Danh sách hóa chất thực vật trong thực phẩm

Hóa chất thực vật, tiếng Anh: phytochemical, là những hóa chất tự nhiên (natural substances) có nguồn gốc và tồn tại trong thực vật (trái cây, rau, đậu, ngũ cốc và các loại hạt) được chứng minh là có những tác dụng dược lý, ích lợi khác nhau đối với sức khỏe dựa trên nhiều kết quả, báo cáo nghiên cứu về những lợi ích sức khỏe đem lại từ chế độ ăn nhiều thực vật. Dựa trên cơ sở đó, các nghiên cứu y học hiện nay tập trung vào việc xác định xem liệu các chất dinh dưỡng hoặc các hóa thực vật cần thiết cụ thể có những tác dụng cụ thể gì đối với sức khỏe.
Dưới đây là danh sách các hóa thực vật có mặt trong các thực phẩm tiêu dùng phổ biến:

**Terpenoid (isoprenoid)**

**Carotenoid (Các tetraterpenoid)**

**Carotene**
Màu da cam.- α-Carotene – đến vitamin A Background color|#CEF2E0|cà rốt, bí ngô, ngô, quýt, cam.- β-Carotene – đến vitamin A Background color|#CEF2E0|rau sống màu xanh thẫm và rau quả có màu đỏ, cam, vàng.- γ-Carotene - đến vitamin A, - δ-Carotene- Lycopene Background color|#CEF2E0|gấc, cà chua, bưởi chùm, dưa hấu, chi ổi, mơ Armenia, cà rốt, autumn olive.- Neurosporene- Phytofluene Background color|#CEF2E0|khế, khoai lang, cam.- Phytoene Background color|#CEF2E0|khoai lang, cam.

**Xanthophyll**
Màu vàng.- Canthaxanthin Background color|#CEF2E0|paprika.- Cryptoxanthin đến vitamin A Background color|#CEF2E0|xoài, quýt, cam, đu đủ, đào, bơ (thực vật), đậu Hà Lan, bưởi chùm, quả dương đào.- Zeaxanthin Background color|#CEF2E0|củ khởi, rau chân vịt, cải xoăn, cải củ xanh, ngô, trứng, hạt tiêu đỏ, bí ngô, cam.- Astaxanthin Background color|#CEF2E0|vi tảo, nấm men, krill, tôm, cá hồi, tôm hùm, và cua.- Lutein Background color|#CEF2E0|rau chân vịt, cải củ xanh, xà lách, trứng, hạt tiêu đỏ, bí ngô, xoài, đu đủ, cam, quả dương đào, đào, bí, họ cải, mận, khoai lang, honeydew melon, rhubarb, phân chi Mận mơ, bơ (thực vật), lê, rau mùi.- Rubixanthin Background color|#CEF2E0|rose hip.

**Triterpenoid**
 Các Saponin Background color|#CEF2E0|đậu tương, hạt đậu, các loại đậu, ngô, cỏ linh lăng.- Oleanolic acid Background color|#CEF2E0|pokeweed Mỹ, prosopis glandulosa, tỏi, đinh hương (gia vị), và nhiều họ roi hoa trắng.- Ursolic acid Background color|#CEF2E0|táo tây, húng quế, việt quất đen, mạn việt quất, elder flower, bạc hà Âu, oải hương, Origanum vulgare, thyme, Chi Sơn tra, mận.- Betulinic acid Background color|#CEF2E0|cây táo ta, white birch, các loại thực vật ăn thịt nhiệt đới, Triphyophyllum peltatum and Ancistrocladus heyneanus, chi Thị, một nhóm thuộc họ hồng (quả), họ Sổ, the jambul (chi Trâm), chaga.- Moronic acid - Rhus javanica (a sumac), mistletoe

**Monoterpene**
 Limonene Background color|#CEF2E0|tinh dầu của chi Cam chanh, quả mọng, spearmint, Mentha spicata, tỏi, cần tây, ngô, hương thảo, gừng, húng quế.- Perillyl alcohol Background color|#CEF2E0|tinh dầu của chi Cam chanh, Carum carvi, chi Bạc hà.

