Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Intro

Thiết giáp hạm (tiếng Anh: battleship) là một loại tàu chiến lớn được bọc thép với dàn hỏa lực chính bao gồm pháo có cỡ nòng hạng nặng. Thiết giáp hạm to hơn, được trang bị vũ khí mạnh hơn và có vỏ giáp tốt hơn so với tàu tuần dương và tàu khu trục. Là những tàu chiến vũ trang lớn nhất của hạm đội, thiết giáp hạm thường được sử dụng để chiếm lấy quyền kiểm soát mặt biển và là đại diện cho đỉnh cao sức mạnh hải quân của một quốc gia trong giai đoạn từ thế kỷ 19 cho đến Chiến tranh Thế giới thứ hai. Cùng với sự nổi lên của không quân và tên lửa điều khiển, pháo cỡ lớn giờ đây không còn xem là cần thiết để chiếm ưu thế hải quân, và kết quả là không còn chiếc thiết giáp hạm nào được sử dụng trong quân đội thường trực.
Việc thiết kế thiết giáp hạm được tiến triển qua việc tích hợp và ứng dụng nhiều tiến bộ về kỹ thuật. Tên tiếng Anh battleship được dùng để mô tả một kiểu tàu chiến bọc sắt được cải tiến, mà sau này được gọi là thiết giáp hạm tiền-dreadnought. Đến năm 1906, việc đưa ra hoạt động chiếc HMS Dreadnought báo trước một cuộc cách mạng về thiết kế đến mức những thiết giáp hạm ra đời sau nó được gọi là những "dreadnought".
Thiết giáp hạm từng là biểu trưng của sự thống trị hải quân và là sức mạnh của một quốc gia, và trong nhiều thập niên chúng là những yếu tố quan trọng trong cả chiến lược quân sự lẫn ngoại giao. Cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu trong việc chế tạo thiết giáp hạm vốn đã bắt đầu từ cuối Thế kỷ 19 và càng trầm trọng hơn với sự ra đời của Dreadnought là một trong những nguyên nhân đưa đến Chiến tranh Thế giới thứ nhất, chứng kiến cuộc đối đầu giữa các hạm đội lớn trong trận Jutland. Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 cùng các thỏa thuận tiếp theo trong những năm 1930 đã thành công trong việc giới hạn số lượng và tải trọng của thiết giáp hạm, nhưng không thể ngăn cản sự tiến triển trong thiết kế. Cả hai phe Đồng Minh và Phe Trục đều đưa ra hoạt động những thiết giáp hạm cũ và mới trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.
Giá trị của những chiếc thiết giáp hạm từng bị nghi ngờ, ngay cả vào thời kỳ thịnh hành của chúng. Trận Tsushima (1905) là cuộc đối đầu quyết định duy nhất giữa hai hạm đội tàu chiến bọc thép; và ngoại trừ trận Jutland (1916) không có tính quyết định, ít có những cuộc đối đầu trực tiếp giữa các thiết giáp hạm. Cho dù có hỏa lực và vỏ giáp vượt trội, thiết giáp hạm ngày càng trở nên mong manh trước các phương tiện vũ khí nhỏ và rẻ tiền hơn; thoạt đầu là ngư lôi và thủy lôi, rồi sau đó là máy bay và tên lửa điều khiển. Tầm xa ngày càng tăng trong các cuộc hải chiến đã đưa đến việc tàu sân bay thay thế cho thiết giáp hạm ở vai trò tàu chiến chủ lực trong Thế Chiến II, với chiếc thiết giáp hạm cuối cùng HMS Vanguard được hạ thủy vào năm 1944. Thiết giáp hạm được Hải quân Hoa Kỳ giữ lại trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh chỉ với vai trò hỗ trợ hỏa lực; và những chiếc thiết giáp hạm cuối cùng được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân Hoa Kỳ vào tháng 3 năm 2006. Thiết giáp hạm
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/9

SMS Friedrich der Große là chiếc thứ hai trong lớp thiết giáp hạm Kaiser của Hải quân Đế quốc Đức trong giai đoạn Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Friedrich der Große được đặt lườn vào ngày 26 tháng 1 năm 1910 tại xưởng tàu của hãng AG Vulcan ở Hamburg, được hạ thủy vào ngày 10 tháng 6 năm 1911 và được đưa ra hoạt động cùng hạm đội vào ngày 15 tháng 10 năm 1912. Con tàu được trang bị mười khẩu pháo 30,5 cm được bố trí trên năm tháp pháo nòng đôi, và đạt được tốc độ tối đa 23,4 hải lý một giờ. Friedrich der Große được phân về Hải đội Chiến trận 3 của Hạm đội Biển khơi Đức trong hầu hết thời gian của Thế Chiến I, và đã phục vụ như là soái hạm của hạm đội từ khi đưa vào hoạt động cho đến năm 1917. Cùng với các tàu chị em cùng lớp Kaiser, Kaiserin, König Albert và Prinzregent Luitpold, Friedrich der Große đã tham gia hầu hết các hoạt động hạm đội chủ yếu trong Thế chiến thứ nhất, bao gồm trận Jutland từ ngày 31 tháng 5 đến 1 tháng 6 năm 1916. SMS Friedrich der Große (1911)
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/10

Lớp thiết giáp hạm Kaiser là một lớp bao gồm năm thiết giáp hạm của Hải quân Đế quốc Đức trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Chúng là lớp thiết giáp hạm dreadnought thứ ba được Đức chế tạo, và là lớp đầu tiên được trang bị động cơ turbine cùng các tháp pháo bắn thượng tầng. Những chiếc trong lớp bao gồm: Kaiser, Friedrich der Grosse, Kaiserin, Prinzregent Luitpold và König Albert. Như thường thấy trên những thiết giáp hạm Đức đương thời, lớp Kaiser trang bị pháo chính có cỡ nòng nhỏ hơn so với các đối thủ Anh: abbr=on so với abbr=on trên lớp Orion Anh Quốc. Cả năm chiếc trong lớp đã hoạt động tại Bắc Hải trong chiến tranh; chúng cùng phục vụ với nhau như là Đội 4 của Hải đội Chiến trận 3. Bốn chiếc đã có mặt trong trận Jutland, König Albert đang ở trong ụ tàu vào lúc đó; trong số bốn chiếc tham gia trận hải chiến, chỉ có Kaiser bị hư hại do trúng hai quả đạn pháo hạng nặng. Các con tàu cũng tham gia Chiến dịch Albion tại biển Baltic; khi chúng được tái tổ chức thành Hải đội Chiến trận 4 dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Wilhelm Souchon. SMS Friedrich der Große (1911)
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/3

SMS Von der Tann là chiếc tàu chiến-tuần dương đầu tiên được Hải quân Đế chế Đức chế tạo, cũng là chiếc tàu chiến chủ lực đầu tiên của Đức vận hành bằng turbine hơi nước. Vào lúc được chế tạo, Von der Tann là chiếc tàu chiến kiểu dreadnought nhanh nhất, có khả năng đạt tốc độ trên abbr=on. Được chế tạo bởi hãng đóng tàu Blohm & Voss tại Hamburg, với tên được đặt theo Ludwig von der Tann, Von der Tann chính là “con ngựa thồ” của Hải đội Tuần tiễu thuộc Hạm đội Biển khơi Đức. Von der Tann được thiết nhằm đối phó lại lớp tàu chiến-tuần dương Invincible của Anh. Trong khi thiết kế của Đức mang một cỡ pháo hơi nhỏ hơn, chỉ abbr=on so với cỡ abbr=on của loại hải pháo BL 12 inch Mk X trên các con tàu Anh, Von der Tann lại nhanh hơn và có vỏ giáp mạnh hơn đáng kể. Von der Tann đã đặt ra một tiền lệ cho các tàu chiến-tuần dương Đức, mang một vỏ giáp mạnh hơn các đối thủ Anh, cho dù phải đánh đổi với cỡ pháo nhỏ hơn. SMS Von der Tann
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/7

