Chẩn đoán dị ứng thực phẩm

Bài viết được viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Tạ Quế Phương - Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Nếu bạn nghi ngờ rằng bạn hoặc con bạn có thể bị dị ứng thực phẩm, điều quan trọng là phải đến gặp bác sĩ lâm sàng để được đánh giá. Họ sẽ tìm hiểu về tiền sử của bạn và làm các xét nghiệm để xác định xem bạn có bị dị ứng thực phẩm thực sự hay không và cần tránh một loại thực phẩm cụ thể. Tổng hợp lại, tất cả thông tin này có thể giúp bác sĩ lâm sàng chẩn đoán dị ứng thực phẩm.
 1. Chẩn đoán dị ứng thực phẩm
 Tiền sử bệnh: Trong quá trình khám bệnh, bác sĩ sẽ hỏi các câu hỏi về phản ứng trước đây của bạn với thực phẩm, chẳng hạn như:Bạn đã có những triệu chứng gì?Bạn nghĩ thực phẩm cụ thể nào đã gây ra phản ứng? Bạn đã ăn thức ăn này trước đây chưa? Nếu có, bạn đã ăn nó bao lâu một lần, lần cuối bạn ăn nó là khi nào và bạn đã ăn thức ăn đó mà không có phản ứng gì chưa?Bạn đã ăn bao nhiêu thức ăn?Bạn đã ăn những thực phẩm nào khác vào thời điểm đó? Bạn có biết tất cả các thành phần của thực phẩm bạn đã ăn? Bao gồm tất cả các loại thực phẩm: món khai vị, món chính, nước sốt, nước sốt, bánh mì, đồ uống và các món ăn phụ.Thức ăn đã được chế biến như thế nào? Ví dụ, thực phẩm đã được chiên trong dầu có thể được sử dụng để chế biến các loại thực phẩm khác không?Có nên ăn bất kỳ thứ nào sau đây không: đậu phộng, hạt cây, động vật có vỏ, cá, sữa, trứng, lúa mì hoặc đậu nành?Bao nhiêu thời gian trôi qua từ khi ăn thức ăn cho đến khi có các triệu chứng đầu tiên?Bạn có tập thể dục hoặc hoạt động thể chất khác sau khi ăn không?Bạn có dùng bất kỳ loại thuốc, thảo mộc, vitamin, thuốc không kê đơn hay uống bất kỳ loại rượu nào trước hoặc sau khi ăn không?Phản ứng được xử lý như thế nào? Nó có tự khỏi mà không cần điều trị hay bạn đã dùng bất kỳ loại thuốc nào? Thuốc đã tiếp tục trong bao lâu và có bất kỳ triệu chứng nào sau đó không?Tùy thuộc vào câu trả lời cho những câu hỏi này và khám sức khỏe, bác sĩ lâm sàng có thể quyết định yêu cầu xét nghiệm máu. Trong các trường hợp khác, họ sẽ giới thiệu bạn đến bác sĩ chuyên khoa (chẳng hạn như bác sĩ chuyên khoa dị ứng hoặc bác sĩ tiêu hóa) để đánh giá thêm.Xét nghiệm dị ứng: Xét nghiệm dị ứng thực phẩm thường bao gồm xét nghiệm da và/hoặc xét nghiệm máu. Tùy thuộc vào tình hình, các xét nghiệm có thể được thực hiện để xác định xem một người có bị dị ứng với phấn hoa, côn trùng, cao su và các chất gây dị ứng khác hay không. Tuy nhiên, thử nghiệm chỉ được khuyến khích nếu người đó bị nghi ngờ bị dị ứng. Ví dụ, nếu một người có phản ứng sau khi ăn đậu phộng nhưng chưa bao giờ phản ứng với lúa mì hoặc trứng và ăn chúng thường xuyên, thì không cần thiết phải xét nghiệm dị ứng với lúa mì hoặc trứng. Cả xét nghiệm da và xét nghiệm máu không đủ để chẩn đoán dị ứng thực phẩm; bác sĩ cũng phải xem xét tiền sử bệnh của người đó và các thông tin hỗ trợ khác.     