Quy trình chụp và nong, đặt giá đỡ động mạch mạc treo số hoá xoá nền

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Lê Hồng Chiến - Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh - Can thiệp - Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Bác sĩ đã có nhiều năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp (can thiệp nội mạch và can thiệp ngoại mạch). Chụp động mạch mạc treo số hóa xóa nền là kỹ thuật chụp có bơm thuốc cản quang chứa iod để hiện ảnh được hệ thống mạch mạc treo tràng trên hoặc tràng dưới. Đây là các động mạch cấp máu nuôi ruột non, đại tràng và trực tràng.
 1. Nguyên nhân gây tắc động mạch mạc treo là gì?
 Hẹp tắc động mạch mạc treo tràng trên là một trong những nguyên nhân thường gặp gây thiếu máu ruột non, có thể mạn tính hoặc cấp tính. Có nhiều nguyên nhân gây hẹp lòng mạch, thường gặp nhất là mảng xơ vữa, huyết khối bám thành, bóc tách thành mạch, loạn sản xơ cơ.Việc thiếu máu ruột có các biểu hiện lâm sàng như: Đau quặn bụng từng cơn sau mỗi bữa ăn và rối loạn hấp thu, teo niêm mạc ruột. Trong một số trường hợp mảng xơ vữa, huyết khối bong ra hoặc di chuyển từ động mạch chủ đến sẽ gây tắc mạch cấp tính, có thể dẫn đến hoại tử ruột, đe dọa nghiêm trọng tính mạng người bệnh.     Hẹp tắc động mạch mạc treo tràng trên là một trong những nguyên nhân thường gặp gây thiếu máu ruột non  2. Chụp số hoá nền và nong, đặt giá đỡ động mạch mạc treo
 Trước đây, phương pháp điều trị tắc động mạch mạc treo chủ yếu là điều trị nội khoa kết hợp phẫu thuật lấy huyết khối hoặc làm cầu nối qua vị trí hẹp.Từ những năm 1980, điện quang can thiệp tái lập tuần hoàn lưu thông của động mạch mạc treo tràng trên nhằm hạn chế nguy cơ gây thiếu máu, hoại tử ruột. Cho đến nay, nong và đặt giá đỡ động mạch mạc treo tràng trên kết hợp với điều trị nội khoa đã trở thành một trong những chiến lược không thể thiếu được trong quản lý người bệnh thiếu máu ruột cấp hoặc mạn tính.2.1 Chỉ địnhMọi nguyên nhân gây hẹp động mạch mạc treo tràng trên có triệu chứng thiếu máu ruột: đau bụng có chu kỳ ngay sau khi ăn, hình ảnh CLVT (cắt lớp vi tính) có hẹp tắc động mạch, có viêm, phù nề ruột do thiếu máu.2.2 Chống chỉ địnhDị ứng thuốc đối quang I-ốtSuy thận nặng (độ IV)Rối loạn đông máu nặng và mất kiểm soát (prothrombin <60%, INR > 1.5, số lượng tiểu cầu < 50 G/l).Phụ nữ có thai.     Thủ thuật này có chống chỉ định với phụ nữ có thai  3. Quy trình chụp và nong, đặt giá đỡ động mạch mạc treo số hoá xoá nền
 3.1 Chuẩn bịNgười thực hiệnBác sĩ chuyên khoaBác sỹ phụKỹ thuật viên điện quangĐiều dưỡngBác sỹ, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)Phương tiệnMáy chụp mạch số hóa xóa nền (DSA)Máy bơm điện chuyên dụngPhim, máy in phim, hệ thống lưu trữ hình ảnhBộ áo chì, tạp dề, che chắn tia XThuốcThuốc gây tê tại chỗThuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)Thuốc chống đôngThuốc trung hòa thuốc chống đôngThuốc đối quang I-ốt tan trong nướcDung dịch sát khuẩn da, niêm mạcVật tư y tế thông thườngBơm tiêm 1; 3; 5; 10mlBơm tiêm dành cho máy bơm điệnNước cất hoặc nước muối sinh lýGăng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuậtBộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, 4 bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụBông, gạc, băng dính phẫu thuật.Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.Vật tư y tế đặc biệtKim chọc động mạchBộ vào lòng mạch 5-6FDây dẫn tiêu chuẩn 0.035inchỐng thông chụp mạch 4-5FVi ống thông 2-3FVi dây dẫn 0.014-0.018inchBóng nong động mạchGiá đỡ lòng mạchBơm áp lực để bơm bóng nong động mạch.Ống thông dẫn đường 6FBộ dây nối chữ Y.Người bệnhNgười bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phối hợp với thầy thuốc.Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm ngửa, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần...     Trước khi thực hiện thủ thuật, bác sĩ sẽ giải kích kỹ càng về thủ thuật với bệnh nhân  Phiếu xét nghiệmHồ sơ bệnh án điều trị nội trúCó phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông quaPhim ảnh chụp X quang, CLVT, CHT (cộng hưởng từ) (nếu có).3.2 Các bước tiến hànhChụp mạch chẩn đoánGây tê tại chỗ, rạch daChọc ĐM(động mạch) đùi bằng kim 18GĐặt bộ mở đường vào lòng mạchChụp ĐM chủ bụng đoạn từ ngang gốc động mạch thân tạng bằng ống thông hình đuôi lợn.Chụp chọn lọc ĐM mạch mạc treo tràng trên bằng ống thông Cobra hoặc RH, Yashiro.Tiếp cận tổn thươngĐặt ống thông dẫn đường vào gốc ĐM mạc treo tràng trênLuồn vi ống thông và dây dẫn siêu nhỏ vào ĐM mạc treo tràng trên qua vị trí hẹp đến các động mạch hỗng và hồi tràngRút dây dẫn siêu nhỏ và thay thế bằng dây dẫn siêu nhỏ cứng 0.014- 0.018”.Can thiệp nội mạchĐưa bóng vào vị trí hẹp qua dây dẫn cứng siêu nhỏDùng bơm áp lực để làm căng bóng nongRút bong khỏi dây dẫn cứng siêu nhỏĐưa giá đỡ vào vị trí hẹp của ĐM và mở giá đỡ.Chụp mạch kiểm tra sau can thiệpChụp ĐM chủ bụng bằng ống thông hình đuôi lợn và chụp chọn lọc ĐM mạc treo tràng trên bằng ống thông Cobra hoặc RH.Kết thúc thủ thuật.3.3 Nhận định kết quảVị trí giá đỡ: Đầu xa khung giá đỡ nằm dưới vị trí hẹp tắc tối thiểu 5mm, đầu gần có thể lồi vào lòng động mạch chủ nhưng không quá 3mm.Lưu thông trong và sau giá đỡ: mức độ hẹp còn lại trong khung giá đỡ không quá 30%. Không có bóc tách thành mạch ở trước và sau khung giá đỡ.3.4 Tai biến và xử tríHội chứng tăng tái tưới máu: gặp ở những trường hợp thiếu máu mạn tính kéo dài. Sau khi can thiệp, lượng máu tới mao mạch tăng nhanh và đột ngột. Biểu hiện lâm sàng là đau bụng tăng lên, thành ruột phù nề, xung huyết và có thể có cổ chướng (trên hình ảnh chụp CLVT). Các triệu chứng này có thể sẽ giảm dần mà không cần phải can thiệp.Tụ máu vùng đùi (quanh vị trí chọc ĐM đùi chung): Băng ép lại chỗ mở đường vào động mạch. Hội chẩn bác sĩ can thiệp để đóng vị trí chảy máu.Bóc tách thành mạch ĐM mạc treo tràng trên: Dùng thuốc chống đông nếu không hiệu quả xét hội chẩn chuyên khoa ngoại tiêu hóa.Tắc ĐM mạc treo tràng trên gây thiếu máu ruột cấp: Dùng chống đông nếu không hiệu quả xét hội chẩn chuyên khoa ngoại tiêu hóa.