Gãy xương sườn: Nguyên nhân, triêu chứng, chẩn đoán và phòng ngừa
26/08/2022

Đa số các trường hợp gãy xương sườn đều có thể tự lành sau một đến hai tháng. Tình trạng này không nguy hiểm, nhưng các biến chứng phát sinh có thể gây tổn thương nội tạng.
 Mục lụcGãy xương sườn là gì?Nguyên nhân gãy xương sườnDấu hiệu xương sườn bị gãyPhương pháp chẩn đoánCác biến chứng có thể gặp phảiCác biến chứng ở phổiCác biến chứng khácĐiều trị bệnh như thế nào?1. Phẫu thuật2. Thuốc3. Tập vận động hô hấp4. Thay đổi thói quen sốngBiện pháp phòng ngừaGãy xương sườn là gì?
 Gãy xương sườn là khi xương sườn bị nứt, gãy lìa kèm di lệch ít hoặc nhiều, có thể do chấn thương hoặc do bệnh lý như u xương, loãng xương, viêm xương tủy xương… Gãy xương sườn do chấn thương thường gặp nhất ở Việt Nam. Gãy xương sườn có thể gãy đơn thuần hoặc có thể kèm các chấn thương tiềm tàng phức tạp khác như tổn thương tim, phổi, gan, lách, thận, thần kinh cơ, mạch máu lớn.. triệu chứng của gãy xương sườn tùy vào mức độ và thương tổn kèm theo có thể nhẹ hoặc nặng đến mức tử vong.(1)
 Tùy thuộc vào mức độ gãy xương sườn được phân thành các dạng khác nhau:
 Gãy xương hoàn toàn và gãy xương không hoàn toàn: diễn tả tình trạng xương bị mất tính liên tục hay chỉ nứt xương.
 Gãy xương kín và gãy xương hở: Gãy xương có tạo ra vết thương hở trên da hay không
 Gãy xương di lệch và gãy xương không di lệch: Các đầu xương gãy lệch hay không lệch nhau
 Đặc điểm đường gãy: Gãy ngang, gãy chéo, gãy xoắn, gãy cắm gân…
 Mỗi người có 12 cặp xương sườn (gồm 24 xương), chúng liên kết phía trước là xương ức, phía sau là cột sống tạo thành một khung xương vừa linh động vừa vững chãi. Khung xương sườn bảo vệ các cấu trúc trọng yếu của cơ thể như tim, phổi, mạch máu lớn. Ngoài nhiệm vụ nâng đỡ và bảo vệ một phần cơ thể, khung sườn còn có biên độ giãn nở lớn, tính năng này góp vai trò quan trọng hỗ trợ quá trình hô hấp nhất là khi gắng sức (cần thở nhanh, mạnh do nhu cầu oxy tăng cao).
 Khi xương sườn bị gãy, khung xương sẽ kém vững chắc, và đặc biệt là cảm giác đau do gãy xương sẽ hạn chế sự di động của khung xương dẫn đến nhiều biến chứng về phổi như xẹp phổi, viêm phổi. Ngoài ra, phần đầu xương hay mảnh xương sườn bị gãy có thể làm thủng hoặc rách các cơ quan nội tạng như phổi, gan, lách hay thậm chí đâm thủng các mạch máu lớn gây hậu quả khôn lường.
 Nguyên nhân gãy xương sườn
 Gãy xương sườn xảy ra khi xương sườn chịu một lực tác động đủ mạnh, gây gãy hoặc nứt xương, nó có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Nguyên nhân của gãy xương sườn rất đa dạng, có thể phân thành hai nhóm do chấn thương hoặc không do chấn thương:  (2)
 Chấn thương là nguyên nhân phổ biến nhất, có thể do té ngã từ sinh hoạt (thường thấy ở người già), tai nạn lao động, tai nạn giao thông, chấn thương thể thao, hoặc bị bạo hành gia đình, bạo hành trẻ em.
 Gãy xương do áp lực (stress fractures): do xương sườn chịu một lực mạnh lặp đi lặp lại trong thời gian dài, theo thời gian một vị trí có thể bị yếu hơn phần xương còn lại. Loại gãy do vi chấn thương này thường gặp ở những vận động viên luyện tập ở cường độ cao một kỹ thuật nào đó, thường gặp vận động viên chơi golf.
