Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Bão biển

Bão biển là những cơn bão siêu mạnh, lớn nhất và có sức tàn phá khủng khiếp trên hành tinh.

**Hình thành và miêu tả **
Một cơn dông hình thành trên một vùng xích đạo, ví dụ Equador. Tiếp theo, nhờ những cơn gió mạnh thổi từ đại dương, ví dụ Thái Bình Dương, nó sẽ tiến về phía tây. Ở đó, nó sẽ gặp những điều kiện cần thiết để trở thành một cơn bão mạnh rồi thành cơn bão biển. Điều kiện hình thành là nhiệt độ nước biển phải từ 27 độ C trở lên. Để nước biển lên đến nhiệt độ này phải gần mất hết mùa hè, đó là lý do bão biển trên Thái Bình Dương thường diễn ra từ cuối hè tới cuối thu. 

**Phát triển**
Khi gió xoáy ở gần trung tâm cơn bão đạt tới vận tốc 120 km/giờ, nó chính thức được gọi là bão biển. Không khí bị chuyển động nhanh hơn khi bị xoáy vào tâm bão. Vì thế cơn bão càng lớn, trung bình trải trên một đường kính 500-800, sức gió càng mạnh. 

**Tác hại**

**Mưa lớn**
Những đám mây bão trút xuống một lượng nước khổng lồ. Năm 1998, cơn bão biển Mitch giết chết 11 ngàn người, trút xuống lượng nước tới 1900mm trong suốt 11 ngày. Vì thế, sau mỗi cơn bão là xảy ra lụt lội nghiêm trọng. 

**Sóng cồn**
Áp suất cực thấp tại mắt bão làm cho nước nở ra. Gió mạnh đẩy sóng biển hướng vào bờ. Những cơn sóng lớn kết hợp với thủy triều sẽ gây ra sóng cồn, đặc biệt vào thời điểm triều cường, khi đó, những bức tường nước khổng lồ sẽ ập vào bờ, quét sạch mọi thứ.  Năm 1998, cơn bão biển Mitch đã ập vào bờ với những con sóng cao 13m, ngang với một ngôi nhà ba tầng. 

**Động thực vật**
Sóng cồn tàn phá san hô, chim di cư bay chệch hàng ngàn cây số để tránh bão, hoặc tệ hơn, năm 1989, cơn bão Hugo hầu như giết sạch những con chim gõ kiến còn lại ở bang Nam Carolina, Hoa Kỳ.

**Xem thêm**
Lốc xoáy
*Bão
*Vòi rồng nước
*Lốc cát
*Tố
*Bão tuyết

**Nguồn tham khảo**
Thể loại:Thiên tai
Thể loại:Khí tượng
Quỹ bảo trợ

Quỹ bảo trợ là một chương trình đầu tư tập thể tồn tại như một thực thể pháp lý duy nhất nhưng có một số quỹ phụ riêng biệt được giao dịch như các quỹ đầu tư cụ thể.
Loại sắp xếp này có nguồn gốc trong ngành công nghiệp quản lý đầu tư châu Âu, nhất là với SICAV (một đầu tư tập thể mở). mô hình SICAV đã được sao chép cho công ty đầu tư mở (OEIC) Vương quốc Anh và các mô hình quỹ hải ngoại.

**Ưu điểm**
Cơ cấu quỹ bảo trợ làm cho nó rẻ hơn cho các nhà đầu tư chuyển từ một quỹ phụ này sang một quỹ phụ khác và tiết kiệm các chi phí quản lý đầu tư liên quan đến trùng lặp quy định.

**Xem thêm**
Chương trình đầu tư tập thể
*Quản lý đầu tư
*Quỹ tương hỗ
*Quỹ phòng hộ
*OEIC
*SICAV
Other umbrella terms
*Umbrella brand
*Umbrella organization
*Umbrella school
*Umbrella term

**Tham khảo**
Thể loại:Đầu tư
Bảo trợ
Hieron I

Hình Hieron I của Siracusa (bên phải) từ một đồng tiền xu. 
Hieron I (; ? – 467 TCN) là con trai của Deinomenes, anh của Gelon và là bạo chúa Siracusa ở Sicilia từ năm 478 TCN đến 467 TCN. Từ khi kế vị Gelon, ông đã mưu tính chống lại người em thứ ba là Polyzelos nhằm củng cố chức quyền. Thành bang Siracusa dưới thời ông cai trị đã dần gia tăng thực lực một cách đáng kể. Ngoài ra ông còn cho dời đám cư dân Naxos và Catana tới Leontini, di dân Catana (mà ông đổi tên thành Aetna) với người Dorian, tham gia liên minh với Acragas (Agrigentum) và tán thành mục tiêu chống đối Anaxilas, bạo chúa Rhegium của người Locrian.
Thành tựu quân sự quan trọng nhất của ông là đã đánh bại người Etruscan và Carthage trong trận Cumae vào năm 474 TCN nhờ đó đã cứu người Hy Lạp ở Campania thoát khỏi ách thống trị của người Etruscan. Một chiếc mũ đồng (nay để ở Bảo tàng Anh) với một dòng chữ kỷ niệm sự kiện này được dành riêng tại Thế vận hội Olympia.
Triều đại của Hieron được đánh dấu bằng sự kiện thành lập lực lượng cảnh sát mật đầu tiên trong lịch sử Hy Lạp, bên cạnh đó ông còn là một người bảo trợ hào phóng về văn học nghệ thuật. Các nhà thơ Simonides, Pindar, Bacchylides, Aeschylus, và Epicharmus cũng như nhà triết học Xenophane đều từng hoạt động dưới triều ông. Đồng thời ông cũng là một thành viên tham gia tích cực trong các cuộc thi thể thao toàn Hy Lạp, giành nhiều chiến thắng trong các cuộc đua ngựa đơn và đua xe ngựa. Ông giành thắng lợi trong cuộc đua xe ngựa ở Delphi vào năm 470 TCN (một chiến thắng được tán dương trong bài thơ ca ngợi Pythian đầu tiên của Pindar) và tại Olympia năm 468 TCN (chiến thắng lớn nhất này của ông được kỷ niệm trong bài thơ ca ngợi chiến thắng thứ ba của Bacchylides). Những bài thơ ca ngợi khác được dâng lên ông bao gồm thơ ca ngợi Olympia thứ nhất của Pindar, cùng bài thơ ca ngợi Pythian thứ hai và thứ ba của ông và những bài thơ ca ngợi chiến thắng thứ tư và thứ năm của Bacchylides.
Về sau Hieron lâm trọng bệnh mất ở Catana/Aetna vào năm 467 TCN và được chôn cất ở đó, nhưng ngôi mộ của ông đã bị phá hủy sau khi các cư dân trước đây của Catana trở về thành phố. Sau khi ông qua đời thì người em Thrasybulos kế vị nắm quyền được hơn một năm thì bị dân chúng lật đổ và nền dân chủ được tái lập ở Siracusa.

**Tham khảo**
Diod. Sic. xi. 38-67; Xenophon, Hiero, 6. 2; E. Lübbert, Syrakus zur Zeit des Gelon und Hieron (1875). N. Luraghi, Tirannidi archaiche in Sicilia e Magna Grecia (Florence, 1994)

**Liên kết ngoài**
 Pindar's ode to Hieron  
Tiền vị bởi:Gelon
Bạo chúa Gela485 TCN – 478 TCN
Kế vị bởi:Polyzelos
Preceded by:Gelon
Bạo chúa Siracusa478 TCN – 467 TCN
Succeeded by:Thrasybulos
Thể loại:Mất năm 467 TCN
Thể loại:Năm sinh không rõ
Thể loại:Bạo chúa Sicilia
Thể loại:Nhân vật Hy Lạp thế kỷ 5 TCN
Thể loại:Tướng lĩnh Hy Lạp cổ đại
Thể loại:Người Siracusa cổ đại
Thể loại:Người Gela cổ đại
Thể loại:Vận động viên Pythian cổ đại
Thể loại:Đấu thủ Olympic cổ đại
Thể loại:Vận động viên được Pindar vinh danh
Thể loại:Vận động viên đua xe ngựa Hy Lạp cổ đại
Thể loại:Mất thập niên 460 TCN
Thể loại:Năm 467 TCN
Thể loại:Tướng Hy Lạp cổ đại
Thrasybulos của Siracusa

Thrasybulos (? – ?) là bạo chúa Siracusa cai trị được mười một tháng từ năm 466 TCN đến 465 TCN. Ông là một thành viên của gia tộc Deinomenid và là em trai của bạo chúa tiền nhiệm Hieron I, người từng nắm quyền ở Siracusa bằng cách thuyết phục con của Gelon từ bỏ yêu sách đòi quyền lãnh đạo Siracusa. Lên ngôi chưa đầy một năm, do Thrasybulos có phát sinh mâu thuẫn với các thành viên gia tộc Deinomenid nên cuối cùng ông bị họ lật đổ. Tuy nhiên, ít lâu sau họ cũng bị đám dân chúng vùng dậy lật đổ và nền dân chủ được tái lập ở Siracusa. 


