Nnkan ti mo sọ ni pe o yẹ ki ijọba gba fun Amotekun lati gbe ohun ija alagbara gẹgẹ bo ṣe gba bẹẹ fun awọn alaabo to n ṣọ ọpa epo.” “Ti ẹ ba le gba awọn aladani laaye lati gbe ibọn fun abo ọpa epo, kilode ti ẹ ko gba Amotekun laaye lati maa dabo bo awọn araalu?” Gomina ọhun ni “ Ọpa epo rọbi ko ṣe pataki ju ẹmi eeyan lọ.” O sọ siwaju si pe ọwọ ofin ti tẹ lara awọn afurasi to ji awọn arinrinajokan  gbe loju ọna Ifon lọsẹ to kọja, amọ ẹru n ba wọn ti eeyan wọn ji gbew lati wa tọka si awọn afurasi ọhun.” Lẹyin naa lo dupẹ lọwọ gbogbo awọn ẹṣọ alaabo ipilẹ Ondo fun akitiyan wọn lati dabo bo awọn araalu, to fi mọ Amotekun fun bi wọn ṣe doola awọn ti wọn ji gbe.


NDLEA rí agbésùnmọ̀mí mẹ́jọ mú nínú ìgbó Akure lásìkò tí wọn ń wá àwọn tó ń gbé òògùn olóró

Ọwọ ti tẹ arakunrin kan ẹni ọdun mẹtalelaadọta, Ehiarimwiam Osaromo Emmanuel, lasiko to n gbe oogun oloro lọ si orilẹede Italy. Ọkunrin naa to jẹ akanda ẹda ni Ajọ to n gbogun ti aṣilo oogun, NDLEA ni ọwọ wọn tẹ ni papako ofurufu Murtala Muhammed Airport, ni ilu Eko to si n lọ si orilẹede Italy. Ọjọ Isinmi ni ọwọ tẹ arakunrin naa to jẹ ara ilu Orhionmwon, ni ipinlẹ Edo. O le ni ẹgbẹrun marun un oogun oloro Tramadol ti wọn ba ni inu ẹru rẹ. Iwadii fihan an pe igba akọkọ kọ ni yii to ti ma n rin irinajo bẹẹ, ti ọpọlọpọ ohun ipara, ounjẹ , irun ori ati ọti ẹlẹrindodo si ma n wa ninu ẹru rẹ. Nkan yan fun akanda ẹda naa nigba to de papakọ ofururu, ti wọn si yẹ ẹru rẹ wo ni saa yii finifini, ti wọn si ba oogun oloro naa nibẹ.


O le ni ẹgbẹrun marun un oogun oloro Tramadol ti wọn ba ni inu ẹru rẹ. Iwadii fihan an pe igba akọkọ kọ ni yii to ti ma n rin irinajo bẹẹ, ti ọpọlọpọ ohun ipara, ounjẹ , irun ori ati ọti ẹlẹrindodo si ma n wa ninu ẹru rẹ. Nkan yan fun akanda ẹda naa nigba to de papakọ ofururu, ti wọn si yẹ ẹru rẹ wo ni saa yii finifini, ti wọn si ba oogun oloro naa nibẹ. Bakan naa ni igbogun ti oogun oloro yii n lọ kaakiri orilẹede Naijiria. Bakan naa, ni ipinlẹ Ondo , Ajọ NDLEA ni ọwọ awọn tẹ awọn agbesunmọmi ninu Igbo ni ilu Akure. Isẹlẹ yii ni wọn lo waye lasiko ti wọn n wa ogbontagiri oloogun oloro ti wọn ti n wa  fun ọjọ pipẹ.


Bakan naa ni igbogun ti oogun oloro yii n lọ kaakiri orilẹede Naijiria. Bakan naa, ni ipinlẹ Ondo , Ajọ NDLEA ni ọwọ awọn tẹ awọn agbesunmọmi ninu Igbo ni ilu Akure. Isẹlẹ yii ni wọn lo waye lasiko ti wọn n wa ogbontagiri oloogun oloro ti wọn ti n wa  fun ọjọ pipẹ. Agbesunmọmi mẹjọ si ni ọwọ NDLEA tẹ ninu igbo naa pẹlu awn ohun ija oloro ati ado abugbẹmu lọwọ wọn. Ajọ NDLEA ni ọwọ awọn ti tẹ awọn ologun oloro ni agbegbe Opic, nipinlẹ Eko, nibi ti wọn ti n gbe oogun oloro kaakiri Naijiria, ti ọwọ palaba wọn si segi. Ni ipinlẹ Sokoto naa ni ajọ ọhun ti mu ọkọ akero to jẹ oogun oloro lo kun apoti orin wọn.


Agbesunmọmi mẹjọ si ni ọwọ NDLEA tẹ ninu igbo naa pẹlu awn ohun ija oloro ati ado abugbẹmu lọwọ wọn. Ajọ NDLEA ni ọwọ awọn ti tẹ awọn ologun oloro ni agbegbe Opic, nipinlẹ Eko, nibi ti wọn ti n gbe oogun oloro kaakiri Naijiria, ti ọwọ palaba wọn si segi. Ni ipinlẹ Sokoto naa ni ajọ ọhun ti mu ọkọ akero to jẹ oogun oloro lo kun apoti orin wọn. Bakan naa ni wọn ri awọn miran gbe ni ilu Gombe, Abuja nibi ti obinrin oniṣowo kan ti gbin igbo si inu Ile rẹ. Alaga Ajo NDLEA naa wa dupe lowo awon osise naa fun ise ribiribi ti wọn ṣe, ti wọn si n fi ẹmi wọn we ewu.


Bakan naa ni wọn ri awọn miran gbe ni ilu Gombe, Abuja nibi ti obinrin oniṣowo kan ti gbin igbo si inu Ile rẹ. Alaga Ajo NDLEA naa wa dupe lowo awon osise naa fun ise ribiribi ti wọn ṣe, ti wọn si n fi ẹmi wọn we ewu.


'Ọlọ́pàá yìnbọn pa àbúrò mi láti 2017, ọpẹ́lọpẹ́ ìwọ́de Endsars'

'Ọjọ ẹti Ọjọ kẹrindinlogbon Oṣu kẹfa ọdun 2017, nigbati ẹgbọn mi Emmanuel Ephraim de lati ile ijọsin'. Ephraim to wọle ni dede aago meje irolẹ ni aburo rẹ ni o jade lati ra nkan ni iwaju ile wọn amọ ṣaadede lawọn gbọ ohun ibọn. "Ago mẹwa ale ni awọn ara adugbo sọ fun wa pe ẹgbọn mi Ephraim ni awọn ọlọpaa yibon ba". Nigbati o ba ikọ BBC sọrọ, Paul Ephraim ṣalaye pe Ephraim Emmanuel jẹ ẹni ọdun marundinlogoji nigbati iṣẹlẹ naa waye ti ikọ ọlọpaa to n gbogun ti iwa ọdaran (SARS) nilu Calabar pa a ni tosii ile wọn. Awọn ti iṣẹlẹ na ṣoju  ṣalaye pe lẹyin ti wọn yibon fun Emmanuel, ile isẹ ọlọpaa Atakpa ni wọn gbe e lọ. Paul ṣalaye pe ilakaka lati ri Emmanuel lọjọ ti iṣẹlẹ naa waye lo jasi pabo, ko to di wi pe awọn ọlọpaa gbe oku rẹ fun wọn ni ọjọ keji, pẹlu ẹsun wipe adigunjale ni.


Nigbati o ba ikọ BBC sọrọ, Paul Ephraim ṣalaye pe Ephraim Emmanuel jẹ ẹni ọdun marundinlogoji nigbati iṣẹlẹ naa waye ti ikọ ọlọpaa to n gbogun ti iwa ọdaran (SARS) nilu Calabar pa a ni tosii ile wọn. Awọn ti iṣẹlẹ na ṣoju  ṣalaye pe lẹyin ti wọn yibon fun Emmanuel, ile isẹ ọlọpaa Atakpa ni wọn gbe e lọ. Paul ṣalaye pe ilakaka lati ri Emmanuel lọjọ ti iṣẹlẹ naa waye lo jasi pabo, ko to di wi pe awọn ọlọpaa gbe oku rẹ fun wọn ni ọjọ keji, pẹlu ẹsun wipe adigunjale ni. Akitiyan ẹbi lati mọ iku to pa Emmanuel ja si pabo, lẹyin igbati ileṣẹ Ọlọpaa ipinlẹ Cross River kọkọ fesi si iwe ipẹjọ ti idile kọ lati mọ okunfa iku to pa Emmanuel. Kọmisọna Ọlọpaa ipinlẹ Cross River nigba naa ko fi oku Emmanuel silẹ titi ti idile fi kọ iwe ẹbi lati yọnda oku Emmanuel fun ẹbi rẹ. Paul ṣalaye pe Emmanuel ni àkọbi ninu idile ti oun si tẹlẹ e, o ni lati igba ti iṣẹlẹ naa ti sẹlẹ ni iya awọn ti ni aisan ẹjẹ riru ti baba awọn kosi ni alafia taara lẹyin iku Emmanuel.


Akitiyan ẹbi lati mọ iku to pa Emmanuel ja si pabo, lẹyin igbati ileṣẹ Ọlọpaa ipinlẹ Cross River kọkọ fesi si iwe ipẹjọ ti idile kọ lati mọ okunfa iku to pa Emmanuel. Kọmisọna Ọlọpaa ipinlẹ Cross River nigba naa ko fi oku Emmanuel silẹ titi ti idile fi kọ iwe ẹbi lati yọnda oku Emmanuel fun ẹbi rẹ. Paul ṣalaye pe Emmanuel ni àkọbi ninu idile ti oun si tẹlẹ e, o ni lati igba ti iṣẹlẹ naa ti sẹlẹ ni iya awọn ti ni aisan ẹjẹ riru ti baba awọn kosi ni alafia taara lẹyin iku Emmanuel. Kí wá ni àbájáde ìwádìí Ìgbìmò Ajàfẹtọọ Ọmọniyan? Ijọba apapọ orilede nigeria ni ọjọ kẹrinla osu kẹsan-an odun yii, fun awọn idile mẹrinlelaadọrun ni owo gba mabinu latari isẹlẹ to ti ọwọ ikọ ọlọpaa orilẹ-ede yii wa. Emmanuel ni abode iwadii ohun fihan pe awọn ọlọpaa yinbo mọ ẹgbọn oun lẹẹmẹta.


Kí wá ni àbájáde ìwádìí Ìgbìmò Ajàfẹtọọ Ọmọniyan? Ijọba apapọ orilede nigeria ni ọjọ kẹrinla osu kẹsan-an odun yii, fun awọn idile mẹrinlelaadọrun ni owo gba mabinu latari isẹlẹ to ti ọwọ ikọ ọlọpaa orilẹ-ede yii wa. Emmanuel ni abode iwadii ohun fihan pe awọn ọlọpaa yinbo mọ ẹgbọn oun lẹẹmẹta. O ni bo tilẹ jẹ pe  aṣoju ikọ ọlọpaa ko yọju sibi igbẹjo ti ikọ ajafeto Ọmọniyan gbe kalẹ, ohun ti idile Emmanuel beere fun ni idajọ otitọ . Iwode EndSars to waye lọdun 2020 lo fun idile Emmanuel ni anfani lati ṣalaye bi ikọ ọlọpaa se sekupa Ephraim, Paul ni ikọ iwadi ajafeto Ọmọniyan ti ijọba apapọ gbe kale san owo itaran fun idile Emmanuel. Aburo oloogbe naa ni milionu marun naira ti ijọba apapọ fun idile Emmanuel ko le ra ẹmi ẹniti oti ku pada, o wa rọ ajọ to moju to eto ara ilu ati ijọba apapọ lati rii daju pe o lo esi abajade iwadi ajọ ajafẹtọ ọmọniyan nipa iṣẹlẹ ti o yọri si EndSars lọdun 2020.


O ni bo tilẹ jẹ pe  aṣoju ikọ ọlọpaa ko yọju sibi igbẹjo ti ikọ ajafeto Ọmọniyan gbe kalẹ, ohun ti idile Emmanuel beere fun ni idajọ otitọ . Iwode EndSars to waye lọdun 2020 lo fun idile Emmanuel ni anfani lati ṣalaye bi ikọ ọlọpaa se sekupa Ephraim, Paul ni ikọ iwadi ajafeto Ọmọniyan ti ijọba apapọ gbe kale san owo itaran fun idile Emmanuel. Aburo oloogbe naa ni milionu marun naira ti ijọba apapọ fun idile Emmanuel ko le ra ẹmi ẹniti oti ku pada, o wa rọ ajọ to moju to eto ara ilu ati ijọba apapọ lati rii daju pe o lo esi abajade iwadi ajọ ajafẹtọ ọmọniyan nipa iṣẹlẹ ti o yọri si EndSars lọdun 2020. Oni sisan ọwọ itaran ko to, ijọba apapọ gbọdọ fiyaje awọn ọlọpaa  ati awọn oga ọlọpaa to jẹbi ẹsun ipaniyan lọna ti ko tọ.


Oni sisan ọwọ itaran ko to, ijọba apapọ gbọdọ fiyaje awọn ọlọpaa  ati awọn oga ọlọpaa to jẹbi ẹsun ipaniyan lọna ti ko tọ.


Ọlọ́pàá Egypt mú ẹni tó dúnàá-dúrà pẹ̀lú àwọn ajínígbé tó dá rélùwéè Kaduna lọ̀nà

Iroyin to n tẹ wa lọwọ ni awọn ọlọpaa lorilẹede Egypt ti fi panpẹ ọba mu Tukur Mamu, to jẹ adari awọn to n duna-dura pẹlu awọn ajinigbe to ko awọn arinrinajo ni oju irin Abuja si Kaduna. Iroyin ni ilu Cairo to jẹ olu -ilu orilẹede Egypt, ni wọn ti fi panpẹ mu ni ọjọ Iṣẹgun. Mamu naa ni wọn fi panpẹ ọba mu pẹlu mọlẹbi rẹ nigba ti wọn n lọ fun isẹ Hajj ni Saudia Arabia. Amọ papakọ ofurufu ni Cairo ni wọn ti fi panpẹ ọba mu, ti ko tii si ẹnikẹni to tii ba sọrọ. Bakan naa ni ifipanpẹ mu Mamu n waye lẹyin ti oludije sipo igbakeji aarẹ lẹgbẹ oṣelu APC, Kashim Shettima sabẹwọ si Mamu ati Gumi ni ipinlẹ Kaduna. Wayi o, ileesẹ ọtẹlẹmuyẹ DSS lorilede Naijiria ti kede pe oun ti gbe Mamu wa sorilẹede Naijiria.


Amọ papakọ ofurufu ni Cairo ni wọn ti fi panpẹ ọba mu, ti ko tii si ẹnikẹni to tii ba sọrọ. Bakan naa ni ifipanpẹ mu Mamu n waye lẹyin ti oludije sipo igbakeji aarẹ lẹgbẹ oṣelu APC, Kashim Shettima sabẹwọ si Mamu ati Gumi ni ipinlẹ Kaduna. Wayi o, ileesẹ ọtẹlẹmuyẹ DSS lorilede Naijiria ti kede pe oun ti gbe Mamu wa sorilẹede Naijiria. Atẹjade kan ti agbẹnusọ fun DSS, Peter Afunanya fisita salaye pe lootọ ni oun gbe Mamu, to si ti wa ni ahamọ oun. DSS ni lara idi ti oun se gbe Mamu ni ko le wa salaye awọn ohun to mọ nipa awọn isẹlẹ ijinigbe to n waye yika orilẹede yii gẹgẹ bi ara iwadi ileesẹ naa to n lọ lọwọ nipa eto aabo Naijiria. O ni awọn ri ọkunrin naa mu pẹlu iranwọ awọn alajọsepọ awọn nilẹ okeere to wa nilu Cairo.


Atẹjade kan ti agbẹnusọ fun DSS, Peter Afunanya fisita salaye pe lootọ ni oun gbe Mamu, to si ti wa ni ahamọ oun. DSS ni lara idi ti oun se gbe Mamu ni ko le wa salaye awọn ohun to mọ nipa awọn isẹlẹ ijinigbe to n waye yika orilẹede yii gẹgẹ bi ara iwadi ileesẹ naa to n lọ lọwọ nipa eto aabo Naijiria. O ni awọn ri ọkunrin naa mu pẹlu iranwọ awọn alajọsepọ awọn nilẹ okeere to wa nilu Cairo. “A gbe Mamu nitori bi ileesẹ ologun, awọn ọtẹlẹmuyẹ atawọn agbofinro se sọ fawọn alajọsepọ wọn nilẹ okeere pe ki wọn mu Mamu wa silẹ yii. O si yẹ ko ye awọn ọmọ Naijiria pe ofin gbọdọ sisẹ rẹ.” Ileeṣẹ iroyin ti Mamu jẹ adari fun, to fi idi ọrọ naa mulẹ ni ara idunkokomọni lati ọdọ ijọba apapọ ni bi wọn ṣe fi panpẹ ọba mu. Agbẹnusọ ileeṣẹ naa, Ibrahim Mada ni ijọba apapọ Naijiria lọwọ ninu bi wọn ṣe mu ẹni to n dunna-dunra naa.


“A gbe Mamu nitori bi ileesẹ ologun, awọn ọtẹlẹmuyẹ atawọn agbofinro se sọ fawọn alajọsepọ wọn nilẹ okeere pe ki wọn mu Mamu wa silẹ yii. O si yẹ ko ye awọn ọmọ Naijiria pe ofin gbọdọ sisẹ rẹ.” Ileeṣẹ iroyin ti Mamu jẹ adari fun, to fi idi ọrọ naa mulẹ ni ara idunkokomọni lati ọdọ ijọba apapọ ni bi wọn ṣe fi panpẹ ọba mu. Agbẹnusọ ileeṣẹ naa, Ibrahim Mada ni ijọba apapọ Naijiria lọwọ ninu bi wọn ṣe mu ẹni to n dunna-dunra naa. ‘’Gbogbo ipa ti Mamu n sa lati ri pe wọn doola ẹmi awọn to wa ni panpẹ awọn ajinigbe ni ijọba apapọ Naijiria ko fi ọwọ si rara.’’ ‘’N ṣe ni wọn n dunkoko mọ, ti wọn si n ba orukọ rẹ jẹ ni gbogbo igba.’’ ‘’Bakan naa, kii ṣe igba akọkọ niyii ti arakunrin naa yoo ke gbajare sita pe awọn kan n lepa ẹmi oun fun iṣẹ ilu ti oun n ṣe.’’ Ọjọ kejidinlọgbọn,Oṣu Kẹta ni awn agbebọn naa ṣekọlu si ọkọ oju irin opopona Kaduna si Abuja, ti wọn si ko awọn eniyan to fẹrẹ to irinwo eniyan. Titi di asiko yii, awọn eniyan to le ni ọgọta ṣi wa ni ahamọ awọn agbebọn, nigba ti awọn miran ti ku. Amọ ajinigbe ti tu awọn miran silẹ lẹyin ti wọn gba owo idande ẹmi wọn lọwọ ẹbi ati ara.


‘’Gbogbo ipa ti Mamu n sa lati ri pe wọn doola ẹmi awọn to wa ni panpẹ awọn ajinigbe ni ijọba apapọ Naijiria ko fi ọwọ si rara.’’ ‘’N ṣe ni wọn n dunkoko mọ, ti wọn si n ba orukọ rẹ jẹ ni gbogbo igba.’’ ‘’Bakan naa, kii ṣe igba akọkọ niyii ti arakunrin naa yoo ke gbajare sita pe awọn kan n lepa ẹmi oun fun iṣẹ ilu ti oun n ṣe.’’ Ọjọ kejidinlọgbọn,Oṣu Kẹta ni awn agbebọn naa ṣekọlu si ọkọ oju irin opopona Kaduna si Abuja, ti wọn si ko awọn eniyan to fẹrẹ to irinwo eniyan. Titi di asiko yii, awọn eniyan to le ni ọgọta ṣi wa ni ahamọ awọn agbebọn, nigba ti awọn miran ti ku. Amọ ajinigbe ti tu awọn miran silẹ lẹyin ti wọn gba owo idande ẹmi wọn lọwọ ẹbi ati ara.


Obìnrin méjì tó ni ibùdó tí wọ́n ti ń ta ọmọ ní N400,000 rugi oyin l‘Ogun

Ọwọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun ti tẹ obinrin meji, Christiana D'ivoire Iyama ati Margaret Ogwu lori ẹsun pe wọn da ibudo ti wọn ti n ta ọmọ silẹ. Akara awọn afurasi naa tu sepo lẹyin ti wọn fi ọrọ wọn lọ ni agọ ọlọpaa to wa ni Agbado, nipinlẹ Ọhun. Ọlọpaa ni ile kan to wa ni ojule kẹrin, ni adugbo Ibrahim Famuyiwa ni wọn ti n ṣiṣẹ laabi naa. Gẹgẹ bii ohun ti a gbọ, ṣe ni awọn afurasi naa maa n bẹ awọn ọkunrin lọwẹ lati fun obinrin loyun, ti yoo si ta awọn ọmọ ti wọn ba bi lẹyin ọjọ ikunlẹ. Ninu atẹjade kan ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun, Abimbola Oyeyemi, fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni ọjọ kẹtadinlọgbọn, oṣu Kejọ, ọdun 2022 yii ni ọwọ tẹ awọn afurasi naa. Oyeyemi sọ pe iwadii awọn fi han pe, Margaret Ogwu wa lara awọn ọdọbinrin ti Christiana D'ivoire gba sile, ti ọkunrin kan fun loyun, ti wọn si ta ọmọ jojolo naa ni ẹgbẹrun lọna irinwo naira.


Gẹgẹ bii ohun ti a gbọ, ṣe ni awọn afurasi naa maa n bẹ awọn ọkunrin lọwẹ lati fun obinrin loyun, ti yoo si ta awọn ọmọ ti wọn ba bi lẹyin ọjọ ikunlẹ. Ninu atẹjade kan ti agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun, Abimbola Oyeyemi, fi ṣọwọ si awọn akọroyin, o ni ọjọ kẹtadinlọgbọn, oṣu Kejọ, ọdun 2022 yii ni ọwọ tẹ awọn afurasi naa. Oyeyemi sọ pe iwadii awọn fi han pe, Margaret Ogwu wa lara awọn ọdọbinrin ti Christiana D'ivoire gba sile, ti ọkunrin kan fun loyun, ti wọn si ta ọmọ jojolo naa ni ẹgbẹrun lọna irinwo naira. Ọlọpaa ni D'ivoire tun jẹwọ pe ọmọ mẹta ni oun ti ta ninu owo naa ki aṣiri to tu. Ẹwẹ, kọmiṣọna ọlọpaa ipinlẹ Ogun, Lanre Bankole ti paṣẹ ki wọn tari ọrọ naa lọ si ẹka CID to n ṣe iwadii iwa ọdaran fun iwadii ni kikun, ki awọn afurasi ọhun si le foju bale ẹjọ ni kankan.


Ọlọpaa ni D'ivoire tun jẹwọ pe ọmọ mẹta ni oun ti ta ninu owo naa ki aṣiri to tu. Ẹwẹ, kọmiṣọna ọlọpaa ipinlẹ Ogun, Lanre Bankole ti paṣẹ ki wọn tari ọrọ naa lọ si ẹka CID to n ṣe iwadii iwa ọdaran fun iwadii ni kikun, ki awọn afurasi ọhun si le foju bale ẹjọ ni kankan.


Charles Olumo Agbako ń ṣe àìsàn ńlá, ó ní ara ń ni òun

Òdú ni gbajúgbajà òṣèré tíátà nnì, Abdulsalam Ishola ẹni tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ̀ sí Charles Olúmọ Àgbákò lagbo tiata. Láàárín ọdún 1990 sí ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2000, àwọn ipa líle tí Charles Olúmọ Àgbákò máa ń kó nínú eré jẹ́ kó di ìlú mọ̀ọ́kà láàárín àwọn àgbà òṣèré. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún yìí, gbajúmọ̀ òṣèré yìí gba ikọ̀ BBC Yorùbá ní àlejò, tí baba naa sì ṣàlàyé bí ìrìnàjò wọn nínú eré sinimá ṣe bẹ̀rẹ̀. Bakan naa lo tun salaye àwọn ipa ribiribi to ti ko sẹyin ninu eré sinimá nínú ìgbésí ayé wọn. Kódà bàbá Charles Olúmọ Àgbákò fi yé wa nígbà náà wí pé, kokoko ni ara ọta oun le. Agbako ni oun ṣì lè ṣeré tíátà ti wọ́n bá pe oun sí iṣẹ́ pẹ̀lú bí ọjọ́ orí oun ṣe ti ń súnmọ́ ọgọ́rùn-ún ọdún lọ.


Bakan naa lo tun salaye àwọn ipa ribiribi to ti ko sẹyin ninu eré sinimá nínú ìgbésí ayé wọn. Kódà bàbá Charles Olúmọ Àgbákò fi yé wa nígbà náà wí pé, kokoko ni ara ọta oun le. Agbako ni oun ṣì lè ṣeré tíátà ti wọ́n bá pe oun sí iṣẹ́ pẹ̀lú bí ọjọ́ orí oun ṣe ti ń súnmọ́ ọgọ́rùn-ún ọdún lọ. Eyi lo mu ko jẹ ìyàlẹ́nu nla fún BBC Yoruba nígbà tí a gbọ́ wí pé bàbá tó ń fò sókè ní bi oṣù mélòó kan sẹ́yìn ni òjòjò ń ṣe Ògún rẹ̀ báyìí. Nígbà tí BBC News Yorùbá kàn sí ilé bàbá Charles Olúmọ Àgbákò láti mọ ipò ìlera tí bàbá náà wà, àgbà òṣèré náà ṣàlàyé bí àárẹ̀ tó ń ba jà ṣe bẹ̀rẹ̀ ní bí ọdún díẹ̀ sẹ́yìn. Àgbákò ṣàlàyé pé ní ọdún díẹ̀ sẹ́yìn ni òun ṣàdédé ri wí pé òun kò le yàgbẹ́ tàbí tọ̀ ní ìrọ̀rùn.


Eyi lo mu ko jẹ ìyàlẹ́nu nla fún BBC Yoruba nígbà tí a gbọ́ wí pé bàbá tó ń fò sókè ní bi oṣù mélòó kan sẹ́yìn ni òjòjò ń ṣe Ògún rẹ̀ báyìí. Nígbà tí BBC News Yorùbá kàn sí ilé bàbá Charles Olúmọ Àgbákò láti mọ ipò ìlera tí bàbá náà wà, àgbà òṣèré náà ṣàlàyé bí àárẹ̀ tó ń ba jà ṣe bẹ̀rẹ̀ ní bí ọdún díẹ̀ sẹ́yìn. Àgbákò ṣàlàyé pé ní ọdún díẹ̀ sẹ́yìn ni òun ṣàdédé ri wí pé òun kò le yàgbẹ́ tàbí tọ̀ ní ìrọ̀rùn. Ó ní èyí ló mú kí ọ̀kan nínú àwọn ọmọ òun gbé òun lọ sí ilé ìwòsàn fún ìtọ́jú, tí àwọn dókítà sì ní iṣẹ́ abẹ ló le tán ìṣòro ohun tó ń bá òun fínra lọ́dún náà. Ó fi kun pé, lẹ́yìn ìgbà díẹ̀ tí wọ́n ṣe iṣẹ́ abẹ náà tán, ni ojú ọgbẹ́ ibi tí wọ́n ti ṣe iṣẹ́ abẹ ọ̀hún máa ń da òun láàmú tí òun sì tún padà lọ sí ilé ìwòsàn náà. "Nígbà tí mo padà lọ sí ilé ìwòsàn, wọ́n fún mi ní àwọn òògùn àti nǹkan mìíràn láti máa lò láti fi tọ́jú ibi ojú ọgbẹ́ náà" Charles Olúmọ Àgbákò tẹ̀síwájú pé, lẹ́nu ọjọ́ mẹ́ta yìí ni òun tún ń ri pé àti yàgbẹ́ àti tọ̀, tún bẹ̀rẹ̀ sí ní di ìjọ̀gbọ̀n.


Ó ní èyí ló mú kí ọ̀kan nínú àwọn ọmọ òun gbé òun lọ sí ilé ìwòsàn fún ìtọ́jú, tí àwọn dókítà sì ní iṣẹ́ abẹ ló le tán ìṣòro ohun tó ń bá òun fínra lọ́dún náà. Ó fi kun pé, lẹ́yìn ìgbà díẹ̀ tí wọ́n ṣe iṣẹ́ abẹ náà tán, ni ojú ọgbẹ́ ibi tí wọ́n ti ṣe iṣẹ́ abẹ ọ̀hún máa ń da òun láàmú tí òun sì tún padà lọ sí ilé ìwòsàn náà. "Nígbà tí mo padà lọ sí ilé ìwòsàn, wọ́n fún mi ní àwọn òògùn àti nǹkan mìíràn láti máa lò láti fi tọ́jú ibi ojú ọgbẹ́ náà" Charles Olúmọ Àgbákò tẹ̀síwájú pé, lẹ́nu ọjọ́ mẹ́ta yìí ni òun tún ń ri pé àti yàgbẹ́ àti tọ̀, tún bẹ̀rẹ̀ sí ní di ìjọ̀gbọ̀n. Ó ní dókítà ní ó jẹ́ kí ó yé òun wí pé, iṣẹ́ abẹ ọjọ́ kìíní kò jìnà wọnú èyí ló sì fa àìlera gbogbo ìgbà tó ń bá òun fínra báyìí. Bákan náà ló ní wọ́n jẹ́ kó yé òun wí pé ìfun òun ti já sínú ẹpọ̀n òun tí àwọn sì nílò láti ko kúrò níbẹ̀, ko le bọ́ sí àyè tó yẹ kó wà gangan nínú ikùn. Ó ṣàlàyé pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn dókítà ní òun kò le ṣe iṣẹ́ abẹ bíi ti ìgbà àkọ́kọ́ mọ́, àwọn ìgbésẹ̀ wà tí wọn yóò gbé láti mú kí ìfun náà padà sí ààyè rẹ̀, kí ìnira tí ó ń kó bá òun náà dínkù jọjọ.


Ó ní dókítà ní ó jẹ́ kí ó yé òun wí pé, iṣẹ́ abẹ ọjọ́ kìíní kò jìnà wọnú èyí ló sì fa àìlera gbogbo ìgbà tó ń bá òun fínra báyìí. Bákan náà ló ní wọ́n jẹ́ kó yé òun wí pé ìfun òun ti já sínú ẹpọ̀n òun tí àwọn sì nílò láti ko kúrò níbẹ̀, ko le bọ́ sí àyè tó yẹ kó wà gangan nínú ikùn. Ó ṣàlàyé pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn dókítà ní òun kò le ṣe iṣẹ́ abẹ bíi ti ìgbà àkọ́kọ́ mọ́, àwọn ìgbésẹ̀ wà tí wọn yóò gbé láti mú kí ìfun náà padà sí ààyè rẹ̀, kí ìnira tí ó ń kó bá òun náà dínkù jọjọ. "Nígbà tí mo dé ilé ìwòsàn, dókítà ní mi ò le ṣe iṣẹ́ abẹ mọ́, wọ́n ní ki n ṣáà ma lọ lo oògùn, gbogbo ògùn tí wọ́n ń kọ fún mi ni mò ń rà, tí àwọn ènìyàn mi dẹ̀ ń rà fún mi." Àgbákò ní lóòótọ́ ni àwọn ògùn tí àwọn dókítà kọ fún òun ń ṣiṣẹ́ àmọ́ ọjọ́ mẹ́ta mẹ́ta ni òun gba abẹ́rẹ́. O ni awọn abẹrẹ yii lo wa láti fi mú àdínkù bá ìnira tí àìlera ọhun ń kó bá òun.


"Nígbà tí mo dé ilé ìwòsàn, dókítà ní mi ò le ṣe iṣẹ́ abẹ mọ́, wọ́n ní ki n ṣáà ma lọ lo oògùn, gbogbo ògùn tí wọ́n ń kọ fún mi ni mò ń rà, tí àwọn ènìyàn mi dẹ̀ ń rà fún mi." Àgbákò ní lóòótọ́ ni àwọn ògùn tí àwọn dókítà kọ fún òun ń ṣiṣẹ́ àmọ́ ọjọ́ mẹ́ta mẹ́ta ni òun gba abẹ́rẹ́. O ni awọn abẹrẹ yii lo wa láti fi mú àdínkù bá ìnira tí àìlera ọhun ń kó bá òun. Ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó ni àwọn ń run sórí àwọn ògùn àti abẹ́rẹ́ yìí, tó sì jẹ́ wí pé kò sí òkun àti ìlera pípé fún òun láti lọ sí oko eré sinimá mọ́. Agbako ni ọ̀wọ́ nǹkan tí àwọn ènìyàn fi ń ran òun lọ́wọ́ nikan lo ku, ti oun n jẹ. Ìyàwó ọmọ Charles Olúmọ Àgbákò, Olamide tó ń tọ́jú bàbá ṣàlàyé fún BBC News Yorùbá pé láti nǹkan bí oṣù mẹ́fà sẹ́yìn, tí ara bàbá kò ti yá, ni òun ti wà pẹ̀lú wọn.


Ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó ni àwọn ń run sórí àwọn ògùn àti abẹ́rẹ́ yìí, tó sì jẹ́ wí pé kò sí òkun àti ìlera pípé fún òun láti lọ sí oko eré sinimá mọ́. Agbako ni ọ̀wọ́ nǹkan tí àwọn ènìyàn fi ń ran òun lọ́wọ́ nikan lo ku, ti oun n jẹ. Ìyàwó ọmọ Charles Olúmọ Àgbákò, Olamide tó ń tọ́jú bàbá ṣàlàyé fún BBC News Yorùbá pé láti nǹkan bí oṣù mẹ́fà sẹ́yìn, tí ara bàbá kò ti yá, ni òun ti wà pẹ̀lú wọn. Olamide ní ó jẹ́ ohun tó máa ń ba òun àti àwọn ọmọ bàbá lọ́kàn jẹ́ nígbà tí bàbá bá ń tọrọ ikú fún ara wọn nítorí bí ara ṣe ń ni wọn. Ó ní lóòótọ́ ni pé bàbá Àgbákò ti dàgbà, àmọ́ àwọn ò mọ iye ọdún tí Ọlọ́run kọ fún wọn nítorí náà kò ní wù wá kí wọ́n lo ìgbésí ayé wọn tó kù nínú ìnira. Ó fi kun pé ìrànlọ́wọ́ àwọn ọmọ Nàìjíríà ni bàbá Àgbákò nílò lásìkò láti fi bọ́ lọ́wọ́ ìnira tí bàbá náà ń kojú lásìkò yìí.


Olamide ní ó jẹ́ ohun tó máa ń ba òun àti àwọn ọmọ bàbá lọ́kàn jẹ́ nígbà tí bàbá bá ń tọrọ ikú fún ara wọn nítorí bí ara ṣe ń ni wọn. Ó ní lóòótọ́ ni pé bàbá Àgbákò ti dàgbà, àmọ́ àwọn ò mọ iye ọdún tí Ọlọ́run kọ fún wọn nítorí náà kò ní wù wá kí wọ́n lo ìgbésí ayé wọn tó kù nínú ìnira. Ó fi kun pé ìrànlọ́wọ́ àwọn ọmọ Nàìjíríà ni bàbá Àgbákò nílò lásìkò láti fi bọ́ lọ́wọ́ ìnira tí bàbá náà ń kojú lásìkò yìí.


Ọmọ ẹgbẹ́ Boko Haram tó lé ní 100 rí sómi

Awọn adari ikọ Boko Haram to le ni ọgọrun ti ri si omi lasiko ti wọn n sa asala fun ẹmi wọn lọwọ ikọ ọmọogun Naijiria to ṣigun bo wọn. Ipinlẹ Borno ni ikọ Ọmọogun ofurufu ati tori ilẹ ti kọju ija si awọn agbesunmọmi naa. Ninu ọrọ wọn, ileeṣẹ ọmọogun Naijiria ni gbogbo ibi ti wọn n sa pamọ si ni igbo Sambisa ni wọn ṣekọlu si patapata. Bakan naa ni awọn ikọ Boko Haram miran sa asala fun ẹmi wọn nitori ojo arọrọda to waye ni ipagọ wọn nibẹ. Awọn ẹṣọ alaabo ni oku awọn eniyan ti wọn yọ kuro ninu omi, ju ọgọrun lọ, ti wọn si ti sin wọn. Gẹgẹ bi iroyin ṣe fi lede, ojo arọrọda to fa omiyalẹ ni agbegbe Yedzaram lo ṣe akoba fun awọn agbegbe ti awọn ẹṣọ alaabo wa, ti eyi si mu ki wọn sa kuro nibẹ lati doola ẹmi ara wọn.


Bakan naa ni awọn ikọ Boko Haram miran sa asala fun ẹmi wọn nitori ojo arọrọda to waye ni ipagọ wọn nibẹ. Awọn ẹṣọ alaabo ni oku awọn eniyan ti wọn yọ kuro ninu omi, ju ọgọrun lọ, ti wọn si ti sin wọn. Gẹgẹ bi iroyin ṣe fi lede, ojo arọrọda to fa omiyalẹ ni agbegbe Yedzaram lo ṣe akoba fun awọn agbegbe ti awọn ẹṣọ alaabo wa, ti eyi si mu ki wọn sa kuro nibẹ lati doola ẹmi ara wọn. Lati igba ti ogun ikọ Boko Harm yii ti bẹrẹ ni nkan bii ọdun mẹwaa ṣẹyin, ẹgbẹgbẹrun eniyan lo ti ku, ti awọn eniyan to le ni miliọnu meji si ti di alairile gbe. Amọ laipẹ yii ni Ajọ eleto aabo ni Naijiria pẹlu awọn adari wọn gbe igbeṣẹ lati koju ija kọ wọn ni ara ọtọ, ti eyi si mu aṣeyọri dani. Bakan naa ni a ri awọn ikọ Boko Haram naa to jọwọ ara wọn, ti wọn si wa ni panpẹ ijọba.


Lati igba ti ogun ikọ Boko Harm yii ti bẹrẹ ni nkan bii ọdun mẹwaa ṣẹyin, ẹgbẹgbẹrun eniyan lo ti ku, ti awọn eniyan to le ni miliọnu meji si ti di alairile gbe. Amọ laipẹ yii ni Ajọ eleto aabo ni Naijiria pẹlu awọn adari wọn gbe igbeṣẹ lati koju ija kọ wọn ni ara ọtọ, ti eyi si mu aṣeyọri dani. Bakan naa ni a ri awọn ikọ Boko Haram naa to jọwọ ara wọn, ti wọn si wa ni panpẹ ijọba. Awọn ikọ agbesunmọmi bii ISWAP ati ANSARU lo n ṣọṣẹ ni ẹkun ariwa orilẹede Naijiria fun ọpọlọpọ ọdun bayii.


Awọn ikọ agbesunmọmi bii ISWAP ati ANSARU lo n ṣọṣẹ ni ẹkun ariwa orilẹede Naijiria fun ọpọlọpọ ọdun bayii.


Àwọn dókítà ti ń káyà sókè torí ìlera Ọbabìnrin Elizabeth Keji

Iroyin to n tẹ lọwọ ni yajo yajo ti fi ye wa pe Ọbabinrin ilẹ Gẹẹsi, Elizabeth keji ti wa labẹ itọju fun ilera rẹ. Aafin Balmoral ni Ọbabinrin wa, to ti n gba itọju naa. Gẹgẹ bi ikede kan to tẹ BBC lọwa lati aafin  Burkingham, awọn dokita to n se itọju Ọbabinrin Elizabeth ti n paya lori ilera rẹ. “Nitori ayẹwo ti wọn se fun Ọbabinrin ni aarọ yii, awọn dokita to n se itọju Ọbabinrin Elizabeth ti n paya lori ilera rẹ. Awọn dokita naa si ti daba pe ko wa labẹ itọju to lagbara. Amọ ara Ọbabinrin ko lelẹ ni Balmoral.” Wọn ti wa fi ipo ti ilera Ọbabinrin Elizabeth Keji wa, to awọn mọlẹbi rẹ leti.


“Nitori ayẹwo ti wọn se fun Ọbabinrin ni aarọ yii, awọn dokita to n se itọju Ọbabinrin Elizabeth ti n paya lori ilera rẹ. Awọn dokita naa si ti daba pe ko wa labẹ itọju to lagbara. Amọ ara Ọbabinrin ko lelẹ ni Balmoral.” Wọn ti wa fi ipo ti ilera Ọbabinrin Elizabeth Keji wa, to awọn mọlẹbi rẹ leti. Ikede yii lo waye lyin ti Ọbabinrin Elizabeth keji, tii se ẹni ọdun mẹrindinlọgọrun yẹba kuro ninu ipade igbimọ kan to n waye lori ayelujara lọjọ Iọjọ ana. Awọn dokita si lo gba niyanju lati lọ fun ara nisinmi. Olootu agba, Liz Truss ni iroyin ailera Ọbabinrin Elizabeth keji ti ko irẹwẹsi ọkan ba ọpọ eeyan nilẹ UK.


Ikede yii lo waye lyin ti Ọbabinrin Elizabeth keji, tii se ẹni ọdun mẹrindinlọgọrun yẹba kuro ninu ipade igbimọ kan to n waye lori ayelujara lọjọ Iọjọ ana. Awọn dokita si lo gba niyanju lati lọ fun ara nisinmi. Olootu agba, Liz Truss ni iroyin ailera Ọbabinrin Elizabeth keji ti ko irẹwẹsi ọkan ba ọpọ eeyan nilẹ UK. “Ọkan mi ati ti awọn olugbe orilẹede UK wa pẹlu Ọbabinrin ati awọn mọlẹbi lasiko yii.” Ọbabinrin yan Ms Liz Truss, gẹgẹ bi olootu ijọba ni Balmoral lọjọ Iṣegun lẹyin ti ko le gbera lọ sibi ayẹyẹ naa niluu London.


“Ọkan mi ati ti awọn olugbe orilẹede UK wa pẹlu Ọbabinrin ati awọn mọlẹbi lasiko yii.” Ọbabinrin yan Ms Liz Truss, gẹgẹ bi olootu ijọba ni Balmoral lọjọ Iṣegun lẹyin ti ko le gbera lọ sibi ayẹyẹ naa niluu London.


Auxilliary fèsì lórí ìkọlù tó wáyé sí ọmọ Aláàfin

Alaga igbimọ to n ṣe akoso gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo, Alhaji Mukaila Lamidi, ti ọpọ mọ si Auxilliary, ti sọrọ lori ẹsun ti ọmọ Alaafin, Akeem Adeyemi fi kan pe o ṣe ikọlu si oun. Bẹẹ ba gbagbe, a mu iroyin wa fun yin laipẹ yii pe awọn janduku kan kọlu Ọmọọba Adeyemi, ti eeyan mẹrin si fara pa. Nigba to n ba BBC Yoruba sọrọ, Adeyemi ni awọn afurasi janduku to kọlu oun wọ asọ awọn ọmọ ẹgbẹ alakoso gareeji nipinlẹ Oyo labẹ Alhaji Mukaila Lamidi. Idi ree ti BBC Yoruba fi tiraka lati gbọ tẹnu Alhaji Mukaila Lamidi, ti ọpọ eeyan tun mọ si Auxilliary, ko le salaye tiẹ naa lori isẹlẹ yii. Auxilliary, ẹni tiamugbalẹgbẹ rẹ, Adekunle Gaisu gba ẹnu rẹ sọrọ ni, irọ to jina si ootọ ni ẹsun naa nitori ko si nkan to jọ mọ bẹẹ. O ni ko si nnkan to jọ mọ pe awọn ẹgbẹ awakọ tabi olori wọn ṣe ikolu si ẹni kankan. Gaisu salaye pe ko si ẹri kankan lati fi idi isẹlẹ naa mulẹ tabi pe awọn ọmọ ẹgbẹ Auxilliary lo ṣe ikọlu naa.


Auxilliary, ẹni tiamugbalẹgbẹ rẹ, Adekunle Gaisu gba ẹnu rẹ sọrọ ni, irọ to jina si ootọ ni ẹsun naa nitori ko si nkan to jọ mọ bẹẹ. O ni ko si nnkan to jọ mọ pe awọn ẹgbẹ awakọ tabi olori wọn ṣe ikolu si ẹni kankan. Gaisu salaye pe ko si ẹri kankan lati fi idi isẹlẹ naa mulẹ tabi pe awọn ọmọ ẹgbẹ Auxilliary lo ṣe ikọlu naa. “Ti nnkan bayii ba ṣelẹ, o yẹ ki a ri bi nnkan bayii se waye sugbọn ko si nkan to jọ mọ bẹẹ rara. “Ibi ti wọn ni nkan ti sẹlẹ, ko si nkankan to jọ mọ pe ẹnikẹni ṣe ikọlu si ọmọba Adeyemi nibẹ nitori ko si nkankan nibẹ. “Ko si ibi nnkan naa maa ṣe ṣelẹ ti ko fi ni da oju ẹni kan mọ."


“Ti nnkan bayii ba ṣelẹ, o yẹ ki a ri bi nnkan bayii se waye sugbọn ko si nkan to jọ mọ bẹẹ rara. “Ibi ti wọn ni nkan ti sẹlẹ, ko si nkankan to jọ mọ pe ẹnikẹni ṣe ikọlu si ọmọba Adeyemi nibẹ nitori ko si nkankan nibẹ. “Ko si ibi nnkan naa maa ṣe ṣelẹ ti ko fi ni da oju ẹni kan mọ." “Ọrọ yii dun Auxilliary gan nitori ẹni to ti ni orukọ ti wọn fẹ ba orukọ rẹ jẹ ni . “Koda, iwadi ti bẹrẹ lori ẹsun naa lati sawari awọn ti wọn n ṣe ikọlu si Asofin ọhun sugbọn awa mọ pe irọ to jina si ootọ ni.” Ọjọ Satide si ni isẹlẹ naa waye lagbegbe Alakia nilu Ibadan lasiko ti Ọmọọba Adeyemi n bọ lati ilu Ile Ife pẹlu awọn ọmọlẹyin rẹ kan. Eeyan mẹrin ni asofin Adeyemi sọ pe o fara pa ninu isẹlẹ naa, to si ti gbe wọn lọ sile iwosan. Awọn gende agbebọ̀ọn kan ti kọ lu Họnọrabu Akeem Adeyemi, to jẹ ọmọ Alaafin Ọyọ to waja laipẹ yii.


“Ọrọ yii dun Auxilliary gan nitori ẹni to ti ni orukọ ti wọn fẹ ba orukọ rẹ jẹ ni . “Koda, iwadi ti bẹrẹ lori ẹsun naa lati sawari awọn ti wọn n ṣe ikọlu si Asofin ọhun sugbọn awa mọ pe irọ to jina si ootọ ni.” Ọjọ Satide si ni isẹlẹ naa waye lagbegbe Alakia nilu Ibadan lasiko ti Ọmọọba Adeyemi n bọ lati ilu Ile Ife pẹlu awọn ọmọlẹyin rẹ kan. Eeyan mẹrin ni asofin Adeyemi sọ pe o fara pa ninu isẹlẹ naa, to si ti gbe wọn lọ sile iwosan. Awọn gende agbebọ̀ọn kan ti kọ lu Họnọrabu Akeem Adeyemi, to jẹ ọmọ Alaafin Ọyọ to waja laipẹ yii. Adeyemi, lasiko to n ba BBC Yoruba sọrọ lori isẹlẹ naa, sọ iriri rẹ nipa awọn agbebọn to kọ lu u. Adeyemi wa fi ẹsun kan awọn ọmọlẹyin alaga ẹgbẹ to n se akoso gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo, Alhaji Mukaila Lamidi, ta tun mọ si Auxiliary. Asofin naa ni awọn ọmọ ẹyin Auxilliary yii lo ṣe ikọlu si ọkọ oun. Ọjọ Satide si ni isẹlẹ naa waye.


Adeyemi, lasiko to n ba BBC Yoruba sọrọ lori isẹlẹ naa, sọ iriri rẹ nipa awọn agbebọn to kọ lu u. Adeyemi wa fi ẹsun kan awọn ọmọlẹyin alaga ẹgbẹ to n se akoso gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo, Alhaji Mukaila Lamidi, ta tun mọ si Auxiliary. Asofin naa ni awọn ọmọ ẹyin Auxilliary yii lo ṣe ikọlu si ọkọ oun. Ọjọ Satide si ni isẹlẹ naa waye. Adeyemi ni awọn eniyan to wa ninu ọkọ oun naa lo fara pa yanna-yanna. O ni o ṣeeṣe ko jẹ nitori akọle ẹgbẹ oṣelu APC to wa lara ọkọ oun ati aworan Tinubu to wa nibẹ, lo jẹ ki wọn ṣekọlu si oun. Ọmọọba Adeyemi ni awọn n bọ lati ibi ayẹyẹ kan, ni wọn ṣekọlu si awọn ni agbegbe Alakia, bi wọn ṣe n wọnu ibadan lati Ile Ifẹ.


Adeyemi ni awọn eniyan to wa ninu ọkọ oun naa lo fara pa yanna-yanna. O ni o ṣeeṣe ko jẹ nitori akọle ẹgbẹ oṣelu APC to wa lara ọkọ oun ati aworan Tinubu to wa nibẹ, lo jẹ ki wọn ṣekọlu si oun. Ọmọọba Adeyemi ni awọn n bọ lati ibi ayẹyẹ kan, ni wọn ṣekọlu si awọn ni agbegbe Alakia, bi wọn ṣe n wọnu ibadan lati Ile Ifẹ. Awọn janduku to fẹsun kan pe wọn ṣekọlu si wọn naa ni wọn yabo wọn pẹlu ọga wọn to wa nibẹ. Awọn afurasi janduku naa si lo ni wọn wọ asọ awọn ọmọ ẹgbẹ to n se akoso gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo to wa labẹ akoso Auxilliary. ‘’N ṣe ni wọn bọ si ori titi, ti wọn si bẹrẹ si sa awọn eeyan mi ni ada.’’ A ti wa ni ibadan tan, ti wọn bẹrẹ si ni pariwo ole!


Awọn janduku to fẹsun kan pe wọn ṣekọlu si wọn naa ni wọn yabo wọn pẹlu ọga wọn to wa nibẹ. Awọn afurasi janduku naa si lo ni wọn wọ asọ awọn ọmọ ẹgbẹ to n se akoso gareeji ọkọ nipinlẹ Oyo to wa labẹ akoso Auxilliary. ‘’N ṣe ni wọn bọ si ori titi, ti wọn si bẹrẹ si sa awọn eeyan mi ni ada.’’ A ti wa ni ibadan tan, ti wọn bẹrẹ si ni pariwo ole! Ole! ẹ pa wọn, ẹ ṣe wọn leṣe’’ ‘’Awọn eniyan wa gbiyanju lati sa kuro nibẹ, ki wọn doola ẹmi wọn amọ awọn kan farapa’’ O to eniyan mẹrin ti a gbe lọ si ileewosan nigba ta de Ọyọ. Bakan naa lo fikun un pe wọn ti fi isẹlẹ naa to ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Oyo leti.


Ole! ẹ pa wọn, ẹ ṣe wọn leṣe’’ ‘’Awọn eniyan wa gbiyanju lati sa kuro nibẹ, ki wọn doola ẹmi wọn amọ awọn kan farapa’’ O to eniyan mẹrin ti a gbe lọ si ileewosan nigba ta de Ọyọ. Bakan naa lo fikun un pe wọn ti fi isẹlẹ naa to ileeṣẹ ọlọpaa nipinlẹ Oyo leti. BBC Yoruba tun kan si Auxilaary ti Adeyemi fi ẹsun kan, lati gbọ tẹnu rẹ. Amọ gbogbo iyanju wa lati pe e lori foonu rẹ lo ja si pabo nitori ko gbe ipe wa. Ninu ọrọ tirẹ, agbẹnusọ fun ẹgbẹ to n se akoso ibudokọ gareeji nipinlẹ Oyo, PMS, ni awọn ko tii gbọ nipa iṣẹlẹ naa.


BBC Yoruba tun kan si Auxilaary ti Adeyemi fi ẹsun kan, lati gbọ tẹnu rẹ. Amọ gbogbo iyanju wa lati pe e lori foonu rẹ lo ja si pabo nitori ko gbe ipe wa. Ninu ọrọ tirẹ, agbẹnusọ fun ẹgbẹ to n se akoso ibudokọ gareeji nipinlẹ Oyo, PMS, ni awọn ko tii gbọ nipa iṣẹlẹ naa. O ni awọn yoo ṣewadii ni ẹkunrẹrẹ, ti awọn yoo si sọrọ lori rẹ laipẹ. Bakan naa ni alukoro fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Oyo ko gbe ipe wa lati salaye lori isẹlẹ naa.


O ni awọn yoo ṣewadii ni ẹkunrẹrẹ, ti awọn yoo si sọrọ lori rẹ laipẹ. Bakan naa ni alukoro fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Oyo ko gbe ipe wa lati salaye lori isẹlẹ naa.


Ìpènijà márùn ún tí yóò kojú olóòtú ìjọba tuntun ní UK

Ọjọ kẹfa, oṣu Kẹsan an, ọdun 2022 yii ni wọn burawọle fun olootu ijọba tuntun ni UK, iyẹn Liz Truss. Iburawọle naa lo waye lẹyin ti wọn ti kọkọ dibo yan ninu ẹgbẹ oṣelu Conservative. Truss ni obinrin kẹta ninu itan ilẹ Gẹẹsi ti yoo di ipo naa mu lẹyin Margaret Thatcher ati Theresa May. Amọ ṣa, bo tilẹ jẹ pe ọpọ eeyan kaakiri agbaye lo ti bẹrẹ si n ki Truss ku oriire ipo tuntun naa, oniruru ipenija ni olootu ijọba tuntun ọhun jogun ba. Akọkọ ni ipenija ọwọngogo ounjẹ atawọn nnkan mii to gbode kaakiri agbaye, lọwọ yii. Iye owo ti wọn n ra gaasi ati ina ijọba ti gbowo lori ni UK gẹgẹ bo ṣe wa lawọn orilẹ-ede mii kaakiri agbaye.


Amọ ṣa, bo tilẹ jẹ pe ọpọ eeyan kaakiri agbaye lo ti bẹrẹ si n ki Truss ku oriire ipo tuntun naa, oniruru ipenija ni olootu ijọba tuntun ọhun jogun ba. Akọkọ ni ipenija ọwọngogo ounjẹ atawọn nnkan mii to gbode kaakiri agbaye, lọwọ yii. Iye owo ti wọn n ra gaasi ati ina ijọba ti gbowo lori ni UK gẹgẹ bo ṣe wa lawọn orilẹ-ede mii kaakiri agbaye. Ekeji ni eto ọrọ aje to dẹnukọlẹ, awọn onimọ ti sọ pe eto ọrọ aje ilẹ Gẹẹsi ko ṣe daadaa bii ti atẹyinwa bo tilẹ jẹ pe ọpọ awọn eeyan kaakiri agbaye lo n tẹkọ leti si orilẹ-ede ọhun. Ipenija kẹta ni igbesẹ Britian lati kuro lara Eruope, iyẹn Brexit, eyii ti wọn ko tii yanju. Bo tilẹ jẹ pe wọn ti n ṣe aṣeyọri igbesẹ naa, awọn nnkankan wa ti wọn ko tii yanju bii ala ilẹ laarin rẹ ati Northern Ireland, eyii to jẹ ara ilẹ UK ati Republic of Ireland ti wọn jẹ ọmọ ẹgbẹ European Union.


Ekeji ni eto ọrọ aje to dẹnukọlẹ, awọn onimọ ti sọ pe eto ọrọ aje ilẹ Gẹẹsi ko ṣe daadaa bii ti atẹyinwa bo tilẹ jẹ pe ọpọ awọn eeyan kaakiri agbaye lo n tẹkọ leti si orilẹ-ede ọhun. Ipenija kẹta ni igbesẹ Britian lati kuro lara Eruope, iyẹn Brexit, eyii ti wọn ko tii yanju. Bo tilẹ jẹ pe wọn ti n ṣe aṣeyọri igbesẹ naa, awọn nnkankan wa ti wọn ko tii yanju bii ala ilẹ laarin rẹ ati Northern Ireland, eyii to jẹ ara ilẹ UK ati Republic of Ireland ti wọn jẹ ọmọ ẹgbẹ European Union. Ipenija kẹrin ni bi awọn awakọ atawọn oṣiṣẹ ọkọ oju irin ṣe da isẹ silẹ laarin ọdun yii. Gẹgẹ bii ohun ti awọn onimọ sọ, ipenijna karun un ni ipinya to n waye lọwọlọwọ ninu ẹgbẹ oṣẹlu Conservative, ti Liz Truss funra rẹ ti wa. Ki lo ti sẹlẹ ṣaaju?


Ipenija kẹrin ni bi awọn awakọ atawọn oṣiṣẹ ọkọ oju irin ṣe da isẹ silẹ laarin ọdun yii. Gẹgẹ bii ohun ti awọn onimọ sọ, ipenijna karun un ni ipinya to n waye lọwọlọwọ ninu ẹgbẹ oṣẹlu Conservative, ti Liz Truss funra rẹ ti wa. Ki lo ti sẹlẹ ṣaaju? Ọjọ Aje, ọjọ karun un, oṣu Kẹsan an, ọdun 2022 yii ni wọn kede Liz Truss gẹgẹ bii olootu ijọba ilẹ Gẹẹsi tuntun. Ikede naa waye lẹyi ti Truss jawe olubori ninu dibo awọn adari ẹgbẹ oṣelu Conservative. Truss ni apapọ ibo 81,326 lati fidi alatako rẹ, Rishi Sunak to ni apapọ ibo 60,399 janlẹ.


Ọjọ Aje, ọjọ karun un, oṣu Kẹsan an, ọdun 2022 yii ni wọn kede Liz Truss gẹgẹ bii olootu ijọba ilẹ Gẹẹsi tuntun. Ikede naa waye lẹyi ti Truss jawe olubori ninu dibo awọn adari ẹgbẹ oṣelu Conservative. Truss ni apapọ ibo 81,326 lati fidi alatako rẹ, Rishi Sunak to ni apapọ ibo 60,399 janlẹ. Ni bayii, Truss ni yoo joko sori aga Boris Johnson to kọwe fi ipo naa silẹ ninu oṣu Keje ọdun yii.


Ni bayii, Truss ni yoo joko sori aga Boris Johnson to kọwe fi ipo naa silẹ ninu oṣu Keje ọdun yii.


Ọ̀pọ̀ ọlọ́pàá ṣe ìwọ́de l‘Osun lórí àjẹsílẹ̀ owó àjẹmọ́nú ọdún kan àbọ̀

Nnkan bii ẹẹdẹgbẹta awọn ọdọ tijọba apapọ gba sisẹ lati kun awọn ọlọpaa lọwọ nipinlẹ Osun, lo ti ṣe ifẹhonuhan. Alaye wọn ti wọn se n fi honu han ni pe ijọba apapọ jẹ awọn lowo oṣu ọdun kan abọ. Awọn olufẹhonuhan naa tun sọ pe, awọn ọlọkada ti fẹ ẹ gba iyawo awọn tan nitori owo ti ko si lọwọ awọn. Lara awọn agbegbe ti wọn ṣe ifẹhonuhan naa de ni Oke-fia titi de afara Olaiya niluu Osogbo. Wọn ni awọn ko tii gba owo kankan lati igba ti wọn ti pari idanilẹkọọ wọn loṣu Karun un, ọdun 2021. Lara awọn olufẹhonuhan naa gun alupupu, ti wọn si gbe awọn kaadi kan lọwọ pẹlu oniruru akọle bii “Ẹ san owo oṣu wa,” “Awọn ọlọkada n ba iyawo wa lopọ,” ati bẹẹ bẹẹ lọ.


Lara awọn agbegbe ti wọn ṣe ifẹhonuhan naa de ni Oke-fia titi de afara Olaiya niluu Osogbo. Wọn ni awọn ko tii gba owo kankan lati igba ti wọn ti pari idanilẹkọọ wọn loṣu Karun un, ọdun 2021. Lara awọn olufẹhonuhan naa gun alupupu, ti wọn si gbe awọn kaadi kan lọwọ pẹlu oniruru akọle bii “Ẹ san owo oṣu wa,” “Awọn ọlọkada n ba iyawo wa lopọ,” ati bẹẹ bẹẹ lọ. Wọn ni nitori airi owo fi silẹ nile, lo mu ki awọn ọlọkada atawọn awakọ Maruwa maa gba iyawo wọn. Awọn ọlọpaa naa wa rawọ ẹbẹ si ijọba lati san gbogbo owo to jẹ wọn. Awọn ọlọpaa naa fi kun pe ko din ni mẹta lara awọn ti ẹmi wọn ti sọnu lẹnu isẹ naa.


Wọn ni nitori airi owo fi silẹ nile, lo mu ki awọn ọlọkada atawọn awakọ Maruwa maa gba iyawo wọn. Awọn ọlọpaa naa wa rawọ ẹbẹ si ijọba lati san gbogbo owo to jẹ wọn. Awọn ọlọpaa naa fi kun pe ko din ni mẹta lara awọn ti ẹmi wọn ti sọnu lẹnu isẹ naa. Ọkan lara wọn, Tijani Olawale sọ fun awọn akọroyin pe “A ti lọ si ijọba ibilẹ lati ba awọn ọnarebu atawọn ti ọrọ naa kan sọrọ. Amọ wọn ko ri nnkan ṣe si ọrọ wa. “Eeyan mẹta lara wa ni wọn ku lẹnu iṣẹ yii ni Ikire, bẹẹ ni a padanu ẹnikan ni Iree.” Nigba to n da si ọrọ naa, kọmiṣọna ọlọpaa ipinlẹ Osun, Adewale Olokode paṣẹ fun awọn oluwọde naa lati dẹkun ifẹhonuhan naa.


Ọkan lara wọn, Tijani Olawale sọ fun awọn akọroyin pe “A ti lọ si ijọba ibilẹ lati ba awọn ọnarebu atawọn ti ọrọ naa kan sọrọ. Amọ wọn ko ri nnkan ṣe si ọrọ wa. “Eeyan mẹta lara wa ni wọn ku lẹnu iṣẹ yii ni Ikire, bẹẹ ni a padanu ẹnikan ni Iree.” Nigba to n da si ọrọ naa, kọmiṣọna ọlọpaa ipinlẹ Osun, Adewale Olokode paṣẹ fun awọn oluwọde naa lati dẹkun ifẹhonuhan naa. Olokode wa ṣeleri pe awọn ti ọrọ naa kan yoo bujuwo ọrọ ọhun. O ni “Ẹ n doju ti ileeṣẹ ọlọpaa pẹlu iwọde yin yii ni, n ṣe lo yẹ ki ẹ gbe ẹhonu yin gba ọna totọ. Ṣe ni ẹ n da alaafia ilu ru bi ẹ ṣe n wọde.” Ti ẹ ko ba gbagbe, irufẹ iwọde yii ti kọkọ waye ni ipinlẹ Kwara ninu oṣu kẹjọ, ọdun yii.


