Phát sinh phi sinh học

Tập tin:Champagne vent white smokers.jpg|nhỏ|350px| Các dạng sống được biết đến sớm nhất là các vi sinh vật giả định hóa thạch, tìm thấy trong các kết tủa thủy nhiệt, có thể đã tồn tại từ 4,28 tỷ năm trước, tương đối sớm sau các đại dương hình thành cách đây 4.41 tỷ năm trước, và không lâu sau hình thành Trái Đất 4.54 tỷ năm trước.
Trong sinh học tiến hóa, phát sinh phi sinh học (abiogenesis), hoặc tên không chính thức là nguồn gốc của sự sống (origin of life) viết tắt là OoL,Also occasionally called biopoiesis (Bernal, 1960, p. 30) là quá trình tự nhiên mà sự sống đã phát sinh từ vật chất không sống, chẳng hạn như các hợp chất hữu cơ đơn giản. Mặc dù các chi tiết của quá trình này vẫn chưa được hiểu rõ, giả thuyết khoa học phổ biến về quá trình biến đổi từ các thực thể không sống sang các thực thể sống không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là một quá trình tiến hóa tăng tiến phức tạp liên quan đến phân tử tự nhân bản, tự lắp ráp, tự phân giải, và sự xuất hiện của màng tế bào. Mặc dù sự xuất hiện của sự sống là sự thật không bàn cãi giữa các nhà khoa học, nhưng các cơ chế khả thi cho quá trình này vẫn chưa được hiểu rõ. Có một số nguyên lý và giả thuyết về việc làm thế nào mà sự sống có thể xuất hiện.
Việc nghiên cứu nguồn gốc sự sống nhằm mục đích xác định xem phản ứng hóa học tiền sự sống đã tạo ra sự sống như thế nào trong những điều kiện hoàn toàn khác với trên Trái Đất ngày nay. Nó chủ yếu sử dụng các công cụ từ sinh học, hóa học và địa vật lý, với các phương pháp tiếp cận gần đây đang cố gắng tổng hợp cả ba môn khoa học trên: cụ thể là, thiên văn học, sinh hóa, sinh lý, địa hóa học, sinh học phân tử, hải dương học và cổ sinh vật học. Sự sống hoạt động thông qua quá trình hoạt hóa chuyên biệt của carbon và nước; phần lớn được xây dựng dựa trên bốn nhóm hóa chất chính: lipid (màng tế bào), carbohydrate (đường, cellulose), amino acid (chuyển hóa protein) và acid nucleic (DNA và RNA). Bất kỳ học thuyết thành công nào về sự phát sinh sự sống đều phải giải thích được nguồn gốc và sự tương tác của các lớp phân tử này. Nhiều phương pháp tiếp cận sự phát sinh sự sống nghiên cứu cách các phân tử tự nhân bản, hoặc các thành phần của chúng đã ra đời như thế nào. Các nhà nghiên cứu thường nghĩ rằng sự sống hiện tại bắt nguồn từ thế giới RNA, mặc dù các phân tử tự nhân bản khác có thể có trước RNA.
Thí nghiệm sinh tổng hợp Miller–Urey của các phân tử hữu cơ nhỏ trong hỗn hợp các khí đơn giản được đặt trong một gradien nhiệt bằng cách đun nóng (bên phải) và làm lạnh (bên trái) hỗn hợp cùng một lúc; hỗn hợp cũng chịu phóng điện 
Thí nghiệm Miller–Urey cổ điển năm 1952 và các nghiên cứu tương tự đã chứng minh rằng hầu hết các amino acid, thành phần hóa học của protein có mặt trong tất cả các sinh vật sống, có thể được tổng hợp từ các hợp chất vô cơ trong các điều kiện mô phỏng trạng thái của Trái Đất sơ khai. Các nhà khoa học đã đề xuất các nguồn năng lượng khác nhau bên ngoài có thể đã kích hoạt những phản ứng này, bao gồm sét và bức xạ. Các phương pháp tiếp cận khác (giả thuyết "chuyển hóa-đầu tiên") tập trung vào việc tìm hiểu cách chất tự xúc tác trong các hệ thống hóa học trên Trái Đất sơ khai có thể đã cung cấp phân tử tiền chất cần thiết cho quá trình tự nhân bản.