 Gãy xương sườn do được thực hiện hồi sức cấp cứu
 Gãy xương do bệnh lý: loãng xương, khối u xương ác tính, loạn sản xơ xương, viêm xương tủy xương… một vài vị trí xương có thể yếu, gãy dù với một lực chấn thương rất nhỏ hoặc tự gãy dù không có chấn thương.
 Ho dữ dội: thường gặp ở người cao tuổi nhất là người bị loãng xương và có bệnh phổi mạn tính.
 Ngoài ra một số tình huống khác cũng có thể gây gãy xương sườn như:
 Gãy xương sườn tự phát thường do ung thư di căn xương, có vài điểm trên xương quá yếu, tự gãy mà không cần tác động lực từ bên ngoài hoặc chịu tác lực chấn thương bình thường cũng gây gãy.
 Gãy xương sườn sau cấp cứu xoa bóp tim ngoài lồng ngực
 Dấu hiệu xương sườn bị gãy
 Những dấu hiệu gãy xương sườn thường gặp là đau tại vị trí gãy, cơn đau kéo dài, và đau nhiều hơn:
 Khi hít thở sâu, hắt hơi hoặc ho
 Khi cúi, gập người, vặn người, kéo hoặc đẩy vật nặng sẽ thấy đau tại các vị trí gãy
 Khi nằm nghiêng người về phía xương gãy
 Khi ấn vào vị trí gãy, hoặc vùng xương gãy.
 Đau tăng vào ban đêm hoặc sáng sớm (đặc biệt là vài ngày đầu sau khi xảy ra chấn thương)
 Ngoài ra, vì đau nên người bệnh sẽ cảm thấy khó thở, như hụt hơi thiếu oxy, do hạn chế hít thở, một số cảm giác khác như đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi,…
 Đặc biệt, nếu nhiều sườn liền kề gãy hơn 2 vị trí trên xương, sẽ tạo thành một “mảng sườn di động”, mảng sườn này sẽ mất kết dính với lồng ngực và chuyển động nghịch thường theo mỗi nhịp thở, tức là, lồi ra ngoài khi thở ra và lõm vô khi hít vào. Khi có mảng sườn di động, thường sẽ do lực chấn thương lớn, bệnh nhân có nguy cơ bị tổn thương các cơ quan bên dưới mảng sườn như dập phổi, rách phổi dẫn đến các biến chứng hô hấp nghiêm trọng. Hơn nữa, chuyển động nghịch thường của thành ngực cũng gây đau ngực, tăng công sức khi hít thở, và làm người bệnh khó hít sâu, do đó giảm trao đổi khí gây suy hô hấp tiến triển.
 Người bệnh cần đi khám ngay nếu có dấu hiệu gãy xương sườn kèm theo:
 Khó thở ngày càng tăng, không thể hít thở sâu
 Đau nặng ngực tăng dần, cảm giác bị đè ép giữa ngực.
 Ho có đờm hoặc ho ra máu
 Choáng váng, chóng mặt, yếu người
 Đau bụng
 Sốt
 Phương pháp chẩn đoán
 Có nhiều phương tiện hình ảnh học trực quan chẩn đoán được gãy xương sườn, các chẩn đoán hình ảnh này không chỉ phát hiện gãy xương mà còn có thể tìm thấy các thương tổn ở cơ quan khác như phổi, gan, thận, lách… bác sĩ có thể cho thực hiện những xét nghiệm cơ bản hoặc nâng cao để tìm và loại trừ các tổn thương phối hợp, như: (3)
 Chụp X quang: là phương tiện đầu tay để tìm gãy xương sườn vì sự nhanh chóng, đơn giản mà hiệu quả. Tuy nhiên không phải lúc nào Xquang cũng có thể nhìn thấy dễ dàng hình ảnh gãy xương, tuy nhiên X quang có thể dễ dàng phát hiện sớm các tổn thương của phổi như viêm xẹp phổi, tràn khí, hay dịch màng phổi. X quang đôi khi khó phát hiện hình ảnh xương bị nứt, rạn hay không di lệch nhiều.
 Siêu âm thành ngực và màng phổi: siêu âm là phương tiện đắt giá trong cấp cứu chấn thương vì nhanh, tiện lợi, rẻ tiền, có thể thực hiện tại giường và thực hiện lặp lại nhiều lần. Hình ảnh trên siêu âm đôi khi sẽ thấy được các vị trí gãy kín đáo của cung bên xương sườn mà X quang có thể bỏ lỡ, siêu âm còn có giá trị cao để phát hiện dịch/máu ở màng phổi, màng tim, dịch ổ bụng hay tràn khí màng phổi.
