Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Scirtes hemisphaericus

Scirtes hemisphaericus là một loài bọ cánh cứng trong họ Scirtidae. Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1767.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Scirtes hemisphaericus
Thể loại:Scirtes
Scirtes orbiculatus

Scirtes orbiculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Scirtidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Scirtes
Thể loại:Sơ khai Elateriformia
Thể loại:Scirtoidea
Aneilobolus endroedyyoungai

Aneilobolus endroedyyoungai là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1983.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Aneilobolus
Araeotanypus boops

Araeotanypus boops là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Waterhouse miêu tả khoa học năm 1875.
Loài này phân bố ở Zimbabwe.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Araeotanypus
Thể loại:Động vật đặc hữu Zimbabwe
Astaenomoechus parvosetosus

Astaenomoechus parvosetosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Howden & Gill miêu tả khoa học năm 2003.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Astaenomoechus
Astaenomoechus strigulosus

Astaenomoechus strigulosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Howden & Gill miêu tả khoa học năm 2003.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Astaenomoechus
Aulisostes pseudoparadoxus

Aulisostes pseudoparadoxus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Howden & Gill miêu tả khoa học năm 2001.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Aulisostes
Callophilharmostes fleutiauxii

Callophilharmostes fleutiauxii là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1943.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Callophilharmostes
Ceratocanthus pyritosus

Ceratocanthus pyritosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Erichson năm Germar miêu tả khoa học năm 1843.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Ceratocanthus
Ceratocanthus quadristriatus

Ceratocanthus quadristriatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian & Vaz de Mello miêu tả khoa học năm 1998.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Ceratocanthus
Chaetophilharmostes chevalieri

Chaetophilharmostes chevalieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1937.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Chaetophilharmostes
Daimothoracodes confossus

Daimothoracodes confossus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Ocampo & Vaz-de-Mello miêu tả khoa học năm 2002.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Daimothoracodes
Daimothoracodes rugomarginatus

Daimothoracodes rugomarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Ocampo miêu tả khoa học năm 2005.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Daimothoracodes
Eusphaeropeltis boucomonti

Eusphaeropeltis boucomonti là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1978.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Eusphaeropeltis
Eusphaeropeltis modiglianii

Eusphaeropeltis modiglianii là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1899.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Eusphaeropeltis
Eusphaeropeltis punctatissimus

Eusphaeropeltis punctatissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Lansberge miêu tả khoa học năm 1887.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Eusphaeropeltis
Germarostes aphodioides

Germarostes aphodioides là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Illiger miêu tả khoa học năm 1800.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Germarostes aphodioides
Thể loại:Germarostes
Germarostes globosus

Germarostes globosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1835.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Germarostes
Thể loại:Scarabaeiformia
Glyptogermarostes oberthueri

Glyptogermarostes oberthueri là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1982.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Glyptogermarostes
Hybosoroides alluaudi

Hybosoroides alluaudi là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Benderitter năm Alluaud & Jeannel miêu tả khoa học năm 1914.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Hybosoroides
Hybosorus orientalis

Hybosorus orientalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Westwood miêu tả khoa học năm 1845.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Hybosorus
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1845
Thể loại:Côn trùng Sri Lanka
Thể loại:Scarabaeiformia
Madrasostes tonkinense

Madrasostes tonkinense là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1945.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Madrasostes
Thể loại:Côn trùng Việt Nam
Melanophilharmostes bicarinatus

Melanophilharmostes bicarinatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1974.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Melanophilharmostes
Melanophilharmostes carvalhoi

Melanophilharmostes carvalhoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Martínez miêu tả khoa học năm 1970.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Melanophilharmostes
Melanophilharmostes endroedyi

Melanophilharmostes endroedyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1968.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Melanophilharmostes
Melanophilharmostes pseudoposthi

Melanophilharmostes pseudoposthi là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Paulian miêu tả khoa học năm 1977.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Melanophilharmostes
Microphaeochroops nigrosetosus

Microphaeochroops nigrosetosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Kuijten miêu tả khoa học năm 1985.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Microphaeochroops
Phaeochrous emarginatus

Phaeochrous emarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Laporte miêu tả khoa học năm 1840.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Phaeochrous
Thể loại:Côn trùng Ấn Độ
Thể loại:Côn trùng Sri Lanka
Thể loại:Sơ khai Polyphaga
Thể loại:Scarabaeiformia
Cis subfuscus

Cis subfuscus là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Gorham miêu tả khoa học năm 1886.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Cis
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1886
Thể loại:Ciidae
Octotemnus glabriculus

Octotemnus glabriculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Gyllenhal miêu tả khoa học năm 1827.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Octotemnus
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1827
Orthocis alnoides

Orthocis alnoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1884.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Orthocis
Thể loại:Bọ cánh cứng châu Á
Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1884
Thể loại:Ciidae
Orthocis juglandis

Orthocis juglandis là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1885.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Orthocis
Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Thể loại:Ciidae
Orthocis punctatus

Orthocis punctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Mellié miêu tả khoa học năm 1849.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Orthocis
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1848
Thể loại:Ciidae
Orthocis transversatus

Orthocis transversatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Kraus miêu tả khoa học năm 1908.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Orthocis
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1908
Thể loại:Ciidae
Orthocis zoufali

Orthocis zoufali là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1902.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Orthocis
Thể loại:Động vật đặc hữu Bosna và Hercegovina
Xylographus nitidissimus

Xylographus nitidissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1916.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Xylographus
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1916
Thể loại:Ciidae
Anamorphidae

Anamorphidae là một họ bọ cánh cứng. Trước đây, chúng được xếp như là phân họ Anamorphinae trong họ Endomychidae. Họ này có khoảng 10 chi với ít nhất 20 loài đã được mô tả.

**Các chi**
 Acritosoma Pakaluk and Slipinski, 1995- Anamorphus LeConte, 1878- Bystus Guérin-Méneville, 1857- Catapotia Thomson, 1860- Clemmus Hampe, 1850- Exysma Gorham, 1891- Micropsephodes Champion, 1913- Micropsephus Gorham, 1891- Rhymbomicrus Casey, 1916- Symbiotes Redtenbacher, 1847

**Chú thích**


**Tham khảo**
 Shockley, F.W. 2010: Micropsephodes bahamaensis, a new species of Anamorphinae (Coleoptera: Cucujoidea: Endomychidae) from the Bahamas, with a key to the New World genera of Anamorphinae. Insecta Mundi, (0112): 1-11.  PDF date = ngày 22 tháng 10 năm 2019- Shockley, F.W.; Tomaszewska, K.W. 2007: First larval description for Symbiotes gibberosus (Lucas) (Coleoptera: Endomychidae: Anamorphinae) and review of anamorphine larval morphology. Annales zoologici (Warszawa), 57: 751–755.  PDF- ( Tomaszewska, KW. 2000. Morphology, Phylogeny and Classification of Adult Endomychidae (Coleoptera: Cucujoidea). (Abstract))Annales Zoologici (Warszawa), 50(4):449-558

**Liên kết ngoài**
  Atlas of Endomychidae of Russia
Thể loại:Coccinelloidea
Bắn súng (thể thao)

Hình:Hattie Johnson 2.jpg|thumb|right|Hattie Johnson với súng trường hơi
Tập tin:M1 Garand competition.JPEG|thumb|bắn súng ở Mỹ với M1 Garand.
Bắn súng là một môn thể thao mà trong đó người chơi dùng 1 khẩu súng (bất cứ loại súng nào trong chương trình thi đấu) bắn vào một tấm bia giấy hoặc bia điện tử. Ai bắn vào tâm của bia thì sẽ được điểm cao nhất (thông thường là 10 điểm), càng xa tâm bia thì số điểm kiếm được càng ít.
Bắn súng là môn thể thao rất phổ biến trên toàn thế giới. Nó luôn được cho vào danh sách các môn trong Thế vận hội Mùa hè và cũng là một trong những môn thể thao lâu đời. Tại Việt Nam những năm gần đây, các vận động viên bắn súng cũng có những thành tích khả quan tại Sea Games cũng như các giải quốc tế lớn khác. Đặc biệt vào năm 2016, xạ thủ Hoàng Xuân Vinh trở thành người đầu tiên đoạt huy chương bắn súng tại Thế vận hội Mùa hè 2016, đồng thời cũng là huy chương vàng đầu tiên của đoàn Việt Nam ở nội dung 10m súng ngắn hơi nam.

**Luật chơi**
Người chơi dùng 1 khẩu súng (bất cứ loại súng nào trong chương trình thi đấu) bắn vào một tấm bia giấy hoặc bia điện tử. Ai bắn vào tâm của bia thì sẽ được điểm cao nhất (thông thường là 10 điểm), càng xa tâm bia thì số điểm kiếm được càng it

**Những vận động viên nổi tiếng**

**Việt Nam**
Trần Oanh
*Nguyễn Mạnh Tường
*Hoàng Xuân Vinh
*Trần Quốc Cường

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Môn thể thao Thế vận hội Mùa hè

Thể loại:Cạnh tranh
Thể loại:Tài thiện xạ
Thể loại:Môn thể thao chính xác
Thể loại:Vũ khí bắn
Thể loại:Môn thể thao theo loại
Bất đẳng thức Bernstein (lý thuyết xác suất)

Trong lý thuyết xác suất, các bất đẳng thức Bernstein cho chặn trên của xác suất tổng các biến ngẫu nhiên độc lập nhận giá trị lệch khỏi giá trị kì vọng. Trong trường hợp đơn giản nhất, nếu X1, ..., Xn là các biến ngẫu nhiên Bernoulli độc lập nhận giá trị +1 và −1 với xác suất 1/2, thì với mọi số thực dương ,

Các bất đẳng thức Bernstein được chứng minh và xuất bản bởi Sergei Bernstein trong thập niên 1920 và 1930. Sau này các bất đẳng thức này được phát hiện lại ở nhiều dạng khác nhau. Do đó nhiều trường hợp đặc biệt của bất đẳng thức Bernstein còn được gọi là chặn Chernoff, bất đẳng thức Hoeffding và bất đẳng thức Azuma.

**Một số bất đẳng thức**
1.  Đặt X1, ..., Xn là các biến ngẫu nhiên độc lập có giá trị kì vọng bằng 0. Giả sử |X i| ≤ M gần như chắc chắn, với mọi i. Khi đó, với mọi t dương,

2. Đặt X1,..., Xn là các biến ngẫu nhiên độc lập. Giả sử với một số thực dương L nào đó và với mọi số nguyên k > 1,

thì

3. Đặt X1,..., Xn là các biến ngẫu nhiên độc lập. Giả sử

với mọi số nguyên k > 3.  Đặt . Thì,
 
4. Bernstein cũng chứng minh tổng quát hóa của các bất đẳng thức trên cho trường hợp các biến ngẫu nhiên phụ thuộc yếu. Chẳng hạn có thể mở rộng bất đẳng thức (2) như sau. Đặt X1, ..., Xn là các biến ngẫu nhiên bất kì. Giả sử với mọi số nguyên i > 0,
# 
# 
# 
thì


**Ý tưởng của chứng minh**
Chứng minh sử dụng bất đẳng thức Markov cho biến ngẫu nhiên , với giá trị thích hợp cho tham số .

**Xem thêm**
 Bất đẳng thức McDiarmid- Bất đẳng thức Markov- Bất đẳng thức Hoeffding- Bất đẳng thức Chebyshev- Bất đẳng thức Azuma- Bất đẳng thức Bennett

**Tham khảo**
(Theo: S.N.Bernstein, Collected Works, Nauka, 1964)
Có thể xem một bản dịch của các kết quả này ở  last3=Motornyi 
Thể loại:Lý thuyết xác suất
Thể loại:Bất đẳng thức xác suất
Mông Tế Nô La

Tế Nô La (p=Xì Núluó; tiếng Nisu: 50px, /su̠21 ȵe̠33 lo21/; 617-674) là đệ nhất đại chiếu của Mông Xá Chiếu (Nam Chiếu), họ Mông. Năm 649, Trương Nhạc Tiến Cầu thiện nhượng cho Tế Nô La, Tế Nô La tiến hành khai thủy và thi hành chế độ cha truyền con nối. Năm Vĩnh Huy thứ 4 (653), Tế Nô La hướng đến tiến công nhà Đường, Đường Cao Tông phong cho ông là thứ sử Nguy Châu. Năm Vĩnh Huy thứ 5 (654), Mông Huề Chiếu công kích Mông Xá Chiếu, Tế Nô La sai con là La Thịnh đến Đường, nhằm kiếm sự bảo hộ từ phía triều đình nhà Đường. Tổng quản Lý Nghĩa của Diêu Châu đến cứu viện, đánh bại Mông Huề Chiếu. Năm 674, Tế Nô La qua đời, La Thịnh kế vị. Tế Nô La có thụy hiệu là Kì Gia vương, miếu hiệu là Mông Cao Tổ.

**Tham khảo**
Thể loại:Vua Nam Chiếu
Mông La Thịnh Viêm

La Thịnh（p=Luó Shèng, 634-712), cũng xưng là La Thịnh Viêm (p=Luó Shèngyán) là đệ nhị đại chiếu của Mông Xá Chiếu, là chi tử của Tế Nô La. Năm Vĩnh Huy thứ 5 (654)，Mông Huề Chiếu công kích Mông Xá Chiếu, Tế Nô La sai con là La Thịnh đến Đường để tìm kiếm sự bảo hộ. Về sau, tổng quản Diêu Châu là Lý Nghĩa đến cứu viện, đánh bại Mông Huề Chiếu. Năm 674, Tế Nô La qua đời, La Thịnh kế vị. La Thịnh nhiều lần vào đất Đường, năm 712, La Thịnh bệnh thệ tại Trường An. Ông có thụy hiệu là Hưng Tông vương, miếu hiệu là Mông Thế Tông.

