Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Bản quyền phát sóng giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2019

FIFA thông qua một số công ty đã bán bản quyền phát sóng cho Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2019 đến các đài phát sóng như sau.

**Truyền hình**

**Các quốc gia tham gia**

**Các quốc gia không tham gia**

**Phát thanh**

**Các quốc gia tham gia**

**Các quốc gia không tham gia**

**Ghi chú**
- Bảo hiểm không có sẵn ở Andorra, Pháp (trừ đài phát thanh), và Tây Ban Nha.
- Bảo hiểm không có sẵn ở Cộng hòa Dominica, Nicaragua, và Panama

**Tham khảo**
Thể loại:Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2019
Anisotominae

Anisotominae là danh pháp khoa học của một phân tông thực vật có hoa trong tông Ceropegieae thuộc phân họ Asclepiadoideae của họ Apocynaceae. Các loài trong phân tông này phân bố ở châu Phi.

**Phân loại**
Phân tông này gồm 5 chi như sau:- Anisotoma (gồm cả Brachystelma natalense)- Emplectanthus- Neoschumannia (gồm cả Swynnertonia)- Riocreuxia- Sisyranthus

**Phát sinh chủng loài**
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi phân tông Anisotominae dưới đây dựa theo Meve và ctv. (2017).

**Tham khảo và Liên kết ngoài**
 Anisotominae- Anisotominae
Chelerythrine

Chelerythrine là một loại alkaloid benzophenanthridine có trong cây Chelidonium majus (celandine lớn hơn). Nó là một chất ức chế protein kinase C mạnh, chọn lọc và tế bào thấm trong ống nghiệm. Và một chất đối kháng hiệu quả của thụ thể CB1 kết hợp G-protein. Nó cũng được tìm thấy trong cây Zanthoxylum clava-herculis và Zanthoxylum rhoifolium, thể hiện hoạt động kháng khuẩn chống lại Staphylococcus aureus và các mầm bệnh khác ở người.

**Tham khảo==
Dilazep

Dilazep là thuốc giãn mạch hoạt động như một chất ức chế tái hấp thu adenosine.
Nó được sử dụng để điều trị bệnh cơ tim và rối loạn thận.

**Xem thêm**
 Hexobendine, một loại thuốc có cấu trúc hóa học tương tự

**Tham khảo**
Thể loại:Ether phenol
Paraxanthine

Paraxanthin, hoặc 1,7-dimethylxanthine, là một dẫn xuất di-methyl của xanthine, đồng phân của theobromin và theophyllin, có cấu trúc liên quan đến caffeine. Giống như caffein, paraxanthin là một chất kích thích hệ thống thần kinh trung ương (Central Nervous System - CNS). Nó có hiệu lực gần bằng với caffeine và có khả năng liên quan đến việc trung gian tác động của chính caffeine.

**Sản xuất và chuyển hóa**
Paraxanthine không được sản xuất bởi thực vật và chỉ được quan sát trong tự nhiên như là một chất chuyển hóa của caffeine ở động vật. Paraxanthine cũng là một chất chuyển hóa tự nhiên của caffeine ở một số loài vi khuẩn. Sau khi uống, khoảng 84% caffeine được demethyl hóa ở vị trí 3 để tạo ra paraxanthine, làm cho nó trở thành chất chuyển hóa chính của caffeine trong cơ thể.
Paraxanthine cũng là một chất chuyển hóa chính của caffeine ở người và các động vật khác, chẳng hạn như chuột. Ngay sau khi uống, caffeine được chuyển hóa thành paraxanthine bởi cytochrom P450 ở gan, giúp loại bỏ một nhóm methyl khỏi vị trí N3 của caffeine. Sau khi hình thành, paraxanthine có thể được phân hủy thành 7-methylxanthine bằng cách khử bằng vị trí N1, sau đó được khử acetyl thành xanthine hoặc oxy hóa bởi CYP2A6 và CYP1A2 thành axit 1,7-dimethylaric. Trong một con đường khác, paraxanthine được phân hủy thành 5-acetylamino-6-formylamino-3-methyluracil thông qua N-acetyl-transferase 2, sau đó được phân hủy thành 5-acetylamino-6-amino-3-methyluracil. Trong một con đường khác, paraxanthine được chuyển hóa CYPIA2 tạo thành 1-methyl-xanthine, sau đó có thể được chuyển hóa bởi xanthine oxyase để tạo thành axit 1-methyl-uric.
Một số con đường tổng hợp được đề xuất của caffeine sử dụng paraxanthine như một chất trung gian. Tuy nhiên, sự vắng mặt của nó trong các thử nghiệm alkaloid thực vật ngụ ý rằng những thứ này không thường xuyên, nếu có, được sản xuất trực tiếp bởi thực vật. date=September 2008

**Dược lý và tác dụng sinh lý**
Paraxanthine có thể chịu trách nhiệm cho các đặc tính lipolytic của caffeine, và sự hiện diện của nó trong máu gây ra sự gia tăng nồng độ axit béo tự do trong huyết thanh.

**Dược lực học**
Paraxanthine là một chất ức chế phosphodiesterase không chọn lọc cạnh tranh  làm tăng cAMP nội bào, kích hoạt PKA, ức chế tổng hợp TNF-alpha  và leukotriene , và giảm viêm và miễn dịch bẩm sinh. Paraxanthine là một chất đối kháng thụ thể adenosine không chọn lọc  làm tăng huyết áp epinephrine và huyết áp tâm trương. Paraxanthine, không giống như caffeine, hoạt động như một chất kích thích enzyme của Na+/K+ ATPase. Kết quả là, nó chịu trách nhiệm tăng vận chuyển các ion kali vào mô cơ xương. Tương tự, hợp chất cũng kích thích tăng nồng độ ion calci trong cơ bắp.

**Độc tính**
Paraxanthine được cho là có độc tính thấp hơn so với caffeine. Trong khi nồng độ trong máu tương xứng với lượng trung bình dường như khá vô hại, nồng độ paraxanthine trong máu cao có liên quan đến sẩy thai ở bà mẹ mang thai.

