Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Nam Hung Nô

Nam Hung Nô (南匈奴, 48-216) là chính quyền do quý tộc Hung Nô là Nhật Trục Vương Bỉ lập nên. Năm 48, Hung Nô phân thành hai bộ phận là Nam và Bắc, Nam Hung Nô lập Nhật Trục Vương Bỉ làm thiền vu, dựng nên triều đình tại Bao Đầu, Nội Mông ngày nay, xưng thần với Đông Hán, được Hán Quang Vũ Đế cho an trí tại khu vực Hà Sáo. Năm sau, di dời triều đình đến huyện Mỹ Tắc (nay là tây bắc kì Jung Gar tại Nội Mông), tức "Nam đình".
Khu vực thống trị của Nam Hung Nô bao gồm các vùng nay là Khánh Dương thuộc Cam Túc, Ninh Hạ, Sơn Tây, Thiểm Tây, phía bắc Hà Bắc, khu vực từ Hohhot đến Bao Đầu tại Nội Mông. Vào cuối thời Đông Hán, thế lực gia tăng, thành phần bộ tộc phức tạp, khó khăn để quản lý kiểm soát, nhiều lần xâm nhập biên giới Đông Hán giết hại quan lại, cùng với đó là Tiên Ti nhiều lần liên binh thâm nhập cướp bóc, một số Nam Thiền vu bị thuộc hạ sát hại.
Năm 216, Tào Tháo bắt giữ Thiền vu cuối cùng của Nam Hung Nô là Hô Trù Tuyền thiền vu, phái Hữu Hiền Vương là pháp ti giám quốc, Nam Hung Nô phân thành 5 bộ là tả, hữu, nam bắc, trung, an trí tại dải đất Thiểm Tây, Sơn Tây, Hà Bắc. Tả bộ soái là Lưu Bảo cũng con trai Lưu Uyên là những người sáng lập nên Hán Triệu thời Thập lục quốc.

**Thiền vu Nam Hung Nô**

**Tham khảo**
Thể loại:Hung Nô
Thể loại:Lịch sử Nội Mông
Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu

Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu (p=Hǎiluòshīzhúdīchányú) hay Hô Hàn Tà thiền vu (呼韓邪單于, ?-55), tên là Bỉ là con trai của Ô Châu Lưu Nhược Đê thiền vu của Hung Nô, ban đầu là Nhật Trục Vương, được lĩnh tám bộ ở nam biên Hung Nô và dân Ô Hoàn. Năm 46, Bồ Nô được lập làm thiền vu, Bỉ không được lập, giữ trong lòng nỗi phẫn hận. Năm 48, Bỉ bí mật phái người Hán là Quách Hành dâng địa đồ Hung Nô, các đại nhân của tám bộ thảo luận rồi lập Bỉ làm thiền vu. Tháng 12, Bỉ tự lập làm Hô Hàn Tà thiền vu, xưng là Nam Hung Nô, Hung Nô lần đầu tiên phân làm hai. Năm 49, tiến đánh Bắc Hung Nô. Về sau đem 4 vạn người xuống phía nam nương nhờ nhà Hán, được nhà Hán cho an trí tại khu vực Hà Sáo.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 55
Thể loại:Hung Nô

Người Hung Nô (tiếng Trung: 匈奴), là các bộ lạc du cư ở khu vực Trung Á, nói chung sinh sống ở khu vực thuộc Mông Cổ ngày nay.
Thể loại:Dân tộc cổ đại Trung Quốc
Thể loại:Dân tộc cổ đại Nga
Thể loại:Lịch sử Trung Quốc
Thể loại:Lịch sử Mông Cổ
Thể loại:Bộ lạc du mục Á-Âu
Khâu Phù Vưu Đê thiền vu

Khâu Phù Vưu Đê thiền vu (p=Qiūfúyóudīchányú ?-57, cai trị 56-57), thuộc Luyên Đê thị, tên là "Mạc", là con trai của Ô Châu Lưu Nhược Đê thiền vu của Hung Nô, ban đầu là Tả Hiền Vương. Năm Kiến Vũ Trung Nguyên thứ 1 (56) thời Đông Hán, Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu mất, không có người thừa kế nên Khâu Phù Vưu Đê lên làm thiền vu của Nam Hung Nô, năm sau thì mất.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 57
Y Phạt Vu Lự Đê thiền vu

Y Phạt Vu Lự Đê thiền vu (p=Yīfáwūlǜdīchányú, ?-59), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Hãn", là con trai của Ô Châu Lưu Nhược Đê thiền vu của Hung Nô. Năm Kiến Vũ Trung Nguyên thứ 2 (27) thời Đông Hán, Khâu Phù Vưu Đê thiền vu của Nam Hung Nô mất, hãn nối ngôi là Y Phạt Vu Lựu Đê. Năm 59 (năm Vĩnh Bình thứ 2), hàng nghìn người Bắc Hung Nô đến quy phục Nam Hung Nô, cùng năm Y Phạt Vu Lư Đê mất.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 59
Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vu

Hải Đồng Thi Trục Hầu Dê thiền vu (p=Hǎitóngshīzhúhóudīchányú, thuộc Luyên Đê thị, danh là "Quát", là con trai của Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Vào năm Vĩnh Bình thứ 2 (59) thời Đông Hán, Y Phạt Vu Lự thiền vu mất, Quát nối ngôi trở thành Hải Đồng Thi Trục Đầu Đê thiền vu. Năm 62, 67 nghìn kị binh Bắc Hung Nô xâm nhập Ngũ Nguyên quận, Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vi đã đẩy lui quân địch. Năm 63, Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vu mất.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 63
Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu

Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu (p=Qiūchúchēlíndīchányú, ?-63), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Tô", là con trai của Khâu Phù Vưu Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Vĩnh Bình thứ 6 (63) thời Đông Hán, Hải Đồng Thi Trục Hầu thiền vu mất, Tô thừa kế ngôi vị và trở thành Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu, được vài tháng sau thì mất.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 63
Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu

Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu (p=Húxiéshīzhúhóudīchányú, ?-85), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Trường", là con trai của Hải Lạc Thi Trục thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Vĩnh Bình thứ 6 (63) thời Đông Hán, Khâu Trừ Xa Lâm Đê thiền vu mất, Trường được lập làm Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu. Năm 73, Hán Minh Đế phát tứ lộ đại quân chinh thảo Bắc Hung Nô, Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê huye động nhân dân tham gia. Năm 85, Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê mất.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 85
Y Đồ Vu Lư Đê thiền vu

Y Đồ Vu Lưu Đê (p=Yītúwūlǘdīchányú, ?-88), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Tuyên", là con trai của Y Phạt Vu Lự thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Nguyên Hoa thứ 1 (85) thời Đông Hán, Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu mất, Tuyên thừa kế ngôi vị và trở thành Y Đồ Vu Lư thiền vu. Năm Chương Hòa thứ 1 (87), Tiên Ti tấn công đánh bại Bắc Hung Nô, ngoài ra còn giết chết Ưu Lưu thiền vu của Bắc Hung Nô, Bắc Hung Nô đại loạn, 58 bộ với hơn 20 vạn người chuyển xuống phía nam. Năm sau, Y Đồ Vu Lư thiền vu mất.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 88
Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê thiền vu

Đồn Đồ Hà (屯屠何), hiệu là Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê thiền vu (休蘭尸逐侯鞮單于) thuộc Luyên Đê thị, là con trai của Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô, sau khi Y Đồ Vu Lưu Đê thiền vu mất, lên kế vị, thời gian vào khoảng năm Chương Hòa thứ 2 (88) thời Đông Hán.
Đồn Đồ Hà xuất binh phối hợp với quân Đông Hán đánh bại Bắc Hung Nô, bắt được rất nhiều người, sau đó rộng lượng tiếp nạn dân chúng Bắc Hung Nô chuyển xuống, thế lực tăng mạnh, Nam Hung Nô vốn có 4 đến 5 vạn dân, tuy nhiên đã phát triển chưa từng có dưới thời trị vì của ông, lên tới 34.000 hộ, 237.300 người, binh lực là 50.170 lính.
Năm Vĩnh Nguyên thứ 5 (93), Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê thiền vu mất, đệ của thiền vu tiền vị là Tả Hiền vương An Quốc kế vị.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư-Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 93
An Quốc thiền vu

