Kế hoạch hành động cho người bệnh hen phế quản

Bài viết được viết bởi Bác sĩ Trần Thị Diễm Trang - Bác sĩ Nội hô hấp - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Hen phế quản là bệnh lý mạn tính và thường gặp ở rất nhiều đối tượng. Việc chủ động nên kế hoạch sẽ giúp người bệnh kiểm soát và đưa ra hướng điều trị bệnh hiệu quả cũng như giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.
 1. Nhận biết những dấu hiệu đầu tiên của cơn hen suyễn
 1.1 Trước khi cơn suyễn xảy đến đều có triệu chứng báo độngBệnh nhân có những dấu hiệu nhỏ trước khi có cơn suyễn thật. Những dấu hiệu này khác nhau tùy người, nhưng ít khi thay đổi ở mỗi người. Những triệu chứng nhỏ mà người bị hen có thể gặp như:HoMệtNgứa mắt, chảy nước mắtChảy nước mũiNgứa họng, đau họngHắt hơiNhức đầuTrẻ em có hành vi thay đổiSắc mặt thay đổiQuầng thâm quanh mắtLưu lượng đỉnh thở ra giảm điBệnh nhân cần phân biệt và nhận ra những dấu hiệu này. Tùy trường hợp nặng nhẹ mà người bệnh có thể sẽ hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh, theo dõi lưu lượng đỉnh, hoặc cả hai.1.2 Dấu hiệu phải nghĩ đến bệnh suyễnMột vài dấu hiệu phổ biến mà bạn cần nghĩ đến hen phế quản gồm:HoKhó thởKhò khèNặng ngực
 Triệu chứng ho đôi khi bị nhầm lẫn xem như không liên quan gì đến suyễn. Ho của người bị suyễn là ho khan, từng cơn, xảy ra lúc nửa đêm hoặc khi gắng sức. Có khi ho xảy ra ban ngày, ho có đờm, không liên quan đến yếu tố khởi phát nào rõ rệt cả. Không nhận ra ho là triệu chứng suyễn dễ dẫn đến chẩn đoán là viêm phế quản và dùng các loại kháng sinh hoàn toàn không hiệu quả gì đối với hen suyễn. Nếu có ho dai dẳng nhiều đợt, ho mãn tính, dù có kèm theo khò khè, khó thở hay không, cũng cần đi khám để tìm bệnh suyễn.Khó thở nhiều khi chỉ “thấy được” khi gắng sức. Trong cơn suyễn bệnh nhân khó thở là do các phế quản bị co thắt lại. Ta có thể nghe được tiếng rít trong lồng ngực. Tiếng rít đó là do không khí di chuyển trong các phế quản đã bị chít hẹp lại. Khó thở có thể kéo dài vài phút đến vài tiếng rồi chuyển thành một kiểu “viêm phế quản” với triệu chứng ho ra đờm trong vài ngày. Có một số bệnh nhân lại không cảm nhận được tình trạng tắc nghẽn trong phế quản của họ. Ở những bệnh nhân này việc đo lưu lượng đỉnh có thể giúp phát hiện sự xuất hiện của cơn suyễn, khi có cơn suyễn, lưu lượng đỉnh sẽ giảm đi.     Khó thở nặng ngực là một trong các dấu hiệu của hen phế quản  2. Đánh giá độ nặng của cơn suyễn
 Một cơn hen phế quản có thể nặng ngay từ đầu (sau vài phút) hoặc tiến triển vài ngày rồi mới nặng lên. Có 3 tiêu chuẩn cho phép đánh giá độ nặng của cơn suyễn:Mức độ khó thởSự đáp ứng với thuốc giãn phế quảnTrị số của lưu lượng đỉnh, nếu đo đượcMức độ khó thở được đánh giá theo 2 cách: khả năng thực hiện gắng sức thể lực, hoặc khả năng nói hết một câu mà không cần phải thở lấy hơi thêm.Ở trẻ con, cổ bị lõm khi hít vào là dấu hiệu nặng. Ở trẻ sơ sinh, gắng sức chính là lúc bú. Trẻ nhũ nhi nào có thể bú mà không mệt thì không có khó thở nhiều.Cần phải đánh giá hiệu quả của điều trị cơn suyễn trên triệu chứng khó thở và trị số của lưu lượng đỉnh (nếu đo được). Dấu hiệu của cơn suyễn nặng (hoặc sẽ thành nặng) chính là điều trị mà không thấy hiệu quả.
 3. Biết quản lý cơn hen suyễn
 Bạn có thể tham khảo sơ đồ xử trí sau đây tùy theo cường độ của cơn suyễn:3.1 Cơn nhẹ hoặc vừa khi có đầy đủ những tiêu chuẩn sauHo, khò khè, khó thở chỉ có khi hoạt động, không có lúc nghỉ ngơi. Bệnh nhân ngủ yên giấc. Dùng thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh thấy khỏe nhiều.Đo lưu lượng đỉnh thấy có trị số trên 50% mức bình thường và tăng lên trên 80% sau khi hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh.Xử trí: Trong trường hợp này bệnh nhân có thể hít ngay 1-2 hơi thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh, có thể hít thêm sau vài phút nếu thấy chưa đỡ.Nếu thấy đã hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh như thế mà triệu chứng khó thở không hết hoặc lại nặng thêm lên thì theo hướng dẫn cho trường hợp nặng. Trong trường hợp lo lắng cần đến bệnh viện để được kiểm tra kịp thời.3.2 Cơn nặng (1 tiêu chuẩn cũng đủ)Khó thở không giảm hoặc nặng thêm lên dù đã hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanhKhó thở ngay cả khi nghỉ ngơiKhông thể nào nói hết câu mà không thở lấy hơi thêmỞ trẻ nhũ nhi: không thể bú mà không thở lấy hơiLưu lượng đỉnh thở ra đo thấy dưới 50% mức bình thường và không tăng nhanh lên 80% sau khi hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanhXử trí: Gọi bác sĩ hay đi bệnh viện ngay. Trong khi chờ đợi, nhanh chóng tăng cường điều trị, nhất là uống ngay corticoid theo hướng dẫn của Bác sĩ và lại hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh.
 3.3 Cơn rất nặng (1 tiêu chuẩn cũng đủ)Lưu lượng đỉnh đo được thấy dưới 33% mức bình thường và không tăng nhanh lên 80% sau khi hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh.Môi tímToát mồ hôiTri giác lú lẫnKiệt sức, không thể ngồi, không thể nói nổi.Xử trí: Gọi xe đi cấp cứu ngay. Trong khi chờ đợi, nhanh chóng tăng cường điều trị, nhất là uống ngay corticoid theo hướng dẫn của bác sĩ và lại hít thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh.     Hen phế quản được chia thành nhiều cấp độ khác nhau