Phùng Xá, Thạch Thất

162x162pxPhùng Xá là một xã thuộc huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, Việt Nam , xã có hai làng cổ nổi bật là Vĩnh Lộc và Bùng. Trong đó, Vĩnh Lộc được biết đến là làng nghề truyền thống, nơi người dân sinh sống bằng các nghề thủ công lâu đời. Còn Bùng lại nổi danh là làng học, nơi sản sinh ra nhiều thế hệ học trò xuất sắc và mang đậm truyền thống hiếu học của vùng đất Thạch Thất.

**Địa lý - Hành chính**
Xã có diện tích 4,65 km², dân số năm 2021 là 13.195 người, mật độ dân số đạt 2.837 người/km².

**Lược sử**
Xã Phùng Xá ngày nay gồm hai làng cổ là Phùng Thôn (tên nôm là làng Bùng) và Vĩnh Lộc. Theo tư liệu dân gian, làng Bùng xưa kia có tên là An Hoa Trang, là mảnh đất nổi danh không chỉ bởi truyền thống văn hóa mà còn bởi bề dày thành tựu trong học vấn và khoa bảng.
Trong khi đó, làng Vĩnh Lộc trước kia có tên gọi là làng Lọc (Dân gian còn gọi là Nủa Bừa), về sau được vua ban tên là Vĩnh Lộc – mang ý nghĩa "đời đời hưởng lộc của vua". Làng Vĩnh Lộc từ lâu đã nổi tiếng với nghề cơ kim khí truyền thống, chuyên chế tạo các dụng cụ nông nghiệp như cày, quốc, xẻng... phục vụ sản xuất cho cả một vùng rộng lớn.
Làng Bùng lại từng là nơi phát triển thịnh vượng nghề dệt chồi (hoặc sồi), lụa và lượt. Đặc biệt, các sản phẩm như khăn lượt, áo lượt, giấy lọc bột... đều phải dùng đến lượt Bùng – cho thấy trình độ tinh xảo của nghề dệt nơi đây từ thuở xa xưa. Không những vậy, làng Bùng còn được xem là mảnh đất học, nơi sản sinh ra nhiều bậc hiền tài, tiêu biểu là Trạng nguyên Phùng Khắc Khoan – người được mệnh danh là "Trạng Bùng", một danh sĩ lỗi lạc của thời Lê - Mạc. Đến ngày nay, nơi đây vẫn là quê hương của nhiều vị lãnh đạo cấp cao của huyện Thạch Thất cũng như thành phố Hà Nội.

**Dân cư**
Phùng Xá là một trong những xã có diện tích rộng lớn của huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội. Về mặt dân cư, xã hiện được chia thành hai cộng đồng chính là dân cư làng Bùng và dân cư làng Vĩnh Lộc, mỗi làng mang một nét đặc trưng riêng về lịch sử, văn hóa và phân bố địa lý.- Cộng đồng dân cư làng Vĩnh Lộc có sự phân bố rộng rãi, không chỉ trong địa bàn xã mà còn vươn ra cả các vùng lân cận. Chủ yếu người dân tập trung tại các khu vực truyền thống như Vĩnh Lộc 1, Vĩnh Lộc 2 và Vĩnh Lộc 3. Ngoài ra, một bộ phận lớn cư dân làng Vĩnh Lộc còn sinh sống và kinh doanh tại các khu công nghiệp được nhà nước quy hoạch hoặc do chính người dân địa phương đầu tư phát triển, tiêu biểu như:
** Khu công nghiệp Phùng Xá,
** Khu Duy Thịnh (tọa lạc trên địa bàn xã Bình Phú, do người dân Vĩnh Lộc mua lại phục vụ sản xuất – kinh doanh),
** Khu Văn Minh,
** Khu Đồng Vàng,
** Và đặc biệt là khu dịch vụ Vĩnh Lộc – khu vực giáp ranh với xã Hữu Bằng, hiện nay đang thu hút đông đảo người dân Hữu Bằng đến mua, thuê đất để sinh sống và buôn bán.- Trong khi đó, dân cư làng Bùng vẫn giữ được sự quần cư chặt chẽ, với gần như 100% người dân đang sinh sống tập trung tại Thôn Bùng – khu vực trung tâm của làng truyền thống, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa – lịch sử lâu đời.

**Văn hóa**
Lễ hội làng Bùng, xã Phùng Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội, là một sự kiện văn hóa truyền thống đặc sắc, diễn ra hàng năm từ ngày mùng 6 đến mùng 10 tháng Giêng âm lịch. Nét nổi bật nhất của lễ hội là hội vật truyền thống, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách tham gia.​

**HỘI LÀNG BÙNG - PHÙNG XÁ**

**Nguồn gốc và ý nghĩa**
Hội vật làng Bùng được tổ chức nhằm tưởng nhớ công ơn Thành Hoàng làng Bùng – tướng quân Phùng Thanh Hòa, người có công tập hợp nghĩa sĩ trong vùng luyện tập võ nghệ, giúp vua chống lại giặc Lương và truyền dạy võ vật cho trai tráng làng Bùng.

