Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Máy phát hồng ngoại khí quyển

Thiết bị AIRS bay trên vệ tinh Aqua của NASA.
Máy phát hồng ngoại khí quyển (AIRS) là một trong sáu thiết bị bay trên vệ tinh Aqua của cơ quan vũ trụ NASA (Hoa Kỳ), được phóng vào ngày 4 tháng 5 năm 2002. Thiết bị này được thiết kế để hỗ trợ dành riêng cho hoạt động nghiên cứu khí hậu và cải thiện dự báo thời tiết.

**Công nghệ**
Thuật ngữ "âm thanh" trong tên của Máy phát hồng ngoại khí quyển AIRS đề cập đến thực tế là thiết bị đo nhiệt độ và hơi nước cùng chung một hàm về cao độ.
Những đám mây dày hoạt động như bị cản trở bởi một bức tường thành năng lượng hồng ngoại, được đo bằng AIRS. Tuy nhiên, các thiết bị vi sóng trên tàu Aqua có thể nhìn xuyên qua các đám mây với độ chính xác hạn chế hơn nhiều. Người ta sử dụng thuật toán máy tính đặc biệt, dữ liệu từ AIRS và các thiết bị vi sóng được kết hợp để cùng nhau cung cấp ra các phép đo chính xác cao trong mọi điều kiện đám mây dẫn đến ảnh chụp toàn cầu hàng ngày về trạng thái của khí quyển rất rõ nét.

**Khoa học và ứng dụng AIRS**
AIRS và máy phát âm vi sóng đồng hành AMSU có khả năng quan sát toàn bộ cột khí quyển từ bề mặt của Trái đất đến đỉnh khí quyển. Dữ liệu chính của các thiết bị này trả về là phổ hồng ngoại ở 2378 tần số riêng lẻ. Phổ hồng ngoại rất nhiều thông tin về thông tin của nhiều loại khí trong khí quyển.
Thành tựu khoa học chính của thiết bị AIRS là nó giúp cải thiện dự báo thời tiết và cung cấp thông tin mới về chu trình nước và năng lượng. Các công cụ cũng mang lại thông tin về một số khí và hiệu ứng nhà kính quan trọng. 
Hình ảnh hồng ngoại này từ AIRS cho thấy tàn dư của cơn bão Felix vào tháng 9 năm 2007.
Dự báo thời tiết và khí hậu 
AIRS maps the distribution of carbon dioxide in the atmosphere.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  AIRS homepage at JPL-  AIRS/AMSU/HSB on the Aqua mission-  NASA's Earth Observing System-  Aqua Project Science Page-  Global Climate Change: NASA's Eyes on the Earth-  NASA Earth Observatory
Thể loại:Cơ quan vũ trụ
Thể loại:NASA
Thể loại:Vật lý học ứng dụng
Đô thị tại Long An

Các đô thị tại Long An là những thành phố, thị xã, thị trấn được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thành lập. Hiện tại tỉnh Long An có 4 loại đô thị: loại II, loại III, loại IV và loại V. Trong đó loại II có 1 đô thị, loại III có 1 đô thị, loại IV có 5 đô thị và loại V có 11 đô thị.

**Lịch sử hình thành**
Năm 1976
**tách đất huyện Châu Thành thành lập thị xã Tân An, 
**tách đất xã Tuyên Thạnh, huyện Mộc Hóa thành lập thị trấn Mộc Hóa (nay là Phường 1, 2 của thị xã Kiến Tường).
**tách đất xã Trường Bình thành lập thị trấn Cần Giuộc
**chuyển thị xã Khiêm Cường thành thị trấn Hậu Nghĩa, tách đất xã Đức Hòa thành lập thị trấn Đức Hòa
*Ngày 23 tháng 3 năm 1979
**tách đất xã Hiệp Hoà thành lập thị trấn Hiệp Hoà, 
**tách đất 3 xã Tân Ân, Phước Đông và Tân Lân thành lập thị trấn Cần Đước, 
**tách đất xã Long Phú thành lập thị trấn Bến Lức, 
**tách đất 2 xã Bình Phong Thạnh và Nhị Thành thành lập thị trấn Thủ Thừa.
*Ngày 14 tháng 1 năm 1983, thị xã Tân An được mở rộng trên cơ sở sáp nhập 3 xã của huyện Vàm Cỏ, 3 xã của huyện Bến Thủ. 
*Ngày 26 tháng 6 năm 1989, tách đất xã Thủy Đông thành lập thị trấn Thạnh Hóa. 
*Ngày 21 tháng 11 năm 1991 
**tách đất xã Vĩnh Trị thành lập thị trấn Vĩnh Hưng, 
**tách đất xã Mỹ Thạnh Đông thành lập thị trấn Đông Thành, 
**tách đất 2 xã Đức Tân và Bình Tịnh thành lập thị trấn Tân Trụ.
*Ngày 31 tháng 8 năm 1992, tách đất xã Dương Xuân Hội thành lập thị trấn Tầm Vu. 
*Ngày 24 tháng 3 năm 1994, tách đất 2 xã Vĩnh Thạnh và Hưng Thạnh thành lập thị trấn Tân Hưng. 
*Ngày 19 tháng 4 năm 2007
**thị xã Tân An được công nhận là Đô thị loại III, 
**thị trấn Mộc Hóa được công nhận là Đô thị loại IV. 
*Ngày 9 tháng 9 năm 2009, chuyển thị xã Tân An thành thành phố trực thuộc tỉnh Long An. 
*Ngày 29 tháng 4 năm 2010, thị trấn Bến Lức và thị trấn Hậu Nghĩa được công nhận là Đô thị loại IV.
*Ngày 18 tháng 3 năm 2013, tách đất huyện Mộc Hóa thành lập thị xã Kiến Tường. 
*Ngày 8 tháng 5 năm 2015
**thị trấn Cần Đước và thị trấn Cần Giuộc được công nhận là Đô thị loại IV, 
**xã Bình Phong Thạnh được công nhận là Đô thị loại V. 
*Ngày 22 tháng 1 năm 2016, thị trấn Đức Hòa được công nhận là Đô thị loại IV.
*Ngày 28 tháng 9 năm 2017, đô thị Rạch Kiến được công nhận là Đô thị loại V.
*Ngày 5 tháng 9 năm 2019, Thủ tướng Chính phủ kí quyết định công nhận thành phố Tân An đạt tiêu chuẩn Đô thị loại II.
*Ngày 17 tháng 12 năm 2019, chuyển xã Bình Phong Thạnh thành thị trấn; đồng thời mở rộng thị trấn Cần Giuộc trên cơ sở sáp nhập xã Tân Kim, 1 phần xã Mỹ Lộc và 1 phần xã Trường Bình.
*Ngày 24 tháng 9 năm 2020, đô thị Long Đức Đông được công nhận là Đô thị loại V

**Các đô thị**

**Tham khảo==
Vùng sóng vỗ

Khi sóng bề mặt đại dương đến gần bờ hơn, chúng vỡ ra, tạo thành bề mặt sủi bọt, nổi bọt gọi là lướt sóng. Vùng sóng nghỉ được xác định là vùng lướt sóng. Sau khi nghỉ trong vùng lướt sóng, những con sóng (nay là giảm chiều cao) tiếp tục di chuyển theo, và chúng chạy lên lên phía trước dốc của bãi biển, tạo thành nước vỗ bờ gọi là sóng vỗ. Nước sau đó lại chảy trở lại như nước vỗ ngược. Vùng gần bờ nơi nước sóng chảy vào bãi biển là vùng lướt sóng. Nước trong vùng lướt sóng, hoặc vùng phá vỡ, nông, thường từ 5 đến 10 m (16 đến 33 ft)  độsâu; Điều này làm cho sóng không ổn định.