 Chụp cắt lớp vi tính: chụp CLVT có thể giải quyết phần lớn nhược điểm của Xquang và siêu âm với những gãy xương kín đáo không nhìn thấy được trên Xquang. Ngoài ra chụp CLVT còn phát hiện những tổn thương nhỏ lớn của nhiều cơ quan khác kèm theo.
 Chụp cộng hưởng từ (MRI): chụp cộng hưởng từ thường ít sử dụng trong chấn thương, tuy nhiên gãy xương nghi ngờ bệnh lý sẽ được sử dụng nhiều do có thể tìm thấy những thương tổn rất nhỏ của xương, phát hiện di căn xương hoặc mô mềm mà CLVT có thể bỏ qua.
 Chụp xạ hình xương: kỹ thuật này đặc biệt có giá trị ở những trường hợp gãy xương do chấn thương lặp đi lặp lại như ho kéo dài, gãy xương do áp lực…
 Các biến chứng có thể gặp phải
 Các đầu gai xương có thể làm tổn thương các mạch máu lớn hoặc các cơ quan nội tạng. Số lượng xương sườn gãy càng nhiều chứng tỏ chấn thương càng dữ dội, biến chứng liên quan sẽ càng nhiều. Các biến chứng thường gặp như:
 Các biến chứng ở phổi
 Đầu xương gãy có thể đâm thủng các thành phần của cơ quan hô hấp hoặc tùy vào cơ chế chấn thương mà có ít hoặc nhiều thương tổn đi kèm, một số biến chứng thường gặp của gãy xương sườn như:
 Tổn thương phổi và đường dẫn khí (phế quản): gây tràn khí màng phổi, chèn ép nhu mô phổi lành. Triệu chứng thường thấy là đau kèm khó thở.
 Nếu có rách màng phổi và nhu mô phổi thì khí có thể tràn vào lớp dưới da thành ngực, làm cho ngực bị căng phồng. Tràn khí dưới da có thể nhanh chóng lan rộng đến vùng cổ, mặt… gây biến dạng mặt cổ. Các trường hợp tràn khí dưới da đơn thuần chỉ gây đau chứ không gây nguy hiểm tính mạng, nhưng tràn khí dưới da tiến triển chứng tỏ nhu mô phổi đang “xì khí” tiến triển.
 Nếu khí tràn ra nhiều, thường do tổn thương khí phế quản, khí có thể tràn vào khoang màng phổi hoặc trung thất gây chèn ép mạch máu, tim và cơ quan vùng cổ. Cổ bệnh nhân có thể bành to ra nhanh chóng, tĩnh mạch ở cổ căng phồng, mặt phù nề và tím tái.
 Vì đau khi hít thở do ổ gãy xương bị dịch chuyển, người bệnh có xu hướng hít thở nông và hạn chế vận động, hậu quả có thể gây xẹp phế nang, xẹp phổi, ứ đọng đàm nhớt, viêm phổi.
 Các biến chứng khác
 Chảy máu từ thành ngực, trung thất hoặc nhu mô phổi vào khoang màng phổi gây tràn máu màng phổi, chèn ép mô phổi lành gây hạn chế hô hấp.
 Gãy xương sườn 1 rất hiếm gặp thường phải do lực tác động rất lớn vì xương sườn 1 được bảo vệ bởi xương vai, cơ cổ dưới và xương đòn, do vậy khi gãy xương sườn 1 thường tình trạng bệnh nhân sẽ rất nghiêm trọng. Khi xương sườn 1 gãy, sẽ dẫn đến nguy cơ chấn thương cột sống và mạch máu lớn, dễ dẫn đến tử vong. Các biến chứng khác liên quan đến gãy xương sườn 1 như huyết khối động mạch dưới đòn, phình động mạch chủ, rò khí quản, hội chứng đường thoát lồng ngực, hội chứng Horner…
 Gãy một trong các xương sườn số 1, 2 và 3 có thể làm rách/thủng động mạch chủ hoặc các nhánh mạch máu lớn khác. Có thể kèm theo chấn thương đám rối thần kinh cánh tay hoặc dây thần kinh dưới đòn gây yếu liệt tay cùng bên.