**Tham khảo**
Thể loại:Vua Nam Chiếu
Mông Viêm Các

Viêm Các（p=Yán Gé, ?-712） là đệ tam đại chiếu của Mông Xá Chiếu, con trai của La Thịnh. Năm 712, La Thịnh bệnh thệ tại Trường An, Viêm Các lên kế vị song cùng năm cũng tạ thế, kì đệ là Thịnh La Bì kế vị.

**Tham khảo**
Thể loại:Vua Nam Chiếu
Thể loại:Mất năm 712
Mông Thịnh La Bì

Thịnh La Bì（p=Shèng Luópí, 673-728）vị đại chiếu (tức là vua) thứ tư của Mông Xá Chiếu, con trai của La Thịnh. Năm 712, 
La Thịnh qua đời ở Trường An. Con trai của ông ta là Viêm Các kế vị, nhưng chưa được bao lâu cũng mất ngay trong năm 712. Thịnh La Bì là em trai của Mông Viêm Các lên thay làm vua. Tới năm 728, Thịnh La Bì qua đời, con là Bì La Các kế vị. Bì La Các đặt thụy hiệu là "Uy Thành vương", miếu hiệu "Mông Thái Tông" cho Thịnh La Bì.

**Tham khảo**
Thể loại:Vua Nam Chiếu
Tiêu Nhượng

Tiêu Nhượng, tên hiệu Thánh Thủ Thư Sinh, là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

**Xuất thân**
Tiêu Nhượng vốn là một học giả ở Ký Châu. Ông nổi tiếng chữ đẹp, có tài thư pháp, đặc biệt có thể bắt chước được bốn loại chữ nổi tiếng và thịnh hành thời đó của bốn nhà đại thư pháp Tô, Hoàng, Mễ, Sái. Do đó Tiêu Nhượng mới có tên hiệu Thánh thủ thư sinh (Thư sinh tay thánh). Ngoài ra, ông cũng biết chút võ nghệ. Tiêu Nhượng là bạn của quân sư Ngô Dụng ở Lương Sơn Bạc.
Tập tin:Utagawa Kuniyoshi - 水滸傳 - 戴宗 and 蕭讓.jpg|nhỏ|trái|Hồi 81 - Đới Tung (dưới) cầm dây để cứu Tiêu Nhượng (trên) leo xuống thoát khỏi phủ Cao Thái úy

**Gia nhập Lương Sơn Bạc**
Sau khi bị đày đến Giang Châu, Tống Giang đề thơ ở lầu Tầm Dương trong lúc say, bị coi là thơ phản nghịch và bị tống vào ngục chờ xét xử. Đới Tung đem thư của tri phủ Giang Châu là Sái Đức Chương, con trai của Sái Kinh, lên kinh đô để Sái Kinh định đoạt vụ việc. Khi đi qua Lương Sơn Bạc, tình cờ quân Lương Sơn biết được vụ việc nên giữ Đới Tung lại, tìm người làm giả bức thư trả lời, Ngô Dụng quen với Tiêu Nhượng viết chữ đẹp và Kim Đại Kiên khắc chạm khéo nên mời cả hai người gia nhập sơn trại và giúp làm giả bức thư để cứu Tống Công Minh.

**Sau khi chiêu an**
Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Tiêu Nhượng trở thành đầu lĩnh cai quản văn thư giấy tờ. Trong quá trình xin triều đình chiêu an, Tiêu Nhượng và Nhạc Hoà được cử theo Cao Cầu về kinh. Tuy nhiên Cao Cầu nuốt lời, giam lỏng cả hai trong phủ. Sau Đới Tung và Yến Thanh phải đến cứu họ ra.
Sau khi nhận chiêu an, ông cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống. Trong chiến dịch đánh Vương Khánh, Tiêu Nhượng cùng Bùi Tuyên và Kim Đại Kiên bị địch bắt. Dù tướng địch Lương Vĩnh tra khảo nhưng cả ba không chịu đầu hàng. Cuối cùng, dân trong thành nổi dậy, giết chết Lương Vĩnh và giải thoát cho cả ba.
Trước chiến dịch đánh Phương Lạp, Sái Kinh giữ Tiêu Nhượng lại để lo việc sao chép giấy tờ trong phủ thái sư nên Tiêu Nhượng không tham gia chiến dịch này.

**Tham khảo**
 chú thích sách|title=Thủy hử|author= Thi Nại Am|publisher= Nhà sách Khai Trí|date= 1973|edition= bản dịch của Trần Tuấn Khải- edition= bản dịch của Ngô Đức Thọ và Nguyễn Thuý Nga
Ngô Hóa Văn

Ngô Hóa Văn (giản thể: 吴化文; phồn thể: 吳化文; bính âm: Wú Huàwén, 1904–1962) là một tư lệnh trong Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Hoa. Trong sự nghiệp, ông từng đổi phe vài lần, đầu tiên là từ Quốc dân đảng sang chế độ Uông Tinh Vệ, một chính quyền bù nhìn của Nhật, rồi trở lại Quốc dân đảng, và cuối cùng là Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Năm 1928, Ngô Hóa Văn trở thành Chủ nhiệm Quân huấn trường sĩ quan trừ bị Lạc Dương thuộc quân Tây Bắc. Sau đó được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng và Tư lệnh Lữ đoàn trinh sát thuộc Sư đoàn 25, Tập đoàn quân 2 (1928–1930), Phó chủ nhiệm Quân đoàn huấn luyện thuộc Lộ quân 3 (1930–1931),1 Tư lệnh Lữ đoàn súng lục, Lộ quân 3 (1931–1938), Tư lệnh Lữ đoàn độc lập 28, Lộ quân 3 (1938–1939), và Tư lệnh Sư đoàn 4 mới thành lập (1939–1943).
Năm 1943, vài năm sau vụ cấp trên của ông là Hàn Phúc Củ bị xử tử (năm 1938), ông đầu hàng Nhật, lôi kéo nhiều quân tướng của Hàn cùng chạy sang phe địch.2 Cùng năm, ông tham gia chính quyền bù nhìn Uông Tinh Vệ. Ông là Tổng tư lệnh Tập đoàn quân 3 của chính phủ Uông Tinh Vệ tới năm 1945 thì lại đầu hàng chính phủ Quốc dân đảng. Từ năm 1945 - 1948, ông giữ các chức vụ: Tư lệnh Lộ quân 5 mới thành lập và Tư lệnh phòng thủ đường sắt Tân-Phố (1945–1946), Tư lệnh Quân đoàn 7 (1946), Tư lệnh Quân đoàn bảo an Sơn Đông 2 (1946–1947), và Tư lệnh Sư đoàn 84 (1947–1948).
Năm 1948, ông chỉ huy Quân đoàn 96 và được giao nhiệm vụ phòng thủ tuyến ngoài trong Trận Tế Nam chống lại Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Trước khi trận đánh bắt đầu, Ngô Hóa Văn chỉ huy một lực lượng lớn chạy sang hàng ngũ quân cộng sản, do đó tạo ra một lỗ hổng lớn trong hệ thống phòng thủ của quân Quốc dân đảng. Sau khi đầu hàng, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn 35 Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc, bao gồm nhiều binh lính đã cùng ông về hàng.

