Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Chuyển hóa gây ra bởi con người

Hoạt động công nghiệp của con người gây nhiều ảnh hưởng đến môi trường.
Chuyển hóa gây ra bởi con người, hay còn được gọi là "chuyển hóa trong môi trường có con người sống", là một thuật ngữ được sử dụng trong các ngành như sinh thái học công nghiệp, phân tích dòng vật chất và quản lý chất thải để mô tả sự luân chuyển của dòng vật chất và năng lượng trong xã hội loài người. Thuật ngữ này nổi lên nhờ việc áp dụng các nghiên cứu liên ngành cho các hoạt động công nghiệp và nhân tạo khác và đây là một khái niệm trung tâm trong phát triển bền vững. Trong các xã hội hiện đại, phần lớn các dòng vật chất nhân tạo có liên quan đến một trong các hoạt động sau: vệ sinh, giao thông, cư trú và giao tiếp, và "ít ý nghĩa chuyển hóa trong thời tiền sử". Lượng thép nhân tạo trên toàn cầu trong các công trình, cơ sở hạ tầng và các phương tiện, ví dụ, khoảng 25 Gigaton (tức là hơn ba tấn/người), một con số chỉ sau các vật liệu xây dựng khác như bê tông. Phát triển bền vững gắn liền với thiết kế của một hệ thống trao đổi chất nhân tạo bền vững, sẽ dẫn đến những thay đổi đáng kể về năng lượng và dòng vật chất của các hoạt động khác nhau của con người. Chuyển hóa gây ra bởi con người có thể được coi là đồng nghĩa với chuyển hóa kinh tế xã hội. Thuật ngữ này chứa trong mình cả chuyển hóa công nghiệp và chuyển hóa đô thị.

**Tác động tiêu cực**
Theo cách hiểu phổ biến của quần chúng, chuyển hóa gây ra bởi con người được hiểu tác động của con người lên thế giới bởi thế giới công nghiệp hiện đại. Phần lớn các tác động này bao gồm quản lý chất thải, dấu chân sinh thái, dấu chân nước và phân tích dòng chả (tức là tốc độ chúng ta tiêu hao năng lượng xung quanh). Hầu hết các tác động của con người xảy ra ở các nước phát triển. Theo Rosales, “Tăng trưởng kinh tế hiện nay là nguyên nhân chính làm tăng biến đổi khí hậu, và biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính cho mất đa dạng sinh học, vì điều này, tăng trưởng kinh tế là một chất xúc tác chính gây mất đa dạng sinh học.” 

**Chú thích**
Thể loại:Công nghiệp
Thể loại:Sinh thái học
Chất phản chuyển hóa

Tập tin:Methotrexate_and_folic_acid_compared.png|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Methotrexate_and_folic_acid_compared.png|phải|nhỏ|300x300px|Thuốc methotrexate (phải) là chất phản chuyển hóa can thiệp vào con đường có axit folic (trái).
Chất phản chuyển hóa là một chất hóa học ức chế việc sử dụng chất chuyển hóa, tức các chất hóa học khác tham gia vào trao đổi chất bình thường. Các chất này thường có cấu trúc tương tự với chất chuyển hóa mà chúng tác động, chẳng hạn như các chất chống folate gây trở ngại cho việc sử dụng axit folic. Sự hiện diện của các chất phản chuyển hóa có thể có tác dụng có hại lên tế bào, chẳng hạn như ngăn chặn sự phát triển và phân chia tế bào, do đó các hợp chất này được sử dụng làm hóa trị liệu cho ung thư.

**Ứng dụng**
Chất phản chuyển hóa có thể được sử dụng trong điều trị ung thư, khi chúng can thiệp vào tổng hợp DNA và nhờ vậy là can thiệp vào phân chia tế bào và sự phát triển khối u. Bởi vì các tế bào ung thư phân chia nhiều hơn các tế bào khác, ức chế sự phân chia tế bào làm hại tế bào khối u nhiều hơn các tế bào khác. Thuốc kháng histamin thường được sử dụng để điều trị bệnh bạch cầu, ung thư vú, buồng trứng và đường tiêu hóa, cũng như các loại ung thư khác. Trong hệ thống phân loại giải phẫu-điều trị-hóa học, thuốc hóa trị liệu được xếp vào nhóm L01B.
Chất phản chuyển hóa thường làm suy yếu bộ máy sao chép DNA, có thể bằng cách tích hợp các nucleotide thay đổi về mặt hóa học hoặc bằng cách làm cạn kiệt nguồn cung cấp deoxynucleotide cần thiết cho sao chép DNA và tăng sinh tế bào.
Ví dụ về thuốc phản chuyển hóa cho ung thư bao gồm, nhưng không giới hạn chỉ ở những chất sau đây:- 5-Fluorouracil (5-FU)- 6-Mercaptopurine (6-MP)- Capecitabine (Xeloda®)- Cytarabine (Ara-C®)- Floxuridine- Fludarabine- Gemcitabine (Gemzar®)- Hydroxycarbamide- Methotrexate- Pemetrexed (Alimta®)
Các chất phản chuyển hóa có thể "giả dạng" purine (azathioprine, mercaptopurine) hoặc pyrimidin, những phần giúp xây dựng nên DNA. Các chất phản chuyển hóa có thể ngăn chặn kết hợp các thành phần trên vào DNA trong pha S (của chu kỳ tế bào), ngăn chặn sự phát triển và phân chia tế bào bình thường. Chất phản chuyển hóa cũng ảnh hưởng đến tổng hợp RNA. Tuy nhiên, bởi vì thymidine được sử dụng trong DNA nhưng không phải trong RNA (nơi mà uracil được sử dụng thay thế), ức chế tổng hợp thymidine qua thymidylate synthase ức chế chọn lọc tổng hợp DNA qua tổng hợp RNA.
Do hiệu quả của chúng, các loại thuốc này là các loại thuốc tế bào học được sử dụng rộng rãi nhất. Cạnh tranh vị trí liên kết của các enzyme tham gia vào quá trình sinh tổng hợp thiết yếu và kết hợp các phân tử sinh học này vào axit nucleic, ức chế chức năng tế bào khối u bình thường của chúng và kích hoạt quá trình chết rụng tế bào hoặc quá trình chết theo chương trình. Do phương thức hành động này, hầu hết các chất phản ứng chuyển hóa có tính đặc hiệu chu kỳ tế bào cao và có thể nhắm đến việc kìm hãm việc sao chép DNA của tế bào ung thư.

