E penn kentañ an trede milved e sav un tamm stad ennon o vezañ unan eus ar re o deus desket brezhoneg war varlenn o mamm . Abalamour da se , ha dre ma  z on eskob unan eus eskoptioù Breizh , e kav din ez eo mat ha poent mont e kendiviz gant ar wazed hag ar maouezed zo tomm o c  halon ouzh sevenadur Breizh hiriv an deiz , ur sevenadur a ranker derc  hel dezhañ e blas , ur plas a - zoare er vuhez a - vremañ hag a zo oc  h en em zigeriñ muioc  h - mui d  ar bed a - bezh . Heuliañ a ran , en ur ober se , skwer istorek heverk ar Pab Yann - Baol II , en doa roet o flas da sevenadur ha da beurheñvelder Breizh , pa zeuas da Santez - Anna - Gwened e 1996 . Da geñver an darvoud - se em eus merzet , a gav din , ar sin e oa un dra bennak o cheñch en darempredoù etre an Iliz ha dihun ar Vretoned . A - eeun en em lakan ivez gant ar gouelioù bras zo bet lidet , nevez zo , e Landreger , da geñver seizh - kantvet deiz - ha - bloaz marv Sant Erwan , beleg hag eil - patrom Breizh . I - Hor gwrizioù Un hent hir gant an Aviel N  eus ket keit - se c  hoazh e oa e Breizh liammoù start etre ar feiz kristen hag ar sevenadur , ar ger - mañ o talvezout amañ un doare dibar da vezañ , soubet en ur gevridigezh diouti he - unan . Bez hon oa hon doareoù deomp - ni , n  eo ket hepken d  en em vagañ , d  en em wiskañ , d  en em vodañ , met ivez da gomz , da zañsal , da bediñ Doue , da enoriñ hon tud tremenet . Distabilaet eo bet ar vuhez kempouez - se e - pad ur pennad amzer . Koulskoude e weler o tiwan ul lañs nevez . Degasomp soñj , da gentañ , eus hon istor . Embannet eo bet an Aviel e Naoned hag e Roazon adalek an trede kantved gant Galianromaned . Ha goude - se , adalek ar pempvet kantvet , er peurrest eus an Arvorig , gant Bretoned deuet eus an tu all da Vor - Breizh , heñchet gant o renerien relijiel ha politikel . Ar re - mañ a grouas ur rouedad parrezioù dre ar vro a - bezh . Lod eus ar venec  h - se a zeuas da vezañ eskibien , ar re a vo anvet diwezhatoc  h diazezourien santel ar feiz kristen e Breizh . Gant ar Seizh Sant brudet - se e c  heller menegiñ Sant Melan evit Roazon ha Sant Felis evit Naoned , an eskibien c  halianroman o deus diazezet an daou eskopti - se . Ouzhpenn hon diazezourien santel hon eus - ni un niver bras a sent lec  hel , ez eus bet savet en enor dezho chapelioù diniver a gaera hor bro ( ur mil bennak er Mor - bihan , hep kontañ an tri - c  hant iliz parrez ) . Un devezh pardon en unan eus hor chapelioù zo un devezh a levenez hag ur chañs speredel ha denel . Ar sant a enorer a vez alies unan lec  hel , dianav - tre . Met eñv eo an hini en deus hadet an Aviel er c  horn - bro - se . Dle omp dezhañ eus ar feiz a vevomp anezhi . E Breizh abaoe ma  z eus anezhi he deus ar feiz laket da sevel e penn pellañ kornôg Europa ur glad relijiel dibar a ilizoù , chapelioù , feunteunioù ha kalvarioù , en deus kemmet a - hed ar c  hantvedoù , en ur zegemerout aes levezonioù deuet eus ar bed a - bezh . E brezhoneg eo e veze lavaret ar feiz - se e - lec  h ma veze komzet hor yezh , betek kreiz an XXvet kantved . En amzer nevez - tremenet A - zivout ar yezh end - eeun , an Aotrou  n Eskob Graveran , eskob Kemper ha Leon d  ar mare - se , aet da Roma da welout ar Pab Pi IX , ad limina apostolorum , e 1847 , a glevas hemañ o lavarout dezhañ : « Dalc  hit , dalc  hit , evel da vammennoù ho taoulagad , d  ar yezh kozh - se a ziwall ho feiz » . E - pad un ugent vloaz bennak , etre1865 ha 1884 , ez