Thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư hoạt động ra sao?
09/03/2022

Kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư là liệu pháp miễn dịch được sử dụng phổ biến nhiều năm trên thế giới. Liệu pháp này là gì và tại sao được dùng trong điều trị ung thư?
 Tư vấn chuyên môn bài viết: BS Phạm Mạnh Hoàn – Cố vấn chuyên môn BVĐK Tâm Anh.
 Mục lụcThuốc kháng thể đơn dòng là gì?Hệ thống miễn dịch của cơ thể chống lại các tế bào ung thư như thế nào?Kháng thể đơn dòng là gì?Thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư hoạt động như thế nào?Thuốc kháng thể đơn dòng trị được các bệnh ung thư nào?Cách sử dụng thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thưCác tác dụng phụ của thuốc kháng thể đơn dòng1. Tác dụng phụ thường gặp2. Tác dụng phụ nghiêm trọngLưu ý khi điều trị ung thư bằng kháng thể đơn dòngThuốc kháng thể đơn dòng là gì?
 Thuốc kháng thể đơn dòng là liệu pháp đã được phát triển hơn 35 năm trước và gần đây được sử dụng chống lại virus SARS-CoV-2 bằng cách dính với các vị trí cụ thể trên protein gai của SARS-CoV-2, ngăn không cho virus xâm nhập vào tế bào của vật chủ. (1)
 Mới đây nhất, kháng thể đơn dòng được sử dụng chống lại virus SARS-CoV-2
 Theo những đánh giá mới nhất của các nhà nghiên cứu cho thấy, hiệu lực của vắc xin ngừa Covid-19 có thể giảm dần theo thời gian, các nước đang tập trung đẩy mạnh mũi vắc xin tăng cường để gia tăng miễn dịch. Tuy nhiên, vắc xin không thể bảo vệ được tất cả mọi người, đặc biệt là với:
 Những nhóm người có tiền sử dị ứng nặng với các vắc xin Covid-19,
 Những người có suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải như nhiễm HIV,
 Những người đang được điều ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị,
 Những người bị bệnh lý khớp như viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp đang được điều trị bằng các thuốc điều biến sinh học,
 Những người đã được ghép tạng và đang được điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch để chống thải ghép hoặc
 Những người mắc các bệnh hệ thống đang được điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch như corticoid liều cao…, đối với những nhóm người này thì thuốc kháng thể đơn dòng có thể là một giải pháp tối ưu mang lại hiệu quả bảo vệ tốt nhất đối với virus SARS-CoV-2 không chỉ giúp ngăn ngừa mắc Covid-19 mà còn giúp làm giảm nguy cơ tiến triển nặng, bão cytokine và tử vong khi mắc Covid-19.
 Trước khi được ứng dụng trong dự phòng và điều trị Covid-19, thuốc kháng thể đơn dòng đã được thử nghiệm và sử dụng từ lâu để điều trị một số loại ung thư và bệnh tự miễn dịch, cũng như bệnh dại, bệnh Ebola và các bệnh khác.
 Xem thêm: Liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư cho bệnh nhân.
 Hệ thống miễn dịch của cơ thể chống lại các tế bào ung thư như thế nào?
 Có thể hình dung hệ thống miễn dịch của cơ thể con người là một mạng lưới phức tạp, bao hàm các protein, tế bào đặc trưng, mô và cơ quan mang trọng trách phát hiện và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus. Ngoài ra, hệ thống miễn dịch còn hỗ trợ loại bỏ những tế bào đã bị hư hỏng, trong đó bao gồm những tế bào ung thư.
 Kháng thể là một trong những nhân tố quan trọng của hệ thống miễn dịch. Một kháng thể sẽ tự động liên kết với phân tử rõ ràng (kháng nguyên) trên bề mặt của một tế bào bị bệnh. Lúc đó, chúng sẽ hoạt động như “lá cờ” thu hút những phân tử chống lại bệnh, hoặc giữ vai trò kích hoạt, thúc đẩy sự phá hủy tế bào.
 Tuy nhiên, những tế bào ung thư có phương thức hoạt động vô cùng tinh vi vượt qua hệ thống miễn dịch mà không bị phát hiện, hoặc thậm chí không làm ảnh hưởng đến hoạt động của hệ miễn dịch.
 Kháng thể đơn dòng là gì?
