Niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản và các bệnh lý liên quan

Bài viết bởi Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ phần lớn được coi là không có triệu chứng hoặc tương đối không quan trọng. Gần đây, ngày càng nhiều các triệu chứng được ghi nhận có liên quan đến những tổn thương thực quản này, khiến chúng trở thành một chủ đề gây tranh cãi.
 1. Thực quản là gì? Thực quản nằm ở đâu?
 Thực quản là đoạn đầu của ống tiêu hóa dẫn thức ăn từ hầu đến dạ dày, dài khoảng 25cm, tương đối di động, dính với các tạng xung quanh bằng các cấu trúc lỏng lẻo, có hình dẹt vì các thành áp sát vào nhau và có hình ống khi nuốt thức ăn. Phía trên thực quản nối với hầu ngang mức đốt sống cổ 6, phía dưới thông dạ dày ở tâm vị, ngang mức đốt sống ngực 10. Thực quản nằm ở phía sau khí quản, đi xuống vùng trung thất sau, nằm ở phía sau tim và trước động mạch chủ ngực, xuyên qua cơ hoành vào ổ bụng, nối với dạ dày.
 2. Cấu tạo của thực quản
 Về phương diện giải phẫu học, thực quản dài khoảng 25 cm và tại chỗ hẹp nhất có đường kính là khoảng 1,5 cm được chia làm 3 đoạn: đoạn cổ; đoạn ngực và đoạn bụng. Lòng thực quản cũng có ba chỗ hẹp: chỗ nối tiếp với hầu ngang mức sụn nhẫn; ngang mức cung động mạch chủ và phế quản gốc trái; lỗ tâm vị.Đoạn cổ: dài khoảng 3cm, thức ăn sẽ chạy trên khí quản và sau đó đến 1/3 của đoạn cổ thì thức ăn chếch sang phía bên trái và xuống dưới để chạy song song với khí quản rồi tiếp tục chui qua cửa vào sau ngực để vào đoạn ngực.Đoạn ngực: dài khoảng 20cm, thức ăn chạy vào đoạn ngực sẽ tiếp tục xuyên qua cơ hoành để vào đoạn bụng.Đoạn bụng: dài khoảng 2cm, thức ăn đã tới được đoạn bụng thì qua lỗ tâm vị xuống dạ dày.     Cấu tạo các đoạn của thực quản – thực quản cổ là đoạn nối tiếp của vùng hầu họng  3. Niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản là gì?
 Các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ (cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ ) là một vùng niêm mạc được bao bọc xung quanh có màu hồng cá hồi, kích thước thay đổi và hình bầu dục, tròn hoặc thậm chí có hình dạng bản đồ. Nó thường được quan sát thấy trong quá trình đánh giá nội soi của thực quản cổ. Cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể có bề mặt nhẵn hoặc bề mặt hơi nhô lên hoặc lõm xuống với các đường bờ đều hoặc không đều. Hiếm khi, cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể xuất hiện như một tổn thương lồi hoặc đa polyp. Các tổn thương nhỏ có thể được bao phủ bởi biểu mô vảy và hiện diện mà không có những thay đổi rõ ràng ở niêm mạc thực quản bên trên.
 4. Tình hình chẩn đoán bệnh lý này hiện nay
 Các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ phần lớn được coi là không có triệu chứng hoặc tương đối không quan trọng. Gần đây, ngày càng nhiều các triệu chứng được ghi nhận có liên quan đến những tổn thương thực quản này, khiến chúng trở thành một chủ đề gây tranh cãi. Hiện nay, không có hướng dẫn tiêu chuẩn nào để quản lý các triệu chứng cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ của thực quản. Cụ thể, chẩn đoán tình trạng bệnh thông qua việc sử dụng thời gian rút ống soi dài hơn kết hợp với việc sử dụng thường quy nội soi quang học trong thực quản có thể hữu ích để khám phá thêm tầm quan trọng của các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ.
