Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Sóng ngang

Sóng ngang phẳng
Sóng ngang là sóng lan truyền trong đó các dao động diễn ra theo phương vuông góc với phương truyền năng lượng (phương truyền sóng). Trong hệ tọa độ vuông góc nếu sóng lan truyền theo phương x dương, thì dao động diễn ra ở hướng lên và xuống trong mặt y-z.

Ví dụ: Thổi vào mặt nước, sóng tạo thành và lan truyền trên mặt nước. Các phần tử nước dao động theo phương thẳng đứng còn phương truyền sóng là phương ngang nên sóng nước trong trường hợp này là sóng ngang.
Sóng ngang cơ học chỉ truyền được trong chất rắn và trên bề mặt chất lỏng.
Thoạt nhìn thì chúng ta có cảm giác sóng ngang chuyển động theo chiều ngang nhưng thực chất thì các phần tử của sóng chuyển động lên và xuống theo chiều vuông góc với phương truyền sóng liên tiếp nhau tạo thành sóng ngang.
Ví dụ: Sóng nước, sóng điện từ,
Biểu diễn sóng điện từ truyền theo phương 

**Giải thích sự tạo thành sóng**
Dùng 1 sợi dây mềm, dài, căng ngang,một đầu được gắn vào tường, đầu kia dùng tay giữ. Ta truyền cho đầu dây một xung lượng của lực bằng cách dùng bàn tay đưa nhanh đầu dây từ thấp lên cao rồi từ cao xuống thấp. Ta thấy xuất biến dạng ở đầu dây và biến dạng này lan truyền trên dây về phía đầu kia.
Lúc đầu, đầu dây được kéo lên cao. Đầu dây này liên kết với các phần tử liền kề nên các phần tử này cũng được kéo lên cao bằng 1 lực hướng lên. Chừng nào mà các điểm kế tiếp của dây còn kéo điểm kề sau nó lên cao thì biến dạng còn dịch chuyển dọc theo dây về phía đầu kia. Cũng trong thời gian đó thì bàn tay trở về vị trí ban đầu, mỗi phần tử của dây cũng bị kéo về phía dưới sau khi đã đạt tới điểm cao nhất.
Bàn tay dao động là nguồn của sóng và lực liên kết giữa các phần tử liền kề đã truyền xung lượng của lực dọc theo dây.
Các sóng ngang khác (sóng nước…) được tạo ra và lan truyền trong môi trường theo một cách tương tự như vậy

**Đặc điểm của sự truyền sóng**
Sự lan truyền của biến dạng trong một môi trường gọi là chuyển động sóng. Chuyển động sóng có các đặc điểm sau đây:
- Các phần tử của môi trường chỉ chuyển động trong một phạm vi không gian rất hẹp, trong khi sóng thì truyền đi rất xa.
- Tốc độ truyền sóng chỉ phụ thuộc vào tính chất của môi trường chứ không phụ thuộc vào tốc độ chuyển động của nguồn hay của các phần tử của môi trường có sóng truyền qua

**Các đại lượng đặc trưng**
Các đại lượng đặc trưng là:- Biên độ (A)- Chu kỳ (T)- Tần số (f)- Bước sóng (λ)

**Phương trình sóng**
Phương trình sóng có dạng:
- Tại t=0: 
- Tại thời điểm t: 

**Xem thêm**
 Sóng dọc

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Interactive simulation of transverse wave- Wave types explained with high speed film and animations date=2016-11-29 - Transverse and Longitudinal Waves

Thể loại:Chuyển động sóng
Cadillac Gage Commando

Cadillac Gage Commando là một loại xe bọc thép lội nước hạng nhẹ 4x4, do hãng Cadillac Gage của Mỹ chế tạo.Đây là một loại xe đa năng,nó có thể dùng làm xe bọc thép chở quân,xe cứu thương,xe cứu hỏa, xe chống tăng,xe pháo binh...Xe được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Việt Nam và từ đó có biệt danh là Duck, hay V. Ngoài ra nó còn được cung cấp rộng rãi cho các đồng minh của Mỹ, trong đó Liban và Ả Rập Xê Út đã dùng nó để tham chiến trong Chiến tranh vùng Vinh 1991. Được sản xuất không lâu thì một phiên bản hiện đại hóa là M1117 Armored Security Vehicle được phát triển để cạnh tranh với Humvee.

**Thiết kế và phát triển**
Xe bọc thép V-100 ở Tuy Hòa, Việt Nam năm 1968
Các xe thuộc loạt V-100 được phát triển vào đầu thập niên 1960 bởi bộ phận Terra-Space của công ty Cadillac Gage. Năm 1962, Terra-Space yêu cầu cấp một bằng sáng chế về một loại xe và được chấp nhận, đây chính là xe Commando. Mẫu thử đầu tiên xuất hiện vào năm 1963 và biến thể sản xuất được đưa vào trang bị năm 1964.
Đây là loại xe bánh lốp, dùng chung các trục giống như trên xe tải M34. Động cơ chạy xăng Chrysler V8 giống như loại động cơ ban đầu của xe bọc thép M113. Nó có hộp số tay 5 tốc độ, cho phép nó vượt qua các địa hình mấp mô. M706 có tốc độ trên đường tốt là abbr=on, nó có thể lội nước với tốc độ abbr=on. Giáp gồm thép hợp kim độ cứng cao được gọi là Cadaloy, chống được đạn 7.62 x 51 mm. Do lớp giáp, nên M706 có trọng lượng không tải trên 7 tấn. Đây là một nguyên nhân dẫn đến lỗi trục sau do trọng lượng quá lớn. Tuy nhiên, lớp giáp có cấu trúc đồng nhất, nó có thể nhẹ hơn so với một xe mềm được thêm giáp.

**Quốc gia sử dụng**
Thông tin từ Cadillac Gage V-100 Commando, 1960–1971
V-100
*Egypt- – 7 xe V-100- (khoảng 100 xe V-100)- (khoảng 30 xe V-100)
*Cộng hòa Miền Nam Việt Nam- (khoảng 150-200 chiếc v-100) Hiện đang sản xuất và nâng cấp mới Xe thiết giáp V-100
V-150- (9 V150)- (khoảng 138 V-150)- (khoảng 160 V-150)- (khoảng 20 V-150)- (khoảng 579 V-150)- (khoảng 40 V-150)- (V150/V150S)
V-200- (khoảng 250 V-200)

**Xem thêm**
Xe an ninh bọc thép M1117
*Bravia Chaimite
*Dragoon AFV
*BOV
*BRDM-2

**Tham khảo**
Ghi chú
Tài liệu
*Lathrop, Richard and John McDonald. Cadillac Gage V-100 Commando, 1960–1971. Luân Đôn, UK: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-84176-415-9  see in Amazon books
*United States. Military Assistance Command Vietnam, Civilian Operations and Rural Development Support. RF/PF Advisors Handbook. Saigon, Vietnam: RF and PF Division, Territorial Security Directorate, Civilian Operations and Rural Development Support, Headquarters Military Assistance Command Vietnam, 1971
*Doyle, David. Cadillac Gage V-100 Commando. 2008, Squadron Signal Publications. ISBN 978-0-89747-574-7.

