Tiêu chuẩn chẩn đoán liệt dạ dày vô căn và yếu tố liên quan

Bài viết của Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Bệnh liệt dạ dày là một bệnh gây ra do chậm làm rỗng dạ dày (GE), ảnh hưởng đến khoảng 10 triệu người ở Hoa Kỳ. Liệt dạ dày liên quan đến tiểu đường và sau phẫu thuật là những rối loạn thực thể bổ biến, nhưng phần lớn bệnh nhân bị liệt dạ dày không có căn nguyên xác định và được coi là vô căn. Mặc dù nguyên nhân sau lây nhiễm đã được liên quan đến liệt dạ dày vô căn, nhưng sinh lý bệnh của liệt dạ dày vô căn vẫn chưa rõ ràng.
 1. Cách chẩn đoán liệt dạ dày vô căn - Tiêu chuẩn chẩn đoán làm trống dạ dày
 Phân loại mức độ nghiêm trọng của việc làm rỗng dạ dày chậm, được thông qua từ bài báo đồng thuận của Báo cáo chung của Hiệp hội Y học Hạt nhân và Hiệp hội Khoa học và Tiêu hóa Thần kinh Hoa Kỳ, dựa trên phần trăm lưu lại dạ dày sau 4 giờ. Hệ thống phân loại sau đây đã được đề xuất: loại 1 (nhẹ): 11-20% duy trì ở 4 giờ; lớp 2 (trung bình): 21-35% lưu giữ ở 4 giờ; độ 3 (nặng): 36-50% duy trì ở 4 giờ; và lớp 4 (rất nặng):> 50% duy trì ở 4 giờ.Một nghiên cứu gần đây của tổ chức nghiên cứu NIDDK liệt dạ dày cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng lưu lại dạ dày tương quan đáng kể với mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng khi có hơn 35% lượng đồng vị lưu lại sau 4 giờ. Mối tương quan này không có ý nghĩa ở một số lượng lớn bệnh nhân với tỷ lệ giữ lại 11-34%.Để giải quyết các tiêu chí làm rỗng dạ dày bình thường (kể từ “bữa ăn trứng” ban đầu có từ 20 năm trước), gần đây các chuyên gia đã nghiên cứu phạm vi làm rỗng dạ dày ở 25 người khỏe mạnh từ 30 đến 70 tuổi, cả nam và nữ, với sự phân bổ đồng đều cho mỗi thập kỷ. Giá trị duy trì trong bốn giờ lên đến 17% có thể được quan sát thấy ở những người tình nguyện khỏe mạnh không có triệu chứng. Do đó, khi giải thích bữa ăn “tiêu chuẩn vàng” hiện tại cho làm rỗng dạ dày , các chuyên gia khuyến nghị rằng việc duy trì dạ dày> 15% sau 4 giờ nên được coi là tiêu chí thích hợp để áp dụng chẩn đoán “bệnh liệt dạ dày” chứ không phải tiêu chuẩn> 10% hiện đang được sử dụng. Do đó, thuật ngữ liệt dạ dày “vô căn” cần được áp dụng với các tiêu chí làm rỗng dạ dày khắt khe hơn. Những bệnh nhân có các triệu chứng khó chịu sau ăn và làm rỗng dạ dày bình thường thường được coi là bị rối loạn tiêu hóa chức năng (FD). Người ta đang chú ý nhiều hơn đến vai trò của việc suy giảm chỗ ở cơ bản và làm đầy nhanh bầu sữa trong việc giải thích các triệu chứng no sớm, no, đau bụng và buồn nôn, có thể chiếm ưu thế hơn ở một số bệnh nhân, được phân loại là bị FD.     Bệnh nhân có triệu chứng khó chịu sau ăn được coi là bị rối loạn tiêu hóa chức năng  2. Giải thích dược lý cho tác động chậm trễ của làm rỗng dạ dày
 Cannabinol đã được chứng minh là có tác dụng trì hoãn làm rỗng dạ dày trong các nghiên cứu trước đây. Trong nghiên cứu đầu tiên điều tra tác động của delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) đối với việc làm rỗng dạ dày, hút thuốc THC được chứng minh là làm chậm làm rỗng dạ dày đáng kể so với giả dược ở những người tình nguyện bình thường đã đạt được các triệu chứng “cao”. Tỷ lệ duy trì trung bình cao hơn đáng kể ở nhóm THC so với giả dược tại mọi thời điểm từ 30 phút đến 2 giờ sau bữa ăn thử nghiệm. Sử dụng cần sa lâu ngày có liên quan đến hội chứng buồn nôn do cần sa mới được công nhận và bệnh nhân có thể bị chẩn đoán nhầm là mắc chứng liệt dạ dày vì nguyên nhân gây nôn. Gần đây hơn, việc sử dụng cần sa để giải trí đã được chấp thuận ở nhiều tiểu bang. Điều quan trọng là phải có tiền sử cẩn thận và ngừng tất cả việc sử dụng cần sa ít nhất 72 giờ trước khi làm rỗng dạ dày được nghiên cứu.
