Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Vương Sĩ

Vương Sĩ (p=Wang Shi; ? – 225), tự Nghĩa Cường (義強), là quan viên nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

**Cuộc đời**
Vương Sĩ quê ở huyện Thê, quận Quảng Hán, Ích Châu, là anh em họ của Vương Phủ, Vương Thương. Thương được khen là học nhiều biết rộng, Phủ giỏi về nghị luận, được người đương thời tán thưởng. Vương Sĩ có ý chí, nghĩa khí, cương liệt, là danh sĩ trong quận.
Năm 214, Lưu Bị bình định Tây Xuyên, Vương Sĩ được cử hiếu liêm, đảm nhiệm huyện trưởng huyện Phù Tiết. Sau thăng chức thái thú các quận Đãng Cừ, Kiền Vi, từng đảm nhiệm qua chức Nha môn tướng.
Năm 225, thừa tướng Gia Cát Lượng nam chinh, Vương Sĩ được phong làm thái thú quận Ích Châu, đi trước xuôi nam, bất hạnh bị kẻ địch giết hại. Vì ghi chép về Vương Sĩ khớp với việc thủ lĩnh phản quân Ung Khải bị Di vương Cao Định giết chết. Điều này đặt ra khả năng Vương Sĩ đơn độc đi trước đại quân nhằm mục đích phân hóa, chiêu hàng phản quân. Ung Khải cũng bị Vương Sĩ thuyết phục, dự định đầu hàng. Tuy nhiên, Cao Định đứng trên lập trường của một tù trưởng nổi loạn không đồng ý và giết chết cả hai người.

**Nhận xét**
Thường Cừ thời Đông Tấn có câu: Sân sân ngạn tạo, hoặc triết hoặc hữu. Chiêu đức âm phương, thùy danh quyết hậu.

**Trong văn hóa**
Vương Sĩ không xuất hiện trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung.

**Tham khảo**
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.

**Chú thích**
Thể loại:Mất năm 225
Thể loại:Người Tứ Xuyên
Thể loại:Nhân vật chính trị Thục Hán
Phương Trung (định hướng)

Phương Trung có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:- Xã Phương Trung, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội.- Xã cũ Phương Trung thuộc huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ; nay là một phần xã Phú Lâm cùng huyện.
Manuel Marrero Cruz

Manuel Marrero Cruz cũng gọi là Manuel Marrero (sinh ngày 11 tháng 7 năm 1963) hiện là Thủ tướng đương nhiệm của nước Cộng hòa Cuba kể từ khi Cuba phục hồi chức vụ Thủ tướng vào tháng 12 năm 2019 sau khi bãi bỏ chức vụ này trong 43 năm, từ năm 1976 đến năm 2019. Người giữ chức vụ Thủ tướng cuối cùng trước khi bãi bỏ năm 1976 là cựu lãnh đạo cách mạng của đất nước, Fidel Castro. Trước khi được bầu vào chức vụ Thủ tướng vừa được tái lập, Manuel Marrero là Bộ trưởng Bộ Du lịch Cuba. Có một thời gian ông làm kiến trúc sư, và từng giữ quân hàm đại tá trong quân đội Cuba.

**Thủ tướng Cuba**

**Bổ nhiệm**
Sau cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp Cuba năm 2019, chức vụ Thủ tướng Cuba đã được khôi phục lại kể từ năm 1976. Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel chính thức đề cử Marrero làm Thủ tướng và ông được Quốc hội nhất trí phê chuẩn.
Giới hạn nhiệm kỳ đối với các thủ tướng theo hiến pháp mới của Cuba là 5 năm.
Ông có một chuyến thăm vào Việt Nam từ ngày 28 tháng 9 năm 2022 và được nhận Huân chương Hồ Chí Minh. 

**Tham khảo**

Thể loại:Thủ tướng Cuba
Thể loại:Bộ trưởng Cuba
Thể loại:Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Cuba
Ủy viên
Thể loại:Huân chương Hồ Chí Minh
Sean Spicer

Sean Michael Spicer (sinh ngày 23 tháng 9 năm 1971) là một trợ lý chính trị người Mỹ, từng là Thư ký báo chí Nhà Trắng thứ hai mươi tám và là Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Donald Trump năm 2017. Spicer là giám đốc truyền thông của  Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa từ 2011 đến 2017, và chiến lược gia trưởng từ 2015 đến 2017.
Trong thời gian làm thư ký báo chí Nhà Trắng, Spicer đã đưa ra một số tuyên bố công khai gây tranh cãi và sai lệch, và ông đã phát triển mối quan hệ gây tranh cãi với đoàn báo chí Nhà Trắng.
Trường hợp đầu tiên như vậy xảy ra vào ngày 21 tháng 1 năm 2017, một ngày sau khi ông Trump nhậm chức.  Spicer lặp lại tuyên bố rằng đám đông trong lễ nhậm chức của Trump là lớn nhất từ ​​trước đến nay tại một sự kiện như vậy và báo chí đã cố tình ước tính thấp số lượng khán giả. Sau khi tuyên bố này bị chỉ trích rộng rãi, trợ lý của Trump, Kellyanne Conway, nói rằng Spicer đã trình bày cái mà bà gọi là "sự kiện thay thế" liên quan đến số lượng tham dự lễ nhậm chức.
Spicer đã từ chức Thư ký báo chí Nhà Trắng vào ngày 21 tháng 7 năm 2017, mặc dù ông vẫn ở Nhà Trắng trong một khả năng không xác định cho đến ngày 31 tháng 8. Kể từ khi rời Nhà Trắng, Spicer đã xuất bản The Briefing: Politics, the Press, and the President và xuất hiện với tư cách thí sinh trong phần 28 của mùa 28 của Dancing With the Stars.

**Tham khảo**
Thể loại:Thư ký Báo chí Nhà Trắng
Thể loại:Người Mỹ gốc Ireland
Thể loại:Sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ
Phú Lâm, Đoan Hùng

Phú Lâm là một xã thuộc huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Phú Lâm nằm ở phía bắc huyện Đoan Hùng, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp thị trấn Đoan Hùng và xã Vân Du
*Phía tây giáp xã Bằng Doãn và xã Bằng Luân
*Phía nam giáp các xã Ngọc Quan, Phúc Lai và Tây Cốc
*Phía bắc giáp tỉnh Yên Bái và xã Hùng Xuyên.
Xã Phú Lâm có diện tích 29,77 km², dân số năm 2018 là 8.597 người, mật độ dân số đạt 289 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Phú Lâm hiện nay trước đây vốn là ba xã: Phong Phú, Phương Trung, Quế Lâm.
Trước khi sáp nhập, xã Phong Phú có diện tích 6,56 km², dân số là 2.828 người, mật độ dân số đạt 431 người/km². Xã Phương Trung có diện tích 8,41 km², dân số là 1.768 người, mật độ dân số đạt 210 người/km². Xã Quế Lâm có diện tích 14,80 km², dân số là 4.001 người, mật độ dân số đạt 270 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Phong Phú, Phương Trung và Quế Lâm thành xã Phú Lâm.