**Chú thích**
Tiền vị bởi:Hieron I
Bạo chúa Siracusa466 TCN – 465 TCN
Kế vị bởi:nền dân chủ vị trí này được nối tiếpbởi Dionysius I vào năm 405 TCN
Thể loại:Bạo chúa Sicilia
Thể loại:Người Siracusa cổ đại
Thể loại:Nhân vật Hy Lạp thế kỷ 5
Thể loại:Năm sinh không rõ
Thể loại:Năm mất không rõ
Yakovlev AIR-1

Yakovlev AIR-1 là một mẫu máy bay ném bom hạng nhẹ hai chỗ của Liên Xô trong thập niên 1920, đây là máy bay đầu tiên do Aleksandr Sergeyevich Yakovlev thiết kế chế tạo.

**Biến thể**
AIR-1
AIR-2
AIR-2S
VVS-3

**Tính năng kỹ chiến thuật (AIR-1)**

**Tham khảo**

**Ghi chú**

**Tài liệu**
 isbn=0-00-218033-2
*chú thích sách |last= |first= |authorlink= |title= The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985)|year= |publisher= Orbis Publishing|location= |issn=|pages=

**Liên kết ngoài**
  Yakovlev AIR-1
AIR-1
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô và Nga 1920-1929
Thể loại:Máy bay thể thao Liên Xô và Nga 1920–1929
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay thể thao
Thể loại:Máy bay hai tầng cánh
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Yakovlev AIR-3

Yakovlev AIR-3 là một loại máy bay cánh đơn hai chỗ của Liên Xô trong thập niên 1920, do Aleksandr Sergeyevich Yakovlev thiết kế chế tạo.

**Biến thể**

**AIR-3**

**AIR-4**

**AIR-4MK**

**E-31**

**Kozlov PS**

**AIR-8**

**Tính năng kỹ chiến thuật (AIR-3)**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Yakovlev AIR-3
AIR-3
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô và Nga 1920-1929
Thể loại:Máy bay thể thao Liên Xô và Nga 1920–1929
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay thể thao
Thể loại:Máy bay cánh trên
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Yakovlev AIR-5

Yakovlev AIR-5 là một mẫu thử máy bay cánh đơn của Liên Xô, do viện thiết kế Yakovlev phát triển.

**Tính năng kỹ chiến thuật**

**Tham khảo**

**Ghi chú**

**Tài liệu**
 isbn=1-85780-203-9- isbn=0-00-218033-2
*chú thích sách |last= |first= |authorlink= |title= The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985)|year= |publisher= Orbis Publishing|location= |issn=|pages=
AIR-5
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô 1930–1939
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay cánh trên
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Yakovlev AIR-6

Yakovlev AIR-6 là một loại máy bay thông dụng hạng nhẹ của Liên Xô trong thập niên 1930. Do Alexander Sergeyevich Yakovlev thiết kế, trên 100 chiếc đã được chế tạo.

**Quốc gia sử dụng**

*Không quân Liên Xô

**Tính năng kỹ chiến thuật**

**Ghi chú**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Gordon, Yefim, Dmitry Komissarov and Sergey Komissarov. OKB Yakovlev: A History of the Design Bureau and its Aircraft. Hinkley, UK: Midland Publishing, 2005. ISBN 1-85780-203-9.- Gunston, Bill. The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft 1975–1995. London: Osprey, 1995. ISBN 1-85532-405-9.
Thể loại:Máy bay Yakovlev
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô 1930–1939
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay cánh trên
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Yakovlev AIR-7

Yakovlev AIR-7 là một mẫu thử máy bay hiệu năng cao của Liên Xô trong thập niên 1930.

**Tính năng kỹ chiến thuật**

**Ghi chú**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Gordon, Yefim, Dmitry Komissarov and Sergey Komissarov. OKB Yakovlev: A History of the Design Bureau and its Aircraft. Hinkley, UK: Midland Publishing, 2005. ISBN 1-85780-203-9.- Gunston, Bill. The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft 1975–1995. London, UK: Osprey, 1995. ISBN 1-85532-405-9.- Gunston, Bill and Yefim Gordon. Yakovlev Aircraft since 1924. London, UK: Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.

**Liên kết ngoài**
 Yakovlev Design Bureau: Early Aircraft: AIR-7
AIR-7
Thể loại:Máy bay thể thao Liên Xô 1930–1939
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay thể thao
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Yakovlev UT-3

Yakovlev UT-3, ban đầu gọi là AIR-17 và sau đó là Ya-17, là một loại máy bay cánh đơn hai động cơ, do Alexander Sergeyevich Yakovlev thiết kế cho Không quân Liên Xô (VVS).

**Quốc gia sử dụng**

*VVS

**Tính năng kỹ chiến thuật (UT-3)**

**Xem thêm**

**Tham khảo**
 pages=42–44 & 46–47
Thể loại:Máy bay Yakovlev
Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1930
Thể loại:Máy bay huấn luyện
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Máy bay hai động cơ cánh quạt
Yakovlev Yak-18T

Yak-18T
Yakovlev Yak-18T là một loại máy bay thông dụng của Liên Xô, được sử dụng để huấn luyện phi công của Aeroflot.

**Quốc gia sử dụng**

*Không quân Cuba 
Moldova
*Không quân Moldova 
Lithuania
*Lực lượng tình nguyện quốc phòng Litva

*Aeroflot
*Không quân Liên Xô

**Tính năng kỹ chiến thuật (Yak-18T)**

**Xem thêm**
Yakovlev 

**Tham khảo**
Ghi chú
Tài liệu- Gordon, Yefim, Dmitriy Komissarov and Sergey Komissarov. OKB Yakovlev: A History of the Design Bureau and Its Aircraft. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 2005. ISBN 978-1-85780-203-0.- Taylor, Michael J.H. Brassey's World Aircraft & Systems Directory 1999/2000. London:Brassey's, 1999. ISBN 1-85753-245-7.- EASA Specific Airworthiness Specification for Yakovlev Yak-18T https://www.easa.europa.eu/downloads/75/en

**Liên kết ngoài**
  Richard Goode Aerobatics - Yak-18T product page date = ngày 4 tháng 7 năm 2005-  Pilot Magazine date = ngày 29 tháng 4 năm 2005
Yak-018T
Thể loại:Máy bay huấn luyện dân sự Liên Xô 1970–1979
Thể loại:Máy bay huấn luyện quân sự Liên Xô 1970–1979
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô 1970–1979
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay quân sự
Thể loại:Máy bay huấn luyện
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Yakovlev Yak-58

Yakovlev Yak-58 là một loại máy bay thông dụng đa năng của Liên Xô. Được sản xuất vào cuối thập niên 1990.

**Tính năng kỹ chiến thuật (Yak-58)**

**Xem thêm**

**Tham khảo**

**Ghi chú**

**Tài liệu**
 Gordon, Yefim, Dmitry Komissarov and Sergey Komissarov. OKB Yakovlev: A History of the Design Bureau and its Aircraft. Hinkley, UK: Midland Publishing, 2005. ISBN 1-85780-203-9.- Gunston, Bill and Yefim Gordon. Yakovlev Aircraft since 1924. London, UK: Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.-  "ILA '94 Show News: Crash deaths blight Berlin show opening". Flight International, 8–ngày 14 tháng 6 năm 1994. p. 10.- Taylor, Michael J. H. Brassey's World Aircraft & Systems Directory 1999/2000 Edition. London: Brassey's, 1999. ISBN 1-85753-245-7.