 3. Ảnh hưởng của thuốc đối với quá trình làm rỗng dạ dày
 Có nhiều loại thuốc có thể làm chậm làm rỗng dạ dày. Trong bài viết này, các chuyên gia sẽ nhấn mạnh các loại thuốc thường gặp nhất.Opioid là loại thuốc phổ biến nhất gây ra làm rỗng dạ dày chậm. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đánh giá 75mg Tapentadol giải phóng tức thời (IR) TID hoặc 5mg Oxycodone IR TID so với giả dược cho thấy sự chậm trễ đáng kể đối với làm rỗng dạ dày với ma tuý so với giả dược. Thuốc được sử dụng để kiểm soát tăng đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường loại 2 bao gồm Pramlintide, một chất tương tự amylin và Exenatide, một chất chủ vận GLP-1, có liên quan đến làm rỗng dạ dày chậm do ức chế chức năng phế vị.Thuốc ức chế bơm proton có thể làm chậm nhẹ làm rỗng dạ dày thành chất rắn bằng cách làm suy giảm hoạt động của dạ dày phụ thuộc axit, gây cản trở quá trình biến tính của thức ăn ăn vào.     Có nhiều loại thuốc có thể làm chậm làm rỗng dạ dày  4. Các nguyên nhân do nhiễm trùng cho chứng liệt dạ dày vô căn
 Có nhiều yếu tố được xác định là có liên quan đến , trong đó yếu tố nhiễm trùng đã đượ xác định.Giả thuyết liệt dạ dày sau nhiễm trùngLiệt dạ dày sau nhiễm trùng đã được báo cáo ở cả trẻ em và người lớn và nó có liên quan đến các mầm bệnh khác nhau. Sinh lý bệnh của liệt dạ dày sau nhiễm trùng có thể là bệnh lý thần kinh hoặc bệnh cơ. Cơ chế được đề xuất được cho là do viêm, một hiện tượng qua trung gian miễn dịch hoặc một đợt cấp hoặc bộc lộ một chứng rối loạn vận động tiềm ẩn. Cũng có tài liệu cho thấy có thể có tổn thương do vi rút gây ra đối với ICC.Tác nhân gây bệnh do vi rút có mối liên quan với liệt dạ dày vô cănTrong các tài liệu về nhi khoa, các báo cáo đã liên kết virus rota với liệt dạ dày vô căn . Hai loạt trường hợp báo cáo rằng trong số trẻ em bị liệt dạ dày sau virus, dương tính với rotavirus, tất cả đều hồi phục hoàn toàn tình trạng trống rỗng của dạ dày trong 6-24 tháng.Cytomegalovirus (CMV) và Epstein-Barr virus (EBV) có liên quan đến chứng liệt dạ dày. Trong một nghiên cứu gồm 143 bệnh nhân người lớn mắc bệnh liệt dạ dày vô căn , 11 bệnh nhân được xác định có căn nguyên sau virus, trong đó 4 bệnh nhân có hiệu giá kháng thể chống lại CMV và 2 người chống lại EBV, trong khi 5 người còn lại có tiền sử lâm sàng và biểu hiện phù hợp với căn nguyên virus dựa trên bệnh phù hợp với bệnh viêm dạ dày ruột. Bảy bệnh nhân (từ ba tháng tuổi đến 47 tuổi) có tiền căn vi rút trước khi phát triển bệnh liệt dạ dày đã tiết lộ CMV và EBV là thủ phạm trong hai trường hợp. CMV cũng có liên quan đến liệt dạ dày ở một bệnh nhân bị ức chế miễn dịch phát triển các triệu chứng thần kinh và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày với PCR CSF khẳng định dương tính với CMV. Bệnh nhân này sau đó đã được cải thiện lâm sàng với ganciclovir.Enterovirus (EV) được cho là một nguyên nhân có thể gây bệnh ở liệt dạ dày vô căn . 