 Gãy các xương sườn dưới bên trái có thể gây tổn thương lách; Gãy các xương sườn dưới bên phải có thể tổn thương gan hoặc thận.
 Đặc biệt ở người cao tuổi, gãy xương sườn có nguy cơ tử vong đến 20%.
 Điều trị bệnh như thế nào?
 Thông thường, gãy xương sườn sẽ tự phục hồi sau 1 đến 6 tháng. Đa số gãy xương sườn đơn thuần không biến chứng thì bệnh nhân sẽ được hướng dẫn điều trị thuốc, thường là các thuốc giảm đau và các vi chất bổ trợ quá trình lành vết thương. Trong khoảng thời gian này, người bệnh cần tuân thủ toa thuốc điều trị của bác sĩ, dinh dưỡng hợp lý, vận động nhẹ đến nặng trong giới hạn, tập hít thở sâu để tránh biến chứng phổi giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục của xương gãy.
 Trường hợp nếu người bệnh có các dấu hiệu nguy kịch như lơ mơ, tụt huyết áp, suy hô hấp, đau ngực dữ dội tăng dần… thì cần được khám và xử lý cấp cứu tại cơ sở y tế ngay. Có thể kể đến một số phương pháp điều trị gãy xương sườn từ ngoại khoa đến nội khoa như sau:
 1. Phẫu thuật
 Phẫu thuật của gãy xương sườn thường xoay quanh mức độ di lệch xương, cảm giác đau, biến chứng cơ quan bên trong.
 Nếu có tình trạng tràn khí hoặc tràn máu màng phổi, người bệnh sẽ được đặt một ống dẫn lưu màng phổi vào lồng ngực để thoát toàn bộ khí và máu ra khỏi cơ thể, tạo một khoang trống trải cho phổi nở ra dễ dàng và hồi phục dần tổn thương.
 Khi tình trạng gãy xương phức tạp, di lệch nhiều, gây đau nhiều ảnh hưởng hô hấp, đáp ứng kém với thuốc hoặc bệnh nhân có mảng sườn di động thì bệnh nhân sẽ được tư vấn để phẫu thuật cố định xương sườn. Phẫu thuật này sẽ nẹp lại toàn bộ ổ gãy bằng vít. Đa số các trường hợp sau mổ đều giảm đau đáng kể, xương nhanh lành hơn do được sắp xếp lại đúng vị trí, người bệnh nhanh chóng trở lại với sinh hoạt và công việc hàng ngày. Phẫu thuật cố định xương sườn đang dần được áp dụng rộng rãi, nhất là ở các trung tâm lớn trên thế giới.
 Khi tình hình bệnh nhân đã ổn định, các bác sĩ sẽ tiến hành một số phương pháp điều trị gãy xương sườn khác:
 2. Thuốc
 Giảm đau là nền tảng điều trị chính ở người bệnh gãy xương sườn không phẫu thuật. Bạn có thể sẽ được kê một số loại thuốc giảm đau thông dụng.
 Trường hợp đã uống thuốc nhưng vẫn còn xuất hiện cảm giác đau khi hít thở sâu, kèm thở hụt hơi hoặc sốt, người bệnh có thể đã bị viêm hoặc xẹp phổi. Người bệnh cần tái khám để thông báo bác sĩ điều trị nhằm có biện pháp can thiệp điều trị kịp thời tránh hậu quả lâu dài.
 Nếu thuốc giảm đau không đủ, bạn vẫn còn đau khi hít thở dù thở nhẹ, có thể bạn sẽ được tư vấn để thực hiện thủ thuật gây tê ngoài màng cứng hoặc phong bế thần kinh liên sườn giúp giảm đau hiệu quả hơn, tránh các biến chứng xẹp phổi hoặc viêm phổi do hạn chế cử động lồng ngực vì đau.
 3. Tập vận động hô hấp
 Cùng lúc đó, bác sĩ sẽ hướng dẫn các bài tập thở để giúp thở sâu hơn nhằm tăng thải đờm trong đường thở ra, ngăn ngừa nguy cơ tắc đường thở gây viêm phổi. Các liệu pháp hít thở cũng có thể được thực hiện điều độ tại nhà.