**Liên kết ngoài**
Yak-058
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô và Nga 1990–1999
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Popeye

Popeye the Sailor Meets Sindbad the Sailor
Thủy thủ Popeye là một nhân vật hoạt hình hư cấu được sáng tạo bởi  Elzie Crisler Segar. Nhân vật này xuất hiện lần đầu tiên vào ngày 17 tháng 1 năm 1929, trong bộ truyện tranh Thimble Theatre hàng ngày của  King Features. Bộ truyện đã ở năm thứ mười khi Popeye ra mắt, nhưng chàng thủy thủ một mắt nhanh chóng trở thành nhân vật chính, và Thimble Theatre đã trở thành một trong những tài sản phổ biến nhất của King Features trong những năm 1930. Sau cái chết của Segar vào năm 1938, Thimble Theatre (sau đổi tên thành  Popeye) được tiếp tục bởi một số nhà văn và họa sĩ, đáng chú ý nhất là trợ lý của Segar là  Bud Sagendorf. Bộ truyện tranh tiếp tục xuất hiện trong các kỳ phát hành đầu tiên vào Chủ Nhật, do  R. K. Milholland viết và vẽ. Các bộ truyện tranh hàng ngày là bản in lại của những câu chuyện cũ của Sagendorf.
Năm 1933,  Max Fleischer đã chuyển thể các nhân vật trong Nhà hát Thimble thành một loạt phim hoạt hình ngắn chiếu rạp  Popeye the Sailor cho Paramount Pictures . Những bộ phim hoạt hình này đã chứng tỏ là một trong những phim hoạt hình phổ biến nhất trong những năm 1930 và  Fleischer Studios, sau này trở thành  Famous Studios của Paramount, tiếp tục sản xuất cho đến năm 1957. Phim hoạt hình được sản xuất trong Thế chiến II bao gồm nội dung tuyên truyền của Đồng minh, giống như thường thấy trong các phim hoạt hình thời bấy giờ.  Những phim hoạt hình ngắn này hiện thuộc sở hữu của  Turner Entertainment và được phân phối bởi công ty chị em Warner Bros.Trong nhiều năm qua, Popeye cũng đã xuất hiện trong truyện tranh, phim hoạt hình truyền hình, trò chơi điện tử, hàng trăm quảng cáo,, các sản phẩm ngoại vi từ rau bina đến  kẹo thuốc lá, và bộ  phim hành động trực tiếp năm 1980 do Robert Altman đạo diễn và Robin Williams đóng vai chính trong vai Popeye.
Charles M. Schulz cho biết, "Tôi nghĩ Popeye là một bộ truyện tranh hoàn hảo, nhất quán về nét vẽ và sự hài hước".  Năm 2002,  TV Guide xếp Popeye ở vị trí thứ 20 trong danh sách "50 nhân vật hoạt hình vĩ đại nhất mọi thời đại".

**Tham khảo**
Thể loại:Nhân vật hoạt hình
Thể loại:Truyện tranh chuyển thể thành phim
Yakovlev Yak-100

Yakovlev Yak-100 là một loại trực thăng vận tải một động cơ được phát triển ở Liên Xô năm 1948. Đây là trực thăng thứ hai do phòng thiết kế Yakovlev chế tạo.

**Tính năng kỹ chiến thuật**
400px

**Xem thêm**

**Tham khảo**
location=Hinkley 
Yak-100
Thể loại:Trực thăng Liên Xô 1940–1949
Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Thể loại:Máy bay trực thăng
Thể loại:Trực thăng quân sự
Thể loại:Máy bay quân sự
Thể loại:Máy bay vận tải
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Kali ozonide

Kali ozonit là một hợp chất vô cơ có công thức hóa học là KO3. Hiện nay người ta chỉ biết được một số ozonit của kim loại kiềm và amoni, trong đó biết nhiều nhất là KO3.

**Tính chất hóa học**
Kali ozonit là một hợp chất có tính oxy hóa rất mạnh, tác dụng với kim loại, hydro, cacbon, phosphor, hoặc các chất hữu cơ:
KO3 + 5K → 3K2 + O3↑
2KO3 + H2 → 2KOH + 2O2↑
4KO3 + 2C → 2K2CO3 + 3O2↑
6KO3 + 2P → 2K3PO4 + 5O2↑
*Kali ozonit bị phân hủy mãnh liệt khi gặp nước và giải phóng oxy:
4KO3 + 2H2O → 4KOH  +  5O2↑
*Kali ozonit bị phân hủy ở nhiệt độ cao, hoặc phân hủy dần dần ở nhiệt độ thường:
2KO3 → 2KO2 + O2↑

**Điều chế**
Kali ozonit được điều chế bằng cách cho kali hydroxide tác dụng với ozon ở -5 đến -10 ℃:
6KOH + 4O3 → 4KO3 + 2KOH·H2O + O2↑
Dùng amonia lỏng ở -45 ℃ chiết kali ozonit ra sẽ thu được dung dịch màu đỏ. Cho dung dịch này bay hơi sẽ thu được tinh thể đỏ cam của KO3.
*Hoặc cho KO2 tác dụng với ozon:
KO2 + O3 → KO3 + O2↑

**Tham khảo**
Thể loại:Hợp chất kali
Yakovlev Yak-53

Yakovlev Yak-53 là một loại máy bay huấn luyện nhào lộn chế tạo ở Liên Xô đầu thập niên 1980. Chỉ có 1 mẫu thử được chế tạo.

**Tính năng kỹ chiến thuật**

**Tham khảo**

*pages= 289–90- Gunston, Bill. Yakovlev Aircraft since 1924. London, UK: Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.

Yak-053
Thể loại:Máy bay huấn luyện dân sự Liên Xô 1970–1979
Thể loại:Máy bay huấn luyện quân sự Liên Xô 1970–1979
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay quân sự
Thể loại:Máy bay huấn luyện
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Đơn thức

Trong toán học, đơn thức là biểu thức đại số chỉ gồm 1 số, 1 biến hoặc 1 tích giữa các số và các biến hay là 1 hạng tử.

**Đơn thức thu gọn**
Đơn thức thu gọn là đơn thức chỉ gồm tích của một số với các biến, mà mỗi biến chỉ được viết 1 lần và đã được nâng lên lũy thừa với số mũ nguyên dương.
Một đơn thức thu gọn thường gồm 2 phần là phần hệ số và phần biến số.
Ví dụ: ,  ,  là những đơn thức thu gọn; ,  là những đơn thức chưa thu gọn.
Nói chung, một hệ số hay một biến hay tích của hệ số và biến số được gọi là đơn thức hoặc thương giữa hệ số và biến số cũng là một đơn thức, đơn thức có thể có nhiều biến số, mỗi biến số đó có bậc lũy thừa là m.
Để thu gọn một đơn thức, ta nhân các hệ số với nhau và nhân các phần biến với nhau.
Ví dụ: 

**Bậc của đơn thức**
Bậc của đơn thức có hệ số khác 0 là tổng các số mũ của tất cả các biến trong đơn thức đó.
Ví dụ: Đơn thức  có bậc là 3+1=4.
Một số thực khác 0 được xem là đơn thức có bậc bằng 0.
Đơn thức 0 (số 0) là đơn thức không có bậc.

**Đơn thức đồng dạng**
2 đơn thức đồng dạng là 2 đơn thức có hệ số khác 0 và có phần biến số giống hệt nhau.
Ví dụ: 3xy và -9,3xy là các đơn thức đồng dạng.
Để cộng trừ các đơn thức đồng dạng, ta áp dụng tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng. Ta cộng hệ số với nhau và giữ nguyên phần biến.
Các số thực khác 0 cũng được coi là các đơn thức đồng dạng với nhau.

**Phép toán trên đơn thức**

**Phép nhân**
Muốn nhân 2 đơn thức chứa hệ số và biến số, ta nhân hệ số với nhau rồi nhân biến số với nhau.
Ví dụ: 

**Phép chia**
Muốn chia đơn thức  cho đơn thức  thì ta lấy các hệ số của đơn thức  chia cho các hệ số của đơn thức  và lấy từng biến số của  chia cho từng biến số của .

