Gây tê khoang cùng là gì? Khi nào cần thực hiện? Ưu và khuyết điểm
14/08/2023

Gây tê khoang cùng là phương thức gây tê trước phẫu thuật. Kỹ thuật gây tê này thường được sử dụng trong các trường hợp phẫu thuật vùng tiểu khung, đáy chậu hoặc giảm đau ở chi dưới. Vậy gây tê khoang cùng là gì? Khi nào cần thực hiện? Ưu và khuyết điểm như thế nào?
 Mục lụcGây tê khoang cùng là gì?Sơ lược giải phẫu1. Khe cùng2. Ống cùngKhi nào cần gây tê khoang cùng?1. Chỉ định2. Chống chỉ địnhGây tê khoang cùng có nguy hiểm không?Các bước gây tê khoang cùng1. Chuẩn bị2. Phương tiện, dụng cụ3. Kỹ thuật gây tê4. Thuốc và liều lượngBiến chứng gây tê khoang cùng có thể gặpƯu và khuyết điểm của kỹ thuật gây tê khoang cùng1. Ưu điểm2. Nhược điểm:Gây tê khoang cùng là gì?
 Gây tê khoang cùng là kỹ thuật gây tê vùng được tiến hành bằng cách đưa thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng đến khe cùng (sacral hiatus) giúp phong bế các rễ thần kinh tủy sống ở trong khoang này, gây tê khu vực chi phối liên quan.
 Ở trẻ em, gây tê khoang xương cùng được thực hiện cho trẻ từ 20 kg trở xuống và thường được phối hợp với gây mê toàn thân.
 Sơ lược giải phẫu
 Sơ lược giải phẫu với các trường hợp bệnh cần gây tê khoang cùng bao gồm:
 1. Khe cùng
 Khe cùng còn có tên khác là tam giác xương cùng. Tam giác xương cùng cách đỉnh xương cụt với chiều dài khoảng 5 – 6,3 cm theo đường giữa với màng mỏng gồm các tổ chức sợi bao phủ (màng cùng cụt), phía sau màng có dây chằng cùng cụt tăng cường.
 2. Ống cùng
 Ống cùng là khoang trong lòng xương cùng, dài theo toàn bộ xương cùng, phía trên nối liền với ống tủy, khe cùng ở phía dưới. Ống cong theo hướng xương cùng, mặt sau ống có 2 thành trước và sau tạo nên bởi 2 bản trước, sau xương cùng, ở phía trên 2 bản này cách xa nhau hơn ở phía dưới.
 Trong ống cùng chứa:
 Thần kinh cùng cụt.
 Hạch thần kinh của rễ thần kinh tủy sống.
 Mỡ, tổ chức liên kết.
 Tổ chức bạch huyết.
 Tĩnh mạch, động mạch nhỏ có nhiều ở mặt trước, 2 bên tạo thành đám rối bao quanh nón cùng màng cứng.
 Gây tê khoang cùng là phương thức gây tê trước phẫu thuật vùng tiểu khung, đáy chậu hoặc giảm đau ở chi dưới.
 Khi nào cần gây tê khoang cùng?
 Một số trường hợp phẫu thuật, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh gây tê khoang cùng để giảm đau như:
 1. Chỉ định
 Gây tê khoang xương cùng giúp giảm đau trong và sau mổ cho nhiều ca phẫu thuật can thiệp trên phần bụng dưới và chi dưới, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, nhũ nhi.
 Gây tê khoang xương cùng có thể thực hiện cho người bệnh cấp cứu bao gồm: xoắn tinh hoàn, thoát vị bẹn nghẹt hoặc các vết thương vùng chậu và chi dưới.
 Gây tê khoang xương cùng còn là kỹ thuật vô cảm được chọn cho các phẫu thuật về trong ngày.
 2. Chống chỉ định
 Cha mẹ bệnh nhi từ chối.
 Giảm thể tích máu khi chưa được điều chỉnh.
 Bất thường về đông máu.
 Nhiễm trùng nơi làm thủ thuật.
 Tăng áp lực nội sọ.
 Nhiễm trùng huyết.
 Bất thường nặng xương cùng.
 Thoát vị tủy – màng não.
 Bệnh lý thần kinh tiến triển.
 Có tiền căn dị ứng thuốc tê.
 Gây tê khoang cùng là kỹ thuật gây tê vùng được tiến hành bằng cách đưa thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng qua khe cùng, ống cùng.
 Gây tê khoang cùng có nguy hiểm không?
 Gây tê khoang xương cùng là thủ thuật tương đối đơn giản, an toàn nếu được bác sĩ có chuyên môn, kinh nghiệm thực hiện. Kỹ thuật gây tê này được lựa chọn ở trẻ em, có thể kết hợp với kĩ thuật gây mê toàn thân.
