U tuyến nước bọt: Nguyên nhân, dấu hiệu, biến chứng và phòng ngừa
30/06/2023

U tuyến nước bọt có thể lành tính hoặc ác tính. Nhưng những khối u lành vẫn có tiềm năng hóa ác theo thời gian.
 U tuyến nước bọt có thể lành tính hoặc ác tính nhưng đa phần là lành tính. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2005 đã công nhận 24 loại ung thư tuyến nước bọt ác tính khác nhau. Phổ biến nhất là ung thư biểu mô màng nhầy (MEC), ung thư biểu mô tế bào acinic (ACC), ung thư biểu mô tuyến dạng nang (AdCC), ung thư biểu mô tuyến ngoại màng phổi (CExPA) và ung thư biểu mô tuyến.
 Các khối u tuyến nước bọt ở trẻ em có nhiều khả năng ác tính. Các khối u ác tính ở trẻ em dưới 10 tuổi có xu hướng ở cấp độ cao hơn với tiên lượng xấu hơn.
 U tuyến nước bọt có thể lành tính hoặc ác tính
 Mục lụcU tuyến nước bọt là gì?1. Các tuyến nước bọt chính2. Các tuyến nước bọt nhỏCác loại u tuyến nước bọt1. U tuyến nước bọt không ung thư (lành tính)2. U tuyến nước bọt ung thư (ác tính)Nguyên nhân gây u tuyến nước bọtDấu hiệu u tuyến nước bọtCác dấu hiệu cụ thể hơn ở từng loại u tuyến nước bọtCác yếu tố làm tăng nguy cơ mắc u tuyến nước bọtChẩn đoán u tuyến nước bọtCác phương pháp chẩn đoán u tuyến nước bọtBiến chứng của u tuyến nước bọtĐiều trị u tuyến nước bọt1. Điều trị u tuyến nước bọt lành tính2. Điều trị u ác tính3. Điều trị ung thư biểu mô mucoepidermoid4. Điều trị ung thư biểu mô nang tuyến adenoid5. Điều trị ung thư biểu mô tế bào acinicPhòng ngừa u tuyến nước bọtCâu hỏi thường gặp về u tuyến nước bọt1. U tuyến nước bọt có nguy hiểm không?2. U tuyến nước bọt có lây không?3. Phân biệt u tuyến nước bọt và ung thư tuyến nước bọt?4. Khám u tuyến nước bọt ở đâu?U tuyến nước bọt là gì?
 Các khối u tuyến nước bọt là một nhóm hiếm gặp của các mô học phức tạp, không đồng nhất nằm ở tuyến mang tai, tuyến dưới hàm, tuyến dưới lưỡi và các tuyến nước bọt nhỏ của đường tiêu hóa trên. Nhóm khối u này có thể lành tính hoặc ác tính. Chúng đa dạng và có nhiều nguyên nhân, sinh lý bệnh, cách điều trị cũng như tiên lượng.
 Có hai loại chính của tuyến nước bọt là: Tuyến nước bọt lớn và tuyến nước bọt nhỏ.
 1. Các tuyến nước bọt chính
 Các tuyến mang tai: Đây là những tuyến nước bọt lớn nhất và nằm ngay trước tai. Khối u tuyến nước bọt bắt đầu ở đây được gọi là u tuyến nước bọt mang tai. Hầu hết các khối u này là lành tính, nhưng các tuyến mang tai vẫn là nơi bắt đầu của hầu hết các khối u tuyến nước bọt ác tính.
 Các tuyến dưới hàm: Các tuyến nước bọt chính này nhỏ hơn các tuyến mang tai và nằm bên dưới hàm. Chúng tạo ra nước bọt chảy ra dưới lưỡi. U tuyến nước bọt ở vị trí này được gọi là u tuyến nước bọt dưới hàm.
 Các tuyến dưới lưỡi: Các tuyến nước bọt này là nhỏ nhất trong số các tuyến nước bọt chính và nằm dưới sàn miệng và bên dưới hai bên lưỡi. Khối u ở vị trí này được gọi là u tuyến nước bọt dưới lưỡi.
 2. Các tuyến nước bọt nhỏ
 Ngoài ra còn có hàng trăm tuyến nước bọt nhỏ, khó nhìn thấy nếu không có thiết bị phòng thí nghiệm đặc biệt. Các tuyến này nằm dưới lớp niêm mạc của môi và lưỡi; trong vòm miệng; và bên trong má, mũi, xoang và thanh quản.