Khi nghi ngờ bạn bị dị ứng thực phẩm, bác sĩ sẽ yêu cầu xét nghiệm dị ứng  Kiểm tra da: Bao gồm việc châm/cào da bằng một cây kim nhỏ có phủ chiết xuất thực phẩm hoặc thực phẩm tươi sống. Nó được thực hiện bởi một bác sĩ lâm sàng được đào tạo (thường là một chuyên gia về dị ứng).Kiểm tra da có thể được thực hiện trên người lớn và trẻ em. Nếu người đó bị dị ứng với thực phẩm được sử dụng trong thử nghiệm, vết ngứa (phát ban) sẽ hình thành ở nơi da bị chích. Sau một thời gian, chuyên gia sẽ khám da để xem các nốt mề đay đã phát triển chưa và đo kích thước nếu có. Điều này có thể giúp thông báo chẩn đoán, mặc dù bác sĩ lâm sàng cũng sẽ sử dụng các thông tin khác.Xét nghiệm máu: Có thể kiểm tra xem một người có kháng thể IgE trong hệ thống của họ hay không. Xét nghiệm máu được cung cấp rộng rãi và không yêu cầu bác sĩ chuyên khoa dị ứng thực hiện xét nghiệm. Tuy nhiên, có thể nên tham khảo ý kiến ​​của bác sĩ chuyên khoa dị ứng để giải thích kết quả của xét nghiệm.Chế độ ăn kiêng - Chế độ ăn kiêng loại bỏ là một chế độ ăn kiêng được thiết kế đặc biệt nhằm loại bỏ một hoặc nhiều loại thực phẩm hoặc nhóm thực phẩm khỏi chế độ ăn uống của một người trong một khoảng thời gian. Sau đó, thực phẩm được thêm trở lại để xem có phát triển các dấu hiệu hoặc triệu chứng của dị ứng hay không.Chế độ ăn kiêng loại trừ có thể được khuyến nghị như một phần của quá trình xác định xem một người có bị dị ứng thực phẩm hay không. Một nhà dị ứng hoặc chuyên gia dinh dưỡng phải tham gia vào việc thiết kế một chế độ ăn kiêng vì tránh toàn bộ các nhóm thực phẩm (ví dụ: sữa) có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh và trẻ em. Điều quan trọng cần nhớ là bản thân chế độ ăn loại trừ không thường dẫn đến chẩn đoán dị ứng thực phẩm.Trong một chế độ ăn kiêng loại bỏ, điều quan trọng là phải đọc nhãn thực phẩm cẩn thận. Tại Hoa Kỳ, Đạo luật ghi nhãn chất gây dị ứng thực phẩm và bảo vệ người tiêu dùng bắt buộc các nhãn dinh dưỡng trên bao bì thực phẩm phải xác định rõ ràng tám nguồn gây dị ứng thực phẩm cụ thể (sữa, trứng, cá, động vật có vỏ giáp xác, hạt cây, đậu phộng, lúa mì và đậu nành), mặc dù khác thực phẩm vẫn có thể xuất hiện dưới nhiều tên. Ngoài ra, điều quan trọng là phải hiểu rằng thực phẩm "thay thế", làm giảm hoặc loại bỏ chất béo hoặc các thành phần khác của thực phẩm, vẫn có thể chứa các protein gây dị ứng. Ví dụ, một số sản phẩm thay thế trứng (có hàm lượng cholesterol thấp hơn) vẫn chứa protein trong lòng trắng trứng.Nhật ký thực phẩm: Bác sĩ lâm sàng của bạn có thể đề nghị ghi lại đầy đủ mọi thứ bạn ăn trong một khoảng thời gian, bao gồm tất cả các loại thực phẩm, đồ uống, gia vị và bánh kẹo. Một bảng để ghi lại thông tin này có sẵn. Đối với chế độ ăn kiêng loại bỏ, điều quan trọng cần nhớ là bản thân nhật ký thực phẩm không thường dẫn đến chẩn đoán dị ứng thực phẩm.Thử thách thực phẩm: Nếu không rõ một người có bị dị ứng thực phẩm hay không dựa trên tiền sử bệnh của họ và kết quả xét nghiệm dị ứng, bác sĩ lâm sàng có thể đề xuất một "thử thách thực phẩm" được giám sát về mặt y tế. Điều này cũng có thể được khuyến nghị nếu có lý do để tin rằng tình trạng dị ứng thực phẩm đang được