**Chú thích**
Thể loại:Chất chống ung thư
Thể loại:Chất phản
Tốc độ chuyển hóa cơ bản

Máy trong phòng thí nghiệm đo nhiệt lượng gián tiếp với "mũ trùm" (kỹ thuật pha loãng)
Tốc độ chuyển hóa cơ bản (BMR-Basal metabolic rate) là tốc độ chi tiêu năng lượng trên một đơn vị thời gian của động vật nội nhiệt trong lúc nghỉ ngơi. Chúng có thể được ghi lại với các đơn vị năng lượng trên một đơn vị thời gian khác nhau, từ watt (joule/giây) đến ml O2/phút hoặc joule mỗi giờ cho mỗi kg khối lượng cơ thể J/(h·kg). Việc đo lường chính xác yêu cầu phải đáp ứng một bộ tiêu chí nghiêm ngặt. Các tiêu chí này bao gồm đối tượng đang trong trạng thái vật lý và tâm lý không bị xáo trộn, ở môi trường trung tính về nhiệt, và nhóm thí nghiệm phải ở trạng thái sau-hấp thụ (tức là, không chủ động tiêu hóa thức ăn). Trong các động vật trao đổi chất chậm, chẳng hạn như cá và bò sát, tốc độ chuyển hóa tiêu chuẩn (SMR) với ý nghĩa tương đương được sử dụng. Việc đo lường vẫn tuân theo các tiêu chí tương tự như BMR, nhưng yêu cầu có thông tin về nhiệt độ mà tại đó tốc độ trao đổi chất được đo. Điều này làm cho BMR trở thành một biến thể của phép đo tốc độ trao đổi chất tiêu chuẩn, nhưng bỏ đi dữ liệu nhiệt độ, một thực tế đã dẫn đến các vấn đề trong việc xác định tốc độ chuyển hóa "chuẩn" cho nhiều động vật có vú.
Trao đổi chất bao gồm các quá trình mà cơ thể cần hoạt động. Tốc độ chuyển hóa cơ bản là lượng năng lượng trên một đơn vị thời gian mà một người cần giữ cho cơ thể hoạt động ở trạng thái nghỉ ngơi. Một số trong những quá trình đó là thở, tuần hoàn máu, kiểm soát nhiệt độ cơ thể, tăng trưởng tế bào, chức năng não và thần kinh, và co cơ. Tốc độ trao đổi chất cơ bản (BMR) ảnh hưởng đến tốc độ mà một người đốt cháy calo và có thể dự đoán được rằng liệu cá nhân đó có duy trì, tăng hoặc giảm cân hay không. Tốc độ trao đổi chất cơ bản chiếm khoảng 60 đến 75% chi tiêu calo hàng ngày của các cá nhân. BMR bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. BMR thường giảm 1–2% mỗi thập kỷ sau 20 tuổi, chủ yếu là do mất khối lượng không có chất béo, mặc dù khac biệt giữa các cá thể là cao.

**Chú thích**
Thể loại:Trao đổi chất
Sai hỏng trao đổi chất bẩm sinh

Sai hỏng trao đổi chất bẩm sinh tạo nên một lớp lớn các bệnh di truyền liên quan đến rối loạn chuyển hóa bẩm sinh. Phần lớn là do các khiếm khuyết của các gen đơn mã hóa cho các enzyme tạo điều kiện chuyển đổi các chất khác nhau (cơ chất) thành các chất khác (sản phẩm). Trong hầu hết các rối loạn, các vấn đề phát sinh do tích tụ các chất độc hại hoặc gây trở ngại cho chức năng bình thường, hoặc ảnh hưởng đến khả năng giảm tổng hợp các hợp chất thiết yếu. Sai hỏng trao đổi chất bẩm sinh hiện nay còn được gọi là bệnh chuyển hóa bẩm sinh hoặc rối loạn chuyển hóa di truyền. Thuật ngữ sai hỏng trao đổi chất bẩm sinh được đưa ra bởi một bác sĩ người Anh, Archibald Garrod (1857–1936), vào năm 1908. Ông được biết đến với công trình nghiên cứu về giả thuyết "một gen-một enzyme", dựa trên các nghiên cứu của ông về bản chất và di truyền của alkapto niệu. Văn bản của ông, Sai hỏng trao đổi chất bẩm sinh đã được xuất bản vào năm 1923.

**Dấu hiệu và triệu chứng**
Do số lượng lớn các bệnh này và nhiều hệ thống bị ảnh hưởng, gần như mọi "khiếu nại" đến một cơ sở chăm sóc sức khỏe đều tính đến các bệnh trao đổi chất bẩm sinh, đặc biệt là ở trẻ em. Sau đây là ví dụ về các biểu hiện tiềm năng ảnh hưởng đến từng hệ thống cơ quan chính.- Sinh trưởng kém, không phát triển mạnh, giảm cân- Cơ quan sinh dục không rõ ràng, dậy thì muộn, tuổi dậy thì sớm- Chậm phát triển, co giật, mất trí nhớ, bệnh não, đột quỵ- Điếc, mù lòa- Phát ban da, sắc tố bất thường, thiếu sắc tố, phát triển tóc quá mức, nổi u trên da- Bất thường về răng- Suy giảm miễn dịch, số lượng tiểu cầu thấp, số lượng hồng cầu thấp, lá lách to, hạch bạch huyết mở rộng- Nhiều dạng ung thư- Ói mửa tái phát, tiêu chảy, đau bụng- Đi tiểu quá nhiều, suy thận, mất nước, phù nề- Huyết áp thấp, suy tim, tim to, tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim- Gan to, vàng da, suy gan- Các chức năng trên khuôn mặt không bình thường, dị tật bẩm sinh- Thở quá mức (thở gấp), suy hô hấp- Hành vi bất thường, trầm cảm, rối loạn tâm thần- Đau khớp, yếu cơ, chuột rút- Suy giáp, suy thượng thận, thiểu năng sinh dục, đái tháo đường

**Chú thích**
Thể loại:Trao đổi chất
Thể loại:Di truyền y học
Thể loại:Di truyền học y khoa
Thiết bị vũ trụ không người lái

Thiết bị vũ trụ không người lái là thiết bị vũ trụ không có người trên tàu. Các thiết bị vũ trụ này thường có mức độ tự động khác nhau; chúng có thể được điều khiển từ xa, được hướng dẫn từ xa hoặc thậm chí là tự động, nghĩa là chúng có một danh sách các hoạt động sẽ thực hiện tự động do con người lập trình sẵn, trừ khi có hướng dẫn khác. Thiết bị vũ trụ không người lái mà được thiết kế để thực hiện các đo đạc nghiên cứu khoa học thường được gọi là thiết bị thăm dò không gian hoặc kính viễn vọng không gian.

**Lịch sử**
Tập_tin:Sputnik_asm.jpg|nhỏ|Bản sao của Sputnik 1 tại bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian.
Tập_tin:Explorer1.jpg|nhỏ|Một bản sao của Explorer 1.
Thiết bị vũ trụ không người lái đầu tiên được Liên Xô phóng vào ngày 22 tháng 7 năm 1951 là một chuyến bay dưới quỹ đạo, trong đó có mang theo hai con chó Dezik và Tsygan. Bốn chuyến bay khác được thực hiện cho đến mùa thu năm 1951.
Vệ tinh nhân tạo đầu tiên, Sputnik 1, được đưa vào quỹ đạo Trái Đất dài adj=on vào ngày 4 tháng 10 năm 1957. Ngày 3 tháng 11 năm 1957, Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik 2. Sputnik 2 có khối lượng lb và mang theo động vật sống đầu tiên vào quỹ đạo, con chó Laika. Do Sputnik 2 không được thiết kế để tách khỏi tầng trên của phương tiện phóng nên tổng khối lượng của vệ tinh trên quỹ đạo là lb.
Trong cuộc chạy đua vào không gian với Liên Xô, Hoa Kỳ đã phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên của mình, Explorer 1, vào quỹ đạo dài order=flip vào ngày 31 tháng 1 năm 1958. Explorer 1 mang theo các cảm biến giúp xác nhận sự tồn tại của vành đai Van Allen, một khám phá khoa học lớn vào thời điểm đó, trong khi Sputnik 1 không mang theo cảm biến khoa học nào. Sau đó, vào ngày 17 tháng 3 năm 1958, Hoa Kỳ phóng vệ tinh thứ hai, Vanguard 1, có kích thước bằng một quả bưởi. Vệ tinh này vẫn ở trong quỹ đạo order=flip tính đến năm 2016.
Tàu thăm dò Mặt Trăng được thử nghiệm đầu tiên là Luna E-1 No.1 của Liên Xô, được phóng vào ngày 23 tháng 9 năm 1958. Các tàu thăm dò Mặt Trăng liên tục gặp thất bại cho đến ngày 4 tháng 1 năm 1959, khi Luna 1 quay quanh Mặt Trăng và sau đó là Mặt Trời.
Chín quốc gia khác đã phóng thành công vệ tinh bằng phương tiện phóng của riêng các quốc gia đó: Pháp (1965), Nhật Bản và Trung Quốc (1970), Vương quốc Anh (1971), Ấn Độ (1980), Israel (1988), Iran (2009), Triều Tiên (2012) và New Zealand (2018).

