Sơ cấp cứu dị vật đường thở - nghẹt thở

Bài viết được viết bởi Bác sĩ Trịnh Ngọc Duy - Khoa Cấp cứu- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Dị vật đường thở là khi có những vật chất bất thường (nước, thức ăn, đồ vật, ...) xâm nhập vào trong đường thở. Nghẹt thở là khi dị vật gây bít tắc đường một người không thể thở do có thứ gì đó bít tắc đường thở.
 1. Tổng quan     Tổng quan về đường thở  Bình thường, đường thở dưới (dưới nắp thanh môn) được nắp thanh môn che phủ bảo vệ. Khi uống nước và nuốt thức ăn, thì thức ăn nước uống sẽ đi vào thực quản rồi xuống dạ dày; mà không thể xâm nhập vào đường thở. Ho là phản ứng tự nhiên của cơ thể, thường là ho liên tục cho đến khi tống được dị vật ra khỏi đường thở.
 2. Xử trí các dị vật nhỏ     Nếu nạn nhân còn ho được, nói được khi có dị vật cần động viên họ tiếp tục ho cho đến khi dị vật được tống ra ngoài  Các dị vật nhỏ thường là hạt cơm, nước, mẫu thức ăn nhỏ, đồ vật nhỏ ....Nạn nhân đang ăn uống, ngậm đồ vật trong miệng .... đột ngột ho liên tụcNếu nạn nhân còn ho được, nói được: động viên họ tiếp tục ho cho đến khi dị vật được tống ra ngoàiĐưa nạn nhân đến bệnh viện
 3. Xử trí các dị vật lớn – nghẹt thở     Dị vật lớn trong đường thở thường gây tắc nghẽn đường thở  Các dị vật lớn trong đường thở thường gây tắc nghẽn đường thở gần như hoàn toàn hoặc hoàn toàn (nghẹt thở).3.1. Dấu hiệu nghẹt thởNgười bệnh ôm cổKhông thể nói, khóc hoặc tạo ra âm thanhKhó thởKhông thể hoMôi, lưỡi, mặt chuyển sang màu tím, xanh tímBất tỉnh nếu bị nghẹt thở lâu3.2. Sơ cấp cứu nghẹt thở     Nghẹt thở - Khi người bệnh không thể nói hay phát ra âm thanh mà chỉ thể hiện bằng hành động gật đầu  3.2.1. Nhận địnhĐánh giá xem hiện trường có an toànHỏi người bệnh: “Bạn bị sặc, nghẹt thở phải không? Bạn có thể nói không?”. Thông thường nếu nạn nhân không thể nói mà chỉ có thể báo hiệu bằng cách gật đầu.3.2.2. Kế hoạchNếu nạn nhân không thể nói, gọi thêm người trợ giúpBắt đầu lên kế hoạch để vận chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất3.2.3. Thực hiệnNếu nạn nhân còn có thể nói, ho hoặc thở:Khuyến khích người bệnh ho. Động viên: “Cứ ho liên tục”. Ho mạnh có thể tống được dị vật ra ngoài.Nếu nạn nhân không thể nói, không thể ho, không thể thở:     Tiến hành biện pháp vỗ lưng khi nạn nhân không thể nói, không thể ho, không thể thở  Tiến hành biện pháp vỗ lưng, ép bụng:      + Vỗ lưng: Vỗ 5 lần mạnh vào giữa xương bả vai bằng bàn tay của bạn. Kiểm tra xem có phải dị vật được tống ra ngoài sau khi vỗ lưng+ Ép bụng: đứng sau lưng nạn nhân, dùng 2 tay ép nhanh mạnh lên trên ra sau, 5 lần liên tiếp.Kiểm tra xem có phải dị vật được tống ra ngoài sau khi ép bụng:Tiến hành liên tục 5 lần vỗ lưng, 5 lần ép bụng cho đến khi dị vật được tống ra ngoài và nạn nhân có thể thở, ho hoặc nói đượcNếu nạn nhân trở nên bất tỉnh, không thở, không sờ thấy mạch đập, tiến hành cấp cứu ngừng tuần hoàn3.2.4. Đánh giáHãy tiến hành đúng kỹ thuật vỗ lưng - ép bụng theo chu kỳ 5-5, cho đến khi dị vật được tống ra ngoài và nạn nhân có thể thở được, ho được hoặc nói được.Theo dõi tình trạng nạn nhân và vận chuyển đến cơ sở y tế.3.3. Sơ cứu nghẹt thở với phụ nữ mang thai và người béo phì            Tiến hành tương tự như trên. Tuy nhiên có sự khác biệt là tiếp hành ép ngực chứ không ép bụngĐặt bàn tay của bạn ở phần dưới xương ức (phần dưới của ngực)Giật kéo nhanh mạnh ra sau, lên trên; 5 lần liên tiếpLặp lại cho tới khi dị vật bị tống ra ngoài và nạn nhân có thể thở được, ho được hoặc nói được3.4. Sơ cứu nghẹt thở ở em bé (dưới 1 tuổi)     Sơ cứu nghẹt thở ở em bé dưới 1 tuổi  Bước đánh giá và lập kế hoạch sơ cấp cứu nghẹt thở ở trẻ nhỏ giống với người lớn. Tuy nhiên, trẻ nhỏ dưới 1 tuổi không thể nóiDấu hiệu nghẹt thở ở trẻ nhỏ:Không thể khóc, không thể tạo ra nhiều âm thanhMặt xanh tímKhó thởThực hiệnĐặt trẻ nằm sấp, đầu thấp, vỗ lưng 5 lần giúp tống dị vật raNếu dị vật không ra ngoài, lật trẻ nằm ngửa, đầu trẻ thấp. dùng 2 ngón tay ấn ngực 5 lầnLặp lại 5 vỗ lưng và 5 ấn ngực, cho đến khi dị vật được tống ra ngoài, trẻ có thể thở được, ho được hoặc khóc đượcNếu trẻ bắt đầu bất tỉnh, không thở, sờ không thấy mạch; tiến hành cấp cứu ngừng tuần hoàn  Video đề xuất: Hướng dẫn sơ cứu trẻ bị học dị vật đường thở