Viêm dây thần kinh tiền đình: Nguyên nhân, triệu chứng, phòng ngừa
06/07/2023

Viêm dây thần kinh tiền đình được phân loại là một hội chứng tiền đình cấp tính, giống như chứng đau nửa đầu tiền đình, bệnh đa xơ cứng và đột quỵ.
 Viêm dây thần kinh tiền đình được cho là kết quả của tình trạng viêm phần tiền đình của dây thần kinh số 8. Dấu hiệu bệnh điển hình là chóng mặt, buồn nôn và mất thăng bằng trong dáng đi. Đây được coi là một tình trạng lành tính, thường kéo dài vài ngày, nhưng có thể mất vài tuần đến vài tháng để tất cả các triệu chứng tiền đình được ổn định hoàn toàn.
 Tỷ lệ mắc bệnh viêm dây thần kinh tiền đình hàng năm đã được báo cáo khoảng từ 3,5-15,5% trên 100.000 người. Và khoảng 4-9,8% bệnh nhân người lớn và 3,3% bệnh nhân trẻ em được điều trị chứng rối loạn tiền đình cấp tính một bên. Mặc dù viêm dây thần kinh tiền đình đã được báo cáo xảy ra ở phụ nữ nhiều hơn nam giới, nhưng không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ mắc bệnh giữa nam và nữ. Viêm dây thần kinh tiền đình xảy ra chủ yếu ở những bệnh nhân từ 30-60 tuổi, đặc biệt thường gặp ở những người từ 40-50 tuổi.
 Mục lụcViêm dây thần kinh tiền đình là gì?Triệu chứng viêm dây thần kinh tiền đìnhNguyên nhân viêm dây thần kinh tiền đình1. Nhiễm virus2. Thiếu máu cục bộChẩn đoán viêm dây thần kinh tiền đình1. Xung động đầu2. Rung giật nhãn cầu3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)Điều trị viêm dây thần kinh tiền đình1. Điều trị bằng thuốc2. Liệu pháp phục hồi chức năng tiền đìnhCách phòng ngừa viêm dây thần kinh tiền đình1. Tiêm vắc xin cúm2. Tránh mắc bệnh thiếu máu cục bộ của động mạch tiền đìnhCác thắc mắc thường gặp1. Khi nào cần gặp bác sĩ?2. Viêm dây thần kinh tiền đình có lây không?3. Viêm dây thần kinh tiền đình kéo dài bao lâu?4. Viêm dây thần kinh tiền đình có biến chứng nguy hiểm nào?Viêm dây thần kinh tiền đình là gì?
 Viêm dây thần kinh tiền đình là một chứng rối loạn đặc trưng bởi một cơn chóng mặt dữ dội đột ngột (cảm giác sau khi di chuyển hoặc quay cuồng) do viêm dây thần kinh tiền đình, nhánh của dây thần kinh số 8 giúp kiểm soát sự thăng bằng.
 Viêm dây thần kinh tiền đình được phân loại là một hội chứng tiền đình cấp tính. Tức là chỉ có viêm dây thần kinh tiền đình cấp tính chứ không có viêm dây thần kinh tiền đình mạn tính.
 Triệu chứng viêm dây thần kinh tiền đình
 Biểu hiện điển hình của viêm dây thần kinh tiền đình thường khởi phát cấp tính như sau:
 Chóng mặt;
 Buồn nôn;
 Nôn mửa;
 Mất thăng bằng;
 Các triệu chứng trong viêm dây thần kinh tiền đình thường không đổi, trái ngược với các triệu chứng từng đợt của các nguyên nhân ngoại biên khác như bệnh BPPV hoặc bệnh Meniere;
 Các triệu chứng trở nên nặng hơn khi cử động đầu, thay đổi tư thế;
 Các triệu chứng thường phát triển trong vài giờ, đạt đỉnh điểm trong vòng 24-48 giờ đầu tiên và thường kéo dài vài ngày trước khi tự khỏi mà không cần can thiệp;
 Bệnh nhân có thể được ghi nhận mắc một đợt bệnh do virus trước đó hoặc cùng lúc.