**Liên kết ngoài**
 Global Security - M706 / V-100 Commando- Squadron Signal Cadillac Gage V-100 Commando date=2009-04-16 - Commando V-150 Armored Car video
Thể loại:Xe bọc thép của Hoa Kỳ
Thể loại:Xe bọc thép chở quân của Hoa Kỳ
Thể loại:Xe chiến đấu bọc thép lội nước
Thể loại:Thiết bị sử dụng trong chiến tranh Việt Nam
Cajamarca, Tolima

Cajamarca là một thị trấn và khu tự quản ở Tolima (Departmento) của Colombia. Khu tự quản này có dân số 18.701 theo điều tra năm 1993.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản Colombia
Thể loại:Khu tự quản của Tolima
Trận Novara (1849)

Trận Novara là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ nhất, diễn ra vào ngày 23 tháng 3 năm 1849. Trong trận chiến này, Quân đội Đế quốc Áo dưới sự chỉ huy của Thống chế Joseph Radetzky von Radetz đã giành thắng lợi quyết định và nhanh gọn trước Quân đội Sardinia-Piedmont dưới quyền viên tướng người Ba Lan Wojciech Chrzanowski và đích thân vua Carlo Alberto Amedeo của Sardinia. Đây được xem là một chiến thắng của các đợt tấn công bằng đội hình hàng dọc và các chiến thuật lưỡi lê. Chiến thắng này đã thể hiện tài nghệ của Radetzky, khi ông đã 82 tuổi, và chấm dứt sự tái diễn cuộc chiến tranh đồng thời góp phần cản trở quá trình thống nhất nước Ý. Với thắng lợi này, người Áo đã chiếm giữ miền Bắc và miền Trung Ý.
Sau khi Radetzky đánh thắng quân Sardinia trong trận Custoza (1848), Sardinia buộc phải ký kết Thỏa ước với Áo. Tuy nhiên, do bị đả kích kịch liệt, mùa xuân năm sau vua Sardinia tái chiến với nước Áo. Radetzky thắng thế và tiến quân về phương Bắc, và Carlo Alberto tổ chức phản công. Hai đoàn quân đã giao tranh với nhau tại Novara vào ngày 23 tháng 3 năm 1849. Dù ban đầu gặp khó khăn, quân đội của Radetzky – vốn đã quen với chiến trận và được huấn luyện tốt hơn – đã liên tiếp tung những đòn "vỗ mặt" làm quân Sardinia bị suy kiệt, và rồi tiến công bọc sườn đối phương. Quân Áo đã đe doạ mạnh mẽ đến đường rút của quân Sardinia. Trận đánh đã kết thúc với thắng lợi toàn diện của quân đội Áo, thậm chí còn lớn hơn trận Custoza trước đó. Quân Sardinia bị tan tác, phải rút chạy trong hỗn loạn. Chừng 1 vạn xác chết phơi trên bãi chiến trường đã minh chứng cho sự tàn khốc của trận chiến. Bị ô nhục sau hai thảm bại tại Custoza và Novara, Carlo thoái vị trong đêm hôm đó và truyền ngôi cho con là Victor Emmanuel II. Vào ngày 24 tháng 3 năm 1849, Radetzky gặp gỡ Victor Emmanuel II ở phía Bắc Novara và ký kết Thỏa ước. Theo đó, người Sardinia phải bồi thường cho người Áo một khoản chiến phí lớn.
Thất bại thê lương này khiến cho quân Sardinia không còn là một lực lượng chiến đấu hữu hiệu nữa. Radetzky đã được tặng thưởng sau trận Novara. Thắng lợi tại Novara đã gia tăng sĩ khí và khẳng định niềm tin của Quân đội Áo vào ông. Ngoài ra, sau thắng lợi này, ông cũng đem quân đi phong tỏa thành Venezia, buộc Venezia phải đầu hàng vào tháng 8 năm ấy.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Battle of Novaro, Forces in the Field, lastoria.org
Novara 1849
Novara 1849
Thể loại:Xung đột năm 1849
Thể loại:Ý năm 1849
Thể loại:Đế quốc Áo năm 1849
Thể loại:Novara
Getúlio Vargas

Getúlio Dornelles Vargas (tiếng Bồ Đào Nha phát âm: ʒetuliu doɾnɛlis vaɾɡɐs; 19 tháng 4 năm 1882 - 24 tháng 8 năm 1954) là Tổng thống của Brasil, đầu tiên là nhà độc tài từ năm 1930-1945, và trong một thời hạn bầu cử dân chủ từ năm 1951 cho đến khi tự tử vào năm 1954. Vargas đã lãnh đạo Brasil trong 18 năm, thời gian dài nhất trong các Tổng thống Brasil, và thời gian làm nguyên thủ quốc gia dài thứ nhì trong lịch sử Brasil, sau Hoàng đế Pedro II trong số những người đứng đầu của chính phủ. Ông ủng hộ chủ nghĩa dân tộc, tập trung, công nghiệp hóa, phúc lợi xã hội và chủ nghĩa dân túy - cho sau này, Vargas giành được biệt danh "O Pai dos Pobres" (Bồ Đào Nha cho "Cha của người nghèo"). Mặc dù thúc đẩy quyền của người lao động, Vargas là một người trung thành đường lối chống cộng sản.
Vargas đã được đưa lên quyền lực bởi các lực lượng bên ngoài chính trị và các vị trí cấp cao của các lực lượng vũ trang trong cuộc cách mạng năm 1930, một phản ứng đối với sự mất mát của mình trong các cuộc bầu cử gian lận trước đó. Việc vươn lên quyền lực của ông đã đánh dấu sự kết thúc của thiểu số chính trị Nền cộng hòa cũ. Ông đã thành công ảnh hưởng đến kết quả của cuộc bầu cử tổng thống Brasil năm 1934, và lập một chế độ độc tài nghiệp đoàn năm 1937 được gọi là Novo Estado ("Nhà nước mới"), kéo dài thời gian giữ quyền lực của mình. Vargas tiếp tục để xoa dịu và cuối cùng thống trị ủng hộ ông, và đẩy chương trình nghị sự chính trị của mình như là ông đã xây dựng một bộ máy tuyên truyền về hình ảnh của mình.

**Tham khảo**
Thể loại:Tổng thống Brasil
Thể loại:Mất năm 1954
Mỏm ngang

Mỏm ngang (la. processus transversus) của đốt sống, có 2 mỏm ngang từ cung đốt sống chạy ngang ra 2 bên. Chúng có vai trò gắn kết các cơ và dây chằng.

**Hình ảnh**

**Tham khảo**

**Tài liệu**
chú thích sách|volume= tập 2|title=Giải phẫu học|author=Trịnh Xuân Đàn|publisher=Nhà xuất bản Y học, Hà Nội|year=2008|access-date = ngày 8 tháng 7 năm 2012

**Liên kết ngoài**
 10- 01- skeleton2/transverseprocess- back_bone28
Thể loại:Xương ở phần thâm
Soma

Nữ vương Soma (សោមា, Liễu Diệp) là nhà cai trị Vương quốc Phù Nam và được xem như là vị quân chủ đầu tiên của Campuchia (trị vì vào thế kỷ thứ 1).

