Đái tháo đường type 2 và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa

Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Với tình trạng dịch béo phì ngày càng gia tăng và sự gia tăng của bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa /viêm gan nhiễm mỡ không do rượu, việc quản lý bệnh nhân bệnh gan mãn tính trở nên khá phức tạp. Bệnh nhân bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa /viêm gan nhiễm mỡ không do rượu thường mắc nhiều bệnh, biểu hiện các đặc điểm khác nhau của hội chứng chuyển hóa, làm tăng nguy cơ mắc và tử vong do tim mạch.Trong giai đoạn đầu của bệnh gan không có dấu hiệu xơ hóa gan (bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa), việc quản lý các bệnh đi kèm sẽ hướng dẫn liệu pháp điều trị, trong khi ở những bệnh nhân phát triển viêm gan nhiễm mỡ không do rượu và xơ hóa gan, các biến chứng liên quan đến gan và tỷ lệ tử vong trở nên có liên quan.
 1. Mối liên quan giữa bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và đái tháo đường type 2
 Mối liên quan giữa bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và đái tháo đường type 2 được thiết lập rõ ràng. Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và đái tháo đường type 2 thường cùng tồn tại và ngay cả ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 có nồng độ alanin aminotransferase huyết thanh bình thường, tỷ lệ nhiễm mỡ gan cao. Ngược lại, nhiều nghiên cứu đã chứng minh tỷ lệ viêm gan nhiễm mỡ không do rượu cao ở bệnh nhân đái tháo đường type 2, và cũng cho thấy đái tháo đường type 2 có liên quan chặt chẽ với xơ hóa gan. Hai nghiên cứu dựa trên mô học gan cho thấy bệnh nhân đái tháo đường type 2 thường bị xơ hóa nặng, lần lượt là 40,3% và 41,0%. Các nghiên cứu khác, đánh giá độ cứng của gan bằng phương pháp chụp đàn hồi thoáng qua, cho thấy 17,7% và 5,6% bệnh nhân đái tháo đường bị xơ hóa tiến triển. Điều này có tầm quan trọng cao, vì xơ hóa gan là yếu tố quan trọng liên quan đến kết cục lâu dài ở bệnh nhân bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và thực sự, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và đái tháo đường type 2 hiệp đồng dẫn đến tăng tỷ lệ kết quả bất lợi bao gồm cả gia tăng liên quan đến gan và tỷ lệ tử vong chung .     Bệnh nhân đái tháo đường type 2 có tỷ lệ gan nhiễm mỡ cao  2.Việc điều chỉnh độ nhạy insulin là cần thiết ở bệnh nhân bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa
 Việc điều chỉnh độ nhạy insulin là cần thiết ở bệnh nhân bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và ngày càng có nhiều bằng chứng về các phương pháp điều trị dược lý có hiệu quả trong điều trị cả bệnh đái tháo đường type 2 và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa.Vai trò của PioglitazonePioglitazone, một chất nhạy cảm insulin, kích thích sự biệt hóa tế bào mỡ bằng chủ nghĩa g của thụ thể kích hoạt peroxisome, đã cho thấy tác dụng có lợi trên bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Pioglitazone làm giảm mức độ nghiêm trọng bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu được đánh giá bằng sinh thiết và hàm lượng mỡ gan ở bệnh nhân, nhưng cũng không mắc bệnh đái tháo đường type 2 khi điều trị ngắn hạn. Hơn nữa, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy khả năng giải quyết viêm gan nhiễm mỡ không do rượu thường xuyên hơn đáng kể ở những bệnh nhân được điều trị bằng pioglitazone (34%) so với giả dược (19%). Tuy nhiên, quá trình xơ hóa không được cải thiện và tình trạng kháng insulin cũng chỉ giảm một phần, điều này có thể là do liều lượng pioglitazone được sử dụng thấp là 30 mg mỗi ngày. Trong một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên khác ở bệnh nhân viêm gan nhiễm mỡ không do rượu mắc bệnh đái tháo đường type 2 hoặc tiền tiểu đường, 45 mg pioglitazone mỗi ngày đã cải thiện điểm hoạt động bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu mô học, xơ hóa và độ nhạy insulin. Điều quan trọng là, các tác dụng phụ của pioglitazone bao gồm tăng cân, giữ nước với tăng nguy cơ suy tim sung huyết, cũng như giảm mật độ khoáng của xương, dẫn đến gãy xương không điển hình, cần được kiểm tra tích cực khi kê toa pioglitazone ở bệnh nhân bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa .Vai trò của các chất chủ vận thụ thể peptide-1 (GLP-1) giống glucagonCác chất chủ vận thụ thể peptide-1 (GLP-1) giống glucagon cũng đại diện cho một lựa chọn điều trị có giá trị cho bệnh nhân bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa, vì chúng cải thiện sự bài tiết insulin phụ thuộc vào glucose, nhưng cũng thúc đẩy giảm cân và giảm mức transaminase ở gan. Trong một thử nghiệm thí điểm, liraglutide tiêm dưới da làm giảm hàm lượng chất béo trong gan và có liên quan đến việc phân giải viêm gan nhiễm mỡ không do rượu thường xuyên hơn, so với giả dược (39% so với 9%) . Ngược lại, metformin, thuốc điều trị đái tháo đường type 2 hàng đầu, không cải thiện liên tục tình trạng nhiễm mỡ hoặc viêm gan ở bệnh nhân viêm gan nhiễm mỡ không do rượu. Tuy nhiên, nhìn chung, các loại thuốc trị đái tháo đường có nhiều hứa hẹn trong điều trị bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa /viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (và giảm cân) nhưng vẫn cần các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên được thiết kế đầy đủ hơn.