**Chú thích**
Thể loại:Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Thể loại:Viên chức chính quyền ở Chiết Giang
Thể loại:Chính khách từ Yên Đài
Nguyễn Đức Thiềm

Nguyễn Đức Thiềm (11 tháng 2 năm 1938 – 8 tháng 12 năm 2008) là một giáo sư, tiến sĩ kiến trúc sư, nhà giáo nổi tiếng tại Việt Nam. Nguyễn Đức Thiềm tham gia công tác đào tạo kiến trúc sư hơn 40 năm tại Việt Nam, 8 năm làm giáo sư giảng dạy kiến trúc ở Madagascar và Angeri, đạt danh hiệu nhà giáo ưu tú với hơn 11 giáo trình được Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia. Ông là một trong những người đặt nền móng cho sự nghiệp đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam. Ông có nhiều thiết kế công trình được xây dựng tại Hà Nội đoạt giải thưởng Kiến trúc Quốc gia và các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ và cấp Nhà nước đoạt giải thưởng.
Nguyễn Đức Thiềm còn là thành viên ban chấp hành Đại hội Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhiệm kì 1989 – 1994.
Năm 2011, Bộ sách về Kiến trúc và tác phẩm "Khía cạnh văn hóa xã hội của kiến trúc" của ông được Hội đồng cấp Bộ đề nghị Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật lĩnh vực kiến trúc.

**Niên biểu hoạt động**
1959: Tốt nghiệp loại ưu Đại học Bách Khoa Hà Nội
*1987: Đạt danh hiệu Tiến sĩ Kiến trúc
*1984: Đạt danh hiệu Phó Giáo sư
*1985: Huân chương Kháng chiến Hạng Nhì
*1995: Huy chương Vì sự nghiệp Giáo dục
*1998: Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú
*2003: Nhận danh hiệu Giáo sư
*2004: Huy chương Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ
*2007: Huy chương Vì sự nghiệp Xây dựng
*2008: Huy chương vì sự nghiệp Kiến trúc 2008

**Tác phẩm đoạt giải**

**Nghiên cứu khoa học**
Nhà ở lắp ghép thủ công một hai tầng
*Nhà khung 4-5 tầng lắp ghép bằng phương tiện đơn giản, lao động không có chuyên môn
*Hướng dẫn thiết kế chiếu sáng nghệ thuật các nhà công cộng và các không gian, công trình đô thị (loại xuất sắc - đề tài cấp Bộ Xây dựng)

**Cuộc thi thiết kế kiến trúc**
Nhà ở gia đình nhiều tầng
*Kiến trúc đầu cầu Thăng Long
*Nhà văn hoá huyện
*Bảo tàng Hồ Chí Minh (hai giải thưởng)
*Trung tâm giao dịch và điều hành Viễn thông Quốc gia

**Ấn phẩm kiến trúc**
Cấu tạo kiến trúc nhà dân dụng (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 1998)
*Góp phần tìm hiểu bản sắc kiến trúc truyền thống Việt Nam (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2000)
*Nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng - Nhà ở, nhà công cộng (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2002)
*Khía cạnh văn hóa xã hội của kiến trúc (giải nhì Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2008 - không có giải nhất)
*Nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng - Kiến trúc nhà ở

**Tham khảo**
Thể loại:Kiến trúc sư Hiện đại
Thể loại:Kiến trúc sư Việt Nam
Thể loại:Kiến trúc sư nhận giải thưởng Kiến trúc Quốc gia
Phương Chấn Vũ

Phương Chấn Vũ (chữ Hán: 方振武; bính âm: Fāng Zhènwǔ) (1885 – tháng 12 năm 1941) là một tư lệnh Trung Hoa đầu thế kỷ 20.

**Tiểu sử**
Phương sinh năm 1885 tại Thọ huyện, Lục An, An Huy, nhà Thanh. Ông tham gia Cách mạng Tân Hợi 1911 và gia nhập quân cách mạng tại Thượng Hải. Tuy nhiên, sau khi Tôn Dật Tiên thất bại trong cuộc cách mạng chống Viên Thế Khải, Phương trốn sang Nhật, trở thành đảng viên Đảng Cách mạng Trung Hoa. Năm 1918, ông trở về Trung Hoa theo lệnh Tôn để chỉ huy một tiểu đoàn trong chính phủ Quảng Đông của Tôn và năm 1921 về Thượng Hải với tư cách một ủy viên trung ương chính phủ Quốc dân đảng mới thành lập. Tuy nhiên, chính phủ mới nhanh chóng chìm trong tranh chấp bè phái, nên Phương bỏ sang phe Chính phủ Bắc Dương, sau phục vụ trong quân đội Phụng hệ dưới quyền Trương Tông Xương tới năm 1925, rồi theo tướng Phùng Ngọc Tường. Ông trở thành Tư lệnh Quân đoàn 3, rồi Tập đoàn quân 4, cũng như tư lệnh đồn trú Tế Nam trước khi lên làm Chủ tịch tỉnh An Huy năm 1929.
Do không ủng hộ Tưởng Giới Thạch, ông bị cách chức giam lỏng vào tháng 10 năm 1929. Sau khi Nhật Bản xâm lược Nhiệt Hà vào tháng 2 năm 1933, Phương gia nhập Phong trào kháng Nhật cứu quốc. Ông tổ chức quân đội của Phong trào và chỉ huy họ Bắc tiến giao chiến với quân Nhật. Ngày 26 tháng 5, Phương hợp quân với Phùng Ngọc Tường tại Trương Gia Khẩu và tổ chức Quân kháng Nhật Nhân dân Sát Cáp Nhĩ, ông là tư lệnh lộ quân phía Bắc, đánh nhau với quân Nhật ở phía đông Sát Cáp Nhĩ. Đội quân này giành được một vài thắng lợi, chiếm lại Đa Luân từ tay quân Nhật và tay sai được một thời gian.
Tuy nhiên, Quân kháng Nhật Nhân dân Sát Cáp Nhĩ sau cùng thất bại trước Lục quân Đế quốc Nhật Bản và bị lực lượng của Tưởng Giới Thạch giải tán, vì Tưởng vẫn muốn hòa đàm với Nhật để rảnh tay trấn áp Đảng Cộng sản và Hồng quân. Sau khi sống tại Quế Lâm một thời gian, Phương phải sang Hồng Kông năm 1939 do sự đe dọa của Quốc dân đảng. Ông lại rời đi sau khi Nhật chiếm Hồng Kông năm 1941, nhưng bị một sát thủ không rõ danh tính ám sát trên đường quay lại Quảng Đông cùng đoàn người tị nạn, vào tháng 12 năm 1941, gần Trung Sơn, Quảng Đông.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Rulers: Fang Zhenwu-  Generals of China: Fang Zhenwu

**Xem thêm**
Harry Fang
Thể loại:Sinh năm 1885
Thể loại:Mất năm 1941
Thể loại:Người An Huy
Thể loại:Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Thể loại:Người từ Lục An
Hố Chicxulub

