Tiếng Chicomuceltec

Tiếng Chicomuceltec (còn gọi là Chikomuselteko hay Chicomucelteco; trước đây, Cotoque) là một ngôn ngữ Maya từng hiện diện trên một vùng gồm các municipio Chicomuselo, Mazapa de Madero, và Amatenango de la Frontera thuộc Chiapas, México, cũng như một ít vùng lân cận của Guatemala. Ngôn ngữ này mất hẳn vào thập niên 1970 hoặc 80; những tài liệu Maya học mới đây xác thực điều đó khi không tìm ra người nói nào. Hậu duệ của người nói tiếng Chicomuceltec trước kia, gồm chừng 1500 người ở México và 100 người ở Guatemala nay đều nói tiếng Tây Ban Nha.
Tiếng Chicomuceltec trước đây có khi được gọi là tiếng Mam Cakchiquel, dù nó gần với tiếng Wastek (Huastec), chỉ có họ hàng xa với tiếng Cakchiquel và tiếng Mam.

**Lịch sử và phả hệ**
Tiếng Chicomuceltec lần đầu được nhắc đến trong văn bản ngôn ngữ học hiện đại vào cuối thế kỷ XIX, khi nó được nhà ngôn ngữ học Karl Sapper ghi nhận lại trong chuyến du hành đến bắc Trung Bộ châu Mỹ 1888–95.
Mối quan hệ giữa tiếng Chicomuceltec và tiếng Wastek được xác lập vào cuối thập niên 1930 (Kroeber 1939), dựa trên việc nó chia sẻ nhiều từ vựng với tiếng Wastek hơn hẳn những ngôn ngữ Maya khác.

**Nghiên cứu**
Một văn bản hai trang có niên đại từ nam 1775 tìm ra tại Thư viện Quốc gia Pháp ở Paris là tài liệu cổ nhất có được về tiếng Chicomuceltec. Được viết như một bài xưng tội trong Công giáo La Mã, bài viết tay nào gồm tám câu viết bằng tiếng Chicomuceltec. Nó cũng nhắc rừng lúc đó ngôn ngữ này có tên "Cotoque".

**Vị trí địa lý**
Hình:HuastecRoute.jpg|thumb|right|300px|Một bản đồ cho thấy một giả thuyết về quá trình tách nhau ra trên đường di cư của người nói tiếng Wastek và tiếng Chicomuceltec từ nguyên quán của ngôn ngữ Maya nguyên thủy.
Vị trí của tiếng Wastek và tiếng Chicomuceltec so với phần còn lại của ngữ hệ — trong đó tiếng Wastek tập trung ở mạn bắc duyên hải vịnh México, xa với phần còn lại — dẫn Kroeber đến kết luận rằng người Chicomuceltec hoặc là một phần dân cư sót lại khi người Wastek di cư lên phía bắc, hoặc là bộ phận người Wastek di cư từ phía bắc xuống.

**Suy sụp và biến mất**
Vào đầu thế kỷ XX, tiếng Chicomuceltec rõ ràng đã suy sụp; vào năm 1926 khi Franz Termer ghé thăm cộng đồng Chicomucelo, ông chỉ ghi nhận ba người (tất cả đều trên 60 tuổi) nói được tiếng Chicomuceltec, trong một điểm dân cư 2.500 người. Đến thập niên 1970-80 thì ngôn ngữ này mất hẳn.

