Chi Tắc kè

Chi Tắc kè (danh pháp khoa học: Gekko) là một chi động vật gồm khoảng 76 loài trong họ Tắc kè. Tên của chi Gekko được đặt theo tên của loài phổ biến Gekko gecko, vốn được gọi trong nhiều ngôn ngữ khác nhau theo tiếng kêu của loài này vào mùa giao phối (tắc kè, token, gekk-gekk hay Poo-Kay). Một số loài trong chi hiện được xếp vào mục quý hiếm (Near Threatened) hoặc bị đe dọa tuyệt chủng (Vulnerable).

**Đặc điểm sinh học**
Hầu hết các loài trong chi Tắc kè đều có đuôi dài, thân phủ vảy, chân có màng giác bám thích hợp cho việc leo trèo, mắt có con ngươi mở rộng trong bóng tối. Thức ăn chủ yếu là các loài côn trùng nhỏ, ngoài ra một số loài còn ăn cả trái cây, các động vật có vú và bò sát nhỏ. Các loài trong chi sống chủ yếu ở các vùng rừng ẩm ướt, sinh hoạt về đêm.

**Các loài**
Danh sách dưới đây liệt kê 78 loài, trong đó 76 loài lấy theo The Reptile Database, và bổ sung 2 loài từ chi Luperosaurus. Chúng được phân chia thành 7 phân chi như sau:- Phân chi Gekko: Loài điển hình Gekko (Gekko) gecko.
** Gekko albofasciolatus small|(A. Günther, 1867)
** Gekko gecko (Linnaeus, 1758) – Tắc kè 
*** G. gecko azhari small|Mertens, 1955
*** G. gecko gecko (Linnaeus, 1758)
** Gekko nutaphandi small|Bauer et al., 2008
** Gekko reevesii (Gray, 1831) – Tắc kè Reeves.
** Gekko siamensis small|Grossman & Ulber, 1990 – Tắc kè mắt xanh Xiêm.
** Gekko smithii Gray, 1842 – Tắc kè mắt xanh (Andrew) Smith.
** Gekko verreauxi small|Tytler, 1865 – Tắc kè lớn Andaman.- Phân chi Japonigekko: Loài điển hình Gekko (Japonigekko) japonicus.
** Gekko aaronbaueri Tri, Thai, Phimvohan, David & Teynié, 2015 – Thằn lằn đá Aaron Bauer.
** Gekko adleri small|Nguyen et al., 2013 – Tắc kè Adler.
** Gekko auriverrucosus small|Zhou & Liu, 1982 – Tắc kè Sơn Tây
** Gekko bonkowskii Luu, Calame, Nguyen, Le & Ziegler, 2015 – Tắc kè Bonkowski.
** Gekko canhi small|Rösler et al., 2010 – Tắc kè Cảnh.
** Gekko chinensis small|(Gray, 1842) – Tắc kè Trung Quốc Gray.
** Gekko guishanicus Lin & Yao, 2016 – Tắc kè Quy Sơn.
** Gekko hokouensis small|Pope, 1928 – Tắc kè Giang Tây, tắc kè Duyên Sơn, tắc kè Hà Khẩu.
** Gekko japonicus small|(Schlegel, 1836) – Tắc kè Nhật Bản Schlegel.
** Gekko kwangsiensis small|(Yang et al., 2015) – Tắc kè Quảng Tây.
** Gekko lauhachindai small|Panitvong et al., 2010 – Tắc kè hang Lauhachinda
** Gekko liboensis Zhou, Liu & Li, 1982 – Tắc kè Libo.
** Gekko melli small|(T. Vogt, 1922) – Tắc kè Mell.
** Gekko nadenensis Luu, Nguyen, Le, Bonkowski & Ziegler, 2017 – Tắc kè Naden.
** Gekko palmatus small|Boulenger, 1907 – Tắc kè chân màng.
** Gekko scabridus Liu & Zhou, 1982 – Tắc kè Vân Nam.
** Gekko scientiadventura Rösler et al., 2005 – Tắc kè Phong Nha.
** Gekko sengchanthavongi Luu, Calame, Nguyen, Le & Ziegler, 2015 – Tắc kè Sengchanthavong.
** Gekko shibatai small|Toda et al., 2008
** Gekko similignum small|M.A. Smith, 1923
** Gekko subpalmatus (A. Günther, 1864)
** Gekko swinhonis (A. Günther, 1864) – Tắc kè Bắc Kinh.
** Gekko taibaiensis small|Song, 1985 – Tắc kè Thái Bạch, tắc kè Minh Đào (宋鸣涛).
** Gekko tawaensis small|Okada, 1956 – Tắc kè Tawa.
** Gekko thakhekensis Luu, Calame, Nguyen, Le, Bonkowski & Ziegler, 2014 – Tắc kè Thakhek.
** Gekko truongi small|Phung & Ziegler, 2011 – Tắc kè Trường.
** Gekko vertebralis Toda et al., 2008
** Gekko vietnamensis small|Sang, 2010 – Thằn lằn đá Việt Nam, tắc kè đá Việt Nam.
** Gekko wenxianensis small|Zhou & Wang, 2008incertae sedis.
** Gekko yakuensis small|T. Matsui & Okada, 1968 – Tắc kè Yakushima. incertae sedis.- Phân chi Ptychozoon. Nguyên là chi Ptychozoon: Loài điển hình Ptychozoon homalocephalum = G. kuhli.
** Gekko bannaense Y. Wang, J. Wang & Liu, 2016 – Tắc kè bay Bản Nạp.
** Gekko cicakterbang Grismer, Wood, Grismer, Quah, Thy, Phimmachak, Sivongxay, Seateun, Stuart, Siler, Mulcahy, Anamza, & Brown, 2019 – Tắc kè bay Malaysia.
** Gekko horsfieldii small|(Gray, 1827) – Tắc kè bay Horsfield.
** Gekko intermedium small|Taylor, 1915 – Tắc kè bay trung gian.
** Gekko kabkaebin Grismer, Wood, Grismer, Quah, Thy, Phimmachak, Sivongxay, Seateun, Stuart, Siler, Mulcahy, Anamza, & Brown, 2019 – Tắc kè bay Lào.
** Gekko kaengkrachanense small|Sumontha, Pauwels, Kunya, Limlikhitaksorn, Ruksue, Taokratok, Ansermet & Chanhome, 2012 – Tắc kè bay Kaeng Krachan.
** Gekko kuhli small|Stejneger, 1902 – Tắc kè bay Kuhl.
** Gekko lionotum small|Annandale, 1905 – Thạch sùng đuôi thùy, tắc kè lượn lưng nhẵn, tắc kè bay Myanmar.
** Gekko nicobarensis small|Das & Vijayakumar, 2009 – Tắc kè lượn Nicobar.
** Gekko tokehos Grismer, Wood, Grismer, Quah, Thy, Phimmachak, Sivongxay, Seateun, Stuart, Siler, Mulcahy, Anamza, & Brown, 2019 – Tắc kè bay Campuchia.
** Gekko popaense Grismer, Wood, Thura, M. Grismer, Brown, & Stuart, 2018 – Tắc kè bay núi Popa.
** Gekko trinotaterra small|R.M. Brown, 1999 – Thạch sùng đuôi ba thùy.- Phân chi Rhacogekko: Loài điển hình Gekko (Rhacogekko) rhacophorus.
** Gekko rhacophorus small|(Boulenger, 1899) – Tắc kè bay Sabah.
** Gekko sorok Das, Lakim & Kandaung, 2008- Phân chi Sundagekko: Loài điển hình Gekko (Sundagekko) vittatus.
** Gekko badenii small|Szczerbak & Nekrasova, 1994 – Tắc kè vàng, tắc kè đá núi Bà Đen.
** Gekko boehmei Luu, Calame, Nguyen, Le & Ziegler, 2015 – Tắc kè Böhme.
** Gekko brooksii (Boulenger, 1920) = Luperosaurus brooksii (Boulenger, 1920)
** Gekko browni (Russell, 1979) = Luperosaurus browni Russell, 1979
** Gekko canaensis small|Ngo & Gamble, 2011 – Thằn lằn đá Cà Ná, tắc kè đá Cà Ná.
** Gekko flavimaritus Rujirawan, Fong, & Aowphol, 2019
** Gekko grossmanni small|R. Günther, 1994 – Tắc kè Grossmann.
** Gekko iskandari R. Brown, Supriatna, & Ota, 2000 – Tắc kè chân lòng thòng Pak Djoko.
** Gekko lauhachindai Panitvong, Sumontha, Konlek & Kunya, 2010 – Tắc kè hang Lauhachinda.
** Gekko petricolus Taylor, 1962 – Tắc kè sa thạch.
** Gekko remotus Rösler et al., 2012
** Gekko russelltraini Ngo et al., 2009 – Tắc kè đá Russell Train.
** Gekko takouensis Ngo & Gamble, 2010 – Tắc kè đá Tà Kóu. 
** Gekko vittatus small|Houttuyn, 1782 – Tắc kè sọc.- Phân chi Pseudosundagekko:
** Gekko gulat (R.M. Brown et al., 2010) – Tắc kè Gulob. Nguyên xếp trong chi Luperosaurus.- Phân chi Archipelagekko: Loài điển hình Gekko (Archipelagekko) mindorensis.
** Gekko athymus small|W.C. Brown & Alcala, 1962 – Tắc kè Brown.
** Gekko carusadensis small|Linkem et al., 2010 – Tắc kè hang đá vôi Luzon.
** Gekko coi small|R.M. Brown et al., 2011
** Gekko crombota R.M. Brown et al., 2008 – Tắc kè Babuyan Claro.
** Gekko ernstkelleri Rösler et al., 2006
** Gekko gigante W.C. Brown & Alcala, 1978 – Tắc kè Gigante.
** Gekko kikuchii small|(Ōshima, 1912) – Tắc kè Botel.
** Gekko mindorensis small|Taylor, 1919 – Tắc kè đĩa hẹp Mindoro.
** Gekko monarchus (Schlegel, 1836) – Tắc kè nhà đốm.
** Gekko palawanensis Taylor, 1925 – Tắc kè Palawan.
** Gekko porosus Taylor, 1922 – Tắc kè Taylor.
** Gekko romblon W.C. Brown & Alcala, 1978 – Tắc kè Philippines.
** Gekko rossi R.M. Brown et al., 2009 – Tắc kè Calayan Ross.

**Tình trạng phân bố**
 Loài sắp nguy cấp (Vulnerable): Gekko ernstkelleri, Gekko gigante và Gekko swinhonis.- Loài sắp bị đe dọa (Near Threatened): Gekko athymus.- Loài thiếu dữ liệu (Data Deficient): Gekko auriverrucosus, Gekko badenii, Gekko grossmanni, Gekko kikuchii và Gekko scabridus.- Loài ít quan tâm (Least Concern): Gekko chinensis, Gekko hokouensis, Gekko mindorensis, Gekko palawanensis, Gekko porosus, Gekko romblon, Gekko smithii và Gekko tawaensis.

**Phát sinh chủng loài**
Cây phát sinh chủng loài của các phân chi trong phạm vi chi Gekko dựa theo Wood et al. (2020).

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Gekko
*Gekko- 8565- taxon=Gekko- 35560- genus=Gekko-  Chi Tắc kè Gekko trên ION-  Nomenclator Zoologicus