**Đời sống động vật**
Các động vật thường được tìm thấy sống trong khu vực lướt sóng là cua, trai và ốc. Ngao lướt sóng và cua cát là hai loài nổi bật như cư dân của vùng lướt sóng. Cả hai loài động vật này đều rất nhanh. Ngao lướt sóng, còn được gọi là loài coquina, là một bộ lọc sử dụng mang của nó để lọc vi tảo, động vật phù du nhỏ và các hạt nhỏ ra khỏi nước biển. Cua cát là một loài trung chuyển huyền phù ăn bằng cách bắt động vật phù du bằng râu của nó. Tất cả những sinh vật này đào xuống cát để thoát khỏi bị kéo xuống đại dương từ thủy triều và sóng. Chúng cũng vùi mình trong cát để bảo vệ mình khỏi những kẻ săn mồi. Vùng lướt sóng chứa đầy chất dinh dưỡng, oxy và ánh sáng mặt trời khiến vùng này hoạt động rất hiệu quả với đời sống động vật.

**Dòng chảy xa bờ**
Dòng chảy xa bờ trong đại dương. Dòng nước xoáy thường rất khó phát hiện bằng mắt thường, hãy cẩn thận trong bất kỳ vùng nước nào
Vùng lướt sóng có thể chứa các dòng chảy rút xa bờ nguy hiểm: dòng chảy mạnh ở địa phương chảy ra ngoài khơi và gây ra mối đe dọa cho người bơi. Dòng chảy rút xa bờ sử dụng bộ trình độ sau đây:
# Dòng xa bờ có rủi ro thấp: Điều kiện gió và/hoặc sóng không được dự kiến sẽ hỗ trợ sự phát triển của dòng chảy xa bờ; tuy nhiên, dòng chảy xa bờ đôi khi có thể xảy ra, đặc biệt là trong vùng lân cận của cầu tàu và bến tàu. Biết bơi và nghe theo lời khuyên của nhân viên cứu hộ. 
# Dòng chảy xa bờ có nguy cơ trung bình: Điều kiện gió và/hoặc sóng hỗ trợ dòng chảy xa bờ mạnh hơn hoặc thường xuyên hơn. Chỉ những người bơi lướt sóng có kinh nghiệm mới nên xuống nước. 
# Dòng rip có nguy cơ cao: Điều kiện gió và/hoặc sóng hỗ trợ dòng rip nguy hiểm. Dòng chảy xa bờ đang đe dọa đến tính mạng đối với bất kỳ ai bước vào lướt sóng.

**Xem thêm**
 Khu vực gian triều - Vùng duyên hải - Lướt cá

**Tham khảo**
 Pinet, Paul R (2008) Lời mời đến Hải dương học, Chương 11: Đường bờ năng động. Phiên bản 5 sửa đổi. Học tập của Jones & Bartlett, Mã số   0-7637-5993-7 - "Khu vực ngắt." Từ điển miễn phí. Farlex Inc, 2012. Web. 18 tháng 4 năm 2012. .

**Liên kết ngoài**
 MetEd (2012)  Dòng điện Rip: Tập đoàn  cơ bản gần bờ Đại học cho nghiên cứu khí quyển. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2012.
Thể loại:Thuật ngữ hải dương học
Thể loại:Hải dương học vật lý
Thể loại:Địa lý ven biển
Thác nước ven biển

Tập tin:McWay_Falls_Big_Sur_May_2011_001.jpg|nhỏ| Thác McWay ở Công viên bang Julia Pfeiffer Burns, Big Sur, California 
Thác nước ven biển là một thác nước đổ thẳng xuống biển. Một cái tên phổ biến khác cho tính năng này là thác thủy triều.

**Thác nước ven biển đáng chú ý**
Thác nước ven biển bao gồm:- Thác Bay Thác, Hồng Kông - Thác Bowen, Milford Sound, New Zealand - Thác McWay, Công viên bang Julia Pfeiffer Burns, California - Thác Alamere, Bờ biển quốc gia Point Reyes, California

**Tham khảo**
Thể loại:Địa mạo đại dương và duyên hải
Thể loại:Thác nước
NGC 185

NGC 185 (hay tên khác là Caldwell 18) là tên của một thiên hà lùn hình cầu nằm trong chòm sao Tiên Hậu. Khoảng cách của nó với Trái Đất là xấp xỉ khoảng 2,08 triệu năm ánh sáng. NGC 185 là thành viên của nhóm Địa phương và là một thiên hà vệ tinh của thiên hà Tiên Nữ (Messier 31). Vào ngày 30 tháng 11 năm 1787, nhà thiên văn học người Anh gốc Đức William Herschel phát hiện và biên mục nó là "H II.707".
Vào năm 1833, nhà thiên văn học người Anh John Herschel đã quan sát được nó thêm một lần nữa và biên mục nó là "h 35" và sau đó năm 1864, ông ấy đã biên mục nó là "GC 90" trong General Catalogue of Nebulae and Clusters (danh sách chung của các tinh vân và cụm sao). Ảnh của NGC 185 được chụp trong khoảng thời gian giữa 1898 và 1900 bởi nhà thiên văn học người Mĩ James Edward Keeler bởi kính thiên văn Crossley của trạm quan sát Lick.
NGC 185 có chứa những cụm sao trẻ và quá trình hình thành sao ở tỉ lệ thấp mãi cho đến quá khứ gần đây. Điều này thì không giống với những thiên hà elip lùn khác. Nó còn có một nhân thiên hà hoạt động và được phân loại là thiên hà Seyfert loại 2. Mặc dù nhận định nó là thiên hà Seyfert vẫn còn trong nghi ngờ. Nếu nó là thiên hà Seyfert thì nó là thiên hà Seyfert gần Trái Đất nhất và là thiên hà Seyfert duy nhất trong nhóm Địa phương.

**Gallery**

**Xem thêm**
 Danh sách các thiên hà vệ tinh của Thiên hà Tiên Nữ


**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Thiên hà lùn
Thể loại:Thiên hà lùn hình êlip
Thể loại:Thiên hà lùn hình cầu
Thể loại:Nhóm Địa phương
Thể loại:Chòm sao Tiên Hậu
Thể loại:Thiên thể NGC
Thể loại:Thiên thể UGC
Thể loại:Thiên thể PGC
Thể loại:Thiên thể Caldwell
Rắn hổ mang

Rắn hổ mang là tên gọi chung của nhiều rắn độc thuộc họ Rắn hổ, hầu hết trong số đó thuộc chi Naja.

**Sinh thái**
Tất cả các loài rắn hổ mang đều có nọc độc, có khả năng nâng phần đầu cơ thể lên và bành phần cổ ra tạo thành hình dạng mang phồng khi bị đe dọa. Hai loại rắn không có nọc độc, rắn mũi lợn và rắn hoa cỏ sọc, cũng dựng đứng lên và phồng mang nhưng không được xem là "rắn hổ mang"; tương tự như vậy, một số loài rắn có nọc độc, chẳng hạn như rắn mamba đen, cũng có khả năng bành phần da cổ ra nhưng không được gọi là "rắn hổ mang".

