Đánh giá đau cột sống cổ & cột sống thắt lưng

Đau cột sống thắt lưng (lưng dưới) và vùng cổ (cổ) rất phổ biến và thường là nguyên nhân khiến nhiều người tìm đến các cơ sở y tế. Căng cơ thắt lưng và bong gân là những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau thắt lưng. Đau cột sống cổ thường ít xảy ra hơn so với đau cột sống thắt lưng.
 1. Sinh lý bệnh của đau cột sống cổ và thắt lưng
 Tùy thuộc vào nguyên nhân, đau cổ hoặc lưng có thể kèm theo các triệu chứng thần kinh.Nếu một rễ thần kinh bị ảnh hưởng, cơn đau có thể chạy dọc theo sự phân bố của rễ đó. Sức cơ, cảm giác và phản xạ của khu vực được chi phối bởi rễ thần kinh đó có thể bị suy giảm.Nếu tủy sống có liên quan đến cảm giác đau cột sống cổ và thắt lưng, sức cơ, cảm giác và phản xạ có thể bị suy giảm ở cấp độ tủy sống và ảnh hưởng đến tất cả các đoạn tủy bên dưới.Trong một số trường hợp nặng, đau cột sống thắt lưng và cổ có thể là dấu hiệu đi trước cho những biểu hiện nặng hơn như rối loạn chức năng ruột (táo bón hoặc đại tiện không tự chủ) và chức năng bàng quang (bí tiểu hoặc tiểu không tự chủ), mất cảm giác quanh hậu môn, rối loạn cương dương và mất phản xạ trương lực trực tràng và cơ vòng.Bất kỳ rối loạn đau nào của cột sống cũng có thể gây ra phản xạ thắt chặt (co thắt) các cơ cạnh cột sống.
 2. Nguyên nhân của đau cột sống cổ và thắt lưng
 Hầu hết đau cột sống cổ và thắt lưng là do rối loạn các cấu trúc cột sống. Đau cơ là một triệu chứng phổ biến và thường là do kích thích các cơ sâu hơn bởi sự hình thành của các gai lưng dây thần kinh cột sống và ở các cơ nông hơn do phản ứng cục bộ với chấn thương cột sống. Chủng rất hiếm gặp ở cột sống cổ và thắt lưng. Đau cơ xơ hóa có thể cùng tồn tại với đau cổ và lưng nhưng không có nhiều khả năng gây đau riêng biệt ở cổ hoặc lưng. Đôi khi, cơn đau là do rối loạn ngoài tủy sống (đặc biệt là mạch máu, đường tiêu hóa hoặc sinh dục).Hầu hết các rối loạn chức năng cột sống là do cơ chế chấn thương. Chỉ một số ít liên quan đến các vấn đề khác, chẳng hạn như nhiễm trùng, viêm, ung thư hoặc gãy xương bệnh lý do loãng xương hoặc ung thư.2.1. Nguyên nhân phổ biến đau cột sống cổ và thắt lưngHầu hết các cơn đau do rối loạn chức năng cột sống cơ học là doĐau đĩa đệmĐau rễ thần kinhViêm khớpSau đây là những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra chứng đau cột sống cổ và thắt lưng.Thoát vị đĩa đệmGãy xương do nén (thường ở ngực hoặc thắt lưng)Hẹp ống sống đoạn thắt lưng và cổThoái hóa cột sốngTất cả những nguyên nhân này cũng có thể xuất hiện mà không gây đau.Một số bất thường về giải phẫu (ví dụ như phồng hoặc thoái hóa đĩa đệm, thoái hóa xương, thoái hóa đốt sống, các bất thường về mặt) thường xuất hiện ở những người không bị đau cổ hoặc lưng. Tuy nhiên, căn nguyên của đau cột sống thường là do nhiều yếu tố phối hợp, kể cả mệt mỏi, suy giảm thể chất, đau cơ, tư thế kém, giảm khả năng ổn định cơ, giảm tính linh hoạt, và đôi khi căng thẳng tâm lý xã hội hoặc tâm thần bất thường. Do đó, việc xác định một nguyên nhân thường rất khó hoặc không thể.     