Type D (lớp tàu ngầm)

, còn được gọi là Tei-gata/Sen-Tei-gata sensuikan hay Sen'yu-gata/Sen'yu-Ōgata sensuikan là một lớp tàu ngầm hạng nhất phục vụ cùng Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tên của lớp tàu được gọi ngắn gọn là Tàu ngầm Vận tải-Kiểu Lớn.
, còn được gọi là Tei-gata Kai sensuikan khác biệt đáng kể so với lớp  I-361, nhưng do I-373 được phát triển dựa trên thiết kế của lớp I-361, chúng được gọi chung là Type D.

**Thiết kế và chế tạo**
Sau trận Midway, Hải quân Đế quốc Nhật Bản lập tức lên kế hoạch cho một kiểu tàu ngầm vận tải. Kiểu tàu này dựa trên chiếc U-155 Deutschland của Hải quân Đế quốc Đức trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, có khả năng vận chuyển lực lượng (110 binh lính, 10 tấn tiếp liệu và hai xuồng đổ bộ) đến các khu vực mà đối phương chiếm ưu thế trên không. Sau đó đặc tính về tải trọng yêu cầu được thay đổi, và yêu cầu sau cùng được đưa ra có thể vận chuyển 65 tấn bên trong lườn tàu và 25 tấn bên trên boong tàu (chỉ cho hàng hóa). Thoạt tiên Hải quân Nhật Bản không trang bị ống phóng ngư lôi cho các tàu này, nhưng do đòi hỏi mạnh mẽ từ các chỉ huy tiền phương, chúng được trang bị ngư lôi để tự vệ. Lớp I-372 được thiết kế như tàu ngầm chở dầu dựa trên thiết kế của lớp I-361, nên nó không được trang bị ngư lôi.

**Phục vụ**
Từ năm 1944, những tàu ngầm Type D bắt đầu làm nhiệm vụ vận tải từ chính quốc Nhật Bản đến các đảo biệt lập. Chúng tỏ ra ít thành công và chịu thiệt hại nặng. Trong tổng số 13 tàu ngầm chỉ có bốn chiếc sống sót qua cuộc xung đột.

**Tàu ngầm mang ngư lôi Kaiten**
Vào năm 1945, nhiều chiếc được cải biến thành tàu ngầm mẹ mang ngư lôi tự sát Kaiten và tham gia các chiến dịch tấn công tự sát cùng Lực lượng Tấn công Đặc biệt Sinchō. Khẩu hải pháo trên boong tàu được tháo dỡ, và chúng lắp đặt các bộ gá trên boong tàu để mang theo năm ngư lôi Kaiten.- I-361
** Được phân về 轟隊 vào ngày 24 tháng 5, 1945, không có thành tích.- I-363
** Được phân về đội Todoroki vào ngày 28 tháng 5, 1945, đánh chìm hoặc gây hư hại cho một tàu buôn vào ngày 15 tháng 6, 1945.
** Được phân về 多聞隊 vào ngày 8 tháng 8, 1945, không có thành tích.- I-366
** Được phân về đội Tamon vào ngày 1 tháng 8, 1945, không có thành tích.- I-367
** Được phân về 振武隊 vào ngày 5 tháng 5, 1945, gây hư hại cho tàu hộ tống khu trục 6 vào ngày 27 tháng 5, 1945.
** Được phân về đội Tamon vào ngày 19 tháng 7, 1945, không có thành tích.- I-368
** Được phân về 千早隊 vào ngày 20 tháng 2, 1945, không có thành tích.- I-370
** Được phân về đội Chihaya vào ngày 20 tháng 2, 1945, không có thành tích.

**Các biến thể**
Tàu ngầm Type D được chia thành bốn phân lớp:- nihongo|Type D/Sen'yu|丁型/潜輸（伊三百六十一型）|Tei-gata/Sen'yu, lớp I-361- nihongo|Type D/Sen'yu Cải tiến|丁型/潜輸改（伊三百七十二型）|Tei-gata/Sen'yu-Kai, lớp I-372 - nihongo|Type D Cải tiến|丁型改（伊三百七十三型）|Tei-gata Kai, lớp I-373 - nihongo|Type D Cải tiến 2/Type D 2 (Kiểu S60)|丁型改2/潜丁2型（第2968号艦型）|Tei-gata Kai-2/Sen-Tei-2-gata, lớp tàu số 2968 (Dai-2968-Gō kan-gata). Những chiếc thuộc lớp tàu số 2968 không được chế tạo và chỉ là thiết kế.

**Lớp I-361**

**Lớp I-372**
Đề án số S51B. Thoạt tiên dự định là chiếc dẫn đầu của Type D Cải tiến (lớp I-373); tuy nhiên do Hải quân Nhật Bản cần có một tàu ngầm càng sớm càng tốt, nên nó được chế tạo như một tàu ngầm chở dầu dựa theo thiết kế của I-361 được sửa đổi.

**Lớp I-373**
Đề án số S51C. Một phiên bản cải biến dựa trên lớp I-361. Hơn nữa, Hải quân Nhật Bản còn dự định tiếp tục cải tiến thêm cho lớp I-373. Tuy nhiên tất cả đều bị hủy bỏ.

**Tham khảo**

**Ghi chú**

**Chú thích**

**Thư mục**
  isbn=0-87021-962-6-  isbn=978-0870214592 -  name-list-style=amp-  isbn=0-85177-146-7-  url=http://rekigun.net/ , History of Pacific War Vol.17 "I-Gō Submarines", Gakken (Japan), January 1998, 4-05-601767-0-  url=http://rekigun.net/ , History of Pacific War Vol.36 "Kairyū and Kaiten", Gakken (Japan), May 2002, 4-05-602693-9-  url=http://rekigun.net/ , History of Pacific War Vol.62 Ships of The Imperial Japanese Forces, Gakken (Japan), January 2008, 4-05-605008-2-  url=http://rekigun.net/ , History of Pacific War Vol.63 Documents of IJN submarines and USN submarines, Gakken (Japan), January 2008, 978-4-05-605004-2- The Maru Special, Japanese Naval Vessels No.43 Japanese Submarines III, Ushio Shobō (Japan), September 1980, Book code 68343-43- Senshi Sōsho Vol.88, Naval armaments and war preparation (2), "And after the outbreak of war", Asagumo Simbun (Japan), October 1975
Thể loại:Lớp tàu ngầm
Thể loại:Lớp tàu ngầm Type D
Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản