[Knowledge Application]
ພຣະຍາຟ້າຫຼ້າທໍລະນີ ສີສັດຕະນະຄະນະຫຸດ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ພາລາກິດຖອນໂຮມອານາຈັກລ້ານຊ້າງຕົ້ນປີໃດ?
A. ຕົ້ນປີ ຄ.ສ. 1360.
B. ຕົ້ນປີ ຄ.ສ. 1330.
C. ຕົ້ນປີ ຄ.ສ. 1340.
D. ຕົ້ນປີ ຄ.ສ. 1230.
Answer: B
Explanation: ຕົ້ນປີ ຄ.ສ. 1330. ກອງທັບຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມແມ່ນ ປະກອບດ້ວຍ ກອງທັບຊ້າງ, ມ້າ, ແລະທະຫານເດີນດິນ foot infantry. ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ຍົກທັບອອກຈາກອັງກໍຂຶ້ນທາງພາກ ເຫນືອພໍຮອດ ສະຫວັນນະເຂດກໍເຂົ້າຕີ ເມືອງໂຄດຕະບອງທັນທີ. ຫລັງຈາກຕີເມືອງສີໂຄຕຕະບອງແຕກແລ້ວກໍເຂົ້າໂຈມ ຕີເມືອງເລັກເມືອງນ້ອຍທີອ້ອມ ແອ້ມເມືອງ ສີໂຄດຕະບອງນັ້ນ. ຫລັງຈາກນັ້ນກໍຍົກທັບລົງພາກໃຕ້ເຂົາຕີເມືອງຈໍາປາສັກ. ກ່ອນຈະໄປຮອດຈໍາ ປາສັກນັ້ນກອງທັບ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມໄດ້ຕີເອົາອີກຫລາຍເມືອງທີຢູ່ແຖວນໍ້າປາກກະດິງ.
 ທຸກເມືອງທີເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຕີໄດ້ມານັ້ນເຈົ້າຟ້າງຸ່ມໄດ້ກວດເອົາຊາວຫນຸ່ມຂອງແຕ່ລະເມືອງມາຮັບໃຊ້ແລະເສີມ ກໍາລັງທະຫານຂອງພະອົງ. ນອກຈາກນັ້ນຍັງໄດ້ຍຶດເອົາຊັພສິນເງິນຄໍາ, ມ້າ, ຊ້າງ ແລະ ຂ້າທາດເພື່ອເອົາມາຮັບໃຊ້ລ້ຽງດູກອງທັບ ທະຫານແລະເອົາເປັນຂອງ ຂວນໃຫ້ແກ່ຈອມພົນຫຼືພະຍາເມືອງທີເຈົ້າຟ້າງຸ່ມແຕ່ງຕັ້ງຂຶ້ນໃຫ້ຄອງເມືອງທີ່ໄດ້ຍຶດມາ. ຄືດັ່ງຣາຊວົງໄທທົ່ວໄປ (ໄທ ໃນນີ້ ແມ່ນຫມາຍເຖີງ ຕະກຸນໄຕລາວ, ບໍ່ແມ່ນໄທສຍາມເດີ) ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ແລະ ຈອມພົນທະຫານຂອງພະອົງ ທຸກຄົນແມ່ນອອກລົບເສີກຢູ່ເທີງຫລັງຊ້າງ. ຂີ່ຊ້າງລົບ. ອອກເສີກແຕ່ລະເທື່ອໃຊ້ຊ້າງເປັນພັນໆ, ເຂົ້າບຸກໄລ່ຢຽບສັດຕູຈົນ ສັດຕູແຕກຕື່ນເປັນຂວນສັ່ນຫວັ່ນໄຫວ. ຊື່ສຽງກອງທັບຂອງພະອົງ ດັງກ້ອງໄປທົ່ວອານາຫາເມືອງ ໃດຈະຕ້ານທານໄດ້. ພຣະອົງຍົກທັບເຂົ້າຕີເມືອງເລັກເມືອງນ້ອຍຕາມແຄມແມ່ນໍ້າຂອງຂຶ້ນມາຈົນ ມາຮອດດ່ານເມືອງຫນຶ່ງ ຊື່ວ່າ ເມືອງ ວຽງຈັນ ວຽງຄໍາ (ວຽງຈັນ). ພະອົງກໍໄດ້ສົ່ງທູດເຂົາເຈຣະຈາ ກັບພະຍາຄອງວຽງຈັນ, ພຽງແຕ່ພະຍາວຽງຈັນຍອມຮ່ວມມືຊ່ວຍເຈົ້າຟ້າງຸ່ມເຂົ້າຕີເມືອງຊວາ (ຫລວງພຣະບາງ) ພຣະອົງຈະຍົກເວັ້ນເຂົ້າຍຶດຕີເອົາ ເມືອງວຽງຈັນວຽງຄໍາ. ແຕ່ພະຍາຄອງເມືອງວຽງຈັນ ວຽງຄໍາປະຕິເສດ ບໍ່ຍອມຮ່ວມມື. ຫລັງຈາກນັ້ນເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຮູ້ວ່າ ກໍາລັງຂອງພະອົງຍັງບໍ່ພ້ອມທີ່ຈະຕີ ເອົາວຽງຈັນວຽງຄໍາໄດ້, ພະອົງເລີຍຍົກຍ້າຍທັບຂຶ້ນ ໄປທາງຕາເວັນອອກສຽງເຫນືອ ແລ້ວກໍຂຶ້ນຕີເມືອງພວນ ຍຶດເອົາຊຽງຂວາງໄດ້ແລ້ວກໍແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າຄໍາຍໍ (ເຈົ້າເມືອງພວນທີ່ຕິດ ຕາມອາລັກຂາເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ) ຄອງເມືອງຣາດນັ້ນແທນ. ຫລັງຈາກຕີເມືອງພວນໄດ້ແລ້ວພະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມກໍຍົກທັບໄປຕີເອົາເມືອງດ່ານສາມເມືອງ ທີຕິດຊາຍແດນອານາມທີ່ຂຶ້ນກັບ ພະເຈົ້າ ໄດ໋ຫວຽດຂອງອານາມ (ຫວຽດນາມ). ພະເຈົ້າໄດ໋ຫວຽດຂອງອານາມເປັນຫ່ວງ ກາງວົນຢ້ານ ເສຍດິນແດນໄປກວ່າ ນັ້ນຈຶ່ງສົ່ງທູດມາເຈລະຈາແບ່ງຫົວເມືອງດ່ານ, ແລະຊາຍແດນ: ເມືອງໃດທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍເຮືອນ ສ້າງຂຶ້ນມີຫລັກເສົາ ມີຕາລ່າງແລະມີຂັນ ໄດຂຶ້ນເຮືອນເມືອງນັ້ນໃຫ້ຂຶ້ນກັບເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ເພາະເມືອງນັ້ນເປັນເມືອງລາວ, ແຕ່ຖ້າເມືອງໃດເຕັມໄປດ້ວຍເຮືອນປຸກຊູດິນ, ເມືອງນັ້ນໃຫ້ຂຶ້ນກັບອານາມ. ອີກຢ່າງຖ້າເມືອງໃດຕັ້ງຢູ່ພາກຕາເວັນຕົກຂອງໄຊພູຫລວງເມືອງນັ້ນໃຫ້ຂຶ້ນກັບເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ. ຫລັງຈາກແບ່ງປັນຊາຍແດນ ກັນຮຽບຮ້ອຍແລ້ວເຈົ້າຟ້າງຸ່ມກໍເຄື່ອນທັບ ຂຶ້ນເຫນືອເຂົ້າຕີສິບສອງເຈົ້າໄທ, ສິບສອງພັນນາ, ໄດ້ສອງເມືອງນີ້ຮ່ວມມືແລ້ວສຸດທ້າຍ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມກໍຍົກທັບລົງມາຕາມແມ່ນໍ້າອູ. ເຈົ້າຟ້າຫງ້ຽວຜູ້ຄອງເມືອງຊວາພໍຮູ້ຂ່າວວ່າກອງ ທັບເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຜູ້ເປັນຫລານຊາຍໄດ້ອ້ອມຕົວເມືອງຊວາໄວ້ຫມົດແລ້ວ, ເຈົ້າຟ້າຫງ້ຽວຮູ້ຕົວ ວ່າບໍ່ມີທາງຕໍ່ສູ້ກໍທໍາການຂ້າໂຕຕາຍ. ເປີດທາງໃຫ້ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມເຂົ້າຍຶດເອົາເມືອງຊວາ ໂດຍບໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ກໍາລັງ. ຕໍ່ມາພຣະອົງກໍສະຖາ ປະນາອະນາຈັກລ້ານຊ້າງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1353. ຫລັງຈາກນັ້ນເຈົ້າຟ້າງຸ່ມກໍ ເລີ່ມຂະຫຍາຍອີດທີພົນໄປທາງຕາເວັນ ຕົກເຂົ້າຕີເອົາ ເມືອງດ່ານຂົວຂອງລ້ານນາ, ຕີເອົາເມືອງຊຽງແສນ, ເມືອງນ່ານ, ຫົງສາແລະອີກຫ້າຫົວມອງ ຂອງພວກຊານ. ຫລັງຈາກເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຍຶດເອົາ ຕົວເມືອງແຕ່ລະ ເມືອງຕາມຮີມແມ່ນໍ້າຂອງໄດ້ແລ້ວ, ພະອົງ ກໍເຄື່ອນທັບລົງພາກໃຕ້ຫມາຍຕາ ໃສ່ເມືອງວຽງຈັນວຽງຄໍາ. ພະອົງຍັງຄືດແຄ້ນໃຈບໍ່ລືມທີ່ພະຍາເມືອງວຽງຈັນບໍ່ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມື. ອີກຢ່າງຍັງປະກາດຕົນ ເປັນປໍລະປັກ ກັບພະອົງອີກ. ພະອົງຕ້ອງສັ່ງສອນພວກພະຍາຫົວແຂ້ງເລົ່ານີ້ໃຫ້ເຈັບແລ. ພໍຍົກທັບມາຮອດດ່ານເມືອງວຽງຈັນພະອົງ ກໍສັ່ງສາມ ກອງພົນເຂົ້າຕີເມືອງວຽງຈັນ. ສຸດທ້າຍເມືອງວຽງຈັນກໍແຕກແລະຍອມຈໍານົນໃຫ້ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ, ແຕ່ເມືອງວຽງຄໍາທີ່ເປັນເມືອງຝາແຝດ ຂອງເມືອງວຽງຈັນ ນັ້ນ, ກອງທັບຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມບໍ່ສາມາດເຂົ້າຕີໄດ້ເພາະຕົວເມືອງອ້ອມກັນໄປດ້ວຍກໍໄຜ່ຫນາມຫນ້າແຫນ້ນ. ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມເລີຍສັ່ງໃຫ້ທະຫານຍິງທະນຸຄໍາເຂົ້າໃສ່ກໍໄຜ່ແລ້ວກໍຍົກທັບອອກມາຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຕົວເມືອງ, ເຮັດທໍາທ່າທໍາທາງວ່າຈະຍົກ ທັບຫນີກັບຫລວງພຣະບາງ. ຫລອກໃຫ້ປະຊາຊົນເມືອງວຽງຄໍາເຂົ້າໃຈວ່າ ກອງທັບເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ຫນີກັບຄືນຫລວງພຣະບາງ, ກໍພາກັນອອກມາ ຖາງກໍໄຜ່ຫນາມນັ້ນອອກເພື່ອຊອກ ຫາເອົາທະນູຄໍາເລົ່ານັ້ນ. ເມື່ອກໍໄຜ່ຫນາມຖືກຖາງຖິ້ມຫມົດແລ້ວ, ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມກໍຍົກທັບເຂົ້າຕີເມືອງທັນທີ. ຍຶດເມືອງວຽງຈັນແລະວຽງຄໍາໄດ້ສົມບູນແລ້ວພະອົງ ກໍຫມຸ້ງຫນ້າເຂົ້າຕີເມືອງດ່ານ ແຖວໂຄລາດພັດຕະພູມ. ລົງຕີຮອດເຂດຮ້ອຍເອດ. ແລ້ວເຄື່ອນທັບລົງໄປທາງ ອະຍຸທະຍາ. ເຈົ້າຣາມາທິບໍ່ດີ 1 ເຫັນເປັນເຊັ່ນນັ້ນກໍສົ່ງທູດມາເຈລະຈາຍົກເມືອງດ່ານເຂດໂຄລາດ ສີສະເກດຮ້ອຍເອດໃຫ້ຂຶ້ນກັບລ້ານຊ້າງ. ແລ້ວກໍຍົກລູກສາວເຈົ້າຍິງແກ້ວຣົດຟ້າໃຫ້ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຄອບຄອງ. ຫລັງຈາກນັ້ນເຈົ້າ ຟ້າງຸ່ມ ກໍຍົກທັບກັບຫລວງພຣະບາງສ້າງບ້ານແປງເມືອງຂຶ້ນສະເຫວີຍລາດຫລາຍ ປີພໍສົມຄວນ. ສຸດທ້າຍກໍຖືກເນລະເທດອອກໄປຢູ່ເມືອງນ່ານແລ້ວກໍສິ້ນພະຊົນທີ່ນັ້ນ.
 ປສ 2004 ຂໍ້ມູນຈາກ: ປຶ້ມປະຫວັດສາດ: The rise and fall of LanXang Kingdom, by Martin Stuart-fox 2000