Vai trò của chất béo chuỗi trung bình trong bệnh lý tim mạch và thần kinh

Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Chất béo chuỗi trung bình giúp ích trong điều trị một số rối loạn tiêu hóa, trong đó chất béo chuỗi trung bình chủ yếu được sử dụng để giảm tình trạng kém hấp thu chất béo và có vai trò như một nguồn cung cấp calo để tối ưu hóa tình trạng dinh dưỡng.
 1. Cấu tạo của chất béo trung tính chuỗi trung bình
 Axit béo là một phân tử lipid đơn giản với một đầu là nhóm axit cacboxylic và đầu kia là chuỗi hydrocacbon. Triglyceride là các phân tử lipid với ba axit béo gắn với một xương sống glycerol. Tương tự như các axit béo đơn giản, độ dài của nhóm axit béo xác định danh pháp của chất béo trung tính chuỗi ngắn (SCT), chất béo trung tính chuỗi trung bình (chất béo chuỗi trung bình ) và chất béo trung tính chuỗi dài (LCT).Các nhóm axit béo của chất béo chuỗi trung bình bao gồm axit caproic, axit caprylic, axit capric và axit lauric. So với chất béo trung tính chuỗi dài, chất béo chuỗi trung bình có khối lượng phân tử nhỏ hơn, tan trong nước, bị oxy hóa nhanh để tạo năng lượng, có điểm khói thấp hơn (nhiệt độ khi các chất dễ bay hơi được tạo ra và khói màu xanh được xem là kết quả của quá trình oxy hóa dầu) và chất lỏng ở nhiệt độ phòng. Chất béo chuỗi trung bình chỉ chứa axit béo bão hòa và do đó không chứa EFAs, axit linoleic và axit linolenic.
 2. Tiêu hóa và hấp thu
 Độ dài của axit béo ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và hấp thụ trong đường tiêu hóa. Sự xâm nhập của chất béo trung tính dưới dạng chất béo trung tính chuỗi dài từ dạ dày vào tá tràng sẽ kích thích sự bài tiết ở ruột của hormone cholecystokinin (CCK) và các enzym tụy từ tuyến tụy. CCK thúc đẩy quá trình giải phóng mật từ túi mật để giúp nhũ tương hóa chất béo trung tính thành các giọt chất béo nhỏ hơn để tối đa hóa quá trình tiêu hóa của nó.Sau đó, lipase tuyến tụy phân cắt các chuỗi axit béo khỏi chất béo trung tính để tạo thành các phân tử axit béo riêng lẻ sau đó tập hợp thành các mixen. Các vi thể được hấp thụ vào các tế bào ruột dọc theo đường viền ruột qua sự khuếch tán thụ động hoặc được chuyển đi bởi các chất vận chuyển axit béo.Các chylomicrons được giải phóng qua quá trình xuất bào, đi vào và di chuyển qua hệ thống bạch huyết và cuối cùng, thoát vào tĩnh mạch dưới đòn để đến máu. Trong không gian nội bào, các axit béo chuỗi dài liên kết với carnitine để vận chuyển vào ty thể cho quá trình oxy hóa B tiếp theo. Ở các trạng thái thiếu hụt carnitine góp phần gây suy dinh dưỡng protein nghiêm trọng (ví dụ, kém hấp thu mãn tính, tắc ruột non, đói), các axit béo chuỗi dài này không thể được sử dụng hiệu quả và thay vào đó dẫn đến sự tích tụ các axit béo chưa được oxy hóa và suy giảm sự tạo urê, tạo ceton, và tạo gluconeogenesis. Di chứng lâm sàng có thể bao gồm gan nhiễm mỡ, gan to, bệnh cơ và tình trạng tâm thần thay đổi.Ngược lại, quá trình tiêu hóa chất béo chuỗi trung bình diễn ra nhanh chóng và đơn giản. Chất béo chuỗi trung bình không kích thích bài tiết CCK. Sự hấp thu chất béo chuỗi trung bình xảy ra thông qua khuếch tán thụ động dọc theo đường tiêu hóa vào hệ thống cửa liên kết với albumin. Không cần đóng gói hoặc sửa đổi thêm các phân tử chất béo chuỗi trung bình. Hơn nữa, chất béo chuỗi trung bình không phụ thuộc vào hệ thống carnitine acyltransferase để vận chuyển vào ty thể để oxy hóa B. Điều này mang lại khả năng chuyển hóa chất béo chuỗi trung bình nhanh hơn và cải thiện việc sử dụng ngay cả trong tình trạng thiếu protein.