**Tham khảo**
Thể loại:Xanthine
Thể loại:Chất kích thích
Thể loại:Chất ức chế phosphodiesterase
Theobromin

Theobromine, trước đây có tên là xantheose, là một alkaloid đắng của cây cacao, với công thức hóa học C7H8N4O2. Nó được tìm thấy trong sô-cô-la, cũng như nhiều loại thức ăn khác, bao gồm trà và hạt côla. Nó được phân loại à một xanthine alkaloid, cũng chứa theophylline và caffeine.  Hợp chất này khác với caffeine khi có thêm một nhóm methyl.
Mặc dù tên của nó, hợp chất không chứa bromine - theobromine có nguồn gốc từ Theobroma, tên của chi của cây cacao (được tạo thành từ rễ Hy Lạp theo (" thần ") và broma ("thức ăn"), nghĩa là "Thức ăn của các vị thần" ) với hậu tố -ine được trao cho các ancaloit và các hợp chất chứa nitơ cơ bản khác.
Theobromine là một ít tan trong nước (330 mg/L ), tinh thể, bột đắng. Theobromine có màu trắng hoặc không màu, nhưng các mẫu thương mại có thể có màu vàng. Nó có tác dụng tương tự, nhưng ít hơn so với caffeine trong hệ thống thần kinh của con người, khiến nó trở nên tương đồng ít hơn. Theobromine là một đồng phân của theophylin, cũng như paraxanthine. Theobromine được phân loại là dimethyl xanthine.
Theobromine được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1841  trong hạt cacao bởi nhà hóa học người Nga, Alexanderr Voskresensky. Tổng hợp theobromine từ xanthine được báo cáo lần đầu tiên vào năm 1882 bởi Hermann Emil Fischer.

**Nguồn**
Theobromine là chất kiềm chính được tìm thấy trong ca cao và sô cô la. Bột ca cao có thể khác nhau về lượng theobromine, từ 2%  theobromine, cho đến mức cao hơn khoảng 10%. Bơ ca cao chỉ chứa một lượng dấu vết của theobromine. Sô cô la đen (dark chocolate) thường có nồng độ theobromine cao hơn so với sô cô la sữa. Theobromine cũng có thể được tìm thấy với số lượng dấu vết trong hạt kola, guarana berry, yerba mate (Ilex paraguariensis) và cây trà. oz sô cô la sữa chứa khoảng abbr=off theobromine, trong khi cùng một lượng sô cô la đen chứa khoảng abbr=off. Hạt ca cao tự nhiên chứa khoảng 1% theobromine.
Các loài thực vật và các thành phần với số lượng đáng kể của theobromine là:- Theobroma cacao – hạt và vỏ hạt - Theobroma bcolor – vỏ hạt - Ilex paraguariensis – lá - Camellia sinensis – lá
Nồng độ theobromine trung bình trong các sản phẩm ca cao và carob là: 
Một thanh sô cô la và sô cô la nóng chảy. Sô cô la được làm từ hạt ca cao, một nguồn tự nhiên của theobromine.

**Sinh tổng hợp**
Theobromine là một alcaloid purine có nguồn gốc từ xanthosine, một nucleoside. Sự phân tách ribose và N-methyl hóa thu được 7-methylxanthosine. 7-Methylxanthosine lần lượt là tiền chất của theobromine, do đó là tiền chất của caffeine.

**Xem thêm**
 Lịch sử của sô cô la - Theodrenaline

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Xanthine
Thể loại:Chất ức chế phosphodiesterase
Anisotoma (định hướng)

Anisotoma có thể là:- Danh pháp khoa học của một chi bọ cánh cứng trong họ Leiodidae. Xem bài Anisotoma.- Danh pháp khoa học của một chi thực vật có hoa trong họ Apocynaceae. Xem bài Anisotoma.
Lâu đài Besiekiery

Tàn tích của lâu đài Besiekiery
Lâu đài Besiekiery (tiếng Ba Lan: Zamek w ambiekierach) là một lâu đài ở làng Besiekiery của Ba Lan. Nó được xây dựng bởi Łęczyca voivod Lawrence Sokolowski vào cuối thế kỷ XV. Tổng hành dinh của các hiệp sĩ có một tòa tháp và được bao quanh bởi một con hào, phần còn lại có thể nhìn thấy ngày nay.

**Lịch sử**
Vào năm 1597, Hồng y Andrzej Bigate xây dựng lại lâu đài. Lần cải tạo tiếp theo được đưa ra sau khi bị thiệt hại do lũ lụt Swedes, được thực hiện bởi Łęczycka Starosta Jan Szczawiński vào năm 1655. Huy hiệu "Prawdzic" của anh vẫn còn hiện rõ trên vỏ đạn. Vào thế kỷ XVIII, lâu đài thuộc sở hữu của "Gajewskich", người đã hạ thấp tòa nhà dân cư của mình xuống một tầng.
Được xây bằng gạch trên một mặt bằng hình chữ nhật, lâu đài có một cây cầu dẫn đến phần phía trước của bức tường phía bên ngoài tháp cổng ngoại vi phía nam.
Sau năm 1800, lâu đài không bao giờ có người ở lại, và dần dần rơi vào tình trạng hư hỏng.
Phần lớn các di tích còn sót lại. Lối vào di tích là miễn phí. Các di tích rất dễ tìm thấy vì chúng có thể nhìn thấy từ ngoài đường. Đến khu di tích đòi hỏi phải vượt qua hào nước và sau đó leo lên đồi.
Nguồn gốc của lâu đài ở Besiekiery không rõ ràng. Theo một số nghiên cứu, lâu đài được xây dựng vào năm 1500 bởi thống đốc tỉnh Łęczyca, Mikołak Sokołowski. Tuy nhiên, không có tài liệu nào xác nhận điều này. Một giả thuyết khác cho rằng việc xây dựng thành trì để tìm hiểu người thợ khắc của Brzeski, Wojaciech Sokołowski là người xây dựng lâu đài. Do đó, có thể giả định rằng tòa nhà đã được Sokołowski xây lên vào đầu thế kỷ XV và XVI.
Lịch sử sau này của di tích giờ đã được ghi lại tốt hơn. Được biết vào cuối thế kỷ XVI, lâu đài thuộc về Andrzej Bigate, và sau đó nó đã đổi chủ thường xuyên. Thật không may, nền móng đã không tồn tại tốt. Vào thế kỷ XVII, nó bắt đầu xuống cấp và sự tồn tại của nó đã kết thúc trong một vụ hỏa hoạn vào năm 1731. Các chủ sở hữu sau đó, Gajewskis, đã tháo rời tầng thứ hai và vào giữa thế kỷ XIX, lâu đài chỉ thực hiện các chức năng kinh tế.

**Xem thêm**
 Lâu đài ở Ba Lan

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Kế hoạch của lâu đài và hình ảnh -  Hình ảnh của lâu đài -  Trang web lâu đài Lodz date=2019-06-10 
Thể loại:Lâu đài Ba Lan
Lâu đài Bobrowniki

Tàn tích của lâu đài
Lâu đài Bobrowniki  được xây dựng bởi Hiệp sĩ Teutonic  vào cuối thế kỷ thứ XIV, đầu thế kỷ XV. Sau Hòa bình gai (1411), nó được Ba Lan tiếp quản, sau đó trở thành nơi cư trú của thị trưởng địa phương. Từ thế kỷ thứ XVIII, lâu đài nằm trong đống đổ nát.

