Rối loạn tâm thần ở trẻ em: Những điều cần biết

Bài viết bởi Lê Thị Hường - Bác sĩ đa khoa - Khoa Khám bệnh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City Bệnh tâm thần ở trẻ em là rối loạn tâm thần do nhiều yếu tố gây lên, trong đó có yếu tố di truyền và chất hóa học của não. Vì thế, nhiều bệnh tâm thần có thể điều trị hiệu quả bằng thuốc, liệu pháp tư vấn tâm lý hoặc kết hợp cả hai.
 Gần 5 triệu trẻ em ở Hoa Kỳ mắc một số loại bệnh tâm thần nghiêm trọng (một loại bệnh ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hàng ngày). Trong bất kỳ năm nào, 20% trẻ em Mỹ được chẩn đoán mắc bệnh tâm thần. Thực tế, thuật ngữ "bệnh tâm thần" không hoàn toàn chính xác, bởi vì có nhiều yếu tố "vật lý" - bao gồm di truyền và chất hóa học của não - có thể liên quan đến sự phát triển của rối loạn tâm thần. Do đó, nhiều rối loạn tâm thần có thể được điều trị hiệu quả bằng thuốc, liệu pháp tư vấn tâm lý hoặc kết hợp cả hai.
 1. Sức khỏe tâm thần ở trẻ em
 Việc xác định các bệnh tâm thần ở trẻ em có thể khó khăn đối với các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Trẻ em khác với người lớn ở chỗ chúng trải qua nhiều thay đổi về thể chất, tinh thần và cảm xúc khi chúng tiến bộ trong quá trình tăng trưởng và phát triển tự nhiên. Họ cũng đang trong quá trình học cách đối phó, thích nghi và liên hệ với những người khác và thế giới xung quanh.Hơn nữa, mỗi đứa trẻ trưởng thành theo tốc độ riêng của chúng, và những gì được coi là "bình thường" ở trẻ em nằm trong một loạt các hành vi và khả năng. Vì những lý do này, bất kỳ chẩn đoán rối loạn tâm thần nào cũng phải xem xét khả năng hoạt động của trẻ ở nhà, trong gia đình, ở trường và với các bạn cùng lứa tuổi, cũng như tuổi và các triệu chứng của trẻ.
 2. Tình trạng sức khỏe tâm thần nào phổ biến nhất ở trẻ em?
 Có một số dạng rối loạn tâm thần khác nhau có thể ảnh hưởng đến trẻ em và thanh thiếu niên, bao gồm:Rối loạn lo âu: Trẻ bị rối loạn lo âu phản ứng với một số sự việc hoặc tình huống nhất định với sự sợ hãi và khiếp đảm, cũng như với các dấu hiệu thể chất của sự lo lắng (căng thẳng), chẳng hạn như nhịp tim nhanh và đổ mồ hôi.Rối loạn tăng động / giảm chú ý (ADHD): Trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý ADHD thường gặp vấn đề về khả năng chú ý hoặc tập trung, dường như không thể làm theo hướng dẫn, dễ buồn chán và / hoặc thất vọng với các công việc. Họ cũng có xu hướng di chuyển liên tục và bốc đồng (không suy nghĩ trước khi hành động).Rối loạn hành vi gây rối: Trẻ mắc các chứng rối loạn này có xu hướng bất chấp các quy tắc và thường gây rối trong các môi trường có cấu trúc, chẳng hạn như trường học.Rối loạn phát triển lan tỏa: Trẻ mắc các chứng rối loạn này bị nhầm lẫn trong suy nghĩ và nhìn chung có vấn đề trong việc hiểu thế giới xung quanh.Rối loạn ăn uống: Rối loạn ăn uống liên quan đến cảm xúc và thái độ mãnh liệt, cũng như các hành vi bất thường liên quan đến cân nặng và / hoặc thức ăn.Rối loạn đào thải: Các rối loạn ảnh hưởng đến hành vi liên quan đến việc sử dụng phòng tắm. Đái dầm là trường hợp phổ biến nhất trong số các rối loạn đào thải.Rối loạn học tập và giao tiếp: Trẻ em mắc các chứng rối loạn này