**Steroid**
 Các Phytosterol Background color|#CEF2E0|hạnh nhân, đào lộn hột, lạc, vừng, hướng dương, lúa mì, đậu tương, các loại dầu thực vật.
** Campesterol Background color|#CEF2E0|kiều mạch.
** beta Sitosterol Background color|#CEF2E0|bơ (thực vật), cám gạo, mầm lúa mì, dầu ngô, Foeniculum vulgare, lạc, đậu tương, chi Sơn tra, húng quế, kiều mạch.
** gamma sitosterol
** Stigmasterol Background color|#CEF2E0|kiều mạch.- Tocopherols (vitamin E)

**Các hợp chất Phenol**

**Monophenol tự nhiên**
 Apiole Background color|#CEF2E0|lá mùi tây, cần tây.- Carnosol Background color|#CEF2E0|hương thảo, xô thơm.- Carvacrol Background color|#CEF2E0|kinh giới, húng tây, pepperwort, wild bergamot.- Dillapiole Background color|#CEF2E0|rễ cây thì là, fennel.- Rosemarinol Background color|#CEF2E0|hương thảo.

**Polyphenol**

**Flavonoid**
Sắc tố đỏ, xanh, tím - Các Flavonol
** Quercetin Background color|#CEF2E0|hành tây đỏ và vàng, trà, rượu, táo tây, việt quất, kiều mạch, các loại đậu.
** Gingerol Background color|#CEF2E0|gừng.
** Kaempferol Background color|#CEF2E0|trà, dâu tây, gooseberry, việt quất, bưởi chùm, táo tây, đậu Hà Lan, brassicates (bông cải xanh, cải xoăn, cải Brussels, cải bắp), hành tăm, rau chân vịt, rau cúc đắng, tỏi tây, cà chua.
** Myricetin Background color|#CEF2E0|nho, rượu vang đỏ, quả mọng, quả óc chó.
** Fisetin Background color|#CEF2E0|dâu tây, dưa chuột.
** Rutin Background color|#CEF2E0|chi Cam chanh, cam, chanh vàng, chanh, bưởi chùm, quả mọng, đào, táo tây, chi hòe, măng tây, kiều mạch, mùi tây, cà chua, mơ Armenia, đại hoàng, trà.
** Isorhamnetin Background color|#CEF2E0|củ cải đỏ, goldenrod, mù tạc, bạch quả.- Flavanones
** Hesperidin Background color|#CEF2E0|chi Cam chanh.
** Naringenin Background color|#CEF2E0|chi Cam chanh.
** Silybin Background color|#CEF2E0|blessed milk thistle.
** Eriodictyol- Các Flavone
** Acacetin Background color|#CEF2E0|dương hòe, Turnera diffusa.
** Apigenin Background color|#CEF2E0|chamomile, cần tây, mùi tây.
** Chrysin Background color|#CEF2E0|lạc tiên cảnh, nấm sò, Oroxylum indicum.
** Diosmetin Background color|#CEF2E0|vicia.
** Tangeritin Background color|#CEF2E0|quýt và vỏ các chi Cam chanh khác.
** Luteolin Background color|#CEF2E0|củ dền, atisô, cần tây, cà rốt, celeriac, rutabaga, mùi tây, bạc hà, chamomile, sả, hoa cúc.- Flavan-3-ols (flavanols)
** Catechins Background color|#CEF2E0|white tea, trà xanh, trà đen, nho, rượu, táo, ca cao rắn, các loại đậu.
*** (+)-Catechin
*** (+)-Gallocatechin
*** (-)-Epicatechin
*** (-)-Epigallocatechin
*** (-)-Epigallocatechin gallate (EGCG) Background color|#CEF2E0|trà xanh.
*** (-)-Epicatechin 3-gallate
** Theaflavin Background color|#CEF2E0|trà đen.
*** Theaflavin-3-gallate 
*** Theaflavin-3'-gallate 
*** Theaflavin-3,3'-digallate 
** Các Thearubigin.
** Các Proanthocyanidin.- Các Flavanonol- Các Anthocyanidin (các flavonal) hoặc các Anthocyanin  Background color|#CEF2E0|rượu vang đỏ, nhiều loại quả và rau có màu đỏ, tím, xanh.
** Pelargonidin Background color|#CEF2E0|việt quất, quả mâm xôi, dâu tây.
** Peonidin Background color|#CEF2E0|việt quất, sim Úc, anh đào, đào.
** Cyanidin Background color|#CEF2E0|táo đỏ & lê, việt quất, blackberry, anh đào, đào, peach, phân chi Mận mơ, chi Sơn tra, loganberry, ca cao.
** Delphinidin Background color|#CEF2E0|việt quất, cà tím.
** Malvidin Background color|#CEF2E0|việt quất.
** Petunidin

**Isoflavonoid**
 Isoflavones (phytoestrogens) sử dụng khung 3-phenylchromen-4-one (không được thay thế bởi nhóm hydroxyl ở carbon vị trí số 2) Background color|#CEF2E0|đậu tương, mầm cỏ linh lăng, cỏ ba lá đỏ, đậu gà, lạc, sắn dây, các loại đậu khác.
** Daidzein (formononetin) 
** Genistein (biochanin A)
** Glycitein- Isoflavanes.- Isoflavandiols.- Isoflavenes.- Pterocarpans hoặc Coumestans (phytoestrogens)- Coumestrol Background color|#CEF2E0|đậu tương, mầm cỏ linh lăng, cỏ ba lá đỏ, đậu Hà Lan, cải Brussels.