 Các khối u ở các tuyến này không phổ biến, nhưng chúng thường ác tính hơn lành tính. Ung thư tuyến nước bọt nhỏ thường bắt đầu ở vòm miệng.
 Các loại u tuyến nước bọt
 Các loại u tuyến nước bọt có thể là lành tính hoặc ác tính. Một số loại u tuyến nước bọt lành tính sau nhiều năm cũng có thể tiến triển thành ác tính.
 1. U tuyến nước bọt không ung thư (lành tính)
 Các khối u tuyến nước bọt lành tính sẽ không lan sang các bộ phận khác của cơ thể và không đe dọa tính mạng.
 Có nhiều loại u tuyến nước bọt lành tính, với các tên gọi như u tuyến đa hình, u tế bào biểu mô và u Warthin.
 Các khối u lành tính hầu như có thể được chữa khỏi bằng phẫu thuật. Trường hợp hiếm có thể tiến triển thành ung thư nếu không được điều trị trong thời gian dài hoặc nếu chúng không được loại bỏ hoàn toàn và phát triển trở lại.
 2. U tuyến nước bọt ung thư (ác tính)
 Có nhiều loại ung thư tuyến nước bọt. Các tuyến nước bọt bình thường được tạo thành từ các loại tế bào khác nhau và ung thư có thể bắt đầu ở bất kỳ loại tế bào nào trong số này. Ung thư tuyến nước bọt được đặt tên theo loại tế bào mà chúng giống nhất.
 Dựa trên hình thức bình thường của các tế bào, ung thư tuyến nước bọt cũng thường được phân loại (từ 1 đến 3, hoặc từ thấp đến cao). Cấp độ ung thư cho biết nó có khả năng phát triển và lây lan nhanh như thế nào. Ngoài ra, những người mắc bệnh ung thư cấp độ thấp có xu hướng có kết quả tốt hơn so với những người mắc bệnh ung thư cấp độ cao.
 2.1 Ung thư biệt hóa tốt
 Cấp độ 1 còn gọi là cấp độ thấp hoặc biệt hóa tốt. Có nghĩa là các tế bào ung thư trông rất giống các tế bào tuyến nước bọt bình thường. Chúng có xu hướng phát triển chậm và có tiên lượng tốt.
 2.2 Ung thư biệt hóa vừa phải
 Cấp độ 2 còn gọi là độ trung bình hoặc biệt hóa vừa phải. Có nghĩa là các tế bào ung thư trông giống như tế bào ung thư giữa độ 1 và độ 3. Kết quả cũng nằm giữa ung thư độ 1 và độ 3.
 2.3 Ung thư biệt hóa kém
 Cấp độ 3 còn gọi là cấp độ cao hoặc biệt hóa kém. Có nghĩa là tế bào ung thư trông rất khác so với tế bào bình thường và thường phát triển và lan rộng nhanh chóng. Tiên lượng cho những bệnh ung thư này thường không tốt bằng ung thư cấp thấp hơn.
 Nếu chia theo vị trí của khối u, u tuyến nước bọt sẽ có các dạng như sau:
 2.4 Ung thư biểu mô niêm mạc
 Ung thư biểu mô niêm mạc là loại ung thư tuyến nước bọt phổ biến nhất. Hầu hết bắt đầu ở tuyến mang tai. Chúng ít phát triển hơn ở các tuyến dưới hàm hoặc ở các tuyến nước bọt nhỏ bên trong miệng. Những bệnh ung thư này thường ở cấp độ thấp, nhưng đôi khi có thể ở cấp độ trung bình hoặc cao.
 2.5 Ung thư biểu mô nang Adeno
 Ung thư biểu mô nang Adeno là loại ung thư tuyến nước bọt phổ biến thứ hai. Loại này có xu hướng phát triển chậm và thường là cấp độ thấp khi quan sát trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, rất khó để loại bỏ hoàn toàn vì chúng có xu hướng lây lan dọc theo dây thần kinh. Những khối u này có xu hướng tái phát sau điều trị (thường là phẫu thuật và xạ trị), đôi khi nhiều năm sau đó. Tiên lượng sẽ tốt hơn nếu khối u nhỏ hơn.
 2.6 Ung thư biểu mô tế bào acinic
 Hầu hết ung thư biểu mô tế bào acinic bắt đầu ở tuyến mang tai. Chúng có xu hướng phát triển chậm hơn và phần lớn gặp ở những người trẻ hơn so với hầu hết các bệnh ung thư tuyến nước bọt khác. Chúng thường ở cấp độ thấp, nhưng sự phát triển đến đâu trong mô lân cận có thể là yếu tố để dự đoán tiên lượng của bệnh nhân.
