Thiếu sắt ở bệnh nhân viêm teo dạ dày mạn tính

Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Ở bệnh nhân viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính, ngoài thiếu hụt vitamin B12, có thể có thiếu máu do thiếu sắt (IDA) có trước hoặc chồng chéo với tuổi tác là một yếu tố quan trọng mà biểu hiện đầu tiên.
 1. Viêm teo niêm mạc dạ dày là gì?
 Viêm teo niêm mạc dạ dày là bệnh lý do các vi khuẩn Hp phá hủy niêm mạc sau một thời gian dài gây nên. Teo niêm mạc dạ dày là tình trạng đặc trưng do viêm mãn tính, tế bào tuyến của dạ dày bị mất đi và thay thế bằng các biểu mô dạng niêm mạc ruột, tuyến môn vị và môn xơ.Bệnh nhân bị viêm dạ dày mãn tính giai đoạn cuối sẽ trở thành viêm teo niêm mạc dạ dày. Nhưng cũng có một số trường hợp viêm teo dạ dày tự miễn khi hệ thống miễn dịch tự tấn công các tế bào niêm mạc lành do một lỗi nào đó trong cơ thể. Đó gọi là viêm teo niêm mạc dạ dày tự miễn.
 2. Hậu quả của viêm teo niêm mạc dạ dày
 Viêm teo niêm mạc dạ dày là bệnh lý do các vi khuẩn Hp phá hủy niêm mạc sau một thời gian dài gây nên. Teo niêm mạc dạ dày là tình trạng đặc trưng do viêm mãn tính, tế bào tuyến của dạ dày bị mất đi và thay thế bằng các biểu mô dạng niêm mạc ruột, tuyến môn vị và môn xơ.Bệnh nhân bị viêm dạ dày mãn tính giai đoạn cuối sẽ trở thành viêm teo niêm mạc dạ dày. Nhưng cũng có một số trường hợp viêm teo dạ dày tự miễn khi hệ thống miễn dịch tự tấn công các tế bào niêm mạc lành do một lỗi nào đó trong cơ thể. Đó gọi là viêm teo niêm mạc dạ dày tự miễn.
 Viêm teo dạ dày mãn tính (viêm teo dạ dày) dẫn đến phá hủy các tế bào thành niêm mạc dạ dày dẫn đến giảm tiết axit dạ dày và giảm sản xuất yếu tố nội tại (IF). Hậu quả của việc này là tăng độ pH của dạ dày (giảm nồng độ axit), tăng đường huyết và thiếu hụt yếu tố nội tại.Kết quả là viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính có thể dẫn đến sự kém hấp thu (mặc dù theo các cơ chế khác nhau) của vitamin B12 và sắt, gây ra bệnh thiếu máu hồng cầu to hoặc thiếu máu do thiếu sắt. Thiếu vitamin B12, do giảm sản xuất yếu tố nội tại có thể dẫn đến thiếu máu nguyên bào khổng lồ và các rối loạn chức năng thần kinh khác nhau. Cơ chế của thiếu sắt trong viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính ít rõ ràng hơn nhưng có thể do nhiễm giảm tiết axit hoặc nhiễm đồng thời Helicobacter pylori. Ngoài ra, sự thiếu hụt vitamin và vi chất dinh dưỡng khác (chẳng hạn như vitamin D, canxi và vitamin C) đã được biết là xảy ra ở bệnh nhân viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính, mặc dù các cơ chế cho những điều này đã được nghiên cứu ít hơn.     Hình ảnh nội soi viêm teo niêm mạc dạ dày  3. Tại sao lại có bệnh viêm teo niêm mạc dạ dày?