**Flavonolignan**
 Silymarin Background color|#CEF2E0|artichokes, milk thistle.

**Lignan**
Gồm các phytoestrogen Background color|#CEF2E0|các loại hạt (cây lanh, vừng, bí ngô, hướng dương, poppy), ngũ cốc nguyên hạt (lúa mạch đen, yến mạch, đại mạch), cám (lúa mì, lúa mạch đen, yến mạch), trái cây (đặc biệt quả mọng) và rau cải.- Matairesinol Background color|#CEF2E0|hạt (cây lanh, vừng, cám (lúa mạch đen và yến mạch), hạt poppy, dâu tây, lý chua đen, bông cải xanh.- Secoisolariciresinol Background color|#CEF2E0|các loại hạt (cây lanh, hạt hướng dương, vừng, bí ngô, dâu tây, sim Úc, mạn việt quất, zucchini, lý chua đen, cà rốt.- Pinoresinol và lariciresinol  Background color|#CEF2E0|hạt vừng, rau cải.

**Stilbenoid**
Resveratrol Background color|#CEF2E0|nho (vỏ và hạt, rượu nho), quả hạch (định hướng), lạc, rễ Knotweed Nhật.
*Pterostilbene Background color|#CEF2E0|nho, sim Úc.
*Piceatannol Background color|#CEF2E0|nho.
*Pinosylvin

**Curcuminoid**
 Curcumin (oxy hóa thành vanillin) Background color|#CEF2E0|nghệ, mù tạc.

**Tannin**

**= Tannin thủy phân  =**
Còn gọi là hydrolysable tannin- Ellagitannin Background color|#CEF2E0|trà, quả mọng, lựu.
** Punicalagin Background color|#CEF2E0|lựu.
** Castalagin
** Vescalagin
** Castalins
** Casuarictin
** Grandinin
** Punicalin
** Roburin A
** Tellimagrandin II
** Terflavin B
*Gallotannin
**Digalloyl glucose
**1,3,6-Trigalloyl glucose

**= Tannin ngưng tụ  =**
Còn gọi là condensed tannin- Proanthocyanidins Background color|#CEF2E0|hạt dẻ ngựa Aesculus hippocastanum, mạn việt quất, vỏ đậu phộng.- Polyflavonoid tannin- Catechol-type tannin- Pyrocatecollic type tannin- Flavolan

**= Phlorotannin  =**
.

**= Flavono-ellagitannin =**
.

**Axit vòng thơm**

**Axit Phenol**
 Salicylic acid Background color|#CEF2E0|bạc hà Âu, licorice, lạc, lúa mì.- Vanillin Background color|#CEF2E0|các loại đậu vanilla, đinh hương (gia vị).- Gallic acid Background color|#CEF2E0|trà, xoài, dâu tây, rhubarb, đậu tương.- Ellagic acid Background color|#CEF2E0|quả óc chó, dâu tây, mạn việt quất, blackberry, chi Ổi, nho.- Tannic acid Background color|#CEF2E0|nettles, trà, quả mọng.

**Axit Hydroxycinnamic**
 Caffeic acid Background color|#CEF2E0|chi Ngưu bảng, chi Sơn tra, artichoke, lê, húng quế, thyme, Origanum vulgare, táo tây, dầu ô liu.- Chlorogenic acid Background color|#CEF2E0|echinacea, dâu tây, dứa, cà phê, hướng dương, việt quất xanh.- Cinnamic acid Background color|#CEF2E0|quế quan, lô hội.- Ferulic acid Background color|#CEF2E0|yến mạch, gạo, artichoke, cam,dứa, táo tây, lạc.- Coumarin Background color|#CEF2E0|chi Cam chanh, ngô.

**Phenylethanoid**
 Tyrosol Background color|#CEF2E0|dầu ô liu.- Hydroxytyrosol Background color|#CEF2E0|dầu ô liu.- Oleocanthal Background color|#CEF2E0|dầu ô liu.- Oleuropein Background color|#CEF2E0|dầu ô liu.