 Ngoài ra, người bệnh còn có thể gặp phải các triệu chứng không đặc hiệu và rất dễ nhầm lẫn với các triệu chứng của các bệnh lý khác như:
 Thay đổi thị giác;
 Thay đổi cảm giác cơ thể;
 Suy nhược;
 Rối loạn vận ngôn;
 Rối loạn phối hợp hoặc không thể đi lại.
 Nguyên nhân viêm dây thần kinh tiền đình
 Nguyên nhân chính xác của viêm dây thần kinh tiền đình vẫn chưa được biết rõ. Tuy nhiên, nhiễm virus dây thần kinh tiền đình hoặc thiếu máu cục bộ của động mạch tiền đình trước được cho là nguyên nhân gây viêm dây thần kinh tiền đình. Ngoài ra, các nghiên cứu gần đây về cơ chế qua trung gian miễn dịch là nguyên nhân gây viêm dây thần kinh tiền đình cũng đã được báo cáo.(1)
 1. Nhiễm virus
 Liên quan đến nhiễm virus của dây thần kinh tiền đình, người ta cho rằng virus gây nhiễm trùng đường hô hấp trên, chẳng hạn như virus cúm, Adenovirus, virus Herpes simplex, Cytomegalovirus, virus Epstein-Barr và virus Parainfluenza có liên quan đến viêm dây thần kinh tiền đình.
 Nhiễm virus trước đó hoặc đồng thời ở đường hô hấp trên xảy ra ở 43-46% trường hợp viêm dây thần kinh tiền đình. Trong số đó, virus Herpes simplex type 1 là nguyên nhân phổ biến nhất gây nhiễm virus dây thần kinh tiền đình và hạch.
 2. Thiếu máu cục bộ
 Do thiếu máu cục bộ của động mạch tiền đình trước, phản ứng viêm của các tế bào đơn nhân trong máu ngoại biên, tỷ lệ bạch cầu đơn nhân và đại thực bào dương tính với CD40 tăng đáng kể ở những bệnh nhân bị viêm dây thần kinh tiền đình so với những người khỏe mạnh.
 Sự kích hoạt phản ứng viêm của các tế bào đơn nhân máu ngoại biên, bạch cầu đơn nhân dương tính với CD40, đại thực bào dương tính với CD40 và các cytokine như yếu tố hoại tử khối u alpha, phân tử kết dính tế bào và cyclooxygenase 2, dẫn đến giảm tưới máu vi mạch của cơ quan tiền đình do tăng các biến cố huyết khối, gây mất chức năng của cơ quan tiền đình thứ phát do giảm tưới máu và/hoặc nhồi máu.
 Viêm dây thần kinh tiền đình xảy ra chủ yếu ở dây thần kinh tiền đình trên, chi phối ống bán khuyên trước, ống bán khuyên ngang và túi nội dịch, hơn là dây thần kinh tiền đình dưới.
 Phù nề do nhiễm virus hoặc thiếu máu cục bộ chủ yếu xảy ra ở dây thần kinh tiền đình trên do sự khác biệt về mặt giải phẫu giữa dây thần kinh tiền đình trên và dưới. Ống xương của dây thần kinh tiền đình trên và tiểu động mạch là một đoạn tương đối hẹp hơn và dài hơn so với ống xương của dây thần kinh tiền đình dưới.
 Về các cơ chế qua trung gian miễn dịch, sự mất cân bằng miễn dịch giữa các tế bào T-helper và T-suppressor có liên quan đến viêm dây thần kinh tiền đình, tương tự như bệnh đa xơ cứng.
 Nhiễm các loại virus như Epstein-Barr là một trong những nguyên nhân gây viêm dây thần kinh tiền đình
 Chẩn đoán viêm dây thần kinh tiền đình
 Bệnh nhân bị viêm dây thần kinh tiền đình sẽ được khám Tai Mũi Họng và Nội thần kinh. Bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân chính của chứng chóng mặt để đảm bảo đánh giá chính xác bệnh.
