Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Thế kỷ 19 kéo dài

Thế kỷ 19 kéo dài là một thuật ngữ được đặt ra cho khoảng thời gian 125 năm bao gồm các năm từ 1789 đến 1914 bởi nhà phê bình và tác giả văn học Nga Ilya Ehrenburg và nhà sử học và tác giả Marxist người Anh Eric Hobsbawm. Thuật ngữ này đề cập đến khái niệm rằng khoảng thời gian từ năm 1789 đến năm 1914 phản ánh sự phát triển của các ý tưởng vốn là đặc trưng cho sự hiểu biết về thế kỷ 19 ở châu Âu.

**Khái niệm**
Khái niệm này là sự phỏng theo khái niệm của Fernand Braudel vào năm 1949 về le long seième siècle ("thế kỷ 16 kéo dài" 1450–1640) và "một phạm trù lịch sử văn học được công nhận", mặc dù một thời kỳ thường được định nghĩa rộng rãi và đa dạng bởi các học giả khác nhau. Nhiều tác giả, trước và sau khi xuất bản năm 1995 của Hobsbawm, đã áp dụng các hình thức mô tả hoặc tiêu đề sách tương tự để chỉ ra một khung thời gian chọn lọc cho các tác phẩm của họ, chẳng hạn như: S. Kettering, "French Society: 1589–1715 - thế kỷ XVII dài", E. Anthony Wrigley, "Dân số Anh trong thế kỷ mười tám 'dài', 1680–1840", hoặc D. Blackbourn, "Thế kỷ mười chín dài: Lịch sử nước Đức, 1780–1918". Tuy nhiên, thuật ngữ này đã được sử dụng để hỗ trợ các ấn phẩm lịch sử nhằm "kết nối với nhiều đối tượng hơn" và thường xuyên được trích dẫn trong các nghiên cứu và thảo luận về các lĩnh vực học thuật, chẳng hạn như lịch sử, ngôn ngữ học và nghệ thuật.

**Tổng quan**
Hobsbawm đưa ra phân tích của mình trong The Age of Revolution: Europe 1789–1848 (1962), The Age of Capital: 1848–1875 (1975) và The Age of Empire: 1875–1914 (1987). Hobsbawm bắt đầu thế kỷ 19 kéo dài của mình với cuộc Cách mạng Pháp, cuộc cách mạng tìm cách thiết lập quyền công dân toàn dân và bình đẳng ở Pháp, và kết thúc nó với sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ nhất, kết luận rằng vào năm 1918, cán cân quyền lực lâu dài của châu Âu vào thế kỷ 19 thích hợp (1801–1900) đã bị loại bỏ. 
Trong phần tiếp theo của bộ ba nói trên, The Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991 (1994), Hobsbawm kể chi tiết về thế kỷ 20 ngắn (một khái niệm được đề xuất bởi Iván T. Berend) bắt đầu từ Thế chiến I và kết thúc với sự sụp đổ của Liên Xô.
Một phiên bản khái quát hơn của thế kỷ 19 dài, kéo dài từ 1750 đến 1914, thường được Peter N. Stearns sử dụng trong bối cảnh của trường lịch sử thế giới.

**Tham khảo**
Thể loại:Thế kỷ 19
Thể loại:Thời đại lịch sử
Thể loại:Biên soạn lịch sử
Thể loại:Năm 1789
Thể loại:Thập niên 1790
Thể loại:Thập niên 1900
Thể loại:Thập niên 1910
Bolgatanga

Bolgatanga là thủ phủ vùng Thượng Đông của Ghana, nằm gần biên giới phía bắc với Burkina Faso. Vào năm 2012, dân số thị trấn là 66.685 người.

**Địa lý**
Bolgatanga nằm cách thành phố Tamale khoảng 161 km về phía bắc. Nó nằm trong thung lũng sông Volta Đỏ, một tuyến đường di cư chính của loài voi.

**Khí hậu**
Bolgatanga có khí hậu bán khô hạn nóng (phân loại khí hậu Köppen BSh). 

**Kinh tế**
Trồng trọt và chăn nuôi gia súc là những ngành kinh tế chính của người dân Bolgatanga. Các loại nông sản tại đây bao gồm kê, ngô, đậu lạc, khoai lang, hành và cà chua.

**Giao thông**
Thị trấn được phục vụ bởi tuyến đường quốc lộ số 10, nối liền với Tamale và Bongo.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Khu dân cư ở vùng Thượng Đông
Vòng loại và vòng play-off AFC Champions League 2022

Vòng loại và vòng play-off của AFC Champions League 2022 diễn ra từ ngày 8 đến ngày 15 tháng 3 năm 2022. Tổng cống 16 câu lạc bộ tham gia để tìm ra những suất còn lại của vòng bảng AFC Champions League 2022.

**Các đội tham dự**
Vòng play-off sơ loại AFC Champions League 2022 gồm 14 đội, chia thành hai khu vực (Phía Tây và Phía Đông), bao gồm hai vòng:
*2 đội tham dự vòng sơ loại.
*12 đội tham dự vòng play-off.

**Thể thức**
Trong các trận play-off vòng loại, mỗi cặp đấu sẽ diễn ra một trận duy nhất. Hiệp phụ và loạt luân lưu sẽ được sử dụng để quyết định đội thắng nếu cần. Thứ tự các trận play-off vòng loại cho mỗi khu vực được xác định dựa trên xếp hạng hiệp hội của mỗi đội và hạt giống của các đội trong các hiệp hội tương ứng, với đội từ hiệp hội có thứ hạng cao hơn sẽ tổ chức trận đấu. Các đội từ cùng một hiệp hội không thể được xếp vào cùng một trận đấu. Bảy đội chiến thắng của vòng play-off (ba đội từ khu vực phía Tây và bốn đội từ khu vực phía Đông) sẽ tiến tới vòng bảng để tham gia cùng 33 suất tham dự trực tiếp.