**Hợp chất nhóm phenol khác**
 Capsaicin Background color|#CEF2E0|ớt.- Gingerol Background color|#CEF2E0|gừng.- Các Alkylresorcinol Background color|#CEF2E0|wholegrain wheat, lúa mạch đen và đại mạch.

**Các hợp chất Glucosinolate**

**Tiền thân của isothiocyanates**
 Sinigrin (tiền thân của allyl isothiocyanate) Background color|#CEF2E0|bông cải xanh, mầm cải Brussels, mù tạc đen.- Glucotropaeolin (tiền thân của benzyl isothiocyanate) - Gluconasturtiin (tiền thân của phenethyl isothiocyanate) - Glucoraphanin (tiền thân của sulforaphane) Background color|#CEF2E0|họ Cải: bông cải xanh, súp lơ, mầm cải Brussels, cải bắp.

**Các dẫn xuất Aglycone**
 Dithiolthiones (isothiocyanates)
**Sulforaphane - như Glucoraphanin
** Allyl isothiocyanate
** Benzyl Isothiocyanate
**Phenethyl Isothiocyanate
*Oxazolidine-2-thiones
*Nitriles
*Thiocyanates

**Các hợp chất Organosulfide/ Organosulfur**
 Polysulfides (các hợp chất allium)
** Allyl methyl trisulfide Background color|#CEF2E0|tỏi, hành tây, tỏi tây, hành tăm, hẹ tây.
*Các Sulfide
** Diallyl disulfide như Allyl methyl trisulfide.

**Các hợp chất Indole**
 Indole-3-carbinol Background color|#CEF2E0|cải bắp, cải xoăn, mầm cải Brussels, rutabaga, mù tạc xanh, bông cải xanh.- 3,3'-Diindolylmethane hoặc DIM - như Indole-3-carbinol- Allicin - tỏi- Alliin - tỏi- Allyl isothiocyanate Background color|#CEF2E0|horseradish, mù tạc, wasabi.- Piperine - hồ tiêu- Syn-propanethial-S-oxit Background color|#CEF2E0|hành tây.

**Các Betalain**
 Các Betacyanin 
** betanin Background color|#CEF2E0|củ dền, củ cải đường.
** isobetanin - như betanin
** probetanin - như betanin
** neobetanin - như betanin- Betaxanthins (non glycosidic versions)
** Indicaxanthin Background color|#CEF2E0|củ dền, prickly pear của sicilian.
** Vulgaxanthin Background color|#CEF2E0|củ dền.

**Các Chlorophyll**
 Chlorophyllin

**Các axit hữu cơ khác**
Các axit vòng đơn
** Phytic acid (inositol hexaphosphate) Background color|#CEF2E0|cây lương thực, quả hạch (định hướng), vừng, đậu tương, lúa mì, bí ngô, hạt đậu.
** Quinic acid- Oxalic acid Background color|#CEF2E0|cam, rau chân vịt, rhubarb, trà và cà phê, chuối, gừng, hạnh nhân, khoai lang, ớt chuông.- Tartaric acid Background color|#CEF2E0|mơ Armenia, táo tây, hạt hướng dương, bơ (thực vật), nho, me.- Anacardic acid Background color|#CEF2E0|đào lộn hột, xoài.- Caftaric acid- Coutaric acid- Fertaric acid

**Các cacbonhydrat**

**Các monosaccharide**
Hexose Background color|#CEF2E0|lúa mì, lúa mạch.
*Pentose Background color|#CEF2E0|lúa mạch, yến mạch.

**Các polysaccharide**
Beta-glucan
**Chitin Background color|#CEF2E0|các loại nấm ăn được.
**Lentinan Background color|#CEF2E0|thể quả (fruit body) của nấm hương (Lentinula edodes mycelium (LEM)) và các loại nấm ăn được khác.
*Fructan
**Inulins Background color|#CEF2E0|cúc vu, chicory.
*Lignin Background color|#CEF2E0|các loại hạt của quả, rau (các sợi của garden bean), các loại ngũ cốc.
*Pectins Background color|#CEF2E0|vỏ quả (chủ yếu cùi trắng bưởi, các loại táo, mộc qua Kavkaz), rau.

**Các chất ức chế protease**
 Protease inhibitors Background color|#CEF2E0|đậu nành, các loại hạt, các loại đậu, khoai tây, trứng, ngũ cốc.

**Bảo tồn phytochemical trong thực phẩm khi chế biến**

**Xem thêm**
 Chất dinh dưỡng- Chất dinh dưỡng thiết yếu- Danh sách chất dinh dưỡng đa lượng- Danh sách chất dinh dưỡng vi lượng- Suy dinh dưỡng

**Chú thích**
Thể loại:Danh sách hóa học