Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Nhóm ngôn ngữ Gur

Nhóm ngôn ngữ Gur, còn được gọi là Gur Trung, thuộc ngữ hệ Niger-Congo. Có khoảng 70 ngôn ngữ thuộc nhóm này. Chúng được nói ở các vùng Sahel và savan ở Tây Phi, cụ thể là: Burkina Faso, miền nam Mali, đông bắc Bờ Biển Ngà, mạn bắc Ghana và Togo, tây bắc Bénin và tây nam Nigeria; với ngôn ngữ cực đông là Baatonun, được nói ở vùng cực tây bắc Nigeria.

**Đặc điểm hình thái**
Giống như hầu hết các ngôn ngữ Niger-Congo, tổ tiên của nhóm ngôn ngữ Gur có thể có một hệ thống lớp danh từ; nhiều ngôn ngữ ngày nay đã tiêu giảm thành một hệ thống giống danh từ hoặc không còn có một hệ thống lớp danh từ nào. Một đặc điểm chung của các ngôn ngữ Gur là đánh dấu thể của động từ. Nhiều ngôn ngữ Gur có thanh điệu. Hệ thống thanh điệu của nhóm Gur khá khác biệt so với phần còn lại của hệ Niger-Congo. Hầu hết các ngôn ngữ Gur được mô tả là có hệ thống hai thanh giáng (xuống thấp).

**Phân loại**
Các khu vực trên bản đồ biểu thị sự phân bố các ngôn ngữ Gur Trung:
# Koromfé
# Oti–Volta
# Bwamu
# Grũsi (Gurunsi)
# Kirma–Lobi
# Dogoso–Khe
# Doghose–Gan

**Nguồn tham khảo**
 Manessy, Gabriel (1968/71) 'Langues voltaïques sans classes' in Actes du huitième congres international de linguistique africaine. Congress was 1968, proceedings published 1971 Abidjan, Université d'Abidjan, 335–346.- Naden, Anthony J. (1989) 'Gur', in Bendor-Samuel, John & Hartell, Rhonda L. (eds) The Niger–Congo languages. A classification and description of Africa's largest language family. Lanham, New York, London: University Press of America, 140–168.- Roncador, Manfred von; Miehe, Gudrun (1998) Les langues gur (voltaïques). Bibliographie commentée et inventaire des appelations des langues. Köln: Rüdiger Köppe Verlag.- Williamson, Kay & Blench, Roger (2000) 'Niger–Congo', in Heine, Bernd & Nurse, Derek (eds.) African languages: an introduction, Cambridge: Cambridge University Press, 11—42.

**Liên kết ngoài**
  Tạp chí Ngôn ngữ Tây Phi: Ngôn ngữ Gur 
Thể loại:Ngữ hệ Niger-Congo
Thimlich Ohinga

Thimlich Ohinga là quần thể di tích được xây dựng bằng đá nằm tại Migori thuộc tỉnh Nyanza cũ, Kenya. Quần thể bao gồm 138 địa điểm với tổng cộng 521 công trình bằng đá xây dựng xung quanh hồ Victoria. Bao bọc xung quanh là những bức tường đá có độ dày khác nhau từ 1-3 mét và cao từ 1-4,2 mét. Các cấu trúc được xây dựng từ các khối đá và đá xếp ngay ngắn mà không cần dùng đến vữa với tuổi đời được cho là đã 550 năm. Cái tên này xuất phát trong phương ngữ Luo, "Thimlich" có nghĩa là khu "rừng rậm đáng sợ" và "Ohinga" có nghĩa là "pháo đài lớn".

**Kiến trúc**
Thimlich Ohinga có kiến trúc của Đại Zimbabwe nằm cách nó 3.600 km về phía nam ở Zimbabwe, mặc dù nó có kích thước nhỏ hơn. Một điểm khác biệt nữa là kiến ​​trúc Đại Zimbabwe được xây dựng bằng những viên đá có hình dạng nhưng cũng giống như Thimlich Ohinga dường như tránh sử dụng vữa. Thimlich Ohinga là ví dụ về kiến trúc phòng thủ thảo nguyên cuối cùng đã trở thành một phong cách truyền thống ở nhiều vùng khác nhau của Đông và Nam Phi. Nó mô tả các nhà ở truyền thống được xây dựng bằng đá và một hệ thống kiểm soát tập trung đã trở nên phổ biến ở khu vực hồ Victoria. Các hình thức sau này của kiến ​​trúc tường đá có thể được nhìn thấy tại một số ngôi nhà truyền thống ở Tây và Tây Nam Kenya.
Lịch sử truyền miệng cho thấy Thimlich Ohinga được người dân lúc đó xây dựng để chống lại tộc người ở khu vực Kadem, Kanyamwa, cũng như từ các nhóm dân tộc lân cận tới từ Tanzania ngày nay. Vì những lý do chưa được biết đến mà nó đã bị bỏ rơi. Theo thời gian, các cộng đồng dân cư khác đã tới khu vực này trong khoảng thời gian từ thế kỷ 15 đến 19 và những họ đã sống trong quần thể đá này, duy trì bằng cách sửa chữa và thay đổi cấu trúc. Ngoài việc là một pháo đài phòng thủ, thì đây còn là một trung tâm kinh tế, tôn giáo và xã hội. Nghiên cứu khảo cổ học được thực hiện bởi Bảo tàng quốc gia Kenya đã tiết lộ việc sản xuất hàng hóa tại đây như đồ gốm, đồng thời cũng phát hiện được nhiều xương người và động vật.
Bên trong cấu trúc là các phần nhỏ hơn, nơi mà có các hoạt động sinh hoạt thường ngày của con người như nghiền hạt, sân chơi, chuồng trại chăn nuôi, khu vườn. Lối vào được làm nhỏ hẹp để hạn chế kẻ xâm nhập và cũng dễ dàng bị triệt hạ bởi những người bảo vệ trong tháp canh gần lối vào. Từ tháp canh cũng có thể dễ dàng bao quát gần như toàn bộ cấu trúc.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Location map
Thể loại:Di sản thế giới tại Kenya
Thác Tam Đảo

display= title
Thác Tam Đảo là thác trên suối Tư Trầm ở vùng đất xã Hợp Thành và Kháng Nhật huyện Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.
Thác mới được đặt tên và đưa vào khai thác du lịch, theo sự phát triển du lịch hiện nay. Thác trở thành điểm du lịch gần Hà Nội, với thời gian đi đường từ nội thành tới khu du lịch là 1,5 giờ, thuận lợi cho các tour trong 1 ngày.
Đường đến thác thuận lợi nhất là tiếp cận quốc lộ 37 ở phía đông thị trấn Sơn Dương, tới điểm tập kết Ngã ba Đồng Bẻo xã Hợp Thành. Phía đông Ngã ba cỡ 1,7 km là Đèo Khế ở vùng giáp ranh Tuyên Quang với Thái Nguyên.
Từ Ngã ba Đồng Bẻo  name = Ngã ba Đồng Bẻo đi hướng nam theo đường liên xã gần dọc theo suối Tư Trầm, cỡ 6 km đến thác.
Ngoài ra có thể tiếp cận thác theo đường liên xã từ trung tâm hành chính xã Kháng Nhật  name = Kháng Nhật, đi hướng đông cỡ 6 km đến điểm cắt suối Tư Trầm ở cách thác cỡ 1,5 km.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Địa lý Tuyên Quang
Danh sách bộ phim được xếp hạng R có doanh thu cao nhất

Đây là danh sách những bộ phim được xếp hạng R có doanh thu cao nhất. Một bộ phim được xếp hạng R được xem là không phù hợp với trẻ em dưới 17 tuổi bởi Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ; MPAA khuyến cáo "Dưới 17 tuổi cần có người giám hộ hoặc phụ huynh đi kèm".

**Danh sách**


**Phim hạng R có doanh thu cao nhất theo năm**


**Phim hạng R từng có doanh thu cao nhất**
Ít nhất năm bộ phim đã giữ kỷ lục phim được xếp hạng R có doanh thu cao nhất tại một thời điểm nhất định.


**25 nhượng quyền phim có doanh thu cao nhất**
Một số loạt phim được liệt kê trong đây cũng đã phát hành những bộ phim được xếp hạng khác. Chỉ những phim được xếp hạng R mới được đưa vào đây. Một nhượng quyền thương mại phải có ít nhất hai bộ phim được xếp hạng R để được liệt kê.


**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 chú thích web|url=https://www.the-numbers.com/box-office-records/worldwide/all-movies/mpaa-ratings/r-(us)|title=All Time Worldwide Box Office for R Movies|website=The Numbers
Thể loại:Doanh thu phòng vé phim
Atlas (sao)

Atlas s, chỉ định 27 Tauri, là một hệ thống ba sao ở chòm sao của Kim Ngưu. Nó là một thành viên của Tua Rua, một cụm sao mở (M45). Nó là 431 năm ánh sáng (132 parsec) xa, và là 3,92 độ bắc của hoàng đạo.

**Thần thoại**
Atlas là một Titan và cha của Chị em Tua Rua ở thần thoại Hy Lạp

**Tính chất**
Thành phần chính, Atlas A, có màu trắng xanh Loại B khổng lồ với một cấp sao biểu kiến của +3.62. Nó là một sao đôi có thành phần có cường độ 3.84 và 5.46. Hệ nhị phân tạo ra một quỹ đạo cứ sau 290 ngày và độ lệch tâm là khoảng 0,24.

**Xem thêm**
Ngân hà

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Alcyone ephemeris
Thể loại:Chòm sao Kim Ngưu
Thể loại:Sao đôi
Thể loại:Sao khổng lồ nhóm B
Thể loại:Thiên thể HR
Thể loại:Thiên thể Durchmusterung
Thể loại:Thiên thể Flamsteed
Thể loại:Thiên thể HD
Thể loại:Thiên thể Hipparcos
Thể loại:Cụm sao mở Pleiades
Thể loại:Sao biến quang bị nghi ngờ
Suối Tư Trầm

Suối Tư Trầm là phụ lưu của sông Phó Đáy, chảy ở huyện Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang, Việt Nam.
Suối thuộc mạng lưới của Hệ thống sông Hồng.

**Dòng chảy**
Suối bắt nguồn từ phần phía bắc dãy núi Tam Đảo ở vùng đất phía đông nam của xã Hợp Thành huyện Sơn Dương, chảy hướng bắc. Trên đoạn suối này có Thác Tam Đảo  name = Thác Tam Đảo là một điểm du lịch hấp dẫn.
Suối chảy hướng bắc, đến Đồng Bẻo  name = Ngã ba Đồng Bẻo trên quốc lộ 37 thì chuyển hướng tây bắc. Đến thị trấn Sơn Dương thì đổ vào sông Phó Đáy.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Địa lý Tuyên Quang
Người Nivkh

Người Nivkh (cũng viết là Nivkhi, hay Gilyak; dân tộc học: Нивхгу Nʼivxgu (Amur) hay Ниғвңгун Nʼiɣvŋgun (E. Sakhalin) 'dân tộc') là một nhóm sắc tộc bản địa sinh sống ở nửa phía bắc của đảo Sakhalin và hạ lưu của sông Hắc Long Giang và duyên hải lục địa Nga gần hòn đảo này và trong lịch sử thuộc Mãn Châu.
Về truyền thống, người Nivkh làm nghề đánh bắt cá, thợ săn, chăn nuôi chó. Họ là cư dân bán du mục, sinh sống gần bờ biển vào mùa hè và mùa đông vào đất liền dọc theo suối và sông để bắt cá hồi.
Tập tin:Nivkh settlements 2002 map.svg|400px|thumbnail|left|Các khu định cư với dân số Nivkh theo Điều tra dân số Nga năm 2002 (không bao gồm Khabarovsk, Poronaysk và Yuzhno-Sakhalinsk).

**Tham khảo**
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Nga
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Nhật Bản
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Ukraina
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Siberia
Thể loại:Lịch sử Đông Bắc Á
Thể loại:Người bản địa Bắc Á
Thể loại:Vùng Khabarovsk
Thể loại:Sakhalin
Thể loại:Tỉnh Sakhalin
Nguyễn Quang Chữ

Nguyễn Quang Chữ là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu. Ông nguyên là Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị Công an nhân dân.

**Tiểu sử**
Nguyễn Quang Chữ là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tháng 2 năm 2011, Nguyễn Quang Chữ là Đại tá công an, Cục trưởng Cục Chính sách, Tổng cục Xây dựng Lực lượng, Bộ Công an (Việt Nam), Giám đốc Bảo hiểm xã hội Công an nhân dân.
Tháng 8 năm 2011, Nguyễn Quang Chữ là Đại tá, Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục Chính sách, Tổng cục Xây dựng Lực lượng Công an nhân dân.
Ngày 18 tháng 9 năm 2014, Thiếu tướng Nguyễn Quang Chữ, Cục trưởng Cục Chính sách, Tổng cục Xây dựng Lực lượng được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng Công an nhân dân.
Từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 9 năm 2018, Nguyễn Quang Chữ là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị Công an nhân dân.
Kể từ ngày 1 tháng 9 năm 2018, Nguyễn Quang Chữ nghỉ công tác chờ hưởng chế độ hưu trí.

**Tham khảo**
Thể loại:Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Thể loại:Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2014
Thể loại:Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu
Thể loại:Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị, Bộ Công an (Việt Nam)
Thể loại:Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng, Bộ Công an (Việt Nam)
Suối Đình Cả

Suối Đình Cả là phụ lưu của sông Phó Đáy, chảy ở huyện Tam Dương và Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc, Việt Nam.
Suối thuộc mạng lưới của Hệ thống sông Hồng, dài 14 km, lưu vực 50 km², mã sông "02 02 65 46 11".

**Dòng chảy**
Suối bắt nguồn từ phần phía tây dãy núi Tam Đảo, sát với khu du lịch Tam Đảo. name = Suối Đình Cả B
Suối chảy hướng tây, đến xã Đồng Tĩnh thì đổ vào sông Phó Đáy. display= title

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Địa lý Vĩnh Phúc
Sullana

Sullana là thủ phủ tỉnh Sullana, ở vùng đồng bằng duyên hải tây bắc Peru.

**Vị trí**
Sullana có toạ độ 04°53' vĩ nam, 80°41' kinh tây, cách Piura (thủ phủ vùng) 38 km về phía bắc.

**Khí hậu**
Vùng này có khí hậu xavan nhiệt đới, nhiệt độ trung bình 27 °C. Nhiệt độ tối thiểu 16 °C, tối đa 38 °C (có lúc vượt ngưỡng 42 °C nếu xảy ra El Niño).
Nhờ vào sông Chira, vùng quanh Sullana rất màu mỡ, với cây cối nhiệt đới xum xuê. Sullana vừa là một trung tâm buôn bán quan trọng, vừa là vựa bông lớn của Peru (cùng với tỉnh San Martín và Tumbes).

**Dân cư**
Dù hoạt động di cư đến Sullana có sôi động, "pueblos jóvenes" (khu dân cư xập xệ) vẫn chưa nhiều hay nổi bật như ở Piura. Dân số Sullana là 112.770 người vào nằm 1981, 147.361 người vào năm 1993, 162.500 người vào năm 2005.

**Lịch sử**
Vùng thung lũng Chira lâu nay là một vùng trồng trọt quan trọng. Trước khi người Tây Ban Nha đến, người Tallán, người Moche, người Chimú, rồi người Inca đã có mặt nơi đây. Người Tây Ban Nha chọn vùng này làm nơi dựng nên San Miguel de Tangarara, thành phố đầu tiên của họ trong khu vực này của Nam Mỹ, vào ngày 15 tháng 7, 1532. Người Tây Ban Nha dẹp bỏ hệ thống làm nông truyền thống địa phương, áp đặt Repartimiento và Encomienda.
Sullana được lập ra vào cuối thế kỷ XVIII (ngày 8 tháng 7 năm 1783), bởi Giám mục Baltazar Jaime Martínez de Compañon y Bufanda, với cái tên "El Principe" (Hoàng tử).