**Chú thích**

**Tài liệu**

 chú thích tạp chí |author=Brown, Cecil H. |author2=Søren Wichmann |year=2004 |title=Proto-Mayan Syllable Nuclei |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_2004-04_70_2/page/128 |journal=International Journal of American Linguistics |volume=70 |issue=2|pages=128–186 |location=Chicago, IL |publisher=University of Chicago Press |doi=10.1086/424553 |issn=0020-7071 |oclc=98981737|citeseerx=10.1.1.535.6756
 chú thích tạp chí |author=Campbell, Lyle |authorlink=Lyle Campbell |author2=Una Canger |year=1978 |title=Chicomuceltec's last throes |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1978-07_44_3/page/228 |journal=International Journal of American Linguistics |volume=44 |issue=3 |pages=228–230 |location=Chicago, IL |publisher=University of Chicago Press, in cooperation with the Conference on American Indian Languages |issn=0020-7071 |oclc=1753556 |doi=10.1086/465548 
 chú thích web |author=Dienhart, John M. |year=1997 |title=The Mayan Languages- A Comparative Vocabulary |format=electronic version |url=http://www.hum.sdu.dk/projekter/maya/mayainfo.html |publisher=Odense University |access-date=ngày 15 tháng 12 năm 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061208085418/http://www.hum.sdu.dk/projekter/maya/mayainfo.html |archivedate=ngày 8 tháng 12 năm 2006 |df= 
 chú thích sách |author=Fernández de Miranda, María Teresa |year=1968 |chapter=Inventory of Classificatory Materials |pages=63–78 |title=Handbook of Middle American Indians, Vol. 5: Linguistics |editor=Norman A. McQuown (Volume ed.) |others=R. Wauchope (General Editor) |publisher=University of Texas Press |location=Austin |isbn=0-292-73665-7 |oclc=277126
 chú thích tạp chí |author=Kaufman, Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2001 |title=The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results |url=http://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf |format=PDF |version=Revised March 2001 |publisher=Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica |access-date=ngày 3 tháng 4 năm 2008 |journal= |archive-date=2020-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119013512/https://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf 
 chú thích tạp chí |author=Kroeber, Alfred L. |authorlink=Alfred L. Kroeber |year=1939 |title=The historical position of Chicomuceltec in Mayan |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1939_10_4/page/159 |journal=International Journal of American Linguistics |volume=10 |issue=4 |pages=159–160 |location=Baltimore, MD |publisher=Published at Waverly Press by Indiana University |issn=0020-7071 |oclc=1753556 |doi=10.1086/463837 
 chú thích sách |author=Miles, S. W. |year=1971 |chapter=Summary of Preconquest Ethnology of the Guatemala-Chiapas Highlands and Pacific Slopes |pages=275–287 |title=Handbook of Middle American Indians, Vol. 2: Archaeology of Southern Mesoamerica, Part I |editor=Gordon R. Willey (Volume ed.) |others=R. Wauchope (General Editor) |publisher=University of Texas Press |location=Austin |isbn=0-292-73260-0 |oclc=277126
 language=de
 cite conference|author=Sapper, Karl |authorlink=Karl Sapper |year=1912 |title=Über einige Sprachen von Südchiapas |book-title=Proceedings of the Seventeenth International Congress of Americanists (1910) |pages=295–320|language=de
 language=de
 chú thích tạp chí |author=Wichmann, Søren |authorlink=Søren Wichmann |author2=Cecil H. Brown |year=2002 |title=Contácto Lingüístico dentro del área maya: los casos del ixhil, el q'eqchii' y del chikomuselteko |url=http://www.pueblosyfronteras.unam.mx/a02n4/pdfs/7_contacto.pdf |format=PDF online reprint |journal=Pueblos y fronteras |volume=4 |pages=133–167 |location=San Cristóbal de las Casas, Chiapas, Mex. |publisher=Universidad Nacional Autónoma de México, Instituto de Investigaciones Antropológicas, Programa de Investigaciones Multidisciplinarias sobre Mesoamérica y el Sureste |issn=1870-4115 |oclc=164600251 |language=es |access-date=ngày 29 tháng 7 năm 2018 |archive-date=ngày 30 tháng 9 năm 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930002319/http://www.pueblosyfronteras.unam.mx/a02n4/pdfs/7_contacto.pdf 
 chú thích tạp chí |author=Zimmermann, Günther |year=1955 |title=Cotoque. Die Maya-Sprache von Chicomucelo |journal=Zeitschrift für Ethnologie |url= |format= |volume=80 |issue= |pages=59–87 |location=Braunschweig, Germany |publisher=Deutschen Gesellschaft für Völkerkunde; Berliner Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte |doi= |issn=0044-2666 |oclc=1770462|language=de
C
Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính
Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở Châu Mỹ