroyin ni iyawo oluṣọ agutan ile ijọsin kan ni agbegbe ọhun, ni obinrin ti babalawo ku sori rẹ, eyi to mu ki iṣẹlẹ naa jẹ kayeefi fun gbogbo awọn to wa nibẹ. Gẹgẹ bi iroyin to n lọ, awọn ololufẹ mejeeji n ni ibalopọ lọwọ ninu yaara ile itura naa, ni ọkunrin naa deede ṣubu lulẹ. Lẹyin naa ni obinrin ọhun ke gbajare fun awọn oṣiṣẹ ile itura naa. Wọn ni kiakia si ni wọn gbe ọkunrin naa lọ si ileewosan kan ni agbegbe naa, amọ o ti ku. Bakan naa ni iroyin ni awọn akẹẹgbẹ babalawo naa sọ pe ‘magun’ lo pa a . Magun, ni igbagbọ Yoruba sọ pe wọn ma n fi si ara obinrin to ba jẹ iyawo ile, amọ to n yan ale, tabi obinrin ti ọkunrin gbagbọ pe o n yan ale.


Wọn ni kiakia si ni wọn gbe ọkunrin naa lọ si ileewosan kan ni agbegbe naa, amọ o ti ku. Bakan naa ni iroyin ni awọn akẹẹgbẹ babalawo naa sọ pe ‘magun’ lo pa a . Magun, ni igbagbọ Yoruba sọ pe wọn ma n fi si ara obinrin to ba jẹ iyawo ile, amọ to n yan ale, tabi obinrin ti ọkunrin gbagbọ pe o n yan ale. Eyi jẹ igbesẹ lati kọ ọkunrin to n ba obinrin naa ni ibalopọ lẹkọọ. Lẹyin iku Babalawo Fadayomi Ejiogbe, ni iroyin sọ pe awọn ọdọ kan ni adugbo yabo ile ijọsin pasitọ to jẹ ọkọ obinrin naa, ti wọn si ba nkan jẹ́ nibẹ. Eyi ṣeeṣe ko jẹ pe wọn lero pe pasitọ lo fi magun si ara iyawo rẹ.


Eyi jẹ igbesẹ lati kọ ọkunrin to n ba obinrin naa ni ibalopọ lẹkọọ. Lẹyin iku Babalawo Fadayomi Ejiogbe, ni iroyin sọ pe awọn ọdọ kan ni adugbo yabo ile ijọsin pasitọ to jẹ ọkọ obinrin naa, ti wọn si ba nkan jẹ́ nibẹ. Eyi ṣeeṣe ko jẹ pe wọn lero pe pasitọ lo fi magun si ara iyawo rẹ. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Eko, Sunday Abutu, to fidi iṣẹlẹ naa mulẹ fun ileeṣẹ iroyin abẹle, Punch, sọ pe iwadii ti n lọ lori iṣẹlẹ naa. O ni lootọ ni ọkunrin kan ku si ile itura kan niluu Ikere-Ekiti lọjọ Aje, ti wọn si ti gbe oku rẹ lọ si ibudo igboku pamọ si. Bakan naa ni ASP Abutu sọ pe wọn ti n fi ọrọ wa obinrin naa ni ẹnu wo fun iwadii nkan to ṣokunfa iku arakunrin naa.


Agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Eko, Sunday Abutu, to fidi iṣẹlẹ naa mulẹ fun ileeṣẹ iroyin abẹle, Punch, sọ pe iwadii ti n lọ lori iṣẹlẹ naa. O ni lootọ ni ọkunrin kan ku si ile itura kan niluu Ikere-Ekiti lọjọ Aje, ti wọn si ti gbe oku rẹ lọ si ibudo igboku pamọ si. Bakan naa ni ASP Abutu sọ pe wọn ti n fi ọrọ wa obinrin naa ni ẹnu wo fun iwadii nkan to ṣokunfa iku arakunrin naa.


Gómìnà Adeleke gbé ìgbìmọ̀ kalẹ̀ fún pínpín ìrẹsì ọdún l'Osun

Gomina ipinlẹ Ọṣun, Ademọla Adeleke ti gbe igbimọ kan kalẹ fun pinpin irẹsi ọdun fun awọn eeyan ipinlẹ naa. Gẹgẹbi atẹjade kan ti agbẹnusọ fun gomina ipinlẹ Ọṣun, Rasheed Ọlawale gbe sita, eto pinpin irẹsi naa ko niiṣe pẹlu ẹgbẹ oṣelu tabi ilu tabi ohunkohun. Ijọba ipinlẹ Ọṣun ni ogoji apo irẹsi  ti iye ọkọọkan rẹ jẹ naira mejilelọgbọn (N32, 000) ni wọn yoo pin fun wọọdu kọọkan. Pẹlu agbekalẹ eto idibo ipinlẹ Ọṣun to kọja, wọọdu ọdunrunlemejilelọgbọn lo wa ni ipinlẹ Ọṣun. Eyi tumọ si pe ẹgbẹrun mẹtala ati ọrinlelugba (13,280) apo irẹsi ni ijọba ipinlẹ Ọṣun fẹ pin. Atẹjade naa ko sọ igba ti pinpin irẹsi naa yoo bẹrẹ ni ipinlẹ naa.


Pẹlu agbekalẹ eto idibo ipinlẹ Ọṣun to kọja, wọọdu ọdunrunlemejilelọgbọn lo wa ni ipinlẹ Ọṣun. Eyi tumọ si pe ẹgbẹrun mẹtala ati ọrinlelugba (13,280) apo irẹsi ni ijọba ipinlẹ Ọṣun fẹ pin. Atẹjade naa ko sọ igba ti pinpin irẹsi naa yoo bẹrẹ ni ipinlẹ naa. Awọn meje ti yoo wa ninu igbimọ naa ni:


Awọn meje ti yoo wa ninu igbimọ naa ni:


Wo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gbankọgbì tó wáyé lọ́dún 2022

Ọ̀pọ̀ òjò ló ti rọ̀ tí ilẹ̀ ti fà mu. Ọ̀pọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ ló wáyé ní ọdún 2022 tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ rẹ̀ kò sì dùn mọ́ àwọn ọmọ Nàìjíríà nínú. Yàtọ̀ sí àwọn ọmọ Nàìjíríà, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọdún 2022 da omi tútù sí ọ̀pọ̀ lọ́kàn káàkiri àgbáyé tó fi mọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀. Láti orí eré ìdárayá, ètò òṣèlú, ètò ọrọ̀ ajé àti àyípadà ojú ọjọ́ ni ìṣẹ̀lẹ̀ ọdún 2022 fi ọwọ́ bà. Bákan náà ni onírúurú ìjákulẹ̀, ikú àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ló tún wáyé lọ́dún 2022. Bí àwọn orílẹ̀ èdè kan ṣe ń sapá láti lé iwájú ni àwọn mìíràn túnbọ̀ ṣì ń tẹ̀síwájú tí wọ́n ń gòkè àgbà si.


Láti orí eré ìdárayá, ètò òṣèlú, ètò ọrọ̀ ajé àti àyípadà ojú ọjọ́ ni ìṣẹ̀lẹ̀ ọdún 2022 fi ọwọ́ bà. Bákan náà ni onírúurú ìjákulẹ̀, ikú àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ló tún wáyé lọ́dún 2022. Bí àwọn orílẹ̀ èdè kan ṣe ń sapá láti lé iwájú ni àwọn mìíràn túnbọ̀ ṣì ń tẹ̀síwájú tí wọ́n ń gòkè àgbà si. Bí ó ṣe ku ọjọ́ kan kí ọdún 2022 wá sí òpin, àwọn ènìyàn kan ṣì ní ìgbàgbọ́ pé oòrùn tó wà lókè ṣì lè sá aṣọ gbẹ, àyípadà ọ̀tún le wáyé láàárín wákàtí tó kù tí a ó fi bọ́ sínú ọdún tuntun. Lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó wáyé nìwọ̀nyí Kò dájú láti fìdí iye ènìyàn tó kúrò ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ sí ilẹ̀ òkèrè múlẹ̀ ní pàtó àmọ́ ohun tó dájú ni pé ọ̀pọ̀ èèyàn fi orílẹ̀ èdè yìí sílẹ̀. Àwọn mìíràn lọ kàwé ní àwọn ilẹ̀ òkèrè yìí tó sì jẹ́ wí pé àwọn mìíràn kó gbogbo ẹbí wọn láti lọ bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé tuntun.


Bí ó ṣe ku ọjọ́ kan kí ọdún 2022 wá sí òpin, àwọn ènìyàn kan ṣì ní ìgbàgbọ́ pé oòrùn tó wà lókè ṣì lè sá aṣọ gbẹ, àyípadà ọ̀tún le wáyé láàárín wákàtí tó kù tí a ó fi bọ́ sínú ọdún tuntun. Lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó wáyé nìwọ̀nyí Kò dájú láti fìdí iye ènìyàn tó kúrò ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ sí ilẹ̀ òkèrè múlẹ̀ ní pàtó àmọ́ ohun tó dájú ni pé ọ̀pọ̀ èèyàn fi orílẹ̀ èdè yìí sílẹ̀. Àwọn mìíràn lọ kàwé ní àwọn ilẹ̀ òkèrè yìí tó sì jẹ́ wí pé àwọn mìíràn kó gbogbo ẹbí wọn láti lọ bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé tuntun. Oríṣiríṣi ìdí ló mú àwọn ènìyàn jápa kúrò ní Nàìjíríà àmọ́ kò sí ẹni tó lè jiyàn rẹ̀ pé àwọn nǹkan tó ń ṣẹlẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ló jẹ́ kí ọ̀pọ̀ wọn fi orílẹ̀ èdè yìí sílẹ̀. Kò sí ẹni tó le gbàgbọ́ wí pé ogun le wáyé níbikíbi ní orílẹ̀ ayé níbi tí ojú là dé ní òde òní bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ orílẹ̀ èdè a máa tá ohun síra wọn ṣùgbọ́n kì í sábà kọjá bẹ́ẹ̀. Ní ìparí ọdún 2021, U. S., Britain àti àwọn orílẹ̀ èdè mìíràn ń ṣèkìlọ̀ pé ó dàbí pé Russia fẹ́ kó ògùn ja Ukraine àmọ́ ọ̀pọ̀ ni kò ka ìkìlọ̀ náà sí.


Oríṣiríṣi ìdí ló mú àwọn ènìyàn jápa kúrò ní Nàìjíríà àmọ́ kò sí ẹni tó lè jiyàn rẹ̀ pé àwọn nǹkan tó ń ṣẹlẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ló jẹ́ kí ọ̀pọ̀ wọn fi orílẹ̀ èdè yìí sílẹ̀. Kò sí ẹni tó le gbàgbọ́ wí pé ogun le wáyé níbikíbi ní orílẹ̀ ayé níbi tí ojú là dé ní òde òní bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ orílẹ̀ èdè a máa tá ohun síra wọn ṣùgbọ́n kì í sábà kọjá bẹ́ẹ̀. Ní ìparí ọdún 2021, U. S., Britain àti àwọn orílẹ̀ èdè mìíràn ń ṣèkìlọ̀ pé ó dàbí pé Russia fẹ́ kó ògùn ja Ukraine àmọ́ ọ̀pọ̀ ni kò ka ìkìlọ̀ náà sí. Kódà Ààrẹ Ukraine fúnra rẹ̀, Volodymyr Zelensky kò gbàgbọ́ wí pé ogun ń bọ̀ wá ká òun mọ́. Ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún oṣù kejì ọdún 2022, Russia bẹ̀rẹ̀ ìkọlù sí Ukraine èyí tí wọ́n ní àwọn fi yọwọ́ àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ òkèrè kúrò ní Ukraine. Bí Ukraine ṣe gbèrò láti dá ààbò bo ara wọn ló ṣokùnfà tí ìkọlù fi di ogun tó ṣì ń tẹ̀síwájú títí di àsìkò tí à ń kó ìròyìn yìí jọ.


Kódà Ààrẹ Ukraine fúnra rẹ̀, Volodymyr Zelensky kò gbàgbọ́ wí pé ogun ń bọ̀ wá ká òun mọ́. Ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún oṣù kejì ọdún 2022, Russia bẹ̀rẹ̀ ìkọlù sí Ukraine èyí tí wọ́n ní àwọn fi yọwọ́ àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ òkèrè kúrò ní Ukraine. Bí Ukraine ṣe gbèrò láti dá ààbò bo ara wọn ló ṣokùnfà tí ìkọlù fi di ogun tó ṣì ń tẹ̀síwájú títí di àsìkò tí à ń kó ìròyìn yìí jọ. Kì í ṣe ohun tuntun ní Nàìjíríà fún àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì tó jẹ́ ti ìjọba láti máa yan iṣẹ́ lódì nígbà tí wọ́n bá ń bèèrè nǹkan lọ́wọ́ ìjọba. Bẹ́ẹ̀ náà ló rí ní ọdún 2022 nígbà tí àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì lábẹ́ ẹgbẹ́ wọn ASUU bẹ̀rẹ̀ ìyanṣẹ́lódì lọ́jọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 2022 láti ṣèkìlọ̀ fún ìjọba lórí àdéhùn tí ASUU àti ìjọba àpapọ̀ tọwọ́ bọ̀ ní ọdún 2009 èyí tí kò ì tíì wá sí ìmúṣẹ. Oṣù mẹ́jọ gbáko ni ASUU fi gùnlé ìyanṣẹ́lódì yìí bí wọ́n ṣe ń fi ọjọ́ kún un ní gbogbo ìgbà kí wọ́n tó kéde ìyanṣẹ́lódì aláìní gbèdéke nígbà tí ìjọba kò dá lóhùn àwọn ìbéèrè wọn.


Kì í ṣe ohun tuntun ní Nàìjíríà fún àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì tó jẹ́ ti ìjọba láti máa yan iṣẹ́ lódì nígbà tí wọ́n bá ń bèèrè nǹkan lọ́wọ́ ìjọba. Bẹ́ẹ̀ náà ló rí ní ọdún 2022 nígbà tí àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì lábẹ́ ẹgbẹ́ wọn ASUU bẹ̀rẹ̀ ìyanṣẹ́lódì lọ́jọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 2022 láti ṣèkìlọ̀ fún ìjọba lórí àdéhùn tí ASUU àti ìjọba àpapọ̀ tọwọ́ bọ̀ ní ọdún 2009 èyí tí kò ì tíì wá sí ìmúṣẹ. Oṣù mẹ́jọ gbáko ni ASUU fi gùnlé ìyanṣẹ́lódì yìí bí wọ́n ṣe ń fi ọjọ́ kún un ní gbogbo ìgbà kí wọ́n tó kéde ìyanṣẹ́lódì aláìní gbèdéke nígbà tí ìjọba kò dá lóhùn àwọn ìbéèrè wọn. Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Kẹwàá ọdún 2022 ni ASUU tó ṣẹ́wélé ìyanṣẹ́lódì náà lẹ́yìn tí ìjọba àpapọ̀ wọ ASUU lọ sí ilé ẹjọ́ tí ilé ẹjọ́ sì dájọ́ pé ASUU kò ní ẹ̀tọ́ láti gùnlé ìyanṣẹ́lódì. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Nàìjíríà ṣe dáadáa ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdíje láti kópa níbi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ ìdíje ife ẹ̀yẹ àgbáyé ọdún 2022 àmọ́ síbẹ̀ ikọ̀ Super Eagles kò kópa níbi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ náà. Ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ tó wáyé láàárín Ghana àti Nàìjíríà ló já Nàìjíríà kulẹ̀ nígbà tí Ghana fi ìyè góòlù tí wọ́n ti jẹ gbé Nàìjíríà.


Ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù Kẹwàá ọdún 2022 ni ASUU tó ṣẹ́wélé ìyanṣẹ́lódì náà lẹ́yìn tí ìjọba àpapọ̀ wọ ASUU lọ sí ilé ẹjọ́ tí ilé ẹjọ́ sì dájọ́ pé ASUU kò ní ẹ̀tọ́ láti gùnlé ìyanṣẹ́lódì. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Nàìjíríà ṣe dáadáa ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdíje láti kópa níbi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ ìdíje ife ẹ̀yẹ àgbáyé ọdún 2022 àmọ́ síbẹ̀ ikọ̀ Super Eagles kò kópa níbi ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ náà. Ìfẹsẹ̀wọnsẹ̀ tó wáyé láàárín Ghana àti Nàìjíríà ló já Nàìjíríà kulẹ̀ nígbà tí Ghana fi ìyè góòlù tí wọ́n ti jẹ gbé Nàìjíríà. Ọ̀kan-ò-jọ̀kan ni àwon ohun ìyàlẹ́nu tó wáyé níbi ètò ìdìbò abẹ́nú àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú láti yan ẹni tí yóò gbé àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú wọn dání láti dupò Ààrẹ Nàìjíríà lọ́dún 2023 nígbà tí Ààrẹ Buhari bá parí sáà rẹ̀. Asiwaju Bola Ahmed Tinubu ló gbégbá orókè níbi ètò ìdìbò abẹ́nú APC lẹ́yìn tó fẹ̀yìn igbákejì Ààrẹ, Ọ̀jọ̀gbọ́n Yemi Osinbajo àti Mínísítà fétò ìrìnnà Rotimi Amaechi janlẹ̀. Onírúurú awuyewuye ló tún ń wáyé nígbà tí Tinubu mú gómìnà àná ní ìpínlẹ̀ Borno, Kassim Shettima gẹ́gẹ́ bí igbákejì rẹ̀ nítorí pé àwọn méjèèjì jẹ́ mùsùlùmí.


