Thập lục La hán

16 La hán, bức tiếu họa mô tả các La hán cùng với các pháp khí. Tranh sơn dầu Nhật Bản, cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX
Thập lục La hán (chữ Hán: 十六羅漢, phiên âm tiếng Nhật: Juroku Rakan; Tạng ngữ: གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག, Neten Chudrug), còn gọi là thập lục A-la-hán (十六阿羅漢), thập lục tôn giả (十六尊者), là danh xưng về 16 tăng sĩ Ấn Độ, tương truyền là các đệ tử đắc đạo của Thích-ca Mâu-ni, xuất hiện trong giai thoại về các vị La hán trong Phật giáo. Các giai thoại này ban đầu được truyền từ Ấn Độ đến Trung Quốc, sau đó tiếp tục được truyền đến đến Tây Tạng, Nhật Bản. Ở Trung Quốc, vào khoảng thời Đường mạt đến Ngũ đại Thập quốc, giai thoại của 16 vị La hán được mở rộng thành Thập bát La hán. Tuy nhiên, ở Nhật Bản và Tây Tạng, 16 vị La hán vẫn tiếp tục được phối vị cho đến ngày nay. Tại Nhật Bản, 16 La hán đặc biệt phổ biến trong Thiền tông, nơi mà các vị La hán được xem là những ví dụ điển hình trong các công án. Ở Tây Tạng, 16 La hán, còn được gọi là 16 sthaviras ('trưởng lão'), là thành phần phối vị trong lễ hội đức Phật đản sanh sáng tác bởi vị đạo sư người Kashmir Shakyahribhadra (1127-1225). Hình ảnh của 16 vị La hán cũng xuất hiện nhiều trong nghệ thuật Tây Tạng.

**Khái lược**
Danh tự của thập lục La hán được ghi nhận đầu tiên bởi đại sư người Sri Lanka Nandimitra (Hán tự phiên âm là Nan-đề Mật-đa-la, thời Đường dịch là Khánh Hữu) ghi chép lại trong sách Nandimitrāvadāna (Pháp trụ ký, 法住記) vào khoảng thế kỷ thứ II của Công Nguyên. Theo sách này, khi Phật nhập diệt, đã di chúc lại cho 16 La hán ở lại thế gian để hoằng dương Phật pháp, lợi ích chúng sanh. Sách cũng đồng thời ghi lại danh tự của 16 vị La hán này. Về sau, khi Trần Huyền Trang sang Thiên Trúc thỉnh kinh, khi về Đại Đường có dịch sách này sang Hán ngữ, từ đó danh tự của 16 vị La hán mới truyền sang Trung Quốc.
Sau khi Pháp trụ ký được dịch sang chữ Hán, Thiền sư Quán Hưu (832-912), vốn là một họa sĩ tài ba đã vẽ ra hình ảnh 16 vị A-la-hán. Tương truyền, nhân Thiền sư nằm mơ cảm ứng thấy được hình ảnh của các Ngài rồi vẽ lại. Những hình ảnh này ngày nay người ta còn tìm thấy tàng trữ nơi vách tường Thiên Phật động tại Đôn Hoàng thuộc tỉnh Cam Túc, Trung Quốc. Sau Thiền sư Quán Hưu còn có họa sĩ Pháp Nguyện, Pháp Cảnh và Tăng Diệu cũng chuyên vẽ về các vị La hán.

**Danh vị 16 vị La hán**

**Hình tượng 16 vị La hán trong nghệ thuật**
File:Japanese - Covered Box in the Shape of Sixteen Arhats in a Begging Bowl - Walters 5394.jpg|Hộp gỗ khắc hinh tượng 16 La hán trong bát
File:Mitsutera Obinzuru1.jpg|Tượng La hán Tân-đầu-lư-bạt-la-nọa-xà (Binzuru) trong một ngôi đến tại Osaka, Nhật Bản.
File:Ingada Sonja.jpg|Tượng La hán Nhân-yết-đà (Ingada) đang giữ một bảo tháp stupika trong tay phải.
File:Arhats Rahula, Cudapanthaka, and Pindola FS-7620 05.jpg|Các La hán La-hầu-la, Chú-đà-bán-thác-ca và Tân-đầu-lư
File:Arhats Kanakavasta, Vajriputra, Kanaka-Bharadvaja, and Bhadra FS-7620 09.jpg|Các La hán Ca-nặc-ca-phạt-sa, Phạt-xà-la-phất-đa-la, Ca-nặc-ca Bạt-ly-đọa-xà và Bạt-đà-la
File:Arhats Ajita, Kalika, and Vanavasin FS-7620 03.jpg|Các La hán A-thị-đa, Ca-lý-ca và Phạt-na-bà-tư
File:Arhats Panthaka, Nagasena, Gopaka, and Abheda, from a six-part set of Arhat Immortal Thangkas FS-7619 08.jpg|Các La hán Bán-thác-ca, Na-già-tê-na, Thú-bác-ca và Tô-tần-đà
File:Arhat 1.png
File:Arhat 2.gif
File:Arhat 3.gif
File:Arhat 4.gif
File:Arhat 5.gif
File:Arhat 6.gif
File:Arhat 7.gif
File:Arhat 8.gif
File:Arhat 9.gif
File:Arhat 10.gif
File:Arhat 11.gif
File:Arhat 12.gif
File:Arhat 13.gif
File:Arhat 14.gif
File:Arhat 15.gif
File:Arhat 16.gif

**Xem thêm**
 Tứ đại La hán- Thập Bát La hán- Tam Thập Lục La hán- Ngũ bách La hán

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Phật Quang Đại Tư Điển, tr.359, 394, 4791, 6787;- Phật học Đại Tư Điển, tr. 2844-2845;- Pháp Trụ Ký, Hán tạng tập 49 tr.12;- Phật Tổ Thống Kỷ, quyển 33, Hán tạng tập 49, tr. 319;- Phật Thuyết Di Lặc Hạ Sanh Kinh, Hán tạng tập 14, tr.421
Thể loại:Đệ tử Thích-ca Mâu-ni
Thể loại:Thiền tông
Thể loại:A-la-hán