**Hoạt động chính**
Hội vật làng Bùng không giới hạn độ tuổi, hạng cân hay giới tính của các đô vật, coi trọng tinh thần thượng võ, không đặt nặng tính ăn thua hay giải thưởng. Trước khi bước vào sới vật, các đô vật thực hiện nghi lễ "xe đài" – một hình thức khởi động mang tính dân tộc, vừa thể hiện sự tôn kính vừa trình diễn sức mạnh và sự dẻo dai. 

**Giá trị văn hóa**
Hội vật làng Bùng đã trở thành một môn thể thao góp phần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Người dân làng Bùng dù đi làm ăn xa cũng quay về làng để tham gia hội vật, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu xuân mới. Thông qua hội vật, địa phương cũng phát hiện và bồi dưỡng những tài năng cho bộ môn vật của huyện Thạch Thất.
Lễ hội làng Bùng không chỉ là dịp để tưởng nhớ công ơn của các bậc tiền nhân mà còn là cơ hội để cộng đồng gắn kết, phát huy truyền thống văn hóa và tinh thần thượng võ của dân tộc

**HỘI LÀNG VĨNH LỘC - PHÙNG XÁ**
Hội làng Vĩnh Lộc, xã Phùng Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội, là một lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân gian, được tổ chức để tưởng nhớ các vị Thành hoàng làng và tôn vinh nghề truyền thống của địa phương.

**Thời gian tổ chức**
Lễ hội thường được tổ chức vào ngày 4 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Ngoài ra, cứ mỗi 5 năm một lần, vào ngày mùng 7 tháng Giêng, lễ hội được tổ chức quy mô lớn hơn để tưởng nhớ công ơn của tam vị Thành hoàng họ Vũ, với sự tham gia đông đảo của dân làng và khách thập phương .

**Nghi lễ và hoạt động**
Lễ hội bắt đầu với phần rước kiệu từ Quán Vĩnh Lộc đến Cầu Cả, sau đó rước về Đình làng Vĩnh Lộc. Trong quá trình rước, người dân nơi đoàn rước đi qua thường bày biện lễ vật trước cửa nhà, mặc trang phục trang trọng (thường là áo dài) và chắp tay hành lễ khi đoàn rước đi qua. Phần lễ bao gồm các nghi thức tế lễ, dâng hương và lễ mặn. Phần hội có thể bao gồm các hoạt động như kéo co , đi cầu khỉ .... (trong quá khứ có thể là thi làm cày bừa), thể hiện sự gắn bó với nghề truyền thống của làng .​

**Ý nghĩa văn hóa**
Lễ hội nhằm tưởng nhớ các vị Thành hoàng làng Vĩnh Lộc, những người có công với dân làng và nghề truyền thống. Đây cũng là dịp để cộng đồng dân cư thể hiện lòng biết ơn, gắn kết tình làng nghĩa xóm và duy trì, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.Từ hai lễ hội truyền thống đặc sắc của làng Bùng và làng Vĩnh Lộc, có thể thấy rõ nét văn hóa lâu đời và tinh thần cộng đồng bền chặt của người dân xã Phùng Xá. Nếu như lễ hội làng Bùng mang đậm dấu ấn của một vùng đất hiếu học, tôn vinh truyền thống khoa bảng và các bậc danh nhân như Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, thì lễ hội làng Vĩnh Lộc lại thể hiện lòng tri ân đối với các vị Thành hoàng làng và nghề truyền thống cơ kim khí, qua những nghi lễ rước kiệu, tế lễ trang nghiêm cùng các hoạt động mang đậm tính nghề nghiệp. Cả hai lễ hội không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian, mà còn là dịp để cộng đồng người dân Phùng Xá cùng nhau ôn lại cội nguồn, tăng thêm sự gắn kết và niềm tự hào về quê hương mình.Khu công nghiệp làng nghề Phùng Xá