eus bet embannet ur gelaouenn sizhuniek e brezhoneg penn - da - benn dezhi an titl arouezius « Feiz ha Breiz » . Studiet e veze enni kement kudenn a c  helle dedennañ tud a - ziwar ar maez tomm o c  halon ouzh o douar , o feiz katolik , o yezh , o Iliz . E Breizh - Izel e veze lavaret aes a - walc  h : « Ar brezoneg hag ar feiz zo breur ha c  hoar e Breiz » . Dont a reas ar gelaouenn er maez en - dro etre 1899 ha 1943 . Renet e voe e - pad pell gant an aotrou beleg Yann - Vari Perrot ha prederiañ a rae muioc  h war an dañjerioù a lake dija en arvar yezh , feiz ha peurheñvelder ar Vretoned . Heñvel e oa e eskoptioù Sant - Brieg ha Gwened , gant kelaouennoù all , evel « Dihuna » , krouet gant Loeiz Herrieu evit brezhonegerien Bro - Wened . Chomet eo tomm eskibien Kemper , Sant - Brieg ha Gwened ouzh ar brezhoneg betek ar bloavezhioù goude an eil brezel bed . Etre an daou vrezel , nemet er c  hêrioù bras , e veze graet ar c  hatekiz hag ar prezegennoù e brezhoneg . Un doareenn sakr zo stag ouzh ar brezhoneg hag a zo un elfenn naturel eus ene ar Vretoned , a soñje barzh meur Enez Groe Yann - Ber Kalloc  h . Ar brezhoneg zo bet implijet dreist - holl gant ar veleien evit sevel levrioù relijiel ur c  halz anezho . Ur skipailh en em dolpas , en hon eskopti , dindan renerezh Jerom Buleon da gentañ , hini Augustin Guillevic goude - se . Implijout a raent ar gwenedeg , met labourat a raent ivez evit tostaat ar rannyezhoù etrezo ha mont war - du ur yezh unvan . An aotrou beleg Pier Ar Gov a grouas ar benvegoù ( yezhadur , geriaouegoù , poelladennoù ) evit studial ar yezh  barzh ar c  hloerdioù . Re all a gasas da benn un dastumadenn nevez eus kanennoù brezhoneg an eskopti , zo bet embannet meur a wech . Teatr brezhoneg Santez Anna a reas berzh gant Job Er Bayon , dreist - holl a - raok ar c  hentañ brezel bed . E 1927 e teuas er maez ar misal latin - brezhoneg « Livr pedenneu , Overen ha Gospereu » . Kalz eus ar veleien hag a oa donezonet - kaer , a savas kanennoù , sonennoù , kontadennoù . Lod all a droas oberennoù eus broioù all . Ar gelaouenn « Dihunamb » a roe harp dezho hag a embanne an oberennoù . Hiriv Pardon Santez - Anna - Gwened a zalc  h dre vras e aergelc  h breizhek . D  ar 26 a viz Gouere 1954 , e voe gouestlet Breizh da Galon Mari , gant Kardinal Arc  heskob Roazon hag ar pevar eskob all eus hor bro en - dro dezhañ . Da geñver ar blegenn - se e kasas ar Pab Pi XII ur gemennadenn war - eeun dre skingomz , klozet gant ur bedenn e brezhoneg . E Landreger ivez , da geñver pardon Sant Erwan , e veze hag e vez c  hoazh implijet ar brezhoneg . E - touesk hor c  henvroidi , tud evel René de Chateaubriant , ar vreudeur Lamennais , an Tad Lebret , a veze atav stad enno o tiskleriañ e oant Katoliked ha Bretoned . Pa zeuas ar Pab Yann - Baol II da Santez - Anna - Gwened e 1996 , e voe merket mat ivez al liv katolik ha breizhek . Lidet e voe an oferenn en ur reiñ o flas da sevenadur Breizh ha d  ar brezhoneg . En e brezegenn en deus Hon Tad Santel ar Pab meneget e brezhoneg , en o yezh orin , ar c  homzoù bet lavaret gant Santez Anna da Iwan Nikolazig . Start kenañ eo bet eta e - pad pell amzer al liamm etre an daou fed - se : bezañ Breton hag en em ziskleriañ katolik . Ur perzh dibar eus hor peurheñvelder e oa al liamm - se _ul liamm hag ez eus anezhañ a - nevez amañ hag a - hont _ , ar brezhoneg o vezañ , en un doare , ar c  hevre e - barzh ar c  houblad . II - An troc  h trumm