Ọ̀kan-ò-jọ̀kan ni àwon ohun ìyàlẹ́nu tó wáyé níbi ètò ìdìbò abẹ́nú àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú láti yan ẹni tí yóò gbé àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú wọn dání láti dupò Ààrẹ Nàìjíríà lọ́dún 2023 nígbà tí Ààrẹ Buhari bá parí sáà rẹ̀. Asiwaju Bola Ahmed Tinubu ló gbégbá orókè níbi ètò ìdìbò abẹ́nú APC lẹ́yìn tó fẹ̀yìn igbákejì Ààrẹ, Ọ̀jọ̀gbọ́n Yemi Osinbajo àti Mínísítà fétò ìrìnnà Rotimi Amaechi janlẹ̀. Onírúurú awuyewuye ló tún ń wáyé nígbà tí Tinubu mú gómìnà àná ní ìpínlẹ̀ Borno, Kassim Shettima gẹ́gẹ́ bí igbákejì rẹ̀ nítorí pé àwọn méjèèjì jẹ́ mùsùlùmí. Bákan náà ni Atiku Abubakar jáwé olúborí níbi ètò ìdìbò abẹ́nú PDP tí ìyànsípò gómìnà Ifeanyi Okowa gẹ́gẹ́ bí igbákejì rẹ̀ sì ń wá wàhálà nínú ẹgbẹ́ PDP títí di àsìkò tí à ń kó ìròyìn yìí jọ. Gómìnà àná ní ìpínlẹ̀ Anambra, Peter Obi ni ìyànsípò bá àwọn ènìyàn lójijì bó ṣe fi ẹgbẹ́ òṣèlú PDP sílẹ̀ lọ sí Labour Party. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni kò gbàgbọ́ pé olùdíje kan gbòógì tún le jáde yàtọ̀ sí àwọn ti ẹgbẹ́ òṣèlú PDP àti PDP tó ti gbajúmọ̀.


Bákan náà ni Atiku Abubakar jáwé olúborí níbi ètò ìdìbò abẹ́nú PDP tí ìyànsípò gómìnà Ifeanyi Okowa gẹ́gẹ́ bí igbákejì rẹ̀ sì ń wá wàhálà nínú ẹgbẹ́ PDP títí di àsìkò tí à ń kó ìròyìn yìí jọ. Gómìnà àná ní ìpínlẹ̀ Anambra, Peter Obi ni ìyànsípò bá àwọn ènìyàn lójijì bó ṣe fi ẹgbẹ́ òṣèlú PDP sílẹ̀ lọ sí Labour Party. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni kò gbàgbọ́ pé olùdíje kan gbòógì tún le jáde yàtọ̀ sí àwọn ti ẹgbẹ́ òṣèlú PDP àti PDP tó ti gbajúmọ̀. Kì í ṣe ohun tó dùn-ún gbọ́ sétí pe ẹnu ń kun ètò ìṣèjọba ní sáà olóòtú ìjọba orílẹ̀ èdè kan ṣùgbọ́n wọn ò rí ọgbọ́n dá si ní UK lọ́dún 2022. UK tó jẹ́ àwòkọ́ṣe fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀ èdè káàkiri àgbáyé nípa ètò òṣèlú yàn olóòtú ìjọba mẹ́ta láàárín oṣù méjì. Kò dín ní àwọn àádọ́ta Mínísítà tó kọ̀wé fipò wọn sílẹ̀ lásìkò Boris Johnson tí òun náà sì pàpà kọ̀wé fipò rẹ̀ sílẹ̀ èyí tó mú ìyànsípò Liz Truss gẹ́gẹ́ wáyé.


Kì í ṣe ohun tó dùn-ún gbọ́ sétí pe ẹnu ń kun ètò ìṣèjọba ní sáà olóòtú ìjọba orílẹ̀ èdè kan ṣùgbọ́n wọn ò rí ọgbọ́n dá si ní UK lọ́dún 2022. UK tó jẹ́ àwòkọ́ṣe fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀ èdè káàkiri àgbáyé nípa ètò òṣèlú yàn olóòtú ìjọba mẹ́ta láàárín oṣù méjì. Kò dín ní àwọn àádọ́ta Mínísítà tó kọ̀wé fipò wọn sílẹ̀ lásìkò Boris Johnson tí òun náà sì pàpà kọ̀wé fipò rẹ̀ sílẹ̀ èyí tó mú ìyànsípò Liz Truss gẹ́gẹ́ wáyé. Liz Truss náà kò lò oṣù méjì lórí oyè tó fi kọ̀wé fipò rẹ̀ sílẹ̀ nítorí kò le ṣàlàyé àwọn ètò ọrọ̀ ajé tí ìjọba rẹ̀ gbé dání tó sì ń ṣàkóbá fówó pọ́ùn. Lẹ́yìn tí Truss kọ̀wé fipò sílẹ̀ ni wọ́n yan Rishi Sunak gẹ́gẹ́ bí olóòtú ìjọba tuntun. Ìgbà àkọ́kọ́ nìyí tí ọmọ ilẹ̀ òkèrè yóò jẹ olóòtú ìjọba UK nítorí ọmọ orílẹ̀ èdè India ni Rishi Sunak.


Liz Truss náà kò lò oṣù méjì lórí oyè tó fi kọ̀wé fipò rẹ̀ sílẹ̀ nítorí kò le ṣàlàyé àwọn ètò ọrọ̀ ajé tí ìjọba rẹ̀ gbé dání tó sì ń ṣàkóbá fówó pọ́ùn. Lẹ́yìn tí Truss kọ̀wé fipò sílẹ̀ ni wọ́n yan Rishi Sunak gẹ́gẹ́ bí olóòtú ìjọba tuntun. Ìgbà àkọ́kọ́ nìyí tí ọmọ ilẹ̀ òkèrè yóò jẹ olóòtú ìjọba UK nítorí ọmọ orílẹ̀ èdè India ni Rishi Sunak. Nínú oṣù Kẹsàn-án ọdún 2022 ni ọbabìnrin Elizabeth kejì, tó jẹ́ ọba tó pẹ́ lórí òye ọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì jùlọ dágbére fáyé. Ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ̀rún ni ọbabìnrin Elizabeth lò lókè eèpẹ̀ tó sì jẹ ọba fún àádọ́rin ọdún láti ọdún 1952. Àkọ́bí ọmọ rẹ̀, Oba Charles kẹta ló gbà ipò ìyá rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọba UK láti ìgbà tí ọbabìnrin ti papodà.


Nínú oṣù Kẹsàn-án ọdún 2022 ni ọbabìnrin Elizabeth kejì, tó jẹ́ ọba tó pẹ́ lórí òye ọba ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì jùlọ dágbére fáyé. Ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ̀rún ni ọbabìnrin Elizabeth lò lókè eèpẹ̀ tó sì jẹ ọba fún àádọ́rin ọdún láti ọdún 1952. Àkọ́bí ọmọ rẹ̀, Oba Charles kẹta ló gbà ipò ìyá rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọba UK láti ìgbà tí ọbabìnrin ti papodà. Ọ̀pọ̀ àwọn olórí orílẹ̀ èdè káàkiri àgbáyé ló kópa níbi ètò ìsìnkú ọbabìnrin Elizabeth. Nínú oṣù kẹwàá ọdún 2022 ni ile ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn kan tó wà ní ìlú Abuja da ẹjọ́ tí ìjọba àpapọ̀ pè tako Nnamdi Kanu tó jẹ́ olórí ikọ̀ tó ń pè fún ìdásílẹ orílẹ̀ èdè Biafra nù. Ìgbìmọ̀ ẹlẹ́ni mẹ́ta tí adájọ́ Jummai Hannatu ṣáájú  rẹ̀ ní ilé ẹjọ́ gíga tó kọ́kọ́ dájọ́ Nnamdi Kanu kò ní ẹ̀tọ́ láti ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí ìjọba àpapọ̀ kò gba ọ̀nà tó tọ́ láti fi mú Kanu wá sí Nàìjíríà.


Ọ̀pọ̀ àwọn olórí orílẹ̀ èdè káàkiri àgbáyé ló kópa níbi ètò ìsìnkú ọbabìnrin Elizabeth. Nínú oṣù kẹwàá ọdún 2022 ni ile ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn kan tó wà ní ìlú Abuja da ẹjọ́ tí ìjọba àpapọ̀ pè tako Nnamdi Kanu tó jẹ́ olórí ikọ̀ tó ń pè fún ìdásílẹ orílẹ̀ èdè Biafra nù. Ìgbìmọ̀ ẹlẹ́ni mẹ́ta tí adájọ́ Jummai Hannatu ṣáájú  rẹ̀ ní ilé ẹjọ́ gíga tó kọ́kọ́ dájọ́ Nnamdi Kanu kò ní ẹ̀tọ́ láti ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí ìjọba àpapọ̀ kò gba ọ̀nà tó tọ́ láti fi mú Kanu wá sí Nàìjíríà. Bákan náà tún ni ilé ẹjọ́ kò ní àṣẹ láti máa fi Kanu sí àhámọ́ àmọ́ ìjọba ní Kanu ṣì máa wa ní àhámọ́ nítorí àwọn ṣì ń lọ sí ilé ẹjọ́ tó ga jùlọ. Àjọ tó ń gbógun ti egbògi olóró ní Nàìjíríà, NDLEA, ṣàwárí egbògi olóró olówó iyebíye ní ilé kan ní agbègbè Ikorodu ní ìpínlẹ̀ Eko. NDLEA ní egbògi olóró tó pọ̀ jùlọ tí àwọn máa ṣàwárí rẹ̀ ní ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo nìyí èyí tí owó rẹ̀ lé ní igba mílíọ̀nù dọ́là.


Bákan náà tún ni ilé ẹjọ́ kò ní àṣẹ láti máa fi Kanu sí àhámọ́ àmọ́ ìjọba ní Kanu ṣì máa wa ní àhámọ́ nítorí àwọn ṣì ń lọ sí ilé ẹjọ́ tó ga jùlọ. Àjọ tó ń gbógun ti egbògi olóró ní Nàìjíríà, NDLEA, ṣàwárí egbògi olóró olówó iyebíye ní ilé kan ní agbègbè Ikorodu ní ìpínlẹ̀ Eko. NDLEA ní egbògi olóró tó pọ̀ jùlọ tí àwọn máa ṣàwárí rẹ̀ ní ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo nìyí èyí tí owó rẹ̀ lé ní igba mílíọ̀nù dọ́là. Ní agbègbè Badagry ní ìpínlẹ̀ Eko ni NDLEA ti dáná sún lára àwọn egbògi náà lẹ́yìn tí wọ́n rí àṣẹ ilé ẹjọ́ gíga gbà láti ṣe bẹ́ẹ̀. Ọjọ Abamẹta, ọjọ kẹtalelogun, oṣu Kẹrin, ni Alaafin Lamidi Olayiwola Adeyemi III waja. Ọdun mejilelaadọta lo lo lori itẹ.


Ní agbègbè Badagry ní ìpínlẹ̀ Eko ni NDLEA ti dáná sún lára àwọn egbògi náà lẹ́yìn tí wọ́n rí àṣẹ ilé ẹjọ́ gíga gbà láti ṣe bẹ́ẹ̀. Ọjọ Abamẹta, ọjọ kẹtalelogun, oṣu Kẹrin, ni Alaafin Lamidi Olayiwola Adeyemi III waja. Ọdun mejilelaadọta lo lo lori itẹ. Se ni gbogbo orilẹede Naijiria ati awujọ agbaye rọ kẹkẹ lori bi ọba nla naa se papoda. Aisan ranpẹ lo se Ọba Adeyemi to fi dara pọ awọn baba nla rẹ, ti wọn si fi iyoku ara si iboji awọn ọba Oyo yoku ni Bara. Ẹ̀ka eré ìdárayá Nàìjíríà pàdánù àwọn ènìyàn ní ọdún yìí púpọ̀.


Se ni gbogbo orilẹede Naijiria ati awujọ agbaye rọ kẹkẹ lori bi ọba nla naa se papoda. Aisan ranpẹ lo se Ọba Adeyemi to fi dara pọ awọn baba nla rẹ, ti wọn si fi iyoku ara si iboji awọn ọba Oyo yoku ni Bara. Ẹ̀ka eré ìdárayá Nàìjíríà pàdánù àwọn ènìyàn ní ọdún yìí púpọ̀. Ikú gbajúgbajà olórin èmi Osinachi Nwachukwu tó kọrin Ekwueme, Rico Swavey àti Sammie Okposo da àwọn ènìyàn sínú ìbànújẹ. Àmọ́ èyí tó da omi tútù sí àwọn ènìyàn lọ́kàn tó sì gbalẹ̀ káàkiri àgbáyé ni ìpapòdà ọmọ gbajúgbajà olórin tàkasúfèé Davido, Ifeanyi Adeleke. Ìròyìn ní nínú adágún omi tó wà ní ilé Davido tó wà ní Banana Island ní Eko ni wọ́n ti bá òkú ọmọ náà.


Ikú gbajúgbajà olórin èmi Osinachi Nwachukwu tó kọrin Ekwueme, Rico Swavey àti Sammie Okposo da àwọn ènìyàn sínú ìbànújẹ. Àmọ́ èyí tó da omi tútù sí àwọn ènìyàn lọ́kàn tó sì gbalẹ̀ káàkiri àgbáyé ni ìpapòdà ọmọ gbajúgbajà olórin tàkasúfèé Davido, Ifeanyi Adeleke. Ìròyìn ní nínú adágún omi tó wà ní ilé Davido tó wà ní Banana Island ní Eko ni wọ́n ti bá òkú ọmọ náà. Ìdíje ife ẹ̀yẹ àgbáyé tó wáyé ní Qatar ni a fi kásẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gbankọgbì tó wáyé lọ́dún 2022 nílẹ̀. Orílẹ̀ èdè Argentina ló gba ife ẹ̀yẹ náà lẹ́yìn tí wọ́n na orílẹ̀ èdè France níbi àṣekágbá rẹ̀. Ìdíje yìí ni ọ̀pọ̀ ènìyàn gbà pé ohun ló dùn jù láti ìgbà tí wọ́n ti ń gbá ife ẹ̀yẹ àgbáyé.


Ìdíje ife ẹ̀yẹ àgbáyé tó wáyé ní Qatar ni a fi kásẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gbankọgbì tó wáyé lọ́dún 2022 nílẹ̀. Orílẹ̀ èdè Argentina ló gba ife ẹ̀yẹ náà lẹ́yìn tí wọ́n na orílẹ̀ èdè France níbi àṣekágbá rẹ̀. Ìdíje yìí ni ọ̀pọ̀ ènìyàn gbà pé ohun ló dùn jù láti ìgbà tí wọ́n ti ń gbá ife ẹ̀yẹ àgbáyé. Ogbotanrigi agbabọọlu tẹlẹ fun orilẹede Brazil, Pele, ti jade laye lẹni ọdun mejilelọgọrin. Pele, ti orukọ abisọ rẹ n jẹ Edson Arantes do Nascimento, ni wọn bi saye lọjọ kẹtalelogun ọdun 1940 ni Três Corações, lorilẹede Brazil Pẹle nikan ni agbabọọlu to gba ife ẹyẹ agbaye fun ikọ Brazil ni igba mẹta ọtọtọ, lọdun 1958, 1962 ati lọdun 1970.


Ogbotanrigi agbabọọlu tẹlẹ fun orilẹede Brazil, Pele, ti jade laye lẹni ọdun mejilelọgọrin. Pele, ti orukọ abisọ rẹ n jẹ Edson Arantes do Nascimento, ni wọn bi saye lọjọ kẹtalelogun ọdun 1940 ni Três Corações, lorilẹede Brazil Pẹle nikan ni agbabọọlu to gba ife ẹyẹ agbaye fun ikọ Brazil ni igba mẹta ọtọtọ, lọdun 1958, 1962 ati lọdun 1970.


Ọba tí wọ́n jí gbé láàfin rẹ̀ nípìnlẹ̀ Ondo gba òmìnira

Iroyin sọ pe awọn ajinigbe ti yọnda kabiesi ilu Olóṣò ti Òṣò-Àjọwá, Ọba Clement Omoola Jimoh, ti wọn ji gbe ni ọsẹ to kọja. Awọn ajinigbe tu silẹ lẹyin ọjọ meje ni ahamo wọn.\n\nAlukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ondo, SP Funmilayo Odunlami fi idi rẹ mulẹ ninu ifọrọwerọ tẹlifoonu pẹlu awọn akọroyin. Ẹbi Oba Jimoh sọ fun awọn akọroyin pe Ọjọru ni wọn tu u silẹ, to si ti wa ni ileewosan fun itọju ara rẹ. Awọn ajinigbe naa yabo aafin rẹ niluu Ajowa-Akoko, to wanijọba ibilẹ Akoko North-West, lọjọbọ ọsẹ to kọja, ti wọn si gbe e salọ. Lẹyin naa ni awọn ajinigbe naa beere fun ọgọrun miliọnu Naira, gẹgẹ bi owo itusilẹ rẹ. Amọ, a ko le sọ boya ẹbi rẹ san owo naa ko to gba ominira.


Awọn ajinigbe naa yabo aafin rẹ niluu Ajowa-Akoko, to wanijọba ibilẹ Akoko North-West, lọjọbọ ọsẹ to kọja, ti wọn si gbe e salọ. Lẹyin naa ni awọn ajinigbe naa beere fun ọgọrun miliọnu Naira, gẹgẹ bi owo itusilẹ rẹ. Amọ, a ko le sọ boya ẹbi rẹ san owo naa ko to gba ominira. Lẹyin ti iroyin gbode wi pe awọn afurasi ajinigbe kan ya wọ aafin Olóṣò ti Òṣò-Àjọwá nijọba ibilẹ Iwọ-Oorun-Ariwa Akoko ni Ipinlẹ Ondo ti wọn si ji Kabiyesi Ọba Clement Jimoh Olukotun gbe lọ. Eyi lo mu ki BBC News Yoruba kan si aafin Oba naa lati fidi ohun to ṣẹlẹ nibẹ mulẹ gan-an. Ọgbẹni Gani Muhammed Ajowa, to fi igba kan ri jẹ oluranlọwọ agba fun gomina Akeredolu lori eto iroyin sọ fun BBC Yoruba sọrọ wi pe ni nkan bii aago mẹwa kọja iṣẹju marun-un  lalẹ ọjọbọ ni awọn agbebọn naa yawọ aafin.