 3. Nguồn cung cấp chất béo chuỗi trung bình
 Hầu hết các chất béo và dầu có nguồn gốc động vật và thực vật đều chứa chất béo trung tính chuỗi dài (ví dụ: Cá, bơ, quả hạch, hạt, ngô, đậu phộng, cây rum và dầu đậu nành).Ngược lại, các nguồn chất béo chuỗi trung bình tự nhiên bao gồm dầu dừa và dầu hạt cọ, mặc dù những loại dầu này cũng chứa chất béo trung tính chuỗi dài. Các công thức chất béo chuỗi trung bình thương mại có thể bao gồm dầu chất béo chuỗi trung bình có nguồn gốc tự nhiên, dầu chất béo chuỗi trung bình tổng hợp 100% (được sản xuất từ ​​các axit béo chuỗi trung bình được thủy phân từ dầu dừa hoặc dầu hạt cọ, được tinh chế, và sau đó được este hóa lại thành xương sống glycerol), hỗn hợp vật lý (hỗn hợp chất béo chuỗi trung bình và chất béo trung tính chuỗi dài ) hoặc lipid có cấu trúc. Lipid có cấu trúc là các phân tử lipid tổng hợp với sự pha trộn của các axit béo chuỗi trung bình và / hoặc chuỗi dài gắn với xương sống của glycerol. Trong bối cảnh lâm sàng, không có gì lạ khi các chuyên gia chăm sóc sức khỏe khuyên bệnh nhân của họ sử dụng dầu dừa để lấy chất béo chuỗi trung bình     Các nguồn chất béo chuỗi trung bình tự nhiên bao gồm dầu dừa và dầu hạt cọ  4. Liều lượng đưa vào cơ thể
 Uống quá nhiều dầu chất béo chuỗi trung bình qua đường miệng có liên quan đến chứng đau dạ dày ruột, chẳng hạn như khó chịu ở bụng, chuột rút, đầy hơi, chướng bụng và tiêu chảy. Một muỗng canh (15 mL) dầu chất béo chuỗi trung bình chứa 14 gam chất béo và 115 calo. Liều tối đa hàng ngày là 50-100 gam đã được đề xuất để cải thiện dung nạp đường tiêu hóa; điều này tương đương với 4-7 muỗng canh (60-100 mL) mỗi ngày (56-98 gram chất béo và 460-805 calo).Liều hàng ngày của chất béo chuỗi trung bình nên được tăng lên khi dung nạp đến liều tối đa hàng ngày, đồng thời chia đều liều cho tất cả các bữa ăn. Chất béo chuỗi trung bình có thể dễ dàng trộn vào nhiều loại thực phẩm và đồ uống. Nếu chất béo chuỗi trung bình được sử dụng trong nấu nướng, nhiệt độ phải được giữ dưới 150 ° C (302 ° F) để giảm nguy cơ oxy hóa, nếu không hương vị của thực phẩm có thể bị ảnh hưởng. Một muỗng canh dầu chất béo chuỗi trung bình cũng có thể được sử dụng qua ống nạp bằng ống tiêm cùng với một lượng nước 30ml xả trước và sau khi dùng. Ở bệnh nhân bị hạn chế chất béo nghiêm trọng, một nguồn EFAs sẽ cần được cung cấp trong chế độ ăn uống cùng với việc bổ sung chất béo chuỗi trung bình để ngăn ngừa thiếu hụt EFA. Dầu chất béo chuỗi trung bình không cần toa bác sĩ. Mặc dù chất béo chuỗi trung bình có những đặc điểm riêng biệt, nó không được coi là một loại thuốc chữa bách bệnh và việc sử dụng nó nhằm mục đích sử dụng cùng với các liệu pháp khác để điều trị chứng rối loạn.Do vai trò không thể thiếu của chúng trong chức năng sinh lý, chất béo chuỗi trung bình có thể có lợi ích tiềm năng trong một số rối loạn không liên quan đến đường tiêu hóa.
 5. Vai trò của chất béo chuỗi trung bình trong suy tuyến tụy
 Suy tuyến tụy được đặc trưng bởi sự gián đoạn chức năng ngoại tiết của tuyến tụy, có thể dẫn đến giảm tổng hợp và / hoặc giải phóng các enzym tuyến tụy thường hỗ trợ tiêu hóa các chất dinh dưỡng trong ruột non, đặc biệt là chất béo trung tính chuỗi dài trong chế độ ăn uống. Nó có thể phát sinh trong viêm tụy cấp tính hoặc mãn tính, xơ nang và do hậu quả của việc cắt bỏ tuyến tụy. Can thiệp chính cho suy tụy là liệu pháp thay thế men tụy và đôi khi là liệu pháp ức chế axit. Tại thời điểm này, có một số nghiên cứu hạn chế về tác động của dầu chất béo chuỗi trung bình uống trong bệnh suy tuyến tụy
 6. Vai trò của chất béo chuỗi trung bình trong bệnh béo phì
 Do ảnh hưởng của nó đối với sự sinh nhiệt và cảm giác no, chất béo chuỗi trung bình đã được đề xuất để giảm béo phì bằng cách tăng tiêu hao năng lượng, giảm lượng thức ăn và giảm sự lắng đọng chất béo trong mô mỡ. Một đánh giá có hệ thống và phân tích tổng hợp 13 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng ở người lớn khỏe mạnh cho thấy khi so sánh với chất béo trung tính chuỗi dài, chất béo chuỗi trung bình làm giảm trọng lượng cơ thể, vòng eo và vòng hông, tổng lượng mỡ cơ thể, tổng lượng mỡ dưới da và mỡ nội tạng. Mức lipid huyết thanh không khác nhau.     Chất béo chuỗi trung bình làm giảm trọng lượng cơ thể, vòng eo và vòng hông  7. Vai trò của chất béo chuỗi trung bình trong bệnh tim mạch
 Trong bệnh tim mạch, chất béo chuỗi trung bình đã được đề xuất để làm giảm chứng tăng lipid máu dựa trên các quan sát rằng các quần thể bản địa ăn nhiều cơm dừa có tỷ lệ mắc bệnh tim mạch thấp. Tuy nhiên, một đánh giá về 8 thử nghiệm lâm sàng và 13 nghiên cứu quan sát về ảnh hưởng của việc tiêu thụ dầu dừa đối với nguy cơ tim mạch chỉ ra rằng không có đủ bằng chứng để hỗ trợ thực hành này.