17 bệnh nhân người lớn cho biết có các triệu chứng giống cúm hoặc viêm dạ dày ruột trước khi chẩn đoán liệt dạ dày vô căn và 11 đối tượng được nhuộm immunoperoxidase để tìm EV trên sinh thiết dạ dày niêm mạc. Chín bệnh nhân bị nhiễm EV hoạt động như được ghi nhận trên sinh thiết dạ dày nội soi và tám bệnh nhân được điều trị bằng thuốc kháng vi-rút và / hoặc liệu pháp miễn dịch. Bốn trong số tám bệnh nhân được điều trị cải thiện triệu chứng.Trong số các căn nguyên virus khác, virus Norwalk và virus Hawaii có liên quan đến liệt dạ dày vô căn ở 50% bệnh nhân được cho là bị ảnh hưởng bởi virus. Varicella-Zoster cũng có liên quan đến liệt dạ dày vô căn trong trường hợp một nam giới 52 tuổi mắc hội chứng Ramsay-Hunt đã phát triển bệnh liệt dạ dày và cải thiện triệu chứng với metoclopramide.Một nghiên cứu tại Mayo Clinic đã xác định ở bảy trường hợp liệt dạ dày vô căn trong số 103 trường hợp viêm dạ dày ruột. Trong số bảy trường hợp (ba nam, bốn nữ), tuổi trung bình là 26,9 tuổi và các triệu chứng gặp phải trước khi bắt đầu liệt dạ dày bao gồm sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ có hoặc không kèm theo tiêu chảy. Theo dõi trung bình trong 32,3 tháng cho thấy giải quyết hoàn toàn các triệu chứng liệt dạ dày ở năm trong số bảy đối tượng trong khi hai đối tượng còn lại đã cải thiện đáng kể các triệu chứng cho thấy rằng liệt dạ dày sau nhiễm trùng dường như có tiên lượng tốt. Không có bài báo nào nêu rõ các tác nhân gây bệnh, nhưng nó được cho là do virus theo biểu hiện lâm sàng.Chẩn đoán liệt dạ dày vô căn phải được thực hiện chặt chẽ, đặc biệt chú ý đến việc giải thích nghiên cứu làm rỗng dạ dày xạ hình, trong đó bất thường phải là> 15% duy trì ở 4 giờ, không phải hiện tại> 10%. Thuốc, đặc biệt là nhóm opioid, là một trong các yếu tố chính cần xem xét khi giải thích một nghiên cứu làm rỗng dạ dày. Trong tương lai, phương pháp chẩn đoán sẽ được hưởng lợi từ cách lấy mô cơ trơn dạ dày không phẫu thuật để kiểm tra tế bào thần kinh ruột, và ICC, sẽ đạt được bằng sinh thiết siêu âm có hướng dẫn nội soi của cơ trơn dạ dày. Tài liệu tham khảoDanny j. avalos, và cộng sự. Understanding the etiology and spectrum of idiopathic gastroparesis. Gastrointestinal motility and functional bowel disorders, series #22. april 2017 • volume xli, issue 4