**Vận tải**
Sullana có tuyến xe buýt nối lên phía bắc, nối với Piura về phía nam, nối đến Ayabaca trong nội địa, nối tới La Tina cạnh biên giới với Ecuador.
Tuyến Tren de la Costa chạy ngang thành phố đang được lên dự án.

**Nguồn tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Thành phố Peru
Nguyễn Xuân Ngư

Nguyễn Xuân Ngư là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu. Ông nguyên là Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban kiểm tra Đảng ủy Công an Trung ương, nguyên Phó Chánh Văn phòng Bộ Công an Việt Nam.

**Tiểu sử**
Nguyễn Xuân Ngư là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tháng 7 năm 2009, Nguyễn Xuân Ngư là Đại tá công an, Phó Cục trưởng Cục Công tác Đảng và quần chúng, Bộ Công an, Trưởng ban Giám khảo Hội thi Cán bộ Hội Phụ nữ giỏi Công an thành phố Hà Nội.
Từ tháng 3 năm 2011 đến tháng 5 năm 2012, Nguyễn Xuân Ngư là Đại tá, Phó Chánh Văn phòng Bộ Công an Việt Nam.
Tháng 1 năm 2013, Nguyễn Xuân Ngư là Đại tá, Phó Chánh Văn phòng Đảng ủy Công an Trung ương.
Tháng 10 năm 2014, Nguyễn Xuân Ngư là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam, Phó Chánh Văn phòng Bộ Công an Việt Nam.
Từ tháng 11 năm 2015 đến tháng 9 năm 2018, Nguyễn Xuân Ngư là Thiếu tướng, Ủy viên Đảng ủy Công an Trung ương, Phó chủ nhiệm Thường trực Ủy ban kiểm tra Đảng ủy Công an Trung ương.
Kể từ ngày 1 tháng 9 năm 2018, Nguyễn Xuân Ngư nghỉ công tác chờ hưởng chế độ hưu trí.

**Khen thưởng**
Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì (trao ngày 22/1/2015)
*Huy hiệu 30 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam (trao ngày 15/5/2012)

**Tham khảo**
Thể loại:Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Thể loại:Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2014
Thể loại:Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu
Thể loại:Huy hiệu 30 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì
Thể loại:Phó Chánh Văn phòng Bộ Công an (Việt Nam)
Thể loại:Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy Công an Trung ương
Nhóm ngôn ngữ Yorubo

Yorubo là một nhóm ngôn ngữ gồm 14 nhóm phương ngữ/ngôn ngữ liên quan, bao gồm nhóm Igala, được nói ở miền trung Nigeria, và nhóm Edekiri, được nói trên khắp Togo, Ghana, Bénin và Tây Nam Nigeria.

**Tên gọi**
Cái tên Yorubo bắt nguồn từ thành viên được nói rộng rãi nhất của nó, tiếng Yoruba, có hơn 35 triệu người nói. Một ngôn ngữ Yorubo nổi tiếng khác là tiếng Itsekiri (Nigeria, 600.000-800.000 người nói).
Tất cả các ngôn ngữ Yorubo đều có thanh điệu, với hầu hết trong số chúng có ba thanh điệu. Về mặt ngữ pháp, đây là những ngôn ngữ đơn lập với cấu trúc câu chủ-tân-động.

**Ngôn ngữ**
Tiếng Igala là ngôn ngữ Yorubo quan trọng, được nói bởi 1,8 triệu người ở chỗ hợp lưu Niger-Benue tại miền trung Nigeria; nó bị cách ly về phía tây với các ngôn ngữ Yorubo còn lại bởi khu vực tiếng Ebirra và tiếng Edo. Tiếng Igala có liên quan chặt chẽ với cả hai ngôn ngữ là Yoruba và Itsekiri.
Người Itsekiri sống ở khu vực châu thổ sông Niger của Nigeria. Họ duy trì một bản sắc riêng tách biệt với những dân tộc Yorubo khác nhưng nói một ngôn ngữ rất gần gũi với những ngôn ngữ Yorubo còn lại. Các ngôn ngữ lân cận của chúng là Urhobo, Edo, Ijo và Mahin/Ilaje, một phương ngữ Yoruba được nói ở bang Ondo lân cận.

**Xem thêm**
 Danh sách từ vựng phục dựng ngôn ngữ Yorubo nguyên thủy (Wiktionary)

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Proto-Yoruba-Igala Swadesh list date=2021-01-05  (N. Aubry, H. Friedman & K. Pozdniakov 2004)
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo
Thể loại:Ngôn ngữ tại Togo
Thể loại:Ngôn ngữ tại Bénin
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nigeria
Nhóm ngôn ngữ Senegambia

Nhóm ngôn ngữ Senegambia hoặc Đại Tây Dương (Tây) Bắc là một nhánh của ngữ hệ Niger-Congo tập trung ở Senegal (và Senegambia) và ở miền nam Mauritania, Guinea-Bissau và Guinée. Tuy nhiên, người Fula đã lan truyền các ngôn ngữ của họ từ Sénégal đến khắp miền tây và miền trung Sahel. Ngôn ngữ đông người nói nhất là tiếng Wolof, ngôn ngữ quốc gia của Sénégal, với bốn triệu người bản ngữ và hàng triệu người sử dụng như ngôn ngữ thứ hai. Có lẽ có 13 triệu người nói các phương ngữ tiếng Fula khác nhau và hơn một triệu người nói tiếng Serer.

**Phân loại**
David Sapir (1971) đề xuất nhánh Đại Tây Dương Tây của ngữ hệ Niger-Congo (bao gồm một nhánh phía Bắc hầu như đồng nghĩa với nhóm Senegambia). Tuy nhiên, nhóm Đại Tây Dương Tây của Sapir (cùng các nhánh của nó) thiên về phân chia theo nhóm địa lý và hình thái hơn là các nhóm phả hệ. Cuộc điều tra duy nhất kể từ đó, Segerer & Pozdniakov (2010, 2017), đã loại bỏ phân nhóm Đại Tây Dương Nam. Các ngôn ngữ còn lại (thuộc phân nhóm Bắc/Senegambia) có đặc trưng là sự thiếu vắng thanh điệu. Nhánh Serer–Fulani–Wolof có đặc trưng là biến đổi phụ âm. Việc đưa các ngôn ngữ Nalu vào đây có thể chưa chính xác lắm.
Một số phân loại khác, bao gồm cả phân loại của Ethnologue phiên bản 20, cho rằng tiếng Fula có liên quan chặt chẽ với tiếng Wolof hơn so với tiếng Serer.

**Tham khảo**
 Sapir, David. 1971. "West Atlantic: An Inventory of the Languages, Their Noun-class Systems and Consonant Alternation". In Sebeok, ed, Current Trends in Linguistics, 7: Linguistics in Sub-Saharan Africa., 45–112. Mouton.- Pozdniakov, Konstantin Segerer, Guillaume (2017) https://www.academia.edu/29220664bot=InternetArchiveBot  "A Genealogical classification of Atlantic languages". (Draft) To appear in: Lüpke, Friederike (ed.) The Oxford guide to the Atlantic languages of West Africa: Oxford:Oxford University Press.
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo
Thể loại:Ngôn ngữ Senegambia
Thể loại:Ngôn ngữ Đại Tây Dương
Hà Lạc Hội

Hà Lạc Hội (chữ Hán: 何洛會, ? - 1651), Thất Kỳ thị (失其氏), người Mãn Châu Tương Bạch kỳ, là tướng lĩnh của đầu thời nhà Thanh.