**Lịch sử**
Bà là nữ lãnh đạo đầu tiên của Campuchia. Người kế vị bà cũng chính là phu quân của bà: Kaundinya I (còn được gọi là "Hỗn Điền" hay "Preah Thong"). Các danh hiệu của bà được ghi nhận trong các tài liệu khác nhau như Soma (Ấn Độ), Liǔyè (Trung Quốc) và Neang Neak (Khmer).

**Truyền thuyết**
Nữ vương Soma và chồng bà, Kaundinya I, được biết đến trong văn hóa Khmer là "Preah Thong (Kaundinya) và Neang Neak (Soma)". Theo các ghi chép của hai đặc sứ Trung Quốc, Khang Thái (康泰) và Chu Ứng (朱應), vương quốc Phù Nam được thành lập bởi một người Bà-la-môn Ấn Độ tên là Kaundinya. Vào thế kỷ thứ 1 sau Công nguyên, Kaundinya được báo mộng lấy cây cung thần từ một ngôi đền và đánh bại một nữ vương Khmer tên là Soma (phiên âm chữ Hán: 柳葉, Liễu Diệp), con gái của vua Nagas. Sau đó, bà đã kết hôn với Kaundinya (chữ Hán: 混填, Hỗn Điền) và dòng dõi của họ đã trở thành vương tộc của Phù Nam. Sau đó, Kaundinya đã xây dựng một kinh đô và đổi tên vương quốc thành 'Kambuja'.Upendra Thakur, Abhinav Publications, 1974 - History - 322 pages
Bi ký của Champa tại Thánh địa Mỹ Sơn cũng có ghi chép lại truyện của Kaundinya I.

**Tham khảo**
 Kaundinya

**Liên kết**
Thể loại:Phù Nam
Thể loại:Văn học Campuchia
Thể loại:Huyền sử Tây Nguyên
Thể loại:Huyền sử Champa
Nokia 1011

Nokia 1011 là điện thoại GSM sản xuất hàng loạt đầu tiên. Nó được ra mắt vào ngày 10 tháng 11 năm 1992.
Điện thoại có phiên bản màu đen duy nhất với các kích thước 195 x 60 x 45 (mm) và danh bạ có thể lưu 99 số.
Nokia 1011 được sản xuất đến năm  1994, sau đó nó được phát triển thành Nokia 2110.

**Chú thích**
Thể loại:Điện thoại di động Nokia
Nokia 1100

Nokia 1100 (hay  Nokia 1101 và Nokia 1108) thuộc dòng điện thoại đen trắng  GSM được sản xuất bởi Nokia. Có khoảng 250 triệu điện thoại thuộc dòng này được bán ra trong vòng 5 năm kể khi nó ra mắt thị trường vào cuối năm  2003. Giá rẻ (khoảng 100 USD) và cài đặt sẵn 2 trò chơi huyền thoại là Snake 2 (rắn săn mồi), Space Impact (bắn tàu vũ trụ) giúp mẫu điện thoại này trở thành mẫu điện thoại bán được nhiều nhất trên thế giới và cũng là một trong những thiết bị điện tử bán chạy nhất. Mẫu điện thoại này đã ngừng được sản xuất từ năm 2009.

**Chú thích**
be-x-old:Nokia 1100
1100
Thể loại:Điện thoại di động được giới thiệu năm 2003
Nokia 1110

Nokia 1110 hay Nokia 1110i là dòng điện thoại GSM được sản xuất bởi Nokia. Mẫu được bán ra thị trường vào năm 2005; còn phiên bản 1110i được tung ra vào 2006. Cả hai đều hướng tới đối tượng có nhu cầu sử dụng giá rẻ và những người sử dụng điện thoại lần đầu. Theo quan điểm của Nokia, 1110i có lợi thế là tính dễ sử dụng, độ tin cậy và một mức giá thấp. Mẫu này khá giống Nokia 1100.
Giữa tháng 1 và tháng 5/2007, Dòng 1110 đã được Nokia bán ra như những chiếc điện thoại đen trắng cơ bản của họ, trước khi nó bị thay thế bởi Nokia 1200. Một trong những thị trường quan trọng nhất là các nước đang phát triển.
Nokia 1110 là thiết bị di động có doanh số cao nhất trong lịch sử, bán được khoảng 250 triệu chiếc.

**Tính năng**
Nokia 1110 có một màn hình màu đen và trắng ngược với đèn nền màu hổ phách, trong khi 1110i có màn hình màu đen và trắng thường xuyên hoặc không đảo ngược.
Chúng có thời gian đàm thoại 5 giờ và cho phép chặn cuộc gọi. Nó có báo thức và đồng hồ, có thể hiển thị đồng hồ analog, quản lý thời gian cuộc gọi và bộ đếm.
Chúng có ba trò chơi được tích hợp sẵn. Chúng cũng hỗ trợ tin nhắn hình ảnh để gửi một lời chào hình ảnh.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Manufacturer link
1110
1110
Thể loại:2006 introductions
Thể loại:Nokia phones 1000 series
Nokia 1112

Nokia 1112 thuộc mẫu điện thoại  GSM được sản xuất bởi Nokia. Mẫu 1112 ra mắt vào năm 2006.
Với đồ họa và bàn phím số cỡ lớn, nó được ra mắt để hướng tới những người sử dụng điện thoại lần đầu.
Nó hoạt động trên các dải băng tần  GSM-900/1800 và  GSM-850/1900.

**Chú thích**
1112
Nokia 1600

Nokia 1600 là một mẫu thuộc thế hệ điện thoại cơ bản mở rộng được sản xuất bởi Nokia. Nó được ra mắt thị trường vào năm 2005. Nó là mẫu điện thoại được phát hành chủ yếu cho các nước đang phát triển.

**Trò chơi**
Dưới đây là các trò chơi mặc địch cho dòng điện thoại này.
*Pocket Carrom
*Soccer League
*Cricket Cup
Trò chơi phát hành ở các nước và khu vực:
Châu Á:
*Pocket Carrom
*Soccer League
*Cricket Cup
Châu Phi:
*Snake Xenzia
*Soccer League
*Rapid Roll
Argentina:
*Soccer League
*Rapid Roll
*Dice Games