Lẹyin ti iroyin gbode wi pe awọn afurasi ajinigbe kan ya wọ aafin Olóṣò ti Òṣò-Àjọwá nijọba ibilẹ Iwọ-Oorun-Ariwa Akoko ni Ipinlẹ Ondo ti wọn si ji Kabiyesi Ọba Clement Jimoh Olukotun gbe lọ. Eyi lo mu ki BBC News Yoruba kan si aafin Oba naa lati fidi ohun to ṣẹlẹ nibẹ mulẹ gan-an. Ọgbẹni Gani Muhammed Ajowa, to fi igba kan ri jẹ oluranlọwọ agba fun gomina Akeredolu lori eto iroyin sọ fun BBC Yoruba sọrọ wi pe ni nkan bii aago mẹwa kọja iṣẹju marun-un  lalẹ ọjọbọ ni awọn agbebọn naa yawọ aafin. Ajowa ṣalaye pe awọn ajinigbe naa ko ṣe meni ṣe meji ti wọn fi fibọn ba awọn ilẹkun ati dukia jẹ ki wọn to palẹmọ kabiyesi ọhun. O ni gbogbo ara ogiri aafin ni awọn ajinigbe naa fi ọta ibọn da batani si eyi to si ko ipaya ba awọn to wa ni aafin lasiko naa ko to di pe wọn mu kabiyesi lọ. O fi kun pe awọn ti n sa gbogbo ipa awọn lati ṣe awari ọba naa ki awọn si gba a kalẹ kuro lọwọ awọn ajinigbe yii.


Ajowa ṣalaye pe awọn ajinigbe naa ko ṣe meni ṣe meji ti wọn fi fibọn ba awọn ilẹkun ati dukia jẹ ki wọn to palẹmọ kabiyesi ọhun. O ni gbogbo ara ogiri aafin ni awọn ajinigbe naa fi ọta ibọn da batani si eyi to si ko ipaya ba awọn to wa ni aafin lasiko naa ko to di pe wọn mu kabiyesi lọ. O fi kun pe awọn ti n sa gbogbo ipa awọn lati ṣe awari ọba naa ki awọn si gba a kalẹ kuro lọwọ awọn ajinigbe yii. Oluranlọwọ gomina tẹlẹ ri ọun ni gbogbo awọn ọdẹ ati aṣọde nilu Osó lo ti kan lu igbẹ lati tọ ipasẹ awọn ajinigbe naa ki wọn si lee gba ọba wọn pada. Bakan naa lo fi kun wi pe awọn ṣi n reti ki awọn to ji ọba naa gbe lọ kan si awọn nitori awọn ni ireti wi pe wọn maa kan si awọn lati bere owo itusilẹ. Awọn afurasi agbebọn kan ti a ko mọ ẹyẹ ti o ṣu wọn ni wọn ti ji Olóṣò ti Òṣò-Àjọwá nijọba ibilẹ Iwọ-Oorun-Ariwa Akoko ni Ipinlẹ Ondo gbe lọ.


Oluranlọwọ gomina tẹlẹ ri ọun ni gbogbo awọn ọdẹ ati aṣọde nilu Osó lo ti kan lu igbẹ lati tọ ipasẹ awọn ajinigbe naa ki wọn si lee gba ọba wọn pada. Bakan naa lo fi kun wi pe awọn ṣi n reti ki awọn to ji ọba naa gbe lọ kan si awọn nitori awọn ni ireti wi pe wọn maa kan si awọn lati bere owo itusilẹ. Awọn afurasi agbebọn kan ti a ko mọ ẹyẹ ti o ṣu wọn ni wọn ti ji Olóṣò ti Òṣò-Àjọwá nijọba ibilẹ Iwọ-Oorun-Ariwa Akoko ni Ipinlẹ Ondo gbe lọ. Ọba Clement Jimoh Olukotun ni iroyin fi ye wa pe awọn agbebọn naa wọle tọ ninu Aafin rẹ pẹlu oniruuru ibọn,  ki wọn o to wọle lọ gbe Ọba. Lasiko yii, gbogbo awọn mọlẹbi lo ti sa asala fun ẹmi wọn. Awọn mọlẹbi Kabiyesi to ba awọn akọroyin sọrọ wipe ni nkan bii aago mẹwa kọja iṣẹju marun lalẹ Ọjọbọ ni awọn agbebọn naa yawọ Aafin ti wọn si ba awọn ilẹkun ati dukia jẹ ki wọn to ji Kabiyesi ọhun.


Ọba Clement Jimoh Olukotun ni iroyin fi ye wa pe awọn agbebọn naa wọle tọ ninu Aafin rẹ pẹlu oniruuru ibọn,  ki wọn o to wọle lọ gbe Ọba. Lasiko yii, gbogbo awọn mọlẹbi lo ti sa asala fun ẹmi wọn. Awọn mọlẹbi Kabiyesi to ba awọn akọroyin sọrọ wipe ni nkan bii aago mẹwa kọja iṣẹju marun lalẹ Ọjọbọ ni awọn agbebọn naa yawọ Aafin ti wọn si ba awọn ilẹkun ati dukia jẹ ki wọn to ji Kabiyesi ọhun. "Wọn ba Ilẹkun iwaju afin jẹ ni lati fi ri aye wọle. Awọn agbebọn naa leri si awọn mọlẹbi kí wọn to wọ Kabiyesi jade, ti wọn si ju wọn si ninu ọkọ. "Ko si ẹnikẹni laarin wa ti awọn ajinigbe naa ti kan si sugbọn a mọ pe awọn ajinigbe ni wọn".


"Wọn ba Ilẹkun iwaju afin jẹ ni lati fi ri aye wọle. Awọn agbebọn naa leri si awọn mọlẹbi kí wọn to wọ Kabiyesi jade, ti wọn si ju wọn si ninu ọkọ. "Ko si ẹnikẹni laarin wa ti awọn ajinigbe naa ti kan si sugbọn a mọ pe awọn ajinigbe ni wọn". Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ondo, Funmilayo Odunlami fidi iṣẹlẹ naa mulẹ fun ileeṣẹ BBC Yoruba wipe awọn ti bẹrẹ iwadi ni kikun lori iṣẹlẹ ọhun ti wọn si n gbiyanju lati doola ẹmi Ọba alaye naa. Ẹwẹ, o fi kun un pe awọn ko ni ẹkunrẹrẹ alaye pe awọn to ṣe iṣẹ laabi naa ko ibọn wọ inu aafin lati wa ṣe iṣẹ ibi ọhun ṣugbọn awọn araalu ni wọn ko ibọn dani.


Alukoro ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Ondo, Funmilayo Odunlami fidi iṣẹlẹ naa mulẹ fun ileeṣẹ BBC Yoruba wipe awọn ti bẹrẹ iwadi ni kikun lori iṣẹlẹ ọhun ti wọn si n gbiyanju lati doola ẹmi Ọba alaye naa. Ẹwẹ, o fi kun un pe awọn ko ni ẹkunrẹrẹ alaye pe awọn to ṣe iṣẹ laabi naa ko ibọn wọ inu aafin lati wa ṣe iṣẹ ibi ọhun ṣugbọn awọn araalu ni wọn ko ibọn dani.


Iṣẹ́ fíìmù ló sọ mi di Babaláwo, Wòlíì Ọlọ́run ni mi - Adewale Alebiosu

Oṣere ti ọpọ mọ si ọkan lara awọn ogbontagi Babalawo ninu fiimu Yoruba, Adewale Alebiosu ti sọ pe iwa ti awọn oṣere n hu sira wọn ko dara rara. Alebiosu ko fi bo rara tori o ni abuku to ti kan oun ti pọ ti ko ṣee fẹnu sọ pẹlu bi oun ti lorukọ to laarin awọn oṣere. "Bi awọn eeyan ba pe mi sibi eto kan ti wọn rii pe ọkọ ero tabi ọkada lo gbe mi wa, o maa n fọwọ tọ wọn lọkan gaan". O ni ti wọn ba n sọ ọrọ ohun nigboro ti wọn ro pe oun ko gbọ amọ ti oun gbọ, o maa n mu oju oun kun fun omi rọrọ. "Igba mii maa wa bẹ Ọlọrun pe oo dẹ ṣaanu mi bi mo ba ṣẹ ọ". Bakan naa lo ni o tẹ awọn ọkunrin oni tiata lọrun lati maa ko owo fun akẹgbẹ wọn obinrin ju ọkunrin lọ tori wọn a ri igbadun lara obinrin.


O ni ti wọn ba n sọ ọrọ ohun nigboro ti wọn ro pe oun ko gbọ amọ ti oun gbọ, o maa n mu oju oun kun fun omi rọrọ. "Igba mii maa wa bẹ Ọlọrun pe oo dẹ ṣaanu mi bi mo ba ṣẹ ọ". Bakan naa lo ni o tẹ awọn ọkunrin oni tiata lọrun lati maa ko owo fun akẹgbẹ wọn obinrin ju ọkunrin lọ tori wọn a ri igbadun lara obinrin. "Lati ọdun 1979 ti mo ti bẹrẹ, bi mo ba reeyan ran mi lọwọ ni, kii 'se ibi ti mo wa yii lẹ o ti ba mi{. Gbajumọ Babalawo ninu fiimu Yoruba ni Adewale Alebiosu amọ ti gbogbo eeyan maa n pe ni "Awo l'Ọyọ". Ninu ifọrọwanilẹnuwo yii pẹu BBC Yoruba, o ṣalaye idi ti awọn eeyan ṣe maa n ro pe Babalawo gaan ni loju aye tabi ki baba rẹ jẹ bẹẹ.


"Lati ọdun 1979 ti mo ti bẹrẹ, bi mo ba reeyan ran mi lọwọ ni, kii 'se ibi ti mo wa yii lẹ o ti ba mi{. Gbajumọ Babalawo ninu fiimu Yoruba ni Adewale Alebiosu amọ ti gbogbo eeyan maa n pe ni "Awo l'Ọyọ". Ninu ifọrọwanilẹnuwo yii pẹu BBC Yoruba, o ṣalaye idi ti awọn eeyan ṣe maa n ro pe Babalawo gaan ni loju aye tabi ki baba rẹ jẹ bẹẹ. "Igba ti mo ṣetan lọdọ ẹni to kọkọ kọ mi niṣẹ ni mo lọ ba gbajumọ oṣere ti gbogbo eeyan mọ si Lalude, ibẹ ni mo ti bẹrẹ si ni kọ bi wọn ṣe n pa ọfọ". Alebiosu ṣalaye pe Musulumi ni baba ati iya to bi oun lọmọ toun funra oun gan tẹlẹ si jẹ ẹlẹsin musulumi. "Wọn n ṣe ikore ni ṣọọṣi kan ni ti wọn o si rẹni ba wọn lu ilu ni alagba kan wa tọka si mi ladugbo pe oni tiata ni mi o si yẹ ki n le lu ilu".


"Igba ti mo ṣetan lọdọ ẹni to kọkọ kọ mi niṣẹ ni mo lọ ba gbajumọ oṣere ti gbogbo eeyan mọ si Lalude, ibẹ ni mo ti bẹrẹ si ni kọ bi wọn ṣe n pa ọfọ". Alebiosu ṣalaye pe Musulumi ni baba ati iya to bi oun lọmọ toun funra oun gan tẹlẹ si jẹ ẹlẹsin musulumi. "Wọn n ṣe ikore ni ṣọọṣi kan ni ti wọn o si rẹni ba wọn lu ilu ni alagba kan wa tọka si mi ladugbo pe oni tiata ni mi o si yẹ ki n le lu ilu". Alebiosu ni ibi ilu ni inu ile ṣọọṣi ti n yipo loju to si ba ara rẹ nilẹ gẹgẹ bi ẹlẹmii to n jiṣẹ iranṣẹ fawọn eeyan ninu ijọ lọjọ naa. "Igba ti mo dide ni wọn sọ gbogbo ohun ti mo sọ fun, aṣe mo ti n sọ "bayii ni Oluwa wi." O sọ bi awọn eeyan ṣe maa n ro pe oun gbona ninu iṣẹ awo amọ to ni ko ri bẹẹ.


Alebiosu ni ibi ilu ni inu ile ṣọọṣi ti n yipo loju to si ba ara rẹ nilẹ gẹgẹ bi ẹlẹmii to n jiṣẹ iranṣẹ fawọn eeyan ninu ijọ lọjọ naa. "Igba ti mo dide ni wọn sọ gbogbo ohun ti mo sọ fun, aṣe mo ti n sọ "bayii ni Oluwa wi." O sọ bi awọn eeyan ṣe maa n ro pe oun gbona ninu iṣẹ awo amọ to ni ko ri bẹẹ. "Ti wọn ba pe mi sode, wọn a rii pe ọkọ ero tabi ọkada lo gbe mi wa, a wa ya wọn lẹnu pe bi mo ṣe to, mi o ni mọto, amọ emi o nifẹ igbe aye "fake". O ṣalaye pe awọn ti oun kọ niṣẹ gan ti ra ọkọ ti wọn fi n ṣe ẹsẹ rin. Bakan naa lo sọ idi ti awọn oṣere obinrin fi lowo lọwọ ju awọn ọkunrin lọ.


"Ti wọn ba pe mi sode, wọn a rii pe ọkọ ero tabi ọkada lo gbe mi wa, a wa ya wọn lẹnu pe bi mo ṣe to, mi o ni mọto, amọ emi o nifẹ igbe aye "fake". O ṣalaye pe awọn ti oun kọ niṣẹ gan ti ra ọkọ ti wọn fi n ṣe ẹsẹ rin. Bakan naa lo sọ idi ti awọn oṣere obinrin fi lowo lọwọ ju awọn ọkunrin lọ.


Ẹ máa ṣe àmín bí Adewale Alebiosu, àgbà òṣèré tíátà, ṣe ń gbàdúrà ọdún túntún fún yín

Yoruba ni adura nii gba, agbara kọ, ohunkohun ta ba si fi le adura, o maa n ja si rere ni. Nibayi ti ọdun 2022 yoo wa sopin lonii, adura ni ọpọ eeyan yoo fi kalẹ rẹ nilẹ, ti wọn yoo si tun se isọ osu lati ki ọdun tuntun 2023 kaabọ Adura opin ọdun yii ko yọ ẹnikẹni silẹ, nitori bawọn Kristiẹni se n lọ se isọ oru, naa lawọn Musulumi yoo maa se Tajud ninu ile tabi ni ipejọpọ kan. Bakan naa si lawọ̀n ẹlẹsin ibilẹ yoo maa se aisun lati rawọ ra ẹsẹ si Eledumare. Idi ree ti BBC Yoruba fi tọ agba ọjẹ osere tiata ati onisẹse lọ lati lọ wa se adura nla fun ẹyin ololufẹ BBC Yoruba. O ya, ẹ wa se adura witi-witi, bi Adewale Alebiosu se n se adura ọdun tuntun fun yin. A ku ọdun, aseyi samọdun, ọdun yoo yabo fun gbogbo wa.


Yoruba Film: Ta ló leè dúró s'ẹ́gbẹ̀ẹ́ Okunnu láì rẹ́rìn ín?

Laipe Okunnu ṣe ọjọ́ ibi, iyen Wale Akorede ti ọpọ eniyan mọ si Okunnu latara gbogbo ere ẹfẹ rẹ to ma n ṣe. Gbajumọ ni laarin awọn oṣere Yoruba, o si jẹ ọmọ bibi ilu Ibadan ni ipinlẹ Oyo. Wọn bi i lọjọ Karun, oṣu Kọkanla ọdun 1967. Ẹwẹ, ati ilu Oyo ati Ogbomoṣo lo ti dagba, to si bẹrẹ si ni ṣe ọmọkunrin. Nipasẹ molumọọka oṣere Muyiwa Ademola lo fi bẹrẹ si ni gbayii, ti ipa to n ko lati da ẹrin pa oṣonu si tun mu u da yatọ. Oṣere Yollywood ni Wale Akorede, to kawe gboye ni ile ẹkọ akọṣẹmọṣẹ ti ilu Ibadan.


Ẹwẹ, ati ilu Oyo ati Ogbomoṣo lo ti dagba, to si bẹrẹ si ni ṣe ọmọkunrin. Nipasẹ molumọọka oṣere Muyiwa Ademola lo fi bẹrẹ si ni gbayii, ti ipa to n ko lati da ẹrin pa oṣonu si tun mu u da yatọ. Oṣere Yollywood ni Wale Akorede, to kawe gboye ni ile ẹkọ akọṣẹmọṣẹ ti ilu Ibadan. Ko to dara pọ mọ awọn oṣere, okoowo ni Wale n ṣe, to maa n lọ si Saudi lọ ko aṣọ lati wa ta lorilẹede Naijiria. Ọdun mẹtala lo fi ṣe owo aṣọ tita ko to wa papa kara bọ ere tiata. Lara awọn ere rẹ naa lo ti gba orukọ ori itage rẹ, Okunnu.


Ko to dara pọ mọ awọn oṣere, okoowo ni Wale n ṣe, to maa n lọ si Saudi lọ ko aṣọ lati wa ta lorilẹede Naijiria. Ọdun mẹtala lo fi ṣe owo aṣọ tita ko to wa papa kara bọ ere tiata. Lara awọn ere rẹ naa lo ti gba orukọ ori itage rẹ, Okunnu. Ẹ o le wo ere rẹ ki gbogbo agbegbe kan dakẹ ṣuu, a fi ki ẹ rẹrin ni gbogbo ibi to ba ti farahan. Baale ile ni Okunnu jẹ fun iyawo atawọn ọmọ rẹ.


Ẹ o le wo ere rẹ ki gbogbo agbegbe kan dakẹ ṣuu, a fi ki ẹ rẹrin ni gbogbo ibi to ba ti farahan. Baale ile ni Okunnu jẹ fun iyawo atawọn ọmọ rẹ.