**Lịch sử**
Lâu đài Bobrowniki được xây dựng vào đầu thế kỷ thứ XIV và XV, sau khi các Hiệp sĩ Teutonic mua lại làng Bobrowniki vào năm 1392, có thể là một phần mở rộng của một pháo đài trước đó. Nó nằm trên địa điểm của một thành trì cũ, được thành lập bởi Công tước Dobrzyn, Ladislaus the Hump-back. Do sự gần gũi của biên giới quốc gia, những người lớn tuổi của Dobrzyń nad Wisłą không ngừng cải thiện các công sự xung quanh lâu đài, nơi trở thành trụ sở của chính quyền địa phương.
Năm 1405, Wladyslaw Jagiello đã mua Dobrzyn và Bobrowniki, nhưng 4 năm sau, Hiệp sĩ Teutonic tấn công lâu đài. Với sự giúp đỡ của sự phản bội của người chỉ huy phòng thủ, lâu đài Bobrowniki đã trở lại vào tay Teutonic chỉ để được trả lại cho Ba Lan vào năm 1411. Vị trí biên giới của nó một lần nữa trở thành nguyên nhân của nhiều khoản đầu tư vào việc hiện đại hóa cơ sở. Tuy nhiên, nó không còn đóng vai trò quân sự nào trong các cuộc chiến sắp tới. Trong Chiến tranh mười ba năm (1454 -1966), lâu đài phục vụ như một nhà tù dành cho các Hiệp sĩ của Dòng Teutonic bị bắt. Những thay đổi của biên giới quốc gia cuối cùng đã tước đi việc xây dựng bất kỳ vai trò chiến lược nào.
Vào thế kỷ XVII, nó đã bị tàn phá đến mức bị chính quyền địa phương bỏ rơi. Trong cuộc chiến với Thụy Điển, date=February 2014  trong nửa sau của thế kỷ thứ XVIII, cấu trúc gần như bị phá hủy hoàn toàn. Vào thế kỷ XIX, chính thức quyết định phá hủy lâu đài. Các di tích không có chủ sở hữu cho đến ngày nay.

**Kiến trúc**
Người ta biết rất ít về sự xuất hiện của pháo đài vào thời của Hiệp sĩ Teutonic hoặc sau đó. Đối tượng có lẽ là hai cánh (các nguồn khác nói rằng đó là một hình vuông), được bao quanh bởi các bức tường và một con hào, với một cổng và một tháp hình trụ. Phần còn lại của sự huy hoàng trong quá khứ của lâu đài là các yếu tố của các bức tường kiên cố và một tháp canh.

**Xem thêm**
 Lâu đài ở Ba Lan

**Tham khảo==
Fenbutrazate

Fenbutrazate (INN), còn được gọi là phenbutrazate (BAN), là một psychostimulant sử dụng như một cảm giác thèm ăn dưới tên thương mại Cafilon, Phim, và Sabacid ở châu Âu, Nhật Bản, và Hồng Kông. Nó là một dẫn xuất của phenmetrazine và có thể hoạt động như một tiền chất của nó tương tự như phendimetrazine.

**Xem thêm**
 Morazone - Phendimetrazin - Phenmetrazin

**Tham khảo**
Thể loại:Chất kích thích
Morazone

Morazone (Novartrina, Orsimon, Rosimon-Neu, Tarcuzate) là một loại thuốc chống viêm không steroid (NSAID), ban đầu được phát triển bởi công ty dược phẩm Đức Ravensberg vào những năm 1950, được sử dụng làm thuốc giảm đau. Nó sản xuất phenmetrazine như một chất chuyển hóa chính và đã được báo cáo là đã bị lạm dụng như một loại thuốc giải trí trong quá khứ.

**Xem thêm**
 Famprofazone - Morforex

**Tham khảo**
Thể loại:Chất kích thích
Thể loại:Thuốc chống viêm không steroid
Fenmetramide

Fenmetramide là một loại thuốc được cấp bằng sáng chế là thuốc chống trầm cảm của Phòng thí nghiệm McNeil trong những năm 1960. Thuốc không bao giờ được bán trên thị trường. Nó là dẫn xuất 5-ketone của phenmetrazine và tương tự sẽ được dự kiến sẽ tạo ra tác dụng kích thích tâm thần, mặc dù dữ liệu dược lý còn thiếu.

**Xem thêm**
 Fenbutrazate - Phendimetrazin - Phenmetrazin

**Tham khảo**
Thể loại:Chất kích thích
Thể loại:Lactam
Thể loại:Chất chống trầm cảm
Clominorex

Clominorex là một loại thuốc giao cảm tập trung có liên quan đến các loại thuốc khác như aminorex và pemoline. Nó được phát triển như một chất ức chế sự thèm ăn của Phòng thí nghiệm McNeil trong những năm 1950.

**Xem thêm**
 4-Methylaminorex - Aminorex - Lốc xoáy - Fenozolone - Fluminorex - Pemoline - Thozalinone

**Tham khảo**
Thể loại:Amin
Thể loại:Chất kích thích
Fenozolone

Fenozolone (ordinator) được phát triển bởi Laboratoires Dausse trong những năm 1960  và là một psychostimulant liên quan đến pemoline.

**Xem thêm**
 4-Methylaminorex - Aminorex - Clominorex - Lốc xoáy - Fluminorex - Pemoline - Thozalinone

**Tham khảo**
Thể loại:Amin
Thể loại:Chất kích thích
Thể loại:Thuốc giải phóng noradrenalin-dopamin
Thể loại:Hợp chất phenyl
Fluminorex

Fluminorex là một loại thuốc giao cảm tập trung có liên quan đến các loại thuốc khác như aminorex và pemoline. Nó được phát triển như một chất ức chế sự thèm ăn của Phòng thí nghiệm McNeil trong những năm 1950.

**Xem thêm**
 4-Methylaminorex - Aminorex - Clominorex - Lốc xoáy - Fenozolone - Pemoline - Thozalinone

**Tham khảo**
Thể loại:Chất kích thích
Thozalinone

Thozalinone (USAN) (tên thương hiệu là Promotion, tên mã phát triển trước đây CL-39808) là một chất kích thích tâm thần đã được sử dụng làm thuốc chống trầm cảm ở châu Âu. Nó cũng đã được thử nghiệm như một thuốc gây mê. Thozalinone được mô tả là "chất kích thích dopaminergic", và có khả năng hoạt động thông qua việc giải phóng dopamine và đến mức tối thiểu norepinephrine; tương tự như pemoline tương tự, nó dường như không có khả năng lạm dụng không giống như các chất kích thích tâm thần thông thường làm tăng catecholamine.