er bloavezhioù 50 Ur fed a - vern Un troc  h trumm a c  hoarvezas er bloavezioù 50 , daoust ma  z eus bet eus ar gudenn kerkent ha fin an naontekvet kantved gant kelenn ar galleg en holl skolioù , ha goude - se an difenn da gomz brezhoneg enno , dindan boan da vezañ kastizet . Dav eo derc  hel soñj ivez e teue an troc  h - se d  ar mare ma tivroe ar re yaouank a - vil - vern war - du rannvroioù all pe war - du broioù estren : ar brezhoneg , a soñje an dud , _ kement a vezh a oa enno gantañ _ne c  helle nemet herzel outo da ober o zreuz er gevredigezh . En ur bern familhoù , ne veze ket komzet brezhoneg kén d  ar vugale , ar pezh en deus degaset cheñchamentoù bras e pastorelezh hon eskoptioù . Ker stank eo bet ar familhoù oc  h ober evel - se ma ne oa ket mui , koulz lavaret , a re yaouank brezhonegerien a - vihanik . Aet eo diwar wel hêred ur yezh a dremene ez naturel a rummad da rummad . Ur youl bolitikel ? Daoust ha n  eo ket bet mennet an dra - se a - ratozh - kaer gant ur guchennad dalc  hidi eus ur Republik unan , dirannadus ha laik , betek en he yezh ? Divizet e oa bet marv ar brezhoneg abaoe pell amzer . Unan eus ar spisañ diskleradurioù hag a ziskouez kement - se zo bet distaget d  an 19 a viz Gouere 1925 , gant Anatole de Monzie a oa , en deiz - se , en e garg a vinistr an Deskadurezh - Stad , oc  h igoriñ Ti Breizh en Diskouezadeg Hollvedel . Hag evel ministr eo e tisklerias groñs : « Evit ma vo unvan ar yezh er Frañs , e rank ar brezhoneg mont da get » . En ul linenn e oa dastumet ur gelennadurezh a - bezh : hini ur Stad kreizennet hag unvanus a zisplije dezhi e vefe meur a yezh ha meur a sevenadur en he rannvroioù , ha ne felle dezhi anavout nemet ur yezh evel benveg unvanour . Politikerien all n  o deus ket manket da zegas soñj en - dro , diwezhatoc  h , eus ar forc  hadenn - se en anv un dogmategezh a ziskouez bezañ , da vihanañ hiriv an deiz , reut ha diamzeret . Al lod muiañ atav eus ar gelennerien , re ar skolioù - Stad koulz ha re ar skolioù katolik , a asantas kemer perzh e jeu ar galloud , hep klask en em soñjal re , war a seblant . Dilerc  hioù Ilizoù hon eskoptioù a rankas en em ober diouzh ar stad nevez - se . Ehanañ a reas ar veleien da gatekizañ ha da brezeg e brezhoneg , el lec  hioù zoken ma ne oa ket ret . Ne veze graet gant ar brezhoneg kén , nemet ur wech an amzer , e - barzh un nebeut santualioù dibabet , da geñver pardon ur chapel pe ur birc  hirinded bennak . D  ar mare - se ivez e oa bet renevezet don an deologiezh hag ar c  hatekizañ ha ganto an doare da lavarout kement a denn d  ar feiz . Lod eus ar veleien hag a oa brezhonegerien n  o doa ket ar benvegoù menoziañ evit mont da heul an emdroadur - se . Lod anezho koulskoude a stagas gant ar studi hag an enklask . Evit ar veleien yaouank eus ar mare - se , ne oant ket evit komz brezhoneg , pe neuze fallik a - walc  h , rak ne oant ket bet stummet evit se nag er gêr nag er c  hloerdi . Derc  hel a raemp soñj ivez , e don hon emskiant , mui pe vui , eus diroudoù a oa bet e - pad ar brezel , hag hol lake diaes evit difenn kement a denne da Vreizh . War ar memes tro eta ez eo bet dilezet ar brezhoneg koulz war dachenn ar relijion ha war hini ar vuhez foran . Perak avat , n  ouzer ket c  hoazh en un doare resis ha klok , pell ac  hano . Lod a zalc  h mat , koulskoude E - pad ar bloavezhioù poanius - se e kendalc  has emsaverien zo , ha ne vezent ket komprenet mat atav , da labourat gant kalon evit