**Cuộc đời**
Phụ thân là A Cát Lại (阿吉赖) là tướng lĩnh dưới thời Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích, theo Thái Tổ chinh chiến nhiều lần, làm đến Ngưu lục Ngạch chân. Sau khi A Cát Lại qua đời, Hà Lạc Hội thừa kế, kiêm Ba Nha Lạt Giáp Lạt Chương kinh.Ba Nha Lạt (巴牙喇) dịch sang tiếng Hán là Hộ quân. Ban đầu, người Nữ Chân đều chọn ra một tổ tinh nhuệ làm nhiệm vụ bảo vệ thủ lãnh của bộ tộc, gọi là Ba Nha Lạt, đơn vị ban đầu là Giáp lạt, năm 1647 đổi là đạo Năm Thiên Thông thứ 8 (1634), ông theo Hoàng Thái Cực phạt Minh, tấn công Cẩm Châu. 1 năm sau, chiếu miễn lao dịch cho các công thần, Hà Lạc Hội cũng có trong đó. Năm Sùng Đức thứ 5 (1640), ông nhậm Cố sơn Ngạch chân (tức Đô thống) của Mông Cổ Chính Hồng kỳ, theo Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn phạt Minh, vây Cẩm Châu. Sau đó ông được điều làm Cố sơn Ngạch chân của Mãn Châu Chính Hồng kỳ. Năm thứ 7 (1642), Cẩm Châu bị hạ, truy luận tội Hà Lạc Hội lúc vây Cẩm Châu đã che giấu công lao phá trận của Ngạc La Tắc Thần, bị nghị tội đoạt tước nhưng Hoàng Thái Cực khoan hồng tha cho.
Từ sớm Hà Lạc Hội là tướng lĩnh dưới trướng của Túc Thân vương Hào Cách. Sau khi Thuận Trị Đế lên ngôi, Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn nhiếp chính, lại có hiềm khích với Hào Cách. Đa Nhĩ Cổn thu mua Hà Lạc Hội để vu cáo hãm hại Hào Cách với các đại thần Dương Thiện, Nga Mạc Khắc Đồ, Y Thành Cách Đẳng có ý ám sát Đa Nhĩ Cổn khiến cho Hào Cách bị bắt và ép tự tử trong ngục. Để ban thưởng cho việc Hà Lạc Hội "tố giác", ông được phong làm Nhị đẳng Giáp Lạt Chương kinh. Năm Thuận Trị nguyên niên (1644), ông theo Đa Nhĩ Cổn suất quân nhập quan, đánh bại Lý Tự Thành, truy đuổi đến Khánh Đô. Sau đó, ông nhận lệnh từ Đa Nhĩ Cổn phụng biểu nghênh Thuận Trị Đế, nhậm Nội đại thần, lưu thủ Thịnh Kinh. Năm thứ 2 (1645), nhờ quân công mà ông được thăng Thế chức lên Nhất đẳng, nhậm mệnh suất quân trú phòng Tây An, Hà Đạo Nam, thảo phạt Định Tây, bình định thổ khấu. Tháng 12 cùng năm, được phong làm "Định Tây Đại tướng quân", từ Định Tây tiến vào Tứ Xuyên.
Năm thứ 3 (1646), phản tướng Hạ Trân dùng 7 vạn quân xâm phạm Tây An, Hà Lạc Hội đốc quân nghênh chiến. Hạ Trân thất bại bỏ trốn, Hà Lạc Hội dẫn quân đuổi theo tiêu diệt toàn bộ. Sau đó, ông được gọi trở về kinh sư. Năm thứ 4 (1647), ông được phong Cố sơn Ngạch chân của Mãn Châu Chính Hoàng kỳ, nhậm mệnh suất quân trú phong Tuyên Phủ. Năm thứ 5 (1648), được điều sang Tương Bạch kỳ, trợ giúp Đàm Thái bình định Giang Tây có công được phong làm Tam đẳng Tinh Kỳ Ni Cáp Phiên. Sau khi Đa Nhĩ Cổn chết, Thuận Trị Đế thân chính, đã lật lại vụ án của Hào Cách, đem Hà Lạc Hội cùng với đồng đảng lăng trì xử tử.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Thanh sử cảo,  Quyển 246, Liệt truyện tam thập tam - Hà Lạc Hội truyện
Thể loại:Quan nhà Thanh
Thể loại:Người Mãn Châu Tương Bạch kỳ
Thể loại:Nội đại thần
Thể loại:Nhân vật quân sự nhà Thanh
Soyuz MS-15

Soyuz MS-15 là một chuyến bay tàu vũ trụ Soyuz phóng vào ngày 25 tháng 9 năm 2019, đưa hai thành viên của phi hành đoàn Expedition 61 và một thành viên lưu trú ngắn ngày đến Trạm Vũ trụ Quốc tế. Soyuz MS-15 là chuyến bay thứ 144 của tàu vũ trụ Soyuz. Đây là chuyến bay cuối cùng của tên lửa Soyuz-FG trước khi được thay thế bởi tên lửa Soyuz-2.1a trong vai trò phóng phi hành gia lên không gian. Đây cũng là lần phóng cuối cùng từ Bệ phóng 1/5 (Gagarin's Start) tại Sân bay vũ trụ Baikonur.
Phi hành đoàn bao gồm một chỉ huy người Nga, một kỹ sư chuyến bay người Mỹ và phi hành gia người UAE đầu tiên. Để kỷ niệm sự kiện này, hình ảnh của tên lửa Soyuz và phi hành gia Hazza Al Mansouri đã được chiếu trên Burj Khalifa, tòa nhà cao nhất thế giới.

**Phi hành đoàn**
Nguồn:

**Phi hành đoàn dự phòng**

**Tham khảo==
Mass Driver 1

Mass Driver 1 là một sự trình diễn ban đầu cho khái niệm về mass driver, một dạng phóng điện từ, về nguyên tắc cũng có thể được cấu hình như một động cơ tên lửa, sử dụng vật liệu thiên thạch cho phản ứng công suất lớn và được cung cấp năng lượng mặt trời hoặc năng lượng điện khác. Mô hình công trình này được chế tạo vào năm 1976 và 1977.
Như hình dung ban đầu, mass driver được dự định để phóng tải trọng từ căn cứ mặt trăng đến L5, điểm Lagrange thứ năm trong đó quỹ đạo ổn định có thể được duy trì. Đây là nơi Gerard K. O'Neill đề xuất xây dựng một thuộc địa không gian (trong số năm điểm Lagrange, chỉ có L4 và L5 là thực sự ổn định, cả cho hệ thống Trái Đất/Mặt Trăng thực tế cũng như cho trường hợp ba cơ thể bị hạn chế lý tưởng).
Mô hình này bao gồm một chuỗi gồm 20 cuộn dây truyền động qua đó một phần ứng điện nhỏ (được gọi là piston) đi qua, được đẩy bởi các từ trường xung của cuộn dây truyền động. Piston lướt trên bốn đường ray làm từ ống bằng đồng, qua đó được cung cấp dòng điện trực tiếp từ một số pin ô tô nối tiếp. Đó là một xi lanh thủy tinh epoxy, đường kính khoảng 10 cm dài 20 cm, được quấn bằng một cuộn dây nhôm và chạy bằng pin. Các thanh ray bằng đồng được gắn vào bên trong các cuộn dây truyền động, và piston được giữ trên các thanh ray bằng các dải đồng beryllium gắn thêm lò xo với các chổi than ô tô gắn ở hai đầu. Quá trình di chuyển của piston công tắc chuyển đổi siêu nhỏ bị ấn xuống đã kích hoạt sự phóng điện của các tụ điện thông qua các cuộn dây.
Dòng điện trong cuộn piston tương tác, nhờ lực Lorentz, với từ trường xung từ cuộn dây truyền động để tăng tốc piston. Khi cuộn piston được làm mát bằng nitơ lỏng để giảm điện trở, nó có thể đạt được gia tốc khoảng 30 g (300 m/s²).
Mass driver lấy cảm hứng và thiết kế từ Gerard K. O'Neill của Viện Đại học Princeton (người đang nghỉ lễ sabát tại MIT trong năm học 1976–1977) và Henry Kolm của MIT. Nó được chế tạo dưới sự chỉ đạo của họ bởi các sinh viên tại MIT, phần lớn sử dụng vật liệu được nhặt từ đống phế liệu tại Phòng thí nghiệm Nam châm Bitter ở MIT. Một cuộc trình diễn tại Hội nghị Cơ sở Sản xuất Vũ trụ Viện Đại học Princeton tháng 5 năm 1977 được chương trình Nova theo dõi đưa tin.
Sau cùng, O'Neill và Kolm hy vọng sẽ phóng trọng tải để thoát khỏi vận tốc từ Trái Đất, do đó giảm chi phí phóng không gian xuống chỉ còn khoảng mười đô la một pound, chi phí điện năng, bằng cách loại bỏ nhu cầu phóng nhiên liệu tên lửa. Sự phát triển tiếp theo đang chờ ngày mà thị trường phóng không gian ngoài Trái Đất đủ lớn để biện minh cho chi phí kiểu này.