**Phép cộng, phép trừ các đơn thức đồng dạng**
Để cộng hoặc trừ các đơn thức đồng dạng, ta cộng hoặc trừ các hệ số và giữ nguyên phần biến.

**Xem thêm**
Đa thức
*Hàm số
*Phương trình
*Đa thức nhiều biến số

**Tham khảo**
Bộ giáo dục và đào tạo - Sách giáo khoa lớp 7 tập 2 phần đại số 
Thể loại:Lý thuyết đại số cơ bản
Thể loại:Đa thức
Thể loại:Đại số
Yakovlev Yak-200

Yakovlev Yak-200 là một mẫu thử máy bay huấn luyện của Liên Xô trong thập niên 1950.

**Tính năng kỹ chiến thuật (Yak-200 trước khi sửa đổi)**

**Ghi chú**

**Tài liệu**
 isbn=1-85780-203-9- isbn=1-85532-405-9
Yak-200
Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1950
Thể loại:Máy bay huấn luyện
Thể loại:Máy bay cánh giữa
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Thể loại:Máy bay hai động cơ cánh quạt
Cá dơi môi đỏ

Cá dơi môi đỏ, tên khoa học Ogcocephalus darwini, là một loài cá họ Ogcocephalidae. Chúng sinh sống ở các vùng biển nhiệt đới, trong đó nhiều nhất ở đảo Galapagos, Ecuador. Chúng có vây được chúng sử dụng như chân. Thức ăn của chúng là những con cá, tôm, giáp xác.
Chúng có đôi môi đỏ có thể được cá dơi sử dụng để thu hút bạn tình, hoặc làm vũ khí thu hút con mồi.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Ogcocephalus darwini- Ogcocephalus darwini
D
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1958
Yakovlev Yak-16

Yakovlev Yak-16 (Tên mã NATO Cork) là một loại máy bay vận tải hạng nhẹ của Liên Xô, bay lần đầu năm 1947.

**Tính năng kỹ chiến thuật (Yak-16-I)**

**Ghi chú**

**Tài liệu**
 isbn=1-85780-203-9- isbn=1-85532-405-9

**Liên kết ngoài**
 http://www.aviation.ru/Yak/#16 date = ngày 30 tháng 4 năm 2013- http://www.airwar.ru/enc/craft/yak16.html (in Russian, with photos)- https://web.archive.org/web/20030128075648/http://eroplan.boom.ru/bibl/shavrov2/chr3/p1/yak_l2.htm (in Russian, with photos)
Yak-016
Thể loại:Máy bay thông dụng dân sự Liên Xô 1940–1949
Thể loại:Máy bay chở khách Liên Xô 1940–1949
Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay quân sự
Thể loại:Máy bay thông dụng
Thể loại:Máy bay chở khách
Thể loại:Máy bay vận tải
Thể loại:Máy bay hai động cơ cánh quạt
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Yakovlev Yak-46

Yakovlev Yak-46 là một mẫu thiết kế máy bay dựa trên loại Yak-42. Những mẫu thiết kế này không được quan tâm.

**Tham khảo**
Yak-046
Thể loại:Máy bay chở khách Liên Xô và Nga 1990–1999
Thể loại:Máy bay dân sự
Thể loại:Máy bay chở khách
Thể loại:Máy bay ba động cơ
Thể loại:Máy bay cánh quạt
Thể loại:Máy bay phản lực
Thể loại:Máy bay cánh dưới
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Yakovlev Yak-60

Yak-60
Yakovlev Yak-60 có thể là một định danh dành cho một loại trực thăng hạng nặng thử nghiệm, do viện thiết kế Yakovlev nghiên cứu chế tạo trong cuối thập niên 1960. Nhưng thiết kế này không được phát triển tiếp lên giai đoạn mô hình.

**Tính năng kỹ chiến thuật (Yak-60)**

**Tham khảo**
 Gunston, Bill. Yakovlev Aircraft since 1924. London, UK: Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.
Yak-060
Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1960
Thể loại:Trực thăng Liên Xô 1960–1969
Thể loại:Máy bay trực thăng
Thể loại:Trực thăng quân sự
Thể loại:Máy bay vận tải
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Thể loại:Máy bay hai động cơ cánh quạt
Yakovlev Yak-140

Yakovlev Yak-140 là một mẫu thử máy bay tiêm kích siêu âm của Liên Xô, được phát triển trong thập niên 1950. Nó hoàn thành năm 1954, nhưng bị hủy bỏ vào năm 1956.

**Tính năng kỹ chiến thuật (với AM-9D (ước lượng))**

**Ghi chú**

**Tài liệu**
 isbn=1-85780-203-9- isbn=1-85532-405-9
Yak-140
Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1950
Thể loại:Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga
Thể loại:Máy bay một động cơ
Thể loại:Máy bay phản lực
Thể loại:Máy bay cánh giữa
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Yakovlev Yak-1000

Yakovlev Yak-1000 là một mẫu máy bay trình diễn công nghệ siêu thanh của Liên Xô, nhằm đánh giá kiểu bố trí khí động và hiệu năng thực của cánh tam giác kết hợp với động cơ tuabin phản lực Lyulka AL-5.

**Tính năng kỹ chiến thuật (ước lượng)**

**Xem thêm**

**Tham khảo**
Ghi chú
Tài liệu- isbn=1-85780-203-9- isbn=1-85532-405-9- Gunston, Bill. Yakovlev Aircraft since 1924. London, UK: Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.
Yak-1000
Thể loại:Máy bay thử nghiệm Liên Xô 1950–1959
Thể loại:Máy bay quân sự
Thể loại:Máy bay thử nghiệm
Thể loại:Máy bay một động cơ
Thể loại:Máy bay phản lực
Thể loại:Máy bay cánh giữa
Thể loại:Máy bay cánh tam giác
Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Khu dự trữ sinh quyển El Pinacate y Gran Desierto de Altar

Tập tin:Tecolote Camp Pinacate Cholla.jpg|nhỏ|350px|Núi lửa Pinacate với các loài Cylindropuntia bigelovii, Fouquieria splendens, Xương rồng Saguaro non, và một cây Parkinsonia.Ảnh của: Jack Dykinga.
Khu dự trữ sinh quyển El Pinacate y Gran Desierto de Altar (tiếng Tây Ban Nha: Reserva de la Biosfera El Pinacate y Gran Desierto de Altar), là một khu dự trữ sinh quyển và cũng là di sản thế giới của UNESCO. Khu vực được quản lý bởi chính phủ liên bang Mexico, trực tiếp là Ban thư ký về Môi trường và Tài nguyên, phối hợp với Tohono O'odham và chính quyền bang Sonora. Đây là vùng đất tự nhiên nằm trong sa mạc Sonoran ở Tây Bắc México, phía đông của Vịnh California, miền đông Gran Desierto de Altar, ngay gần biên giới với bang Arizona, Hoa Kỳ và phía bắc của thành phố Puerto Peñasco. Khu vực là một trong những vùng địa hình có thể quan sát thấy từ không gian quan trọng nhất ở Bắc Mỹ. Một hệ thống núi lửa, được gọi là Santa Clara là phần chính của cảnh quan, trong đó có ba đỉnh núi gồm Pinacate, Carnegie và Medio. Trong khu vực này là nhà của hơn 540 loài thực vật, 40 loài động vật có vú, 200 loài chim, 40 loài bò sát, động vật lưỡng cư và cũng như các loài cá nước ngọt. Trong số đó có các loài đang bị đe dọa và loài đặc hữu như: linh dương sừng nhánh Sonoran, cừu sừng lớn, thằn lằn Gila và rùa sa mạc.
Phần mở rộng của khu dự trữ sinh quyển có diện tích 7.146 km ², lớn hơn so với các bang Aguascalientes, Colima, Morelos và Tlaxcala.

**Đọc thêm**
Jack Ruby’s Kitchen Sink: Những chuyến du lịch khác lạ qua vùng đất Tây Nam nước Mỹ, của Tom Miller; pp. 10–26,

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Pinacate y Gran Desierto de Altar Biosphere Reserve Official Website date = ngày 21 tháng 7 năm 2011-  Vista del volcán Pinacate date = ngày 12 tháng 2 năm 2008 Foto satélite de la NASA.-  Sierra Pinacate a Volcanic Wonder-  Global Volcanism Program: Pinacate
Thể loại:Di sản thế giới tại México
Thể loại:Khu dự trữ sinh quyển México
Vàng nitrat

Vàng nitrat có công thức là AuNO3. Trong phân tử ion vàng có số oxi hoá là +1.

