Bệnh trào ngược dạ dày thực quản ảnh hưởng đến hệ hô hấp như thế nào?

Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Trào ngược dạ dày thực quản (GERD ) là một bệnh lý về đường tiêu hóa (GI) phổ biến, có mức độ phổ biến trên toàn thế giới và tỷ lệ lưu hành cao ở các nước phương Tây.
 1. Tổng quan về trào ngược dạ dày thực quản
 Đồng thuận Montreal năm 2006 đã định nghĩa bệnh trào ngược dạ dày thực quản là một tình trạng phát triển khi sự trào ngược của các chất trong dạ dày gây ra các triệu chứng phiền toái và / hoặc biến chứng vào thực quản. Tổn thương mô liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản bao gồm từ viêm thực quản đến Barrett thực quản và ung thư biểu mô tuyến thực quản; các triệu chứng phiền toái do trào ngược có thể là thực quản (ợ chua, nôn trớ) hoặc ngoài thực quản . Bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể được phân loại thêm bởi sự hiện diện của vết ăn mòn khi khám nội soi (Bệnh trào ngược ăn mòn [ERD] và Bệnh trào ngược không ăn mòn [NERD]) .Các biểu hiện ngoài thực quản liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản là thường xuyên và đại diện cho một thách thức chẩn đoán và điều trị, có thể liên quan đến phổi, đường hô hấp trên và miệng, biểu hiện với bệnh hen suyễn, viêm thanh quản, ho mãn tính, mòn răng và đau ngực không do tim     Các biểu hiện ngoài thực quản của bệnh trào ngược dạ dày thực quản.  Người ta ước tính rằng một phần ba số bệnh nhân bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể có các triệu chứng ngoài thực quản hoặc ngoài thực quản không điển hình: đau ngực không do tim là phàn nàn phổ biến nhất (23,1%), sau đó là các biểu hiện ở phổi (viêm phế quản - 14,0%, hen suyễn - 9,3 %) và các triệu chứng ở đầu và cổ (khàn tiếng - 14,8%, cảm giác hình cầu - 7,0%) . Trong một nghiên cứu tiền cứu ở châu Âu, tỷ lệ phổ biến của các triệu chứng ngoài thực quản là 32,8% ở những bệnh nhân phàn nàn về chứng ợ nóng, với tỷ lệ cao hơn ở những người bị ERD (34,9%) so với những người bị NERD (30,5%) . Đau ngực (14,5%), ho mãn tính (13%), rối loạn thanh quản (10,4%) và hen suyễn (4,8%) là những rối loạn phổ biến nhất liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản .
 2. Biểu hiện ở hệ hô hấp
 Một số nghiên cứu dịch tễ học đã đề xuất mối liên quan giữa bệnh trào ngược dạ dày thực quản và các triệu chứng hô hấp, mặc dù mối liên hệ gây bệnh vẫn chưa được chứng minh. Ở đây, chúng tôi thảo luận về các biểu hiện phổi được báo cáo thường xuyên nhất của bệnh trào ngược dạ dày thực quản: Ho mãn tính, hen suyễn và viêm phổi hít.     Nhiều bệnh lý ở hệ hô hấp có liên quan đến viêm thực quản trào ngược  2.1. Ho mãn tínhHo được định nghĩa là mãn tính khi nó kéo dài hơn 8 tuần; ho kéo dài hơn nhiều được định nghĩa là ho mãn tính khó chữa. Nguyên nhân phổ biến của ho mãn tính là tác dụng phụ do các loại thuốc thường dùng (đặc biệt là thuốc ức chế men chuyển [ACE]), bệnh nhuyễn khí quản, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), giãn phế quản, hen suyễn, tắc nghẽn ngưng thở khi ngủ, viêm màng não mủ và bệnh trào ngược dạ dày thực quản . Ở những bệnh nhân không hút thuốc, chụp X-quang ngực bình thường không dùng thuốc ức chế men chuyển, chứng ho mãn tính được xác định trong 86% trường hợp do hen suyễn, hội chứng chảy dịch mũi sau (PNDS) và bệnh trào ngược dạ dày thực quản , mặc dù thường có nhiều nguyên nhân cùng tồn tại.Khó khăn trong chẩn đoán ho do trào ngượcKhi bệnh trào ngược dạ dày thực quản gây ra ho, các triệu chứng tiêu hoá có thể vắng mặt tới 75% thời