Olokode wa ṣeleri pe awọn ti ọrọ naa kan yoo bujuwo ọrọ ọhun. O ni “Ẹ n doju ti ileeṣẹ ọlọpaa pẹlu iwọde yin yii ni, n ṣe lo yẹ ki ẹ gbe ẹhonu yin gba ọna totọ. Ṣe ni ẹ n da alaafia ilu ru bi ẹ ṣe n wọde.” Ti ẹ ko ba gbagbe, irufẹ iwọde yii ti kọkọ waye ni ipinlẹ Kwara ninu oṣu kẹjọ, ọdun yii. Amọ agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa, Olumuyiwa Adejobi sọ fun awọn akọroyin pe ọrọ naa ko kan awọn rara. Adejobi ni ijọba ipinlẹ lo gba awọn eeyan naa fun aabo ilu, ijọba apapọ ko si fun wọn ni iwe igbanisiṣẹ kankan. Ọlọpaa ni iṣẹ naa ko yọ owo, nitori n ṣe lawọn eeyan naa gba lati fi ara wọn jin fun abi ilu.


Amọ agbẹnusọ ileeṣẹ ọlọpaa, Olumuyiwa Adejobi sọ fun awọn akọroyin pe ọrọ naa ko kan awọn rara. Adejobi ni ijọba ipinlẹ lo gba awọn eeyan naa fun aabo ilu, ijọba apapọ ko si fun wọn ni iwe igbanisiṣẹ kankan. Ọlọpaa ni iṣẹ naa ko yọ owo, nitori n ṣe lawọn eeyan naa gba lati fi ara wọn jin fun abi ilu.


Ibadan NURTW: Kíni ó n ṣẹlẹ̀ ní Ibadan pẹ̀lú ẹgbẹ́ àwakọ NURTW?

Ki lo n ṣẹlẹ n'Ibadan pẹlu ọrọ ẹgbẹ awakọ NURTW? L'Ọjọru ni iroyin kan gbode pe ẹgbẹ awakẹ ero, 'National Union of Road Transport Workers', NURTW ẹka ti ipinlẹ Ọyọ ṣe ifilọlẹ igbimọ tuntun ti yoo maa ṣe akoso ẹgbẹ naa. Ninu igbiyanju lati ṣe atungbeyẹwo bi ẹgbẹ naa ṣe n ṣiṣẹ si n'ipinlẹ Ọyọ, ati fun awọn abajade ọtun, awọn alakoso ẹgbẹ naa lati olu ile iṣẹ wọn ti ṣe ifilọlẹ igbimọ ẹlẹni mejidinlogun ti yoo maa mojuto ẹgbẹ naa n'ipinlẹ Ọyọ. Kini o bi igbesẹ tuntun laarin ẹgbẹ NURTW yii? Igbesẹ yii lo si n waye lẹyin ti wọn tu igbimọ to n dele fun awọn alamojuto ẹgbẹ naa ka labẹ akoso Arakunrin Kayode Agbeyangi. Lasiko to n ṣe ifilọlẹ igbimọ tuntun naa l'Abuja, aarẹ ẹgbẹ naa, Alhaji Tajudeen Ibikunle Baruwa kesi awọn aṣoju igbimọ tuntun eleyii ti Alhaji Abideen Olajide(Ejiogbe) jẹ adari fun lati rii daju wi pe iṣọkan wa ninu ẹgbẹ naa, to fi mọ arọwa si awọn ọmọ ẹgbẹ to n fi apa janu.


Kini o bi igbesẹ tuntun laarin ẹgbẹ NURTW yii? Igbesẹ yii lo si n waye lẹyin ti wọn tu igbimọ to n dele fun awọn alamojuto ẹgbẹ naa ka labẹ akoso Arakunrin Kayode Agbeyangi. Lasiko to n ṣe ifilọlẹ igbimọ tuntun naa l'Abuja, aarẹ ẹgbẹ naa, Alhaji Tajudeen Ibikunle Baruwa kesi awọn aṣoju igbimọ tuntun eleyii ti Alhaji Abideen Olajide(Ejiogbe) jẹ adari fun lati rii daju wi pe iṣọkan wa ninu ẹgbẹ naa, to fi mọ arọwa si awọn ọmọ ẹgbẹ to n fi apa janu. Iyatọ wo ni awọn ikọ mejeeji mẹnuba? Awọn nnkan mii ti aarẹ ẹgbẹ tọka si ni ibanisọrọ laarin ẹgbẹ naa ati awọn alaṣẹ ijọba pẹlu erongba lati riidaju wi pe ẹgbẹ NURTW pada sẹnu iṣẹ n'ipinlẹ Ọyọ ati lati dẹkun awọ ẹjọ to n lọ lọwọ nile ẹjọ. Ọpọ eeyan lo ro wi pe ijọba ipinlẹ Ọyọ ti wọgile aṣẹ ti o fi de ẹgbẹ naa lasiko ti iroyin ifilọlẹ awọn igbimọ tuntun jade sita, ṣugbọn ohun ti a le fi idi rẹ mulẹ ni wi pe igbiyanju lati pada sẹnu iṣẹ lo mu ki ẹgbẹ naa ṣe ifilọlẹ awọn alakoso tuntun.


Iyatọ wo ni awọn ikọ mejeeji mẹnuba? Awọn nnkan mii ti aarẹ ẹgbẹ tọka si ni ibanisọrọ laarin ẹgbẹ naa ati awọn alaṣẹ ijọba pẹlu erongba lati riidaju wi pe ẹgbẹ NURTW pada sẹnu iṣẹ n'ipinlẹ Ọyọ ati lati dẹkun awọ ẹjọ to n lọ lọwọ nile ẹjọ. Ọpọ eeyan lo ro wi pe ijọba ipinlẹ Ọyọ ti wọgile aṣẹ ti o fi de ẹgbẹ naa lasiko ti iroyin ifilọlẹ awọn igbimọ tuntun jade sita, ṣugbọn ohun ti a le fi idi rẹ mulẹ ni wi pe igbiyanju lati pada sẹnu iṣẹ lo mu ki ẹgbẹ naa ṣe ifilọlẹ awọn alakoso tuntun. Ninu oṣu karun un ọdun 2019 ni ijọba ipinlẹ Ọyọ, labẹ akoso Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde fi ofin de ẹgbẹ awakọ ẹro NURTW lori ẹsun aṣemaṣe ati gbodonroṣọ to waye ninu ẹgbẹ naa. Awọn igun meji lo kọju ija si ara wọn ninu ẹgbẹ naa nitori ipo adari ẹgbẹ. Igun ikini tẹle alaga ẹgbẹ naa, Abideen Olajide, gẹgẹ bi igun ikeji ṣe to sẹyin alaga tẹlẹri, Mukaika Lamidi.


Ninu oṣu karun un ọdun 2019 ni ijọba ipinlẹ Ọyọ, labẹ akoso Onimọẹrọ Ṣeyi Makinde fi ofin de ẹgbẹ awakọ ẹro NURTW lori ẹsun aṣemaṣe ati gbodonroṣọ to waye ninu ẹgbẹ naa. Awọn igun meji lo kọju ija si ara wọn ninu ẹgbẹ naa nitori ipo adari ẹgbẹ. Igun ikini tẹle alaga ẹgbẹ naa, Abideen Olajide, gẹgẹ bi igun ikeji ṣe to sẹyin alaga tẹlẹri, Mukaika Lamidi. Ninu oṣu keji, ọdun 2020 ni Gomina Ṣeyi Makinde ṣe ifilọlẹ ẹgbẹ tuntun ti yoo maa ṣe akoso igbokegbodo ọkọ jakejado ipinlẹ Ọyọ, iyẹn Park Management System, PMS, labẹ akoso Arakunrin Mukaila Lamidi ti ọpọ eeyan mọ si "Auxiliary". Nigba ti yoo fi di oṣu kẹrin ọdun 2020 ni awọn ọmọ ẹgbẹ NURTW bẹrẹ sini fi igbe ta wi pe airi iṣẹ ṣe ti mu ki ebi maa pa wọn, ti wọn si kesi ẹgbẹ apapọ awọn ọmọ ilẹ Ibadan, 'Central Council of Ibadan Indigenes', CCII ati awọn eekan mii lati ba wọn ra ọwọ ẹbẹ si Gomina ki o le wọgile ofin ti o fi de wọn, ṣugbọn eti ọgboin ni Makinde kọ si ẹbẹ naa.


Ninu oṣu keji, ọdun 2020 ni Gomina Ṣeyi Makinde ṣe ifilọlẹ ẹgbẹ tuntun ti yoo maa ṣe akoso igbokegbodo ọkọ jakejado ipinlẹ Ọyọ, iyẹn Park Management System, PMS, labẹ akoso Arakunrin Mukaila Lamidi ti ọpọ eeyan mọ si "Auxiliary". Nigba ti yoo fi di oṣu kẹrin ọdun 2020 ni awọn ọmọ ẹgbẹ NURTW bẹrẹ sini fi igbe ta wi pe airi iṣẹ ṣe ti mu ki ebi maa pa wọn, ti wọn si kesi ẹgbẹ apapọ awọn ọmọ ilẹ Ibadan, 'Central Council of Ibadan Indigenes', CCII ati awọn eekan mii lati ba wọn ra ọwọ ẹbẹ si Gomina ki o le wọgile ofin ti o fi de wọn, ṣugbọn eti ọgboin ni Makinde kọ si ẹbẹ naa.


Oyetola gba olùkọ́ 1000 ṣíṣẹ́ si, Adeleke fọnmú

Gomina Adegboyega Oyetola ti Ipinle Osun ti fọwọsi gbigba afikun awọn olukọ  ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ́jọ lati di aalafo to wa ni ẹka eto ẹkọ ni ipinlẹ naa. Igbesẹ igbanisisẹ yii lo tẹle igbanisiṣẹ akọkọ nibi ti wọn ti gbawọn olukọ ẹgbẹ̀rún eyi to waye ni ibẹrẹ ọdun yii. Igbanisiṣẹ tuntun yii mu iye awọn olukọ ti ijọba Osun labẹ Gomina Adegboyega Oyetọla gba di ẹgbẹrun meji ati aabọ. Komisona feto iroyin ati ilaniloye ipinlẹ Osun, Funke  Egbemode lo fi iroyin naa lede lẹyin ipade igbimọ alaṣẹ ipinlẹ Osun. Egbemode ṣalaye pe awọn agbegbe  igberiko ni ipinlẹ Osun naa yoo ri ninu awon olùkọ́ titun yii. Igbimọ to risi igbakoso ijoba, ti Ademọla Adeleke gbe kalẹ ti ṣapejuwe igbanisiṣẹ iṣẹju to kẹhin ti ijọba Oyetọla bẹrẹ, gẹgẹ bi ete lati fa ọwọ ijọba to n bọ sẹ́yìn.


Komisona feto iroyin ati ilaniloye ipinlẹ Osun, Funke  Egbemode lo fi iroyin naa lede lẹyin ipade igbimọ alaṣẹ ipinlẹ Osun. Egbemode ṣalaye pe awọn agbegbe  igberiko ni ipinlẹ Osun naa yoo ri ninu awon olùkọ́ titun yii. Igbimọ to risi igbakoso ijoba, ti Ademọla Adeleke gbe kalẹ ti ṣapejuwe igbanisiṣẹ iṣẹju to kẹhin ti ijọba Oyetọla bẹrẹ, gẹgẹ bi ete lati fa ọwọ ijọba to n bọ sẹ́yìn. Atẹjade kan ti Olawale Rasheed, Alaga igbimọ eto iroyin fun Ademola Adeleke gbe jade, ṣalaye pe igbimọ naa ṣe akiyesi pe ni oṣu meji sẹhin, iṣakoso Oyetola ti gba ẹgbẹẹgbẹrun oṣiṣẹ láìṣe akiyesi  òṣùwọ̀n ijọba ipinlẹ Ọṣun. Rasheed wa rọ awọn to n wa iṣẹ  lati yago fun iru isẹ yii nitori ijọba Ademọla Adeleke ri igbanisiṣẹ yii gẹgẹ bii ọna lati sakoba fun ijọba to n bọ.


Atẹjade kan ti Olawale Rasheed, Alaga igbimọ eto iroyin fun Ademola Adeleke gbe jade, ṣalaye pe igbimọ naa ṣe akiyesi pe ni oṣu meji sẹhin, iṣakoso Oyetola ti gba ẹgbẹẹgbẹrun oṣiṣẹ láìṣe akiyesi  òṣùwọ̀n ijọba ipinlẹ Ọṣun. Rasheed wa rọ awọn to n wa iṣẹ  lati yago fun iru isẹ yii nitori ijọba Ademọla Adeleke ri igbanisiṣẹ yii gẹgẹ bii ọna lati sakoba fun ijọba to n bọ.


Ìjọba san owó gbà-ḿá-bínú fún àwọn tí ọlọ́pàá fi ìyà  jẹ

Ajọ ajafẹtọ ọmọniyan lorilẹede Naijiria, Human Right Commission ti san iye owo to to ẹgbẹrun lọna ẹẹdẹgbẹrin owo dọla ilẹ okeere fun awọn ti wọn lugbadi ifiyajẹni lọwọ ọlọpaa. Awọn eniyan mejidinlọgọta to jẹ mọlẹbi awọn wọnyii ni wọn fun ni owo gba mabinu naa. Eyi ko ṣẹyin iwadii oniruuru ti wọn ṣe lẹyin ti awọn mọlẹbi fi aidunnu wọn han si bi ikọ ọlọpaa lorilẹede Niajiria ṣe pa awọn mọlẹbi wọn, ti awọn miran poora, ti wọn fi panpẹ mu awon elomiran lọna aitọ. Awon ẹsun mii ti wọn fi kan awọn agbofinro: To fi mọ gbigba ohun ini paapaa ẹka ọlọpaa ti wọn mọ si kogberegbe, ko to di pe ijọba tu wọn ka. Olori Ajọ to n ja fẹtọ awọn ọmọ Naijiria, Tony Ojukwu ni ki awọn mọlẹbi ma ri owo naa gẹgẹ bi owo ẹmi awọn eniyan wọn . Ojukwu salaye wi pe ko si ohun to lee ra ẹmi awọn eniyan wọn pada, amọ ẹtọ awọn mọlẹ bi ni ki ijọba san owo gba ma binu.


Awon ẹsun mii ti wọn fi kan awọn agbofinro: To fi mọ gbigba ohun ini paapaa ẹka ọlọpaa ti wọn mọ si kogberegbe, ko to di pe ijọba tu wọn ka. Olori Ajọ to n ja fẹtọ awọn ọmọ Naijiria, Tony Ojukwu ni ki awọn mọlẹbi ma ri owo naa gẹgẹ bi owo ẹmi awọn eniyan wọn . Ojukwu salaye wi pe ko si ohun to lee ra ẹmi awọn eniyan wọn pada, amọ ẹtọ awọn mọlẹ bi ni ki ijọba san owo gba ma binu. Bawo ni iwọde #End SARS se bẹrẹ? Ni Osu Kẹwaa, ọdun 2020 ni ileeṣẹ ọlọpaa ẹka SARS fa rogbodiyan lorilẹede Naijiria, ti ẹgbẹgbẹrun awọn ọdọ tu jade lati tako ẹka ileeṣẹ ọlọpaa naa. Lẹyin naa ni ijọba gbe igbimọ kalẹ to ṣewadii awọn aṣemaṣe ti ẹka SARS se ati ifiyajẹni lọna aitọ lati ọwọ awọn ọlọpaa.


Bawo ni iwọde #End SARS se bẹrẹ? Ni Osu Kẹwaa, ọdun 2020 ni ileeṣẹ ọlọpaa ẹka SARS fa rogbodiyan lorilẹede Naijiria, ti ẹgbẹgbẹrun awọn ọdọ tu jade lati tako ẹka ileeṣẹ ọlọpaa naa. Lẹyin naa ni ijọba gbe igbimọ kalẹ to ṣewadii awọn aṣemaṣe ti ẹka SARS se ati ifiyajẹni lọna aitọ lati ọwọ awọn ọlọpaa. Ọpọlọpọ mọlẹbi lo jade wa nigba naa lati wa sọ iriri wọn pẹlu mọlẹbi ti wọn pa abi ti wọn sọ di alaabọ ara.


Ọpọlọpọ mọlẹbi lo jade wa nigba naa lati wa sọ iriri wọn pẹlu mọlẹbi ti wọn pa abi ti wọn sọ di alaabọ ara.


Ìyá ìbejì Twinz Love sá bá ọkọ míì lọ sí Ibadan, ó bímọ kùnrin síbẹ̀ ló fa ìpínyà wa - Baba Ibeji

Yoruba ni eti to ba gbọ alọ, lo yẹ ko gbọ abọ. Bẹẹ ba gbagbe, laipẹ yii ni BBC Yoruba mu fidio kan wa fun yin nipa ifọrọwerọ wa pẹlu obinrin kan, arabinrin Adeyinka Oladimeji. Oun si lo bi ibeji adẹrinposonu ti orukọ wọn n jẹ Doyin ati Moyin Oladimeji, ti wọn jẹ Twinz Love lori ayelujara. Ninu ifọrọwerọ naa si ni mama ibeji ti salaye awọ ilakọja to ni lasiko to n tọju awọn ọmọ naa, bi ọkọ rẹ se ni ko gbe awọn ọmọ naa silẹ niwaju ile olowo kan ati bi baba ibeji naa se salọ kuro nile ti wọn n gbe. Lẹyin ọsẹ meji ta gbe fidio naa sita, ni Baba awọn ibeji yii kan si BBC Yoruba lati sọ alaye tiẹ lori awọn ẹsun ti Iya ibeji fi kan an. Amọ Yoruba ni agbọ ẹjọ ẹnikan da, agba osika ni nitori o yẹ ka wadi ohun gbogbo daju, ka si di eyi tii se otitọ mu.


Ninu ifọrọwerọ naa si ni mama ibeji ti salaye awọ ilakọja to ni lasiko to n tọju awọn ọmọ naa, bi ọkọ rẹ se ni ko gbe awọn ọmọ naa silẹ niwaju ile olowo kan ati bi baba ibeji naa se salọ kuro nile ti wọn n gbe. Lẹyin ọsẹ meji ta gbe fidio naa sita, ni Baba awọn ibeji yii kan si BBC Yoruba lati sọ alaye tiẹ lori awọn ẹsun ti Iya ibeji fi kan an. Amọ Yoruba ni agbọ ẹjọ ẹnikan da, agba osika ni nitori o yẹ ka wadi ohun gbogbo daju, ka si di eyi tii se otitọ mu. Pasitọ Sunday Oladimeji, to jẹ Baba Ibeji sọ fun BBC Yoruba pe osu February 1998 ni awọn pade ara awọn nilu Akure, ni adugbo ti awọn mejeeji dijọ n gbe, ti awọn si se ayẹyẹ mọmi n mọ ọ nilana idana tilẹ Yoruba lẹyin osu mẹrin. Baba Ibeji, tii se ọmọ bibi ilu Ila Orangun amọ to ti di ojisẹ Ọlọrun bayii nilu Akure fikun pe lẹyin osu kan ti wọn se idana iyawo ni Adeyinka loyun, to si fi bi ibeji obinrin meji. O ni Ọgbọnjọ osu kẹta March ọdun 1999 ni obinrin naa bi awọn ibeji yii, ti awọn si se isọmọ lorukọ, sọọsi iya Arẹmọ si ni awọn n lọ nigba naa.


Pasitọ Sunday Oladimeji, to jẹ Baba Ibeji sọ fun BBC Yoruba pe osu February 1998 ni awọn pade ara awọn nilu Akure, ni adugbo ti awọn mejeeji dijọ n gbe, ti awọn si se ayẹyẹ mọmi n mọ ọ nilana idana tilẹ Yoruba lẹyin osu mẹrin. Baba Ibeji, tii se ọmọ bibi ilu Ila Orangun amọ to ti di ojisẹ Ọlọrun bayii nilu Akure fikun pe lẹyin osu kan ti wọn se idana iyawo ni Adeyinka loyun, to si fi bi ibeji obinrin meji. O ni Ọgbọnjọ osu kẹta March ọdun 1999 ni obinrin naa bi awọn ibeji yii, ti awọn si se isọmọ lorukọ, sọọsi iya Arẹmọ si ni awọn n lọ nigba naa. Baba Ibeji ni ọpọ eeyan pupọ lo peju sibi ayẹyẹ isọmọlorukọ awọn ibeji naa nitori se ni ẹnu n ya gbogbo eeyan pe oun Oladimeji bi meji. Nigba to n salaye iru ajọsepọ to wa laarin oun ati iya ibeji ati iru ẹni to jẹ, Oladimeji ni eeyan lile ni iya ibeji naa ati pe onijagidijagan ni. O ni kii gbọ, kii gba ni Adeyinka, ti ko si pe osu mẹrin ti awọn bi ibeji, ti mama onile fi ni ki awọn ko kuro ninu ile naa.


