Viêm tụy cấp nặng: Xử lý thế nào?

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi bác sĩ Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng.
 Viêm tụy cấp nặng là một bệnh lý nội khoa cấp tính, diễn tiến nhanh gây suy đa cơ quan và nguy kịch tính mạng nếu không điều trị kịp thời. Theo đó, chẩn đoán này cần phát hiện sớm và tích cực can thiệp nội khoa lẫn ngoại khoa, đòi hỏi có sự tham gia của đội ngũ bác sĩ chuyên nghiệp, giàu kinh nghiệm cũng như đầy đủ phương tiện, thiết bị máy móc hỗ trợ.Quy trình điều trị viêm tụy cấp nặng gồm các thành phần cơ bản sau đây diễn ra song song cùng lúc với nhau:
 1. Bù dịch – điện giải
 Đây là bước tiếp cận điều trị đầu tiên ở mọi bệnh nhân ngay cả khi viêm tụy cấp chỉ mới là chẩn đoán nghi ngờ. Bởi bệnh lý này là sẽ khởi kích “dòng thác” phản ứng viêm toàn thân rất nhanh nên việc kiểm soát được thể tích tuần hoàn ngày từ đầu là vô cùng cần thiết.Bệnh nhân sẽ được đặt sẵn từ hai đường truyền tĩnh mạch trên hai chi khác nhau, nhằm sẵn sàng tiếp cận dòng tuần hoàn bất cứ lúc nào. Loại dịch truyền là Lactate Ringer sẽ được ưu tiên chọn lựa hơn so với nước muối sinh lý. Nguyên nhân là nhiều quan sát cho thấy loại dịch này có khả năng làm giảm hội chứng đáp ứng viêm toàn thân tốt hơn, chỉ không dùng trong trường hợp viêm tụy cấp do tăng calci máu (do Lactate Ringer chứa nồng độ calci cao hơn nước muối sinh lý).Lượng dịch truyền cần đạt được từ 250 – 500 ml mỗi giờ trong 12 – 24 giờ đầu tiên tùy theo tình trạng tim mạch. Những ngày sau đó vẫn cần truyền đủ tối thiểu 2 lít mỗi ngày. Song song đó, bác sĩ cần chú ý bổ sung thêm kali theo kết quả đo ion đồ.Việc bù đủ dịch nhằm giúp đảm bảo thể tích tuần hoàn, lượng nước tiểu, tránh để máu quá cô đặc làm suy thận cũng như trụy mạch, ngưng tim.
 2. Kiểm soát đau
 Đau bụng trong viêm tụy cấp được xếp vào loại đau có mức độ tương đối nặng nề. Do men tụy khi bị giải thoát ra khỏi ống tuyến sẽ trở thành độc chất, có khả năng “tiêu hóa” các tạng trong ổ bụng mà nó tiếp xúc được.Chính vì thế, bệnh nhân viêm tụy cấp thường nhập viện trong bệnh cảnh đau vùng bụng trên đột ngột dữ dội, lan ra sau lưng, khiến người bệnh vô cùng vật vã, bứt rứt. Do đó, kiểm soát đau cũng là một mục tiêu trong điều trị viêm tụy cấp.Các loại thuốc giảm đau thông thường ít được chọn. Thay vào đó, các bác sĩ sẽ chọn loại thuốc giảm đau tác động tại trung ương với tính chất gần giống morphin nhưng có tác dụng mạnh hơn và thời gian tác dụng ngắn hơn so với morphin, như pethidine (Meperidine) với liều 50mg tiêm bắp hay tiêm mạch mỗi 6 đến 8 giờ.
 3. Giảm bài tiết tuyến tụy
 Bên cạnh dùng thuốc giảm đau, việc dùng thuốc để giảm bài tiết tuyến tụy cũng giúp làm giảm đau cho bệnh nhân. Khi lượng dịch tụy giải phóng ít hơn, các tạng sẽ giảm bị tổn thương.Loại thuốc được chọn là octreotide. Đây là một chất tổng hợp mô phỏng tác dụng dược lý somatostatin tự nhiên của cơ thể, giúp ức chế sự bài tiết của các men của các tạng tiêu hóa nói chung kể cả dạ dày, ruột non chứ không riêng gì tuyến tụy. Do thuốc có tác dụng dài nên chỉ cần tiêm dưới da 3 lần mỗi ngày và chỉ cần dùng trong những ngày đầu tiên, ngưng khi người bệnh bớt đau, mức độ viêm đã được cải thiện.