An Quốc thiền vu (p=Ānguó Chányú, ?-94) là con trai của Hải Lạc Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô và là đệ của Hưu Lan Thi Trục Hầu Đê. Ông kế vị thiền vu Đồn Đồ Hà vào năm Vĩnh Nguyên thứ 5 (93) thời Đông Hán. Sau khi An Quốc thiền vu kế vị, quan hệ với Tả Hiền vương Sư Tử bất hòa, nội loạn lại xảy ra, không lâu sau An Quốc bị sát hại.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư -Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 94
Đình Độc Thi Trục Hầu Đê thiền vu

Đình Độc Thi Trục Hầu Đê (p=Tíngdúshīzhúhóudīchányú, ?-98), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Sư Tử", là con trai thứ tư của Hải Đồng Thi Trục Hầu Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Vào năm Vĩnh Nguyên thứ 6 (94) thời Đông Hán, được lập làm thiền vu. Do Sư Tử trước đây đã nhiều lần tham gia cấc chiến sự chinh phạt Bắc Hung Nô, nên người Bắc Hung Nô kết hiềm oán, dân chúng các bộ Bắc Hung Nô bất phục. Một nhóm gồm 500-600 người vào ban đêm tấn công Sư Tử, Hán An tập duyệt Vương Quát xuất binh bảo vệ Sư Tử, các phiến quân thất bại.Các bộ tộc không phục mới cũng xuất hiện, 15 bộ với gần 10 vạn người đều tiến hành biến loạn, căng thẳng với các con của thiền vu trước là Đồn Đô Hà là Phùng Hầu về chức thiền vu, Hung Nô lại một lần nữa phân liệt. Đông Hán phái di đại quân và Ô Hoàn, Tiên Ti tổng cộng 4 vạn người đánh bại Phùng Hầu, Phùng Hầu đem dân chúng đến biên giới, quân Hán truy cản không kịp. Sư Tử ở ngôi 4 năm thì mất, con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê kế vị.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 98
Vạn Thị Thi Trục Hầu Đê thiền vu

Vạn Thị Thi Trục Hầu Đê (p=Wànshìshīzhúhóudīchányú, ?-124), thuộc Luyên Đê thị, là con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu của Nam Hung Nô, kế vị chức thiền vu từ Sư Tử vào khoảng năm Vĩnh Nguyên thứ 10 (98) thời Đông Hán. Sau khi kế vị, Vạn Thị Thi Hầu Trục Hầu Đê nghe theo người Hán là Hàn Tông nổi loạn chống lại nhà Hán, về sau lại hàng Hán. Năm 124, Vạn Thị Thi Trực Hầu Đê thiền vu mất.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 124
Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu

Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu (p=Wūjīhóushīzhúdīchányú, ?-128), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Bạt", là con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu, là đệ của Vạn Thị Thi Trục Hầu Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Năm 124, kế vị chức thiền vu từ người anh đã mất. Hán Thuận Đế giúp đơc Nam Hung Nô lập các công sự phòng ngự, phòng bị Tiên Ti. Năm 128, Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu mất.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 128
Khứ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu

Khứ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu (p=Qùtèruòshīzhújiùchányú, ?-140), thuộc Luyện Đê thị, danh là "Hưu Lợi", là con trai của Hồ Tà Thi Trục Hầu Đê thiền vu và đệ của Ô Kê Hầu Thi Trục Đê thiền vu của Nam Hung Nô. Năm 128, lên kế vị người anh mới mất. Mùa hè năm 140, tả bộ Cú Long Vương Ngô Tư của Nam Hung Nô, Xa Nữu và những người khác phản loạn chống nhà Hán, xuất hơn 3000 kị binh chiếm Tây Hà, đánh Sóc Phương, Đại Quận Trường Sử. Thiền vu cởi mũ sang triều Hán tạ tội. Ngũ Nguyên thái thú quy cho thiền vu là không có năng lực chế ngự thuộc hạ, bức thiền vu tự sát.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 140
Thể loại:Mất năm 142
Hô Lan Nhược Thi Trục Tựu thiền vu

Hô Lan Nhược Thi Trục Tựu (p=Hūlánruòshīzhújiùchányú, ?-147), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Đâu Lâu Trữ". Năm 143, sau ba năm Nam Hung Nô không có thiền vu, Hán Thuận Đế đã sắc phong cho Đâu Lâu Trữ, hộ tống tở về triều đình thiền vu. Đến mùa đông, các quan và tướng lính giết chết phản loạn là Cú Long Ngô Tư, đem đầu đến Lạc Dương. Năm 147, Hô Lan Nhược Thi Trục Tựu thiền vu mất.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 147
Y Lăng Thi Trục Tựu thiền vu

Y Lăng Thi Trục Tựu (p=Yīlíngshīzhújiùchányú, ?-172), thuộc Luyên Đê thị, danh là "Cư Xa Nhân". Năm 147, Hô Lan Thi Trục Tựu thiề vu mất, Cư Xa Nhân lên kế vị. Tiên Ti liên tục xâm lấn phương nam, Bắc Trung lãng tướng Trương Hoán nhận thấy Y Lăng Trục Tựu thiền vu không có năng lực quản lý quốc sự, viết một lá thư thỉnh cầu phế truất, Hán Hoàn Đế không đồng ý, ra chiếu viết "Xuân Thu" Đại cư chính, Cư Xa Nhân nhất tâm hướng hóa, hà tội nhi khuất! Kì khiển hoàn đình" (đại ý là Cư Xa Nhân xưa nay đều một lòng cải biến, sao ta có thể phế). Năm 172, Y Lăng Trục Tựu thiền vu mất.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 172
Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu

Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu (p=Tútèruòshīzhújiùchányú, ?-177). Năm 172, Y Lăng Thi Trục Tựu thiền vu mất, kì tử kế vị và lấy hiệu là Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu thiền vu. Năm 177, ông và trung lang tướng Tang Mân xuất quân đến Nhạn Môn Quan công kích quân Tiên Ti của Đàn Thạch Hòe. Năm 178, Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tự thiền vu mất.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư -Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 177
Hô Chinh thiền vu

Hô Chinh thiền vu (p=Hūzhēngchányú, ?-179). Năm 178, Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu Thiền Vu mất, con trai kế vị và lấy hiệu là Hô Chinh thiền vu. Năm 179, thiền vua và trung lãng tướng Trương Tư bất hòa, rồi bị Trương Tu giết chết.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư - Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 179
Khương Cừ

Khương Cừ (p=Qiāngqú, ?-188) là phụ thân của Ư Phu La và Hô Trù Tuyền, tổ phụ của tả bộ soái Lưu Báo, là một thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Quang Hòa thứ 2 (179) thời Đông Hán được kế vị. Vào năm Trung Bình thứ 4 (187), Tiền Đông Sơn tướng của Đông Hán là Trường Thuần phát động phản loạn, Hán Linh Đế ra chiếu yêu cầu Nam Hung Nô phát binh phối hợp diện loạn, Khương Cừ phái con là Tả Hiền vương Ư Phu La xuất binh tiến đánh. Người trong nước lo lắng đội quân đi chinh phạt sẽ không có cơ hội chấm dứt, vì vậy, đã có 10 vạn người phản loạn, giết chết Khương Cừ. Khương Cừ tổng cộng tại vị 10 năm, người trong nước lo ngại đã triệu tập nhau lại báo phục, những người khác ủng hộ Tư Bốc Cốt Đô Hầu làm thiền vi. Ư Phu La trở về bình an, đã bảo lưu lại ở Hà Đông quận.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư -Nam Hung Nô truyện
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Mất năm 188
Thể loại:Hung Nô
Ư Phu La