 2.7 Ung thư biểu mô tuyến đa hình
 Những khối u này có xu hướng bắt đầu ở các tuyến nước bọt nhỏ. Chúng thường (nhưng không phải luôn luôn) phát triển chậm và hầu như có thể chữa được. Chúng phổ biến ở phụ nữ hơn nam giới.
 2.8 Ung thư biểu mô tuyến, không được xác định khác (NOS)
 Khi được nhìn thấy trong phòng thí nghiệm, những bệnh ung thư này có đủ đặc điểm để chỉ ra rằng chúng là ung thư biểu mô tuyến, nhưng không đủ chi tiết để phân loại thêm. Chúng thường được tìm thấy nhiều nhất ở tuyến mang tai và tuyến nước bọt nhỏ. Những khối u này có thể gặp ở bất kỳ độ tuổi nào và thường thấy ở người trên 60 tuổi.
 2.9 Ung thư biểu mô bài tiết
 Loại ung thư này thường được tìm thấy ở các tuyến nước bọt nhỏ. Chúng có xu hướng cấp thấp và phát triển chậm, thường được tìm thấy như nhau ở nam giới và phụ nữ.
 2.10 Ung thư biểu mô tuyến hiếm gặp
 Một số loại ung thư biểu mô tuyến là khá hiếm. Một số trong số này có xu hướng bị xếp loại thấp và người bệnh thường có kết quả rất tốt:
 Ung thư biểu mô tế bào đáy;
 Ung thư biểu mô tế bào rõ ràng;
 Ung thư biểu mô nang;
 Ung thư biểu mô tuyến bã nhờn;
 Ung thư tuyến bã nhờn;
 Ung thư tuyến niêm mạc.
 Các ung thư biểu mô tuyến hiếm gặp khác có nhiều khả năng là loại cao và có thể có kết quả kém thuận lợi hơn.
 Chúng bao gồm:
 Ung thư biểu mô ung thư;
 Ung thư biểu mô tuyến nước bọt;
 Khối u hỗn hợp ác tính.
 Các khối u hỗn hợp có nhiều hơn một loại tế bào ung thư.
 Có 3 loại khối u hỗn hợp ác tính:
 Carcinoma – pleomorphic adenoma (có tế bào lành tính và tế bào ung thư);
 Carcinosarcoma (có cả ung thư biểu mô và tế bào sarcoma);
 Di căn khối u hỗn hợp.
 Gần như tất cả các khối u hỗn hợp ác tính là ung thư biểu mô tuyến đa hình, 2 loại còn lại rất hiếm.
 Ung thư biểu mô tuyến đa hình phát triển từ một khối u hỗn hợp lành tính (còn được gọi là u tuyến đa hình). Khối u này được tìm thấy chủ yếu ở các tuyến nước bọt chính. Cả cấp độ của bệnh ung thư và mức độ lan rộng của nó (giai đoạn của nó) đều quan trọng trong việc dự đoán kết quả.
 2.11 Ung thư tuyến nước bọt hiếm gặp khác
 Một số loại ung thư khác có thể phát triển trong tuyến nước bọt.
 Ung thư biểu mô tế bào vảy: Loại ung thư này xảy ra chủ yếu ở nam giới lớn tuổi. Nó có thể phát triển sau xạ trị đối với các bệnh ung thư khác trong khu vực. Nhưng ung thư thường lây lan nhất từ ung thư tế bào vảy của da bắt đầu ở vùng đầu và cổ. Loại ung thư này có tiên lượng kém hơn.
 Ung thư biểu mô – cơ biểu mô: Khối u hiếm gặp này có xu hướng ở mức độ thấp, nhưng nó có thể tái phát sau khi điều trị và/hoặc lan sang các bộ phận khác của cơ thể.
 Ung thư biểu mô tế bào nhỏ dị sản: Các tế bào trong các khối u này có những đặc điểm thần kinh nội tiết. Điều này có nghĩa là các tế bào nhận được thông điệp từ các dây thần kinh để giải phóng một số hormone. Những khối u này thường được tìm thấy ở các tuyến nước bọt nhỏ và có xu hướng phát triển nhanh chóng.