Thiên thạch mầm (Panspermia) thì lại cho rằng những mầm sống đã phát sinh bên ngoài Trái Đất bởi những cơ chế chưa xác định, và được mang đến Trái Đất sơ khai thông qua bụi không gian và các thiên thạch. Người ta biết được các phân tử hữu cơ phức tạp hình thành trong Hệ Mặt trời và trong không gian giữa các vì sao, và những phân tử này có thể đã cung cấp tiền chất cho sự phát sinh sự sống trên Trái Đất.
Trái Đất vẫn là nơi duy nhất trong vũ trụ được biết đến là tồn tại sự sống, và bằng chứng hóa thạch từ Trái Đất cung cấp thông tin cho hầu hết các nghiên cứu về nguồn gốc sự sống. Tuổi của Trái Đất là 4,54 tỷ năm; bằng chứng sớm nhất không thể bàn cãi về sự sống trên Trái Đất có niên đại ít nhất là 3,5 tỷ năm trước, và có thể xuất hiện sớm nhất ở Kỷ Eoarchean (3.6–4.0 tỷ năm trước). Vào năm 2017, các nhà khoa học đã tìm thấy bằng chứng khả thi về sự sống sơ khai trên đất liền có niên đại 3,48 tỷ năm trong geyserite và các mỏ khoáng sản khác có liên quan (thường được tìm thấy xung quanh suối nước nóng và mạch nước phun) tại Pilbara Craton nằm ở Tây Úc. Tuy nhiên, một số khám phá cho thấy sự sống có thể đã xuất hiện trên Trái Đất sớm hơn. Kể từ năm 2017, vi hóa thạch (vi sinh vật đã hóa thạch) trong kết tủa thủy nhiệt có niên đại từ 3,77 đến 4,28 tỷ năm trong đá ở Quebec, được xem là kỷ lục lâu đời nhất về sự sống trên Trái Đất, cho thấy sự sống bắt đầu ngay sau sự hình thành đại dương 4.4 tỷ năm trước trong kỷ địa chất Hadean.
Chiến lược nghiên cứu của NASA về sự phát sinh sự sống phát biểu rằng cần phải xác định các tương tác, cấu trúc và chức năng trung gian; nguồn năng lượng và các yếu tố môi trường góp phần vào sự đa dạng, chọn lọc và nhân rộng của các mô hình đại phân tử có thể tiến hóa. Cần phải tiếp tục nhấn mạnh việc tạo lập một sơ đồ hóa học khái quát của các polymer nguyên thủy tiềm năng có khả năng lưu trữ thông tin. Sự ra đời của các polymer có thể tự nhân bản, lưu trữ thông tin di truyền và thể hiện các đặc điểm để chịu tác động của chọn lọc tự nhiên là một bước quan trọng trong sự xuất hiện của quá trình tiến hóa hóa học tiền sinh học.

