Bệnh viêm ruột do thuốc điều hòa miễn dịch

Bài viết của Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Cơ chế bệnh sinh của bệnh viêm ruột tập trung vào khả năng miễn dịch bị rối loạn điều hòa. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi thấy rằng các loại thuốc làm thay đổi khả năng miễn dịch của vật chủ đôi khi có thể dẫn đến sự phát triển của bệnh viêm ruột mới khởi phát, mà các tác giả gọi là “bệnh viêm ruột thứ phát do thuốc”.Những loại thuốc này chủ yếu bao gồm chất điều hòa miễn dịch và tác nhân sinh học. Một nhóm thuốc mới hơn được gọi là chất ức chế điểm kiểm soát được sử dụng để điều trị u ác tính và các khối u ác tính khác cũng có liên quan đến việc kết tủa bệnh viêm ruột. Cũng có mối liên hệ tương tự nhưng yếu với việc sử dụng các chất kích thích miễn dịch.
 1. Bệnh viêm ruột thứ phát do thuốc điều hòa miễn dịch
 Các chất điều hòa miễn dịch làm thay đổi hệ thống miễn dịch chủ yếu bằng cách ức chế chức năng của tế bào lympho. Những loại thuốc này bao gồm, nhưng không giới hạn ở azathioprine, 6-mercaptopurine (6-MP), tacrolimus, cyclosporine A và mycophenolate mofetil (MMF). Chúng thường được sử dụng để ngăn ngừa thải ghép sau khi ghép thận và gan. Azathioprine và 6-MP có vai trò rõ ràng trong việc thuyên giảm bệnh lâu dài trong việc quản lý bệnh viêm ruột. Cyclosporine A cũng đã được sử dụng để điều trị bệnh viêm ruột chịu lửa, bao gồm cả trong đợt bùng phát viêm loét đại tràng cấp tínhCác chất điều hòa miễn dịch có thể gây ra các tình trạng giống bệnh viêm ruột hoặc bệnh viêm ruộtCác nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các chất điều hòa miễn dịch sau ghép tạng gây ra sự suy giảm các tế bào T điều hòa trong niêm mạc đại tràng. Điều này có thể tạo ra khuynh hướng phát triển chứng viêm qua trung gian miễn dịch ở ruột kết, vì các tế bào T điều hòa ngăn chặn sự hoạt hóa của tế bào lympho B và tế bào T gây độc tế bào. Tacrolimus là một loại thuốc ức chế miễn dịch được sử dụng thường xuyên để cấy ghép nội tạng do tác dụng phụ có thể dự đoán được và sự sẵn có của các xét nghiệm để theo dõi nồng độ huyết thanh của nó. Việc sử dụng tacrolimus đã được báo cáo là có thể gây bùng phát bệnh viêm ruột từ trước ở những cá thể chuyển đổi tạng đặc. Việc sử dụng nó cũng đã được chứng minh là có liên quan đến sự phát triển của mới khởi phát bệnh viêm ruột. Trong một nghiên cứu quan sát trên 53 bệnh nhân không có chẩn đoán bệnh viêm ruột đã trải qua ghép gan, 6 (11%) trong số họ phát triển bệnh viêm ruột mới khởi phát trong thời gian theo dõi trung bình là 3,9 nămViệc sử dụng mycophenolate mofetil (MMF) như một chất ức chế miễn dịch chủ yếu được thấy ở những người ghép thận hoặc ganMột trong những tác dụng phụ phổ biến của nó là tiêu chảy, và trong khoảng 9% trường hợp, nó gây ra “viêm đại tràng do mycophenolate mofetil”. Loại viêm đại tràng này có các đặc điểm giống bệnh viêm ruột của nội soi và thay đổi mô học trong đại tràng. Biểu hiện trên đại tràng của viêm đại tràng do MMF tương tự như biểu hiện trong bệnh bệnh viêm ruột cổ điển hoặc bệnh ghép-vật chủ. Nhưng nó thể hiện sự chiếm ưu thế của bạch cầu ái toan niêm mạc với sự thiếu hụt các vi hấp thu tế bào apoptotic và các tập hợp tế bào nội tiết trong lớp đệm trên mô học.     Một số loại thuốc miễn dịch có thể gây ra bệnh viêm ruột  Bệnh có thể vẫn tồn tại ngay cả sau khi ngừng MMFBệnh lý này đôi khi có thể vẫn tồn tại ngay cả sau khi ngừng MMF, mất đến 4-6 m để phân giải nội soi. Đã có nhiều trường hợp được báo cáo về những người phát triển mới khởi phát bệnh Crohn sau khi tiếp xúc với MMF, tiếp theo là cải thiện bệnh sau khi ngừng thuốc. Có một trường hợp được báo cáo về việc giải quyết nhanh chóng bệnh viêm đại tràng do MMF với một liều duy nhất của infliximab, cho thấy vai trò của TNF trong cơ chế bệnh sinh của nó. Người ta có thể suy đoán rằng viêm đại tràng do MMF đại diện cho một biến thể của bệnh viêm ruột. Nghịch lý là có một số bằng chứng ủng hộ việc sử dụng MMF để điều trị bệnh viêm ruột hoạt động.Trong một nghiên cứu trên 25 bệnh nhân mắc bệnh phụ thuộc steroid không đáp ứng với sinh học, liệu pháp MMF đã đạt được đáp ứng lâm sàng trong gần 50% trường hợp. Hai nghiên cứu nhỏ đã chỉ ra rằng MMF gây thuyên giảm lâm sàng không có steroid trong khoảng 25% trường hợp. Hiệu quả điều trị của nó có thể giúp bệnh thuyên giảm lâu dài. Do đó, nó dường như có hiệu quả trong điều trị bệnh viêm ruột trong khi nó có thể gây ra viêm đại tràng giống bệnh viêm ruột hoặc dẫn đến bệnh viêm ruột. Điều này cho thấy sự can thiệp vào hệ thống miễn dịch phức tạp của chúng ta có thể có lợi hoặc có hại cho việc điều trị hoặc khởi phát bệnh.