**Lịch thi đấu**

**Sơ đồ**

**Play-off Tây Á 1**
KSA Al-Taawoun vào Bảng D.

**Play-off Tây Á 2**
UZB Nasaf Qarshi vào Bảng E.

**Play-off Tây Á 3**
UAE Sharjah vào Bảng A.

**Play-off Đông Á 1**
AUS Sydney FC vào Bảng H.

**Play-off Đông Á 2**
JPN Vissel Kobe sẽ vào Bảng J.

**Play-off Đông Á 3**
KOR Ulsan Hyundai vào Bảng J.

**Play-off Đông Á 4**
KOR Daegu FC vào Bảng G.

**Vòng sơ loại**

**Các trận**
+Phía Đông

**Phía Đông**

**Vòng play-off**

**Các trận**
+Phía Tây
+Phía Đông

**Phía Tây**
----
----

**Phía Đông**
----
----
----

**Chú thích==
Pierre-Rose-Ursule Dumoulin-Borie Cao

Pierre-Rose-Ursule Dumoulin-Borie (1808-1838) tên Việt Nam là Cao, là một Giám mục thuộc Hội Thừa sai Paris, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh ngày 20 tháng 2 năm 1808 tại Beynat, Tulle,  Pháp. Tên thường gọi là Dumoulin do bạn bè đặt (tiếng Pháp Dumoulin là máy xay lúa). Cha ông là Guillaume Borie mất sớm. Mẹ ông là Rose Labrunie không muốn xa rời con nhưng sau cũng đồng ý cho ông tu học. Sau khi thụ phong phó tế, ông âm thầm thu xếp hành trang, để lại bức thư từ giã gia đình và bắt đầu sứ vụ rao giảng Tin Mừng.
Năm 1830, ông được thụ phong linh mục và trải qua hành trình 7 tháng đến vùng đất Nghệ An, khi đó thuộc Địa phận Tây Đàng Ngoài. Ông lấy tên Việt là Cao nên thường được gọi Borie Cao. Ông hoạt động chủ yếu trong vùng Bố Chính với ước khoảng 20.000 giáo dân. Linh mục Masson kể: “Dù không hợp với đồ ăn Việt Nam, cha Borie Cao vẫn ăn cách ngon lành làm như đã sinh ra ở Việt Nam vậy. Cha lại rất bình dị hoà đồng với mọi người, đôi khi còn biết nói đùa với họ nữa”.
Năm 1833, vua Minh Mạng ra lệnh cấm đạo, ông đã phải nhiều lần lẩn tránh. Ngày 24 tháng 3, ông kể trong thư là "Tôi đã phải đổi chỗ ở đến 17 lần". Do bị đánh đòn đau đớn nên một chủng sinh tên Khang đã khai ra chỗ ông ẩn náu. Ông bị bắt tại xóm Trà, thuộc họ đạo Mỹ Hảo vào năm 1834.
Trong chốn lao tù, ông vẫn kiên trì giữ vững đức tin Kitô giáo, là chỗ dựa tinh thần cho các linh mục người bản xứ như các linh mục Điểm, Khoa. Khi bị dụ dỗ đạp lên Thánh giá sẽ được xóa án, ông đáp: "Không thể được, một trăm lần không. Phần riêng tôi, quan trên muốn làm gì thì làm, nhưng xin cho một mình tôi chịu là đủ rồi". Quân lính dùng nhiều cực hình hành hạ nhưng ông vẫn âm thầm cầu nguyện.
Ngày 31 tháng 7 năm 1838, ông được bổ nhiệm làm Giám mục Địa phận Tây Đàng Ngoài khi mới 30 tuổi nhưng do đang ở tù nên chưa được tấn phong. 
Ngày 18 tháng 11 năm 1838, Minh Mạng phê án trảm quyết. Ngày 24 tháng 11 năm 1838, ông bị xử trảm tại pháp trường Đồng Hới. 
Năm 1842, xác ông được cải táng và đưa về tôn kính tại Nhà nguyện của Hội Thừa sai Paris.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tử đạo Kitô giáo
Thể loại:Thánh Công giáo Việt Nam
Thác Luồng

display= title
Thác Luồng là thác trên suối Nậm Luồng ở vùng đất bản Bo xã Nà Chì huyện Xín Mần tỉnh Hà Giang, Việt Nam.
Thác Luồng đặt tên theo suối Nậm Luồng. Thác Luồng ở độ cao gần 1.000 m so với mực nước biển, trải ra 11 tầng thác lớn nhỏ với chiều dài tổng cộng gần 1 km, rộng cỡ 10 m - 20 m, chảy uốn lượn trong rừng già. Thác được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích quốc gia tại Quyết định 1978/QÐ-BVHTTDL ngày 29/06/2021.

**Vị trí**
Thác Luồng ở trên suối Nậm Luồng, dòng suối bắt nguồn từ núi Pù Luồng cao trên 1600 m. Nậm Luồng chảy về hướng đông nam, và là một trong các dòng nguồn chính của sông Con.
Để tiếp cận thác, theo Quốc lộ 279 đến thị trấn Yên Bình huyện Quang Bình. Tới ngã ba Yên Hạ  name=ngã ba Yên Hạ rẽ sang Đường tỉnh 178 đi hướng bắc cỡ hơn 20 km, đến trung tâm hành chính xã Nà Chì  name=UBND xã Nà Chì.
Từ đây chuyển sang đường liên xã miền núi đi hường tây bắc 8 km là đến thác.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Địa lý Hà Giang
Sandema

Sandema là thủ phủ quận Builsa Bắc, một đơn vị hành chính thuộc vùng Thượng Đông, Ghana.

**Kinh tế**
Ngân hàng Cộng đồng Builsa (BUCO) có một chi nhánh tại thị trấn Sandema và được người dân trong vùng sử dụng thường xuyên.

**Giao thông**
Sandema được nối liền với các đô thị Fian, Navrongo và Wa bằng đường cao tốc.

**Tham khảo**
Thể loại:Khu dân cư ở vùng Thượng Đông
Dhvani Bhanushali

Dhvani Bhanushali (sinh ngày 22 tháng 3 năm 1998)  là một ca sĩ Ấn Độ. Sinh ra ở Mumbai, cô nổi tiếng với đĩa đơn Vaaste đã vượt 1 tỷ lượt xem trên YouTube, trở thành ngôi sao nhạc pop Ấn Độ trẻ nhất có được một tỷ lượt xem nhanh nhất trên YouTube.

**Tiểu sử**
Dhvani sinh ra và lớn lên ở thành phố Mumbai, cha cô là Vinod Bhanushali, Chủ tịch Tiếp thị Toàn cầu và Xuất bản Truyền thông cho T-Series, và mẹ là Rinku Bhanushali trong một gia đình người Gujarati theo đạo Hindu . Cô có một người em gái tên là Diya Bhanushali.
Dhvani xuất hiện lần đầu tiên với các bài hát "Humsafar Acoustic" của nhạc sĩ Badrinath Ki Dulhania, "Tere Mere Reprise" của Chef , "Veere" trong phim hài cùng tên và "Ishtehaar" từ phim Welcome To New York. Sau đó, cô đã có cơ hội làm việc với ca sĩ nổi tiếng Neha Kakkar trong bài hát "Dilbar" và Guru Randhawa trong bài hát "Ishare Tere".  Bài hát đầu tay của cô là "Ishtehaar" từ bộ phim Welcome To New York, trong đó cô hát cùng Rahat Fateh Ali Khan. Cô đã phát hành MV "Gulabi Aankhen" cùng thời điểm với bài hát " Shape of You ". Năm 2018, cô đã phát hành đĩa đơn "Leja Re" và "Main Teri Hoon".  Cô cũng đã hát bài "Duniyaa" nhạc phim chính của Luka Chuppi cùng với Akhil. Cô cũng đã hát bài hát "Laila" cho bộ phim Notebook . Cô đã hát đĩa đơn " Vaaste " cùng với Nikhil D'Souza, bài hát này đã trở thành bài hát Ấn Độ được yêu thích nhất trên YouTube vào thời điểm đó và bài hát đã thu về 50 triệu lượt xem chỉ trong tuần đầu ra mắt. Sau đó cô đã cho ra mắt bài "Dariyaganj"từ bộ phim Jai Mummy Di . Sau đó, cô đã hát "Nachi Nachi" từ bộ phim Đường Dancer 3D với Neeti Mohan và Millind Gaba. Cô cũng hát "Jeetenge Hum" do DJ Chetas và Lijo George sáng tác và được viết bởi Manoj Muntashir và "Gallan Goriyan" do Taz sáng tác và được viết bởi Kumaar. Sau đó, cô tiếp tục cho ra mắt MV "Baby Girl" song ca cùng với Guru Randhawa. Bài hát mới nhất của cô là "Nayan" hát cặp với Jubin Nautiyal, được sáng tác bởi DJ Chetas và Lijo George. Muntashir cũng là ca khúc cuối cùng của cô trong năm 2020. Đĩa đơn mới nhất của cô là "Radha" được phát hành vào sinh nhật lần thứ 23 của cô.
Khi làm việc với Tanishk Bagchi, Dhvani cho biết rằng anh ấy như là một người cố vấn của cô vậy. Cô ấy nói: "Anh ấy đã hướng dẫn tôi rất tốt. Sự nghiệp của tôi phần lớn là do anh ấy tạo ra."
Cô tốt nghiệp Cử nhân Thương mại Trường đại học Mumbai vào tháng 9 năm 2019. Cô cũng đã tốt nghiệp ngành Quản trị kinh doanh.

**Các bài hát**

**Nhạc phim**

**MV**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 TheDhvaniBhanushali- 9884292
Thể loại:Sinh năm 1998
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Ca sĩ
Thể loại:Ấn Độ
Navrongo

Navrongo là một thị trấn thuộc vùng Thượng Đông, Ghana, nằm gần biên giới với Burkina Faso. Theo thống kê năm 2012, dân số thị trấn là 27.306 người.

**Khí hậu**

**Kinh tế**
Navrongo có một khu chợ lớn. Người dân thị trấn chủ yếu chăn nuôi gia súc, đồng thời trồng kê, lạc và ngô.

**Giao thông**
Navrongo nằm trên tuyến quốc lộ số 10, nối liền với thủ phủ vùng Thượng Đông là Bolgatanga. Thị trấn cũng có một sân bay.

**Xem thêm**
 Sân bay Navrongo- Telania- Đập Tono

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Khu dân cư ở vùng Thượng Đông
Hang Đá Đen

display= title
Hang Đá Đen là hang ở vùng đất thôn Thống Nhất 2 xã Yên Phú huyện Hàm Yên tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.
Hang Đá Đen thuộc dạng karst trong núi đá vôi tên gọi núi Đá Đen, cao 302 m. Cửa hang có diện tích khoảng hơn 20 m², trần hang thấp. Hang là nơi người tiền sử từng cư trú, và được các nhà khảo cổ trong nước và quốc tế khảo sát. Hang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích khảo cổ năm 2018.