Ohun tó fa rògbòdìyàn lẹ́yìn tí wọ́n yan Ọba tuntun ní Ikirun rèé

Ẹnu ọjọ mẹta ni iroyin gba igboro pe wahala n waye niluu Ikirun lori ọrọ Ọba Akinrun tuntun, Eredi ree ti BBC Yoruba ṣe kan si gbogbo awọn ti ọrọ naa kan lati mọ ohun to n da rogbodiyan naa silẹ, ati pe bawo ni ọrọ ọhun ṣe jẹ gan. BBC Yoruba kan si oloye Bamidele Onifade, to jẹ Elemo Aga ilu ikirun, to si tun jẹ ọkan gboogi lara awọn afọbajẹ ilu naa. Elemo Aga sọ pe awọn ṣe eto ọhun bo ṣe yẹ ki wọn ṣe, amọ ọkan lara awọn afọbajẹ naa ti inu rẹ ko dun si ọmọ oye ti wọn fọwọ si lo fẹ da eto naa ru. O ni afọbajẹ meje lo wa niluu Ikirun, amọ ọkan lara awọn afọbajẹ naa, Oloye Kareem Adetoyese, to jẹ Eesa ilu Ikirun ko fọwọ si ẹni ti wọn yan, eyii ti ijọba si ti fọwọ si. Gẹgẹ bi ohun to sọ, ẹni ti ijọba fọwọ si pe ki wọn jawe oye le lori ni awọn fọwọ si, amọ Eesa ko ba wọn fọwọ si ọmọ oye naa, ohun to fa wahala ree. Nigba to n da si ọrọ naa, Adeosun Rasaq, to jẹ olubadamọran fun gomina ipinlẹ Osun lori ọrọ oye jijẹ sọ pe lootọ idile mẹta lo n jẹ Ọba niluu Ikirun.


O ni afọbajẹ meje lo wa niluu Ikirun, amọ ọkan lara awọn afọbajẹ naa, Oloye Kareem Adetoyese, to jẹ Eesa ilu Ikirun ko fọwọ si ẹni ti wọn yan, eyii ti ijọba si ti fọwọ si. Gẹgẹ bi ohun to sọ, ẹni ti ijọba fọwọ si pe ki wọn jawe oye le lori ni awọn fọwọ si, amọ Eesa ko ba wọn fọwọ si ọmọ oye naa, ohun to fa wahala ree. Nigba to n da si ọrọ naa, Adeosun Rasaq, to jẹ olubadamọran fun gomina ipinlẹ Osun lori ọrọ oye jijẹ sọ pe lootọ idile mẹta lo n jẹ Ọba niluu Ikirun. Amọ nigba ti asiko to fun wọn lati yan Ọba, wọn ke si idile ti oye kan atawọn meji to ku, amọ idile mẹrin lo wa lori ijoko, ti wọn ti sọ fun oun pe ọkan lara awọn idile naa ti pin ara rẹ si meji. O  ni lẹyin ipade naa ni awọn ṣadede ri iwe ile ẹjọ to sọ pe awọn idile ti oye kan ko ṣetan lati jẹ oye nitori wọn pin si ara wọn si wẹwẹ, nitori naa ki ijọba lọ si inu idile mii lati lọ mu ọmọ oye tuntun. Rasaq sọ pe ẹni ti ilu fọwọsi naa ni ijọba pada kin lẹyin, o si rọ awọn eeyan  ilu naa lati maṣe da wahala kankan silẹ lori ọrọ oye Ọba ọhun.


Amọ nigba ti asiko to fun wọn lati yan Ọba, wọn ke si idile ti oye kan atawọn meji to ku, amọ idile mẹrin lo wa lori ijoko, ti wọn ti sọ fun oun pe ọkan lara awọn idile naa ti pin ara rẹ si meji. O  ni lẹyin ipade naa ni awọn ṣadede ri iwe ile ẹjọ to sọ pe awọn idile ti oye kan ko ṣetan lati jẹ oye nitori wọn pin si ara wọn si wẹwẹ, nitori naa ki ijọba lọ si inu idile mii lati lọ mu ọmọ oye tuntun. Rasaq sọ pe ẹni ti ilu fọwọsi naa ni ijọba pada kin lẹyin, o si rọ awọn eeyan  ilu naa lati maṣe da wahala kankan silẹ lori ọrọ oye Ọba ọhun. Ẹwẹ, agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola sọ fun awọn ti fi panpẹ ofin mu awọn afurasi to da ilu ru lori ọrọ oye Ọba naa. O ni iwadii n lọ lọwọ lati wa finrin idi koko ọrọ naa ati pe awọn n ba iṣẹ lọ ki alaafia le jọba nipinlẹ Osun. Wayi o, gbogbo akitiyan ileeṣẹ iroyin BBC Yoruba lati kan si Oloye Kareem Adetoyese, to jẹ Eesa ilu Ikirun lati gbọ tẹnu rẹ lo ja si pabo.


Ẹwẹ, agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola sọ fun awọn ti fi panpẹ ofin mu awọn afurasi to da ilu ru lori ọrọ oye Ọba naa. O ni iwadii n lọ lọwọ lati wa finrin idi koko ọrọ naa ati pe awọn n ba iṣẹ lọ ki alaafia le jọba nipinlẹ Osun. Wayi o, gbogbo akitiyan ileeṣẹ iroyin BBC Yoruba lati kan si Oloye Kareem Adetoyese, to jẹ Eesa ilu Ikirun lati gbọ tẹnu rẹ lo ja si pabo. Ẹkunrẹrẹ iwadii BBC Yoruba wa niu fidio to wa loke yii.


Ẹkunrẹrẹ iwadii BBC Yoruba wa niu fidio to wa loke yii.


Àwọn ọ̀dọ́ dáná sun ààfin Ọba Iree, ọ̀rọ̀ di bóò lọ o yàgò!

Rogbodiyan ti bẹ silẹ niluu Iree, ni ijọba ibilẹ Ariwa Boripe, nipinlẹ Osun lẹyin ti awọn janduku kan dana sun awọn ile kan ninu aafin Ọba ilu naa. Iṣẹlẹ ọhun mu ki awọn ọdọ naa di awọn oju ọna to wọ ilu ọhun. Iroyin ni eredi ikọlu naa ko ṣẹyin pe inu awọn ọdọ ilu ọhun ko dun si bi awọn agbofinro ṣe fi ṣikun ofin mu oloye Aogun ilu naa, iyẹn Soliu Atoyebi. Awọn ọdọ naa ṣe ikọlu si aafin Ọba Iree ni nnkan bii aago meje alẹ Ọjọbọ, lasiko ti Ọba Ponle Ademola si ko nile. Ni ṣe ni awọn oniṣowo to wa ninu ilu ọhun tete ti awọn ileeṣẹ ati ṣọọbu wọn nitori rogbodiyan naa, nigba ti awọn eeyan ilu ọhun si ti ara wọn mọ inu ile wọn. Akọroyin BBC to wa nipinlẹ Osun fidi iroyin naa mulẹ, amọ gbogbo akitiyan lati kan si alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola, lati sọrọ lori iṣẹlẹ ọhun ko so eso rere.


Awọn ọdọ naa ṣe ikọlu si aafin Ọba Iree ni nnkan bii aago meje alẹ Ọjọbọ, lasiko ti Ọba Ponle Ademola si ko nile. Ni ṣe ni awọn oniṣowo to wa ninu ilu ọhun tete ti awọn ileeṣẹ ati ṣọọbu wọn nitori rogbodiyan naa, nigba ti awọn eeyan ilu ọhun si ti ara wọn mọ inu ile wọn. Akọroyin BBC to wa nipinlẹ Osun fidi iroyin naa mulẹ, amọ gbogbo akitiyan lati kan si alukoro ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Yemisi Opalola, lati sọrọ lori iṣẹlẹ ọhun ko so eso rere. Ọjọ Aje ni gomina ipinlẹ Ademola Adeleke ti kọkọ wọgile iyansipo awọn ori Ade kan nibẹ. Lara awọn ori ade naa ni Aare ti ilu Ikirun, Akirun ti ilu Ikirun ati Owa ti Igbajo. Adeleke tun ni ki wọn gbe Aafin awọn ori ade naa ti pa, ki awọn agbofinro si wa nibẹ wamuwamu nitori awọn ti yoo gbiyanju lati da ilu ru nibẹ.


Ọjọ Aje ni gomina ipinlẹ Ademola Adeleke ti kọkọ wọgile iyansipo awọn ori Ade kan nibẹ. Lara awọn ori ade naa ni Aare ti ilu Ikirun, Akirun ti ilu Ikirun ati Owa ti Igbajo. Adeleke tun ni ki wọn gbe Aafin awọn ori ade naa ti pa, ki awọn agbofinro si wa nibẹ wamuwamu nitori awọn ti yoo gbiyanju lati da ilu ru nibẹ. Ṣaaju ni awọn eeyan kan ti kọkọ n fapa janu lẹyin ti gomina ana nipinlẹ ọhun, Gboyega Oyetole kede ọmọba Ponle Ademola gẹgẹ bii Aree ti ilu Iree. Lẹyin naa ni awọn idile kan ti sọ pe awọn ko faramọ bi ijọba ṣe yan ọmọ ọba naa nitori o fara jọ bii pe ijọba mọọmọ gbe ọkunrin naa le awọn lori ni.


Ṣaaju ni awọn eeyan kan ti kọkọ n fapa janu lẹyin ti gomina ana nipinlẹ ọhun, Gboyega Oyetole kede ọmọba Ponle Ademola gẹgẹ bii Aree ti ilu Iree. Lẹyin naa ni awọn idile kan ti sọ pe awọn ko faramọ bi ijọba ṣe yan ọmọ ọba naa nitori o fara jọ bii pe ijọba mọọmọ gbe ọkunrin naa le awọn lori ni.


Àwọn àjẹ́ ń yọ sí mi lójú oorun láti wá dara pọ̀ máwọn - Ìyá Gbonkan

Gbajúgbajà òṣèré Margaret Bándélé Olayinka tí ọ̀pọ̀ mọ̀ sí Ìyá Gbonkan tí ṣàlàyé àwọn nǹkan tí ojú rẹ̀ máa ń rí fún ipa tó máa ń kó nínú eré sinimá. Ìyá  Gbonkan nígbà tó ń ṣàlàyé ara rẹ̀ nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò lórí ètò kan ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni àwọn àjẹ́ máa ń yọ sí òun lójú orun. Ìgbà àkọ́kọ́ kọ́ nìyí tí gbajúmọ̀ òṣèré yìí máa sọ wí pé àwọn àgbà ti ń da òun láàmú láti wá darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ àwọn. Nínú fídíò náà ni ìyá Gbongan tí ń sọ àwọn ìpèníjà to ń kojú nípa ipa tó máa ń kó nínú iṣẹ́ tó yàn láàyò. "Nígbà tí ṣe eré Kòtò Ọ̀run ni mi ò bá ti sá kúrò láti máa ṣe eré sinimá nítorí ohun tí ojú mi rí." "Kódà àwọn àgbà máa ń wá bá mi lójú orun lójoojúmọ́ ni."


Nínú fídíò náà ni ìyá Gbongan tí ń sọ àwọn ìpèníjà to ń kojú nípa ipa tó máa ń kó nínú iṣẹ́ tó yàn láàyò. "Nígbà tí ṣe eré Kòtò Ọ̀run ni mi ò bá ti sá kúrò láti máa ṣe eré sinimá nítorí ohun tí ojú mi rí." "Kódà àwọn àgbà máa ń wá bá mi lójú orun lójoojúmọ́ ni." Ó ní tó bá ti di ago méjìlá òru ni òun kò ti ní lójú orun mọ́ àti pé orógùn ni òun máa ń yọ sí àwọn ẹni náà. Ó fi kun pé òun dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run wí pé ó mú òun borí gbogbo ìpèníjà náà nítorí kò pẹ́ rárá tí àwọn ṣe eré Kòtò Ọ̀run tí àwọn àgbà fi ń yọ sóun. Ìyá náà tẹ̀síwájú pé ohun tí kò mú òun sá kúrò nídìí eré sinimá ṣíṣe nígbà náà kò kọjá wí pé òun rí wí pé iṣẹ́ ńlá ni òun ṣe nínú eré náà.


Ó ní tó bá ti di ago méjìlá òru ni òun kò ti ní lójú orun mọ́ àti pé orógùn ni òun máa ń yọ sí àwọn ẹni náà. Ó fi kun pé òun dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run wí pé ó mú òun borí gbogbo ìpèníjà náà nítorí kò pẹ́ rárá tí àwọn ṣe eré Kòtò Ọ̀run tí àwọn àgbà fi ń yọ sóun. Ìyá náà tẹ̀síwájú pé ohun tí kò mú òun sá kúrò nídìí eré sinimá ṣíṣe nígbà náà kò kọjá wí pé òun rí wí pé iṣẹ́ ńlá ni òun ṣe nínú eré náà. Ìyá Gbonkan ṣàlàyé pé nítorí òun ní ìgbàgbọ́ pé Ọlọ́run fẹ́ fi sinimá Kòtò Ọ̀run gbé òun dìde ni òun kò ṣe fi iṣẹ́ sinimá sílẹ̀ lásìkò náà àmọ́ òun kọ́kọ́ sá sẹ́yìn fún ìgbà kan ná. "Mo ri pé iṣẹ́ ńlá ni mo ṣe nínú eré yìí mi ò sì ṣe é rí, Ọlọ́run lè gbémi dìde àmọ́ mo kọ́kọ́ sá sẹ́yìn." "Ṣé ní ọjọ́ tí wọ́n lù mí láti ojú orun ni, tí gbogbo ojú mí wú ni mo fẹ́ sọ ní, Ọlọ́run ló ní kí bàbá ọmọ mi wà láyé nígbà náà."


Ìyá Gbonkan ṣàlàyé pé nítorí òun ní ìgbàgbọ́ pé Ọlọ́run fẹ́ fi sinimá Kòtò Ọ̀run gbé òun dìde ni òun kò ṣe fi iṣẹ́ sinimá sílẹ̀ lásìkò náà àmọ́ òun kọ́kọ́ sá sẹ́yìn fún ìgbà kan ná. "Mo ri pé iṣẹ́ ńlá ni mo ṣe nínú eré yìí mi ò sì ṣe é rí, Ọlọ́run lè gbémi dìde àmọ́ mo kọ́kọ́ sá sẹ́yìn." "Ṣé ní ọjọ́ tí wọ́n lù mí láti ojú orun ni, tí gbogbo ojú mí wú ni mo fẹ́ sọ ní, Ọlọ́run ló ní kí bàbá ọmọ mi wà láyé nígbà náà." "Wọ́n lù mí pé sẹ̀ àwọn ní kí n wá gba akọ̀yà èmi ń bá àwọn lérí pé èmi ò gbà." "Mo ní kò sí ní ìran wa, tabiyamọ ló wà ní ìran tiwa." Ìyá Gbonkan tún ṣàlàyé pé kìí ṣe òun nìkan ni ojú òun rí tó lẹ́yìn tí àwọn ṣe sinimá náà tán.


"Wọ́n lù mí pé sẹ̀ àwọn ní kí n wá gba akọ̀yà èmi ń bá àwọn lérí pé èmi ò gbà." "Mo ní kò sí ní ìran wa, tabiyamọ ló wà ní ìran tiwa." Ìyá Gbonkan tún ṣàlàyé pé kìí ṣe òun nìkan ni ojú òun rí tó lẹ́yìn tí àwọn ṣe sinimá náà tán. Ó ní gbogbo àwọn tí àwọn kópa nínú eré náà ni àwọn rí ìpèníjà kan tàbí òmíràn kódà tó fi mọ́ olóòtú sinimá náà, olóògbé Alhaji Ajileye. "Wọ́n fì wá ṣùgbọ́n Alhaji Ajileye ní a ò ní dẹ̀yìn àyàfi tí a bá ṣe é débi èrè." Ó ní òun gbàgbọ́ wí pé àforíjì tí òun ní ni Ọlọ́run fi gbọ́ àdúrà òun tí orúkọ òun fi wá tàn káàkiri ayé nítorí kìí ṣe sinimá yìí ni òun fi bẹ̀rẹ̀ eré.


Ó ní gbogbo àwọn tí àwọn kópa nínú eré náà ni àwọn rí ìpèníjà kan tàbí òmíràn kódà tó fi mọ́ olóòtú sinimá náà, olóògbé Alhaji Ajileye. "Wọ́n fì wá ṣùgbọ́n Alhaji Ajileye ní a ò ní dẹ̀yìn àyàfi tí a bá ṣe é débi èrè." Ó ní òun gbàgbọ́ wí pé àforíjì tí òun ní ni Ọlọ́run fi gbọ́ àdúrà òun tí orúkọ òun fi wá tàn káàkiri ayé nítorí kìí ṣe sinimá yìí ni òun fi bẹ̀rẹ̀ eré.


Bí oríadé bá ni ọ̀pọ̀ ayaba láàfin, wo àwọn ohun tó jẹ́ èèwọ̀ fún wọn nílẹ̀ Yorùbá

Ni ilẹ Yoruba, bi ipo ọba ṣe jẹ pataki naa ni ipo olori jẹ pataki pẹlu. Idi niyi ti Yoruba fi n pa owe pe ko si apọnle fun ọba ti ko lolori. Amọṣa o, ni ilẹ Yoruba ọba kii ṣe oniyawo kan. Ọba ni oreọfẹ lati fẹ ọpọ iyawo ati lati yẹra fun obinrin yowu to ba n fọlajiyọ to si n kọja aye rẹ si oriade. Lẹnu lọwọlọwọ yii lawọn eeyan lori ayelujara ti n sọ oriṣiriṣi ọrọ nipa awọn ọba to n fẹ ọpọlọpọ obinrin pẹlu ọpọ ariwisi lori rẹ. Bi ọpọ ṣe n lo anfani ori ayelujara lati wẹnu si awọn oriade lara , lawọn miran n fi ọrọ kotọ ṣọwọ si awọn olori laafin lọna gbogbo. Kii ṣe ipa kekere ni awọn olori maa n ko ninu igbesi aye ọba.


Lẹnu lọwọlọwọ yii lawọn eeyan lori ayelujara ti n sọ oriṣiriṣi ọrọ nipa awọn ọba to n fẹ ọpọlọpọ obinrin pẹlu ọpọ ariwisi lori rẹ. Bi ọpọ ṣe n lo anfani ori ayelujara lati wẹnu si awọn oriade lara , lawọn miran n fi ọrọ kotọ ṣọwọ si awọn olori laafin lọna gbogbo. Kii ṣe ipa kekere ni awọn olori maa n ko ninu igbesi aye ọba. Boya ni daadaa ni o tabi ni ti aida rẹ, ọwọ Olori lo wa. Nigba mii wa gẹgẹ bi awọn agba ṣe maa n sọ, ti awọn olori maa n sọ pe ti ọrọ ba ta koko, ki wọn gbe e tọ olori lọ. Idi ni pe wọn gba pe ohun ti awọn ko lee ba sọ ko gbọ ni ọsan gangan, olori yoo lee ba a sọ ni oru ọganjọ ko gbọ.