**Xem thêm**
 Fenozolone

**Tham khảo**
Thể loại:Chất kích thích
Thể loại:Lactam
Thể loại:Amin
Thể loại:Chất chống trầm cảm
4-Methylmethamphetamine

4-Methylmethamphetamine (4-MMA) là một chất giả định kích thích và entactogen của lớp amphetamine. Nó là chất tương tự β -de keto của mephedrone.

**Xem thêm**
 4-Methylamphetamine (4-MA) - 4-Methylmethcathinone (4-MMC) - 3-Methoxymethamphetamine (MMMA) - 4-Methoxymethamphetamine (PMMA) - 4-Fluoromethamphetamine (4-FMA)

**Tham khảo==
Amfetaminil

Amfetaminil (còn gọi là amphetaminil, N -cyanobenzylamphetamine,  và AN-1, tên thương hiệu Aponeuron) là một chất kích thích ma túy có nguồn gốc từ amphetamine, được phát triển vào những năm 1970 và được sử dụng để điều trị bệnh béo phì, ADHD, và chứng ngủ rũ. Nó phần lớn đã được rút khỏi sử dụng lâm sàng sau các vấn đề với lạm dụng. Thuốc là một tiền chất của amphetamine.

**Hóa học lập thể**
Amfetaminil là một phân tử có hai trung tâm lập thể. Do đó, bốn đồng phân lập thể khác nhau tồn tại:
420x420px- (R) -2 - (R) -1-Phenylpropan-2-ylamino -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-08-4) - (S) -2 - (S) -1-Phenylpropan-2-ylamino -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-12-0) - (R) -2 - (S) -1-Phenylpropan-2-ylamino -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-10-4) - (S) -2 - (R) -1-Phenylpropan-2-ylamino -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-14-2)

**Tham khảo**
Thể loại:Amphetamin
Chrysiptera albata

Chrysiptera albata là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2002.

**Từ nguyên**
Tính từ định danh albata bắt nguồn từ albātus trong tiếng Latinh có nghĩa là "mặc đồ trắng", hàm ý đề cập đến màu sắc tổng thể mà không có bất kỳ vệt đốm nào của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. albata hiện chỉ được tìm thấy tại đảo san hô Nikumaroro (quần đảo Phoenix), thuộc chủ quyền của Kiribati. C. albata sống trên nền đáy cát và đá vụn ở khu vực sườn dốc của rạn viền bờ, độ sâu khoảng 40–55 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. albata là 3,5 cm. C. albata có màu trắng, hơi phớt xanh lam nhạt, ngoại trừ vùng trán sẫm xám hơn.
Số gai ở vây lưng: 14; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13; Số tia vây ở vây ngực: 15–16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 20.

**Phân loại học**
C. albata có quan hệ họ hàng gần với Chrysiptera caeruleolineata vì chúng có nhiều điểm chung (mặc dù khác nhau về kiểu hình), có thể kế đến như đều có cùng số tia gai vây lưng là 14 (những loài Chrysiptera còn lại chỉ có 13), ưa sống trên nền đáy cát và đá, cũng như ở vùng nước sâu hơn so với các loài Chrysiptera khác. C. albata và C. caeruleolineata nhiều khả năng cũng có mối quan hệ với Chrysiptera leucopoma vì C. caeruleolineata và C. leucopoma có chung một kiểu hình (sọc xanh lam óng ở lưng).

**Sinh thái học**
C. albata thường bơi gần đáy và nhanh chóng rút vào các khe hốc dưới nền đáy khi gặp nguy hiểm. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
A
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Động vật Kiribati
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2002
Chrysiptera arnazae

Chrysiptera arnazae là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2010.

**Từ nguyên**
Từ định danh arnazae được đặt theo tên của Arnaz Mehta, vợ của tác giả Mark V. Erdmann, người đã hỗ trợ ông hết mình trong thời gian khảo sát thực địa ở bán đảo Đầu Chim (nơi loài này xuất hiện).

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. arnazae được biết đến qua các mẫu vật được tìm thấy ở phía bắc đảo New Guinea (Tây Papua và một phần Papua New Guinea), cũng như tại đảo Halmahera và phía bắc Sulawesi (Indonesia).
C. arnazae thường sống ở khu vực rạn san hô viền bờ, tập trung gần các loài san hô Acropora và Seriatopora hystrix, độ sâu khoảng 3–20 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. arnazae là gần 4 cm. Thân có màu xanh coban, trừ một phần thân sau màu vàng, lan rộng đến phía sau của vây lưng và vây hậu môn. Có hai vạch đen từ mõm ngược lên trước hốc mắt. Vây bụng phần lớn là màu vàng (một số tia có màu xanh lam).
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 9–10; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 13–15.

**Sinh thái học**
C. arnazae thường hợp thành từng nhóm nhỏ và ăn động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ. C. arnazae nằm trong nhóm phức hợp loài Chrysiptera hemicyanea.

**Tham khảo**
A
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Cá Papua New Guinea
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2010
Vắc-xin PfSPZ

Vắc-xin PfSPZ là một ứng cử viên vắc-xin sốt rét được làm bằng các sporozoite không chiếu xạ toàn bộ và được Sanaria phát triển. PfSPZ là từ viết tắt của các từ: Plasmodium falciparum (Pf) và thoa trùng (SPZ). Các thử nghiệm lâm sàng tỏ ra hứa hẹn, nhưng nó đã chịu một số chỉ trích về tính khả thi cuối cùng của nó liên quan đến sản xuất và giao hàng quy mô lớn ở Châu Phi, vì nó phải được lưu trữ trong nitơ lỏng siêu lạnh.

**Lịch sử**
Trong nửa đầu thế kỷ 20, đã có những nỗ lực đầu tiên để bảo vệ người dân khỏi bệnh sốt rét. Lúc đầu, phương pháp phát triển vắc-xin vi khuẩn của Pasteur đã được sử dụng như một hy vọng lớn trong việc loại bỏ căn bệnh hiểm nghèo này. Nhưng thoa trùng sốt rét bất hoạt (bởi formalin) không hiệu quả trong việc gây ra sự bảo vệ.
Năm 1948, các merozoite bất hoạt với một tá dược đã được sử dụng để ngăn ngừa bệnh sốt rét gây chết người để giết một nhóm khỉ. Nhưng độc tính mạnh của chất bổ trợ và không có khả năng thu được đủ số lượng ký sinh trùng từ máu người đã ngăn chặn những nỗ lực tiếp theo theo cách này.
Năm 1967, sporozoites sốt rét đã được chiếu xạ (chiết xuất từ tuyến nước bọt của muỗi bị nhiễm bệnh) đã gây ra phản ứng miễn dịch ở chuột mà không cần đến tá dược và bằng chứng tương tự thu được trong các thử nghiệm tình nguyện ở người. Những con chuột được tiếp xúc với muỗi bị chiếu xạ bị nhiễm ký sinh trùng sốt rét. Chuột và tình nguyện viên không mắc bệnh sốt rét vì muỗi và thoa trùng đã được chiếu xạ và các tế bào miễn dịch của chúng kích hoạt phản ứng có thể bảo vệ chúng khỏi bị nhiễm trùng. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đã không được phát triển thêm trong các vấn đề với việc thu được đủ số lượng thoa trùng và với việc thu hoạch ký sinh trùng.