**Tham khảo**
Thể loại:Tàu không gian
Thể loại:Thăm dò không gian
Nhóm dinh dưỡng chính

Nấm vàng
Nhóm dinh dưỡng chính là các nhóm sinh vật, được phân chia liên quan đến phương thức dinh dưỡng theo các nguồn năng lượng và cacbon cần cho hoạt động sống, sinh trưởng và sinh sản. Các nguồn năng lượng có thể là ánh sáng hoặc hợp chất hữu cơ hoặc vô cơ; nguồn cacbon có thể có nguồn gốc hữu cơ hoặc vô cơ.
Các thuật ngữ hô hấp hiếu khí, hô hấp kỵ khí và lên men không đề cập đến các nhóm dinh dưỡng chính, mà chỉ phản ánh việc sử dụng khác nhau của các chất nhận electron có thể trong các sinh vật cụ thể, như O2 trong hô hấp hiếu khí, hoặc nitrat (NO3−), sulfat (SO42−) hoặc fumarat trong hô hấp kỵ khí, hoặc các chất chuyển hóa trung gian khác nhau trong quá trình lên men. Bởi vì tất cả các bước tạo ATP trong quá trình lên men liên quan đến sự thay đổi của các chất chuyển hóa trung gian này mà không dùng chuỗi chuyền điện tử quá trình lên men thường được gọi là phosphoryl hóa mức cơ chất.

**Nguồn năng lượng và carbon**
Một sinh vật hóa dị dưỡng hữu cơ là sinh vật đòi hỏi chất hữu cơ để lấy cacbon cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển. Các sinh vật này cũng tạo năng lượng của nó từ quá trình oxy hóa khử một hợp chất hữu cơ. Nhóm sinh vật này có thể được chia nhỏ hơn theo loại chất hữu cơ và hợp chất mà chúng sử dụng. Sinh vật phân giải là một ví dụ của sinh vật  này, chúng thu được cacbon và electron từ phần hữu cơ của cơ thể đã chết. Động vật ăn cỏ và động vật ăn thịt là những ví dụ về các sinh vật thu thập cacbon và electron từ vật chất hữu cơ sống.
Hóa dưỡng hữu cơ là sinh vật làm oxy hóa các liên kết hóa học trong các hợp chất hữu cơ làm nguồn năng lượng của chúng. Hóa dưỡng hữu cơ cũng thu được các phân tử cacbon mà chúng cần cho chức năng tế bào từ các hợp chất hữu cơ này. Các hợp chất hữu cơ mà chúng oxy hóa bao gồm đường (ví dụ: glucose), chất béo và protein.
Tất cả các loài động vật đều là hóa dị dưỡng (có nghĩa là chúng oxy hóa các hợp chất hóa học như một nguồn năng lượng và cacbon), như nấm, động vật nguyên sinh và một số vi khuẩn. Sự khác biệt quan trọng giữa nhóm này là hóa hữu cơ dưỡng chỉ oxy hóa riêng các hợp chất hữu cơ trong khi hóa vô cơ dưỡng lại sử dụng các hợp chất vô cơ như một nguồn năng lượng.

**Chú thích**
Thể loại:Trao đổi chất
Corydoras acutus

Corydoras acutus, tên thường gọi là cá chuột vây đen, là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy ở lưu vực sông Amazon thuộc quốc gia Ecuador và miền bắc Peru; lưu vực sông Machado, bang Rondônia của Brazil.
C. acutus được mô tả lần đầu bởi Edward Drinker Cope vào năm 1872.

**Tên gọi**
Tên của loài này, acutus, trong tiếng Latin có nghĩa là "nhọn", ám chỉ đến phần mỏ nhọn của C. acutus.

**Mô tả**
C. acutus trưởng thành dài khoảng 5 – 7 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,0 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 25 đến 28 °C. Thức ăn chủ yếu của C. acutus là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. C. acutus đẻ trứng trong những thảm thực vật dày nhưng không bảo vệ trứng.
Ở C. acutus, cá mái sẽ lớn hơn và phát triển hơn cá đực, điều này rất dễ nhận thấy. Cá đực thường có vây tròn hơn khi trưởng thành.

**Sinh sản**
Tới mùa sinh sản, cá mái giữ 2 - 4 quả trứng giữa vây bụng của nó, cá đực sẽ thụ tinh trong khoảng 30 giây. Sau đó, cá mái sẽ bơi đến một nơi thích hợp, nơi nó sẽ gắn những quả trứng rất dính lên bề mặt. Các cặp cá sẽ lặp lại quá trình này cho đến khi khoảng 100 quả trứng đã được thụ tinh.

**Cá cảnh**
C. acutus có tầm quan trọng trong ngành thương mại cá cảnh. Một điều cần lưu ý là tránh sử dụng đá dăm (sắc nhọn) để làm đáy hồ, vì sẽ gây nguy hiểm cho cá khi chúng đào hang.

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1872
KEGG

KEGG (Kyoto Encyclopedia of Genes and Genomes) là một tập hợp các cơ sở dữ liệu đề cập đến các vấn đề như bộ gen, con đường sinh học, bệnh tật, ma túy và các chất hóa học. KEGG được sử dụng cho nghiên cứu và giảng dạy tin sinh học, bao gồm phân tích dữ liệu về hệ gen học, metagenomic, hệ chuyển hóa học và nghiên cứu hệ thống khác, mô hình hóa và mô phỏng hệ thống sinh học và phát triển các phương thức chữa bệnh mới.

**Lịch sử**
Dự án cơ sở dữ liệu KEGG được khởi xướng vào năm 1995 bởi Minoru Kanehisa, Giáo sư tại Viện Nghiên cứu Hóa học, Đại học Kyoto, lúc dự án bản đồ gen người đang diễn ra ở Nhật Bản đang diễn ra.  Nắm bắt được nhu cầu về một tài nguyên vi tính hóa có thể được sử dụng để giải thích sinh học về dữ liệu chuỗi bộ gen, ông bắt đầu phát triển cơ sở dữ liệu KEGG PATHWAY. Đây là một tập hợp các con đường chuyển hóa được vẽ thủ công nhằm thể hiện kiến ​​thức thực nghiệm về chuyển hóa và các chức năng khác của tế bào và sinh vật. Mỗi bản đồ như vậy chứa một mạng lưới các tương tác cũng như phản ứng phân tử và được thiết kế để liên kết các gen trong hệ gen với các sản phẩm gen (chủ yếu là các protein) trong con đường. Điều này đã cho phép phân tích được gọi là ánh xạ đường dẫn KEGG, nhờ đó nội dung gen trong hệ gen được so sánh với cơ sở dữ liệu KEGG PATHWAY để kiểm tra các đường dẫn và hàm liên quan nào có khả năng được mã hóa trong hệ gen.
Theo các nhà phát triển, KEGG là một "đại diện máy tính" của hệ thống sinh học. Nó tích hợp các khối xây dựng và sơ đồ nối dây của hệ thống - cụ thể hơn, các khối xây dựng di truyền của gen và protein, các khối xây dựng hóa học từ các phân tử nhỏ và phản ứng, và sơ đồ tương tác phân tử và mạng lưới phản ứng. Khái niệm này được thực hiện trong các cơ sở dữ liệu sau này của KEGG, được phân loại thành các hệ thống, thông tin về gen, hóa học và sức khỏe.- Thông tin hệ thống
PATHWAY - bản đồ các con đường cho các chức năng của tế bào và sinh vật
MODULE - mô-đun hoặc đơn vị chức năng của gen
BRITE - phân loại cấp bậc của các thực thể sinh học- Thông tin di truyền
GENOME - bộ gen hoàn chỉnh
GENES - gen và protein trong bộ gen hoàn chỉnh
ORTHOLOGY - ổ gen tiến hóa thẳng trong bộ gen hoàn chỉnh- Thông tin hóa học
COMPOUND, GLYCAN - hợp chất hóa học và glycan
REACTION, RPAIR, RCLASS - phản ứng hóa học
ENZYME - danh pháp enzyme- Thông tin sức khỏe
Bệnh - bệnh ở người
Thuốc - thuốc đã được phê duyệt
ENVIRON - thuốc thô và các chất liên quan đến sức khỏe

**Chú thích ==
Corydoras adolfoi

Corydoras adolfoi, tên thường gọi là cá chuột Adolfo, là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy ở lưu vực sông Río Negro (Amazon) thuộc quốc gia Brazil.
Tên của loài cá này được đặt theo tên của Adolfo Schwartz, một nhà sưu tập cá.