**Vị trí**
Hang Đá Đen ở cách thị trấn Tân Yên huyện Hàm Yên cỡ 15 km hướng bắc theo Quốc lộ 2. Sau đó từ quốc lộ đi về phía đông khoảng 300 m là tới. Cửa hang nằm đối diện với Động Tiên và cách nhau cỡ hơn 250 m. 

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Địa điểm khảo cổ
Thể loại:Khảo cổ Việt Nam
Thể loại:Địa lý Tuyên Quang
Thể loại:Hang động Việt Nam
Matteo Alonzo Leciniana Đậu

Matteo Alonzo Leciniana (1702-1745) tên Việt Nam là Đậu, là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh tại Nava Del Rey, Tây Ban Nha và gia nhập Dòng Đa Minh vào năm 1723, thụ phong linh mục năm 1727 (lúc 25 tuổi).
Tháng 11 năm 1730, ông cùng với 25 giáo sĩ khác của Dòng Đa Minh cập bến cảng Manila, Philippin. Ông được bổ nhiệm đến truyền giáo tại Địa phận Đông Đàng Ngoài. Vì nhân sự quá ít trên một địa bàn rộng lớn nên ông thường xuyên phải di chuyển qua nhiều huyện như Kim Động, Tiên Lữ, Thần Khê (Hưng Yên), Vũ Tiên (Thái Bình)...
Khi ông đang lưu trú trong nhà một ông trùm đạo tên là Độ thì có một tín hữu đi báo quan. Ngày 29 tháng 11 năm 1743, quân lính đến bao vây khi ông đang dâng Thánh lễ tại Lục Thủy. Ông ôm Mình thánh Chúa bỏ chạy nhưng vẫn bị bắt và bị đánh.
Trước công đường, ông trả lời: "Tôi có nhiệm vụ giảng dạy lề luật Thiên Chúa, là lề luật thánh thiện và chân chính... Tôi giảng lề luật của Chúa ngự trên trời, khuyên bảo người dân ăn ngay ở lành, tập luyện nhân đức và xa lánh con đường bất chính". Sau đó, ông được dời tới ngục Đông giam chung phòng với linh mục Gil de Federich Tế.
Riêng năm 1744, ông đã rửa tội cho 33 người nhập đạo, giải tội 620 lần.
Ngày 22 tháng 1 năm 1745, ông bị xử trạm tại pháp trường Đông Mơ (Thăng Long) dưới thời Chúa Trịnh Doanh. Thi hài được an táng tại Chủng viện Lục Thủy, nay thuộc Xuân Trường, Nam Định.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tử đạo Kitô giáo
Thể loại:Thánh Công giáo Việt Nam
Sixth Sense (chương trình truyền hình)

Sixth Sense (mr=Shiksŭsensŭ) là chương trình truyền hình Hàn Quốc được phát sóng trên tvN, từ ngày 3 tháng 9 đến ngày 29 tháng 10 năm 2020, thứ Năm hàng tuần lúc 20:40 (KST), và từ ngày 25 tháng 6 đến ngày 24 tháng 9 năm 2021, vào thứ Sáu hàng tuần với cùng khung giờ cho mùa hai.
Vào ngày 27 tháng 12 năm 2021, đã có thông báo rằng mùa ba sẽ bắt đầu quay vào tháng 2 năm 2022 với kế hoạch phát sóng vào nửa đầu năm 2022.

**Tổng quan**
Trong mỗi tập, các thành viên cùng với một khách mời (được gọi là Sixth Man) sẽ đến thăm ba địa điểm (hoặc con người) khác nhau chẳng hạn như những nhà hàng đang hot gần đây, những địa điểm là trung tâm của xu hướng hoặc những người đang thu hút sự chú ý của giới trẻ. Một trong ba địa điểm (hoặc con người) hoàn toàn được chế tạo từ đầu bởi đội ngũ sản xuất, và các thành viên và Sixth Man phải tìm ra cái nào là hoàn toàn bịa đặt, bằng cách sử dụng "giác quan thứ sáu" của họ để phân tích mọi chi tiết của cả ba.
Những người bỏ phiếu chọn đúng sẽ chia 6 quả hồng vàng cho nhau để làm giải thưởng và những người còn lại không bỏ phiếu chọn đúng sẽ chọn một người trong số họ để chịu hình phạt, đó là xuất hiện ở phần mở đầu tập tiếp theo mà không có lông mày (nếu Sixth Man được chọn, họ sẽ đăng ảnh không có lông mày của mình trên mạng xã hội). Nếu chỉ một người đoán đúng thì sẽ không có quả hồng vàng nào.
Đối với mùa 2, một số thay đổi đã được thực hiện:- Người bỏ phiếu chọn đúng mỗi người sẽ nhận được 1 quả hồng vàng.- (Những) thành viên giành được chiến thắng nhiều tập nhất sẽ nhận được giải thưởng lớn vào cuối mùa.- Sẽ không có hình phạt nào được đưa ra.

**Thành viên**

**Tập**

**Mùa 1 (2020)**
 Trong bảng dưới đây, số màu xanh chỉ tỷ lệ người xem thấp nhất và số màu đỏ chỉ tỷ lệ người xem cao nhất.

**Mùa 2 (2021)**
 Trong bảng dưới đây, số màu xanh chỉ tỷ lệ người xem thấp nhất và số màu đỏ chỉ tỷ lệ người xem cao nhất.

**Giải thưởng và đề cử**

**Ghi chú**

**Tham khảo**
Thể loại:Phim truyền hình Hàn Quốc ra mắt năm 2020
Thể loại:Chương trình truyền hình của TVN (Hàn Quốc)
Thể loại:Chương trình truyền hình tiếng Triều Tiên
Thể loại:Phim truyền hình Hàn Quốc kết thúc năm 2020
Thể loại:Chương trình truyền hình thực tế tại Hàn Quốc
Bảo Hân

Bảo Hân (sinh ngày 26 tháng 2 năm 2000) là một nữ diễn viên người Việt Nam. Năm 2019, Bảo Hân được nhiều khán giả biết đến qua vai diễn Ánh Dương trong phim Về nhà đi con và giúp cô đoạt giải "Diễn viên triển vọng" tại Lễ trao giải Cánh diều.

**Tiểu sử**
Bảo Hân sinh vào tháng 2 năm 2000, trong một gia đình tại Hà Nội. Năm 2019, Bảo Hân có một vai diễn đầu tiên - Ánh Dương trong phim Về nhà đi con khi đang là sinh viên năm thứ nhất của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội và đã bắt đầu trở thành diễn viên được khán giả yêu thích.

**Danh sách phim**

**Điện ảnh**

**Truyền hình**

**Giải thưởng**

**Tham khảo**
Thể loại:Người Hà Nội
Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Thể loại:Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Thể loại:Nữ diễn viên Việt Nam
Thể loại:Phim và người giành giải Cánh diều
Thể loại:Họ Phạm
Thể loại:Người họ Phạm tại Việt Nam
Đa Minh Cẩm

Đa Minh Cẩm (1810-1859) là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh năm 1810 tại làng Cẩm Giàng (hay Cẩm Chương), xứ Kẻ Roi (nay là giáo xứ Xuân Hòa, xã Đại Xuân, thị xã Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, Giáo phận Bắc Ninh). Về sau, ông theo gia đình về quê mẹ ở xứ Lai Tê. Sau thời gian ở chủng viện, ông được Giám mục Joseph Sanjurjo cử về giúp xứ Trần Xá. Sau đó, thụ phong linh mục ở làng Cao Xá.
Năm 1848, Tòa thánh chia Địa phận Đông Đàng Ngoài thành Địa phận Đông và Địa phận Trung. Ông phục vụ Địa phận Trung. 
Đầu năm 1859, khi đang mục vụ ở giáo họ Hà Lan (Hà Lạng), ông bị tố cáo với quan. Ngày 21 tháng 1 năm 1859, ông bị bắt giải về Hưng Yên. Trước tòa, ông tự nhận là đạo trưởng và chấp nhận mọi hình phạt, roi đòn nhưng không chấp nhận việc chà đạp Thánh giá. Trong tù, ông đã cảm hóa được cai tù và lính gác nên các tín hữu có thể dễ dàng vào thăm. Nhờ đó, ông có thể liên lạc với Giám mục địa phận Trung Valentino Vinh. Quan quân còn tìm cách giúp ông vượt ngục nhưng ông từ chối.
Án lệnh chém đầu được thi hành vào ngày 11 tháng 3 năm 1859 tại pháp trường Ba Tòa, Hưng Yên. Thi hài của ông được an táng tại giáo xứ Lai Tê (nay thuộc Giáo phận Bắc Ninh).

