Các xét nghiệm bệnh thủy đậu và bệnh zona

Bài viết được tham vấn chuyên môn cùng Thạc sĩ, Bác sĩ Trần Thị Vượng - Bác sĩ Xét nghiệm vi sinh - Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. Bệnh thủy đậu và bệnh zona là những bệnh truyền nhiễm thường gặp do virus gây nên. Hai bệnh này thường được chẩn đoán dựa trên lâm sàng tuy nhiên một số trường hợp cần đến xét nghiệm chẩn đoán. Các xét nghiệm bệnh thủy đậu và zona như xét nghiệm huyết thanh học, soi tươi bệnh phẩm,...
 1. Tác nhân gây bệnh thủy đậu và bệnh zona
 1.1. Bệnh thủy đậuBệnh thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm do virus varicella zoster (VZV) gây ra tác động trực tiếp lên da và niêm mạc. Bệnh thủy đậu lây truyền qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh. Bệnh thủy đậu thường gặp ở trẻ em do hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, thời gian gây bệnh chủ yếu vào mùa xuân và mùa đông, thậm chí có thể lây lan thành dịch.1.2. Bệnh zonaBệnh zona hay còn được gọi là giời bò (giời leo) là kết quả của sự tái hoạt động của virus herpes zoster (varicella-zoster virus). Virus herpes zoster cũng chính là tác nhân đã gây ra bệnh thủy đậu ở trẻ nhỏ. Virus thủy đậu nằm bên trong các dây thần kinh cảm giác của cơ thể ở trạng thái ngủ. Một trong số người đã từng bị thủy đậu, virus sẽ hoạt động sau khi đã gây bệnh thủy đậu nhiều năm trước trong cơ thể. Sau đó, virus herpes zoster sẽ đi dọc theo dây thần kinh cảm giác vào da và tạo ra những mảng phát ban gây đau mà người ta thường gọi là bệnh zona.     Có nhiều phương pháp để xét nghiệm bệnh thủy đậu và bệnh zona  2. Các xét nghiệm bệnh thủy động và bệnh zona
 Xét nghiệm bệnh thủy đậu và bệnh zona thường được chẩn đoán dựa trên lâm sàng tuy nhiên một số trường hợp cần đến xét nghiệm chẩn đoán. Các xét nghiệm bệnh thủy đậu và xét nghiệm bệnh zona bao gồm các phương pháp sau:2.1. Xét nghiệm huyết thanh họcXét nghiệm huyết thanh học là phương pháp xét nghiệm máu, sử dụng kỹ thuật ly tâm tách chiết huyết thanh sau đó phân tích tìm sự tồn tại của các kháng thể IgM, IgG có trong máu. Sự có mặt của kháng thể có nghĩa đã nhiễm virus nhưng cũng là sự bảo vệ chống nhiễm sau này. Một số chuyên gia đã kết luận rằng các xét nghiệm huyết thanh học phù hợp để sàng lọc khả năng cảm thụ virus varicella zoster. Bởi vì nguy cơ tiêm vaccine cho người có kết quả âm tính giả thì thấp hơn nhiều so với nguy cơ nhiễm tự nhiên ở những người có kết quả dương tính giả.Xét nghiệm thủy đậu sử dụng mẫu bệnh phẩm chính là mẫu máu được lấy từ tĩnh mạch trên bệnh nhân. Sau khi lấy mẫu, máu của người bệnh được đựng trong ống xét nghiệm có chứa chất chống đông nhằm ngăn chặn sự hình thành của các cục máu đông. Sau đó mẫu bệnh phẩm được đánh số thứ tự, ghi tên người bệnh và gửi đến phòng thí nghiệm, tiến hành xét nghiệm.Kháng thể IgM được tìm thấy trong huyết tương người bệnh sau khi xuất hiện các triệu chứng từ 5 đến 7 ngày. Đối với những trường hợp âm tính với kháng thể IgM vẫn có khả năng nhiễm bệnh thủy đậu cấp tính.Kháng thể IgG được tìm thấy sau khi xuất hiện những triệu chứng từ 10 đến 12 ngày, hoặc có thể tìm thấy đối với những trường hợp đã từng mắc thủy đậu hoặc tiêm ngừa vaccine thủy đậu.Kết quả xét nghiệm kháng thể bệnh thủy đậu và zona cho biết chỉ số IgM và IgG cụ thể từng trường hợp như sau:Chỉ số IgG dương tính và IgM âm tính: cơ thể khỏe mạnh không có dấu hiệu nhiễm thủy đậu. Chỉ số IgG dương tính có thể do cơ thể người bệnh đã mắc bệnh trước đó hoặc hiệu quả miễn dịch của vaccine.Chỉ số IgG âm tính, IgM âm tính: cơ thể khỏe mạnh không có dấu hiệu nhiễm thủy đậu, tuy nhiên cần tiêm vaccine ngừa thủy đậu.Chỉ số IgG dương tính hoặc âm tính, IgM dương tính: cơ thể đang nhiễm bệnh thủy đậu, zona cần thực hiện các biện pháp điều trị ngay lập tức và tránh để lại các biến chứng.Kết quả xét nghiệm huyết thanh tìm kháng thể rất quan trọng đối với phụ nữ mang thai trong việc quyết định tiêm ngừa vaccine thủy đậu phòng tránh nhiễm bệnh và ngăn ngừa để lại dị tật cho thai nhi.2.2 Xét nghiệm soi tươi tìm tế bàoĐể thực hiện xét nghiệm soi tươi tìm tế bào trước hết phải lấy được bệnh phẩm từ:Bọng nước xuất hiện trên da: Mẫu bệnh phẩm phải được lấy từ bọng nước mới mọc, lật mái bọng nước, sau đó thấm dịch và nạo bằng một con dao y tế.Vết loét tổn thương: dùng dao nạo đáy vết loét trên cơ thể người bệnh.Tổn thương nang: sử dụng bơm kim tiêm chọc hút.Tổn thương u bề mặt tương đối lành: sử dụng dao rạch u bề mặt vừa phải, nạo hai mép vết thương.Sau đó phết bệnh phẩm đã lấy được lên lam kính rồi để khô tự nhiên và cố định lại bằng cồn. Sau đó nhuộm Giemsa bằng cách pha loãng Giemsa với nước cất theo tỷ lệ 1:10. Phủ giemsa lên lam kính và giữ trong 15 phút. Sau đó, rửa sạch bằng nước và quan sát lam kính dưới kính hiển vi. Màu sắc của hạt nhân màu có thể thay đổi từ màu đỏ tím, xanh sang màu hồng. Tế bào chất nhuộm có màu hơi xanh.Kết quả xét nghiệm soi tươi tìm tế bào tzanck như sau:Tế bào gai lệch hình: là các tế bào biểu mô có kích thước lớn, nhân to tròn chiếm gần 2/3 tế bào, hình tròn, viền màng tế bào và viền nhân nhìn rõ, nguyên sinh chất của tế bào bắt màu bazơ, tạo thành vòng sáng halo quanh nhân.Tế bào đa nhân khổng lồ: Các tế bào đa nhân có kích thước rất lớn, viền bào tương đối mịn, nhân hợp bào (do nhiều nhân tế bào biểu mô hợp nhất).     Xét nghiệm bệnh thủy đậu sử dụng mẫu bệnh phẩm chính là mẫu máu