 Nguyên nhân trung ương của chóng mặt thường là các triệu chứng liên tục cùng với sự mất ổn định thân thể, dáng đi không vững, rối loạn vận ngôn và các triệu chứng thần kinh khu trú khác. Các triệu chứng có tính chất từng đợt chỉ ra các nguyên nhân ngoại biên phổ biến hơn như bệnh chóng mặt tư thế lành tính và bệnh Meniere.
 Các phát hiện khác phù hợp với các nguyên nhân ngoại biên của chóng mặt như viêm dây thần kinh tiền đình, bao gồm kiểm tra HINTs âm tính. Bài kiểm tra gợi ý bao gồm 3 thành phần: Xung động đầu, Rung giật nhãn cầu và Kiểm tra độ lệch mắt. Phương pháp này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao (99% và 96%) để phân biệt chóng mặt ngoại biên với chóng mặt trung ương ở những bệnh nhân có hội chứng tiền đình cấp tính khi được thực hiện chính xác bởi bác sĩ giàu kinh nghiệm.
 1. Xung động đầu
 Bệnh nhân ngồi đối mặt với bác sĩ. Vị trí đầu nghiêng khoảng 20 độ sang trái và phải so với đường giữa, sau đó bác sĩ sẽ nhanh chóng quay đầu về phía đường giữa. Sau đó, bác sĩ sẽ kiểm tra xem liệu bệnh nhân có thể tập trung nhìn vào bác sĩ hay không.
 Nếu mắt của bệnh nhân không thể tập trung vào bác sĩ trong quá trình thực hiện, thì có nghĩa mắt của họ sẽ được ghi nhận là lệch về phía đường giữa. Khi có hiện tượng saccade, kiểm tra này được coi là dương tính và chỉ ra nguyên nhân nằm ở ngoại biên như viêm dây thần kinh tiền đình.
 Nếu có một sự điều chỉnh theo cả hai hướng, điều này đáng lo ngại đối với một bệnh lý tiền đình trung ương. Khi bệnh nhân có thể cố định vào mũi của bác sĩ trong toàn bộ thao tác, kiểm tra được coi là âm tính và chỉ ra nguyên nhân nằm ở trung ương.
 2. Rung giật nhãn cầu
 Đây là một công cụ kiểm tra, có thể gợi ý để chẩn đoán. Điều quan trọng cần lưu ý là việc đặt tên rung giật nhãn cầu là để chỉ hướng của thành phần nhanh. Rung giật nhãn cầu tuân theo một quy luật gọi là định luật Alexander, quy định rằng cường độ rung giật nhãn cầu tăng lên khi bệnh nhân nhìn về hướng của giai đoạn nhanh.
 Giai đoạn chậm rung giật nhãn cầu đập về phía tổn thương. Rung giật nhãn cầu tự phát (khi bệnh nhân nhìn thẳng về phía trước mà không cố định) được xác định là âm tính (ngoại biên) nếu nó được mô tả là đập ngang hoặc xoắn ngang và là một hướng (pha nhanh đập về một hướng bất kể hướng nhìn, bệnh nhân nhìn sang trái hoặc phải).
 Chóng mặt được quan sát theo chiều dọc và hoặc hai chiều được coi là một phát hiện tích cực và chỉ ra nguyên nhân nằm ở tiền đình trung ương.
 Kiểm tra độ lệch mắt
 Được thực hiện trong tư thế bệnh nhân đối mặt với bác sĩ. Sau đó, bác sĩ sẽ dùng tay che và mở từng mắt của bệnh nhân trong khi bệnh nhân cố gắng tập trung vào bác sĩ.
 Bất kỳ sai lệch nào của một bên mắt trong khi nó bị che, sau đó được điều chỉnh sau khi mắt mở ra, được coi là kiểm tra dương tính hoặc bất thường sẽ chỉ ra nguyên nhân nằm ở tiền đình trung ương. Bệnh nhân bị viêm dây thần kinh tiền đình có thể duy trì sự liên kết mắt đối xứng mà không bị lệch trong toàn bộ quá trình khám.
 Bài kiểm tra Xung động đầu, Rung giật nhãn cầu và Kiểm tra độ lệch mắt để chẩn đoán viêm dây thần kinh tiền đình.
