Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Diana (bài hát của Paul Anka)

"Diana" là một bài hát do Paul Anka sáng tác và trình diễn năm 1957, thu âm tháng 5 năm 1957 tại Don Costa studio ở New York. Bài hát được lấy cảm hứng từ một người bạn cấp 3 của Anka tên là Diana Ayoub, còn theo phỏng vấn của NPR do Terry Gross thực hiện 2005, Anka nói rằng bài hát được lấy cảm hứng từ một cô gái ở nhà thờ mà ông cũng không rõ là ai.
Bài hát có Bucky Pizzarelli chơi guitar, Irving Wexler chơi piano, Jerry Bruno chơi bass, và Panama Francis đánh trống và được thu âm vào tháng 5 năm 1957 tại RCA studio. Hát nền có Artie Ripp (sau này là người đầu tiên ký hợp đồng với và sản xuất các bài hát của Billy Joel
Bản của Paul Anka năm 1957 đã đứng đầu bảng xếp hạng của Billboard "Best Sellers In Stores"  (tuy vậy nó chỉ đứng thứ 2 trên bảng xếp hạng tổng hợp "Top 100") và đã bán được trên 9 triệu bản. "Diana" cũng đứng đầu bảng xếp hạng R&B Best Sellers. Bài hát cũng đứng đầu bảng xếp hạng UK Singles Chart và bán được 1.25 triệu đĩa tại Vương quốc Anh.

**Bảng xếp hạng**

**Tham khảo**
Thể loại:Đĩa đơn năm 1957
Thể loại:Bài hát năm 1957
Thể loại:Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Thể loại:Đĩa đơn đầu tay
Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Úc
Thể loại:Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
John Deacon

John Richard Deacon (sinh ngày 19 tháng 8 năm 1951) là một nhạc sỹ kiêm kỹ sư điện người Anh đã nghỉ hưu, được biết đến là người chơi Guitar bass cho ban nhạc Queen. Ông đã sáng tác nhiều đĩa đơn đạt xếp hạng cao của Queen, bao gồm "You're My Best Friend", "Another One Bites The Dust" và "I Want To Break Free", và nắm giữ vai trò quản lý tài chính cho ban nhạc.

**Tiểu sử**
John Richard Deacon sinh ngày 19 tháng 8 năm 1951 tại Leicester, Anh có bố là Arthur Henry Deacon và mẹ là Lilian Molly Deacon. Anh có một người em gái kém mình 5 tuổi là Julie. Bố của anh làm trong công ty Norwich Union, và đến năm 1960 gia đình chuyển đến thị trấn Oadby. Deacon được biết cùng vái người bạn lập một ban nhạc của anh ấy với tên gọi 'Deaks' hay 'Deaky' và hoạt động ở trường Linden Junior tại Leicester, trường cấp 3 Gartree và trường Beauchamp Grammar tại Oadby. Anh học giỏi ở trường và anh cũng thích tham gia các hoạt động âm nhạc.

**Sự nghiệp**
Deacon tham gia ban nhạc đầu tiên The Opposition năm 1965 ở tuổi 14. Anh chơi guitar mà anh mua được từ tiền của một thành viên ban nhạc Richard Young. Ông chuyển sang chơi bass sau khi một tay chơi bass bị sa thải sau khi không cải thiện cách chơi.Anh cũng là người lưu trữ của ban nhạc cắt những mẩu báo cả những đoạn quảng cáo liên quan đên The Opposition. Chơi cho ban nhạc khoảng 4 năm, Deacon chơi concert cho ban nhạc lần cuối năm 1969. Anh rời đi và học tại Chelsea College ở London. Anh trở thành một fan của ban nhạc Deep Purple.
Mặc dù anh nghỉ chơi bass, tại nhà ở Oadby, nhưng sau khi học ở London một năm,anh quyết định chơi cho một ban nhạc.Vào thời gian này Queen được thành lập bởi Freddie Mercury, Brian May, Roger Taylor và sau đó Deacon tham gia vào tháng 10 năm 1970.
Trong thời gian chơi cho ban nhạc Queen, ông cũng đã chế tạo ra Deacy, chiếc âm ly ông chế tạo cho Brian May.

**Giải nghệ**
Sau sự ra đi của ca sỹ hát chính kiêm người chơi piano của nhóm, Freddie Mercury vào năm 1991, cùng với đó là sự ra đi của ông ngoại của anh vào 1997, ông chỉ tham gia cùng ban nhạc Queen trong một vài dự án âm nhạc khác rồi từ giã sự nghiệp âm nhạc năm 1997, không tham gia vào bất kỳ một dự án âm nhạc nào của ban nhạc Queen cùng với Brian May,Roger Taylor. Mặc dù vậy, ông vẫn giữ vai trò quản lý tài chính của cả nhóm. 

**Chú thích**

Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Nhạc sĩ rock Anh
Thể loại:Nhà vật lý Anh
Thể loại:Người đoạt giải Ivor Novello
Thể loại:Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Thể loại:Nhạc sĩ Anh thế kỷ 20
Thể loại:Nghệ sĩ đa nhạc cụ người Anh
Thể loại:Người viết bài hát Anh
Yêu cầu thị thực đối với công dân Việt Nam

Tập tin:Vietnamese Biometric passport.jpg|thumb|Hộ chiếu Việt Nam phổ thông
Yêu cầu thị thực đối với công dân Việt Nam là những quy định của cơ quan chức năng nước ngoài về việc xuất nhập cảnh qua cửa khẩu nước đó của công dân Việt Nam mang hộ chiếu Việt Nam. Quan hệ ngoại giao giữa hai bên và mức độ phát triển kinh tế của Việt Nam ảnh hưởng rất lớn đến quyền được nhập cảnh của công dân Việt Nam vào các nước khác. 

**2016**
Tại thời điểm năm 2016, Công dân Việt Nam mang hộ chiếu phổ thông có thể nhập cảnh không cần thị thực và nhận thị thực tại cửa khẩu ở 47 quốc gia và vùng lãnh thổ. Về mức độ tự do đi lại, hộ chiếu Việt Nam xếp hạng thứ 90 trên 104 theo thống kê của Tổ chức The Henley & Partners Visa Restrictions Index (đồng hạng với hộ chiếu Comoros, Jordan và Lào). 

**2017**
Tuy nhiên, theo chỉ số của công ty Arton Capital thực hiện tại thời điểm 26-10-2017 thì hộ chiếu Việt Nam xếp thứ 78 cùng với Cộng hòa Trung phi và Turkmenistan với điểm miễn thị thực là 48.

**2019**
Tính đến tháng 7 năm 2019, công dân Việt Nam mang hộ chiếu phổ thông có thể nhập cảnh mà không cần xin thị thực trước, thị thực tại cửa khẩu và thị thực điện tử ở 62 quốc gia và vùng lãnh thổ, tăng 15 quốc gia so với năm 2016. Về mức độ tự do đi lại, hộ chiếu Việt Nam xếp hạng thứ 69 trên 89 theo thống kê của trang Passport Index ( Đồng hạng với hộ chiếu của Bờ Biển Ngà, Mauritania, Gabon, Madagascar và Bhutan). Thấp hơn hộ chiếu của Campuchia 1 hạng (hạng 68) và hơn Lào 2 hạng (hạng 71).

**2020**
Theo Bảng xếp hạng quyền lực hộ chiếu của Henley & Partners hôm 7.1.2020 Việt Nam được xếp hạng 88 trên 107 về chỉ số quyền lực của hộ chiếu mà một công dân sở hữu khi họ du hành khắp thế giới (đồng hạng với nước láng giềng Campuchia và chỉ xếp trên Lào (92) và Myanmar (94) trong khu vực Đông Nam Á).

