Thế nào là chụp bể thận niệu quản ngược dòng?

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Lâm Thị Kim Chi - Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. Chụp bể thận niệu quản ngược dòng là phương pháp được sử dụng để phát hiện các yếu tố gây tắc, hẹp niệu quản do sỏi hoặc một số nguyên nhân khác để đưa ra phương pháp điều trị tốt nhất cho bệnh nhân.
 1. Chụp bể thận niệu quản ngược dòng là gì?
 Chụp bể thận niệu quản ngược dòng là phương pháp sử dụng để khảo sát hình thái đường dẫn của niệu cao. Bằng cách bơm thuốc đối quang ngược dòng qua ống thông vào niệu quản. Tức là đưa sonde ngược dòng từ niệu đạo vào bàng quang thông qua ống soi bàng quang để vào niệu quản. Trong trường hợp bệnh nhân mắc viêm bàng quang hay viêm niệu đạo thì không nên thực hiện kỹ thuật này do dễ gây nên viêm bể thận ngược dòng.     Chụp bể thận ngược dòng là bơm thuốc đối quang qua ống thông để vào niệu quản  2. Chỉ định và chống chỉ định với phương pháp chụp bể thận niệu quản ngược dòng
 Phương pháp chụp bể thận niệu quản ngược dòng được chỉ định và chống chỉ định trong những trường hợp sau đây:Chỉ định với các đối tượng:Niệu đồ tĩnh mạch của bệnh nhân không có chỉ định hoặc hình ảnh hiển thị không rõ ràng.Các bệnh lý như thận câm, vô niệuCó xuất hiện khối u đường dẫn niệu caoRò niệu quảnChống chỉ định với các đối tượng:Bệnh nhân đang bị nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Nếu nghi ngờ cần phải thực hiện xét nghiệm nước tiểu để lựa chọn phương pháp chữa trị tốt nhất cho bệnh nhân.Có khối u bàng quang.Chuẩn bị bệnh nhânBệnh nhân cần được giải thích và chuẩn bị tâm lý tốt trước khi thực hiệnĐi tiểu trước khi lên bàn chụp phimThụt tháo phân trước khi chụp niệu quản – bể thân ngược dòngĐược thực hiện các xét nghiệm cơ bản và cần thiết trước khi chụp.
 3. Các bước tiến hành chụp niệu quản bể thận ngược dòng
 Phương pháp chụp niệu quản bể thận ngược dòng sẽ nội soi bàng quang và xác định hai lỗ niệu quản. Phương pháp này phải được thực hiện trong phòng mổ với chế độ sát khuẩn nghiêm ngặt để tránh trường hợp nhiễm khuẩn gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người bệnh.Phim chụp ổ bụng không được chuẩn bị ngay trước lúc tiến hành xét nghiệm. Qua tâm hình ảnh của phim ta có thể xác định hằng số, khu trú chính xác và tìm các vôi hóa bất thường trong ổ bụng.Bác sĩ thực hiện cần gây tê niệu đạo trước khi chụp.Sử dụng máy nội soi cứng hoặc ống soi mềm đưa ống thông vào đoạn niệu quản thành. Rút nhẹ ống thông để bịt lỗ niệu quản phòng trường hợp trào ngược thuốc đối quang, toàn bộ quá trình được theo dõi dưới màn tăng sáng.Đuổi hết không khí trong ống thông đến khi không còn bọt khí xuất hiện. Sau khi hết bọt khí tiến hành bơm thuốc đối quang một cách từ từ với áp lực thấp, quá trình bơm thuốc luôn phải quan sát và theo dõi dưới màn tăng sáng. Trong lúc bơm nếu cảm nhận có lực cản thì ngừng bơm và chụp phim ngay.Trong quá trình bơm thuốc nếu người bệnh cảm thấy đau tức hoặc thấy trên màn tăng sáng thấy hiện tượng thuốc trào ngược vào các ống thận thì phải ngừng bơm ngay lập tứcĐể có thể hiện hình đầy đủ niệu quản thì cần bơm khoảng 2- 5ml thuốc đối quang, còn đối với đài bể thận cần khoảng 4-10ml.Chụp niệu đạo bể thận ngược dòng sử dụng tấm phim cỡ lớn 30x40cm hoặc 35x43cm. Chụp tư thế thẳng đầy thuốc và chụp chếch trước phải và chếch trước trái.Chỉ chụp phim sau khi tháo thuốc đối quang khoảng 5 phút để đảm bảo thông niệu quản tốt.Trong trường hợp bệnh nhân bị hẹp niệu quản, bác sĩ có thể dùng dây dẫn luồn qua chỗ hẹp của niệu quản rồi luồn ống thông theo dây dẫn lên cao sau đó mới bơm thuốc đối quang để thực hiện khảo sát trên chỗ hẹp.     Chụp niệu quản bể thận trong phòng mổ và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt  4. Đánh giá kết quả sau khi chụp
 Niệu quản bờ đều, theo dõi thuốc đối quang trong niệu quản trên màn tăng sáng, khó khảo sát đoạn khúc nối bể thận-niệu quản và niệu quản bắt chéo động mạch chậu.Quan sát hình thái của đài bể thận niệu quản gần tương tự hình ảnh trên niệu đồ tĩnh mạch hoặc rõ hơn.Những hình ảnh bất thường bao gồm đường dẫn niệu giãn, hẹp, tắc hoặc có hình lồi, hình khuyết, hình đè ép.Nhu động niệu quản chỉ được đánh giá sau khi bác sĩ tháo thuốc đối quang.Khi tắc đường tiết niệu sẽ gây ứ đọng thuốc đối quang.
 5. Tai biến và xử lý trong quá trình chụp chiếu
 Nếu trong quá trình làm thủ thuật chụp bể thận niệu quản ngược dòng xảy ra các tai biến cần có phương thức xử trí như sau:Không thực hiện được phương pháp do thất bại kỹ thuậtBác sĩ không đặt được ống thông niệu đạo hoặc ống thông niệu quản. Tuy nhiên trong một số trường hợp không đặt được ống thông niệu quản có thể là do một số bệnh lý như: u bàng quang, u tiền liệt tuyến, viêm bàng quang, hẹp lỗ niệu quản sau phẫu thuật hoặc điều trị xạ trị...Đau:Chuẩn bị tâm lý tốt cho người bệnh, hướng dẫn dẫn người bệnh phối hợp, thực hiện các thao tác nhẹ nhàngChấn thương do thủ thuậtTrong quá trình luồn các ống thông và bơm thuốc đối quang cần đảm bảo thao tác đúng kỹ thuật, nhẹ nhàng, tránh dùng dây dẫn kim loại. Cần trấn an tình thần người bệnh trước khi thực hiện để hợp tác tốt trong quá trình thực hiện.Chấn thương do nhiễm trùngNhiễm trùng là tai biến quan trọng tuy nhiên rất hiếm xảy ra nếu các thao tác về khử trùng thực hiện đúng cách. Nếu bệnh nhân bị thi nên sử dụng kháng sinh trước và sau xét nghiệm.