Lớp thiết giáp hạm Helgoland là lớp thiết giáp hạm dreadnought thứ hai của Hải quân Đế quốc Đức. Được chế tạo từ năm 1908 đến năm 1912, lớp bao gồm bốn chiếc: Helgoland, Ostfriesland, Oldenburg và Thüringen. Thiết kế của chúng là một sự cải tiến đáng kể so với những chiếc thuộc lớp Nassau dẫn trước; chúng có dàn pháo chính với cỡ pháo lớn hơn,  thay vì abbr=on trang bị trên những chiếc trước đây, và một hệ thống động lực được cải tiến. Lớp Helgoland có thể dễ dàng phân biệt với lớp Nassau dẫn trước nhờ ba ống khói được sắp xếp gần nhau thay vì hai ống khói lớn như của lớp trước. Các con tàu vẫn giữ lại cách sắp xếp các tháp pháo chính theo hình lục giác khá bất thường của lớp Nassau. Những chiếc trong lớp đã phục vụ cùng nhau như là một đơn vị: Đội 1 thuộc Hải đội Chiến trận 1, cùng với những chiếc trong lớp Nassau trong thành phần Đội 2. Chúng đã tham gia hoạt động trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, bao gồm Trận Jutland tại Bắc Hải và Trận chiến vịnh Riga trong biển Baltic. Cả bốn chiếc đều đã sống sót qua chiến tranh và đều không nằm trong bộ phận của Hạm đội Biển khơi Đức bị chiếm giữ tại Scapa Flow sau chiến tranh. Helgoland (lớp thiết giáp hạm)
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/1

Thiết giáp hạm tiền-dreadnought là thuật ngữ được dùng chung để chỉ mọi kiểu thiết giáp hạm đi biển được chế tạo từ giữa thập niên 1890 cho đến năm 1905. Thiết giáp hạm tiền-dreadnought thay thế cho các tàu chiến bọc sắt của thập niên 1870 và 1880. Được chế tạo bằng thép và có lớp vỏ giáp bảo vệ làm bằng thép tôi, thiết giáp hạm tiền-dreadnought mang một dàn hỏa lực chính bao gồm pháo hạng nặng bố trí trên những tháp pháo xoay, được hỗ trợ bởi một hoặc nhiều dàn pháo hạng hai nhẹ hơn. Chúng được vận hành bằng động cơ hơi nước ba buồng bành trướng đốt than. Tương phản với tình trạng phát triển hỗn độn những tàu chiến bọc sắt trong những thập niên trước đó, thập niên 1890 chứng kiến hải quân các nước bắt đầu chế tạo thiết giáp hạm theo một thiết kế chung, khi hàng tá tàu chiến toàn thế giới đều bắt chước theo thiết kế lớp Majestic của Anh Quốc. Sự tương tự về kiểu dáng của thiết giáp hạm trong những năm 1890 được nhấn mạnh bởi số lượng gia tăng các tàu chiến được chế tạo. Các thế lực hải quân mới như Đức, Nhật Bản và Hoa Kỳ bắt đầu gầy dựng hạm đội tiền-dreadnought của riêng họ, trong khi hạm đội các nước Anh, Pháp và Nga được bành trướng để đối phó với các mối đe dọa mới. Trận đụng độ quyết định giữa các hạm đội tiền-dreadnought đối địch đã diễn ra giữa Nga và Nhật Bản trong trận Tsushima ngày 27 tháng 5 năm 1905. Thiết giáp hạm tiền-dreadnought
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bạn có thể làm gì

Chủ đề Đế chế đang được xây dựng nên rất cần sự giúp đỡ, đóng góp của các bạn về nội dung lẫn giao diện. Các bạn có thể:
*Sửa chữa và bổ sung cho các bài sơ khởi trong thể loại (trợ giúp):- Viết hay dịch bài mới bằng cách gõ tên bài mới vào trường rối ấn nút Viết trang mới (trợ giúp).
alt=
alt=
alt=
alt=
alt=
type=create
default=Tên bài viết
width=40
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/11

Dreadnought là kiểu thiết giáp hạm thống trị trong thế kỷ 20. Chiếc đầu tiên của loại này, thiết giáp hạm Dreadnought của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, đã có một tầm ảnh hưởng lớn đến mức khi được hạ thủy vào năm 1906, mọi thiết giáp hạm được chế tạo sau nó được gọi là những “dreadnought” còn những chiếc trước đó được đặt tên lại là những thiết giáp hạm tiền-dreadnought. Thiết kế của nó mang hai đặc tính rất cách mạng: sơ đồ vũ khí trang bị 'toàn súng lớn', và vận hành bằng hệ thống động lực turbine hơi nước. Sự ra đời của những dreadnought làm sống lại cuộc chạy đua vũ trang hải quân, chủ yếu là giữa Anh Quốc và Đức nhưng cũng ảnh hưởng trên khắp thế giới, khi lớp tàu chiến mới là một biểu trưng chủ yếu của sức mạnh quốc gia.
Khái niệm về một tàu chiến toàn súng lớn đã được phát triển nhiều năm trước khi chế tạo chiếc Dreadnought. Hải quân Đế quốc Nhật Bản đã bắt đầu dự án chế tạo một thiết giáp hạm toàn súng lớn vào năm 1904, nhưng hoàn tất nó như một chiếc tiền-dreadnought; Hải quân Hoa Kỳ cũng đã chế tạo những chiến hạm toàn súng lớn. Kỹ thuật tiến triển nhanh chóng trong suốt thời đại dreadnought; các thiết kế tiếp theo gia tăng nhanh chóng về kích cỡ cũng như áp dụng các cải tiến về vũ khí, vỏ giáp và động lực. Trong vòng mười năm, những chiếc thiết giáp hạm mới đã vượt trội hơn bản thân Dreadnought; những tàu chiến mạnh hơn hẳn này được gọi là những siêu dreadnought. Đa số dreadnought bị tháo dỡ sau khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc theo những điều khoản của Hiệp ước Hải quân Washington, nhưng nhiều chiếc siêu-dreadnought mới hơn đã tiếp tục phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Dreadnought
Cổng thông tin:Thiết giáp hạm/Bài viết chọn lọc/5

USS Missouri (BB-63) là một thiết giáp hạm thuộc lớp Iowa của Hải quân Hoa Kỳ và là chiếc tàu chiến thứ tư của Hải quân Mỹ mang cái tên này nhằm tôn vinh tiểu bang Missouri. Missouri là chiếc thiết giáp hạm cuối cùng mà Hoa Kỳ chế tạo, và là địa điểm ký kết văn kiện đầu hàng vô điều kiện của Đế quốc Nhật Bản, chấm dứt Thế chiến thứ hai. 
Missouri được đặt hàng vào năm 1940 và được đưa vào hoạt động vào tháng 6 năm 1944. Tại Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai, nó tham gia các trận đánh Iwo Jima và Okinawa cũng như nả đạn pháo xuống các hòn đảo chính quốc Nhật Bản. Sau thế chiến, Missouri tham gia chiến tranh Triều Tiên từ năm 1950 đến năm 1953. Nó được cho ngừng hoạt động vào năm 1955 và được đưa về hạm đội dự bị Hải quân Mỹ, nhưng sau đó được đưa trở lại hoạt động và được hiện đại hóa vào năm 1984 như một phần của kế hoạch 600 tàu chiến Hải quân, và đã tham gia chiến đấu năm 1991 trong chiến tranh vùng Vịnh.
Missouri nhận được tổng cộng mười một ngôi sao chiến đấu cho các hoạt động trong Thế chiến thứ hai, chiến tranh Triều Tiên và chiến tranh vùng Vịnh, và cuối cùng được cho ngừng hoạt động vào ngày 31 tháng 3 năm 1992, nhưng vẫn được giữ lại trong Đăng bạ Hải quân cho đến khi tên nó được gạch bỏ vào tháng 1 năm 1995. Đến năm 1998 nó được trao tặng cho hiệp hội “USS Missouri Memorial Association” và trở thành một tàu bảo tàng tại Trân Châu Cảng, Hawaii.
An toàn khu Định Hóa

An toàn khu Định Hóa (ATK Định Hóa) là một khu di tích rộng lớn nằm ở tỉnh Thái Nguyên. Khu di tích này đã được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam đã sống và làm việc từ 20/5/1947 - 1954 để lãnh đạo cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp.
Hiện nay, ATK còn nhiều di tích về nơi ở và làm việc của Chủ Tịch Hồ Chí Minh như nền nhà, hầm làm việc, cây râm bụt Bác trồng, phiến đá Bác thường nằm nghỉ trưa...