**2021**
Theo Henley & Partners năm 2021 Việt Nam được xếp hạng thứ 95 trong bảng xếp hạng hộ chiếu henly đồng hạng với 4 quốc gia khác là Campuchia, Niger, Chad và Quần đảo Comoro(với số quốc gia không cần xin thị thực là 54)

**Bản đồ thế giới thể hiện yêu cầu thị thực**
Hình:Visa requirements for Vietnamese citizens.png|800px|thumb|giữa|Yêu cầu thị thực đối với công dân Việt NamViệt Nam Miễn thị thực Thị thực tại cửa khẩuYêu cầu thị thực

**Yêu cầu thị thực theo quốc gia và vùng lãnh thổ**

**Xem thêm**
 Hộ chiếu Việt Nam- Chính sách thị thực Việt Nam

**Chú thích**
Việt Nam
Thể loại:Ngoại giao Việt Nam
Hội chứng chiến tranh Vùng Vịnh

Hội chứng chiến tranh Vùng Vịnh, còn gọi là Hội chứng Vùng Vịnh, tiếng Anh: Gulf War syndrome (GWS) hay Gulf War illness (GWI), là thuật ngữ chỉ một căn bệnh mãn tính đa triệu chứng rối loạn mà những cựu chiến binh và người dân trong và sau cuộc chiến tranh Vùng Vịnh 1990 - 1991 mắc phải. Một loạt các triệu chứng cấp và mãn tính bao gồm đau đầu, đau lan rộng, các biểu hiện về hành vi - thần kinh như khó khăn về nhận thức, mệt mỏi không rõ nguyên nhân, đau khớp, mất thăng bằng, rối loạn da như phát ban, tiêu chảy mạn tính, các vấn đề về đường tiêu hóa, hô hấp và các rối loạn khác. Khoảng 250.000 của 697.000 cựu chiến binh Mỹ từng phục vụ trong chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991 đều bị ảnh hưởng lâu dài từ chứng bệnh mãn tính đa triệu chứng này, với những hậu quả ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Từ năm 1995 đến năm 2005, tình trạng sức khỏe của các cựu chiến binh chiến đấu trở nên tồi tệ hơn so với các cựu chiến binh không tham gia, với sự khởi nguyên của nhiều chứng mới của bệnh mạn tính, suy giảm chức năng, thăm khám và nhập viện liên tục, hội chứng mệt mỏi kinh niên làm họ ngày càng suy nhược, cùng với rối loạn căng thẳng sau chấn thương, những ảnh hưởng này vẫn kéo dài và chưa có biện pháp điều trị dứt điểm nào.. Theo báo cáo của Ủy ban cố vấn nghiên cứu Mỹ về bệnh của các cựu chiến binh Vùng Vịnh, chiến binh Iraq và Afghanistan, đưa ra nhận định họ cũng có thể bị hội chứng này..
Những nguyên nhân được cho là có liên quan đến hội chứng này bao gồm: sự phơi nhiễm uranium giảm xạ (loại chất phóng xạ được Hoa Kỳ sử dụng phổ biến trên đạn pháo xe tăng), thuốc trừ sâu, vắc xin, hạt phóng xạ, khí độc từ các giếng dầu bị đốt cháy, vũ khí sinh – hóa học cũng như loại thuốc chống khí độc pyridostigmine bromide (PB), chiến đấu căng thẳng và yếu tố tâm lý.

**Tham khảo==
Pezizomycotina

Pezizomycotina là một phân ngành của ngành Ascomycota (những loài nấm với nang). Phân ngành này ít nhiều tương đương với Euascomycota. Những loài nấm này sinh sản bằng cách phân đôi hơn là nảy chồi. Pezizomycotina gồm tất cả những nấm nang có quả thể nhìn thấy được bằng mắt thường (trừ chi Neolecta thuộc Taphrinomycotina).
Paleopyrenomycites có niên đại vào thời kỳ Devon sớm là thành viên hóa thạch cổ nhất được biết đến của Pezizomycotina, mặc dù vị trí của nó trong phân ngành này chưa rõ ràng.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Tree of Life Pezizomycotina-  The Pezizomycotina date = ngày 17 tháng 7 năm 2006 in the Paleos site.
Trần Kim Phượng

Trần Kim Phượng (chữ Hán: 陳金鳳, 894 - 935) là một hoàng hậu nước Mân, vợ của Mân Huệ Tông nhưng trước đó là tì thiếp của Mân Thái Tổ.

**Tiểu sử**
Trần Kim Phượng nguyên là tì thiếp của Thái Tổ, được mô tả là xấu xí nhưng dâm đãng (tuy nhiên có sử sách lại miêu tả là bà có tư sắc diễm lệ và giỏi ca vũ nên được Mân Huệ Tông để ý). Tháng 2 năm Ất Mùi (935), Huệ Tông đăng cơ đã sách lập bà làm chính cung hoàng hậu.
Nhưng đến những năm cuối đời, Huệ Tông bị trúng phong. Ông yêu mến một bầy tôi tên là Quy Thủ Minh (歸守明), người được phép xuất nhập hậu cung. Trần hoàng hậu tư thông với Quy Thủ Minh và Bách công viện sứ Lý Khả Ân (李可殷), quốc nhân biết chuyện song không ai dám đàm luận. Lý Khả Ân thường vu cáo Phòng thành sứ Lý Phỏng (李倣) trước Huệ Tông, trong khi người trong tộc của Trần hoàng hậu là Trần Khuông Thắng (陳匡勝) vô lễ với Vương Kế Bằng, do vậy cả Lý Phỏng và Vương Kế Bằng đều hận. Khi Huệ Tông bị bệnh càng nặng, Vương Kế Bằng cảm thấy vui mừng (vì sắp được kế vị). Lý Phỏng thì tin rằng vua sẽ không thể hồi phục, do vậy vào ngày Kỉ Mão (18) tháng 10 năm Ất Mùi (16 tháng 11 năm 935) cho tráng sĩ giết chết Lý Khả Ân.
Tuy nhiên, đến ngày Canh Thìn hôm sau, khi bệnh tình của Huệ Tông giảm bớt, Trần hoàng hậu tấu về sự việc. Mặc dù mang bệnh, vua vẫn cố gắng thị triều để hỏi về tử trạng của Lý Khả Ân. Lý Phỏng lo sợ, dẫn bộ binh đánh trống huyên náo và tiến vào cung. Huệ Tông biết có biến, trốn bên dưới Cửu Long trướng, loạn binh đâm ông và đi ra. Huệ Tông bị trọng thương, cung nhân không muốn vua phải chịu khổ nhục nên đành giết ông. Lý Phỏng và Vương Kế Bằng giết Trần hoàng hậu, Trần Thủ Ân (陳守恩), Trần Khuông Thắng, Quy Thủ Minh và đệ của Vương Kế Bằng là Vương Kế Thao (đắc tội với Vương Kế Bằng từ trước). Đến ngày Tân Tị (20) cùng tháng (18 tháng 11), Vương Kế Bằng tức hoàng đế vị.

**Xem thêm**
 Mân Thái Tổ- Mân Huệ Tông

**Tham khảo**

**Chú thích**

**Nguồn**
《Tư trị thông giám·卷279》
Thể loại:Hoàng hậu nước Mân
Thể loại:Mân (Thập quốc)
Thể loại:Người Phúc Châu
Thể loại:Vũ công Trung Quốc
Thể loại:Nữ vũ công Trung Quốc
Thể loại:Nhà thơ Phúc Kiến
Outey

Outey (1577-1642) là nhiếp chính vương của Chân Lạp từ 1627 đến 1642, có tước hiệu là Udayaraja và Paramaraja.