Ư Phu La (於夫羅, 150–196; trị vì 188–195), cũng gọi là Ư Phù La (於扶羅), hiệu là Trì Chí Thu Trục Hầu thiền vu (持至尸逐侯單于), là con trai của thiền vu Nam Hung Nô là Khương Cừ, anh trai của Hô Trù Tuyền, cha của Lưu Báo, tổ phụ của hoàng đế Hán Triệu là Lưu Uyên.
Năm 187, Đông Hán thảo phạt quân Tiên Ti của Trương Thuần, ra chiếu Nam Hung Nô để điều binh phối hợp, Khương Cừ phái Tả Hiền vương xuất binh. Sang năm 188, Nam Hung Nô phát sinh chính biến, Khương Cừ bị giết, Tu Bốc Cốt Đô Hầu được lập làm thiền vu, Ư Phu La dẫn theo dân chúng đi đến Hán triều kể rõ sự tình, sau đó lưu lại một thời gian trên đất Hán.
Sau khi Hán Linh Đế mất, Ư Phu La nhân dịp khởi nghĩa Khăn Vàng (Hoàng Cân chi loạn), cùng với lũ tặc khấu tiến đến Thái Nguyên và những nơi khác, nguyên là thụ mệnh chinh thảo Đổng Trác, bởi đại tướng quân Hà Tiến bị ám sát, binh tướng lại quay về kinh đô nhà Hán. Về sau, Ư Phu La gặp Hán Hiến Đế khi chạy trốn khỏi Trường An và đã cứu viện, bảo hộ Hiến Đế.
Năm Sơ Bình thứ 1 (190), Tào Tháo thành lập một liên quân chống Đổng Trác, Ư Phu La đi theo Viên Thiệu, Trương Dương, đóng quân tại Chương Thủy. Năm Sơ Bình thứ 2 (191), Ư Phu La muốn làm phản Viên Thiệu, Trương Dương không theo, Ư Phu La bắt Trương Dương đem đi. Ư Phu La sớm thất bại trước tướng của Viên Thiệu là Khúc Nghĩa, trốn đến Lê Dương, sau đó công phá Liêu tướng quân Cảnh Chỉ, thế lực được chỉnh đốn lại.
Năm 192, tại Nội Hoàng bị quân chinh thảo Hắc Sơn tặc của Tào Tháo đánh bại, sang mùa xuân năm 193, Viên Thuật xuất binh đánh Tào Tháo tại căn cứ địa Trần Lưu, với Hắc Sơn tặc đều chi viện Viên Thuật, tuy nhiên Viên Thuật bị Tào Tháo đánh bại, Ư Phu La cuối cũng quy thuận Tào Tháo.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, có đề cập đến dị tộc (Hung Nô) từng cứu Hán Hiến Đế.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Người nhà Hán
Thể loại:Sinh năm 150
Thể loại:Mất năm 196
Thể loại:Hung Nô
Hô Trù Tuyền

Hô Trù Tuyền (呼廚泉, ?-?) là thiền vu của Nam Hung Nô những năm cuối thời Đông Hán, Tam Quốc, là con trai của Khương Cừ và là em trai của Ư Phu La. Hiệu là Tu Bốc Cốt Đô Hầu thiền vu
Năm 195, sau khi Ư Phu La mất, Hô Trù Tuyền trở thành thiền vu. Ư Phu La vốn ban đầu chiến đấu với Tào Tháo nhưng sau khi chiến bại đã quay sang quy thuận, đến năm 202, Hô Trù Tuyền lại một lần nữa phát động bạo loạn tại Bình Dương chống Tào Tháo, về sau bị quân Chung Diêu đánh bại rồi sau đó lại quay sang đầu hàng Tào Tháo.
Năm 216, Hô Trù Tuyền đến đông nhà Hán gần thời điểm trao chức quan, do đó lưu lại Nghiệp thành, sự vụ của Hung Nô thì giao Hữu Hiền vương là Lưu Khứ Ti chỉnh đốn. Năm 220, Tào Phi trở thành Ngụy Văn Đế, Hô Trù Tuyền được phong làm Ngụy tỉ thụ, được trao thanh cái xa cùng bảo kiếm. Sau đó, Hán Triệu Đế là Lưu Uyên chính là con của Ư Phu La, cũng là cháu (chất tôn) của Hô Trù Tuyền.

**Tham khảo**
Thể loại:Thiền vu Hung Nô
Thể loại:Nhân vật quân sự Tào Ngụy
Thể loại:Nhân vật chính trị Đông Hán
Thể loại:Hung Nô
Thể loại:Nhân vật chính trị Tào Ngụy
Giải âm nhạc của Hội đồng Bắc Âu

Giải âm nhạc của Hội đồng Bắc Âu là một giải thưởng của "Ủy ban âm nhạc Bắc Âu" (NOMUS) - trực thuộc Hội đồng Bắc Âu - dành cho âm nhạc ở các nước Bắc Âu trong lãnh vực sáng tác và biểu diễn.
Giải này được thành lập từ năm 1965, ban đầu chỉ trao mỗi 3 năm. Từ năm 1990, giải được trao xen kẽ hàng năm: một năm cho tác phẩm nhạc xuất sắc do nhạc sĩ Bắc Âu hiện còn sống sáng tác, một năm cho nhạc sĩ hoặc ban nhạc Bắc Âu biểu diễn đạt tiêu chuẩn nghệ thuật và kỹ thuật cao.
Khoản tiền thưởng của giải hiện nay là 350.000 krone Đan Mạch (tương đương 47.000 euro).

**Các tác phẩm hoặc nhạc sĩ, ban nhạc đoạt giải**
Dưới đây là danh sách các tác phẩm hoặc nhạc sĩ, ban nhạc đoạt giải:
*1965: Aniara (opera) bởi Karl-Birger Blomdahl, Thụy Điển
*1968: Tredje symfonien (Third symphony) bởi Joonas Kokkonen, Phần Lan
*1970 Drömmen om Thérése (arenaopera) bởi Lars Johan Werle, Thụy Điển
*1972 Eco (solo giọng nữ cao, ca đoàn hỗn hợp, dàn nhạc) bởi Arne Nordheim, Na Uy
*1974 Gilgamesh (opera) bởi Per Nørgård, Đan Mạch
*1976 Konsert för flöjt och orkester bởi Atli Heimir Sveinsson, Iceland
*1978 Ryttaren (opera) bởi Aulis Sallinen, Phần Lan
*1980 Symfoni/Antifoni bởi Pelle Gudmundsen-Holmgreen, Đan Mạch
*1982 Utopia bởi Åke Hermansson, Thụy Điển
*1984 De ur alla minnen fallna (Requiem) bởi Sven-David Sandström, Thụy Điển
*1986 Poemi for solo violin and string orchestra bởi Hafliði Hallgrímsson, Iceland
*1988 Kraft (dàn nhạc giao hưởng, điện tử) bởi Magnus Lindberg, Phần Lan
*1990 Gjennom Prisme (cello, organ, dàn nhạc) bởi Olav Anton Thommessen, Na Uy
*1991 Nils-Henning Ørsted Pedersen, nhạc sĩ chơi bass Jazz Đan Mạch, giải nghệ sĩ
*1992 Symfoni nr 1 by Anders Eliasson, Thụy Điển
*1993 Mellersta Österbottens Kammarorkester, Phần Lan, giải nghệ sĩ
*1994 Det Sjungande Trädet (opera) bởi Erik Bergman, Phần Lan
*1995 Eric Ericson, Thụy Điển, người điều khiển ban hợp ca, giải nghệ sĩ
*1996 Sterbende Gärten concerto cho violon và dàn nhạc bởi Bent Sørensen, Đan Mạch
*1997 Björk (Guðmundsdóttir), Iceland, ca sĩ, giải nghệ sĩ
*1998: Concert cho clarinet và dàn nhạc bởi Rolf Wallin, Na Uy
*1999 Leif Segerstam, Phần Lan, người điều khiển ca đoàn, giải nghệ sĩ
*2000 Lonh for soprano and electronics bởi Kaija Saariaho, Phần Lan
*2001 Palle Mikkelborg, nhạc sĩ chơi trumpet, Đan Mạch
*2002 Symphony no. 1 - Oceanic Days bởi Sunleif Rasmussen, Quần đảo Faroe
*2003 Mari Boine, ca sĩ, Na Uy
*2004 Gudrun's 4th song bởi Haukur Tómasson, Iceland
*2005 Ensemble Cikada, Na Uy
*2006 ...fetters... bởi Natasha Barrett, Na Uy
*2007 The Eric Ericson Chamber Choir của Stockholm
*2008 Miki Alone của nhà soạn nhạc Đan Mạch Peter Bruun
*2009 Kari Kriikku, nhạc sĩ chơi clarinet, Phần Lan
*2010 Lasse Thoresen, nhà soạn nhạc, Na Uy
*2011 Mats Gustafsson, nhạc sĩ chơi saxophon, Thụy Điển