**Chú thích**
1600
Thể loại:Điện thoại di động được giới thiệu năm 2005
Joseph Radetzky von Radetz

Johann Josef (Joseph) Wenzel (Anton Franz Karl) Graf Radetzky von Radetz (Jan Josef Václav Antonín František Karel hrabě Radecký z Radče) (2 tháng 11 năm 1766 – 5 tháng 11 năm 1858) là một quý tộc người Séc và là Thống chế quân đội Áo thời kỳ Đế quốc. Radetzky được xem là một những nhà quân sự kiệt xuất của Áo nửa đầu thế kỷ 19. Radetzky đã khởi đầu binh nghiệp của mình với tư cách là một thiếu sinh quân dưới thời Hoàng đế Joseph II. Từng là người đưa tin cho Bộ Tham mưu của Bá tước Franz Moritz von Lacy, ông đã tham gia cuộc Chiến tranh Áo-Thổ Nhĩ Kỳ (1787–1792) và những cuộc Chiến tranh Cách mạng Pháp, và được phong làm Hiệp sĩ của Huy chương Maria Theresia vào năm 1801.
Sau khi quân Áo bị quân Pháp của Napoléon Bonaparte đánh bại trong trận Wagram vào năm 1809 (nơi ông đã thể hiện khả năng của mình), ông được cử làm Tổng tham mưu trưởng Quân đội Áo. Trên cương vị này, ông đã đổi mới các chiến thuật đồng thời đề xuất hàng loạt cải cách. Trong các năm 1813–1814, ông đã góp phần dẫn đến thất bại của Napoléon: bộ não của ông được xem là một trong những nhân tố khiến cho quân Liên minh Phổ - Áo - Nga đánh thắng Napoléon trong trận Leipzig vào năm 1813, đánh đuổi Napoléon ra khỏi đất Đức, sau đó tiến công nước Pháp và buộc ông ta phải thoái vị. Vào năm 1814, ông tham dựa Hội nghị Viên. Ông trở thành Tổng tư lệnh Quân đội Áo ở Bắc Ý trong các năm 1831 – 1837 và được phong hàm Thống chế vào năm 1836 lúc ông đã 70 tuổi.
Nhưng tiếng tăm của ông chủ yếu là nhờ những chiến tích của ông tại Ý trong các cuộc cách mạng năm 1848. Dù khi ấy đã 82 tuổi, ông nhận lệnh trấn áp phong trào dân tộc chủ nghĩa Ý do vua Carlo Alberto I của Sardegna lãnh đạo chống lại sự thống trị của Đế quốc Áo. Lực lượng Áo do Radetzky chỉ huy đã đánh thắng quân Sardinia trong trận Santa Lucia, trận Custoza (1848) và trận Novara (1849), buộc Sardinia phải bồi thường một khoản chiến phí khổng lồ cho nước Áo. Qua những chiến công của mình, ông đã cứu vãn Vương triều nhà Habsburg khỏi sự diệt vong. Trên cương vị là Thống đốc vùng Lombardy-Venetia thuộc Áo (1850–1857), ông đã ra sức ngăn ngừa phong trào dân tộc chủ nghĩa Ý. Ông mất năm 1858. Ông được binh lính mến mộ mệnh danh là "Bố già Radetzky". Ông được tôn vinh trong bài thơ nổi tiếng "An Radetzky" của nhà thơ-nhà viết kịch Franz Grillparzer và bản "Hành khúc Radetzky" được chơi nhiều tại Áo do nhà soạn nhạc Johann Strauss I sáng tác.

**Chú thích**

**Liên kết**
Thể loại:Sinh năm 1766
Thể loại:Mất năm 1858
Thể loại:Người Sedlčany
Thể loại:Thống chế Áo
Thể loại:Người Séc thế kỷ 18
Thể loại:Người Séc thế kỷ 19
Thể loại:Người Áo thế kỷ 18
Thể loại:Người Áo thế kỷ 19
Thể loại:Người Áo-Hung
Thể loại:Người Áo-Hung gốc Séc
Thể loại:Tướng Áo
Thể loại:Quân nhân Áo
Thể loại:Quân nhân Séc
Thể loại:Tướng Séc
Thể loại:Nhân vật trong Cách mạng năm 1848
Thể loại:Lãnh đạo quân sự Áo trong Chiến tranh Cách mạng Áo
Thể loại:Chỉ huy Đế quốc Áo trong Chiến tranh Napoléon
Thể loại:Hiệp sĩ Golden Fleece
Thể loại:Quý tộc Čechy
Thể loại:Quý tộc Áo
Thể loại:Người Áo gốc Séc
Thể loại:Quân nhân Áo trong các cuộc chiến tranh giành độc lập Ý
Thể loại:Thống chế Nga
Chiến tranh văn hóa

Chiến tranh văn hóa (culture war) là sự xung đột văn hóa giữa các nhóm xã hội khác nhau.

**Chiến tranh văn hóa theo quốc gia**

**Hoa Kỳ**
Ủng hộ Dự luật 8, một mục trong lá phiếu California năm 2008 để cấm hôn nhân đồng giới
Theo cách dùng từ của người Mỹ, thuật ngữ "chiến tranh văn hóa" nói về một cuộc xung đột giữa những giá trị văn hóa được coi là truyền thống hoặc bảo thủ và những giá trị được coi là tiến bộ hoặc tự do ở nước Mỹ. Thuật ngữ "chiến tranh văn hóa" trong cách hiểu này được cho là ra đời vào những năm 1960.

**Tham khảo**
Thể loại:Văn hóa
Thể loại:Thuật ngữ
Thể loại:Văn hóa Mỹ
Thể loại:Chính trị văn hóa
Bảy vị Phật quá khứ

Bảy vị Phật quá khứ
Bảy vị Phật quá khứ hay bảy vị Phật nguyên thủy, quá khứ thất Phật, nguyên thủy thất Phật, là tên gọi chung để chỉ bảy vị Phật được đề cập tới kinh sách Phật giáo, cụ thể là trong Đại bổn kinh của Trường bộ kinh (hay Trường a hàm kinh), với Phật Thích Ca Mâu Ni (Sakyamuni) thuộc Hiền kiếp là vị Phật cuối cùng trong số này. Trước vị Phật này là 6 vị Phật khác, bao gồm:- Thuộc Trang Nghiêm kiếp:
** Phật Tỳ Bà Thi (hay Phật Bỳ Lư Thi, Vipasyin)
** Phật Thi Khí (Sikhin)
** Phật Tỳ Xá Phù (hay Phật Tỳ Xá Bà, Visvabhu)- Thuộc Hiền kiếp:
** Phật Câu Lưu Tôn (hay Phật Câu Lâu Tôn, Krakucchanda)
** Phật Câu Na Hàm Mâu Ni (Kanakamuni)
** Phật Ca Diếp (Kasyapa)
Cũng lưu ý rằng trong 3 kiếp quá khứ, hiện tại, vị lai có vô số các vị Phật; tuy nhiên đại diện thường được nhắc tới cho các vị Phật quá khứ là Nhiên Đăng Cổ Phật (Dipankara), đại diện thường được nhắc tới cho các vị Phật hiện tại là Phật Thích Ca Mâu Ni, đại diện thường được nhắc tới cho các vị Phật vị lai là Di Lặc Tôn Phật (vị lai có ý nghĩa bề mặt là "chưa đến" hay thuộc về "tương lai").
Số lượng các vị Phật theo kinh điển mô tả là hằng hà sa số (nhiều như cát sông Hằng), do vậy tìm hiểu khởi nguồn của chư Phật là không thể, quá phạm vi kiến thức mà một chúng sinh có thể biết, đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi được hỏi về vấn đề này bởi một người Bà La Môn, Ngài đã im lặng không trả lời vì nó thật sự không cần thiết, một việc vô nghĩa đối với giáo pháp tu tập để đạt giác ngộ.

**Ghi chú**
Thể loại:Phật
Chim di

Chim di, danh pháp khoa học Lonchura, là một chi thuộc họ Chim di. Các loài trong chi này không di cư, chúng cư trú tại châu Phi và Nam Á, từ Ấn Độ và Sri Lanka đến Indonesia và Philippines.