Baba Ibeji ni ọpọ eeyan pupọ lo peju sibi ayẹyẹ isọmọlorukọ awọn ibeji naa nitori se ni ẹnu n ya gbogbo eeyan pe oun Oladimeji bi meji. Nigba to n salaye iru ajọsepọ to wa laarin oun ati iya ibeji ati iru ẹni to jẹ, Oladimeji ni eeyan lile ni iya ibeji naa ati pe onijagidijagan ni. O ni kii gbọ, kii gba ni Adeyinka, ti ko si pe osu mẹrin ti awọn bi ibeji, ti mama onile fi ni ki awọn ko kuro ninu ile naa. “Mama onile naa wa laye bayii o, o ni ka kuro nile tori wahala iyawo mi ti pọ ju, yara meji ninu ile kọjusimi ki n kọjusiọ si la n gbe. Bi awọn tẹnanti yoku ta jọ n gbe ile ba n ja, iyawo mi ni yoo fi ọlọpaa mu wọn, yoo ti wọn mọle, ibi ti wahala yẹ ti bẹrẹ niyẹn. Bi wọn ba n ja, yoo fi tiẹ si, idi si ree ta fi kuro ninu ile mama naa, ta si tun lọ gba ile miran.” Oladimeji tẹsiwaju pe onisẹ ọwọ atọkọse Panel Beater ni oun amọ iya ibeji ko sisẹ kankan nigba naa.


“Mama onile naa wa laye bayii o, o ni ka kuro nile tori wahala iyawo mi ti pọ ju, yara meji ninu ile kọjusimi ki n kọjusiọ si la n gbe. Bi awọn tẹnanti yoku ta jọ n gbe ile ba n ja, iyawo mi ni yoo fi ọlọpaa mu wọn, yoo ti wọn mọle, ibi ti wahala yẹ ti bẹrẹ niyẹn. Bi wọn ba n ja, yoo fi tiẹ si, idi si ree ta fi kuro ninu ile mama naa, ta si tun lọ gba ile miran.” Oladimeji tẹsiwaju pe onisẹ ọwọ atọkọse Panel Beater ni oun amọ iya ibeji ko sisẹ kankan nigba naa. O ni nigba ti awọn ibeji pe osu mẹjọ pere lọdun 2000 ni mama wọn ti n gbe awọn ọmọ naa si ibudo itọju ọmọde, ta mọ si Day Care. Oladimeji ni iyawo oun jade lọ fun ọjọ meje lai pada wale, to si ko awọn ọmọ silẹ nigba to ni oun fẹ lọ si ile ẹkọ Gbogbonse Poly Offa. Baba Ibeji ni asiko yii ni mama oun wa bẹ awọn wo, nigba ti wọn si duro bii ọjọ meji si mẹta, wọn ko ri iya ibeji, to si de ni ọjọ keje to ti kuro nile.


O ni nigba ti awọn ibeji pe osu mẹjọ pere lọdun 2000 ni mama wọn ti n gbe awọn ọmọ naa si ibudo itọju ọmọde, ta mọ si Day Care. Oladimeji ni iyawo oun jade lọ fun ọjọ meje lai pada wale, to si ko awọn ọmọ silẹ nigba to ni oun fẹ lọ si ile ẹkọ Gbogbonse Poly Offa. Baba Ibeji ni asiko yii ni mama oun wa bẹ awọn wo, nigba ti wọn si duro bii ọjọ meji si mẹta, wọn ko ri iya ibeji, to si de ni ọjọ keje to ti kuro nile. “Ni kete to de, ko dahun ibeere ti mo n bi pe ibo lo lọ, amọ se lo tun wọ sokoto, to tun jade nile, ti ko si tun pada wa sile wa sun. Nigba ti mama mi si ri bi mo ti n se wahala, wọn ba ko awọn ibeji lọ sile wọn ni Ila.” Baba ibeji tẹsiwaju pe nigba ti iya ibeji pada sile, o n bẹbẹ ni titi ti oun fi sọ fun mama oun pe ki wọn ko ọmọ fun. O ni lẹyin eyi, iyawo oun le jade lọ lati aarọ titi di alẹ tabi ko ma wale fun odidi ọjọ mẹta.


“Ni kete to de, ko dahun ibeere ti mo n bi pe ibo lo lọ, amọ se lo tun wọ sokoto, to tun jade nile, ti ko si tun pada wa sile wa sun. Nigba ti mama mi si ri bi mo ti n se wahala, wọn ba ko awọn ibeji lọ sile wọn ni Ila.” Baba ibeji tẹsiwaju pe nigba ti iya ibeji pada sile, o n bẹbẹ ni titi ti oun fi sọ fun mama oun pe ki wọn ko ọmọ fun. O ni lẹyin eyi, iyawo oun le jade lọ lati aarọ titi di alẹ tabi ko ma wale fun odidi ọjọ mẹta. “Lọjọ kan ta n mura lati lọ si sọọsi lọjọ Sunday lọdun 2021, ni iya ibeji ni oun tun fẹ lọ si irin ajo, bo se lọ, ti a ko ri mọ niyẹn fun osu meji. Lẹyin osu meji, nigba ti wahala itọju wọn pọ fun mi, mo ko awọn ọmọ lọ sọdọ mama mi. A se Ibadan lo lọ, o ti ni oju tuntun ni Ibadan, ohun to fi de Ibadan di oni niyẹn, mo ro pe o lọ haaya ile sibẹ ni.


“Lọjọ kan ta n mura lati lọ si sọọsi lọjọ Sunday lọdun 2021, ni iya ibeji ni oun tun fẹ lọ si irin ajo, bo se lọ, ti a ko ri mọ niyẹn fun osu meji. Lẹyin osu meji, nigba ti wahala itọju wọn pọ fun mi, mo ko awọn ọmọ lọ sọdọ mama mi. A se Ibadan lo lọ, o ti ni oju tuntun ni Ibadan, ohun to fi de Ibadan di oni niyẹn, mo ro pe o lọ haaya ile sibẹ ni. Nigba to pada de, o lọ si Ila lati lọ beere ọmọ rẹ, amọ mo ni wọn ko gbọdọ ko ọmọ fun. A maa n pade nile ẹkọ awọn ọmọ, yoo wa lati Ibadan, emi yoo wa lati Ila, a si dijọ n tọju awọn ọmọ yii. Sugbọn ko ni asiko pe ko duro tọju awọn ọmọ yii fun isẹju kan.” Sunday Oladimeji ni nigba to ya, wọn pe awọn mejeeji lati ba wọn pari ija, ti wọn si bi oun pe se oun si le fẹ iytawo oun pada, ti oun si ni oun yoo fẹ.


Nigba to pada de, o lọ si Ila lati lọ beere ọmọ rẹ, amọ mo ni wọn ko gbọdọ ko ọmọ fun. A maa n pade nile ẹkọ awọn ọmọ, yoo wa lati Ibadan, emi yoo wa lati Ila, a si dijọ n tọju awọn ọmọ yii. Sugbọn ko ni asiko pe ko duro tọju awọn ọmọ yii fun isẹju kan.” Sunday Oladimeji ni nigba to ya, wọn pe awọn mejeeji lati ba wọn pari ija, ti wọn si bi oun pe se oun si le fẹ iytawo oun pada, ti oun si ni oun yoo fẹ. Asiko yii naa ni wọn sọ pe kawọn se igbeyawo nitori mọmi n mọọ lasan ni awọn se tẹlẹ, to fi ko wa sile. “Ase mo n tan ara mi jẹ ni, o de lọjọ naa, o ni ka ko ọmọ wa si Akure, ọkan kan ati osu mẹta si ni awọn ọmọ lo lọdọ mama mi. O maa n lọ si Ibadan ni osoosu, nigba to ya mo ni ko maa ko bọ wa si Akure, ibi ti ija ti bẹrẹ niyẹn.


Asiko yii naa ni wọn sọ pe kawọn se igbeyawo nitori mọmi n mọọ lasan ni awọn se tẹlẹ, to fi ko wa sile. “Ase mo n tan ara mi jẹ ni, o de lọjọ naa, o ni ka ko ọmọ wa si Akure, ọkan kan ati osu mẹta si ni awọn ọmọ lo lọdọ mama mi. O maa n lọ si Ibadan ni osoosu, nigba to ya mo ni ko maa ko bọ wa si Akure, ibi ti ija ti bẹrẹ niyẹn. Nigba to di 2005, Oladimeji ni iya ibeji tun sọ fun oun pe oun fẹ rinrin ajo, ti oun si ni ko le lọ, amọ nigba ti oun jade lọ, iya ibeji ti ko awọn ọmọ rẹ lọ. “Lẹyin ọsẹ meji, o wa sile, o fọ ilẹkun si meji, o si ko gbogbo ẹsọ ile lọ. Mo si pinnu pe ko maa lọ, nitori o ti n fooro ẹmi mi ju.


Nigba to di 2005, Oladimeji ni iya ibeji tun sọ fun oun pe oun fẹ rinrin ajo, ti oun si ni ko le lọ, amọ nigba ti oun jade lọ, iya ibeji ti ko awọn ọmọ rẹ lọ. “Lẹyin ọsẹ meji, o wa sile, o fọ ilẹkun si meji, o si ko gbogbo ẹsọ ile lọ. Mo si pinnu pe ko maa lọ, nitori o ti n fooro ẹmi mi ju. Nigba to di 2007, o wa si Akure nile ẹgbọn rẹ, wọn si pe mi amọ se lo n sepe fun mi, n ko fọhun tori epe rẹ ko le mọ mi. Ẹgbọn rẹ ba wa pari rẹ, mo si fa mọra.’” Sunday Oladimeji ni lasiko ti wọn ba awọn pari ija tan, ni iya ibeji gbe ọmọkunrin kan lọwọ, to si n fun ni ọyan. “Mo wa bi i pe ta lo ni ọmọ, to si ni oun ti fẹ ọkọ miran, mo si sọ fun pe sebi oun ni oun n duro de lati ọjọ yii, ti oun ko fi fẹ iyawo miran?


Nigba to di 2007, o wa si Akure nile ẹgbọn rẹ, wọn si pe mi amọ se lo n sepe fun mi, n ko fọhun tori epe rẹ ko le mọ mi. Ẹgbọn rẹ ba wa pari rẹ, mo si fa mọra.’” Sunday Oladimeji ni lasiko ti wọn ba awọn pari ija tan, ni iya ibeji gbe ọmọkunrin kan lọwọ, to si n fun ni ọyan. “Mo wa bi i pe ta lo ni ọmọ, to si ni oun ti fẹ ọkọ miran, mo si sọ fun pe sebi oun ni oun n duro de lati ọjọ yii, ti oun ko fi fẹ iyawo miran? Funra ara rẹ lo sọ fun mi pe ki n lọ fẹ iyawo miran, to si ni ki n maa fi owo ransẹ si oun fun itọju awọn ọmọ. Igba yii ni mo sọ pe ko ba mi ko awọn ọmọ amọ o ni rara, mo si ni ko jẹ ki ohunkohun ti mo ba fun maa tẹ lọrun.” Baba Ibeji ni oun n san owo si akanti iya ibeji amọ epe lo n fi ransẹ si oun pe owo naa kere. Lati igba naa si lo ti pa foonu, igbakuugba ta ba si pe e, epe lo maa n sẹ fun gbogbo wa.


Funra ara rẹ lo sọ fun mi pe ki n lọ fẹ iyawo miran, to si ni ki n maa fi owo ransẹ si oun fun itọju awọn ọmọ. Igba yii ni mo sọ pe ko ba mi ko awọn ọmọ amọ o ni rara, mo si ni ko jẹ ki ohunkohun ti mo ba fun maa tẹ lọrun.” Baba Ibeji ni oun n san owo si akanti iya ibeji amọ epe lo n fi ransẹ si oun pe owo naa kere. Lati igba naa si lo ti pa foonu, igbakuugba ta ba si pe e, epe lo maa n sẹ fun gbogbo wa. Iya ibeji mọ pe n ko sọnu, o mọ ibi to le wa mi si, o wu lo ko awọn ọmọ sa fun mi.” Baba ibeji wa sẹ lori ọrọ ti iya ibeji sọ pe oun wi fun pe kawọn gbe ibeji lọ sile ọmọ alainiya. O ni ko si oun to jọ bẹẹ rara, irọ lasan ni to si salaye pe epe to n sẹ fun awọn lo mu ki oun fisilẹ. “Odidi ọdun mẹwa ni wahala iya ibeji fi wa lara mi, mo si sa fun ẹmi mi, kii se pe mo fẹ tọrọ owo lọwọ rẹ, ni mo se sọrọ yii sita.


Iya ibeji mọ pe n ko sọnu, o mọ ibi to le wa mi si, o wu lo ko awọn ọmọ sa fun mi.” Baba ibeji wa sẹ lori ọrọ ti iya ibeji sọ pe oun wi fun pe kawọn gbe ibeji lọ sile ọmọ alainiya. O ni ko si oun to jọ bẹẹ rara, irọ lasan ni to si salaye pe epe to n sẹ fun awọn lo mu ki oun fisilẹ. “Odidi ọdun mẹwa ni wahala iya ibeji fi wa lara mi, mo si sa fun ẹmi mi, kii se pe mo fẹ tọrọ owo lọwọ rẹ, ni mo se sọrọ yii sita. Bi kii ba se ohun ti ẹyin BBC kọ pe ẹ wa mi, ẹ ko ri mi, lo mu ki n wa sọ tẹnu mi. Ọlọrun sisẹ agbara rẹ ninu aye mi, mo ti ni sọọsi temi, Ọlọrun si n jẹwọ agbara rẹ.” Nigba ti BBC Yoruba beere lọwọ Baba ibeji pe se o setan lati fa awọn ọmọ rẹ mọra pada, o ni o wu oun ki ifẹ pada bọ sipo, ti iya wọn ba fẹ ko pada. “Iya ko jẹ mi amọ to ba fẹ ki awọn ọmọ yẹn ri mi, deede, to ba si ni ko ni ri bẹẹ, ko buru.


Bi kii ba se ohun ti ẹyin BBC kọ pe ẹ wa mi, ẹ ko ri mi, lo mu ki n wa sọ tẹnu mi. Ọlọrun sisẹ agbara rẹ ninu aye mi, mo ti ni sọọsi temi, Ọlọrun si n jẹwọ agbara rẹ.” Nigba ti BBC Yoruba beere lọwọ Baba ibeji pe se o setan lati fa awọn ọmọ rẹ mọra pada, o ni o wu oun ki ifẹ pada bọ sipo, ti iya wọn ba fẹ ko pada. “Iya ko jẹ mi amọ to ba fẹ ki awọn ọmọ yẹn ri mi, deede, to ba si ni ko ni ri bẹẹ, ko buru. Eleyi to ba ti wu ni ko se, sebi oun ni agbara wa lọwọ rẹ, ko dẹ si nnkan ta le se si. Ti mo ba ri wọn, inu mi yoo dun, ayọ mi ni wọn, ayọ mi wọle niyẹn.”


Eleyi to ba ti wu ni ko se, sebi oun ni agbara wa lọwọ rẹ, ko dẹ si nnkan ta le se si. Ti mo ba ri wọn, inu mi yoo dun, ayọ mi ni wọn, ayọ mi wọle niyẹn.”


Ọmọ ‘Yahoo-Yahoo méjì ṣekúpa akẹẹgbẹ́ wọn tórí ó ń rí owó jù wọ́n lọ

Okunrin meji ti jẹwọ bi wọn se gbinmọpọ lati sekupa ọrẹ wọn ni osu kẹjọ ọdun 2022. Wahab Hammed, ẹni ọdun mejidinlọgbọn ati Adegoke Ayobami, ẹni ọdun mọkanlelọgbọn lo jẹwọ iwa ipaniyan naa fawọn ọlọpaa. Awọn mejeeji ni wọn jẹwọ pe awọn pa Oguntade Wasiu nitori pe o ni owo ju awọn lọ. Awọn ọrẹ naa sisọ loju ọrọ yii lasiko tileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun n se afihan wọn fawọn akọroyin. Hammed ni ọrẹ ni oun ati Ayobami jẹ si oloogbe naa, ti awọn si n jọ se isẹ lilu eeyan ni jibiti ta mọ si ‘YahooYahoo’. Amọ o ni ọwọ Wasiu ji si owo, to si maa n ri owo gba ju awọn lọ.


Awọn ọrẹ naa sisọ loju ọrọ yii lasiko tileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun n se afihan wọn fawọn akọroyin. Hammed ni ọrẹ ni oun ati Ayobami jẹ si oloogbe naa, ti awọn si n jọ se isẹ lilu eeyan ni jibiti ta mọ si ‘YahooYahoo’. Amọ o ni ọwọ Wasiu ji si owo, to si maa n ri owo gba ju awọn lọ. “Iṣe aransọ ni mo n ṣe, ti mo si ni sọọbu sugbọn mo tun n wa ọkada. Mo wa lati Modakeke in agboole Adesiyan. Mo dẹ tun ma n ṣe ‘YahooYahoo’ sugbọn n ko ri owo gba ri.


“Iṣe aransọ ni mo n ṣe, ti mo si ni sọọbu sugbọn mo tun n wa ọkada. Mo wa lati Modakeke in agboole Adesiyan. Mo dẹ tun ma n ṣe ‘YahooYahoo’ sugbọn n ko ri owo gba ri. Wasiu jẹ ọrẹ si Ayobami. Mo mọ Wasiu lati ipasẹ Ayobami nitori wọn dijọ n ṣe isẹ yii ni. O ti n ṣe isẹ naa ka to bẹrẹ ọrẹ wa nibi ọdun kan sẹyin.


Wasiu jẹ ọrẹ si Ayobami. Mo mọ Wasiu lati ipasẹ Ayobami nitori wọn dijọ n ṣe isẹ yii ni. O ti n ṣe isẹ naa ka to bẹrẹ ọrẹ wa nibi ọdun kan sẹyin. “Emi ati Ayobami dijọ ṣekupa Wasiu nitori pe ni gbogbo igba, lo ma sọ fun wa awọn aṣeyori rẹ. O maa n sọ iye owo to n gba nibi isẹ YahooYahoo fun wa, to si maa n fi awọn nnkan yii la wa loju. Bakan naa la mọ bo se si sọọbu fun Iyawo rẹ, to si tun n ra goolu atawọn ẹsọ ara mii fun."


“Emi ati Ayobami dijọ ṣekupa Wasiu nitori pe ni gbogbo igba, lo ma sọ fun wa awọn aṣeyori rẹ. O maa n sọ iye owo to n gba nibi isẹ YahooYahoo fun wa, to si maa n fi awọn nnkan yii la wa loju. Bakan naa la mọ bo se si sọọbu fun Iyawo rẹ, to si tun n ra goolu atawọn ẹsọ ara mii fun." Wahab Hammed fikun pe “Gbogbo nnkan wọnyi lo ṣe okunfa idi ti a fi ṣeku pa Wasiu. “Ọjọ kẹjọ, osu kẹjọ, ọdun 2023 ni a ṣekupa Wasiu. A tan lọ si ori ilẹ kan to fẹ ra ni Modakeke.


Wahab Hammed fikun pe “Gbogbo nnkan wọnyi lo ṣe okunfa idi ti a fi ṣeku pa Wasiu. “Ọjọ kẹjọ, osu kẹjọ, ọdun 2023 ni a ṣekupa Wasiu. A tan lọ si ori ilẹ kan to fẹ ra ni Modakeke. Lẹyin ti to wo ile naa, ti a n pada lọ sile, Wasiu lo wa niwaju, emi ni mo tẹle, ti Ayobami si wa lẹyin mi. Kopẹ ni Ayobami fun ọrun Wasiu, nigba to bẹrẹ si pariwo, Ayobami fi ada sa ni ori." Hammed fikun pe “Ko ki n ṣe pe a fẹ pa Wasiu, owo ọwọ rẹ ni a fẹ gba sugbọn Ayobami ṣeku pa. Lẹyin ọjọ diẹ ni mo lọ si ilesṣẹ ọlọpaa lati fi ara mi han.


Lẹyin ti to wo ile naa, ti a n pada lọ sile, Wasiu lo wa niwaju, emi ni mo tẹle, ti Ayobami si wa lẹyin mi. Kopẹ ni Ayobami fun ọrun Wasiu, nigba to bẹrẹ si pariwo, Ayobami fi ada sa ni ori." Hammed fikun pe “Ko ki n ṣe pe a fẹ pa Wasiu, owo ọwọ rẹ ni a fẹ gba sugbọn Ayobami ṣeku pa. Lẹyin ọjọ diẹ ni mo lọ si ilesṣẹ ọlọpaa lati fi ara mi han. Kọmisana ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Olawale Olokode ni awọn yoo fi oju awọn afurasi naa bale ẹjọ, lẹyin ti iwadi ba pari lori ẹsun ti wọn fi kan wọn. Ikọ adigunjale kan ṣe ikọlu si banki mẹta ni agbegbe Ankpa ni ipinlẹ Kogi, ti wọn si ko obitibiti owo lọ. Iroyin to tẹ wa lọwọ ni pe ikọlu naa waye ni awọn banki bii UBA, Zenith ati First Bank.