**Tính chất hoá học**
Vàng nitrat bị nhiệt phân thành vàng, khí nitơ dioxide và oxi:
   2AuNO3  →  2Au  +  2NO2  +  O2

**Tham khảo==
Nastja Čeh

Nastja Čeh (sinh ngày 26 tháng 1 năm 1978 tại Ptuj) là một cựu cầu thủ bóng đá người Slovenia đã từng chơi ở vị trí tiền vệ.

**Sự nghiệp bóng đá**
Tháng 4, 2012 anh ký hợp đồng với PSMS Medan tại giải Indonesia Super League và lấy số áo 33. Trận đấu ra mắt của anh đã diễn ra vào ngày 9 tháng 4 năm đó khi anh vào sân thay cho Muhammad Antoni tại phút thứ 53; anh cũng phải nhận thẻ vàng đầu tiên trong chính trận này.

**Sự nghiệp quốc tế**
Čeh đã 46 lần thi đấu cho đội tuyển Slovenia và ghi 6 bàn. Anh đã hai lần ra sân trong màu áo quốc gia tại giải vô địch bóng đá thế giới 2002 và cả hai lần đều ra sân từ băng ghế dự bị.

**Ghi bàn khi thi đấu quốc tế**
tỉ số trận đấu và kết quả cuối cùng đều liệt kê số bàn của Slovenia trước.

**Điều tiếng**
Cuối tháng 4 năm 2011, truyền thông Slovenia đã phát hiện ra rằng sở cảnh sát Maribor trong vòng 6 tháng trở lại đây đang điều tra một tổ chức cá độ phi pháp và 6 cá nhân liên quan, 4 trong số đó sống ở Maribor và đã bị tạm giam. Cảnh sát đã khám phá ra rằng hai kẻ đồng phạm khác vẫn chưa bị bắt và một trong số đó là Goran Šukalo (một cầu thủ Slovenia), người bị nghi là đã rót 1,9 triệu vào tổ chức này năm 2011 mà trong đó phần lớn được anh ta thu nhặt từ các cầu thủ thi đấu chuyên nghiệp khác. Šukalo đã một mực từ chối dính líu đến vụ việc này tuy nhiên, các phương tiện truyền thông và cảnh sát tiết lộ rằng các điều tra viên đã khai thác điện thoại của bốn người đang bị giam giữ và đã ghi lại một cuộc trò chuyện giữa Šukalo và kẻ cầm đầu tổ chức phi pháp Kosta Turner, khi Šukalo tiết lộ rằng một cầu thủ bóng đá, Nastja Čeh, vẫn còn nợ anh 73.000 euro và đang trốn thanh toán. Đây được cho là lý do Čeh đã cầm cố nhà cửa của anh gần Ptuj cho Kosta Turner, điều này có thể nhìn thấy qua các giấy tờ bất động sản chính thức. Tháng 1, 2012, công tố trưởng ở tòa án quận của Maribor đã đưa ra một bản cáo trạng cho 6 cá nhân cầm đầu tổ chức cá cược bất hợp pháp với bằng chứng mới chống lại họ. Tổ chức này được cho là đã nhận tổng cộng 43 triệu euro tiền cá độ, trong đó có 2,53 triệu euro do Čeh đặt cược.
Tuy vậy, trong một cuộc phỏng vấn với tờ Báo Bóng đá, Nastja Čeh đã phủ nhận việc mình có dính lứu đến tổ chức cá độ và cho rằng mọi việc đã bị thổi phồng quá mức. Anh đồng thời còn cung cấp cho phóng viên giấy chứng nhận không có tiền án tiền sự được cảnh sát Slovenia cấp để chứng minh mình vô tội.

**Thành tích**

**Câu lạc bộ**
Maribor
*Prva liga (2): 1999–2000, 2000–01
Club Brugge
*Giải bóng đá vô địch quốc gia Bỉ (2): 2002–03, 2004–05
*Cúp bóng đá Bỉ (3): 2001–02, 2002–03, 2003–04
*Siêu cúp bóng đá Bỉ (4): 2002, 2003, 2004, 2005
Austria Wien
*Bundesliga (1): 2005–06
*Cúp bóng đá Áo (1): 2005–06

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Prva Liga 
*pid=6051
*Nastja Čeh
Thể loại:Sinh năm 1978
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Người từ Ptuj
Thể loại:Cầu thủ bóng đá nam Slovenia
Thể loại:Tiền vệ bóng đá nam
Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Khimki
Thể loại:Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Slovenia
Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bỉ
Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nga
Puerto Cabello

Puerto Cabello (ˈpweɾto kaˈβeʝo) là một thành phố trên bờ biển phía bắc của Venezuela. Nó nằm trong bang Carabobo, khoảng 223 km về phía Tây Caracas, khoảng 2 tiếng rưỡi đi xe hơi. Đến năm 2001, thành phố có dân số khoảng 154.000 người. Thành phố này là nơi có các cảng lớn nhất và bận rộn nhất trong cả nước và do vậy là một bánh răng quan trọng trong ngành công nghiệp dầu rộng lớn của đất nước. Từ 'Cabello' dịch là 'tóc'. Người Tây Ban Nha đã để nói rằng biển rất lặng ở đó một con tàu có thể được đỗ ở bến ổn định bằng cách buộc nó với một sợi tóc.

**Thời tiết**

**Tham khảo**
Thể loại:Thành phố Venezuela
Làng cổ đại của miền Bắc Syria

Làng cổ đại của miền Bắc Syria hay còn gọi là các thành phố chết (المدن الميتة) hoặc thành phố bị lãng quên (المدن المنسية) là một nhóm bao gồm 700 khu định cư bị bỏ hoang ở phía tây bắc Syria, giữa Aleppo và Idlib. Khoảng 40 ngôi làng được nhóm lại trong tám công viên khảo cổ học nằm ở tây bắc Syria cung cấp một cái nhìn sâu sắc về cuộc sống nông thôn trong thời cổ đại và trong thời kỳ Byzantine. Hầu hết các làng này thành lập ngay từ thế kỷ 1 đến 7, và sau đó bị bỏ hoang từ giữa thế kỷ thứ 8 và 10. Các khu định cư bao gồm các di tích kiến trúc được bảo quản tốt của nhà ở, đền thờ ngoại giáo, nhà thờ, bể nước, nhà tắm công cộng, vv.. các Thành phố Chết quan trọng bao gồm thành phố Simeon Stylites, Serjilla và al Bara.
Các Thành phố Chết nằm trong một khu vực đá vôi cao được gọi là cao nguyên Khối núi Belus. Các khu định cư cổ đại này có chiều rộng 20–40 km (12-25 dặm) và dài khoảng 140 km (87 dặm)  Các thành phố chết được chia thành 3 khu vực bao gồm ba nhóm của vùng cao nguyên: Đầu tiên là nhóm phía Bắc của Núi Simeon và núi Kurd; Nhóm thứ hai là nhóm ở núi Harim, nhóm thứ ba là nhóm tại dãy núi Zawiya.

**Hình ảnh**
File:SYRIE 291.jpg|Phần còn lại của Ain Dara
File:Ebla.jpg|Thành phố cổ Ebla
File:Brad Northern Basilica.jpg|Nhà thờ Maronite ở Brad
File:QalbLoze,W.jpg|Nhà thờ Qalb Loze
File:Bara-Ruins.jpg|Các di tích của Bara
File:Sejilla-ruins.jpg|Các di tích của Serjilla
File:Ruweiha,Basilika-1.jpg|Nhà thờ Ruweiha
File:Jerada,houseW.jpg|Làng Jerada
File:Baqirha,east churchW.jpg|Nhà thờ Baqirha
File:Barisha,cistern.jpg|Làng Barisha

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Simeon Citadel and Dead Cities, Suggestion to have the Dead Cities recognized as a UNESCO world heritage site, in 2006, as part of "Simeon Citadel and Dead Cities"-project.-  Pictures of four dead cities
Thể loại:Di sản thế giới tại Syria
Thể loại:Thành phố chết
Thể loại:Lịch sử của Syria
Thể loại:Lịch sử Syria
Thể loại:Di sản thế giới bị đe dọa
Carabobo

Carabobo (Estado Carabobo, IPA) là một trong 23 bang của Venezuela, nằm ​​ở phía bắc của đất nước với khoảng hai giờ đi bằng xe hơi từ Caracas. Thành phố này là Thủ phủ đồng thời là trung tâm công nghiệp chính của Valencia với diện tích 4650 km² và dân số vào năm 2007 đạt khoảng 2.227.000 người.