Hố Chicxulub (phát âm tiếng lang) là một miệng hố va chạm do thiên thạch bị chôn vùi bên dưới bán đảo Yucatán ở México, nó được đặt theo tên của một đô thị gần tâm của nó là Chicxulub. Hố va chạm này có đường kính hơn 180 km, nên nó trở thành một trong những cấu trúc chịu va chạm lớn nhất trên Trái Đất đã được xác nhận.
Hố va chạm này được nhà vật lý Glen Penfield phát hiện trong khi tìm kiếm dầu khí cuối những năm 1970 ở Yucatán. Penfield ban đầu không thể có được bằng chứng rằng các cấu trúc địa chất độc đáo trên thực tế đã một miệng núi lửa, và đã từ bỏ việc tìm kiếm của mình. Qua tiếp xúc với Alan Hildebrand, Penfield đã có thể lấy các mẫu cho rằng nó là một cấu trúc va chạm. Bằng chứng về nguồn gốc tác động của miệng núi lửa bao gồm thạch anh bị biến đổi, dị thường trọng lực, và tektite ở các khu vực xung quanh.
Dựa trên việc định tuổi của đá, người ta xác định rằng cấu trúc này được hình thành từ cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 65 triệu năm trước. Tác động kết hợp với miệng núi lửa liên quan trong việc gây ra sự tuyệt chủng của loài khủng long như đề xuất bởi ranh giới K-T, ranh giới địa chất giữa các thời kỳ kỷ Phấn Trắng và kỷ Đệ Tam, mặc dù một số nhà phê bình lập luận rằng sự va chạm không phải là lý do duy nhất, và những người khác tranh luận xem liệu có một tác động hay va chạm Chicxulub là một trong số đó có thể đã tấn công Trái Đất vào khoảng cùng một thời gian. Bằng chứng gần đây cho thấy những va chạm có thể là một phần của một tiểu hành tinh lớn hơn nhiều đã phá vỡ trong một vụ va chạm trong không gian xa cách đây hơn 160 triệu năm.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Satellite image of the region (from Google Maps)- Numerous sinkholes (Cenotes) marked around Chicxulub crater.bot=InternetArchiveBot  Opens in Google Earth- NASA JPL: "A 'Smoking Gun' for Dinosaur Extinction" date=2009-05-04 , ngày 6 tháng 3 năm 2003- Chicxulub, Crater of Doom date = ngày 5 tháng 12 năm 2012- On Dinosaurs – Scientific American.
Thể loại:Mérida, Yucatan
Thể loại:Hố va chạm
Thể loại:Địa chất lịch sử
Thể loại:Sự kiện va chạm
Thể loại:Kỷ Phấn trắng
Thể loại:Sự kiện tuyệt chủng
Thể loại:Địa lý México
Thể loại:Khủng long
Thể loại:Lịch sử tự nhiên México
Thể loại:Lịch sử tự nhiên Caribe
Thể loại:Lịch sử địa chất Trái Đất
Động vật chân đầu

Động vật chân đầu (Cephalopoda) (tiếng Hy Lạp Κεφαλόποδα (kephalópoda); "chân-đầu") là một lớp động vật thân mềm gồm mực ống, bạch tuộc, mực nang và ốc anh vũ. Lớp này bao gồm phần lớn các động vật sống dưới biển với đặc trưng là cơ thể đối xứng, phần đầu nổi bật, và có nhiều xúc tua được phát triển từ chân của các động vật thân mềm nguyên thủy.
Động vật thân mềm trở nên phổ biến trong suốt kỷ Ordovic, đặc trưng là Nautiloidea nguyên thủy. Lớp này hiện chỉ có 2 phân lớp còn sinh tồn là Coleoidea, bao gồm mực ống, bạch tuộc, và mực nang; và Nautiloidea, đại diện bởi chi Nautilus và Allonautilus. Trong phân lớp Coleoidea, vỏ của nó đã bị tiêu biến trong khi phân nhóm Nautiloidea, vỏ bên ngoài vẫn còn. Khoảng 800 loài còn tồn tại trong lớp này đã được nhận dạng. Hai nhóm tuyệt chủng quan trọng đó là cúc đá (Ammonoidea) và Belemnoidea.

**Sinh học**

**Di chuyển**
Tất cả động vật thân mềm đều dùng lực đẩy bằng phản lực dưới hình thức phụ trong việc di chuyển. Vây của mực nang và mực ống có vai trò quan trọng trong việc duy trì và kiểm soát định hướng khi di chuyển. Việc di chuyển của bạch tuộc thường bằng cách xáo trộn nhanh nhưng thoải mái dưới đáy, hoặc chậm hơn, tản bộ khám phá xung quanh sử dụng tay và xúc tu. Loài của họ Mastigoteuthidae là mực ống điển hình của Vùng biển khơi sâu, gợn sóng bằng vây để giữ tư thế thẳng đứng trong khi nổi trên đáy. 

**Ghi chú**

**Đọc thêm**
 A comprehensive overview of Paleozoic cephalopods.- Campbell, Neil A., Reece, Jane B., and Mitchell, Lawrence G.: Biology, fifth edition. Addison Wesley Longman, Inc. Menlo Park, California. 1999. ISBN 0-8053-6566-4.- Felley, J., Vecchione, M., Roper, C. F. E., Sweeney, M. & Christensen, T., 2001-2003: Current Classification of Recent Cephalopoda.  National Museum of Natural History: Department of Systematic Biology: Invertebrate Zoology: Cephalopodsbot=InternetArchiveBot - N. Joan Abbott, Roddy Williamson, Linda Maddock. Cephalopod Neurobiology. Oxford University Press, 1995. ISBN 0198547900- Marion Nixon & John Z. Young. The brains and lives of Cephalopods. Oxford University Press, 2003. ISBN 0198527616- Roger T. Hanlon & John B. Messenger. Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press, 1996. ISBN 0521420830- Martin Stevens & Sami Merilaita. Animal camouflage: mechanisms and function. Cambridge University Press, 2011. ISBN 0521199115- Classification key to modern cephalopods: ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0150e/a0150e03.pdf

**Liên kết ngoài**
  CephBase – cephalopod database-  TONMO.COM – The Octopus News Magazine Online – cephalopod articles and discussion-  Tree of Life Web Project – Cephalopoda-  Mikko's Phylogeny Tree date = ngày 6 tháng 1 năm 2007-  Fish vs. Cephalopods-  Will Fast Growing Squid Replace Slow Growing Fish?-  Biomineralisation in modern and fossil cephalopods date = ngày 2 tháng 10 năm 2006- Scientific American: Can a Squid Fly Out of the Water?- Rapid Adaptive Camouflage and Signaling in Cephalopods date = ngày 10 tháng 1 năm 2012 Online seminar by Roger Hanlon (MBL)
Thể loại:Động vật có thể đổi màu
Vương Thụ

Vương Thụ (Tiếng Trung: 王 澍, sinh ngày 04 tháng 11 năm 1963) là một kiến ​​trúc sư Trung Quốc làm việc tại Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang. Ông là hiệu trưởng của Trường Kiến trúc của Học viện Nghệ thuật Trung Quốc. Vào năm 2012, Vương Thụu đã trở thành công dân Trung Quốc đầu tiên giành chiến thắng giải Pritzker, giải thưởng cao nhất của thế giới trong lĩnh vực kiến ​​trúc.