 Ung thư biểu mô không phân biệt: Nhóm ung thư này bao gồm ung thư biểu mô không phân biệt tế bào nhỏ, ung thư biểu mô không phân biệt tế bào lớn và ung thư biểu mô bạch huyết. Đây là những loại ung thư cao cấp thường lan rộng. Nhìn chung, tiên lượng sống còn kém. Ung thư biểu mô bạch huyết, phổ biến hơn nhiều ở người Eskimo và Inuit, có liên quan đến nhiễm trùng Epstein-Barr và có kết quả tốt hơn một chút.
 Non-Hodgkin lymphoma: Hầu hết u lympho không Hodgkin bắt đầu ở các hạch bạch huyết. Hiếm khi những bệnh ung thư này bắt đầu trong các tế bào hệ thống miễn dịch trong tuyến nước bọt. Chúng hoạt động và được điều trị khác với các loại ung thư khác ở tuyến nước bọt. Hầu hết các u lympho bắt đầu ở tuyến nước bọt ảnh hưởng đến những người mắc hội chứng Sjögren (một chứng rối loạn khiến hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào tuyến nước bọt).
 Sarcoma: Các tuyến nước bọt có mạch máu, tế bào cơ và tế bào tạo mô liên kết. Ung thư bắt đầu trong các loại tế bào này được gọi là sarcoma. Những điều này hiếm khi xảy ra trong tuyến nước bọt.
 Ung thư lan đến tuyến nước bọt: Một số bệnh ung thư, như ung thư da tế bào vảy hoặc khối u ác tính, có thể bắt đầu ở nơi khác nhưng lan đến tuyến nước bọt. Những bệnh ung thư này được điều trị dựa vào nơi khởi phát ung thư.
 Nguyên nhân gây u tuyến nước bọt
 Nguyên nhân bị u tuyến nước bọt chính xác vẫn chưa được biết đến. Nhưng nhiều cơ chế khác nhau đã được đề xuất, bao gồm phóng xạ, virus (EBV và HIV), ức chế miễn dịch, tiếp xúc với tia cực tím, phơi nhiễm nghề nghiệp trong ngành cao su hoặc niken. Chẩn đoán trước u nguyên bào tủy, chẩn đoán trước đó về ung thư cơ bản, ung thư biểu mô tế bào, biểu hiện thụ thể androgen và di truyền học cũng là các yếu tố nguy cơ gây u tuyến nước bọt.
 Trong các nghiên cứu liên quan đến những người Nhật Bản sống sót sau vụ đánh bom nguyên tử và những bệnh nhân được điều trị bằng bức xạ trong thời thơ ấu vì các tình trạng lành tính, phơi nhiễm phóng xạ được xác định là một yếu tố nguy cơ đáng kể cho sự phát triển của các khối u ác tính ở tuyến nước bọt. Ung thư biểu mô màng nhầy dường như là bệnh tuyến nước bọt ác tính phổ biến nhất liên quan đến phơi nhiễm phóng xạ.(1)
 Thuốc lá và rượu cũng có mối tương quan tích cực với các mô học nước bọt ác tính khác. Viêm tuyến nước bọt mạn tính chưa được coi là một yếu tố nguy cơ mặc dù các tình trạng tự miễn dịch như bệnh Sjogren có thể khiến một người phát triển khối u ác tính ở tuyến nước bọt như ung thư hạch.
 Mặc dù ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC) ở đầu và cổ có liên quan đến việc tiếp xúc với thuốc lá, rượu và tia cực tím, nhưng sự hiện diện của SCC nguyên phát ở tuyến nước bọt là rất hiếm và không có các yếu tố nguy cơ tương tự. Yếu tố rủi ro đáng kể nhất đối với SCC nguyên phát của tuyến nước bọt dường như là do bức xạ trước đó của tuyến.
 Phần lớn các trường hợp u ác tính của các tuyến nước bọt chính là do di căn từ các nguồn da của mặt trên và da đầu. Tuy nhiên, sự hiện diện của khối u ác tính ở tuyến mang tai mà không có bất kỳ vị trí chính nào khác đã được báo cáo trong y văn. Mặc dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được biết, nhưng các tế bào hắc tố đã được tìm thấy trong ống nội thùy của tuyến mang tai và được coi là tế bào gốc của khối u ác tính nguyên phát của tuyến nước bọt.
 Sự phát triển của ung thư hạch không Hodgkin (NHL) của tuyến nước bọt có liên quan đến chẩn đoán trước về bệnh tự miễn, hội chứng Sjogren (SS). Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng 4,3% bệnh nhân mắc hội chứng Sjogren phát triển NHL trong vòng 5-10 năm.
 Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc các loại u tuyến nước bọt
 Dấu hiệu u tuyến nước bọt
 Mặc dù có nhiều dấu hiệu nhận biết u tuyến nước bọt nhưng chúng không thực sự đặc hiệu. Vì vậy không có cách nhận biết u tuyến nước bọt chính xác mà không cần đến các phương pháp cận lâm sàng.(2)
 Các biểu hiện u tuyến nước bọt có thể bao gồm:
 Một khối khu trú ở vùng tuyến nước bọt và nó có thể gây đau hoặc không đau, tính chất cố định hoặc di động;
 Khó nuốt liên quan và sự xuất hiện của yếu cơ mặt;
 Nổi hạch cổ;
 Đau hoặc đầy vòm miệng, đầy hầu họng, cứng hàm, loét da bên trên hoặc lỗ rò ở khối u ác tính;
 Các khối u tuyến nước bọt nhỏ có thể biểu hiện dưới dạng sưng dưới niêm mạc miệng kèm theo loét hoặc tắc mũi và chảy máu nếu chúng xảy ra trong khoang mũi hoặc vòm họng;
 Các khối u tuyến nước bọt nhỏ ở hầu họng hoặc thanh quản có thể gây khó nuốt, nuốt đau, tắc nghẽn đường thở, khàn giọng và khó thở khi gắng sức;
 Tăng trưởng nhanh, đau, liệt dây thần kinh mặt và nổi hạch cổ là những dấu hiệu liên quan đến bệnh ác tính.
 Các dấu hiệu cụ thể hơn ở từng loại u tuyến nước bọt
 1. Các khối u ác tính ở tuyến mang tai
 Có biểu hiện là các khối lớn cố định trước tai và có thể liên quan đến di căn hạch cổ. Liệt dây thần kinh mặt có thể gặp ở 12-15% trường hợp và thường liên quan đến AdCC, MEC và ung thư biểu mô ống nước bọt.
 2. Các khối u ác tính dưới hàm
 Thường xuất hiện dưới dạng khối cổ không đau ở vùng tam giác dưới hàm của cổ. Các tổn thương ác tính ở đây thường cứng, chia thùy, có thể cố định với da hoặc các mô sâu hơn. Nó cũng có thể biểu hiện liệt dây thần kinh lưỡi, dây thần kinh hạ thiệt hoặc nhánh biên hàm dưới của dây thần kinh mặt.
 3. Các khối u ác tính của tuyến dưới lưỡi
 Có thể biểu hiện dưới dạng khối không đau, không loét ở sàn miệng, mặc dù khoảng 50% trường hợp có biểu hiện đau và tê.
 4. Các khối u ác tính tuyến nước bọt nhỏ
 Có xu hướng xuất hiện dọc theo đường tiêu hóa trên dưới dạng các khối dưới niêm mạc không có triệu chứng, hiếm gặp loét và đôi khi hẹp đường hô hấp trên.
 5. Ung thư biểu mô màng nhầy (MEC)
 Thường biểu hiện dưới dạng một khối chắc, không có triệu chứng, thỉnh thoảng bị đau và liệt mặt. Hội chứng vết cắn đầu tiên có liên quan đến MEC.
 6. Ung thư biểu mô nang (AdCC)
 Biểu hiện dưới dạng một khối rắn, phát triển chậm với cơn đau thứ phát do xâm lấn quanh thần kinh và ngoài nhu mô. Di căn hạch cổ tử cung xảy ra với tỷ lệ 20% khi đến khám và phổ biến hơn với các khối u dưới hàm. Hội chứng vết cắn đầu tiên cũng có liên quan đến AdCC.
 7. Ung thư biểu mô tế bào acinic (ACC)
 Có biểu hiện là một khối đơn độc, phát triển chậm với cơn đau không thường xuyên.
 8. Ung thư biểu mô tuyến mức độ thấp đa hình (PLGA)
 Biểu hiện dưới dạng một khối có giới hạn rõ kèm theo đau; loét xuất hiện trong 8% trường hợp.
 9. Carcinoma Ex-Pleomorphic Adenoma (CExPA)
 Thường xuất hiện ở bệnh nhân có tiền sử khối u tuyến mang tai lâu năm được đặc trưng bởi sự gia tăng kích thước đột ngột. Nó có thể gây đau và liệt dây thần kinh trong 30% trường hợp.