**Các loài rắn khác được gọi là "rắn hổ mang"**
Các loài "rắn hổ mang" thuộc chi khác gồm có:- Rắn rinkhals hay rắn hổ mang phun nọc cổ vòng (Hemachatus haemachatus) có hoa văn hình vòng trên cổ cũng như thói quen nâng cơ thể lên và phồng mang khi bị đe dọa - Rắn hổ mang chúa thuộc chi đơn loài ( Ophiophagus hannah) - Hai loài rắn hổ mang cây, rắn hổ mang cây Goldie (Pseudohaje goldii ) và rắn hổ mang cây đen ( Pseudohaje nigra ) - Hai loài rắn hổ mang mũi khiên, rắn san hô Cape (Aspidelaps lubricus) và rắn hổ mang mũi khiên (Aspidelaps scutatus )  p.76- Hai loài rắn hổ mang sa mạc đen hoặc rắn đen sa mạc, Walterinnesia aegyptia và Walterinnesia morgani, cả hai loài đều không dựng lên và phồng mang khi bị đe dọa  p.65- Rắn san hô miền đông hay rắn hổ mang Mỹ (Micrurus fulvius), cũng không dựng lên và phồng mang khi bị đe dọa  p.30
Rắn hổ mang nước giả (Hydrodynastes gigas) là loài "rắn hổ mang" duy nhất không thuộc họ Elapidae. Nó không dựng lên, chỉ hơi dẹt cổ khi bị đe dọa và chỉ có nọc độc nhẹ.p.53

**Tham khảo**
Thể loại:Thú ăn thịt
Thể loại:Họ Rắn hổ
Kênh sóng lớn

Kênh sóng lớn trên West Coast Trail, Đảo Vancouver.
Kênh sóng lớn tại Cronulla, New South Wales
Một kênh sóng lớn là một lối vào hẹp, thường là trên một bờ đá và được hình thành do sự xói mòn khác biệt của những tảng đá đó do tác động của sóng ven biển. Khi sóng đánh vào bờ, nước tràn vào kênh và thoát ra một lần nữa khi sóng rút. Giới hạn hẹp của kênh tạo ra dòng chảy mạnh mẽ tự đảo ngược nhanh chóng khi mực nước dâng và hạ xuống, và gây ra sự pha trộn thủy động lực dữ dội. Tuy nhiên, có rất ít trao đổi nước giữa các kênh; nghiên cứu thực nghiệm và mô hình toán học của bờ biển gần trạm hàng hải Hopkins ở California đã chỉ ra rằng nước được hòa trộn nhanh chóng trong mỗi kênh, nhưng nó chủ yếu di chuyển theo cách dao động. Các kênh gây đột biến đã được ví như 'tàu ngăn chặn', giữ lại các giao tử nước và có thể tăng cường hiệu quả thụ tinh bên ngoài của các loài sinh vật biển sống trong đó.
Các kênh sóng lớn có thể hình thành trong các rạn san hô, 14  và thuật ngữ này đôi khi cũng được áp dụng cho hiện tượng cắt đứt của cồn cát ven biển do bão.
Các kênh sóng lớn có thể dao động từ vài inch đến 10 feet trở lên. Chúng có thể tạo ra các hồ thủy triều nếu điều kiện là chính xác, nhưng sự di chuyển nhanh của nước hầu như luôn tạo ra một tình huống nguy hiểm cho người hoặc động vật bị bắt vào trong đó. Đường mòn Bờ Tây trên bờ biển Đảo Vancouver, BC, được biết đến với số lượng lớn các kênh sóng lớn, một số trong số đó là không thể vượt qua ngay cả khi thủy triều thấp và phải đi qua đất liền.

**Xem thêm**
 Địa lý (địa hình)

**Tham khảo**
Thể loại:Địa mạo đại dương và duyên hải
Thể loại:Địa lý ven biển
IC 5146

IC 5146 (còn có tên gọi khác là Caldwell 19, Sh 2-125 và Tinh vân Kén) là tên của một tinh vân phản xạ/phát xạ nằm trong chòm Thiên Nga. Theo diễn tả của NGC thì nó là một cụm tinh vân sáng và tối có những ngôi sao có cấp sao biểu kiến là 9,5. Ngoài ra, tinh vân này còn được biết đến với tên là Collinder 470 có cấp sao biểu kiến là +10.0/+9.3/+7.2. Vị trí của nó gần một ngôi sao có thể nhìn thấy bằng mắt thường là Pi Cygni, cụm sao mở NGC 7209 nằm trong chòm sao Hiết Hổ và cụm sao mở sáng Messier 39. Khoảng cách của chúng ta với tinh vân này là 4000 năm ánh sáng, ngôi sao trung tâm mà thắp sáng cái tinh vân này đã được hình thành cách đây 100000 năm trước. Nó rộng xấp xỉ 15 năm ánh sáng.
Khi quan sát IC 5146, tinh vân tối Barnard 168 (B168) là thiên thể nằm trong đường ngắm khi quan sát IC 5146, do tạo thành một đường tối bao quanh cụm và các thiên thể phía tây tạo thành sự xuất hiện của một vệt phía sau IC 5146.
IC 5146 là khu vực có sự hình thành sao đang diễn ra. Khi quan sát bằng kính viễn vọng Không gian Spitzer và tại đài quan sát Chandra X-ray, các nhà thiên văn học đã phát hiện nhiều ngôi sao mới. Trong đó ngôi sao có khối lượng lớn nhất là BD +46 3471, một ngôi sao lớp B có khối lượng xấp xỉ 14 ± 4 lần khối lượng mặt trời.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 title=IC 5146- publisher=National Aeronautics and Space Administration / Infrared Processing and Analysis Center
Thể loại:Tinh vân phản xạ
Thể loại:Tinh vân phát xạ
Thể loại:Cụm sao mở
Thể loại:Thiên thể Caldwell
Thể loại:Thiên thể IC
Thể loại:Chòm sao Thiên Nga
Thể loại:Thiên thể Sharpless
Thể loại:Vùng hình thành sao
Địa mạo học sinh học bờ biển

Hình dạng của đường bờ biển có thể bị ảnh hưởng bởi các quá trình sinh học
Từ những năm 1990, địa mạo học sinh học đã phát triển như một lĩnh vực nghiên cứu đã được thiết lập để kiểm tra mối tương quan giữa các sinh vật và quá trình địa mạo trong nhiều môi trường khác nhau, cả trên biển và trên cạn. Địa mạo học sinh học ven biển xem xét sự tương tác giữa các sinh vật biển và các quá trình địa mạo ven biển. Địa mạo học sinh học là một nhánh con của địa mạo học.
Điều này có thể bao gồm không chỉ các vi sinh vật và thực vật, mà cả động vật. Những tương tác này là các yếu tố quan trọng trong sự phát triển của một số môi trường nhất định như ruộng muối, rừng ngập mặn và các loại đất ngập nước ven biển khác cũng như ảnh hưởng đến sự ổn định ven biển và bờ biển.

**Các quy trình chính**
Có ba quá trình chính liên quan đến địa mạo học sinh học : bùng nổ sinh học, bảo vệ sinh học và xây dựng sinh học. Bùng nổ sinh học là sự xói mòn các chất nền đại dương bởi các sinh vật sống. Bảo vệ sinh học đề cập đến việc bảo vệ chất nền khỏi các hình thức xói mòn khác nhau bởi sự hiện diện của các sinh vật và các cấu trúc mà chúng tạo ra (ví dụ như các rạn san hô). Cuối cùng, xây dựng sinh học đề cập đến việc xây dựng vật lý các cấu trúc sinh học trên chất nền đại dương. Vùng sinh vật biển tương tác với các quá trình địa hình bằng cách xây dựng các cấu trúc, tích tụ trầm tích carbonate, đẩy nhanh xói mòn do sự khoan hoặc biot, và đời sống thực vật biển góp phần ổn định bờ biển, đặc biệt là trong môi trường đầm lầy và đầm lầy.

**Vai trò trong ổn định bờ biển**
Sự tương tác giữa các quá trình sinh học biển và địa chất rất quan trọng đối với sự ổn định của bờ biển, đặc biệt là trong môi trường trầm tích mềm nơi trầm tích dễ bị xói mòn. Các sinh vật đáy và sinh vật phù du, cũng như bộ lọc động vật có vỏ, mai, và thậm chí liên kết các trầm tích mịn với nhau trong các vùng thủy triều. Hành động này làm giảm độ đục trong khu vực bằng cách hóa rắn và bảo vệ các trầm tích mềm, lỏng, và do đó cho phép thực dân hóa nhiều hơn bởi các sinh vật khác. Nếu sự xáo trộn của các trầm tích mềm này xảy ra, đặc biệt thông qua tương tác của con người như thu hoạch vỏ sò, nạo vét hoặc giới thiệu chất độc, môi trường có thể thay đổi mạnh mẽ. Nếu điều này xảy ra và vùng sinh vật biển được loại bỏ khỏi môi trường, xói mòn có thể xảy ra hoặc tăng lên, đặc biệt là ở các khu vực dễ bị tác động của sóng và đình chỉ thủy triều.

**Xem thêm**
 Thay đổi trong phân phối rừng ngập mặn toàn cầu

**Tham khảo**
Thể loại:Địa mạo học
Thể loại:Quá trình sinh học
Vách đá trung chuyển

vách đá trung chuyển nằm ở bãi biển Jefferson ở Kingston, Washington
Thuật ngữ vách đá trung chuyển địa kỹ thuật không phải là một thuật ngữ địa chất tiêu chuẩn, được chấp nhận rộng rãi; việc sử dụng của nó đã bị giới hạn trong khu vực Puget Sound. Khái niệm này rõ ràng đã được thảo luận đầu tiên tại Đại học Western Washington. Thuật ngữ vách đá trung chuyển đã được áp dụng cho một số vách đá ven biển hoặc các mũi đất cung cấp trầm tích cho các bãi biển hiện tại do hậu quả của sóng tác động lên trên vách đá.
Một vách đá sẽ dễ bị xói mòn hơn nếu trầm tích không được củng cố, và có khả năng chống lại nhiều hơn trong đá kết tinh, như đá granit. Những tảng đá bị nứt vỡ mạnh cũng rất dễ bị xói mòn vì nước có thể chảy giữa các vết nứt để tăng tốc quá trình. Một vách đá sẽ rút lui về đất liền khi các quá trình xói mòn tiếp diễn.
Thuật ngữ này chưa được nghiên cứu rộng rãi; tiêu chí cụ thể đã không được phát triển để phân biệt "bluffs trung chuyển" với các loại vô vách đá; và số lượng và tỷ lệ cung cấp trầm tích cho các bãi biển và trôi dạt littoral là không xác định và không xác định. Sự đóng góp chung của "vách đá trung chuyển" cho các quá trình bãi biển, không giống như các tác động được nghiên cứu kỹ lưỡng của trầm tích từ các dòng sông, vẫn chưa được xác định. 

**Tham khảo**
 location=Upper Saddle River, N.J.  
Thể loại:Địa lý ven biển
Thể loại:Địa mạo học
Máng Hawaii

Máng Hawaii, còn được gọi là Hawaiian Deep, là một vùng trũng giống như con hào của đáy biển bao quanh Quần đảo Hawaii. Trọng lượng từ chuỗi đảo núi lửa làm suy yếu tầng thạch quyển đã bị suy yếu do các điểm nóng nhiệt bên dưới, gây ra sụt lún. Vị trí có tỷ lệ sụt lún lớn nhất nằm ngay trên điểm nóng với tốc độ khoảng 2,5 mm mỗi năm. Máng Hawaii sâu khoảng 5500 mét. Các thạch quyển lắng xuống được cân bằng và thông qua khái niệm đẳng tĩnh, một phần của lớp vỏ bao quanh máng được đẩy lên trên tạo ra vòng cung Hawaiian. Vòng cung Hawaii mở rộng khoảng 200 mét so với đáy đại dương xung quanh và chứa các rạn san hô nghiêng.

**Đá ngầm san hô**
Các rạn san hô trong Tough Hawaii được mô tả là hệ sinh thái san hô trung quyển, có thể được tìm thấy trong khoảng từ 100 đến 500 feet dưới mực nước biển. 43 phần trăm các loài cá được ghi nhận tại các rạn san hô trung quyển là duy nhất của Quần đảo Hawaii. Tại Maui của 'kênh Au'au hệ sinh thái san hô trung quyển không bị gián đoạn lớn nhất được phát hiện, với một diện tích lớn hơn 3 dặm vuông. Những rạn san hô này chứa nhiều rạn san hô xây dựng rạn san hô thuộc chi Leptoseris, thích nghi với môi trường nước sâu. Những môi trường san hô này không được hiểu nhiều vì độ sâu lớn nơi chúng tồn tại khiến việc khám phá trở nên khó khăn.

**Xem thêm**
 Cánh đồng núi lửa South Arch - Sạt lở ngầm

**Nguồn**

**Liên kết ngoài**
  Tổng quan về địa chất Arch Hawaii (PDF) -  Bằng chứng mới cho các vụ lở đất lớn từ quần đảo Hawaii (PDF) date=2004-07-23 
Thể loại:Địa chất biển
Thể loại:Hải dương học
Thể loại:Địa chất Hawaii
Hạt nêm

Hạt nêm hay bột nêm là một loại gia vị khô, dạng hạt dùng để nêm nếm trong quá trình chế biến món ăn góp phần tạo nên vị của món ăn.

**Thành phần**
Hạt nêm là một loại gia vị tổng hợp, mà thành phần chủ yếu là muối và mì chính - chất điều vị 621 và hai chất điều vị 627, 631. Cũng có thể trong hạt nêm có một số thành phần từ nước ninh xương, bột tôm, gà, nấm rơm… để có hương vị khác nhau.
Hạt nêm chủ yếu được chia làm hai loại, hạt nêm từ thịt và hạt nêm rau củ dựa vào thành phần chiết xuất được thêm vào hạt nêm. Hạt nêm rau củ là loại hạt nêm có thành phần nguyên liệu chiết xuất từ rau củ, hương chay, không chứa thành phần chiết xuất từ thịt, có thể dùng cho món chay. Rau củ thường dùng để chiết xuất làm hạt nêm rau củ là nấm hương, nấm đông cô, hạt sen, su hào, cà rốt, củ cải, măng tây… Hạt nêm từ thịt có thành phần nguyên liệu chiết xuất từ thịt heo, xương ống...

**Vấn đề dinh dưỡng và sức khỏe**
Hiện nay cả ba chất điều vị 621, 627, 631 đều nằm trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm. Những chất này vẫn được cấp phép sử dụng của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế. Điều đó chứng tỏ chúng hoàn toàn an toàn cho người sử dụng. Hạt nêm ít độc hại nếu sử dụng ở mức độ vừa phải, nhưng chúng ta nên dùng có giới hạn nhất định.
Hạt nêm được sử dụng để tạo vị ngon cho món ăn, không thể thay thế các sản phẩm dinh dưỡng. Hạt nêm cũng như mì chính chỉ tạo độ ngon ngọt nhân tạo cho món ăn, không phải 100% từ thịt hay xương như quảng cáo. Chúng cũng không chứa nhiều dinh dưỡng. Bột thịt có trong hạt nêm thường được nhà sản xuất nghiền ra từ thịt sấy khô, không phải chiết xuất nước hầm xương ống và thịt thăn như quảng cáo. Nếu dùng thịt, cá nguyên chất, khi cô đặc lại rất dễ bị ôi thiu, tuyệt đối không thể để lâu, nhất là trong điều kiện nhiệt độ ngoài trời.
Do tính tiện dụng, nhiều gia đình đã sử dụng hạt nêm thường xuyên, không bổ sung dinh dưỡng từ các thực phẩm tươi sống hàng ngày cho các bữa ăn dẫn tới thiếu chất, đặc biệt với trẻ nhỏ. Tốt nhất nên hạn chế sử dụng bột ngọt, hạt nêm và thay bằng các thực phẩm có độ ngọt tự nhiên. Tuyệt đối không dùng hạt nêm cho trẻ ăn dặm.
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo, một người không nên ăn quá 6 gam muối mỗi ngày, bao gồm cả bột canh, hạt nêm trong thức ăn, rau củ quả, dưa cà… Bởi vậy, khi dùng hạt nêm nên bớt lượng muối, bột canh để bữa ăn của gia đình cân bằng hơn.
Hạt nêm, cũng như các gia vị đóng gói khác, phải được sản xuất bằng quy trình hiện đại, đảm bảo đủ các điều kiện về nhiệt độ, độ ẩm, vi sinh... Nhân viên sản xuất cũng phải trang bị đầy đủ dụng cụ bảo hộ, vệ sinh kỹ lưỡng trước khi vào dây chuyền đóng gói. Việc sử dụng hạt nêm sản xuất, bảo quản và bày bán trong điều kiện thiếu đảm bảo sẽ khiến cơ thể nhiễm khuẩn gây nguy cơ đối với sức khỏe.