Kọmisana ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Osun, Olawale Olokode ni awọn yoo fi oju awọn afurasi naa bale ẹjọ, lẹyin ti iwadi ba pari lori ẹsun ti wọn fi kan wọn. Ikọ adigunjale kan ṣe ikọlu si banki mẹta ni agbegbe Ankpa ni ipinlẹ Kogi, ti wọn si ko obitibiti owo lọ. Iroyin to tẹ wa lọwọ ni pe ikọlu naa waye ni awọn banki bii UBA, Zenith ati First Bank. Bakan naa ni awọn adigunjale ọhun tun ṣe abẹwo si awọn onisowo abanigbowo lẹnu ẹrọ, POS to wa ni agbegbe naa. Osojumikoro ni awọn adigunjale naa to ogun niye ti wọn balẹ si agbegbe naa ni deede aago meji ọsan pẹlu ọpọlọpọ ọkọ, bọọsi ati ọkada. Ileeṣẹ ilefowopamọ UBA ni wọn ti bẹrẹ ki wọn to mori lẹ Zenith Bank ati FirstBank.


Bakan naa ni awọn adigunjale ọhun tun ṣe abẹwo si awọn onisowo abanigbowo lẹnu ẹrọ, POS to wa ni agbegbe naa. Osojumikoro ni awọn adigunjale naa to ogun niye ti wọn balẹ si agbegbe naa ni deede aago meji ọsan pẹlu ọpọlọpọ ọkọ, bọọsi ati ọkada. Ileeṣẹ ilefowopamọ UBA ni wọn ti bẹrẹ ki wọn to mori lẹ Zenith Bank ati FirstBank. Osojumikoro ni odidi wakati kan ni awọn adigunjale naa fi sọsẹ, ki wọn to kuro ni ilu naa. “Pẹlu ibọn yinyin ni wọn fi kuro ni agbegbe wa, ti wọn fi gba opopona Okpo salọ. “Ko si ẹnikẹni to riran ri awọn adigunjale naa nitori wọn n yin ibọn lakọlakọ, ti gbogbo wa si sa pamọ.


Osojumikoro ni odidi wakati kan ni awọn adigunjale naa fi sọsẹ, ki wọn to kuro ni ilu naa. “Pẹlu ibọn yinyin ni wọn fi kuro ni agbegbe wa, ti wọn fi gba opopona Okpo salọ. “Ko si ẹnikẹni to riran ri awọn adigunjale naa nitori wọn n yin ibọn lakọlakọ, ti gbogbo wa si sa pamọ. “A ko ti le sọ boya ẹnikẹni sese tabi fara pa.” Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Kogi ko ti fi idi iṣẹlẹ naa mulẹ sugbọn Osojumikoro ni kete ti awọn adigunjale kuro ni agbegbe naa, ni awọn ọlọpaa ti balẹ. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ondo ti sọ pe awọn ti doola ọkan lara awọn eeyan mejidinlogun ti awọn agbebọn ji gbe lọjọ Satide. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọhun, Funmilayo Odunlami lo ṣalaye ọrọ naa fun BBC ninu ifọrọwerọ kan. Bo tilẹ jẹ pe o ni oun ko le sọ ohunkohun nipa iroyin to gbode pe awọn ajinigbe naa n beere aadọrun miliọnu naira owo itusilẹ lọwọ awọn mọlẹbi awọn eeyan naa, Amọ Odunlami ni awọn ti bẹrẹ iṣẹ lati doola awọn eeyan to ku.


“A ko ti le sọ boya ẹnikẹni sese tabi fara pa.” Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Kogi ko ti fi idi iṣẹlẹ naa mulẹ sugbọn Osojumikoro ni kete ti awọn adigunjale kuro ni agbegbe naa, ni awọn ọlọpaa ti balẹ. Ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ Ondo ti sọ pe awọn ti doola ọkan lara awọn eeyan mejidinlogun ti awọn agbebọn ji gbe lọjọ Satide. Agbẹnusọ ileeṣẹ ọhun, Funmilayo Odunlami lo ṣalaye ọrọ naa fun BBC ninu ifọrọwerọ kan. Bo tilẹ jẹ pe o ni oun ko le sọ ohunkohun nipa iroyin to gbode pe awọn ajinigbe naa n beere aadọrun miliọnu naira owo itusilẹ lọwọ awọn mọlẹbi awọn eeyan naa, Amọ Odunlami ni awọn ti bẹrẹ iṣẹ lati doola awọn eeyan to ku. Opin ọsẹ to kọja ni awọn ajinigbe naa ti kọkọ ji awọn eeyan naa gbe lasiko ti wọn n rinrinajo pada bọ lati ipinlẹ Edo, nibi ti iroyin ni wọn ti lọ ṣe ayẹyẹ kan. Ṣaaju ni kọmiṣọna eto iroyin ipinlẹ Ondo, Bamidele Ademola-Olateju ti kọkọ sọ fun awọn akọroyin pe awọn ti doola lara awọn eeyan ọhun. O ni mẹsan ninu awọn eeyan naa lo ṣi wa ni ahamọ awọn ajinigbe ọhun. Bamidele sọ pe “Lonii, awọn ajinigbe naa kan si awọn mọlẹbi awọn ti wọn ji gbe.


Opin ọsẹ to kọja ni awọn ajinigbe naa ti kọkọ ji awọn eeyan naa gbe lasiko ti wọn n rinrinajo pada bọ lati ipinlẹ Edo, nibi ti iroyin ni wọn ti lọ ṣe ayẹyẹ kan. Ṣaaju ni kọmiṣọna eto iroyin ipinlẹ Ondo, Bamidele Ademola-Olateju ti kọkọ sọ fun awọn akọroyin pe awọn ti doola lara awọn eeyan ọhun. O ni mẹsan ninu awọn eeyan naa lo ṣi wa ni ahamọ awọn ajinigbe ọhun. Bamidele sọ pe “Lonii, awọn ajinigbe naa kan si awọn mọlẹbi awọn ti wọn ji gbe. Wọn si n beere owo ti iye rẹ wa laarin miliọnu mẹta si miliọnu mẹwaa naira fun itusilẹ wọn.” Iṣẹlẹ ijinigbe ti di tọrọ fọnkale ni Naijiria lati nnkan bii ọdun melo kan sẹyin ti ijọba Muhammadu Buhari ti gori oye. Bi awọn ọmọ Naijiria ṣe n di ẹbi ọrọ naa le ijọba lori, naa ni ijọba n di ẹbi ọrọ ọhun le awọn agbesumọmi lori. Awọn agbesumọmi naa ṣaba maa n gbe awọn arinrinajo, awọn ọdọ atawọn to n gbe ni igberiko.


Wọn si n beere owo ti iye rẹ wa laarin miliọnu mẹta si miliọnu mẹwaa naira fun itusilẹ wọn.” Iṣẹlẹ ijinigbe ti di tọrọ fọnkale ni Naijiria lati nnkan bii ọdun melo kan sẹyin ti ijọba Muhammadu Buhari ti gori oye. Bi awọn ọmọ Naijiria ṣe n di ẹbi ọrọ naa le ijọba lori, naa ni ijọba n di ẹbi ọrọ ọhun le awọn agbesumọmi lori. Awọn agbesumọmi naa ṣaba maa n gbe awọn arinrinajo, awọn ọdọ atawọn to n gbe ni igberiko. Ti ẹ ko ba gbagbe, ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu Kẹta ọdun 2022 yii lawọn agbesumọmi kan ji awọn arinrinajo inu reluwe lọna oju irin Abuja si Kaduna gbe lọ. Koda, wọn tun pa awọn kan lara wọn. Ẹwẹ, ijọba apapọ ti ni ọrọ awọn ajinigbe yoo di ohun igbagbe titi ipari oṣu Kejila ọdun yii.


Ti ẹ ko ba gbagbe, ọjọ kejidinlọgbọn, oṣu Kẹta ọdun 2022 yii lawọn agbesumọmi kan ji awọn arinrinajo inu reluwe lọna oju irin Abuja si Kaduna gbe lọ. Koda, wọn tun pa awọn kan lara wọn. Ẹwẹ, ijọba apapọ ti ni ọrọ awọn ajinigbe yoo di ohun igbagbe titi ipari oṣu Kejila ọdun yii.


Ẹ̀yin tẹ̀ ń pe Oluomo ní ọmọ ìta àti apaàyàn, éèló ló wà nínú àkáǹtì yín? - Esther Ajayi

Ooni Ile Ife, Oba Adeyeye Enitan Ogunwusi, Aarẹ Naijiria nigba kan ri, Oloye Olusegun Obasanjo, Musiliu Akinsanya, ti ọpọ mọ si MC Oluomo, Dele Momodu, Sir Shina Peters, atawọn eeyan jankan mii lo peju sinu ijọ Love of Christ Generation Church lọjọ Aiku. Oludasilẹ ijọ naa, alufaa obirin, Esther Ajayi lo fi iwe pe awọn eeyan ọhun fun ayẹyẹ ajọdun ọdun karundinlogun ti wọn da ijọ naa silẹ, ati ayẹyẹ ọdun kan ti wọn ṣi olu ijọ naa, eyii to wa ni VI, niluu Eko. Ọpọ awọn ọmọ ijọ, alufaa, oloṣelu, akọroyin, to fi mọ awọn ẹṣọ alabo lo peju sibi ayẹyẹ ọhun. Nigba to n sọrọ nipa Oluomo ninu isin ọhun, oludasilẹ Esther Ajayi sọ pe odidi maalu mẹrin ni Oluomo fi ta ijọ naa lọrẹ ki wọn fi ṣe ọdun, koda o tun fi miliọnu kan naira kun maalu naa lati ra elo. Ajayi sọ pe ọpọ eeyan lo maa n fi oju ọmọ ita wo Oluomo ti wọn si maa n wo bi ẹlẹṣẹ, amọ Oluomo ki ṣe ero ọrun apaadi. O ni “Oluomo maa bọ nibi ṣebi ọmọ mi ni ẹ.


Nigba to n sọrọ nipa Oluomo ninu isin ọhun, oludasilẹ Esther Ajayi sọ pe odidi maalu mẹrin ni Oluomo fi ta ijọ naa lọrẹ ki wọn fi ṣe ọdun, koda o tun fi miliọnu kan naira kun maalu naa lati ra elo. Ajayi sọ pe ọpọ eeyan lo maa n fi oju ọmọ ita wo Oluomo ti wọn si maa n wo bi ẹlẹṣẹ, amọ Oluomo ki ṣe ero ọrun apaadi. O ni “Oluomo maa bọ nibi ṣebi ọmọ mi ni ẹ. “Waa ro pe ọrun apaadi lo (Oluomo) maa amọ o ti ṣe aṣiṣẹ lati maa ronu bẹẹ.” “Eeyan lo maa n juwe bi aye rẹ ṣe maa ri... Ti ẹ ba sọ fun ọmọkunrin yii pe aago mẹta ni adura yẹn o, ko ni jẹ ki akoko naa yẹ pẹlu iṣẹju kan. Ajayi ni Oluomo ṣe maa n ṣe amin lori foonu gan dara ju ti awọn Kristẹni kan lọ ti wọn maa n fi Jesu ṣakọ, bo tilẹ jẹ pe Musulumi ni, Musuliu si ni orukẹ rẹ. Ajayi tẹsiwaju pe “Bi a ṣe sọ pe a maa ṣe ajọdun, o ni maami emi naa maa nipa ninu ẹ o, maalu mẹrin lo fi ranṣẹ si wa... Nigba to tun ya, o ni mililọnu kan naira loun fi si ka fi ra elo ti a maa fi se ọbẹ.” Lẹyin naa ni alufaa Ajayi bu ẹnu atẹ lu awọn Kristẹni to maa n sọrọ kobakjungbe nipa Oluomo pe wọn ti dẹṣẹ. O ni awọn Kritẹni kan a maa sọ pe “Apaayan ni wọn, wọn n ṣe ọmọ ita, iwọ ti o ko ṣe ọmọ ita ṣebi o mọ iye to wa ninu apo iṣuna rẹ ni banki?” Bo tilẹ jẹ pe Oluomo ko sọ ohunkohun lasiko isin naa, ọpọ eeyan lo mọ pe o wa nibẹ.


“Waa ro pe ọrun apaadi lo (Oluomo) maa amọ o ti ṣe aṣiṣẹ lati maa ronu bẹẹ.” “Eeyan lo maa n juwe bi aye rẹ ṣe maa ri... Ti ẹ ba sọ fun ọmọkunrin yii pe aago mẹta ni adura yẹn o, ko ni jẹ ki akoko naa yẹ pẹlu iṣẹju kan. Ajayi ni Oluomo ṣe maa n ṣe amin lori foonu gan dara ju ti awọn Kristẹni kan lọ ti wọn maa n fi Jesu ṣakọ, bo tilẹ jẹ pe Musulumi ni, Musuliu si ni orukẹ rẹ. Ajayi tẹsiwaju pe “Bi a ṣe sọ pe a maa ṣe ajọdun, o ni maami emi naa maa nipa ninu ẹ o, maalu mẹrin lo fi ranṣẹ si wa... Nigba to tun ya, o ni mililọnu kan naira loun fi si ka fi ra elo ti a maa fi se ọbẹ.” Lẹyin naa ni alufaa Ajayi bu ẹnu atẹ lu awọn Kristẹni to maa n sọrọ kobakjungbe nipa Oluomo pe wọn ti dẹṣẹ. O ni awọn Kritẹni kan a maa sọ pe “Apaayan ni wọn, wọn n ṣe ọmọ ita, iwọ ti o ko ṣe ọmọ ita ṣebi o mọ iye to wa ninu apo iṣuna rẹ ni banki?” Bo tilẹ jẹ pe Oluomo ko sọ ohunkohun lasiko isin naa, ọpọ eeyan lo mọ pe o wa nibẹ. Bi Oluomo ṣe n dọbalẹ ki Ooni naa ni ko yọ Obasanjo, Shina Peters atawọn ladelade mi to yọju sibi ajọdun naa sẹyin. Oloye Olusegun lo waasu nibi ajọdun naa, eyii to pe akori rẹ ni “Ẹri ti a fi fun ni,” to si mu ẹsẹ bibeli rẹ ninu iwe Gen 40:8. Obasanjo tọka si iwaasu akọkọ ninu gbọngan ile ijọsin naa eyi ti alufaa agba ninu ijọ RCCG, pasito E.A.


Bi Oluomo ṣe n dọbalẹ ki Ooni naa ni ko yọ Obasanjo, Shina Peters atawọn ladelade mi to yọju sibi ajọdun naa sẹyin. Oloye Olusegun lo waasu nibi ajọdun naa, eyii to pe akori rẹ ni “Ẹri ti a fi fun ni,” to si mu ẹsẹ bibeli rẹ ninu iwe Gen 40:8. Obasanjo tọka si iwaasu akọkọ ninu gbọngan ile ijọsin naa eyi ti alufaa agba ninu ijọ RCCG, pasito E.A. Adeboye ṣe lọdun to kọja ti wọn ṣi ijọ ọhun. Aarẹ Naijiria tẹlẹ ri naa sọ pe o dara lati sọ ẹri ohun ti Ọlọrun ṣe fun ẹda nitori o maa n gbe iṣẹ Oluwa ga bnwaju ẹlọmiran. Obasanjo wa gba Esther Ajayi lamọran lati gbe iwaasu iyinrere kaakiri agbaye.


Adeboye ṣe lọdun to kọja ti wọn ṣi ijọ ọhun. Aarẹ Naijiria tẹlẹ ri naa sọ pe o dara lati sọ ẹri ohun ti Ọlọrun ṣe fun ẹda nitori o maa n gbe iṣẹ Oluwa ga bnwaju ẹlọmiran. Obasanjo wa gba Esther Ajayi lamọran lati gbe iwaasu iyinrere kaakiri agbaye.


N kò le dúró láti bẹ̀rẹ̀ sáà kejì pẹ̀lú igbákejì mi tuntun - Makinde

Gomina Seyi Makinde ti ipinlẹ Oyo ni o wu oun ko jẹ oe oun ati igbakeji gomima tuntun, Adebayo Lawal, ni awọn jọ bẹrẹ iṣejọba lati ọdun 2019. Makinde sọ eleyi nigba to pada de lẹyin o gba isimi ranpẹ lẹnu isẹ. Fun Igba akọkọ laarin ọdun mẹta ti o ti n se ijọba ipinlẹ Ọyọ, Seyi Makinde kọ iwe ranṣẹ si ile igbimọ aṣofin lati beere isinmi lẹnu iṣẹ. Bakan naa si ni Makinde ti yọnda agbara fun igbakeji rẹ, Adebayo Lawal lati maa dele gẹgẹ bii gomina nibamu pẹlu ilana ofin. O ni isinmi naa fun oun ni anfani lati  ro bi ilọsiwaju yoo ṣe ba ipinlẹ Oyo. Makinde ni oun gbosuba fun igbakeji gomina tuntun fun bi o se mu ile duro lẹyin ti oun rinrinajo lọ sinmi.


Bakan naa si ni Makinde ti yọnda agbara fun igbakeji rẹ, Adebayo Lawal lati maa dele gẹgẹ bii gomina nibamu pẹlu ilana ofin. O ni isinmi naa fun oun ni anfani lati  ro bi ilọsiwaju yoo ṣe ba ipinlẹ Oyo. Makinde ni oun gbosuba fun igbakeji gomina tuntun fun bi o se mu ile duro lẹyin ti oun rinrinajo lọ sinmi. O ni bi Igbakeji ṣe di ile mu ti safihan pe ijọba ipinlẹ Oyo jẹ ajumọse gbogbo wa. “Nkan ti afihan awọn eeyan ni ipinlẹ Oyo ni pe ko ki n ṣe ẹnikan lo ṣe ijọba ipinlẹ, bi ko ṣe ajumọse gbogbo lapapọ. “Lati ni ọsẹ mẹta bayii, ipinlẹ Oyo ko ti mọ pe emi ko si nile nitori pe Igbekeji mi ṣe isẹ gidi.


O ni bi Igbakeji ṣe di ile mu ti safihan pe ijọba ipinlẹ Oyo jẹ ajumọse gbogbo wa. “Nkan ti afihan awọn eeyan ni ipinlẹ Oyo ni pe ko ki n ṣe ẹnikan lo ṣe ijọba ipinlẹ, bi ko ṣe ajumọse gbogbo lapapọ. “Lati ni ọsẹ mẹta bayii, ipinlẹ Oyo ko ti mọ pe emi ko si nile nitori pe Igbekeji mi ṣe isẹ gidi. “Mo dupe lọwọ awọn eeyan ipinlẹ Oyo fun atilẹyin wọn lori ilọsiwaju ipinlẹ Oyo. “Mo fẹ ki igbakeji Gomina fun isẹ ribiribi ti wọn. O yẹ ki ajọ bẹrẹ iṣejọba yii sugbọn ko pẹ ju.


“Mo dupe lọwọ awọn eeyan ipinlẹ Oyo fun atilẹyin wọn lori ilọsiwaju ipinlẹ Oyo. “Mo fẹ ki igbakeji Gomina fun isẹ ribiribi ti wọn. O yẹ ki ajọ bẹrẹ iṣejọba yii sugbọn ko pẹ ju. “Mo dupe, mi o lẹ duro lati bẹrẹ isẹ pelu igbakeji gomina titi saa yii o fi pari, ti a si tun jọ bẹrẹ saa keji papọ lọdun 2023. Nigba to ki Makinde kaabọ, Igbakeji gomina, Adebayo Lawal ni laarin ọsẹ mẹta ti oun fi ṣe ijọba, oun ri isẹ ribiribi ti Gomina Makinde n ṣe fun ilọsiwaju ipinlẹ Oyo. O wa dupẹ lowọ Gomina fun igbagbọ to ni ninu oun lati gbe iṣejọba ipinlẹ oyo le oun lọwọ nigba to lọ sinmi.


“Mo dupe, mi o lẹ duro lati bẹrẹ isẹ pelu igbakeji gomina titi saa yii o fi pari, ti a si tun jọ bẹrẹ saa keji papọ lọdun 2023. Nigba to ki Makinde kaabọ, Igbakeji gomina, Adebayo Lawal ni laarin ọsẹ mẹta ti oun fi ṣe ijọba, oun ri isẹ ribiribi ti Gomina Makinde n ṣe fun ilọsiwaju ipinlẹ Oyo. O wa dupẹ lowọ Gomina fun igbagbọ to ni ninu oun lati gbe iṣejọba ipinlẹ oyo le oun lọwọ nigba to lọ sinmi. Ileeṣẹ ọlọpaa Canada ti n wa awọn ọkunrin meji kan ti wọn fura si pe awọn lo gun eeyan mẹwaa pa nigba ti awọn marundinlogun mii farapa lagbegbe Saskatchewan. Awọn afurasi naa, Damien Sanderson ati Myles Sanderson ti na papa bora bayii, ọlọpaa si ti kede wọn gẹgẹ bii ewu nla fun awọn araalu. Agbegbe mẹtala ni wọn ti ri awọn eeyan ti awọn afurasi naa gun pa ni iha James Smith Cree Nation ati Weldon.