 10. Ung thư biểu mô ống nước bọt
 Có biểu hiện là một khối chắc, không rõ ràng với sự xâm lấn của các tuyến và mô mềm xung quanh dẫn đến đau liên quan và liệt dây thần kinh mặt. Hơn 50% bệnh nhân có biểu hiện di căn cổ tử cung khi xuất hiện lần đầu.
 11. Ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC)
 Có thể xuất hiện dưới dạng một khối tồn tại lâu dài với sự phát triển nhanh chóng đột ngột, gây đau, liệt dây thần kinh mặt hoặc loét da bên trên.
 12. Khối u ác tính của tuyến mang tai
 Có thể biểu hiện dưới dạng một khối cứng chắc và không đau trước tai với sự phát triển thâm nhiễm dẫn đến đau. Liệt dây thần kinh mặt và những thay đổi trên da như loét và ban đỏ cũng có thể xảy ra.
 13. Ung thư hạch không Hodgkin (NHL) của tuyến nước bọt
 Có thể biểu hiện sưng tuyến mang tai một bên hoặc hai bên, hạch cổ tử cung, lách to, viêm mạch và ban xuất huyết sờ thấy được.
 Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc u tuyến nước bọt
 Các yếu tố làm tăng nguy cơ u tuyến nước bọt bao gồm.
 Nhiễm phóng xạ;
 Nhiễm virus (EBV và HIV);
 Tiếp xúc với tia cực tím;
 Phơi nhiễm nghề nghiệp trong ngành cao su hoặc niken;
 Từng mắc u nguyên bào tủy, ung thư cơ bản, ung thư biểu mô tế bào, biểu hiện thụ thể androgen;
 Gia đình có người mắc u tuyến nước bọt;
 Chẩn đoán u tuyến nước bọt
 Thăm khám thực thể với việc hỏi bệnh sử, tiền sử nhiễm phóng xạ, nhiễm virus (EBV và HIV), ức chế miễn dịch, tiếp xúc với tia cực tím, phơi nhiễm nghề nghiệp trong ngành cao su hoặc niken. Hoặc từng mắc u nguyên bào tủy, ung thư cơ bản, ung thư biểu mô tế bào, biểu hiện thụ thể androgen, di truyền. Bác sĩ có thể hỏi về các triệu chứng người bệnh gặp phải và sờ nắn hạch cổ, khối u vùng mang tai, dưới cằm. Sau đó, bác sĩ có thể tiếp tục chỉ định các kiểm tra cận lâm sàng.(3)
 Các phương pháp chẩn đoán u tuyến nước bọt
 1. Siêu âm
 Là lựa chọn không xâm lấn đầu tiên để đánh giá các khối u lớn của tuyến nước bọt, đặc biệt là các tổn thương bề mặt tuyến mang tai. Nó có thể giúp phân biệt các khối rắn với các tập hợp nang và giúp hướng dẫn sinh thiết chọc kim nhỏ.
 Độ phản âm không đồng nhất, xâm lấn cục bộ, ranh giới không rõ ràng và hạch to là những dấu hiệu của bệnh ác tính trên siêu âm.
 2. Chụp cắt lớp vi tính (CT)
 Chụp CT thông thường có thể đánh giá mức độ lan rộng của khối u, thâm nhiễm xương và hạch to. Tuy nhiên, nó bị hạn chế bởi tạo tác răng và có độ phân giải mô mềm kém, đặc biệt đối với MEC, AdCC và ung thư biểu mô tế bào acinic, dẫn đến đánh giá thấp tổn thương.
 3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)
 Đối với các tổn thương ở thùy sâu mang tai, tuyến dưới lưỡi và tuyến nước bọt nhỏ, MRI được khuyến nghị để đánh giá mức độ lan rộng của khối u, sự xâm lấn mô mềm và sự liên quan đến thần kinh.
 MRI có thể được thực hiện để phát hiện các nhánh dây thần kinh mặt và giao diện của chúng với mô mềm xung quanh để lập kế hoạch phẫu thuật. MRI có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn CT trong việc phát hiện sự lan rộng quanh thần kinh, đặc biệt đối với AdCC.
 Tăng cường độ tương phản không đồng nhất, xâm lấn mô mềm cục bộ, ranh giới kém được xác định, giảm mật độ trên hình ảnh T2W và hạch to là đặc điểm của bệnh ác tính.
 4. Cộng hưởng từ khuếch tán (DW) MRI
 Có thể định lượng các đặc tính khuếch tán của nước trong mô khối u thành hệ số khuếch tán biểu kiến (ADC) và có thể giúp phân biệt khối u ác tính với khối u lành tính.