**Xem thêm**
 Giải văn học của Hội đồng Bắc Âu- Giải phim của Hội đồng Bắc Âu

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
url-status=dead-  Nordisk Råds Musikpris date=2010-11-11 
Thể loại:Giải thưởng âm nhạc châu Âu
Âm nhạc
Thể loại:Tổ chức âm nhạc quốc tế
Thể loại:Âm nhạc Bắc Âu
Trận Chaeronea (86 TCN)

Để tìm hiểu về một trận đánh trước đó, xem bài Trận Chaeronea (338 TCN)
Trận Chaeronea là chiến thắng của quân La Mã do quan Tổng tài Lucius Cornelius Sulla chỉ huy trước vua xứ Pontos là Mithrodates VI gần Chaeronea, ở vùng Boeotia, vào năm 86 trước Công nguyên trong cuộc Chiến tranh Mithridates lần thứ nhất. Trận đánh này được mô tả trong ba thư tịch cổ, mặc dù các ghi nhận ấy có chút điểm khác nhau. Trận đánh được miêu tả qua bộ Những cuộc chiến tranh Mithridates, các phần 42-43 của tác giả Appian, Stratagems của tác giả Frontinus, và cả Cuộc đời Sulla của tác giả Plutarchus, các chương 17-19.
Sau cuộc giao tranh đẫm máu, quân La Mã đã thắng lớn , quân Pontos bị tận diệt. Thảm họa Chaeronea được xem là đại bại đầu tiên của Mithridates VI trước quân lực La Mã. Chiến thắng này khiến cho người La Mã không còn coi Mithridates VI là một mối hiểm nguy nỗi.

**Tương quan lực lượng**
Appian cho chúng ta biết rằng Đại tướng Archelaus của quân Pontos có các binh sĩ người Thrace, Pontos, Scythia, Cappadocia, Bithynia, Galatia, và Phrygia, với quân số khoảng 12 vạn người. Mỗi dân tộc đều nằm dưới quyền một tướng lĩnh riêng, song Archelaus là vị Tổng tư lệnh của tất cả họ.
Quân lực của Sulla bao gồm vài Binh đoàn Lê dương La Mã, cũng như những người Hy Lạp đã đào ngũ về phe. Quân số của họ là khoảng 4 vạn người.

**Địa hình**
Địa hình bình nguyên Chaeronea đóng vai trò quan trọng cho trận chiến từ đầu chí cuối. Sulla kiên quyết không đánh một trận với Archelaus cho đến khi ông nhận thấy quân Pontos đóng cứ ở địa thế thuận lợi cho quân đội La Mã.

**Chú thích**
Thể loại:Năm 86 TCN
Thể loại:Trận đánh liên quan tới Cộng hòa La Mã
Thể loại:Trận đánh liên quan tới Pontos
Thể loại:Chiến tranh Mithridates
Thể loại:Achaea thuộc La Mã
Thể loại:Xung đột thập niên 80 TCN
Thể loại:Boeotia cổ đại
Thị sen

Cậy hay thị sen, thị bị, mận chà là (danh pháp hai phần: Diospyros lotus) là một loài thuộc chi Thị. Loài này có nguồn gốc ở vùng cận nhiệt đới Tây Nam Á và Đông Nam Âu. Được người Hy Lạp cổ đại biết đến như là "quả của Thượng đế" (tức Dios pyros), từ đây mà có tên khoa học của chi này. Cây cậy nhỏ, vỏ thân đen, cành non có lông. Lá mọc so le, lá hình bầu dục, gốc và đầu thuôn, mặt trên sẫm nhẵn, mặt dưới nhạt có lông. Hoa mọc ở kẽ lá, màu vàng, hoa đực và hoa cái riêng rẽ, hoa đực có 16 nhị dính nhau từng đôi, hoa cái có 8 nhị lép. Quả mọng tròn nhỏ, đường kính 1–2 cm, màu xanh lục khi còn non, chuyển màu vàng nâu khi chín và có màu đen tím khi khô. Quả cậy có vị ngọt, chát, mùi vị giống như cả mận và chà là (vì vậy còn có tên gọi là mận chà là, tên tiếng anh là Date plum).

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
L
Thể loại:Thực vật Azerbaijan
Thể loại:Quả
Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753
Thể loại:Quả ăn được
Thể loại:Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Thể loại:Cây châu Âu
Diospyros ebenum

Diospyros ebenum (đồng nghĩa: D. hebecarpa, D. glaberrima): ô mộc, mun Ceylon, thị Ceylon, mun Mauritius, mun thị là một loài cây thuộc Chi Thị. Loài cây của vùng nhiệt đới châu Á với gỗ lõi có màu sẫm được dùng trong đồ gỗ mỹ nghệ.
Đây là cây thường xanh có cỡ trung bình, cao 20-25 mét.

**Hình ảnh**

**Tham khảo**
E
Trận cánh đồng Crocus

Trận cánh đồng Crocus (Μάχη του Κρόκιου Πεδίου) (còn gọi là "Trận Volo") là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh Thần thánh lần thứ ba, diễn ra giữa quân Phocis, dưới quyền tướng Onomarchos, và quân Liên minh Thessaly - Macedonia do đích thân vua xứ Macedonia là Philippos II chỉ huy. Trong trận đánh đẫm máu nhất được ghi nhận trong lịch sử Hy Lạp cổ đại, quân đội của Philippos II đã giành thắng lợi quyết định trước quân Phocis. Chiến thắng của Philippos II đã củng cố vai trò của ông là lãnh đạo xứ Thessaly, làm nên một bước tiến quan trọng cho sự trỗi dậy của Macedonia góp phần khiến họ xưng hùng xưng bá ở Hy Lạp cổ đại. Giữa các nhà sử học vẫn chưa có sự thống nhất và niên đại của trận đánh, một số người cho là năm 353 trước Công nguyên và số khác thì cho là năm 352 trước Công nguyên.

**Tham khảo**

**Nguồn cổ đại**
Diodorus Siculus – Bibliotheca historica
*Justin – Epitome of Pompeius Trogus's Philippic History

**Nguồn hiện đại**
isbn=9004090959
*isbn=0415099579
*isbn=0571109586- isbn=0753824139- isbn=0292712774
*isbn=0415163269
*isbn=0520031776

**Tham khảo**
La Mã Hy Lạp
Thể loại:Xung đột thế kỷ 4
Thể loại:Trận đánh liên quan tới Hy Lạp cổ đại
Thể loại:Trận đánh liên quan tới Macedonia
Thể loại:Các trận đánh của Philippos II của Macedonia
Thể loại:Năm 354 TCN
Thể loại:Các trận đánh ở Thessaly cổ đại
Thể loại:Những trận đánh lớn trong lịch sử
Đôn Phục

Đôn Phục là một xã miền núi nằm ở phía bắc của huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Đôn Phục nằm ở phía bắc huyện Con Cuông, có vị trí địa lý:
*Phía tây giáp xã Cam Lâm- Phía đông giáp xã Mậu Đức- Phía Nam giáp xã Chi Khê và xã Bồng Khê- Phía bắc giáp xã Bình Chuẩn.
Xã có tổng diện tích tự nhiên 10.026,91 ha. Trên địa bàn xã có trục đường liên xã đi Bình Chuẩn nối với Quốc lộ 48C và đường liên xã đi xã Cam Lâm.

**Địa hình**
Chủ yếu có hai dạng địa hình:- Dạng đồng bằng: Chủ yếu nằm dọc hai bên bờ khe phèn và ven các khe suối, chiếm khoảng 12% tổng diện tích tự nhiên, đây là loại đất thích hợp trồng các cây lúa, và các loại cây rau màu khác.- Dạng địa hình đồi: Có diện tích lớn nhất chiếm khoảng 88% tổng diện tích tự nhiên, là vùng đất có nhiều tiềm năng để phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả và cây lâm nghiệp.