**Mô tả**
C. adolfoi trưởng thành dài khoảng 5 – 6 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, đầm lầy, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,0 đến 7,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 22 đến 26 °C. Thức ăn chủ yếu của C. adolfoi là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. C. adolfoi đẻ trứng trong những thảm thực vật dày nhưng không bảo vệ trứng.
C. adolfoi thường bị nhầm lẫn với một số loài họ hang của nó, bao gồm Corydoras burgessi, Corydoras imitator, Corydoras duplicareus.
Đối với C. burgessi, C. adolfoi có một vết màu cam trên phần đầu và vây lưng rõ ràng thay vì màu vàng như C. burgessi. Đối với C. imitator, C. adolfoi có mỏ tròn và ngắn hơn. Đối với C. duplicareus, C. adolfoi không có răng cưa ở cạnh sau của vây ngực, chỉ quan sát được qua kính lúp. Dải màu đen trên sống lưng của C. duplicareus thường rộng hơn so với C. adolfoi và C. duplicareus nhỏ hơn một chút so với C. adolfoi. Ở C. adolfoi, cá mái có thân lớn hơn so với cá đực.

**Tham khảo**
 David Alderton (2008), " Adolfo's Coydoras" - Encyclopedia of Aquarium & Pond Fish, Nhà xuất bản Penguin, tr.125 978-0756668389

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1982
Thể loại:Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Bảo hiểm động đất

Tập tin:Sanfranciscoearthquake1906.jpg|phải|nhỏ|Động đất San Francisco 1906
Bảo hiểm động đất là một hình thức bảo hiểm tài sản mà phải trả tiền cho khách hàng bảo hiểm trong trường hợp một trận động đất xảy ra gây thiệt hại đến tài sản. Thông thường hợp đồng bảo hiểm nhà ở không đề cập đến thiệt hại do động đất.
Hầu hết các chính sách bảo hiểm động đất có tính khấu trừ cao, làm cho loại hình bảo hiểm này trở nên hữu ích khi toàn bộ ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn, nhưng không có ích nếu ngôi nhà chỉ bị hư hỏng một vài phần. Mức giá phụ thuộc vào vị trí và xác suất mất mát do trận động đất gây ra. Giá có thể rẻ hơn đối với ngôi nhà làm bằng gỗ, khi mà nó có thể chống lại sức ép động đất tốt hơn so với ngôi nhà được làm bằng gạch.
Trong quá khứ, mất mát do trận động đất được định mức giá bằng một bộ dữ liệu cực lớn và chủ yếu dựa trên đánh giá ​​từ các chuyên gia. Ngày nay, nó được ước tính bằng cách sử dụng một Tỷ Lệ Thiệt hại (Damage Ratio: DR), là tỷ lệ giữa số tiền thiệt hại động đất với tổng giá trị của một tòa nhà. Một phương pháp khác là sử dụng HAZUS, một phương pháp máy tính để ước tính tổn thất.
Như với bảo hiểm lũ lụt hoặc bảo hiểm thiệt hại từ một cơn bão hay các thảm họa quy mô lớn khác, các công ty bảo hiểm đã phải cẩn trọng lựa chọn loại bảo hiểm này, bởi vì một trận động đất đủ mạnh có thể phá hủy một ngôi nhà cũng như toàn bộ ngôi nhà trong vùng xảy ra thảm họa. Nếu một công ty có chính sách bảo hiểm bằng văn bản trên một số lượng lớn nhà ở trong một thành phố cụ thể, sau đó một trận động đất có sức tàn phá sẽ làm nguồn lực của công ty nhanh chóng cạn kiệt. Các công ty bảo hiểm đã dành nhiều thời gian và công sức nghiên cứu, nỗ lực hướng tới quản lý rủi ro để tránh xảy ra tình huống như vậy.
Tại Hoa Kỳ, các công ty bảo hiểm sẽ ngừng bán bảo hiểm trong vài tuần sau một trận động đất lớn. Do các cơn dư chấn gây hư hại có thể xảy ra sau trận động đất ban đầu, và hiếm khi là tiền chấn. Mặc dù dư chấn nhỏ hơn về độ lớn, chúng lệch khỏi chấn tâm. Nếu dư chấn gần hơn đến một khu vực đông dân cư, nó có thể gây thiệt hại lớn hơn trận động đất ban đầu. Một ví dụ là trận động đất Christchurch năm 2011 ở New Zealand làm 185 người chết xảy ra sau một trận động đất lớn hơn và xa hơn nhiều khi mà không có tử vong nào cả.

**Tham khảo**
Thể loại:Bảo hiểm
Thể loại:Loại hình bảo hiểm
Thể loại:Kỹ thuật động đất
Corydoras ambiacus

Corydoras ambiacus, tên thường gọi là cá chuột đốm, cá chuột mũi dài, cá chuột Agassiz, là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy ở thượng nguồn lưu vực sông Amazon, thuộc địa phận của các quốc gia: Brazil, Colombia và Peru.
Loài cá này được đặt theo tên của vùng Rio Ampiyacu của Peru, nơi sinh sống bản địa của nó.

**Mô tả**
C. ambiacus trưởng thành dài khoảng 5 - 6,5 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, đầm lầy, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,0 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 21 đến 25 °C. Thức ăn chủ yếu của C. ambiacus là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu.
Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1872 nhưng lại không kèm theo hình ảnh hoặc bản vẽ. Tác giả có ghi chú như sau: "Thân màu rơm, có nhiều đốm nâu mờ ở hai bên. Vây lưng có một đốm đen lớn ở phía trước, lan xuống cả vùng gốc vây. Bốn dải màu nâu dọc trên vây đuôi; vây hậu môn có đốm. Phần má có ánh màu xanh dương".
Cá mái có kích thước lớn hơn cá đực khi trưởng thành. C. ambiacus cũng được nuôi để làm cảnh, tương tự như những loài họ hàng của nó.

**Tham khảo**
Roberto E. Reis, Sven O. Kullander, Carl J. Ferraris (2003),  Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America, Nhà xuất bản EDIPUCRS, tr.294 978-8574303611

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1872
Tế bào B

Tập tin:B cell function.png|thumb|Chức năng tế bào B: liên kết với một kháng nguyên, nhận trợ giúp từ một tế bào T hỗ trợ, và biệt hóa thành tương bào (plasma cell) tiết ra lượng lớn kháng thể
Hình 3D của tế bào B
Tế bào B, còn được gọi là tế bào lympho B, là một loại tế bào bạch huyết của phân nhóm tế bào lympho. Chúng hoạt động trong thành phần miễn dịch dịch thể của hệ miễn dịch, bằng cách tiết ra các kháng thể. Ngoài ra, tế bào B còn có thể trình diện kháng nguyên và tiết ra cytokine. Ở động vật có vú, tế bào B trưởng thành ở trong tủy xương. Ở chim, tế bào B trưởng thành trong túi Fabricius, một cơ quan bạch huyết.
Không giống như hai loại tế bào lympho khác như tế bào T và tế bào NK, tế bào B có thụ thể tế bào B (BCRs) trên màng. BCR cho phép tế bào B mang vai trò là một kháng thể, có chức năng gắn với một kháng nguyên cụ thể.
Tế bào lympho B và lympho T đều thuộc loại miễn dịch đặc hiệu.