 5. Cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và các sang thương không phải u tân sinh kèm theo
 Mối liên quan của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ với thực quản Barrett và các tổn thương dạ dày như tổn thương viêm dạ dày liên kết do Helicobacter pylori ( H. Pylori ) đã được tranh luận qua nhiều nghiên cứu.5.1 Niêm mạc dạ dày lạc chỗ và thực quản BarrettCác kết quả mâu thuẫn về mối liên hệ giữa cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và thực quản Barrett chỉ ra rằng tương tác của chúng phần lớn là suy đoán. Tuy nhiên, mối liên hệ di truyền bệnh học giữa thực quản Barrett và cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể được tranh luận do sự giống nhau về mô miễn dịch của chúng, bao gồm sự biểu hiện của cùng một protein lõi mucin và các mẫu cytokeratin của chúng .Ngược lại, Feurle và cộng sự đánh giá của các mô hình nhuộm hóa mô miễn dịch nội tiết thần kinh của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và thực quản Barrett cho thấy chúng là các phần riêng biệt của một phổ phân biệt trước, với cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ đại diện cho giai đoạn phôi của niêm mạc dạ dày, trong khi các tế bào từ thực quản Barrett đại diện cho các tế bào nguyên thủy và đa năng hơn.
 5.2 H. pylori và niêm mạc dạ dày lạc chỗCũng có nhiều tranh cãi xung quanh mối liên quan được suy đoán của H. pylori với cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và viêm thực quản trào ngược. Một số tác giả đưa ra giả thuyết rằng có thể cần phải có sự trào ngược để H. pylori cư trú trong cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ.Tuy nhiên, có sự khác biệt trong tài liệu trong các kết luận về mối tương quan giữa H. Pylori và tỷ lệ mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Các nghiên cứu khác đưa ra giả thuyết rằng chứng khó tiêu, bao gồm cảm giác nuốt nghẹn, là do tình trạng viêm mãn tính do H. pylori sản xuất trong niêm mạc dạ dày của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ thực quản. Một báo cáo trường hợp cụ thể cho thấy rằng việc tiệt trừ H. pylori có thể cải thiện các triệu chứng ngoài dạ dày liên quan đến cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và dẫn đến những thay đổi mô bệnh học có lợi , điều này cho thấy rằng liệu pháp diệt H. pylori và H. pylori có thể có những tác dụng khác nhau ở bệnh nhân với cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ. Tuy nhiên, báo cáo này bị hạn chế bởi thực tế là bệnh nhân có cả vi khuẩn H. pylori ở dạ dày và thực quản . Do đó, không thể xác định liệu sự cải thiện cảm giác nuốt nghẹn và chứng ợ nóng có phải chỉ do diệt trừ H. pylori hay không.hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) thường được bao gồm trong điều trị.     Các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ thực quản trong (A) nội soi ánh sáng trắng và (B) nội soi sắc tố quang học (hình ảnh dải hẹp), ở một phụ nữ tuổi trung niên bị viêm dạ dày do nhiễm Helicobacter pylori và cảm giác nuốt nghẹn được cải thiện sau khi điều trị tiệt trừ.  Tài liệu tham khảoRaine CH. Ectopic gastric mucosa in the upper esophagus as a cause of dysphagia. Ann Otol Rhinol Laryngol. 1983;92:65-66. [PubMed] [DOI]Truong LD, Stroehlein JR, McKechnie JC. Gastric heterotopia of the proximal esophagus: a report of four cases detected by endoscopy and review of literature. Am J Gastroenterol. 1986;81:1162-1166. [PubMed]Akbayir N, Alkim C, Erdem L, Sökmen HM, Sungun A, Başak T, Turgut S, Mungan Z. Heterotopic gastric mucosa in the cervical esophagus (inlet patch): endoscopic prevalence, histological and clinical characteristics. J Gastroenterol Hepatol. 2004;19:891-896. [PubMed] [DOI]Borhan-Manesh F, Farnum JB. Incidence of heterotopic gastric mucosa in the upper oesophagus. Gut. 1991;32:968-972. [PubMed] [DOI]Tang P, McKinley MJ, Sporrer M, Kahn E. Inlet patch: prevalence, histologic type, and association with esophagitis, Barrett esophagus, and antritis. Arch Pathol Lab Med. 2004;128:444-447. [PubMed] [DOI]Adriana Ciocalteu, Petrica Popa, Issues and controversies in esophageal inlet patch, World J Gastroenterol. Aug 14, 2019; 25(30): 4061-4073