**Thổ nhưỡng**
Theo tài liệu điều tra thổ nhưỡng xã Đôn Phục có những loại đất như sau:- Bãi cát ven khe: Phân bổ rải rác ở hai bên dòng khe Phèn có diện tích khoảng 57,6 ha, chiếm 0.57% tổng diện tích tự nhiên, địa hình thấp thường bị ngập lụt, sạt lở hàng năm, thành phần cơ giới chủ yếu là cát, có nơi lẫn sỏi, không có khả năng sử dụng trồng trọt được.- Đất phù sa không được bồi đắp hàng năm:
Diện tích 205.68 ha chiếm 2.05% tổng diện tích tự nhiên, phân bố ở địa hình cao, chế độ nước ổn định, thành phần cơ giới thịt nhẹ đến thịt nặng, loại đất này phù hợp với cây lúa, màu.- Đất đồi núi:
Diện tích khoảng 8658.29 ha chiếm 86,35% tổng diện tích tự nhiên chủ yếu là đất Feralic nâu vàng và nâu đỏ phát triển trên đá phiến thạch, trên đá vôi, phân bổ trên địa bàn toàn xã, một số do sử dụng không hợp lý nên đã bị thoái hoá, bị xói mòn. Hiện nay những nơi thấp đã được bố trí khu dân cư, trồng cây công nghiệp lâu năm phần lớn thích hợp với cây lâm nghiệp.

**Nguồn nước - thủy văn**
Xã Đôn Phục làm một xã vùng sâu năm ở phía tả ngạn con sông lam, có nhiều khe suối. Song nguồn nước phân bố không đều gữa các vùng, các mùa, mực nước thấp so với cao trình, địa hình không bằng phẳng, bị chia cắt nên việc khai thác và sản xuất phải đầu tư lớn.

**Thời tiết - khí hậu**
Xã Đôn Phục, huyện Con Cuông có khí hậu tương đối khắc nghiệt, nằm trong vùng khí hậu chuyển tiếp, vừa có sự ảnh hưởng của gió mùa đông bắc do đó có mùa đông lạnh của khí hậu miền bắc. Nhiệt độ mùa đông thường dao động trong khoảng 6,2 độ C đến 23 độ C, nhiệt độ bình quân khoảng 19 độ C. Vừa có ảnh hưởng trực tiếp của gió tây nam hay còn gọi là gió Lào khô nóng từ tháng 4 đến tháng 8 kéo nền nhiệt trong thời gian này lên đỉnh điểm vào mùa hạ, nhiệt độ có thể đạt 41 độ C, nhiệt độ trung bình thường khoảng 37 – 39 độ C. Cao điểm ở các tháng 5, 6, 7 ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây trồng.
Tổng giờ nắng trung bình trong năm khoảng 1637 giờ. Lượng mưa trung bình là 1900 mm, năm mưa lớn nhất là 2600 mm, năm mưa nhỏ nhất là 1100 mm. Lượng mưa phân bố không đều, mưa nhiều từ trung tuần tháng 9 đến đầu tháng 10 gây úng ngập cục bộ ở một số vùng. Mùa khô từ tháng 1 đến tháng 4, lượng mưa ít chiếm 10% lượng mưa cả năm, thường gây khô hạn nặng.
Độ ẩm bình quân khoảng 80%, độ bốc hơi bình quân khoảng 943 mm/năm.

**Tham khảo==
Bythaelurus

Bythaelurus là một chi cá mập mèo trong họ Scyliorhinidae.

**Loài**
 Bythaelurus alcockii (Garman, 1913)- Bythaelurus canescens (Günther, 1878)- Bythaelurus clevai (Séret, 1987)- Bythaelurus dawsoni (S. Springer, 1971)- Bythaelurus giddingsi McCosker, Long & C. C. Baldwin, 2012: Cá nhám mèo Galápagos- Bythaelurus hispidus (Alcock, 1891)- Bythaelurus immaculatus (Y. T. Chu & Q. W. Meng, 1982): Cá nhám mèo không đốm- Bythaelurus incanus Last & Stevens, 2008- Bythaelurus lutarius (S. Springer & D'Aubrey, 1972)

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
  year = 2011
Room of Angel (Silent Hill 4: The Room)

Room of Angel là một bài hát trong game Silent Hill 4: The Room, phát hành bởi Konami. Bài hát được viết bởi Akira Yamaoka, nhạc sĩ chính của bảy phần Silent Hill, và được trình bày bởi Mary Elizabeth McGlynn, giọng ca quen thuộc trong series game kinh dị này. Được coi là một trong những bài hát hay nhất trong tất cả các phần game, nội dung bài hát nói về nỗi niềm của tên sát nhân bệnh hoạn Walter Sullivan. Sinh ra trong căn phòng 302, cũng là nơi mà nhân vật chính Henry Townshend đang cố tìm cách để thoát ra, Walter có một tuổi thơ tràn ngập nỗi đau khi bị cha mẹ đẻ bỏ rơi ngay từ lúc mới sinh. Hắn đã coi căn phòng nơi mình được sinh ra là "mẹ" để thay thế cho người mẹ thật sự của mình. Với giai điệu nhẹ nhàng và có phần rùng rợn, bài hát đã toát lên được nỗi cô đơn ẩn sâu trong Walter. Bài hát được phát trong đoạn phim giới thiệu game Silent Hill 4: The Room và trong cảnh Henry bên cạnh cơ thể đẫm máu của Cynthia Velázquez.

**Liên kết**
 Silent Hill 4: The Room- Silent Hill

**Tham khảo**
Thể loại:Video game OST
Họ Cá nhám mèo

Họ Cá nhám mèo (Scyliorhinidae) là một họ cá nhám với hơn 150 loài được biết đến. Cá nhám mèo được tìm thấy ở các vùng biển nhiệt đới và ôn đới từ các vùng nước thủy triều đến độ sâu ft hay hơn, tùy theo loài
Trứng cá nhám mèo
Chúng có mắt giống mèo và hai vây lưng nằm xa phía sau. Phần lớn các loài khá nhỏ, không dài hơn quá abbr=on; một số ít, như Scyliorhinus stellaris có thể đạt chiều dài abbr=on. 

**Các chi**
Họ này có 17 chi và hơn 150 loài, là họ cá mập lớn nhất.- Apristurus Garman, 1913- Asymbolus Whitley, 1939- Atelomycterus Garman, 1913- Aulohalaelurus Fowler, 1934- Bythaelurus Compagno, 1988- Cephaloscyllium T. N. Gill, 1862- Cephalurus Bigelow và Schroeder, 1941- Figaro Whitley, 1928- Galeus Rafinesque, 1810- Halaelurus T. N. Gill, 1862- Haploblepharus Garman, 1913- Holohalaelurus Fowler, 1934- Parmaturus Garman, 1906- Pentanchus H. M. Smith và Radcliffe in Smith, 1912- Poroderma A. Smith, 1838- Schroederichthys A. Smith, 1838- Scyliorhinus Blainville, 1816

**Cladogram**
Scyliorhinidae
**Scyliorhininae
**Galeinae
***Pentanchini
***Galeini
****Galeina
****Halelaelurina
**Atelomycterininae
**Schroedericthyinae

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  FishBase entry for Scyliorhinidae-  Animal Diversity Web entry for Scyliorhinidae-  Mikko's Phylogeny Archive - Scyliorhinidae date = ngày 27 tháng 9 năm 2006
Họ Cá nhám mèo
Xuân Hồng, Xuân Trường

Xuân Hồng là một xã của huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, Việt Nam.

**Vị trí địa lý**
Xuân Hồng nằm ở phía Tây Bắc của huyện Xuân Trường- Phía Bắc giáp sông Hồng và huyện Vũ Thư (Thái Bình).- Phía Đông giáp xã Xuân Châu, Xuân Thượng, Xuân Thủy và Xuân Ngọc.- Phía Tây và phía Nam giáp sông Ninh Cơ và huyện Trực Ninh.
Làng Hành Thiện nằm ở ngã ba sông Hồng và sông Ninh Cơ, tiếp giáp với huyện Vũ Thư (Thái Bình) và huyện Trực Ninh.

**Diện tích và dân số**
 Xuân Hồng là xã lớn nhất của huyện Xuân Trường.- Xã có diện tích tự nhiên 10,98 km².- Dân số của xã là 18.229 người (tính đến năm 2005).

**Các đơn vị hành chính**
Hành Thiện, Dũng Trí: từ xóm 1 đến xóm 15.
*Ngọc Tiên: từ xóm 16 đến xóm 22.
*Lục Thủy: từ xóm 23 đến xóm 27.
*Phú Yên: từ xóm 28 đến xóm 30 (làng Ngọc Tiên).
*Hồng Thiện: từ xóm 31 đến xóm 37.