**Các loài**
Tập tin:Indian Silverbill (Lonchura malabarica) on Acacia W IMG 0014.jpg|nhỏ|240px|Indian Silverbill Lonchura malabarica
Tập tin:Black-headed Munia I IMG 7747.jpg|nhỏ|240px|Tricoloured Munia Lonchura malacca
Tập tin:Scaly breasted Munia I IMG 4769.jpg|nhỏ|240px|Scaly-breasted Munia Lonchura punctulata- Lonchura atricapilla- Lonchura bicolor- Lonchura caniceps- Lonchura cantans- Lonchura castaneothorax- Lonchura cucullata- Lonchura ferruginosa- Lonchura flaviprymna- Lonchura forbesi- Lonchura fringilloides- Lonchura fuscans- Lonchura fuscata- Lonchura grandis- Lonchura griseicapilla- Lonchura hunsteini- Lonchura kelaarti- Lonchura leucogastra- Lonchura leucogastroides- Lonchura maja- Lonchura malabarica- Lonchura malacca- Lonchura melaena- Lonchura molucca- Lonchura montana- Lonchura monticola- Lonchura nana- Lonchura nevermanni- Lonchura nigerrima- Lonchura nigriceps- Lonchura oryzivora- Lonchura pallida- Lonchura pallidiventer- Lonchura punctulata- Lonchura quinticolor- Lonchura spectabilis- Lonchura striata: Di cam- Lonchura stygia- Lonchura teerinki- Lonchura tristissima- Lonchura vana

**Hình ảnh**

**Chú thích**


**Tham khảo**
L
Thể loại:Danh sách các chi chim
Phật Ca-diếp

Ca Diếp (tiếng Pāli: Kassapa), được gọi là Kāśyapa trong các kinh sách Phật giáo bằng tiếng Phạn, là vị Phật thứ ba trong số năm vị Phật của hiền kiếp (Bhaddakappe) theo tín ngưỡng Phật giáo, và cũng là vị Phật thứ sáu trong số sáu vị Phật trước Phật Thích Ca Mâu Ni, được đề cập trong các phần viết ra sớm hơn của Đại Tạng Kinh Pali.

**Cuộc đời**
Đức Phật Ca Diếp sinh ra tại Benares (Varanasi), Ấn Độ. Cha mẹ của Ngài là Brahmadatta (梵德, Phạm Đức) và Dhanavatī (財主, Tài Chủ), thuộc đẳng cấp Bà-la-môn của xứ Kassapagotta.
Theo truyền thuyết, Ngài cao tới 20 cubit (khoảng 9–10 m), và Ngài sống 2.000 năm tại ba nơi khác nhau. Đó là Hamsa, Yasa và Sirinanda. (BuA.217 gọi hai nơi đầu tiên là Hamsavā và Yasavā). Vợ Ngài là Sunandā và hai người có một con trai là Vijitasena (集軍, Tập Quân).
Đức Phật Ca Diếp từ bỏ cuộc đời trần tục để chu du trong cung điện (pāsāda) của mình. Ngài tu tập khổ hạnh chỉ trong 7 ngày. Chỉ ngay trước khi đạt được giác ngộ, Ngài mới ăn một bữa ăn gồm cơm nấu nước cốt dừa từ tay vợ cũng như nhận cỏ để ngồi từ một yavapālaka tên là Soma. Cây giác ngộ của Ngài là ni câu luật đà (Ficus benghalensis, nigrodha, nigrodhassa, cây đa), và Ngài thuyết giảng bài thuyết pháp đầu tiên của mình tại Isipatana cho một tăng hội gồm 20.000 tỷ kheo.
Đức Phật Ca Diếp thị hiện song thông lực (yamaka-pātihāriya) tại gốc cây asana (Pterocarpus, giáng hương) ngoài thành Sundarnagar, Ấn Độ. Các hiền sĩ, đệ tử hàng đầu của Ngài là Tissa (提舍, Đề Xá) và Bhāradvāja (婆羅婆, Bà La Bà), còn trong số các ni cô là Anulā và Uruvelā, còn chấp sự đệ tử (thị giả tỷ kheo) là Sabbamitta (善友, Thiện Hữu). Trong số những người bảo trợ của Ngài, nổi tiếng nhất là Sumangala và Ghattīkāra, Vijitasenā và Bhaddā.
Đại Bổn kinh chép rằng trong thời của Ngài thì tuổi thọ của loài người là 20.000 năm.

**Liên kết ngoài**
 Kassapa, der Pali Kanon des Theravāda-Buddhismus

**Xem thêm**
 Bốn vị Phật khác của hiền kiếp:
** Phật Câu Lưu Tôn
** Phật Câu Na Hàm Mâu Ni
** Phật Thích Ca Mâu Ni
** Phật Di Lặc- Bảy vị Phật quá khứ
*Danh sách hai mươi tám vị Phật

**Ghi chú**
Thể loại:Phật
Xếp hạng đại học thế giới Times Higher Education

Xếp hạng đại học thế giới Times Higher Education (tiếng Anh: Times Higher Education World Universities Ranking hoặc THE World University Rankings) là cuộc bình chọn xếp hạng các trường cao đẳng và đại học trên toàn thế giới bởi tạp chí Times Higher Education (THE) của Liên hiệp Anh. Bảng xếp hạng của THE được đánh giá là một trong những bảng xếp hạng giáo dục có uy tín và ảnh hưởng lớn nhất trên thế giới.
THE bắt đầu xuất bản Xếp hạng các đại học thế giới của THE-QS vào năm 2004 với sự hợp tác với dữ liệu được cung cho bảng xếp hạng bởi Quacquarelli Symonds (QS). Từ năm 2010, THE chấm dứt hợp tác với QS và tạo ra một bảng xếp hạng các đại học mới, hợp tác với Thomson Reuters, người chuyên cung cấp dữ liệu thông tin có cơ sở.
Bảng xếp hạng các đại học thế giới của THE có ảnh hưởng rộng rãi tới những sinh viên muốn theo học tại các trường đại học tốt, cùng với các bản báo cáo khác là Xếp hạng các đại học thế giới của QS và Xếp hạng các đại học thế giới của Viện hàn lâm (hay vắn tắt là Xếp hạng các đại học của Thượng Hải - ARWU).

**Phương pháp xếp hạng**
Bảng xếp hạng đầu tiên vào 2010-2011 là 13 chỉ số riêng biệt được nhóm lại theo năm loại: Việc giảng dạy (30% tổng điểm), việc nghiên cứu (30%), biểu dương (xấp xỉ 32,5%), số lượng học sinh quốc tế (5%), thu nhập (2,5%). Số lượng các chỉ số từ bảng xếp hạng THE-QS được xuất bản giữa năm 2004 và 2009, sử dụng sáu chỉ số.
Sau đây là bảng thống kê chi tiết phương pháp xếp hạng

**Xếp hạng năm 2011-2012**

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 Times Higher Education website- Times Higher Education - Asia University Rankings- The top 100 universities 2010 – how the Times Higher Education ranks them – The Guardian- University rankings dominated by US, with Harvard top – BBC- Interactive maps comparing the Times Higher Education, Academic Ranking of World Universities and QS World University Rankings
Thể loại:Giáo dục đại học
Thể loại:Bảng xếp hạng đại học
Thể loại:Giới thiệu năm 2010
Thổ nhưỡng học

Thổ nhưỡng học là ngành khoa học nghiên cứu về đất trong môi trường tự nhiên của chúng. Đây là một trong hai nhánh chính của khoa học đất, nhánh còn lại là sinh học thổ nhưỡng. Thổ nhưỡng học nghiên cứu về quá trình hình thành đất, hình dạng đất/kết cấu đất và phân loại đất, trong khi ngành sinh học thổ nhưỡng nghiên cứu về cách mà đất ảnh hưởng đến thực vật, nấm và các dạng sinh vật sống khác.