cải thiện hoặc đã khỏi. Ngoài ra, một số thực phẩm như trứng và sữa trở nên ít gây dị ứng hơn khi chúng được làm nóng quá mức (ví dụ như nướng trong bánh mì hoặc bánh nướng xốp), và một thử thách có thể được thực hiện để tìm hiểu xem người đó có thể ăn thực phẩm ở dạng này hay không.Thử thách thức ăn được thực hiện trong bệnh viện hoặc phòng khám dị ứng; nó liên quan đến việc cho người đó ăn một lượng nhỏ thực phẩm có khả năng gây dị ứng. Sau khi ăn mẫu thức ăn đầu tiên, người đó được quan sát trong 10 đến 30 phút. Nếu không có phản ứng, lượng thức ăn sẽ lớn hơn một chút. Quá trình này được tiếp tục trong khoảng 90 phút hoặc hơn. Nếu người đó xuất hiện các dấu hiệu hoặc triệu chứng của phản ứng dị ứng, thử thách thức ăn được ngừng ngay lập tức và điều trị nếu cần thiết.     Thử thách ăn cũng là một phương pháp để chẩn đoán tình trạng dị ứng thực phẩm của bạn  Thử thách thức ăn chỉ nên được thực hiện ở nơi có sẵn nhân viên và thiết bị cần thiết để điều trị phản vệ.Chuẩn bị cho thử thách thức ăn : Bác sĩ hoặc y tá sẽ hướng dẫn cụ thể trước khi thử thách thức ăn. Điều quan trọng là phải chuẩn bị bằng cách không ăn hoặc uống trong hai giờ trước khi xét nghiệm, và một số loại thuốc có thể cần phải ngừng vài ngày hoặc vài tuần trước đó. Nếu bạn có một ống tiêm tự động epinephrine, bạn nên mang theo nó khi thử thách thức ăn trong trường hợp bạn phát triển một phản ứng dị ứng chậm trên đường về nhà.Nếu không có phản ứng nào trong thử thách thực phẩm - Nếu bạn thực hiện thử thách thực phẩm để tìm hiểu xem bạn có bị dị ứng hay không và bạn không có bất kỳ dấu hiệu nào của phản ứng dị ứng trong thử thách thực phẩm, rất có thể bạn không bị dị ứng với thực phẩm đó. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể bị dị ứng với các loại thực phẩm khác, vì vậy hãy chắc chắn rằng bạn hiểu liệu và khi nào nên tiếp tục tránh các loại thực phẩm này.Nếu bạn đã từng bị dị ứng với thực phẩm (chẳng hạn như trứng hoặc sữa) nhưng vượt qua thử thách với thực phẩm đó ở dạng đun nóng quá mức, bạn vẫn cần phải cẩn thận để tránh thực phẩm ở dạng sống hoặc chưa nấu chín. Ví dụ, một người bị dị ứng sữa có thể ăn bánh mì hoặc thực phẩm chế biến có chứa sữa nhưng vẫn cần tránh uống sữa và ăn các sản phẩm từ sữa như pho mát hoặc sữa chua. Bác sĩ hoặc y tá sẽ thảo luận về kết quả thử thách thức ăn của bạn và đưa ra các khuyến nghị về những việc cần làm trong thời gian tới.
 2. Khi nào nên đi khám
 Đôi khi rất khó để biết phản ứng là do dị ứng thực phẩm hay không dung nạp thực phẩm. Bất kỳ ai có một hoặc nhiều triệu chứng sau khi ăn nên đi khám:Buồn nôn hoặc nôn mửaChuột rút, đau bụng hoặc tiêu chảy, đặc biệt nếu có máu hoặc chất nhầy trong phânNgứa hoặc nổi lên các vết hằn đỏ trên daDa đỏ bừng (ửng đỏ, ấm)Sưng môi, miệng, mặt hoặc cổ họngThở khò khè, ho hoặc khó thởLâng lâng hoặc bất tỉnhBị dị ứng thực phẩm có thể là một thách thức. Nhưng bạn hoàn toàn có thể có một cuộc sống đầy đủ và thích nấu nướng và ăn uống, miễn là bạn chuẩn bị để nhận biết và điều trị các triệu chứng của phản ứng dị ứng.