**Tham khảo**
Ghi chú
Chú thích

**Nguồn**
 Chú thích sách |last=Altermann |first=Wladyslaw |year=2009 |chapter=Introduction: A Roadmap to Fata Morgana? |editor1-last= Seckbach |editor1-first=Joseph |editor2-last=Walsh |editor2-first=Maud |title=From Fossils to Astrobiology: Records of Life on Earth and the Search for Extraterrestrial Biosignatures |series=Cellular Origin, Life in Extreme Habitats and Astrobiology |volume=12 |location= Dordrecht, the Netherlands; London |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8836-0 |lccn=2008933212 - Chú thích sách |last1=Bada |first1=Jeffrey L. |author-link1=Jeffrey L. Bada |last2=Lazcano |first2=Antonio |author-link2=Antonio Lazcano |year=2009 |chapter=The Origin of Life |editor1-last=Ruse |editor1-first=Michael |editor1-link=Michael Ruse |editor2-last=Travis |editor2-first=Joseph |editor2-link=Joseph Travis |title=Evolution: The First Four Billion Years |others=Foreword by Edward O. Wilson |location=Cambridge |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-03175-3 |lccn=2008030270 |oclc=225874308 |chapter-url=https://archive.org/details/evolutionfirstfo00mich - oclc=86090399 - Chú thích sách |last=Bastian |first=H. Charlton |author-link=Henry Charlton Bastian |year=1871 |title=The Modes of Origin of Lowest Organisms |url=https://archive.org/details/modesoforiginofl00bast |location=London; New York |publisher=Macmillan and Company |lccn=11004276 |oclc=42959303 |access-date=2015-06-06 - Chú thích sách |last=Bernal |first=J.D. |author-link=John Desmond Bernal |year=1951 |title=The Physical Basis of Life |url=https://archive.org/details/bwb_KR-539-616 |location=London |publisher=Routledge & Kegan Paul |lccn=51005794 - Chú thích sách |last=Bernal |first=J.D. |year=1960 |chapter=The Problem of Stages in Biopoesis |editor-last=Florkin |editor-first=M. |editor-link=Marcel Florkin |title=Aspects of the Origin of Life |chapter-url=https://archive.org/details/aspectsoforigino0000flor |chapter-url-access=registration |series=International Series of Monographs on Pure and Applied Biology |location=Oxford, UK; New York |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3587-8 |lccn=60013823 - Chú thích sách |last=Bernal |first=J.D. |year=1967 |orig-year=Reprinted work by A.I. Oparin originally published 1924; Moscow: The Moscow Worker |title=The Origin of Life |url=https://archive.org/details/originoflife0000bern |url-access=registration |series=The Weidenfeld and Nicolson Natural History |others=Translation of Oparin by Ann Synge |location=London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |lccn=67098482 - Chú thích sách |editor1-last=Bock |editor1-first=Gregory R. |editor2-last=Goode |editor2-first=Jamie A. |year=1996 |title=Evolution of Hydrothermal Ecosystems on Earth (and Mars?) |series=Ciba Foundation Symposium |volume=202 |location=Chichester, UK; New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-96509-1 |lccn=96031351 - Chú thích sách |last=Bondeson |first=Jan |author-link=Jan Bondeson |year=1999 |title=The Feejee Mermaid and Other Essays in Natural and Unnatural History |location=Ithaca, NY |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-3609-3 |lccn=98038295 - Chú thích sách |last=Bryson |first=Bill |author-link=Bill Bryson |year=2004 |title=A Short History of Nearly Everything |location=London |publisher=Black Swan |isbn=978-0-552-99704-1 |oclc=55589795 |title-link=A Short History of Nearly Everything - Chú thích sách |last=Calvin |first=Melvin |author-link=Melvin Calvin |year=1969 |title=Chemical Evolution: Molecular Evolution Towards the Origin of Living Systems on the Earth and Elsewhere |url=https://archive.org/details/chemicalevolutio0000calv |url-access=registration |location=Oxford, UK |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-855342-7 |lccn=70415289 |oclc=25220 - Chú thích sách |last=Cardwell |first=Donald S. L. |year=1971 |title=From Watt to Clausius: The Rise of Thermodynamics in the Early Industrial Age |url=https://archive.org/details/fromwatttoclausi0000card |publisher=Cornell University Press - Chú thích sách |last1=Chaichian |first1=Masud |last2=Rojas |first2=Hugo Perez |last3=Tureanu |first3=Anca |year=2014 |chapter=Physics and Life |title=Basic Concepts in Physics: From the Cosmos to Quarks |url=https://archive.org/details/basicconceptsinp0000chai |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics |location=Berlin; Heidelberg |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-642-19598-3_12 |isbn=978-3-642-19597-6 |lccn=2013950482 |oclc=900189038 - Chú thích sách |last=Chang |first=Thomas Ming Swi |author-link=Thomas Chang |year=2007 |title=Artificial Cells: Biotechnology, Nanomedicine, Regenerative Medicine, Blood Substitutes, Bioencapsulation, and Cell/Stem Cell Therapy |series=Regenerative Medicine, Artificial Cells and Nanomedicine |volume=1 |location=Hackensack, NJ |publisher=World Scientific |isbn=978-981-270-576-1 |lccn=2007013738 |oclc=173522612 - Chú thích sách |last=Dalrymple |first=G. Brent |author-link=Brent Dalrymple |year=2001 |chapter=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |editor1-last=Lewis |editor1-first=C.L.E. |editor2-last=Knell |editor2-first=S.J. |title=The Age of the Earth: from 4004 BC to AD 2002 |journal=Geological Society of London, Special Publications |series=Geological Society Special Publication |location=London |publisher=Geological Society of London |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |bibcode=2001GSLSP.190..205D |doi=10.1144/gsl.sp.2001.190.01.14 |isbn=978-1-86239-093-5 |s2cid=130092094 |lccn=2003464816 |oclc=48570033 - Chú thích sách |last=Darwin |first=Charles |author-link=Charles Darwin |year=1887 |editor-last=Darwin |editor-first=Francis |editor-link=Francis Darwin |title=The Life and Letters of Charles Darwin, Including an Autobiographical Chapter |volume=3 |edition=3 |location=London |publisher=John Murray |oclc=834491774 |title-link=The Life and Letters of Charles Darwin - Chú thích sách |last=Davies |first=Geoffrey F. |year=2007 |chapter=Chapter 2.3 Dynamics of the Hadean and Archaean Mantle |editor1-last=van Kranendonk |editor1-first=Martin J. |editor2-last=Smithies |editor2-first=R. Hugh |editor3-last=Bennett |editor3-first=Vickie C. |title=Earth's Oldest Rocks |series=Developments in Precambrian Geology |volume=15 |pages=61–73 |location=Amsterdam; Boston |publisher=Elsevier |doi=10.1016/S0166-2635(07)15023-4 |isbn=978-0-444-52810-0 |lccn=2009525003 - Chú thích sách |last=Davies |first=Paul |author-link=Paul Davies |year=1999 |title=The Fifth Miracle: The Search for the Origin of Life |url=https://archive.org/details/fifthmiraclesear0000davi |location=London |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-028226-9 - title-link=The Blind Watchmaker - Chú thích sách |last=Dawkins |first=Richard |year=2004 |title=The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Evolution |location=Boston |publisher=Houghton Mifflin |isbn=978-0-618-00583-3 |lccn=2004059864 |oclc=56617123 |title-link=The Ancestor's Tale - Chú thích sách |last=Dobell |first=Clifford |author-link=Clifford Dobell |title=Antony van Leeuwenhoek and His 'Little Animals' |url=https://archive.org/details/antonyvanleeuwen00clif |url-access=registration |year=1960 |orig-year=Originally published 1932; New York: Harcourt, Brace & Company |location=New York |publisher=Dover Publications |lccn=60002548 - Chú thích sách |last=Dyson |first=Freeman |author-link=Freeman Dyson |year=1999 |title=Origins of Life |url=https://archive.org/details/originsoflife0000dyso_k5v8 |edition=Revised |location=Cambridge, UK; New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-62668-2 |lccn=99021079 - Chú thích sách |last1=Eigen |first1=M. |author-link1=Manfred Eigen |last2=Schuster |first2=P. |author-link2=Peter Schuster |year=1979 |title=The Hypercycle: A Principle of Natural Self-Organization |location=Berlin; New York |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-0-387-09293-5 |lccn=79001315 |oclc=4665354 - Chú thích sách |last=Fesenkov |first=V.G. |author-link=Vasily Fesenkov |year=1959 |chapter=Some Considerations about the Primaeval State of the Earth |editor1-last=Oparin |editor1-first=A.I. |editor1-link=Alexander Oparin |editor2-last=Braunshtein |editor2-first=A.E. |editor3-last=Pasynskii |editor3-first=A.G. |editor4-last=Pavlovskaya |editor4-first=T.E. |display-editors=1 |title=The Origin of Life on the Earth |chapter-url=https://archive.org/details/proceedings00inte |series=I.U.B. Symposium Series |volume=1 |others=Edited for the International Union of Biochemistry by Frank Clark and R.L.M. Synge |edition=English-French-German |location=London; New York |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4832-2240-0 |lccn=59012060 |access-date=2015-06-03  International Symposium on the Origin of Life on the Earth (held at Moscow, 19–24 August 1957)- Chú thích sách |last=Hazen |first=Robert M. |author-link=Robert Hazen |title=Genesis: The Scientific Quest for Life's Origin |year=2005 |location=Washington, DC |publisher=Joseph Henry Press |isbn=978-0-309-09432-0 |lccn=2005012839 |oclc=60321860 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/genesisscientifi0000haze - Chú thích sách |last=Huxley |first=Thomas Henry |author-link=Thomas Henry Huxley |year=1968 |orig-year=Originally published 1897 |chapter=VIII Biogenesis and Abiogenesis 1870 |chapter-url=http://aleph0.clarku.edu/huxley/CE8/B-Ab.html |title=Discourses, Biological and Geological |series=Collected Essays |volume=VIII |edition=Reprint |location=New York |publisher=Greenwood Press |lccn=70029958 - Chú thích sách |last=Kauffman |first=Stuart |author-link=Stuart Kauffman |year=1993 |title=The Origins of Order: Self-Organization and Selection in Evolution |url=https://archive.org/details/originsoforderse0000kauf |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507951-7 |lccn=91011148 |oclc=23253930 - url=https://archive.org/details/athomeinuniverse00kauf_0 - cite conference |url=http://www.panspermia.org/oseti.htm |title=Panspermia Asks New Questions |first=Brig |last=Klyce |date=22 January 2001 |conference=The Search for Extraterrestrial Intelligence (SETI) in the Optical Spectrum III |conference-url=http://www.coseti.org/4273-sch.htm |editor1-last=Kingsley |editor1-first=Stuart A. |editor1-link=Stuart Kingsley |editor2-last=Bhathal |editor2-first=Ragbir |editor2-link=Ragbir Bhathal |volume=4273 |publisher=SPIE |location=Bellingham, WA |isbn=0-8194-3951-7 |lccn=2001279159 |doi=10.1117/12.435366 |access-date=2015-06-09  Proceedings of the SPIE held at San Jose, CA, 22–24 January 2001- url=https://archive.org/details/lifeascendingten0000lane - oclc=733245537 - lccn=00026070 - Chú thích sách |last=Michod |first=Richard E. |year=1999 |title=Darwinian Dynamics: Evolutionary Transitions in Fitness and Individuality |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-02699-2 |lccn=98004166 |oclc=38948118 |url=https://archive.org/details/darwiniandynamic00mich - Chú thích sách |last=Oparin |first=A.I. |author-link=Alexander Oparin |year=1953 |orig-year=Originally published 1938; New York: The Macmillan Company |title=The Origin of Life |others=Translation and new introduction by Sergius Morgulis |edition=2 |location=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-49522-4 |lccn=53010161 - oclc=19850881  "Proceedings of a symposium held at Cold Spring Harbor Laboratory in 1987"- Chú thích sách |last1=Raven |first1=Peter H. |author-link1=Peter H. Raven |last2=Johnson |first2=George B. |author-link2=George B. Johnson |year=2002 |title=Biology |url=https://archive.org/details/biologyrave00rave |url-access=registration |edition=6 |location=Boston |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-112261-0 |lccn=2001030052 |oclc=45806501 - access-date=2015-07-07 - Chú thích sách |last=Shapiro |first=Robert |author-link=Robert Shapiro (chemist) |year=1987 |title=Origins: A Skeptic's Guide to the Creation of Life on Earth |url=https://archive.org/details/originsskepticsg0000shap_i7p8 |location=Toronto; New York |publisher=Bantam Books |isbn=978-0-553-34355-7 - access-date=2015-04-13  Proceedings of the SPIE held at San Diego, CA, 31 July–2 August 2005- Chú thích sách |last=Tyndall |first=John |author-link=John Tyndall |year=1905 |orig-year=Originally published 1871; London; New York: Longmans, Green & Co.; D. Appleton and Company |title=Fragments of Science |url=https://archive.org/details/fragmenoscien02tyndrich |volume=2 |edition=6 |location=New York |publisher=P.F. Collier & Sons |oclc=726998155 |access-date=2015-06-06 - Chú thích sách |last=Vartanian |first=Aram |year=1973 |chapter=Spontaneous Generation |chapter-url=http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaGenText/tei/DicHist4.xml;chunk.id=dv4-39;toc.depth=1;toc.id=dv4-39;brand=default |editor-last=Wiener |editor-first=Philip P. |title=Dictionary of the History of Ideas |volume=IV |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |isbn=978-0-684-13293-8 |lccn=72007943 - lccn=2003269978 - Chú thích sách |editor-last=Woodward |editor-first=Robert J. |year=1969 |title=Our Amazing World of Nature: Its Marvels & Mysteries |location=Pleasantville, NY |publisher=Reader's Digest Association |isbn=978-0-340-13000-1 |lccn=69010418 - Chú thích sách |last=Yarus |first=Michael |year=2010 |title=Life from an RNA World: The Ancestor Within |url=https://archive.org/details/lifefromrnaworld0000yaru |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05075-4 |lccn=2009044011 - Chú thích tạp chí |last1=Arrhenius |first1=Gustaf O. |last2=Sales |first2=Brian C. |last3=Mojzsis |first3=Stephen J. |last4=Lee |first4=T. |display-authors=3 |date=21 August 1997 |title=Entropy and Charge in Molecular Evolution – the Case of Phosphate |url=http://isotope.colorado.edu/~mojzsis/1997_Arrhenius_JTB.pdf |journal=Journal of Theoretical Biology |volume=187 |issue=4 |pages=503–522 |doi=10.1006/jtbi.1996.0385 |pmid=9299295 |bibcode=1997JThBi.187..503A |access-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519142057/http://isotope.colorado.edu/~mojzsis/1997_Arrhenius_JTB.pdf |archive-date=19 May 2017 |url-status=dead - Chú thích tạp chí |last=Cavalier-Smith |first=Thomas |author-link=Thomas Cavalier-Smith |date=June 2006 |title=Cell evolution and Earth history: stasis and revolution |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=361 |issue=1470 |pages=969–1006 |doi=10.1098/rstb.2006.1842 |pmid=16754610 |pmc=1578732- citeseerx=10.1.1.129.8556 - doi-access=free - Chú thích tạp chí |last=Horgan |first=John |author-link=John Horgan (journalist) |title=In the Beginning.. |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1991-02_264_2/page/116 |date=February 1991 |journal=Scientific American |volume=264 |issue=2 |pages=116–125 |doi=10.1038/scientificamerican0291-116|bibcode=1991SciAm.264b.116H - pmc=1664691- Chú thích báo |last=Klotz |first=Irene |date=24 February 2012 |title=Did Life Start in a Pond, Not Oceans? |url=http://news.discovery.com/earth/oceans/life-pond-ocean-122402.htm |work=Discovery News |location=Silver Spring, MD |publisher=Discovery Communications |access-date=2015-06-29 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503123131/http://news.discovery.com/earth/oceans/life-pond-ocean-122402.htm |url-status=dead - NASA Astrobiology Institute: access-date=2015-06-30 - NASA Specialized Center of Research and Training in Exobiology: access-date=2015-06-30 - access-date=27 October 2005 - Chú thích tạp chí |last1=Pitsch |first1=Stefan |last2=Krishnamurthy |first2=Ramanarayanan |last3=Arrhenius |first3=Gustaf O. |date=6 September 2000 |title=Concentration of Simple Aldehydes by Sulfite-Containing Double-Layer Hydroxide Minerals: Implications for Biopoesis |journal=Helvetica Chimica Acta |volume=83 |issue=9 |pages=2398–2411 |doi=10.1002/1522-2675(20000906)83:93.0.CO;2-5 |pmid=11543578- Chú thích tạp chí |last1=Pons |first1=Marie-Laure |last2=Quitté |first2=Ghylaine |last3=Fujii |first3=Toshiyuki |last4=Rosing |first4=Minik T. |last5=Reynard |first5=Bruno |last6=Moynier |first6=Frederic |last7=Douchet |first7=Chantal |last8=Albarède |first8=Francis |display-authors=3 |date=25 October 2011 |title=Early Archean Serpentine Mud Volcanoes at Isua, Greenland, as a Niche for Early Life |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=108 |issue=43 |pages=17639–17643 |bibcode=2011PNAS..10817639P |doi=10.1073/pnas.1108061108 |pmc=3203773 |pmid=22006301|doi-access=free - Chú thích tạp chí |last1=Russell |first1=Michael J. |last2=Hall |first2=A.J. |last3=Cairns-Smith |first3=Alexander Graham |author-link3=Graham Cairns-Smith |last4=Braterman |first4=Paul S. |display-authors=3 |date=10 November 1988 |title=Submarine hot springs and the origin of life |journal=Nature |volume=336 |issue=6195  
s2cid=45788156 - doi-access=free 

**Đọc thêm**
 "Minerals and the Emergence of Life, pp 135-157 in "Metals, Microbes and Minerals: The Biogeochemical Side of Life" (2021) pp xiv + 341. Walter de Gruyter, Berlin. Authors Duval, Simon; Authors Zuchan, Kilian; Baymann, Frauke; Schoepp-Cothenet, Barbara; Branscomb, Elbert; Russell, Michael, J.; Nitschke, Wolfgang; Editors Kroneck, Peter M.H. and Sosa Torres, Martha.  DOI 10.1515/9783110589771-005- Tim Flannery, "In the Soup" (review of Michael Marshall, The Genesis Quest: The Geniuses and Eccentrics on a Journey to Uncover the Origins of Life on Earth, University of Chicago Press, 360 pp.), The New York Review of Books, vol. LXVII, no. 19 (3 December 2020), pp. 37–38.

**Liên kết ngoài**
WIKIPEDIA ARTICLE - ABIOGENESIS (Part 04).ogg- Chú thích web|url=http://exploringorigins.org/|title=Exploring Life's Origins: A Virtual Exhibit|website=Exploring Life's Origins: A Virtual Exhibit|publisher=National Science Foundation|location=Arlington County, VA|access-date=2015-07-02- Chú thích web|url=http://www.gla.ac.uk/projects/originoflife/|title=The Geochemical Origins of Life by Michael J. Russell & Allan J. Hall|date=13 December 2008|publisher=University of Glasgow|location=Glasgow, Scotland|access-date=2015-07-02-  The Origins of Life, BBC Radio 4 discussion with Richard Dawkins, Richard Corfield & Linda Partridge (In Our Time, 23 September 2004)-  Minerals and the Origins of Life (Robert Hazen, NASA) (video, 60m, April 2014).-  How life began on Earth (Marcia Malory, Earth Facts) (2015)-  Stephen Hawking's essay on Life in the Universe (1996)-  Winston Churchill's essay on Evolution (c.1939/1950s)
Thể loại:Nguồn gốc sự sống
Thể loại:Sinh học vũ trụ
Thể loại:Bắt đầu
Thể loại:Tiến hóa sinh học
Thể loại:Sinh học tiến hóa
Thể loại:Sự kiện tự nhiên
Thể loại:Nguồn gốc