**Tiểu sử**
Vương Thụ sinh ngày 04 tháng 11 năm 1963 ở Ürümqi, thủ phủ khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương của Trung Quốc. Ông bắt đầu vẽ và lúc còn trẻ, mà không có bất kỳ đào tạo chính thức trong nghệ thuật. 
Một sự thỏa hiệp giữa nghệ thuật, niềm đam mê của mình, và kỹ thuật, và lời khuyên của cha mẹ, Vương Thụ đã chọn theo học kiến ​​trúc tại Học viện Công nghệ Nam Kinh (nay là Đại học Đông Nam) tại Nam Kinh, tỉnh Giang Tô và nhận được bằng cử nhân vào năm 1985 và bằng thạc sĩ trong năm 1988.
Mặc dù Vương Thụ sinh sống ở Bắc Kinh trong thời kỳ niên thiếu, sau khi học đại học, ông đã chọn sinh sống ở Hàng Châu vì ở đây có cảnh quan thiên nhiên của thành phố và các truyền thống cổ xưa của nghệ thuật. Ông làm việc cho Học viện Mỹ thuật Chiết Giang (nay là Học viện Nghệ thuật Trung Quốc) và năm 1990 hoàn thành dự án đầu tiên kiến ​​trúc của mình, một trung tâm thanh niên ở thành phố nhỏ của Hải Ninh gần Hàng Châu.

**Tham khảo**
Thể loại:Người đoạt giải Pritzker
Thể loại:Sinh năm 1963
Thể loại:Kiến trúc sư Trung Quốc
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Người Tân Cương
Megascops asio

Megascops asio là một loài cú mèo nhỏ tương đối phổ biến ở Đông Bắc Mỹ, từ México đến Canada.
Con trưởng thành dài từ 16 đến 25 cm và cân nặng 121-244 gram). Chúng có bộ lông xám tối hoặc xám hung hoa văn phức tạp với streaking trên dưới. Chúng có đuôi ngắn và cánh rộng, đầu tròn lớn với búi tai nổi bật, đôi mắt màu vàng và mỏ màu vàng. 

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Eastern Screech Owl - Otus asio - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter-  Eastern Screech Owl Species Account - Cornell Lab of Ornithology-  Eastern Screech Owl date=ngày 6 tháng 10 năm 2014  - eNature.com-  Eastern Screech Owl Information and Photos - South Dakota Birds and Birding-  Eastern Screech Owl videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection-  url = http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/otus_asio.html - Eastern Screech-Owl - The Peregrine Fund date=ngày 3 tháng 1 năm 2008 - Eastern Screech-Owl - Megascops (Otus) asio-  Eastern Screech-Owl Bird Sound date=2012-10-21 
Thể loại:Chi Cú mèo châu Mỹ
Thể loại:Chim Canada
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Phố Hàng Mắm

Hàng Mắm là con phố nhỏ, chạy trong địa phận phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Phố gọi là Hàng Mắm vì xưa có nhiều các loại mắm cá, thủy sản được bày bán ở đây.

**Lịch sử**
Phố Hàng Mắm, đầu thế kỷ 20
Trước đây, phố gồm hai đoạn, nằm ở bên ngoài và bên trong cửa ô Ưu Nghĩa, có cổng xây canh gác ban đêm.- Phố Hàng Trứng: đoạn nối từ phố Trần Quang Khải đến ngã tư phố Nguyễn Hữu Huân hiện nay, nằm bên ngoài cửa ô Ưu Nghĩa, được xây dựng trên nền đất xưa thuộc thôn Thanh Yên, tổng Tả Túc (sau đổi thành tổng Phúc Lâm), huyện Thọ Xương cũ. Đình Thanh Yên hiện còn ở số nhà 14A, ngõ Nguyễn Hữu Huân, thờ hai Tiến sĩ họ Vũ và họ Nguyễn. Phố được gọi tên là Hàng Trứng vì nơi đây xưa kia có nhiều nhà buôn bán trứng. Trứng ở đây được đóng trong các sọt lớn, lót rơm và chở bằng thuyền từ Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình lên.- Phố Hàng Mắm: đoạn nối từ ngã tư phố Nguyễn Hữu Huân đến phố Hàng Bạc hiện nay, nằm bên trong cửa ô Ưu Nghĩa, được xây dựng trên nền đất xưa thuộc thôn Mỹ Lộc, tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương cũ. Đình Mỹ Lộc hiện còn ở số nhà 45, phố Nguyễn Hữu Huân, thờ Nguyễn Trung Ngạn. Phố được gọi tên là Hàng Mắm vì nơi đây xưa kia chuyên bán các loại mắm cá và thủy sản khác. Nhiều cửa hàng trên phố bày bán mắm tôm đặc để trong chậu sành; mắm tôm loãng đựng trong vại; nước mắm đựng trong những kiệu lớn cao bằng đầu người, chôn xuống đất, đậy nắp, đong bằng thùng gỗ bán dần và cả cua rang muối... Hàng ở đây chủ yếu là bán buôn đi các tỉnh.
Thời Pháp thuộc, phố được gọi là Hàng Mắm (Rue de la Saumure).
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, phố được đặt chính thức là phố Hàng Mắm.

**Đặc điểm**
Phố dài khoảng 190m, chạy chủ yếu theo hướng Đông-Tây, nối từ đường Trần Quang Khải đến phố Hàng Bạc; cắt ngang qua ngã tư phố Hàng Tre, ngã tư phố Nguyễn Hữu Huân và ngã ba phố Hàng Bè. Phố này chạy hai chiều.
Nhà trong phố Hàng Mắm đa số là kiểu cổ, hẹp và ngắn. Vào năm 1891, một vụ cháy lớn xảy ra đã khiến nhiều nhà cổ trên phố bị đốt cháy.
Sau này, một số nhà đã làm mới lại hoặc cải tạo, sửa chữa lại mặt tiền thành cửa hàng để buôn bán.
Phố Hàng Mắm hiện không còn bán các loại mắm nữa mà chuyển sang kinh doanh các mặt hàng khác như bia mộ, đồ sành, đồ đất, tạp phẩm và ăn uống...