**Tham khảo**
Thể loại:Vắc-xin
Thể loại:Sốt rét
Thể loại:Công nghệ mới nổi
Chrysiptera biocellata

Chrysiptera biocellata là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1825.

**Từ nguyên**
Từ định danh biocellata bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, bi ("hai") và ocellata ("có đốm lớn"), hàm ý đề cập đến đốm lớn ở vây lưng của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. biocellata có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Từ vùng bờ biển Đông Phi, loài này được tìm thấy trải dài đến quần đảo Marshall, quần đảo Gilbert và quần đảo Samoa, băng qua vùng biển các nước Đông Nam Á, ngược lên phía bắc đến quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), xa về phía nam đến rạn san hô Great Barrier và các đảo san hô ngoài khơi Tây Úc.
Tại Việt Nam, C. biocellata được ghi nhận tại đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), vùng triều Ninh Hải (Ninh Thuận), cùng quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
C. biocellata sống ở đới mặt bằng của các rạn viền bờ và trong các đầm phá nông, nền đáy cát có nhiều đá và san hô vụn, độ sâu đến ít nhất là 5 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. biocellata là 12,5 cm. Cá con có màu vàng với một đốm đen lớn nổi bật ở sau vây lưng, đốm đen nhỏ hơn nằm ngay gốc sau vây lưng, gần với cuống đuôi; hai đốm này đều viền xanh óng. Cá trưởng thành có màu nâu xám với một sọc trắng ngay giữa thân; hai đốm đen ở vây lưng mờ dần theo tuổi.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 17–19; Số lược mang: 23–25; Số vảy đường bên: 16–18.

**Sinh thái học**
Thức ăn chủ yếu của C. biocellata là tảo, cũng có thể bao gồm động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Phân loại học**
C. biocellata có kiểu hình khá giống với Chrysiptera unimaculata, và tất cả đều nằm cùng một nhánh với Chrysiptera brownriggii và Chrysiptera leucopoma.

**Tham khảo**
B
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Kenya
Thể loại:Cá Tanzania
Thể loại:Cá Mozambique
Thể loại:Cá Maldives
Thể loại:Cá Nhật Bản
Thể loại:Cá Philippines
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Cá Palau
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie
Thể loại:Động vật Liên bang Micronesia
Thể loại:Động vật quần đảo Marshall
Thể loại:Động vật Kiribati
Thể loại:Động vật Samoa thuộc Mỹ‎
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1825
Chrysiptera bleekeri

Chrysiptera bleekeri là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1928.

**Từ nguyên**
Từ định danh bleekeri được đặt theo tên của Pieter Bleeker, nhà ngư học người Hà Lan.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. bleekeri được ghi nhận tại Philippines, cũng như đảo Timor và đảo Flores, Indonesia. C. bleekeri sống tập trung gần các rạn viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 35 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. bleekeri là 8 cm. Loài này có màu xanh lam thẫm, từ mõm ngược ra sau lưng có màu vàng. Trừ vây lưng màu vàng, các vây còn lại màu xanh như thân.
C. bleekeri có kiểu hình rất giống với Chrysiptera flavipinnis, nhưng vây đuôi và vây hậu môn của C. flavipinnis lại là màu vàng.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 13–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. bleekeri chủ yếu là động vật phù du. C. bleekeri sống đơn độc hoặc theo cặp, thường bơi không xa nơi trú ẩn của chúng. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
B
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Philippines
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1928
Thể loại:Nhóm loài do Henry Weed Fowler đặt tên
Chrysiptera brownriggii

Chrysiptera brownriggii là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1828.

**Từ nguyên**
Từ định danh brownriggii có lẽ được đặt theo tên của sĩ quan Robert Brownrigg, Thống đốc Ceylon (Sri Lanka), nơi mẫu định danh được thu thập.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. brownriggii trước đây có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhưng quần thể ở Thái Bình Dương đã được xác định là một loài chị em với C. brownriggii, là Chrysiptera leucopoma. Phạm vi thực sự của C. brownriggii chỉ giới hạn ở Ấn Độ Dương, từ vùng bờ biển Đông Phi trải dài về phía đông đến Tây Indonesia.
C. brownriggii thường sống ở đới mặt bằng rạn của rạn san hô viền bờ, nền đáy là đá vụn và có nhiều sóng ở độ sâu đến ít nhất là 12 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. brownriggii là 8 cm. Chúng có màu nâu sẫm với hai sọc trắng (một trên thân và một trên cuống đuôi) và một vệt vàng trên nắp mang. Cá con có kiểu hình giống với C. leucopoma, màu vàng với sọc xanh lam dọc lưng.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–13; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 18–19.

**Sinh thái học**
Thức ăn chủ yếu của C. brownriggii là tảo, nhưng cũng có thể bao gồm cả động vật giáp xác. Loài này có tính lãnh thổ nhưng vẫn thường sống thành nhóm và không bơi xa nơi trú ẩn của chúng. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
B
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Yemen
Thể loại:Cá Kenya
Thể loại:Cá Tanzania
Thể loại:Cá Mozambique
Thể loại:Cá Nam Phi
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Cá Madagascar
Thể loại:Cá Sri Lanka
Thể loại:Động vật Seychelles
Thể loại:Động vật Comoros
Thể loại:Động vật Mauritius
Thể loại:Động vật Réunion
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1828
Thể loại:Cá Thái Lan
Thể loại:Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Chrysiptera burtjonesi

Chrysiptera burtjonesi là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2017.