**Danh nhân**
Làng Hành Thiện
*Đặng Xuân Khu (tức Trường Chinh): Cố Tổng Bí Thư Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam.

**Làng Lục Thủy**
Làng Lục Thủy- Phạm Thanh Tùng: Anh Hùng Lao động.

**Làng Ngọc Tiên**
Làng Ngọc Tiên- Trịnh Huấn Giác: Tú Tài (Quan Tri Phủ Đoan Hùng).- Nguyễn Hoàng Thuyết: Cố Chủ tịch UBND Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo.

**Di tích lịch sử - văn hóa**
 Nhà thờ Lục Thủy- Chùa Keo Hành Thiện (tên chữ: Thần Quang tự 神光寺)- Chùa Đĩnh Lan (tức chùa Ngoài Hành Thiện, tên chữ: Đĩnh Lan Tự)- Chùa Ngọc Tiên (Thanh Quang Tự) 神光盛- Đền Thờ Thành Hoàng làng Ngọc Tiên- Đền Trần Ngọc Tiên- Nhà thờ Ngọc Tiên- Đình Lục Thủy (Ao Trung Linh - Đình Lục Thủy)- Chùa Dũng Trí- Nhà lưu niệm Tổng bí thư Trường Chinh.

**Đặc Sản== 
Làng Lục Thủy:
Nem nắm (Gốc Lục Thủy, sau thành đặc sản cả huyện Xuân Trường, Giao Thủy và Hải Hậu).
Rau cần Lục Thủy.
Gạo tám và gạo nếp.
Sản xuất cối xay lúa.
Sản xuất bột dong và miến dong.
Làng Hành Thiện:- Làng học với nhiều người đỗ đạt cao
Làng Ngọc Tiên:- Gạo nếp Dự (gạo Ngự tiến Vua).- Chuối ngự, Cam đường (Tiến Vua).- Bắp cải (Được dân Hà Thành xa xưa ưa chuộng - 36 món ngon Hà Thành).- Trồng dâu nuôi tằm dệt lụa.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Xuân Trường date = ngày 2 tháng 4 năm 2012-  Trang tin trường THPT Xuân Trường date = ngày 24 tháng 11 năm 2015
Androya

Androya có thể là:- Danh pháp khoa học của một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Xem bài Androya (bọ cánh cứng).- Danh pháp khoa học của một chi thực vật trong họ Scrophulariaceae. Xem bài Androya (thực vật).
Tá Bạ

Tá Bạ là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

**Địa lý**

Xã Tá Bạ có diện tích 113,76 km², dân số năm 2011 là 2.024 người, mật độ dân số đạt 18 người/km².

**Lịch sử**
Xã Tá Bạ được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 11.375,87 ha diện tích tự nhiên và 2.024 người của xã Ka Lăng.
Thời Pháp thuộc, những năm 1920-1930 của thế kỷ 20, địa bàn 2 xã Tá Bạ và Ka Lăng ngày nay (tức xã Ka Lăng trước năm 2011) là vùng đất đai mang tên xã Ka Lang của khu Mường Te châu Quỳnh Nhai tỉnh Lai Châu xứ Bắc Kỳ Liên bang Đông Dương thuộc Pháp. Khu Mường Te (Mường Tè) khi đó gồm 6 xãː Ka Lăng (Ka Lang), Mương Te,  Núi Ka (tức Moun Ka), Ko Ka (tức Koan La San), Nio Po (tức Núi Po hay Moun Po), Pa Thang.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Ka Lăng (cũ gồm cả Tá Bạ) là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, rồi cùng huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu thuộc khu Tự trị Thái Mèo (1955-1962) và Khu tự trị Tây Bắc (1962-1975) của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau năm 1975, Ka Lăng là một xã của huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu Việt Nam. Thời kỳ 1945-2011, địa bàn xã Ka Lăng gồm cả phần đất xã Tá Bạ ngày nay, và tiếp giáp với Trung Quốc ở cả hai phía tây và đông.

**Chú thích**

**Xem thêm**
Thể loại:Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Trung Quốc
Vàng San

Vàng San là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

**Địa lý== 
Địa giới hành chính xã Vàng San:
*Phía đông và phía nam giáp huyện Nậm Nhùn
*Phía tây giáp xã Kan Hồ
*Phía bắc giáp xã Bum Nưa
Xã Vàng San có diện tích 95,22 km², dân số năm 2011 là 2.485 người, mật độ dân số đạt 26 người/km².

**Lịch sử**
Xã Vàng San được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 9.521,73 ha diện tích tự nhiên và 2.485 người của xã Bum Nưa.

**Chú thích**

**Xem thêm==
Nậm Nhùn (thị trấn)

Nậm Nhùn là thị trấn huyện lỵ của huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

**Địa lý**
Thị trấn Nậm Nhùn giáp với các xã Nậm Manh và Nậm Hàng. Thị trấn có diện tích 29,95 km², dân số năm 2012 là 3.444 người, mật độ dân số đạt 115 người/km².

**Lịch sử**
Thị trấn Nậm Nhùn được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 2.109,12 ha diện tích tự nhiên, 3.444 người của xã Nậm Hàng và 886,09 ha diện tích tự nhiên của xã Nậm Manh. Khi mới thành lập, thị trấn trực thuộc huyện Mường Tè.
Ngày 2 tháng 11 năm 2012, huyện Nậm Nhùn được thành lập từ một phần các huyện Mường Tè và Sìn Hồ, thị trấn Nậm Nhùn trở thành huyện lỵ huyện Nậm Nhùn.

**Chú thích**

**Xem thêm**
Danh sách thị trấn tại Việt Nam
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Pa Khóa

Pa Khóa là một xã thuộc huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

**Địa lý**
Địa giới hành chính xã Pa Khóa:
*Phía đông giáp huyện Tam Đường và xã Pu Sam Cáp
*Phía tây giáp xã Nậm Cha
*Phía nam giáp xã Noong Hẻo
*Phía bắc giáp xã Nậm Tăm.
Xã Pa Khóa có diện tích 41,28 km², dân số năm 2011 là 2.047 người, mật độ dân số đạt 50 người/km².

**Lịch sử**
Xã Pa Khóa được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 1.313,71 ha diện tích tự nhiên và 797 người của xã Nậm Cha; 381,47 ha diện tích tự nhiên và 672 người của xã Noong Hẻo; 1.960,71 ha diện tích tự nhiên và 408 người của xã Nậm Tăm; 472,58 ha diện tích tự nhiên và 170 người của xã Pu Sam Cáp.

**Chú thích ==
Lùng Thàng

Lùng Thàng là một xã thuộc huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

**Địa lý**
Địa giới hành chính xã Lùng Thàng:
*Phía đông giáp thành phố Lai Châu và huyện Tam Đường.
*Phía tây giáp các xã Tả Ngảo và Phăng Sô Lin
*Phía nam giáp xã Nậm Tăm
*Phía bắc giáp xã Ma Quai.
Xã Lùng Thàng có diện tích 81,27 km², dân số năm 2011 là 2.962 người, mật độ dân số đạt 36 người/km².

**Lịch sử**
Xã Lùng Thàng được thành lập vào ngày 14 tháng 10 năm 2011 trên cơ sở điều chỉnh 8.126,89 ha diện tích tự nhiên và 2.962 người của xã Ma Quai.

**Chú thích**

**Xem thêm==
Chi phí hàng năm tương đương

Trong tài chính, chi phí hằng năm tương đương (EAC) là chi phí cho mỗi năm sở hữu và vận hành một tài sản qua toàn bộ vòng đời của nó.
EAC thường được sử dụng như một công cụ ra quyết định trong lập ngân sách vốn khi so sánh các dự án đầu tư có vòng đời không bằng nhau. Ví dụ nếu dự án có vòng đời dự kiến ​​7 năm, và dự án B có vòng đời dự kiến ​​11 năm nó sẽ là không phù hợp chỉ đơn giản là so sánh giá trị hiện tại ròng (NPV) của hai dự án, trừ khi dự án không thể được lặp đi lặp lại
EAC được tính bằng cách chia NPV của một dự án cho "giá trị hiện tại của niên kim". Tương tự, NPV của dự án có thể được nhân với số nhân trả nợ vay.
Việc sử dụng phương pháp EAC ngụ ý rằng dự án có thể bị thay thế bởi một dự án tương tự.

