Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Valentin Vladimirovich Ovechkin

Valentin Vladimirovich Ovechkin (tiếng Nga: Валентин Владимирович Овечкин) là một nhà văn, nhà viết kịch, nhà báo nổi tiếng Liên Xô.

**Tiểu sử và sự nghiệp**
Valentin Ovechkin sinh ngày 9 tháng 6 năm 1904 tại Taganrog, gia nhập Đảng Cộng sản Liên Xô vào năm 1929. Ông từng hoạt động ở nông thôn hơn mười năm, từng được phân công giữ thư viện xã, rồi làm chủ nhiệm một hợp tác xã nông nghiệp trong thời gian khá lâu.
Truyện ngắn đầu tiên được xuất bản vào năm 1927. Đầu thập niên 30 thế kỷ XX, Ovechkin làm phóng viên tờ Chiếc búa và Sự thật nông trang. Tập Truyện ngắn nông trang xuất bản năm 1935 ngay lập tức khiến Ovechkin trở thành nhà văn được chú ý.
Trong những năm Chiến tranh Vệ quốc, Ovechkin làm cán bộ tuyên truyền ở một Trung đoàn, rồi làm phóng viên mặt trận. Tác phẩm Lời chào từ mặt trận ra đời năm 1945 là thành công của một nghệ sĩ đã trưởng thành.
Tiếp đó, hàng loạt truyện, ký - trong đó nổi bật là cuốn Chuyện thường ngày ở huyện - đã đưa Valentin Ovechkin lên vị trí hàng đầu trong các nhà văn Liên Xô lớp sau.
Ngoài truyện ngắn và truyện vừa, Valentin Ovechkin còn viết một số vở kịch, phần nhiều cũng về đề tài nông nghiệp.
Valentin Ovechkin mất ngày 27 tháng 1 năm 1968.

**Tác phẩm**

**Văn xuôi**
 Truyện ngắn nông trang (1935)- Tập truyện ngắn (1939)- Lời chào từ mặt trận (1945)- Chuyện thường ngày ở huyện (1956)

**Kịch**
 Mùa hè Ấn Độ (1947)- Nastya Kolosova (1947)

**Xem thêm**
  Энциклопедия «Кругосвет». Овечкин, Валентин Владимирович-  Газета «Армавирский собеседник»

**Tham khảo**
Thể loại:Nhà văn Liên Xô
Thể loại:Nhà viết kịch Liên Xô
Thể loại:Sinh năm 1904
Thể loại:Mất năm 1968
Thể loại:Nam nhà văn thế kỷ 20
Thể loại:Người nhận Huân chương Cờ đỏ Lao động
Phân loại chi Cáng lò

Chi Cáng lò Betula hiện được công nhận rộng rãi là bao gồm 5 phân chi.

**Danh sách chi Cáng lò**

**Chú thích**
 Loài có chữ "×" nghĩa là loài lai nhân tạo- Tên đồng nghĩa không được nêu ra ở đây.

**Tham khảo**
  Các loài bạch dương trên trang Vườn thực vật hoàng gia Kew 
Thể loại:Chi Bạch dương
Bạch dương, chi
Thể loại:Danh sách cây
Hải Quế

Hải Quế là một xã thuộc huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.

**Hành chính**
Xã Hải Quế được chia thành 3 thôn: Đơn Quế, Hội Yên, Kim Long.

**Văn hóa**
Vào thời vua Hồng Đức, khoảng giữa thế kỉ 15, một vị quan họ Lê (Lê Qúi Công, thụy Tán Trị) được vua cử vào vùng Ô Châu đánh nhau với Chiêm Thành. Theo truyền khẩu, ngài giải vây cho vua ở thôn Cổ Lũy. Sau đó, ngài đến vùng mà ngày nay là thôn Đơn Quế thuộc xã Hải Quế, qui dân lập làng. Ngài có 2 anh em cùng với 8 vị khác cùng khẩn hoang xây dựng nên làng xóm. Thành lập ra 9 dòng họ trong làng. Ngài Lê Qúi Công là người có công khai khẩn đầu tiên nên dòng họ của ngài được gọi là Lê Nhất tộc thôn Đơn Quế. Khi qua đời, ngài được dân làng thờ cúng trong đình làng, được vua sắc phong: Dực Bảo Trung Hưng Linh Phò Chi Thần.
Chín dòng họ được xếp theo thứ tự: Lê Nhất, Hồ Nhị, Hồ 3, Hồ 4, Trần 5, Hoàng 6, Võ 7, Lê 8, Hồ 9. Ngày nay dòng họ Trần giàu có nhất.
Đình làng Đơn Quế được xây dựng lại năm 2011. Ngày Khánh thành là 11 và 12/05/2011 âm lịch, tức ngày 12, 13/06/2011.

**Chú thích**
Gia Phả Lê Nhất tộc Đơn Quế.

**Tham khảo==
Chuyện thường ngày ở huyện

Chuyện thường ngày ở huyện (tiếng Nga: Районные будни) là một tập truyện ký về đề tài nông trang tập thể của nhà văn Valentin Ovechkin.

**Nội dung**
Trong số những tác phẩm đánh dấu bước chuyển biến mới của Văn học Soviet giai đoạn thập niên 50 thế kỷ XX, Chuyện thường ngày ở huyện của Valentin Ovechkin là một thành công lớn của Văn học Soviet sau chiến tranh.

**Nhân vật**

**Chuyển thể**
  Bàn tay anh (phim, 1956)

**Xem thêm**
  Văn bản tác phẩmbot=InternetArchiveBot  (tiếng Nga)- Chuyện thường ngày ở huyện - Nhà xuất bản Cầu vồng, Moskva (1984)

**Tham khảo**
Thể loại:Truyện ký Liên Xô
Văn học Liên Xô

Văn học Liên Xô (tiếng Nga: Литература СССР) là tên gọi ngành Văn học của Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Soviet (1917-1991). Thuật ngữ này bao gồm Văn học bằng tiếng Nga và 88 ngôn ngữ khác nhau cùng tồn tại trên lãnh thổ Liên bang Soviet.

**Lịch sử hình thành và phát triển**
Thời kỳ Xô viết có ảnh hưởng tới văn học Nga là sau năm 1917. Maxim Gorky, Nhà văn đoạt Giải Nobel văn học Michail Aleksandrovich Sholokhov, Valentin Petrovich Kataev, Aleksei Nikolaevich Tolstoi, Vladimir Vladimirovich Mayakovsky, Ilf và Petrov trở thành những gương mặt nổi bật của Văn học Xô viết.
Mặc dù chủ nghĩa hiện thực xã hội giành được sự ủng hộ của chính quyền Liên bang Xô viết, nhưng một số nhà văn như Mikhail Afanasievich Bulgakov, Boris Leonidovich Pasternak, Andrei Platonov, Osip Emilyevich Mandelstam, Yury Valentinovich Trifonov, Isaac Emmanuilovich Babel và Vasily Semyonovich Grossman - vẫn bí mật tiếp tục truyền thống của văn học Nga, họ viết văn nhưng không hi vọng vào việc được xuất bản như là một tác phẩm tận sau khi họ đã chết.- 1917 - 1929- 1930 - 1940- 1941 - 1953- 1954 - 1991

**Nhân vật tiêu biểu**

**Nhà nghiên cứu Văn học**
 Mikhail Bakhtin

**Nhà thơ**
 Sergey Yesenin- Yulya Drunina

**Nhà văn**
 Maksim Gorky- Mikhail Sholokhov- Anh em Strugatsky- Kir Bulychyov

**Nhân vật bất đồng chính kiến**
 Iosif Brodsky- Aleksandr Solzhenitsyn

**Xem thêm**
  Sovlit.RU-  Ogoniok.com date=2011-02-13 -  Bestreferat.RU date=2010-05-03 

**Tham khảo**
  Сайт, посвященный Советской поэзии date=2013-05-23 - http://www.sovlit.ru/-  Возвращение советской литературы date=2008-03-29 -  Понятие героического и советская литература date=2016-03-04
Tiếng Chavacano

Tiếng Chavacano hay Tiếng Chabacano, là một tiếng bồi trên cơ sở tiếng Tây Ban Nha được nói tại Philippines. Từ "Chavacano" xuất phát từ tiếng Tây Ban Nha "chabacano" có nghĩa là "khiếu thẩm mỹ kém" hay "thiếu thẩm mỹ", "tầm thường", "hạng kém", "tồi tàn" hoặc "thô tục". Ngôn ngữ này được phát triển tại Thành phố Cavite, Ternate và Ermita, và cũng được phát triển từ từ "chavano" được người dân Zamboanga tạo ra. Có 6 biến thể khác nhau được phát triển là: tiếng Zamboangueño ở Thành phố Zamboanga, tiếng Davaeño ở Davao, tiếng Ternateño ở Ternate, tiếng Caviteño ở Thành phố Cavite, tiếng Cotabateño ở Thành phố Cotabato và tiếng Ermiteño ở Ermita

**Lịch sử**
Tiếng Chavacano là ngôn ngữ bồi trên cơ sở tiếng Tây Ban Nha duy nhất tại Châu Á. Ngôn ngữ này đã tồn tại hơn 400 năm và là một trong các ngôn ngữ bồi lâu đời nhất trên thế giới. Đây là ngôn ngữ duy nhất được phát triển tại Philippines mà không thuộc Ngữ hệ Nam Đảo.

**Nhân khẩu**
Nơi có nhiều người sử dụng tiếng Chavacano nhất là Thành phố Zamboanga và tỉnh đảo Basilan. Một số ít người nói tiếng Chavacano cũng hiện diện ở Thành phố Cavite và Ternate. Tiếng Chavacano là ngôn ngữ chính của Thành phố Zamboanga và phương ngữ Zamboanguaño cũng là phương ngữ được sử dụng nhiều nhất của ngôn ngữ này, dân số của thành phố này được cho là trên một triệu người.
Những người sử dụng tiếng Chavacano cũng hiện diện ở thành phố Semporna ở bờ biển phía đông bang Sabah, Malaysia vì khu vực bắc Borneo khá gần gũi với Quần đảo Sulu và Bán đảo Zamboanga và khu vực đó từng nằm dưới quyền kiểm soát của Philippines thuộc Tây Ban Nha cho đến thế kỷ 19.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 Học tiếng Chavacano qua video date=2022-01-18 - Từ điển tiếng Chavacano date=2011-07-16 - Tiếng Chavacano trên Ethnologue
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines
Thể loại:Ngôn ngữ tại Malaysia
Thể loại:Pidgin và creole tiếng Tây Ban Nha
Thể loại:Tiếng Tây Ban Nha ở châu Á
Thể loại:Ngôn ngữ tại Zamboanga del Norte
Thể loại:Ngôn ngữ tại Zamboanga del Sur
Thể loại:Ngôn ngữ tại Zamboanga Sibugay
Thể loại:Ngôn ngữ tại Basilan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Sulu
Thể loại:Ngôn ngữ tại Tawi-Tawi
Thể loại:Văn hóa Thành phố Zamboanga
Thể loại:Văn hóa Cavite
Thể loại:Ngôn ngữ tại Sabah
Tiếng Kapampangan

Tiếng Pampangan hay tiếng Kapampangan (chữ Kulitan: 24px, Kapampangan) là một ngôn ngữ tại Philippines. Đây là ngôn ngữ chính tại tỉnh Pampanga, nam tỉnh Tarlac và đông bắc tỉnh Bataan; đa số người nói là người Kapampangan. Tiếng Kapampangan cũng hiện diện ở vài đô thị ở Bulacan và Nueva Ecija. Ngôn ngữ này còn được gọi là Pampango, và có một "tên trang trọng" (kính danh) là Amánung Sísuan (nghĩa là "thứ tiếng nuôi dưỡng"). Năm 2012, tiếng Kapampangan trở thành một trong các ngôn ngữ lớn tại Philippines được giảng dạy và nghiên cứu tại các trường học.

**Tham khảo**
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines

Thể loại:Ngôn ngữ động-chủ-tân
Tiếng Kinaray-a

Tiếng Kinaray-a là một ngôn ngữ Nam Đảo được sử dụng chủ yếu ở Tỉnh Antique của Philippines. Ngôn ngữ này cũng được nói tại tỉnh Iloilo và một vài ngôi làng ở Mindanao bởi những người di cư nói tiếng Kinaray-a. Từ Kinaray-a xuất phát từ "iraya" tương đương với từ "ilaya" trong tiếng Tagalog, dùng để gọi nhóm người định cư ở khu vực miền núi của tỉnh. Trong khi nhóm người sống gần các vùng đồng bằng được gọi là"ilawod" từ tiếng Hiligaynon "lawod". Tuy nhiên, tiếng Kinaray-a không nhất thiết là phải được sử dụng bởi những người sống ở vùng cao nguyên của đảo Panay. Những người sử dụng ngôn ngữ này được gọi là "người Karay-a"
Tiếng Kinaray-a được nói tại hầu hết các nơi ở tỉnh Iloilo cung với tiếng Hiligaynon. Hầu hết các thị trấn ở Iloilo nói tiếng Kinaray-a trong khi tiếng Hiligaynon hầu hết được nói ở các khu vực thành phố. Qua sự gần gũi về địa lý hay qua các chương trình truyền hình và phát thanh, những người nói tiếng Kinaray-a có thể hiểu được nhưng người nói tiếng Hiligaynon. Tuy nhiên, chỉ những người nói tiếng Hiligaynon sống trong khu vực nói tiếng Kinaray-a mới có thể hiểu được ngôn ngữ này. Nhiều người nói tiếng Hiligaynon hiểu sai rằng đây là một phương ngữ của tiếng Hiligaynon.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 Bansa.org Kinaray-a Dictionary date = ngày 2 tháng 10 năm 2017- Kinaray-a date = ngày 28 tháng 8 năm 2010- Kinaray-a Dictionary: Preserving the Kinaray-a Language date = ngày 25 tháng 11 năm 2010
Thể loại:Ngôn ngữ tại Aklan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Antique (tỉnh)
Thể loại:Ngôn ngữ tại Capiz
Thể loại:Ngôn ngữ tại Guimaras
Thể loại:Ngôn ngữ tại Iloilo
Tiếng Maguindanao

Tiếng Maguindanao hay Tiếng Maguindanaon là ngôn ngữ của người Maguindanao ở tỉnh Maguindanao, Philippines. Cũng có một số người sử dụng ngôn ngữ này ở những nơi khác trên đảo Mindanao như Thành phố Zamboanga, Thành phố Davao và Thành phố General Snatos cũng như các tỉnh Cotabato, Sultan Kudarat, Nam Cotabato, Sarangani, Zamboanga del Sur, Zamboanga Sibugay, cũng như Metro Manila.
Tiếng Maguindanao là thành viên của nhóm ngôn ngữ Mindanao thuộc Ngữ tộc Malay-Polynesia trong ngữ hệ Nam Đảo.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Từ điển tiếng Maguindnao date = ngày 21 tháng 3 năm 2017
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines
Thể loại:Ngôn ngữ tại Maguidanao
Thể loại:Ngôn ngữ Mindanao
Xúp cua

Một bát xúp cua ở Việt Nam.
Xúp cua hay súp cua là một món xúp với nguyên liệu chính là thịt cua, trứng gà hoặc trứng cút, ngoài ra còn có xương gà hoặc hạt bắp để làm nồi xúp thêm vị ngọt và bổ dưỡng, món xúp này thường được chọn là món khai vị nóng trong các bữa tiệc để tráng bụng.

**Khái yếu**
Xúp cua là món ăn quen thuộc và bình dân bởi tính phổ biến, dễ thực hiện, không mất nhiều thời gian nấu nướng mà xúp lại rất ngon và dễ ăn. Đây là món hải sản hấp dẫn dùng để khai vị cho các bữa tiệc. Xúp cua được du nhập từ phương Tây, lúc đầu này chỉ phục vụ tại các nhà hàng lớn, hương và vị cũng khác như hiện tại. Những người đầu tiên ăn món này đã tìm tòi cách chế biến sau đó gia giảm để phù hợp với người bản địa. Dễ ăn, dễ nấu, dần dần xúp cua trở thành món ăn bình dân phổ biến. Xúp cua dậy mùi thơm thịt cua tươi, sánh màu ngà ngon lành là món ăn bổ sung nhiều iod, calci và các chất khoáng cung cấp cho quá trình tái tạo và phục hồi sinh lực của cơ thể.

**Chế biến**
Xúp cua được chế biến khá đơn giản: xương gà rửa sạch, trụng nước sôi, xả lại nước lạnh thật kỹ. Nấu khoảng 3 lít nước sôi, thả xương gà vào ninh, cho một đoạn tỏi tây vào nấu chung. Nấu nhỏ lửa đến khi còn khoảng 1,5 lít nước là được. Vớt bỏ xương gà, lược lại nước cho trong. Bột năng hòa tan. Nước dùng đang sôi, giảm nhỏ lửa, cho bột năng vào từ từ, khuấy cho nước dùng hơi sánh. Cho trứng vào khuấy nhanh tay để thành từng sợi. Cho thịt cua và nêm gia vị. Dùng nóng, rắc mùi và tiêu, có thể cho chút dầu vừng hoặc xì dầu.

**Chú thích**
Thể loại:Ẩm thực Việt Nam
Thể loại:Ẩm thực đường phố Việt Nam
Thể loại:Xúp
Thể loại:Hải sản
Thể loại:Món cua
Tiếng Maranao

Tiếng Maranao là một ngôn ngữ Nam Đảo được người Maranao ở các tỉnh Lanao del Norte và Lanao del Sur của Philippines

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Từ điển tiếng Maranao date=2013-05-15 
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines
Thể loại:Ngôn ngữ tại Lanao del Norte
Thể loại:Ngôn ngữ tại Sabah
Thể loại:Ngôn ngữ tại Malaysia
Thể loại:Ngôn ngữ Mindanao
Thể loại:Ngôn ngữ tại Lanao del Sur
Tiếng Tausug

Tiếng Tausug (Tiếng Tausug: Bahasa Sūg, tiếng Mã Lai: Bahasa Suluk) là ngôn ngữ của người Tausug, một ngôn ngữ được nói tại tỉnh Sulu của Philippines và những người Tausug tại Malaysia và Indonesia.
Tiếng Tausug được sử dụng rộng rãi trên Quần đảo Sulu (gồm 3 tỉnh Basilan, Sulu và Tawi-Tawi), và Bán đảo Zamboanga, miền nam Palawan. Ngôn ngữ này có quan hệ gần gũi với tiếng Butuanon ở đông bắc của đảo Mindanao. Tên gọi của ngôn ngữ này trong tiếng Tausug là Bahasa Sūg, có nghĩa là "ngôn ngữ của Sūg", Suk là khu vực mà ngôn ngữ này được sử dụng (Sulu).
Tiếng Tausug được phân loại thuộc nhóm ngôn ngữ Philippine của ngữ tộc Malay-Polynesia trong hệ ngôn ngữ Nam Đảo .

**Chữ viết**
Tiếng Tausug trước đây được viết bằng chữ Ả Rập. Chữ viết được sử dụng được đưa vào khi các ngôn ngữ ở Malaysia ngày nay bắt đầu dùng chữ Jawi, một biến thể của chữ Ả Rập. Tuy vậy, chữ cái Ả Rập dùng trong tiếng Tausug có nhiều khác biệt.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 Publications in Tausūg and other Philippine languages- Tausug English Glossary
Thể loại:Ngôn ngữ tại Indonesia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Malaysia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines
Thể loại:Ngôn ngữ Visayas
Thể loại:Ngôn ngữ tại Tawi-Tawi
Thể loại:Ngôn ngữ tại Sulu
Thể loại:Ngôn ngữ tại Basilan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Sabah
Tiếng Bodo

Tiếng Bodo (chữ Devanagari: बोडो) là một ngôn ngữ thuộc Ngữ tộc Tạng-Miến. Ngôn ngữ này được người Bodo sử dụng ở đông bắc Ấn Độ và Nepal. Tiếng Bodo là một trong 22 ngôn ngữ được công nhận theo Hiến pháp của Ấn Độ và là một trong các ngôn ngữ chính thức của bang Assam.
Tiếng Bodo được đưa vào cấp giáo dục tiểu học từ năm 1963 ở các khu vực mà ngôn ngữ này chiếm ưu thế. Tiếng Bodo sử dụng chữ Devanagari, mặc dù trong lịch sử đã có lúc sử dụng chữ cái Latinh hay chữ Assam.
Tiếng Bodo có 6 phương ngữ là: Chote, Mech, Dimasa, Tripuri, Lalunga, Bore.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Abley, Mark (2006)  The Verbs of Boro date=2020-12-22 ,  Lost Magazine date=2021-01-26 , March 2006- Bodoland.org- Boro Language date=2005-09-07 - Bodo computing resources at TDIL date=2010-08-03 - Language Information Service – India date=2011-04-09 
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Assam
Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ

Thể loại:Ngôn ngữ Sal
Tiếng Dhivehi

Tập tin:Das Buch der Schrift (Faulmann) 170.jpg|thumb|right|Tiếng Dhivehi trong Das Buch der Schrift (1880) của de
Tiếng Dhivehi, tiếng Maldives, hay tiếng Mahl (ދިވެހި, dhivehi or ދިވެހިބަސް, dhivehi-bas) là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói bởi hơn 300.000 người tại Maldives, nơi nó là ngôn ngữ chính thức và quốc gia. Nó cũng là tiếng mẹ đẻ của gần 10.000 người trên đảo Minicoy tại lãnh thổ liên bang Lakshadweep, Ấn Độ, nơi mà phương ngữ Mahl được dùng. Nội danh của ngôn ngữ này, Divehi, là tên gọi phổ biến và chính thức cho ngôn ngữ này tại Maldives. Tiếng Dhivehi được viết bằng hệ chữ Thaana, viết từ phải sang trái giống tiếng Ả Rập.
Các phương ngữ chính của tiếng Dhivehi là Malé, Huvadhu, Mulaku, Addu, Haddhunmathee, và Maliku. Dạng chuẩn tiếng Dhivehi dựa trên phương ngữ Malé, được nói tại phủ đô cùng tên. Phương ngữ Maliku ở Minicoy được gọi chính thức là Mahl chỉ chính phủ Lakshadweep. Tên gọi này thường được nhiều học giả dùng khi nhắc đến phương ngữ tại Minicoy.
Tiếng Dhivehi là một hậu duệ của Maharashtri Prakrit và có quan hệ gần gũi với tiếng Marathi, tiếng Konkan và tiếng Sinhala, nhưng không thể thông hiểu với ngôn ngữ nào. Nhiều ngôn ngữ đã ảnh hưởng lên tiếng Dhivehi qua thời gian, nổi bật nhất là tiếng Ả Rập. Số khác gồm tiếng Pháp, tiếng Ba Tư, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Hindustan, và tiếng Anh. Những từ tiếng Anh atoll (rạn san hồ vòng) và dhoni (một loại thuyền giúp đi lại giữa đảo san hô vòng) được vay mượn từ atoḷu và dōni tiếng Dhivehi.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Từ điển tiếng Anh-Dhivehi-  Viện Hàn Lâm Dhivehi-  Tiêu chuẩn Unicode cho các chữ viết Trung Đông
Thể loại:Ngôn ngữ tại Maldives
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ

Thể loại:Ngữ chi Ấn-Arya
Thể loại:Dhivehi
Tiếng Dogri

Những khu vực sử dụng tiếng Dogri và các phương ngữ tại Ấn Độ và Pakistan
Tiếng Dogri (डोगरी hay ڈوگرى) là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Ấn-Arya.
Ngôn ngữ này có 5 triệu người sử dụng ở Ấn Độ và Pakistan, chủ yếu ở vùng Jammu ở bang Jammu và Kashmir. Tiếng Dogri là thành viên của nhóm ngôn ngữ Tây Pahar. Ngôn ngữ này được gọi là Pahar (पहाड़ी hay پاھڑ ی) ở Pakistan và những khu vực do nước này kiểm soát tại Kashmir. Không giống như các ngôn ngữ khác trong Ngữ hệ Ấn-Âu, tiếng Dogri có thanh điệu, một đặc điểm giống các ngôn ngữ khác trong nhóm Tây Pahar và tiếng Punjab.

**Chữ viết**
Tiếng Dogri vốn dùng chữ Takri, có quan hệ gần gũi với chữ Sharada của người Kashmir và chữ Gurmukhī được dùng để viết tiếng Punjab. Tiếng Dogri nay thường sử dụng chữ Devanagari tại Ấn Độ và dạng Nasta’lig của chữ cái Ba Tư-Ả Rập tại Pakistan và các khu vực họ kiểm soát tại Kashmir.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  The Dogri Language date = ngày 13 tháng 5 năm 2007, article by Ved Kumari Ghai-  Duggar Times.com date=2012-01-17 , for more on Dogri language, literature and writers-  Dailyexcelsior.com date = ngày 2 tháng 12 năm 2008,"One Hundredth Amendment,"news report on the recognition of Dogri as a national language.-  6 tháng 8 năm 2003(MDK).ppt Modifications to Devanagri to represent Dogri tonesbot=InternetArchiveBot -  Pahari.org date = ngày 21 tháng 11 năm 2008, Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association)-  Ancientscripts.com, The Takri script.-  Crulp.org, paper on tonality and intonation in Punjabi.-  Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script) date = ngày 4 tháng 11 năm 2015
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Pakistan
Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ân Độ
Thể loại:Hệ chữ viết lỗi thời
Thể loại:Ngôn ngữ tại Jammu và Kashmir
Thể loại:Jammu
Thể loại:Bảng chữ cái Ả Rập cho ngôn ngữ Nam Á
Thể loại:Chữ viết ISO 15924

Thể loại:Ngôn ngữ Pahari
Thể loại:Ngôn ngữ tại Punjab (Pakistan)
Tiếng Kashmir

Tiếng Kashmir (), hay tiếng Koshur (kọ̄šur hay kạ̄šur) là một ngôn ngữ Dard thuộc ngữ chi Ấn-Arya và được nói chủ yếu ở thung lũng Kashmir và thung lũng Chenab của Jammu và Kashmir.
Có hơn 6 triệu người nói tiếng Kashmir, phân bố ở Jammu và Kashmir cùng các cộng đồng người Kashmir tại những ban khác của Ấn Độ, cũng như ở thung lũng Neelam và thung lũng Leepa của Azad Kashmir, Pakistan (khoảng 350.000 người nói).
Tiếng Kashmir là một trong 22 ngôn ngữ trong danh mục 8 của hiến pháp Ấn Độ, là ngôn ngữ chính thức của Jammu và Kashmir. Đa số người nói tiếng Kashmir cũng nói tiếng Urdu và/hoặc tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Từ tháng 11 năm 2008, học tiếng Kashmir trở thành việc bắt buộc ở tất cả trường công trong thung lũng cho cấp hai.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Modern Kashmiri Dictionary: Android based electronic Kashmiri Dictionary- Grierson, George Abraham.  A Dictionary of the Kashmiri Language. Calcutta: Asiatic Society of Bengal, 1932.- Hook, Peter E.. 1976. Is Kashmiri an SVO language? Indian Linguistics 37: 133-142.-  Lexical Borrowings in Kashmiri by Ashok K Koul date=2015-08-01  Delhi: Indian Institute of Language Studies,2008.-  Koshur: An Introduction to Spoken Kashmiri-  Dictionary of Kashmiri Proverbs-  "Soan Meeraas" Leading Kashmiri Language Newspaper
Thể loại:Kashmir

Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Dard
Thể loại:Ngôn ngữ tại Azad Kashmir
Thể loại:Ngôn ngữ viết bằng Devanagari
Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ V2
Thể loại:Ngôn ngữ tại Jammu và Kashmir
Tiếng Konkan

Tiếng Konkan (chữ Devanagari: कोंकणी, Kōṅkaṇī, chữ Latinh: Konknni, koṅṇi, chữ Kannada: ಕೊಂಕಣಿ, konkaṇi, chữ Malayalam: കൊങ്കണി, konkaṇi) là một ngôn ngữ thuộc nhóm Ấn-Arya của Ngữ hệ Ấn-Âu. Ngôn ngữ này được nói tại vùng ven biển phía tây Ấn Độ và có hơn 7 triệu người sử dụng. Tiếng Konkan là ngôn ngữ chính thức của bang Goa và là ngôn ngữ thiểu số ở các bang Karnataka và Kerala. Ngôn ngữ này cũng là một trong 22 ngôn ngữ được công nhận theo Hiến pháp Ấn Độ.

**Lịch sử**
Sau khi Ấn Độ độc lập và sau đó là kiểm soát Goa năm 1961. Goa trở thành một lãnh thổ liên bang của nước này. Tuy nhiên, sự tái cấu trúc của nhà nước theo ranh giới ngôn ngữ và sự gia tăng những lời kêu gọi từ bang Maharashtra cũng như của người Marathi ở Goa để sáp nhập Goa vào Maharashtra, một cuộc tranh luận kịch liệt đã diễn ra ở Goa. Các tranh luận chính liên quan đến tình trạng của tiếng Konkan như một ngôn ngữ độc lập và tương lại của Goa là một phần của Maharashtra hay sẽ tách riêng. Một cuộc trưng cầu dân ý đã ngăn Goa đọc lập vào năm 1967 .Tuy nhiên, tiếng Anh, tiếng Hindi và tiếng Marithi tiếp tục được ưu tiên trong giao tiếp chính thức trong khi tiếng Konkan chỉ là phụ. Vào năm 1987, sau một số vụ bạo lực, tiếng Konkan mới trở thành một ngôn ngữ chính thức của bang Goa
.

**Chữ viết**
Tiếng Konkan có thể được viết bằng 5 hệ chữ viết: chữ Devanagari, chữ Latinh, chữ Kannada, chữ Malayalam và chữ Ba Tư-Ả Rập. Trong số đó chữ cái Latinh hầu như chắc chắn là lâu đời nhất bắt đầu từ thế kỷ 16. Việc sử dụng chữ Devanagari, chữ viết chính thức ngày nay được bắt đầu vào năm 1678.

**Tham khảo**

**Xem thêm**
 Danh sách ngôn ngữ- Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói- Học tiếng Konkani trực tuyến date=2009-02-08 - Từ điến tiếng Konkani (GSB)- Từ điển tiếng Konkani (Manglorean) date=2011-05-02 

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Ngữ chi Ấn-Arya
Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ viết bằng Devanagari
Thể loại:Chính tả chữ Latinh
Thể loại:Ngôn ngữ Konkan
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động
Thể loại:Ngôn ngữ Nam Ấn-Arya
Nguyên tắc bất ngờ nhỏ nhất

Nguyên tắc bất ngờ nhỏ nhất (tiếng Anh: Principle of least astonishment) áp dụng cho thiết kế giao diện, thiết kế phần mềm và khoa học lao động. Nguyên tắc phát biểu rằng khi hai thành phần giao diện xung đột hoặc nhập nhằng, hành vi của chúng phải gây bất ngờ ít nhất cho người sử dụng. Đặc biệt, một lập trình viên nên nghĩ về hành vi gây ít bất ngờ nhất cho người sử dụng chương trình chứ không phải suy ra từ hiểu biết về hành vi nội tại của chương trình.
Quy tắc này bao gồm việc áp dụng các giá trị mặc định hợp lý.

**Ví dụ**
 Một người sử dụng chuẩn bị nhập tên và mật khẩu vào một chương trình hoặc trang web thì nhận được tin nhắn. Một vài chương trình tin nhắn tức thời ngay lập tức giành quyền đọc bàn phím và chuyển đến trường trả lời của nó, do giả định rằng người dùng sẽ trả lời tin nhắn mới ngay lập tức. Thực tế, người dùng có thể bất ngờ nhận ra vừa gõ mật khẩu vào trình nhắn tin và gửi nó cho người bạn của mình. Nguyên nhân của sự xung đột này là hai chương trình không biết về sự tồn tại của nhau và không thể dễ đang xác định lúc nào có thể can thiệp. Để tránh những xung đột như thế này, hệ điều hành có thẻ hạn chế sự tương tác giữa các chương trình, chẳng hạn bằng cách không cho phép trình nhắn tin cướp quyền đọc bàn phím.- Một giao diện người dùng có thể quy định rằng khi nhấn Ctrl+Q chương trình sẽ thoát. Cùng giao diện đó có thể có chức năng ghi vĩ lệnh, một chuyển các phím tắt có thể lặp lại sau đó, có thể điều khiển mọi khía cạnh của chương trình. Người sử dụng muốn ghi một vĩ lệnh trong đó có chứa tổ hợp Ctrl+Q (thường là lệnh cuối). Nguyên tắc yêu cầu rằng nhấn Ctrl+Q khi ghi vĩ lệnh không được tắt chương trình (điều sẽ gây ngạc nhiên cho người sử dụng), thay vào đó ghi lại tổ hợp phím (giả sử rằng người sử dụng thực sự muốn ghi tổ hợp phím chứ không phải dừng ghi và đóng chương trình, trong trường hợp đó người dùng sẽ không hiểu sao không có gì xảy ra khi anh ta nhấn Ctrl+Q).

**Xem thêm**
 DWIM (Do What I Mean)- Occam's razor- Law of Demeter  (còn gọi là "nguyên tắc tri thức tối thiểu")

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  "Applying the Rule of Least Surprise" date = ngày 17 tháng 10 năm 2010 from The Art of Unix Programming by E.S. Raymond-  Principle of Least Astonishment at Portland Pattern Repository-  Principle of least astonishment on UXPassion.com date = ngày 8 tháng 11 năm 2010-  Law of Least Astonishment from The Tao of Programming by Geoffrey James
Thể loại:Heuristics
Thể loại:Khoa học lao động
Thể loại:Tương tác người máy
Thể loại:Nguyên tắc lập trình
Thể loại:Tương tác người-máy tính
Thể loại:Heuristic
Tiếng Maithil

Tiếng Maithil (मैथिली, 𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲, Maithilī) là một ngôn ngữ ở miền đông Ấn Độ, chủ yếu là các bang Bihar, Jharkhand và nhiều nơi ở bang Tây Bengal, trung tâm văn hóa và ngôn ngữ là các thành phố Madhubai và Darbhanga. Tiếng Maithil cũng được sử dụng ở vùng Terai ở Nepal, chủ yếu ở phía đông của Vùng Narayani . Cái tên Maithii xuất phát từ "Mithila", một vương quốc cổ xưa. Maithil cũng là một trong các tên của Sita, vợ của vua Rama và là con gái của vua Janaka.
Tiếng Maithil thuộc ngữ chi Ấn-Arya, Ngữ hệ Ấn-Âu. Các nhà ngôn ngữ học coi tiếng Maithil là một ngôn ngữ Đông Ấn, theo đó ngôn ngữ này khác biệt so với tiếng Hindi, vốn là một ngôn ngữ Trung Ấn. Theo thống kê tại năm 2001 tại Ấn Độ có 12.179.122 người nói tiếng Maithil, nhưng một số tổ chức khác nhau đã có ý kiến trái chiều và cho rằng con số thực những người nói tiếng Maithil cao hơn nhiều so với số liệu chính thức. Tổ chức SIL ước tính có hơn 35 triệu người. Năm 2003, tiếng Maithil trở thành một ngôn ngữ được thừa nhận trong Hiến pháp Ấn Độ, và có thể được sử dụng trong giáo dục, hành chính và trong các trường hợp chính thức khác.
Tiếng Maithil vốn viết bằng chữ Maithil (cũng được gọi là chữ Tirhuta hay Mithilakshar) và chữ Kaithi. Ngày nay, chữ Devanagari được sử dụng nhiều nhất. Một nỗ lực đang được thực hiện để bảo tồn chữ Maithil và phát triển ngôn ngữ này để có thể sử dụng trên các thiết bị truyền thông điện tử bằng việc mã hóa các chữ cái trong font Unicode.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Mithilaonline.com online maithili librarybot=InternetArchiveBot -  Know Details About Maithili Language-  www.mithilaonline.net date = ngày 17 tháng 11 năm 2015-  Indian Poets Writing In Maithili-  Ethnologue: Maithili-  Maithili at the Rosetta Project date = ngày 27 tháng 9 năm 2007-  National Translation Mission's (NTM) Maithili Pages date = ngày 19 tháng 12 năm 2012-  The Linguist List: The Maithili Language date=2009-02-21 -  Samad e-paper in Maithili language-  videha e-paper in Maithili language-  Maithili Books date=2021-01-26 -  Youth Of Mithila date = ngày 12 tháng 8 năm 2011
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Bihar
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nepal

Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Thể loại:Văn hóa Mithila
Thể loại:Ngôn ngữ Đông Ấn-Arya
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Bihar
Tiếng Meitei

Tiếng Meitei là ngôn ngữ chính và chiếm ưu thế tại bang Manipur ở đông bắc Ấn Độ. Tiếng Meitei cũng là ngôn ngữ chính thức của bang Manipur, ngoài ra ngôn ngữ này còn được sử dụng tại các bang Assam và Tripura, Bangladesh và Myanmar. Tiếng Meitei là một trong 22 ngôn ngữ được chính phủ Liên bang Ấn Độ công nhận. Tiếng Meitei được dạy trong trường học và các trường đại học ở Ấn Độ và là ngôn ngữ giảng dạy ở các trường phổ thông tại bang Manipur. Tiếng Meitei là thành viên của Ngữ tộc Tạng-Miến trong ngữ hệ Hán-Tạng.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Tiếng Meitei trên Ethnologue date=2010-07-07 - Học tiếng Meitei
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Myanmar
Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ

Thể loại:Văn hóa Meitei
Thể loại:Ngôn ngữ Tạng không xếp loại
Thể loại:Ngữ tộc Tạng-Miến
Thể loại:Ngôn ngữ tại Assam
Thể loại:Ngôn ngữ tại Bangladesh
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nagaland
Thể loại:Ngôn ngữ viết bằng chữ Latinh
Thể loại:Lingua franca
Thể loại:Ngôn ngữ tiêu chuẩn
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động
Thể loại:Ngôn ngữ có thanh điệu
Tiếng Sindh

Tiếng Sindh (tiếng Sindh: سنڌي, chữ Devanagari: सिन्धी, Sindhī) là ngôn ngữ của vùng Sindh của Pakistan và là một trong 23 ngôn ngữ được công nhận theo Hiến pháp Ấn Độ. Tiếng Sindh ước tính có khoảng 34.410.910 người sử dụng ở Pakistan. Đây là ngôn ngữ lớn thứ ba ở nước này và là ngôn ngữ chính thức của tỉnh Sindh. Ở Ấn Độ có khoảng 2.820.485 người nói tiếng Sindh. Chính phủ Pakistan chỉ phát thẻ căn cước quốc gia cho công dân bằng tiếng Urdu và tiếng Sindh.
Tiếng Sindh thuộc nhóm ngôn ngữ Ấn-Aryan của nhánh Ấn-Iran của ngữ hệ Ấn-Âu. Ngôn ngữ này có ảnh hưởng từ các phiên bản địa phương khi nói tiếng Phạn và từ những người nói tiếng Baloch ở tỉnh Balochistan lân cận. Hầu hết những người nói tiếng Sindh tập trung ở tỉnh Sindh và ở Kutch thuộc Ấn Độ nơi tiếng Sindh là ngôn ngữ địa phương. Những người nói tiếng Sindh còn lại tại Ấn Độ gồm có người Sindh theo Ấn Độ giáo, những người này đã di cư từ tỉnh Sindh sang Ấn Độ sau sự chia cắt Ấn Độ-Pakistan và cộng đồng người Sindh theo Do Thái giáo trên thế giới.

**Phân bổ địa lý**
Tiếng Sindh được sử dụng tại Sindh, Balochistan và Khyber Pakhtunkhwa của Pakistan. Tiếng Sindh là ngôn ngữ thứ nhất trong giảng dạy trong các trường công trong tỉnh Sindh và một số nơi ở Karachi và là ngôn ngữ thứ hai tại Karachi và Balochistan. Những người nói tiếng Sindh tại Ấn Độ chủ yếu là các bộ lạc. Ulhasnagar ở gần Mumbai là nơi những người nói tiếng Sindh tập trung nhiều nhất.
Tiếng Sindh có vốn từ vựng rộng và văn phạm rất cổ. Xu thế này khiến đây trở thành hứng thú cho nhiều nhà văn và do đó một khối lượng lớn các tác phẩm thơ văn được viết bằng tiếng Sindh.
Trước khi chuẩn hóa chính tả tiếng Sindh, một số dạng chữ Devanagari và chữ Lunda đã được sử dụng trong buôn bán và phổ biến trong tất cả những người Sindh. Vì mục đích tôn giáo và văn chương, một dạng hiện đại hóa chữ Ba Tư-Ả Rập được gọi là Ab-ul-Hassan và Gurmukhi đã được sử dụng. Hai dạng khác, Khudawadi và Shikarpuri đã được thử để cải cách chữ Landa. Thời ký Anh Quốc kiểm soát vào cuối thế kỷ 19, chữ viết trên cơ sở Ả Rập được quy định là chuẩn sau nhiều cuộc tranh luận và chữ Devanagari cũng được đề cập.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Type in Sindhi online date = ngày 31 tháng 5 năm 2013-  All about Sindhi language and culture-  Wals.info-  Sindhi computing resources at TDIL (Arabic Script) date = ngày 15 tháng 5 năm 2018-  Sindhi computing resources at TDIL (Devanagari Script) date = ngày 30 tháng 4 năm 2018

Thể loại:Chữ viết ISO 15924
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động
Thể loại:Ngôn ngữ Tây Bắc Ấn-Arya
Thể loại:Ngôn ngữ tại Sindh
Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Maharashtra
Thể loại:Ngôn ngữ tại Rajasthan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Gujarat
Đường tỉnh 292

Tỉnh lộ 292 là một tuyến đường thuộc tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.
Nối từ Quốc lộ 37 tại thị trấn Kép, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang đi xã Hợp Tiến, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên tại Quốc lộ 17. Tuyến đường có hai điểm giao với Quốc lộ 1 thuộc thị trấn Kép, huyện Lạng Giang, thị trấn Bố Hạ, thị trấn Phồn Xương và xã Tam Tiến, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.

**Tham khảo**
Thể loại:Tỉnh lộ Việt Nam
Thể loại:Giao thông Bắc Giang
Tiếng Ossetia

Bản đồ ngôn ngữ-dân tộc của Kavkaz hiện đại - bản đồ của CIA
Tiếng Ossetia (Ирон aвзаг, Iron ævzag hay Иронау, Ironau) là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Ấn-Iran của Ngữ hệ Ấn-Âu được sử dụng tại Ossetia, một khu vực tại dãy núi Kavkaz. Khu vực thuộc Nga được gọi là nước Cộng hòa Ossetia-Alania, trong khi khu vực phía nam là Nam Ossetia, một lãnh thổ được Nga, Nicaragua, Venezuela và Nauru công nhận độc lập nhưng được phần còn lại của thế giới coi là một phần của Gruzia. Tổng số người nói tiếng Ossetia là khoảng 525.000 người, 60% trong số đó sống ở Alania (Bắc Ossetia-Alania), 10% sống ở Nam Ossetia.

**Lịch sử**
Tiếng Ossetia được người Ossetia sử dụng, dân tộc này sống ở phần trung tâm của dãy núi Kavkaz. Tiếng Ossetia, cùng với tiếng Kurd, tiếng Tat, tiếng Talysh là một trong những ngôn ngữ thuộc nhóm Iran có cộng đồng sử dụng khá lớn tại Kavkaz. 

**Chữ viết**
Trước khi bị Đế quốc Nga xâm chiếm, tiếng Ossetia được ghi nhận là không có chữ viết. Tiếng Ossetia sau đó sử dụng chữ Kirin và quyển sách tiếng Ossetia đầu tiên viết theo kiểu chữ này được phát hành năm 1798. Cùng thời gian đó, chữ Gruzia được sử dụng ở một số khu vực ở phía nam dãy núi Kavkaz: năm 1820, Yalguzidze đã phát hành một bảng chữ cái được sửa đổi từ chữ Gruzia.

**Chú thích**

**Thư mục**
 Abaev, V.I. 1964.  A grammatical sketch of Ossetic ( Russian version)- Abaev, V.I. Ossetian Language and Folklore, USSR Academy of Sciences, Moscow-Leningrad, 1949- Arys-Djanaieva, Lora. Parlons Ossète. Paris: L'Harmattan, 2004, 2-7475-6235-2.- url-access=registration- language=- s2cid=162785119- s2cid=1717933- pages=707-732-  Thordarson, Fridrik. Ossetic. In Rüdiger Schmitt (ed.), Compendium Linguarum Iranicarum, 456-479. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert.- isbn=978-1-135-79703-4- Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=xC6LMQEACAAJ|title=The Old Ossetic Inscription from the River Zelencuk. Illustr. - Wien: Verl. D. Österr. Akad. D. Wiss. 1987. 68 S., 1 Bl. Kt. Gr. 8° (Veröffentlichungen D. Iranischen Kommission. 21.) (Österr. Akad. D. Wiss., Phil. -hist. Kl. Sitzungsberichte. 486.)|last=Zgusta|first=Ladislav|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|year=1987|isbn=978-3-7001-0994-5|author-link=Ladislav Zgusta

**Liên kết ngoài**
  Genetic Evidence Concerning the Origins of South and North Ossetians date=2012-01-12 -  Ossetic language page at the  Minority languages of Russia on the Net date=2009-04-20  project -  History of the Ossetian writing system and a comprehensive table of characters -  Ossetic language materials in English and partly French-  Laboratory of Field Linguistics: Ossetic (studies on Ossetic grammar, modern spoken texts in Ossetic) date=2011-07-16  -  Ossetic section of the Rosetta Project date=2008-04-11 -  Omniglot - Ossetian (Ирон æвзаг / Дигорон æвзаг)
Thể loại:Ngôn ngữ Đông Bắc Iran
Thể loại:Ossetia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga
Thể loại:Ngôn ngữ tại Gruzia
Thể loại:Người Sarmatia

Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Iran Đông
Tiếng Pashtun

Tiếng Pashtun (link=no Pax̌tō ), được gọi là Afghāni () trong tiếng Ba Tư và Paṭhānī trong tiếng Hindi và Urdu, là một ngôn ngữ ở miền Nam-Trung Á, được nói bởi người Pashtun. Người nói ngôn ngữ này có một số tên gọi, gồm Pashtun và Pukhtun và đôi khi Afghan hay Pathan. Đây là một ngôn ngữ Iran Đông, thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu. Tiếng Pashtun là một trong hai ngôn ngữ chính thức của Afghanistan, và là ngôn ngữ khu vực đông người nói thứ hai tại Pakistan, chủ yếu ở miền tây và tây bắc đất nước. Những Khu vực Bộ lạc Liên bang Quản lý (FATA) của Pakistan gần 100% nói tiếng Pashtun, trong khi nó cũng là ngôn ngữ số đông ở tỉnh Khyber Pakhtunkhwa và các huyện miền bắc của Balochistan. Tiếng Pashtun là ngôn ngữ chính của kiều dân Pashtun khắp nơi trên thế giới. Tổng số người nói tiếng Pashtun trên toàn cầu được ước tính là từ 45–60 triệu.

**Chữ viết**
Tiếng Pashtun sử dụng bảng chữ cái Pashtun, một dạng sửa đổi của chữ viết Ba Tư–Ả Rập. Vào thế kỷ 16, Bayazid Pir Roshan đã đưa 13 chữ cái mới vào bảng chữ cái Pashtun. Nó đã được sửa đổi thêm trong nhiều năm.
Bảng chữ cái Pashtun bao gồm 45 đến 46 chữ cái và 4 dấu phụ. Chữ Latin Pashtun cũng được sử dụng. Trong phiên âm Latinh, trọng âm được biểu thị bằng các dấu sau trên các nguyên âm: ә́, á, ā́, ú, ó, í và é. Bảng sau (đọc từ trái sang phải) cung cấp các dạng biệt lập của các chữ cái, cùng với các giá trị tương đương trong chữ Latinh và các giá trị IPA điển hình:

**Chú thích**

**Thư mục**
 location=Wiesbaden- Georg Morgenstierne (1926) Report on a Linguistic Mission to Afghanistan. Instituttet for Sammenlignende Kulturforskning, Serie C I-2. Oslo. 0-923891-09-9- Daniel G. Hallberg (1992) Pashto, Waneci, Ormuri (Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 4). National Institute of Pakistani Studies, 176 pp. 969-8023-14-3.- Herbert Penzl A Grammar of Pashto: A Descriptive Study of the Dialect of Kandahar, Afghanistan, 0-923891-72-2- Herbert Penzl A Reader of Pashto, 0-923891-71-4

**Đọc thêm**
 Morgenstierne, Georg. "The Place of Pashto among the Iranic Languages and the Problem of the Constitution of Pashtun Linguistic and Ethnic Unity." Paṣto Quarterly 1.4 (1978): 43-55.

**Liên kết ngoài**
  Pashto Dictionary with Phonetic Keyboard & Auto-Suggestion-  Pashto Phonetic Keyboard-  Pashto Language & Identity Formation in Pakistan-  Indo-Aryan identity of Pashto- Henry George Raverty.  A Dictionary of the Puk'hto, Pus'hto, or Language of the Afghans. Second edition, with considerable additions. London: Williams and Norgate, 1867.- D. N. MacKenzie,  "A Standard Pashto" date=2021-03-01 , Khyber.org-  Freeware Online Pashto Dictionaries-  A Pashto Word List-  Origins of Pashto-  Resources for the Study of the Pashto Language

Thể loại:Ngôn ngữ tại Khu vực Bộ lạc Liên bang Quản lý
Thể loại:Ngôn ngữ tại Afghanistan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Iran
Thể loại:Ngôn ngữ tại Pakistan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Balochistan (Pakistan)
Thể loại:Ngôn ngữ tại Khyber Pakhtunkhwa
Thể loại:Ngôn ngữ hòa kết
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động
Tiếng Tetum

Tiếng Tetum, hay tiếng Tetun, là một ngôn ngữ Nam Đảo được nói tại đảo Timor. Nó hiện diện tại huyện Belu của Tây Timor thuộc Indonesia, và dọc theo biên giới Đông Timor, nơi nó là một ngôn ngữ chính thức. Tại Đông Timor, một dạng tiếng Tetum được creole hóa gọi là "Tetun Dili" hay "Tetun Prasa" được dùng phổ biến như ngôn ngữ thứ hai; người nói tiếng Tetum và Tetun Dili không thông hiểu được nhau. Ngoài sự đơn giản hóa về ngữ pháp thường bắt gặp ở các ngôn ngữ creole, Tetun Dili cũng được ảnh hưởng rất nhiều bởi tiếng Bồ Đào Nha.

**Các dạng/phương ngữ**
Tập tin:Timor Sprache en.png|thumb|Ngôn ngữ tại đảo Timor. Tiếng Tetum màu vàng.
Tiếng Tetum có bốn dạng/phương:
*Tetun-Dili, hay Tetun-Prasa (nghĩa đen là "Tetum thành thị"), được nói tại thủ đô Dili và những vùng xung quanh tại phía bắc Đông Timor. Ethnologue phân loại nó là một ngôn ngữ creole dựa trên tiếng Tetum.
*Tetun-Terik được nói tại vùng bờ biển phía nam và tây nam.
*Tetun-Belu được nói quanh vùng biên giới giữa Đông Timor và Tây Timor.
*Phương ngữ Nana'ek hiện diện tại làng Metinaro

**Lịch sử**
Mặc dù tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ chính thức của Timor thuộc Bồ Đào Nha cho đến năm 1975. phương ngữ Tetun-Prasa luôn là ngôn ngữ chính chiếm ưu thế ở phần phía đông của hòn đảo. Khi Indonesia chiếm đóng Đông Timor năm 1975 và sáp nhập Đông Timor thành tỉnh thứ 27, việc sử dụng tiếng Bồ Đào Nha bị cấm đoán và tiếng Indonesia là ngôn ngữ chính thức duy nhất, nhưng Nhà thờ Công giáo La Mã đã thông qua việc sử dụng tiếng Tetum làm ngôn ngữ hành lễ, khiến đây trở thành tiêu điểm của bản sắc văn hóa và dân tộc Đông Timor. Năm 2002, khi Đông Timor độc lập, tiếng Tetum và tiếng Bồ Đào Nha được tuyên bố là ngôn ngữ chính thức.

**Chỉ dẫn**

**Tham khảo**

**Xem thêm**
 Danh sách ngôn ngữ- Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói- Peace Corps East Timor Tetun Language Manual (2003) date=2010-06-09 - Intensive Tetun language courses at Dili Institute of Technology
*Pictures from a Portuguese language course, using Tetum, published in the East Timorese newspaper Lia Foun in Díli (from Wikimedia Commons)- Tetun date = ngày 20 tháng 4 năm 2004 website with sound files- Teach yourself Tetum... an interview with some information on the history of Tetum- Wordfinder (Tetun/English minidictionary) and other publications available from Dili Institute of Technology website- A Traveller's Dictionary in Tetun-English and English-Tetun includes some information on grammar, based on the Tetun-Terik dialect- Ethnologue report for Tetum- Sebastião Aparício da Silva Project for the Protection and Promotion of East Timorese Languages date = ngày 6 tháng 12 năm 2001- Suara Timor Lorosae Daily newspaper in Tetum and Indonesian- Jornal Nacional Semanário Tetum page date = ngày 24 tháng 2 năm 2007- Tetum dictionaries date = ngày 1 tháng 2 năm 2008- Tetun 1, Tetun 2 Tetun writing courses for East Timorese university students, by Catharina Williams-van Klinken, Dili Institute of Technology

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Ngôn ngữ tại Đông Timor
Thể loại:Ngôn ngữ tại Indonesia
Thể loại:Ngôn ngữ Timor-Babar
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân
Ajdovščina (khu tự quản)

Ajdovščina là một khu tự quản của Slovenia. Ajdovščina có diện tích 245,2 km², dân số là 18.095 người (năm 2002). Khu tự quản nằm ở thung lũng Vipava, tây nam Slovenia. Khu tự quản được thành lập năm 1994. Trụ sở của.

**Người nổi tiếng**
 Martin Baučer (1595–1668), nhà lịch sử học- Anton Čebej (1722–1774), họa sĩ- Miša Cigoj (born 1982), Vận động viên khiêu vũ thể thao- Josip Križaj (1911–1948), phi công- Karel Lavrič (1818–1876), chính trị gia- Danilo Lokar (1892–1989), tác giả- Veno Pilon (1896–1970), họa sĩ- Marijan Poljšak (born 1945), chính trị gia- Edi Šelhaus (1919–2011), thợ ảnh- Avgust Žigon (1877–1941), nhà lịch sử học

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
   Khu tự quản Ajdovščina trên Geopedia date=2012-06-20 - Trang web chính thức của khu tự quản Ajdovščina 
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Tiếng Zulu

Phân bổ tiếng Zulu tại Nam Phi
Tiếng Zulu (tiếng Zulu: isiZulu) là một ngôn ngữ của người Zulu với khoảng 10 triệu người sử dụng, phần lớn (95%) trong số đó sống tại Nam Phi. Tiếng Zulu là ngôn ngữ phổ biến nhất tại nhà của những người dân Nam Phi (24% tổng số dân) và được khoảng trên 50% thông hiểu (Ethnologue năm 2005). Đây là một trong 11 ngôn ngữ chính thức tại Nam Phi từ năm 1994. Tiếng Zulu viết bằng chữ cái Latinh.

**Phân bổ địa lý**
Tiếng Zulu thuộc nhánh Nguni của Nhóm ngôn ngữ Bantu. Những người di cư Zulu đã mang ngôn ngữ của mình đến các khu vực lân cận, đặc biệt là tại Zimbabwe, nơi tiếng Zulu được gọi là tiếng (Bắc) Ndebele. Tiếng Xhosa, ngôn ngữ chủ yếu tại Đông Cape thường được coi là có thể hiểu lẫn nhau với tiếng Zulu.

**Sách**
 Dent, G.R. and Nyembezi, C.L.S. (1959) Compact Zulu Dictionary. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. ISBN 0-7960-0760-8- Dent, G.R. and Nyembezi, C.L.S. (1969) Scholar's Zulu Dictionary. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. ISBN 0-7960-0718-7- Doke, C.M. (1947) Text-book of Zulu grammar. London: Longmans, Green and Co.- Doke, C.M. (1953) Zulu-English Dictionary. Johannesburg: Witwatersrand University Press. ISBN 1-86814-160-8- Doke, C.M. (1958) Zulu-English Vocabulary. Johannesburg: Witwatersrand University Press. ISBN 0-85494-009-X- Nyembezi, C.L.S. (1957) Learn Zulu. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. ISBN 0-7960-0237-1- Nyembezi, C.L.S. (1970) Learn More Zulu. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter. ISBN 0-7960-0278-9- Wilkes, Arnett, Teach Yourself Zulu. ISBN 0-07-143442-9- url=http://www.archive.org/details/firststepsinzulu00coleuoft

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Ethnologue report on Zulu-  South African Languages -- IsiZulu-  A short English - isiZulu - Japanese phraselist incl. sound file-  Zulu Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's  Swadesh list appendix)

**Grammars**
  Sifunda isiZulu! date=2005-03-06 -  University Of South Africa, free online course

**Dictionaries**
  isiZulu.net Zulu - English Online Dictionary-  Zulu - English Dictionary

**Newspapers**
  Isolezwe- Ilanga- UmAfrika

**Software**
  Spell checker for OpenOffice.org and Mozilla date=2007-01-14 ,  OpenOffice.org date=2007-03-24 ,  Mozilla Firefox web-browser date=2007-02-10 , and  Mozilla Thunderbird email program date=2007-03-24  in Zulu-  Translate.org.za date=2007-01-14  Project to translate Free and Open Source Software into all the official languages of South Africa including Zulu-  PanAfrican L10n wiki page on Zulu

**Văn học và văn hóa**
  KwaZulu-Natal Literary Map date=2005-10-27 

Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nam Phi
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân
Dolenjske Toplice

Dolenjske Toplice là một khu tự quản ở đông nam Slovenia. Khu vực này thuộc khu vực Hạ Carniola. Dolenjske Toplice có diện tích km2, dân số là người (năm). Thị xã nổi tiếng với các khu vực tắm nhiệt được thiết lập năm 1658 bởi các công tước Auersperd.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Kanal ob Soči

Kanal ob Soči là một khu tự quản của Slovenia. Kanal ob Soči có diện tích km2, dân số là người (năm), thị trấn được lập năm 1995 từ khu vực tách ra từ Nova Gorica.
Đây là một điểm giao cắt quan trọng qua sông Soča. Cây cầu đầu tiên được xây bởi La Mã. Cây cầu hiện nay đưỡ xây sau thế chiến 2.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Šempeter-Vrtojba

Šempeter-Vrtojba là một khu tự quản của Slovenia. Šempeter-Vrtojba có diện tích  km², dân số là người (năm).
Khu tự quản này bao gồm các thị trấn Šempeter pri Gorici và các làng lân cận Vrtojba.
Cả hai khu định cư này từng là vùng ngoại ô của thị trấn Gorizia cho đến khi năm 1947, khi họ trở thành một phần của Nam Tư trong khi Gorizia vẫn là một phần của Ý. Kể từ đó, chúng bắt đầu một khu thành thị sự phát triển riêng. Ngày nay, khu tự quản Šempeter-Vrtojba tạo thành một khu vực đô thị liên tục duy nhất với các thị trấn lân cận của Nova Gorica và Gorizia. Kể từ tháng năm 2011, ba đô thị tham gia trong một khu vực chung đô thị xuyên biên giới, quản lý bởi một chính quyền chung. hội đồng quản lý.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Moravske Toplice

Moravske Toplice là một khu tự quản của Slovenia. Moravske Toplice có diện tích km2, dân số là người (năm). Đây là một thị trấn nghỉ dưỡng. Đây là một trung tâm quan trọng của Lutheranism. Đa số dân theo Công giáo.

**Nhân khẩu**
Dân số theo ngôn ngữ sử dụng, điều tra năm 2002
Slovene      5,617 (91.32%)
Hungary    324 (5.26%)
Tiếng khác và không rõ        210 (3.42%)
Tổng

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Ribnica na Pohorju

Ribnica na Pohorju là một khu tự quản ở phía bắc của Slovenia. Khu tự quản này nằm ở các đồi Pohorje phía tây Maribor. Khu vực này đã từng thuộc vùng truyền thống Hạ Styria. Ngày nay nó thuộc vùng thống kê Koroška.
Ribnica na Pohorju có diện tích 59,3 km2, dân số là 1254 người (năm 2002). Nhà thờ giáo xứ ở khu tự quản này dành cho Saint Bartholomew và thuộc Tổng giáo phận Công giáo Rôma Maribor.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Ribnica na Pohorju on Geopedia date=2019-09-02 -  Ribnica na Pohorju Municipality site
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Šmarješke Toplice

Šmarješke Toplice là một khu tự quản ở Hạ Carniola ở đông nam của Slovenia. Khu tự quản này nằm trong vùng thống kê Jugovzhodna. Šmarješke Toplice có diện tích km2, dân số là người (năm). 
Nhà thờ của Šmarješke Toplice dành cho thánh Stephen và thuộc giáo xứ Šmarjeta kề bên. Đây là tòa nhà Trung cổ theo phong cách kiến trúc Baroque thế kỷ 18.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Sveta Trojica v Slovenskih goricah

Sveta Trojica v Slovenskih goricah là một khu tự quản của Slovenia. Sveta Trojica v Slovenskih goricah có diện tích km2, dân số là người (năm).
Thị trấn năm ở phía đông bắc Slovenia. Nó đã trở thành thị trấn độc lập vào năm 2006. Trước đó, nó là một phần của thành phố Lenart. Nó nằm trong các ngọn đồi Slovenske Gorice. Theo truyền thống, khu vực này là một phần của Hạ Styria. Nó hiện nay bao gồm trong khu vực thống kê Drava.
Các công trình nổi bật ở địa phương là nhà thờ giáo xứ, dành riêng cho Thiên Chúa Ba Ngôi, thuộc Tổng giáo phận Maribor.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Ravne na Koroškem

Ravne na Koroškem là một khu tự quản của Slovenia. Ravne na Koroškem có diện tích 63,45 km2, dân số là 12163 người (năm). 
Cho đến năm 1918, thị trấn là một phần của Lãnh địa công tước Carinthia. Đây là thị trấn lớn nhất trong tỉnh Slovenia truyền thống Carinthia và thủ phủ của nó. Tên theo tiếng Sloveniả của nó có nghĩa là "Ravne Carinthia ', để phân biệt nó từ những nơi khác có cùng tên. Từ có nghĩa là "địa hình bằng phẳng 'trong tiếng Sloveniả, và là một địa danh phổ biến ở các vùng lãnh thổ Slovenia sinh sống. Cho đến năm 1952, thị trấn được biết đến như Guštanj. Năm đó, chính quyền cộng sản đổi tên thành tên hiện tại của nó, cùng với hàng trăm địa danh khác có nguồn gốc Đức.
Nó đã được công nhận thị xã vào năm 1952. Khu vực này có một lịch sử 380 năm của ngành công nghiệp thép.
Đây là nơi sinh của nhà văn Sloveniả Prežihov Voranc (Kotlje), chính trị gia và nhà sử học Alojzij Kuhar, và ca sĩ-nhạc sĩ Adi Smolar

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia
Sveti Andraž v Slovenskih goricah

Sveti Andraž v Slovenskih goricah là một khu tự quản của Slovenia. Sveti Andraž v Slovenskih goricah nằm trên đồi Slovenske gỏice, cho đến năm 1995 vẫn thuộc khu tự quản Ptuj và bao gồm Destrnik-Trvoska vas có diện tích 17,6 km2, dân số là 1209 người (năm 2002). 
Khu tự quản này nay bao gồm trong vùng thống kê Podravska.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu tự quản của Slovenia