**Tiểu sử**
Hoàng tử Outey (hoặc Uday, Préa Outey) là con út của vua Barom Reachea VII, được phong hiệu là Maha Uparaja. Ông đã giúp vua anh Chey Chettha II chống lại quân Xiêm năm 1624 ở tỉnh Banteay Mean Chey.
Năm 1627, sau khi vua anh Chey Chetthe II mất, Outey lên làm nhiếp chính vương. Con trai lớn của vua anh là Chan Ponhéa Sô, là người sùng đạo, đã trở thành thầy tu nhà Phật năm từ 1623. Đến năm 1629, Sô mới về làm vua, hiệu là Thommo Reachea II.
Vị vua mới này không quan tâm đến công việc của đất nước, những nỗ lực giành lại lãnh thổ đã mất về tay người Xiêm đã thất bại. Người chú Outey tiếp tục nắm thực quyền điều hành đất nước.
Trước đây, lúc vua Chey Chettha II còn sống đã định cưới công chúa Ang Vodey (Angavathi Nha) cho hoàng tử Chan Ponhéa Sô. Nhưng chẳng may, khi nhà vua vừa mất thì chú ruột Préa Outey lại cưới nàng công chúa này trong khi Hoàng tử còn đang ở trong tu viện.
Sau khi rời tu viện, Chan Ponhéa Sô lên ngôi và tình cờ nhà vua trẻ gặp lại nàng Ang Vodey xinh đẹp. Sau đó, cả hai đã mượn cớ đi săn bắn để gặp gỡ, nhưng không ngờ Prea Outey biết được liền đuổi theo và giết chết cả hai vào năm 1632, sau khi Sô làm vua mới được hơn hai năm.
Outey sau đó đưa Ponhea Nou, em trai của Ponhea Sô, lên làm vua hiệu là Ang Tong Reachea.
Ponhea Nou lại chết một cách bất ngờ và bí ấn vào tháng 6 năm 1640.
Sau cái chết của vua Ang Tong Reachea, người chú Outey đã đưa con trai Ang Non của mình lên ngôi vua, hiệu là Padumaraja I.
Trước đó, người con thứ ba của vua anh Chey Chettha II là Ponhea Chan đã rời hoàng cung và ẩn náu ở khu vực Đông Nam Chân Lạp nơi nhiều người Chăm và Mã Lai đạo Hồi sinh sống.
Năm 1642, vua Padumaraja I và cha là giám quốc Outey đã bị ám sát bởi Ponhea Chan, sau đó Ponhea Chan lên ngôi, hiệu là Ramathipadi I.
Các con của ông là Ang Sur, Ang Tan trốn thoát và cầu cứu chúa Nguyễn để chống lại Ponhea Chan.

**Con cái**
 Ang Non (1615-1642) làm vua, hiệu là Padumaraja I (hoặc Batom Reachea IV)- Ang Sur (1628-1672) làm vua, hiệu Barom Reachea VIII- Uday Surivans ou Ang Tan (1636-1675)- Ang Em (1636-1658), có con là Ang Nan sau cũng làm vua.- Công chúa Ang Lei, sau lấy Chey Chettha IV

**Tham khảo**
 Bernard Philippe Groslier avec la collaboration de C.R. Boxer Angkor et le Cambodge au XVIe siècle d'après les sources portugaises et espagnoles, p. 26 Tableau III « Succession d'Ang Chan » P.U.F (Paris) 1958;- Chroniques Royales du Cambodge de 1594 à 1677. École française d'Extrême Orient. Paris 1981 ()- Achille Dauphin-Meunier Histoire du Cambodge Presses universitaires de France, Paris 1968 Que sais-je ? n° 916.
Thể loại:Sinh năm 1577
Thể loại:Vua Campuchia
Thể loại:Mất năm 1642
Thể loại:Hoàng tử Campuchia
Thể loại:Vương tử
Đòn bẩy (tài chính)

Trong tài chính, đòn bẩy hay đòn bẩy nợ (tiếng anh là leverage  trong Anh-Mỹ hay gearing trong Anh-Anh và Anh-Úc) là bất kỳ kỹ thuật nào liên quan đến việc sử dụng nợ (tiền đi vay) thay vì vốn chủ sở hữu để mua tài sản, với kỳ vọng rằng lợi nhuận sau thuế cho chủ sở hữu vốn từ giao dịch sẽ vượt quá chi phí đi vay, thường là một số bội số ⁠— do đó nguồn gốc của từ này từ tác dụng của một đòn bẩy trong vật lý, một cỗ máy đơn giản khuếch đại việc áp dụng một lực đầu vào tương đối nhỏ thành một lực đầu ra tương ứng lớn hơn. Thông thường, người cho vay sẽ đặt ra giới hạn về mức độ rủi ro mà họ chuẩn bị chấp nhận và sẽ đặt ra giới hạn về mức đòn bẩy cho phép và sẽ yêu cầu tài sản mua được phải được cung cấp làm tài sản đảm bảo cho khoản vay. Tận dụng lợi nhuận được nhân lên. Mặt khác, các khoản lỗ cũng tăng lên gấp bội, và có rủi ro là việc sử dụng đòn bẩy sẽ dẫn đến thua lỗ nếu chi phí tài chính vượt quá thu nhập từ tài sản hoặc giá trị của tài sản giảm xuống.

**Nguồn gốc**
Đòn bẩy có thể phát sinh trong một số trường hợp, chẳng hạn như::- chứng khoán như quyền chọn và hợp đồng tương lai là các cược hiệu quả giữa các bên trong đó tiền gốc được ngầm định vay/cho vay với lãi suất của tín phiếu kho bạc rất ngắn.- chủ sở hữu vốn cổ phần của doanh nghiệp tận dụng khoản đầu tư của họ bằng cách cho doanh nghiệp vay một phần tài chính cần thiết. Nó càng vay nhiều, càng cần ít vốn chủ sở hữu, vì vậy bất kỳ khoản lãi hoặc lỗ nào cũng được chia cho một cơ sở nhỏ hơn và kết quả là lớn hơn một cách tương ứng.- các doanh nghiệp tận dụng hoạt động của mình bằng cách sử dụng các yếu tố đầu vào có chi phí cố định khi doanh thu dự kiến sẽ thay đổi. Doanh thu tăng sẽ dẫn đến lợi nhuận hoạt động tăng lớn hơn.- các quỹ đầu cơ có thể tận dụng tài sản của họ bằng cách tài trợ một phần danh mục đầu tư của họ bằng số tiền thu được từ việc bán khống các vị thế khác. 
Trong trường hợp, bất động sản của Sue và Mary giảm 10% và họ bán đi. Thì Mary chỉ mất 40,000USD, nhưng Sue sẽ thiệt hại đến 120,000USD (tức 30% vốn đầu tư của mình).

