Sóng thần Garth

Sóng thần Garthp=1 là một con sóng thần thời tiền sử xảy ra ở quần đảo Shetland, có lẽ đã xảy ra vào thời điểm khoảng 5.500 năm trước đây. Nguồn gốc của nó hiện không rõ; các nguyên nhân có thể là va chạm, động đất và sạt lở ngầm tương tự như Slide Storegga đã xảy ra 8.100 năm trước. Sóng thần này đã đạt độ cao hơn m tại quần đảo Shetland. Nó có thể đã tác động đến các cộng đồng dân cư ven biển trong khu vực; mộ chôn cất hàng loạt có niên đại cùng khoảng thời gian đó ở Quần đảo Shetland và Orkney đã được lý giải là thi thể chôn cất từ các trường hợp tử vong do sóng thần.

**Thời gian và kích thước**
Trận sóng thần đã diễn ra cách đây khoảng 5.500 năm và còn được gọi là "sự kiện 5.500 BP".p=732 Nó tạo ra một tường nước cao hơn m tại Quần đảo Shetland.p=1773 Sóng thần này là một trong ba cơn sóng thần được cho là đã tấn công Scotland trong Thế Holocen mặc dù sự xuất hiện của cơn sóng thần 5.500 BP và những cơn sóng thần sau đó được coi là không chắc chắn.

**Trầm tích**
Trầm tích từ sóng thần đã được lấy mẫu tại Garth, South Nesting, ở Garth Loch và Loch of Benston;p=1765 ban đầu nó được phát hiện tại Sullum Voe, Shetland.p=732 Thêm bằng chứng nữa về những thay đổi môi trường có thể do sóng thần 5.500 năm trước đã được xác định tại West Voe.p=745 Trầm tích của nó giống với trầm tích được tạo ra bởi sóng thần từ sự kiện Slidegga Slide 8.100 năm trước. Bằng chứng có thể từ cơn sóng thần này cũng đã được tìm thấy ở Bergsøy, Na Uy,p=1773 và dấu vết tiềm năng đã được tìm thấy trong các hồ ven biển của Na Uy. Không có bằng chứng nào về sóng thần đã được tìm thấy ở Scotland hoặc quần đảo Orkney, nơi được quần đảo Shetland che chắn khỏi một cơn sóng thần bắt nguồn từ sườn dốc lục địa Na Uy.p=733 Sự thay đổi cảnh quan ở quần đảo Orkney xảy ra cách đây 5.500 năm có thể là hậu quả của sóng thần hoặc của thời kỳ hoạt động bão gia tăng vào thời điểm đó.p=743

**Nguồn gốc**
Sóng thần Garth có thể đã được tạo ra bởi một trận động đất, một trận lở đất dưới nước hoặc một vụ va chạm thiên thạch.p=1773 Một vụ lở đất trong bức tường phía sau của Storegga Slide diễn ra cách đây 5.700 năm và km3 Trænadjupet trượt xa hơn về phía bắc diễn ra cách đây 4.400 năm, có khả năng là nguồn gốc của đợt sóng thần này,p=1772 trong khi trận lở đất ở Afen trong Kênh Faroe–Shetland có lẽ qui mô quá nhỏ,p=1773 mặc dù không thể loại trừ khả năng nó cũng có thể là nguyên nhân.p=733

**Tác động đến con người**
Có bằng chứng cho thấy sóng thần Garth đã ảnh hưởng đến các cộng đồng ở Bắc Đại Tây Dương, dẫn đến số người chết đáng kể.p=714 Khoảng 5.000 - 5.500 năm trước, một số hang ổ được xây dựng ở quần đảo Orkney.p=734 Mặc dù kết quả từ việc xác định niên đại bằng phóng xạ carbon là không chắc chắn, nhưng chúng cho thấy khả năng những ngôi mộ này có thể đã được xây dựng để giữ các thi thể của một sự kiện gây tử vong hàng loạt.p=735 Có thể những ngôi mộ này được xây dựng cho các nạn nhân của sóng thần Garth.p=740 Tương tự như vậy, một số chôn cất hàng loạt tại Sumburgh ở quần đảo Shetland có thể là những ngôi mộ tập thể cho các nạn nhân sóng thần.p=745 Sóng thần lịch sử như trận động đất và sóng thần ở Ấn Độ Dương năm 2004 đã giết chết hàng ngàn người, dẫn đến việc xây dựng những ngôi mộ tập thể cho những người thiệt mạng theo cách tương tự.p=717 Việc từ bỏ đột ngột của một khu định cư thời đại đồ đá tại Hamre, Na Uy 5.500 năm trước và sự hiện diện của một trầm tích overwash cũng được coi là khả năng liên quan đến sóng thần Garth.

**Tham khảo**

**Nguồn**
 issn=0277-3791- issn=1573-7764- issn=2352-409X
Thể loại:Địa chất lịch sử
Thể loại:Thiên tai tại Na Uy
Thể loại:Thiên niên kỷ 4 TCN
Thể loại:Sóng thần
Thể loại:Shetland