 Các bước gây tê khoang cùng
 Các bước gây tê khoang xương cùng cần được bác sĩ thực hiện trước phẫu thuật bao gồm:
 1. Chuẩn bị
 Bệnh nhi được khám tiền mê trước mổ, đánh giá tổng quát các cơ quan chủ yếu như: tim, phổi, gan, thận và thần kinh. Xem xét các kết quả xét nghiệm trước khi phẫu thuật. Quan sát khu vực da cần làm tê, kiểm tra xương cùng trên lâm sàng.
 Giải thích cho thân nhân bệnh nhi phương pháp gây mê và tê khoang xương cùng, những lợi ích cũng như bất lợi của phương pháp này.
 Bệnh nhi được dặn nhịn ăn uống đúng thời gian.
 Đo huyết áp, SpO2, mạch, nhịp thở trước khi gây tê.
 Thiết lập đường truyền tĩnh mạch trước khi gây tê.
 2. Phương tiện, dụng cụ
 Dung dịch sát khuẩn.
 Gạc vô trùng.
 Săng lỗ vô trùng.
 Găng tay vô trùng.
 Ống tiêm 5 cc, 10 cc.
 Kim luồn 22G, 24 G.
 Nước muối 0,9%.
 Adrenalin 1/200.000 hoặc Lidocain có pha Adrenalin 1/200.000
 3. Kỹ thuật gây tê
 Xác định khe xương cùng: 2 gai chậu sau trên tạo với khe cùng thành tam giác cân mà đỉnh là khe cùng.
 Sau khi gây mê cho bệnh nhi nằm nghiêng, gập hông, sát khuẩn da xung quanh và vùng chích, trải săng lỗ. Xác định khe cùng, đưa kim luồn vào khe cùng hướng về mặt phẳng dọc một góc 40 – 60 độ so với mặt da. Khi kim tiêm qua màng cùng cụt, cần hạ gốc kim xuống so với da còn 150, rồi đưa kim sâu vào thêm 2 mm. Tiếp theo đưa phần ống nhựa trượt trên nòng kim sắt đưa vào thêm 2 -3 mm.
 Kiểm tra vị trí kim (phần ống nhựa) ở khoang xương cùng bằng cách tiêm nước muối sinh lý rút nhẹ ra, không để máu hoặc dịch não tủy theo ra; tiêm nước muối vào nhẹ để mô dưới da không phồng lên. Tiếp theo, tiêm liều thử cho người bệnh, nếu kết quả liều thử âm tính sẽ tiêm thuốc tê vào khoang xương cùng.
 Lưu ý cần biết:
 Nếu liều thử dương tính hay khi hút ra thử thấy có dịch não tủy hoặc chảy máu phải ngừng tiêm ngay để tránh nguy hiểm, rút kim ra, theo dõi tình trạng người bệnh, chuẩn bị thiết bị y tế để cấp cứu kịp thời.
 Sau khi kiểm tra tốt, bơm thuốc tê từ từ, tránh bơm quá nhanh, cứ sau mỗi 1 – 2 mL thuốc tê bơm vào thì ngừng bơm và nhẹ nhàng hút ra để kiểm tra. Nếu thấy có máu phải rút kim ra, thực hiện lại.
 Trong khi mổ, nếu vô cảm chưa đủ thì cho giảm đau thêm bằng Fentanyl hoặc Sufentanil.
 4. Thuốc và liều lượng
 4.1 Thuốc
 4.1.1 Thuốc tê:
 Bupivacain 0,125 – 0,25%.
 Levobupivacain 0,2 – 0,25 %.
 Anaropin 0.2%
 4.1.2 Thuốc test:
 Adrenalin 1/200.000.
 Hoặc 1% Lidocain có pha Adrenalin 1/200.000.
 4.1.3 Thuốc opioid:
 Fentanyl.
 Thuốc Morphin sulphate (không chứa chất bảo quản).
 4.2 Liều lượng: (thể tích tối đa 20ml)
 Liều thuốc test: 0,1 ml/kg.
 Nếu chỉ dùng đơn thuần thuốc tê:
 Bupivacain 0,25%. 0,5 – 1ml/kg.
 Levobupivacain 0,2 – 0,25 %. 0,5 – 1ml/kg.
 Anaropin 0.2% – 1ml/kg
 Phối hợp thuốc tê và opioid:
 Bupivacain hoặc Levobupivacain và Fentanyl 1-2 μg/kg.
 Phẫu thuật vùng dưới rốn: Bupivacain hoặc Levobupivacain và Morphin sulphate 20 μg/kg.