**Một ví dụ thực tế**
Một nhà quản lý phải quyết định mua máy:
Máy A 
Chi phí đầu tư 50.000 đô-la 
Vòng đời dự kiến 3 năm 
Bảo trì hằng năm 13.000 đô-la
Máy B 
Chi phí đầu tư 150.000 đô-la 
Vòng đời dự kiến 8 năm 
Bảo trì hằng năm 7.500 đô-la
Chi phí vốn là 5%.
EAC cho máy A là: ($50,000/)+$13,000=$31,360
EAC cho máy B là: ($150,000/)+$7,500=$30,708
Kết luận là đầu tư vào máy B vì nó có EAC thấp hơn 
Lưu ý: Các yếu tố trả nợ tiền vay (giá trị) trong t năm (3 hoặc 8 năm) và chi phí vốn 5%.  được cho bởi = 2.723 và  được cho bởi = 6.463. (Xem niên kim thông thường formulae for a derivation). Giá trị A lớn hơn là giá trị hiện tại là trên một loạt các khoản niên kim trong tương lai, do đó góp phần chi phí hằng năm nhỏ hơn.
Phương pháp thay thế:1
Nhà quản lý tính toán NPV của máy:
Máy A EAC=$85,402/=$31,360 
Máy B EAC=$198,474/=$30,708
Lưu ý: Để có được các tử số thêm giá trị hiện tại của bảo trì hằng năm với giá mua. Ví dụ, đối với máy A: 50,000 + 13,000/1.05 + 13,000/(1.05)^2 + 13,000/(1.05)^3 = 85,402.
Kết quả là như nhau, mặc dù phương pháp đầu tiên là dễ dàng hơn là điều cần thiết rằng chi phí bảo trì hằng năm là như nhau mỗi năm.
Ngoài ra người quản lý có thể sử dụng phương pháp NPV theo giả định rằng các máy sẽ được thay thế với cùng một chi phí đầu tư từng thời gian. Điều này được gọi là "chuỗi" các phương pháp kể từ khi 8 lần lặp lại của máy A là chuỗi lại với nhau và 3 lần lặp lại của máy B là chuỗi lại với nhau. Kể từ khi chân trời thời gian được sử dụng trong so sánh NPV phải được thiết lập đến 24 năm (3*8 = 24) để so sánh các dự án chiều dài bằng nhau, phương pháp này có thể hơi phức tạp hơn so với tính toán EAC.
Ngoài ra, các giả định cùng chi phí đầu tư cho mỗi liên kết trong chuỗi cơ bản là một giả định của số không lạm phát, lãi suất thay vì lãi suất danh nghĩa là phổ biến được sử dụng trong tính toán.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Hãy thử ví dụ trên với các giá trị của riêng bạnbot=InternetArchiveBot 

**Xem thêm**
 Lập ngân sách vốn- Khấu hao- Giá trị hiện tại ròng
Thể loại:Quản lý kế toán
Thể loại:Tài chính
Thể loại:Kế toán quản trị
Cá mập đầu bò mào

Cá mập đầu bò mào (danh pháp hai phần: Heterodontus galeatus) là một loài cá mập đầu bò không phổ biến trong họ Heterodontidae, phân bố ngoài khơi phía đông Úc từ bờ biển đến độ sâu 93 m. Loài cá mập này có thể được phân biệt với các thành viên khác của gia đình của nó bởi kích thước lớn của các đường vân trên đôi mắt của nó và kiểu màu. Nó thường đạt chiều dài 1,2 m.
Là loài hoạt động ban đêm và sinh sống ở đáy nước, loài cá này thích các rạn đá và các khu vực thảm thực vật, nơi mà nó săn nhím biển và các sinh vật nhỏ khác. Nó là loài đẻ trứng, con cái đẻ túi trứng bám vào rong biển hoặc miếng bọt biển với tua dài. Tình dục trưởng thành chậm, với một con cái trong điều kiện nuôi nhốt không đẻ trứng cho đến khi gần 12 năm tuổi. Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) đã đánh giá này cá mập vô hại như thuộc nhóm ít quan tâm; nó là không có lợi ích kinh tế và bị tử vong tối thiểu do hoạt động đánh bắt, câu cá giải trí, và lưới cá mập.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Heterodontus galeatus
G
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1870
G
Thể loại:Heterodontidae
Thể loại:Nhóm loài do Albert Günther đặt tên
Giáo sĩ ngực lửa

Euplectes diadematus (tên thông thường trong tiếng Anh: "Fire-fronted bishop", nghĩa: giám mục ngực lửa) là một loài chim thuộc Họ Rồng rộc. Loài này phân bố ở Kenya, Somalia, và Tanzania.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Euplectes diadematus- BirdLife International 2004.  Euplectes diadematus.  2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 25 tháng 7 năm 2007.
D
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1878
Thể loại:Chim vùng Sừng châu Phi
Thể loại:Chim Đông Phi
William Walton

Sir William Turner Walton OM (29 tháng 3 năm 1902 - 8 tháng 3 năm 1983) là một nhà soạn nhạc Anh. Trong sự nghiệp 60 năm, ông đã viết nhạc trong thể loại cổ điển và phong cách, nhiều bộ phim đến opera. Nổi tiếng nhất công trình của ông bao gồm Façade – An Entertainment, cantata Belshazzar's Feast và First Symphony.
Sinh ra tại Lancashire, con trai của một nhạc sĩ, Walton là một nhạc trưởng và sau đó là sinh viên giai đoạn cơ bản tại Christ Church, Oxford. Khi rời khỏi trường đại học, ông đã tiếp nhận bởi các anh, chị, em ruột Sitwell, những người đã cung cấp cho anh giáo dục văn hóa. Tác phẩm đáng chú ý đầu tiên của ông là một sự hợp tác với Edith Sitwell, Façade, lúc đầu mang lại cho anh danh tiếng như người theo chủ nghĩa, nhưng sau đó đã trở thành điểm ballet phổ biến. Các tác phẩm ban đầu khác đã làm cho tên của mình là một Viola Concerto và Belshazzar's Feast.
Ở tuổi trung niên, Walton rời Anh và sinh sống với người vợ trẻ của mình trên đảo Ischia của Ý. Đến thời gian này, ông đã không còn được coi là người theo chủ nghĩa hiện đại, và một số sáng tác của ông những năm 1950 đã bị chỉ trích là lỗi thời. Vở opera dài đầy đủ của ông, Troilus và Cressida, là một trong những tác phẩm được cho là theo chủ nghĩa hiện đại và đã có những tác động nhỏ trong nhà hát. Trong những năm cuối cùng của ông, tác phẩm của ông quay trở lại thời trang quan trọng, tác phẩm sau này của ông, ít bị phê bình tại thời điểm ra mắt của họ, được đánh giá lại và xem cùng với các tác phẩm trước đó của ông.
Walton, chủ yếu tự học làm nhà soạn nhạc, đã biểu diễn các tác phẩm của mình thật xuất chúng. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông được biểu diễn thường xuyên trong thế kỷ 21, và đến năm 2010 tất cả các công trình sáng tác của ông được ghi nhận như một nhà soạn nhạc có cống hiến to lớn cho nền âm nhạc 

**Tham khảo**

**Thư mục**
 isbn=0-09-180131-1- oclc=221594461- isbn=1-85619-265-2- oclc=655768838- isbn=0-19-816705-9- isbn=978-1-84383-402-1- oclc=458571770- isbn=0-241-91316-0- oclc=500373060- oclc=499119110- isbn=0-19-282635-2

**Đọc thêm**
 isbn=0-19-816235-9- isbn=0-19-315474-9- isbn=0-571-20105-9- isbn=0-19-315412-9- isbn=0-85115-803-X- isbn= 978-1-4438-1721-9

**Liên kết ngoài**
 William Walton Trust- William Walton Online Archive. Archive of digitised works from the  Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.- Walton pages at  Oxford University Press
Thể loại:Nhà soạn nhạc Anh
Thể loại:Sinh năm 1902
Thể loại:Mất năm 1983
Thể loại:Nam nhạc sĩ thế kỷ 20
Cá nhà táng nhỏ

Cá nhà táng nhỏ (Kogia breviceps) là một trong ba loài họ Kogiidae thuộc liên họ Cá nhà táng (Physeteroidea). Chúng ít khi được trông thấy trên biển, hầu hết những gì đã biết về chúng là nhờ nghiên cứu cá thể dạt bờ.