gặp vấn đề trong việc lưu trữ và xử lý thông tin, cũng như liên hệ các suy nghĩ và ý tưởng của chúng.Rối loạn cảm xúc (tâm trạng): Những rối loạn này liên quan đến cảm giác buồn dai dẳng và / hoặc tâm trạng thay đổi nhanh chóng, bao gồm trầm cảm và rối loạn lưỡng cực. Một chẩn đoán gần đây hơn được gọi là rối loạn điều hòa tâm trạng, đây là một tình trạng thời thơ ấu và thanh thiếu niên liên quan đến khó chịu mãn tính hoặc dai dẳng và thường xuyên bộc phát tức giận.Tâm thần phân liệt: Rối loạn này liên quan đến nhận thức và suy nghĩ bị bóp méo.Rối loạn tic: Những rối loạn này khiến một người thực hiện các chuyển động và âm thanh lặp đi lặp lại, đột ngột, không tự chủ (không có chủ đích) và thường là vô nghĩa, gọi là tics.Một số rối loạn này, chẳng hạn như rối loạn lo âu, rối loạn ăn uống, rối loạn tâm trạng và tâm thần phân liệt, có thể xảy ra ở người lớn cũng như trẻ em. Những người khác chỉ bắt đầu từ thời thơ ấu, mặc dù họ có thể tiếp tục đến tuổi trưởng thành. Không có gì lạ khi một đứa trẻ mắc nhiều hơn một chứng rối loạn.     Rối loạn hành vi gây rối là một bệnh tâm thần thường gặp ở trẻ  3. Các triệu chứng rối loạn tâm thần ở trẻ em là gì?
 Các triệu chứng bệnh tâm thần ở trẻ em khác nhau tùy thuộc vào loại bệnh tâm thần. Một số triệu chứng chung bao gồm:Lạm dụng ma túy và / hoặc rượuKhông có khả năng đối phó với các vấn đề và hoạt động hàng ngàyThay đổi thói quen ngủ và / hoặc ăn uốngThan phiền quá mức về các bệnh thể chấtBất chấp chính quyền, trốn học, ăn cắp hoặc làm hư hỏng tài sảnSợ tăng cânTâm trạng tiêu cực kéo dài, thường kèm theo chán ăn và nghĩ đến cái chếtCơn giận dữ thường xuyênNhững thay đổi trong kết quả học tập, chẳng hạn như bị điểm kém mặc dù đã cố gắng tốtMất hứng thú với bạn bè và các hoạt động mà họ thường yêu thíchTăng đáng kể thời gian ở một mìnhLo lắng hoặc lo lắng quá mứcHiếu động thái quáNhững cơn ác mộng dai dẳng hoặc nỗi kinh hoàng về đêmKhông vâng lời dai dẳng hoặc hành vi hung hăngNghe giọng nói hoặc nhìn thấy những thứ không có ở đó (ảo giác)
 4. Nguyên nhân nào gây ra rối loạn tâm thần ở trẻ em?
 Nguyên nhân chính xác của hầu hết các rối loạn tâm thần vẫn chưa được biết, nhưng nghiên cứu cho thấy có thể liên quan đến sự kết hợp của các yếu tố, bao gồm di truyền, sinh học, chấn thương tâm lý và căng thẳng môi trường. Cụ thể:Di truyền (di truyền): Nhiều rối loạn tâm thần xảy ra trong gia đình, cho thấy rằng các rối loạn, hay chính xác hơn là một tổn thương đối với các rối loạn, có thể được truyền từ cha mẹ sang con cái thông qua gen.Sinh học: Giống như ở người lớn, nhiều rối loạn tâm thần ở trẻ em có liên quan đến hoạt động bất thường của các vùng não cụ thể kiểm soát cảm xúc, suy nghĩ, nhận thức và hành vi. Những chấn thương ở đầu đôi khi cũng có thể dẫn đến những thay đổi về tâm trạng và tính cách.Sang chấn tâm lý: Một số rối loạn tâm thần có thể được kích hoạt bởi chấn thương tâm lý, chẳng hạn như lạm dụng tình dục, thể chất hoặc tình dục nghiêm trọng; một mất mát ban đầu quan trọng, chẳng hạn như mất cha hoặc mẹ và bị bỏ bê.Căng thẳng môi trường: Các sự kiện căng thẳng hoặc chấn thương có thể gây ra rối loạn ở một người dễ bị rối loạn tâm thần.