**Vị trí**
An toàn khu Trung ương Định Hoá nằm ở trung tâm căn cứ địa Việt Bắc, nơi có địa thế hiểm trở "tiến có thể đánh, lui có thể giữ", có đầy đủ yếu tố địa lợi, nhân hoà, đã trở thành địa bàn hoạt động an toàn của các cơ quan đầu não kháng chiến. Khu căn cứ này đặt tại huyện Định Hóa nằm ở cực bắc tỉnh Thái Nguyên.

**Sự kiện lịch sử**
ATK là nơi ghi lại nhiều sự kiện lịch sử:
*Ngày 6/12/1953, tại đồi Tỉn Keo, Bộ Chính trị BCH TW đã họp thông qua kế hoạch tác chiến - tấn công chiến lược Đông Xuân 1953- 1954 để làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ.
*Nhiều sắc lệnh quan trọng của Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được ký ban hành tại đây, trong đó có luật về nghĩa vụ quân sự, sắc lệnh tổng động viên... về giảm tô và cải cách ruộng đất...
*Thủ đô ATK cũng là nơi diễn ra các hoạt động ngoại giao của nước ta thời ấy.

**Quá trình hình thành di tích**
Năm 1990 tại đồi Tỉn Keo, tỉnh Thái Nguyên đã xây bia tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, phòng trưng bày di tích lịch sử, nhà khách... Tại trung tâm xã Phú Đình cũng đã xây dựng nhà truyền thống, giới thiệu trưng bày nhiều hiện vật quý.
*Bên cạnh các di tích chính như đồi Tỉn Keo, Khuôn Tát, Nà Nom... cụm di tích ATK còn có nhiều địa danh đi vào lịch sử như: đèo De, núi Hồng, nhà ông Cao Nhật - một trong những cơ sở cách mạng đầu tiên của Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ 1939 -1945; rừng Mấn - nơi đặt trạm liên lạc của Xứ uỷ Bắc Kỳ và là nơi mở lớp huấn luyện chính trị, quân sự. Đây cũng là nơi hoạt động của Trường Chinh, Tổng bí thư của Đảng khi đó và đồng chí Hoàng Quốc Việt. Cụm di tích có chùa Mai Sơn - nơi Xứ uỷ Bắc Kỳ đặt nhà in đặc biệt, in báo Cờ giải phóng và nhiều tài liệu quan trọng; đình Kha Sơn - nơi thành lập chính quyền cách mạng đầu tiên của xã...
*ATK hiện nay đã là một miền đất trù phú với những con đường nhựa chạy dài theo triền núi. Nhưng đến nơi này, hình ảnh một vùng chiến khu xưa vẫn còn hiện hữu rất rõ.

**Hình ảnh**

**Chú thích**
Thể loại:Du lịch Thái Nguyên
Thể loại:Di tích tại Thái Nguyên
Thể loại:Lịch sử Thái Nguyên
Geoff Emerick

Geoff Emerick (5 tháng 12 năm 1945 – 2 tháng 10 năm 2018) là một kỹ thuật viên âm thanh người Anh, được biết đến nhiều nhất là người phụ trách phòng thu cho The Beatles trong các album Rubber Soul, Revolver, Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, Album trắng và Abbey Road. Ông được coi là một trong những kỹ thuật viên xuất sắc nhất của lịch sử ngành thu âm.
Khởi đầu sự nghiệp ở EMI ở tuổi 15 dưới sự giám sát của Richard Langham, Emerick rất nhanh chóng trở thành trợ lý của Norman Smith, kỹ thuật viên chính cho các buổi thu âm của The Beatles. Ngoài The Beatles, ông còn tham gia hỗ trợ cho việc thu âm của vài nghệ sĩ đương thời khác, như July Garland và The Hollies.
Sau khi Norman Smith lên làm quản lý thu âm của EMI, Emerick trở thành người phụ trách phòng thu cho ban nhạc với sự hỗ trợ của George Martin. Revolver (1966) là album đầu tiên Emerick thực hiện khi ông mới 19 tuổi, và "Tomorrow Never Knows" là ca khúc đầu tiên ông trực tiếp chỉnh sửa. Ông tiếp tục thành công với Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967), tuy nhiên ông quyết định bỏ dở quá trình thực hiện Album trắng (1968). Ông quay trở lại với ban nhạc trong Abbey Road (1969). Với lời mời của ban nhạc, Emerick rời EMI để tới Apple cuối năm 1969.
Sau khi The Beatles tan rã vào năm 1970, Emerick thực hiện các album cho Paul McCartney (bao gồm Band on the Run, London Town và Flaming Pie), Badfinger, Art Garfunkel, America, Gino Vannelli, Supertramp, Cheap Trick, Nazareth, Chris Bell, Split Enz, Big Country, Gentle Giant, Hợp ca Mahavishnu, Ultravox, Matthew Fisher (album Journey's End), Kate Bush, Jeff Beck, Nellie McKay (album Get Away from Me), Robin Trower (album Bridge of Sighs).
Năm 2006, Emerick cho ra mắt hồi ký Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles, viết cùng nhà báo Howard Massey.
Ngày 3 tháng 4 năm 2007, ông tham gia vào buổi thu âm lại album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band cùng Oasis, The Killers, Travis và Razorlight nhân kỷ niệm 40 năm phát hành album của đài BBC.
Emerick qua đời vào ngày 2 tháng 10 năm 2018 tại Tucson, Arizona, Mỹ sau một cơn đau tim.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Video phỏng vấn qua Blender.com trên Youtube
**  Phần 1
**  Phần 2
**  Phần 3-  Video Interview 121st AES tại Gearwire.com-  Here, There & Everywhere-  Programme about BBC re-recording of Sgt Pepper-  Recording the Beatles: Geoff Emerick Speaks date = ngày 23 tháng 1 năm 2009 tại Propeller.com
Thể loại:Sinh năm 1945
Thể loại:Người Luân Đôn
Thể loại:Người đoạt giải Grammy
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Mất năm 2018
Thể loại:Chôn cất tại Westwood Village Memorial Park Cemetery
Thể loại:EMI
Thể loại:Nhà sản xuất thu âm Anh
Thể loại:The Beatles
Mark Lewisohn

Mark Lewisohn tháng 10 năm 2012
Mark Lewisohn (sinh ngày 16 tháng 6 năm 1958) là một tác gia và sử học người Anh. Ông được biết đến nhiều nhất là người viết sử cho ban nhạc huyền thoại The Beatles.
Trong sự nghiệp của mình, Lewisohn là thành viên của EMI, MPL Communications và sau đó là Apple. Ông viết vô vàn các tài liệu về The Beatles, kèm với đó là các bài nghiên cứu sâu rộng theo các chủ đề, với công cuộc tìm tòi chuyên sâu, thậm chí tới cụ thể ngày mà John Lennon lần đầu gặp Paul McCartney.
Những cuốn sách quan trọng nhất của ông bao gồm The Beatles Live! (1986) rồi sau đó The Complete Beatles Recording Sessions: The Official Story of the Abbey Road Years (1987), The Beatles: 25 Years In The Life (1988), The Beatles Day by Day (1990), The Complete Beatles Chronicle (1992), The Beatles London (1994, viết cùng Piet Schreuders và Adam Smith). Các ấn phẩm của ông ngoài sách còn có các video, bài phỏng vấn, ảnh, phim, băng ghi âm các buổi phát thanh, các chuyến lưu diễn cũng như hoạt động phòng thu của ban nhạc.
Lewisohn còn tham gia cộng tác và tư vấn cho các cuốn sách khác về The Beatles, bao gồm Recording The Beatles của Brian Kehew và Kevin Ryan, Beatles Gear của Andy Babiuk, Komm, Gib Mir Deine Hand của Thorsten Knublauch và Axel Korinth (tiếng Đức). Ông cũng đóng góp vào In My Life: Lennon Remembered - serie phát thanh về John Lennon của đài BBC, biên tập cuốn Wingspan của Paul McCartney, đồng thời quản lý và biên tập fanclub Club Sandwich của chính McCartney.
Ông được mời tham gia vào các dự án quan trọng về lịch sử The Beatles, trong đó có Flaming Pie, Band on the Run: 25th Anniversary Edition và Wingspan: Hits and History. Lewisohn cũng là người viết lời tựa cho các album Produced by George Martin - 50 Years in Recording, 1 và The Capitol Albums, Volume 1 của The Beatles. Ông cũng là một trong những người hoàn thiện dự án The Beatles Anthology.
Năm 2005, Lewisohn bắt đầu viết bộ sử lớn về The Beatles gồm 3 tập, dự tính hoàn thành vào năm 2018. Phần 1 đã được phát hành vào tháng 9 năm 2011.
Ngoài The Beatles, Lewisohn cũng tham gia viết nhiều sách khác, có thể kể tới Funny, Peculiar (2002) viết về Benny Hill. Ông cộng tác với BBC Guide to Comedy trong chương trình hài Radio Times Guide to TV Comedy (1998-2003), biên tập cuốn Hendrix: Setting The Record Straight của John McDermott và Eddie Kramer, cũng như viết bài cho tạp chí Radio Times và Match of the Day.
Lewisohn hiện đang sống cùng vợ và hai con tại Hertfordshire, Anh.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 name=Mark Lewisohn
Thể loại:The Beatles
Thể loại:Sinh năm 1958
Thể loại:Nhân vật còn sống
Stuart Sutcliffe