sevenadur Breizh ( sonerezh , istor , yezh , savadurioù kaer ar vro , sportoù Breizh , hag all ) . Kevredigezhioù kozh pe nevez savet a vodas an nerzhioù , a roas lañs da raktresoù , a anzaver hiriv pegen reizh e oant . War al lañs - se o deus beleien , seurezed ha laiked kemeret perzh el labour : n  eus nemet soñjal el lazoù - kanañ , er c  helc  hioù keltiek , er bagadoù . Ma  z int bet savet alies diwar bolontez un den ez int bet degemeret mat er parrezioù . Ouzhpenn bezañ savetaet ur glad prizius - dreist o deus an holl dud - se roet an tu da sevenadur Breizh da zont war - wel e - kreiz ur gevredigezh kemmet , al lodenn vrasañ eus an dud o vezañ hiviziken o chom e kêr . Bez e oa irvi digor evit an amzer da zont . III - Un nevezadur Ul lammgresk dic  hortoz Dihunañ a reas sevenadur ha peurheñvelder Breizh war - dro ar bloavezhioù 60 , met e - doug ar bloavezhioù 70 eo e teuas an dihun - se da vezañ kreñvoc  h . E korf tri pe bevar dekvloavezhiad en deus sevenadur Breizh adkavet ur startijenn dreist . Kreñv eo adarre skeudenn voutin Breizh , hag ur sin mat eo : ur bobl hag a zo lorc  h enni gant he feurheñvelder _ goude bezañ bet mezh gantañ e - pad daou gantved d  an nebeutañ _ zo gouest da grouiñ , da sellout ouzh an amzer da zont gant menn ha fiziañs , kengred gant holl bobloù ar bed ! An hini en em sant eus Breizh , ne vo ket gwanaet e santimant da vezañ eus ar Frañs , eus Europa pe eus ar bed , ar c  hontrol eo . Breizh , degemerus d  ar sevenadurioù all , d  ar yezhoù all , ha neket tamolodet warni he - unan , zo ur vro e c  heller bezañ eurus enni , ur vro hag a c  hell pinvidikaat kumuniezh an holl dud dre ar bed a - bezh . Feal d  he c  heltelezh _ a - viskoazh eo bet ar Gelted troet da veajiñ kalz _ , ez eo chomet bepred digor frank war an donvor , e - giz ma tiskouez a - walc  h ar visionerien , ar vartoloded hag ar genoberourien zo aet da bell , a viliadoù , dre ar bed a - bezh . E meur a zoare e tiskouez sevenadur Breizh bezañ o tiorren da vat . Abaoe pemp bloaz warn - ugent bennak ez eus bet adaozet ur bern chapelioù gant sikour ar gevredigezh " Breiz Santel " . War un dro gant al luskad - se , ganet diwar mennadoù a denn d  ar glad ha d  ar relijion , e kresk en - dro dedennadur an dud evit ar pardonioù bihan : dre o gwrizioù e adkavont kalz anezho hent feiz o hendadoù . Nevesaet eo bet kalz hor sonerezh , a gaver ennañ liammet hengoun ha modernelezh . Brasoc  h bras e teu da vezañ niver ar vuzikerien , ar strolladoù amatourien , ar bagadoù , ar sonerien a vicher hag ar sonerien hanter - amzer , an oberourien benvegoù , ar sonaozourien , an embannerien pladennoù . Klevet e vez war ar mediaoù sonerezh ha yezh ar vro . O virvilhañ ema holl stummoù hor c  han hengounel : gwerzioù , kan - ha - diskan , kantikoù hag all A - zegadoù eo e vez kontet , e Breizh , ar ganerien , al lazoù - kanañ , al lazoù - seniñ . Bez hon eus hor festivalioù , bras ha bihan , breizhek pe geltiek an aergelc  h anezho . War an dachenn embann ha skignañ lennegezh Breizh e vez graet ul labour a bouez bras , hag ivez war dachenn an abadennoù skingomz ha skinwel ( ganet eo TV Breizh ) . Ur yezh hag a fell dezhi bevañ Ret eo ober meneg eus ar yezh en un doare ispisial , rak ar yezh eo diazez ur sevenadur . Daoust ha n  eus ket eus al lavar - stur : « Hep brezhoneg , Breizh ebet » ? E galleg eo moarvat hon eus bremañ al lod muiañ eus hon darempredoù . Koulskoude ez eus ouzhpenn 300 000 