Thoát vị đĩa đệm là một trong các nguyên nhân gây đau cột sống cổ và thắt lưng  2.2. Nguyên nhân không phổ biến đau cột sống cổ và thắt lưngCác nguyên nhân không phổ biến gây đau cột sống cổ và thắt lưng thường nghiêm trọng và cần điều trị kịp thời để ngăn ngừa tàn tật hoặc tử vong.Các nguyên nhân nghiêm trọng ngoài tủy bao gồm:Chứng phình động mạch chủ bụngBóc tách động mạch chủBóc tách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sốngViêm màng não mủ cấp tínhĐau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ timMột số rối loạn tiêu hóa (GI) (ví dụ: Viêm túi mật, viêm túi thừa, áp xe túi thừa, viêm tụy, loét dạ dày tá tràng, viêm ruột thừa)Một số rối loạn vùng chậu (ví dụ: Mang thai ngoài tử cung, ung thư buồng trứng, viêm vòi trứng)Một số bệnh lý tại phổi (ví dụ: Viêm màng phổi, viêm phổi)Một số bệnh lý tại đường tiết niệu (ví dụ: Viêm tuyến tiền liệt, viêm bể thận, sỏi thận)Di căn ung thư ngoài tủy sốngRối loạn thâm nhiễm hoặc viêm sau phúc mạc (ví dụ: Xơ hóa sau phúc mạc, bệnh liên quan đến globulin miễn dịch G4 [IgG4-RD], tụ máu, bệnh hạch)Rối loạn cơ do viêm (ví dụ: Viêm đa cơ và các bệnh viêm cơ khác, đau đa cơ do thấp khớp)Các nguyên nhân tại cột sống nghiêm trọng bao gồm:Nhiễm trùng (ví dụ: Viêm đĩa đệm, áp xe ngoài màng cứng, viêm tủy xương)Các khối u nguyên phát (của tủy sống hoặc đốt sống)Các khối u đốt sống di căn (thường xuyên nhất từ ​​vú, phổi hoặc tuyến tiền liệt)Rối loạn cột sống cơ học có thể nghiêm trọng nếu chúng chèn ép các rễ thần kinh cột sống hoặc đặc biệt là tủy sống. Chèn ép tủy sống chỉ xảy ra ở cột sống cổ, ngực và thắt lưng cao và có thể do hẹp ống sống nghiêm trọng hoặc các bệnh lý khác như khối u và áp xe ngoài màng cứng tủy sống hoặc tụ máu.2.3. Các nguyên nhân không phổ biến khácĐau cổ hoặc lưng có thể do nhiều nguyên nhân khác, chẳng hạn nhưBệnh paget xươngTrẹo cổHội chứng khớp thái dương hàmHerpes zoster (ngay cả trước khi phát ban)Bệnh thoái hóa đốt sống (thường gặp nhất là viêm cột sống dính khớp, nhưng cũng có thể là viêm khớp dính, viêm khớp vảy nến, viêm khớp phản ứng và bệnh thoái hóa đốt sống không biệt hóa)Tổn thương hoặc viêm đám rối thần kinh cánh tay hoặc thắt lưng (ví dụ: Hội chứng Parsonage Turner)
 3. Đánh giá chứng đau cột sống cổ và thắt lưng
 Nguyên nhân của đau cột sống cổ hoặc thắt lưng thường do nhiều yếu tố gây ra nên khó chẩn đoán xác định ở nhiều bệnh nhân. Tuy nhiên, bác sĩ lâm sàng nên xác định những điều sau nếu có thể:Nguyên nhân gây đau có liên quan đến cột sống hay khôngNguyên nhân gây đau có phải là một bệnh lý nghiêm trọngNếu các nguyên nhân nghiêm trọng đã được loại trừ, đau cột sống đôi khi được phân loại như sau:Đau cột sống cổ hoặc thắt lưng không đặc hiệuĐau cột sống cổ hoặc thắt lưng với các triệu chứng thần kinhHẹp ống sống thắt lưng với bệnh lý tủy sống hoặc hẹp ống sống cổ với bệnh lý tủyĐau cột sống cổ hoặc thắt lưng liên quan đến một nguyên nhân cột sống khácTiền sử bệnh nên bao gồm thời điểm khởi phát đau, thời gian kéo dài cơn đau, mức độ nghiêm trọng, vị trí, bức xạ, thời gian đau, các yếu tố làm giảm đau hoặc trầm trọng thêm như nghỉ ngơi, hoạt động, thay đổi vị trí, gánh nặng và thời gian trong ngày (ví dụ: Vào ban đêm, khi thức tỉnh). Các triệu chứng kèm theo cần lưu ý bao gồm cứng khớp, tê, dị cảm, suy nhược, tiểu không tự chủ hoặc bí tiểu, táo bón và đại tiện không tự chủ.Cần lưu ý các triệu chứng gợi ý nguyên nhân, bao gồm sốt, đổ mồ hôi và ớn lạnh (nhiễm trùng); giảm cân và chán ăn (nhiễm trùng hoặc ung thư); đau cột sống cổ tăng lên khi nuốt (rối loạn thực quản); chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, đái ra máu và rối loạn tiêu hóa; các triệu chứng tiết niệu và đau hạ sườn (rối loạn đường tiết niệu), đặc biệt nếu từng đợt, đau bụng và tái phát (sỏi thận); ho, khó thở, và trở nên tồi tệ hơn khi thở mạnh (rối loạn chức năng phổi); chảy máu hoặc tiết dịch âm đạo và