**Tổng quan**
Đất không chỉ hỗ trợ cho sự sống của thực vật mà còn là một đới (thổ quyển) có nhiều mối tương tác giữa khí hậu (nước, không khí, nhiệt độ), sinh vật sống trong đất (vi sinh vật, thực vật, động vật) và các chất thải của nó, vật liệu khoáng của các đá ban đầu và đá hình thành sau đó, và vị trí của chúng trong cảnh quan. Trong quá trình hình thành và phát sinh, phẫu diện đất phát triển chậm theo chiều sâu và phát triển thành các lớp đặc trưng, là các 'tầng', cho tới khi đạt đến trạng thái cân bằng ổn định.

**Các khái niệm**

**Các nhà thổ nhưỡng học nổi tiếng**
 Olivier de Serres- Vasily V. Dokuchaev- Willie G. Harris, Đại học Florida- Eugene W. Hilgard- Hans Jenny- Curtis F. Marbut

**Tham khảo**
Thổ nhưỡng học
Thể loại:Khoa học đất
Phật Câu-na-hàm

Phật Câu Na Hàm Mâu Ni hay Phật Câu Na Hàm (Koṇāgamana Buddha) là một trong số các vị Phật của hiền kiếp. Theo tín ngưỡng Phật giáo, Câu Na Hàm là tên gọi của vị Phật thứ 26, thứ hai trong số năm vị Phật của hiền kiếp, và là vị Phật thứ 5 trong số Bảy vị Phật quá khứ.
Phật Câu Na Hàm là người thuộc đẳng cấp Bà-la-môn, họ Kassapa. Phụ thân là Yannadatta (Đại Đức, 大德) còn mẫu thân là Uttarã (Thiện Thắng, 善勝). Vị vua trị vì thời đó Sobha (Thanh Tịnh, 清凈). Kinh thành của vua Sobha tên là Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
Cây giác ngộ của ông là ưu đàm (Ficus racemosa, udumbara, cây sung).
Hai đệ tử hàng đầu của ông là Bhiyyosa (Thư-bàn-na, 舒槃那) và Uttara (Uất-đa-la / Uất Đa Lâu, 鬱多樓) còn vị chấp sự đệ tử (thị giả tỷ kheo) tên là Sotthija (An Hòa, 安和). Ông có con trai tên là (Đạo Sư, 導師)
Đại Bổn kinh chép rằng trong thời của ông thì tuổi thọ của loài người là 30.000 năm. Trong đời, ông thuyết giảng bài thuyết pháp đầu tiên của mình cho một tăng hội gồm 30.000 tỷ kheo.

**Tại Myanmar**
Tại Myanmar thì Bụt Câu Na Hàm được gọi là Koṇāgon hay Koṇāgamanan. Theo thần thoại Myanmar, ông sinh ra vào ngày thứ Tư, do đó tượng của Bụt Câu Na Hàm được đặt trên ban thờ ngày thứ Tư.

**Xem thêm**
 Bốn vị Phật khác của kiếp hiện tại (hiền kiếp):
** Phật Câu Lưu Tôn (Kakusandha)
** Phật Ca Diếp (Kassapa)
** Phật Thích Ca Mâu Ni (Gautama)
** Phật Di Lặc (Maitreya)- Bảy vị Phật quá khứ- Danh sách hai mươi tám vị Phật- Phật giáo tại Myanmar- Hoa Ưu Đàm- Sung

**Ghi chú**
Thể loại:Phật
Ngư lôi Kiểu 97

Ngư lôi Kiểu 97 có thể là:
*Kiểu 97 của Hải quân Hoàng gia Nhật Bản trong chiến tranh thế giới thứ hai.
*Kiểu 97 của lực lượng phòng vệ biển Nhật Bản.
Papilio microps

Papilio microps là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). Chúng được mô tả năm 1905 bởi Rothschild & Jordan. Loài bướm Papilio aethiops sinh sống ở Ethiopia và Somalia.

**Chú thích**

**Tham khảo**
M
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1951
Thể loại:Bướm ngày châu Phi
Papilio agestor

Papilio agestor là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio agestor được mô tả năm 1831 bởi Gray. Loài bướm Papilio agestor sinh sống ở châu Á.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
A
Thể loại:Côn trùng Pakistan
Papilio albinus

Papilio albinus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio albinus được mô tả năm 1865 bởi Wallace. Loài bướm Papilio albinus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio albinus
A
Papilio andronicus

Papilio andronicus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio andronicus được mô tả năm 1871 bởi Ward. Loài bướm Papilio andronicus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio andronicus
A
Papilio arcturus

Papilio arcturus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio arcturus được mô tả năm 1842 bởi Westwood. Loài bướm Papilio arcturus sinh sống ở Ấn Độ.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio arcturus
A
Thể loại:Côn trùng Pakistan
Papilio aristeus

Papilio aristeus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio aristeus được mô tả năm 1781 bởi Cramer. Loài bướm Papilio aristeus sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
A
Papilio ascolius

Papilio zagreus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio ascolius được mô tả năm 1865 bởi C. et R. Felder. Loài bướm Papilio ascolius sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio zagreus
A
Papilio birchalli

Papilio birchalli là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio birchalli được mô tả năm 1863 bởi Hewitson. Loài bướm Papilio birchalli sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
B
Papilio brevicauda

Papilio brevicauda là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio brevicauda được mô tả năm 1869 bởi Saunders. Loài bướm Papilio brevicauda sinh sống ở Bắc Mỹ .

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio brevicauda
B
Papilio bromius

Papilio chrapkowskoides là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio bromius được mô tả năm 1845 bởi Doubleday. Loài bướm Papilio bromius sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio chrapkowskoides
B
I
Papilio castor

Papilio castor là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio castor được mô tả năm 1842 bởi Westwood. Loài bướm Papilio castor sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio castor
C
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Papilio charopus

Papilio charopus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio charopus được mô tả năm 1843 bởi Westwood. Loài bướm Papilio charopus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio charopus
C
Papilio cleotas

Papilio menatius là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio cleotas được mô tả năm 1832 bởi Gray. Loài bướm Papilio cleotas sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio menatius
C
Papilio clytia