**Phân loại**
Tranh minh hoạ thế kỷ 19.
Cá nhà táng nhỏ được nhà tự nhiên học Henri Marie Ducrotay de Blainville mô tả lần đầu năm 1838. Ông mô tả dựa trên đầu của một cá thể dạt trên bờ biển Audierne, Pháp năm 1784, mà sau đó được trưng bày ở Muséum d'histoire naturelle. Ông nhìn nhận rằng nó là một loài cá nhà táng, xếp nó vào chung chi với cá nhà táng thường (Physeter macrocephalus), dưới tên Physeter breviceps. Ông chú ý đến cái đầu nhỏ của nó, đặt nó cái tên "cachalot a tête courte"–cá nhà táng đầu bé; hơn nữa, tên loài breviceps trong tiếng Latinh có nghĩa là "đầu ngắn". Năm 1846, nhà động vật học John Edward Gray dựng lên chi Kogia, và chuyển loài này qua đây với tên mới Kogia breviceps.
Năm 1871, nhà động vật học Theodore Gill xếp cá nhà táng nhỏ và Euphysetes (nay là cá nhà táng lùn, Kogia sima) vào phân họ Kogiinae, còn cá nhà táng thường vào họ Physeterinae. Hai phân họ này nay được nâng lên cấp họ.

**Mô tả**
Cá nhà táng nhỏ không to hơn là mấy so với nhiều loài cá heo. Chúng dài abbr=on lúc mới sinh, đạt abbr=on khi thành thục. Con trưởng thành nặng abbr=on. Mặt bụng màu kem, đôi khi phớt hồng, mặt lưng và hai mặt bên màu xám xanh. Đầu lớn khi so với kích thước cơ thể, gần như mang cảm giác bị phồng lên khi nhìn ngang. Một vệt trăng trắng, có khi gọi là "mang giả", nằm ở phía sau mắt.
Hàm dưới nhỏ. Lỗ thở hơi chếch về bên trái nếu nhìn từ trên. Vây lưng rất nhỏ, và cong.

**Chú thích**

**Tài liệu**
 Pygmy and Dwarf Sperm Whales by Donald F. McAlpine in Encyclopedia of Marine Mammals pp. 1007–1009 978-0-12-551340-1- Whales Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine, Dorling Kindersley Handbooks, 0-7513-2781-6- National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World, Reeves, Stewart, Clapham and Powell, 0-375-41141-0

**Liên kết ngoài**
  UMMZ Skull photos-  date=2017-07-06  Photo of skull-  dolphin rescues Pygmy Sperm whales-  Arkive date = ngày 15 tháng 10 năm 2011- Voices in the Sea - Sounds of the Pygmy sperm Whale date = ngày 9 tháng 7 năm 2014
B
Thể loại:Động vật Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá voi châu Úc
Thể loại:Động vật có vú Ấn Độ
Thể loại:Động vật có vú Bắc Phi
Thể loại:Động vật Đông Nam Á
Thể loại:Động vật có vú châu Phi
Tỷ lệ hoàn vốn kế toán

Tỷ lệ hoàn vốn kế toán, còn được gọi là tỷ lệ hoàn vốn trung bình hoặc ARR là một tỷ lệ tài chính được sử dụng trong lập ngân sách vốn. Tỷ lệ này không đưa vào tài khoản các khái niệm về giá trị thời gian của tiền. ARR tính toán hoàn vốn, được tạo ra từ thu nhập ròng của vốn đầu tư đề xuất. ARR là một tỷ lệ phần trăm hoàn vốn. Như vậy, nếu ARR = 7%, thì nó có nghĩa là dự án được dự kiến ​​sẽ kiếm được bảy xu của mỗi đô la đầu tư. Nếu ARR là bằng hoặc lớn hơn mức hoàn vốn yêu cầu, dự án có thể chấp nhận được. Nếu nó ít hơn mức mong muốn, nó sẽ bị từ chối. Khi so sánh đầu tư, ARR cao hơn, hấp dẫn đầu tư hơn  Quá nửa các công ty lớn tính toàn ARR khi thẩm định các dự án.

**Công thức cơ bản**
ở đây

**Cạm bẫy**
# Kỹ thuật này dựa trên lợi nhuận hơn là dòng tiền. Nó bỏ qua dòng tiền từ đầu tư. Do đó, nó có thể bị ảnh hưởng bởi các khoản không bằng tiền mặt như nợ xấu và khấu hao khi tính lợi nhuận. Sự thay đổi phương pháp khấu hao có thể được điều chỉnh và dẫn đến lợi nhuận cao hơn.
# Kỹ thuật này không điều chỉnh cho nguy cơ dự báo dài hạn.
# ARR không tính đến giá trị thời gian của tiền.

**Xem thêm**
 Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ- Giá trị hiện tại ròng- Thời gian hoàn vốn- Tỷ lệ lợi nhuận trên một danh mục đầu tư

**Tham khảo**
Thể loại:Lập ngân sách vốn
Thể loại:Tỷ số tài chính
Thể loại:Kế toán sơ khai
Tháng 3 năm 2012

Tháng 3 năm 2012 bắt đầu vào thứ Năm và kết thúc sau 31 ngày vào thứ Bảy.

**Chủ đề:Thời sự**

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng ba
*2012-3
Sứ hỏa tiễn

Sứ hỏa tiễn, sứ diệp hỏa tiễn (danh pháp hai phần: Plumeria pudica) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Đại (Plumeria), họ La bố ma (Apocynaceae). Đây là loài đặc hữu của Colombia, Panama, Venezuela.

**Mô tả**
Cây trưởng thành có thể cao đến 3–4 m. Lá dài, phiến lá hẹp, có hình thìa. Các cánh hoa rộng 4–6 cm màu trắng, tâm màu vàng, không có mùi thơm.

**Hình ảnh**

**Liên kết ngoài**
  Sunshine Coast Frangipani Farm - Variegated pudica date = ngày 24 tháng 3 năm 2012-  Sunshine Coast Frangipani Farm - Pink pudica date = ngày 22 tháng 2 năm 2012

**Chú thích**


**Tham khảo**
P
Thể loại:Thực vật Colombia
Thể loại:Thực vật Panama
Thể loại:Thực vật Venezuela
Thể loại:Cây Panama
Thể loại:Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Thể loại:Cây Colombia
Thể loại:Cây Venezuela
Hoàng Bá Chánh

Hoàng Bá Chánh (? -?), tục gọi là "cụ Ngự Quảng Cái"; là một nhà nho yêu nước trong phong trào Cần Vương kháng Pháp tại Việt Nam vào cuối thế kỷ 19.

**Tiểu sử**
Quê ông ở làng Khái Đông, huyện Hòa Vang (trước thuộc tỉnh Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng).
Ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu (5 tháng 7 năm 1885), cuộc phản công của phe chủ chiến ở Kinh thành Huế thất bại, vua Hàm Nghi phải chạy ra Quảng Trị, xuống dụ Cần vương (13 tháng 7 năm 1885). Hưởng ứng, ông cùng cụ Hường Thanh Hà (tức cụ Hường Hiệu Nguyễn Duy Hiệu) tích cực hoạt động chống Pháp trên địa bàn Trung Lộc (Quế Sơn). Bất khuất, ông Chánh thường tuyên bố:
Ninh vi kê thủ, bất vi ngưu hậu.
Có nghĩa là: 
Thà làm đầu gà, không thèm làm đuôi trâu.
Ông cùng nghĩa quân chống Pháp trong nhiều năm. Về sau, ông bị quân Pháp bắt được. Không chịu khuất phục, ông bị họ hành hình nơi bến đò Chợ Củi . Không rõ khi ấy là vào năm nào.

**Chú thích**

**Sách tham khảo**
 Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ: "Hoàng Bá Chánh" (tr. 225). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992.
Thể loại:Năm sinh thiếu
Thể loại:Năm mất thiếu
Thể loại:Người Quảng Nam
Thể loại:Phong trào Cần Vương
Thể loại:Nghĩa quân chống Pháp