**Chú thích**

**Tham khảo ==
Jacky Liew

Jacky Liew (tiếng Hán: 廖城兰; bính âm: Liào Chéng Lán, sinh ngày 03/08), tên khác là Liao Sheng Ran (tiếng Hán: 廖圣然; bính âm: Liào Shèng Rán), bút danh Thực Công Tử (tiếng Hán: 食公子; bính âm: Shí Gōng Zǐ), là một tác giả chuyên mục ẩm thực, nhà phê bình ẩm thực, giám khảo cuộc thi nấu ăn quốc tế nổi tiếng ở Malaysia và là người Malaysia đầu tiên được tôn vinh là chuyên gia ẩm thực .

**Sự nghiệp truyền thông**
Jacky Liew sinh ra tại Malaysia và là người gốc Quảng Đông Trung Quốc, từng đảm nhiệm nhiều chức vụ như chuyên viên kinh doanh toàn quốc của "Báo Kinh Doanh Nam Dương" (Nanyang Business Daily), giảng viên Học viện Nông nghiệp, cố vấn tập đoàn.
Năm 1996, ông viết bài cho tạp chí ẩm thực du lịch với bút danh "Liao Sheng Ran".
Năm 2000, ông viết bài đánh giá ẩm thực trên tạp chí "Feminine", "Oriental Cuisine".
Năm 2007, ông bổ sung yếu tố chính trị trong chuyên mục ẩm thực và gặp mặt với 119 nhân vật chính trị, đại sứ ngoại giao đến từ Malaysia và nước ngoài.
Từ năm 2013 đến nay, ông bắt đầu học cao học ngành Khoa học Dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin vào định nghĩa lại tiêu chuẩn đánh giá ẩm thực Malaysia.

**Tôn kính**
Năm 2008, ông được nhận Huân chương Phục vụ Cộng đồng Xuất sắc (PMC) của quốc vương Malaysia Tuanku Ja'afar. Trong năm đó, ông vinh dự nhận được huy chương "Bậc thầy Ẩm thực Thế giới" của Hiệp hội Nhà phê bình Ẩm thực Thế giới tại Pháp.
Năm 2011, ông nhận giải luận văn xuất sắc trong Hội nghị Chuyên đề quốc tế của Trung Quốc.

**Sách**
"Truly Nyonya Malacca" (Tạm dịch: Ẩm Thực Malacca Nyonya Đích Thực) (xuất bản năm 2010, NXB Hải Tân), trong cuốn sách này, lần đầu ông đưa ra khái niệm ẩm thực Malaysia Nam Dương bắt nguồn từ quần đảo Mã Lai, và phân loại ẩm thực Malaysia thành ba giai cấp xã hội và năm nguồn gốc sắc tộc.

**Liên kết ngoài**
 nm12883651

**Tham khảo**
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Người viết tự truyện
Nandus meni

Nandus meni là danh pháp khoa học của một loài cá thuộc họ Cá sặc vện (Nandidae).

**Từ nguyên**
Tính từ định danh meni đặt theo một từ trong phương ngữ địa phương vùng Noakhali, 'meni' có nghĩa là đặc điểm im lặng đến mức không nghi ngờ, từ nơi mà các mẫu vật được thu thập.

**Mẫu định danh**
Mẫu đinh danh MMSF 2013E1; là cá đực có chiều dài tiêu chuẩn 111,9 mm, được M. Shahadat Hossain thu thập ngày 15 tháng 11 năm 2012 từ vùng đầm lầy nước ngọt ở Begumgonj (tọa độ display=inline, Noakhali, Bangladesh. Mẫu holotype được lưu giữ tại Bảo tàng thuộc Viện Khoa học Biển và Ngư nghiệp (MMSF) thuộc Đại học Chittagong, Bangladesh.

**Phân bố**
Loài này được tìm thấy trong vùng châu thổ sông Meghna ở Noakhali, đông nam Bangladesh. Loài này sống trong hệ sinh thái nước ngọt của Noakhali và phân bố rộng rãi trong các ao, hào rãnh, kênh mương, ruộng lúa ngập nước, đầm lầy, các khu vực ngập úng và sông. Một loài sống dai, có thể sống trong nước hôi hám và sống gần bề mặt nước, với thức ăn là côn trùng, tảo và cá nhỏ. Thời gian sinh sản thay đổi từ tháng 4 đến tháng 9.

**Đặc điểm**
Cơ thể ép dẹp, tương đối thuôn dài. Miệng tương đối lớn với tiết diện mõm nhọn. Chiều dài tiêu chuẩn 11 cm, chiều dài tối đa 13,5 cm. Chiều dài đầu 4,5 cm, chiều rộng đầu 1,4 cm, đường kính mắt 0,85 cm, chiều dài mõm 1,34 cm, chiều dài thân 3,4 cm. Vây lưng: tia gai 13, tia mềm 11-13. Vây ngực: tia mềm 9-11, màu vàng-cam. Vây bụng: tia gai 1, tia mềm 7-13. Vây hậu môn: tia gai 3, tia mềm 7-18. Vây đuôi: tia mềm 13-15. Vảy trên đường bên: 53. Phần bụng của cơ thể lõm. Mang hình chữ V. Màu thân: Ánh xanh lục, với phần bụng sáng màu hơn. Có đốm sẫm màu tên cuống đuôi.

**Tham khảo**
 Nandus meni- Nandus meni
M
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2013
Thể loại:Cá Bangladesh
Nandus mercatus

Nandus mercatus là danh pháp khoa học của một loài cá thuộc họ Cá sặc vện.

**Từ nguyên**
Tính từ định danh mercatus có nguồn gốc từ tiếng Latinh, nghĩa là nơi mua bán hoặc chợ. Tên được sử dụng để chỉ phương pháp mà mẫu định danh có được (mua ngoài chợ), và tôn vinh chợ cá này, một công cụ có giá trị đối với tác giả.

**Phân bố**
Loài này được tìm thấy trong lưu vực sông Musi ở miền nam đảo Sumatra,Indonesia. Hiện chưa có thông tin công bố về môi trường sống và sinh thái của loài này, nhưng rất có thể nó sinh sống trong các khu rừng đầm lầy và các sinh cảnh rừng với nước chảy chậm hơn, giống như đối với N. nebulosus cũng có trên đảo Sumatra.

**Đặc điểm**
Vây lưng: tia gai 14, tia mềm: 10. Vây hậu môn: tia gai 3, tia mềm: 5 - 6; Đốt sống: 22. Không tìm thấy đặc điểm chẩn đoán duy nhất nào cho loài này, với sự kết hợp của các đặc điểm sau đây chẩn đoán nó từ tất cả các đồng loại: độ sâu cơ thể 43,0–43,2% chiều dài tiêu chuẩn, 15 tia vây ngực, 29–32 vảy trên đường bên, 11–12 hàng vảy phía dưới đường bên, và tiết diện trước lưng hơi lõm. Trong số các đồng loại Đông Nam Á thuộc hệ động vật Sunda, N. mercatus được phân biệt với N. nebulosus ở chỗ có tiết diện trước lưng hơi lõm (so với thậm chí hoặc hơi lồi), hố mõm dài tới gần một nửa (so với trên một nửa) khoảng cách trước lưng và ít tia vây ngực hơn (15 so với 17–19), và từ N. prolixus ở chỗ có ít vảy trên đường bên hơn (29–32 so với 33–37) và cơ thể sâu hơn (43,0–43,2% chiều dài tiêu chuẩn so với 37,6–40,5%). Nó khác với các đồng loại Nam Á N. andrewi và N. nandus ở chỗ có ít vảy trên đường bên hơn (29–32 so với 42–55), ít hàng vảy phía dưới đường bên hơn (11–12 so với 14–18) và cơ thể sâu hơn (43,0–43,2% chiều dài tiêu chuẩn so với 24,3–37,1%). N. mercatus được phân biệt với N. oxyrhynchus ở chỗ có ít vảy trên đường bên hơn (29–32 so với 37–42) và mặt cắt trước lưng dốc thoai thoải hơn.
Nó khác với tất cả các đồng loại ở chỗ có sự kết hợp của các đặc điểm sau: độ sâu cơ thể 43,0–43,2% chiều dài tiêu chuẩn, 15 tia vây ngực, 29–32 vảy trên đường bên, 11–12 hàng vảy phía dưới đường bên và tiết diện phần trước lưng hơi lõm. Các đặc trưng chẩn đoán chi này cũng được xem xét và xác định. Ở đây, Nandus được chẩn đoán là có sự kết hợp của các đặc trưng sau: xương chân bướm ngoài có răng, góc sau lưng của phần dưới nắp mang không tạo ra thành bướu thanh mảnh và đốt sống thứ ba tính từ cuối với gai về phía tim chẻ đôi ở phần xa.

