Quy trình siêu âm nội soi

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS, BS. Đặng Mạnh Cường - Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh - Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Bác sĩ có trên 18 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực siêu âm – chẩn đoán hình ảnh. Phương pháp siêu âm nội soi là phương pháp kết hợp giữa nội soi và siêu âm. Phương pháp này cũng giống như phương pháp nội soi thông thường, chỉ khác là đầu ống soi có gắn camera để bác sĩ có thể trực tiếp vừa nội soi vừa siêu âm.
 1. Siêu âm nội soi là gì?
 Siêu âm nội soi là kỹ thuật kết hợp giữa cả thủ thuật nội soi và siêu âm thực hiện cùng lúc, trong đó đầu dò siêu âm được áp sát với các tổn thương phát sinh khi bác sĩ cần thăm dò qua đường nội soi như: Tổn thương thành thực quản, dạ dày, ruột, gan, tụy mật.Siêu âm nội soi được đánh giá là một trong những thành tựu quan trọng nhất ở lĩnh vực tiêu hóa trong những năm gần đây.Siêu âm nội soi khác nội soi ống mềm thông thường ở điểm: Nội soi ống mềm thông thường giúp các bác sĩ có thể quan sát và đánh giá được bề mặt của ống tiêu hóa bệnh nhân nhưng nó không cho phép nhận định được sự xâm lấn của các tổn thương cũng như những bất thường nằm ở phía dưới lớp biểu mô phủ. Vì vậy, với phương pháp nội soi, kỹ thuật đã gắn vào đầu của ống nội soi một đầu dò có thể tiến hành thăm khám bằng siêu âm từ trong lòng ống tiêu hóa.     Siêu âm nội soi là một trong những thành tựu quan trọng ở lĩnh vực tiêu hóa  2. Khi nào bệnh nhân được chỉ định siêu âm nội soi?
 2.1 Chẩn đoán thấy các bất thường ở dưới niêm mạc của ống tiêu hóaPhân biệt một tổn thương ở thành ống tiêu hóa hay từ bên ngoàiCần đánh giá kích thước và cấu trúc khối uĐánh giá độ lớn của các nếp niêm mạc dạ dàyChẩn đoán varices ở thực quản và dạ dàyChẩn đoán giai đoạn của các khối u đường tiêu hóaChẩn đoán một số bệnh lý của tụy và đường mậtĐánh giá các giai đoạn của ung thưXác định vị trí của các u nội tiếtPhát hiện sỏi và và giun trong ống mật chủ2.2 Các chỉ định khácĐánh giá kết quả điều trị varicesBệnh lý viêm nhiễm đường ruộtBệnh lý nhu động thực quảnLoét lành tính đang liền sẹoĐánh giá nguy cơ chảy máu ổ loétDẫn lưu nang giả tụy dưới sự hướng dẫn của SANSViêm tụy mạnChọc hút tế bào kim nhỏ dưới sự hướng dẫn SANSChẩn đoán và phân loại ung thưPhá hủy đám rối thần kinh tạng để giảm đauCo thắt thực quản.     Bệnh nhân được chỉ định nội soi nếu thấy bất thường ở dưới niêm mạc của ống tiêu hóa  3. Dụng cụ cần chuẩn bị cho chỉ định nội soi siêu âm
 Máy siêu âm nội soi, máy hút, nguồn sáng, màn hình, ống ngậm miệngMáy theo dõi mạch, huyết áp, spO2Thuốc Seduxen, buscopan, midazolam, fentanyl hoặc propofol01 bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, 1 điều dưỡng, 1 bác sĩ gây mêMáy siêu âm nội soi dùng trong chẩn đoán tiêu hóa với đầu dò Radian với các tần số 7,5MHz, 10MHz, 12MHz.
 4. Quy trình siêu âm nội soi
 Trước khi tiến hành nội soi siêu âm, bắt buộc bệnh nhân phải nhịn ăn 6 giờ trước khi soi, bệnh nhân sẽ được gặp bác sĩ khám mê trước để được giải thích về lợi ích và tai biến của thủ thuật và đồng ý.Cho bệnh nhân uống thuốc chống tạo bọt Simethicone trước soi 30 phút.Các bước tiến hànhĐiều dưỡng cần chuẩn bị và kiểm tra máy soi.Sau gây mê đặt người bệnh nằm nghiêng về bên trái và đặt ống ngậm miệng vào giữa 2 cung răng.Phương pháp vô cảm: Sử dụng thuốc mê bằng seduxen hoặc midazolam/fentanyl gây mê tĩnh mạch hoặc nội khí quản tùy trường hợp. Phải theo dõi mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở.     Theo dõi tình trạng bệnh nhân sau khi gây mê tĩnh mạch  Đưa mù đèn soi qua thực quản vào dạ dày. Khi nhìn thấy hang vị và môn vị thì đưa máy vào hành tá tràng và xuống đoạn 2 tá tràng. Lưu ý trong quá trình đưa đèn soi không được sử dụng nút siêu âm.Quá trình nội soi để nhận định tổn thương bắt đầu tiến hành từ khu vực xa nhất như đoạn xuống tá tràng. Khi nhẹ nhàng rút máy lên thì các hình ảnh siêu âm được coi như các mốc định hướng là các tạng ở xung quanh dạ dày như gan mật tụy lách có thể quan sát. Ở thực quản thì đoạn xuống của quai động mạch chủ và nhĩ trái được coi là mốc giải phẫu định hướng. Chỉ thăm khám các bất thường ở thực quản và dạ dày thì không cần đưa máy xuống môn vị và hành tá tràng.Thăm dò SANS của đường tiêu hóa trên có thể tiến hành bằng cách: Trực tiếp áp sát đầu dò lên lớp niêm mạc đường tiêu hóa theo sự hướng dẫn của nội soi. Sử dụng balloon có thể đẩy nước bao quanh đầu dò sẽ tạo nên cửa sổ siêu ấm giúp quan sát tốt nhất thành dạ dày và các tạng xung quanh.Sau khi nội soi siêu âm xong, kết thúc quá trình, đưa bệnh nhân về phòng hồi sức để nghỉ ngơi, tránh bị choáng do còn tác dụng thuốc gây mê, để điều dưỡng theo dõi sau khi nội soi, tránh xuất hiện các biến chứng sau nội soi. Tuy nhiên, siêu âm nội soi chỉ là phương pháp thăm dò an toàn nên tỷ lệ biến chứng rất thấp.