**Chú thích**

**Tham khảo==
Người Ionia

Tập tin:Xerxes_I_tomb_Ionian_soldier_circa_470_BCE_cleaned_up.jpg|nhỏ| Người lính Ionian (tiếng Ba Tư cổ 𐎹𐎢𐎴, Yaunā)  của quân đội Achaemenid, khoảng năm 480 trước Công nguyên. Khai quật từ hầm mộ của Xerxes I  
Tập tin:Phocaea_map.jpg|phải|nhỏ| Vị trí của Ionia cổ đại trên bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. 
Người Ionia (Ἴωνες, Íōnes, số ít Ἴων, Íōn) là một trong bốn bộ lạc lớn được người Hy Lạp coi là phân tách ra từ người Hy Lạp cổ đại; ba bộ lạc còn lại là người Dorian, người Aeolian và người Achaean. Phương ngữ Ionian là một trong ba bộ phận ngôn ngữ chính của vùng văn hóa Hy Lạp, cùng với phương ngữ Dorian và Aeolian.
Ở khía cạnh dân cư, "Ionian" bao gồm một số nhóm dân ở thời Hy Lạp cổ điển. Theo nghĩa hẹp, thuật ngữ này đề cập đến khu vực Ionia ở Tiểu Á. Theo nghĩa rộng hơn, nó có thể được sử dụng để mô tả tất cả những người nói phương ngữ Ionian, ngoài những người ở Ionia còn có cả các nhóm người Hy Lạp ở Euboea, Cyclades và nhiều thành phố do thực dân Ionian thành lập. Cuối cùng, theo nghĩa rộng nhất, nó có thể dùng để chỉ tất cả những người nói ngôn ngữ của nhóm Đông Hy Lạp, bao gồm cả người Attica.
Trong thần thoại thời Cổ điển, Ionian được đặt theo tên của Ion, con trai của Xuthus, người sống ở vùng Peloponnese phía bắc Aigialeia. Khi người Dorian xâm chiếm Peloponnese, họ đã trục xuất người Achaean khỏi Argolid và Lacesaemonia. Người Achaean di dời đến Aegilaus (sau này được gọi là Achaea), và dần thế chỗ người Ionian. Người Ionian chuyển đến Attica và hòa nhập với dân cư địa phương, nhiều người sau đó di cư đến bờ biển Tiểu Á thành lập vùng  Ionia cổ.
Người Ionian nổi tiếng vì tình yêu triết học, nghệ thuật, dân chủ và khoái lạc - những đặc trưng Ionian được thể hiện rất rõ trong nền văn hóa của người Athen.

**Tham khảo==
Dân Quyền, Tam Nông (Phú Thọ)

Dân Quyền là một xã thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.
Đây là nơi sông Đà hợp lưu với sông Hồng.

**Địa lý**
Xã Dân Quyền nằm ở phía đông huyện Tam Nông, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp thành phố Hà Nội
*Phía tây giáp thị trấn Hưng Hóa
*Phía nam giáp huyện Thanh Thủy
*Phía bắc giáp huyện Lâm Thao.
Xã Dân Quyền có diện tích 14,42 km², dân số năm 2018 là 10.257 người, mật độ dân số đạt 711 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Dân Quyền hiện nay trước đây vốn là ba xã: Hồng Đà, Dậu Dương, Thượng Nông.
Trước khi sáp nhập, xã Hồng Đà có diện tích 3,99 km², dân số là 4.095 người, mật độ dân số đạt 1.026 người/km², có 2 làng, chia thành 4 khu: làng Sơn Cương gồm hai khu 12 và 13; làng Hạ Nung gồm hai khu 14 và 15. Xã Dậu Dương có diện tích 2,87 km², dân số là 2.201 người, mật độ dân số đạt 767 người/km². Xã Thượng Nông có diện tích 7,56 km², dân số là 3.961 người, mật độ dân số đạt 524 người/km², có 7 khu: 1 (xóm Liên Minh), 2 (xóm Liên Hoa), 3 (xóm Tân Hưng), 4 (xóm Trung Cộng), 5 (xóm Thanh Bông), 6 (xóm Chương Dương), 7 (xóm thắng Lợi).
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Hồng Đà, Dậu Dương và Thượng Nông thành xã Dân Quyền.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài==
Tưởng Bân

Tưởng Bân (p=Jiang Bin; ? – 264), không rõ tên tự, là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

**Cuộc đời**
Tưởng Bân quê ở huyện Tương Hương, quận Linh Lăng, Kinh Châuefn|Nay là Song Phong, Lâu Để, Hồ Nam., là con trai trưởng của đại thần Tưởng Uyển.
Năm 246, Tưởng Uyển qua đời, Tưởng Bân tập tước An Dương đình hầu, quan đến Tuy Vũ tướng quân, Hán Thành Hộ quân. Năm 258, Đại tướng quân Khương Duy thay đổi hệ thống phòng thủ Hán Trung, cắt cử Hồ Tế giữ Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành.
Năm 263, quân Ngụy tấn công, Chung Hội phá được Dương Bình, tiến đến bao vây Hán Thành. Tưởng Bân thủ vững thành trì, Hội cho gửi thư đến chiêu hàng: Hiền tài văn võ đất Ba Thục quá nhiều, đến mức túc hạ, Gia Cát Tư Viễn, đều như cỏ cây, giống như tôi vậy. Kính trọng cố hương, là việc xưa nay đều ngợi ca. Tôi đến từ phía tây, muốn thăm viếng mộ của lệnh tôn, xin được vẩy nước quét mộ, để tỏa lòng tôn kính. Mong túc hạ chỉ cho.
Bân hồi đáp: Biết ngài coi ta như tri kỷ, chẳng thể cự tuyệt. Cha ta khi xưa bị bệnh, mất tại huyện Phù, lời bói rằng nơi đó đất lành, liền an táng tại đấy. Biết ngài tới từ tây tới, muốn hạ mình tu sửa mộ phần. Coi Tử như cha, là cái nhân của Nhan Tử vậy, thấy lệnh mà thương, càng tăng tình ý.
Chung Hội đọc xong, biết Tưởng Bân quyết ý không hàng, lại đang bị Khương Duy, Trương Dực chặn đứng ở Kiếm Các, bèn cho đóng quân ở huyện Phù, làm đúng theo những gì đã viết.
Cuối năm, Hậu chủ đầu hàng, cho người gửi hịch đến các nơi. Tưởng Bân đến Phù Thành đầu hàng Chung Hội. Hội đối xử với Bân như bằng hữu. Năm 264, Tưởng Bân theo Chung Hội đến Thành Đô. Khương Duy mưu đồ kích động Chung Hội nổi dậy rồi khôi phục nhà Hán. Việc thất bại, Khương Duy, Chung Hội bị loạn quân giết chết. Tưởng Bân cùng em trai Tưởng Hiển cũng bị giết.

**Trong văn hóa**
Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Tưởng Bân xuất hiện từ hồi 113. Khương Duy xuất quân ra Kỳ Sơn, lấy Tưởng Bân, Vương Hàm làm tả quân, sai hai người cho quân dựng trại. Hai tướng sợ quân Ngụy đánh lén, cho quân sĩ đi ngủ không cởi giáp. Đặng Ngải cho phó tướng Trịnh Luân dẫn 500 quân đào địa đạo. Đặng Trung dẫn quân tấn công, trong thì Đặng Trung từ dưới đất chui lên. Tưởng Bân, Vương Hàm liều chết chống cự không nổi, đành phải bỏ trại mà chạy. Hôm sau, hai tướng thu thập tàn quân, đến chỗ Khương Duy xin chịu tội. Duy nói: Đó không phải là tội tại các ngươi. Bởi vì ta không tường mạch đất, mới đến nỗi thế. Sau đó cấp thêm binh mã cho Bân, Hàm, cử hai người đi hạ trại.
Khương Duy dẫn quân ra Đạp Trung làm đồn điền, sai Hồ Tế đóng ở thành Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành, Tưởng Thư, Phó Thiêm giữ ải Dương Bình. Quân Ngụy đánh tới, Tưởng Thư dâng ải Dương Bình cho Chung Hội, khiến Hán Trung thất thủ. Tưởng Bân, Vương Hàm thấy thế, bèn mở thành ra hàng.