Ileeṣẹ ọlọpaa Canada ti n wa awọn ọkunrin meji kan ti wọn fura si pe awọn lo gun eeyan mẹwaa pa nigba ti awọn marundinlogun mii farapa lagbegbe Saskatchewan. Awọn afurasi naa, Damien Sanderson ati Myles Sanderson ti na papa bora bayii, ọlọpaa si ti kede wọn gẹgẹ bii ewu nla fun awọn araalu. Agbegbe mẹtala ni wọn ti ri awọn eeyan ti awọn afurasi naa gun pa ni iha James Smith Cree Nation ati Weldon. Olootu ijọba Canada, Justin Trudeau ni iṣẹlẹ naa jẹ eyi to buru ju iru rẹ ti yoo waye ninu itan orilẹ-ede ọhun. Trudeau sọ pe “Iṣẹlẹ yii jẹ eyii to bu omi tutu simi lọkan, gbogbo awọn to lọwọ ninu ikọlu naa si gbọdọ fi oju wina ofin.” O kere tan, eeyan marundinlogun lo farapa nibi isẹlẹ naa, ileeṣẹ ọlọpaa si ti gba awọn araalu niyanju lati maa ṣora. Ijọba ilẹ naa ti wa fi atyẹjiṣẹ ṣọwọ si gbogbo ẹrọ ilewọ to wa lagbegbe Saskatchewan, Manitoba ati Alberta bayii.


Olootu ijọba Canada, Justin Trudeau ni iṣẹlẹ naa jẹ eyi to buru ju iru rẹ ti yoo waye ninu itan orilẹ-ede ọhun. Trudeau sọ pe “Iṣẹlẹ yii jẹ eyii to bu omi tutu simi lọkan, gbogbo awọn to lọwọ ninu ikọlu naa si gbọdọ fi oju wina ofin.” O kere tan, eeyan marundinlogun lo farapa nibi isẹlẹ naa, ileeṣẹ ọlọpaa si ti gba awọn araalu niyanju lati maa ṣora. Ijọba ilẹ naa ti wa fi atyẹjiṣẹ ṣọwọ si gbogbo ẹrọ ilewọ to wa lagbegbe Saskatchewan, Manitoba ati Alberta bayii. Bakan naa ni wọn ti kede ofin ilu o fararọ ni James Smith Cree Nation, nibi ti nnkan bii ẹgbẹrun meji eeyan n gbe. Titi di asiko ti a nko iroyin yii jọ, ko si ẹni to tii le sọ eredi ti awọn afurasi naa ṣe ṣekọlu ọhun. Ọlọpaa ni o ṣeeṣe ki awọn to farapa ju awọn marundinlogun ti awọn ni akọsilẹ rẹ lọ.


Bakan naa ni wọn ti kede ofin ilu o fararọ ni James Smith Cree Nation, nibi ti nnkan bii ẹgbẹrun meji eeyan n gbe. Titi di asiko ti a nko iroyin yii jọ, ko si ẹni to tii le sọ eredi ti awọn afurasi naa ṣe ṣekọlu ọhun. Ọlọpaa ni o ṣeeṣe ki awọn to farapa ju awọn marundinlogun ti awọn ni akọsilẹ rẹ lọ.


Obìnrin tó bá Ẹkùn jà torí pé ó fẹ́ gbé ọmọ rẹ̀ farapa yánna-yànna

Obinrin kan ni agbegbe Madhya Predesh lorilẹede India lo ti dero ile iwosan lẹyin to gbiyanju lati doola ẹmi ọmọ rẹ, lọwọ ẹkun to fẹ pa jẹ. Archana Choudhary lo fi ọwọ mu ẹranko naa, ko to di pe awọn araalu ba da si ija naa. Lọwọlọwọ bayi, Iya ati ọmọ naa, ọmọ osu mẹẹdogun, wa ni ile iwosan. Iṣẹlẹ naa waye lọjọ Aiku ni ẹnu ibode Bandhavgarh nibi ibudo ẹranko naa. Oṣojumikoro to ba ileeṣẹ BBC sọrọ ni ẹranko naa ti gbe ori ọmọ obinrin naa si ẹnu, ni iya rẹ ba saare lati dola ẹmi ọmọ rẹ. Sugbọn o ni se ni ẹranko naa tun kọlu iya naa pẹlu.


Iṣẹlẹ naa waye lọjọ Aiku ni ẹnu ibode Bandhavgarh nibi ibudo ẹranko naa. Oṣojumikoro to ba ileeṣẹ BBC sọrọ ni ẹranko naa ti gbe ori ọmọ obinrin naa si ẹnu, ni iya rẹ ba saare lati dola ẹmi ọmọ rẹ. Sugbọn o ni se ni ẹranko naa tun kọlu iya naa pẹlu. “Ẹkun ti gbe ori ọmọ ṣenu, to si n wọ lọ, ki iya rẹ to wọ ija pẹlu ẹranko naa. “Ariwo rẹ sita ni awọn olugbe yoku gbọ ti wọn fi jade sita lati ran lọwo, ti gbogbo wa si bọ sita lati le ẹranko lọ pẹlu igi ati okuta.” Awọn ti isẹlẹ naa soju wọn sọ siwaju pe iya ọmọ naa ni ẹkun maa se lese ni ọna ọfun, ti ọmọ rẹ si farapa ni ori. Dokita Misthi Ruhela ti ilu Jabalpur, to se ayẹwo iya ati ọmọ ni, ipo ti iya ọmọ naa wa ko dara rara nitori ọgbẹ ti Ẹkun naa fun pọ gan ni.


“Ẹkun ti gbe ori ọmọ ṣenu, to si n wọ lọ, ki iya rẹ to wọ ija pẹlu ẹranko naa. “Ariwo rẹ sita ni awọn olugbe yoku gbọ ti wọn fi jade sita lati ran lọwo, ti gbogbo wa si bọ sita lati le ẹranko lọ pẹlu igi ati okuta.” Awọn ti isẹlẹ naa soju wọn sọ siwaju pe iya ọmọ naa ni ẹkun maa se lese ni ọna ọfun, ti ọmọ rẹ si farapa ni ori. Dokita Misthi Ruhela ti ilu Jabalpur, to se ayẹwo iya ati ọmọ ni, ipo ti iya ọmọ naa wa ko dara rara nitori ọgbẹ ti Ẹkun naa fun pọ gan ni. Sugbọn o ni ọmọ wa ni alaafia, ti iya ati ọmọ si ti bẹrẹ si ni maa gba itọju Idunkoko awọn ẹkun lo ti fa ọpọlọpọ awuyewuye ni awọn agbegbe kan lorilẹede India. Ajọ to n ri akoso igbo ọba ni o jẹ ipenija fun awọn lati sawari Ẹkun to sa wọ aarin ilu naa. Osise ajọ, naa, Sanjeev Srivastava sọ fun ileeṣẹ BBC pe, awọn ti ṣe eto lati ri pe awọn sawari ẹranko naa lati dena irufẹ iṣẹlẹ naa.


Sugbọn o ni ọmọ wa ni alaafia, ti iya ati ọmọ si ti bẹrẹ si ni maa gba itọju Idunkoko awọn ẹkun lo ti fa ọpọlọpọ awuyewuye ni awọn agbegbe kan lorilẹede India. Ajọ to n ri akoso igbo ọba ni o jẹ ipenija fun awọn lati sawari Ẹkun to sa wọ aarin ilu naa. Osise ajọ, naa, Sanjeev Srivastava sọ fun ileeṣẹ BBC pe, awọn ti ṣe eto lati ri pe awọn sawari ẹranko naa lati dena irufẹ iṣẹlẹ naa. Nise ni ọrọ di koni ile gbe ile rẹ  lẹyin ti amọtẹkun ya wọ agbegbe Karnataka, lorilẹede India. O ti to ọjọ mẹtadinlogbọn ti awọn olugbe agbegbe naa ti bẹrẹ lati sawari ẹranko ọhun , ti o si ti ṣe eeyan lese ni ariwa agbegbe Karnataka. Awọn olugbe agbegbe naa ni ọpọ igba ni awọn ri ẹranko ọhun to si ti mu ibẹru bojo ba pupọ lara awọn.


Nise ni ọrọ di koni ile gbe ile rẹ  lẹyin ti amọtẹkun ya wọ agbegbe Karnataka, lorilẹede India. O ti to ọjọ mẹtadinlogbọn ti awọn olugbe agbegbe naa ti bẹrẹ lati sawari ẹranko ọhun , ti o si ti ṣe eeyan lese ni ariwa agbegbe Karnataka. Awọn olugbe agbegbe naa ni ọpọ igba ni awọn ri ẹranko ọhun to si ti mu ibẹru bojo ba pupọ lara awọn. Ileeṣẹ to risi amojuto igbo lorilẹede India ni awọn ti ran akọsẹmọsẹ nipa eranko toto ọọdurun si agbegbe lati sawari amọtẹkun naa pẹlu igbagbọ lati dapada si ninu igbo to ti wa sugbọn igbinyanju wọn ko ti fẹ ẹnu re sọrọ. Iṣẹlẹ yii ni awọn ọmọ ẹgbẹ alatako n sọ pe o waye lẹyin ti minisita to n ri si amujuto igbo fi ipo silẹ. Ọkan lara awọn osisẹ ileeṣẹ to n ri si amujuto igbo, Vijayakumar Gogi sọ fun BBC pe ogunlọgọ awọn osisẹ igbo ni wọn ti wa ni ayika agbegbe naa lati sawari amọtẹkun ọhun.


Ileeṣẹ to risi amojuto igbo lorilẹede India ni awọn ti ran akọsẹmọsẹ nipa eranko toto ọọdurun si agbegbe lati sawari amọtẹkun naa pẹlu igbagbọ lati dapada si ninu igbo to ti wa sugbọn igbinyanju wọn ko ti fẹ ẹnu re sọrọ. Iṣẹlẹ yii ni awọn ọmọ ẹgbẹ alatako n sọ pe o waye lẹyin ti minisita to n ri si amujuto igbo fi ipo silẹ. Ọkan lara awọn osisẹ ileeṣẹ to n ri si amujuto igbo, Vijayakumar Gogi sọ fun BBC pe ogunlọgọ awọn osisẹ igbo ni wọn ti wa ni ayika agbegbe naa lati sawari amọtẹkun ọhun. Amọtẹkun naa ni wọn sapejuwe gẹgẹ bi ẹranko to tiju sugbọn iroyin laipe ti safihan bi awọn eranko naa se bẹ wọ awọn agbegbe kan wo ninu igbinyanju wọn lati sawari ounjẹ. Sanya Gubbi, onimọ nipa ẹranko ti wa rọ awọn olugbe agbegbe naa lati ma ṣe foya ati pe ti wọn ba fi ara balẹ fun ẹranko, o ṣeṣe ki o ma ṣe ẹnikẹni ni ijamba. Gubbi ni koko niki a pe akeyesi awọn si iwuwasi ẹranko to ṣe ọpọlọpọ anfani fun wọn lati ba ẹranko gbe.


Amọtẹkun naa ni wọn sapejuwe gẹgẹ bi ẹranko to tiju sugbọn iroyin laipe ti safihan bi awọn eranko naa se bẹ wọ awọn agbegbe kan wo ninu igbinyanju wọn lati sawari ounjẹ. Sanya Gubbi, onimọ nipa ẹranko ti wa rọ awọn olugbe agbegbe naa lati ma ṣe foya ati pe ti wọn ba fi ara balẹ fun ẹranko, o ṣeṣe ki o ma ṣe ẹnikẹni ni ijamba. Gubbi ni koko niki a pe akeyesi awọn si iwuwasi ẹranko to ṣe ọpọlọpọ anfani fun wọn lati ba ẹranko gbe.


Wo àwọn ọkùnrin tó ń tọ́ ìrora nǹkan oṣù obìnrin wò

Nnkan oṣu obìnrin jẹ ìrora kan tí awọn obinrin maa n dojukọ losoosu, amọ to si jẹ pe eewọ ni eyi lawọn apa ibi kan lorilẹede India. Ṣugbọn ìpolongo kan ti bẹrẹ ni Kerala, lapa guusu Orilẹede India lati yii igbagbọ awọn eeyan pada nipa nnkan osu awọn obinrin. Awọn to n ṣe agbatẹru ipolongo tako aṣa yii ti n lọ kaakiri awọn sọọbu ati ile ẹkọ ni agbegbe Ernakulam. Nibẹ ni wọn ti n ṣe ayẹwo bí ìrora nkan oṣu obìnrin ṣe rí lara awọn ọkunrin gẹgẹ bi ara awọn ọna lati mu ki ọgọọrọ eeyan nibẹ ni itaniji nipa ọrọ yii. Fidio kan ti awọn to n ṣagbatẹru ipolongo yii gbe jade laipẹ yii, ṣe afihan awọn ọkunrin ti wọn n kerora. Se ni gbogbo awọn obinrin to n woran wọn si bẹrẹ si nii rẹrin.


Nibẹ ni wọn ti n ṣe ayẹwo bí ìrora nkan oṣu obìnrin ṣe rí lara awọn ọkunrin gẹgẹ bi ara awọn ọna lati mu ki ọgọọrọ eeyan nibẹ ni itaniji nipa ọrọ yii. Fidio kan ti awọn to n ṣagbatẹru ipolongo yii gbe jade laipẹ yii, ṣe afihan awọn ọkunrin ti wọn n kerora. Se ni gbogbo awọn obinrin to n woran wọn si bẹrẹ si nii rẹrin. "Ìrora yii pọ, emi o fẹ rí iru ìrora bayi mọ," ni ọrọ ti arakunrin Sharan Nasir fi sẹnu lẹyin to kopa ninu ayẹwo ninu sọọbu kan. Abala kan wa nibi ayẹwo naa ti wọn pe ni ife aye "Cup of life" , eyi tí wọn fi n wo orisirisi nnkan to yẹ. Ọkan lara awọn ọmọ ile igbimọ aṣofin nilẹ India, Hibi Eden, lo gbe ìpolongo naa kalẹ pẹlu ajọsepọ ajọ eleto ìlera lorilẹede naa. Ilera obìnrin, papajulọ ohun to jọ mọ nkan oṣu obìnrin lo jẹ nkan ti ko ni akiyesi to yanranti lorilẹede India.


"Ìrora yii pọ, emi o fẹ rí iru ìrora bayi mọ," ni ọrọ ti arakunrin Sharan Nasir fi sẹnu lẹyin to kopa ninu ayẹwo ninu sọọbu kan. Abala kan wa nibi ayẹwo naa ti wọn pe ni ife aye "Cup of life" , eyi tí wọn fi n wo orisirisi nnkan to yẹ. Ọkan lara awọn ọmọ ile igbimọ aṣofin nilẹ India, Hibi Eden, lo gbe ìpolongo naa kalẹ pẹlu ajọsepọ ajọ eleto ìlera lorilẹede naa. Ilera obìnrin, papajulọ ohun to jọ mọ nkan oṣu obìnrin lo jẹ nkan ti ko ni akiyesi to yanranti lorilẹede India. Ní awọn apa ibi kan, irí idọti tí ko lanfani lati wa ni awọn awujọ, ni wọn n ri awọn obìnrin to ba ṣe nkan oṣu. Ọlaju ti de awọn ibi kan sugbọn awọn obinrin ko ni anfani lati sọrọ lori ìrora tí wọn dojú kọ tí wọn ba n se nkan oṣu. Awọn ileeṣẹ kan tí bẹrẹ lati ma fun awọn Osisẹ ni ìsinmi lẹnu iṣẹ lawọn ọjọ ti wọn ba n ṣe nnkan oṣu wọn nitori.


Ní awọn apa ibi kan, irí idọti tí ko lanfani lati wa ni awọn awujọ, ni wọn n ri awọn obìnrin to ba ṣe nkan oṣu. Ọlaju ti de awọn ibi kan sugbọn awọn obinrin ko ni anfani lati sọrọ lori ìrora tí wọn dojú kọ tí wọn ba n se nkan oṣu. Awọn ileeṣẹ kan tí bẹrẹ lati ma fun awọn Osisẹ ni ìsinmi lẹnu iṣẹ lawọn ọjọ ti wọn ba n ṣe nnkan oṣu wọn nitori. Igbagbọ wa ni pe ipolongo naa yoo mu iyipada wa niluu Kerala. Agbẹjoro Sandra Sunny, to jẹ ọkan lara awọn to gbe ìpolongo naa kalẹ ni, ayẹwo naa yoo mu iyipada ba bí awọn eeyan ṣe n ronu si nipa nkan oṣu obìnrin. "Ti ẹ ba beere lọwọ awọn ọkunrin ni ile ẹkọ gíga pe kini wọn mọ nípa nkan oṣu \nobìnrin, wọn ko le ri nkan sọ.


Igbagbọ wa ni pe ipolongo naa yoo mu iyipada wa niluu Kerala. Agbẹjoro Sandra Sunny, to jẹ ọkan lara awọn to gbe ìpolongo naa kalẹ ni, ayẹwo naa yoo mu iyipada ba bí awọn eeyan ṣe n ronu si nipa nkan oṣu obìnrin. "Ti ẹ ba beere lọwọ awọn ọkunrin ni ile ẹkọ gíga pe kini wọn mọ nípa nkan oṣu \nobìnrin, wọn ko le ri nkan sọ. "Ṣugbọn tí ẹ ba bí wọn pe ṣe wọn ti sọrọ lori nkan oṣu obìnrin pẹlu ẹni kankan ati pe ki lo de tí wọn ko fẹ ba eeyan sọrọ nipa rẹ? Lẹyin tí wọn kopa ninu ayẹwo yii, ẹ ri pe ọkan wọn balẹ " Ẹrọ ayẹwo naa ni ẹnu meji, ti wọn maa n fi si ara ọkùnrin ati obinrin lẹkanna, tí \nobìnrin ko si ni jẹ ìrora kankan sugbọn ìrora yoo de ba ọkùnrin. Ọgbẹni Nair ni igba ti awọn beere lọwọ awọn ọdọmọbinrin to ṣe ayẹwo boya wọn jẹ ìrora, wọn ni rara.


"Ṣugbọn tí ẹ ba bí wọn pe ṣe wọn ti sọrọ lori nkan oṣu obìnrin pẹlu ẹni kankan ati pe ki lo de tí wọn ko fẹ ba eeyan sọrọ nipa rẹ? Lẹyin tí wọn kopa ninu ayẹwo yii, ẹ ri pe ọkan wọn balẹ " Ẹrọ ayẹwo naa ni ẹnu meji, ti wọn maa n fi si ara ọkùnrin ati obinrin lẹkanna, tí \nobìnrin ko si ni jẹ ìrora kankan sugbọn ìrora yoo de ba ọkùnrin. Ọgbẹni Nair ni igba ti awọn beere lọwọ awọn ọdọmọbinrin to ṣe ayẹwo boya wọn jẹ ìrora, wọn ni rara. Sugbọn o ni awọn ọkunrin pariwo pe ìrora naa pọ fun awọn. Ayẹwo yii lo tí fa ọpọlọpọ awuyewuye ni awọn ile ẹkọ ni Ernakulam. Awọn ọkunrin to kopa ninu ayẹwo naa ni awọn ko lẹmi lati mu ara duro fun \nayẹwo naa.


Sugbọn o ni awọn ọkunrin pariwo pe ìrora naa pọ fun awọn. Ayẹwo yii lo tí fa ọpọlọpọ awuyewuye ni awọn ile ẹkọ ni Ernakulam. Awọn ọkunrin to kopa ninu ayẹwo naa ni awọn ko lẹmi lati mu ara duro fun \nayẹwo naa. Ninu oṣu keje, ileeṣẹ kan lati orilẹede Amerika, ‘Somedays’, rọ awọn ọkunrin lati ma lo awọn ẹrọ naa. O ni eyi yoo jẹ kawọn ọkunrin le mọ nkan ti awọn obinrin n doju kọ tí wọn ba ti n ṣe nkan oṣu. Ogunlọgọ eeyan si lo tí wo fọnran yii lori ayelujara.


Ninu oṣu keje, ileeṣẹ kan lati orilẹede Amerika, ‘Somedays’, rọ awọn ọkunrin lati ma lo awọn ẹrọ naa. O ni eyi yoo jẹ kawọn ọkunrin le mọ nkan ti awọn obinrin n doju kọ tí wọn ba ti n ṣe nkan oṣu. Ogunlọgọ eeyan si lo tí wo fọnran yii lori ayelujara. Eden ni ó wu oun lori nigba ti oun kopa ninu ìpolongo naa, ti oun si ti ipasẹ bẹẹ bẹrẹ agbekalẹ ìpolongo fun awọn obinrin. O ni abule kan tí orukọ rẹ jẹ Kumbalangi ni ipolongo naa ti waye. Eden ni ìpolongo naa ni yoo ṣe iranwọ lati le yí ọkan awọn eeyan pada lori nkan oṣu awọn obinrin.


