Phòng ngừa thiếu axit béo thiết yếu

Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Thiếu axit béo thiết yếu hiếm gặp ở người lớn và trẻ em khỏe mạnh, những người có chế độ ăn uống đa dạng với đủ lượng axit béo thiết yếu, axit linoleic (LA) và axit alpha-linolenic (Axit linoleic ). Các bác sĩ lâm sàng nên nhận thức được nguy cơ của thiếu axit béo thiết yếu ở những quần thể cụ thể có thể bị hội chứng kém hấp thu, hoặc do các lý do khác làm hạn chế nghiêm trọng lượng chất béo ăn vào, hấp thụ hoặc chuyển hóa.
 1. Vai trò của chất béo trong cơ thể
 Chất béo là một thành phần thiết yếu trong chế độ ăn uống, cho dù nó là một phần của chế độ ăn uống, một công thức dinh dưỡng đường ruột hoặc một phần của phụ gia dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch . Cơ thể con người cần các kho dự trữ chất béo để đệm các cơ quan và cung cấp chất cách nhiệt để điều chỉnh nhiệt độ. Kho chất béo có thể được sử dụng để cung cấp năng lượng trong thời gian đói, mặc dù điều quan trọng là phải nhận ra rằng một số mô trong cơ thể (não và tế bào hồng cầu) chỉ dựa vào glucose để cung cấp năng lượng vì chất béo không thể chuyển hóa để tạo ra glucose. Chất béo trong chế độ ăn không chỉ là một nguồn năng lượng thông qua quá trình oxy hóa, nó còn cần thiết để tạo điều kiện hấp thu các vitamin tan trong chất béo trong ruột non.Chất béo có vai trò quan trọng ở cấp độ tế bào vì nó là một phần thiết yếu của màng tế bào. Màng tế bào được cấu tạo bởi các phospholipid, nhạy cảm với tín hiệu hóa học. Tiêu thụ nhiều loại chất béo khác nhau (ví dụ: axit béo omega-3 so với axit béo omega-6) sẽ cho phép kết hợp các loại chất béo khác nhau vào màng tế bào, điều chỉnh phản ứng với một số quá trình trao đổi chất bao gồm viêm, kiểm soát biểu hiện gen trong tế bào và sản xuất protein tế bào. Một đánh giá gần đây của Calder cung cấp một cuộc thảo luận chi tiết hơn về các quy trình này.     Chất béo là một thành phần thiết yếu trong chế độ ăn uống hàng ngày  2. Phân loại axit béo thiết yếu
 Chất béo được cấu tạo từ chất béo trung tính, chứa một xương sống là glycerol với ba axit béo khác nhau về độ dài và số lượng liên kết đôi. Axit béo có thể được phân loại dựa trên độ dài của chúng, với axit béo chuỗi ngắn có 2-4 nguyên tử cacbon, axit béo chuỗi trung bình có 6-12 nguyên tử cacbon và axit béo chuỗi dài có 12-24 nguyên tử cacbon.Axit béo được phân loại thêm theo số lượng liên kết đôi: chất béo bão hòa - 0, chất béo không bão hòa đơn - 1, và chất béo không bão hòa đa ≥ 2. Con người nói chung tiêu thụ đủ chất béo trong chế độ ăn uống để đáp ứng tất cả các yêu cầu về axit béo; axit béo thiết yếu s là những chất không thể được tổng hợp do con người thiếu các enzym cần thiết.