**Từ nguyên**
Từ định danh burtjonesi được đặt theo tên của nhiếp ảnh gia Burt Jones, người đã cộng tác với Maurine Shimlock tiên phong trong việc thúc đẩy ngành du lịch lặn biển tại quần đảo Solomon.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
Các mẫu vật của C. burtjonesi được thu thập tại phần lớn các hòn đảo và rạn san hô tại quần đảo Solomon ở độ sâu đến ít nhất là 12 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. burtjonesi là 4,8 cm. C. burtjonesi thuộc phức hợp loài Chrysiptera oxycephala.
Cá trưởng thành có màu nâu xám, trừ ngực và bụng, cũng như vây bụng và vây hậu môn có màu vàng tươi. Vây hậu môn thường có các vệt chấm màu xanh óng. Các vây trong mờ hoặc phớt xanh lục nhạt. Vây lưng có một dải vàng mờ ở phần gai. Viền màu xanh lam ở vây lưng sau, rìa trên và dưới của vây đuôi, vây hậu môn và tia gai vây bụng. C. burtjonesi không có các chấm xanh óng trên vảy cá cũng như sẫm màu nâu xám hơn so với màu vàng lục/xanh lam ở các loài còn lại trong phức hợp. Chrysiptera papuensis cũng có màu nâu xám, nhưng chỉ ở đầu và phía trước của nửa thân trên và có nhiều chấm xanh.
Cá con có màu xanh lam, trừ vùng bụng cũng như vây bụng và vây hậu môn là màu vàng. Mống mắt màu xanh lam với một sọc đen băng qua đồng tử. Cá con lớn hơn chuyển dần sang màu xanh lục xám. Màu vàng ở cá con C. burtjonesi chỉ tập trung ở dưới bụng chứ không lan rộng lên toàn bộ phần thân sau như một số loài trong phức hợp.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 14–16.

**Sinh thái học**
Cá đực của C. burtjonesi có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng như những loài cá thia khác trong họ. Trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
B
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Động vật quần đảo Solomon
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2017
Chrysiptera caeruleolineata

Chrysiptera caeruleolineata là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1973.

**Từ nguyên**
Từ định danh caeruleolineata được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, caeruleus ("xanh dương") và lineata ("có sọc"), hàm ý đề cập đến dải sọc xanh trên lưng của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. caeruleolineata được ghi nhận từ quần đảo Ryukyu (Nhật Bản) trải dài xuống phía nam đến đảo New Guinea, bãi cạn Rowley (Úc) và biển San Hô, phía đông mở rộng đến các quốc đảo là Guam, quần đảo Solomon, Fiji và quần đảo Samoa, nhưng vắng mặt ở hầu hết các rạn san hô ở Đông Nam Á. Ở Việt Nam, loài này được tìm thấy tại Côn Đảo và quần đảo Trường Sa.
C. caeruleolineata sống trên nền đáy cát và đá vụn ở khu vực sườn dốc của rạn viền bờ, cũng như những khu vực có nhiều san hô và tảo phát triển, ở độ sâu khoảng 20–65 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. caeruleolineata là 6 cm. Lưng có một dải sọc xanh lam sáng viền đen đặc trưng. Phần thân còn lại và các vây cò màu vàng. Đầu lốm đốm các vệt xanh óng.
Số gai ở vây lưng: 14; Số tia vây ở vây lưng: 11–13; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Phân loại học**
C. caeruleolineata có quan hệ họ hàng gần với Chrysiptera albata vì chúng có nhiều điểm chung (mặc dù khác nhau về kiểu hình), có thể kế đến như đều có cùng số tia gai vây lưng là 14 (những loài Chrysiptera còn lại chỉ có 13), ưa sống trên nền đáy cát và đá, cũng như ở vùng nước sâu hơn so với các loài Chrysiptera khác. C. albata và C. caeruleolineata nhiều khả năng cũng có mối quan hệ với Chrysiptera leucopoma vì C. caeruleolineata và C. leucopoma có chung một kiểu hình là sọc xanh lam óng ở lưng.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. caeruleolineata chủ yếu là các loài giáp xác chân chèo. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
C
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Nhật Bản
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Cá New Guinea
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Cá Fiji
Thể loại:Động vật Samoa
Thể loại:Động vật quần đảo Solomon
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1973
Thể loại:Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Thể loại:Cá được mô tả năm 1973
Chrysiptera caesifrons

Chrysiptera caesifrons là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015.

**Từ nguyên**
Từ định danh caesifrons được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, caesius ("xanh lam xám") và frons ("trán"), hàm ý đề cập đến vùng màu xanh xám sẫm (gần như đen) ở mõm ngược ra sau lưng và một phần thân trên của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. caesifrons được ghi nhận tại đảo Halmahera và Tây Papua (Indonesia); phía đông Papua New Guinea, bao gồm quần đảo Admiralty, New Britain và các quần đảo trong tỉnh Milne Bay; quần đảo Solomon; Vanuatu; Nouvelle-Calédonie và rạn san hô Great Barrier (Úc).
C. caesifrons sống ở khu vực có nền đáy đá và nhiều sóng biển, độ sâu đến ít nhất là 8 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. caesifrons là 6 cm. C. caesifrons có màu vàng nhạt, gần như trắng; vùng mõm, đầu và phía trước của thân trên có màu xanh xám (sẫm hơn ở cá trưởng thành), lan rộng đến các gai vây lưng. Nhiều chấm li ti màu xanh lam tập trung ở đầu và thân. Các vây màu vàng nhạt, riêng vây ngực trong suốt không màu và vây lưng có thêm hai sọc ngang màu xanh lam.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 16–18; Số lược mang: 16–19; Số vảy đường bên: 16–18.

**Phân loại học**
C. caesifrons và Chrysiptera chrysocephala nằm cùng một nhóm phức hợp loài với Chrysiptera rex, nhưng C. caesifrons và C. rex là hai loài chị em có quan hệ gần nhất.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. caesifrons có thể là động vật phù du. Chúng sống đơn độc hoặc bơi thành từng nhóm nhỏ.

**Tham khảo**
C
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Cá Papua New Guinea
Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Động vật quần đảo Solomon
Thể loại:Động vật Vanuatu
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2015
Vắc-xin RVSV-ZEBOV

Virus viêm miệng tái tổ hợp virut Zaire Ebola virus (Recombinant vesicular stomatitis virus–Zaire Ebola virus - rVSV-ZEBOV) là một loại vắc-xin thử nghiệm để bảo vệ chống lại bệnh do vi-rút Ebola. Khi được sử dụng trong tiêm chủng vòng, rVSV-EBOV đã cho thấy mức độ bảo vệ cao. Khoảng một nửa số người được tiêm vắc-xin có tác dụng phụ nhẹ đến trung bình bao gồm đau đầu, mệt mỏi và đau cơ.
rVSV-ZEBOV là vắc-xin tái tổ hợp, có khả năng nhân rộng. Nó bao gồm một loại virus viêm miệng mụn nước (VSV), đã được biến đổi gen để biểu hiện glycoprotein từ Zaire ebolavirus để kích thích phản ứng miễn dịch trung hòa đối với virus Ebola.
Nó được tạo ra bởi các nhà khoa học tại Phòng thí nghiệm vi sinh quốc gia ở Winnipeg, Manitoba, Canada, một phần của Cơ quan Y tế Công cộng Canada (PHAC). PHAC đã cấp phép cho một công ty nhỏ, NewLink Genetic, bắt đầu phát triển vắc-xin; NewLink lần lượt cấp phép cho Merck vào năm 2014. Nó đã được sử dụng trong DR Congo trong đợt bùng phát năm 2018 ở tỉnh Équateur, và từ đó đã được sử dụng rộng rãi trong vụ dịch Kivu Ebola 2018, với hơn 90.000 người được tiêm phòng.