**Tham khảo**
  Image: pictured (L to R) are Kevin Fine, Jonah Garbus, G.K. O'Neill, Henry Kolm, and Eric Drexler.- location=New York 
Thể loại:Tên lửa đẩy Hoa Kỳ
Thể loại:Định cư ngoài không gian
Hoa hậu Quốc tế 2013

Hoa hậu Quốc tế 2013 là cuộc thi tìm ra Hoa hậu Quốc tế lần thứ 53, được tổ chức vào ngày 17 tháng 12 năm 2013 tại Hội trường Khách san Shinagawa Prince, thủ đô Tokyo của Nhật Bản. Hoa hậu Quốc tế 2008 Alejandra Andreu đến từ Tây Ban Nha đã trao lại vương miện cho Tân Hoa hậu, cô Bea Santiago đến từ Philippines. Đây là lần thứ năm Philippines chiến thắng cuộc thi này.
Cuộc thi năm nay có một điểm khác biệt là Đương kim Hoa hậu không xuất hiện để trao lại vương miện cho người kế nhiệm. Lý do là vì Hoa hậu Quốc tế 2012 Ikumi Yoshimatsu đã bị cấm tham dự sự kiện này do liên quan đến vụ bê bối mà một giám đốc truyền thông Genichi Taniguchi bị cáo buộc quấy rối và đe dọa cô Yoshimatsu vì đã không ký hợp đồng với một cơ quan tài năng có liên quan đến Yakuza Nhật Bản hoặc thế giới ngầm.

**Xếp hạng**

**Thứ hạng**
Các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia Hoa hậu Quốc tế 2013 và kết quả.

**Các giải thưởng đặc biệt**

**Thí sinh tham gia**
67 thí sinh tham dự cuộc thi năm nay:

**Chú ý**

**Lần đầu tham gia**
Nam Sudan

**Trở lại**
Lần cuối tham gia vào năm 1996:
**
*Lần cuối tham gia vào năm 2004:
**
**
*Lần cuối tham gia vào năm 2010:
**Lithuania
*Lần cuối tham gia vào năm 2011:
**
**
** Flag of Kyrgyzstan (1992–2023).svg Kyrgyzstan
**
**Romania
**Nam Phi
**

**Bỏ cuộc**

*Belarus
*
*Cameroon
*
*
*1949
*
*
*Mauritius
*
*
*
*name=Quần đảo Virgin (Mỹ)

**Chú thích**
Thể loại:Nhật Bản năm 2013
Thể loại:Hoa hậu Quốc tế
Thể loại:Cuộc thi sắc đẹp năm 2013
Mỏ sắt Quý Xa

Mỏ sắt Quý Xa là mỏ sắt ở vùng đất xã Sơn Thủy huyện Văn Bàn tỉnh Lào Cai, Việt Nam.
Mỏ được phát hiện từ lâu đời, tuy nhiên không có thông tin khai thác thời phong kiến. Các Bản đồ Bắc Kỳ hồi 1870 do người Pháp lập đã đánh dấu mỏ sắt này, ví dụ bản của Jean Dupuis làm năm 1879 đã ghi Mines de fer (mỏ sắt). Từ năm 1957 các mỏ sắt Lào Cai được ngành Địa chất Việt Nam điều tra  với sự cố vấn của các chuyên gia Ba Lan và Liên Xô.
Mỏ chứa quặng sắt limonit, trữ lượng 124 triệu tấn .

**Hoạt động**
Hiện nay mỏ được khai thác để bán quặng sang Trung Quốc , vì rằng trước đó có dự án xây dựng "Nhà máy gang thép Lào Cai" triển khai nhưng gặp khó khăn do liên doanh với Trung Quốc gây ra, đặc biệt là liên tục lỗ, minh chứng cho sự cần thiết phải bán quặng.
Những hoạt động bán quặng được trang web của Bộ Công Thương coi là đóng góp vào "công thương phát triển mạnh mẽ, đồng bộ" của Lào Cai .
Tuy nhiên một bộ phận xã hội coi hành vi này là "Bán quặng rẻ cho Trung Quốc: Chuyện đau lòng ở Việt Nam" và xem thường lợi ích của thế hệ mai sau.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Khai thác sắt
Thể loại:Mỏ ở Việt Nam
Thể loại:Kinh tế Lào Cai
Văn hóa đô thị

Văn hóa đô thị, hay còn gọi là văn hóa thành thị hoặc văn hóa thị dân, là văn hóa của các thị trấn và thành phố. Chủ đề xác định là sự hiện diện của một số lượng lớn những người rất khác nhau trong một không gian rất hạn chế - hầu hết trong số họ là những người xa lạ với nhau. Điều này cho phép xây dựng một loạt các tiểu văn hóa gần nhau, tiếp xúc với ảnh hưởng của nhau, nhưng không nhất thiết xâm nhập vào cuộc sống riêng tư của mọi người.

**Khu vực đô thị**
Trên toàn cầu, các khu vực đô thị cũng có xu hướng tập trung quyền lực, chẳng hạn như thủ đô của chính phủ và trụ sở công ty, và những người giàu có và quyền lực được tuyển dụng trong đó. Các thành phố cũng tổ chức mọi người, tạo ra các chuẩn mực, niềm tin và giá trị. Như Max Weber đã phác thảo trong cuốn sách của mình, "Thành phố," có năm điều tạo nên một thành phố: công sự, thị trường, luật pháp, hiệp hội công dân đô thị tạo ra ý thức về sự kiên định của thành phố và tự chủ chính trị đủ cho công dân đô thị chọn các thống đốc thành phố. "  Ở một số quốc gia, giới thượng lưu đã tự xây dựng các khu vực bên ngoài thành phố trung tâm (ví dụ cuộc di cư da trắng ở Hoa Kỳ).

**Xu hướng chính trị và xã hội**
Trong hầu hết các thế giới phương Tây, khu đô thị có xu hướng chính trị ở phía bên trái của vùng ven đô thị và nông thôn, ngay cả khi phi công nghiệp hóa đã làm giảm ảnh hưởng của liên đoàn lao động và các tầng lớp lao động, bên trái đô thị mới được hỗ trợ bởi thượng tầng lớp trung lưu cổ trắng công nhân, sinh viên và học giả, và các loại sáng tạo (nghệ sĩ). Người thành thị cũng có xu hướng ít tôn giáo hơn, theo chủ nghĩa môi trường hơn và cởi mở hơn với người nhập cư so với người dân nông thôn.

**Xem thêm**
 Văn hóa đường phố- Văn hóa làng xã - đặc trưng chỉ có ở Việt Nam

**Tham khảo**

Thể loại:Văn hóa đường phố
Thể loại:Tiểu văn hóa âm nhạc
Đô thị
Canon EOS 30

Canon EOS 30/33 (còn được gọi là EOS Elan 7e/7) là máy ảnh phản xạ ống kính đơn từ sê-ri EOS của Canon, được phát hành vào tháng 10 năm 2000. Máy ảnh này được bán tại Nhật Bản dưới tên EOS 7. Máy ảnh EOS 30/ELAN 7E có khả năng lấy nét được điều khiển bằng mắt trong khi EOS 33/ELAN 7 thì không. Nếu không thì hai camera giống hệt nhau. Nó đã được thay thế bằng một bản cập nhật nhỏ với EOS 30V/ELAN 7N.