**Tham khảo**
 Nandus mercatus- Nandus mercatus
M
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2008
Thể loại:Cá Indonesia
Jacinto Castaneda Gia

Jacinto Castaneda (1743-1773), tên Việt Nam là Gia là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh năm 1743 tại Javita, Tây Ban Nha. Năm 1789, ông khấn trọn dòng Đa Minh, nhận tên dòng là Jacinto rồi đến Philippin, tu học tại tu viện của dòng ở Manila. Ông được truyền chức linh mục ngày 2 tháng 6 năm 1765 và được sai  đi truyền giáo tại Trung Hoa.
Năm 1766, ông và linh mục Jose Lavilla đến Hán Khẩu. Khi đi xức dầu cho một bệnh nhân, do có người báo, hai ông bị bắt giải về Phúc Kiến, bị giam tại huyện Phú An và bị trục xuất sang Ma Cao. 
Từ Ma Cao, ngày 22 tháng 1 năm 1770, ông đến xứ Kẻ Bùi và được gửi học tiếng Việt tại Trung Linh, nhận tên Việt là Gia, rồi được bổ nhiệm làm việc tại hạt Phú Thái.
Ngày 11 tháng 7 năm 1773, khi đi từ Kẻ Non đến Lai Ổn để ban bí tích xức dầu cho một bệnh nhân, ông và thầy giảng Tân lọt vào vòng vây của quan phủ Thần Khê. Khi hai người cùng chạy trốn vào làng Gia Đạo thì bị chủ nhà đi báo quan. Khi quan đòi 3000 tiền chuộc, ông đáp: “Quan muốn tha thì tha chứ tôi không có tiền. Tôi sẵn sàng chịu mọi gian khổ, kể cả cái chết”.
Quan phủ giải ông về Phố Hiến rồi Kẻ Chợ để chúa Trịnh Sâm xét xử. Tại đây, ông tham dự cuộc tranh luận giữa 4 tôn giáo: Khổng giáo, Lão giáo, Phật giáo và Công giáo. Với kinh nghiệm giảng đạo và hiểu biết về tôn giáo tại Trung Hoa, những đối đáp của ông làm chúa khâm phục.
Không được bà mẹ của Chúa Trịnh Sâm đồng tình với quan điểm về cái chết, ông bị xử trảm tại pháp trường Đồng Mơ ngoài thành Thăng Long. Thi hài ông được mai táng tại xứ Trung Linh.

**Chú thích**

**Tham khảo ==
Bênađô Vũ Văn Duệ

Bênađô Vũ Văn Duệ (1755 - 1838) là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh năm 1755 tại Quần Anh Hạ, tỉnh Nam Định (nay thuộc giáo xứ Quần Phương, thị trấn Yên Định, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, thuộc Giáo phận Bùi Chu), thụ phong linh mục năm 1795 khi đã 40 tuổi, Giáo phận Đông Đàng Ngoài.
Năm 77 tuổi, Giám mục Delgado Y chấp nhận cho ông về hưu dưỡng tại Trung Lễ, thuộc giáo xứ Liên Thủy. Ông khổ chế bằng việc ngủ trên đất và không dùng mùng. Nhiều người ái ngại lo cho tuổi già sức yếu thì ông nói: "Bấy nhiêu hãm mình đã là gì ? Tôi không có cơ hội làm việc lớn, thì tôi chọn lựa một chút khó khăn hy sinh hãm mình vậy thôi".
Ngày 4 tháng 7 năm 1838, khi một toán lính lục soát căn lều tranh, ông nhận là đạo trưởng và bị bắt giải về Nam Định khi đã 83 tuổi. Quan phủ bảo ông bước qua thập giá để được tha về nhưng ông cương quyết không bội phản đức tin nên bị đóng gông, giải về trại giam.
Ngày 1/08/1838, binh lính phải cáng ông ra pháp trường Bảy Mẫu để hành quyết.
Thi hài của cha được chôn cất tại pháp trường, sau đó, được cải táng đem về chôn trong nhà thờ Lục Thủy.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tử đạo Kitô giáo
Thể loại:Thánh Công giáo Việt Nam
Thể loại:Kinema Citrus

Thể loại:Anime theo hãng phim
Thể loại:Bushiroad
Thể loại:Xưởng phim hoạt hình ở Tokyo
Thể loại:Xưởng phim hoạt hình Nhật Bản
Thể loại:Thể loại Wikipedia được đặt tên theo các công ty truyền thông đại chúng Nhật Bản
IPhone 13

iPhone 13 và iPhone 13 Mini là bộ đôi điện thoại thông minh thuộc dòng iPhone được Apple ra mắt vào ngày 14 tháng 9 năm 2021, cùng với bộ đôi iPhone 13 Pro và iPhone 13 Pro Max. Đây là phiên bản kế nhiệm chiếc iPhone 12 với nhiều sự nâng cấp. iPhone 13 được trang bị Apple A15 Bionic tốc độ xử lý nhanh hơn. Giá bán khởi điểm của iPhone 13 Mini và iPhone 13 lần lượt là 699 USD và 799 USD.

**Đổi mới**

**Thiết kế**
Cụm camera của iPhone được đặt chéo, thay vì đặt dọc như trên thế hệ trước. Phần khoét màn hình chứa camera trước cũng được thu gọn hơn phiên bản tiền nhiệm.

**Dòng sản phẩm**

**Xem thêm**
 iPhone- iPhone 12 / 12 Mini- iPhone 13 Pro / 13 Pro Max- iOS 15

**Tham khảo**
Thể loại:Điện thoại thông minh
Thể loại:IOS
13
Thể loại:Sản phẩm được giới thiệu năm 2021
Thể loại:Điện thoại di động
Thể loại:Viễn thông
Thể loại:Điện thoại di động được giới thiệu năm 2021
Thể loại:Điện thoại di động có khả năng quay video 4K
Thể loại:Điện thoại di động có nhiều camera phía sau
Nandus

Nandus là danh pháp khoa học của một chi cá nước ngọt trong họ Nandidae, bản địa Nam Á và Đông Nam Á. Được Achille Valenciennes mô tả năm 1831 với loài duy nhất là Nandus marmoratus, dẫn chiếu tới Coius nandus được Francis Buchanan-Hamilton công bố năm 1822, nhưng do tác giả tránh tên lặp thừa (tautonym) nên đã đổi thành N. marmoratus. Tuy nhiên tên lặp thừa là được phép trong động vật học nên N. marmoratus là tên dư thừa không cần thiết và danh pháp chính thức của loài này hiện nay là Nandus nandus.