**Tham khảo**
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.- La Quán Trung, Tam quốc diễn nghĩa.

**Ghi chú**

**Chú thích**
Thể loại:Người Hồ Nam
Thể loại:Nhân vật quân sự Thục Hán
Thể loại:Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Đường tỉnh 716

Đường tỉnh 716 hay tỉnh lộ 716, là một cung đường ven biển tại tỉnh Bình Thuận, Việt Nam.
Đường tỉnh 716 có chiều dài là 41 km. Điểm đầu của đường là nằm tại vòng xoay Đồi Cát Bay, thuộc phường Mũi Né, thành phố Phan Thiết. Giáp với điểm cuối của 2 cung đường: Đường tỉnh 706 và Đường tỉnh 706B. Đường này khi ở trong địa phận Phan Thiết được gọi là đường Xuân Thủy. Hòn Rơm và Mũi Né cũng nằm trong địa phận của cung đường này, chạy ra đến địa phận xã Hòa Thắng, huyện Bắc Bình thì chạy về hướng Tây và dẫn đến ngã ba Bàu Trắng, giáp với điểm đầu của tuyến đường ven biển Bàu Trắng - Phan Rí Cửa. Đường tỉnh 716 tiếp tục chạy về hướng Bắc và kết thúc tại ngã ba Lương Sơn, giáp với Quốc lộ 1, thuộc thị trấn Lương Sơn, huyện Bắc Bình. Tuyến đường đi qua địa phận của nhiều xã thuộc 2 huyện Bắc Bình và Tuy Phong. Trên cung đường cũng có vô số cảnh đẹp trải dài từ đầu con đường đến cuối. Đặc biệt cung đường đi xuyên ngang qua Bàu cát (Bàu Ông, Bàu Bà) và được mệnh danh là cung đường xuyên "tiểu sa mạc Sahara". Đây cũng được xem là cung đường ven biển đẹp nhất Việt Nam. Từ Bàu Trắng đi theo hướng Bắc ta sẽ thấy được cảng hải sản tươi sống Phan Rí Cửa. Nơi đây mỗi sáng có vô số loại thủy hải sản tươi sống. Đi dọc theo con đường này về hướng Bắc nữa ta sẽ thấy được 1 đoạn bờ kè ven biển Chí Công. Là nơi "sống ảo" của nhiều người dân địa phương và đặc biệt là nơi check-in của nhóm "Cung đường phượt bụi". Đây cũng là con đường duy nhất và gần nhất nối ra chùa Cổ Thạch. Ngôi chùa mà ai đặt chân tới nơi "nắng - gió" này cũng phải ghé thăm quan.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Tỉnh lộ Việt Nam
Thể loại:Giao thông Bình Thuận
Thể loại:Đường ven biển Việt Nam
Thể loại:Du lịch Bình Thuận
Meganthias kingyo

Meganthias kingyo là một loài cá biển thuộc chi Meganthias trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2000, ban đầu được xếp vào chi Holanthias.

**Phân bố và môi trường sống**
M. kingyo có phạm vi phân bố ở Tây Thái Bình Dương. Loài cá này ban đầu được tìm thấy ở ngoài khơi quần đảo Miyako và quần đảo Yaeyama (phía nam Nhật Bản). Năm 2015, 8 cá thể M. kingyo lại được phát hiện ngoài khơi đảo Lembeh (Bắc Sulawesi, Indonesia). Năm 2017, thêm 3 cá thể của M. kingyo được thu thập ở Dumaguete, Philippines. M. kingyo được tìm thấy ở độ sâu khoảng 150 m trở lại.

**Từ nguyên**
Trong tiếng Nhật, kingyo có nghĩa là "cá vàng", ám chỉ hình dáng cơ thể cũng như màu sắc của M. kingyo giống như cá vàng.

**Mô tả**
Cá đực trưởng thành có chiều dài lớn nhất đo được là 28 cm, trong khi cá mái có chiều dài lớn nhất là 24 cm. Cá đực có đầu và cơ thể màu đỏ nhạt, trở nên hồng hơn ở nửa dưới của đầu và thân. Các gai và tia vây lưng giữa có màu vàng, các tia vây còn lại màu đỏ nhạt. Vây hậu môn màu đỏ nhạt với một dải màu vàng sát rìa. Vây đuôi có màu đỏ nhạt, tím hơn ở rìa; đuôi xẻ thùy. Vây ngực màu vàng nhạt ở gốc, đỏ hơn xung quanh. Vây bụng có màu đỏ nhạt. Cá mái có đầu và thân màu hồng, trắng ở nửa cơ thể dưới, có nhiều đốm nâu sẫm rải rác ở thân trên. Vây lưng màu trắng hồng, có nhiều đốm nâu. Vây hậu môn màu hồng với một dải màu vàng sát rìa. Vây đuôi có màu hồng. Vây ngực màu hồng nhạt, mép trên và dưới màu trắng. Vây bụng màu vàng ở phía trước, dần trở thành màu trắng hồng ở sau.
Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây mềm ở vây lưng: 17 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 13 - 14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số lược mang: 36 - 38; Số vảy đường bên: 44 - 49.

**Chú thích**
Thể loại:Meganthias
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2000
Vương Hàm

Vương Hàm (p=Wang Han; ? - ?) là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

**Cuộc đời**
Vương Hàm quan đến chức Lạc Thành giám quân. Năm 258, Đại tướng quân Khương Duy thay đổi hệ thống phòng thủ Hán Trung, cắt cử Hồ Tế giữ Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành.
Năm 263, quân Ngụy tấn công, Chung Hội phá được Dương Bình, Hán Trung thất thủ, chỉ còn Liễu Ẩn giữ Hoàng Kim, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành vẫn tiếp tục cố thủ, phân tán lực lượng quân Ngụy.
Chung Hội không hạ được ba thành, phái Lý Phụ bao vây Lạc Thành, Tuân Khải bao vây Hán Thành, tiếp tục tấn công Hoàng Kim, Kiếm Các nhưng đều không thành công.
Cuối năm, Hậu chủ đầu hàng, cho người gửi hịch đến các nơi. Tưởng Bân, Liễu Ẩn biết tin, đành mở thành đầu hàng, không rõ kết cục của Vương Hàm ra sao.

**Trong văn hóa**
Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Vương Hàm xuất hiện từ hồi 113.
Khương Duy xuất quân ra Kỳ Sơn, lấy Tưởng Bân, Vương Hàm làm tả quân, sai hai người cho quân dựng trại. Hai tướng sợ quân Ngụy đánh lén, cho quân sĩ đi ngủ không cởi giáp. Đặng Ngải cho phó tướng Trịnh Luân dẫn 500 quân đào địa đạo. Đặng Trung dẫn quân tấn công, trong thì Đặng Trung từ dưới đất chui lên. Tưởng Bân, Vương Hàm liều chết chống cự không nổi, đành phải bỏ trại mà chạy. Hôm sau, hai tướng thu thập tàn quân, đến chỗ Khương Duy xin chịu tội. Duy nói: Đó không phải là tội tại các ngươi. Bởi vì ta không tường mạch đất, mới đến nỗi thế. Sau đó cấp thêm binh mã cho Bân, Hàm, cử hai người đi hạ trại.
Khương Duy dẫn quân ra Đạp Trung làm đồn điền, sai Hồ Tế đóng ở thành Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành, Tưởng Thư, Phó Thiêm giữ ải Dương Bình. Quân Ngụy đánh tới, Tưởng Thư dâng ải Dương Bình cho Chung Hội, khiến Hán Trung thất thủ. Tưởng Bân, Vương Hàm thấy thế, bèn mở thành ra hàng.

**Tham khảo**
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.- La Quán Trung, Tam quốc diễn nghĩa.

**Chú thích**
Thể loại:Nhân vật quân sự Thục Hán
Thể loại:Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Meganthias natalensis

Meganthias natalensis, tên thông thường trong tiếng Anh là Gorgeous swallowtail, là một loài cá biển thuộc chi Meganthias trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1925.