 4. Nâng đỡ dinh dưỡng     Cho bệnh nhân ăn qua ống thông  Khi các tạng bị tổn thương do men tụy giải phóng ồ ạt vào khoang bụng, hoat động sinh lý của chúng sẽ đình trệ. Các quai ruột mất khả năng nhu động, trở nên liệt ruột làm người bệnh đau bụng, chướng hơi, buồn nôn và nôn ói kéo dài. Chính vì thế, tất cả các bệnh nhân viêm tụy cấp nặng đều cần phải ngưng ăn uống qua đường miệng và đặt ống thông từ mũi vào dạ dày.Bằng đường ống thông này, các chất bài tiết trong ống tiêu hóa không hấp thu được sẽ dẫn ra ngoài, giảm chướng cho bệnh nhân; đồng thời tránh khả năng bị hít sặc vào đường hô hấp do nôn ói.Trong những ngày đầu tiên, bệnh nhân được nuôi ăn qua đường truyền tĩnh mạch. Qua tuần tiếp theo, khi tình hình viêm tụy cấp nặng được kiểm soát tốt, mức độ đau bụng giảm dần mà không cần dùng thuốc giảm đau, người bệnh bớt buồn nôn, nôn, có lại cảm giác đói, khám nghe được âm ruột thì có thể cân nhắc rút ống thông và cho ăn lại đường miệng.Loại thức ăn theo thứ tự là nước đường – cháo đường – cơm nhão – cơm thường với tốc độ chuyển đổi và số lượng tăng dần khi bệnh nhân dung nạp được. Ngoài ra, trong một tháng đầu, cần hạn chế chất béo để tuyến tụy phục hồi lại hoàn toàn.
 5. Sử dụng kháng sinh
 Do các tạng trong ổ bụng bị tổn thương khi tiếp xúc với men tụy, nguy cơ nhiễm trùng là rất lớn. Số lượng vi khuẩn thường trú trong đường ruột vốn rất đông đảo, sẵn sàng xâm lấn gây bệnh khi các cơ quan mất tính toàn vẹn, gây viêm phúc mạc khu trú và toàn thể. Sau đó, nhiễm trùng - nhiễm độc lan ra toàn thân, bệnh nhân rơi vào sốc nhiễm trùng, nguy kịch đến tính mạng.Vì vậy, trong các trường hợp viêm tụy cấp mức độ nặng, kháng sinh luôn được xem xét sử dụng càng sớm càng tốt. Loại kháng sinh được chọn phải có sinh khả dụng cao, phổ rộng, hoạt lực mạnh, dùng liều cao với đường toàn thân ngay từ đầu. Thời gian dùng kháng sinh có thể kéo dài đến ba tuần.Sau tuần lễ đầu, nếu đã điều trị kháng sinh nhưng người bệnh vẫn còn sốt, còn dấu hiệu nhiễm trùng, thực hiện hình ảnh học thấy có các ổ áp xe trong phúc mạc thì cần can thiệp chọc hút qua da sớm để vệ sinh và cấy mủ, chọn loại kháng sinh phù hợp.
 6. Theo dõi và phát hiện biến chứng
 Tổn thương gan, thận, nguy kịch hô hấp, tuần hoàn cũng như suy đa tạng là biến chứng của viêm tụy cấp nặng. Chính vì thế, người bệnh cần được tích cực theo dõi và phát hiện sớm các biến chứng để can thiệp kịp thời.Các thông số cần theo dõi là mạch, huyết áp, nhiệt độ, lượng nước tiểu, độ bão hòa oxy máu nhiều lần trong ngày. Song song đó, các xét nghiệm công thức máu, chức năng gan, thận, điện giải... cũng được thực hiện lặp lại hằng ngày.
 7. Lọc máu     Lọc máu giúp bệnh nhân lọc bớt chất độc hại