**Sử dụng trong y tế**
Gần 800 người đã được tiêm vắc-xin trên cơ sở khẩn cấp với VSV-EBOV khi một vụ dịch Ebola khác xảy ra ở Guinea vào tháng 3 năm 2016. Vào năm 2017, trước sự bùng phát mới của Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo, Bộ Y tế đã phê chuẩn việc sử dụng khẩn cấp vắc-xin,, nhưng nó đã không được triển khai ngay lập tức.

**Tham khảo**
Thể loại:Vắc-xin
Chrysiptera cymatilis

Chrysiptera cymatilis là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1999.

**Từ nguyên**
Từ định danh cymatilis trong tiếng Latinh có nghĩa là "xanh nước biển", hàm ý đề cập đến màu xanh lam thẫm bao phủ toàn thân loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. cymatilis có được tìm thấy tại quần đảo Bismarck và vịnh Milne thuộc Papua New Guinea, cũng như tại quần đảo Solomon. Loài cá này sống ở các rạn viền bờ, đặc biệt là gần những cụm san hô của chi Acropora và Seriatopora hystrix, và trong các đầm phá, ở độ sâu khoảng 3–20 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. cymatilis là 3,6 cm. Toàn thân của C. cymatilis chỉ có một màu xanh lam thẫm với những vệt đốm màu xanh nhạt hơn trên đầu và ngực; phía sau vây lưng còn có một đốm đen.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 10–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số vảy đường bên: 11–14.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. cymatilis có thể là động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
C
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Papua New Guinea
Thể loại:Động vật quần đảo Solomon
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1999
Chrysiptera ellenae

Chrysiptera ellenae là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015.

**Từ nguyên**
Từ định danh ellenae được đặt theo tên của Ellen Gritz, bạn của các tác giả, nhằm tri ân những nghiên cứu phòng chống ung thư của bà và sự hỗ trợ cho các tác giả trong việc nghiên cứu cá rạn san hô ở vùng Đông Ấn.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. ellenae hiện chỉ được biết đến tại quần đảo Raja Ampat (tỉnh Tây Papua, Indonesia), được tìm thấy ở độ sâu khoảng 4–12 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. ellenae là 5,3 cm.
Cá con có một màu xanh lam sáng bao phủ khắp cơ thể. Các vây trong mờ. Mắt có vạch đen băng ngang đồng tử, nối với một sọc đen từ trước mắt đến mõm (nhạt hơn khi trưởng thành). Cá con của Chrysiptera sinclairi, cũng là một thành viên trong phức hợp loài Chrysiptera oxycephala, cũng có màu xanh hoàn toàn nhưng sẫm hơn và có các vạch xám trên vảy cá so với C. ellenae. Cá trưởng thành có màu vàng lục nhạt (vùng lưng hơi sẫm nâu) với nhiều chấm nhỏ màu xanh ngọc lam phủ khắp cơ thể và các vây. Các vây phần lớn trong mờ, màu xanh lục nhạt đến lục xám. C. ellenae trưởng thành dễ dàng được phân biệt với các loài trong phức hợp bởi chúng không có màu vàng tươi trên cơ thể.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số lược mang: 29–32.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. ellenae có thể là động vật giáp xác như C. oxycephala. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng như các loài cá thia khác; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**

**Trích dẫn**
 doi=10.5281/zenodo.891435
E
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2015
Chrysiptera flavipinnis

Chrysiptera flavipinnis là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1974.

**Từ nguyên**
Từ định danh flavipinnis được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, flavus ("có màu vàng") và pinnis ("vây"), hàm ý đề cập đến màu vàng đặc trưng trên các vây của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. flavipinnis được tìm thấy tại quần đảo Samarai (phía đông nam Papua New Guinea), quần đảo Solomon, bờ đông Úc (trải dài tới Sydney) và rạn san hô Great Barrier, cũng như tại Nouvelle-Calédonie. C. flavipinnis sống trên các rạn san hô chết ở những khu vực có nền đáy cát hoặc đá dăm, độ sâu khoảng 3–38 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. flavipinnis là 8,5 cm. C. flavipinnis có màu xanh lam thẫm, trừ mõm và đỉnh đầu dọc theo lưng (đôi khi ở cả vùng bụng và ngực) là màu vàng. Các vây đều có màu vàng, trừ vây ngực trong mờ không màu. Đầu có nhiều vệt đốm màu xanh như thân (nổi bật ở những vùng vàng).
Chrysiptera bleekeri có kiểu hình khá giống với C. flavipinnis, nhưng vây đuôi và vây hậu môn của C. bleekeri có màu xanh tiệp màu với thân. Chrysiptera taupou có nhiều chấm vàng tươi trên nền xanh của thân.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 14–15; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–14; Số tia vây ở vây ngực: 17–18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 20–22; Số vảy đường bên: 15–18.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. flavipinnis có thể là tảo và động vật phù du. Chúng sống theo từng nhóm nhỏ hoặc đơn độc. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.
Loài này cũng được thu thập trong ngành buôn bán cá cảnh.

**Tham khảo**
F
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Papua New Guinea
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie
Thể loại:Động vật quần đảo Solomon
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1974
Chrysiptera galba

Chrysiptera galba là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1974.

**Từ nguyên**
Tính từ định danh galba trong tiếng Latinh có nghĩa là "màu vàng", hàm ý đề cập đến màu sắc cơ thể đặc trưng của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. galba được tìm thấy tại quần đảo Cook (quốc gia liên kết của New Zealand), quần đảo Australes, quần đảo Gambier và đảo Rapa Iti (đều thuộc Polynésie thuộc Pháp), cũng như quần đảo Pitcairn (Lãnh thổ hải ngoại của Anh). Chúng sống tập trung ở các rạn viền bờ, độ sâu đến ít nhất là 30 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. galba là 7 cm. C. galba có duy nhất một màu vàng tươi như chim hoàng yến, bắt nguồn cho cái tên thông thường của loài này (Canary demoiselle). Vây bụng, vây lưng và vây hậu môn có viền xanh lam. Vảy có viền vàng sẫm hơn, tạo thành kiểu hình mắt lưới trên thân của chúng. Mống mắt vàng tươi, có cặp sọc xanh lam băng ngang đồng tử.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 13–15; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 14–16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. galba là tảo và động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
G
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Động vật quần đảo Cook
Thể loại:Động vật Polynésie thuộc Pháp
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1974
Thể loại:Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Chrysiptera glauca

Chrysiptera glauca là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1830.