 3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)
 Chụp cộng hưởng từ đầu có hoặc không tiêm chất gadolinium nên được thực hiện nếu nghi ngờ các tổn thương nguy hiểm trong não như khối u, nhồi máu, xuất huyết não.
 Điều trị viêm dây thần kinh tiền đình
 Nhiều phương pháp điều trị viêm dây thần kinh tiền đình đã được báo cáo, phần lớn có thể được chia thành điều trị triệu chứng, điều trị bằng thuốc đặc hiệu và điều trị phục hồi chức năng tiền đình.(2)
 Liệu pháp triệu chứng giải thích chi tiết nguyên nhân, phương pháp điều trị và tiên lượng của bệnh viêm dây thần kinh tiền đình cho bệnh nhân. Người bệnh cũng cần được hỗ trợ tâm lý rằng viêm dây thần kinh tiền đình có thể diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn.
 Bệnh nhân cần được đảm bảo trong tư thế thoải mái nhất và không xảy ra tổn thương thứ cấp do ngã.
 Trong giai đoạn cấp tính của viêm dây thần kinh tiền đình, các triệu chứng buồn nôn và nôn rất phổ biến. Do đó, nếu việc ăn uống khó khăn, người bệnh cần chế độ ăn thích hợp như thức ăn lỏng dễ tiêu hóa, nên dùng thuốc ức chế tiền đình và thuốc chống nôn.
 1. Điều trị bằng thuốc
 Thuốc ức chế tiền đình có tác dụng giảm chóng mặt, buồn nôn, nôn. Mặc dù cơ chế hoạt động chính xác của thuốc ức chế tiền đình vẫn chưa rõ ràng, nhưng chúng hoạt động ở cấp độ của các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến việc truyền xung động từ các tế bào thần kinh tiền đình sơ cấp đến thứ cấp và duy trì trương lực trong nhân tiền đình.
 Chúng cũng tác động lên các khu vực của hệ thống thần kinh kiểm soát nôn ói, bao gồm các thành phần trung ương gây nôn của não và các thành phần ngoại biên trong đường tiêu hóa.
 1.1 Thuốc ức chế tiền đình đường uống
 Thuốc kháng histamin;
 Thuốc kháng cholinergic;
 Thuốc kháng dopaminergic;
 Chất chủ vận thụ thể axit γ-aminobutyric;
 Thuốc chẹn kênh canxi.
 1.2 Thuốc chống nôn đường uống
 Thuốc kháng dopaminergic;
 Chất đối kháng thụ thể serotonin.
 1.3 Thuốc tiêm tĩnh mạch
 Trong giai đoạn cấp tính của viêm dây thần kinh tiền đình, thuốc ức chế tiền đình và thuốc chống nôn tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch có thể được sử dụng ngăn buồn nôn nặng và giảm nhu động dạ dày.
 Phản ứng rõ ràng phụ thuộc vào liều lượng. Do đó, nếu liều ban đầu không hiệu quả, nên dùng liều cao hơn. Tuy nhiên, hầu hết các thuốc ức chế tiền đình đều có thể có tác dụng an thần. Vì vậy, người bệnh không nên sử dụng thuốc khi đang tham gia vào các hoạt động đòi hỏi sự tỉnh táo cao như lái xe, vận hành máy móc hoặc tham gia các hoạt động thể thao. Việc sử dụng lâu dài thuốc ức chế tiền đình cần thận trọng trong khi theo dõi tiến trình phục hồi của bệnh. Bởi vì lạm dụng thuốc này có thể làm chậm quá trình bù trừ trung ương của viêm dây thần kinh tiền đình.
 1.4 Liệu pháp steroid
 Về điều trị bằng thuốc cụ thể, liệu pháp steroid có thể làm giảm tình trạng chóng mặt và thúc đẩy bù trừ tiền đình trong viêm dây thần kinh tiền đình. Methylprednisolone hiệu quả hơn nhiều so với giả dược trong việc giảm các triệu chứng chóng mặt ở bệnh nhân chóng mặt tiền đình cấp tính. Điều trị sớm viêm dây thần kinh tiền đình cấp tính với liều cao glucocorticoid sẽ đẩy nhanh và cải thiện quá trình phục hồi chức năng tiền đình.