**Tham khảo ==
Động lực học địa hình

Thuật ngữ động lực học địa hình được sử dụng trong địa động lực học để chỉ sự khác biệt về độ cao gây ra bởi dòng chảy trong lớp phủ của Trái đất.

**Định nghĩa**
Trong địa động lực học, động lực học địa hình đề cập đến địa hình được tạo ra bởi sự chuyển động của các vùng có mức độ nổi khác nhau (đối lưu) trong lớp phủ của Trái đất. Nó cũng được coi là địa hình dư thu được bằng cách loại bỏ các đẳng tĩnh đóng góp của địa hình quan sát (ví dụ, địa hình mà không thể được giải thích bởi một trạng thái cân bằng đẳng tĩnh của lớp vỏ hoặc thạch quyển nghỉ ngơi trên một lớp vỏ chất lỏng) và tất cả các địa hình quan sát do sự phục hồi sau băng hà. Sự khác biệt về độ cao do địa hình động thường xuyên theo thứ tự từ vài trăm mét đến vài km. Các đặc điểm bề mặt quy mô lớn do địa hình động là các rặng giữa đại dương và rãnh đại dương. Các ví dụ nổi bật khác bao gồm các khu vực áp dụng các lớp phủ mantle như superswell châu Phi.
Các rặng núi giữa đại dương cao do địa hình động vì vật liệu nóng hổi bên dưới chúng đẩy chúng lên trên đáy biển xung quanh. Điều này cung cấp một động lực quan trọng trong kiến tạo mảng được gọi là sườn đẩy: năng lượng hấp dẫn tăng lên của sườn núi giữa đại dương do sự nâng cao năng động của nó làm cho nó mở rộng và đẩy thạch quyển xung quanh ra khỏi trục sườn núi. Địa hình động và các biến thể mật độ lớp phủ có thể giải thích 90% của Geoid bước sóng dài sau khithủy tĩnh ellipsoid bị loại trừ.
Động lực học địa hình là lý do tại sao Geoid cao trên các vùng có mật độ thấp. Nếu lớp phủ là tĩnh, các vùng mật độ thấp này sẽ là mức thấp Geoid. Tuy nhiên, các khu vực mật độ thấp này di chuyển lên trên trong một lớp phủ di động, đối lưu, nâng cao các giao diện mật độ như ranh giới lớp phủ lõi, sự gián đoạn 440 và 670 km và bề mặt Trái đất. Do cả mật độ và địa hình động cung cấp xấp xỉ cùng một mức độ thay đổi trong Geoid, nênkết quả Geoid là một giá trị tương đối nhỏ (là sự khác biệt giữa các số lớn nhưng tương tự nhau).

**Ví dụ**
Lịch sử địa chất của cao nguyên Colorado trong 30 triệu năm qua đã bị ảnh hưởng đáng kể bởi địa hình động. Lúc đầu, từ 30 đến 15 triệu năm trước, cao nguyên đã được nâng cấp rất nhiều. Sau đó, trong một giai đoạn thứ hai, từ 15 đến 5 triệu năm trước, cao nguyên đã nghiêng về phía đông. Cuối cùng, trong 5 triệu năm qua, phần phía tây của cao nguyên đã bị nghiêng về phía tây. Cao nguyên sẽ đạt đến độ cao 1.400 m trên mực nước biển do địa hình động. Ở Patagonia, biển tiến Miocene đã được quy cho hiệu ứng kéo xuống của đối lưu lớp phủ. Biển lùi tiếp theo trong kỷ Miocen muộn và Pliocene và nâng cấp trong kỷ Đệ tứ tiếp theo ở bờ biển phía đông Patagonia có thể đã gây ra sự suy giảm đối lưu này. Địa hình động kỷ Miocene phát triển ở Patagonia phát triển như một làn sóng từ nam sang bắc sau sự dịch chuyển về phía bắc của ngã ba Chile và cửa sổ thiên văn liên quan đến nó.

**Xem thêm**
 Tạo lục - Kiến tạo sơn - Hình thành núi

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Thảo luận về  định nghĩa của địa hình động.
Thể loại:Hải dương học
Thể loại:Địa động lực học
Biểu đồ độ sâu

Bản đồ độ sâu của Loihi Seamount
Biểu đồ độ sâu của hồ Bear
Biểu đồ độ sâu tương đương với bản đồ địa hình trên mặt nước. Biểu đồ độ sâu được thiết kế để trình bày mô tả chính xác, có thể đo lường và trình bày trực quan về địa hình ngập nước.
Các cuộc khảo sát và biểu đồ độ sâu gắn chặt hơn với khoa học về hải dương học, đặc biệt là địa chất biển và kỹ thuật dưới nước hoặc các mục đích chuyên ngành khác.
Biểu đồ độ sâu cũng có thể được chuyển đổi thành hồ sơ độ sâu.

**So sánh với biểu đồ thủy văn**
Biểu đồ độ sâu khác với biểu đồ thủy văn ở chỗ trình bày một cách chính xác các tính năng dưới nước là mục tiêu, trong khi định vị an toàn là yêu cầu đối với biểu đồ thủy văn.
Biểu đồ thủy văn sẽ che khuất các tính năng thực tế để trình bày một phiên bản đơn giản hóa để giúp các thủy thủ tránh các mối nguy dưới nước.

**Kết hợp biểu đồ độ sâu và bản đồ địa hình**
Trong một trường hợp lý tưởng, sự kết hợp của biểu đồ độ sâu và bản đồ địa hình có cùng tỷ lệ và hình chiếu của cùng một khu vực địa lý sẽ liền mạch. Sự khác biệt duy nhất là các giá trị bắt đầu tăng sau khi vượt qua 0 tại mốc đo mực nước biển được chỉ định. Do đó, các ngọn núi của bản đồ địa hình có các giá trị lớn nhất trong khi độ sâu lớn nhất của biểu đồ độ sâu sẽ thể hiện các giá trị lớn nhất.
Nói một cách đơn giản, biểu đồ độ sâu được dự định để hiển thị vùng đất nếu vùng nước quá mức được loại bỏ theo cách chính xác giống như bản đồ địa hình.

**Trong thủy văn**
Khảo sát độ sâu là một tập hợp con của khoa học thủy văn. Chúng hơi khác so với các cuộc khảo sát cần thiết để tạo ra sản phẩm thủy văn trong ứng dụng hạn chế hơn và được thực hiện bởi các cơ quan trong nước và quốc tế được giao nhiệm vụ sản xuất biểu đồ và ấn phẩm để điều hướng an toàn. Sản phẩm biểu đồ đó được gọi chính xác hơn là biểu đồ định vị hoặc thủy văn với sự thiên vị mạnh mẽ đối với việc trình bày thông tin an toàn thiết yếu.

**Công cụ tạo biểu đồ độ sâu**
Wikipedia có một bộ công cụ có sẵn miễn phí, để tạo bất kỳ loại bản đồ nào, nhưng ban đầu và được sử dụng phổ biến nhất để tạo ra các biểu đồ độ sâu.

**Xem thêm**
 Biểu đồ thủy văn / hải lý - Biểu đồ độ sâu chung của đại dương

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Hoạt động biểu đồ độ sâu 3-D: Giới thiệu về biểu đồ hải lý -  "Sự tái hiện sớm nhất của bản đồ độ sâu của lưu vực đại dương. Matthew Fontaine Maury đã xuất bản bản đồ này vào năm 1853 trong cuốn sách "Giải thích và chỉ đường đi thuyền để đi cùng với gió và biểu đồ hiện tại.... " Thư viện ảnh NOAA. -  Biểu đồ độ sâu chung của đại dương (GEBCO) -  Trình xem dữ liệu độ sâu từ NCEI của NOAA date=2017-07-09 
Thể loại:Mô hình hóa khoa học
Thể loại:Địa lý học tự nhiên
Thể loại:Thủy đạc học
Thể loại:Loại bản đồ
Hà Kim Ngọc

Hà Kim Ngọc (sinh năm 1963) là một chính trị gia người Việt Nam. Ông từng là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam. Ông công tác trong ngành ngoại giao từ năm 1988 với nhiều vị trí khác nhau và có nhiều kinh nghiệm ngoại giao song phương và đa phương. Vào tháng 03/2018, ông được Chủ tịch nước Việt Nam Trần Đại Quang bổ nhiệm là Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền thứ sáu của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tại Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

**Sự nghiệp**
Ông tốt nghiệp Học viện Ngoại giao Việt Nam năm 1985. Ông học tiếng Nga tại Đại học Kiev, Ukraine từ năm 1986 đến 1987 và tốt nghiệp Thạc sỹ về Quan hệ Quốc tế tại Học viện Ngoại giao Việt Nam năm 2010.
Giai đoạn 1988 đến 1997, ông làm việc trong ngành ngoại giao, là chuyên viên Vụ Châu Mỹ, Bộ Ngoại giao.
Từ năm 1997 đến năm 2000, ông là Phó Tổng Lãnh sự, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco, Hoa Kỳ.
Từ năm 2001 đến năm 2003, ông là Trưởng phòng Bắc Mỹ, Vụ Châu Mỹ, Bộ Ngoại giao.
Từ năm 2002 đến năm 2003, ông là Trợ lý Vụ trưởng, Văn phòng Bộ Ngoại giao và Thư ký Thứ trưởng Bộ Ngoại giao.
Từ năm 2003 đến năm 2004, ông là Phó Vụ trưởng, Văn phòng Bộ Ngoại giao.
Từ năm 2004 đến năm 2007, ông là Tham tán Kinh tế, Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản.
Từ năm 2007 đến năm 2008, ông là Phó Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ, Bộ Ngoại giao.
Từ năm 2008 đến năm 2011, ông là Vụ trưởng, Thư ký Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao.
Từ năm 2011 đến năm 2013, ông giữ chức Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao kiêm Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ, Bộ Ngoại giao.
Từ tháng 05/2013 đến tháng 07/2018, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, phụ trách quan hệ của Việt Nam với các quốc gia châu Mỹ, đặc biệt là Hoa Kỳ cũng như Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế khác.
Ông bắt đầu nhiệm kỳ công tác trên cương vị Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền của nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Hợp chúng quốc Hoa Kỳ từ ngày 15/07/2018 và đã trình Quốc thư lên Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ Donald Trump vào ngày 17/09/2018.
Ngày 8/2/2022, Đại sứ Hà Kim Ngọc đã chính thức kết thúc nhiệm kỳ công tác trên cương vị Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước CHXHCN Việt Nam tại Hoa Kỳ.Vị trí Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước CHXHCN Việt Nam tại Hoa Kỳ đã được thay thế bởi đại sứ Nguyễn Quốc Dũng.
Ngày 12/4/2022, Thủ tướng Phạm Minh Chính ký quyết định bổ nhiệm ông tiếp tục làm Thứ trưởng Bộ Ngoại giao.

**Gia đình**
Ông kết hôn với bà Nguyễn Thị Phương Liên và có hai người con.

**Chú thích**
Thể loại:Chính khách Việt Nam
Thể loại:Nhà ngoại giao Việt Nam
Thể loại:Sinh năm 1963
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ
Thể loại:Hàm Đại sứ (Việt Nam)
Đề xuất thủ đô tương lai của Indonesia

Một đề xuất chuyển thủ đô của Indonesia (hay còn gọi là Kế hoạch dời đô Indonesia) từ thành phố Jakarta đến một địa điểm khác đã được thảo luận từ thời tổng thống Sukarno, thậm chí có thể là sớm hơn nữa, khi đất nước này còn là thuộc địa của Hà Lan. Trên thực tế, vào đầu thế kỷ 20, chính phủ Đông Ấn Hà Lan đã nỗ lực dời thủ đô từ Batavia (thuộc địa Jakarta) đến Bandung. Trong thập niên 2010, ý tưởng dời thủ đô hoặc trung tâm hành chính quốc gia đã bắt đầu tái xét một cách nghiêm túc, chủ yếu là vì sự xuống cấp của môi trường và dân số quá đông đúc của Jakarta hiện nay. 
Tuy nhiên, nhóm các nhà kinh tế lại thể hiện một số phản ứng trái chiều. Một số doanh nghiệp lên tiếng phản đối điều này vì lo ngại cho một thực tế rằng hầu hết các doanh nghiệp trọng yếu hiện có trụ sở tại Jakarta. Do đó, việc dời đô sẽ gây bất tiện và có thể tốn kém hơn. 
Năm 2019, Palangka Raya được cho là ứng viên hàng đầu cho vị trí thủ đô mới của Indonesia. Ngày 8 tháng 8 cùng năm, Tổng thống Indonesia Joko Widodo chính thức thông báo quyết định dời đô ra khỏi Jakarta để chuyển đến đảo Borneo.

**Chú thích**
en:Indonesian future capital city proposal
Thể loại:Chính trị Indonesia
NGC 4449

NGC 4449 là một thiên hà loại Magellan bất thường nằm trong chòm sao Lạp Khuyển. Khoảng cách của thiên hà này với Trái Đất là 12 triệu năm tuổi. nó gần giống thiên hà Râu  Nó là một phần của nhóm Messier 94 và nhóm Lạp Khuyển I. Điều này khiến nó có liên quan đến nhóm Địa Phương.

**Đặc điểm**
Thiên hà này thì có bản chất tương tự như thiên thể vệ tinh của Ngân Hà, Đám Mây Megellan Lớn, dù cho nó không sáng cũng không lớn bằng. NGC 4449 có hình dạng thanh chung, cùng giống như đặc tính của đám mây Megellan lớn với những ngôi sao trẻ màu xanh rải rác.
NGC 4449 đã từng trải qua sự hình thành sao với tỉ lệ rất cao và bao gồm một vài cụm sao trẻ với khối lượng rất lớn. Có một cụm sao này nằm trong vùng trung tâm thiên hà.
Hình ảnh của thiên hà cho thấy một sự phát sáng màu hồng của khí Hydro nguyên tử, chất khí đánh dấu cho các khu vực hình thành sao khổng lồ.
NGC 4449 được bao phủ bởi một lớp màng khí hydro trung tính có diện tích lên đến 75' (gấp 14 lần bán kính quang học của thiên hà này). Lớp màng bao bọc này cho thấy sự biến dạng và sự bất thường. Điều này thể hiện sự tương tác với các thiên hà lân cận.
Sự tương tác với các thiên hà gần đó được cho là ảnh hưởng đến sự hình thành sao trong NGC 4449 và thực tế mà nói thì hai thiên hà nhỏ được phát hiện là tương tác với thiên hà này. 

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Astronomy Picture of the Day –  ngày 3 tháng 5 năm 2007,  ngày 10 tháng 7 năm 2007, and  ngày 25 tháng 2 năm 2011
Thể loại:Thiên hà vô định hình
Thể loại:Thiên hà vô định hình có thanh
Thể loại:Chòm sao Lạp Khuyển
Thể loại:Thiên thể NGC
Thể loại:Thiên thể UGC
Thể loại:Thiên thể PGC
Thể loại:Thiên thể Caldwell
Thể loại:Nhóm Messier 94
Zbtb7

Zbtb7, ban đầu được đặt tên là Pokemon, là một gen có thể hoạt động như một công tắc chính cho bệnh ung thư và chịu trách nhiệm cho sự phát triển của ung thư trên khắp các tế bào xung quanh. Nhà di truyền học, ông Dock Paolo Pandolfi từ Trung tâm Ung thư Tưởng niệm Sloan-Kettering (MSKCC) tại thành phố New York, nhà lãnh đạo của nhóm nghiên cứu phát hiện ra điều này cho biết gen này khác biệt duy nhất ở chỗ là nó cần các gen gây ung thư khác để gây ung thư. Khám phá về gen này đã được công bố lần đầu tiên trên tạp chí Nature số ra vào tháng 1 năm 2005.
Tên ban đầu, Pokemon, là viết tắt của "POK erythroid myeloid ontogenic factor" và rất có thể đó là một từ viết tắt của nhượng quyền truyền thông Pokémon. The Pokémon Company, không muốn bị báo chí nói xấu vì thương hiệu của mình có chung tên với tên của gen gây ung thư, đã đe dọa trung tâm này bằng các hành động pháp lý vào tháng 12 năm 2005, lúc đó MSKCC đã quyết định đổi tên thành Zbtb7.
Zbtb7 là thành viên của họ protein ZBTB chứa ngón tay kẽm và miền BTB. Nó còn được gọi là LRF10 (yếu tố liên quan đến bệnh bạch cầu / ung thư hạch), OCZF11 (ngón tay kẽm có nguồn gốc từ xương), và FBI1 (1-3) (tương tác mười bốn ba ba beta).