**Tham khảo**
Thể loại:Nợ
Thể loại:Tỷ số tài chính
Trương Huân

Trương Huân có thể là tên của một số nhân vật:- Trương Huân (Đông Hán), thuộc tướng của quân phiệt Viên Thuật cuối thời Đông Hán.- Trương Huân, võ tướng đầu thời Bắc Tống.- Trương Huân (tướng đuôi sam) (1854–1923), quân phiệt thời Thanh mạt đầu Trung Hoa Dân quốc.- Tên gốc Hán Việt (Jang Hun; Hangul: 장훈, Hanja: 張勲) của cựu vận động viên bóng chày chuyên nghiệp người Nhật Bản gốc Hàn Harimoto Isao (Kanji: 張本勲, Trương Bản Huân).
Pucciniomycotina

Pucciniomycotina là một phân ngành nấm thuộc về ngành Basidiomycota. Theo Dictionary of the Fungi, phân ngành này gồm 9 lớp, 20 bộ, và 37 họ. Trên 8.400 loài Pucciniomycotina đã được mô tả - chiếm trên 8% tất cả các loài nấm đã mô tả. Phân ngành này được coi là nhóm chị em với tổ hợp Ustilaginomycotina + Agaricomycotina, và có lẽ là dòng dõi cơ sở của Basidiomycota, mặc dù điều này là không chắc chắn do độ hỗ trợ thấp cho sự sắp đặt giữa 3 nhóm. Phân ngành này được gọi là Urediniomycetes cho tới năm 2006, khi nó được nâng cấp từ lớp lên thành phân ngành và đặt tên theo bộ lớn nhất trong nhóm là Puccinales.

**Sinh thái học**
Pucciniomycotina có phạm vi sinh thái rộng như là ký sinh trên côn trùng, ký sinh nấm, nấm rễ cộng sinh lan; một số loài còn được phát hiện trong đất hay nước hoặc các thành viên cận bên sinh sống trên lá. Phần lớn là các mầm bệnh thực vật. Nhiều loài Pucciniomycotina là nấm gỉ sắt và được xếp trong bộ Puccinales với số loài ước tính khoảng 7.800 (khoảng 90% cả nhóm). Một số loài trong nhóm là mầm bệnh trên một số loài thực vật có tầm quan trọng kinh tế - thương mại, như lúa mì. Pucciniomycotina phổ biến rộng khắp và có mặt trên toàn thế giới.

**Hình thái học**
Có sự đa dạng cao về hình thái trong Pucciniomycontina. Các dạng hình thành bào tử dao động từ thể quả lớn tới nấm men đơn bào. Sự hiện diện của các lô vách ngăn đơn là dấu hiệu chung của Pucciniomycotina và phân biệt nó với các nhóm chị em. Sự vượt trội của đường mannoza trong vách tế bào cũng là đặc trưng hợp nhất của nhóm.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Tree of Life Pucciniomycotina
Thể loại:Ngành Nấm đảm
Chuyến bay 981 của Flydubai

Chuyến bay 981 (FZ981/FDB981) là một chuyến bay bằng máy bay Boeing 737-800 của hãng Flydubai. Máy bay đã rơi vào khoảng 3h50 (giờ địa phương) ngày 19/3/2016 khi tìm cách hạ cánh xuống sân bay Rostov-on-Don trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, tầm nhìn kém.. Phi cơ khởi hành từ sân bay quốc tế Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Máy bay chở 55 hành khách và 7 thành viên phi hành đoàn.
Máy bay đã rơi khi tìm cách hạ cánh lần hai và sau 2 tiếng bay vòng vòng trên không. Lửa bùng cháy sau khi sự cố xảy ra. Toàn bộ 62 người trên máy bay đều thiệt mạng.
Đây là tại nạn chết người đầu tiên trong lịch sử 7 năm của hãng hàng không Flydubai.

**Máy bay bị nạn**
Chiếc máy bay bị nạn là máy bay Boeing 737, đã 5 năm tuổi, số đăng ký A6-FDN. Nó được chuyển giao cho Flydubai vào tháng 1 năm 2011.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 A6-FDN-  Official statements date=2016-03-24  from Flydubai airline //-  Official list of victims date=2016-03-22  from EMERCOM -  Official profile of the accident investigation from the Interstate Aviation Committee - Moment FlyDubai Flight 981 Crashes in Russia Xuất bản 18 thg 3, 2016
Thể loại:Tai nạn và sự cố hàng không năm 2016
Thể loại:Hàng không Nga
Thể loại:Thảm họa tại Nga
Flydubai
Thể loại:Thảm họa năm 2016
Thể loại:Hãng hàng không Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Thể loại:Hãng hàng không giá rẻ
Thể loại:Thảm họa 2016 ở Nga
William King Gregory

William King Gregory (19, tháng 5 năm 1876 - 29, tháng 12 năm 1970) là một nhà động vật học người Mỹ, nổi tiếng là một nhà linh trưởng học, cổ sinh vật học, hình thái và chức năng so sánh. Ông là một chuyên gia về bộ răng động vật có vú và đóng góp hàng đầu cho lý thuyết tiến hóa. Ngoài ra, ông đã tích cực truyền đạt ý tưởng của mình đến sinh viên và công chúng thông qua sách vở, hiện vật bảo tàng.

**Tham khảo**
Thể loại:Sinh năm 1876
Thể loại:Mất năm 1970
Thể loại:Nhà động vật học người Mỹ
2091

Năm 2091: Trong lịch Gregory, nó sẽ là năm thứ 2091 của Công nguyên hay của Anno Domini; năm thứ 91 của thiên niên kỷ thứ 3 và của thế kỷ 21 và năm thứ hai của thập niên 2090.

**Sự kiện diễn ra**
Nhật thực 18/2/2091- Nhật thực 18 tháng 2- Nhật thực 15 tháng 8

**Tham khảo**
Thể loại:Thập niên 2090
Thể loại:2091
Thể loại:Năm
Thể loại:Thiên niên kỷ 3
Salah Abdeslam

Salah Abdeslam (sinh ngày 15 tháng 9 năm 1989) là một người Pháp gốc Maroc sinh ra ở Bỉ. Đây là nghi phạm gây ra các vụ tấn công Paris tháng 11 năm 2015 khiến 130 người đã thiệt mạng và 368 người khác bị thương.
Ngay sau khi công bố các chi tiết của các cuộc tấn công, anh này đã được một số tờ báo gọi là Kẻ thù số 1 của công chúng, hoặc là "truy nã gắt gao nhất" cho tội ác bởi các cơ quan có thẩm quyền ở châu Âu. Sau khi chạy trốn, anh này đã trở thành "mục tiêu của một trong những cuộc săn lùng thủ phạm lớn nhất trong lịch sử hiện đại châu Âu". Europol đã Abdeslam lần đầu tiên đã đưa Abdeslam vào danh sách tội phạm truy nã trong số 57 cá nhân được liệt kê công khai bởi tổ chức vào tháng 1 năm 2016.
Người ta biết rằng Abdeslam có liên lạc đã hoặc liên kết xã hội đối với Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant, do tổ chức ISIL sau đó đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công. Trong số những người kẻ được biết đến có tham gia vào các cuộc tấn công, Mohamed Abrini là một trong hai người vẫn còn sống, do những người khác tham gia vào một trong hai đã tự sát, hoặc đã bị cảnh sát giết chết.
Tối ngày 18 tháng 3 năm 2016, Alah Abdeslam đã bị bắt giữ tại quận Molenbeek ở Bruxelles, Bỉ.

**Tham khảo**
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Tội phạm Bỉ
Thể loại:Tội phạm Pháp
Thể loại:Tội phạm Maroc
Thể loại:Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant
Dolomedes briangreenei

Nhện Brian khổng lồ (Danh pháp khoa học: Dolomedes briangreenei) là một loài nhện trong họ Pisauridae được tìm thấy ở Úc tại Queensland, chúng là loài mới được phát hiện năm 2016. Loài nhện Dolomedes briangreenei được đặt theo tên của giáo sư Brian Greene là giáo sư vật lý và toán học của Đại học Columbia, người đồng sáng lập Lễ hội khoa học thế giới nên loài nhện này còn được gọi ngắn gọn hơn là nhện Brian khổng lồ. Đây là loài nhện quý hiếm, có một không hai trên thế giới và chỉ có thể tìm thấy ở bang Queensland. 