a Vretoned hag a c  hell ivez ober gant o yezh dezho . Ar brezhoneg a zalc  h penn , stad an traoù evitañ o vezañ , avat , disheñvel a - grenn e - keñver e istor . Hiviziken e vez dibabet a - youl - gaer , muioc  h - mui , ober gant ar brezhoneg . Komzet e vez e brezhoneg abalamour ma vez dibabet hen ober ; un dibab a ziskouez ur volontez sklaer , a - wechoù hini un emsaver , hag a zo da vezañ dalc  het kont anezhañ . E 1951 , gant al lezenn Deixonne , ez eo bet aotreet evit ar wech kentañ kelenn ar brezhoneg evel yezh diret . Memes ma ranker anzav e vez komzet nebeutoc  h eget hanter - kant vloaz zo , « ar brezhoneg a vez studiet muioc  h mui er skolioù , degemeret evel yezh , enoret zoken , e - giz ma santfe an dud e peseurt dañjer ema , e kement ha ma  z eo ur merk milvedel eus Breizh » , a lenner e « Geriadur Glad Breiz » , nevez deuet er maez . Bugale zo a zesk brezhoneg bremañ er skolioù Diwan pe en heuliadoù divyezhek publik ha prevez ( 2500 er Mor - Bihan ) . Tud yaouank a dremen an aotreegezh , ar vestroniezh , ar c  hCAPES , an doktorelezh e brezhoneg . Tud deuet ( ur mil bennak en hon departamant ) a heuilh kentelioù noz , skoazellet alies gant ar c  huzulioù - kêr . An divyezhegezh adalek an oad tenerañ zo , a lavarer , ur stummadur mat a - benn studial yezhoù estren , un dra ret en amzer a - vremañ , evel m  eo bet laket war - wel gant an UNESCO en unan eus he mennadoù . Warc  hoazh , moarvat , e vo gouest pep hini da gomz meur a yezh . . . Met n  eo ket hepken dre ma c  hell « servijout » ez eo talvoudus an divyezhegezh . An tu a ro d  en em « lavarout » e doareoù nevez war dachennoù a bep seurt . Daoust ha ne vez ket bodet , evit sevel ul laz - seniñ , meur a venveg disheñvel , pep hini anezho o tegas e sonliv , e dregern d  an oberenn en he fezh , pa vez roet da glevout ? Mestroniañ meur a yezh a ro an tu da zisplegañ e doareoù liesseurt danvez donañ an denelezh , prederioù mab - den , e gorfadoù aon evel just , met ivez ar pezh a esper , ar pezh ema o c  hortoz , ar pezh a ra e levenez . Ur binvidigezh eo da ziwall , pa weler ema e dañjer da vont da get al lod muiañ eus ar yezhoù komzet war an douar a - bezh . Hiriv an deiz 4 % eus ar yezhoù zo anezho zo komzet gant 96 % eus poblañs ar bed ; 90 % eus ar yezhoù komzet _ etre 5 . 000 ha 7 . 000 anezho_ zo e riskl da vont da get ac  han da gant vloaz , hervez diaweladurioù an UNESCO . Pa ya ur yezh da get e ya un tamm denelezh da goll . Bez ez eo ur binvidigezh da ziwall pa weler emañ e dañjer da vont da get al lod muiañ eus ar yezhoù komzet war an douar a - bezh . Hiriv an deiz , 4 dre gant eus ar yezhoù ( a zo anezho ) a zo komzet gant 96 dre gant eus poblañs ar bed ; 90 dre gant eus ar yezhoù komzet , etre 5000 ha 7000 anezho , zo e riskl da vont da get ac  han da gant vloaz , hervez ar pezh zo bet diawelet gant an UNESCO . Pa ya ur yezh da get e ya un tamm denelezh da goll . Ul lorc  h nevez Diwar ar skwerioù - se ha diwar re all a vefe gellet menegiñ , e c  heller lavarout ez eo kreñv ar santimant o deus ar Vretoned eus o feurheñvelder , ez eo tomm o c  halon ouzh sevenadur o bro ha dreist - holl ouzh yezh hon tadoù , hag o deus dalc  het , dre ur seurt menn istorek , d  ar pezh ez int . Labouret eo « ene Breizh » gant ul lusk don a ro dezhañ en - dro al lorc  h en doa kollet un tamm , hag hen gwriziennañ a ra en e istor pinvidik . Ar wrizioù - se , e - giz ma skrive ar brederourez Simone Weil « eo marteze