**Các loài**
Hiện tại 7 loài sau đây được công nhận.- Nandus andrewi Ng & Jaafar, 2008: Đông bắc lưu vực sông Ichamati, phụ lưu cấp 2 của sông Hằng tại Ấn Độ.- Nandus meni Hossain & Sarker, 2013: Bangladesh (khu vực Đại Noakhali).- Nandus mercatus Ng, 2008: Sông Musi tại miền nam Sumatra, Indonesia.- Nandus nandus (Hamilton, 1822) : Sặc vện sông Hằng, phân bố rộng từ Pakistan tới Ấn Độ, Bangladesh, Nepal. Sự hiện diện tại Myanmar là không chắc chắn. Loài điển hình của chi.- Nandus nebulosus (Gray, 1835): Sặc vện Borneo, phân bố từ tây nam Campuchia, Thái Lan tới Indonesia.- Nandus oxyrhynchus Ng, Vidthayanon & Ng, 1996: Sặc vện. Trong lưu vực các sông như Chao Phraya, Mê Kông, và Mae Klong, trước năm 1996 được coi là đồng nhất với N. nandus.- Nandus prolixus Chakrabarty, Oldfield & Ng, 2006: Lưu vực sông Sepilok tại đông bắc Borneo, Malaysia
Loài thứ 8 được công bố tháng 8 năm 2020 nhưng hiện tại vẫn đang chờ xem xét phê duyệt là Nandus banshlaii tìm thấy ở sông Banshlai, Tây Bengal, Ấn Độ.

**Tham khảo**
 Nandus- Nandus

Thể loại:Họ Cá sặc vện
Bawku

Bawku là một thị trấn thuộc vùng Thượng Đông, Ghana, nằm gần biên giới với Burkina Faso. Theo thống kê năm 2012, dân số thị trấn là 69.527 người.

**Kinh tế**
Bawku bao gồm các chi nhánh của Ngân hàng Thương mại Ghana (GCB) và Ngân hàng Phát triển Nông nghiệp Ghana (ADB).

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Khu dân cư ở vùng Thượng Đông
Thế nhiệt động

date=7 - 2024Một thế nhiệt động là một đại lượng vô hướng được sử dụng để đại diện cho trạng thái nhiệt động lực học của một hệ thống. Khái niệm thế nhiệt động lực học được giới thiệu bởi Pierre Duhem năm 1886. Một thế năng nhiệt động lực chính có một giải thích vật lí là nội năng U. Nó là năng lượng của cấu hình của một hệ thống nhất định của các lực thế (đó là lý do tại sao nó được gọi là "thế") và chỉ có ý nghĩa đối với một tập hợp các tham chiếu (hoặc dữ liệu) được xác định. Biểu thức cho tất cả các thế nhiệt động khác có thể suy ra thông qua biến đổi Legendre từ biểu thức cho U. Dưới đây là 4 thế nhiệt động quan trọng nhất.

**Các thế nhiệt động**
Bốn thế nhiệt động chính là:
Với  là nhiệt độ,  là entropy,  là áp suất,  là thể tích.

**Biến số độc lập**
Với một hệ nhiệt động đơn giản phuơng trình cơ bản của nhiệt động lực học có dạng:
Phuơng trình trên chứa năm thông số trạng thái độc lập. Nhưng muốn xác định trạng thái của hệ ta chỉ cần hai thông số. Vậy nếu chọn 2 trong số 5 thông số trên làm biến số chính thì phương trình cơ bản chỉ còn 3 thông số chưa biết. Tùy vào cách chọn ta sẽ có 4 thế nhiệt động riêng biệt, khi này 2 biến số được chọn sẽ được gọi là biến số độc lập. Nói cách khác nếu 2 biến số độc lập của một thế nhiệt động được giữ không đổi thì giá trị của thế nhiệt động đó không đổi.

**Nội năng**
Chọn các biến số độc lập là  và . Viết lại biểu thức thứ nhất của nguyên lý nhiệt động học đối với quá trình thuận nghịch.
Ta thấy nếu entropy và thể tích của một hệ không đổi thì nội năng của hệ không đổi, vậy nội năng của một hệ là một thế nhiệt động với hai biến số độc lập là  và .

**Entanpy**
Phương trình định nghĩa của Entanpy là:
Lấy vi phân hai vế ta có:
Vậy hai biến số độc lập của entanpy là áp suất và entropy
Zebilla

Zebilla là một thị trấn thuộc vùng Thượng Đông, Ghana. Theo thống kê năm 2010, dân số thị trấn là 8.628 người.

**Giao thông**
Zebilla được nối liền với các đô thị lân cận Bolgatanga và Bawku bằng đường bộ.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Khu dân cư ở vùng Thượng Đông
Vinh Sơn Nguyễn Thế Điểm

Vinh Sơn Nguyễn Thế Điểm (1761-1838), là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh năm 1761 tại làng An Do Nam, xã Triệu Thượng, huyện Triệu Phong (nay thuộc phường An Đôn, thị xã Quảng Trị), tỉnh Quảng Trị, thuộc Tổng Giáo phận Huế, trong gia đình có ba con. Khi được nhận vào chủng viện, ông học tiếng Latinh và giúp việc cho thừa sai Jacques Longer Gia, học triết học tại Chủng viện Kẻ Vĩnh và thụ phong linh mục thuộc giáo phận Tây Đàng Ngoài.
Trong 30 năm, ông phục vụ tại các họ đạo Cồn Nâm (Cồn Nam (?) Đông Đưng), Lũ Đăng, Đan Sa và nhiều họ nhánh thuộc địa hạt Bố Chính.
Năm 1838, vua Minh Mạng ra sắc chỉ cấm đạo. Quan quân tầm nã vùng Bố Chính truy lùng thừa sai Candalh Kim, bắt được linh mục Vũ Đăng Khoa, trước là phó xứ của linh mục Điểm, cùng với hai thày giảng Đức và Khang tại làng Lệ Sơn.
Ngày 27 tháng 7 năm 1838, khi nghe tin linh mục Khoa bị bắt, ông định đến trú ở làng An Bì nhưng họ từ chối. Khi còn ở ngoài đồng gần làng Đan Sa, tỉnh Quảng Bình thì ông bị bắt. Ngày 31 tháng 7 năm 1838, thừa sai Borie Cao và thầy giảng Nguyễn Khắc Tự cũng bị bắt. Cả ba bị điệu về Đồng Hới.
Tại công đường, vì già yếu, ông đã khai ra vài gia đình đã từng cho ông trú ẩn. Đến sau, ông hối hận và thưa lại với quan: "Vì tôi già cả, bởi nghe quan lớn nạt nộ ngăm đe, tôi khiếp, nên tôi làm cho nhiều tín hữu bị liên can. Nay xin quan thương tình, miễn chấp, mà tha cho họ được về, còn tôi tôi xin nhận tất cả trách nhiệm"..
Có lần quan hỏi ông: "Này đạo trưởng Điểm, Hoàng Thượng đã ra lệnh cấm đạo rất nghiêm khắc. Vậy nếu ông bước qua Thánh Giá thì tôi sẽ cho ông về tự do. Ông già rồi, tôi cũng không muốn hành hạ và giết ông". Ông đáp: "Thưa quan lớn, tôi thà chết một trăm lần, chứ bước qua Thánh Giá thì trăm ngàn lần cũng cương quyết là không". 
Ông bị siết cổ chết tại pháp trường Đồng Hới (Quảng Bình) ngày 24 tháng 11 năm 1838, được chôn cất tại Đồng Hới, sau cải táng về họ đạo Hướng Phương. 

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tử đạo Kitô giáo
Thể loại:Thánh Công giáo Việt Nam
Phật giáo Tân thừa