**Công trình**

**Các tuyến xe buýt chạy qua**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Các đường phố Hà Nội theo vần H date=2011-12-24 
M
Cá heo sông Trường Giang

Cá heo sông Trường Giang hay còn được gọi là Nữ thần sông Trường Giang (p=Cháng Jiāng nǚshén; danh pháp hai phần: Lipotes vexillifer) hay Cá heo vây trắng là một loài cá heo sông đặc hữu, được phân bố tại khu vực hạ lưu sông Trường Giang, Trung Quốc.
Quần thể loài này giảm mạnh trong thời kỳ công nghiệp hoá ở Trung Quốc và việc sử dụng sông quá mức trong việc đánh bắt cá, giao thông thủy, và thủy điện. Đã có nhiều nỗ lực để bảo tồn loài này nhưng cuộc thám hiểm cuối năm 2006 đã không tìm thấy cá thể nào trên sông. Nên loài này đã được tuyên bố là tuyệt chủng, nên nó được xem là loài động vật có vú đầu tiên trở nên tuyệt chủng đầu tiên kể từ khi Sư tử biển Nhật Bản và Monachus tropicalis tuyệt chủng vào thập niên 1950. Đây cũng là loài trong bộ Cá voi tuyệt chủng được nghiên cứu kỹ chịu tác động trực tiếp từ con người.
Vào tháng 8 năm 2007, một người đàn ông Trung Quốc đã ghi nhận được hình ảnh loài động vật màu trắng lớn bơi trên sông Trường Giang. Mặc dù được dự kiến xác nhận loài động vật trên video có thể là một con baiji, sự xuất hiện chỉ có một hoặc một vài loài thí, đặc biệt là thời đại công nghệ, cũng không đủ để cứu loài tuyệt chủng một phần này khỏi sự tuyệt chủng thật sự. Cá thể baiji cuối cùng có tên là Qiqi (淇淇) đã chết năm 2002.
Vào ngày 10 tháng 5 năm 2021, hai con cá heo sông Trường Giang đã được nhìn thấy tại đoạn Nghi Xương của sông Trường Giang, tỉnh Hồ Bắc, miền trung Trung Quốc.

**Hình ảnh**

**Chú thích**
Thể loại:Cá heo sông
Thể loại:Loài EDGE
Thể loại:Động vật có vú Trung Quốc
Thể loại:Động vật đặc hữu Trung Quốc
Thể loại:Môi trường năm 2007
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1918
V
Thể loại:Loài bị đe dọa bởi cách sử dụng làm thực phẩm
Bão táp triều Trần

Bão táp triều Trần là một bộ tiểu thuyết của nhà văn Hoàng Quốc Hải. Bộ tiểu thuyết này được Nhà xuất bản Phụ nữ xuất bản lần đầu năm 2003 với 4 tập và sau đó đã được tái bản nhiều lần. Sau đó, tác giả lại thêm 2 tập nữa, nâng tổng số tập của tuyển tập tiểu thuyết này thành 6 tập, ra mắt vào năm 2010.
Đặt vào bối cảnh nhà Trần, tiểu thuyết này viết chủ yếu về hoàng triều nhà Trần từ khi thay nhà Lý làm chủ Đại Việt, mấu chốt là cuộc chiến chống Nguyên Mông và sự kết thúc đầy bi kịch của triều đại này.

**Tổng quan**
Trong loạt tiểu thuyết này, tác giả Hoàng Quốc Hải có hoài bão lớn tái hiện lịch sử nhà Trần bằng ngòi bút của mình. Trong phần Tựa đề của tập Bão táp cung đình, khởi đầu cho tuyển tập tiểu thuyết này, ông giải thích mong muốn của mình thông qua tác phẩm là có thể "mở to đôi mắt nhìn vào quá khứ, thấy được những điều kỳ diệu, và cả những khổ đau xưa cha ông ta đã tạo dựng và nếm trải. Nhưng quá khứ luôn được phủ bởi một lớp sương khói khi thì dày đặc đến mịt mờ".

**Các phần**
 Bão táp cung đình: Tập đầu tiên trong toàn bộ Bão táp triều Trần. Trong tập này, tác giả tái hiện sự ra đời của thời đại nhà Trần với vai trò đạo diễn của Thái sư Trần Thủ Độ. Ông là người có chí lớn trong thiên hạ, vì việc lớn biết dẹp những quyền lợi riêng tư để giữ nghiêm phép nước, đồng thời cũng là người có mưu kế nhằm xây dựng một cơ nghiệp nhà Trần từ buổi còn trứng nước.- Đuổi quân Mông - Thát: phần này lấy bối cảnh từ cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông của quân và dân Đại Việt lần thứ nhất thế kỷ 13. Dưới sự chỉ đạo tài tình của Trần Hưng Đạo, nhân dân Đại Việt đã đánh tan 50 vạn quân Nguyên xâm lược, bảo vệ nền độc lập tự chủ của dân tộc.- Thăng Long nổi giận: tiếp nối Đuổi quân Mông - Thát.- Huyết chiến Bạch Đằng: tiếp nối Thăng Long nổi giận.- Huyền Trân công chúa: phần này kể về Huyền Trân công chúa, viết về đường lối ngoại giao thời bình của vua Trần Nhân Tông, và cuộc hôn nhân đi vào lịch sử giữa vua Chăm Chế Mân và công chúa Đại Việt Huyền Trân - một cuộc hôn nhân đã mở rộng đất đai của nước Đại Việt. Xuyên suốt tác phẩm thấm đẫm nền văn hóa phong tục hai nước Chămpa và Đại Việt.- Vương triều sụp đổ: Đây là phần cuối cùng của bộ tiểu thuyết. Ở tập này, cuốn sách mở đầu bằng việc dâng "Thất trảm sớ" của Chu Văn An. Các vua quan cuối đời Trần sa vào chuyện ăn chơi sa đọa, coi thường kỷ cương phép nước. Và nhà Trần đi theo vết trượt dài của các triều đại suy đồi dẫn đến sụp đổ.

**Chuyển thể**
Bộ phim Phật hoàng Trần Nhân Tông lấy kịch bản dựa theo nội dung bộ Bão táp triều Trần.

**Giải thưởng**
Bộ tiểu thuyết Bão táp triều Trần giúp tác giả Hoàng Quốc Hải đoạt Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2008 và Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2017.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 publisher=Thể thao & Văn hóa- publisher=Văn hóa nghệ thuật
Thể loại:Tiểu thuyết lịch sử Việt Nam
Thể loại:Tiểu thuyết năm 2003
Thể loại:Tiểu thuyết tiếng Việt
Mông Các La Phượng

Các La Phượng（p=Gé Luófèng, 712-779), còn gọi là Giác Nhạc Phượng (覺樂鳳), là con trai trưởng của Bì La Các, là vị đại quốc vương thứ hai của Nam Chiếu, trị vì từ năm 748 đến 779.
Sau khi Các La Phượng lên ngôi, đã phát triển thế lực sang phía đông tiêu diệt chính quyền Thoán thị, hoàn toàn khống chế khu vực Vân Nam. Nam Chiếu cũng sớm thần phục nhà Đường, thụ sắc phong. Hai bên cùng liên binh tiến về phía tây đánh Thổ Phồn.
Năm 750, do bất mãn trước việc thái thú Vân Nam của nhà Đường là Trương Kiền Đà (張虔陀) hoành hành bạo ngược và có hành vi vô lễ, Các La Phượng bí bách đã phản Đường, giết chết Trương Kiến Đà. Quyền thần nhà Đường là Dương Quốc Trung lệnh cho Kiếm Nam tiết độ sứ Tiên Vu Trọng Thông (鮮于仲通) phát binh chinh thảo nhưng bị đánh bại.
Năm 752, Các La Phượng nương nhờ Thổ Phồn, tán phổ Thổ Phồn là Xích Đức Tổ Tán (赤德祖贊) phong hiệu cho Các La Phượng là Tán phổ chung. "Tán phổ chung" là một từ Tiếng Tạng, nghĩa là "Tán Phổ chi đệ" (em trai quốc vương Thổ Phồn, w=bTsan-Po gCung), Tán phổ chung trở thành niên hiệu đầu tiên của Nam Chiếu.
Sau năm 755, Các La Phượng nhân dịp Loạn An Sử đã xâm chiếm đất đai của nhà Đường và làm chủ được Tủy Châu, Diêu Châu và Nhung Châu. Các La Phượng có thái độ trọng thị với văn hóa Hán, bắt tù binh là huyện lệnh Tây Lô Trịnh Hồi dạy học cho tử tôn. Năm 769, cải niên hiệu Trường Thọ. Năm 779, Các La Phượng qua đời, thụy hiệu là Thần Vũ vương, kì tôn là Dị Mâu Tầm kế vị.