 3. Biểu hiện lâm sàng của thiếu axit béo thiết yếu
 Bệnh nhân thiếu axit béo thiết yếu có thể có bằng chứng thiếu hụt cả về thể chất và sinh hóa. Đối với những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ đã biết, bác sĩ lâm sàng cần theo dõi các bằng chứng về thiếu axit béo thiết yếu .Như đã nêu ở trên, trong trường hợp không có đủ Axit linoleic và axit linoleic , axit oleic được chuyển hóa thành axit mead (còn được gọi là axit eicosatrieonic [triene]). Ngoài ra còn có giảm sản xuất axit arachidonic (còn được gọi là axit eicosatetraenoic [tetraene]). Tỷ lệ triene: tetraene tăng cao chứng tỏ rằng nhiều axit mead hơn axit arachidonic đang được tạo ra, gợi ý về thiếu axit béo thiết yếu . Tỷ lệ> 0,2 (một số gợi ý> 0,4) là chẩn đoán thiếu axit béo thiết yếu . Tỷ lệ triene: tetraene tăng cao sẽ biểu hiện trước bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào khác của thiếu axit béo thiết yếu .     Thiếu hụt axit béo thiết yếu làm người bệnh thiếu hụt cả về thể chất và sinh hóa  4. Phòng ngừa thiếu axit béo thiết yếu
 Cung cấp đầy đủ chất béo là điểm khởi đầu để ngăn ngừa thiếu axit béo thiết yếu. Ít nhất 10% tổng năng lượng cung cấp nên đến từ chất béo không bão hòa đa và 2% -4% calo từ axit linoleic. Một khi bệnh nhân có nguy cơ cao được xác định, một kế hoạch dinh dưỡng phù hợp có thể được xây dựng. Bệnh nhân phụ thuộc vào dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch có thể phát triển thiếu axit béo thiết yếu trong 10 ngày mà không cần cung cấp chất béo thích hợp, nhưng hầu hết các báo cáo là sau 4 tuần dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch không có chất béo.Đối với bệnh nhân dùng dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch với nhũ tương lipid dạng truyền tiêu chuẩn, dựa trên dầu đậu nành, lượng chất béo tối thiểu để ngăn ngừa thiếu axit béo thiết yếu là 100g (500mL của 20% nhũ tương lipid dạng truyền ) mỗi tuần. Sản phẩm nhũ tương lipid dạng truyền chỉ bao gồm dầu đậu nành chứa 50% axit linoleic . Smoflipid® (Fresenius Kabi, Lake Zurich, IL) là một nhũ tương lipid dạng truyền có chứa hỗn hợp dầu đậu nành, chuỗi trung bình chất béo trung tính, dầu ô liu và dầu cá đã được giới thiệu vào thị trường Hoa Kỳ vào năm 2016. ClinOleic 20% (Baxter Corporation, Mississauga, ON; không có sẵn ở Hoa Kỳ) là hỗn hợp của dầu ô liu và dầu đậu nành. Với một trong hai nhũ tương lipid dạng truyền mới, bác sĩ lâm sàng cần tính toán lượng axit linoleic truyền vào để đảm bảo cung cấp đủ axit linoleic .
 5. Liệu trình của dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cũng có thể có lợi để đáp ứng các yêu cầu về axit béo
 Liệu trình của dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cũng có thể có lợi để đáp ứng các yêu cầu về axit béo. Vì mô mỡ của con người có 10% axit linoleic , nên kho chất béo có thể là nguồn cung cấp axit béo thiết yếu đáng kể. Khi dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch hoạt động theo chu kỳ, sự bài tiết insulin và quá trình sinh lipogenesis bị giảm trong thời gian dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch nghỉ hoặc khi cho ăn giảm canxi, cho phép huy động một số axit linoleic từ kho chất béo; cần có 18,26 dự trữ chất béo thích hợp để điều này có hiệu quả.     Dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cũng có thể đáp ứng các yêu cầu về axit béo  6. Vai trò của các sản phẩm axit béo mới
 Với sự ra đời của các sản phẩm nhũ tương lipid dạng truyền mới, các bác sĩ lâm sàng có thể có thắc mắc về khả năng sử dụng các sản phẩm này để đáp ứng các yêu cầu của axit béo thiết yếu . Bệnh nhân có thể đáp ứng nhu cầu axit béo thiết yếu với nhũ tương lipid dạng truyền của họ, nhưng chu kỳ của dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch và mô mỡ của chính họ cũng có thể cung cấp một số axit béo thiết yếu . Điều quan trọng là các bác sĩ lâm sàng phải báo cáo kết quả với các sản phẩm nhũ tương lipid dạng truyền mới này ở những bệnh nhân nhẹ cân với lượng mỡ dự trữ ít.Mọi thắc mắc cần được bác sĩ chuyên khoa giải đáp cũng như quý khách hàng có nhu cầu khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec vui lòng đăng ký khám trực tuyến trên Website để được phục vụ tốt nhất