**Tham khảo**
Thể loại:Lymphocyte
Thể loại:Tế bào người
Thể loại:Hệ miễn dịch
Thể loại:Miễn dịch học
Thể loại:Bạch huyết bào
Viêm loét đại tràng

Viêm loét đại tràng (UC) là một tình trạng lâu dài dẫn đến viêm và loét đại tràng và trực tràng. Các triệu chứng chính của bệnh tích cực là đau bụng và tiêu chảy trộn lẫn với máu. Giảm cân, sốt và thiếu máu cũng có thể xảy ra. Thông thường, các triệu chứng xuất hiện chậm và có thể từ nhẹ đến nặng. Các triệu chứng thường xảy ra liên tục với các giai đoạn không có triệu chứng nào giữa các đợt bùng phát. Các biến chứng có thể bao gồm megacolon, viêm mắt, khớp, hoặc gan và ung thư đại tràng.
Nguyên nhân của UC là không rõ. Các lý thuyết liên quan đến rối loạn chức năng hệ thống miễn dịch, di truyền, những thay đổi trong vi khuẩn đường ruột bình thường và các yếu tố môi trường. Tỷ lệ có xu hướng cao hơn ở các nước phát triển với một số đề xuất này là kết quả của ít tiếp xúc với nhiễm trùng đường ruột, hoặc một chế độ ăn uống và lối sống phương Tây. Việc loại bỏ các phụ lục ở độ tuổi sớm có thể được bảo vệ. Chẩn đoán thường là do nội soi đại tràng bằng sinh thiết mô. Nó là một loại bệnh viêm ruột (IBD) cùng với bệnh Crohn và viêm đại tràng vi mô.
Thay đổi chế độ ăn uống, chẳng hạn như duy trì chế độ ăn uống có hàm lượng calo cao hoặc chế độ ăn không có lactose, có thể cải thiện triệu chứng. Một số loại thuốc được sử dụng để điều trị các triệu chứng và mang lại và duy trì thuyên giảm, bao gồm cả aminosalicylat như mesalazine hoặc sulfasalazine, steroid, thuốc ức chế miễn dịch như azathioprine, và liệu pháp sinh học. Loại bỏ đại tràng bằng phẫu thuật có thể cần thiết nếu bệnh nặng, không đáp ứng với điều trị, hoặc nếu các biến chứng như ung thư đại tràng phát triển. Loại bỏ đại tràng và trực tràng có thể chữa bệnh.
Cùng với bệnh Crohn, khoảng 11,2 triệu người bị ảnh hưởng đến năm 2015. Mỗi năm nó mới xuất hiện từ 1 đến 20 trên 100.000 người, và 5 đến 500 trên 100.000 người bị ảnh hưởng. Bệnh này phổ biến hơn ở Bắc Mỹ và Châu Âu so với các vùng khác. Thường thì nó bắt đầu ở những người từ 15 đến 30 tuổi, hoặc trong số những người trên 60 tuổi. Nam và nữ dường như bị ảnh hưởng theo tỷ lệ như nhau. Nó cũng đã trở nên phổ biến hơn kể từ những năm 1950. Cùng với đó, viêm loét đại tràng và bệnh Crohn ảnh hưởng đến khoảng một triệu người ở Hoa Kỳ. Với cách điều trị thích hợp, nguy cơ tử vong xuất hiện giống như của dân số nói chung. Mô tả đầu tiên của viêm loét đại tràng xảy ra vào khoảng những năm 1850. 

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 /Health/Conditions_and_Diseases/Digestive_Disorders/Intestinal/Inflammatory_Bowel_Disease/Ulcerative_Colitis/-  MedlinePlus ulcerative colitis page-  Ulcerative colitis information page date = ngày 26 tháng 9 năm 2018 at  Crohn's & Colitis Foundation of America-  url = http://jama.ama-assn.org/content/307/1/104.full.pdf 
Thể loại:Viêm đại tràng
Thể loại:Tiêu chảy
Thể loại:Đau bụng
Thể loại:Bệnh tự miễn
Thể loại:Các điều kiện được chẩn đoán bằng xét nghiệm phân
Thể loại:Viêm
Thể loại:Viêm ruột non và viêm đại tràng không nhiễm trùng
Thể loại:Các bệnh liên quan đến Cytomegalovirus
Thể loại:RTT
Thể loại:Tình trạng viêm đáp ứng với steroid
Thể loại:RTTEM
Hệ vi sinh đường ruột

Tập tin:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|thumb|right|Escherichia coli một trong những vi khuẩn trong ruột người
Hệ vi sinh đường ruột là một cộng đồng phức tạp của các vi sinh vật sống trong các vùng tiêu hóa của người và các động vật khác, kể cả côn trùng. Các đa hệ gen ruột là tổng hợp của tất cả các bộ gen của hệ vi sinh đường ruột. Ruột là một trong những thích hợp mà vi sinh vật của con người sinh sống.
Ở người, hệ vi sinh vật đường ruột có số lượng vi khuẩn lớn nhất và số lượng loài lớn nhất so với các vùng khác của cơ thể. Ở người, hệ thực vật đường ruột được thành lập từ một đến hai năm sau khi sinh, và vào thời điểm đó biểu mô ruột và hàng rào niêm mạc ruột mà nó tiết ra có cùng một cách chịu được, và thậm chí hỗ trợ, ruột hệ thực vật và cũng cung cấp một rào cản đối với sinh vật gây bệnh.
Mối quan hệ giữa một số hệ thực vật đường ruột và con người không chỉ đơn thuần là sự tương đồng (một sự tồn tại không có hại) mà là một mối quan hệ cộng sinh 700 Một số vi sinh vật đường ruột của con người có lợi cho vật chủ bằng cách lên men chất xơ thành axit béo chuỗi ngắn (SCFAs)), chẳng hạn như axit axetic và axit butyric, sau đó được hấp thụ bởi vật chủ. Vi khuẩn đường ruột cũng đóng một vai trò trong việc tổng hợp vitamin B và vitamin K cũng như chuyển hóa acid mật, sterol và xenobiotic. Tầm quan trọng mang tính hệ thống của SCFA và các hợp chất khác mà chúng tạo ra giống như kích thích tố và hệ ruột thực sự có chức năng như một cơ quan nội tiết, và rối loạn hoạt động của hệ thực vật đường ruột tương quan với một loạt các tình trạng viêm và tự miễn dịch.
Thành phần của hệ vi sinh đường ruột của con người thay đổi theo thời gian, khi chế độ ăn thay đổi, và như những thay đổi về sức khỏe tổng thể. 3 7 Một đánh giá có hệ thống từ năm 2016 đã kiểm tra các thử nghiệm trên người tiền lâm sàng và nhỏ đã được tiến hành với một số chủng vi khuẩn probiotic có sẵn trên thị trường và xác định những vi khuẩn có tiềm năng hữu ích nhất đối với một số rối loạn hệ thần kinh trung ương. 