 1.5 Liệu pháp kháng virus
 Liệu pháp kháng virus dựa trên nguyên nhân nhiễm virus viêm dây thần kinh tiền đình cũng đã được báo cáo. Tuy nhiên, sử dụng thuốc kháng virus đơn lẻ hoặc kết hợp với steroid không có tác dụng điều trị viêm dây thần kinh tiền đình.
 Ngoài ra, liệu pháp giãn mạch dựa trên nguyên nhân thiếu máu cục bộ của viêm dây thần kinh tiền đình vẫn chưa được chứng minh là có tác dụng điều trị trong viêm dây thần kinh tiền đình
 2. Liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình
 Mục tiêu của phương pháp này là cải thiện chứng chóng mặt, nhìn ổn định, giữ thăng bằng và các hoạt động sinh hoạt hàng ngày thông qua bù trừ tiền đình và phục hồi chức năng tiền đình.
 Bù trừ tiền đình có thể được chia thành bù tĩnh và bù động. Sự bù tĩnh thường được cho là do sự khôi phục tính đối xứng trong tốc độ phóng điện lúc nghỉ của các tế bào thần kinh thứ cấp ở hai bên của thân não. Việc tái cân bằng các chất thải khi nghỉ ngơi trong nhân tiền đình có thể liên quan đến việc giảm hiệu quả của cả hai thụ thể axit γ-aminobutyric loại A và loại B và tăng tính dễ bị kích thích của tế bào thần kinh ở bên bị tổn thương.
 Bù động đề cập đến việc bù các phản xạ tiền đình được kích hoạt bằng chuyển động và bao gồm sự thích nghi, thói quen và sự thay thế. Kết quả đạt được sẽ thông qua các bài tập phục hồi chức năng tiền đình an toàn, hiệu quả điều trị cao và tiết kiệm chi phí cho bệnh nhân viêm dây thần kinh tiền đình.
 Các bài tập phục hồi chức năng tiền đình:
 Các bài tập thích ứng;
 Bài tập thói quen;
 Bài tập cân bằng và dáng đi;
 Các bài tập điều hòa chung.
 Các bài tập tiền đình đẩy nhanh đáng kể quá trình bù trừ tiền đình ở bệnh nhân viêm dây thần kinh tiền đình cấp tính. Các bài tập thăng bằng và dáng đi làm giảm đáng kể thời gian cần thiết để bù đắp tiền đình.
 Bệnh nhân nên tập luyện chuyển động mắt, chuyển động đầu, chuyển động theo mục tiêu, đi bộ để khôi phục kiểm soát tư thế và thăng bằng càng sớm càng tốt. Bệnh nhân viêm dây thần kinh tiền đình nên tập thể dục 3 lần mỗi ngày, mỗi lần ít nhất 30 phút .
 Cách phòng ngừa viêm dây thần kinh tiền đình
 Phòng ngừa viêm dây thần kinh tiền đình chủ yếu là làm cách nào để không có sự hiện diện của các yếu tố gây bệnh.
 1. Tiêm vắc xin cúm
 Theo đó, tiêm vắc xin phòng ngừa các loại virus nguy cơ gây viêm dây thần kinh tiền đình như: virus cúm, virus Herpes simplex, Adenovirus, Cytomegalovirus, Parainfluenza và Epstein-Barr là biện pháp tốt nhất để tránh bị nhiễm bệnh.
 Ngoài ra, nên đeo khẩu trang khi ra khỏi nhà và rửa tay bằng xà bông sát khuẩn thường xuyên, không đến nơi đông người trong thời điểm bùng phát dịch bệnh.
