Gây mê nội khí quản phẫu thuật lấy thai trên bệnh nhân hen phế quản

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Bình - Khoa Ngoại Tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hạ Long. Bác sĩ Nguyễn Bình đã có hơn 20 năm kinh trong lĩnh vực gây mê- hồi sức. Bà bầu bị hen suyễn có thể được chỉ định mổ lấy thai. Gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn để kiểm soát hoạt động hô hấp của người bệnh trong và sau khi phẫu thuật.
 1. Tổng quan về gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn
 Trong mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn, kỹ thuật gây mê toàn thân có đặt nội khí quản, hay còn gọi là gây mê nội khí quản, được sử dụng nhằm kiểm soát hoạt động hô hấp của người bệnh trong và sau khi phẫu thuật, được chỉ định trong trường hợp sản phụ chống chỉ định hoặc từ chối gây tê vùng.
 2. Cần chuẩn bị gì khi gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn?
 Để thực hiện gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn, cần có những phương tiện, máy móc, thiết bị, thuốc men như sau:Hệ thống bao gồm máy gây mê (kèm thở), bóp tay oxy, máy theo dõi các chỉ số chức năng sống (như huyết áp động mạch, nhịp thở, nhiệt độ, ECG, EtCO2, SpO2), máy hút, máy phá rung tim, ...Các cỡ ống nội khí quản để đặt, đèn soi thanh quản, mặt nạ, ống hút, canul miệng hầu, bóng bóp, mandrin mềm, kìm Magill.Salbutamol và Lidocain 10% dạng xịt.Các phương tiện khác hỗ trợ gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn dự phòng trường hợp đặt nội khí quản khó: mask thanh quản, ống Cook, ống soi phế quản mềm, kìm mở miệng, bộ mở khí quản, ...     Bóp tay oxy là một trong những dụng cụ cần chuẩn bị trước khi phẫu thuật gây mê  3. Quy trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn
 Trước khi tiến hành phẫu thuật, bệnh nhân cần được thăm khám gây mê để kịp thời phát hiện và phòng ngừa các nguy cơ có thể xảy ra, cũng như đánh giá tình trạng đặt ống nội khí quản khó. Đánh giá tình trạng và mức độ hen suyễn của sản phụ bằng cách đo lưu lượng đỉnh ký thở ra, tần suất, cơn hen cấp tính.Quy trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn gồm các bước như sau:Bước 1: Đặt người bệnh ở tư thế nằm ngửa, trước khi khởi mê ít nhất 5 phút, cho thở oxy 100% với liều lượng 3 - 6 lít/phút. Lắp các máy móc để theo dõi, thiết lập đường truyền. Trường hợp nếu cần có thể cho người bệnh sử dụng thuốc an thần từ tối hôm trước phẫu thuật.Bước 2: Khởi mê bắt đầu bằng tiêm tĩnh mạch (thuốc: propofol, ketamine,...), thuốc giảm đau (fentanyl, sufentanil, ...), sử dụng thuốc giãn cơ nếu cần (rocuronium, succinylcholin, ...). Cần đảm bảo điều kiện đặt ống nội khí quản trong mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn (bệnh nhân ngủ sâu, giãn cơ đủ độ).Bước 3: Tiến hành đặt nội khí quản đường miệng như sau: (1) Thực hiện khởi mê nhanh và tiến hành thủ thuật Sellick khi dạ dày đầy (ngay khi bệnh nhân mất tri giác, tiến hành ấn sụn nhẫn 20 - 30 kg đến khi quá trình đặt ống nội khí quản xong); (2) Mở miệng người bệnh, đặt một tay dưới cổ để giữ cổ ở vị trí ngửa thẳng, đưa đèn soi thanh quản vào phía bên phải của miệng, gạt lưỡi sang bên trái miệng, đưa đèn vào sâu, đồng thời kết hợp dùng tay phải đè sụn giáp nhẫn để tìm nắp và lỗ thanh môn; (3) Bước tiếp theo trong gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn là nhẹ nhàng luồn ống nội khí quản qua lỗ thanh môn, khi bóng ống nội khí quản đi qua dây thanh âm khoảng 2 - 3 cm thì dừng lại; (4) Bơm bóng nội khí quản; (5) Nhẹ nhàng rút đèn soi thanh quản ra; (6) Nghe phổi, xem chỉ số EtCO2 để kiểm tra ống nội khí quản đã được đặt đúng vị trí; (7) Dùng băng dính cố định ống nội khí quản. Trường hợp nếu cần tránh cắn ống nội khí quản, có thể đặt canul vào miệng người bệnh. Lưu ý, áp dụng quy trình đặt ống nội khí quản khó đối với những trường hợp đặt nội khí quản khó.Bước 4: Bước tiếp theo trong gây mê đặt nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn là duy trì mê với các thuốc mê (tĩnh mạch hoặc bốc hơi), thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ (nếu cần) và kiểm soát hô hấp của người bệnh bằng máy hoặc dụng cụ bóp tay.     Bà bầu bị hen suyễn có thể được chỉ định mổ lấy thai  4. Theo dõi trong quá trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn
 Trong quá trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn, cần theo dõi các dấu hiệu và chỉ số sau:Độ sâu của gây mê: Theo dõi huyết áp, nhịp tim, huyết áp, tình trạng đổ mồ hôi, chảy nước mắt, các chỉ số BIS, MAC, Entropy (nếu có) ...Dấu hiệu sinh tồn: Theo dõi huyết áp, nhịp tim, thân nhiệt, các chỉ số EtCO2, SpO2.Theo dõi phòng trường hợp sai vị trí ống nội khí quản, hoặc ống bị tắc, gập.Kết thúc quá trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn, cần đảm bảo các tiêu chuẩn sau trước khi tiến hành rút ống nội khí quản:Bệnh nhân tỉnh, thực hiện được theo lệnh.Tự thở được, thở đều, tần số thở nằm trong giới hạn bình thường.Huyết áp và mạch đập ổn định.Thân nhiệt trên 35 độ C.Nâng đầu >5 giây, chỉ số TOF >0,9 (nếu có).Bệnh nhân không gặp biến chứng của quá trình gây mê và phẫu thuật.     Quy trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn  5. Xử trí tai biến sau gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn
 Trong quá trình gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn có thể xảy ra một số biến chứng cần được xử trí như sau:Dịch dạ dày trào ngược đường thở: Khi phát hiện dịch tiêu hóa ở trong khoang miệng và đường thở, ngay lập tức hút sạch dịch, đặt bệnh nhân nằm đầu thấp và nghiêng đầu sang bên. Nhanh chóng đặt ống nội khí quản và hút sạch toàn bộ dịch trong đường thở. Theo dõi bệnh nhân đề phòng nhiễm trùng phổi sau phẫu thuật.Rối loạn huyết động: Tùy vào nguyên nhân và triệu chứng như rối loạn nhịp tim, tăng hoặc hạ huyết áp, ... sẽ xử trí phù hợp.Đặt nội khí quản khó trong gây mê mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn: Chuyển sang quy trình đặt ống nội khí quản khó hoặc tiến hành phương pháp vô cảm khác.Đặt nhầm ống nội khí quản vào dạ dày: Tiến hành đặt lại ống nội khí quản khi đặt nhầm với các triệu chứng là nghe phổi không có tiếng rì rào của phế nang, không đo được chỉ số EtCO2.Co thắt thanh quản, khí quản, phế quản: Tai biến trong gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn có thể gây khó hoặc không thể thông khí, lúc này nghe phổi sẽ có tiếng rít ran hoặc cũng có thể phổi câm. Để xử trí cần cung cấp đầy đủ oxy, đồng thời cho thêm thuốc ngủ và thuốc giãn cơ, thuốc giãn phế quản và corticoid để đảm bảo thông khí. Trường hợp không kiểm soát được hô hấp, cần áp dụng quy trình đặt nội khí quản khó.Chấn thương trong đặt ống nội khí quản: Tùy theo thương tổn như gãy răng, chảy máu, đường thở có dị vật, ... sẽ xử trí phù hợp.Biến chứng hô hấp: Tìm và xử trí nguyên nhân, đảm bảo thông khí và cung cấp đủ oxy 100% khi gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn gây biến chứng hô hấp như ống nội khí quản bị gập, tụt hoặc đẩy sâu vào một bên phổi, hở hoặc tụt hệ thống hô hấp, oxy hết nguồn, hết tác dụng của soda gây thiếu oxy.Biến chứng sau khi rút ống nội khí quản: Tùy vào nguyên nhân chọn cách xử trí phù hợp khi xuất hiện các triệu chứng sau khi rút ống nội khí quản như suy hô hấp, khàn tiếng, đau họng, co thắt thanh quản, khí quản, phế quản, hẹp thanh quản và khí quản, viêm đường hô hấp trên.     Biến chứng suy hô hấp có thể xảy ra sau phẫu thuật  6. Các yêu cầu cần lưu ý khi thực hiện gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn
 Khi thực hiện gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn cần lưu ý những yêu cầu sau:Dựa vào chức năng hô hấp, đánh giá mức độ và giai đoạn bệnh hen suyễn.Bà bầu bị hen suyễn có nguy cơ hít sặc cao và bị co thắt phế quản do tăng trương lực đường thở khi đặt nội khí quản.Khi đặt ống nội khí quản với thuốc đồng vận beta 2 adrenergic dạng hít và corticosteroid (hydrocortisone) tĩnh mạch cửa cần lưu ý phòng tránh cơn hen suyễn.Sử dụng Propofol hoặc ketamine cho bà bầu bị hen suyễn có thể giúp khởi mê nhanh.Đặt nội khí quản nhanh và tỉnh bằng thuốc tê và thuốc đồng vận beta-adrenergic có thể làm tăng nguy cơ hít sặc khi sản phụ mất phản xạ đường thở.Khi tình trạng hen suyễn ổn định, có thể chọn gây tê tủy sống hoặc gây tê ngoài màng cứng để phẫu thuật lấy thai.Gây mê nội khí quản mổ lấy thai trên bà bầu hen suyễn cần lưu ý và phòng ngừa những nguy cơ có thể xảy ra.Gây mê nội khí quản là một kỹ thuật gây mê thường quy được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. Theo đó, quy trình gây mê nội khí quản tại Vinmec được thực hiện bài bản, đúng chuẩn quy trình bởi đội ngũ y bác sĩ tay nghề chuyên môn cao, hệ thống máy móc hiện đại. Nhờ đó mà các tai biến sau quá trình gây mê, phẫu thuật luôn được hạn chế tối đa ở mức cao nhất.