Eden ni ó wu oun lori nigba ti oun kopa ninu ìpolongo naa, ti oun si ti ipasẹ bẹẹ bẹrẹ agbekalẹ ìpolongo fun awọn obinrin. O ni abule kan tí orukọ rẹ jẹ Kumbalangi ni ipolongo naa ti waye. Eden ni ìpolongo naa ni yoo ṣe iranwọ lati le yí ọkan awọn eeyan pada lori nkan oṣu awọn obinrin. Dokita Manuel ni pupọ lara awọn ọmọ ẹgbẹ aṣofin ati awọn ileeṣẹ nlala ni wọn \nti fẹhonuhan ninu ìpolongo naa. O ni awọn eeyan naa ti n beere pe ṣe awọn le gbe lọ sí agbegbe wọn. Bakan naa lo ni isẹ sì wa lati ṣe ni awujọ wọn lati ripe awọn pese ilanilọyẹ to peye fun awọn eeyan lori anfani ìpolongo naa ati ọna ti wọn le gba lati fi ṣe.


Dokita Manuel ni pupọ lara awọn ọmọ ẹgbẹ aṣofin ati awọn ileeṣẹ nlala ni wọn \nti fẹhonuhan ninu ìpolongo naa. O ni awọn eeyan naa ti n beere pe ṣe awọn le gbe lọ sí agbegbe wọn. Bakan naa lo ni isẹ sì wa lati ṣe ni awujọ wọn lati ripe awọn pese ilanilọyẹ to peye fun awọn eeyan lori anfani ìpolongo naa ati ọna ti wọn le gba lati fi ṣe.


Ọlọ́pàá, Amotekun, Fijilanté yawọ inú igbó l‘Ogun, wọ́n dóòlà èèyàn mẹ́ta, mú afurasí ajinigbé mẹ́ta

Ileesẹ ọlọpaa ti kede pe ọwọ oun ti tẹ afurasi ajinigbe mẹta ninu igbo nla kan lopopona Imeko-Iwoye si Ketu. Bakan naa ni wọn doola awọn eeyan mẹta tawọn afurasi ajinigbe ọhun ji gbe wa sinu igbo naa. Awọn afurasi ajinigbe naa ni Aliu Abubakar, tii se ẹni ọdun mọkandinlọgbọn ati Umaru Tujur, tii se ẹni ọdun mẹrinlelogun. Afurasi kẹta ni Yau Isah tii se ẹni ọdun mẹẹdọgbọn. Ọwọ ọlọpaa tẹ awọn afurasi ajinigbe naa nigba ti agọ ọlọpaa Imeko gba ipe kan lọdọ araalu. Awọn ọlọ̀paa naa gbọ pe awọn afurasi ajinigbe, ti wọn lo to to mẹjọ niye pẹlu ohun ija oloro lọwọ wọn, ti gbegi da oju ọna Termac si Iwoye, ti wọn si n yinbọn soke lakọ lakọ.


Afurasi kẹta ni Yau Isah tii se ẹni ọdun mẹẹdọgbọn. Ọwọ ọlọpaa tẹ awọn afurasi ajinigbe naa nigba ti agọ ọlọpaa Imeko gba ipe kan lọdọ araalu. Awọn ọlọ̀paa naa gbọ pe awọn afurasi ajinigbe, ti wọn lo to to mẹjọ niye pẹlu ohun ija oloro lọwọ wọn, ti gbegi da oju ọna Termac si Iwoye, ti wọn si n yinbọn soke lakọ lakọ. Awọn afurasi naa ni wọn lo se Bode Ogunleye ati Muhammad Basa lese, ti wọn si ji Alhaji Fatai Abdulsalam, Dauda Orelope and Rafiu Isah gbe lọ. Ni kete tawọn ọlọpaa si gba ipe itara naa, ni ọga ọlọpaa to wa ni Imeko ko awọn osisẹ rẹ pẹlu awọn Maotekun lọ sibẹ. Bakan naa ni atẹjade ọlọpaa naa ni awọn ọdẹ ibilẹ, Fijilante atawọn ọdọ Yoruba ati Fulani ya wọnu igbo naa lati wa ajinigbe atawọn eeyan ti wn ji gbe.


Awọn afurasi naa ni wọn lo se Bode Ogunleye ati Muhammad Basa lese, ti wọn si ji Alhaji Fatai Abdulsalam, Dauda Orelope and Rafiu Isah gbe lọ. Ni kete tawọn ọlọpaa si gba ipe itara naa, ni ọga ọlọpaa to wa ni Imeko ko awọn osisẹ rẹ pẹlu awọn Maotekun lọ sibẹ. Bakan naa ni atẹjade ọlọpaa naa ni awọn ọdẹ ibilẹ, Fijilante atawọn ọdọ Yoruba ati Fulani ya wọnu igbo naa lati wa ajinigbe atawọn eeyan ti wn ji gbe. Nigba ti ọwọ yii dun wọn, awọn ajinigbe ọhun fi awọn eeyan ti wọn ji gbe silẹ pẹlu ọkada kan ti ko ni nọmba lara silẹ. Ileesẹ ọlọpaa ni awọn ti doola ẹmi awọn eeyan ti wọn ji gba naa lai fi ara pa, ti wọn si tun tẹsiwaju lati se awari ibi ti awọn ajinigbe ọhun sa lọ. Lẹyin o rẹyin, ileesẹ ọlọpaa ni wọn ri awọn afurasi ajinigbe naa ni ibuba ti wọn sa lọ si.


Nigba ti ọwọ yii dun wọn, awọn ajinigbe ọhun fi awọn eeyan ti wọn ji gbe silẹ pẹlu ọkada kan ti ko ni nọmba lara silẹ. Ileesẹ ọlọpaa ni awọn ti doola ẹmi awọn eeyan ti wọn ji gba naa lai fi ara pa, ti wọn si tun tẹsiwaju lati se awari ibi ti awọn ajinigbe ọhun sa lọ. Lẹyin o rẹyin, ileesẹ ọlọpaa ni wọn ri awọn afurasi ajinigbe naa ni ibuba ti wọn sa lọ si. Lara awọn ohun tawọn agbofinro ri lara awọn afurasi ajinigbe naa ni kọkọrọ ọkada pẹlu ada mẹta. Kọmisana ọlọpaa ti wa pasẹ pe ki wọn gbe awọn afurasi ajinigbe mẹtẹẹta naa lọ si ẹka to n gbogun ti iwa ijinigbe to wa labẹ ẹka ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ. Pẹlu ibẹru ati ifoya ni awọn olugbe agbegbe Zugu ni ijọba ibilẹ Bukuyum ni ipinlẹ Zamfara fi n gbe lati bi ọjọ diẹ sẹyin.


Lara awọn ohun tawọn agbofinro ri lara awọn afurasi ajinigbe naa ni kọkọrọ ọkada pẹlu ada mẹta. Kọmisana ọlọpaa ti wa pasẹ pe ki wọn gbe awọn afurasi ajinigbe mẹtẹẹta naa lọ si ẹka to n gbogun ti iwa ijinigbe to wa labẹ ẹka ọlọpaa ọtẹlẹmuyẹ. Pẹlu ibẹru ati ifoya ni awọn olugbe agbegbe Zugu ni ijọba ibilẹ Bukuyum ni ipinlẹ Zamfara fi n gbe lati bi ọjọ diẹ sẹyin. Lẹyin ti awọn adijunjale ṣe ikọlu si mosalasi Juma nigba ti wọn bẹrẹ irun kiki, ti wọn si ji awọn eeyan gbe lọ. Iroyin to tẹ ileeṣẹ BBC  lọwọ se afihan pe awọn adigunjale ṣe ikọlu si mosalasi naa ni dede ago kan si ago kan abọ, ti wọn si ji ọpọlọpọ eeyan gbe lọ. Lafikun, awọn adijunjale naa tun yawọ inu ọja, ti wọn si awọn eeyan miiran lọ.


Lẹyin ti awọn adijunjale ṣe ikọlu si mosalasi Juma nigba ti wọn bẹrẹ irun kiki, ti wọn si ji awọn eeyan gbe lọ. Iroyin to tẹ ileeṣẹ BBC  lọwọ se afihan pe awọn adigunjale ṣe ikọlu si mosalasi naa ni dede ago kan si ago kan abọ, ti wọn si ji ọpọlọpọ eeyan gbe lọ. Lafikun, awọn adijunjale naa tun yawọ inu ọja, ti wọn si awọn eeyan miiran lọ. Apapọ awọn eeyan ti wọn jigbe lọ ni igbagbọ wa pe wọn jẹ mẹrinlelogoji Osejumikoro ati olugbe agbegbe naa ni yato si awọn eeyan ti wọn gbe, awọn adigunjale naa tun gbe ounjẹ ati nkan miiran lọ. Ileeṣẹ ọlọpaa ti fidi iṣẹlẹ naa mulẹ, sugbọn wọn ko kede eye eeyan ti awọn ajinigbe naa gbe lọ. “Awọn adigunjale gbe ounjẹ, foonu awọn eeeyan ati bẹbẹlọ.” Ileeṣẹ ọlọpaa ni awọn ko ti gbọ ohun kohun lati ọdọ awọn ajinigbe naa sugbọn iwadi n lọ lori iṣẹlẹ naa.


Apapọ awọn eeyan ti wọn jigbe lọ ni igbagbọ wa pe wọn jẹ mẹrinlelogoji Osejumikoro ati olugbe agbegbe naa ni yato si awọn eeyan ti wọn gbe, awọn adigunjale naa tun gbe ounjẹ ati nkan miiran lọ. Ileeṣẹ ọlọpaa ti fidi iṣẹlẹ naa mulẹ, sugbọn wọn ko kede eye eeyan ti awọn ajinigbe naa gbe lọ. “Awọn adigunjale gbe ounjẹ, foonu awọn eeeyan ati bẹbẹlọ.” Ileeṣẹ ọlọpaa ni awọn ko ti gbọ ohun kohun lati ọdọ awọn ajinigbe naa sugbọn iwadi n lọ lori iṣẹlẹ naa. Awọn olugbe agbegbe naa ni awọn adigunjale naa fi ibọn wọn pamọ si abẹ asọ wọn ki wọn wọ ninu mosalasi nigba ti imamu fẹ bẹrẹ wasi jimọ. Ọkan lara awọn to wa nibi iṣẹlẹ naa ni ki n ṣe igba akọkọ re ti awọn adigunjale yoo ṣe ikọlu si agbegbe naa. “Wọn ti wa ni aimọye igba , ẹlẹkẹrin re.''


Awọn olugbe agbegbe naa ni awọn adigunjale naa fi ibọn wọn pamọ si abẹ asọ wọn ki wọn wọ ninu mosalasi nigba ti imamu fẹ bẹrẹ wasi jimọ. Ọkan lara awọn to wa nibi iṣẹlẹ naa ni ki n ṣe igba akọkọ re ti awọn adigunjale yoo ṣe ikọlu si agbegbe naa. “Wọn ti wa ni aimọye igba , ẹlẹkẹrin re.'' Lẹyin ti wọn gbe gbogbo awọn eeyan ni awọn ọlọpaa de. Osejumikoro miiran ni awọn afurasi agbebọn naa ni awọn ko mọ pe wọn gbe ibọn dani, ti awọn si ro boya olujọsin ni wọn. “Ẹnikẹni ko ri pe wọn gbe ibọn dani tori pe a ro boya wọn gba adura ni.


Lẹyin ti wọn gbe gbogbo awọn eeyan ni awọn ọlọpaa de. Osejumikoro miiran ni awọn afurasi agbebọn naa ni awọn ko mọ pe wọn gbe ibọn dani, ti awọn si ro boya olujọsin ni wọn. “Ẹnikẹni ko ri pe wọn gbe ibọn dani tori pe a ro boya wọn gba adura ni. “Sugbọn kete ti wọn imamu bẹrẹ wasi ni wọn bẹrẹ sini si na bolẹ. “Awọn eeyan miiran ni lati gba oju fereṣe jade ti wọn si ko awọn miiran wọ ninu igbo lọ. Bayii, pupoọ lara awọn olugbe agbegbe naa lo ti fẹsẹ fẹ kuro .


“Sugbọn kete ti wọn imamu bẹrẹ wasi ni wọn bẹrẹ sini si na bolẹ. “Awọn eeyan miiran ni lati gba oju fereṣe jade ti wọn si ko awọn miiran wọ ninu igbo lọ. Bayii, pupoọ lara awọn olugbe agbegbe naa lo ti fẹsẹ fẹ kuro .


Pásítọ̀ bá akọrin ìjọ, ọmọ ọdún mẹ́rìnlà sùn, ẹ̀jẹ̀ kò dá lẹ́yìn oṣù mọ́kànlá

Awọn isẹlẹ akanilaya to n waye lawọn inu ijọ Ọlọrun nipinl Ogun yii kọja sisọ. Bii ọjọ mẹta la mu iroyin wa fun yin nipa olusọ agutan kan to fun ọmọ ijọ rẹ, ọmọ ọdun mejila loyun. Amọ iroyin pasitọ miran tun ti jade nipinl Ogun yii kan naa, to ba ọmọ ọdun mẹrinla lopọ ninu ijọ rẹ bakan naa. Igbe nibo ni aye yii wa n lọ, ni ọpọ eeyan n pariwo nitori wọn ni ti ẹni ta fẹyinti, ba fi ẹgun sọwọ, ki lo yẹ ka se? Ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun lo fi iroyin sọwọ fawọn akọroyin , to fi mọ ileesẹ BBC Yoruba, nipa olusọ aguntan kan to tun ba ọmọ lopọ. Pasitọ naa, Israel Adebayo lo jẹ oludasilẹ ijọ The Beloved Chapel, eyi to wa ni adugbo Agbado nipinlẹ Ogun.


Igbe nibo ni aye yii wa n lọ, ni ọpọ eeyan n pariwo nitori wọn ni ti ẹni ta fẹyinti, ba fi ẹgun sọwọ, ki lo yẹ ka se? Ileesẹ ọlọpaa ipinlẹ Ogun lo fi iroyin sọwọ fawọn akọroyin , to fi mọ ileesẹ BBC Yoruba, nipa olusọ aguntan kan to tun ba ọmọ lopọ. Pasitọ naa, Israel Adebayo lo jẹ oludasilẹ ijọ The Beloved Chapel, eyi to wa ni adugbo Agbado nipinlẹ Ogun. Pasitọ naa si lo ti jẹwọ fun awọn ọlọpaa pe lootọ ni oun ni ajọsepọ pẹlu ọmọdebinrin, ọmọ ọdun mẹrinla naa, to jẹ ọmọ ẹgbẹ akọrin ijọ rẹ. Adebayo, tii se ẹni ọdun mejidinlogoji, ni iya ọmọ naa salaye fawọn ọlọpaa pe o tan ọmọ oun wọnu yara, to si fi tipa ba lopọ. Iya ọmọ naa lo ni oun rinrin ajo lọ sibi kan ni, lati lọ tọju ara ara oun nitori aisan kan to n ba oun finra, lasiko ti isẹlẹ naa waye.


Pasitọ naa si lo ti jẹwọ fun awọn ọlọpaa pe lootọ ni oun ni ajọsepọ pẹlu ọmọdebinrin, ọmọ ọdun mẹrinla naa, to jẹ ọmọ ẹgbẹ akọrin ijọ rẹ. Adebayo, tii se ẹni ọdun mejidinlogoji, ni iya ọmọ naa salaye fawọn ọlọpaa pe o tan ọmọ oun wọnu yara, to si fi tipa ba lopọ. Iya ọmọ naa lo ni oun rinrin ajo lọ sibi kan ni, lati lọ tọju ara ara oun nitori aisan kan to n ba oun finra, lasiko ti isẹlẹ naa waye. Nigba to n salaye bi ọrọ naa se jẹ, Pasitọ Israel Adebayo ni bi isẹlẹ se waye ko ye oun rara amọ lootọ ni ajọsepọ waye laarin oun ati ọmọ ọdun mẹrinla naa. Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Ogun, Abimbola Oyeyemi ni se ni pasitọ naa n bẹbẹ fun idarijin lasiko ti wọn n fi ọrọ wa lẹnu wo. Oyeyemi ni pasitọ naa ni oun ati idile ọmọbinrin naa sunmọ ara wọn pẹkipẹki amọ ko ye ohun idi ti iru iwa bẹẹ se waye.


Nigba to n salaye bi ọrọ naa se jẹ, Pasitọ Israel Adebayo ni bi isẹlẹ se waye ko ye oun rara amọ lootọ ni ajọsepọ waye laarin oun ati ọmọ ọdun mẹrinla naa. Agbẹnusọ fun ileesẹ ọlọpaa nipinlẹ Ogun, Abimbola Oyeyemi ni se ni pasitọ naa n bẹbẹ fun idarijin lasiko ti wọn n fi ọrọ wa lẹnu wo. Oyeyemi ni pasitọ naa ni oun ati idile ọmọbinrin naa sunmọ ara wọn pẹkipẹki amọ ko ye ohun idi ti iru iwa bẹẹ se waye. Agbẹnusọ ọlọpaa ni awọn ko ba ti gbe olusọ aguntan naa si ahamọ tipẹ tipẹ amọ iya ọmọdebinrin naa lo n se idiwọ nitori pe ko fẹ sẹ pasitọ rẹ. “Amọ nigba ti ọmọbinrin yii n da ẹjẹ loju ara lemọ lemọ lati igba ti isẹlẹ naa ti waye losu kẹwa ọdun 2021, ni iya rẹ to gba wa laaye lati mu pasitọ naa eyi to fẹ to ọdun kan. Ọmọbinrin naa sọ fun wa pe Pasitọ ni ọkunrin akọkọ ti yoo kọkọ ba oun ni ajọsepọ ri, ta si ti gbe ọmọdebinrin naa lọ sile iwosan nibi to ti n gba itọju. Nibayii, Kọmisana ọlọpaa nipinlẹ Ogun, Lanre bankọle ti pasẹ pe ki wọn gbe ẹjọ Pasitọ naa lọ si ẹka ọtẹlẹmuyẹ ileesẹ ọlọpaa fun iwadii to yẹ.


Agbẹnusọ ọlọpaa ni awọn ko ba ti gbe olusọ aguntan naa si ahamọ tipẹ tipẹ amọ iya ọmọdebinrin naa lo n se idiwọ nitori pe ko fẹ sẹ pasitọ rẹ. “Amọ nigba ti ọmọbinrin yii n da ẹjẹ loju ara lemọ lemọ lati igba ti isẹlẹ naa ti waye losu kẹwa ọdun 2021, ni iya rẹ to gba wa laaye lati mu pasitọ naa eyi to fẹ to ọdun kan. Ọmọbinrin naa sọ fun wa pe Pasitọ ni ọkunrin akọkọ ti yoo kọkọ ba oun ni ajọsepọ ri, ta si ti gbe ọmọdebinrin naa lọ sile iwosan nibi to ti n gba itọju. Nibayii, Kọmisana ọlọpaa nipinlẹ Ogun, Lanre bankọle ti pasẹ pe ki wọn gbe ẹjọ Pasitọ naa lọ si ẹka ọtẹlẹmuyẹ ileesẹ ọlọpaa fun iwadii to yẹ. Bankọle wa kilọgidi fawọn obi lati ye da ọwọ bo ẹnikẹni to ba fipa bawọn ọm wọn obinrin lopọ lai wo bi wn se sun mọ onitọun si. Ọga ọlọpaa nipinl Ogun ni irufẹ awn obi bẹẹ gan le jẹbi ẹsun lilẹdi apo pọ mawn ọdaran naa lati huw aibi yii sawn ọmọde. Ileeṣẹ ọlọpaa ti gbe ọkunrin agbẹ ẹni ọdun mejilelogoji lọ si ile ẹjọ fun ẹsun ifipabanilopọ.


Bankọle wa kilọgidi fawọn obi lati ye da ọwọ bo ẹnikẹni to ba fipa bawọn ọm wọn obinrin lopọ lai wo bi wn se sun mọ onitọun si. Ọga ọlọpaa nipinl Ogun ni irufẹ awn obi bẹẹ gan le jẹbi ẹsun lilẹdi apo pọ mawn ọdaran naa lati huw aibi yii sawn ọmọde. Ileeṣẹ ọlọpaa ti gbe ọkunrin agbẹ ẹni ọdun mejilelogoji lọ si ile ẹjọ fun ẹsun ifipabanilopọ. Arakunrin Gboyega Awoyinka naa ni wọn fi si ẹwọn fun ẹsun fifi ipa ba obinrin aparapa, Rhoda Adeboye lopọ ninu oko koko. Agbegbe Kajola ni Ojurin, ilu Ọrẹ, ni ijọba ibilẹ Odigbo, ni ipinlẹ Ondo. Amọ lasiko ti afẹsunkan naa n sọrọ ni ileẹjọ lo ni wi pe oun ko jẹbi ẹsun ti wọn fi kan oun.