Di tích quốc gia đặc biệt (Việt Nam)

Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử". Ở Việt Nam, một di tích khi đủ các điều kiện sẽ được công nhận theo thứ tự: di tích cấp tỉnh, di tích cấp quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt. Di tích quốc gia đặc biệt là những di tích Việt Nam có giá trị đặc biệt tiêu biểu của quốc gia. Di tích quốc gia đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng trên cơ sở lựa chọn các di tích quan trọng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích quốc gia, lần xếp hạng đầu tiên là vào năm 2009.
Hiện nay, sau đợt xếp hạng thứ 17 vào ngày 17 tháng 1 năm 2025, Việt Nam có tổng cộng 144 di tích quốc gia đặc biệt. Đồng bằng sông Hồng là vùng có nhiều di tích được xếp hạng nhất cả nước với 62 di tích và 22 trong số đó thuộc thủ đô Hà Nội. Các di sản thế giới tại Việt Nam đều được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

**Phân loại**
Trong số 144 di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam sau 17 đợt xếp hạng có:
*2 di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ
*8 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh
*1 di tích lịch sử và khảo cổ
*19 di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật
*3 di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật
*9 danh lam thắng cảnh đơn thuần
*10 di tích khảo cổ đơn thuần
*30 di tích kiến trúc nghệ thuật đơn thuần
*65 di tích là các di tích lịch sử đơn thuần
Thủ tướng Chính phủ là người ra quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đồng thời quyết định việc đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) xem xét đưa di tích tiêu biểu của Việt Nam vào Danh mục di sản thế giới.

**Tiêu chí đánh giá**

**Thống kê**

**Danh sách các di tích quốc gia đặc biệt qua các đợt xếp hạng**

**Đợt 1 (2009)**
} E -->
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 1993
Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tạiPhủ Chủ tịch
180px
Quận Ba Đình, thành phố Hà Nội
Di tích lịch sử
Dinh Độc Lập
180px
Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh
Di tích lịch sử
Đền Hùng
180x180px
Thành phố Việt Trì, huyện Lâm Thao, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ name=Đền Hùng
Di tích lịch sử
Đô thị cổ Hội An
180px
Thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam 108.33483
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 1999
Khu đền tháp Mỹ Sơn
180px
Huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam E
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 1999
Vịnh Hạ Long
180px
Thành phố Hạ Long, thành phố Cẩm Phả, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh name=Đền Hùng
Danh lam thắng cảnh
Được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới năm 1994

**Đợt 2 (2012)**
}
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ
Được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 2011
Tràng An - Tam Cốc - Bích Động
180px
Thành phố Hoa Lư, huyện Gia Viễn, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình E
Danh lam thắng cảnh
Nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An, Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới năm 2014
Văn Miếu - Quốc Tử Giám
180px
Quận Ba Đình và quận Đống Đa, thành phố Hà Nội E
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Kim Liên
180px
Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
Di tích lịch sử
An toàn khu (ATK) Định Hóa
180px
Huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên E
Di tích lịch sử
Côn Sơn - Kiếp Bạc
180px
Thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Dự kiến đề cử Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử làm Di sản văn hóa thế giới của UNESCO

**Đợt 3 (2012)**
}
Di tích lịch sử
Dự kiến đề cử Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử làm Di sản văn hóa thế giới của UNESCO
Yên Tử
180px
Thành phố Uông Bí, thành phố Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh
Dự kiến đề cử Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử làm Di sản văn hóa thế giới của UNESCO
Lam Kinh
180px
Huyện Thọ Xuân và huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Khu lưu niệm Nguyễn Du
link=Đặc biệt:Tải lên
Huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh
Di tích lịch sử
Chùa Keo
180px
Huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình 
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Óc Eo – Ba Thê
180px
Huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang 
Di tích kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ
Gò Tháp
180px
Huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp 
Di tích kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ
Hồ Ba Bể
180px
Huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnE
Danh lam thắng cảnh
Dự kiến đề cử Di sản thiên nhiên thế giới của UNESCO
Vườn quốc gia Cát Tiên
180px
Tỉnh Đồng Nai, tỉnh Bình Phước, tỉnh Lâm Đồng E
Danh lam thắng cảnh
Dự kiến đề cử Di sản thiên nhiên thế giới

**Đợt 4 (2013)**
}
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn
180px
Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh
Đình Tây Đằng
180px
Huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Chùa Bút Tháp
180px
Thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh E
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Chùa Dâu
180px
Thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh E
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Quần đảo Cát Bà
180px
Huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng E
Danh lam thắng cảnh
Dự kiến đề cử Di sản thiên nhiên thế giới

**Đợt 5 (2014)**
}
Di tích lịch sử
Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần
180px
Huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
Di tích lịch sử
Khu đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt
180px
Huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
Di tích lịch sử
Địa điểm Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút
180px
Huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang
Di tích lịch sử
Nhà tù Sơn La
180px
Thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La
Di tích lịch sử
Nhà tù Phú Quốc
180px
Thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang
Di tích lịch sử
Địa đạo Vĩnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh
180px
Huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị
Di tích lịch sử
Khu di tích Bà Triệu
180px
Huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Chùa Thầy và khu núi đá Sài Sơn, Hoàng Xá, Phượng Cách
180px
Huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Chùa Tây Phương
180x180px
Huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Chùa Phật Tích
180px
Huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Đền Sóc
180px
Huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Khu di tích Phố Hiến
180px
Thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên
Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật
Cát Tiên
link=Đặc biệt:Tải lên
Huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng
Di tích khảo cố