 5. Làm thế nào để chẩn đoán bệnh tâm thần ở trẻ em?
 Cũng như người lớn, các rối loạn tâm thần ở trẻ em được chẩn đoán dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng. Tuy nhiên, chẩn đoán bệnh tâm thần ở trẻ em có thể đặc biệt khó khăn. Nhiều hành vi được coi là triệu chứng của rối loạn tâm thần, chẳng hạn như nhút nhát, lo lắng (căng thẳng), thói quen ăn uống kỳ lạ và nóng nảy, có thể xảy ra như một phần bình thường trong quá trình phát triển của trẻ. Các hành vi trở thành triệu chứng khi chúng xảy ra rất thường xuyên, kéo dài, xảy ra ở độ tuổi khác thường hoặc gây ra sự gián đoạn đáng kể cho cuộc sống của trẻ và / hoặc gia đình.Nếu các triệu chứng xuất hiện, bác sĩ sẽ bắt đầu đánh giá bằng cách thực hiện khám sức khỏe toàn diện và tiền sử phát triển cũng như khám sức khỏe. Mặc dù không có xét nghiệm trong phòng thí nghiệm để chẩn đoán cụ thể các rối loạn tâm thần, bác sĩ có thể sử dụng các xét nghiệm chẩn đoán khác nhau, chẳng hạn như hình ảnh thần kinh và xét nghiệm máu, để loại trừ bệnh thực thể hoặc tác dụng phụ của thuốc là nguyên nhân gây ra các triệu chứng.Nếu không tìm thấy bệnh lý thể chất, đứa trẻ có thể được giới thiệu đến bác sĩ tâm thần hoặc nhà tâm lý học trẻ em và vị thành niên. Các chuyên gia chăm sóc sức khỏe được đào tạo đặc biệt để chẩn đoán và điều trị bệnh tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên. Bác sĩ tâm thần và nhà tâm lý học sử dụng các công cụ phỏng vấn và đánh giá được thiết kế đặc biệt để đánh giá một đứa trẻ có bị rối loạn tâm thần hay không. Bác sĩ đưa ra chẩn đoán dựa trên các báo cáo về các triệu chứng của trẻ và quan sát thái độ và hành vi của trẻ. Bác sĩ thường phải dựa vào báo cáo từ cha mẹ, giáo viên và những người lớn khác của đứa trẻ, vì trẻ em thường khó giải thích các vấn đề của chúng hoặc hiểu các triệu chứng của chúng. Sau đó, bác sĩ sẽ xác định xem các triệu chứng của trẻ có chỉ ra một chứng rối loạn tâm thần cụ thể hay không.     Bệnh tâm thần ở trẻ em cần được chẩn đoán trên dấu hiệu và triệu chứng  6. Bệnh tâm thần ở trẻ em được điều trị như thế nào?
 Các bệnh tâm thần cũng giống như nhiều chứng rối loạn y tế, chẳng hạn như bệnh tiểu đường hoặc bệnh tim, cần được điều trị liên tục. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc điều trị cho người lớn bị rối loạn tâm thần, nhưng việc điều trị cho trẻ em vẫn chưa được hiểu rõ. Các chuyên gia vẫn đang khám phá phương pháp điều trị nào hiệu quả nhất đối với những tình trạng bệnh ở trẻ em. Hiện nay, nhiều phương pháp điều trị được sử dụng cho trẻ em, bao gồm nhiều loại thuốc, giống như các phương pháp điều trị cho người lớn nhưng với liều lượng khác nhau. Các lựa chọn điều trị phổ biến nhất được sử dụng bao gồm:Thuốc: Các loại thuốc thường được sử dụng để điều trị rối loạn tâm thần ở trẻ em bao gồm thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống lo âu, thuốc kích thích và thuốc ổn định tâm trạng.Tâm lý trị liệu: Tâm lý trị liệu (một loại tư vấn thường được gọi đơn giản là liệu pháp) giải quyết phản ứng cảm xúc đối với bệnh tâm thần. Đó là một quá trình mà trong đó các chuyên gia sức khỏe tâm thần được đào tạo giúp mọi người đối phó với bệnh tật của họ, thường bằng cách nói chuyện thông qua các chiến lược để hiểu và đối phó với các triệu chứng, suy nghĩ và hành vi của họ. Các loại liệu pháp tâm lý thường được sử dụng với trẻ em là liệu pháp hỗ trợ, nhận thức-hành vi, giữa các cá nhân, nhóm và gia đình.Liệu pháp sáng tạo: Một số liệu pháp nhất định, chẳng hạn như liệu pháp nghệ thuật hoặc liệu pháp vui chơi, có thể hữu ích, đặc biệt là với trẻ nhỏ, những người có thể gặp khó khăn trong việc truyền đạt suy nghĩ và cảm xúc của mình.