 Kháng thể đơn dòng là kháng thể được tạo ra từ phòng thí nghiệm, có nguồn gốc từ một dòng tế bào lympho B và có ái lực cao với một yếu tố quyết định kháng nguyên của tác nhân gây bệnh. (2)
 Kháng thể đơn dòng được tạo ra từ phòng thí nghiệm, có nguồn gốc từ một tế bào B duy nhất
 Thuốc tác động tương tự như kháng thể tự nhiên trong cơ thể:
 Trung hòa tác nhân gây bệnh, ngăn chúng xâm nhập vào tế bào khỏe mạnh;
 Opsonin hóa kháng nguyên nhằm hỗ trợ thực bào;
 Hỗ trợ quá trình gây độc tế bào phụ thuộc kháng thể;
 Kích hoạt bổ thể.
 Ngoài ra, kháng thể đơn dòng còn được sử dụng trong các xét nghiệm chẩn đoán như western blot hay hóa mô miễn dịch.
 Thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư hoạt động như thế nào?
 Thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư hoạt động theo vô số phương thức không giống nhau (3). Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ thống miễn dịch chống lại ung thư gồm:
 Hỗ trợ xác định các tế bào ung thư: Những tế bào ung thư được bao phủ trong kháng thể đơn dòng giúp hệ thống miễn dịch dễ dàng dàng hơn trong việc xác định vị trí của các tế bào ung thư.
 Kích hoạt sự phá hủy màng tế bào: Thuốc có khả năng kích hoạt phản ứng của hệ miễn dịch, phá hủy màng của những tế bào ung thư.
 Ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thư: Thuốc có khả năng ngăn chặn sự kết nối của những tế bào ung thư với protein. Sự kết nối này là một hoạt động quan trọng thúc đẩy sự phát triển của các tế bào ung thư và sự tồn tại của các khối u.
 Ngăn chặn sự phát triển của mạch máu: một khối u gây ung thư muốn tồn tại và phát triển cần phải được cung cấp một lượng máu đầy đủ. Một số loại thuốc kháng thể đơn dòng trong chữa trị ung thư có thể ngăn chặn sự tương tác của tế bào ung thư và protein cần thiết để phát triển các mạch máu mới, từ đó cắt đứt nguồn cung cấp lượng máu cần thiết cho các khối u.
 Ngăn chặn chất ức chế hệ thống miễn dịch: Một số protein liên kết với các tế bào của hệ thống miễn dịch, ngăn chặn hệ thống miễn dịch của cơ thể hoạt động quá mức. Thuốc giúp chúng liên kết với các tế bào của hệ miễn dịch, tạo ra cơ hội của các tế bào chống ung thư hoạt động ít bị kìm hãm hơn.
 Tấn công trực tiếp các tế bào ung thư: Một số loại thuốc kháng thể đơn dòng có khả năng tấn công vào các tế bào ung thư bằng cách được gắn trực tiếp vào tế bào, khiến chúng tự phá hủy.
 Hỗ trợ phương pháp xạ trị: Khả năng kết nối mạnh mẽ của kháng thể đơn dòng với tế bào ung thư đã biến chúng trở thành một “phương tiện vận chuyển” hiệu quả cho một số phương pháp điều trị ung thư khác như xạ trị. Khi một kháng thể đơn dòng gắn vào hạt phóng xạ, chúng sẽ vận chuyển trực tiếp phương pháp điều trị bức xạ đến các tế bào ung thư giảm thiểu ảnh hưởng của phương pháp xạ trị với các tế bào khỏe mạnh khác trong cơ thể.
 Hỗ trợ hóa trị liệu: Thuốc còn có tác dụng hỗ trợ một số loại thuốc hóa trị tiêu diệt trực tiếp các tế bào ung thư, mà tránh làm ảnh hưởng đến các tế bào khỏe mạnh.
 Liên kết tế bào ung thư & tế bào miễn dịch: Một số loại thuốc điều trị ung thư được liên kết giữa hai kháng thể đơn dòng, một gắn với tế bào ung thư, một gắn với tế bào miễn dịch. Sự liên kết chặt chẽ này có tác dụng thúc đẩy tấn công của các tế bào miễn dịch với tế bào ung thư.
 Thuốc kháng thể đơn dòng trị được các bệnh ung thư nào?
 Thuốc kháng thể đơn dòng đã được phát triển và áp dụng trong điều trị một số bệnh ung thư phổ biến bao gồm:
 Ung thư đại trực tràng,
 Ung thư vú,
 Ung thư não,
 Ung thư phổi,
 Ung thư gan,
 U ác tính,
 Ung thư dạ dày,
 Ung thư tuyến tiền liệt,…
 Kháng thể đơn dòng được áp dụng trong điều trị nhiều căn bệnh ung thư phổ biến, mang lại niềm hy vọng cho nhiều bệnh nhân
 Cách sử dụng thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư
 Kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư thường được truyền qua đường tiêm bắp. Tần suất người bệnh điều trị bằng phương pháp này còn tùy thuộc vào bệnh ung thư mắc phải và loại thuốc đang điều trị. Một số loại thuốc kháng thể đơn dòng được dùng để điều trị ung thư có thể được sử dụng kết hợp với một số phương pháp điều trị khác như hóa trị liệu hoặc liệu pháp hormone.