đau liên quan đến giai đoạn chu kỳ kinh nguyệt (rối loạn vùng chậu); mệt mỏi, các triệu chứng trầm cảm và đau đầu (đau cổ hoặc lưng cơ học đa yếu tố).Tiền sử bệnh trong quá khứ bao gồm các rối loạn về chức năng cột sống cổ hoặc thắt lưng đã biết (bao gồm loãng xương, viêm xương khớp, rối loạn đĩa đệm và chấn thương gần đây hoặc từ xa) và phẫu thuật, các yếu tố nguy cơ (ví dụ: Ung thư, bao gồm ung thư vú, tuyến tiền liệt, thận, phổi và ruột kết cũng như bệnh bạch cầu), các yếu tố nguy cơ của chứng phình động mạch (ví dụ: Hút thuốc, tăng huyết áp), các yếu tố nguy cơ nhiễm trùng (ví dụ: Ức chế miễn dịch; sử dụng thuốc; phẫu thuật gần đây, chạy thận nhân tạo, chấn thương xuyên thấu, hoặc nhiễm khuẩn); và các đặc điểm của một bệnh lý toàn thân tiềm ẩn (ví dụ: Tiêu chảy hoặc đau bụng, viêm màng bồ đào, bệnh vẩy nến).     Đau cột sống cổ và thắt lưng cần được đánh giá chính xác  3.1. Thăm khám lâm sàng đau cột sống cổ và thắt lưng.Việc thăm khám lâm sàng cần tập trung vào cột sống và khám thần kinh. Nếu không rõ nguồn gốc đau cột sống cơ học, bệnh nhân sẽ được kiểm tra cơn đau nơi khu trú hoặc lan tỏa.Khi khám cột sống, lưng và cổ được kiểm tra xem có bất kỳ biến dạng nào có thể nhìn thấy, vùng ban đỏ hoặc phát ban dạng mụn nước hay không. Các cơ cột sống và đốt sống được sờ nắn để bị đau và thay đổi về trương lực cơ. Phạm vi chuyển động cũng cần được kiểm tra. Ở những bệnh nhân đau cột sống cổ, cần thăm khám thêm vai. Ở những bệnh nhân bị đau thắt lưng, cần thăm khám thêm phần hông.3.2. Cách kiểm tra cột sống cổKhám thần kinh đánh giá chức năng của toàn bộ tủy sống. Các bài kiểm tra phản xạ là một trong những bài kiểm tra thể chất đáng tin cậy nhất để xác nhận chức năng bình thường của tủy sống. Rối loạn chức năng đường ống tủy được biểu hiện bằng các ngón chân cái hướng lên với phản ứng cổ chân và dấu hiệu Hoffman, thường xảy ra với chứng tăng phản xạ.Để kiểm tra dấu hiệu Hoffman, các bác sĩ lâm sàng gõ nhẹ vào móng tay hoặc vuốt nhẹ bề mặt của ngón tay thứ 3; nếu vùng xa của ngón tay cái gập lại, dấu hiệu dương tính, thường cho thấy rối loạn chức năng ống tủy sống do hẹp đốt sống cổ hoặc có tổn thương não. Các dấu hiệu rối loạn cảm giác là chủ quan và có thể không đáng tin cậy.Bài kiểm tra nâng chân thẳng giúp xác nhận chứng đau thần kinh tọa. Bệnh nhân nằm ngửa, duỗi thẳng hai đầu gối và gập cổ chân. Bác sĩ từ từ nâng chân bị ảnh hưởng lên, giữ cho đầu gối mở rộng. Nếu đau thần kinh tọa, độ cao từ 10 đến 60 ° thường gây ra các triệu chứng. Mặc dù, đầu gối thường được sờ nắn từ phía sau để đánh giá chứng đau thần kinh tọa, nhưng có lẽ đây không phải là một bài kiểm tra chính xác.Đối với người vượt qua kiểm tra nâng chân thẳng, chân không bị ảnh hưởng được nâng lên; kết quả là dương tính nếu đau thần kinh tọa xảy ra ở chân bị ảnh hưởng. Thử nghiệm chân thẳng dương tính là nhạy cảm nhưng không đặc hiệu cho thoát vị đĩa đệm; thử nghiệm nâng chân thẳng bắt chéo ít nhạy hơn nhưng đặc hiệu 90%.Thử nghiệm nâng chân thẳng khi ngồi được thực hiện khi bệnh nhân đang ngồi với tư thế gập khớp háng 90 °; chân dưới từ từ nâng lên cho đến khi đầu gối được mở rộng hoàn toàn. Nếu bị đau thần kinh tọa, cảm giác đau ở cột sống xuất hiện khi chân duỗi ra. Nghiệm pháp chùng xuống tương tự như nghiệm pháp nâng chân thẳng trong việc tác dụng lực kéo lên rễ thần kinh cột sống nhưng được thực hiện với bệnh nhân ở tư thế "chùng xuống" (gập các đốt sống ngực và thắt lưng) và gập cổ khi bệnh nhân đang ngồi.