**Liên kết ngoài**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Media related to Canon EOS 30 at Wikimedia Commons
Dashiell Hammett

Samuel Dashiell Hammett (t; 27 tháng 5 năm 1894 – 10 tháng 1 năm 1961) là một tác giả người Mỹ chuyên viết tiểu thuyết trinh thám và truyện ngắn hard-boiled. Ông cũng là một nhà biên kịch và nhà hoạt động chính trị. Trong số các nhân vật dài hơi mà ông tạo ra là Sam Spade (The Malta Falcon), Nick và Nora Charles (The Thin Man), và Continental Op (Red Harvest và The Dain Curse).
Hammett "hiện được coi là một trong những nhà văn viết thể loại truyện bí ẩn hay nhất mọi thời đại". Trong cáo phó của Hammet trên tờ Thời báo New York, ông được mô tả là "thủ lĩnh của... trường phái tiểu thuyết trinh thám" hard boiled". Tạp chí Time đã đưa cuốn tiểu thuyết Red Harvest năm 1929 của Lutett vào danh sách 100 tiểu thuyết tiếng Anh hay nhất được xuất bản từ năm 1923 đến 2005. Tiểu thuyết và truyện của ông cũng có ảnh hưởng đáng kể đến các bộ phim, bao gồm các thể loại tiểu thuyết trinh thám, phim kinh dị bí ẩn và phim noir.

**Tham khảo**
Thể loại:Lính Lục quân Hoa Kỳ
Thể loại:Nhân vật The New Yorker
Thể loại:Cựu tín hữu Công giáo Rôma
Thể loại:Tử vong vì ung thư phổi
Thể loại:Tử vong vì ung thư ở New York
Thể loại:Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ nhất
Thể loại:Nam tiểu thuyết gia Mỹ
Thể loại:Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 20
Thể loại:Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Thể loại:Mất năm 1961
Thể loại:Sinh năm 1894
Bức tường Lennon (Hồng Kông)

Tập tin:Hong_Kong_Umbrella_Revolution_-umbrellarevolution_-UmbrellaMovement_(15310525419).jpg|nhỏ| Bức tường Lennon - Cuộc biểu tình của phong trào Ô dù Hồng Kông. Ngày 10 tháng 10 năm 2014 
Tập tin:Lennon_Wall_in_CGO_201906.jpg|nhỏ| Sau các cuộc biểu tình chống dự luật dẫn độ Trung Quốc, Bức tường Lennon trở lại. Tháng 6 năm 2019 
Bức tường Lennon (tiếng Trung: 連儂牆), trong bối cảnh Hồng Kông, ban đầu được gọi là bức tường được tạo ra trong Phong trào Ô dù, đặt tại Khu liên hợp chính phủ trung ương, Đường Harcourt, Kim Chung. Bức tường là một trong những tác phẩm nghệ thuật chính của Phong trào Ô dù là một tác phẩm nghệ thuật tập thể thể hiện tự do, đòi hỏi dân chủ trong cuộc bầu cử của các nhà lãnh đạo hàng đầu của lãnh thổ.
Đó là một không gian khích lệ và đoàn kết, đầy những tấm giấy ghi chú Post-It đầy màu sắc (hơn mười nghìn mẩu giấy) với những thông điệp ủng hộ tự do, dân chủ và quyền bầu cử phổ thông. Các loại bài đăng bao gồm các văn bia, lời bài hát, thơ, từ nước ngoài và đồ họa vẽ tay. Trong các cuộc biểu tình của Phong trào Ô dù 2014, đã có những nỗ lực phối hợp bảo tồn để ghi lại dưới dạng kỹ thuật số cho bức tường và nghệ thuật phản kháng liên quan.
Sau hơn hai tháng hành động chiếm đóng của các nhà hoạt động dân chủ, hầu hết các tác phẩm nghệ thuật đã bị xóa khỏi vị trí ban đầu trước các hoạt động giải phóng mặt bằng của cảnh sát. Nhiều người biểu tình và người dân đã cố gắng tạo lại một số tác phẩm nghệ thuật, đặc biệt là Bức tường Lennon Hồng Kông.
Trong các cuộc biểu tình ở Hồng Kông năm 2019, các bức tường Lennon mới xuất hiện ở nhiều địa điểm trên toàn lãnh thổ, điển hình là gần các nút giao thông.

**Tham khảo**
Thể loại:Tường
Thể loại:Văn hóa Hồng Kông
Thể loại:Biểu tình tại Hồng Kông năm 2019
Phong trào Ô dù

Phong trào Ô dù (tiếng Trung: 雨傘運動)  là một phong trào chính trị nổi lên trong các cuộc biểu tình dân chủ ở Hồng Kông năm 2014. Tên của nó phát sinh từ việc sử dụng ô dù như một công cụ chống lại một cách thụ động đối với việc sử dụng bình xịt hơi cay của Cảnh sát Hồng Kông để giải tán đám đông trong một cuộc chiếm đóng thành phố 79 ngày nhằm đòi hỏi bầu cử minh bạch hơn, được đưa ra bởi quyết định Ủy ban Thường vụ Quốc hội Nhân dân Quốc gia (NPCSC) ngày 31 tháng 8 năm 2014 đã quy định sàng lọc trước các ứng cử viên cho cuộc bầu cử năm 2017 của Đặc khu trưởng Hồng Kông.
Phong trào bao gồm các cá nhân lên tới hàng chục ngàn người tham gia các cuộc biểu tình bắt đầu vào ngày 26 tháng 9 năm 2014, mặc dù Học dân tư triều, Liên đoàn sinh viên Hồng Kông, Chiếm lĩnh Trung Hoàn (OCLP) là những nhóm chủ yếu thúc đẩy các yêu cầu đối với hủy bỏ quyết định của NPCSC. Kể từ khi bắt đầu cuộc biểu tình năm 2014, các nhà hoạt động phong trào đã phàn nàn về sự quấy rối từ các đối thủ chính trị "đáng báo động tương tự như cách các nhà hoạt động Trung Quốc đại lục và gia đình của họ đã bị nhắm mục tiêu"  và đã bị truy tố và bỏ tù vì tham gia vào các hành động phản kháng.

**Tên gọi**
Cái tên 'Cách mạng Ô dù' được Adam Cotton đặt ra trên Twitter vào ngày 26 tháng 9 năm 2014, liên quan đến những chiếc ô dùng để phòng chống xịt hơi cay của cảnh sát, và nhanh chóng được chấp nhận rộng rãi sau khi xuất hiện trong một bài báo trên The Independent ngày 28 tháng 9 mô tả việc dùng lựu đạn cay chống lại người biểu tình ngày hôm đó. Tên này sau đó đã bị một số thành viên nổi tiếng và những người ủng hộ chiến dịch Chiếm lĩnh Trung Hoàn từ chối, vì sợ rằng phong trào này sẽ bị nhầm lẫn là bạo lực lật đổ chính quyền. Họ nhấn mạnh rằng phong trào này không phải là một cuộc cách mạng màu mà là do nhu cầu để các cuộc bầu cử tự do và công bằng, và đề xuất cái tên 'Phong trào Ô dù' như một cụm từ thay thế.
Vì không có sự lãnh đạo rõ ràng hoặc tổ chức chính thức cho phong trào, cả hai tên đã được sử dụng bởi những người tham gia theo thời gian. Những người thúc đẩy nhiều hơn là chỉ phản đối một cách hòa bình, chẳng hạn như các thành viên của Civic Passion, không thích sử dụng tên "Phong trào Ô dù". date=April 2019

**Xem thêm**
 Diễu hành Hồng Kông ngày 1 tháng 7 năm 2003 - Biểu tình tại Hồng Kông 2019

**Tham khảo**
Thể loại:Scandal Trung Quốc
Thể loại:Lịch sử chính trị Trung Quốc
Thể loại:Bất tuân dân sự
Thể loại:Phong trào chính trị Hồng Kông
Thể loại:Tuần hành biểu tình ở Hồng Kông
Bản mẫu:Cb-blank1