**Phân loại**
Thành phần vi khuẩn của hệ vi sinh đường ruột thay đổi theo đường tiêu hóa. Trong dạ dày và ruột non, tương đối ít loài vi khuẩn thường có mặt  Ngược lại, ruột kết chứa một hệ sinh thái vi khuẩn đông đúc với tối đa 1012 tế bào mỗi gram nội dung đường ruột. Những vi khuẩn này đại diện từ 300 đến 1000 loài khác nhau. Tuy nhiên, 99% vi khuẩn đến từ khoảng 30 hoặc 40 loài. Do hậu quả của sự phong phú của chúng trong ruột, vi khuẩn cũng chiếm tới 60% khối lượng khô phân. Nấm, các protist, archaea, và virus cũng có mặt trong hệ thực vật ruột, nhưng ít được biết về hoạt động của chúng.
Hơn 99% vi khuẩn trong ruột là anaerobe, nhưng trong cecum, vi khuẩn hiếu khí đạt mật độ cao. Người ta ước tính rằng hệ thực vật này có tổng cộng khoảng 100 lần gen trong tổng số gen người.

**Tham khảo**

**Đọc thêm**
 first12=Fernando de Sá - issue=1- pmc=3156250- bibcode=2011Sci...334..105W 
Thể loại:Hệ vi khuẩn đường ruột
Thể loại:Vi khuẩn
Thể loại:Hệ tiêu hóa
Thể loại:Vi sinh môi trường
Thể loại:Vi sinh vật
Thụ tinh kép

Các bộ phận của hoa
Thụ tinh kép
Thụ tinh kép trong Arabidopsis
Thụ tinh kép là một cơ chế thụ tinh phức hợp của thực vật có hoa. Quá trình này bao hàm sự tham gia của một thể giao tử cái (thể đại giao tử, còn được gọi là bao noãn) với hai giao tử đực (tinh trùng). Nó bắt đầu khi một hạt phấn dính vào đầu nhụy của lá noãn, cấu trúc sinh sản cái của một bông hoa. Hạt phấn sau đó hút ẩm và bắt đầu nảy mầm, hình thành một ống phấn kéo dài xuống về phía bầu nhụy thông qua vòi nhụy. Đầu của ống phấn sau đó đi vào trong bầu nhụy và đâm xuyên qua lỗ noãn mở ra trong bầu nhụy. Ống phấn bắt đầu giải phóng hai tinh trùng trong thể đại giao tử.
Số noãn là 8 và sắp xếp theo dạng 3+2+3 (từ trên xuống dưới) ví dụ 2 tế bào kèm và 1 tế bào trứng, 2 tế bào trung tâm cực, 3 tế bào đối cực. Một tinh trùng thụ tinh tế bào trứng và các tinh trùng khác kết hợp với hai nhân cực của tế bào trung tâm của thể đại bào tử. Tinh trùng đơn bội và trứng đơn bội kết hợp lại để tạo nên một hợp tử lưỡng bội, một quá trình gọi là hợp giao, trong khi đó các tinh trùng khác và hai nhân cực đơn bội của tế bào trung tâm lớn của thể đại bào tử hình thành một nhân tam bội. Một số thực vật có thể hình thành nhân đa bội. Tế bào lớn của thể giao tử sau đó sẽ phát triển thành nội nhũ, một loại mô giàu dinh dưỡng cung cấp sự nuôi dưỡng cho phôi đang phát triển. Bầu nhụy, bao bọc xung quanh noãn, phát triển thành quả, thứ bảo vệ hạt và có thể có chức năng phân tán hạt.

**Đọc thêm**
 Thụ tinh- Giao tử- Đại bào tử- Noãn- Phấn hoa

**Tham khảo**
Thể loại:Sinh sản thực vật
Thể loại:Tính dục
Nhiễm sắc tử chị em

Tập tin:Chromosomes_during_mitosis.svg|phải|nhỏ|400x400px|Các nhiễm sắc thể bố (xanh lam) và mẹ (hồng) là nhiễm sắc thể tương đồng. Sau quá trình nhân đôi DNA, mỗi chiếc tạo nên một chiếc mới (cùng màu). Những chiếc cùng màu là nhiễm sắc thể chị em.
Các nhiễm sắc thể chị em cũng gọi là các nhiễm sắc tử chị em là những nhiễm sắc thể tương đồng có cùng một nguồn gốc của cha (thì không của mẹ) hoặc của mẹ (thì không của cha).
Đây là thuật ngữ di truyền học, được dịch từ tiếng Anh "sister chromatids" thường dùng để chỉ một cặp nhiễm sắc thể (hoặc nhiễm sắc tử) tương đồng, mà chiếc này là bản sao của chiếc kia (hoặc chiếc kia là bản sao của chiếc này) hình thành qua quá trình nhân đôi DNA từ một nhiễm sắc thể ban đầu.

**Ví dụ**
 Ở tế bào xô-ma, các nhiễm sắc thể thường tồn tại thành từng cặp (hai chiếc) giống nhau về hình dạng, kích thước và cả phân bố các lô-cut gen trên đó được gọi là các nhiễm sắc thể tương đồng. - Ở các loài sinh vật sinh sản hữu tính, trong một cặp nhiễm sắc thể tương đồng Aa luôn có một chiếc do bố truyền cho (A), còn chiếc kia (a) do mẹ truyền. - Khi phân bào, mỗi chiếc tự nhân đôi: A tổng hợp nên A', còn a tổng hợp nên a' trong pha S thuộc kì trung gian của phân bào. Như vậy, A với A' cùng nguồn (cùng do bố "đẻ" ra), còn a với a' cùng nguồn (cùng do bố "đẻ" ra), nên A với A' là chị em, a với a' là chị em, nhưng A (hoặc A') với a (hoặc a') là không chị em, mặc dù tương đồng nhau.

**Nội hàm**
 Lúc vừa mới tự nhân đôi, "chị" và "em" được liên kết nhau bởi một tâm động, tạo thành nhiễm sắc thể kép, trong đó mỗi chiếc được gọi là một nhiễm sắc tử (chromatid). Sau đó, mỗi nhiễm sắc thể kép tách nhau, thì mỗi nhiễm sắc tử trở thành một nhiễm sắc thể đơn, không gọi là chromatid nữa, nhưng các nhiễm sắc thể đơn cùng nguồn vẫn là chị em với nhau. - Trong ví dụ trên, A với A' đã tách nhau và thậm chí đã phân li về các tế bào con khác nhau, thì vẫn là hai nhiễm sắc thể chị em. Đối với a và a' cũng vậy.

**So sánh**
So sánh nhiễm sắc tử chị em với các nhiễm sắc thể tương đồng, thứ bản thân nó là hai bản sao chép khác nhau của một nhiễm sắc thể mà các sinh vật lưỡng bội (như con người) kế thừa, một từ mỗi bố mẹ. Nhiễm sắc tử chị em nhìn chung thì giống nhau y hệt (vì chúng mang cùng alen, còn được gọi là biến thể hoặc phiên bản, của gien) bởi vì chúng bắt nguồn từ một nhiễm sắc thể gốc. Một ngoại lệ chính là, về cuối của giảm phân, sau khi sự kiện trao đổi chéo xảy ra, bởi vì các phần của mỗi nhiễm sắc tử chị em có thể đã bị tráo đổi với các phần tương ứng của các nhiễm sắc tử tương đồng mà chúng được bắt cặp trong giảm phân. Các nhiễm sắc thể tương đồng có thể hoặc có thể không giống nhau vì chúng bắt nguồn từ những bố mẹ khác nhau.