an ezhomm pennañ hag ar muiañ dizanavezet eus ene mab - den . . . Pep den en deus ezhomm da gaout a bep seurt gwrizioù . Ezhomm en deus da resev , en o fezh pe dost , e vuhez voral , e vuhez - menoziañ , e vuhez speredel , dre hanterouriezh an endroioù ez eo , dre natur , lodenn anezho » . ( « Ar gwriziennadur » , 1949 ) . IV - An Iliz galv - atizet Kendiviz nevez gant ar sevenadurioù Abaoe un daou - ugent vloaz bennak e vez merzet , eta , ema sevenadur Breizh evel o virviñ . Ne c  hell ket an Iliz chom digas pe diseblant , goude bezañ chomet dilavar e - pad ur pennad amzer , ar pezh a c  hell bezañ desevet meur a hini . Diouzhtu goude ar brezel ez eo bet an Iliz prederiet gant kudennoù ekonomikel , sokial ha politikel _ a oa mall o diskoulmañ d  ar mare - se _ , ken prederiet avat m  he deus , muioc  h pe nebeutoc  h , ankounac  haet ar sevenadur . Goude - se eo deuet ar Sened Meur Vatikan II hag en deus digoret dremmwelioù nevez d  ar mare ma kemere ar pobloù o frankiz . Gant an dekred « Ad Gentes » diwar - benn misionerezh an Iliz , ez eo pedet houmañ da ober stad eus glad , yezhoù , buhezegezhioù ar pobloù e ya war du enno ( nn26 ) . « Diskibien ar C  hrist a rank anaout an dud emaint o vevañ en o zouesk , boulc  hañ kaoz ganto » , a c  heller lenn c  hoazh en hevelep dekred ( n ° 11 ) . War ar memes tu e ya ar Sened en e sol - gelenn bastorel « Gaudium et Spes » diwar - benn an Iliz er bed a - vremañ , pa lavar : « Kement stumm a wallziforc  h , pe sokial pe sevenadurel , a - zivout gwirioù diazez mab - den . . . a rank bezañ dilezet ha dilamet , rak kontrol eo da ratozh Doue » ( n ° 29 ) . Plas zo , a dra sur , dindan heol an Aotrou Doue , evit ar brezhoneg , en ur sellout ouzh an amzer da zont gant ur spered feal ha digor ; hon hendadoù o deus kanet ha pedet e brezhoneg . Bez e c  hellomp kavout ez eo reizh evidomp ober kemend - all . Gant an dro - spered - se e c  hell ar feiz hag ar yezh tremen war - un dro eus an eil rummad d  egile . Un dra vat e vefe e taolfe an Iliz evezh en - dro ouzh kement - se . Rentañ justis d  ar minorelezhioù sevenadurel Meur a wech abaoe m  emañ e penn an Iliz en deus ar Pab Yann - Baol II komzet diwar - benn kudenn ar sevenadurioù ar minorelezhel . D  an deiz kentañ a viz Genver 1989 , en e gemennadenn da geñver Dewezh ar Peoc  h evit ar Bed a - bezh , e komz eus ur « gwir da ziwall » , hini « ar minorelezhioù da virout ha da ziorren o sevenadur . N  eo ket un dra ral gwelout minorelezhioù ema o sevenadur war var da vont da get » . Lezennadurezh ar Frañs a - vremañ zo enni , war an dachenn - se , toulloù gwenn da stankañ . Ar bolitikourien a c  hellfe gwellaat stad an traoù e framm ar rannvroeladur emeur krog gantañ , evit mirout n  en em santfe « emzivadet » tud zo eus ar minorelezhioù zo o chom war douar ar C  hwec  hkogn . E - barzh ar memes kemennadenn e ouzhpenne c  hoazh ar Pab : « An emskiantadur eus stad ar minorelezhioù a ya war gresk hiriv , en holl liveoù , zo anezhañ , en amzer - mañ , ur sin a esperañs start evit ar rummadoù nevez hag evit hiraezhioù ar minorelezhioù - se . An doujañs en o c  heñver a rank , evit gwir , bezañ sellet , koulz lavarout , evel ar maen - touch eus un doare reizh da vevañ asambles hag e - giz ar merk ema en o barr , war an dachenn sivil , ur vro hag he ensavadurioù . Sin ul lamm war - raok war ar memes tachenn eo , pa vez gwarantet , en ur gevredigezh demokratel e gwirionez , gwir ar minorelezhioù