 Phẫu thuật vùng bụng trên rốn: Bupivacain hoặc Levobupivacain và Morphin sulphate 30-40 μg/kg.
 Phẫu thuật khu vực trung thất: sử dụng Bupivacain hoặc levobupivacain và Morphin sulphate 70-100 μg/kg.
 Lưu ý cần biết:
 Tổng thể tích dung dịch thuốc tối đa 20ml.
 Morphin sulphate dùng để gây tê không được có chất bảo quản.
 Morphin sulphate tan trong nước và có hệ số phân bố thấp do đó chậm tác dụng, nhưng thời gian tác dụng kéo dài.
 Morphin sulphate, Fentanyl có thể gây ức chế hô hấp sớm hoặc muộn do đó cần theo dõi sát bệnh nhân sau mổ.
 Các bước gây tê khoang cùng cần được chuẩn bị kỹ, thực hiện đúng kỹ thuật.
 Biến chứng gây tê khoang cùng có thể gặp
 Một số trường hợp gặp biến chứng gây tê khoang cùng có thể gặp như:
 Ngộ độc thuốc tê: tình trạng này xảy ra do tiêm nhầm thuốc tê vào mạch máu khiến người bệnh bị co giật.
 Hạ huyết áp: đây là biến chứng thường gặp do thuốc tê ức chế thần kinh giao cảm. Triệu chứng thường gặp như: ngáp, vã mồ hôi, buồn nôn, nôn, mạch yếu, huyết áp tụt. Cách xử trí: thở oxy, hạ đầu thấp, tiêm ephedrin hoặc noradrenalin, truyền dịch.
 Buồn nôn, nôn: do tụt huyết áp hoặc thay đổi áp lực nội sọ hoặc tác dụng phụ của thuốc họ morphin. Cách xử trí: nâng huyết áp bằng bù dịch, thuốc co mạch hoặc thuốc chống nôn (primperan, ondansetron…).
 Gây tê tủy sống: do chọc kim quá sâu, đầu kim gây tê nằm trong túi cùng màng cứng, đưa toàn bộ lượng thuốc tê vào tủy sống. Các triệu chứng có thể xảy ra như: bệnh nhân bị tụt huyết áp, suy hô hấp, liệt tạm thời tứ chi nếu dùng thể tích thuốc tê lớn. Bác sĩ sẽ dùng thuốc co mạch, kiểm soát hô hấp, truyền dịch. (1)
 Tăng áp lực nội sọ có thể do tiêm thuốc tê quá nhanh.
 Tác dụng phụ và biến chứng của nhóm thuốc Opioid (Fentanyl, Morphin)
 Buồn nôn hoặc nôn ói.
 Bí tiểu.
 Ngứa.
 Ức chế hô hấp sớm hoặc muộn.
 Nhiễm khuẩn: nếu không tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn khi thực hiện kỹ thuật sẽ gây nhiễm khuẩn da vùng cùng cụt, áp xe khoang ngoài màng cứng.
 Gây tê khoang xương cùng tương đối an toàn, đơn giản, dễ thực hiện giúp giảm đau cho người bệnh trong và sau quá trình phẫu thuật.
 Ưu và khuyết điểm của kỹ thuật gây tê khoang cùng
 1. Ưu điểm
 Gây tê khoang xương cùng là phương pháp gây tê vùng tương đối an toàn, đơn giản, dễ thực hiện.
 Bên cạnh đó, gây tê khoang xương cùng còn được dùng cho trẻ em từ 20kg trở xuống, thường kết hợp với gây mê toàn thân.
 Giúp giảm đau trong mổ hiệu quả, giảm bớt đau cho người bệnh trong quá trình tiến hành phẫu thuật.
 2. Nhược điểm:
 Nếu tiêm nhầm thuốc tê vào mạch máu sẽ gây ngộ độc thuốc tê toàn thân.
 Nếu tiêm nhầm thuốc tê vào khoang dưới nhện sẽ gây tê tủy sống toàn bộ.
 Trung tâm Gây mê – Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại chuyên điều trị, hỗ trợ giảm đau khi triển khai đa dạng các kỹ thuật gây mê, gây tê hiện đại giúp người bệnh phục hồi sau mổ nhanh chóng, rút ngắn thời gian điều trị.
 Gây tê khoang cùng giảm bớt đau cho người bệnh trong quá trình tiến hành phẫu thuật. Tuy nhiên, kỹ thuật gây tê cần phải được bác sĩ có chuyên môn, giàu kinh nghiệm thực hiện, dùng đúng liều lượng để đảm bảo an toàn, tránh biến chứng nguy hiểm gây ảnh hưởng đến sức khỏe.