 8. Vai trò của chất béo chuỗi trung bình trong bệnh Alzheimer
 Trong bệnh Alzheimer nhẹ đến trung bình, chất béo chuỗi trung bình đã được nghiên cứu để cải thiện nhận thức dựa trên lý thuyết rằng giảm chuyển hóa glucose trong não có thể dẫn đến suy giảm nhận thức và trí nhớ, vì vậy sử dụng chất béo chuỗi trung bình như một nguồn năng lượng thay thế như xeton cho não sẽ có khả năng chống lại điều này sự suy giảm. Các nghiên cứu nhỏ đã cho thấy sự cải thiện khiêm tốn về khả năng nhớ lại trí nhớ sau khi tiêu thụ chất béo chuỗi trung bình.     Cải thiện về khả năng nhớ lại trí nhớ sau khi tiêu thụ chất béo chuỗi trung bình  9. Vai trò của chất béo chuỗi trung bình trong bệnh động kinh
 Chế độ ăn ketogenic, là một chế độ ăn ít chất béo, ít carbohydrate, thường được sử dụng như một phương pháp điều trị chứng động kinh khó chữa ở trẻ em. Một đánh giá của Cochrane về chế độ ăn ketogenic truyền thống cho bệnh động kinh đã kết luận rằng việc sử dụng chế độ ăn này có vẻ hứa hẹn trong điều trị bệnh động kinh, nhưng vẫn cần các nghiên cứu sâu hơn.Trong khi chế độ ăn ketogenic thường bao gồm chất béo trung tính chuỗi dài, việc sử dụng chất béo chuỗi trung bình trong chế độ ăn ketogenic có thể hấp dẫn hơn do chúng có nhiều khả năng tạo ra xeton hơn để oxy hóa nhanh. Chế độ ăn ketogenic giàu chất béo chuỗi trung bình cũng sẽ yêu cầu ít chất béo hơn và có nhiều carbohydrate hơn để tạo ra sự đa dạng hơn trong chế độ ăn. Tuy nhiên, một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 145 bệnh nhi mắc chứng động kinh kháng trị không tìm thấy sự khác biệt về hiệu quả giữa chế độ ăn chất béo chuỗi trung bình và chế độ ăn ketogenic truyền thống.Kết luậnChất béo chuỗi trung bình có các đặc tính tiêu hóa, hấp thụ và oxy hóa độc đáo dẫn đến việc sử dụng chúng trong điều trị rối loạn tiêu hóa rất được quan tâm. Sự hấp thụ dễ dàng của chất béo chuỗi trung bình mà không cần mật hoặc các enzym tuyến tụy làm cho chúng trở thành một nguồn cung cấp calo tốt trong việc gây ra tình trạng kém hấp thu và tăng tiết mỡ do các bệnh, chẳng hạn như suy tụy hoặc suy mật. Do khả năng vượt qua hệ thống bạch huyết, chất béo chuỗi trung bình s cũng có thể đóng vai trò như một nguồn lipid cho những bệnh nhân bị rò rỉ dưỡng chất. Vì chất béo chuỗi trung bình không chứa EFA, nên việc bổ sung EFA có chứa dầu thực vật sẽ cần thiết sau 3 tuần để tránh thiếu hụt. Mặc dù các nghiên cứu còn hạn chế, chất béo chuỗi trung bình có thể được coi là nguồn calo bổ sung đơn lẻ hoặc là một phần của sản phẩm đường ruột, trong rối loạn tiêu hóa nhất định. Tài liệu tham khảoNeha D. Shah, Berkeley N. Limketkai, The Use of Medium-Chain Triglycerides in Gastrointestinal Disorders, Nutrition issues in gastroenterology, series #160, practicalgastro.Bach AC, Babayan VK. Medium-chain triglycerides: an update. Am J Clin Nutr. 1982;36(5):950-62. 2. Gropper SS. Advanced nutrition and human metabolism. 6th Ed. ed. Belmont, OH: Cengage Learning; 2012.Isaacs PE, Ladas S, Forgacs IC, et al. Comparison of effects of ingested medium- and long-chain triglyceride on gallbladder volume and release of cholecystokinin and other gut peptides. Dig Dis Sci. 1987;32(5):481-6.Symersky T, Vu MK, Frolich M, et al. The effect of equicaloric medium-chain and long-chain triglycerides on pancreas enzyme secretion. Clin Physiol Funct Imaging. 2002;22(5):307-11.