Boya ni daadaa ni o tabi ni ti aida rẹ, ọwọ Olori lo wa. Nigba mii wa gẹgẹ bi awọn agba ṣe maa n sọ, ti awọn olori maa n sọ pe ti ọrọ ba ta koko, ki wọn gbe e tọ olori lọ. Idi ni pe wọn gba pe ohun ti awọn ko lee ba sọ ko gbọ ni ọsan gangan, olori yoo lee ba a sọ ni oru ọganjọ ko gbọ. Ninu ọrọ to ba BBC News Yoruba sọ lori pataki awọn olori laafin, aarẹ ẹgbẹ awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ọṣun, TRADSU, Dokita Atanda sọrọ, ilẹ kun. Atanda ni laye atijọ, bi ọba ba waja, olori kii kuro laafin. To tumọ si pe awọn olori ijẹta, ana ati eyi to wa nipo lọwọ ni yoo wa laafin.


Ninu ọrọ to ba BBC News Yoruba sọ lori pataki awọn olori laafin, aarẹ ẹgbẹ awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ọṣun, TRADSU, Dokita Atanda sọrọ, ilẹ kun. Atanda ni laye atijọ, bi ọba ba waja, olori kii kuro laafin. To tumọ si pe awọn olori ijẹta, ana ati eyi to wa nipo lọwọ ni yoo wa laafin. Ọba to ba si wa nipo lọwọ ni ọkọ gbogbo wọn. Dokita Atanda ni awọn olori ni asopọ ana mọ ọba laafin, awọn lo si maa n tọ ọba lọna ko ma baa ṣi ẹsẹ gbe. O ni “ko si ohun to buru ninu ki ọba fẹ aya to pọ, amọ o yẹ ka rii daju pe awọn olori bẹẹ n gba idanilẹkọ lori ihuwasi laarin ara wọn.


Ọba to ba si wa nipo lọwọ ni ọkọ gbogbo wọn. Dokita Atanda ni awọn olori ni asopọ ana mọ ọba laafin, awọn lo si maa n tọ ọba lọna ko ma baa ṣi ẹsẹ gbe. O ni “ko si ohun to buru ninu ki ọba fẹ aya to pọ, amọ o yẹ ka rii daju pe awọn olori bẹẹ n gba idanilẹkọ lori ihuwasi laarin ara wọn. O ni eyi naa tun wa pẹlu huwasi wọn si ọba, si awọn afọbajẹ ati oloye to ku, ihuwasi si araalu pẹlu.” Akọda Awo Olukunle ni bi a ba n darukọ olori, ọba la n darukọ. O ni ibi ti wọn ṣe pataki de, ko si ẹnikẹni to gbọdọ gun ori iyawo rẹ mọ. “Nitori rẹ ni wọn fi n ṣe aiku ki ẹmi ọba lee gun ko le ba ab atọmọ atolori jina.” Akọda awo ni laye atijọ olori ko gbọdọ da rin.


O ni eyi naa tun wa pẹlu huwasi wọn si ọba, si awọn afọbajẹ ati oloye to ku, ihuwasi si araalu pẹlu.” Akọda Awo Olukunle ni bi a ba n darukọ olori, ọba la n darukọ. O ni ibi ti wọn ṣe pataki de, ko si ẹnikẹni to gbọdọ gun ori iyawo rẹ mọ. “Nitori rẹ ni wọn fi n ṣe aiku ki ẹmi ọba lee gun ko le ba ab atọmọ atolori jina.” Akọda awo ni laye atijọ olori ko gbọdọ da rin. O ni awọn ẹṣọ to ba yẹ ko ba rinrinajo. Ibeere to yẹ ka beere lọwọ awọn olori lode oni ni boya wọn ni idanilẹkọ lori ipa to yẹ ki wọn maa ko laafin. Dokita Atanda ṣaye pe nigba iwaṣẹ, bi ọba ba ti wa ni ipebi lati gba idanilẹkọ ati lati ṣe awọn etutu gbogbo to ba yẹ naa, ni olori pẹlu gbọdọ maa gba idanilẹkọ lọna tirẹ, ki ọla ma ba ru boo loju.


O ni awọn ẹṣọ to ba yẹ ko ba rinrinajo. Ibeere to yẹ ka beere lọwọ awọn olori lode oni ni boya wọn ni idanilẹkọ lori ipa to yẹ ki wọn maa ko laafin. Dokita Atanda ṣaye pe nigba iwaṣẹ, bi ọba ba ti wa ni ipebi lati gba idanilẹkọ ati lati ṣe awọn etutu gbogbo to ba yẹ naa, ni olori pẹlu gbọdọ maa gba idanilẹkọ lọna tirẹ, ki ọla ma ba ru boo loju. Ko ma baa ṣi ipo lo. Akọda awo ni o ni ẹkọ ti olori gbọdọ kọ. Lara apẹrẹ to fi silẹ ni pe labẹ ẹkọ yii ni yoo ti mọ oriki ọba ati ti ilu to jọba le lori.


Ko ma baa ṣi ipo lo. Akọda awo ni o ni ẹkọ ti olori gbọdọ kọ. Lara apẹrẹ to fi silẹ ni pe labẹ ẹkọ yii ni yoo ti mọ oriki ọba ati ti ilu to jọba le lori. Oriki yii ni yoo si fi maa kii nigbkugba to ba ti ji n kii lojojumọ. O ti ni eto ti olori gbọdọ ṣe laafin. Eto ti wọn n ṣe laafin yii kii ṣe eyi ti ẹnikẹni n ṣe nile rẹ rara.


Oriki yii ni yoo si fi maa kii nigbkugba to ba ti ji n kii lojojumọ. O ti ni eto ti olori gbọdọ ṣe laafin. Eto ti wọn n ṣe laafin yii kii ṣe eyi ti ẹnikẹni n ṣe nile rẹ rara. Ni iṣẹ̀ṣe Yoruba, awọn olori ni oro ti wọn gbọdọ ṣe ki wọn to wọ afin ati nigba ti wọn ba wa laafin, Olori melo lo n ṣe oro yii loni? Dokita Atanda, aarẹ awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ọṣun ṣalaye pe oro yii lo n fun awọn olori ni iriri ati oye lori ẹtọ wọn, ihuwasi wọn ati agbara ti wọn ni gẹgẹbi alakoso aafin. Akọda Awo, oloye Olukunle Idowu ti oun pẹlu ba BBC News Yoruba sọrọ lori ọrọ yii ṣalaye pe oriṣa ni ọba, olori rẹ pẹlu ko gbọdọ jẹ ẹni lasan.


Ni iṣẹ̀ṣe Yoruba, awọn olori ni oro ti wọn gbọdọ ṣe ki wọn to wọ afin ati nigba ti wọn ba wa laafin, Olori melo lo n ṣe oro yii loni? Dokita Atanda, aarẹ awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ọṣun ṣalaye pe oro yii lo n fun awọn olori ni iriri ati oye lori ẹtọ wọn, ihuwasi wọn ati agbara ti wọn ni gẹgẹbi alakoso aafin. Akọda Awo, oloye Olukunle Idowu ti oun pẹlu ba BBC News Yoruba sọrọ lori ọrọ yii ṣalaye pe oriṣa ni ọba, olori rẹ pẹlu ko gbọdọ jẹ ẹni lasan. O ni bi ọba ba ti ṣe n moju to awọn oriṣa kan lapa ọtun lawọn olori naa a maa mojuto awọn miran lapa osi. Ki ilu lee tuba ko tuṣẹ. “O ni ohun ti a n pe ni oro iyaafin.


O ni bi ọba ba ti ṣe n moju to awọn oriṣa kan lapa ọtun lawọn olori naa a maa mojuto awọn miran lapa osi. Ki ilu lee tuba ko tuṣẹ. “O ni ohun ti a n pe ni oro iyaafin. ṣugbọn ọpọlọpọ wọn, a o ṣoro fun wọn. Kii sii ṣe ẹbi wọn. Nitori pe ọba to gbe wọn sile gan an, melo ninu wọn lo ṣe oro ko to de ori itẹ?


ṣugbọn ọpọlọpọ wọn, a o ṣoro fun wọn. Kii sii ṣe ẹbi wọn. Nitori pe ọba to gbe wọn sile gan an, melo ninu wọn lo ṣe oro ko to de ori itẹ? Ọpọ eewọ lo wa fun awọn olori laafin nilẹ Yoruba. Niwọn igba to jẹ pe ipo ti wọn di mu kii ṣe ipo lasan. Gbogbo ohun to ba jẹ eewọ ọba ni eewọ olori rẹ pẹlu.


Ọpọ eewọ lo wa fun awọn olori laafin nilẹ Yoruba. Niwọn igba to jẹ pe ipo ti wọn di mu kii ṣe ipo lasan. Gbogbo ohun to ba jẹ eewọ ọba ni eewọ olori rẹ pẹlu. Bi olori ba ti fẹ kabiyesi, o di dandan ko ba kabiyesi wọ eewọ rẹ pọ ni. “Oriṣa ni ọba. Ọba to ba ti n bẹ lori itẹ to si ṣe oro rẹ pe, gbogbo obinrin to ba ti n ba iru ọba bẹẹ fi aya kin aya ko gbọdọ ba ọkunrin miran fi aya kin aya mọ.


Bi olori ba ti fẹ kabiyesi, o di dandan ko ba kabiyesi wọ eewọ rẹ pọ ni. “Oriṣa ni ọba. Ọba to ba ti n bẹ lori itẹ to si ṣe oro rẹ pe, gbogbo obinrin to ba ti n ba iru ọba bẹẹ fi aya kin aya ko gbọdọ ba ọkunrin miran fi aya kin aya mọ. “Iru ọkunrin to ba ṣe bẹẹ, aye rẹ yoo bajẹ, yoo ri beba, yoo pe ni owo.” Aarẹ ẹgbẹ awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ọṣun naa tẹsiwaju lati sọ pe lootọ awọn kan n sọ ọ lori ayelujara pe awọn ọkunrin kan n ba iywao ọba lajọṣepọ. O le ri bẹẹ bi ọba tabi olori lee ma ṣoro to yẹ, “amọṣa to ba ya, ade ti wọn de, nitori ade kii ṣe lasan yoo bi wọn. Olori ko gbọdọ ṣi ọba lọna.


“Iru ọkunrin to ba ṣe bẹẹ, aye rẹ yoo bajẹ, yoo ri beba, yoo pe ni owo.” Aarẹ ẹgbẹ awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ọṣun naa tẹsiwaju lati sọ pe lootọ awọn kan n sọ ọ lori ayelujara pe awọn ọkunrin kan n ba iywao ọba lajọṣepọ. O le ri bẹẹ bi ọba tabi olori lee ma ṣoro to yẹ, “amọṣa to ba ya, ade ti wọn de, nitori ade kii ṣe lasan yoo bi wọn. Olori ko gbọdọ ṣi ọba lọna. Bi olori ko ba ṣọra pẹlu lilo agbara ọwọ rẹ, o lee ṣi ọba lọna. Ti kii ba ṣe aye to di aye ọlaju ti ohun gbogbo dorikodo, “aga ti iru wọn ba fi joko lode, wọn yoo gbe e tẹle wọn lọle ni o. idi niyi ti wọn fi maa n ru apere tẹle ọba. Ohunkohun ti wọn ba lo lode, wọn yoo ko o tẹle wọn rele ni o.” Gbogbo ibi ti wọn kii ba ti le ba ọba, wọn ko gbọdọ ba Olori nibẹ bi o ti wulẹ ko mọ.


Bi olori ko ba ṣọra pẹlu lilo agbara ọwọ rẹ, o lee ṣi ọba lọna. Ti kii ba ṣe aye to di aye ọlaju ti ohun gbogbo dorikodo, “aga ti iru wọn ba fi joko lode, wọn yoo gbe e tẹle wọn lọle ni o. idi niyi ti wọn fi maa n ru apere tẹle ọba. Ohunkohun ti wọn ba lo lode, wọn yoo ko o tẹle wọn rele ni o.” Gbogbo ibi ti wọn kii ba ti le ba ọba, wọn ko gbọdọ ba Olori nibẹ bi o ti wulẹ ko mọ. Eke daye aasa di apomu. Aiṣe bo ṣe yẹ ni ko fi ri bo ṣe yẹ ko ri. Lootọ ko ni ṣalai si gbungbungbun, ṣugbọn laarin iyẹwu ọba ni eyi yoo wa, kii ṣe eyi to gbọdọ han si araye.


Eke daye aasa di apomu. Aiṣe bo ṣe yẹ ni ko fi ri bo ṣe yẹ ko ri. Lootọ ko ni ṣalai si gbungbungbun, ṣugbọn laarin iyẹwu ọba ni eyi yoo wa, kii ṣe eyi to gbọdọ han si araye. Gẹgẹ bi Akọda awo Olukunle Idowu ṣe sọ, ko si bi a ṣe le ṣe ti gbungbungbun ko ni si, ṣugbọn awọn ara ita to lanfani ati mọ ko gbọdọ ju ijoye, awo ọba, tabi awọn mọlẹbi ọba. Bi o ba jẹ olori bii mẹrin, marun ni wọn, wọn mọ bi wọn ṣe tẹle ara wọn si. Ọrọ mii si le maa de ọdọ olori agba gan ti awọn olori kekere a ti yanju lọdọ awọn olori to ju wọn lọ.


Gẹgẹ bi Akọda awo Olukunle Idowu ṣe sọ, ko si bi a ṣe le ṣe ti gbungbungbun ko ni si, ṣugbọn awọn ara ita to lanfani ati mọ ko gbọdọ ju ijoye, awo ọba, tabi awọn mọlẹbi ọba. Bi o ba jẹ olori bii mẹrin, marun ni wọn, wọn mọ bi wọn ṣe tẹle ara wọn si. Ọrọ mii si le maa de ọdọ olori agba gan ti awọn olori kekere a ti yanju lọdọ awọn olori to ju wọn lọ. Ni oṣu kejila ọdun 2021 ni olori ana ni aafin Oodua, Silẹkunọla Naomi kọwe sori ayelujara pe oun ti fa iwe ajṣepọ laarin oun ati Ọọni Ogunwusi ti Ile Ifẹ ya. Igba akọkọ niyi ninu itan ti olori yoo kede ikọsilẹ fun ọba lori ayelujara nilẹ Yoruba. Ọpọ onwoye lo wo eyi gẹgẹ bi ara ipa kotọ ti ayelujara mu ba iṣẹṣe ati ọrọ oye jijẹ.


Ni oṣu kejila ọdun 2021 ni olori ana ni aafin Oodua, Silẹkunọla Naomi kọwe sori ayelujara pe oun ti fa iwe ajṣepọ laarin oun ati Ọọni Ogunwusi ti Ile Ifẹ ya. Igba akọkọ niyi ninu itan ti olori yoo kede ikọsilẹ fun ọba lori ayelujara nilẹ Yoruba. Ọpọ onwoye lo wo eyi gẹgẹ bi ara ipa kotọ ti ayelujara mu ba iṣẹṣe ati ọrọ oye jijẹ. Yatọ si eyi, pupọ awọn olori laafin Alaafin Ọyọ to gbesẹ, Ọba Lamidi Adeyẹmi pẹlu ni wọn fọn ka si ori ayelujara to si jẹ pe oniruuru aworan ati ọrọ ni nigba naa. Akọda Awo Idowu Olukunle rọ awọn olori nilẹ Yoruba lati maa pa ara wọn mọ, ki wọn si mọ pe ayelujara kii ṣe ibi ti olori ti lee maa ṣe bo ṣe wu u. “Kikọja aye wọn ni n fa abuku, ni n fa arifin.


Yatọ si eyi, pupọ awọn olori laafin Alaafin Ọyọ to gbesẹ, Ọba Lamidi Adeyẹmi pẹlu ni wọn fọn ka si ori ayelujara to si jẹ pe oniruuru aworan ati ọrọ ni nigba naa. Akọda Awo Idowu Olukunle rọ awọn olori nilẹ Yoruba lati maa pa ara wọn mọ, ki wọn si mọ pe ayelujara kii ṣe ibi ti olori ti lee maa ṣe bo ṣe wu u. “Kikọja aye wọn ni n fa abuku, ni n fa arifin. Ki lolori n wa lori ayelujara. Ọwọ aye ati ọla ti n bẹ ninu afin ko si lọdọ ẹlomiran.” O ni kii ṣe pe ko lee wo o ṣugbọn wọn ko gbọdọ maa gbe ara wọn sori rẹ. Awọn eekan aṣiwaju iṣẹṣe mejeeji wọnyi wa rọ awọn ọba, awọn afọbajẹ, awọn oloye ati gbogbo majẹobajẹ lati maṣe dẹ oju silu ki aṣa ati iṣe Yoruba bajẹ.


Ki lolori n wa lori ayelujara. Ọwọ aye ati ọla ti n bẹ ninu afin ko si lọdọ ẹlomiran.” O ni kii ṣe pe ko lee wo o ṣugbọn wọn ko gbọdọ maa gbe ara wọn sori rẹ. Awọn eekan aṣiwaju iṣẹṣe mejeeji wọnyi wa rọ awọn ọba, awọn afọbajẹ, awọn oloye ati gbogbo majẹobajẹ lati maṣe dẹ oju silu ki aṣa ati iṣe Yoruba bajẹ.


Àwọn òṣìṣẹ́ kan tẹ̀lé àṣẹ Akeredolu lórí wíwọ aṣọ ìbílẹ̀ lọjọ́ Ẹtì àmọ́...