**Đặc điểm**

**Mô tả**
Đây là loài nhện đặc hữu của Australia, chỉ được tìm thấy tại dòng chảy nước ngọt ở quanh Brisbane, thuộc bang Queenland, Australia. Dolomedes briangreenei có chân tương đối dài. Con đực có sọc trắng dày dọc hai bên đầu còn con cái có sọc hẹp màu nâu vàng, kích thước tương đương nhau, không có chênh lệch đáng kể. Có kích thước khổng lồ, to gần bằng bàn tay con người nhưng nhờ khả năng sử dụng những đôi chân dài một cách linh hoạt, tốc độ di chuyển của nhện Brian khổng lồ rất tốt. 

**Săn mồi**
Không chỉ có kỹ năng bơi lội đỉnh cao, con nhện khổng lồ này còn có tài săn bắt cá. Đặc biệt nhện Brian khổng lồ có khả năng bơi lội, lướt đi trên mặt nước. Nhờ khả năng bơi lội, lướt trên nước bậc thầy mà nhện Brian khổng lồ còn là một thợ săn cá cừ khôi. Chúng cảm nhận các tần sóng thay đổi qua những sợi lông chân và kết hợp cảm nhận đó với những xung động trên bề mặt nước để định vị con mồi.
Nhện Brian khổng lồ có một sự kiên nhẫn đáng nể, nó có thể chờ đợi dưới nước hàng tiếng đồng hồ chỉ để phục kích, tìm kiếm con mồi. Những con mồi ưa thích của chúng là côn trùng hoặc những con cá, ếch, nhái có kích cỡ nhỏ. Tuy vậy, trong thực tế, nhện Brian khổng lồ có thể ăn tươi nuốt sống một con cóc mía có kích thước to gấp 3 lần nó. Loài nhện này là sát thủ động vật nhưng lại không gây hại cho con người. Robert Raven bị nhện Brian khổng lồ cắn nhưng không có gì đặc biệt nguy hiểm xảy ra. 

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Molloy, Mark (ngày 9 tháng 3 năm 2016). "Meet Brian: the ‘surfing’ spider that rides waves to hunt prey". The Telegraph. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2016.
Thể loại:Dolomedes
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2016
Thể loại:Động vật đặc hữu Úc
Thể loại:Động vật Queensland
Sora E

là đĩa đơn thứ 33 của Yamazaki Masayoshi được phát hành vào 2 tháng 3 năm 2016. Ca khúc chính Sora E trong đĩa đơn được sử dụng làm ca khúc chủ đề trong phim Doraemon: Tân Nobita và nước Nhật thời nguyên thủy 

**Chú thích**
Thể loại:Đĩa đơn năm 2016
Thể loại:Soundtrack phim Doraemon
Kaze no Magical

là đĩa đơn thứ 9 của Koizumi Kyoko được phát hành vào tháng 3 năm 1984. Ca khúc chính cũng là tựa đề của đề được sử dụng làm ca khúc chủ đề phim Doraemon: Nobita và chuyến phiêu lưu vào xứ quỷ 

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  渚のはいから人魚 - ビクターエンタテインメント
Thể loại:Đĩa đơn năm 1984
Thể loại:Soundtrack phim Doraemon
Bagheera kiplingi

Nhện Kipling (Danh pháp khoa học: Bagheera kiplingi) là một loài nhện trong họ Salticidae. Chúng sinh sống ở vùng Trung Mỹ gồm: Mexico, Costa Rica và Guatemala.

**Tên gọi**
Đây là loài nhện được đặt theo tên của nhà văn Rudyard Kipling. Tên chi của chúng xuất phát từ Bagheera, con báo đen trong tác phẩm: "Sách của rừng xanh" (The Jungle Book) của Kipling. 

**Đặc điểm**
Đây là loài nhện duy nhất trên trái đất chỉ ăn thực vật. Loài nhện duy nhất "ăn chay" trên Trái đất được phát hiện vào đầu thế kỉ thứ 19. Chúng sống chủ yếu trên những cây keo và ăn một loại thực thể được gọi là Beltian trên cây, vốn chứa nhiều protein. Những con nhện Bagheera kiplingi đực thường giúp chăm sóc trứng và nhện con, một điều hoàn toàn chưa từng xảy ra trong thế giới loài nhện. Chúng là loài nhện nhanh nhẹn và có sức nhảy tốt.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Wayne Maddison|Maddison, Wayne P. (1996): Pelegrina franganillo and other jumping spiders formerly placed in the genus Metaphidippus (Araneae: Salticidae). Bull. Mus. comp. Zool. Harv. 154: 215-368.- Meehan, Christopher J.; Olson, Eric J.; Curry, Robert L. (ngày 21 tháng 8 năm 2008):  Exploitation of the Pseudomyrmex–Acacia mutualism by a predominantly vegetarian jumping spider (Bagheera kiplingi) date = ngày 1 tháng 12 năm 2019. The 93rd ESA Annual Meeting.- Milius, Susan (ngày 30 tháng 8 năm 2008): " Vegetarian spider". Science News 174: 5.- Platnick, Norman I. (2009):  The world spider catalog, version 10.0. American Museum of Natural History.

**Liên kết ngoài**
 Proszynski, Jerzy (2001).  Bagheera kiplingi date=2019-03-16 . Salticidae: Diagnostic Drawings Library. Includes links to color photos and drawings.-  'Veggie' spider shuns meat diet BBC News (video of the spider)-  Meehan et al. Herbivory in a spider through exploitation of ant-plant mutualism.
Thể loại:Bagheera
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1896
Argyroneta aquatica japonica

Nhện nước Nhật Bản hay nhện mang bình lặn Nhật Bản (Danh pháp khoa học: Argyroneta aquatica japonica) là một phân loài của loài nhện nước trong nhóm nhện mang bình lặn (Argyroneta aquatica), phân bố ở Nhật Bản, trong tiếng Nhật, chúng còn được gọi là Mizugumo.

**Đặc điểm**
Chúng có khả năng thở dưới nước và chỉ cần ngoi lên mặt nước duy nhất mỗi lần một ngày để lấy oxy (dưỡng khí). Mỗi con nhện mang bình lặn chăng mạng trên cây cỏ dưới nước và tích trữ không khí mà chúng mang từ trên mặt nước xuống để cho vào chiếc áo lặn, hay bong bóng bằng cách dự trữ trong bụng. Một điều rất đặc biệt ở những chiếc bong bóng, chiếc bong bóng có thể hút được oxy trong môi trường nước tù đọng, ngay cả trong ngày nắng nóng.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Schuetz, D., and M. Taborsky. "Adaptations to an Aquatic Life may be Responsible for the Reversed Sexual Size Dimorphism in the Water Spider, Argyroneta Aquatica." Evolutionary Ecology Research 5.1 (2003): 105-17.- Masumoto, T., et al. "Time Budget of Activity in the Water Spider Argyroneta Aquatica (Araneae: Argyronetidae) Under Rearing Conditions." Acta Arachnologica 47.2 (1998): 125-31.- De Bakker, D., et al. "Description of the Structure of Different Silk Threads Produced by the Water Spider Argyroneta Aquatica (Clerck, 1757)(Araneae: Cybaeidae)." Belgian Journal of Zoology 136.2 (2006): 137-43.
Thể loại:Argyroneta
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2002
Thể loại:Cybaeidae
Latrodectus geometricus

Nhện góa phụ nâu (Danh pháp khoa học: Latrodectus geometricus) là một loài nhện độc trong họ Theridiidae, chúng được coi là họ hàng với loài nhện góa phụ đen (Latrodectus mactans).

**Đặc điểm**
Nơi sinh sống của chúng là ở Nam Mỹ. Đây là một loài nhiện khá nhút nhát, thường sống ở những nơi hẻo lánh, ít người qua lại như các thùng rác ngoài trời, bên dưới mái hiên nhà, trong hòm thư, trong gara chật chội, dưới ghế ngồi ngoài trời.... Kích cỡ cơ thể (bao gồm cả chân) của con cái là 4 cm, còn đối với con đực là 1,25 cm. Nhện góa phụ nâu được cho là có nọc độc mạnh gấp đôi nhện góa phụ đen. Tuy nhiên, mức độ truyền chất độc cho nạn nhân lại thấp hơn họ hàng của chúng. 

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Vetter, Richard S. (2013). "The brown widow spider, Latrodectus geometricus". Department of Entomology, Center for Invasive Species Research, University of California, Riverside. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2013.- Reagan, Mark (ngày 12 tháng 8 năm 2011). "It's officially confirmed: There's a new spider in southwest Kansas". Dodge City Daily Globe. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2012.- Brown, Eryn (ngày 2 tháng 7 năm 2012). "Brown widow spiders 'taking over' in Southern California". Science Now (Los Angeles Times). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2012.- Santana, Fred (2007). "Brown Widow Spiders". Sarasota County, Florida: Institute of Food and Agricultural Sciences, University of Florida. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2012.
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1841
Thể loại:Latrodectus
Thể loại:Nhện châu Á
Thể loại:Nhện Nam Mỹ
Odorrana mutschmanni

Ếch đá Mut-x-man (Danh pháp khoa học: Odorrana mutschmanni) là loài ếch bám đá thuộc chi Odorrana, họ Ranidae được tìm thấy ở tỉnh Cao Bằng, Việt Nam vào năm 2016. Phát hiện này được công bố trên tạp chí Zootaxa số 4084 ngày 26 tháng 2 năm 2016. Tên loài được đặt nhằm vinh danh tiến sĩ Frank Mutschmann, giám đốc Viện thú y EXOMED ở Berlin (Đức), để ghi nhận những đóng góp to lớn của ông trong nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam.

**Đặc điểm**
Loài ếch có kích thước lớn, con cái lớn hơn con đực. Chiều dài thân ở con đực 85-91mm và 108-110mm ở con cái. Phần trên đầu và phía trước lưng nhẵn, phần sau của lưng và hai bên sườn sần với các hạt nhỏ. Đầu dài hơn rộng; không có túi kêu ngoài; màng nhĩ tròn, lớn bằng 0.68 - 0.70 đường kính mắt. Phần trên đầu và phía trước lưng nhẵn, phần sau của lưng và hai bên sườn sần với các hạt nhỏ; gờ trên màng nhĩ rõ, không có gờ lưng sườn; lưng màu xanh với các đốm đen; mặt dưới bụng và các chi có các đốm đen lớn. Loài này thuộc về nhóm loài Odorrana andersonii và có quan hệ chị em với loài Odorrana wuchuanensis phân bố ở Trung Quốc.

**Tham khảo**
M
Thể loại:Động vật được mô tả năm 2016
Thể loại:Động vật lưỡng cư Việt Nam
Thể loại:Cao Bằng
Atracinae

Nhện mạng phễu Úc hay nhện lưới phễu Úc (Danh pháp khoa học: Atracinae) là một phân họ nhện trong họ nhện lưới phễu Hexathelidae phân bố ở lục địa Úc. Phân họ này gồm 03 chi là: Atrax, Hadronyche và Illawarra (chi đơn loài). Đây là một phân họ chứa các loài nhện độc, trong đó đáng chú ý là loài nhện mạng phễu Sydney (Atrax robustus). Các loài nhện mạng phễu có mặt rải rác khắp nước này. Nhện mạng phễu thích không gian ẩm ướt và khu vực tiếp xúc với đất.

**Đặc điểm**
Vết cắn của nhện mạng phễu Australia có thể không đáng sợ như hình dung của nhiều người. Trong số tất cả loài nhện độc được biết đến hiện nay, loài độc nhất là những con nhện mạng phễu Australia. Vết cắn của chúng gây tử vong cho trẻ nhỏ trong vài phút hoặc vài tiếng và khiến một người trưởng thành chết trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, sau khi thuốc chống nọc độc ra đời, chưa có ca tử vong nào được ghi nhận ở Australia.
Dù vậy, trong số chúng vẫn có những loài nhện có khả năng khiến phổi người nổ tung. Chất độc atracotoxin có thể gây tử vong cho người trong vòng 15 phút. Trên thực tế atracotoxin vô hại đối với phần lớn động vật có vú, song lại phát huy tác dụng rất nhanh trên cơ thể động vật linh trưởng, bao gồm con người.
Nếu một loài nhện ở Australia cắn người, chất độc của chúng sẽ nhanh chóng di chuyển khắp cơ thể rồi làm tăng huyết áp liên tục khiến hàng triệu túi khí trong phổi vỡ tan. Chất độc atracotoxin của nhện mạng hình phễu Sydney hoạt động theo cơ chế khác. Atracotoxin kích thích hệ thần kinh đến mức cơ thể không thể chịu nổi. Trong quá trình di chuyển khắp cơ thể, atracotoxin làm tăng huyết áp, khiến hàng triệu túi máu trong phổi nổ tung. Đó là hiện tượng khiến con người chết ngạt dù ở trên đất liền.
Nhện mạng phễu sống trong vòng bán kính 160 km quanh thành phố Sydney. Mặc dù nhện mạng phễu Sidney không gây tử vong cho bất cứ ai từ khi chất kháng nọc độc được sử dụng vào năm 1981 nhưng loài vật này vẫn là "một biểu tượng của nỗi kinh hoàng và niềm đam mê cho những người thích sưu tầm nhện ở Sydney". Các sợi tơ nhện mạng phễu được sử dụng để làm các thiết bị quang học. Có thể bắt gặp loài vật này ở dưới các tảng đá và khúc gỗ trong rừng, bên trong các đống phân ủ hoặc trong lớp đất dưới nền nhà. 

**Tham khảo**
 Gray, Michael R. (ngày 24 tháng 11 năm 2010). "A revision of the Australian funnel-web spiders (Hexathelidae: Atracinae)". Records of the Australian Museum 62 (3): 285–392. doi:10.3853/j.0067-1975.62.2010.1556. ISSN 0067-1975.- Mygalomorph tarantulas are a different family from the original 'tarantula', an araneomorph lycosid from Europe. —Rod and Ken Preston-Mafham. Spiders of the World. Blandford Press, 1989, England, p. 47

**Liên kết ngoài**
  Arachnology Home Pages: Araneae date=2015-05-23 -  Arachnology Home Pages: Atrax date=2006-04-15 -  Platnick, N.I. 2003. World Spider Catalog date=2003-08-02 -  Funnel-web spider info-  Information, distribution and pictures of A. robustus-  Australian Mygalomorphae or primitive spiders
Thể loại:Hexathelidae
Nhà thờ chính tòa Ghazanchetsots

Nhà thờ chính tòa Ghazanchetsots (Tiếng Armenia: Ղազանչեցոց Եկեղեցի), còn gọi là Nhà thờ Chúa Cứu Thế (Ղազանչեցոց Սուրբ Ամենափրկիչ Մայր Տաճար) còn gọi là Nhà thờ chính tòa Shushi (Շուշիի Մայր Տաճար) là một nhà thờ Armenia tại Shusha (còn gọi là Shushi) tại vùng đang còn tranh chấp Nagorno-Karabakh, nay thuộc Giáo hội Tông truyền Armenia theo Chính Thống giáo Cổ Đông phương.

