Tăng huyết áp kháng trị

Bài viết bởi Bác sĩ Nguyễn Bằng Phong - Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Tăng huyết áp được gọi là kháng trị khi huyết áp không đạt được mục tiêu mặc dù đã được dùng ít nhất 3 thuốc thuộc nhóm khác nhau với liều tối ưu, trong đó có lợi tiểu Thiazid.
 1. Tần suất tăng huyết áp kháng trị
 Các nghiên cứu gần đây cho thấy tăng huyết áp kháng trị chiếm từ 10-12 % tổng số bệnh nhân được điều trị tăng huyết áp. Có 1 số trường hợp tăng huyết áp giả kháng trị: hiện tượng áo choàng trắng, đo huyết áp không đúng, kết hợp thuốc không hợp lý hoặc liều không tối ưu, bệnh nhân không tuân thủ điều trị.Huyết áp mục tiêuĐối với tăng huyết áp thông thường: < 140/90 mmHg.Đối với tăng huyết áp có kèm theo đái tháo đường, bệnh thận mạn với mức lọc cầu thận < 60 ml/phút/1,73 m2 hoặc tỷ lệ Albumine niệu/ Creatinine niệu ≥ 30 mg/mmol: cần đạt < 130/80 mmHg.Đối với tăng huyết áp có bệnh động mạch vành ổn định, phì đại thất trái: nên đạt < 130/80 mmHg.Đối với một số bệnh nhân cao tuổi có huyết áp tâm trương thấp (< 60 mmHg) thì nên đặt mục tiêu của huyết áp tâm thu cao hơn: từ 140 – 150 mmHg để tránh tình trạng tụt huyết áp tư thế và các triệu chứng của giảm tưới máu não mạn tính.Nếu sử dụng Holter huyết áp hoặc tự đo huyết áp ở nhà thì trị số huyết áp mục tiêu nhỏ hơn từ 5-10 mmHg so với trị số huyết áp mục tiêu có được từ đo huyết áp tại phòng khám.
 2. Đặc điểm của bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị     Bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị thường có các đặc điểm như béo phì, lười vận động  Bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị thường có các đặc điểm bao gồm:Tuổi caoGiới tính nữCó huyết áp căn bản caoBéo phì, lười vận độngBệnh thận mạn tínhĐái tháo đường.
 3. Các nguyên nhân gây tăng huyết áp kháng trị
 Quá tải thể tích: thói quen ăn mặn, suy thận, dùng lợi tiểu không hợp lý, dùng 1 số thuốc gây giữ nướcBệnh nhu mô thậnHẹp động mạch thậnCường Aldosterone nguyên phátNgừng thở khi ngủDùng một số thuốc gây tăng huyết áp: NSAIDs bao gồm cả 1 số ức chế chọn lọc COX 2; Corticoid, Cocain, Amphetamine, thuốc tránh thai, thuốc giảm thèm ăn, Cyclosporine, Erythropoietin, 1 số thuốc chống trần cảm, cam thảo, ma hoàng...U tủy thượng thậnHội chứng hoặc bệnh CushingCường tuyến cận giápHẹp eo động mạch chủU nội sọ.     Một số loại thuốc gây giữ nước cũng có thể là nguyên nhân tăng huyết áp kháng trị  4. Các bước thực hiện
 Nhận diện Tăng huyết áp kháng trịĐo huyết áp tại phòng khám đúng qui chuẩn, cần kết hợp Holter huyết áp và tự đo huyết áp tại nhàKiểm tra tiền sử dùng thuốc hạ áp.Với 2 bước trên có thể xác định tình trạng tăng huyết áp kháng trị và loại trừ tăng huyết áp giả kháng trị.Tìm nguyên nhân của tăng huyết áp kháng trịHỏi bệnh cặn kẽ: thói quen ăn mặn, tiền sử các bệnh đái tháo đường, bệnh thận, đột quỵ, tiền sử dùng thuốc, các triệu chứng của ngừng thở khi ngủ... Ngoài ra còn khai thác các triệu chứng liên quan như khó thở (suy tim), đau ngực (bệnh mạch vành, bệnh động mạch chủ)...Khám lâm sàng tỉ mỉ: phù, biểu hiện Cushing, tình trạng thần kinh, bệnh động mạch ngoại biên, bệnh động mạch chủ bụng, hẹp động mạch thận, hẹp eo động mạch chủ (kết hợp với đo huyết áp tay và chân)...Các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu: các xét nghiệm cận lâm sàng cơ bản có thể cung cấp một số thông tin về nguyên nhân của tăng huyết áp kháng trị: Creatinine tăng trong suy thận, Kali hạ trong cường Aldosterone nguyên phát, Glucose và HbA1C tăng trong đái tháo đường, hoạt tính Renine tăng gợi ý hẹp động mạch thận, điện tâm đồ và siêu âm tim đánh giá dày thất trái, hẹp eo động mạch chủ. Tuy nhiên cần phải thực hiện thêm các ngoài các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu để đánh giá đầy đủ và chính xác hơn:Chụp cộng hưởng từ hoặc CT có tiêm thuốc cản quang để đánh giá động mạch thận và tuyến thượng thận.Đa ký giấc ngủ để đánh giá tình trạng ngừng thở khi ngủ.Định lượng Cathecholamine máu và nước tiểu nếu nghi ngờ có U tủy thượng thận.Định lượng Aldosterone máu và nước tiểu, đánh giá tỷ lệ Aldosterone/ Renine nếu nghi ngờ có cường Aldosterone nguyên phát ( h/c Conn ).Định lượng Natri niệu 24 giờ để đánh giá tình trạng quá tải muối.CT sọ não: nhồi máu hoặc xuất huyết não, u nội sọ.
 5. Điều trị tăng huyết áp kháng trị     Giảm ăn muối là một trong những biện pháp không dùng thuốc