Awọn oṣiṣẹ ijọba ati akẹkọ nilu Akure to jẹ olu ilu ipinlẹ Ondo ko tii fi gbogbo ara tẹle atẹjade ijọba ipinlẹ naa lati maa wọ aṣọ ibilẹ ni gbogbo Ọjọ Ẹti. Abẹwo akọroyin BBC Yoruba se abẹwọ si awọn ile ẹkọ kan ni ilu Akure bii Fiwasaye Girls Grammar School, Oyemekun Grammar School ati C.A.C Grammar School fihan pe. Ohun ta ri ni pe ko si akẹkọọ kankan lawọn ile ẹkọ naa to wọ aṣọ ibilẹ, to si jẹ pe aṣọ ile-iwe ni gbogbo wọn wọ si ọrun. Ọga agba ile-iwe girama Fiwasaye, arabinrin Omobola Ojoge ti gboriyin fun ijọba latari igbeṣẹ naa. Ojoge ni ṣaaju eyi ni oun ti pa laṣẹ fun awọn olukọ lati maa wọ asọ ibilẹ ni gbogbo Ọjọ Ẹti, ki wọn si maa sọ Ede Yoruba, ni ọjọ naa. “Lati ọjọ ti mo ti de ile-iwe yii ni mo ti fi ofin lelẹ pe ki gbogbo oṣiṣẹ o maa wọ aṣọ ibilẹ wa si ẹnu iṣẹ ni gbogbo Ọjọ Ẹti, ki wọn si maa fi Ede Yoruba kọ awọn ọmọ ni ọjọ yii.


Ọga agba ile-iwe girama Fiwasaye, arabinrin Omobola Ojoge ti gboriyin fun ijọba latari igbeṣẹ naa. Ojoge ni ṣaaju eyi ni oun ti pa laṣẹ fun awọn olukọ lati maa wọ asọ ibilẹ ni gbogbo Ọjọ Ẹti, ki wọn si maa sọ Ede Yoruba, ni ọjọ naa. “Lati ọjọ ti mo ti de ile-iwe yii ni mo ti fi ofin lelẹ pe ki gbogbo oṣiṣẹ o maa wọ aṣọ ibilẹ wa si ẹnu iṣẹ ni gbogbo Ọjọ Ẹti, ki wọn si maa fi Ede Yoruba kọ awọn ọmọ ni ọjọ yii. ‘’Mo nigbagbọ pe eyi yoo jẹ ki aṣa ati iṣe Yoruba o tunbọ gbinlẹ si” Olukọ agba naa fikun pe bo tilẹ jẹ pe ijọba ko tii fi iwe idari ranṣẹ sawọn ọga agba ile- iwe lori ọrọ naa, oun ati awọn olukọ oun ti ṣepade lori ilana tawọn akẹkọọ ko fi nii tabuku igbesẹ naa nipa wiwọ aṣọ ti ko bofin mu. Ojoge wipe ni kete tawọn obi ba fi ọwọ si ọrọ naa nibi ipade ti awọn fẹ pe nitori eyi, awọn yoo da irufẹ aṣọ kan naa fun gbogbo awọn akẹkọọ ti wọn yoo si sọ bi wọn yoo ṣe ran aṣọ ọhun. Ẹwẹ, ọga agba ile-iwe girama CAC, arabirin Oluwapelumi Adetimehin to kọminu lori bi awọn akẹkọ ko ṣe nii tabuku ilana naa nipa wiwọ aṣọ alarabara.


‘’Mo nigbagbọ pe eyi yoo jẹ ki aṣa ati iṣe Yoruba o tunbọ gbinlẹ si” Olukọ agba naa fikun pe bo tilẹ jẹ pe ijọba ko tii fi iwe idari ranṣẹ sawọn ọga agba ile- iwe lori ọrọ naa, oun ati awọn olukọ oun ti ṣepade lori ilana tawọn akẹkọọ ko fi nii tabuku igbesẹ naa nipa wiwọ aṣọ ti ko bofin mu. Ojoge wipe ni kete tawọn obi ba fi ọwọ si ọrọ naa nibi ipade ti awọn fẹ pe nitori eyi, awọn yoo da irufẹ aṣọ kan naa fun gbogbo awọn akẹkọọ ti wọn yoo si sọ bi wọn yoo ṣe ran aṣọ ọhun. Ẹwẹ, ọga agba ile-iwe girama CAC, arabirin Oluwapelumi Adetimehin to kọminu lori bi awọn akẹkọ ko ṣe nii tabuku ilana naa nipa wiwọ aṣọ alarabara. O ni eyi  ko nii fiwọn han bi akẹkọọ, ti o si le fa ifigagbaga laarin awọn akẹkọọ ati olukọ, wipe ọpọ olukọ ko tii tẹle ilana naa. ‘’Idi ti wọn ko tii tẹlẹ aṣẹ ijọba nipe, ijọba ko tii fi iwe idari ranṣẹ sawọn ọga agba ile-iwe.’’ Adetimehin to juwe idari ijọba naa bii ohun to wuyi fikun pe ilana naa yoo ran aṣa Yoruba lọwọ gidi tawọn oṣiṣẹ ba le tẹle. Ijọba ipinlẹ Ondo ti kede pe àwọn oṣiṣẹ ijọba ati awọn akẹẹkọ nipinlẹ naa ni anfaani lati wọ aṣọ ibilẹ lọjọ Ẹti.


O ni eyi  ko nii fiwọn han bi akẹkọọ, ti o si le fa ifigagbaga laarin awọn akẹkọọ ati olukọ, wipe ọpọ olukọ ko tii tẹle ilana naa. ‘’Idi ti wọn ko tii tẹlẹ aṣẹ ijọba nipe, ijọba ko tii fi iwe idari ranṣẹ sawọn ọga agba ile-iwe.’’ Adetimehin to juwe idari ijọba naa bii ohun to wuyi fikun pe ilana naa yoo ran aṣa Yoruba lọwọ gidi tawọn oṣiṣẹ ba le tẹle. Ijọba ipinlẹ Ondo ti kede pe àwọn oṣiṣẹ ijọba ati awọn akẹẹkọ nipinlẹ naa ni anfaani lati wọ aṣọ ibilẹ lọjọ Ẹti. Ninu atẹjade to fi sita ni ọjọ Iṣẹgun, ijọba ipinlẹ Ondo sọ pe eyi ko yọ awọn ile ẹkọ aladani silẹ. Wọn ni eyi jẹ ọna lati gbe àṣà ati ìṣe larugẹ. Kọmisanna fun eto iroyin nipinlẹ naa, Arabinrin Bamidele Ademola-Olateju, to kede àṣẹ tuntun naa sọ pe igbimọ alaṣẹ ipinlẹ Ondo fẹnuko lati pa a ni dandan, bẹ̀rẹ̀ ni kiakia, fun awọn oṣiṣẹ ijọba lati ma a wọ aṣọ ibilẹ lọ si ibi isẹ ni gbogbo ọjọ Ẹti.


Ninu atẹjade to fi sita ni ọjọ Iṣẹgun, ijọba ipinlẹ Ondo sọ pe eyi ko yọ awọn ile ẹkọ aladani silẹ. Wọn ni eyi jẹ ọna lati gbe àṣà ati ìṣe larugẹ. Kọmisanna fun eto iroyin nipinlẹ naa, Arabinrin Bamidele Ademola-Olateju, to kede àṣẹ tuntun naa sọ pe igbimọ alaṣẹ ipinlẹ Ondo fẹnuko lati pa a ni dandan, bẹ̀rẹ̀ ni kiakia, fun awọn oṣiṣẹ ijọba lati ma a wọ aṣọ ibilẹ lọ si ibi isẹ ni gbogbo ọjọ Ẹti. 'Bakan naa ni awọn akẹ́kọ̀ọ́ to ba wu naa le ṣe bẹẹ.' Ninu ọrọ ti ẹ, kọmisanna fun àṣà ati irinajo igbafẹ, Ọgbẹni Adewale Akinlosotu, salaye pe ijọba pàṣẹ naa gẹ́gẹ́ bi ọna lati dáàbò bo àṣà Yoruba. "Nkan to tumọ si ni pe a kede ọjọ Ẹti gẹ́gẹ́ bi ọjọ àṣà. "


'Bakan naa ni awọn akẹ́kọ̀ọ́ to ba wu naa le ṣe bẹẹ.' Ninu ọrọ ti ẹ, kọmisanna fun àṣà ati irinajo igbafẹ, Ọgbẹni Adewale Akinlosotu, salaye pe ijọba pàṣẹ naa gẹ́gẹ́ bi ọna lati dáàbò bo àṣà Yoruba. "Nkan to tumọ si ni pe a kede ọjọ Ẹti gẹ́gẹ́ bi ọjọ àṣà. " A ṣakiyesi pe àṣà ti n parun, a si gbọdọ ri daju pe a daabo bo àṣà wa lọwọ iparun." Ijọba ipinlẹ Ondo ni ipinlẹ kejì to paṣẹ fún awọn òṣìṣẹ́ rẹ lati ma a wọ asọ ibilẹ wa si ibi iṣẹ. Oṣù Keje, ọdun 2021, ni gomina ipinlẹ Osun, Gboyega Oyetola, kede ọjọ́ Ọjọru gẹgẹ bi ọjọ́ ti awọn oṣiṣẹ ijọba ati awọn oṣiṣẹ ìlú gbọdọ ma wọ aṣọ Adirẹ lọ si ibi iṣẹ.


A ṣakiyesi pe àṣà ti n parun, a si gbọdọ ri daju pe a daabo bo àṣà wa lọwọ iparun." Ijọba ipinlẹ Ondo ni ipinlẹ kejì to paṣẹ fún awọn òṣìṣẹ́ rẹ lati ma a wọ asọ ibilẹ wa si ibi iṣẹ. Oṣù Keje, ọdun 2021, ni gomina ipinlẹ Osun, Gboyega Oyetola, kede ọjọ́ Ọjọru gẹgẹ bi ọjọ́ ti awọn oṣiṣẹ ijọba ati awọn oṣiṣẹ ìlú gbọdọ ma wọ aṣọ Adirẹ lọ si ibi iṣẹ. O ni o jẹ ọna lati gbe àṣà lárugẹ ati ipese isẹ fun awọn ọdọ.


O ni o jẹ ọna lati gbe àṣà lárugẹ ati ipese isẹ fun awọn ọdọ.


Ooni Ogunwusi kéde ìpèníjà tó ń kojú lásìkò ọjọ́ ìbí rẹ̀

Ọjọ Aje, ọjọ kẹtadinlogun osu Kẹwa ni Ọọni tilu Ile Ife, Ọba Adeyeye Ogunwusi, pe ẹni ọdun mejidinlaaad́ọta laye. Ọpọ awọn eeyan, paapa julọ awọn ayaba laafin ni wọn si tu si ori ayelujara lati kan saara si Ọba alaye naa lori ayẹyẹ ọjọbi rẹ ọhun. Ọba Ogunwusi lasiko to n sọrọ lori ayẹyẹ ọjọ ibi naa salaye bi olori tuntun, Ayaba Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, se wa gbe oun jade lẹyin ti oun ti lọ sapamọ lati lọ sun. Kabiyesi ni o ti to bi ọjọ mẹrin ti oun ko ti ni anfani lati sun oorun asunfọnfọn sugbọn ni kete ti olori naa wa ke si oun, ni agbara de si oun lara. “N ko ro pe mo ti i sun oorun asunfọnfọn fun ibi ọjọ mẹrin, n ko si mọ pe mo le ṣe ayẹyẹ yii nitori mo ti lọ sa pamọ si ibi kan lati sun. “Ati pe wọn ti gbe mi ni lamba, mo wa bẹẹ wọn pe ki wọn jẹ ki n sun fun bii iṣeju mẹwaa.


Kabiyesi ni o ti to bi ọjọ mẹrin ti oun ko ti ni anfani lati sun oorun asunfọnfọn sugbọn ni kete ti olori naa wa ke si oun, ni agbara de si oun lara. “N ko ro pe mo ti i sun oorun asunfọnfọn fun ibi ọjọ mẹrin, n ko si mọ pe mo le ṣe ayẹyẹ yii nitori mo ti lọ sa pamọ si ibi kan lati sun. “Ati pe wọn ti gbe mi ni lamba, mo wa bẹẹ wọn pe ki wọn jẹ ki n sun fun bii iṣeju mẹwaa. “Nibi ti mo ti n rẹju ni olori ti wa ba mi pe ero ti pọ nita. Mo ni o yẹ ki sun ni, iwọ naa tun wa ji mi bayi. “Sugbọn nkankan wa fun ni agbara lati yọju si awọn ero to wa nita.


“Nibi ti mo ti n rẹju ni olori ti wa ba mi pe ero ti pọ nita. Mo ni o yẹ ki sun ni, iwọ naa tun wa ji mi bayi. “Sugbọn nkankan wa fun ni agbara lati yọju si awọn ero to wa nita. Kete ti mo fi oju kan awọn ero ni agbara de si mi lara , ti mo si le ṣe ayẹyẹ naa mọjumọ.” Ọọni wa dupẹ lọwọ awọn ogunlọgọ awọn eeyan ti wọn tu sita lati wa yẹ si lọjọ ibi rẹ, o gbaladura pe ki ọlọrun duro ti onikaluku wọn. Lara awọn to wa ni bi ayẹyẹ naa naa, Ayaba Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, Ọmọọba Toyin Kolade ati awọn Ọba Alade miiran. Oni ni ọjọ ibi Ọba alayeluwa, Ọọni tilu Ile Ife, Ọba Adeyeye Ogunwusi, pe ẹni ọdun mejidilaaad́ọta laye, ti pupọ awọn eeyan si ti tu si ori ayelujara lati kansari si Ọba lori ayẹyẹ ọjọbi naa.


Kete ti mo fi oju kan awọn ero ni agbara de si mi lara , ti mo si le ṣe ayẹyẹ naa mọjumọ.” Ọọni wa dupẹ lọwọ awọn ogunlọgọ awọn eeyan ti wọn tu sita lati wa yẹ si lọjọ ibi rẹ, o gbaladura pe ki ọlọrun duro ti onikaluku wọn. Lara awọn to wa ni bi ayẹyẹ naa naa, Ayaba Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, Ọmọọba Toyin Kolade ati awọn Ọba Alade miiran. Oni ni ọjọ ibi Ọba alayeluwa, Ọọni tilu Ile Ife, Ọba Adeyeye Ogunwusi, pe ẹni ọdun mejidilaaad́ọta laye, ti pupọ awọn eeyan si ti tu si ori ayelujara lati kansari si Ọba lori ayẹyẹ ọjọbi naa. Ọpọ eeyan si lo ti n ki Ọọni lori ayelujara ku oriire ọjọ ibi naa eyi ti ko yọ awọn olori tuntun lafin ati awọn eeyan jankanjankan miiran silẹ. Bẹẹ ba gbagbe, ayaba mẹrin lo ti wọnu aafin Ọọni Ile Ife laarin osu meji, to si se iyawo alarinrin fun ikọọkan wọn. Orukọ awọn olori naa ni Ayaba Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, Olori Elizabeth Ogunwusi, Olori Tobi Phillips Ogunwusi ati Ayaba Ashley Ogunwusi.


Ọpọ eeyan si lo ti n ki Ọọni lori ayelujara ku oriire ọjọ ibi naa eyi ti ko yọ awọn olori tuntun lafin ati awọn eeyan jankanjankan miiran silẹ. Bẹẹ ba gbagbe, ayaba mẹrin lo ti wọnu aafin Ọọni Ile Ife laarin osu meji, to si se iyawo alarinrin fun ikọọkan wọn. Orukọ awọn olori naa ni Ayaba Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, Olori Elizabeth Ogunwusi, Olori Tobi Phillips Ogunwusi ati Ayaba Ashley Ogunwusi. Awn olori mẹrẹẹrin naa si lo n ki Kabiyesi ni mẹsan mẹwa lori ayelujara pe o ku ayẹyẹ ọdun orikadun to n se. Olori Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, ninu fọnran kan to wa lori ayelujara lo ti kulẹ siwaju Ọọni. Bẹẹ lo n sadura pe ki Ọba alayeluwa naa pẹ lori apere ninu alaafia ati ifọkanbalẹ.


Awn olori mẹrẹẹrin naa si lo n ki Kabiyesi ni mẹsan mẹwa lori ayelujara pe o ku ayẹyẹ ọdun orikadun to n se. Olori Mariam Ajibola Anako Ogunwusi, ninu fọnran kan to wa lori ayelujara lo ti kulẹ siwaju Ọọni. Bẹẹ lo n sadura pe ki Ọba alayeluwa naa pẹ lori apere ninu alaafia ati ifọkanbalẹ. Ayaba ni Ọọni ko ni ri ibanujẹ lẹyin to ti fẹ awọn iyawo tuntun naa, ki Ọlọrun si jogun ẹmi gungun ati alaafia fun pẹlu. O wa sapejuwe Ọọni gẹgẹ bi ọkọ to nifẹ iyawo ati mọlebi ni apapọ, to si fẹ ilọsiwaju ilẹ Yoruba ati orilẹede Naijiria ni apapọ. Ayaba Ashley Adegoke Ogunwusi sapejuwe bi Ọọni se jẹ akikanju ọkunrin to nifẹ si pupọ, to si duro ti oun nigba isoro.


Ayaba ni Ọọni ko ni ri ibanujẹ lẹyin to ti fẹ awọn iyawo tuntun naa, ki Ọlọrun si jogun ẹmi gungun ati alaafia fun pẹlu. O wa sapejuwe Ọọni gẹgẹ bi ọkọ to nifẹ iyawo ati mọlebi ni apapọ, to si fẹ ilọsiwaju ilẹ Yoruba ati orilẹede Naijiria ni apapọ. Ayaba Ashley Adegoke Ogunwusi sapejuwe bi Ọọni se jẹ akikanju ọkunrin to nifẹ si pupọ, to si duro ti oun nigba isoro. O wa gbadura pe ki Ọba alayeluwa naa pẹ laye, ki Ọlọrun si fun ni agbara lati bori awọn isoro ati lati gbe ilẹ Yoruba lọ si ibi giga. Pẹlu oriki ni Ayaba Ashley fi ki Ọọni ti Ile Ife loju opo Instagram rẹ. "Inu mi dun pe o se ayẹyẹ ọjọ ibi mii, Akande mi, Ajiwẹ fun Ooṣa, o ti fi han mi bo se jẹ eeyan daadaa si.