**Lịch sử**
Nhà thờ Ghazanchetsots được xây dựng giữa năm 1868 và năm 1887 và có một mặt tiền bằng đá vôi trắng. Kiến ​​trúc sư, Simon Ter-Hakobyan, muốn tạo dáng nhà thờ để trông giống như Nhà thờ chính tòa Echmiadzin. Tại lối vào phía tây là một tháp chuông ba tầng đứng riêng, được xây dựng trong năm 1858. Ở tầng hai của tháp chuông có những bức tượng lớn của các thiên thần thổi kèn ở mỗi góc, nhưng đã bị phá hủy trong chiến tranh Nagorno-Karabakh khi Shusha bị chiếm giữ bởi Người Azerbaijan.
Nhà thờ được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau kể từ khi được xây dựng. Sau cuộc thảm sát Shusha 1920 đã không còn được sử dụng như một nhà thờ. Trong thời kỳ Xô Viết, nhà thờ đã bị sử dụng để lưu trữ ngũ cốc, và sau đó là một nhà để xe. Trong cuộc chiến tranh Nagorno-Karabakh, lực lượng vũ trang Azerbaijan sử dụng nhà thờ để lưu trữ vũ khí và đạn dược. Trong tháng 5 năm 1992 lực lượng vũ trang Armenia đã chiếm giữ Shusha. Nhà thờ được sửa chữa và cải tạo. những bức tượng thiên thần mới đã được thực hiện để thay thế bản gốc bị phá hủy; một hình ảnh trong đó là một phần của Phù hiệu áo giáp của Shusha. Năm 1998, nhà thờ được thánh hiến lần nữa, phục hồi chức năng tôn giáo và bây giờ là nhà thờ chính và trụ sở của Giáo phận Artsakh Giáo hội Tông truyền Armenia.

**Chú thích**
Thể loại:Giáo hội Tông truyền Armenia
Thể loại:Nagorno-Karabakh
Thể loại:Nhà thờ Azerbaijan
Thể loại:Nhà thờ Chính Thống giáo Cổ Đông phương
Thể loại:Nhà thờ ở Nagorno-Karabakh
Thể loại:Nhà thờ chính tòa ở Azerbaijan
Sơn dương đen

Sơn dương đen là thuật ngữ tiếng Việt để chỉ chung một số loài động vật hữu nhũ. Những loài có đặc điểm chung là bộ lông màu đen, hỉnh thể tương tự loài dê, sống nơi núi cao. Bao gồm:
Sơn dương Sumatra có bộ lông màu đen
*Sơn dương Sumatra (Capricornis sumatraensis) sinh sống trên đảo Cát Bà, Việt Nam. Một số nguồn báo chí gọi là Sơn dương đen.
*Sơn dương Đông Dương (Capricornis milneedwardsii maritimus), tại Việt Nam được người Mường gọi là nai đá, người Thái gọi tu dương, người Nùng gọi là tu kết.
*Sơn dương lục địa (Capricornis milneedwardsii), sống tại Đài Loan.
Cùng một số giống dê núi tại tỉnh Ninh Bình.
*Dê cỏ, giống vật nuôi tại miền núi
*Dê Bách Thảo, giống vật nuôi tại miền núi.
Gasterosteus

Gasterosteus là một chi cá gai trong họ Gasterosteidae, trong chi này hàm chứa một vài loài cá được ghi nhận là có tốc độ tiến hóa nhanh đó là cá ba gai.

**Các loài**
Hiện hành có 06 loài được ghi nhận trong chi này:- Gasterosteus aculeatus Linnaeus, 1758 (Cá ba gai)- Gasterosteus crenobiontus Băcescu & R. Mayer, 1956 (Cá gai Techirghiol)	- Gasterosteus islandicus Sauvage, 1874 (Cá gai Băng Đảo)- Gasterosteus microcephalus Girard, 1854 (Cá gai đầu nhỏ)- Gasterosteus nipponicus Higuchi, Sakai & A. Goto, 2014 - Gasterosteus wheatlandi Putnam, 1867 (Cá gai đốm đen)- Gasterosteus kamoensis Nazarkin, Yabumoto & Urabe, 2013

**Tiến hóa**
Có phát hiện loài cá ba gai trong chi này nhanh chóng tiến hóa thành hai loài riêng biệt khác nhau rõ rệt về di truyền dù sống cùng một khu vực trong 150 năm. Loài cá ba gai được đưa đến hồ Constance ở Thụy Sĩ cách đây khoảng 150 năm. Kể từ đó, loài cá này nhanh chóng tiến hóa thành hai loại riêng biệt: một loại sống ở hồ chính và một loại sống trong các dòng suối chảy vào hồ. Loại cá sống trong hồ chính lớn hơn, có gai dài và lớp vảy cứng hơn. Về lý thuyết, những khác biệt này có thể do lối sống chứ không phải tiến hóa. Cá hồ sống lâu hơn nên nhiều khả năng phát triển lớn hơn.
Có sự khác biệt rõ ràng về di truyền giữa hai loài. Điều đặc biệt là cả hai loại cá sinh sản ở cùng dòng suối vào cùng thời điểm trong năm. Chúng được lai giống từ lâu, và vẫn tiếp tục lai giống, nhưng chia thành hai loài khác nhau về mặt di truyền và thể chất. Những khác biệt về di truyền giữa hai loại cá tập trung vào các nhiễm sắc thể ít có khả năng tái tổ hợp. Kết quả là các bộ biến thể gene tạo nên đặc điểm riêng biệt của chúng ít có khả năng bị phân chia. Cá gai hồ Constance có thể sẽ tiếp tục phát triển cho đến khi trở thành hai loài không giao phối lẫn nhau.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Gasterosteus
Thể loại:Họ Cá gai
Zaglossus hacketti

Zaglossus hacketti là một loài thú lông nhím mỏ dài đã tuyệt chủng ở Tây Úc có niên đại vào thế Pleistocen. Nó chỉ được biết đến từ một vài khúc xương. Nó dài khoảng 1 m và có lẽ nặng khoảng 30 kg. Điều này khiến nó là loài đơn huyệt lớn nhất từng được sống. Do thiếu vật liệu sọ, vị trí của Z. hacketti trong chi thú lông nhím mỏ dài hiện đại Zaglossus là không chắc chắn.

**Miêu tả**
Dài khoảng 1m, cao 0,6m và nặng khoảng 30 kg, Z. hacketti là loài đơn huyệt lớn nhất từng tồn tại. Z. hacketti có đôi chân dài và thẳng hơn bất kỳ loài thú lông nhím hiện đại nào. Augee (2006) suy đoán rằng đặc điểm này làm cho loài vật này trở nên thành thạo hơn trong việc đi xuyên qua các khu rừng rậm rạp..

**Khám phá**
Hóa thạch của Z. hacketti được phát hiện trong Hang Mammoth, Tây Úc. Vật liệu nghèo nàn, chủ yếu là đốt sống và xương chân, và vật liệu sọ hoàn toàn không có, khiến việc xếp Z. hacketti vào chi Zaglossus là không chắc chắn. Một số hóa thạch có vết rạch và vết cháy, cho thấy rằng Z. hacketti ít nhất là đôi khi bị con người săn bắt.
Nghệ thuật trên đá của thổ dân được tìm thấy ở Arnhem Land thuộc Lãnh thổ phía Bắc có thể đại diện cho Z. hacketti hoặc loài thú lông nhím mỏ dài Tây New Guinea còn sinh tồn (Zaglossus bruijni).