**Phân bố và môi trường sống**
M. natalensis có phạm vi phân bố rải rác ở Tây Nam Ấn Độ Dương. Loài cá này ban đầu được tìm thấy ở bờ biển phía đông Nam Phi, bao gồm Madagascar, Seychelles và Reunion, về sau được ghi nhận thêm tại Kenya và ngoài khơi Mozambique. M. natalensis sống xung quanh các rạn san hô và đá ngầm ở độ sâu khoảng 150 m trở lại.

**Mô tả**
M. natalensis trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là 40 cm. Cơ thể có màu hồng tươi, trắng ở nửa thân dưới. Xung quanh mõm và trên nắp mang có các vệt sọc màu vàng tươi. Có một dải màu vàng dọc theo đường bên và kết thúc ở trên cuống đuôi. Vây lưng có màu hồng đậm; chóp gai có màu vàng. Những sợi tia vây vươn dài ở vây lưng có màu vàng. Vây hậu môn có một dải ở sát rìa. Thùy đuôi rất dài, có màu vàng. Vây bụng có màu vàng.
Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây mềm ở vây lưng: 17 - 19; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8 - 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 16 - 18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số vảy đường bên: 45 - 49.

**Chú thích**
Thể loại:Meganthias
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1925
Lam Sơn, Tam Nông (Phú Thọ)

Lam Sơn là một xã thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Lam Sơn nằm ở phía tây bắc huyện Tam Nông, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Vạn Xuân
*Phía tây giáp huyện Cẩm Khê
*Phía nam giáp các xã Thọ Văn, Quang Húc và Tề Lễ
*Phía bắc giáp xã Bắc Sơn.
Xã Lam Sơn có diện tích 21,47 km², dân số năm 2018 là 8.088 người, mật độ dân số đạt 377 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Lam Sơn hiện nay trước đây vốn là ba xã: Hùng Đô, Phương Thịnh, Tứ Mỹ.
Trước khi sáp nhập, xã Phương Thịnh có diện tích 9,78 km², dân số là 2.375 người, mật độ dân số đạt 243 người/km², có 7 khu ứng với 7 thôn: Hùng Vương, Quang Trung, Tân Lập, Thái Nguyên, Đô Lương, Phương Quan. Xã Hùng Đô có diện tích 3,85 km², dân số là 2.247 người, mật độ dân số đạt 586 người/km², có 5 khu: 1, 2, 3, 4, 5. Xã Tứ Mỹ có diện tích 7,84 km², dân số là 3.466 người, mật độ dân số đạt 442 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Hùng Đô, Phương Thịnh và Tứ Mỹ thành xã Lam Sơn.

**Chú thích**

**Tham khảo==
Vạn Xuân, Tam Nông (Phú Thọ)

Vạn Xuân là một xã thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Vạn Xuân nằm ở trung tâm huyện Tam Nông, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp huyện Lâm Thao
*Phía tây giáp xã Lam Sơn
*Phía nam giáp xã Hương Nộn và xã Thọ Văn
*Phía bắc giáp xã Bắc Sơn và xã Thanh Uyên.
Xã Vạn Xuân có diện tích 23,58 km², dân số năm 2018 là 13.211 người, mật độ dân số đạt 560 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Vạn Xuân hiện nay trước đây vốn là ba xã: Cổ Tiết, Tam Cường, Văn Lương.
Trước khi sáp nhập, xã Tam Cường có diện tích 4,26 km², dân số là 2.612 người, mật độ dân số đạt 613 người/km². Xã Văn Lương có diện tích 8,03 km², dân số là 4.457 người, mật độ dân số đạt 555 người/km². Xã Cổ Tiết có diện tích 11,29 km², dân số là 6.142 người, mật độ dân số đạt 544 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Tam Cường, Văn Lương và Cổ Tiết thành xã Vạn Xuân.

**Chú thích**

**Xem thêm==
Du lịch Bắc Ninh

Hình: ChuaDau ToanCanh.JPG|nhỏ|phải|250px|Chùa Dâu
Bắc Ninh hiện có hàng trăm di tích lịch sử văn hóa với nhiều đình, chùa, lễ hội và những làn điệu dân ca Quan họ. Bề dày lịch sử, văn hóa đã tạo cho Bắc Ninh tiềm năng phát triển du lịch văn hóa.. Bắc Ninh có 3 khu du lịch là: Khu du lịch văn hoá Quan họ Cổ Mễ (thành phố Bắc Ninh); khu du lịch văn hoá Đền Đầm (thành phố Từ Sơn); khu du lịch văn hoá Phật Tích (huyện Tiên Du). Bên cạnh đó, theo dự kiến sẽ có 3 khu du lịch khác là: Khu du lịch lâm viên Thiên Thai (huyện Gia Bình); khu du lịch văn hoá lịch sử Như Nguyệt (huyện Yên Phong); khu du lịch tâm linh Hàm Long - Núi Dạm (thành phố Bắc Ninh) và lựa chọn 22 điểm di tích quy hoạch phát triển thành điểm du lịch làm động lực cho các tuyến du lịch khép kín, liên hoàn và hấp dẫn trên địa bàn. Trong đó có một số di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu để hình thành các điểm, các tuyến du lịch hấp dẫn như Văn Miếu Bắc Ninh, chùa Phật Tích, lăng Kinh Dương Vương, chùa Dâu, chùa Bút Tháp, đền Đô, đền thờ Lê Văn Thịnh,Chùa Cổ Lũng,Chùa Lim. Ngoài ra, còn có du lịch cộng đồng tại làng gốm Phù Lãng (thị xã Quế Võ), làng tương Đình Tổ, khu vực chùa Bút Tháp (thị xã Thuận Thành), làng Quan họ Viêm Xá (Thành phố Bắc Ninh) Làng gỗ mĩ nghệ Đồng Kỵ .
Hiện nay theo quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh, Bắc Ninh có 14 điểm du lịch đã được công nhận.

**Danh sách**

**Phân loại**

**Theo xếp hạng di tích**
 9 di tích được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia trong đó có 4 điểm là di tích quốc gia đặc biệt.- 3 di tích được xếp hạng văn hóa cấp tỉnh.- 2 cụm di tích không xét độc lập.

**Theo địa phương**
 Gia Bình, Thành phố Bắc Ninh, Thuận Thành, Từ Sơn cùng có 3 điểm du lịch.- Tiên Du, Yên Phong cùng có 1 điểm du lịch.

**Theo ngày công nhận**
 Đợt 1: Theo Quyết định số  2393/QĐ-UBND ngày 28/12/2018 có 11 điểm du lịch được công bố.- Đợt 2: Theo Quyết định số  2067/QĐ-UBND ngày 20/12/2019 bổ sung thêm 3 điểm du lịch vào danh sách.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
2393/QĐ-UBNDbot=InternetArchiveBot 
2067/QĐ-UBND date=2019-12-22 
Thể loại:Du lịch Việt Nam theo địa phương
Bắc Sơn, Tam Nông (Phú Thọ)

Bắc Sơn là một xã thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Bắc Sơn nằm ở phía bắc huyện Tam Nông, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Hiền Quan và xã Thanh Uyên
*Phía tây giáp thị xã Phú Thọ và huyện Thanh Ba
*Phía nam giáp xã Lam Sơn và xã Vạn Xuân
*Phía bắc giáp thị xã Phú Thọ.
Xã Bắc Sơn có diện tích 15,41 km², dân số năm 2018 là 10.615 người, mật độ dân số đạt 689 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Bắc Sơn hiện nay trước đây vốn là ba xã: Hương Nha, Vực Trường, Xuân Quang.
Trước khi sáp nhập, xã Vực Trường có diện tích 4,59 km², dân số là 2.386 người, mật độ dân số đạt 520 người/km². Xã Xuân Quang có diện tích 6,51 km², dân số là 4.538 người, mật độ dân số đạt 697 người/km². Xã Hương Nha có diện tích 4,31 km², dân số là 3.691 người, mật độ dân số đạt 856 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Hương Nha, Xuân Quang và Vực Trường thành xã Bắc Sơn.