**Chú thích**
Thể loại:Phân chia hành chính Venezuela
Julius Hartmann

Julius Hartmann là tên gọi:- Julius von Hartmann (Hannover) (1774 – 1856), Thượng tướng pháo binh của Hannover- Julius Hartmann (nhà thuần luận) (1806 – 1879), nhà thần luận Phúc Âm người Đức - Julius von Hartmann (Phổ) (1817 – 1878), Thượng tướng kỵ binh của Phổ- Julius von Hartmann (nhà sử học) (1836 – 1916), nhà sử học người Đức - Julius Hartmann (nhà vật lý) (1881 – 1951), nhà vật lý Đan Mạch
Đại hội Thể thao học sinh Đông Nam Á

Đại hội Thể thao học sinh Đông Nam Á (ASEAN School Games) là đại hội thể thao thường niên dành cho học sinh trung học trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và được tổ chức dưới sự ủy quyền của Hội đồng Thể thao Trường học Đông Nam Á (ASSC). ASSC là một hội đồng thể thao khu vực phi chính trị nhằm thúc đẩy thể thao giữa các quốc gia thành viên. ASG đầu tiên được tổ chức theo thể thức mới và được tổ chức bởi Thái Lan vào năm 2009, trong khi ASG thứ 2, 3 và 4 lần lượt được tổ chức bởi Malaysia, Singapore và Indonesia.

**Mục tiêu**
 Để thúc đẩy sự đoàn kết ASEAN trong tuổi trẻ của chúng tôi thông qua thể thao trường học;- Để tạo cơ hội cho các vận động viên trường học để chuẩn tài năng thể thao của họ trong khu vực ASEAN; và- Để tạo cơ hội cho các vận động viên trường học để tương tác và tham gia vào các giao lưu văn hóa trong ASEAN.

**Các nước tham gia**

**Các kỳ đại hội**

**Các môn thể thao**
Đến nay, đã có tổng cộng 20 môn thể thao được tổ chức trong Đại hội Thể thao học sinh Đông Nam Á.

**Tổng xếp hạng huy chương**

**Ghi chú**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 name=Trang web Đại hội Thể thao học sinh Đông Nam Á chính thức

Thể loại:Sự kiện thể thao đa môn ở châu Á
Thể loại:Thể thao trẻ Đông Nam Á
Thể loại:Sự kiện thể thao ASEAN
Predigtstuhl (Lattengebirge)

Predigtstuhl (Lattengebirge) là một ngọn núi ở Bayern, Đức.

**Địa lý**
Núi Predigtstuhl cao khoảng 1613m nằm trong địa phận thành phố Bad Reichenhall được coi là "núi nhà" của thành phố này bên cạnh Hochstaufen, Zwiesel (Berg) và Untersberg. Nó thuộc dãy núi Lattengebirge của Berchtesgadener Alpen.

**Giao thông**
Predigtstuhlbahn, chạy từ dưới chân lên đỉnh núi, là tuyến xe cáp có lâu nhất thế giới mà vẫn được sử dụng trong tình trạng nguyên thủy (xây năm 1925-1928). Trạm trên núi nằm gần đỉnh (1583m) nối với khách sạn Predigtstuhl. Cách khách sạn 200 m là nhà trọ Teisendorfer Hütte, được quản lý từ năm 2004 bởi bộ phận Teisendorf của hội DAV. Từ đỉnh núi Predigtstuhl người ta có thể nhìn thấy toàn bộ lòng chảo thung lũng Bad Reichenhall cũng như những ngọn núi chung quanh. Trước đây, Predigtstuhl là một nơi trượt tuyết được yêu chuộng với 3 giây kéo, cho tới khi hệ thống này vào năm 1994 bị ngưng hoạt động.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Internetauftritt der Predigtstuhlbahn mit Webcam
Thể loại:Núi ở Bayern
Thể loại:Berchtesgadener Alpen
Thể loại:Berchtesgadener Alpen

Tất cả thuộc về vùng núi Berchtesgadener Alpen. Phân biệt với Berchtesgadener Land: - Berchtesgadener Land là một huyện ở Đức.- Berchtesgadener Alpen là một vùng núi bao gồm cả những vùng nằm bên Áo.
Thể loại:Dãy núi Alpes
Thể loại:Bayerische Alpen
Thể loại:Khu dự trữ sinh quyển Đức
Thể loại:Dãy núi Salzburg (bang)
Thể loại:Khu bảo tồn Bayern
Thể loại:Dãy núi Bayern
Tô Tử Quang

Tô Tử Quang với Bát quái thần côn
Tô Tử Quang còn được gọi theo họ là cụ Sú tàu (1910 tại Long Châu, Quảng Tây, Trung Quốc  – 1998) là một võ sư Trung Quốc sinh ra trong một dòng tộc 8 đời theo nghiệp võ. Ông là con trai của Tô Cao Lân, được xem là người rất có vị trí trong giới võ thuật lưỡng Quảng (Quảng Đông - Quảng Tây) vào những năm đầu thế kỷ trước.
Từ lúc nhỏ ông đã được cha truyền dạy môn Thiếu Lâm- Hồng Gia. Năm 18 tuổi, ông đã đạt giải nhì toàn tỉnh và được mệnh danh là "Thần đồng võ thuật" trong một cuộc thi võ hàng năm của tỉnh Quảng Tây.
Năm 1954, ông sang Việt Nam sinh sống và làm việc tại nhà máy in báo thanh niên Hà Nội. Cùng năm 1954, ông đã tham gia biểu diễn võ thuật tại nhà thi đấu Đông Dương và đã đạt huy chương bạc với bài La Hán Quyền. Kể từ đó ông luôn là người đại diện cho võ phái Thiếu Lâm Hồng gia quyền của người Hoa tại Hà Nội.
Năm 1963, Tô Tử Quang mới chính thức phổ biến Hồng gia quyền cho mọi người. Tuy nhiên, việc truyền thụ chỉ trong phạm vi hẹp. Đa phần môn đồ chỉ là những người gốc Hoa. Ba đại đệ tử của ông là Làm Ốn Và, Voòng Sìu Khoóng, Chu Há .
Năm 1965, ông cùng học trò đại diện cho hội Hoa Kiều biểu diễn võ thuật cho thủ tướng Phạm Văn Đồng và chủ tịch thành phố Hà Nội Trần Duy Hưng xem. Năm 1982, ông tham gia thành lập đồng thời phát triển hội võ thuật Hà Nội. Ngoài ra, ông được bầu làm ban cố vấn võ thuật của Liên đoàn Võ thuật Việt Nam. Các môn phái khác đều công nhận ông là chưởng môn đầu tiên của Thiếu Lâm Hồng gia quyền tại Hà Nội .
Ngày 22 tháng 7 năm 1998, Giám đốc Sở Thể dục thể thao Hà Nội Hoàng Vĩnh Giang thay mặt Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội trao tặng cho ông danh hiệu "Lão võ sư cao cấp" Chưởng môn phái Thiếu Lâm Hồng gia quyền. Đến tháng 11 năm 1998 ông qua đời ở độ tuổi 88.