**Từ nguyên**
Từ định danh được Latinh hóa từ γλαυκός (glaukós) trong tiếng Hy Lạp cổ đại với nghĩa là "xanh lam xám", hàm ý đề cập đến màu sắc cơ thể đặc trưng của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. glauca có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Từ bờ biển Đông Phi, phạm vi của loài này trải dài về phía đông đến quần đảo Line và quần đảo Pitcairn, ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản, giới hạn phía nam đến Úc, bao gồm rạn san hô Great Barrier.
Ở Việt Nam, C. glauca được ghi nhận từ bắc vào nam, như tại rừng ngập mặn Cần Giờ, bao gồm cả quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
C. glauca sống ở vùng gian triều của đới mặt bằng rạn viền bờ, trên nền đá vụn và các bãi cát, độ sâu đến ít nhất là 3 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. glauca là 11,5 cm. C. glauca có màu lam xám, trở nên nhạt hơn ở vùng bụng và ngực. Cá con có màu xanh lam nhạt với một sọc xanh óng ngay trên mắt.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–13; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số tia vây ở vây ngực: 17–18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 21–24; Số vảy đường bên: 17–19.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. glauca chủ yếu là tảo. Chúng sống thành từng nhóm nhỏ. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
G
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Kenya
Thể loại:Cá Tanzania
Thể loại:Cá Mozambique
Thể loại:Cá Nhật Bản
Thể loại:Cá Việt Nam
Thể loại:Cá Philippines
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Cá châu Đại Dương
Thể loại:Cá Fiji
Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie
Thể loại:Động vật Réunion
Thể loại:Động vật Mauritius
Thể loại:Động vật Guam
Thể loại:Động vật quần đảo Solomon
Thể loại:Động vật quần đảo Marshall
Thể loại:Động vật Liên bang Micronesia
Thể loại:Động vật Samoa thuộc Mỹ
Thể loại:Động vật Polynésie thuộc Pháp‎
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1830
Vắc-xin Hantavirus

Vắc-xin Hantavirus là vắc-xin bảo vệ người chống lại việc nhiễm hantavirus gây ra bệnh sốt xuất huyết Hantavirus với hội chứng thận (HFRS) hoặc hội chứng phổi hantavirus (HPS). Vắc-xin này được coi là quan trọng vì nhiễm hantavirus cấp tính chịu trách nhiệm về tỷ lệ mắc bệnh và tử vong đáng kể trên toàn thế giới. Ước tính có khoảng 1,5 triệu trường hợp và 46.000 trường hợp tử vong đã xảy ra ở Trung Quốc từ năm 1950 đến 2007. Số lượng các trường hợp mắc virus được ước tính là 32.000 ở Phần Lan từ năm 2005 đến 2010 và 90.000 ở Nga từ năm 1996 đến 2006.
Vắc-xin hantavirus đầu tiên được phát triển vào năm 1990 ban đầu để sử dụng chống vi-rút sông Hanta gây ra một trong những dạng HFRS nghiêm trọng nhất. Người ta ước tính rằng khoảng hai triệu liều vắc-xin có nguồn gốc từ não hoặc nuôi cấy tế bào được cung cấp ở Trung Quốc mỗi năm. Việc sử dụng rộng rãi loại vắc-xin này có thể chịu trách nhiệm một phần cho việc giảm đáng kể số ca mắc bệnh HFRS ở Trung Quốc xuống dưới 20.000 vào năm 2007 
Các loại hantavirus khác mà vắc-xin được sử dụng bao gồm virus Seoul (SEOV). Tuy nhiên, vắc-xin được cho là không có hiệu quả đối với các loại virut hantavirus ở Châu Âu bao gồm cả vi-rút Puumala (PUUV) và Dobrava-Belgrade (DOBV). Tên thương mại dược phẩm của vắc-xin là Hantavax. Kể từ năm 2013, không có vắc-xin hantavirus nào được chấp thuận sử dụng ở Châu Âu hoặc Hoa Kỳ. Một nghiên cứu giai đoạn 2 trên vắc-xin hantavirus DNA HTNV / PUUV ở người đang được tiến hành.
Ngoài Hantavax, ba ứng cử viên vắc-xin khác đã được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng ở giai đoạn II của II. Chúng bao gồm vắc-xin tái tổ hợp và vắc-xin có nguồn gốc từ vi-rút HTNV và PUUV. Tuy nhiên, triển vọng của chúng không rõ ràng.

**Tham khảo**
Thể loại:Vắc-xin
Chrysiptera giti

Chrysiptera giti là một loài cá biển thuộc chi Chrysiptera trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2008.

**Từ nguyên**
Từ định danh giti được đặt theo tên của hãng lốp xe Giti theo mong muốn của hai vợ chồng Chủ tịch Tập toàn Giti, Enki Tan và vợ là Phó Chủ tịch Cherie Nuralim, những người đã có đóng góp đáng kể trong công tác bảo tồn các loài sinh vật biển ở Bán đảo Đầu Chim.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. giti được tìm thấy tại Indonesia, gồm vùng biển ngoài khơi bán đảo Bomberai (phía tây đảo New Guinea) và quần đảo Togean (phía đông bắc đảo Sulawesi). C. giti sống ở các rạn viền bờ, đặc biệt là gần những cụm san hô của chi Acropora và Seriatopora hystrix, ở độ sâu khoảng 3–20 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. giti là 3,6 cm. Loài này có màu xanh lam, trừ thân sau, từ khu vực cuống đuôi xuống vây hậu môn là màu vàng. Mống mắt xanh, có sọc đen băng ngang đồng tử. Vây đuôi vàng ở nửa trong, trở nên trong mờ ở nửa ngoài. Vây hậu môn màu vàng, viền xanh ở rìa. Vây bụng màu xanh lam. Vây ngực trong mờ. Vây lưng màu xanh lam.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 14–15.

**Phân loại học**
C. giti nằm trong nhóm phức hợp loài Chrysiptera hemicyanea, đặc trưng bởi màu xanh lam ở phần lớn cơ thể với màu vàng ở một phần thân sau và thân dưới.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. giti có thể là động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

**Tham khảo**
G
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2008