**Chú thích**

**Tham khảo==
Yển Minh

Yển phu nhân (chữ Hán: 匽夫人; ? - 152), tên thật Yển Minh (匽明), là thiếp thất của Bình Nguyên vương Lưu Dực, và là mẹ đẻ của Hán Hoàn Đế.

**Tiểu sử**
Yển Minh vốn là một thiếp thất của Lưu Dực, con trai thứ 6 của Hán Chương Đế. Dực vốn làm Bình Nguyên vương, lưu tại Lạc Dương. Năm 121, Lưu Dực bị gian thần vu hại, giáng xuống còn Đô Đình hầu, an trí tại Hà Gian, từ đó đóng cửa không ra, sau lại được phong Lễ Ngô hầu. Năm 132, Yển Minh sinh hạ cho Lưu Dực một con trai là Lưu Chí sau khi Dực chết tập tước của cha.
Năm 146, Hán Chất Đế bị hạ độc chết, ngoại thích Lương thái hậu cùng Lương Ký vì muốn khống chế triều đình lâu dài, bèn lập Lễ Ngô hầu Lưu Chí khi đó mới 15 tuổi kế vị, tức Hán Hoàn Đế, tôn Lưu Dực làm Hiếu Sùng hoàng, mẹ ruột Yển Minh được tôn làm Bác Viên quý nhân (博園貴人), trú tại Bác Lăng - nơi cải táng Hiếu Sùng hoàng.
Năm 150, Lương thái hậu băng, Hoàn Đế sai quan Tư đồ mang cờ tiết, phụng sách, thụ tỉ đến Bác Lăng, tôn Quý nhân Yển Minh làm Hiếu Sùng hoàng hậu (孝崇皇后), mời Yển hậu vào kinh, ở 永乐宫.
Để tôn vinh địa vị của mẹ ruột không kém Lương thái hậu khi trước, Hoàn Đế thiết Thái phó và chức quan, Vũ Lâm vệ sĩ và Hổ Bôn cho riêng Yển hậu, như tiêu chuẩn cung riêng của Hoàng thái hậu, lại đem 9 huyện thuộc quận Cự Lộc ban cho mẹ đẻ làm thang mộc ấp. Tại vị được 3 năm, vào năm 152, Yển hậu băng, hợp táng với Hiếu Sùng hoàng tại Bác Lăng, do em trai của Hoàn Đế là Bình Nguyên vương Lưu Thạch chủ táng, không rõ có phải con của Yển Minh hay không.
Lễ nghi an táng của bà tương đối tỉ mỉ, dường như Hán Hoàn Đế muốn khuếch trương địa vị của mẹ ruột. Tất cả chi tiết về đồ cụ, thiết kế tang nghi đều so với Lương hoàng hậu, mẹ đẻ của Hán Hòa Đế. Lại cho Tư đồ cầm Tiết, Đại trường thu phụng điếu văn, tiền làm tang là 4.000 vạn, vải bố cho 4.000 thớt, cùng đông đảo thành viên hoàng thất, chư hầu và quan viên cấp cao của triều đình đến dự tang.

**Tham khảo**
 Hậu Hán thư

**Chú thích**
Thể loại:Mất năm 152
Thể loại:Hoàng hậu nhà Hán
Tiếng Istria-România

Tiếng Istria-România là một ngôn ngữ Rôman Balkan, được nói ở một vài ngôi làng và thôn xóm ở bán đảo Istria ở Croatia, cũng như ở cộng đồng di cư, đáng chú ý nhất là ở Ý, Thụy Điển, Đức, Bắc và Nam Mỹ và Úc.date=August 2019
Trong khi người nói của nó tự gọi mình là Rumeri, Rumeni, họ còn được gọi là Vlachs, Rumunski, Ćići và iribiri.
Một số nhà ngôn ngữ học cho rằng người Istria-România đã di cư đến vùng mà nay là Istria và đến thành phố Trieste cách đây khoảng 1.000 năm từ Transilvania.
Trong các cuộc điều tra được thực hiện vào đầu thế kỷ 21, chỉ có khoảng 500 đến 1.000 người tuyên bố rằng họ sử dụng tiếng Istria-România thường xuyên và một số trong tổng số 3.000 người (bao gồm cả các số liệu trước đó) có thể nói trôi chảy. Vì lý do này, ngôn ngữ này đang đến gần với sự biến mất và được liệt kê trong Sách đỏ các ngôn ngữ bị đe dọa của UNESCO..

**Tham khảo**

**Tài liệu**
 Wolfgang Dahmen. “Istrorumänisch”, in Lexikon der romanistischen Linguistik, vol. 3. Tübingen: Max Niemeyer, 1989, pp. 448–460- Nerina Feresini. Il Comune istro-romeno di Valdarsa. Trieste: Edizioni Italo Svevo, 1996.- Vasile Frățilă. “La terminologia del corpo nel dialetto istroromeno”, in Actas del XXIII Congreso internacional de lingüística y filología románica, vol. 3, Sección 4: Semántica léxica, lexicología y onomástica. Ed. by Fernando Sánchez Miret. Tübingen: Max Niemeyer, 2003, pp. 169–80.- August Kovačec. Istrorumunjsko-hrvatski rječnik s gramatikom i tekstovima (= Glosar istroroman-croat cu gramatica si texte). Verba moritura vol. I, 378 p. Mediteran, Pula 1998- Josif Popovici. Dialectele romîne din Istria. Halle, 1909- Pavao Tekavčić. “Due voci romene in un dialetto serbo-croato dell'Isola di Veglia (Krk)”, Studia Romanica 7 (1959): 35-38.

**Liên kết ngoài**
 The IstroRomanians in Croatia- Decebal.it - Associazione di amicizia Italo-Romena- Istro-Romanian Community Worldwide - UNESCO Red Book on Endangered Languages - entry for Istro-Romanian- Listening to (and Saving) the World’s Languages (this is a New York Times article that focuses solely on a small segment of what is a much larger and untapped Istro-Romanian community. The native speakers reside not only in Queens but throughout the five boroughs of New York City, as well as elsewhere in the New York-New Jersey-Connecticut tri-state area and other parts of the US, Canada, Australia, Argentina, Germany, Sweden and, of course, Italy.)- Istro Romanian basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database- Istro-Romanian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists - Swadesh list appendix)- The Lost Languages, Found in New York - NYTimes.com
Thể loại:Istria
Thể loại:Ngôn ngữ tại Croatia
Thể loại:Ngôn ngữ Rôman bị đe dọa
Thể loại:Ngôn ngữ Đông Rôman
Thể loại:Người Istria-România
Quảng Yên, Thanh Ba

Quảng Yên là một xã thuộc huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Quảng Yên nằm ở phía đông bắc huyện Thanh Ba, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp huyện Phù Ninh
*Phía tây giáp thị trấn Thanh Ba và các xã Đông Lĩnh, Ninh Dân
*Phía nam giáp xã Khải Xuân và xã Võ Lao
*Phía bắc giáp xã Đại An và huyện Đoan Hùng.
Xã Quảng Yên có diện tích 21,18 km², dân số năm 2018 là 6.841 người, mật độ dân số đạt 323 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Quảng Yên hiện nay trước đây vốn là ba xã: Năng Yên, Quảng Nạp, Thái Ninh.
Trước khi sáp nhập, xã Quảng Nạp có diện tích 5,83 km², dân số là 1.851 người, mật độ dân số đạt 317 người/km². Xã Thái Ninh có diện tích 7,30 km², dân số là 2.415 người, mật độ dân số đạt 331 người/km². Xã Năng Yên có diện tích 8,05 km², dân số là 2.575 người, mật độ dân số đạt 320 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã Năng Yên, Quảng Nạp và Thái Ninh thành xã Quảng Yên.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài==
Dorian

