Geniposide trong quả dành dành liên quan đến bệnh xơ vữa mạc treo tự phát như thế nào?

Bài viết của Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Xơ vữa mạc treo tràng tự phát (IMP) là một thực thể hiếm gặp, hầu như chỉ xuất hiện ở các dân số châu Á và được đặc trưng bởi sự vôi hóa của các tĩnh mạch mạc treo và sự dày lên của thành của nửa đại tràng bên phải. Ăn lâu dài và thường xuyên các chất sinh hóa và chất độc được cho là có liên quan đến IMP.Các thành phần thảo dược có trong bệnh nhân được so sánh để xác định tác nhân độc hại như một yếu tố nguyên nhân có thể xảy ra, và mối tương quan thuận của điểm số bệnh chụp cắt lớp vi tính và chỉ số uống được khám phá. Hơn nữa, bệnh lý có từ trước ( ví dụ: tiểu đường, viêm thận mãn tính hoặc bệnh ác tính) có thể là các yếu tố nguy cơ của xơ vữa mạc treo tràng tự phát.
 1. Xơ vữa mạc treo tràng tự phát là gì?
 Xơ vữa mạc treo tràng tự phát còn được gọi là viêm đại tràng tắc mạch, là một hội chứng thiếu máu cục bộ đường ruột hiếm gặp, khởi phát và tiến triển dần dần. Nó được đặc trưng bởi sự dày lên của thành của nửa đại tràng bên phải và sự vôi hóa của các tĩnh mạch mạc treo. Hầu hết các trường hợp đã được báo cáo ở các quốc gia và khu vực Đông Á, đặc biệt là Nhật Bản và Đài Loan. Năm 1991, Koyama và cộng sự đã mô tả ban đầu về căn bệnh này. Để phân biệt bệnh này từ viêm đại tràng thiếu máu cục bộ liên quan đến bệnh động mạch, nó được gọi là “viêm đại tràng phlebosclerotic” của Yao và cộng sự vào năm 2000. Năm 2003, Iwashita và cộng sự ủng hộ thuật ngữ "xơ vữa mạc treo tràng tự phát", vì vị trí bị ảnh hưởng của bệnh này cho thấy những thay đổi viêm yếu. Hầu hết các bệnh thiếu máu cục bộ ở ruột là do nguồn cung cấp động mạch không đủ do xơ vữa động mạch, huyết khối và tắc mạch. Sự trở lại của tĩnh mạch bị rối loạn cũng có thể gây ra viêm đại tràng, bao gồm cả xơ vữa mạc treo tràng tự phát như được mô tả ở đây, xơ vữa mạc treo tràng tự phát thường được cho là do thiếu máu cục bộ mạn tính của ruột kết do vôi hóa hệ thống tĩnh mạch mạc treo ruột gây ra tắc nghẽn tĩnh mạch của đại tràng và thậm chí là nhồi máu xuất huyết.Triệu chứng lâm sàngTỷ lệ mắc bệnh thấp, chủ yếu là mãn tính và khởi phát âm ỉ. Bệnh nhân bị xơ vữa mạc treo tràng tự phát thường có các triệu chứng không đặc hiệu (ví dụ: đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn và nôn). Vì bệnh chủ yếu liên quan đến đại tràng bên phải, đau bụng thường xảy ra ở vùng bụng dưới bên phải. Bệnh nhân có thể không có triệu chứng trong giai đoạn đầu của bệnh nhưng có thể bị tắc ruột và thậm chí thủng ruột trong giai đoạn tiến triển của bệnh. Trong nghiên cứu này, hầu hết 8 bệnh nhân bị đau bụng và tiêu chảy. Một người biểu hiện tắc ruột là triệu chứng đầu tiên, và một người khác biểu hiện xuất huyết tiêu hóa, về cơ bản phù hợp với các báo cáo hiện có.Cơ chế bệnh sinh và căn nguyênCơ chế bệnh sinh và căn nguyên của xơ vữa mạc treo tràng tự phát vẫn chưa rõ ràng. xơ vữa mạc treo tràng tự phát được đặc trưng bởi một khu vực xác định và phân bố dân số lưu hành, và mối quan hệ với lối sống cụ thể theo khu vực đã nhấn mạnh căn nguyên của bệnh này. Ăn lâu dài và thường xuyên các chất sinh hóa và chất độc được coi là có liên quan đến bệnh. Hầu hết các trường hợp xơ vữa mạc treo tràng tự phát được báo cáo có liên quan đến việc sử dụng các loại thuốc thảo mộc và rượu thuốc, hầu hết trong số đó có chứa trái cây dành dành. \     Chụp cắt lớp vi tính ổ bụng cho thấy hỉnh anh xơ vữa mạc treo tự phát: nhiều nốt vôi hóa dạng sợi chỉ trong thành đại tràng và tĩnh mạch lân cận từ chỗ nối hồi tràng đến đại tràng xuống  2. Quả dành dành