da gemer perzh er vuhez publik , hag ober a ra enor d  ar Stadoù lec  h ma vez graet kement - se evit an holl , en un endro a wir frankiz » . En e ziskleriadur da Ilizoù Oseania evit klozañ o sened e tegase soñj Yann - Baol II , e 2001 , eus unan eus kredennoù start Paol VI : ar feiz katolik , « pell diouzh mougañ kement zo mat ha dibar e pep sevenadur , a zegemer er c  hontrol , a zouj hag a dalvoudeka ijin pep pobl hag a wisk a gened liesdoare sae nemeti _ gwri ebet enni _ Iliz Jezuz - Krist » . Daoust ha ne vefe ket aze ur remed d  an troc  h a c  hellfe bezañ etre Aviel ha sevenadur , ma rae anezhañ Paol VI « gwall - reuz hon amzer » , en e gemennadur « Evangelii Nuntiandi » diwar - benn an avielañ er bed a - vremañ , e 1975 ? Ar gristenien , hag a nac  h mont re bell ganti hag ober mod pe vod gant ar feulster , a zegas o skodenn - int d  ur sevenadur a hollvedelezh hag e ziwall a reont d  en em serrañ warnañ e - unan . « Aviel Jezuz - Krist , a skrive Yann - Baol II da Ilizoù Oseania , a gomz kement yezh zo . Prizañ ha kendastum a ra an holl sevenadurioù . O harpañ a ra holl e kement a denn da vuhez mab - den ha , ma vez ret , o glanaat eus o c  hoc  hien » . A - neuze ez eo « hollvedelezh an Iliz evel un dasson eus liderezhioù ar bed , e kement yezh zo , pe evel ul laz - kanañ un - dudi - e - glevout o kanañ meuleudi da Zoue , eus an holl vroioù hag eus an holl amzerioù Hollvedel eo an Iliz kement ha ma oar kinnig Keloù Mat an Aviel en ur zerc  hel kont eus doareoù bevañ an dud » , a skrive c  hoazh Yann - Baol II e 1985 , en e lizher - meur « Slavorum Apostoli » gouestlet da ebestel ar Slaved , Sant Kirill ha Sant Metod . Hag evit echuiñ , en ur venegiñ , nevez zo , en e gemennadenn abostolel « Ecclesia in Europa » , kreskadur an Unvaniezh europat , e hete ar Pab gwelout « an astenn - se oc  h en em ober gant doujañs evit an holl , en ur dalvoudekaat ar perzhioù dibar koulz istorel ha sevenadurel , ouzhpenn lakat da dalvezout en un doare kreñvaet an unaniezh hag an dileuriadekadur . » V - En hon eskopti Evel m  hon eus lavaret amañ a - us , tud ar Mor - bihan zo a - benn bremañ intret don gant ar sevenadur gall ha digor da sevenadurioù all . Ur fed eo n  heller ket nac  hañ . Met daoust ha ret eo abalamour da se dilesel a - grenn kement a zeu eus hon amzer tremenet , a ro da anaout en un doare dreist ene ha feiz ur vro a - bezh hag a gav enni dassonioù don ? A bouez eo en amdroadur liessevenadurel a - vremañ kinnig un emglev kempouezh etre sevenadur Bro - C  hall hag hini Breizh en deskadurezh , er skolioù , en doareoù kehentiñ , el liderezh , er sonerezh sakr , An Iliz zo e Gwened ne c  hell nemet hetiñ e vefe miret ha pinvidikaet sevenadur Breizh . Kalz eus he mibien hag eus he merc  hed a gemer perzh dija e labour ar strolladoù hag emsavioù a ro dezhañ startijenn . O vroudañ a ran da genderc  hel . « Deomp war - raok » Pediñ a ran holl servijoù Iliz Gwened da zerc  hel kont eus ar c  hudennoù - se _ zo nevez evit meur a hini ac  hanomp _ , da brederiañ warno a - zevri ha da glask penaos o diskoulmañ da vat . Meur a dra a c  hell bezañ graet pa vez pep hini prest da zigemerout egile ha da gendivizout gantañ . Dreist - holl , beleien ha diakoned ar parrezioù , ar c  huzulioù pastorel , al lazoù liderezh , al lazoù - kanañ , a vo war evezh evit reiñ d  ar brezhoneg ha da sevenadur Breizh ar plas zo da vezañ roet dezho el lidoù : ofisoù ar sul , badeziantoù , obidoù , euredoù ar re hen goulenn . Un divyezhegezh gwirion a rankfe gallout mont war - raok . Ret e vo evit se labourat war dachenn al liderezh hag ar sonerezh ( krouiñ testennoù ha kanoù nevez ) ; a - nebeudoù eo eta e teuio da wir an divyezhegezh . Kreizenn Sonerezh Sakr Santez - Anna - Gwened a gemer perzh el labour - se , goude re all . Goulenn a ran ivez gant ar Skolioù Katolik ober muioc  h c  hoazh a strivoù , kenderc  hel da zivizout an diarbennoù talvoudus evit ma c  hellfe deskiñ brezhoneg hag anavezout sevenadur o bro an holl vugale ha re yaouank eus ar skolioù , skolajoù ha liseoù , o defe c  hoant hen ober . Implijet e vo evit - se kement zo aotreet ha kinniget gant ar reolennoù , ha graet e vo kinnigoù all ma vez ezhomm . Roet e vo harp d  an tadoù ha mammoù ha d  ar c  hevredigezhioù a labour gant ar pal - se . Evit ar pezh a sell ouzh an divyezhegezh e vez sevenet aketus , e broioù zo , kement a c  heller ober ganti hag ur vad eo evit ar broioù - se . Perak ne rafemp ket ni kement all ivez ? War dachenn an doareoù kehentiñ e vo graet evit ar gwellañ , kement ha ma vo gallet , evit skignañ programmoù zo e brezhoneg ( radio Santez Anna , lec  hiennoù Internet an eskopti pe e darempred gantañ ) . Perak ne vefe ket kavet ingal , e kannadoùigoù parrez ar vro vrezhonek , ur pennad e brezhoneg , diwar skwer ar pezh a vez graet bremañ dija e parrez - mañ - parrez ? Ur c  hinnig dibar E - leizh a Vretoned , amañ pe e lec  h all , zo o klask o gwrizioù . Ha ped ha ped , e - touesk ar re a zeu d  hor gweladenniñ , a chom souezhet gant hor sevenadur dibar , dedennet gant e wirionded . Niverus eo ivez an holl re a labour evit mirout ha kreskiñ glad kristen hor bro : ar brezhoneg , koulz el liderezh hag el lennegezh , ar c  hatekizañ e brezhoneg , studi hengounioù kristen ar Gelted , troidigezhioù eus ar Bibl hag eus teulioù pennañ an Iliz , sonerezh ha kanennoù , kizellerezh , . . . Merzet e vez ul lusk nevez . Evito holl e vefe un dra vat , a gav din , e vefe ul lec  h a eñvor , ur « c  hounva » arouezius meurbet , a zougfe kellidadurioù nevez . Perak ne vefe ket e Santez - Anna - Gwened , zo anavezet gant an holl , hag a zegemer tud deuet eus Breizh a - bezh hag eus pelloc  h ? E santual Santez - Anna e vez kemeret preder dija gant an doare da lavarout ha da gas war - raok ar feiz war un dro gant sevenadur Breizh , e diavaez hag ouzhpenn pardon Santez - Anna . Ret e vo ober muioc  h c  hoazh ha displegañ ledan ar gefridi roet da guzul pastorel ar santual e 1997 , da heul donedigezh Hon Tad Santel ar Pab , ha resisaet e 2001 . Ar Bodad - labour evit ur Bastorelezh e Brezhoneg a gendalc  h da labourat war dachenn al liderezh , ar c  hatekizañ . Prest eo e izili da reiñ dorn deoc  h en ho kefridi . Ema Iliz hon eskopti a - zevri gant he labour . He atizañ a ran da vont war - raok . Evit klozañ e fell din menegiñ gwerzennoù diwezhañ ar barzhoneg « Fiat » , bet savet gant Yann - Ber Kalloc  h e 1912 : « O Fé men gourdadeu , gouleuen beniget , Stéren hag em heulia ne vern émen éh an , P  é guir hou pès , beta hiriù , me am brouget , Lugernet ar me zal bet en eur deùéhan ! » Fiziout a ran hon enklaskadenn hag hor prederiadenn e pedenn ar Werc  hez Vari , Santez Anna ha Sant Erwan . Gwened , d  an 10 a viz Gwengolo 2003 + Fañch - Matilin GOURVES Eskob Gwened Trugarekaat a ran « Bodad - labour ( ledanaet ) an Eskopti evit ur Bastorelezh e Brezhoneg » da vezañ kenlabouret ganin .