**Chú thích**
Thể loại:Võ sư Trung Quốc
Thể loại:Võ sư
Alain Poher

Alain Émile Louis Marie Poher (lang; 17 tháng 4 năm 1909 – 9 tháng 12 năm 1996) là một chính trị gia ôn hòa Pháp. Ông là một Thượng nghị sĩ cho Val-de-Marne 1946-1995. Ông là Chủ tịch Thượng viện từ 03 tháng 10 năm 1968 đến ngày 01 tháng 10 năm 1992, vì vậy ông đã 2 lần làm quyền Tổng thống Pháp. Ông từng là ứng cử viên trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1969, nhưng ông đã bị đánh bại bởi Georges Pompidou ở vòng thứ hai.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Sinh năm 1909
Thể loại:Mất năm 1996
Thể loại:Tổng thống Pháp
Thể loại:Chủ tịch Thượng viện Pháp
Canariomys bravoi

Canariomys bravoi là một loài động vật gặm nhấm đặc hữu của đảo Tenerife (quần đảo Canary, Tây Ban Nha), đã tuyệt chủng.
Các hóa thạch của loài này được tìm thấy hầu như khắp đảo, đặc biệt là trong các hang động và miệng núi lửa, thường có xu hướng xuất hiện cùng với phần còn lại của các loài khác, chẳng hạn như thằn lằn khổng lồ (Lacerta maxima và Lacerta goliath). Hóa thạch của nó có từ các thế Pliocen và Pleistocen, mặc dù một số cá thể cũng thuộc Holocen. Các hóa thạch đầu tiên được tìm thấy bởi nhà tự nhiên học Telesforo Bravo, tên ông được dùng để đặt tên cho loài này.
Hộp sọ của nó dài đến 7 inch, vì thế nó có thể đã đạt đến kích thước của một con thỏ, làm cho nó là to lớn hơn hầu hết thành viên khác trong cùng họ và khá lớn so với các loài chuột khác ở châu Âu. Kích thước khác thường của chúng chủ yếu là do chế độ ăn chay không thân thảo, thích ứng với chế độ ăn khác nhau, nhưng đặc biệt là do sự cô lập của hòn đảo.
Canariomys bravoi, giống như các loài bản địa khác của quần đảo, đã bị tuyệt chủng do hoạt động săn bắt của con người, hoặc do tác động của các động vật khác được du nhập vào đảo có thể cạnh tranh, săn bắt chúng hoặc truyền bệnh cho chúng. Hiện nay, Bảo tàng Thiên nhiên và con người ở Santa Cruz de Tenerife trưng bày hộp sọ và các xương hóa thạch của loài chuột này, cũng như các bản điêu khắc tái tạo trung thực hình ảnh của nó.

**Tham khảo**
  Imagen del cráneo del Canariomys bravoi.-  Animales extintos de Canarias. Gobierno de Canarias. date=2009-12-28 -  La morada de la Rata Gigante de Tenerife. La Opinión de Tenerife.-  La alimentación de los guanches. date=2010-06-20 
Thể loại:Thế Pleistocen
Thể loại:Thế Pliocen
Thể loại:Hóa thạch
Thể loại:Động vật có vú tuyệt chủng
Thể loại:Động vật có vú Quần đảo Canaria
B
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1964
Thể loại:Tuyệt chủng thế Holocen
Canariomys

Canariomys là một chi động vật gặm nhấm (chuột của thế giới cũ) đã tuyệt chủng, Chúng từng tồn tại trên đảo Tenerife và Gran Canaria (quần đảo Canary, Tây Ban Nha).
Những con chuột khổng lồ có thể đạt trọng lượng khoảng 1 kg, làm cho chúng rất lớn so với các cá thể sống ở châu Âu trong họ này. Cả hai loài này có một chế độ ăn uống tương tự, động vật ăn cỏ.
Hai loài hiện đang được công nhận:
*Canariomys bravoi, Tenerife (Pleistocene). 
*Canariomys tamarani, Gran Canaria (Holocene).

**Tham khảo**
Crusafont-Pairo, M. & F. Petter, 1964, "Un Muriné géant fossile des iles Canaries Canariomys bravoi gen. nov., sp. nov", Mammalia, 28,pp 607–612.
Thể loại:Thế Pleistocen
Thể loại:Thế Pliocen
Thể loại:Thế Holocene
Thể loại:Hóa thạch
Thể loại:Động vật có vú tuyệt chủng
Thể loại:Động vật có vú Quần đảo Canaria
Thể loại:Họ Chuột
Thể loại:Động vật tuyệt chủng châu Phi
Thể loại:Canariomys
Cầu Mai Đình – Đông Xuyên

Cầu Đông Xuyên là một cây cầu đường bộ bắc qua sông Cầu nằm trên tỉnh lộ 295 nối xã Đông Tiến - huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh với xã Mai Đình - Hiệp Hòa -tỉnh Bắc Giang

Cầu Đông Xuyên cách Bến phà Đông Xuyên 800 mét, tổng chiều dài toàn tuyến là 7708 m, trong đó phần nằm trên địa phận tỉnh Bắc Giang dài 3838 mét và phần nằm trên địa phận tỉnh Bắc Ninh dài 3227 mét. Tổng vốn đầu tư xây dựng cầu là 528 tỷ đồng từ nguồn vốn Nhà nước. Cầu được khởi công ngày 19 tháng 5 năm 2012, lễ cắt băng khánh thành ngày 18 tháng 5 năm 2014.
Cầu Đông Xuyên có ý nghĩa rất lớn trong việc kết nối giữa hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các tỉnh này


**Tham khảo**
M
M
M
Trần Đông Phong

Bia mộ Trần Đông Phong dựng năm 1908
Trần Đông Phong (1887 – 2 tháng 5 năm 1908) là một trong chín học sinh Việt Nam đi du học đầu tiên trong Phong trào Đông Du đi theo Phan Bội Châu sang Yokohama, Kanagawa, Nhật Bản. Vốn là con một gia đình giàu có ở Nghệ An, Trung Kỳ Trần Đông Phong đã từng quyên góp nhiều tiền bạc cho Phong trào Đông Du. Khi sang tới Nhật Bản, vì mong tin nhà gửi tiền sang cho Phong trào mà không thấy tới, Trần Đông Phong đã tự vẫn để tỏ lòng hổ thẹn với đồng chí của mình và thể hiện ý chí quyết tâm với phong trào Đông Du. Cảm kích trước nghĩa khí của Trần Đông Phong, Kỳ ngoại hầu Cường Để đã đích thân xây mộ phần cho Trần Đông Phong tại Tokyo và sau này chính Kỳ ngoại hầu cũng được chôn cất tại mộ phần này.

**Tiểu sử**
Trần Đông Phong sinh năm 1887 trong một nhà giàu có ở Thanh Chương, Nghệ An. Theo Đỗ Thông Minh trong Kỷ niệm 100 năm Phong trào Đông Du, Trần Đông Phong từng quyên góp nhiều tiền bạc cho Phong trào Đông Du, vì vậy khi qua Nhật Bản, anh đã được Phan Bội Châu giao làm thủ quỹ cho nhóm sinh viên Đông Du. Tuy nhiên do nắm bắt được kế hoạch Đông Du của Phan Bội Châu, Chính quyền đô hộ Pháp tại Đông Dương đã chặn nguồn cung cấp tài chính từ trong nước sang Nhật Bản cho phong trào Đông Du, cả những lá thư của Trần Đông Phong gửi về cho gia đình về việc quyên góp tiền cũng bị giữ lại. Ngày 2 tháng 5 năm 1908, Trần Đông Phong vì quá lo lắng trước trách nhiệm nặng nề, lại cảm thấy hổ thẹn với đồng chí của mình vì tưởng rằng gia đình anh không chịu gửi tiền quyên góp cho phong trào đã quyết định tự vẫn ở chùa Toho-ji. Trần Đông Phong có để lại di thư như sau:
Cảm kính trước nghĩa khí của Trần Đông Phong, Kỳ ngoại hầu Cường Để đã đích thân đứng ra xây mộ phần cho Trần Đông Phong tại Nghĩa trang Zoshigaya (雑司ヶ谷霊園), Tokyo. Trên bia mộ của Trần Đông Phong có ghi dòng chữ "Đồng bào chí sĩ Trần Đông Phong chi mộ". Năm 1951 sau khi Kỳ ngoại hầu qua đời tại Nhật Bản, một phần di cốt của ông cũng được an táng tại mộ phần này. Ngày nay mộ phần của Trần Đông Phong nằm ở dãy 1-4a-4-15 của Nghĩa trang Zoshigaya và vẫn thường có người tới thăm viếng, tưởng niệm.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Trần Thùy Mai,  Nơi có những cây tùng xanh biếcbot=InternetArchiveBot , Tạp chí Văn nghệ Quân đội - Truyện ngắn của nhà văn Trần Thùy Mai lấy cảm hứng từ mộ phần của Kỳ ngoại hầu Cường Để, cũng là mộ phần của Trần Đông Phong, tại Zoshigaya.
Thể loại:Phong trào Đông Du
Thể loại:Người Nghệ An
Thể loại:Mất năm 1908
Thể loại:Sinh năm 1887
Chích bông Campuchia

Chích bông Campuchia (danh pháp khoa học: Orthotomus chaktomuk) là một loài chim thuộc chi Chích bông. Loài này được phát hiện ở Phnom Penh năm 2009 và được xác định là một loài riêng vào năm 2013.
Loài chích bông Campuchia có kích thước nhỏ, đầu có chỏm đỏ và cổ đen. Loài chim mới được đặt danh pháp là Orthotomus chaktomuk), danh pháp khoa học là "chaktomuk" - theo tiếng Khmer, có nghĩa là "4 mặt", nơi hợp lưu của 3 dòng sông lớn Mekong, Bassac và Tonle Sap. 

