Lịch Maya

Lịch của người Maya
Lịch Maya là một hệ thống lịch và niên giám được sử dụng trong nền văn minh Maya tiền Columbus, và trong một số cộng đồng Maya hiện đại ở vùng cao Guatemala và Oaxaca, México.
Các yếu tố cần thiết của hệ thống lịch Maya được dựa trên một hệ thống mà đã được sử dụng phổ biến trên khắp khu vực, có niên đại ít nhất là thế kỷ thứ 5 TCN. Nó có nhiều mặt với lịch làm việc của các nền văn minh Trung Mỹ khác trước đó, chẳng hạn như các Zapotec và Olmec và đương đại hoặc sau đó những người, như Mixtec và lịch Aztec. Mặc dù lịch Trung Mỹ không có cùng nguồn gốc với Maya, phần mở rộng tiếp theo của nó và là cải tiến phức tạp nhất. Cùng với lịch Aztec, lịch Maya là một trong những lịch tốt nhất, tài liệu và nhất hoàn toàn hiểu rõ.
Đến với thần thoại truyền thống Maya, như tài liệu trong thuộc địa Yucatec và chữ khắc dựng lại từ cuối thời kỳ cổ đại và hậu cổ điển vị thần Itzamna là thường xuyên ghi là đã mang lại kiến thức của hệ thống lịch cho tổ tiên người Maya, cùng với văn bản nói chung và các khía cạnh nền tảng của văn hóa Maya.
Người Maya xác định chính xác độ dài của một năm, thời gian Trái Đất quay hết một vòng quanh Mặt Trời là 365,2420 ngày - xê dịch có 0,0002 ngày so với cách tính tân kỳ nhất, điều này có nghĩa là xác suất sai số chỉ có 1 ngày trong 5000 năm. Sự tính toán của người Maya đúng hơn 1.200 lần so với người Ai Cập, 40 lần so với lịch Julius (độ sai số cho một ngày là mỗi 128 năm) và thậm chí hơn cả 1,5 lần so với thứ lịch Gregory hiện đại mà chúng ta đang dùng (độ sai số cho một ngày là mỗi 3.257 năm).
Có giả thiết cho rằng người Maya đã kế thừa cách tính lịch từ các nền văn minh cổ Zapotecs (ở Mont Alban) và Olmecs (ở La venta và Tres Zapotes). Tuy thế, người Maya lại không sử dụng độ dài tính toán thời gian một năm vào lịch của họ. Một năm Mặt Trời được chia thành 18 tháng, mỗi tháng có 20 ngày (dùng hệ đếm cơ số 20), năm ngày còn lại được đưa vào cuối năm. Các ngày trong tháng được ghi bằng số thứ tự từ 0 đến 19 trước tên tháng (0 đến 4 cho tháng thiếu, cuối năm có 5 ngày). Theo lịch này, các năm nối tiếp nhau không ngừng, không có năm nhuận. Như vậy kết quả là lịch sẽ bị sai lệch lùi về một ngày trong vòng 4 năm.
Nhưng những hiểu biết chính xác ấy không phải để giới chiêm tinh Maya cổ sử dụng để tính lịch đúng, mà chỉ để quy định "mức độ không chính xác" trong sự tồn tại song song 3 thứ lịch căn bản mà người Maya cổ thường dùng: bình thường họ dùng lịch 365 ngày; lễ hội dùng lịch 360 ngày; còn trong những dịp tế lễ đặc biệt chỉ chuyên dùng thứ lịch 260 ngày. Đây là một trong những bí ẩn nữa về nền văn minh Maya huyền bí.

**Lịch của thầy bói**
Ngày xưa, những người da đỏ Quiche, Ixil và Mam vẫn dùng lịch Maya truyền thống với một năm có 260 ngày để dự đoán tương lai. Để giải thích vì sao bộ lịch lại gồm 260 ngày, người ta đã phỏng vấn nhiều thầy bói ở Chichicastenango và Momstenango và phát hiện ra rằng: Việc chọn độ dài của năm nay không phải do ngẫu nhiên mà là do phù hợp với thời gian mang thai của con người. Hệ đếm 20 cho phép chia một năm 260 ngày thành 13 tháng, mỗi tháng 20 ngày, kết hợp với một trong 20 tên gọi các con vật, các lực lượng tự nhiên, các quan niệm hay khái niệm mà ý nghĩa không còn lưu truyền đến ngày nay.

**Tzolkʼin**

**Haabʼ**

**Xem thêm**
 Baktun: là một khoảng thời gian trong lịch của người Maya, bao gồm 20 chu kỳ katun trong Lịch Long Count cổ (Lịch Đếm Ngày) của người Maya. Loại lịch này có 144.000 ngày hay 400 tuns hoặc gần 400 năm nhiệt đới- Hiện tượng 2012: bao gồm hàng loạt những đức tin về thuyết mạt thế cho rằng vào ngày 21 tháng 12 năm 2012 là ngày tận thế hoặc sẽ xảy ra những sự kiện biến đổi lớn. Ngày này được coi là ngày kết thúc của một chu kỳ dài 5.125 năm trong lịch Long Count của người Maya

**Tham khảo**

**Thư mục**
- chú thích sách |author= Aveni, Anthony F.  
edition= originally published as: Skywatchers of Ancient Mexico 1980, revised and updated |location= Austin |publisher= University of Texas Press |isbn= 0-292-70504-2 |oclc= 45195586- access-date= 2006-11-10- chú thích tạp chí |author= Bricker, Victoria R.  
journal= Current Anthropology |volume= 23 |issue= 1 |pages= 101–103 |location= Chicago, IL |publisher= University of Chicago Press, sponsored by Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research |doi= 10.1086/202782 |s2cid=143962107 |issn= 0011-3204 |oclc= 62217742- s2cid= 145711182 - s2cid= 130245359 - chú thích sách |author= Coe, Michael D.  
publisher= Thames & Hudson |location= London and New York |edition= 4th revised |isbn= 0-500-27455-X |oclc= 15895415- chú thích sách |author= Coe, Michael D. |author-link= Michael D. Coe |date= 1992 |title= Breaking the Maya Code |publisher= Thames & Hudson |location= London |isbn= 0-500-05061-9 |oclc= 26605966 |url= https://archive.org/details/breakingmayacode00coem_0 - chú thích sách |author= Foster, Lynn V.  
publisher= Facts on File |isbn= 0-8160-4148-2 |oclc= 50676955- oclc= 150172- chú thích sách |author= Jones, Christopher  
publisher= University Museum, University of Pennsylvania |location= Philadelphia |oclc= 11641566- publisher= Wayeb- pages=343–356- chú thích báo |author= MacDonald, G. Jeffrey |date= 27 March 2007 |title= Does Maya calendar predict 2012 apocalypse? |url= https://www.usatoday.com/tech/science/2007-03-27-maya-2012_N.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20080316220726/http://www.usatoday.com/tech/science/2007-03-27-maya-2012_N.htm |archive-date= 2008-03-16 |newspaper= USA Today |publisher= Gannett Company |location= McLean, VA |issn= 0734-7456 |access-date= 2009-05-28- chú thích sách |author=Milbrath, Susan  
publisher=University of Texas Press |isbn=0-292-75225-3 |oclc=40848420- url= https://archive.org/details/godssymbolsofa00mill - Rice, Prudence M., Maya Calendar Origins: Monuments, Mythistory, and the Materialization of Time (Austin, TX: University of Texas Press, 2007) .- chú thích sách |author= Robinson, Andrew |author-link= W. Andrew Robinson |date= 2000 |title= The Story of Writing: Alphabets, Hieroglyphs and Pictograms |location= London and New York |publisher= Thames & Hudson |isbn= 0-500-28156-4 |oclc= 59432784 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/storyofwriting0000robi - chú thích sách |author= Roys, Ralph L.  
publisher= University of Oklahoma Press- chú thích sách |author= Schele, Linda |author-link= Linda Schele |author2= David Freidel |author2-link= David Freidel |date= 1992 |title= A Forest of Kings: The Untold Story of the Ancient Maya |edition= originally published New York: Morrow, 1990, pbk reprint |publisher= Harper Perennial |location= New York |isbn= 0-688-11204-8 |oclc= 145324300 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/forestofkingsunt0034sche - date = October 1992- chú thích sách |author= Tedlock, Barbara  
publisher= University of New Mexico Press |isbn= 0-8263-0577-6 |oclc= 7653289- chapter-url = http://www.mesoweb.com/publications/CAA/CAA02.pdf- chú thích sách |editor1= Tedlock, Dennis |editor-link= Dennis Tedlock |translator=Tedlock, Dennis |date= 1985 |title= Popol Vuh: The Definitive Edition of the Mayan Book of the Dawn of Life and the Glories of Gods and Kings |url= https://archive.org/details/popolvuhmayanboo00tedl |others= with commentary based on the ancient knowledge of the modern Quiché Maya |location= New York |publisher= Simon & Schuster |isbn= 0-671-45241-X |oclc= 11467786- chú thích sách |author= Thomas, Cyrus  
via= Project Gutenberg |type=EBook online reproduction |editor= J. W. Powell |title= Sixteenth Annual Report of the Bureau of American Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution, 1894–1895 |location= Washington DC |publisher= Bureau of American Ethnology, Smithsonian Institution; U.S. Government Printing Office |pages= 199–266 |oclc= 14963920- chú thích sách |author= Thompson, J. Eric S.  
publisher= University of Oklahoma Press |isbn= 0-8061-0447-3 |oclc= 275252- chú thích sách |editor1= Tozzer, Alfred M. |editor-link= Alfred Tozzer |translator=Tozzer, Alfred M. |date= 1941 |title= Landa's Relación de las cosas de Yucatán: a translation |others= Charles P. Bowditch and Ralph L. Roys (additional trans.) |edition= translation of Diego de Landa's Relación de las cosas de Yucatán original c. 1566, with notes, commentary, and appendices incorporating translated excerpts of works by Gaspar Antonio Chi, Tomás López Medel, Francisco Cervantes de Salazar, and Antonio de Herrera y Tordesillas. English |series= Papers of the Peabody Museum of American Archaeology and Ethnology, Harvard University vol. 18 |publisher= Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |location= Cambridge, MA |oclc= 625693- oclc= 71165439

**Liên kết ngoài**
  Today's Long Count date = ngày 1 tháng 4 năm 2014-  Maya Cycles of Time at-  Maya Calendar and Links on diagnosis2012.co.uk (The calculator uses the proleptic Gregorian calendar, with a number of links to other Maya calendar sites.)-  Interactive Maya Calendars date = ngày 7 tháng 1 năm 2012- name=Day Symbols of the Maya Year 1897 text by Cyrus Thomas-  Maya Calendar, Date conversions, contemporary year version, Tzolkin and Haab day in Calendar Rounds date = ngày 15 tháng 1 năm 2012-  Daily Aztec Calendar Also does Mayan long count dates.
Thể loại:Nền văn minh Maya
Thể loại:Lịch
Thể loại:Lịch Maya
Thể loại:Lịch sử chiêm tinh học
Thể loại:Lịch sử thiên văn học
Thể loại:Thiên văn học cổ đại