Stuart Fergusson Victor Sutcliffe (sinh ngày 23 tháng 6 năm 1940 - mất ngày 10 tháng 4 năm 1962) là một nghệ sĩ người Scotland, được biết tới nhiều nhất là cựu thành viên của ban nhạc The Beatles. Sutcliffe vốn có ý rời ban nhạc để theo đuổi sự nghiệp riêng, sau khi được nhận tại Học viện Nghệ thuật Liverpool. Chính Sutcliffe đã gợi ý cho John Lennon cái tên "The Beatles", sau khi cảm thấy thích thú với cái tên The Crickets. Là thành viên của ban nhạc khi họ có tới 5 thành viên, Stuart được nhiều người gọi là "Beatle thứ năm".
Sutcliffe gặp nhiếp ảnh gia Astrid Kirchherr – người sau này anh đính hôn – trong chuyến lưu diễn của The Beatles tại thành phố Hamburg, Đức. Tại đây, Stuart cũng theo học tại Học viện Nghệ thuật Hamburg dưới sự hướng dẫn của Eduardo Paolozzi. Anh học khoa hội họa, chủ yếu tập trung theo trường phái trừu tượng ấn tượng.

**Qua đời**
Năm 1962, Sutcliffe bị ngất khi đang trên lớp với một cơn đau đầu dữ dội. Các bác sĩ theo dõi anh, song không thể đưa ra kết luận chính xác. Ngày 10 tháng 4, Sutcliffe phải cấp cứu và qua đời trên đường tới bệnh viện với chẩn đoán bị xuất huyết não.

**Tham khảo**

**Thư mục**
 chú thích sách | author= The Beatles | authorlink=The Beatles| title=The Beatles Anthology (DVD) | publisher=Apple records | year=2003 | id=ASIN: B00008GKEG- location=San Diego- chú thích sách|last=Martin|first=Marvin|title=The Beatles|year=1996|publisher=Grolier Publishing|location=New York- location=Danbury- location=Berkeley Heights- location=New York

**Liên kết ngoài**
 Official Website- The Comprehensive Stuart Sutcliffe Website- Stuart Sutcliffe and The Beatles exhibition at the  Museum of Liverpool Life- Stuart – The Life and Art of Stuart Sutcliffe- Stuart quote about the Romeos: Lennon, McCartney and Harrison date = ngày 13 tháng 7 năm 2011- A summary of Sutcliffe's last year of life in Germany from the book "Komm, Gib Mir Deine Hand" date = ngày 31 tháng 10 năm 2008- Buried in Huyton Parish Church Cemetery- Stuart Sutcliffe on Find A Grave
Thể loại:The Beatles
Thể loại:Sinh năm 1940
Thể loại:Thành viên The Beatles
Thể loại:Nhạc sĩ Scotland
Thể loại:Nhà thơ Scotland
Thể loại:Họa sĩ Scotland
Thể loại:Ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Thể loại:Nghệ sĩ Anh
Thể loại:Mất năm 1962
Thể loại:Họa sĩ Anh thế kỷ 20
Thể loại:Người Anh gốc Scotland
Phỉ thúy (cây)

Phỉ thúy
Tập tin:Crassula bonsai.jpg|220px|nhỏ|phải|Phỉ thúy làm bonsai.
Hoa
Phỉ thúy hay còn gọi là Ngọc bích (danh pháp khoa học: Crassula ovata) là một loài cây thuộc Họ Lá bỏng với hoa nhỏ màu trắng hoặc hồng. Nó là loài cây bản địa Nam Phi và là loài cây trồng ở nhà phổ biến. Đây là loài cây thường xanh với nhánh dày và mượt. Lá màu xanh ngọc bích, một số biến thể có rìa lá đỏ khi đưa ra ánh sáng mặt trời nhiều.. Loài này được trồng làm bonsai trong nhà. Dưới một số điều kiện, loài này có thể ra hoa như ngôi sao màu hồng hoặc trắng đầu mùa xuân.
Là loài cây mọng nước, chúng cần một nước bình thường khi đất khô trong mùa hè, và rất ít nước tưới trong mùa đông. Tưới nước quá nhiều sẽ làm cho chúng mất lá của họ (nó rất dễ dàng để xác định tình trạng quá nhiều nước qua đặc trưng lá rụng nhăn) và cuối cùng các thân cây mục nát đi. Mặc dù loài cây này có thể tồn tại nếu bị tình trạng tưới nhiều nước, tốt nhất nên tưới nước theo chu kỳ 10 - 20 ngày trong mùa hè, và thậm chí ít hơn (lên đến một tháng khô) vào mùa đông. Để đất khô giữa thời gian tưới nước là cần thiết cho cây phí thủy khỏe.

**Hình ảnh**
File:Jade1 ies.jpg|Hoa
File:Jade2 ies.jpg|Hoa
File:Jade3 ies.jpg|Hoa
File:Jade-Emyr jones-Port Merrion.jpg|Cây 27 năm tuổi trồng ở Bala, Gwynedd
File:Crassula ovata monstruosa.jpg|Var. monstruosa
File:Crassula portulacea var cristata.jpg|Var. cristata
File:Crassula ovata cv Tricolor.jpg|Cv. Tricolor

**Biến thể**
Var. monstruosa
*Crassula ovata var. cristata
*Crassula ovata var. mostruosa (cv. "Gollum")
*Crassula ovata cv. Tricolor

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Crassula ovata at succulent-plant.com
O
Thể loại:Cây trồng trong nhà
Thể loại:Thực vật Nam Phi
Thể loại:Thực vật vườn
Thể loại:Cây mọng nước
Thể loại:Thực vật Mozambique
Thể loại:Thực vật KwaZulu-Natal
Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1917
Agama mwanzae

Agama mwanzae là loài bò sát trong họ Agamidae, được tìm thấy ở Tanzania, Rwanda, và Kenya.
Có thể quan sát thấy cá thể của loài này tại những thời điểm nóng trong ngày khi chúng nằm phơi mình trên đá hoặc đồi. Đầu, cổ và vai con đực có màu đỏ sáng hay tím, trong khi cơ thể là màu xanh. Con cái chủ yếu là màu nâu và rất khó để phân biệt với các con cái khác trong chi agama. Con thằn lằn này thường bị nhầm lẫn với thằn lằn đá agama đầu đỏ (Agama agama).
Agama mwanzae trở thành thú cưng mang tính thời thượng do màu sắc đặc biệt của nó. Chúng trông giống như vị siêu anh hùng trong truyện tranh Người nhện.

**Chú thích**

**Tham khảo**
M
Thể loại:Động vật bò sát châu Phi
Thể loại:Agama
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1923
Thể loại:Động vật bò sát Tanzania
Thể loại:Thằn lằn
Quốc lộ

Thuật từ Quốc lộ có thể dẫn đến:- Quốc lộ (Úc)- Hệ thống Xa lộ Liên-Canada- Quốc lộ Trung Quốc- Quốc lộ Ấn Độ- Quốc lộ Nhật Bản- Quốc lộ Pakistan- Hệ thống Quốc lộ (Thụy Sĩ)- Quốc lộ tại Nam Phi- Quốc lộ Hàn Quốc- Hệ thống Quốc lộ Hoa Kỳ và Hệ thống Quốc lộ số Hoa Kỳ- Quốc lộ Việt Nam
Papilio cyproeofila

Papilio cyproeofila là một loài bướm phượng trong chi Papilio thuộc họ Bướm phượng. Loài này được tìm thấy ở Guinea, Sierra Leone, Liberia, Ivory Coast, Ghana, Togo và Nigeria.. Ấu trùng ăn loài piper.

**Phân loài**
Papilio cyproeofila cyproeofila (Guinea, Sierra Leone, Liberia, Ivory Coast, Ghana, Togo, western Nigeria)
*Papilio cyproeofila praecyola Suffert, 1904 (eastern Nigeria, Cameroon, Central African Republic)

**Chú thích**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 swallowtails.net Hình ảnh
C
Thể loại:Bướm ngày châu Phi
Kinh tế Liên minh châu Âu

Nền Kinh tế Liên minh châu Âu theo quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tạo ra  17.1 tỉ USD năm 2021, khiến nó trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 hoặc 3 trên thế giới. Nền kinh tế Liên minh châu Âu (EU) bao gồm một thị trường nội khối và EU có vai trò như một thực thể thống nhất ở Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

**Tiền tệ**
Đồng tiền chính thức của EU là euro, được chấp nhận trong tất cả các tài liệu và chính sách của EU. Hiệp ước Ổn định và Phát triển đã tạo ra các tiêu chuẩn tài chính để bảo đảm cho sự ổn định và hội tụ kinh tế. Euro cũng là đồng tiền được sử dụng phổ biến nhất ở châu Âu. Nó được sử dụng tại 17 quốc gia thành viên gọi chung là Eurozone. Trừ Anh và Đan Mạch, những nước có opt-out đặc biệt, tất cả các thành viên khác đã cam kết chuyển sang sử dụng đồng euro ngay sau khi đáp ứng được các yêu cầu cần thiết. Ngoài ra, Thụy Điển có quyền quyết định xem liệu có hay không và khi nào thì tham gia vào Cơ chế tỷ giá Giao dịch châu Âu, đó là bước sơ bộ để tham gia vào Eurozone. Các nước còn lại cam kết tham gia euro thông qua hiệp ước gia nhập của họ.

**Kinh tế**
t: giá trị tạm thờie: giá trị ước lượng 
Nguồn: GDP Millions of PPS:EUROSTAT, GDP(PPP) per inhabitant: EUROSTAT, GDP per capita in PPS:EUROSTAT(, GDP per inhabitant expressed in PPS (2009): EUROSTAT

**Tham khảo**
1Cells shaded in green indicate forecast figure
*2 One region may be classified by Eurostat as a NUTS-1, NUTS-2 as well as a NUTS-3 region. Several NUTS-1 regions are also classified as NUTS-2 regions such as Brussels-Capital or Ile-de-France. Many countries are only classified as a single NUTS-1 and a single NUTS-2 region such as Latvia, Lithuania, Luxemburg and (although over 3 million inhabitants) Denmark.
*ngày truy cập=ngày 18 tháng 7 năm 2005 
*ngày truy cập=ngày 18 tháng 7 năm 2005 
*url-status=dead
The following links are used for the GDP growth and GDP totals (IMF):- Link to 10 new memberstates Growth Rates- Link to Growth Rates for the Eurozone- Link to non-Eurozone EU15 countries Growth Rates

**Liên kết ngoài**
 European Commission – Economic and Financial Affairs- Eurostat - Statistics Explained - All articles on economy and finance

Liên minh châu Âu
Papilio demodocus

Papilio demodocus là một loài bướm phượng trong chi Papilio thuộc họ Bướm phượng. Loài này phổ biến ở châu Phi cận Sahara. Nó là loài gây hại, ăn các loài cây chanh cam. Chúng đẻ từng trứng trên lá cây chanh cam. Các ấu trùng tuổi đầu có màu đen, vàng, và trắng với gai. Màu sắc của nó cung cấp khả năng ngụy trang hiệu quả vì chúng tương tự như phân chim. Chúng phát triển đến chiều dài 10 hoặc 15 mm trước khi thay đổi thành ấu trùng tuổi cuối. Ấu trùng tuổi cuối có màu xanh với những mảng màu trắng hoặc màu hồng, có đốm mắt giả. Chúng dài tối đa khoảng 45 mm.
Sâu bướm tuổi cuối thiếu khả năng ngụy trang như giai đoạn chưa trưởng thành, thay vào đó, khi bị đe dọa bởi một chim hoặc động vật ăn thịt khác, chúng tạo ra màu da cam, chìa 1 cơ quan được gọi là một osmeterium nằm ở phần ngực. Cơ quan phát ra một mùi mạnh mẽ hoạt động khiến con vật săn mồi sợ.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1798
D
Bản mẫu:Infobox spacecraft/doc

=== Cách sử dụng**

**Example from Ranger 1**

**Xem thêm**
 Infobox spaceflight
Spacecraft
bg:Шаблон:Космически апарат
en:Template:Infobox spacecraft
el:Πρότυπο:Διαστημική αποστολή
fa:الگو:جعبه فضاپیما
fr:Modèle:Infobox Engin spatial
ko:틀:우주선 정보
he:תבנית:רכב חלל
id:Templat:Infobox Spacecraft
it:Template:Veicolo spaziale
hu:Sablon:Űrszonda infobox
ja:Template:宇宙機
ms:Templat:Infobox Spacecraft
no:Mal:Infoboks romsonde
pt:Predefinição:Info/Nave espacial
ro:Format:Infobox Spacecraft
ru:Шаблон:Космический аппарат
sk:Šablóna:Infobox umelé kozmické teleso
ta:வார்ப்புரு:தகவற்சட்டம் விண்கலம்
th:แม่แบบ:กล่องข้อมูล ยานอวกาศ
tr:Şablon:Uzay aracı bilgi kutusu
zh:Template:Infobox Spacecraft
Trần Thị Quỳnh

Trần Thị Quỳnh (sinh năm 1986 tại Hải Phòng) là Hoa khôi Thể thao Việt Nam 2007. Vốn là một nữ vận động viên bóng chuyền (từng đạt Huy chương Đồng Bóng chuyền nữ trẻ Đông Nam Á) nên cô có lợi thế về chiều cao so với nhiều thí sinh tham gia cuộc thi Hoa khôi Thể thao Việt Nam 2007 với các chỉ số về hình thể là chiều cao 1m75, nặng 56 kg, số đo 3 vòng 84-62-91.
Trước khi tham dự cuộc thi Hoa hậu Thể thao Việt Nam 2007, Trần Thị Quỳnh đã từng tham gia cuộc thi Siêu mẫu Việt Nam 2005, lọt vào chung kết Hoa hậu Việt Nam 2006 và đạt giải Á hậu 1 tại cuộc thi Hoa hậu Hải Phòng 2006. Năm 21 tuổi, khi đang là sinh viên năm thứ ba của Trường Đại học Sư phạm Hải Phòng (trường đã đổi tên thành Trường Đại học Hải Phòng) khoa Thể dục thể thao, cô đã đăng ký tham gia cuộc thi Hoa hậu Thể thao Việt Nam 2007 và giành ngôi vị cao nhất của cuộc thi. Ngoài ra, Quỳnh cũng được trao giải Ứng xử hay nhất trong cuộc thi này.
Năm 2008, cô tốt nghiệp Khoa thể dục thể thao (Đại học Sư phạm Hải Phòng). Hai năm sau khi đăng quang trong cuộc thi Hoa khôi Thể thao Việt Nam 2007, Trần Thị Quỳnh đã được EVE (Tập đoàn Giải trí Elite Vietnam) tuyển chọn làm đại diện cho Việt Nam tham dự cuộc thi Hoa hậu Quốc tế 2009 tổ chức tại Trung Quốc.
Vào tháng 2 năm 2011, sau một thời gian công tác tại Đài tiếng nói Việt Nam (VOV), Trần Thị Quỳnh đã quyết định kết hôn và chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh theo gia đình nhà chồng.
Năm 2013, cô đại diện Việt Nam tham gia cuộc thi Hoa hậu Quý bà Thế giới được tổ chức tại Trung Quốc và xuất sắc lọt vào Top 6 chung cuộc.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Hoa hậu Trần Thị Quỳnh chia sẻ hình ảnh mới nhất-  Tân hoa hậu Trần Thị Quỳnh: Không thích nổi tiếng! date=2010-08-17 -  Trần Thị Quỳnh giành vương miện Hoa hậu Thể thao date=2011-09-20 
Thể loại:Người Hải Phòng
Thể loại:Vận động viên Hải Phòng
Thể loại:Người chiến thắng cuộc thi sắc đẹp Việt Nam
Thể loại:Hoa khôi Thể thao Việt Nam
Thể loại:Phóng viên Đài tiếng nói Việt Nam
Thể loại:Thí sinh Hoa hậu Việt Nam
Spinibarbus

Spinibarbus là chi thuộc họ Cá chép, phân bố ở Đông Á và Đông Nam Á. Hiện có 7 loài trong chi này đã được mô tả.

