Danh sách quân chủ Sardegna

Huy hiệu của Vương quốc Sardegna từ thế kỷ 14
Sardegna ban đầu được cai trị bởi nền văn minh Nuragic, theo sau đó là cuộc xâm lược của Hy Lạp, bị người Carthage chinh phục và bị người La Mã chiếm đóng trong khoảng một nghìn năm, bao gồm cả thời kỳ cai trị của người Vandal vào thế kỷ thứ 5 và thế kỷ thứ 6 SCN. Trước khi Vương quốc Sardegna được thành lập, Sardegna được các judices (pháp quan) cai trị, và một số nhà cai trị được Hoàng đế La Mã Thần thánh phong tước hiệu Vua của Sardegna dù không có thực quyền.
Tước hiệu Rex Sardiniae et Corsicae (Vua của Sardegna và Corse) được thiết lập lần đầu tiên vào năm 1297, khi Giáo hoàng Bônifaciô VIII trao quyền thừa kế cho Chaime II của Aragón. Vương quyền Aragón bắt đầu cai trị Sardegna vào năm 1323. Cho đến năm 1479, khi Ferrando II của Aragón công nhận Corse là một phần của Cộng hòa Genova, những nhà cai trị Sardegna vẫn sử dụng tước hiệu Rex Corsicae (Vua của Corse). Corse trên thực tế nằm dưới sự cai trị của Genova kể từ năm 1284 và Vương quốc Sardegna và Corse được rút gọn tên thành Vương quốc Sardegna vào năm 1460, khi được hợp nhất thành một dạng liên bang các quốc gia, mỗi quốc gia có các thể chế riêng, được gọi là Vương quyền Aragón và chỉ thống nhất dưới quyền của nhà vua.
Các quốc vương của Vương quốc Sardegna và Corse từ năm 1323 và sau đó là Vương quốc Sardegna từ năm 1479 đến năm 1861 bao gồm Nhà Barcelona (1323–1410) và Nhà Trastámara (1412–1516), nhánh Tây Ban Nha của Nhà Habsburg (1516–1700) và Nhà Borbón (1700–1708), và nhánh Áo của Nhà Habsburg (1708–1720). Năm 1720, Vương quốc Sardegna được nhượng lại cho Nhà Savoia, cai trị Sardegna–Piedmont cho đến năm 1861 khi được đổi tên thành Vương quốc Ý (1861–1946). Trong suốt thời gian tồn tại từ năm 1297 đến năm 1861, có 24 vị vua từ bảy triều đại khác nhau đã trị vì vương quốc.

**Lịch sử ban đầu**
Do không có nguồn tài liệu nên rất ít thông tin về lịch sử của nền văn minh Nuraghic được biết đến, nền văn minh đã xây dựng nên những công trình đá lớn ấn tượng từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 12 TCN. Những ghi chép đầu tiên về Sardegna có nguồn gốc từ Hy Lạp nhưng liên quan nhiều đến thần thoại hơn là lịch sử thực tế. Một anh hùng người Châu Phi hoặc Iberia tên là Norax đã đặt tên cho thành phố là Nora. Sardo, con trai của Hercules, đã đặt tên cho hòn đảo, và một trong những người cháu trai là Iolaus đã lập nên thành phố Olbia. Việc người Hy Lạp xâm chiếm thành phố Olbia đã được xác nhận bằng các cuộc khai quật khảo cổ học gần đây. Vào cuối thế kỷ thứ 6 TCN, Sardegna bị người Carthage chinh phạt, và vào năm 238 TCN, nơi đây đã bị người La Mã chiếm đóng trong khoảng 1000 năm, với một thời gian nằm dưới sự thống trị của người Vandal vào thế kỷ thứ 5 và thế kỷ thứ 6 SCN.

**Nhà cai trị đầu thời trung cổ**
 Godas 533–535
Theo Procopius, Godas là một thống đốc người Vandal của Sardegna đã nổi loạn chống lại nhà vua là Gelimer, người cai trị miền bắc châu Phi, Sardegna và Corse. Procopius viết rằng Godas đã cai trị như một vị vua nhưng đó là một vương quốc tồn tại trong thời gian ngắn. Godas bị đánh bại và giết chết sau hai năm bởi một đoàn viễn chinh từ Carthage do anh trai của vua Gelimer là Tzazo chỉ huy. Không lâu sau đó, quân đội La Mã do Hoàng đế Justinianus phái đến và tướng Belisarius chỉ huy đã tiêu diệt hoàn toàn vương quốc Vandal và Sardegna quay trở lại dưới sự quản lý của Đế quốc La Mã.

**Pháp quan**
Trước khi Vương quốc Sardegna được thành lập, những người cai trị hòn đảo được gọi là archon (ἄρχοντες trong tiếng Hy Lạp) hoặc "pháp quan" (iudices trong tiếng Latinh, judices trong tiếng Sardegna, giudici trong tiếng Ý). Hòn đảo được tổ chức thành một "judicatus" từ thế kỷ thứ 9. Sau khi người Hồi giáo chinh phục Sicilia vào thế kỷ thứ 9, người Byzantine (cai trị Sardegna) không còn bảo vệ được tỉnh xa xôi hẻo lánh ở phía tây. Rất có thể một gia đình quý tộc địa phương đã lên nắm quyền, vẫn tự coi là chư hầu của người Byzantine nhưng trên thực tế là cai trị độc lập vì việc giao tiếp với Constantinople rất khó khăn. Trong số những nhà cai trị, chỉ có hai cái tên được biết đến là Salusios (Σαλούσιος) và protospatharios Turcoturios (Tουρκοτούριος), người có lẽ đã trị vì vào một thời điểm trong thế kỷ 10 và thế kỷ 11. Họ vẫn có mối liên hệ chặt chẽ với Byzantine, cả về hiệp ước chư hầu cổ đại  và về mặt văn hóa, với việc sử dụng tiếng Hy Lạp (ở một quốc gia có ngôn ngữ Rôman) và nghệ thuật Byzantine. Vào đầu thế kỷ 11, người Hồi giáo tại Tây Ban Nha cố gắng chinh phục hòn đảo. Những ghi chép duy nhất về cuộc chiến là từ biên niên sử Pisa và Genova. Phe Thiên chúa giáo giành được chiến thắng, nhưng sau đó vương quốc Sardegna bị chia thành bốn judicati nhỏ: Cagliari (Calari), Arborea (Arbaree), Gallura, Torres hoặc Logudoro. Một số nhà cai trị đã lấy danh hiệu vua (rex):- 1113 – 1128 Costantino I, Pháp quan xứ Torres- 1128 – 1150 Gonario II, Pháp quan xứ Torres

**Vua trên danh nghĩa**
Một số nhà cai trị được nhận danh hiệu Vua của Sardegna (Rex Sardiniae) nhờ sự ban tặng của Hoàng đế La Mã Thần thánh, mặc dù hoàng đế không có bất kỳ quyền lực nào đối với vương quốc, khiến đây chỉ là tước vị không có thực quyền đối với Sardegna:
60pxBarisone II1164–1165
90px
Oristano
Pellegrina xứ Lacon4 conAgalbursa xứ Cervera
1186Oristano hoặc Pisa
60px Enzo	1238–1249
90px 
k. 1218CremonaCon trai ngoài giá thú của Friedrich II của Thánh chế La Mã
Adelasia xứ Torres
14 tháng 3 năm 1272Bologna
60px Filippo1269–1277
1255/56Con trai của Charles I xứ Anjou và Béatrice xứ Provence
Isabella I xứ Villehardouin
1277BariThọ 21 tuổi