 Quả dành dành là quả chín khô của cây Gardenia jasminoidesEllis. Nó là một loại thuốc thô phổ biến được sử dụng như một loại thảo mộc Trung Quốc và đã được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh tim mạch, mạch máu não, bệnh gan mật và bệnh tiểu đường. Thành phần hoạt chất chính của quả cây dành dành là chất diệt vi khuẩn geniposide. Theo suy luận của một số học giả, nếu bệnh nhân dùng thuốc thảo dược Trung Quốc có chứa Gardenia trong một thời gian dài, geniposide có thể bị vi khuẩn trong đường ruột thủy phân thành genipin, và genipin được hấp thụ sẽ phản ứng với protein trong huyết tương tĩnh mạch mạc treo. Ngoài ra, collagen dần dần tích tụ dưới niêm mạc, sau đó tiến triển thành myointima tăng sản trong tĩnh mạch, kèm theo xơ hóa / xơ cứng. Những thay đổi cuối cùng dẫn đến tắc tĩnh mạch. Vì geniposide dùng để chỉ một loại glycoside, geniposide dùng đường uống không được hấp thu trực tiếp sau khi đến đường tiêu hóa dưới. Geniposide chỉ bị thủy phân sau khi đi vào manh tràng và đại tràng lên, sau đó chuyển thành chất chuyển hóa của nó, genipin, thấm qua màng tế bào ruột do nhiều vi khuẩn trong ruột kết tác động. Quá trình biến đổi và hấp thụ phần lớn đã được xác định ở đại tràng phải và đại tràng ngang, điều này giải thích vị trí tổn thương đặc trưng của bệnh xơ cứng tĩnh mạch mạc treo tràng.     Quả dành dành khô và tươi  3.Các nghiên cứu về geniposide ảnh hưởng đến cơ thể con người
 Ở Nhật Bản và Đài Loan, các đơn thuốc thảo dược có chứa geniposide thường được sử dụng và được cho là có hiệu quả đối với các triệu chứng cụ thể ở nữ giới, có thể chiếm ưu thế ở nữ giới. Tuy nhiên, hầu hết bệnh nhân trong nghiên cứu của các tác giả khác đều có tiền sử uống rượu thuốc có ngâm các loại quả trong một thời gian dài, và có thể là nam giới chiếm ưu thế. Do đó, lối sống cụ thể theo khu vực có thể góp phần vào sự hiểu biết về căn nguyên của bệnh này. Trong một nghiên cứu tại Trung Quốc, 7 bệnh nhân có tiền sử uống các loại rượu y tế Trung Quốc có tên là rượu Wu chia-pe và rượu tử đằng Wanying, bao gồm nhiều loại thảo mộc Trung Quốc được ngâm trong rượu và có nhiều tác dụng khác nhau ( ví dụ: tăng cường thể lực và tối ưu hóa hệ miễn dịch phản hồi). Một bệnh nhân khác không có tiền sử uống rượu và đã sử dụng chất lỏng uống Biyuanshu trong một thời gian dài để điều trị viêm mũi mãn tính. Các chất lỏng y tế được sử dụng bởi 8 bệnh nhân của các tác giả đều chứa geniposide, chuan xiong và angelia dahurica.Một nghiên cứu của Hiramatsu và cộng sự trên 25 bệnh nhân xơ vữa mạc treo tràng tự phát trong đó geniposide là loại thuốc Trung Quốc duy nhất phổ biến cho tất cả mọi người là bằng chứng thêm rằng các loại thuốc thảo dược Trung Quốc có chứa geniposide có liên quan đến bệnh lý của xơ vữa mạc treo tràng tự phát. Tuy nhiên, liệu thuốc diệt chủng chỉ là yếu tố liên quan trực tiếp đến cơ chế bệnh sinh của xơ vữa mạc treo tràng tự phát , hay liệu nó có đi kèm với các loại thuốc Trung Quốc khác trong cơ chế bệnh sinh của xơ vữa mạc treo tràng tự phát hay không, cần được xác định thêm trong các bộ dữ liệu lớn hơn. Chẩn đoán bằng hình ảnhCác triệu chứng lâm sàng của xơ vữa mạc treo tràng tự phát thiếu tính đặc hiệu, và chẩn đoán phần lớn được xác định bằng kết quả chụp X quang và nội soi đại tràng. Chụp CT bụng cho thấy hình ảnh vôi hóa của tĩnh mạch mạc treo tràng trên liên quan và các nhánh của nó, có dạng tuyến tính và theo dòng chảy của mạch máu. Thành đại tràng liên quan trở nên sưng và dày lên. Nội soi cho thấy niêm mạc màu xanh lam hoặc xanh tím tại vị trí tổn thương, và màu sắc có thể được cho là do tắc nghẽn mãn tính với thiếu máu cục bộ hoặc độc tố làm nhiễm màu niêm mạc ruột. Có thể nhìn thấy các tĩnh mạch hình rối và không đều dưới niêm mạc với khả năng truyền ánh sáng kém. Trong trường hợp nghiêm trọng, các mạch có thể biến mất. Niêm mạc đại tràng xung huyết và phù nề đại tràng đôi khi kèm theo xói mòn hoặc loét. Các tổn thương liên tục và quá trình bệnh mãn tính bao gồm lây lan từ hồi tràng sang phía hậu môn. xơ vữa mạc treo tràng tự phát chủ yếu ảnh hưởng đến đại tràng phải nhưng cũng có thể liên quan đến đại tràng trái và kéo dài đến đại tràng sigma, nhưng nói chung không liên quan đến hồi tràng cuối.     Các hình ảnh nội soi bệnh nhân có xơ vữa mạc treo tự phát. Hình A-C: Nội soi đại tràng trường hợp 3 cho thấy có sự đổi màu xanh nhạt ở đại tràng ngang  Tài liệu tham khảoWen Y, Chen YW, Meng AH, Zhao M, Fang SH, Ma YQ. Xơ vữa tĩnh mạch mạc treo tự phát liên quan đến việc uống lâu dài geniposide. World J Gastroenterol 2021; 27 (22): 3097-3108 [DOI: 10.3748 / wjg.v27.i22.3097 ]