 Các tác dụng phụ của thuốc kháng thể đơn dòng
 Thuốc kháng thể đơn dòng đã được sử dụng từ lâu trong y học. Tính đến năm 2019, FDA đã cấp phép cho hơn 80 kháng thể đơn dòng, dùng chủ yếu trong các lĩnh vực ung thư, khớp học, huyết học. Với bề dày lịch sử nghiên cứu và phát triển, những loại thuốc này được áp dụng trong điều trị có tính an toàn cao và ít tác dụng phụ.
 1. Tác dụng phụ thường gặp
 Một số tác dụng phụ phổ biến khi sử dụng thuốc bao gồm: phát ban hoặc ngứa, có phản ứng tương tự như mắc cúm: mệt mỏi, đau nhức cơ bắp; viêm da, huyết áp thấp,…
 2. Tác dụng phụ nghiêm trọng
 Nhìn chung, rất hiếm trường hợp bệnh nhân gặp phải tác dụng phụ nghiêm trọng khi sử dụng thuốc. Một tỷ lệ rất thấp người bệnh có thể gặp phải các tác dụng phụ nghiêm trọng như: Các phản ứng giống như dị ứng nghiêm trọng nhưng rất hiếm khi dẫn đến tử vong, một số kháng thể đơn dòng tăng nguy cơ cao huyết áp, viêm phổi, viêm da (một số vết loét có thể gặp ở mô lót má và nướu),…
 Lưu ý khi điều trị ung thư bằng kháng thể đơn dòng
 Trước khi quyết định sử dụng bất kỳ phương pháp điều trị ung thư nào, bệnh nhân nên tham khảo ý kiến của các bác sĩ điều trị để đánh giá lợi ích và rủi ro của mỗi phương pháp, từ đó quyết định xem liệu phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng có phù hợp với người bệnh hay không.
 Các câu hỏi mà bạn có thể đặt ra cho bác sĩ điều trị bao gồm:
 Các tế bào ung thư của tôi đã được kiểm tra xem liệu phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng có mang lại lợi ích hay không?
 Thực tế, các xét nghiệm tế bào ung thư có thể cho biết liệu phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng có mang lại hiệu quả điều trị cho bạn hay không.
 Thuốc mang lại những lợi ích nào cho việc điều trị ung thư?
 Kháng thể đơn dòng từ lâu đã được ứng dụng trong điều trị một số loại ung thư và bệnh tự miễn dịch trên thế giới. Nhưng thực tế tại Việt Nam, nhiều bệnh nhân vẫn chưa có nhiều thông tin về phương pháp điều trị này. Đừng ngần ngại đề cập đến lợi ích thực tiễn mà phương pháp này mang lại cho việc điều trị ung thư với bác sĩ. Hãy đưa ra những câu hỏi như bằng chứng về phương pháp điều trị trong các nghiên cứu? Nó có làm chậm sự phát triển của ung thư không? Đây là phương pháp điều trị chúng ta áp dụng đầu tiên hay sau các phương pháp khác khi các phương pháp không phát huy hiệu quả mong muốn?
 Các tác dụng phụ có thể xảy ra khi sử dụng thuốc là gì?
 Trước khi quyết định sử dụng bất kỳ phương pháp điều trị bệnh nào, bệnh nhân cần hiểu rõ được lợi ích và nguy cơ dù là nhỏ nhất. Từ đó có thể đưa ra quyết định phù hợp nhất với phương hướng điều trị của bản thân.
 Chi phí sử dụng là bao nhiêu?
 Nên cân đối ngân sách điều trị của bản thân với các phương pháp điều trị phù hợp. Từ đó lựa chọn những phương pháp điều trị mang lại hiệu quả cao, phù hợp với tình hình tài chính của bản thân.
 Ung thư hiện vẫn đang là nỗi trăn trở của toàn cầu khi số ca mắc và mức độ nguy hiểm ngày càng gia tăng. Thuốc kháng thể đơn dòng trong điều trị ung thư hiện đang được nhiều quốc gia trên thế giới đánh giá cao về tính an toàn và hiệu quả, nâng cao chất lượng sống và mở ra niềm hy vọng mới cho người bệnh.