**Kinh tế**
Phùng Xá là một trong những xã có nền kinh tế phát triển năng động bậc nhất huyện Thạch Thất. Với lợi thế từ làng nghề truyền thống Vĩnh Lộc – nơi hội tụ tinh hoa lao động và kỹ nghệ thủ công – Phùng Xá đã trở thành cái nôi sản sinh ra phần lớn các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất quan trọng của toàn huyện. Chính làng nghề này đã đóng vai trò như một bàn đạp mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế địa phương không ngừng vươn lên. 
Làng Vĩnh Lộc được báo chí ưu ái mệnh danh là “làng giám đốc”, bởi nơi đây có tỷ lệ hộ gia đình làm kinh doanh thuộc hàng cao nhất cả nước – trung bình cứ 4 gia đình thì có 1 gia đình sở hữu doanh nghiệp riêng. Đáng chú ý, không hiếm những gia đình có 3–4 anh em ruột đều là giám đốc các công ty khác nhau, thể hiện tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ và tư duy kinh doanh bền vững đã ăn sâu vào nếp sống làng nghề.Các xe chở tôn thép đứng chờ dỡ hàng tại khu công nghiệp Phùng Xá
Trước kia, người dân Vĩnh Lộc nổi tiếng với nghề cơ khí truyền thống, nhưng cùng với sự chuyển mình của nền kinh tế thị trường, họ đã nhanh chóng thích nghi và chuyển hướng sang ngành công nghiệp thép – một lĩnh vực đòi hỏi cả kỹ thuật lẫn tầm nhìn kinh tế nhạy bén. Chính sự năng động và đổi mới ấy đã góp phần đưa Vĩnh Lộc trở thành một điểm sáng về phát triển kinh tế không chỉ của xã Phùng Xá, mà còn của toàn huyện Thạch Thất.
Các doanh nghiệp tại xã Phùng Xá không chỉ năng động trong sản xuất kinh doanh mà còn rất chịu khó học hỏi, cập nhật công nghệ hiện đại để nâng cao năng suất lao động. Đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh và gia công thép, hầu hết các công ty đều đã đầu tư mạnh vào máy móc tiên tiến, nhiều thiết bị được nhập khẩu trực tiếp từ nước ngoài nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất ngày càng cao.
Nhiều doanh nghiệp trong xã hiện nay sở hữu các máy cắt CNC hiện đại, có giá trị lên đến hàng chục tỷ đồng, cho thấy sự quyết tâm trong việc đổi mới công nghệ và theo kịp xu hướng của ngành công nghiệp hiện đại. Chính nhờ tư duy mở, dám nghĩ dám làm và mạnh dạn đầu tư, Phùng Xá đang ngày càng khẳng định vị thế là trung tâm kinh tế công nghiệp trọng điểm của huyện Thạch Thất.
Kho xưởng của một doanh nghiệp Thép
Theo số liệu thống kê năm 2020, toàn huyện Thạch Thất có hơn 2.576 doanh nghiệp đang hoạt động. Trong đó, riêng xã Phùng Xá đã chiếm khoảng 1/5 tổng số doanh nghiệp toàn huyện – tỷ lệ cao nhất trong các xã, thị trấn của Thạch Thất. Phần lớn các doanh nghiệp này tập trung tại làng nghề Vĩnh Lộc, nơi có truyền thống làm cơ khí và hiện đang phát triển mạnh trong lĩnh vực kinh doanh, gia công thép. Ngoài ra, Phùng Xá còn có hàng trăm cơ sở sản xuất nhỏ lẻ đang hoạt động, góp phần quan trọng vào việc tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương.
Không chỉ thu hút doanh nghiệp trong nước, Phùng Xá còn là điểm đến hấp dẫn của nhiều tập đoàn, công ty nước ngoài đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Hồng Kông... chọn làm nơi đặt nhà máy sản xuất. Một số doanh nghiệp tiêu biểu có thể kể đến như:Máy chấn CNC của một doanh nghiệp địa phương- Meiko Electronics- Công ty Young Fast- URC Việt Nam- Công ty Bánh mứt kẹo Hà Nội- Công ty Xà phòng Hà Nội- Tổng công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội (HABECO)- Công ty Thuốc lá Thăng Long- Công ty Bánh kẹo Tràng An
Sự hiện diện của các doanh nghiệp lớn và tập đoàn quốc tế không chỉ thúc đẩy sự phát triển kinh tế toàn diện cho xã Phùng Xá mà còn tạo ra hàng chục nghìn việc làm mỗi năm, nâng cao đời sống cho người dân và khẳng định vị thế của Phùng Xá như một trung tâm công nghiệp năng động hàng đầu huyện Thạch Thất.Máy cắt hiện đại của một doanh nghiệp gia công Thép
Không chỉ nổi bật về phát triển kinh tế, Phùng Xá còn là một trong những địa phương đi đầu trong phong trào xây dựng nông thôn mới của huyện Thạch Thất. Bắt đầu triển khai từ năm 2011, đến nay xã đã đạt và cơ bản hoàn thành 19/19 tiêu chí trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Với những nỗ lực và thành tựu nổi bật đó, Phùng Xá vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen, là một trong 6 xã tiêu biểu của huyện Thạch Thất đạt chuẩn nông thôn mới.
Cùng với các làng nghề truyền thống lân cận như Hữu Bằng, Chàng Sơn..., Phùng Xá đã và đang góp phần hình thành nên một vùng đất trù phú, năng động và thịnh vượng, nơi hội tụ giữa truyền thống và hiện đại, giữa lao động sáng tạo và tư duy hội nhập.

**Nhân vật nổi tiếng**
Các nhân vật nổi tiếng sinh ra ở xã này gồm:- Đại tư mã Nguyễn Cảnh Câu thời Lý- Hàn Lâm viện thị thư Thám hoa Nguyễn Đăng Đạt thời Trần- Đặc tiến Kim tử Vinh Lộc Đại phu tiến sĩ Vũ Đình Dung- Nguyễn Nham- Phùng Khắc Khoan (Trạng Bùng)- Nhạc sĩ Phú Quang- Trung tướng Phùng Khắc Đăng (nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị) hậu duệ đời thứ bảy của Trạng bùng Phùng Khắc Khoan- VDV Cấn Tất Dự

**Tham khảo==