gian, làm cho việc chẩn đoán khó khăn hơn. Hơn nữa, ho và bệnh trào ngược dạ dày thực quản là những bệnh phổ biến và thường cùng tồn tại, nhưng mối liên quan không bao hàm mối quan hệ nguyên nhân trong mọi trường hợp: Eastburn và cộng sự cho thấy sự xuất hiện tình cờ trong 25% trường hợp . Mối liên quan về thời gian giữa các đợt trào ngược và ho có thể giúp giải quyết chính xác ho mãn tính với trào ngược, mặc dù tiêu chuẩn vàng chẩn đoán còn thiếu.Những bệnh nhân có biểu hiện ở thanh quản hoặc phổi của bệnh trào ngược dạ dày thực quản thường được các bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng thăm khám trước tiên, và chỉ khi có biểu hiện thứ hai thì họ mới được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa tiếp nhận. Trong những tình huống điển hình như vậy, nội soi đường tiêu hóa trên thường được chỉ định.
 Vai trò của nội soi thực quản dạ dàyNội soi thực quản bình thường (nội soi thực quản dạ dày ) là một phát hiện phổ biến ở những bệnh nhân bị ho do bệnh trào ngược dạ dày thực quản ; chỉ một số ít bị viêm thực quản hoặc biểu mô Barrett. Do đó, nội soi thực quản dạ dày bình thường không loại trừ sự hiện diện của bệnh trào ngược dạ dày thực quản hoặc liên quan đến các bất thường ở phổi. Do đó, nội soi trên không nên được thực hiện để chẩn đoán hen suyễn, ho mãn tính hoặc viêm thanh quản liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản . Hơn nữa, chẩn đoán viêm thực quản không xác nhận mối quan hệ giữa bệnh trào ngược dạ dày thực quản và các biểu hiện ngoài thực quản tiềm tàng.Điều trịMặc dù có ít bằng chứng ủng hộ phương pháp này, nhưng PPI là phương pháp điều trị phổ biến nhất được sử dụng trong trường hợp nghi ngờ ho mãn tính do bệnh trào ngược dạ dày thực quản . Một số nghiên cứu đã cho thấy sự cải thiện của ho mãn tính với phương pháp điều trị này; tuy nhiên, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) gần đây không cho thấy sự khác biệt giữa PPI và giả dược. Có thể tìm thấy lời giải thích trong cỡ mẫu nhỏ bao gồm và trong các loại bảng câu hỏi chất lượng cuộc sống (QoL) được sử dụng để giải quyết tính hữu ích của phương pháp điều trị .Các bác sĩ lâm sàng kê đơn thuốc PPI nên xem xét các tác dụng phụ tiềm ẩn của chúng, và việc duy trì điều trị chỉ nên được lập kế hoạch khi được chứng minh là hữu ích.     Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp  2.2. Bệnh suyễnHen suyễn được Hiệp hội Lồng ngực Hoa Kỳ (ATS) định nghĩa là “một tình trạng có tiền sử từng cơn thở khò khè, ho hoặc khó thở và tăng thể tích thở ra bắt buộc trong một giây (FEV1) 20% so với ban đầu sau khi dùng hoặc giảm thuốc giãn phế quản. ở FEV1 là 20% sau khi cấy ghép phế quản bằng methacholine ”.Trào ngược dạ dày thực quản được đề xuất là nguyên nhân gây ra bệnh hen suyễn, cũng như khi lâm sàng im lặng, và một phương pháp điều trị trào ngược hiệu quả có thể cải thiện việc kiểm soát bệnh hen suyễn.Mối liên quan đáng kể giữa hen suyễn và bệnh trào ngược dạ dày thực quảnMột mối liên quan đáng kể giữa hen suyễn và bệnh trào ngược dạ dày thực quản đã được chứng minh trong các nghiên cứu dịch tễ học: có tới 50% bệnh nhân hen suyễn có bệnh trào ngược dạ dày thực quản liên quan. Tuy nhiên, tỷ lệ hen ở bệnh nhân bệnh trào ngược dạ dày thực quản chưa chắc chắn.