**Vua Sardegna và Corse**
Năm 1297, Chaime II của Aragón được Giáo hoàng Bônifaciô VIII phong làm vua và được phong tước hiệu Vua của Sardegna và Corse (Rex Sardiniae et Corsicae). Tuy nhiên, Aragón không chiếm được hòn đảo Sardegna cho đến năm 1323, sau một chiến dịch quân sự thắng lợi chống lại người Pisa. Tước hiệu hoàng gia Sardegna không có dòng kế vị cụ thể và tất cả các vị vua đều sử dụng tước hiệu chính của riêng mình. Vương quốc ban đầu được gọi là Regnum Sardiniae et Corsicae (Vương quốc Sardegna và Corse) và được đổi tên thành Regnum Sardiniae (Vương quốc Sardegna) vào năm 1460, vì cái tên ban đầu đã bao gồm cả đảo Corse, nơi thực sự được cai trị bởi Genova kể từ năm 1284 cho đến khi được Ferrando II của Aragón công nhận là phần lãnh thổ của Genova. Ferrando II đã bỏ đi phần tên Corse vào năm 1479. Kể từ đó, tiền xu được đúc kể từ khi thành lập vương quốc cũng chỉ ghi chú về Sardegna. Từ năm 1297 đến năm 1861, có 24 vị vua qua bảy triều đại đã cai trị vương quốc. 

**Vương tộc Barcelona (Aragón), 1323–1410**
60pxGiacomo I1323–1327
90px
10 tháng 8 năm 1267ValenciaCon trai của Pedro I và Custanza II của Sicilia
Isabel của Castilla1 tháng 12 năm 1291 Không có con cáiBianca xứ Anjou29 tháng 10 năm 129510 conMarie de Lusignan15 tháng 6 năm 1315 Không có con cáiElisenda de Montcada25 tháng 12 năm 1322 Không có con cái
5 tháng 11 năm 1327BarcelonaThọ 60 tuổi
60px Alfonso I1327–1336
Alifonso I 
1299NapoliCon trai của Chaime II của Aragón và Bianca xứ Anjou
Teresa d'Entença13147 conLeonor của Castilla2 con 
27 tháng 1 năm 1336BarcelonaThọ 37 tuổi
60px Pietro I1336–1387 
Pedro IV của Aragón 
5 tháng 10 năm 1319BalaguerCon trai của Alifonso IV của Aragón và Teresa d'Entença
María của Navarra13382 con Leonor của Bồ Đào Nha1347Không có con cáiEleonora của Sicilia27 tháng 8 năm 13494 con 
5 tháng 1 năm 1387BarcelonaThọ 68 tuổi
60px Giovanni I1387–1396
Chuan I của Aragón 
27 tháng 12 năm 1350PerpignanCon trai của Pedro IV của Aragón và Eleonora của Sicilia
Marthe xứ Armagnac27 tháng 3 năm 13731 conYolande xứ Bar13803 con 
19 tháng 5 năm 1396FoixàThọ 46 tuổi
60px Martino I1396–1410 
Martín I của Aragón 
1356GironaCon trai của Pedro IV của Aragón và Eleonora của Sicilia
Maria de Luna13 tháng 6 năm 13724 conMargalida xứ Prades17 tháng 9 năm 1409Không có con cái
31 tháng 5 năm 1410BarcelonaThọ 54 tuổi

**Vương tộc Trastámara, 1412–1516**
60px Ferdinando I1412–1416 
Ferrando I của Aragón 
27 tháng 11 năm 1380Medina del CampoCon trai của Juan I của Castilla và Alionor của Aragón
Leonor xứ Alburquerque13948 con
2 tháng 4 năm 1416IgualadaThọ 36 tuổi
60px Alfonso II1416–1458
Alifonso V 
1396Medina del CampoCon trai của Ferrando I của Aragón và Leonor xứ Alburquerque
María của Castilla1415Không có con cái
27 tháng 6 năm 1458NapoliThọ 52 tuổi

**Vua Sardegna**

**Vương tộc Trastámara, 1412–1516**
60px Giovanni II1458–1479
Chuan II của Aragón 
29 tháng 6 năm 1398Medina del CampoCon trai của Ferrando I của Aragón và Leonor xứ Alburquerque
Blanca I của Navarra6 tháng 11 năm 14194 conJuana Enríqueztháng 4 năm 14442 con 
20 tháng 1 năm 1479BarcelonaThọ 80 tuổi
60px Ferdinando II1479–1516
Ferrando II của Aragón 
10 tháng 3 năm 1452Con trai của Chuan II của Aragón và Juana Enríquez
Isabel I của Castilla19 tháng 10 năm 14695 conGermaine xứ Foix1505Không có con cái 
23 tháng 1 năm 1516MadrigalejoThọ 63 tuổi
60px Giovanna I1516–1555
Juana I của Castilla 
6 tháng 11 năm 1479Con gái của Ferrando II của Aragón và Isabel I của Castilla
Philipp IV xứ Bourgogne14966 con
12 tháng 4 năm 1555MadrigalejoThọ 75 tuổi
Dù trên danh nghĩa là đồng trị vị với con trai Karl, tuy nhiên Juana đã bị giam cầm trong suốt thời gian trị vì.

**Vương tộc Habsburgo, 1516–1700**
60pxCarlo IĐồng trị vì với Giovanna I1516–1556 
Karl V của Thánh chế La Mã 
24 tháng 2 năm 1500GhentCon trai của Felipe I của Castilla và Juana I của Castilla
Isabel của Bồ Đào Nha10 tháng 3 năm 15263 con 
21 tháng 9 năm 1558YusteThọ 58 tuổi
60pxFilippo I1556–1598 
Felipe II của Tây Ban Nha 
21 tháng 5 năm 1527ValladolidCon trai của Carlo IV và Isabel của Bồ Đào Nha
Maria Manuela của Bồ Đào Nha15431 conMary I của Anh1554Không có con cáiÉlisabeth của Valois15592 conAnna của Áo4 tháng 5 năm 15705 con
13 tháng 9 năm 1598MadridThọ 71 tuổi
60pxFilippo II1598–1621
Felipe III của Tây Ban Nha 
14 tháng 4 năm 1578MadridCon trai của Filippo I và Anna của Áo
Margarete của Áo18 tháng 4 năm 15995 con
31 tháng 3 năm 1621MadridThọ 42 tuổi
60px Filippo III1621–1665
Philip III 
8 tháng 4 năm 1605ValladolidCon trai của Filippo II và Margarete của Áo
Élisabeth của Pháp16157 conMariana của Áo16495 con
17 tháng 9 năm 1665MadridThọ 60 tuổi
60px Carlo II1665–1700
Carlos II của Tây Ban Nha 
6 tháng 11 năm 1661MadridCon trai của Filippo III và Mariana của Áo
Marie Louise của Orléans19 tháng 11 năm 1679Không có con cáiMaria Anna xứ Neuburg14 tháng 5 năm 1690Không có con cái
1 tháng 11 năm 1700MadridThọ 38 tuổi

**Vương tộc Borbón 1700–1708**
60pxFilippo IV1700–1708
Felipe V của Tây Ban Nha 
19 tháng 12 năm 1683VersaillesCon trai của Louis của Pháp và Maria Anna Victoria xứ Bayern
Maria Luisa Gabriella của Savoia2 tháng 11 năm 17014 conElisabetta Farnese24 tháng 12 năm 17147 con
9 tháng 7 năm 1746MadridThọ 62 tuổi
Sardegna bị quân đội Habsburg chiếm đóng vào năm 1708 trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha dưới danh nghĩa của người tuyên bố ngai vàng Tây Ban Nha là "Carlos III". Vào cuối cuộc chiến, Sardegna vẫn nằm trong quyền sở hữu của Karl, và theo Hiệp ước Rastatt, vương quốc đã được nhượng lại cho Hoàng đế La Mã Thần thánh.

**Vương tộc Habsburg (Nhánh Áo), 1708–1720**
60px Carlo III1708–1720 
Charles VI 
1 tháng 10 năm 1685ViênCon trai của Leopold I của Thánh chế La Mã và Eleonore Magdalene xứ Neuburg
Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel1 tháng 8 năm 17084 con
20 tháng 10 năm 1740ViênThọ 55 tuổi
Lực lượng Tây Ban Nha đã xâm lược vương quốc Sardegna vào năm 1717 trong Chiến tranh Liên minh Tứ cường. Hòn đảo Sardegna nằm dưới sự chiếm đóng của quân đội Tây Ban Nha cho đến năm 1720 khi được trao trả lại cho Hoàng đế Karl VI, người sau đó nhượng lại hòn đảo cho Công tước xứ Savoia theo Hiệp ước Den Haag.

**Vương tộc Savoia, 1720–1861**
Các quân chủ của vương tộc Savoia cai trị vương quốc từ thủ đô Torino trên đất liền, nhưng chủ yếu tự phong với tước hiệu Vua Sardegna do vị trí cao hơn so với tước hiệu Công tước xứ Savoia. Tuy nhiên, số thứ tự của các vị quân chủ vẫn tiếp tục theo danh sách của vương tộc Savoia.
60px Vittorio Amedeo II của Savoia17 tháng 2 năm 1720 – 3 tháng 9 năm 1730
Vittorio Amedeo 
14 tháng 5 năm 1666TorinoCon trai của Carlo Emanuele II của Savoia và Marie Jeanne Baptiste của Savoie-Nemours
Anne Marie của Orléans10 tháng 4 năm 16846 con
31 tháng 10 năm 1732MoncalieriThọ 66 tuổi
70px  Carlo Emanuele III của Savoia3 tháng 9 năm 1730 – 20 tháng 2 năm 1773
Carlo Emanuele III 
27 tháng 4 năm 1701TorinoCon trai của Vittorio Amedeo II của Sardegna và Anne Marie của Orléans
Anna Christine xứ Sulzbach15 tháng 3 năm 17221 conPolyxena xứ Hessen-Rotenburg20 tháng 8 năm 17246 conÉlisabeth Thérèse xứ Lorraine5 tháng 3 năm 17373 con
20 tháng 2 năm 1773TorinoThọ 72 tuổi
70px  Vittorio Amedeo III của Savoia20 tháng 2 năm 1773 – 16 tháng 10 năm 1796
Vittorio Amedeo III 
26 tháng 6 năm 1726TorinoCon trai của Carlo Emanuele III của Sardegna và Polyxena xứ Hessen-Rotenburg
María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha31 tháng 5 năm 175012 con
16 tháng 10 năm 1796MoncalieriThọ 70 tuổi
70px  Carlo Emanuele IV của Savoia16 tháng 10 năm 1796 – 4 tháng 6 năm 1802
Carlo Emanuele IV của Sardegna 
24 tháng 5 năm 1751TorinoCon trai của Vittorio Amedeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha
Marie Clotilde của Pháp27 tháng 8 năm 1775Không có con cái
6 tháng 10 năm 1819RomaThọ 68 tuổi
70px Vittorio Emanuele I của Savoia4 tháng 6 năm 1802 – 12 tháng 3 năm 1821
Vittorio Emanuele I 
24 tháng 7 năm 1759TorinoCon trai của Vittorio Amedeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha
Maria Theresia của Áo-Este21 tháng 4 năm 17897 con
10 tháng 1 năm 1824MoncalieriThọ 64 tuổi
70px Carlo Felice của Savoia12 tháng 3 năm 1821 – 27 tháng 4 năm 1831
Carlo Felice của Sardegna 
6 tháng 4 năm 1765TorinoCon trai của Vittorio Amedeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha
Maria Cristina của Napoli và Sicilia7 tháng 3 năm 1807Không có con cái
27 tháng 4 năm 1831TorinoThọ 66 tuổi
70px Carlo Alberto của Savoia27 tháng 4 năm 1831 – 23 tháng 3 năm 1849
Carlo Alberto I của Sardegna 
2 tháng 10 năm 1798TorinoCon trai của Carlo Emanuele, Thân vương xứ Carignano và Maria Christina xứ Sachsen
Maria Theresia của Áo30 tháng 9 năm 18173 con
28 tháng 7 năm 1849PortoThọ 50 tuổi
70px Vittorio Emanuele II của Savoia23 tháng 3 năm 1849 – 17 tháng 3 năm 1861 
Vittorio Emanuele II 
14 tháng 3 năm 1820TorinoCon trai của Carlo Alberto I của Sardegna và Maria Theresia của Áo
Adelheid của Áo12 tháng 4 năm 18428 conRosa Vercellana18 tháng 10 năm 18692 con
9 tháng 1 năm 1878RomaThọ 57 tuổi
Năm 1861, sau khi sáp nhập các quốc gia khác trên bán đảo Ý, Quốc hội Vương quốc Sardegna đã thông qua một đạo luật (Legge n. 4671, 17 tháng 3 năm 1861) bổ sung thêm tước hiệu Vua của Ý vào danh hiệu của quốc vương, mặc dù các quốc vương vẫn giữ nguyên tước hiệu Vua của Sardegna. Do đó, Vương quốc Sardegna do nhà Savoia lãnh đạo là quốc gia tiền thân hợp pháp của Vương quốc Ý, và Vương quốc Ý lại là tiền thân của Cộng hòa Ý ngày nay.

**Vua Ý**

**Vương tộc Savoia, 1861–1946**
60px Vittorio Emanuele II của Savoia17 tháng 3 năm 1861 – 9 tháng 1 năm 1878 
Vittorio Emanuele II của Ý 
14 tháng 3 năm 1820TorinoCon trai của Carlo Alberto I của Sardegna và Maria Theresia của Áo
Adelheid của Áo12 tháng 4 năm 18428 conRosa Vercellana18 tháng 10 năm 18692 con
9 tháng 1 năm 1878RomaThọ 57 tuổi
60px Umberto I của Ý9 tháng 1 năm 1878 – 29 tháng 7 năm 1900 
Umberto I của Ý 
14 tháng 3 năm 1844TorinoCon trai của Vittorio Emanuele II của Savoia và Adelheid của Áo
Margherita của Savoia21 tháng 4 năm 18681 con
29 tháng 7 năm 1900MonzaThọ 56 tuổi
60px Vittorio Emanuele III của Ý29 tháng 7 năm 1900 – 9 tháng 5 năm 1946 
Vittorio Emanuele III của Ý 
11 tháng 11 năm 1869NapoliCon trai của Umberto I của Ý và Margherita của Savoia
Jelena của Montenegro24 tháng 10 năm 18965 con
28 tháng 12 năm 1947AlexandriaThọ 78 tuổi
60pxUmberto II của Ý9 tháng 5 năm 1946 – 12 tháng 6 năm 1946 
Umberto II của Ý 
15 tháng 9 năm 1904RacconigiCon trai của Vittorio Emanuele III của Ý và Jelena của Montenegro 
Marie José của Bỉ8 tháng 1 năm 19304 con
18 tháng 3 năm 1983GenevaThọ 78 tuổi
Vương quốc Ý bị giải thể sau cuộc trưng cầu dân ý về chính thể được tổ chức vào ngày 2 tháng 6 năm 1946, và sau đó Cộng hòa Ý được tuyên bố thành lập.

**Tham khảo**

**Tài liệu**
 language=it- language=it- language=it- editor-first3=Gian Giacomo- language=it- s2cid=159990935- author-link=Jean Dunbabin
Thể loại:Vua Sardegna
Thể loại:Lịch sử Sardegna
Thể loại:Danh sách vua