 Trong khám tổng quát, kiểm tra chức năng tim phổi cũng cần được quan tâm. Kiểm tra bụng xem có đau, có sờ thấy khối hay không và đặc biệt ở những bệnh nhân trên 55 tuổi có chứng phình động mạch chủ bụng hay không. Các bác sĩ lâm sàng gõ vào góc xương sống vùng hông nếu thấy đau có thể nghi ngờ viêm bể thận.Kiểm tra trực tràng, bao gồm xét nghiệm phân để tìm máu ẩn trong phân và ở nam giới thực hiện kiểm tra tuyến tiền liệt. Ở những phụ nữ có các triệu chứng gợi ý rối loạn vùng chậu hoặc sốt không rõ nguyên nhân sẽ được thăm khám vùng chậu.Những dấu hiệu sau đây cần được lưu ý:Động mạch chủ bụng > 5 cm (đặc biệt nếu mềm) hoặc khó bắt mạch ở chi dướiĐau cấp tính, đột ngột ở cột sống cổ và thắt lưngUng thư được chẩn đoán trước đó hoặc nghi ngờSốt hoặc ớn lạnhCác biểu hiện tại đường tiêu hóa như đau khu trú ở bụng, dấu hiệu phúc mạc hoặc tụ máuCác yếu tố nguy cơ nhiễm trùng (ví dụ: Ức chế miễn dịch; sử dụng thuốc qua đường tĩnh mạch; phẫu thuật gần đây, chấn thương xuyên thấu hoặc nhiễm trùng do vi khuẩn)Bệnh lý màng nãoĐau dữ dội về đêm hoặc tàn phếGiảm cân không giải thích đượcMặc dù các nguyên nhân nghiêm trọng ngoài tủy sống (ví dụ: Ung thư, phình động mạch chủ, áp xe ngoài màng cứng, viêm tủy xương) là những nguyên nhân không phổ biến gây đau cột sống cổ và thắt lưng, nhưng chúng vẫn có thể xuất hiện gặp, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao.3.3. Các xét nghiệm cận lâm sàngThông thường, nếu thời gian đau ngắn (từ 4-6 tuần), không cần xét nghiệm trừ khi có dấu hiệu cảnh báo, bệnh nhân đã bị chấn thương nghiêm trọng (ví dụ: Va chạm xe cộ, ngã từ độ cao, chấn thương xuyên thấu) hoặc đánh giá gợi ý một nguyên nhân cụ thể không phải cơ học (ví dụ viêm bể thận).Chụp X-quang thường có thể xác định hầu hết các trường hợp xẹp lún đĩa đệm, thoái hóa đốt sống, lệch khớp, gãy xương do loãng xương (hoặc dễ gãy), viêm xương khớp và các bất thường nghiêm trọng khác về xương (ví dụ: Do nhiễm trùng hoặc khối u) và chúng có thể hữu ích trong việc quyết định xem có cần thiết để chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác như MRI hoặc CT.     Chụp X-quang có thể giúp bác sĩ chẩn đoán vì sao xuất hiện cơn đau cột sống  4. Một số biện pháp điều trị đau cột sống cổ và thắt lưng
 Khi có biểu hiện đau cột sống ở vùng cổ và/hoặc thắt lưng, người bệnh nên đến khám tại các cơ sở y tế để được đánh giá một cách tổng quan. Đau cột sống cổ và thắt lưng có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó có một số bệnh lý tiềm ẩn nghiêm trọng thường gặp ở nhóm có nguy cơ cao. Các nguyên nhân gây đau cột sống thường không xuất hiện đơn độc và cần được giải quyết nếu đã xác định.Đau cột sống cấp tính có thể được làm thuyên giảm đi bằng:Thuốc giảm đauỔn định đoạn cột sống thắt lưng và cổLuyện tập thể dục với cường độ hợp lýThay đổi chế độ làm việc và nghỉ ngơi (lên đến 48 giờ) nếu cầnỞ những bệnh nhân bị đau cột sống thắt lưng hoặc cổ không đặc hiệu cấp tính (không rõ nguyên nhân), có thể bắt đầu điều trị mà không cần đánh giá sâu rộng để xác định căn nguyên cụ thể.