{alt=Information icon} Xin chào, tôi là Ví dụ. Tôi nhận thấy rằng gần đây bạn đã xóa tất cả nội dung trên một trang. Xin đừng làm vậy. Các trang trống có hại cho Wikipedia vì chúng có xu hướng gây nhầm lẫn cho người đọc. Theo quy định, nếu bạn phát hiện một bài viết bị trùng lặp, vui lòng đổi hướng nó đến trang hiện có. Nếu một trang bị phá hoại, vui lòng phục hồi nó về phiên bản cuối cùng không bị phá hoại. Nếu bạn cảm thấy nội dung của trang không phù hợp, vui lòng sửa đổi nó và thay thế bằng nội dung phù hợp. Nếu bạn tin rằng trang này không nên tồn tại, vui lòng xem quy định xóa trang để biết cách tiến hành. Nếu đây là một nhầm lẫn, đừng lo lắng; nội dung bị xóa đã được khôi phục. Nếu bạn muốn thử nghiệm, vui lòng sử dụng chỗ thử. Nếu bạn nghĩ rằng tôi đã phạm sai lầm, hoặc nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, bạn có thẻ để lại một tin nhắn cho tôi trên trang thảo luận của tôi. {Cảm ơn.}
Mỏ nickel Bản Phúc

display= title
Mỏ nickel Bản Phúc là mỏ nickel ở vùng đất Bản Phúc xã Mường Khoa huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La, Việt Nam.
Mỏ Bản Phúc chứa hơn 200.000 tấn nickel và 18.000 tấn đồng trong các thân quặng sulfur đặc sít và xâm tán. Mỏ ở cách Quốc lộ 37 cỡ gần 1 km. Đoạn Quốc lộ 37 ở vùng này mới được nâng cấp từ đường tỉnh 113 trước đây, nối Quốc lộ 6 ở ngã ba Cò Nòi  name = ngã ba Cò Nòi xã Cò Nòi huyện Mai Sơn đi hướng đông bắc tới thị trấn Bắc Yên  name = thị trấn Bắc Yên.
Năm 2018, Công ty Asian Mineral Resources Limited lập "Dự án Khai thác Mỏ Nickel Bản Phúc"  và Công ty Blackstone Minerals từ Úc mua lại quyền khai thác.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Giới thiệu mỏ Nickel Bản Phúc
Thể loại:Khai thác nickel
Thể loại:Mỏ ở Việt Nam
Thể loại:Địa lý Sơn La
Trường đua đường phố Hà Nội

Trường đua đường phố Hà Nội (tiếng Anh: Hanoi Street Circuit), thường được gọi là Trường đua F1 Việt Nam,Trường đua có thể sử dụng đa mục đích với nhiều giải đua khác nhau nhưng mục đích đầu tiên là tổ chức giải đua Vietnamese Grand Prix 2020 nên hiện tại thường được gọi là trường đua F1. là địa điểm tổ chức các cuộc đua xe ở quận Nam Từ Liêm, Hà Nội. Nó là một trường đua được thiết kế trên đường phố, trường đua được xây dựng mới mục đích ban đầu là để tổ chức Giải đua công thức 1 Việt Nam (Vietnamese Grand Prix), một chặng trong Giải đua công thức 1 (F1) của FIA (Liên đoàn Ô tô Quốc tế). Đường đua dài 5,607 km (3,484 dặm) với 23 (ban đầu là 22) khúc cua và được thiết kế bởi kiến trúc sư người Đức Hermann Tilke. Trường đua được dự kiến ra mắt vào tháng 4 năm 2020 để tổ chức giải đua F1 Việt Nam lần đầu tiên, chặng thứ 3 trong tổng số 22 chặng đua của mùa giải F1 năm 2020, tuy nhiên, giải đua bị hủy bỏ do diễn biến phức tạp của đại dịch COVID-19.

**Địa điểm**
Địa điểm xây dựng trường đua nằm ở quận Nam Từ Liêm, một quận mới được thành lập và bắt đầu đi vào hoạt động năm 2014. Trường đua nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 12 km và cách sân bay quốc tế Nội Bài khoảng 27 km. Phần lớn trường đua nằm trong khuôn viên của Khu liên hợp Thể thao Quốc gia Mỹ Đình, thuộc địa bàn các phường Mễ Trì, Phú Đô, Mỹ Đình 1 và Mỹ Đình 2.

**Thiết kế**
 Khu vực xuất phát và về đích của trường đua được đặt tại ngõ P2 đường Lê Quang Đạo, sau khi xuất phát và đi hết ngõ P2, các tay đua sẽ gặp 5 khúc cua liên tiếp tại vòng xuyến đầu ngõ, sau đó đi theo đường Lê Quang Đạo khoảng 800 m hướng về phía Đại lộ Thăng Long sẽ gặp vòng xuyến ở ngã tư Lê Quang Đạo - Châu Văn Liêm, đó là khúc cua thứ 6 đến thứ 9.- Sau khi rời khỏi khúc cua số 9 các tay đua quay đầu trở lại về phía Tây Bắc tiếp tục đi theo đường Lê Quang Đạo hướng về phía ngã tư Tân Mỹ - Lê Quang Đạo. Đây là đoạn đường cong gần thẳng có khúc cua thứ 10 ở giữa, đây là một khúc cua rộng nên quãng đường từ khúc cua thứ 9 đến thứ 11 dài 1,5 km là đoạn đường lý tưởng để các tay đua tăng tốc và bứt phá với tốc độ có thể lên tới 335 km/h. Đến ngã tư Tân Mỹ - Lê Quang Đạo các tay đua sẽ rẽ trái vào khúc cua thứ 11 và tiếp tục đi quãng đường thẳng đến quảng trường phía trước Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình. Sau đó các tay đua sẽ rẽ phải vào đoạn đường gấp khúc khó nhất của trường đua với 10 khúc cua liên tục từ 12 đến 21. Sau đó các tay đua rẽ trái vào khúc cua số 22 và về đích ở sau khúc cua đó khoảng 150 m.- Lối vào khu vực pit stop để thay lốp của các tay đua sẽ ở gần khúc cua thứ 21 và lối ra sẽ ở sau khúc cua thứ 22- Theo Ban tổ chức, việc thiết kế các khúc cua của trường đua được lấy cảm hứng từ thiết kế của các trường đua hiện hữu trên khắp thế giới hiện nay, cụ thể như trường đua Nürburgring, Đức (1 – 2); Monaco (12 – 15); Suzuka, Nhật Bản (16 – 19) và Sepang, Malaysia (20 – 22).
*Tháng 12 năm 2019, khúc cua thứ 23 được bổ sung, được thiết kế gần vạch đích.

**Ghi chú**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  HANOI F1 STREET CIRCUIT date=2020-01-13  TILKE
Thể loại:Đường đua motorsport ở Việt Nam
Thể loại:Trường đua Công thức 1
Hà Nội
Francis Bitter

Francis Bitter (22 tháng 7 năm 1902 – 26 tháng 7 năm 1967) là một nhà vật lý người Mỹ. Bitter đã phát minh ra mảng Bitter được dùng trong nam châm điện trở (còn gọi là nam châm điện Bitter). Ông cũng phát triển phương pháp làm mát bằng nước vốn có với thiết kế nam châm Bitter. Trước phương pháp này, không có cách nào để làm mát nam châm điện, hạn chế mật độ thông lượng tối đa của chúng.

**Thiếu thời**
Francis Bitter được sinh ra ở Weehawken, New Jersey. Cha ông, Karl Bitter, là một nhà điêu khắc nổi tiếng. Bitter đậu vào Đại học Chicago năm 1919, nhưng đã chọn rời bỏ việc học ở đó vào năm 1922 để đến thăm châu Âu. Sau đó, ông chuyển đến Đại học Columbia và tốt nghiệp vào năm 1925. Ông tiếp tục học tại Berlin từ năm 1925 đến 1926 và nhận bằng Tiến sĩ tại Columbia năm 1928. Tại Columbia, Bitter bắt đầu niềm đam mê suốt đời với nam châm.