**Phát hiện**
Chích bông Campuchia được phát hiện tại Phnom Penh, thủ đô của Campuchia, trong năm 2009, trong khi kiểm tra cúm gia cầm. Kể từ đó, nó đã được phát hiện trong các khu vực khác nhau của Phnom Penh, trong đó có trên một công trường xây dựng, nơi nhà nghiên cứu chim Ashish John chụp ảnh nó hình ảnh của ông sau đó đã được sử dụng để mô tả loài chim này.
Tháng tám năm 2012, John bắt đầu hợp tác với Hiệp hội bảo tồn động vật hoang dã, BirdLife International, Đại học Kansas, Đại học bang Louisiana, và Trung tâm Veasna Sam để kiểm tra bộ lông của chim, di truyền học, và tiếng hót. Các xét nghiệm xác định rằng đó là một loài duy nhất. Bài viết chính thức mô tả chích bông Campuchiađược xuất bản trong tạp chí Forktail. Danh pháp cụ thể của nó bắt nguồn từ một từ tiếng Khmer có nghĩa là bốn khuôn mặt, trong đó mô tả nơi chim được tìm thấy:. trong vùng lũ nơi sông Hậu, sông Cửu Long, và Tonlé Sap gặp nhau. Chích bông Campuchia có một chùm lông màu đỏ cam trên đầu, lông cổ màu đen. Phần còn lại của cơ thể của nó màu nhạt và đậm. Nó có kích thước tương đương với loài hồng tước, lông cổ màu đen, mào màu đỏ cam và tiếng hót to.
Khu vực sinh sống của chúng là những bụi cây rậm rạp trong vùng đất thấp ở Phnom Penh và những địa điểm khác trong khu vực bãi bồi gần đó.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Orthotomus chaktomuk
C
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2013
Thể loại:Chim Campuchia
Thể loại:Loài sắp bị đe dọa theo Sách đỏ IUCN
Justice Majabvi

Justice Majabvi (sinh 26 tháng 3 năm 1984) là một cựu cầu thủ bóng đá người Zimbabwe. Khi còn thi đấu, ông chơi ở vị trí tiền vệ và đã giải nghệ vào năm 2018. Majabvi từng là tuyển thủ quốc gia Zimbabwe và có thời gian thi đấu ở V.League 1 cho Hải Phòng và Khánh Hòa.

**Sự nghiệp**
Majabvii lần đầu khoác áo đội tuyển quốc gia Zimbabwe trong trận giao hữu với Zambia ngày 15 tháng 7 năm 2006. Anh cũng từng chơi cho Dynamos F.C. tại Giải bóng đá vô địch các câu lạc bộ châu Phi và cùng đội bóng lọt đến trận bán kết. Anh đã 14 lần ra sân tại giải đấu này. Năm 2007, trong vai trò đội trưởng Dynamos FC, anh đã cùng đội giành được cúp liên đoàn, cúp CBZ và cúp Nestlé.

**Tham khảo**
Thể loại:Tiền vệ bóng đá
Thể loại:Hậu vệ bóng đá
Thể loại:Cầu thủ bóng đá Zimbabwe
Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Zimbabwe
Thể loại:Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam
Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hải Phòng
Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Khánh Hòa
Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Việt Nam
Nguyễn Nhân Thiếp

Nguyễn Nhân Thiếp (1452 - 1507) là đại thần nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam.

**Sự nghiệp**
Nguyễn Nhân Thiếp người xã Kim Đôi huyện Võ Giàng, nay là Kim Đôi - Kim Chân - TP Bắc Ninh - tỉnh Bắc Ninh.
Từ nhỏ Nguyễn Nhân Thiếp đã thông minh ham học. Năm 1466 đời Lê Thánh Tông, ông cùng anh là Nguyễn Nhân Bỉ đỗ đồng tiến sĩ khi mới 15 tuổi. Sau đó ông được cử làm tri huyện lập thạch.
Năm 1467 khi mới 16 tuổi, ông lại thi đỗ Hoành từ, được vào làm việc ở Bí thư giám.
Sang thời Lê Hiến Tông (1498-1504), ông làm Học sĩ đông các kiêm Tế tửu Quốc Tử Giám. Tài văn chương của ông được vua Hiến Tông và người đương thời coi trọng.
Sau đó Nguyễn Nhân Thiếp làm tới chức Thượng thư bộ Lại. Ông mất năm Đinh Mão 1507, tháng 01, ngày Bính Thân 22.

**Gia quyến**
Gia đình ông có nhiều người đỗ đạt và làm quan. Anh ông là tiến sĩ Nguyễn Xung Xác (Nguyễn Nhân Bồng), tiến sĩ Nguyễn Nhân Bỉ (Nguyễn Hoằng Thạc) và em ông là tiến sĩ Nguyễn Nhân Dư, tiến sĩ Nguyễn Nhân Đạc cùng làm quan trong triều đình nhà Lê.
Con cháu của ông: tiến sĩ Nguyễn Hoành Khoản, Bảng nhãn Nguyễn Nhân Huân, tiến sĩ Nguyễn Nhân Kính, tiến sĩ Nguyễn Nhân Lượng.

**Tham khảo**
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

**Chú thích**
Thể loại:Quan lại nhà Lê sơ
Thể loại:Người Bắc Ninh
Thể loại:Sinh năm 1452
Thể loại:Năm mất không rõ
Thể loại:Tiến sĩ nhà Hậu Lê
Cầu Như Nguyệt

Cầu Như Nguyệt là một cây cầu đường bộ bắc qua sông Cầu nằm trên Quốc lộ 1 và đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Hà Nội – Bắc Giang nối phường Đáp Cầu, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh với phường Quang Châu, thị xã Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.
Cầu có tổng chiều dài là 445,8m; được thiết kế với bề rộng nền đường 14m gồm 2 làn xe cơ giới và 2 làn xe máy, xe thô sơ ở giai đoạn đầu; giai đoạn hoàn chỉnh cầu được thiết kế với bề rộng nền đường 28m gồm 6 làn xe cơ giới và 2 làn xe máy, xe thô sơ. Tuy nhiên, để phù hợp với bề rộng của nền đường, hiện tại cầu đang khai thác với 4 làn xe cơ giới và 2 làn xe máy, xe thô sơ; 2 làn xe còn lại sẽ sử dụng khi đường cao tốc Hà Nội – Bắc Giang được nâng cấp lên 6 làn xe hoàn chỉnh.
Cầu được khởi công xây dựng năm 1998 và khánh thành vào ngày 31 tháng 12 năm 2000. Tháng 1 năm 2022, một nhánh cầu thứ hai nằm bên cạnh nhánh cầu cũ được khởi công xây dựng và khánh thành vào ngày 16 tháng 6 năm 2023. Hiện tại, quá trình xây dựng giai đoạn 1 và giai đoạn hoàn chỉnh đều đã hoàn tất.

**Tham khảo**

**Xem thêm**
Đường cao tốc Hà Nội – Bắc Giang
Cầu
Như Nguyệt
Như Nguyệt
Thể loại:Quốc lộ 1
Thể loại:Đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông