Tạp A-hàm

Tạp A-hàm kinh (Chữ Hán: 雜阿含經; tiếng Phạn: Saṃyukta Āgama) là một trong bốn bộ kinh A-hàm của Phật giáo sơ kỳ. Trong bốn bộ A-hàm, Tạp A-hàm chủ yếu bàn về các khái niệm ngũ uẩn, lục nhập, nhân duyên, thực, tứ đế, giới và 37 đạo phẩm, v.v., tập hợp từ nhiều bài kinh văn ngắn và các bài kệ được biên soạn theo tám nhóm, phần lớn tương ứng với các bài kinh của Tương ưng Bộ, vì vậy còn được gọi là Tương ưng A-hàm. Tuy nhiên, do nội dung ít tập trung, khó ghi nhớ và nhiều phần trùng lặp nhau, nên nó được đặt tên là Tạp A-hàm   . Bản dịch Hán văn của Tạp A-hàm được xem là mang chủ thuyết của Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ, cùng với phiên bản tiếng Pali tương ứng Tương ưng Bộ, được giới học thuật coi là một trong những tuyển tập các bài giảng của Đức Phật gần sát với giáo lý ban đầu của Phật giáo Nguyên thủy.

**Âm nghĩa**
Cái tên "Tạp A-hàm" có thể được dịch tương đương từ tiếng Phạn "saṃyuktāgama". Các phiên âm khác từng được sử dụng như "Tăng-dục-đa A-hàm" (僧育多阿含)  hay "Tăng-dục-đa A-già-ma" (僧育多阿伽摩) . Bản thân từ A-hàm (āgama) cũng từng được phiên âm thành A-hám-mộ (阿含慕) hay A-hàm-mộ (阿鋡慕)  ; Huyền Trang và Nghĩa Tịnh phiên là "A-cấp-ma" (阿笈摩) ⑵.《根本說一切有部毘奈耶》〈卷第七〉：「... 或將欲誦戒或正誦戒時、或將欲誦《四阿笈摩經》或正誦時，若復大經欲誦正誦」(CBETA, T23, no. 1442, p. 662, a27-28) ngày truy cập=2018-04-16 .
Sách "Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-gia tạp sự" (Mūlasarvāstivādavinaya) căn cứ sự tương đồng với Tương ưng Bộ, nên chép tên là "Tương ưng A-cấp-ma" (相應阿笈摩) . Tạp A-cấp-ma và Tương ưng A-cấp-ma thực chất chỉ là các tên phiên âm khác nhau của cùng một từ  ,quote=因所集諸經篇幅短小，事多雜碎，故名.

**Các bản dịch**
Tạp A-hàm kinh được dịch vào thời Lưu Tống Nam triều bởi Cầu-na Bạt-đà-la vào khoảng năm 435-436 sau Công nguyên , tại chùa Kỳ Hoàn (có tài liệu chép là chùa Ngõa Quan) ở Nam Kinh, tổng cộng 50 quyền, do Bảo Vân truyền dịch, và được Huệ Quán  《古今譯經圖紀》：「求那跋陀羅……以宋文帝元嘉十二年，來至楊都。帝深重之，勅住祇洹寺，至宋元嘉二十年歲次癸未，於楊都瓦官寺譯雜阿含經(五十卷)……總七十八部合一百六十一卷，慧觀等筆受，弟子法勇傳語。」 chép lại.
Nguồn gốc ban đầu của Tạp A-hàm không được xác định chắc chắn. Sách "Lịch đại Tam bảo kỷ" chép bộ Tạp A-hàm được đại sư Pháp Hiển sưu tập được từ Tích Lan. Một số học giả cũng tin rằng nó có thể đã được Cầu-na Bạt-đà-la mang đến Trung Quốc từ Thiên Trúc hoặc Tích Lan  又，《出三藏記集》卷2：「沙門釋法顯。以隆安三年遊西域。於中天竺師子國得胡本。歸京都住道場寺。就天竺禪師佛馱跋陀共譯出。其長雜二阿鋡綖經。彌沙塞律薩婆多律抄。猶是梵文。未得譯出。」(CBETA, T55, no. 2145, p. 12, a10-14) . Các bản tiếng Phạn được phát hiện sau này ở Cao Xương và Khotan có nội dung tương đồng với bộ Tạp A-hàm hiện có. Do đó, bản dịch Hán văn có thể được dịch từ văn bản tiếng Phạn, và cơ bản dựa trên giáo lý của Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ truyền lại   .
Còn có một bản "Biệt dịch Tạp A-hàm kinh" gồm 20 tập, dịch giả không rõ, và thời gian dịch có thể sớm hơn bản 50 tập.

**Tóm lược**
Tạp A-hàm kinh là tập hợp các bài kinh cô đọng và đề cập nhiều nội dung khác nhau. Hiện còn tồn giữ 1.359 kinh văn, là những giáo lý quan trọng mà Đức Phật đã dạy các đệ tử khi Ngài còn tại thế. 
《撰集三藏及雜藏傳》：「此法當懅，學之喜忘（易忘），欲斷諸結，是故曰雜。此法等含，義（artha）味（vyañjana）共俱，聞之斷疑，故名等含（相應阿含）。是修行地，禪智所趣，等見諸法，是名等含。盡此經中，撮行兩端，聞者多疑，故名等含。部外雜經（雜藏），諸天讚偈（八眾誦），皆入其中，故名等含。」  .

**Các hệ truyền thừa**

**Khảo chứng**

**Ảnh hưởng**

**Chú thích**

**Trích dẫn**
印順法師《雜阿含經部類之整編》
*印順法師《原始佛教聖典之集成》
*王建偉、金暉《校釋》
Thể loại:A-hàm