Điều trị hen do trào ngượcThay đổi lối sống, chẳng hạn như kê cao đầu giường, ngừng hút thuốc và thay đổi chế độ ăn uống (giảm chất béo, sô cô la, rượu, cam quýt, cà chua, cà phê và uống trà, tránh các bữa ăn lớn và ăn ba giờ trước khi đi ngủ) được khuyến nghị để cải thiện kiểm soát trào ngược và có thể giúp cải thiện các triệu chứng phế quản, mặc dù không có RCTs để xác nhận giả thuyết này.Các khuyến cáo thực tế ở bệnh nhân hen suyễn liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản (có hoặc không kèm theo các triệu chứng thực quản) bao gồm thử nghiệm ban đầu theo kinh nghiệm của PPIs một lần hoặc hai lần mỗi ngày trong 2-3 tháng. Ở những bệnh nhân đáp ứng với liệu pháp, PPI nên được giảm dần đến liều tối thiểu cần thiết để kiểm soát các triệu chứng. Trong những trường hợp không đáp ứng, kiểm tra trào ngược bằng kiểm tra pH hoặc theo dõi trở kháng – pH có thể loại trừ trào ngược bệnh lý.Trong một số nghiên cứu, phẫu thuật chống trào ngược cho thấy một số tác dụng có lợi đối với bệnh hen suyễn liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản : điểm số kiểm soát bệnh giảm và việc tiêu thụ thuốc điều trị hen suyễn giảm. Tuy nhiên, thiếu bằng chứng nhất quán khuyến khích việc sử dụng thường xuyên phương pháp này và cần phải tiến hành điều tra thêm.
 2.3. Viêm thanh quảnTrào ngược thanh quản-hầu họng (LPR) được định nghĩa theo đồng thuận năm 2002 của Học viện Phẫu thuật Tai mũi họng Hoa Kỳ- là một rối loạn dòng chảy ngược của các chất trong dạ dày vào thanh quản và hầu. Đây là một biểu hiện ngoài thực quản phổ biến liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản: Có tới 10–15% tất cả các lần đến khám tại các phòng khám tai mũi họng là do biểu hiện của trào ngược thanh quản-hầu họngBệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể gây ra nhiều triệu chứng ở thanh quản, chẳng hạn như khàn giọng, đau hoặc rát cổ họng, đau khi nuốt, cảm giác có khối u trong cổ họng, ho, hắng giọng lặp đi lặp lại, nhiều đờm, khó nuốt và mệt mỏi giọng nói. Những phàn nàn này không phải là đặc hiệu của bệnh trào ngược dạ dày thực quản và trào ngược thanh quản-hầu họng , và chúng cũng có thể do các chất gây dị ứng, khói và các tác nhân kích thích khác nhau gây ra.     Trào ngược dạ dày thực quản là một trong những nguyên nhân gây khàn tiếng kéo dài  Biểu hiện thanh quản của bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể được giải thích bằng tổn thương trực tiếp gây ra bởi sự tiếp xúc axit-peptit trong thanh quản thông qua trào ngược thực quản-hầu họng (lý thuyết hít vi mô), hoặc do axit hóa gián tiếp thực quản đoạn xa thông qua phản xạ trung gian (thực quản-phế quản thuyết phản xạ). Cả hai cơ chế đều dẫn đến hắng giọng và ho mãn tính, gây tổn thương niêm mạc và các dấu hiệu và triệu chứng điển hình.Niêm mạc thanh quản dễ bị tổn thương hơn niêm mạc thực quản: Axit trào ngược, chứa axit và pepsin, và trào ngược mật gây ra các tổn thương viêm và tiền ung thư thanh quản. Tuy nhiên, việc không có khả năng thanh thải nước bọt dẫn đến tổn thương nghiêm trọng hơn so với thực quản .Chẩn đoánNội soi thanh quản phát hiện bệnh qua trung gian trào ngược là sung huyết , phù nề, tăng sản bạch huyết ở thành sau thanh quản, loét, hẹp thanh môn dưới hoặc thanh môn sau, polyp dây thanh, u hạt, bạch cầu và ung thư. Mặc dù thường gặp trong viêm thanh quản do trào ngược, nhưng hầu hết chúng đều không đặc hiệu. Phù và sung huyết , thường được sử dụng để xác định viêm thanh quản do trào ngược, thiếu tính đặc hiệu và là các thông số phụ thuộc nhiều vào người điều khiển. Trên thực tế, các dấu hiệu kích ứng thanh quản có ở hơn 80% đối chứng khỏe mạnh. Dị ứng, hút thuốc và lạm dụng giọng nói là những nguyên nhân phổ biến gây kích ứng thanh quản và gây ra sự thay đổi tương tự của trào ngược thanh quản-hầu họng .
 Điều trị viêm thanh quản do GERDLiệu pháp PPI theo kinh nghiệm trong thời gian một hoặc hai tháng là cách tiếp cận ban đầu hợp lý ở những bệnh nhân không có triệu chứng cảnh báo và nghi ngờ cao về bệnh thanh quản liên quan đến trào ngược. Nếu các triệu chứng được cải thiện, liệu pháp có thể kéo dài đến 6 tháng để cho phép chữa lành mô thanh quản, sau đó liều lượng nên được giảm dần đến mức ức chế axit tối thiểu, dẫn đến đáp ứng liên tục. Ở những bệnh nhân không đáp ứng với PPI, theo dõi trở kháng hoặc pH có thể được sử dụng để loại trừ trào ngược là nguyên nhân gây ra khiếu nại về thanh quản.Trong số các phương pháp điều trị trào ngược thanh quản-hầu họng không dùng thuốc, thay đổi chế độ ăn uống tỏ ra có hiệu quả: Bệnh nhân theo chế độ ăn ít chất béo, nhiều protein và kiềm có tỷ lệ giải quyết triệu chứng cao hơn. Tuy nhiên, một tổng quan hệ thống gần đây kết luận rằng không có đủ bằng chứng để khuyến nghị điều chỉnh chế độ ăn uống đối với trào ngược thanh quản-hầu họng.Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là địa chỉ uy tín được nhiều bệnh nhân tin cậy trong thực hiện kỹ thuật chẩn đoán các bệnh lý tiêu hóa, bệnh lý gây tiêu chảy mạn tính, bệnh Crohn, niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản...Cùng với đó, tại Bệnh viện Vinmec, sàng lọc ung thư dạ dày, polyp dạ dày được thực hiện thông qua nội soi dạ dày với máy nội soi Olympus CV 190, với chức năng NBI (Narrow Banding Imaging - nội soi với dải tần ánh sáng hẹp) cho kết quả hình ảnh phân tích bệnh lý niêm mạc rõ nét hơn so với nội soi thông thường, phát hiện các tổn thương viêm loét đại tràng, các tổn thương ung thư tiêu hoá giai đoạn sớm...Bệnh viện Vinmec với cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, luôn tận tâm tận lực trong khám chữa bệnh, khách hàng có thể yên tâm với dịch vụ nội soi dạ dày, thực quản tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. Tài liệu tham khảo1. Marilena Durazzo,1,2,* Giulia Lupi, Extra-Esophageal Presentation of Gastroesophageal Reflux Disease: 2020 Update, J Clin Med. 2020 Aug; 9(8): 2559.Vakil N., Van Zanten S.V., Kahrilas P., Dent J., Jones R., Global Consensus Group The Montreal definition and classification of gastroesophageal reflux disease: A global evidence-based consensus. Am. J. Gastroenterol. 2006;101:1900–1920. doi: 10.1111/j.1572-0241.2006.00630.x. [PubMed] [CrossRef] [Google Scholar]