**Các Gen liên quan**
 ZBTB7A - ZBTB7B

**Xem thêm**
 Sonic hedgehog, một loại protein được đặt theo tên của một nhân vật trò chơi video. - Pikachurin, một loại protein võng mạc được đặt theo tên của một nhân vật Pokémon.

**Tham khảo**
Thể loại:Pokémon
Thể loại:Gen
Thể loại:Ung thư
Cirrhilabrus filamentosus

Cirrhilabrus filamentosus là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1976.

**Từ nguyên**
Tính từ định danh filamentosus trong tiếng Latinh mang nghĩa là "có sợi", hàm ý đề cập đến sợi tia thứ 10 và 11 vươn dài ở vây lưng cá đực.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. filamentosus được biết đến chủ yếu tại biển Java, từ phía nam đảo Sumatra trải dài đến biển Timor, và có thể mở rộng đến quần đảo Banda. C. filamentosus sinh sống gần các rạn san hô ở vùng biển ngoài khơi, nhưng cũng có thể được tìm thấy ở khu vực cửa sông có nhiều bùn, độ sâu khoảng 5–35 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. filamentosus là 8 cm. Vây bụng của cá đực rất dài. Mống mắt màu cam.
Cá cái có màu đỏ cam nhạt với một đốm đen ngay cuống đuôi. Đầu và lưng của cá cái và cá đực mới lớn thường có các sọc ngắn màu trắng xanh. Có đốm trắng trên mõm.
Cá đực có màu đỏ sẫm, bụng màu trắng. Vảy cá ở vùng cuống họng có màu xanh lam sáng. Vây lưng và vây hậu môn có màu vàng sẫm, có các hàng đốm xanh ánh kim ở gốc vây và được viền xanh óng ở rìa; đặc trưng bởi các tia vây dài ở vây lưng và có thể vươn dài vượt xa khỏi vây đuôi ở những con đực lớn. Vây đuôi bo tròn, có màu lam thẫm, lốm đốm các vệt màu xanh óng. Vây bụng màu vàng và khà dài.
Cá đực mùa giao phối sẫm màu cam ở toàn bộ đầu, ngực và thân trên. Vùng bụng sẫm dần thành màu xám đen, thu hẹp thành một đốm trắng ngay trước bụng. Các vệt xanh trên vây đuôi phát sáng hơn.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 8; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. filamentosus là các loài động vật phù du, có thể lẫn vào đàn của các loài Cirrhilabrus và Paracheilinus khác cùng nhau kiếm ăn. Chúng sống theo từng nhóm, một con đực thường sống cùng với nhiều con cái và con non, tạo thành một hậu cung rộng lớn.

**Phân loại học**
C. filamentosus nằm trong một nhóm phức hợp loài cùng với các loài Cirrhilabrus cyanogularis, Cirrhilabrus tonozukai và Cirrhilabrus rubripinnis, đặc trưng bởi các tia gai vươn dài ở vây lưng, vây bụng dài và lớp vảy xanh lam óng dưới ngực.

**Thương mại**
C. filamentosus thu thập trong ngành buôn bán cá cảnh.

**Tham khảo**
F
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Động vật Đông Timor
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1976
Cirrhilabrus flavidorsalis

Cirrhilabrus flavidorsalis là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1980.

**Từ nguyên**
Từ định danh flavidorsalis được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, flavus ("vàng") và dorsalis ("ở lưng"), hàm ý đề cập đến dải màu vàng ở vây lưng của cá đực.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. flavidorsalis được ghi nhận trải dài từ bờ đông đảo Borneo, bao gồm bang Sabah của Malaysia và vùng Kalimantan của Indonesia, trải dài đến Tây Papua, ngược lên phía bắc đến Philippines và Palau. Loài này sống gần các rạn san hô (thường là san hô nhánh) trên nền đá vụn ở độ sâu khoảng 6–40 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. flavidorsalis là 6,5 cm. Vây bụng ngắn ở cả hai giới. Cá đực có màu hồng nhạt hoặc trắng, trừ vùng đầu phía trên miệng là màu đỏ, cũng như các vệt đỏ ở hai bên thân. Vây lưng có vệt vàng tươi nổi bật. Tuy nhiên, một biến dị kiểu hình của loài cá này với vây lưng có dải màu xanh lam thẫm thay vì vàng như kiểu hình thường được biết đến, và các vệt đỏ trở nên mờ hơn rất nhiều.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 9; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Phân loại học**
C. flavidorsalis có quan hệ họ hàng rất gần với Cirrhilabrus lubbocki và Cirrhilabrus adornatus. Cá cái của ba loài này có kiểu hình rất giống nhau, màu đỏ hồng với một đốm đen trên cuống đuôi, nên rất khó mà phân biệt được. Việc xác định cá cái của loài nào thường được quan sát dựa vào sự xuất hiện của cá đực trong bầy nếu chúng có cùng phạm vi phân bố.

**Sinh thái học**
C. flavidorsalis thường sống theo từng nhóm lớn. Một cá thể lai giữa C. flavidorsalis và C. lubbocki đã được chụp ảnh tại quần đảo Sangihe (Bắc Sulawesi, Indonesia).

**Thương mại**
C. flavidorsalis được thu thập trong ngành buôn bán cá cảnh, và được bán với giá 20–25 USD một con tại Hoa Kỳ.

**Tham khảo**
F
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Philippines
Thể loại:Cá Indonesia
Thể loại:Cá Malaysia
Thể loại:Cá Palau
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1980
Đèo Mũi Né

display= title
Đèo Mũi Né là đèo trên Quốc lộ 1 ở thị trấn Phú Lộc huyện Phú Lộc thành phố Huế, Việt Nam .
Đèo Mũi Né ở cách thị trấn Phú Lộc cỡ 3 km hướng tây bắc. Trên đèo Mũi Né hiện nay đường bộ QL.1 và đường sắt Bắc - Nam đặt cạnh nhau với điểm giao cắt ở quá đỉnh đèo về phía nam.
Đèo ở phía tây của đồi Mũi Né. Bên phía đông của đồi là mũi Né, mũi đất nhô ra vùng nước của đầm Cầu Hai.
Mũi Né và dải đất ven đầm Cầu Hai là thắng cảnh đẹp của vùng Phú Lộc. Tuy nhiên vùng đường đèo hiểm trở và thường xảy ra tai nạn giao thông.
Vùng đèo cũng từng xảy ra tranh chấp về đất đai, khi các dự án nghỉ dưỡng phát triển tràn lan đã bịt kín đường đi của người dân chăm sóc rừng, hoặc lối ra biển cho các du khách.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Giao thông Huế
Cirrhilabrus greeni

Cirrhilabrus greeni là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2017.