 4. Thay đổi thói quen sống
 Bác sĩ sẽ hướng dẫn một số bài tập vật lý trị liệu và thay đổi một số thói quen sinh hoạt để hỗ trợ phục hồi nhanh, sớm trở lại với sinh hoạt thường ngày, như:
 Giảm đau bằng cách chườm túi đá lạnh lên vùng bị thương
 Nghỉ ngơi thường xuyên, tránh các hoạt động mạnh gây di lệch xương sườn
 Nằm nghiêng qua bên lành, tránh gây áp lực lên vùng bị chấn thương
 Thực hiện các bài tập để tăng cường tính linh hoạt và sức mạnh cơ thành ngực
 Cố gắng hít thở sâu hoặc ho nhẹ, để ngăn ngừa tình trạng xẹp phổi
 Tăng cường các loại thực phẩm giàu canxi như sữa, phô mai, sữa chua… hạn chế thịt đỏ, thức uống có cồn, cafein và đường.
 Thành công trong điều trị gãy xương sườn là người bệnh có thể hít thở sâu, ho và đi lại mà không thấy khó chịu.
 Biện pháp phòng ngừa
 Chấn thương thường khó tránh khỏi nhưng nếu cẩn thận và có một cơ thể khỏe mạnh từ đầu thì các bất cẩn thông thường sẽ khó có thể gây gãy xương nghiêm trọng. Những gãy xương tự phát do bệnh lý như ung thư di căn cũng cần được quan tâm đúng mức, ở BV Tâm Anh với các trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh và hệ thống xét nghiệm chuẩn quốc tế, đội ngũ bác sĩ chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực luôn sẵn sàng tiếp nhận và phát hiện các bất thường từ giai đoạn sớm nhất là ung thư để có hướng điều trị hợp lý nhất cho người bệnh. Ngoài ra, một số biện pháp bên dưới không hoàn toàn loại trừ nguy cơ gây gãy xương nhưng có thể giúp hạn chế phần lớn, như:
 Mang các thiết bị bảo hộ phù hợp khi chơi thể thao hay ngồi trên phương tiện giao thông để bảo vệ cơ thể khỏi các chấn thương không đáng có
 Giảm nguy cơ té ngã trong nhà bằng cách: dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, sử dụng thảm chống trượt, tránh để đọng nước gây trơn trượt ở nhà vệ sinh nhất là khi nhà có người lớn tuổi,…
 Bổ sung đủ canxi và vitamin D cho cơ thể để tăng mức vững chắc của xương, mục tiêu mỗi ngày người lớn cần khoảng 1.200 miligam canxi và 600 đơn vị vitamin D
 Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên để tăng tính linh hoạt của hệ thống cơ xương khớp.
 Khoa Ngoại Tim mạch – Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch BVĐK Tâm Anh quy tụ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị bằng phương pháp ít xâm lấn các bệnh lý tim mạch, lồng ngực, mạch máu như: gãy xương sườn, u phổi, u trung thất, lõm ngực bẩm sinh, hẹp động mạch cảnh, phình động mạch chủ, bướu giáp, ung thư tuyến giáp, suy giãn tĩnh mạch, tăng tiết mồ hôi…
 Bệnh viện còn được trang bị hệ thống máy móc, trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại như: máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, máy cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, robot Artis Pheno, máy đo mật độ xương, máy siêu âm…; hệ thống kính vi phẫu thuật Opmi Vario 700 Zeiss, bàn mổ Meera-Maquet… để có thể phát hiện sớm các tổn thương và điều trị hiệu quả các bệnh lý về cơ xương khớp…
 BVĐK Tâm Anh còn sở hữu hệ thống phòng khám khang trang, khu nội trú cao cấp; khu vực phục hồi chức năng hiện đại; quy trình chăm sóc hậu phẫu toàn diện giúp bệnh nhân nhanh chóng hồi phục và ổn định sức khỏe sau phẫu thuật.
 Để đặt lịch khám và điều trị với các chuyên gia đầu ngành tại khoa Ngoại Tim mạch – Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
 Có thể nói, gãy xương sườn không khó điều trị nhưng quá trình tìm ra biến chứng đi kèm và điều trị sớm các biến chứng để dự phòng các nguy cơ về sau mới là yếu tố quan trọng. Người bệnh nên đến bác sĩ để được thăm khám ngay sau khi bị chấn thương hoặc xuất hiện các triệu chứng gãy xương như đau sau chấn thương, khó thở, thở hụt hơi,…