Tập tin:Buddha Shrine with Ambedkar (244910903).jpg|nhỏ|Một ngôi đền Phật giáo Navayana với chân dung của Ambedkar và cuốn sách Đức Phật và Giáo pháp của Ngài. Bức ảnh nhân sự kiện của Ngày Dhammachakra Pravartan lần thứ 50
Phật giáo Tân Thừa hay Navayana (Devanagari: नवयान, IAST: Navayāna) có nghĩa là "phương tiện mới" và đề cập đến sự giải thích lại Phật giáo của Bhimrao R. Ambedkar;  nó còn được gọi là Tân Phật giáo,  và Bhimayāna (theo tên đầu tiên của Ambedkar).  Ambedkar sinh ra trong một gia đình Dalit (không thể chạm tới) trong thời kỳ thuộc địa của Ấn Độ, du học ở nước ngoài, trở thành nhà lãnh đạo Mahar Dalit, và tuyên bố vào năm 1935 ý định chuyển đổi từ Ấn Độ giáo sang Phật giáo. Sau đó, Ambedkar nghiên cứu các văn bản của Phật giáo, tìm thấy một số niềm tin và học thuyết cốt lõi của nó như Tứ diệu đế và "vô ngã" là thiếu sót và bi quan, sau đó giải thích lại những điều này thành cái mà ông gọi là Phật giáo "phương tiện mới", hay Navayana.  Ambedkar tổ chức một cuộc họp báo vào ngày 13 tháng 10 năm 1956, tuyên bố bác bỏ Phật giáo Nguyên thủy và Đại thừa, cũng như Ấn Độ giáo.  Sau đó, ông rời Ấn Độ giáo và nhận nuôi Navayana, khoảng sáu tuần trước khi qua đời.  Các tín đồ của nó coi Phật giáo Navayana không phải là một giáo phái với những tư tưởng hoàn toàn khác biệt, mà là một phong trào mới được thành lập dựa trên các nguyên tắc của Phật giáo.
Trong phong trào Phật giáo Dalit của Ấn Độ, Navayana được coi là một nhánh mới của Phật giáo, khác với các nhánh truyền thống được công nhận là Nguyên thủy, Đại thừa và Kim cương thừa  - được coi là nền tảng trong các truyền thống Phật giáo.  Nó giải thích lại một cách triệt để Phật giáo là gì,  sửa lại lời dạy ban đầu của Đức Phật là về đấu tranh giai cấp và bình đẳng xã hội. Ambedkar gọi phiên bản Phật giáo của mình là Navayana hay "Tân Phật giáo".  Cuốn sách của ông, Đức Phật và Giáo pháp của Ngài là cuốn sách thánh của những người theo Navayana. Những người theo Phật giáo Navayana thường được gọi là "Phật tử" (Baud'dha) cũng như Phật tử Ambedkarite, Tân Phật tử, và hiếm khi là Phật tử Navayana. Trong khi thuật ngữ Navayana được sử dụng phổ biến nhất để chỉ phong trào Ambedkar được thành lập ở Ấn Độ, nó cũng (hiếm hơn) được sử dụng theo một nghĩa khác, để chỉ các hình thức Phật giáo được phương Tây hóa.

**Tham khảo==
So What (hòa tấu của Miles Davis)

"So What" là bản hòa tấu trích từ album Kind of Blue (1959) của nghệ sĩ kèn trumpet người Mỹ Miles Davis. Đây là một trong những giai điệu nổi tiếng nhất của thể loại modal jazz, được viết trên âm giai Dōrieus, bao gồm 16 phách Dorieus tiêu chuẩn (8 phách E♭ và 8 phách D). Ngoài ra, bản hòa tấu còn áp dụng cấu trúc AABA của các ca khúc nhạc pop Mỹ đương thời.
Gil Evans, Bill Evans (không được ghi tên) và Paul Chambers là những người sáng tác và chơi đoạn piano và bass mở đầu của "So What". Trong các chương trình truyền hình sau này của nhóm Miles Davis Quintet, phần mở đầu được chơi bằng dàn nhạc do Gil Evans dàn dựng. Dàn nhạc chỉ chơi đúng giai điệu mở đầu, còn lại là phần nhạc jazz thể hiện bởi ban nhạc của Davis. Tiếng đàn double bass tạo nên âm thanh đặc trưng của ấn bản này, sau được đưa vào trong album trực tiếp Miles Davis at Carnegie Hall.
Ngoài tốc độ tiêu chuẩn của bản thu trong Kind of Blue, "So What" còn có một bản thu khác nhanh hơn khá nhiều trong album Four' & More (1966).
Hòa âm đầu tiên mà Bill Evans chơi trong đoạn chuyển của "So What" là một tổ hợp hoàn hảo của một quãng-4 và 3 nốt trưởng, sau này được nhà nghiên cứu âm nhạc Mark Levine định nghĩa là "hợp âm So What". Cấu trúc hòa âm này còn được John Coltrane áp dụng sau đó cho bản hòa tấu nổi tiếng "Impressions" (1963).

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
"So What" tại  jazzstandards.com
Afronandus sheljuzhkoi

Afronandus sheljuzhkoi là danh pháp khoa học của một loài cá thuộc họ Cá sặc vện (Nandidae). Tuy nhiên, có tác giả đặt Afronandus trong họ Polycentridae của loạt Ovalentaria.
Loài này nguyên được Herman Meinken mô tả năm 1954 dưới danh pháp Nandopsis sheljuzhkoi cho chi mới Nandopsis (nghĩa là giống như Nandus). Tuy nhiên, tên chi Nandopsis của Meinken năm 1954 là không hợp lệ, do nó đã được Theodore Gill sử dụng từ năm 1862 để chỉ một chi cá trong họ Cichlidae, vì thế năm 1955 Meinken đổi tên chi thành Afronandus và tương ứng cho loài thành Afronandus sheljuzhkoi.
Tên gọi trong tiếng Anh của nó là fourspine leaffish (nghĩa đen là cá lá bốn gai hay cá sặc bốn gai), để nói tới 4 tia gai tại vây hậu môn của loài này.


**Từ nguyên**
Afronandus là từ ghép từ afro- nghĩa là châu Phi và nandus - tên khoa học của chi điển hình của họ Nandidae, để nói rằng chi này là đại diện tại châu Phi của họ Nandidae.
Tính từ định danh sheljuzhkoi là để vinh danh nhà côn trùng học người Đức gốc Ukraina Leo Sheljuzhko (1890-1969), một trong những người chơi cá cảnh và nhân giống cá cảnh nhiệt đới đầu tiên tại Đế quốc Nga, người đã thu thập mẫu điển hình và gửi cho Meinken năm 1952.

**Mẫu định danh**
Mẫu định danh chi và loài lưu giữ tại Bảo tàng Anh, London.

**Phân bố**
Loài này được tìm thấy tại các vùng Banco, Agnéby (nay là các khu Adzopé, Agboville, Akoupé và Yakassé-Attobrou) và La Mé, các lưu vực duyên hải nhỏ ở miền nam Bờ Biển Ngà (Côte d’Ivoire); cũng được ghi nhận tại Boubo (Côte d’Ivoire) và từ tây nam Ghana.

**Đặc điểm**
Chiều dài tối đa 4,2 cm. Vây lưng: tia gai 15-16; tia mềm: 9-10; Vây hậu môn: tia gai 4; tia mềm: 6-7. Miệng to và có thể thò ra thụt vào; xương tiền hàm vươn dài đến mức của vùng chẩm; xương trước nắp mang có răng cưa; không đường bên; 5 hàng vảy trên má; vây đuôi tròn. Màu sắc có độ thay đổi cao, trong số các yếu tố ảnh hưởng thì nó cũng phụ thuộc vào trạng thái cảm xúc của cá; thông thường, nó có màu nền là nâu sẫm; mống mắt đỏ; các nắp mang với đốm lớn màu đen có ranh giới phía sau là một dải màu đỏ tươi nhưng khi bị căng thẳng, màu sắc nhanh chóng chuyển sang màu cẩm thạch với các sọc ngang màu nâu sẫm và nâu sáng xen kẽ; ở các cá thể non thì hai bên thân có một loạt các sọc chéo sáng màu.

**Tham khảo**
 Afronandus sheljuzhkoi- Afronandus sheljuzhkoi
S
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1954
Thể loại:Cá Bờ Biển Ngà
Thể loại:Cá Ghana
Gioan Đạt