Dorian (; Δωριεῖς, Dōrieis, số ít Δωριεύς, Dōrieus) là một trong bốn nhóm dân tộc chính mà Hellenes (hay người Hy Lạp) thời Hy Lạp cổ điển cho là được phân tách ra từ người Hy Lạp cổ đại (cùng với người Aeolian, Achaean và Ionian). Họ thường được gọi là "người Dorian", như được nhắc đến trong Odyssey, trong đó có đề cập đến việc họ cư trú ở trên đảo Crete.
Người Dorian đa dạng về lối sống và tổ chức xã hội, có sự phân hóa đa dạng từ các trung tâm buôn bán đông đúc của thành phố Corinth nổi tiếng với phong cách nghệ thuật và kiến trúc hoa lệ, cho đến nhà nước quân phiệt biệt lập kiểu Sparta. Tuy nhiên, tất cả người Hy Lạp đều xác định được cộng đồng nào là người Dorian và cộng đồng nào không phải. Các thành bang Dorian trong chiến tranh thường nhận được sự trợ giúp của các thành bang Dorian khác, nhưng không phải điều này lúc nào cũng đúng. Người Dorian được phân biệt bởi phương ngữ Doric và các truyền thống xã hội và lịch sử đặc trưng.
Vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, Dorian và Ionian là hai dân tộc Hy Lạp quan trọng nhất về mặt chính trị. Cuộc tranh chấp giữa hai dân tộc này cuối cùng dẫn đến Chiến tranh Peloponnesian. Có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề một người Hy Lạp ở thế kỷ thứ 5 TCN tự coi mình là "người Ionian" hay "người Dorian". Một mặt, Édouard Will cho rằng không có yếu tố dân tộc thực sự trong văn hóa Hy Lạp ở thế kỷ thứ năm, bất chấp sự tuyên truyền chống Dorian của người Athens. Mặt khác, John Alty cho rằng sắc tộc là một nhân tố quan trọng thúc đẩy các sự kiện diễn ra ở thế kỷ thứ năm. Quan điểm hiện đại cho rằng các bản sắc dân tộc trong truyền thống văn học thế kỷ 5 và 4 trước Công nguyên đã bị ảnh hưởng sâu sắc bởi tình hình chính trị xã hội của mỗi khu vực. Ngoài ra, theo E.N.Tigerstedt, những người châu Âu thế kỷ 19 ngưỡng mộ những đức tính mà họ coi là "Dorian", tự nhận mình là " Laconophile" và cố tìm kiếm những nét tương đồng trong văn hóa của thời đại họ; cái nhìn thiên lệch của những người này đã góp phần tạo nên định kiến thời hiện đại về "người Dorian".

**Ghi chú**

**Tham khảo**
Thể loại:Người Hy Lạp cổ đại
Thể loại:Dân tộc Hy Lạp cổ đại
Minh Tân, Cẩm Khê

Minh Tân là một xã thuộc huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Minh Tân nằm ở phía tây bắc huyện Cẩm Khê, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp huyện Thanh Ba
*Phía tây giáp xã Thụy Liễu 
*Phía nam giáp thị trấn Cẩm Khê và các xã Tùng Khê, Văn Bán
*Phía bắc giáp xã Tuy Lộc.
Xã Minh Tân có diện tích 10,30 km², dân số năm 2018 là 10.640 người, mật độ dân số đạt 1.033 người/km².

**Lịch sử**
Địa bàn xã Minh Tân hiện nay trước đây vốn là ba xã: Đồng Cam, Phùng Xá, Phương Xá.
Sau năm 1945, xã Phương Xá gồm 2 thôn: Phương Xá, Thổ Khối và phố Lưu Phương (nguyên là phố Cầu Tây).
Trước khi sáp nhập, xã Đồng Cam có diện tích 2,57 km², dân số là 2.530 người, mật độ dân số đạt 984 người/km². Xã Phùng Xá có diện tích 4,08 km², dân số là 4.055 người, mật độ dân số đạt 994 người/km². Xã Phương Xá có diện tích 3,65 km², dân số là 4.055 người, mật độ dân số đạt 1.111 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 828/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Phú Thọ (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã: Đồng Cam, Phùng Xá, Phương Xá thành xã Minh Tân.

**Chú thích**

**Tham khảo==
Thử nghiệm chuyến bay quỹ đạo của Boeing

Boeing Orbital Flight Test, còn được gọi là Boe-OFT, là sứ mệnh quỹ đạo đầu tiên của tàu vũ trụ Boeing CST-100 Starliner, được tiến hành bởi Boeing Defense, Space & Security như một phần của chương trình bay thương mại của NASA. Nhiệm vụ được lên kế hoạch là chuyến bay thử nghiệm kéo dài tám ngày bằng tàu vũ trụ, bay đến một điểm hẹn và lắp ghép với Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) và hạ cánh ở miền tây Hoa Kỳ. Nhiệm vụ đã được triển khai thành công vào ngày 20 tháng 12 năm 2019 lúc 6:36 sáng EST, tuy nhiên thời gian nhiệm vụ trôi qua của tàu vũ trụ đã bị trôi qua, đồng hồ trôi ba mươi mốt phút và khiến tàu vũ trụ bắt đầu tái lập thời gian không chính xác khi vào quỹ đạo, ngăn chặn một điểm hẹn với ISS. Sự bất thường này khiến nhiệm vụ giảm xuống còn hai ngày. Tàu vũ trụ dự kiến hạ cánh ngày 22 tháng 12 năm 2019 lúc 7:57 sáng EST.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Official Webpage of the CST-100 Starliner - NASA Live: Official Stream of NASA TV
Thể loại:Tàu vũ trụ của trạm ISS
Thể loại:Boeing
Nhóm ngôn ngữ Đông Rôman

Nhóm ngôn ngữ Đông Rômanp=230 là một nhóm các ngôn ngữ Rôman. Ngày nay, nhóm bao gồm nhóm Roman Balkan (còn được gọi là nhóm Daco-Rômanp=230) mà nó bao gồm tiếng România (Daco-Rôman), tiếng Aromania (Macedo-Rôman) và hai ngôn ngữ phụ khác có liên quan là Moglena-Rôman và Istria-Rôman; và phương ngữ Castelmezzano, ở miền nam nước Ý.loc=p=16
Một số phân loại cũng bao gồm tiếng Dalmatia (nếu không đưa vào trong nhóm Ý-Dalmatia)p=272p=24 coi tiếng Dalmatia là cầu nối giữa tiếng Ý và tiếng România.p=195

**Tham khảo**

**Nguồn**
isbn=0-87840-074-5
*doi=10.2307/410406
*editor-first2=Nigel
*tên 3=Martin
*isbn=978-0-52-128139-3
*isbn=978-0-19-823848-5
*editor-first2=Uri
*editor-first3=Stefan
Thể loại:Ngôn ngữ Đông Rôman
Appasus japonicus

Appasus japonicus là một loài bọ nước lớn thuộc họ Belostomatidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản và Hàn Quốc, và đã được nghiên cứu nhiều vì nó cung cấp một ví dụ, hiếm trong số các loài côn trùng, mà con đực tham gia trong việc chăm sóc con non. Với sự phá hủy môi trường sống và khả năng phân tán kém, nó đã được liệt kê là một loài có nguy cơ tuyệt chủng ở Nhật Bản.

**Miêu tả**
Appasus japonicus phát triển đến chiều dài khoảng abbr=on, khá nhỏ so với Appasus major tương tự. Ba nhánh loài đã được xác định, hai ở Nhật Bản, cách nhau bởi các dãy núi và một ở Hàn Quốc.

**Phân bố và sinh cảnh**
Appasus japonicus sinh sống ở môi trường nước ngọt ở phần lớn Nhật Bản, nhưng không phải ở quần đảo Ryukyu, và nó cũng sinh sống ở Hàn Quốc. Nó được tìm thấy trong hồ và ao, hồ phụ và các vùng nước tù đọng của sông và đầm lầy. Do sự phát triển làm giảm các loại môi trường sống này, nó đã được đưa vào sống trong các cánh đồng lúa và các nguồn dự trữ nước nông nghiệp. Nó có xu hướng sống ở môi trường sống ấm hơn A. major, và sinh sống ở mật độ thấp hơn.

**Vòng đời**
Appasus japonicus đực khởi xướng sự tán tỉnh ở loài này bằng cách thực hiện một loạt các chuyển động lên xuống. Con cái bị thu hút để giao phối với con đực đã mang trứng hơn là với con đực không mang trứng. Sau khi giao phối, con cái đẻ trứng vào lưng con đực và dán chúng tại chỗ. Những quả trứng tạo thành một miếng đệm, và những con cái khác đẻ trứng dọc theo ổ trứng đầu tiên, vì thế trứng trên lưng con bố có thể thuộc về một vài con mẹ. Một con cái đẻ tới 50 quả trứng, trong khi khả năng mang của con đực lên tới khoảng 150 quả trứng. Con đực mang trứng và chăm sóc chúng cho đến khi chúng nở ra; điều này mất khoảng một tháng vào mùa xuân nhưng chỉ khoảng một tuần trong vùng nước ấm hơn của mùa hè. Khi tất cả trứng đã nở, con đực tiếp tục các hoạt động sinh sản và có thể mang bốn lô trứng trong suốt một năm, giữa tháng Tư và tháng Tám.

**Sinh thái học**
Cặp chân trước được biến đổi để nắm và giữ con mồi. Vòi được sử dụng để đâm con mồi rồi sau đó tiêm nước bọt độc vào nó, sau đó hút hết chất hữu cơ hóa lỏng. Thức ăn của chúng chủ yếu là ốc và côn trùng thủy sinh.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Appasus japonicus- Appasus japonicus
Thể loại:Côn trùng Triều Tiên
Thể loại:Côn trùng Nhật Bản
Thể loại:Bộ Cánh nửa châu Á
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1864
J
Thể loại:Belostomatidae
Thể loại:Côn trùng được mô tả năm 1864
Karenia mikimotoi

Karenia mikimotoi là một loài dinoflagellata thuộc chi Karenia. Sự xuất hiện đầu tiên của nó là ở Nhật Bản vào năm 1935 và kể từ đó, nó đã xuất hiện ở các nơi khác trên thế giới như bờ biển phía đông của Hoa Kỳ, Na Uy và eo biển Măng-sơ.

**Mô tả**
Karenia mikimotoi có lục lạp màu nâu vàng và giống như các loài khác trong chi của nó, có thể quang hợp. Nó thiếu các tấm thecal, và có nhiều hình trứng. Hoa thường nở vào những tháng ấm hơn.
Độc tính của Karenia mikimotoi vẫn chưa được hiểu đầy đủ, trong khi các loài khác ở Karenia đã xác định được độc tố được chứng minh là giết chết sinh vật biển. Ví dụ, Karenia brevis có brevetoxin. Người ta tin rằng tác dụng tiêu diệt của nó là do sự kết hợp của việc tạo ra một môi trường anoxic bằng chính sự nở hoa vật lý cùng với một số loại độc tố.
Độc tố mới được gọi là gymnocin A và B gần đây đã được phát hiện, nhưng độc tính thấp của chúng không phù hợp với số ca tử vong cao do Karenia mikimotoi gây ra. Người ta tin rằng trong thủy triều đỏ, Karenia mikimotoi lấp đầy trong mang cá, do đó làm cá tiếp xúc trực tiếp với chất độc. Đây là một cách tiếp hợp lý hơn đối với các cơ chế của độc tố.

**Vùng xuất hiện chủ yếu**
Vào tháng 8 năm 1978, một bông hoa trải dài 100 km về phía đông trong Vịnh Roaredwater từ Fastnet Rock đến Cảng Kinsale ở vùng biển Irish. Cùng khoảng thời gian đó, năm tiếp theo, hoa lại tiếp tục nở rộ, và một lần nữa vào năm 1984. Những bông hoa này dẫn đến cái chết của sinh vật biển sống ở đáy cũng như nền văn hóa nông nghiệp và tính nhất quán của chúng cho thấy vùng biển này có thể là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thực vật phù du.
Eo biển Măng-sơ đã trải qua một sự nở rộ vào năm 2003, kéo dài từ phía tây eo biển Măng-sơ vào cuối tháng 6 đến bờ biển Brittany của Pháp vào đầu tháng Tám. Mật độ nở hoa này lên tới 100 mg/m³ trong khi nó thường chỉ cần từ 10   mg/m³ để gây ra sự đổi màu đáng chú ý.
Năm 2005, một sự nở rộ lớn xuất hiện ngoài khơi bờ biển phía tây Ireland. Cái chết do sự nở hoa kéo dài suốt cả mùa hè đó. Trong tháng 8, những cái chết vẫn đang được báo cáo. Đã có báo cáo về những con lugworms và sò chết trên bãi biển, cũng như trầm tích chưa được tạo ra bắt đầu xuất hiện do sự loại bỏ ở các phần khác của hệ sinh thái.

**Đọc thêm**

**Tham khảo**
Thể loại:Dinophyceae
Thập Nhị Đàm

Thập Nhị Đàm - Mười hai cuộc trò chuyện (p=Shi Er Tan) là một bộ phim cổ trang dân quốc huyền huyễn của Trung Quốc phát sóng năm 2021, được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của tác giả Ni La do hãng phim Đường Nhân và Youku hợp tác sản xuất. Thập Nhị Đàm khai máy ngày 21/10/2019 và đóng máy ngày 20/1/2020.
Ngày 24/03/2021, bộ phim được ấn định phát sóng độc quyền toàn mạng Youku vào ngày 27/03/2021.

**Nội dung**
Thời Trung Hoa Dân Quốc, đại gia kim thạch Kim Tính Kiên tiếng tăm hiển hách vốn được hoá từ tảng đá Nữ Oa vá trời, tu luyện thành người đến nhân gian đã hàng ngàn năm. Ngài yêu Dạ Minh sâu sắc, vì muốn giúp Dạ Minh vượt qua lôi kiếp mà bắt đầu một chuyến hành trình kỳ ảo đi tìm "con dấu". Tình yêu và sự thù hận quấn lấy nhau hàng ngàn năm. Yêu quái lần lượt xuất hiện, từ đó mở ra các câu chuyện tình vừa hài hước vừa cảm động, vừa nhiệt huyết lại vừa ngọt ngào.

**Phân vai**

**Nhân vật chính**

**Đơn vị đóng chính**

**Nhân vật khác**

**Nhạc phim**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
7316767289
Thể loại:Trung Hoa Dân Quốc
Nhân Mỹ (định hướng)

Nhân Mỹ có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:
*Xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam
*Xã Nhân Mỹ, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình
Viện Dầu khí Việt Nam

Viện Dầu khí Việt Nam (Vietnam Petroleum Institute - VPI) được thành lập ngày 22/5/1978, trụ sở đặt tại khu trại lính cũ của Pháp có tên Nhà Thành, Hưng Yên. Phân Viện phía Nam của Viện được lập vào năm 1982.
Năm 1988, trụ sở của Viện Dầu Khí từ Hưng Yên chuyển về Cầu Giấy, Hà Nội. Địa chỉ: Toà nhà Viện Dầu khí Việt Nam, Số 167 Trung Kính, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội. Chi nhánh phía Nam, địa chỉ: Lô E2B-5, đường D1, Khu Công nghệ cao, thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.
Trong 40 năm qua, Viện đã phát triển nghiên cứu với 8 trung tâm chuyên ngành: Tìm kiếm, Thăm dò và Khai thác; Phân tích Thí nghiệm; Ứng dụng và Chuyển giao Công nghệ; Chế biến; An toàn, Môi trường; Kinh tế, Quản lý; Đào tạo & Thông tin Dầu khí; và Lưu trữ Dầu khí.
Các kết quả nghiên cứu khoa học của Viện là cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách, chiến lược, quyết định của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và tư vấn cho Nhà nước trong các hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác, vận chuyển, tàng trữ, chế biến, an toàn môi trường và kinh tế quản lý dầu khí...

**Tầm nhìn**
Phát triển Viện Dầu khí Việt Nam thành đơn vị nghiên cứu khoa học hoàn chỉnh, đồng bộ, hiện đại, đạt trình độ tiên tiến trong khu vực trong mọi lĩnh vực thuộc chuỗi hoạt động dầu khí: tìm kiếm, thăm dò, khai thác, vận chuyển, tàng trữ, phân phối, chế biến, lọc hóa dầu, an toàn môi trường, kinh tế, quản lý và đào tạo cán bộ.​

**Sứ mệnh**
 Đảm bảo giải quyết tất cả các vấn đề nghiên cứu khoa học và triển khai công nghệ dầu khí;- Tư vấn có đầy đủ luận cứ khoa học và thực sự là bộ não tham mưu cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam;- Đào tạo và cung cấp chuyên gia đầu ngành cho Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam;- Mang lại lợi ích lâu dài cao nhất cho người lao động, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam và đối tác.

**Lãnh đạo Viện qua các thời kỳ**

**Thành tựu nổi bật**
 Danh hiệu Anh hùng Lao động - năm 2012- Huân chương độc lập hạng 3- Huân chương Lao động Hạng Nhất

**Liên kết**
http://baochinhphu.vn/Hoat-dong-cua-lanh-dao-Dang-Nha-nuoc/Trao-tang-Danh-hieu-Anh-hung-Lao-dong-cho-Vien-Dau-khi-Viet-Nam/147247.vgp

**Tham khảo==
Sự kiện tại Petrich

Sự kiện tại Petrich, hay Cuộc chiến của con chó đi lạc, là một cuộc khủng hoảng Bulgaria của Hy Lạp năm 1925, trong đó có một cuộc xâm lược ngắn Bulgaria bởi Hy Lạp gần thị trấn biên giới Petrich, sau vụ giết chết một đại úy Hy Lạp và một lính gác của lính Bulgaria. Vụ việc kết thúc sau một quyết định của Hội Quốc liên. Cuộc chiến đã khiến 20 lính Bulgaria và 122 binh sĩ Hy Lạp thiệt mạng.

**Diễn biến**
Ngày 18 tháng 10 năm 1925, con chó của một đại úy Hy Lạp đóng quân tại đèo Demir Kapia ở Belatsitsa gần biên giới hai quốc gia đột nhiên chạy về phía Bulgaria. Viên trung úy đuổi theo mà không biết mình đã vượt qua biên giới. Biên phòng Bulgaria lập tức nổ súng bắn chết người lính Hy Lạp xâm phạm.
Ngay lập tức, biên phòng Hy Lạp nổ súng dữ dội về phía Bulgaria và đối phương cũng bắn trả. Khi tiếng súng lắng xuống, một đại úy Hy Lạp và các thuộc cấp giương cờ trắng đi vào khu vực biên giới, dường như muốn kêu gọi bình tĩnh và đàm phán. Bulgaria bày tỏ lấy làm tiếc về sự cố và cho rằng tất cả chỉ là sự hiểu lầm. Họ đề xuất lập một ủy ban chung giữa hai nước để điều tra nhưng Chính phủ Hy Lạp đã từ chối miễn là quân đội Bulgaria vẫn ở trong lãnh thổ Hy Lạp. Theodoros Pangalos vừa đảo chính ở Hy Lạp đã bác bỏ đề xuất và ra tối hậu thư cho Bulgaria, yêu cầu họ trừng phạt người chịu trách nhiệm, đưa ra lời xin lỗi chính thức và bồi thường hai triệu franc cho gia đình nạn nhân. Hy Lạp cũng đặt thời hạn 48 giờ để Bulgaria thực hiện yêu cầu. Chính phủ Bulgaria từ chối thực hiện tối hậu thư.
Tuy nhiên, phía Bulgaria nổ súng sát hại viên đại úy và làm bị thương các sĩ quan đang chạy về phía Hy Lạp. Hy Lạp sau đó đã điều 20.000 quân tràn qua biên giới để chiếm thị trấn Petrich và các ngôi làng gần đó vào ngày 22 tháng 10 năm 1925. Bulgaria triển khai 10.000 binh sĩ đối phó, nhưng Hy Lạp vẫn nắm quyền kiểm soát thị trấn và bao vây khu vực xung quanh. Bulgaria kêu gọi Hội Quốc liên can thiệp. Hội Quốc liên ra lệnh ngừng bắn, buộc Hy Lạp lập tức rút quân và bồi thường cho Bulgaria vì đã phát động chiến tranh. Chính phủ Hy Lạp phải thực thi yêu cầu và trả khoản tiền 45.000 bảng Anh cho Bulgaria.

**Tham khảo**
Thể loại:Quan hệ Bulgaria-Hy Lạp
Thể loại:Bulgaria năm 1925
Thể loại:Xung đột năm 1925
Thể loại:Giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh
Thể loại:Hội Quốc Liên
Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Bulgaria
Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Hy Lạp
Tiếng Mazahua

Tiếng Mazahua là một trong ngôn ngữ bản địa của México, nói ở vài bang miền trung México. Đây là ngôn ngữ của một dân tộc thường được gọi là Mazahua nhưng có tên tự gọi Hñatho. Đây là một ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ và chia sẻ nhiều đặc điểm với toàn vùng ngôn ngữ này. Năm 2003, tiếng Mazahua (cùng với khoảng 62 ngôn ngữ nữa) được ghi vào luật thành văn của México (Thông luật về Quyền Ngôn ngữ của các Dân tộc Bản địa) với danh nghĩa ngôn ngữ chính thức của Đặc khu Liên bang và các dơn vị hành chính khác nơi ngôn ngữ này hiện diện, có địa vị ngang hàng với tiếng Tây Ban Nha. Người nói tiếng Mazahua tập trung đông nhất ở municipio San Felipe del Progreso (Bang México), gần Toluca.
Ngôn ngữ gần gũi nhất với tiếng Mazahua là tiếng Otomi, tiếng Matlatzinca, tiếng Ocuilteco/Tlahuica: tất cả là thành viên của nhóm Oto-Pame trong ngữ hệ Oto-Mangue.
Tiếng Mazahua là một ngôn ngữ thanh điệu, phân biệt ba thanh cao, thấp, giáng.
Điểm nổi bật của tiếng Mazahua là hệ thống âm vị lớn khác thường, với sáu mươi âm vị. Có tám nguyên âm thường, bảy nguyên âm mũi, cùng khoảng bốn mươi lăm phụ âm.
Hệ thống phụ âm có âm tống ra, âm hút và âm vang vô thanh. Cùng với tiếng Sindh và tiếng Tukang Besi, tiếng Mazahua là một trong số ít ngôn ngữ có âm hút nằm ngoài vùng tập trung âm hút. Đây cũng là một trong số ít ngôn ngữ có âm xát tống ra.

**Âm vị học**

**Phụ âm**

**Nguyên âm miệng**

**Nguyên âm mũi**

**Nguồn tham khảo**

**Tài liệu**
Knapp Ring, Michael Herbert, Fonología del mazahua, Tesis de licenciatura, ENAH, México, 1996
*Michael Knapp, 2002 "Elementos de dialectología Mazahua" In Del Cora Al Maya Yucateco: Estudios Linguisticos Sobre Algunas Lenguas Indigenas Mexicanas Paulette Levy (Ed.), Universidad Nacional Autonoma De Mexico
Thể loại:Ngôn ngữ bản địa México
Thể loại:Ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