**Các loài**
 Spinibarbus babeensis V. H. Nguyen, 2001- Spinibarbus brevicephalus Nguyễn Hữu Dực & Nguyễn Văn Hảo, 1997	 - Spinibarbus caldwelli (Nichols, 1925) Cá chày đất- Spinibarbus denticulatus (Ōshima, 1926) Cá bỗng- Spinibarbus hollandi Ōshima, 1919 - Spinibarbus maensis H. D. Nguyễn, Q. N. Dương & Đ. H. Trần, 2007- Spinibarbus nammauensis V. H. Nguyen & Nguyen, 2001- Spinibarbus ovalius V. H. Nguyen & S. V. Ngô, 2001- Spinibarbus sinensis (Bleeker, 1871)- Spinibarbus vittatus Nguyễn Hữu Dực & Nguyễn Văn Hảo, 1997

**Tham khảo**
  year = 2011
Thể loại:Cá châu Á

Thể loại:Spinibarbini
Cá dốc

Spinibarbus maensis là một loài cá thuộc họ Cá chép.
Đây là một loài cá đặc hữu của Việt Nam, được phát hiện vào năm 2007 trên sông Mã và sông Ngàn Phố. Tên khoa học của loài này được đặt theo tên của sông Mã. Tên tiếng Việt là cá dốc.

**Chú thích**

**Tham khảo**
  year = 2011
M
Thể loại:Động vật đặc hữu Việt Nam
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2007
Thể loại:Họ Cá chép châu Á
Thể loại:Cá được mô tả năm 2007
Lý Như Bá

Lý Như Bá (p=Lǐ Rúbǎi, tiếng Triều Tiên: 리여백, 1553－1620), có tổ tiên là người Triều Tiên, vệ nhân Thiết Linh, Liêu Đông, là con trai của tướng Lý Thành Lương, Tổng binh Liêu Đông của nhà Minh. Trong trận Tát Nhĩ Hử, ông thua trận, đào thoát rồi tự sát sau đó.
Năm 1619, Minh Thần Tông lệnh cho Dương Cảo (楊鎬) suất hơn 10 nghìn quân, chia làm tứ lộ tấn công Hậu Kim, chỉ huy tứ lộ bao gồm: Tổng binh Liêu Đông Lý Như Bá, Tổng binh Sơn Hải quan Đỗ Tùng (杜松), Tổng binh Khai Nguyên Mã Lâm (馬林) và Tổng binh Liêu Dương Lưu Đĩnh (劉鋌), trong đó chủ lực là quân của Đỗ Tùng. Lưu Đĩnh kiêu dũng thiện chiến, song lại bất hòa với Dương Cảo, bị điều sang đông lộ, một bộ phận tinh nhuệ thâm nhập 300 dặm vào lãnh thổ địch.
Tứ lộ quân tấn công theo kế hoạch "phân tiến hợp kích", nhưng do Đỗ Tùng khinh địch, tại Tát nhĩ Hử (nay là Hà Nam, Đông Hồn, Phủ Thuận, Liêu Ninh) đã bị phục kích, toàn quân thua chết hết, tiếp đến Mã Lâm bại trận đào thoát về Khai Nguyên, Lưu Đĩnh cũng chết trong trận chiến, kinh lược Dương Hạo hay tin các lộ bại trận, cấp lệnh Lý Như Bá triệt binh, hoảng sợ bỏ chạy, kết thúc trận Tát Nhĩ Hử. Tướng nhà Minh chết trên ba trăm người, quân sĩ chết mất hơn 45.000 người.
Lý Như Bá chạy về Thanh Hà, bị ngôn quan luận tội, Cấp sự trung Lý Kỳ Trân thậm chí còn tranh giành. "Như Bá sợ hãi, tự sát (bị chỉ trích tư thông với Nỗ Nhĩ Cáp Xích)"

**Tham khảo**
Thể loại:Nhân vật quân sự nhà Minh
Thể loại:Nhân vật tự sát nhà Minh
Thể loại:Người Triều Tiên tại Trung Quốc
Thể loại:Mất năm 1619
Spinibarbus babeensis

Spinibarbus babeensis là loài cá thuộc họ Cá chép.
Đây là loài cá đặc hữu của Việt Nam. Tên của loài này được đặt theo địa danh Ba Bể, Tỉnh Bắc Kạn.

**Chú thích**

**Tham khảo**
  year = 2011- Eschmeyer, William N., ed. 1998. Catalog of Fishes. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. California Academy of Sciences. San Francisco, California, Estados Unidos. 2905. ISBN 0-940228-47-5.- Fenner, Robert M.: The Conscientious Marine Aquarist. Neptune City, Nueva Jersey,Estados Unidos: T.F.H. Publications, 2001.- Helfman, G., B. Collette y D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts,Estados Unidos, 1997.- Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. edición, Upper Saddle River, Nueva Jersey, Estados Unidos: Prentice-Hall. Año 2000.- Nelson, J.: Fishes of the World, 3a. edición. Nueva York, Estados Unidos: John Wiley and Sons. Año 1994.- Wheeler, A.: The World Encyclopedia of Fishes, 2a. edición, Londres: Macdonald. Año 1985.
B
Thể loại:Cá châu Á
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Động vật đặc hữu Việt Nam
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2001
Thể loại:Cá được mô tả năm 2001
Cá bỗng

Cá bỗng hay cá dốc (Danh pháp hai phần: Spinibarbus denticulatus) là loài cá thuộc họ Cá chép. Cá bỗng đực có thể dài đến 41,5 cm. Trong văn hóa bình dân, loài cá này được người dân ở Thanh Hóa gọi là Cá thần với những đàn cá sống ở Suối Cá thần, người Mường gọi là "cá Phốôc" (cá phốc), do tâm linh mê tín nên người dân Thanh Hóa không ăn loại cá này nhưng ở những nơi khác thì nó là đặc sản. 

**Phân bố**
Loài này có phân bố trong khu vực Đông Nam Á, và được biết đến từ các con sông trên đảo Hải Nam (Trung Quốc), đông nam Trung Quốc, Lào và Việt Nam. Tại Việt Nam, nó phân bố từ sông Thạch Hãn (sông Quảng Trị) tỉnh Quảng Trị tới lưu vực sông Lam tại các tỉnh Hà Tĩnh và Nghệ An. Tại Lào nó được biết đến từ sông Nậm Ma (sông Mã).
Theo tác giả Trong Yue et al. (2000) người ta mô tả 3 phân loài của S. denticulatus tại Trung Quốc, bao gồm:- S. d. denticulatus được biết đến từ sông Nguyên Giang (sông Hồng), Châu Giang và các con sông trên đảo Hải Nam; - S. d. yunnanensis được biết đến từ hồ Dương Tông Hải và Phủ Tiên (tỉnh Vân Nam); - S. d. polylepis được biết đến từ sông Nam Bàn (thượng nguồn sông Châu Giang).

**Ở Việt Nam**
Từ khi phát hiện ra Suối cá thần người dân trong bản đã lập ban thờ bên cạnh khu vực hang động nằm cách suối cá 10m để thờ Thần Cá. Những câu chuyện ly kỳ xung quanh suối cá thần là đề tài thu hút khách thập phương. Người dân tin rằng sự sung túc của bầy cá là biểu tượng của sự bình yên, no ấm, và suối cá rất linh thiêng, ai dám bắt và ăn thịt các loại cá trên dòng suối này là xúc phạm đến thần linh gây tai họa cho mình và cả cộng đồng Ở Thanh Hóa, do yếu tố tâm linh nên người ta không được ăn loại cá này khiến cho đàn cá được bảo vệ và ngày càng nhiều lên, còn ở Hà Giang, Yên Bái, Hòa Bình, Tuyên Quang thì cá Bỗng được nuôi nhiều và khá đại trà, những con nhỏ họ dùng để ăn, những con to được bán với giá rất đắt do thịt chúng ngon. Cá bỗng còn là đặc sản ở các vùng núi phía Bắc, được bán với giá đắt

**Chú thích**

**Tham khảo**
  year = 2011
D
Thể loại:Cá châu Á
Thể loại:Cá Việt Nam
Thanh Thái Tổ Nguyên phi

Thanh Thái Tổ Nguyên phi (chữ Hán: 清太祖元妃; 1560 - 1592), Đông Giai thị, tương truyền có tên gọi Cáp Cáp Nạp Trác Thanh (哈哈纳扎青), là Phúc tấn nguyên phối của Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích.

**Tiểu sử**
Đông Giai thị sinh năm Gia Tĩnh thứ 39 (1560), người Mãn Châu Chính Hoàng kỳ, là con gái của Tháp Mộc Ba Yến (塔木巴晏). Năm Vạn Lịch thứ 5 (1577), bà kết hôn với Nỗ Nhĩ Cáp Xích, lúc này bà 18 tuổi. Nỗ Nhĩ Cáp Xích ở rể tại Đông Giai thị, ông không có của cải nên bị phủ nhận, đương thời triều đình nhà Minh cũng ghi "Đông Nỗ Nhĩ Cáp Xích". Tuy nhiên, các hậu duệ sau này của hoàng tộc nhà Thanh do chịu ảnh hưởng của tục lệ người Hán nên cho rằng việc vị Hoàng đế khai quốc từng đi ở rể là đáng xấu hổ, coi là điều tối kỵ.
Bà sinh 3 người con đầu lòng cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích, gồm có trưởng nữ Đông Quả Cách cách, trưởng nam Chử Anh và thứ nam Đại Thiện. Năm Vạn Lịch thứ 20 (1592), Đông Giai thị qua đời, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đổi họ như cũ Ái Tân Giác La.
Lúc mới khởi nghiệp, người con cả Chử Anh được Nỗ Nhĩ Cáp Xích lập ngôi vị Thái tử, xác nhận là người kế vị. Tuy nhiên, do tính tình kiêu ngạo, khinh thường người khác cho nên Chử Anh không được lòng nhiều vị đại thần. Năm Vạn Lịch thứ 43 (1615), Chử Anh bị năm vị đại thần khai quốc là Phí Anh Đông, Ngạch Diệc Đô, Hà Hòa Lễ, An Phí Dương Cổ và Hô Nhĩ Hán cùng với một số người em vốn có bất hòa tập trung công kích. Do đó, Chử Anh dần không còn được sự tín nhiệm của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, bị cha tước bỏ binh quyền, nảy sinh ra bất mãn, nhiều lần tỏ ý oán trách cha cùng với những kẻ đã dèm pha mình. Cuối cùng, Chử Anh bị tố cáo, tống giam và chết trong ngục. Khi Hoàng Thái Cực lên ngôi Đại hãn, đã truy phong Chử Anh là "Quảng Lược Bối lặc".
Năm Thiên Mệnh thứ 11 (1626), Hoàng Thái Cực lên ngôi Hoàng đế, chỉ truy tôn mẹ đẻ Diệp Hách Na Lạp Mạnh Cổ Triết Triết làm Hoàng hậu. Tuy Đông Giai thị là vợ cả của Thanh Thái Tổ và là đích mẫu của Hoàng Thái Cực, sinh thời chưa từng bị phế nhưng vẫn không được đề cập truy phong. Niềm an ủi của bà là con trai út Đại Thiện, trở thành Lễ Thân vương, một trong Thiết mạo tử vương nhà Thanh.

**Xem thêm**
 Hậu cung nhà Thanh- Phúc tấn- Nỗ Nhĩ Cáp Xích- Chử Anh- Đại Thiện
*Đông Quả Cách Cách

**Tham khảo**
 Thanh thực lục- Thanh sử cảo

**Liên kết ngoài**
 《虎毒不食子 努尔哈赤为何亲灭长子褚英》 date=2007-12-27 ，星岛环球网。
Thể loại:Người Mãn Châu
Thể loại:Chính thất của Hoàng đế nhà Thanh
Spinibarbus nammauensis

Spinibarbus nammauensis là loài cá thuộc họ Cá chép.
Đây là loài cá đặc hữu của Việt Nam. Tên của loài này được đặt theo địa danh Nam Mẫu, huyện Ba bể, Tỉnh Bắc Kạn.

**Chú thích**

**Tham khảo**
  year = 2011
N
Thể loại:Động vật đặc hữu Việt Nam
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2001
Spinibarbus ovalius

Spinibarbus ovalius là loài cá thuộc họ Cá chép.
Đây là loài cá đặc hữu của Việt Nam.

**Chú thích**

**Tham khảo**
  year = 2011
O
Thể loại:Cá châu Á
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Động vật đặc hữu Việt Nam
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2001
Thể loại:Họ Cá chép châu Á
Thể loại:Cá được mô tả năm 2001
Spinibarbus sinensis

Spinibarbus sinensis là một loài cá thuộc họ Cyprinidae trong bộ Cypriniformes.
Loài cá này sinh sống ở khu vực nước ngọt. Đây là loài bản địa Trung Quốc. Chiều dài tối đa 47 cm, cân nặng tối đa 25 kg..


**Chú thích**

**Tham khảo**
 Eschmeyer, William N., ed. 1998. Catalog of Fishes. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. California Academy of Sciences. San Francisco, California, Estados Unidos. 2905. ISBN 0-940228-47-5.- Fenner, Robert M.: The Conscientious Marine Aquarist. Neptune City, Nueva Jersey,Estados Unidos: T.F.H. Publications, 2001.- Helfman, G., B. Collette y D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts,Estados Unidos, 1997.- Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. edición, Upper Saddle River, Nueva Jersey, Estados Unidos: Prentice-Hall. 2000.- Nelson, J.: Fishes of the World, 3a. edición. Nueva York, Estados Unidos: John Wiley and Sons. 1994.- Wheeler, A.: The World Encyclopedia of Fishes, 2a. edición, Londres: Macdonald. 1985.

**Liên kết ngoài**
  Catalogue of Lifebot=InternetArchiveBot  
S
Thể loại:Họ Cá chép châu Á
Thể loại:Động vật đặc hữu Trung Quốc
Thể loại:Cá nước ngọt Trung Quốc
Cá chày đất

Cá chày đất (danh pháp hai phần: Spinibarbus caldwelli) là một loài cá trong họ Cá chép thuộc bộ Cypriniformes.
Chiều dài thân có thể đạt 50 cm
Loài cá này sinh sống ở vùng nước ngọt. Khu vực phân bố gồm Lào, Việt Nam, Trung Quốc.
Là loài cá ăn tạp nhưng thức ăn chủ yếu thường là sâu bọ, cá nhỏ hơn. Cho nên chúng thuộc về nhóm cá săn mồi.
Tại Việt Nam cá chày đất chủ yếu phân bố ở các tỉnh miền núi phía bắc, chúng sinh sống và sinh sản những dòng sông, suối, có môi trường nước sạch, nhưng do tình trạng đánh bắt tận diệt nên loài cá này ngày càng hiếm và đang có nguy cơ tuyệt chủng cao.
Spinibarbus caldwelli cho tới gần đây vẫn được coi là đồng nghĩa muộn của S. hollandi Oshima, 1919 phân bố ở Đài Loan, do sự mơ hồ trong các đặc trưng chẩn đoán. Theo Tang et al. (2005) thì Spinibarbus caldwelli dường như là loài hợp lệ. Do đó cần có thêm nghiên cứu để xác nhận tình trạng phân loại của loài này. Các tác giả cũng cho rằng sự rẽ nhánh của 2 loài này diễn ra khoảng 5,6-4,9 triệu năm trước.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Eschmeyer, William N., ed. 1998. Catalog of Fishes. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. California Academy of Sciences. San Francisco, California, Estados Unidos. 2905. ISBN 0-940228-47-5.- Fenner, Robert M.: The Conscientious Marine Aquarist. Neptune City, New Jersey,Estados Unidos: T.F.H. Publications, 2001.- Helfman, G., B. Collette y D. Facey: The diversity of fishes. Blackwell Science, Malden, Massachusetts,Estados Unidos, 1997.- Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. edición, Upper Saddle River, New Jersey, Estados Unidos: Prentice-Hall. 2000.- Nelson, J.: Fishes of the World, 3a. edición. New York, Estados Unidos: John Wiley and Sons. 1994.- Wheeler, A.: The World Encyclopedia of Fishes, 2a. edición, Londres: Macdonald. 1985.