**Từ nguyên**
Từ định danh greeni được đặt theo tên của Tim Green, người đã thu thập mẫu định danh của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. greeni được tìm thấy ở phía đông biển Timor, cách thành phố Darwin, Úc khoảng 300 km về phía tây bắc và cách đảo Tanimbar (đảo chính của quần đảo Tanimbar, Indonesia) khoảng 300 km về phía tây nam.
C. greeni được quan sát và thu thập gần các rạn san hô trên nền cát và đá vụn ở độ sâu khoảng 18–40 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. greeni là 4,7 cm.
Nửa đầu trên của cá đực màu đỏ tươi, thân trên có màu nâu đỏ, thân dưới màu vàng tươi, vùng thân còn lại màu hồng nhạt (cằm, ngực và bụng). Mống mắt đỏ với vòng vàng viền quanh đồng tử. Vây lưng có màu cam ánh vàng, nửa sau có một vệt màu nâu sẫm. Vây hậu môn màu đỏ tươi với viền đen ở rìa ngoài. Vây bụng màu đỏ. Vây ngực trong suốt với gốc vây màu đỏ. Vây đuôi trong mờ, ngoại trừ hai rìa trên và dưới có màu đỏ. Vì cơ thể có các tông màu đỏ, vàng, cam như bầu trời lúc hoàng hôn nên chúng có tên thường gọi là sunset fairy wrasse.
Cá cái màu đỏ hồng, trắng hơn ở bụng. Mống mắt màu vàng nhạt, hơi trắng. Vây lưng có màu vàng nhạt. Vây hậu môn màu hồng nhạt. Vây bụng hồng nhạt. Vây ngực trong mờ, phớt vàng ởphần gốc. Vây đuôi đỏ hồng, trở nên trong mờ ở nửa vây ngoài với nhiều vệt đỏ mờ. Có một đốm đen ở trên cuống đuôi.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 9; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Phân loại học**
C. greeni là một thành viên của phức hợp loài Cirrhilabrus filamentosus, và là loài chị em gần nhất với Cirrhilabrus rubripinnis.

**Tham khảo**
G
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2017
Cirrhilabrus hygroxerus

Cirrhilabrus hygroxerus là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2016.

**Từ nguyên**
Từ định danh hygroxerus được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Hy Lạp: hugrós (ὑγρός, "ẩm ướt") và xērós (ξηρός, "khô ráo"), hàm ý đề cập đến chu kỳ gió mùa của mùa khô và mùa mưa ở khu vực nhiệt đới phía bắc nước Úc, là nơi mà loài cá này được biết đến.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. hygroxerus hiện chỉ được tìm thấy tại một rạn san hô duy nhất ở phía đông của biển Timor, cách Darwin (Úc) khoảng 200 km về phía bắc. Các mẫu vật của C. hygroxerus được thu thập ở độ sâu khoảng 18–37 m, nơi có nhiều mỏm đá trên nền đá vụn.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. hygroxerus là 5,6 cm.
Nửa đầu trên và mõm của cá đực có màu vàng cam, có thể có những vệt sọc màu tím nhạt. Môi có màu vàng. Nửa thân trên và cuống đuôi có màu đen. Vùng thân còn lại có màu trắng. Vùng thân tiếp giáp giữa hai khoảng màu đen và trắng có các hàng chấm màu xanh lam óng. Vây lưng có màu đen với các hàng đốm màu xanh óng dọc theo chiều dài vây, có dải màu nâu đỏ nhạt ở nửa vây ngoài, viền trắng ở rìa. Những gai trước của vây lưng vươn cao hơn những tia gai còn lại, tạo nên hình dáng đặc trưng của vây lưng. Vây hậu môn có màu đỏ tươi, có dải đen ở gần rìa vây và dải trắng mỏng ở rìa, hàng đốm xanh như trên vây lưng ở sát gốc vây. Vây bụng lớn, cũng màu đỏ tươi, đen ở gần gốc vây. Vây đuôi có màu vàng nâu, lốm đốm các vệt xanh. Vây ngực trong mờ, đen ở gốc. Mống mắt màu cam sẫm với viền vàng quanh con ngươi.
Cá cái có màu cam phớt vàng ở đầu, chuyển dần sang màu đỏ cam ở thân trên; ngực, bụng và thân dưới màu trắng. Có các đường sọc màu tím nhạt dọc theo chiều dài ở thân trên. Các vây trong mờ, màu đỏ cam. Đốm vàng trên gốc vây ngực.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 8; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Phân loại học**
C. hygroxerus là loài chị em gần nhất với Cirrhilabrus humanni và Cirrhilabrus morrisoni. Cả ba đều thuộc phức hợp loài cùng với các loài Cirrhilabrus joanallenae, Cirrhilabrus naokoae và Cirrhilabrus rubriventralis, đặc trưng bởi các tia gai trước của vây lưng vươn cao, vây đuôi bo tròn và vây bụng hình cánh quạt.
C. hygroxerus đực mang nhiều đặc điểm chung giữa C. humanni (màu đỏ ở vây hậu môn và vây bụng) và C. morrisoni (màu đen ở nửa thân trên), nhưng cá cái của C. hygroxerus và C. morrisoni lại khá giống nhau.

**Tham khảo**
H
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Úc
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2016
Cirrhilabrus blatteus

Cirrhilabrus blatteus là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1974.

**Từ nguyên**
Tính từ định danh blatteus trong tiếng Latinh mang nghĩa là "tím", hàm ý đề cập đến lớp vảy cá màu tím trên thân của loài này vẫn còn giữ nguyên màu ở các mẫu vật được bảo quản trong cồn.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
C. blatteus là một loài đặc hữu của Biển Đỏ, được biết đến tại vùng bờ biển thuộc Israel. Loài này sinh sống tập trung gần các rạn san hô trên nền đá vụn ở độ sâu trong khoảng từ 40–50 m.

**Mô tả**
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. blatteus là 16 cm.
Cá đực có hai dải màu tím sẫm đặc trưng, một dải nằm dọc theo gốc vây lưng, dải còn lại từ phía sau gốc vây ngực kéo dài đến giữa cuống đuôi. Phần lớn vùng đầu được bao phủ bởi màu hồng sẫm. Vây lưng có màu xanh lục lam hoặc tím nhạt, hoàn toàn trong mờ. Vây bụng và vây hậu môn phớt hồng. Vây đuôi trong suốt, hình mũi giáo, có một vùng tam giác màu vàng ngay giữa vây, một cặp sọc chéo hình chữ V có màu xanh lam óng viền ở rìa. Cá cái màu hồng nhạt đồng nhất nhưng vẫn xuất hiện dải sọc tím giữa thân.
Cá đực mùa giao phối chuyển sang màu đỏ thắm ở vây lưng, vây hậu môn và vây bụng, nổi bật dải viền màu xanh óng ở rìa. Hai đường sọc tím cũng chuyển thành màu đỏ như các vây. Vùng đầu nhạt dần thành màu trắng. Vây đuôi sáng dần lên, nổi bật cặp sọc màu xanh ngọc lam ở giữa vây.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 8; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

**Phân loại học**
C. blatteus thuộc nhóm phức hợp loài Cirrhilabrus jordani cùng với các loài là Cirrhilabrus shutmani, Cirrhilabrus earlei, Cirrhilabrus lanceolatus, Cirrhilabrus roseafascia, Cirrhilabrus rubrisquamis, Cirrhilabrus sanguineus, Cirrhilabrus wakanda và Cirrhilabrus claire.

**Sinh thái học**
Thức ăn của C. blatteus là các loài động vật phù du. Chúng sống theo từng nhóm, một con đực thường sống cùng với nhiều con cái và con non, tạo thành một hậu cung rộng lớn.

**Tham khảo**
B
Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá biển Đỏ
Thể loại:Cá Israel
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1974
Cảnh quan văn hóa Bassari, Fula và Bedik

Vùng nông thôn Bassari hay Cảnh quan văn hóa Bassari, Fula và Bedik nằm ở phía đông nam Sénégal là một cảnh quan đa văn hóa được bảo tồn tốt phát triển từ quá trình tương tác và các hoạt động của con người với môi trường tự nhiên. Nó bao gồm ba khu vực địa lý là Bassari–Salémata, Bedik–Bandafassi và Fula–Dindéfello với những đặc điểm hình thái cụ thể khác nhau.
Năm 2012, cảnh quan văn hóa Bassari, Fula và Bedik đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

**Xem thêm**
 Người Bassari- Người Fula- Người Bedick

**Tham khảo**
Bassari