**Đợt 6 (2015)**

**Đợt 7 (2016)**
}
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Khu lưu niệm Phan Bội Châu tại Nam Đàn
link=Đặc biệt:Tải lên
Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
Di tích lịch sử
Phật viện Đồng Dương
180px
Huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam
Di tích khảo cổ, kiến trúc nghệ thuật
Địa điểm Chiến thắng Đăk Tô-Tân Cảnh
180px
Huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum
Di tích lịch sử
Tháp Hòa Lai
180px
Huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận
Di tích kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ
Tháp Pô Klong Garai
180px
Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Đồng Khởi Bến Tre
180px
Huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre
Di tích lịch sử
Mộ và Khu tưởng niệm Nguyễn Đình Chiểu
Huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre
Di tích lịch sử

**Đợt 8 (2017)**

**Đợt 9 (2018)**

**Đợt 10 (2019)**

**Đợt 11 (2020)**

**Đợt 12 (2022)**

**Đợt 13 (2022)**

**Đợt 14 (2023)**

**Đợt 15 (2024)**

**Đợt 16 (2024)**

**Đợt 17 (2025)**

**Các di tích đang tiến hành lập hồ sơ**

**Di sản thế giới**
Hiện tại, Việt Nam đã có 10 di tích quốc gia đặc biệt được UNESCO công nhận trong 8 Di sản thế giới gồm:
*3 di tích quốc gia đặc biệt đồng thời là Di sản thiên nhiên thế giới:
#Vịnh Hạ Long, được công nhận năm 1994 theo tiêu chí (VII) và năm 2000 theo tiêu chí (VIII).
#Quần đảo Cát Bà, được công nhận năm 2023 theo tiêu chí mở rộng Vịnh Hạ Long thành Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà.
#Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, năm 2003, là di sản thiên nhiên thế giới theo tiêu chí (VIII).
*5 di tích quốc gia đặc biệt đồng thời là 5 Di sản văn hóa thế giới gồm:
#Quần thể di tích Cố đô Huế, năm 1993, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (IV).
#Phố cổ Hội An, năm 1999, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) (V).
#Thánh địa Mỹ Sơn, năm 1999, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) (III).
#Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, năm 2010, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) (III) và (VI).
#Thành nhà Hồ, năm 2011, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) và (IV)
*2 di tích quốc gia đặc biệt đồng thời là 1 Di sản thế giới hỗn hợp:
#Quần thể danh thắng Tràng An, năm 2014, theo các tiêu chí (VII) và VIII) của một di sản thiên nhiên thế giới và tiêu chí (V) của một di sản văn hóa thế giới. Di sản thế giới kép này gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt là Khu thắng cảnh Tràng An - Tam Cốc - chùa Bích Động và Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư.- Những đề cử trong tương lai:
# Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử bao gồm 04 Di tích quốc gia đặc biệt là Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử, Di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều (Quảng Ninh), Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Dương) và Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang), và 01 Di tích quốc gia Chùa Thanh Mai, xã Hoàng Hoa Thám, thành phố Chí Linh.
# Khu di sản thiên nhiên Ba Bể-Na Hang bao gồm Danh lam thắng cảnh Hồ Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang-Lâm Bình.
#Di tích Văn hóa Óc Eo bao gồm 02 di tích quốc gia đặc biệt là Di tích khảo cổ-kiến trúc nghệ thuật Óc Eo-Ba Thê, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang và Di tích khảo cổ-kiến trúc nghệ thuật Gò Tháp, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp và 01 Di tích quốc gia Di chỉ khảo cổ Nền Chùa, xã Mỹ Phước, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang.

**Hình ảnh một số di tích quốc gia đặc biệt**
Tập tin:Thuong temple.JPG|Di tích lịch sử đền Hùng ở Phú Thọ
Tập tin:Bắc Môn.JPG| Di tích khảo cổ Hoàng thành Thăng Long ở Hà Nội
Tập tin:HoiAnOldQuarter.jpg|Phố cổ Hội An
Tập tin:Ho Chi Minh's Stilt House, Hanoi (2) (24622695398).jpg|Khu di tích Phủ Chủ tịch
Tập tin:My Son BCD.JPG|Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam)
Tập tin:Phongnhakebang15.jpg|Phong Nha (Quảng Bình)
Tập tin:Ha Long bay The Kissing Cocks.JPG|Vịnh Hạ Long)
Tập tin:HCMC Reunification Palace.jpg|Dinh Độc Lập (Thành phố Hồ Chí Minh)
Tập tin:Codoj6.JPG|Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình)
Tập tin:Dien Thai Hoa.jpg|Quần thể di tích Cố đô Huế (Thừa Thiên Huế)

**Xem thêm**
 Di tích Việt Nam- Danh sách Di tích quốc gia Việt Nam- Danh hiệu UNESCO ở Việt Nam- Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia- Du lịch Việt Nam

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Quyết định số 1272/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ: Về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt 12/8/2009-  Quyết định số 548/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt date=2017-12-22  10/5/2012-  Quyết định số 2499/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt 22/12/2016-  Quyết định 2082/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc 25/12/2017
Thể loại:Khu bảo tồn Việt Nam