 Viêm teo dạ dày mãn tính dẫn đến teo niêm mạc thân dạ dày và mất mạn tính các tế bào thành dạ dày. Các tế bào thành này, dưới ảnh hưởng của gastrin (từ tế bào G) và histamin (từ tế bào ECL), kích thích sản xuất axit và dẫn đến giảm pH trong lòng dạ dày. Tế bào thành cũng kiểm soát sản xuất yếu tố nội tại (yếu tố nội tại) bằng một cách khác cơ chế. Sự mất tế bào thành này dẫn đến giảm tiết axit dạ dày và giảm sản xuất yếu tố nội tại.Nguyên nhân của viêm teo dạ dày (AG) là (i) sự phá hủy qua trung gian miễn dịch bởi các kháng thể (yếu tố nội tại và/hoặc tế bào thành) chống lại niêm mạc dạ dày (được gọi là viêm teo dạ dày tự miễn mãn tính hoặc (ii) Helicobacter pylori (Nhiễm H. pylori). Bất kể nguyên nhân là gì, tác động thực của việc mất tế bào thành và teo dạ dày là giảm tiết axit . Vì vậy, ở những quần thể có nguy cơ ung thư dạ dày thấp (như ở Mỹ), nên giám sát nội soi 3 năm một lần cho bệnh nhân bị viêm teo niêm mạc dạ dày rộng hoặc chuyển sản ruột.
 4. Thiếu sắt ở bệnh nhân viêm teo dạ dày mạn tính
 Ở bệnh nhân viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính, ngoài thiếu hụt vitamin B12, có thể có thiếu máu do thiếu sắt (IDA) có trước hoặc chồng chéo với tuổi tác là một yếu tố quan trọng mà biểu hiện đầu tiên. Những bệnh nhân trẻ hơn có nhiều khả năng xuất hiện các đặc điểm của thiếu máu do thiếu sắt trong khi những người trên 60 tuổi, có xu hướng thiếu hụt vitamin B12 khổng lồ.Biểu hiện thiếu máu phụ thuộc vào độ tuổi ở bệnh nhân viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính phản ánh tỷ lệ nhiễm H. pylori hoạt động cao hơn ở những bệnh nhân trẻ hơn. Kết quả là các chỉ số hồng cầu như thể tích tế bào trung bình (MCV) có thể không đáng tin cậy ở bệnh nhân viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính, vì có thể có hai bệnh lý riêng biệt hoặc chồng chéo (thể tích tế bào trung bình tăng và thể tích tế bào trung bình hạ thấp), do đó nó xuất hiện trong giới hạn bình thường. Vai trò có thể có của giảm tiết axit trong sự phát triển kém hấp thu sắt đã được đề xuất trong các mô hình giảm/giảm giảm tiết axit khác nhau. Tiết axit dạ dày thấp là kết quả của sự mất tế bào thành. Việc sản xuất axit dạ dày thấp này dẫn đến giảm khả năng hòa tan sắt trong thức ăn và giảm hấp thu sắt. Do đó, thiếu máu do thiếu sắt là một biểu hiện phổ biến trong viêm teo niêm mạc dạ dày mãn tính, nhưng thường bị bỏ qua.     Bệnh nhân cao tuổi mắc viêm teo dạ dày mạn tính có tỉ lệ nhiễm H. pylori cao hơn người trẻ tuổi  Tài liệu tham khảo:Gluckman CR, Metz DC. Khối u thần kinh nội tiết dạ dày (Carcinoids). Các Báo cáo Tiêu hóa Hiện tại (2019) 21: 13.2.Sato Y. Đặc điểm lâm sàng và cách quản lý carcinoid dạ dày loại 1. Clin J Gastroenterol (2014) 7: 381386.Lahner E, Carabotti M, Annibale B. Viêm dạ dày thể teo: Biểu hiện, chẩn đoán và kết quả lâm sàng. EMJ Gastroenterol. 2017; 6 [1]: 75-82.Ngân hàng M, Graham D, Jansen M, và cộng sự Hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa Anh về chẩn đoán và quản lý bệnh nhân có nguy cơ bị ung thư biểu mô tuyến dạ dày. Ruột. Tháng 9 năm 2019; 68 (9): 1545-1575.