Dị dạng động tĩnh mạch có nên chụp và can thiệp mạch tá tuỵ số hoá xoá nền

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Vũ Huy Hoàng - Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh - Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Bác sĩ Vũ Huy Hoàng đã có 10 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh. 1. Chụp và can thiệp mạch tá tuỵ số hoá xoá nền là gì?
 Can thiệp động mạch tá tuỵ chủ yếu là các kỹ thuật nút mạch, có thể chọn lọc hoặc không chọn lọc, thường gặp trong các bệnh lý chảy máu đường tiêu hoá, chảy máu đường mật, chảy máu ổ bụng thứ phát sau nhiễm trùng, chấn thương, viêm tuỵ.... Kỹ thuật này được thực hiện bằng sử dụng ống thông, vi ống thông siêu chọn lọc và nhánh động mạch gây nguồn gốc chảy máu, sau đó gây tắc mạch bằng vật liệu nút mạch vĩnh viễn.1.1 Chỉ địnhGiả phình động mạch sau nhiễm trùng gan – đường mậtGiả phình động mạch sau viêm tụy cấp, viêm loét dạ dày – tá tràngGiả phình động mạch sau thủ thuật can thiệp: dẫn lưu – đặt khung giá đỡ đường mật, dẫn lưu ổ bụng qua da, cắt cơ Oddi qua nội soi...Chấn thương bụng kín có tổn thương mạch máu gây chảy máu ổ bụngCác khối phình, giả phình động mạchDị dạng động tĩnh mạchTheo yêu cầu chuyên môn của bác sĩ điều trị1.2 Chống chỉ địnhDị ứng thuốc đối quang I -ốtSuy thận nặng (độ IV)Rối loạn đông máu và mất kiểm soát (prothrombin <60%, INR >1.5, số lượng tiểu cầu <50 G/l).Phụ nữ có thaiCác chống chỉ định trên có tính chất tương đối     Dị dạng động tĩnh mạch có thể xảy ra bất cứ nơi nào trong cơ thể, tuy nhiên nguy hiểm nhất là dị dạng động tĩnh mạch ở não và cột sống  2. Chụp và can thiệp mạch tá tuỵ số hoá xoá nền cần chuẩn bị những gì?
 2.1 Chuẩn bịNgười thực hiệnBác sĩ chuyên khoaBác sỹ phụKỹ thuật viên điện quangĐiều dưỡngBác sỹ, kỹ thuật viên gây mê2.2 Phương tiệnMáy chụp mạch số hoá xoá nền (DSA)Máy bơm điện chuyên dụngPhim, máy in phim, hệ thống lưu trữ hình ảnhBộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X2.3 ThuốcThuốc gây tê tại chỗThuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)Thuốc chống đôngThuốc trung hoà thuốc chống đôngThuốc đối quang I -ốt tan trong nướcDung dịch sát khuẩn da, niêm mạc2.4 Vật tư y tế thông thườngBơm tiêm 1; 3; 5; 10mlBơm tiêm dành cho máy bơm điệnNước cất hoặc nước muối sinh lýGăng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuậtBộ dụng cụ can thiệp vô trùngBông, gạc, băng dính phẫu thuậtHộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.     AVM thường được chẩn đoán nhờ sự kết hợp của chụp cộng hưởng từ (MRI) và chụp mạch máu  2.5 Vật tư y tế đặc biệtKim chọc mạch 18GBộ mở đường vào lòng mạch Sheat 5 – 6FDây dẫn tiêu chuẩn 0.035inchỐng thông chụp mạch 4-5FVi ống thông 2-3FVi dây dẫn 0.014-0.018inchBộ dây nối chữ YVật liệu gây tắc mạch: Xốp sinh học (gelfoam), Hạt nhựa tổng hợp (PVA), Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...), Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)2.6 Người bệnhNgười bệnh được giải thích về thủ thuật để phối hợp với thầy thuốcNgười bệnh hoặc người nhà viết cam kết đồng ý thực hiện thủ thuậtCần nhịn ăn, uống trước 6 giờ, có thể uống không quá 50ml nướcTại phòng can thiệp: Người bệnh nằm ngửa, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: Cần cho thuốc an thần...2.7 Phiếu xét nghiệmHồ sơ bệnh án điều trị nội trú, hội chẩn chuyên khoa...Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã thông quaPhim ảnh chụp X quang, cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ (nếu có)
 3. Các bước tiến hành chụp và can thiệp mạch tá tuỵ số hoá xoá nền
 3.1 Mở đường vào lòng mạchGây tê tại chỗ, rạch daDùng bộ kim chọc động mạch đùi chung phải, luồn dây dẫn qua kimQua dây dẫn, đặt ống vào lòng mạch3.2 Chụp mạch đánh giá tổn thươngTiến hành chụp động mạch thân tạng, động mạch mạc treo tràng trên bằng ống thông tiêu chuẩnChụp chọn lọc động mạch có tổn thương bằng vi ống thông.3.3 Can thiệp điều trịDùng vi ống thông chọn lọc nhánh động mạch có tổn thươngTiến hàng gây tắc mạch bằng các vật liệu phù hợp: có thể dung Coils, keo, hoặc Xốp sinh học (spongel).3.4 Đánh giá sau can thiệpChụp mạch đánh giá tuần hoàn sau nút mạchĐóng đường vào lòng mạch, kết thúc thủ thuật
 4. Nhận định kết quả
 Tùy theo mục đích can thiệp điều trị mà có nhận định khác nhau:Nút giả phình động mạch: Túi giả phình bị loại bỏ hoàn toàn ra ngoài tuần hoàn động mạch lách. Tuần hoàn phía sau túi giả phình còn bình thường.Nút mạch cầm máu sau chấn thương: Ví trí chảy máu bị bít tắc hoàn toàn, không còn thoát thuốc ra ngoài lòng mạch. Các nhánh mạch lành còn nguyên vẹn, được bảo toàn.     Chụp số hóa xóa nền và can thiệp mạch tá tụy là biện pháp tối ưu để kiểm soát chảy máu tại các vị trí trên động mạch  5. Tai biến và xử trí
 Tụ máu tại vị trí mở đường vào lòng mạch: Băng ép cầm máu. Trong trường hợp tạo giả phình tại vị trí mở đường vào lòng mạch (ĐM đùi chung) thì nút mạch túi giả phìnhViêm ruột hoại tử: Do tắc nhánh động mạch cấp máu cho ruột. Theo dõi điều trị nội khoa. Nếu phạm vi ruột hoại tử rộng, có nguy cơ thủng ruột thì hội chẩn ngoại khoa.Dị ứng thuốc đối quang: Xử trí theo phác đồ chống dị ứng/sốc.Tóm lại chụp số hóa xóa nền và can thiệp mạch tá tụy là biện pháp tối ưu để kiểm soát chảy máu tại các vị trí trên động mạch tá tụy. Mức độ can thiệp là tối thiểu, hiệu quả cầm máu cao, nút tắc qua can thiệp mạch tá tụy cầm máu tốt và huyết động người bệnh sẽ được phục hồi.