**Tham khảo**
 Nhiễm sắc thể tương đồng.- Nhiễm sắc tử.- Nhiễm sắc thể không chị em.- Nguyên phân.- Giảm phân.

**Nguồn trích dẫn**
Thể loại:Di truyền học
Thể loại:Sinh học tế bào
Thể loại:Di truyền học tế bào
Corydoras caudimaculatus

Corydoras caudimaculatus, thường gọi là cá chuột đuôi đốm, là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy ở lưu vực sông Guaporé, thuộc quốc gia Brazil. Loài này được mô tả lần đầu tiên năm 1961.
Tên gọi của loài này, caudimaculatus, được ghép từ caudus ("đuôi") và maculatus ("đốm"), ám chỉ đến chấm đen lớn trên đuôi của nó.

**Mô tả**
C. caudimaculatus trưởng thành dài khoảng 4,2 – 5 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,0 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 22 đến 26 °C. Thức ăn chủ yếu của C. caudimaculatus là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. Cá mái mang trứng trong một cái túi được tạo bởi vây bụng; chúng đẻ trứng trong thảm thực vật dày đặc nhưng lại không bảo vệ trứng. Ở C. caudimaculatus trưởng thành, cá mái có thân hình lớn hơn so với cá đực.
Tương tự như các loài khác trong Corydoras, C. caudimaculatus cũng được nuôi làm cá cảnh. C. caudimaculatus và các loài khác trong chi có tập tính đào hang, vì thế tránh sử dụng đá dăm sắc nhọn để lót đáy hồ cá, điều này sẽ làm tăng nguy cơ thương tích cho chúng.

**Xem thêm**
Roberto E. Reis, Sven O. Kullander, Carl J. Ferraris (2003),  Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America, Nhà xuất bản EDIPUCRS, tr.297 978-8574303611

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1961
Arthur Ashkin

Arthur Ashkin (sinh ngày 2 tháng 9 năm 1922 - mất ngày 21 tháng 9 năm 2020) là một nhà khoa học người Mỹ và là người đoạt giải Nobel, từng làm việc tại Bell Laboratories và Lucent Technologies. Ông bắt đầu công việc của mình về thao tác vi hạt với ánh sáng laser vào cuối những năm 1960, kết quả là phát minh ra nhíp quang học vào năm 1986. Ông cũng đi tiên phong trong quá trình bẫy quang mà cuối cùng được sử dụng để thao tác nguyên tử, phân tử và tế bào sinh học. Hiện tượng chính là áp suất ánh sáng; áp suất này có thể được phân tích thành các lực phân tán và gradient quang học. Ashkin đã được nhiều người coi là cha đẻ của lĩnh vực nhíp quang học, nhờ đó mà ông được trao giải Nobel Vật lý năm 2018. Ông nhận được một nửa số tiền của giải Nobel, một nửa giải thưởng sẽ được trao cho nhà vật lý người Mỹ Arthur Ashkin cho phát minh ra nhíp quang học, công cụ cho phép dùng ánh sáng để tác động tới các hạt vật chất cực nhỏ. Một nửa còn lại sẽ được chia đều cho nhà vật lý người Pháp Gérard Mourou và nhà nữ vật lý người Canada Donna Strickland cho công trình nghiên cứu cách tạo ra các xung laser bước sóng siêu ngắn nhưng có năng lượng cực kỳ lớn.

**Cuộc sống và sự nghiệp**
Arthur Ashkin sinh ra ở Brooklyn, New York, vào năm 1922 và lớn lên ở đó.
Bố mẹ anh là Isadore và Anna Ashkin. Anh có hai anh chị em ruột, một anh trai, Julius, cũng là một nhà vật lý, và một em gái, Ruth. Một anh chị lớn tuổi, Gertrude, qua đời khi còn trẻ. Ngôi nhà của gia đình ở Brooklyn, New York, tại số 983 đường E 27. Gia đình ông là người Do thái. Isadore đã di cư đến Hoa Kỳ từ Odessa, Ukraine ở tuổi 19. Anna, năm tuổi trẻ hơn, cũng đến từ Ukraine (trong trường hợp của cô Galicia). Trong vòng một thập kỷ sau khi hạ cánh ở New York, Isadore đã trở thành công dân Hoa Kỳ và đang điều hành một phòng thí nghiệm nha khoa tại 139 phố Delancey ở Manhattan.

**Tham khảo**
Thể loại:Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia
Thể loại:Người đoạt giải Nobel Vật lý
Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Thể loại:Nhà vật lý Mỹ thế kỷ 21
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Cornell
Thể loại:Thành viên Học viện Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ
Thể loại:Nhà khoa học tại phòng thí nghiệm Bell
Corydoras griseus

Corydoras griseus, thường được gọi là cá chuột xám, là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy trong các nhánh sông nhỏ thuộc lưu vực sông Amazon (thuộc lãnh thổ Brazil). Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1940.
Tên gọi của loài này, griseus, có nghĩa là "màu xám", chỉ đến sắc màu đặc trưng trên cơ thể của chúng.

**Mô tả**
C. griseus trưởng thành dài khoảng 4,2 – 5 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,0 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 22 đến 26 °C. Thức ăn chủ yếu của C. griseus là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. Cá mái đẻ trứng trong thảm thực vật dày và không bảo vệ trứng. Ở C. griseus trưởng thành, cá đực có xu hướng nhỏ hơn so với cá mái.
Tương tự như các loài khác trong Corydoras, C. griseus  cũng được nuôi làm cá cảnh.

**Sinh sản**
Tới mùa sinh sản, cá mái giữ 2 - 4 quả trứng giữa vây bụng của nó, cá đực sẽ thụ tinh trong khoảng 30 giây. Sau đó, cá mái sẽ bơi đến một nơi thích hợp, nơi nó sẽ gắn những quả trứng rất dính lên bề mặt. Các cặp cá sẽ lặp lại quá trình này cho đến khi khoảng 100 quả trứng đã được thụ tinh.

**Xem thêm**
Roberto E. Reis, Sven O. Kullander, Carl J. Ferraris (2003),  Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America, Nhà xuất bản EDIPUCRS, tr.298 978-8574303611

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1940
Central Group

Central Group of Companies (Tiếng Thái: กลุ่มเซ็นทรัล) hay Central Holding là tập đoàn conglomerate Thái Lan tập trung vào lĩnh vực thương mại, bán lẻ, chăm sóc y tế và nhà hàng. CEO hiện tại của công ty là Tos Chirathivat, cháu trai của nhà sáng lập ban đầu.
Tại Việt Nam, Central Retail Việt Nam (CRV) – Tập đoàn bán lẻ và bất động sản uy tín, được thành lập tại Việt Nam vào tháng 7 năm 2011. Hoạt động kinh doanh của Tập đoàn tại Việt Nam bao gồm dịch vụ bán lẻ trên nhiều lĩnh vực như: siêu thị, đồ điện tử, đồ dùng thể thao, thời trang, phát triển trung tâm mua sắm, khách sạn, thương mại điện tử, với 17.000 nhân viên và phục vụ hơn 175.000 khách hàng mỗi ngày. 

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Central Group website
Thể loại:Nhãn hiệu Thái Lan
Corydoras haraldschultzi

Corydoras haraldschultzi là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy ở phía tây và trung tâm lãnh thổ Brazil và đông bắc Bolivia.
Loài này được đặt theo tên của một thương nhân và là một nhà ngư học, Harald Schultz.

**Mô tả**
C. haraldschultzi trưởng thành dài khoảng 7,5 - 8,5 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,0 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 22 đến 26 °C. Thức ăn chủ yếu của C. haraldschultzi là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. Cá mái đẻ trứng trong thảm thực vật dày và không bảo vệ trứng. Ở C. haraldschultzi trưởng thành, cá đực có xu hướng nhỏ hơn so với cá mái.
C. haraldschultzi thường bị nhầm lẫn với Corydoras sterbai, mặc dù C. sterbai có mỏ tròn, trong khi C. haraldschultzi có mỏ dài. Một điều dễ thấy để phân biệt giữa chúng là: C. haraldschultzi có chấm đen trên mảng màu vàng ở đầu, còn C. sterbai thì có chấm đen trên mảng màu đen.
Tương tự như các loài khác trong Corydoras, C. haraldschultzi cũng được nuôi làm cá cảnh.