O wa gbadura pe ki Ọba alayeluwa naa pẹ laye, ki Ọlọrun si fun ni agbara lati bori awọn isoro ati lati gbe ilẹ Yoruba lọ si ibi giga. Pẹlu oriki ni Ayaba Ashley fi ki Ọọni ti Ile Ife loju opo Instagram rẹ. "Inu mi dun pe o se ayẹyẹ ọjọ ibi mii, Akande mi, Ajiwẹ fun Ooṣa, o ti fi han mi bo se jẹ eeyan daadaa si. Mo gbadura pe Olodumare yoo tubọ maa fun ọ ni agbara lati koju ipenija ti aye ba fi koju rẹ. Omo Erin gangan Ile, Omo Erin gangan Ode, Adimula Erujeje, Olewalowo, Dagunduro Oko ODU, Ekun ton fin tori tori, Ekun ton fin tiru tiru" Bakan an ni Ayaba Tobi Phillips Ogunwusi naa ti kan sara si ọkọ rẹ, Ọọni Adeyeye Ogunwusi lori ayelujara loni ọjọbi rẹ. Ninu fidio ti Olori Tobi fisita ati ọrọ to kọ tẹle, Ayaba naa ni ibẹrẹ ohun ọtun ni ọna ara, ni ọjọ ibi naa jẹ fun Ọọni.


Mo gbadura pe Olodumare yoo tubọ maa fun ọ ni agbara lati koju ipenija ti aye ba fi koju rẹ. Omo Erin gangan Ile, Omo Erin gangan Ode, Adimula Erujeje, Olewalowo, Dagunduro Oko ODU, Ekun ton fin tori tori, Ekun ton fin tiru tiru" Bakan an ni Ayaba Tobi Phillips Ogunwusi naa ti kan sara si ọkọ rẹ, Ọọni Adeyeye Ogunwusi lori ayelujara loni ọjọbi rẹ. Ninu fidio ti Olori Tobi fisita ati ọrọ to kọ tẹle, Ayaba naa ni ibẹrẹ ohun ọtun ni ọna ara, ni ọjọ ibi naa jẹ fun Ọọni. O wa gbadura pe ki Ọba pẹ laye ninu alaafia ati ifọkanbalẹ.


O wa gbadura pe ki Ọba pẹ laye ninu alaafia ati ifọkanbalẹ.


Ooni tí Ile-Ife fún àwọn ránṣọ-ránṣọ 300 ní ìrànwọ́ ní Ile-Ife

Ọọni ti Ile-Ife, Ọọni Adeyeye Enitan Ogunwusi Ojaja II ti fun awọn obinrin to le ni ọọdunrun ni ohun elo irinṣẹ ni Ile Ifẹ ati ayika. Eyi pẹluu igbeṣẹ rẹ onigun mọkanla lati ran awọn eniyan ti ko ri aje jẹun lọwọ. Lasiko ti Ọọni sọrọ nibi ayẹyẹ aṣekagba awọn to kẹkọ imọ aṣọ riran jade ni Ojaja Fashion Training Institute ni Ọba naa fi idunnu rẹ han. Ogunwusi ki Olori Temitope Ogunwusi ku oriirẹ lori iṣẹ takun-takun to n ṣe ni ileeṣẹ rẹ ti kii ṣẹ ti ijọba, Hopes Alive Initiative (HAI), ki o to di olori. O ti pe ti emi ati Olori Temitope ti n ba irinajo wa bọ, ohun kan pato ti mo le sọ nipa rẹ nipe o jẹ eniyan to lawọ to si ma n ‘se aanu awọn alaini lai wo ẹyin. Idi niyẹn to fi gbe iru iranwọ yii kalẹ fun awọn eniyan lai fi ti ara rẹ ṣe.


Ogunwusi ki Olori Temitope Ogunwusi ku oriirẹ lori iṣẹ takun-takun to n ṣe ni ileeṣẹ rẹ ti kii ṣẹ ti ijọba, Hopes Alive Initiative (HAI), ki o to di olori. O ti pe ti emi ati Olori Temitope ti n ba irinajo wa bọ, ohun kan pato ti mo le sọ nipa rẹ nipe o jẹ eniyan to lawọ to si ma n ‘se aanu awọn alaini lai wo ẹyin. Idi niyẹn to fi gbe iru iranwọ yii kalẹ fun awọn eniyan lai fi ti ara rẹ ṣe. Lasiko ti Ooni naa n ba awọn to jẹ anfaani yii sọrọ lo ti ni gba wọn nimọran lati tẹra mọ iṣẹ wọn ki wọn si fi ẹbun ọfẹ ti wọn ri gba naa jẹ eniyan pataki laye. Bakan naa ni Ọọni gboriyin fun awọn obi to ṣe atilẹyin fun awọn ọmọ wọn lati kọ iṣẹ ọwọ ko le dara fun wọn ni ẹyinwa ọla. Lasiko to n ba awọn oniroyin sọrọ, Olori Temitope Ogunwusi gboriyin fun ọkọ rẹ fun iṣẹ takun-takun gẹgẹ bi olori ni ilẹ Yoruba.


Lasiko ti Ooni naa n ba awọn to jẹ anfaani yii sọrọ lo ti ni gba wọn nimọran lati tẹra mọ iṣẹ wọn ki wọn si fi ẹbun ọfẹ ti wọn ri gba naa jẹ eniyan pataki laye. Bakan naa ni Ọọni gboriyin fun awọn obi to ṣe atilẹyin fun awọn ọmọ wọn lati kọ iṣẹ ọwọ ko le dara fun wọn ni ẹyinwa ọla. Lasiko to n ba awọn oniroyin sọrọ, Olori Temitope Ogunwusi gboriyin fun ọkọ rẹ fun iṣẹ takun-takun gẹgẹ bi olori ni ilẹ Yoruba. Olori Ogunwusi ni ohun ti Ooni fẹ ni ki gbogbo eniyan ṣe oriire laye, to si ma n gbiyanju lati ran awọn ọmọ alaini lọ si ileẹkọ tabi fun wọn ni iṣẹ ọwọ. ‘’Ti ẹnikẹni ba fẹ sọ ohunkohun nipa Ooni, ohun pato ti wọn yoo sọ ni ifẹ rẹ fun awọn araalu nitori o mọ pe ika ko dọgba.’’ Oun mu ileri aṣeda ṣe nigba fifun awọn eniyan ni anfaani lati jẹ eniyan laye. Mo gbagbọ pe ohun ti Olorun ran mi wa si ile aye wa ṣe ni mo n ṣe lo fi mu mi di ayaba, ti Ooni si n ran mi lọwọ lati mu ileri ṣe.


Olori Ogunwusi ni ohun ti Ooni fẹ ni ki gbogbo eniyan ṣe oriire laye, to si ma n gbiyanju lati ran awọn ọmọ alaini lọ si ileẹkọ tabi fun wọn ni iṣẹ ọwọ. ‘’Ti ẹnikẹni ba fẹ sọ ohunkohun nipa Ooni, ohun pato ti wọn yoo sọ ni ifẹ rẹ fun awọn araalu nitori o mọ pe ika ko dọgba.’’ Oun mu ileri aṣeda ṣe nigba fifun awọn eniyan ni anfaani lati jẹ eniyan laye. Mo gbagbọ pe ohun ti Olorun ran mi wa si ile aye wa ṣe ni mo n ṣe lo fi mu mi di ayaba, ti Ooni si n ran mi lọwọ lati mu ileri ṣe. Bakan naa lo rọ awọn eniyan to ni anfaani lati ran awọn eniyan lọwọ lati maṣe fa ọwọ ṣẹyin fun  awọn eniyan, nitori oore ṣiṣe dara.


Bakan naa lo rọ awọn eniyan to ni anfaani lati ran awọn eniyan lọwọ lati maṣe fa ọwọ ṣẹyin fun  awọn eniyan, nitori oore ṣiṣe dara.


Ta ni ọmọ ẹ̀lẹ̀ yìí, Olorì Tobi Phillips tó ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ààfin Ooni Ife?

Kìí ṣe ohun tuntun nílẹ́ Yorùbá pé kí Ọba ní olorì púpọ̀, ohun àtayébáyé ni tí èyí kò sì yọ àwọn Ọba òde òní sílẹ̀. Ní Ile Ife, ààfin Arole Oduduwa ni Olódùmarè ti ń ṣọlá rẹ̀ báyìí pẹ̀lú fífi àwọn ayaba tó jojú nígbèsè dá Ọọni lọ́lá. Ẹ ó rántí pé nínú oṣù Kejìlá ọdún 2021 ni olorì Silekunola Naomi kéde lórí ayélujára pé ìgbéyàwó òun àti Ọọni ti túká. Láti ìgbà náà ni àwọn ènìyàn ti ń fojú sọ́nà lórí wí pé ta ni yóò jẹ́ olorì tuntun ní ààfin. Kò pẹ́ kò jìnà, Ọọni Ogunwusi gbé Mariam Anako níyàwó gẹ́gẹ́ bí olorì tuntun nínú oṣù Kẹsàn-án. Ní báyìí ó jọ wí pé Ọọni kò ì tíì dáwọ́ dúró pẹ̀lú bí àwòrán tuntun ṣe n gbòde pé àwọn olorì míì yóò tún wọ ààfin, ní lọ́ọ́lọ́ọ́ yìí, ìròyìn ti jáde pé olorì Tobi Phillips náà tún ti wọ ààfin.


Láti ìgbà náà ni àwọn ènìyàn ti ń fojú sọ́nà lórí wí pé ta ni yóò jẹ́ olorì tuntun ní ààfin. Kò pẹ́ kò jìnà, Ọọni Ogunwusi gbé Mariam Anako níyàwó gẹ́gẹ́ bí olorì tuntun nínú oṣù Kẹsàn-án. Ní báyìí ó jọ wí pé Ọọni kò ì tíì dáwọ́ dúró pẹ̀lú bí àwòrán tuntun ṣe n gbòde pé àwọn olorì míì yóò tún wọ ààfin, ní lọ́ọ́lọ́ọ́ yìí, ìròyìn ti jáde pé olorì Tobi Phillips náà tún ti wọ ààfin. Ní ọjọ́ Ẹtì ọjọ́ Kẹsàn-án oṣù Kẹwàá ni Olorì Tobi Phillips wọ ààfin Ọọni Ile Ife, Ọba Enitan Ogunwusi Ọjaja II gẹ́gẹ́ bí olorì tuntun. Tobi Phillips ni olorì kejì tí yóò wọ ààfin Ọọni láàárín oṣù kan síra wọn lẹ́yìn tí Ọọni gbé Olorì Mariam Anako níyàwó nínú oṣù Késàn-án. Ọmọ bíbí ìlú Erinje-Ikale ní Okitipupa ní ìpínlẹ̀ Ondo ni Tobi Phillips.


Ní ọjọ́ Ẹtì ọjọ́ Kẹsàn-án oṣù Kẹwàá ni Olorì Tobi Phillips wọ ààfin Ọọni Ile Ife, Ọba Enitan Ogunwusi Ọjaja II gẹ́gẹ́ bí olorì tuntun. Tobi Phillips ni olorì kejì tí yóò wọ ààfin Ọọni láàárín oṣù kan síra wọn lẹ́yìn tí Ọọni gbé Olorì Mariam Anako níyàwó nínú oṣù Késàn-án. Ọmọ bíbí ìlú Erinje-Ikale ní Okitipupa ní ìpínlẹ̀ Ondo ni Tobi Phillips. Ní ọdún 2013 ni Tobi kẹ́kọ̀ọ́gboyè nínú ìmọ̀ nípa sáyẹ́ǹsì orí omi (Marine Science) ní ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì ìlú Eko, UNILAG. Iṣẹ́ aṣọ rírán, títá àti ṣíṣe ara ní ọ̀ṣọ́ tó fi mọ́ oge ni Tobi yàn láàyò kó tó di wí pé ó di olorì láàfin Ọọni. Òun ló ni iléeṣẹ́ gbajúgbajà aránsọ QTP Luxury Fashion tó sì ti ń ránṣọ ìgbàlódé láti ọdún 2018.


Ní ọdún 2013 ni Tobi kẹ́kọ̀ọ́gboyè nínú ìmọ̀ nípa sáyẹ́ǹsì orí omi (Marine Science) ní ilé ẹ̀kọ́ gíga fásitì ìlú Eko, UNILAG. Iṣẹ́ aṣọ rírán, títá àti ṣíṣe ara ní ọ̀ṣọ́ tó fi mọ́ oge ni Tobi yàn láàyò kó tó di wí pé ó di olorì láàfin Ọọni. Òun ló ni iléeṣẹ́ gbajúgbajà aránsọ QTP Luxury Fashion tó sì ti ń ránṣọ ìgbàlódé láti ọdún 2018. Yàtọ̀ sí aṣọ rírán Tobi jẹ́ arìnrìn oge láti ìgbà tó ti wà ní ilé ẹ̀kọ́. Nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí Tobi ṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìròyìn Blueprint lọ́dún 2014, ó ní ọdún 2009 ni òun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní rin ìrìn oge nígbà tí òun ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé ẹ̀kọ́. Ó ní gbígbégbá orókè níbi ìdijé omidan Madam Tinubu Hall ní ọdún 2009 ló ṣí ojú òun sí ohun tí òun ti ń gbèrò láti ṣe láti kékeré òun wá.


Yàtọ̀ sí aṣọ rírán Tobi jẹ́ arìnrìn oge láti ìgbà tó ti wà ní ilé ẹ̀kọ́. Nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kan tí Tobi ṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìròyìn Blueprint lọ́dún 2014, ó ní ọdún 2009 ni òun ti bẹ̀rẹ̀ sí ní rin ìrìn oge nígbà tí òun ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé ẹ̀kọ́. Ó ní gbígbégbá orókè níbi ìdijé omidan Madam Tinubu Hall ní ọdún 2009 ló ṣí ojú òun sí ohun tí òun ti ń gbèrò láti ṣe láti kékeré òun wá. Ìrìn oge ti gbé Tobi dé orílẹ̀ èdè South Korea nígbà tó lọ ṣojú àwọn ilé ẹ̀kọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀ níbi tó ti gba oyè omidan ilé ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ adúláwọ̀ àgbáyé (World Miss University Africa).


Ìrìn oge ti gbé Tobi dé orílẹ̀ èdè South Korea nígbà tó lọ ṣojú àwọn ilé ẹ̀kọ́ ilẹ̀ adúláwọ̀ níbi tó ti gba oyè omidan ilé ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ adúláwọ̀ àgbáyé (World Miss University Africa).


Olorì Ashley darapọ̀ mọ́ àwọn Olorí l'Áàfin Ooni Ogunwusi, kà nípa ohun tó bá nilẹ̀

"Mo dupẹ pupọ lọwọ gbogbo ẹbi Ogunwusi pe ẹ ti wa gba mi gẹgẹ bi ọmọ yin bayii". Gẹgẹ bi Ooni ti Ile Ife, Ọba Enitan Adeyeye Ogunwusi Ojaja Keji tun ti ṣara gija  gbe iyawo kẹrin wọ ọọdẹ rẹ laarin Oṣu kan, igboro ti kun fun ẹjọ. Lẹyin ti ooni fẹ Olori Tobiloba Phillips ni ọjọ Kẹsan Oṣu Kẹwa, ko ju ọsẹ kan sirawọn ni Olori Ashley naa fi ẹsẹ osun wọ ile Ọba. Bi ẹ ko ba gbagbe, iroyin kan kaakiri pe Ooni gbe iyawo keji rẹ niṣu lọka , Olori Elizabeth ni ọjọ Kẹjọ Oṣu Kẹsan ọdun 2022 yii kan naa ti ko ju wakati melo kan ti o ṣẹṣẹ fẹ Olori Mariam Anako. Fidio mii tun ṣafihan bi awọn idile Ooni ti Ile Ife ṣe tẹwọ gba Folashade Ashley ọmọ Adegoke gẹgẹ bi iyawo wọn to si jẹ pe Baba Ooni lo dari idle naa. Ninu fidio kan to jade sori ayelujara ti o ti n dupẹ lọwọ gbogbo awọn to wa sibi igbeyawo naa, o jẹwọ ọmọ yoruba to jẹ doju ami.


Bi ẹ ko ba gbagbe, iroyin kan kaakiri pe Ooni gbe iyawo keji rẹ niṣu lọka , Olori Elizabeth ni ọjọ Kẹjọ Oṣu Kẹsan ọdun 2022 yii kan naa ti ko ju wakati melo kan ti o ṣẹṣẹ fẹ Olori Mariam Anako. Fidio mii tun ṣafihan bi awọn idile Ooni ti Ile Ife ṣe tẹwọ gba Folashade Ashley ọmọ Adegoke gẹgẹ bi iyawo wọn to si jẹ pe Baba Ooni lo dari idle naa. Ninu fidio kan to jade sori ayelujara ti o ti n dupẹ lọwọ gbogbo awọn to wa sibi igbeyawo naa, o jẹwọ ọmọ yoruba to jẹ doju ami. “Mi o wa ni le gbe ẹrọ gbohun gbohun silẹ ki n ma ki ỌkỌ, mi, Ooni ti Ife, Ooniriṣa, Ooni ti Ilẹ Ife, Arole Oodua...” Bakan naa ni Oloori Ashley tun fi ohun idupẹ rẹ ranṣẹ si awọn idile tirẹ ti wọn wa yẹẹ si nibi igbeyawo rẹ. Olori Ashley to kunlẹ to si ni oun fẹ foribalẹ fun ẹgbọn Ooni ti Ife.\n“Wọ́n ni baba ku, baba kù ni, mo dupẹ lọwọ baba mi tuntun, Ọmọọba Aderopo Ogunwusi pe ẹ ku aduroti mi, ẹ ku adura yin lori mi, inu mi dun gan lati wa di ọmọ yin bayii. Ifẹ tẹẹ ni si mi ko ni ku o."