Common Mmime
Papilio clytia là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio clytia được mô tả năm 1758 bởi Linnaeus. Loài bướm Papilio clytia sinh sống ở Ấn Độ từ Kangra Sikkim, từ Assam đến Miến Điện, Nepal, Bangladesh, Ấn Độ bán đảo và quần đảo Andaman. Nó cũng được tìm thấy ở Sri Lanka, Thái Lan, miền Nam Trung Quốc (bao gồm cả đảo Hải Nam), Hồng Kông, Việt Nam, Lào, Campuchia, bán đảo Malaysia, Philippines và Indonesia (Flores, Alor, Timor và Moa). Một số biến thể khu vực và các hình thức được công nhận.
Dạng trước trưởng thành: trứng màu vàng hình cầu đều đặn, gắn đơn độc ở ngọn lá, mặc trên lá non còn búp. sâu dài 45 cm-50 cm có màu đỏ nâu rất sặc sỡ tạo thành các mảng màu phức tạp khắp thân. Sâu ăn lá họ Lauraceae. Nhộng dài 40–50 cm màu xám nâu thân dài như một cành khô kích thước sải cánh 90 cm-120 cm

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
C
Thể loại:Côn trùng Pakistan
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Thể loại:Động vật Đông Nam Á
Thể loại:Bướm ngày Bán đảo Đông Dương
Thể loại:Bướm Indonesia
Thể loại:Bướm Malaysia
Thể loại:Bướm Singapore
Thể loại:Bướm Sri Lanka
Thể loại:Côn trùng Thái Lan
Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Papilio crino

Papilio crino là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio crino được mô tả năm 1793 bởi Fabricius. Loài bướm Papilio crino sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio crino
C
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Thể loại:Leptotes (chi bướm)
Papilio dardanus

Papilio dardanus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio dardanus được mô tả năm 1776 bởi Brown. Loài bướm Papilio dardanus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio dardanus
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1776
D
Thể loại:Bướm ngày châu Phi
Papilio demolion

Papilio demolion là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio demolion được mô tả năm 1776 bởi Cramer. Loài bướm Papilio demolion sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio demolion
D
Papilio dialis

Papilio dialis là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio dialis được mô tả năm 1897 bởi Leech. Loài bướm Papilio dialis sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio dialis
D
Thể loại:Bướm ngày được mô tả năm 1893
Thể loại:Bướm ngày Bán đảo Đông Dương
Papilio diaphora

Papilio diaphora là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio diaphora được mô tả năm 1891 bởi Staudinger. Loài bướm Papilio diaphora sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
D
Papilio diazi

Papilio diazi là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio diazi được mô tả năm 1975 bởi Racheli et Sborboni. Loài bướm Papilio diazi sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
D
Papilio diophantus

Papilio diophantus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio diophantus được mô tả năm 1883 bởi Grose-Smith. Loài bướm Papilio diophantus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio diophantus
D
Papilio dravidarum

Papilio dravidarum là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio dravidarum được mô tả năm 1880 bởi Wood-Mason. Loài bướm Papilio dravidarum sinh sống ở Tây Ghats của Ấn Độ.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio dravidarum
D
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Papilio elephenor

Papilio elephenor là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio elephenor được mô tả năm 1845 bởi Doubleday. Loài bướm Papilio elephenor sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio elephenor
E
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Thể loại:Động vật Pakistan
Papilio epenetus

Papilio epenetus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio epenetus được mô tả năm 1861 bởi Hewitson. Loài bướm Papilio epenetus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio epenetus
E
Papilio epycides

Papilio epycides là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio epycides được mô tả năm 1864 bởi Hewitson. Loài bướm Papilio epycides sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
E
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Papilio erithonioides

Papilio erithonioides là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio erithonioides được mô tả năm 1891 bởi Grose-Smith. Loài bướm Papilio erithonioides sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio erithonioides
E
Papilio erskinei

Papilio erskinei là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio erskinei được mô tả năm 1866 bởi Mathew. Loài bướm Papilio erskinei sinh sống ở đảo Ugi.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio erskinei
E
Papilio eurymedon

Papilio eurymedon là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio eurymedon được mô tả năm 1852 bởi Lucas. Loài bướm Papilio eurymedon sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio eurymedon
E
Thể loại:Bướm Bắc Mỹ
Papilio euterpinus

Papilio euterpinus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio euterpinus được mô tả năm 1868 bởi Goldman et Salvin. Loài bướm Papilio euterpinus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio euterpinus
E
Papilio fuelleborni

Papilio fuelleborni là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio fuelleborni được mô tả năm 1900 bởi Karsch. Loài bướm Papilio fuelleborni sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio fuelleborni
F
Papilio garamas

Papilio garamas là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio garamas được mô tả năm 1829 bởi Geyer. Loài bướm Papilio garamas sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio garamas
G
Papilio glaucus

Papilio glaucus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio glaucus được mô tả năm 1758 bởi Linnaeus. Loài bướm Papilio glaucus sinh sống ở  miền đông Hoa Kỳ từ nam Vermont đến Florida phía tây đến đông Texas và Đại Bình nguyên Bắc Mỹ. It is common throughout its range, Đây là loài phổ biến trong phạm vi của nó, mặc dù là hiếm ở miền Nam Florida và không có Florida Keys Năm 1932, một mẫu vật đã được thu thập ở Hạt Wicklow, Ireland. Nó được cho là đã được du nhập một cách ngẫu nhiên từ Bắc Mỹ. P. glaucus có thể được tìm thấy gần như bất cứ nơi nào rừng rụng lá xuất hiện. Môi trường sống thường gặp bao gồm rừng cây, đồng ruộng, sông, lạch, lề đường và vườn. Nó sẽ đi lạc vào các công viên đô thị và sân trong thành phố. Vì chúng thích nghi với nhiều môi trường sống khác nhau và cây ký chủ, P. glaucus là một loài nhất thời, và không bị coi là bị đe dọa.
Các loài cây chủ loài bướm này sinh sống bao gồm:- Prunus serotina- Tần bì, các loài Fraxinus- Cottonwood, Populus- Ptelea trifoliata- Syringa vulgaris- Magnolia virginiana- Liriodendron tulipifera- Các loài Salix

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio glaucus
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
G
Thể loại:Bướm Canada
Thể loại:Bướm Mỹ
G
Thể loại:Biểu tượng Georgia
Thể loại:Bướm Bắc Mỹ
Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Papilio hectorides

Papilio hectorides là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio hectorides được mô tả năm 1794 bởi Esper. Loài bướm Papilio hectorides sinh sống ở Argentina, Paraguay, Uruguay và Brazil.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio hectorides
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1794
H
Papilio helenus

Papilio helenus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio helenus được mô tả năm 1758 bởi Linnaeus. Loài bướm Papilio helenus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio helenus
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
H
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Papilio heringi

Papilio heringi là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio heringi được mô tả năm ? bởi Niepelt. Loài bướm Papilio heringi sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
H
Papilio homothoas

Papilio homothoas là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio homothoas được mô tả năm 1906 bởi Rothschild et Jordan. Loài bướm Papilio homothoas sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio homothoas
H
Papilio hoppo

Papilio hoppo là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio hoppo được mô tả năm 1908 bởi Matsumura. Loài bướm Papilio hoppo sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio hoppo
H
Thể loại:Động vật đặc hữu Đài Loan
Papilio hornimani

Papilio hornimani là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio hornimani được mô tả năm 1879 bởi Distant. Loài bướm Papilio hornimani sinh sống ở rừng núi cao của Kenya và Tanzania.
Ấu trùng ăn các loài Teclea và có thể là Citrus.