 Tiêm vắc xin phòng cúm giúp phòng ngừa viêm dây thần kinh tiền đình. Ảnh VNVC
 2. Tránh mắc bệnh thiếu máu cục bộ của động mạch tiền đình
 Lối sống lành mạnh, nói không với rượu bia, thuốc lá, không tiêu thụ các thực phẩm công nghiệp nhiều chất béo, cholesterol… có thể góp phần phòng ngừa bệnh thiếu máu cục bộ, một nguyên nhân gây viêm dây thần kinh tiền đình.
 Ngoài ra, cần tránh các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp để phòng ngừa bệnh thiếu máu cục bộ có thể dẫn đến viêm dây thần kinh tiền đình.
 Các thắc mắc thường gặp
 1. Khi nào cần gặp bác sĩ?
 Bất cứ khi nào có các triệu chứng chóng mặt kéo dài quá 1 tuần, cảm giác nôn và buồn nôn, người bệnh cần đến khám với bác sĩ Tai Mũi Họng để tìm ra nguyên nhân chính xác.
 Chóng mặt do viêm dây thần kinh tiền đình rất khó phân biệt với các loại bệnh lý khác, vì vậy người bệnh cần được chẩn đoán với các kiểm tra chuyên sâu để loại trừ nguyên nhân, tránh chẩn đoán sai dẫn đến điều trị không hiệu quả.
 2. Viêm dây thần kinh tiền đình có lây không?
 Bản thân viêm dây thần kinh tiền đình không phải là một bệnh lây truyền nhưng nếu có nguyên nhân từ việc lây nhiễm virus, thì virus có thể trở thành nguồn lây nhiễm từ người bệnh ra cộng đồng.
 3. Viêm dây thần kinh tiền đình kéo dài bao lâu?
 Về tiên lượng, hầu hết bệnh nhân viêm dây thần kinh tiền đình đều gặp triệu chứng chóng mặt tự phát bán cấp hoặc cấp tính nặng dần trong vài giờ và đạt đến đỉnh điểm trong ngày đầu tiên. Tình trạng chóng mặt sẽ cải thiện rõ rệt trong vòng 3-5 ngày đầu, với các triệu chứng còn lại dần dần hồi phục trong những tuần tiếp theo.
 Các triệu chứng và dấu hiệu của sự mất cân bằng tiền đình tĩnh, chẳng hạn như rung giật nhãn cầu tự phát, xoắn mắt và nghiêng thị giác theo chiều dọc do chấn thương, hầu hết được giải quyết sau 3 tháng kể từ khi bắt đầu bị viêm dây thần kinh tiền đình. Trong khi các dấu hiệu của sự mất cân bằng tiền đình động, chẳng hạn như sự điều chỉnh của dây thần kinh tiền đình, kiểm tra xung động đầu, rung giật nhãn cầu do lắc đầu, triệu chứng vẫn còn hơn 1 năm ở hơn 30% bệnh nhân bị viêm dây thần kinh tiền đình.
 Sự mất thăng bằng dai dẳng mà một số bệnh nhân gặp phải sau viêm dây thần kinh tiền đình cấp tính có thể do nhiều yếu tố, bao gồm bù trừ trung ương không đầy đủ, phục hồi ngoại biên không hoàn toàn và các đặc điểm tâm sinh lý. Viêm dây thần kinh tiền đình được ghi nhận tái phát ở khoảng 2-11% trường hợp.
 4. Viêm dây thần kinh tiền đình có biến chứng nguy hiểm nào?
 Hai biến chứng quan trọng liên quan đến viêm dây thần kinh tiền đình là chóng mặt kịch phát tư thế lành tính (BPPV) và chóng mặt cảm giác tư thế kéo dài (PPPD).
 Cơn chóng mặt dẫn đến nguy cơ té ngã và tai nạn giao thông, điều này gây nguy hiểm cho người bệnh.
 Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị các bệnh lý tiền đình tại Trung tâm Tai Mũi Họng, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quý khách có thể liên hệ:
 Viêm dây thần kinh tiền đình với các triệu chứng tiền đình nặng kéo dài vài ngày, sau đó các triệu chứng giảm dần. Hiếm khi bệnh kéo dài hơn vài tuần. Nếu bệnh không cải thiện, người bệnh cần thăm khám với bác sĩ để được kiểm tra chuyên sâu, xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.