“Mi o wa ni le gbe ẹrọ gbohun gbohun silẹ ki n ma ki ỌkỌ, mi, Ooni ti Ife, Ooniriṣa, Ooni ti Ilẹ Ife, Arole Oodua...” Bakan naa ni Oloori Ashley tun fi ohun idupẹ rẹ ranṣẹ si awọn idile tirẹ ti wọn wa yẹẹ si nibi igbeyawo rẹ. Olori Ashley to kunlẹ to si ni oun fẹ foribalẹ fun ẹgbọn Ooni ti Ife.\n“Wọ́n ni baba ku, baba kù ni, mo dupẹ lọwọ baba mi tuntun, Ọmọọba Aderopo Ogunwusi pe ẹ ku aduroti mi, ẹ ku adura yin lori mi, inu mi dun gan lati wa di ọmọ yin bayii. Ifẹ tẹẹ ni si mi ko ni ku o." Koda, Olori Ashley tun kẹnu bọ ọrọ o mu oriki iya Ooni ti Ife to si kii dele dele to ni lootọ iya ti dagbere faye amọ awọn gbudọ ranti rẹ. Gbogbo awọn Olori agba, ẹgbọn Ọba lọkunrin ati lobinrin to ba l’Aafin lo tẹriba tabi kunlẹ ki kaakiri. Pẹlu ọrọ ẹnu rẹ, o fi ye yekeyeke pe kii ṣe eeyan kan ti wọn ṣẹṣẹ mu wọ inu Aafin bikoṣe ẹni to ti n ba wọn gbe l’Aafin daadaa.


Koda, Olori Ashley tun kẹnu bọ ọrọ o mu oriki iya Ooni ti Ife to si kii dele dele to ni lootọ iya ti dagbere faye amọ awọn gbudọ ranti rẹ. Gbogbo awọn Olori agba, ẹgbọn Ọba lọkunrin ati lobinrin to ba l’Aafin lo tẹriba tabi kunlẹ ki kaakiri. Pẹlu ọrọ ẹnu rẹ, o fi ye yekeyeke pe kii ṣe eeyan kan ti wọn ṣẹṣẹ mu wọ inu Aafin bikoṣe ẹni to ti n ba wọn gbe l’Aafin daadaa. Ọpọlọpọ eeyan lo ti n woo pe ki ni Oriade yii ri to fi n fẹ awọn Olori ni ọjọ ati ọsẹ ti ko pẹ sira wọn rara. Ko si ẹni to lee fidi eyi mulẹ tori pe ninu Aṣa ilẹ Yoruba, Ọba alade ni gbogbo ẹtọ ati aṣẹ lati fẹ iye iyawo to ba wu u koda o lee gbẹsẹ le obinrin to ba wu u. Ṣaaju gbogbo saa iyawo fifẹ yii, Ooni ti Ile Ife ti ṣe igbeyawo sẹyin nigba ti ko tii jẹ Ọba pẹlu Adebukola Bombata amọ ọrọ wọn ko wọ. Bakan naaOoni fẹ ọmọ Edo kan, Zainab-Otiti Obanor ohun si lo gbe wọ Aafin nigba naa gẹgẹ bii aya oye amọ igbeyawo naa ko ju Oṣu mẹtadinlogun lọ ti wọn fi pinya.


Ọpọlọpọ eeyan lo ti n woo pe ki ni Oriade yii ri to fi n fẹ awọn Olori ni ọjọ ati ọsẹ ti ko pẹ sira wọn rara. Ko si ẹni to lee fidi eyi mulẹ tori pe ninu Aṣa ilẹ Yoruba, Ọba alade ni gbogbo ẹtọ ati aṣẹ lati fẹ iye iyawo to ba wu u koda o lee gbẹsẹ le obinrin to ba wu u. Ṣaaju gbogbo saa iyawo fifẹ yii, Ooni ti Ile Ife ti ṣe igbeyawo sẹyin nigba ti ko tii jẹ Ọba pẹlu Adebukola Bombata amọ ọrọ wọn ko wọ. Bakan naaOoni fẹ ọmọ Edo kan, Zainab-Otiti Obanor ohun si lo gbe wọ Aafin nigba naa gẹgẹ bii aya oye amọ igbeyawo naa ko ju Oṣu mẹtadinlogun lọ ti wọn fi pinya. Ni ọdun 2018 ni Ooniriṣa fẹ Silekunola Naomi gẹgẹ bi Olori to si bi ọmọ ọkunrin fun Ooni amọ ni ọdun to kọja ninu oṣu Kejila ni Olori Naomi kede faraye pe igbeyawo oun ati Ooni ti daru.


Ni ọdun 2018 ni Ooniriṣa fẹ Silekunola Naomi gẹgẹ bi Olori to si bi ọmọ ọkunrin fun Ooni amọ ni ọdun to kọja ninu oṣu Kejila ni Olori Naomi kede faraye pe igbeyawo oun ati Ooni ti daru.


Màmá Davido, Veronica ni kò jẹ́ kí ọmọ mi, tó di dókítà lónìí, kú sínú ‘Swimming Pool’ lọ́dún 25 sẹ́yìn - Orangun Oke Ila

Oriade kan nilẹ Yoruba, Orangun tilu Oke Ila, Ọba Adedokun Abolarin ti salaye bi ori se ko ọmọ rẹ yọ lọdun mẹẹdọgbọn sẹyin, lọwọ iku inu omi swimming pool. Ọmọ ọba naa sisọ loju isẹlẹ yii lasiko to n kẹdun si iku Ifeanyi, ọmọ Davido to ku sinu omi Swimming Pool lọjọ Aje, eyi ti iroyin rẹ gbalẹ kan. Nigba to n ki Davido ku irọju iku ọmọ rẹ loju opo ayelujara, si ni agba akọroyin kan, Dele Momodu gbe ọrọ ba naa sita, eyi ti ọpọ eeyan n gba yẹwo lori ayelujara. Gẹgẹ bi oriade naa ti wi, ọmọ rẹ yii lo jẹ ọrẹ Abraham , tii se ọmọ awọn mọlẹbi Adeleke, tii se ẹbi gbajumọ akọrin Takansufe nni, David Adeleke, ta n pe ni Davido. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ lori isẹlẹ naa, Ọba Abolarin ni ọmọ oun lo lọ sere pẹlu awọn ọrẹ rẹ, ti Abraham si wa lara awọn ọrẹ oun. O ni lootọ ni Abraham dagba ju ọmọ oun lọ amọ ọrẹ ni wọn. Ọba Aboolarin ni eti adagun omi iluwẹ, swimming Pool kan si ni wọn wa, ti ọmọ oun si ti re sinu omi naa.


Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ lori isẹlẹ naa, Ọba Abolarin ni ọmọ oun lo lọ sere pẹlu awọn ọrẹ rẹ, ti Abraham si wa lara awọn ọrẹ oun. O ni lootọ ni Abraham dagba ju ọmọ oun lọ amọ ọrẹ ni wọn. Ọba Aboolarin ni eti adagun omi iluwẹ, swimming Pool kan si ni wọn wa, ti ọmọ oun si ti re sinu omi naa. Abraham yii wa n nawọ si, to si n gbinyanju lati yọ jade ninu omi to ko si. “Ọmọ mi Abraham ko ba ba omi lọ lọjọ naa lọhun, ti kii ba se mama Davido, Veronica, to de sasiko lati ibi isẹ nigba ti isẹlẹ naa n waye. O kan bọ bata ẹsẹ rẹ ni, lo ba bọ sinu omi, ibẹ lo ti gbe ọmọ mi jade.


Abraham yii wa n nawọ si, to si n gbinyanju lati yọ jade ninu omi to ko si. “Ọmọ mi Abraham ko ba ba omi lọ lọjọ naa lọhun, ti kii ba se mama Davido, Veronica, to de sasiko lati ibi isẹ nigba ti isẹlẹ naa n waye. O kan bọ bata ẹsẹ rẹ ni, lo ba bọ sinu omi, ibẹ lo ti gbe ọmọ mi jade. Obinrin naa lo tete yọ ọmọ mi kuro ninu omi yii, bi bẹẹ kọ, ohun ta n wi yii kọ ni a ba maa wi. Ọmọ mi ti mama Davido doola ẹmi rẹ, ti ko fi ku sinu adagun omi iluwẹ naa, ti wa di dokita onisegun oyinbo lonii.” Ọba Abolarin, ẹni to wa gbarata pe ko si ẹnikẹni to wa ni arọwọto lati san oore ti mama Davido se ni ọdun mẹẹdọgbọn sẹyin naa, pada fun Ifeanyi. O ni ọmọ ọmọ ni Ifeanyi jẹ si oun, ti iku rẹ si dun oun jọjọ.


Obinrin naa lo tete yọ ọmọ mi kuro ninu omi yii, bi bẹẹ kọ, ohun ta n wi yii kọ ni a ba maa wi. Ọmọ mi ti mama Davido doola ẹmi rẹ, ti ko fi ku sinu adagun omi iluwẹ naa, ti wa di dokita onisegun oyinbo lonii.” Ọba Abolarin, ẹni to wa gbarata pe ko si ẹnikẹni to wa ni arọwọto lati san oore ti mama Davido se ni ọdun mẹẹdọgbọn sẹyin naa, pada fun Ifeanyi. O ni ọmọ ọmọ ni Ifeanyi jẹ si oun, ti iku rẹ si dun oun jọjọ. “Mo ba n ki Davido, Chioma ati baba Davido, tii se ọkọ Veronica ku atẹmọra, Ọlọrun ko ni jẹ ka ri iru rẹ mọ. Ko dara ki eeyan padanu ọmọ amọ to ba ti waye, ki wa la fẹ se si, a ko le pe Ọlọrun lẹjọ lori rẹ. Ko si ohunkohun to le waye, ti Oluwa ko mọ si amọ Ọlọrun yoo tu gbogbo wa ninu.


“Mo ba n ki Davido, Chioma ati baba Davido, tii se ọkọ Veronica ku atẹmọra, Ọlọrun ko ni jẹ ka ri iru rẹ mọ. Ko dara ki eeyan padanu ọmọ amọ to ba ti waye, ki wa la fẹ se si, a ko le pe Ọlọrun lẹjọ lori rẹ. Ko si ohunkohun to le waye, ti Oluwa ko mọ si amọ Ọlọrun yoo tu gbogbo wa ninu. Ọlọrun yoo si ba mi fun wọn ni ọmọ alaubarika, ọtun miran ti yoo duro ni Ọlọrun yoo fun wọn.” Ọba alaye naa wa gba awọn obi atawọn osisẹ alagbatọ nimọran lati maa tẹle awọn ọmọde kiri nibi ti wn ba n lọ. Bakan naa lo dupẹ lọwọ awọn ọmọ Naijiria lori bi wọn se duro ti ẹbi Adeleke lasiko isẹlẹ buruku yii. Orukọ ọkọ rẹ, to jẹ baba Davido ni Adedeji Adeleke.


Ọlọrun yoo si ba mi fun wọn ni ọmọ alaubarika, ọtun miran ti yoo duro ni Ọlọrun yoo fun wọn.” Ọba alaye naa wa gba awọn obi atawọn osisẹ alagbatọ nimọran lati maa tẹle awọn ọmọde kiri nibi ti wn ba n lọ. Bakan naa lo dupẹ lọwọ awọn ọmọ Naijiria lori bi wọn se duro ti ẹbi Adeleke lasiko isẹlẹ buruku yii. Orukọ ọkọ rẹ, to jẹ baba Davido ni Adedeji Adeleke. Ọmọ bibi ilu Benin nipinlẹ Edo nii se, to si dele aye lọjọ Kẹtalelogun osu Kkanla ọdun 1963. Lẹyin to se igbeyawo pẹlu Baba Davido, o tun gbe fun igba diẹ ni Atlanta, Georgia lorilẹede Amẹrika, ko to dari wa sile. Atlanta yii si lo bi ọmọ rẹ, Davido si lẹni ọdun mọkandinlọgbọn.


Ọmọ bibi ilu Benin nipinlẹ Edo nii se, to si dele aye lọjọ Kẹtalelogun osu Kkanla ọdun 1963. Lẹyin to se igbeyawo pẹlu Baba Davido, o tun gbe fun igba diẹ ni Atlanta, Georgia lorilẹede Amẹrika, ko to dari wa sile. Atlanta yii si lo bi ọmọ rẹ, Davido si lẹni ọdun mọkandinlọgbọn. Veronica gba oye Ọmọwe, PHD, nile ẹkọ fasiti Babcock nilu Illishan Remo nigba to de lati Amẹrika. Lẹyin naa lo wa bẹrẹ isẹ olukọ nile ẹkọ naa. Bakan naa lo n fi isẹ ori kikọ pawọ da, to si ẹgbẹ ẹgbẹ olorin rẹ, David‘s Band sọri ọmọ rẹ, Davido A si le ni ara rẹ mama rẹ, Veronica ni Davido ti mu ẹbun orin to n kọ.


Veronica gba oye Ọmọwe, PHD, nile ẹkọ fasiti Babcock nilu Illishan Remo nigba to de lati Amẹrika. Lẹyin naa lo wa bẹrẹ isẹ olukọ nile ẹkọ naa. Bakan naa lo n fi isẹ ori kikọ pawọ da, to si ẹgbẹ ẹgbẹ olorin rẹ, David‘s Band sọri ọmọ rẹ, Davido A si le ni ara rẹ mama rẹ, Veronica ni Davido ti mu ẹbun orin to n kọ. Amọ ọjọ kẹfa osu Kẹta ọdun 2003 ni Veronica Imade adeleke jade laye nigba ti ọmọ rẹ, Davido wa lọmọ dun mẹwa. Aisan ọkan lo pa obinrin naa lọjọ ti ọkọ rẹ n se ayẹyẹ ọjọ ibi ogoji ọdun. Nigba to n sọ iru eeyan ti Veronica jẹ, Ọba Adedokun Abolarin ni arẹwa obinrin, eeyan dardara to maa n mura bii oyinbo ni obinrin naa.


Amọ ọjọ kẹfa osu Kẹta ọdun 2003 ni Veronica Imade adeleke jade laye nigba ti ọmọ rẹ, Davido wa lọmọ dun mẹwa. Aisan ọkan lo pa obinrin naa lọjọ ti ọkọ rẹ n se ayẹyẹ ọjọ ibi ogoji ọdun. Nigba to n sọ iru eeyan ti Veronica jẹ, Ọba Adedokun Abolarin ni arẹwa obinrin, eeyan dardara to maa n mura bii oyinbo ni obinrin naa. O wa gbadura pe ki Ọlrun tubọ fi ọrun kẹ. Alẹ ọjọ Aje ni iroyin gbalẹ kan pe Ifeanyichukwu tii se ọmọkunrin kan soso ti gbajumọ akọrin takansufe, Davido bi ti jade laye. Ọpọ eeyan naa ni iroyin ọhun n se ni kami kami kami, ti wọn ko si fẹ gba ikede iku ọmọ naa gbọ.


O wa gbadura pe ki Ọlrun tubọ fi ọrun kẹ. Alẹ ọjọ Aje ni iroyin gbalẹ kan pe Ifeanyichukwu tii se ọmọkunrin kan soso ti gbajumọ akọrin takansufe, Davido bi ti jade laye. Ọpọ eeyan naa ni iroyin ọhun n se ni kami kami kami, ti wọn ko si fẹ gba ikede iku ọmọ naa gbọ. Amọ nigba to di aarọ ọjọ keji ni agbẹnusọ ọlọpaa nipinlẹ Eko, Benjamin Hundeyin fidi isẹlẹ naa mulẹ fun awọn akọroyin pe lootọ ni Ifeanyi ti jade laye. O ni ọmọ naa lo ko sinu omi ti wọn fi n luwẹ to wa ni ile Davido lasiko ti baba ati iya rẹ ko fi si ninu ile. O ni o si pẹ ki wọn to sakiyesi pe ọmọ naa ti ku sinu omi, ti ọlọpaa si ti ko awọn osisẹ mẹjọ to n sisẹ ninu ile Davido fun ifọrọwanilẹnuwo.


Amọ nigba to di aarọ ọjọ keji ni agbẹnusọ ọlọpaa nipinlẹ Eko, Benjamin Hundeyin fidi isẹlẹ naa mulẹ fun awọn akọroyin pe lootọ ni Ifeanyi ti jade laye. O ni ọmọ naa lo ko sinu omi ti wọn fi n luwẹ to wa ni ile Davido lasiko ti baba ati iya rẹ ko fi si ninu ile. O ni o si pẹ ki wọn to sakiyesi pe ọmọ naa ti ku sinu omi, ti ọlọpaa si ti ko awọn osisẹ mẹjọ to n sisẹ ninu ile Davido fun ifọrọwanilẹnuwo. Amọ nigba to di aarọ ọjọru, ileesẹ ọlọpaa Eko ni oun ti fimẹfa ninu awọn osisẹ naa silẹ, ti meji to ku si ni ẹjọ lati jẹ lori iku ọmọ ọdun mẹta naa. Bakan naa lo ni o seese ki wọn se ayẹwo oku ọmọ naa lati tubọ mọ ọna to ba l si ọrun aibaamọ ejo le lọwọ ninu. Isẹlẹ iku ọmọde yii lo dun awọn eeyan de ọkan, paapaa na to ba ku, ti ọpọ awn osere tiata, akọrin, awọn oloselu atawọn agbaagba lawujọ si ti n ransẹ ibanikẹdun si ẹbi Adeleke.


Amọ nigba to di aarọ ọjọru, ileesẹ ọlọpaa Eko ni oun ti fimẹfa ninu awọn osisẹ naa silẹ, ti meji to ku si ni ẹjọ lati jẹ lori iku ọmọ ọdun mẹta naa. Bakan naa lo ni o seese ki wọn se ayẹwo oku ọmọ naa lati tubọ mọ ọna to ba l si ọrun aibaamọ ejo le lọwọ ninu. Isẹlẹ iku ọmọde yii lo dun awọn eeyan de ọkan, paapaa na to ba ku, ti ọpọ awn osere tiata, akọrin, awọn oloselu atawọn agbaagba lawujọ si ti n ransẹ ibanikẹdun si ẹbi Adeleke.