 7. Tác dụng phụ của điều trị bệnh tâm thần là gì?
 Các loại thuốc khác nhau có các tác dụng phụ khác nhau và một số trẻ không thể dung nạp một số loại thuốc nhất định. Mặc dù các loại thuốc được FDA chấp thuận để điều trị rối loạn tâm thần ở trẻ em thường được coi là an toàn, bác sĩ có thể cần thay đổi loại thuốc hoặc liều lượng để giảm thiểu tác dụng phụ. Có thể mất một số lần thử và sai để tìm ra loại thuốc phù hợp nhất với từng đứa trẻ.
 8. Triển vọng cho trẻ em bị rối loạn tâm thần là gì?
 Nếu không điều trị, nhiều rối loạn tâm thần có thể tiếp tục đến tuổi trưởng thành và dẫn đến các vấn đề trong tất cả các lĩnh vực của cuộc sống trưởng thành của người đó. Những người bị rối loạn tâm thần không được điều trị có nguy cơ cao mắc nhiều vấn đề, bao gồm lạm dụng rượu hoặc ma túy và (tùy thuộc vào loại rối loạn) có hành vi bạo lực hoặc tự hủy hoại bản thân, thậm chí tự tử.Khi được điều trị sớm và thích hợp, nhiều trẻ em có thể hồi phục hoàn toàn khỏi chứng rối loạn tâm thần hoặc kiểm soát thành công các triệu chứng của mình. Mặc dù một số trẻ em trở thành người lớn tàn tật vì rối loạn mãn tính hoặc trầm trọng, nhưng nhiều người trải qua bệnh tâm thần, chẳng hạn như trầm cảm hoặc lo âu, vẫn có thể sống một cuộc sống đầy đủ và hữu ích.     Trẻ tâm thần cần được điều trị sớm để tăng cơ hội điều trị hiệu quả  9. Nghiên cứu nào đang được thực hiện về rối loạn tâm thần ở trẻ em?
 Cho đến nay, hầu hết các nghiên cứu về bệnh tâm thần đều tập trung vào người lớn. Tuy nhiên, cộng đồng sức khỏe tâm thần hiện đã bắt đầu tập trung vào bệnh tâm thần ở trẻ em. Các nhà nghiên cứu đang xem xét sự phát triển thời thơ ấu theo khía cạnh bình thường và bất thường, cố gắng tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển có thể có tác động như thế nào đến sức khỏe tâm thần.Mục đích là cố gắng dự đoán và cuối cùng là ngăn ngừa các vấn đề phát triển có thể dẫn đến bệnh tâm thần. Một phần quan trọng của nghiên cứu này là xác định các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng phát triển chứng rối loạn tâm thần của trẻ. Ngoài ra, cộng đồng sức khỏe tâm thần đang kêu gọi nghiên cứu thêm về các loại thuốc được sử dụng để điều trị rối loạn tâm thần cho trẻ em.
 10. Rối loạn tâm thần ở trẻ em có thể ngăn ngừa được không?
 Hầu hết các rối loạn tâm thần là do sự kết hợp của các yếu tố và không thể ngăn chặn được. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng được nhận biết và bắt đầu điều trị sớm, nhiều tác động gây đau buồn và tàn tật của rối loạn tâm thần có thể được ngăn chặn hoặc ít nhất là giảm thiểu.