**Sự nghiệp**
Theo học bổng của Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia, Bitter đã nghiên cứu về khí tại Caltech cùng với Robert Andrews Millikan, từ năm 1928 đến 1930. Khi còn ở Caltech, ông lập gia đình với Alice Coomara. Bà từng là một ca sĩ thành công vừa phải hát dưới nghệ danh Ratan Devi.
Năm 1930, Bitter vào làm việc cho hãng Westinghouse, chuyên môn của ông chủ yếu là về các vấn đề lý thuyết và ứng dụng khác nhau liên quan đến sắt từ. Nhờ giành được Học bổng Guggenheim, Bitter đến Anh năm 1933 và làm việc tại Phòng thí nghiệm Cavendish tại Đại học Cambridge. Ông hợp tác cùng với Peter Kapitza nghiên cứu về từ trường xung. Năm sau, Bitter trở về Mỹ và làm việc tại Westinghouse. Kể từ năm 1934, ông nhận giảng dạy tại Viện Công nghệ Massachusetts và tiếp tục tư vấn cho Westinghouse.
Bitter gia nhập Khoa Khai thác mỏ và Luyện kim với chức danh phó giáo sư vào năm 1934. Khi còn ở MIT, ông phát triển loại nam châm điện Bitter là thiết kế nam châm điện mạnh nhất. Ông thành lập một phòng thí nghiệm nam châm vào năm 1938, sau đó chế tạo thành công một loại nam châm điện từ tạo ra trường không đổi 100.000 gauss (10 tesla). Ông cũng chú trọng việc mô tả đặc trưng đầu tiên của hiệu ứng Zeeman với George Harrison.
Trong Thế chiến II, Bitter chuyển sang phục vụ Cục Hậu cần Hải quân. Ông thường tới Anh để tìm cách khử từ tàu Anh giúp tránh khỏi một loại mìn mới của Đức, sử dụng kim la bàn để kích hoạt phát nổ. Sau chiến tranh, Bitter quay trở lại MIT và gia nhập khoa vật lý. Ông trở thành giáo sư chính thức vào năm 1951 và từ năm 1956 đến 1960, ông là phó khoa của trường khoa học MIT.

**Di sản**
Phòng thí nghiệm Nam châm Francis Bitter, trước đây là một phòng thí nghiệm quốc gia, ở Cambridge được đặt tên nhằm vinh danh ông.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Trang chủ Phòng thí nghiệm Nam châm Francis Bitter-  A Magnet Laboratory. Bộ phim giáo dục năm 1959 từ Ủy ban Nghiên cứu Khoa học Vật lý có sự tham gia của Francis Bitter.
Thể loại:Sinh năm 1902
Thể loại:Mất năm 1967
Thể loại:Nhà từ học
Thể loại:Nhà vật lý Mỹ thế kỷ 20
Thể loại:Người Weehawken, New Jersey
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Chicago
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Columbia
Thể loại:Người nhận Học bổng Guggenheim
Thể loại:Giảng viên Viện Công nghệ Massachusetts
Thể loại:Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts
Henry Kolm

Henry Herbert Kolm (9 tháng 9 năm 1924 ở Vienna – 29 tháng 7 năm 2010 ở Concord, Massachusetts) là một nhà vật lý người Mỹ cộng tác với Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) trong nhiều năm, với chuyên môn sâu về nam châm công suất cao và từ trường mạnh.

**Nhà khoa học cao cấp tại MIT**
Henry Kolm là một cộng sự lâu năm của Phòng thí nghiệm Nam châm Quốc gia Francis Bitter. Như vậy, mục tiêu của ông là tạo ra và ứng dụng từ trường cao. Ông cũng chuyên về nâng từ trường cho các ứng dụng chuyển tuyến và các khái niệm phóng không gian điện từ khác nhau bao gồm MIT Mass Driver 1 (1976–1977), tiếp tục vào những năm 1980.
Trong những năm qua, ông làm việc chung với Francis Bitter, Gerard K. O'Neill và Eric Drexler, cùng với những người khác.

**Nhận xét về phương pháp thẩm vấn**
Trong chuyên mục op-ed, Frank Rich đã dẫn lời Kolm nói như sau, "Chúng tôi nhận được nhiều thông tin hơn từ một vị tướng người Đức bằng một trò cờ vua hoặc Ping-Pong so với họ ngày nay, bằng đòn tra tấn của họ", kể lại trải nghiệm của ông khi đang thẩm vấn Đại tá Rudolf Hess, cố vấn quân sự riêng của Hitler (đừng nhầm lẫn với Rudolf Hess, cấp phó của Hitler) trên bàn cờ.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Chú thích tạp chí |author=Henry H. Kolm |author2=Richard D. Thornton |author3= |authorlink= |year=|date=October 1973 |title=Electromagnetic Flight |journal=Scientific American |publisher=Springer Nature |volume=229 |issue=4 |pages=17–25 |id= |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1973-10_229_4/page/17|access-date = |quote= 

**Liên kết ngoài**
  Trang web cá nhân-  Magplane Technology, Inc. date = ngày 24 tháng 4 năm 2006 -  Trang web của Phòng thí nghiệm Nam châm Francis Bitter
Thể loại:Sinh năm 1924
Thể loại:Nhà vật lý Mỹ
Thể loại:Mất năm 2010
Mỏ vàng Bồng Miêu

display= title
Mỏ vàng Bồng Miêu là mỏ vàng ở vùng đất xã Tam Lãnh huyện Phú Ninh tỉnh Quảng Nam, Việt Nam.
Mỏ vàng Bồng Miêu được phát hiện và khai thác từ lâu. Mỏ ở gần thôn Bồng Miêu, cạnh sông Bồng Miêu, một phụ lưu của sông Tiên trong hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn. Mỏ ở cách thành phố Tam Kỳ  name = Tam Kỳ  cỡ 19 km hướng tây nam theo đường thẳng.
Năm 2005 Công ty vàng Bồng Miêu là chủ thể khai thác. Tuy nhiên từ năm 2017 Công ty thua lỗ, số tiền nợ thuế hàng chục tỉ đồng, và tuyên bố phá sản . Đến nay các cơ quan chức năng vẫn đang loay hoay nguồn vốn để tiến hành đóng cửa mỏ vàng này.
Tình trạng khai thác lậu tại vùng mỏ theo kiểu "vàng tặc" diễn ra thường xuyên và khó ngăn chặn.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Khai thác vàng
Thể loại:Mỏ ở Việt Nam
Thể loại:Quảng Nam
Thi Chi Thường

Thi Chi Thường (p=Shi Zhichang), hay Thi Tử Thường (t=施子常), tự Tử Hằng (子恒), tôn xưng Thi Tử (施子), người Tưu Ấp, nước Lỗ thời Xuân thu, là một trong thất thập nhị hiền của Nho giáo.

**Cuộc đời**
Cuộc đời của Thi Chi Thường không được ghi chép lại. Theo cộng đồng họ Thi tại Trung Quốc thì cha của Thi Chi Thường là Đoan Thời (端时), xưng là Đại Thi thị (大施氏), vì thế Thi Chi Thường được gọi là Tiểu Thi thị (小施氏); con trai của Thi Chi Thường là Kỳ Hữu (示右), làm đại phu nước Lỗ; Thi Nại Am là hậu duệ của Thi Chi Thường.
Năm 72, thời Hán Minh Đế, Thi Chi Thường được phối thờ trong Khổng miếu.

**Xem thêm**
 Hãn Phụ Hắc

**Tham khảo**
 Tư Mã Thiên, Sử ký.- Vương Túc, Khổng Tử gia ngữ.

**Chú thích**
Thể loại:Nước Lỗ
Thể loại:Người Sơn Đông
Công Tây Châm

Công Tây Điểm (p=Gongxi Dian), hay Công Tây Giảm (公西減), Công Tây Châm (公西箴), tự Tử Thượng (子上), tôn xưng Công Tây Tử (公西子), người nước Lỗ thời Xuân thu, là một trong thất thập nhị hiền của Nho giáo.

**Cuộc đời**
Cuộc đời của Công Tây Điểm không được ghi chép lại. Năm 72, thời Hán Minh Đế, Công Tây Điểm được phối thờ trong Khổng miếu.
Tống Cao Tông trong tác phẩm Văn Tuyên vương cập kỳ đệ tử tán có dòng khen: Y nhĩ Tử Thượng, Lỗ bang chi vọng. Dĩ đức tắc quý, duy đạo thị xướng. Sư thông sư minh, hữu trực hữu lượng. Bá vu chúc a, nho phong tư sướng.

**Xem thêm**
 Công Tây Dư Như

**Tham khảo**
 Tư Mã Thiên, Sử ký.

**Chú thích**
Thể loại:Người Sơn Đông
Thể loại:Nước Lỗ