**Phân loài**
Papilio hornimani hornimani (Kenya, Tanzania)
*Papilio hornimani mwanihanae Kielland, 1987 (Tanzania)
*Papilio hornimani mbulu Kielland, 1990 (Tanzania)

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio hornimani
H
Papilio indra

Papilio indra là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio indra được mô tả năm 1866 bởi Reakirt. Loài bướm Papilio indra sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio indra
I
Papilio inopinatus

Papilio inopinatus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio inopinatus được mô tả năm 1883 bởi Butler. Loài bướm Papilio inopinatus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio inopinatus
I
Thể loại:Bướm Indonesia
Papilio interjecta

Papilio interjecta là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio interjecta được mô tả năm 1960 bởi Someren. Loài bướm Papilio interjecta sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
I
Papilio iswara

Papilio iswara là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio iswara được mô tả năm 1842 bởi White. Loài bướm Papilio iswara sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio iswara
I
Thể loại:Bướm ngày Borneo
Thể loại:Bướm ngày Bán đảo Đông Dương
Thể loại:Bướm Malaysia
Thể loại:Bướm Singapore
Papilio iswaroides

Papilio iswaroides là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio iswaroides được mô tả năm 1898 bởi Fruhstorfer. Loài bướm Papilio iswaroides sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio iswaroides
I
Papilio judicael

Papilio judicael là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio judicael được mô tả năm 1888 bởi Oberthür. Loài bướm Papilio judicael sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
J
Papilio karna

Papilio karna là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio karna được mô tả năm 1865 bởi C. et R. Felder. Loài bướm Papilio karna sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
K
Papilio laglaizei

Papilio laglazei là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio laglaizei được mô tả năm 1877 bởi Depuiset. Loài bướm Papilio laglaizei sinh sống ở New Guinea . Nó là loài bắt chước loài Alcides agathyrsus.
Ấu trùng ăn loài Litsea.
Alcidis agathyrsus, top & Papilio laglaizei

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
L
Papilio lamarchei

Papilio lamarchei là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio lamarchei được mô tả năm 1892 bởi Staudinger. Loài bướm Papilio lamarchei sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio lamarchei
L
Papilio lampsacus

Papilio lampsacus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio lampsacus được mô tả năm 1836 bởi Boisduval. Loài bướm Papilio lampsacus sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
L
Papilio liomedon

Papilio liomedon là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio liomedon được mô tả năm 1875 bởi Moore. Loài bướm Papilio liomedon sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio liomedon
L
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Papilio lormieri

Papilio lormieri là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio lormieri được mô tả năm 1874 bởi Distant. Loài bướm Papilio lormieri sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio lormieri
L
Papilio lorquinianus

Papilio lorquinianus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio lorquinianus được mô tả năm 1865 bởi C. et R. Felder. Loài bướm Papilio lorquinianus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio lorquinianus
L
Papilio lowii

Papilio lowi là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio lowii được mô tả năm 1873 bởi Druce. Loài bướm Papilio lowii sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio lowi
L
Papilio machaon

Papilio machaon là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). Nó là loài điển hình của chi Papilio.
upright
Thành trùng tiêu biểu có cánh màu vàng với các sọc vàng, sải cánh mm. Loài sống ở khu vực từ Nga tới Trung Quốc và Nhật Bản, (bao gồm cả dãy Himalaya và Đài Loan), và ngang qua Alaska, Canada và Hoa Kỳ.
(MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male dorsal.jpg| ♂ 
(MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male ventral.jpg| ♂   △
Papilio machaon MHNT CUT 2013 3 11 Cahors Female.jpg|♀ 
Ở châu Á, nó được báo cáo xa về phía nam tới Ả Rập Xê Út, Oman, vùng núi cao của Yemen, Liban và Israel. Ở miền nam châu Á, nó xuất hiện ở Pakistan và Kashmir, phía bắc Ấn Độ (Sikkim, tới Assam và Arunachal Pradesh), Nepal, Bhutan, và phía bắc Myanmar.

**Hình ảnh**
Chenille de Grand porte queue (macaon).jpg
Papilio machaon01.jpg
Thomas Bresson - Machaon-1 (by) edit.jpg

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio machaon
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
M
Thể loại:Côn trùng châu Âu
Thể loại:Côn trùng Pakistan
Thể loại:Bướm Iran
Papilio machaonides

Papilio machaonides là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio machaonides được mô tả năm 1796 bởi Esper. Loài bướm Papilio machaonides sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio machaonides
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1796
M
Papilio macilentus

Papilio macilentus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio macilentus được mô tả năm 1877 bởi Janson. Loài bướm Papilio macilentus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio macilentus
M
Thể loại:Bướm Nhật
Papilio mackinnoni

Papilio mackinnoni là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio mackinnoni được mô tả năm 1891 bởi Sharpe. Loài bướm Papilio mackinnoni sinh sống ở Kenya, Tanzania, Malawi, Zambia, Angola, Uganda, Zaire, Nam Sudan, Cộng hòa Congo, Rwanda và Burundi.

**Phân loài**
Papilio mackinnoni mackinnoni (nam Sudan, Cộng hòa Congo, Uganda, Rwanda, Burundi, Kenya, đông bắc Tanzania)
*Papilio mackinnoni benguellae Jordan, 1908 (cao nguyên miền trung Angola)
*Papilio mackinnoni theodori Riley, 1921 (nam Zaire, tây bắc Zambia)
*Papilio mackinnoni isokae (Hancock, 1984) (đông bắc Zambia, tây Tanzania, bắc Malawi)
*Papilio mackinnoni mpwapwana Kielland, 1990 (đông Tanzania)
*Papilio mackinnoni reductofascia Kielland, 1990 (bắc Tanzania, nam Kenya)

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio mackinnoni
M
Bướm quạ Miến Điện

Bướm quạ Miến Điện, tên khoa học Papilio mahadeva, là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio mahadeva được mô tả năm 1879 bởi Moore. Loài bướm Papilio mahadeva sinh sống ở Thái Lan, Myanmar và Quảng Tây .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio mahadeva
M
Papilio matusiki

Papilio matusiki là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio matusiki được mô tả năm 1986 bởi Johnson et Rozycki. Loài bướm Papilio matusiki sinh sống ở .

**Chú thích**

**Tham khảo**
M
Papilio mayo

Papilio mayo là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio mayo được mô tả năm 1873 bởi Atkinson. Loài bướm Papilio mayo sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio mayo
M
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Thể loại:Bướm ngày châu Á
Papilio mechowianus

Papilio mechowianus là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio mechowianus được mô tả năm 1885 bởi Dewitz. Loài bướm Papilio mechowianus sinh sống ở .

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio mechowianus
M
Bướm phượng xanh lớn đốm đỏ

Bướm phượng xanh lớn đốm đỏ, còn gọi là bướm phượng lớn hại cam quýt hoặc gọi ngắn gọn là bướm phượng lớn (Papilio memnon) là một loài bướm thuộc họ Bướm phượng (Papilionidae). 
Loài Papilio memnon được mô tả năm 1758 bởi Linnaeus. Loài bướm này có ở Việt Nam.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Papilio memnon
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
M
Thể loại:Côn trùng Philippines
Thể loại:Bướm Việt Nam
Thể loại:Bướm tại Ấn Độ
Thể loại:Bướm Indonesia
Thể loại:Bướm Malaysia