**Sinh sản**
Trong điều kiện nuôi nhốt, tới mùa sinh sản, cá mái giữ trứng trong một túi tạo bởi vây bụng của nó. Sau đó, chúng sẽ bơi đến một nơi thích hợp đã được dọn sạch trước đó, nơi nó sẽ gắn những quả trứng rất dính lên bề mặt. Trứng cá có đường kính 2 mm, thường nằm ở mặt dưới của lá cây dương xỉ.

**Xem thêm**
 David Alderton (2008), " Harald Schultz's Coydoras" - Encyclopedia of Aquarium & Pond Fish, Nhà xuất bản Penguin, tr.124 978-0756668389- Roberto E. Reis, Sven O. Kullander, Carl J. Ferraris (2003),  Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America, Nhà xuất bản EDIPUCRS, tr.298 978-8574303611

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1962
Thể loại:Cá được mô tả năm 1962
Thể loại:Cá Bolivia
Corydoras kanei

Corydoras kanei là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này được tìm thấy ở lưu vực sông Río Negro (Amazon), thuộc lãnh thổ Brazil. C. kanei được mô tả lần đầu tiên vào năm 1998.
Loài này được đặt theo tên của Kane Grant, con trai của nhà ngư học Steven Grant - người phát hiện ra loài cá này.

**Mô tả**
C. kanei trưởng thành dài khoảng 4 – 5 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,5 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 22 đến 26 °C. Thức ăn chủ yếu của C. kanei là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. Cá mái đẻ trứng trong thảm thực vật dày và không bảo vệ trứng. Ở C. kanei trưởng thành, cá đực có xu hướng nhỏ hơn so với cá mái.
C. kanei thường được phân biệt với loài họ hàng Corydoras atropersonatus qua sự xuất hiện các mảng màu đen ở vây hậu môn và vây đuôi (C. atropersonatus không có đặc điểm này). Đốm đen trên thân của C. kanei nhiều và nhỏ hơn C. atropersonatus. C. kanei có một dải màu đen băng qua mắt.
Tương tự như các loài khác trong Corydoras, C. kanei cũng được nuôi làm cá cảnh.

**Xem thêm**
Roberto E. Reis, Sven O. Kullander, Carl J. Ferraris (2003),  Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America, Nhà xuất bản EDIPUCRS, tr.299 978-8574303611

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1998
Corydoras leopardus

Corydoras leopardus là một loài cá da trơn nước ngọt nhiệt đới thuộc chi Corydoras trong họ Callichthyidae. Loài này có lẽ được tìm thấy ở lưu vực sông Amazon, thuộc lãnh thổ Brazil. C. leopardus được mô tả lần đầu tiên vào năm 1933.
Tên của loài này, leopardus, có nghĩa là "con báo"; vì thế mà C. leopardus thường được gọi là cá chuột báo.

**Mô tả**
C. leopardus trưởng thành dài khoảng 6 - 7,5 cm. Chúng thường sống ở tầng đáy của các sông hồ, thích hợp với môi trường nước có độ pH từ 6,5 đến 8,0, độ cứng của nước khoảng 2 - 25 dGH và nhiệt độ khoảng từ 22 đến 25 °C. Thức ăn chủ yếu của C. leopardus là giun, côn trùng, động vật giáp xác và rong rêu. Cá mái đẻ trứng trong thảm thực vật dày và không bảo vệ trứng. Ở C. leopardus trưởng thành, cá đực có xu hướng nhỏ hơn so với cá mái.
C. leopardus thường bị nhầm lẫn với loài họ hàng Corydoras trilineatus (cá chuột 3 sọc). Sự khác biệt rõ ràng nhất ở chúng là C. leopardus có mỏ dài và nhọn hơn so với C. trilineatus; ngoài ra, C. leopardus có kích thước lớn hơn so với C. trilineatus.
Tương tự như các loài khác trong Corydoras, C. leopardus cũng được nuôi làm cá cảnh.

**Xem thêm**
Roberto E. Reis, Sven O. Kullander, Carl J. Ferraris (2003),  Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America, Nhà xuất bản EDIPUCRS, tr.299 978-8574303611

**Chú thích**
Thể loại:Corydoras
Thể loại:Cá Nam Mỹ
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1933
Đà điểu Bắc Phi

Đà điểu Bắc Phi hoặc đà điểu cổ đỏ (đà điểu Camelus), cũng được gọi là đà điểu Barbary, là phân loài được chỉ định thuộc nhóm Đà điểu châu Phi của vùng Tây Phi và Bắc Phi. Nó là phân loài to nhất, và là loài chim sống lớn nhất.

**Lịch sử tiến hoá**
Trong những năm 90, bộ phận kiểm soát phân tích DNA ty thể Haplotype đã tiết lộ rằng đà điểu Ả Rập từ vùng phía Tây Châu Á có họ hàng gần với đà điểu Bắc Phi.
Năm 2017, viện nghiên cứu Birbal Sahni của Palaeobotany đã phát hiện ra rằng loài đà điểu châu Phi đã từng sống ở Ấn Độ khoảng 25000 năm trước. Nghiên cứu gen trên 11 vỏ trứng hóa thạch từ 8 địa điểm khảo cổ ở các bang Rajasthan Gujarat và Madhya Pradesh đã tìm thấy 92% sự giống nhau về gen di truyền giữa các vỏ trứng với đà điểu Bắc Phi. Người ta cho rằng những con đà điểu di chuyển giữa Ấn Độ và Châu Phi trước khi vùng Ấn Độ trôi dạt khỏi Châu Phi.

**Mô tả**
Đà điểu Bắc Phi là loài đà điểu lớn nhất của phân loài S. camelus, với chiều cao abbr=on và cân nặng lên đến lb. Cổ có màu hồng, lông của con đực có màu đen và trắng, còn lông của con cái có màu bạc.

**Môi trường sống và phân loại**
Đà điểu Bắc Phi phổ biến rộng rãi từ vùng phía Tây đến vùng Đông Bắc Châu Phi. Loài này từng bao gồm các loài vùng Ethiopia và Sudan ở phía đông xuyên suốt từ Sahel đến Senegal, phía tây Mauritanie, phía bắc vùng Ai Cập và vùng phía nam Monrocco. Loài này gần đây đã biến mất khỏi khu vực này và chỉ còn sót lại ở 6 trong số 18 quốc gia ban đầu mà nó xuất hiện. Nó cũng có thể xuất hiện ở Sinai Peninsula, nơi những con Đà điểu Ả Rập đã từng sinh sống. Đà điểu Bắc Phi có thể được tìm thấy trong các cánh đồng trống và những thảo nguyên, đặc biệt là ở vùng Sahel Châu Phi. Ở Châu Á, những con đà điểu Bắc Phi được phát hiện sống ở các đồng cỏ, bán sa mạc và đồng bằng.

**Tình trạng bảo tồn**
Đà điểu Bắc Phi đã giảm đáng kể đến mức được đưa vào CITES Appendix I và một số được coi là cực kì nguy cấp. Đà điểu Bắc Phi nằm trong một phần dự án của Quỹ bảo tồn Sahara với mục tiêu bảo vệ loài khỏi sự tuyệt chủng và khôi phục lại quần thể của loài tại các vùng Sahara và Sahel.

**Tham khảo**

**Tham khảo**
Thể loại:Chim châu Phi Hạ Sahara
Thể loại:Struthio