**Liên kết ngoài**
  Catalogue of Lifebot=InternetArchiveBot  
C
Thể loại:Cá Việt Nam
Tiêu Tháp Bất Yên

Tiêu hoàng hậu, tên thật là Tiêu Tháp Bất Yên (蕭塔不煙), là hoàng hậu của hoàng đế khai quốc Tây Liêu là Gia Luật Đại Thạch. Gia Luật Đại Thạch mất vào năm 1143, do con trai Gia Luật Di Liệt còn nhỏ, tuân theo di mệnh của Đức Tông, hoàng hậu nhiếp chính, quản lý quốc sự, cải niên hiệu thành Hàm Thanh (咸清). Bà ra lệnh giết chết sứ tiết Niêm Cát Hàn Nô do nhà Kim phái đến. Người Cát La Lộc (Karluk) thường gây rối loạn ở Khách Lạt hãn quốc (Khara-Khanid), do đó bà ra lệnh cho họ phải giao nộp vũ khí đi làm nông ở biên cương phía bắc.
Bảy năm sau đó (1150), hoàng hậu thoái vị, Gia Luật Di Liệt tự mình chấp chính, cải nguyên thành Thiệu Hưng (紹興). Sau khi chết, bà được truy tôn thụy hiệu Cảm Thiên hoàng hậu.

**Tham khảo**
Thể loại:Hoàng hậu nhà Liêu
Thể loại:Nhiếp chính nhà Liêu
Gia Luật Di Liệt

Gia Luật Di Liệt (p=Yēlǜ Yíliè, ?-1163), là con trai của Liêu Đức Tông Gia Luật Đại Thạch, là người cai trị thứ ba của Tây Liêu. Đức Tông mất khi Gia Luật Di Liệt còn nhỏ, tuân theo chiếu chỉ của cha, Cảm Thiên Hoàng hậu Tiêu Tháp Bất Yên trở thành người nhiếp chính, quản lý quốc sự và cải niên hiệu thành Hàm Thanh.
Bảy năm sau (1150), Cảm Thiên Hoàng hậu thoái vị, Gia Luật Di Liệt tự mình nắm quyền, tức Tây Liêu Nhân Tông, cải niên hiệu thành Thiệu Hưng.
Tây Liêu lúc bấy giờ có quốc lực cường thịnh, là chủ nhân của khu vực Trung Á. Trong các năm 1158 và 1159, Khwarezm, là thế lực thần phục Tây Liêu, đã tiến binh đến vùng đất thuộc địa hạt của Tây Liêu là Samarkand. Nguyên nhân là các thủ lĩnh chủ yếu của người Cát La Lộc thuộc đất của Khwarezm đã bị giết chết trong khoảng thời gian đó tại Samarkand. Hãn của Samarkand cầu cứu triều đình Tây Liêu, Gia Luật Di Liệt phái Di Ly Cận, người Đột Quyết, đem theo một vạn kỵ binh đến giải cứu, buộc Khwarezm rút lui.
Gia Luật Di Liệt tại vị mười ba năm thì mất, truy miếu hiệu Nhân Tông thụy Chính Đức Hoàng đế. Do con trai còn nhỏ, Gia Luật Di Liệt ban chiếu để em gái là Gia Luật Phổ Tốc Hoàn tức Thừa Thiên Thái Hậu quản lý quốc sự.

**Tham khảo**
Thể loại:Gia Luật
Thể loại:Tây Liêu
Thể loại:Mất năm 1163
Gia Luật Phổ Tốc Hoàn

Gia Luật Phổ Tốc Hoàn (p=Yēlǜ Pǔsùwán), em gái của Liêu Nhân Tôn Da Luật Di Liệt, là người thống trị thứ tư của Tây Liêu. Khi Liêu Nhân Tông mất năm 1163, do con trai còn nhỏ tuổi, đã di chiếu lại cho muội là Gia Luật Phổ Tốc Hoàn quyền quản lý quốc sự, cải nguyên thành Sùng Phúc (崇福), hiệu là Thừa Thiên Thái hậu.
Chồng của bà là Tiêu Đóa Lỗ Bất (蕭朵魯不), bà cùng em trai của chồng là Phác Cổ Chỉ Sa Lý tư thông, để chồng làm Đông Bình vương, sau đó giết chết ông ta. Năm Sùng Phúc thứ 14 (1177), cha của Tiêu Đóa Lỗ Bất là Phụ Oát Lý Lạt đem binh bao vây cung, bắt chết Phổ Tốc Hoàn và Phác Cổ Chỉ Sa Lý. Con trai của Liêu Nhân Tông là Gia Luật Trực Lỗ Cổ kế vị, tức Tây Liêu Mạt Đế, cải nguyên thành Thiên Hi.

**Tham khảo**
Liêu sử-quyển 30
Thể loại:Tây Liêu
Thể loại:Mất năm 1177
Thể loại:Nữ hoàng Trung Quốc
Thể loại:Hoàng hậu nhà Liêu
Gia Luật Trực Lỗ Cổ

Gia Luật Trực Lỗ Cổ (p=Yēlǜ Zhílǔgǔ, ?-1213), là vị vua thứ năm của nước Tây Liêu trong lịch sử Trung Quốc.
Gia Luật Trực Lỗ Cổ là thứ tử của vua Liêu Nhân Tông. Năm 1177, cô ông là nhiếp chính Gia Luật Phổ Tốc Hoàn bị giết, Gia Luật Trực Lỗ Cổ kế vị, cải nguyên Thiên Hi.
Vương tử của người Nãi Man là Khuất Xuất Luật vào năm 1208 sang Tây Liêu lưu vong, Trực Lỗ Cổ không chỉ tín nhiệm mà còn gả con gái cho. 
Khuất Xuất Luật ngầm câu kết với nước Khwarezm-Shah - thù địch của Tây Liêu. Năm 1210, trong khi Gia Luật Trực Lỗ Cổ đánh dẹp cuộc nổi dậy của Karakhanid ở Samarkand, Khuất Xuất Luật nắm lấy cơ hội để chống lại ông, chiếm giữ kho bạc của Tây Liêu tại Uzgen. Gia Luật Trực Lỗ Cổ rời Samarkand để đối phó với Khuất Xuất Luật, nhưng vua Khwarezm-Shah là Muhammad đã lợi dụng điều này để chiếm Samarkand, sau đó đánh bại quân Tây Liêu gần Talas và giành quyền kiểm soát Transoxiana.
Gia Luật Trực Lỗ Cổ trở lại kinh đô Balasagun và đánh bại Khuất Xuất Luật. Khuất Xuất Luật phải rút lui về phía đông đến địa hạt Nãi Man của mình. 
Năm 1211, trong khi Gia Luật Trực Lỗ Cổ ra ngoài săn bắn và mất cảnh giác, ông đã bị Khuất Xuất Luật cho 800 binh phục kích và bắt giữ. Khuất Xuất Luật cưỡng bách Trực Cổ Lỗ nhường ngôi. Ông trở thành bản thân trở thành Thái Thượng hoàng, Hoàng hậu trở thành Hoàng Thái hậu. 
Năm 1213, Trực Lỗ Cổ mất. Ông làm vua Tây Liêu được 34 năm. làm Thái thượng hoàng 2 năm.
Năm 1218, quân Mông Cổ tấn công Tây Liêu, giết chết Khuất Xuất Luật. Tây Liêu diệt vong.

**Tham khảo**
 Liêu sử, quyển 30.
Thể loại:Thái thượng hoàng Trung Quốc
Thể loại:Tây Liêu
Thể loại:Mất năm 1213