Gioan Đoàn Việt Đạt (1765-1798), quen gọi là Gioan Đạt là một linh mục, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh năm 1765 tại Khê Cầu, xứ Trung Lương (xứ Đồng Chuối), xã Trung Lương, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, thuộc Tổng Giáo phận Hà Nội, mồ côi cha từ bé. Năm 18 tuổi, ông vào ở nhà xứ Đồng Chuối với linh mục Loan. Khoảng tháng 2 năm 1798, ông được thụ phong linh mục, được phân đi giúp xứ Hảo Nho.
Linh mục thừa sai Le Roy Lan - Cha Chính Địa phận Tây Đàng Ngoài - nhận xét: “Linh mục Đạt có đức nghèo khó, vâng lời và chăm xem sách, siêng năng làm việc mục vụ. Dù người năng ốm đau cũng chẳng kêu ca hay chẳng phàn nàn cái gì bao giờ, cho nên Đức cha và các linh mục khác quý mến người lắm. Khi giảng, cha có lòng sốt sắng và làm cho kẻ có tội động lòng muốn ăn năn trở lại”.
Tháng 7 năm 1798, Nhà Tây Sơn ra sắc chỉ cấm đạo nghiêm hơn các lần trước. Các quan sai quân lính đi tầm nã các linh mục, giáo dân và cho phá hết các nhà thờ. Giáo dân Thần Phù (nay là Hảo Nho) đưa ông lên núi ẩn náu. 
Một lần ban đêm ông xuống nhà ông trùm làng Mai Lễ để làm lễ mồ (lễ cho người qua đời) thì có mấy lính xông vào nhà. Lúc ấy, ông đang ẩn ở nhà trong, giáo dân giục ông chạy thoát, nhưng ông không chịu. Ông nói: “Cha có lánh được thì cũng hại cho cả làng" nên tự nộp mình.
Lính giải ông cùng với một thầy phó tế Tâm và ba người trong ban mục vụ là trùm Mãi, nhiêu Danh và ông Việt. Có cô Phong ở Dòng Mến Thánh Giá và mấy người khác tìm cách giải thoát, nhưng ông không chịu. Quân lính đánh đập và điệu ông vào Thanh Hóa. 
Khi ra công đường, quan giục ông bước qua thập giá nói: “Con chiên bổn đạo mến Cụ lắm, cùng tiếc hết lòng hết sức, có bước qua thập giá thì sẽ cho về với bổn đạo”. Ông đáp: “Nếu tôi có bước qua thập giá thì gớm lắm, bổn đạo không nhận tôi là Cụ, cùng chẳng tiếc nữa”. Thấy ông cứng cỏi, quan lại truyền cầm gông và kéo lôi bước qua ảnh thánh nhưng ông quỳ lạy ảnh thánh, lính không thể kéo đi được. Ông cũng xin quan cư xử nhẹ nhàng với giáo hữu bị giam cầm.
Ngày 28 tháng 10 năm 1798, ông bị thi hành án tại pháp trường Chợ Rạ (Thanh Hóa). Giáo dân đem xác xuống thuyền chở về bến Phúc Nhạc, an táng trong nhà thờ làng ấy. Về sau, bốc về nhà tư để che dấu.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tử đạo Kitô giáo
Thể loại:Thánh Công giáo Việt Nam
Hydromagnesi isocyanide

Hydromagnesi isocyanide, công thức hoá học là HMgNC, công thức cấu tạo là H- Mg\equiv N+ - C-, là một trong những phân tử được phát hiện là có trong môi trường liên sao. Năm 2013, Cabezas et al. đã báo cáo việc phát hiện ra hydomagnesi isocyanide cả trong phòng thí nghiệm và trên sao giàu carbon IRC+10216 (CW Leonis). Các quan sát được thực hiện với kính thiên văn IRAM 30m trên Pico Veleta ở Tây Ban Nha. Việc phát hiện vẫn chưa được xác nhận hoặc bổ sung với các quan sát đối với các nguồn khác hoặc với sự thay thế đồng vị. HMgNC được tạo ra trong phòng thí nghiệm bằng cách đốt cháy thanh Mg bằng tia laze trong ethyl cyanide rất loãng.

**Xen thêm**
 Hydro cyanide- Cyanogen- Magnesi hydride

**Tham khảo ==
José Fernandez Hiền

José Fernandez (1775-1838), tên Việt Nam là Hiền, là một linh mục thuộc Dòng Đa Minh, được Giáo hội Công giáo Rôma tôn phong Hiển Thánh vào năm 1988.
Ông sinh ngày 3 tháng 12 năm 1775 tại Giáo phận Avila, vương quốc Tây Ban Nha. Ông khấn lần đầu dòng Đa Minh ở tuổi 27 tại Tu viện Thánh Phaolô và tiếp tục học thần học tại học viện của dòng. Sau khi thụ phong linh mục, ông gia nhập Tỉnh hạt Rất Thánh Mân Côi ở Philippin nên đáp tàu đến Manila.
Ngày 18 tháng 2 năm 1806, một chiếc thuyền Anh quốc đưa ông cập bến Cửa Hàn, Đà Nẵng, thời Gia Long. Ông học tiếng bản xứ và nhận tên Việt là Hiền. Ông nhận bài sai phục vụ giáo xứ Kiên Lao, đảm nhiệm Giám đốc Đại chủng viện và Bề Trên Tiểu chủng viện Ninh Cường.
Cuối năm 1837, ông bị bắt. Quan khuyên ông bỏ đạo, đạp lên Thánh Giá, ông đáp: "Tôi đến đây không phải để phục vụ vua chúa trần gian này mà chỉ để rao giảng Đạo Đức Chúa Trời thôi".
Trưa ngày 24 tháng 7 năm 1838, ông bị trảm quyết.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tử đạo Kitô giáo
Thể loại:Thánh Công giáo Việt Nam
Dream Glow

"Dream Glow" là một bài hát của Jin, Jimin và Jungkook từ nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS và ca sĩ người Anh Charli XCX trong album nhạc phim BTS World: Original Soundtrack, được phát hành vào ngày 7 tháng 6 năm 2019. Nó được sản xuất bởi Stargate và là đĩa đơn đầu tiên cho nhạc phim của trò chơi BTS World , được phát hành vào ngày 26 tháng 6.

**Bối cảnh**
"Dream Glow" là phiên bản làm lại của bài hát Charli XCX chưa phát hành có tên "Glow". "Glow" được viết vào năm 2016 trong các buổi viết lời cho album phòng thu thứ ba chưa phát hành của XCX. XCX ban đầu dự định đưa bài hát vào album, nhưng cuối cùng quyết định không làm như cô nói rằng "nó không bao giờ hoàn toàn phù hợp với thế giới của tôi ở dạng ban đầu".
Vào năm 2017, Charli XCX gặp BTS tại Seoul, Hàn Quốc, khi cô đang ở trong nước biểu diễn cho một lễ hội. Trong cuộc họp của họ, họ đã quyết định hợp tác trong một bài hát cùng nhau. XCX sau đó sẽ gửi cho họ phiên bản "Glow" của cô như một bài hát tiềm năng để sử dụng và cuối cùng nó đã được chọn làm bài hát cho sự hợp tác của họ. Nhóm đã "dự trữ nó trong một khoảng thời gian" để chỉnh sửa bài hát và cũng chuyển thể nó cho phù hợp với ngôn ngữ Hàn Quốc.
Phiên bản bài hát của Charli XCX bị rò rỉ vào năm 2018, XCX nói rằng bài hát ban đầu nói về "yêu một người trong câu lạc bộ bởi vì họ có "hào quang" đó về họ".
Bài hát là "phần 1" của nhạc phim cho trò chơi di động BTS World của Netmarble.

**Đón nhận**
Sheldon Pearce của Pitchfork đã đưa ra đánh giá tích cực cho bài hát, nói rằng Jin, Jimin và Jungkook "không bỏ lỡ một nhịp nào, với Charli lấp đầy những khoảng trống để duy trì tính đồng bộ được sắp xếp cẩn thận của họ". Pearce cũng nói rằng cả 4 người "hát mơ hồ nhưng chắc chắn, bằng tiếng Anh và tiếng Hàn, về tiềm năng chưa thành hiện thực của những giấc mơ", gọi đó là "đôi mắt đầy sao nhưng không huyền ảo", "gần như bi quan" và "nguyên sơ EDM-lite".

**Danh sách bài hát**

**Bảng xếp hạng**

**Lịch sử phát hành**

**Tham khảo**
Thể loại:Đĩa đơn năm 2019
Thể loại:Bài hát năm 2019
Thể loại:Bài hát của BTS
A Brand New Day (bài hát của BTS và Zara Larsson)

"A Brand New Day" là một bài hát của J-Hope và V từ nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS và nữ ca sĩ người Thụy Điển Zara Larsson, là đĩa đơn thứ hai trong BTS World: Original Soundtrack, được phát hành vào ngày 14 tháng 6 năm 2019. Nó được sản xuất bởi Mura Masa.

**Bối cảnh**
"A Brand New Day" đã được mô tả là một "bài hát hip hop điện tử", với phần nhạc cụ có daegeum, một cây sáo trúc Hàn Quốc và nhà sản xuất Mura Masa cung cấp một phần beat đi kèm.

**Danh sách bài hát**

**Bảng xếp hạng**

**Lịch sử phát hành**

**Tham khảo**
Thể loại:Đĩa đơn năm 2019
Thể loại:Bài hát năm 2019
Thể loại:Bài hát của BTS
Thể loại:Bài hát do J-Hope sáng tác