 Các khối u ác tính ở tuyến nước bọt có ADC nhỏ hơn đáng kể so với các khối u lành tính, mặc dù ADC của khối u Warthin thậm chí còn nhỏ hơn so với các khối u ác tính do có quá nhiều mô bạch huyết giống như ung thư hạch.
 5. Chụp cắt lớp phát xạ Positron (PET)
 Vai trò của PET là phát hiện di căn tại chỗ và di căn xa. So với CT thông thường, PET chính xác hơn trong việc khảo sát sự lan rộng của khối u, sự xuất hiện hạch, tái phát tại chỗ và di căn xa do mức giá trị hấp thu tiêu chuẩn hóa (SUV) của mô cao hơn. Tuy nhiên, PET không thể phân biệt giữa khối u lành tính và ác tính do khối u lành tính (chẳng hạn như u tuyến đa hình và khối u Warthin). Cả hai đều biểu hiện giá trị hấp thu glucose cao do sự hiện diện của các tế bào có hàm lượng ty thể cao.
 6. Sinh thiết
 Hình ảnh không thể phân biệt hoàn toàn giữa các tổn thương lành tính và ác tính. Do đó, lấy mẫu mô học là chìa khóa để xác định các bước tiếp theo trong quản lý bệnh.
 Sinh thiết rạch có thể được sử dụng cho các tuyến nước bọt nhỏ trong khoang miệng nhưng không được khuyến cáo cho các tổn thương tuyến mang tai do nguy cơ tổn thương dây thần kinh mặt và khả năng tạo khối u. Do đó, chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm (FNA) được ưu tiên hơn.
 7. Chọc hút bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm (FNA)
 Độ nhạy và độ đặc hiệu của FNA trong việc phân biệt giữa các tổn thương lành tính và ác tính lần lượt là 80% và 97%. Tuy nhiên, FNA không thể xác định phân nhóm ác tính cụ thể và cấp độ khối u.
 8. Sinh thiết kim lõi dưới sự hướng dẫn của siêu âm
 Có thể thu được các mẫu mô lớn hơn với cấu trúc mô học, giúp cải thiện khả năng nhận dạng cấp độ khối u để cho phép phân loại thêm.
 Việc chẩn đoán và phân loại loại u lympho cụ thể của tuyến nước bọt đòi hỏi cấu trúc tế bào mô học. Nhược điểm của sinh thiết lõi khiến người bệnh đau nhiều hơn, tăng nguy cơ tổn thương dây thần kinh mặt và tụ máu.
 Sinh thiết lạnh trong phẫu thuật có độ nhạy và độ đặc hiệu lần lượt là 90% và 99%, giúp phân biệt giữa các tổn thương lành tính và ác tính.
 Biến chứng của u tuyến nước bọt
 Các biến chứng của u tuyến nước bọt chẳng hạn như:
 Khối u lớn gây chèn ép dây thần kinh mặt dẫn đến liệt mặt, mù loà;
 Các khối u lành tính có khả năng hóa ác tính sau nhiều năm;
 Gây khó nuốt, khó nói;
 Gây biến đổi giọng nói do khối u lớn chèn ép dây thanh.
 Điều trị u tuyến nước bọt
 Việc lựa chọn phương pháp điều trị tùy thuộc vào tính chất của u tuyến nước bọt.
 1. Điều trị u tuyến nước bọt lành tính
 Phẫu thuật là chỉ định phổ biến đối với loại u tuyến nước bọt lành tính. Tuy nhiên, phẫu thuật cần phải cắt gọn gàng, triệt để nếu không đảm bảo được điều này sẽ dễ dẫn đến nguy cơ tái phát.
 2. Điều trị u ác tính
 Phẫu thuật, đôi khi kết hợp với xạ trị là lựa chọn chính để điều trị u tuyến nước bọt ác tính. Phương pháp hóa trị ít được dùng đối với u tuyến nước bọt dạng này.
 3. Điều trị ung thư biểu mô mucoepidermoid
 Phẫu thuật cắt bỏ rộng kết hợp xạ trị đối với các tổn thương mức độ cao. Nếu ung thư di căn đến hạch bạch huyết khu vực, phương pháp điều trị lúc này là cắt bỏ và xạ trị sau phẫu thuật.
 4. Điều trị ung thư biểu mô nang tuyến adenoid
 Cắt bỏ khối u diện rộng là lựa chọn cho loại ung thư này. Tuy nhiên, nó có thể gây nguy cơ tái phát cục bộ cao do xu hướng lan rộng quanh màng cứng của khối u. Tỷ lệ sống sau 5 năm khá tốt, nhưng ở các bệnh nhân có di căn xa thì tỷ lệ sống sau 10 năm kém hơn.
 5. Điều trị ung thư biểu mô tế bào acinic
 Với loại ung thư này, phẫu thuật cắt rộng thường cho tiên lượng tốt. Phương pháp phẫu thuật giải phóng dây thần kinh mặt được chỉ định ở những bệnh nhân có khối u liên quan trực tiếp đến dây thần kinh.
 Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính cho u tuyến nước bọt
 Phòng ngừa u tuyến nước bọt
 Do căn nguyên u tuyến nước bọt chưa được biết đến rõ ràng nên không có cách nào giúp tránh khỏi hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh. Tuy vậy, tránh tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ thường được biết đến như hút thuốc lá, uống rượu bia, chất phóng xạ có thể giúp hạn chế nguy cơ u tuyến nước bọt.
 Bên cạnh đó, nhiễm các loại virus như EBV và HIV cũng có thể dẫn đến u tuyến nước bọt. Vì vậy tránh nguy cơ nhiễm các loại virus này có thể phòng nguy cơ mắc u tuyến nước bọt.
 Mặc dù không có phương pháp tầm soát được khuyến nghị riêng cho u tuyến nước bọt nhưng việc thăm khám sức khỏe tổng quát định kỳ, khám chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ giúp phát hiện kịp thời những bất thường để có biện pháp can thiệp giai đoạn sớm.
 Câu hỏi thường gặp về u tuyến nước bọt
 1. U tuyến nước bọt có nguy hiểm không?
 U tuyến nước bọt có dạng lành tính và ác tính. Kể cả các loại u tuyến nước bọt lành tính cũng có khả năng hóa ung thư sau nhiều năm. Vì vậy, u tuyến nước bọt vẫn cần can thiệp nhằm ngăn chặn nguy cơ hóa ác tính (đối với khối u lành) hoặc nguy cơ tử vong do khối u ác tính.
 2. U tuyến nước bọt có lây không?
 U tuyến nước bọt là một loại bệnh lý không có tính chất lây truyền nhưng có nguy cơ từ di truyền.
 3. Phân biệt u tuyến nước bọt và ung thư tuyến nước bọt?
 U tuyến nước bọt lành tính và ác tính đều có thể bộc lộ các triệu chứng chung nên không có một triệu chứng đặc hiệu nào để có thể chẩn đoán lành hay ác dựa vào việc quan sát bằng mắt thường. Thay vào đó, các kiểm tra cận lâm sàng chuyên sâu có thể giúp chẩn đoán đặc tính của từng khối u và tính chất không nguy hiểm, ít nguy hiểm hay nguy cơ cao của khối u.
 4. Khám u tuyến nước bọt ở đâu?
 Các bệnh ung bướu nên được thăm khám bởi bác sĩ ung bướu. Đối với các loại ung bướu vùng đầu cổ, người bệnh cũng có thể thăm khám với bác sĩ tai mũi họng. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thăm khám, tầm soát tất cả các loại bệnh lý với tính chuyên nghiệp, uy tín cùng đội ngũ chuyên gia bác sĩ đầu ngành giỏi nghề, giàu kinh nghiệm với hệ thống trang thiết bị hiện đại.
 Đối với bệnh lý u tuyến nước bọt, BVĐK Tâm Anh TP.HCM có sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chuyên khoa Ung bướu, Tai Mũi Họng cùng với sự hỗ trợ của các công nghệ, thiết bị hiện đại trong thăm khám và tầm soát ung thư. Đây là điều kiện ưu việt giúp đưa ra các chẩn đoán chính xác, và điều trị trúng đích, hiệu quả cho người bệnh.
 Thăm khám sức khỏe định kỳ có thể giúp phát hiện sớm các bất thường về hàm mặt, tai mũi họng.
 U tuyến nước bọt không thường gặp, đa phần là lành tính nhưng các khối u lành cũng có tiềm năng hóa ác tính sau nhiều năm. Vì vậy, ngay khi phát hiện một khối u tuyến nước bọt, người bệnh nên điều trị sớm để tránh các biến chứng. Ngoài ra, sau phẫu thuật, loại u này vẫn có tỷ lệ tái phát nhất định. Do đó, thăm khám định kỳ sau phẫu thuật nên được tuân thủ nghiêm túc để kiểm soát chặt chẽ nguy cơ tái phát.