**Xem thêm**
 Danh sách vua Nam Chiếu

**Tham khảo**
Thể loại:Vua Nam Chiếu
Achitona transversevittata

Achitona transversevittata là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986 bởi Švihla.

**Chú thích**

**Tham khảo**
T
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1986
Anacerda leptidioides

Anacerda leptidioides là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1927 bởi Champion. Chúng là loài đặc hữu của Ấn Độ.

**Chú thích**

**Tham khảo**
D
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1927
Anisochrodes escalerai

Anisochrodes escalerai là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 1999.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Anisochrodes
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1999
Anisochrodes holzschuhi

Anisochrodes holzschuhi là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 1983.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Anisochrodes
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1983
Apterosessinia peringueyi

Apterosessinia peringueyi là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1926 bởi Blair.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Apterosessinia
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1926
Asclerosibutia secularis

Asclerosibutia secularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Vazquez & èvihla miêu tả khoa học năm 2006.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Asclerosibutia
Calopus angustus

Calopus angustus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1851 bởi LeConte.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Calopus
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1851
Chrysanthia superba

Chrysanthia superba là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1872.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Chrysanthia
Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Thể loại:Oedemeridae
Thể loại:Sơ khai Tenebrionoidea
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1872
Colobostomoides longepubens

Colobostomoides longepubens là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983 bởi Švihla.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Colobostomoides
Dainsclera obscuroviridis

Dainsclera obscuroviridis là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997 bởi Švihla.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Dainsclera
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1997
Dasytomima rachelae

Dasytomima rachelae là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 2005 bởi Lawrence.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Dasytomima
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2005
Diplectroides nigrolineatus

Diplectroides nigrolineatus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1925 bởi Pic.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Diplectroides
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1925
Dryopomera ceylonica

Dryopomera ceylonica là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 1994.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Dryopomera
Thể loại:Côn trùng Sri Lanka
Thể loại:Scarabaeinae
Thể loại:Côn trùng được mô tả năm 1994
Dryopomera tonkinensis

Dryopomera tonkinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 1994.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Dryopomera
Thể loại:Côn trùng Việt Nam
Gilotia perroti

Gilotia perroti là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1968 bởi Pardo-Alcaide.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Gilotia
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1968
Hypasclera dorsalis

Hypasclera dorsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Melsheimer miêu tả khoa học năm 1846.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Hypasclera
Thể loại:Oedemeridae
Hypascleroides socotrensis

Hypascleroides socotrensis là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986 bởi Švihla.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Hypascleroides
Hyperopselaphus ikedai

Hyperopselaphus ikedai là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1999 bởi Mizota.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Hyperopselaphus
Idgiomimula uhligi

Idgiomimula uhligi là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 2004 bởi Vazquez.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Idgiomimula
Indasclera tonkinensis

Indasclera tonkinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 1997.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Indasclera
Thể loại:Côn trùng Việt Nam
Ischnomera dalatensis

Ischnomera dalatensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1928.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Ischnomera
Thể loại:Côn trùng Việt Nam
Mecopselaphus lycoides

Mecopselaphus lycoides là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1873 bởi Kirsch.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Mecopselaphus
Melananthia flammeocephala

Melananthia flammeocephala một loài bọ cách cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1991 bởi Švihla.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Melananthia
Meloeditylus reductus

Meloeditylus reductus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Oedemeridae. Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1926 bởi Pic.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Meloeditylus
Oxycopis howdeni

Oxycopis howdeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Arnett miêu tả khoa học năm 1965.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Oxycopis
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1965
Thể loại:Oedemeridae
Oxycopis mimetica

Oxycopis mimetica là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1896.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Oxycopis
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1896
Thể loại:Oedemeridae
Oxycopis suturalis

Oxycopis suturalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1896.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Oxycopis
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1896
Thể loại:Oedemeridae
Oxycopis thoracica

Oxycopis thoracica là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Oxycopis
Thể loại:Côn trùng Caribe
Thể loại:Oedemeridae
Thể loại:Sơ khai Tenebrionoidea
Sparedriola annamensis

Sparedriola annamensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 1996.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Sparedriola
Thể loại:Côn trùng Việt Nam
Sparedrus aspersus

Sparedrus aspersus là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1886.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Sparedrus
Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1886
Thể loại:Oedemeridae
Thể loại:Sơ khai Tenebrionoidea
Vasaces elongatus

Vasaces elongatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Arnett miêu tả khoa học năm 1953.

**Chú thích**


**Tham khảo**
Thể loại:Vasaces
Thể loại:Oedemeridae
Thể loại:Sơ khai Tenebrionoidea
Glenn Murcutt

Glenn Marcus Murcutt (sinh ngày 25 tháng 7 năm 1936) là kiến trúc sư người Úc sinh ra ở Luân Đôn, Anh. Nhận giải thưởng Pritzker năm 2002 và Huy chương vàng AIA 2009.
Murcutt sinh ra ở London với cha mẹ là người Úc. Ông lớn lên ở tỉnh Morobe của Papua New Guinea, nơi ông đã phát triển nhận thức đối với kiến trúc bản địa đơn giản. Ông được theo học tại Trường Trung học Nam sinh Manly và học kiến trúc tại trường Cao đẳng Kỹ thuật Sydney, nơi ông tốt nghiệp vào năm 1961, và nơi ông trở thành bạn bè với các sinh viên sau này là những người nổi bật khác, bao gồm cả đạo diễn Jim Sharman, nhà thiết kế sân khấu Brian Thomson và nhà sản xuất phim Matt Carroll. Kinh nghiệm làm việc sớm của Murcutt với các kiến trúc sư khác nhau, chẳng hạn như Neville Gruzman, Ken Woolley và Bryce Mortlock đã mang anh đến với phong cách của kiến trúc hữu cơ của họ tập trung vào mối quan hệ với thiên nhiên. Năm 1969, Murcutt hành nghề kiến trúc ở Mosman ngoại Sydney. Glenn Murcutt nổi tiếng với các thiết kế thân thiện với môi trường.

**Tham khảo**
Thể loại:Người đoạt giải Pritzker
Thể loại:Kiến trúc sư Úc
Thể loại:Người Sydney