**Tham khảo**
H
Thể loại:Động vật tuyệt chủng Úc‎
Thể loại:Lớp Thú thế Pleistocen‎
Xyrichtys

Xyrichtys là một chi cá biển thuộc họ Cá bàng chài. Các loài trong chi này được gọi chung là razorfish ("cá dao cạo"), dựa vào hình dạng cơ thể trông giống như một chiếc dao cạo.

**Từ nguyên**
Từ định danh xyrichtys bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, được ghép từ xyron ("dao cạo") và ichthys ("cá"), hàm ý đề cập đến hình dạng cơ thể của những loài thuộc chi này.

**Phạm vi phân bố**
Các loài trong chi Xyrichtys hầu hết có phạm vi phân bố tập trung ở Đại Tây Dương và Đông Thái Bình Dương, duy nhất một loài có mặt ở Ấn Độ Dương là X. rajagopalani. Tuy nhiên, nhiều tác giả lại đặt X. rajagopalani vào chi Iniistius nên tình trạng phân loại của loài này vẫn chưa rõ ràng.

**Phân loại**
Ban đầu, Iniistius được xem là một danh pháp đồng nghĩa với Xyrichtys. Tuy nhiên, trong luận văn Tiến sĩ của mình vào năm 1974, Tri-thuc Nguyen đã chỉ ra những điểm khác biệt về hình thái giữa Iniistius và Xyrichtys, trong đó có đề cập đến việc chiều dài của hộp sọ của Iniistius cao hơn đáng kể so với ở Xyrichtys. Ngoài ra, khoảng cách giữa hai gai vây lưng thứ hai và thứ ba của Iniistius lại rộng hơn khoảng cách giữa hai gai vây lưng thứ ba và thứ tư, trong khi cả hai khoảng cách này xấp xỉ bằng nhau ở Xyrichtys. Chính vì vậy, Iniistius được công nhận là một chi hợp lệ, tách biệt hoàn toàn với Xyrichtys.
Tương tự như Iniistius, Novaculops cũng từng được xem là danh pháp đồng nghĩa của Xyrichtys. Nhưng vào năm 2013, trong bản mô tả loài mới là Novaculops alvheimi, Randall đã công nhận Novaculops là một chi hợp lệ, bởi vì chúng không có phần trán dốc đặc trưng như ở Iniistius và Xyrichtys. Một số loài trước đây được xác định là thuộc chi Xyrichtys sau đó đã được chuyển sang chi Novaculops.

**Các loài**
X. splendens đang ẩn mình bên dưới lớp cát
Có ít nhất 10 loài được công nhận là hợp lệ trong chi này, bao gồm:- Xyrichtys blanchardi (Cadenat & Marchal, 1963)- Xyrichtys incandescens Edwards & Lubbock, 1981- Xyrichtys martinicensis small|Valenciennes, 1840- Xyrichtys mundiceps small|Gill, 1862- Xyrichtys novacula small|(Linnaeus, 1758)- Xyrichtys rajagopalani Venkataramanujam, Venkataramani & Ramanathan, 1987- Xyrichtys sanctaehelenae small|(Günther, 1868)- Xyrichtys splendens small|Castelnau, 1855- Xyrichtys victori Wellington, 1992- Xyrichtys wellingtoni Allen & Robertson, 1995
Ngoài ra, còn một loài nghi vấn được xếp trong chi này, là X. javanicus. De Beaufort cho rằng, mẫu gốc mà Pieter Bleeker dùng để mô tả loài này nhiều khả năng là từ Đại Tây Dương, nhưng bị gán nhãn sai là "Java".

**Hành vi và sinh thái**
Như Iniistius, phần trán dốc giúp Xyrichtys nhanh chóng đào hang dưới nền cát và dễ dàng di chuyển trong hang bằng những chuyển động uốn lượn của chúng. Hầu hết Xyrichtys đều là loài lưỡng tính tiền nữ và dị hình giới tính.

**Tham khảo**

**Trích dẫn**
 archive-url=https://web.archive.org/web/20220205100636/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/2624/v56n4-389-402.pdf- pages=149–158- pages=1–43
X
Thể loại:Cá Đại Tây Dương
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Xyrichtys
Xyrichtys novacula

Xyrichtys novacula là một loài cá biển thuộc chi Xyrichtys trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

**Từ nguyên**
Từ định danh novacula trong tiếng Latinh có nghĩa là "dao cạo", hàm ý đề cập đến hình dạng cơ thể của loài cá này.

**Phạm vi phân bố và môi trường sống**
X. novacula có phạm vi phân bố rộng khắp Đại Tây Dương. Ở bờ tây, từ bờ biển phía đông nam Hoa Kỳ, loài này được ghi nhận trải dài trên khắp chuỗi đảo Antilles và bờ biển phía nam vịnh México; từ khắp bờ biển Caribe, X. novacula xuất hiện dọc theo bờ biển Brasil đến bang Santa Catarina; ở bờ đông, từ bờ biển Tây Ban Nha, X. novacula được ghi nhận dọc theo biển Tây Phi trải dài đến Gabon, bao gồm cả São Tomé và Príncipe, cũng như tất cả các quần đảo thuộc Macaronesia ở Trung Đại Tây Dương; X. novacula cũng được phát hiện trên khắp bờ biển Địa Trung Hải và biển Marmara, nhưng không được tìm thấy ở Biển Đen.
X. novacula sống trên nền đáy cát, gần các rạn san hô và trong các thảm cỏ biển ở những vùng nước nông, tuy nhiên loài này đã được ghi nhận ở độ sâu lên đến 90 m.

**Mô tả**
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở X. novacula là 38 cm, nhưng chiều dài phổ biến thường được quan sát là 20 cm. Trán dốc là đặc điểm của các loài Xyrichtys.
Cá con có màu xám lốm đốm với 4 vạch màu nâu. Cá cái màu nâu phớt màu hồng nhạt, vảy ánh màu ngọc trai ở vùng bụng. Cá đực cũng có màu nâu phớt hồng, đầu có các vạch sọc mảnh màu xanh lam và vàng cam nhạt; mỗi vảy trên thân có một vệt đốm màu xanh lam; có thể xuất hiện một vệt chéo màu đỏ nâu ở trên thân, phía sau vây ngực.
Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 13.

**Sinh thái và hành vi**
Thức ăn chủ yếu của X. novacula là nhuyễn thể, nhưng cũng bao gồm cả cua và tôm. Chúng sử dụng vụn san hô để xây tổ.

**Thương mại**
X. novacula được đánh bắt ở nhiều nơi trong phạm vi phân bố của chúng.

**Tham khảo**
N
Thể loại:Cá Đại Tây Dương
Thể loại:Cá Mỹ
Thể loại:Cá México
Thể loại:Cá vịnh Mexico
Thể loại:Cá Caribe
Thể loại:Cá Cuba
Thể loại:Cá Jamaica
Thể loại:Cá Guatemala
Thể loại:Cá Honduras
Thể loại:Cá Nicaragua
Thể loại:Cá Costa Rica
Thể loại:Cá Panama
Thể loại:Cá Colombia
Thể loại:Cá Venezuela
Thể loại:Cá Brasil
Thể loại:Cá Địa Trung Hải
Thể loại:Cá Bắc Phi
Thể loại:Cá Tây Phi
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Telmatobius culeus

Ếch Titicaca (Danh pháp khoa học: Telmatobius culeus) là một loài ếch nước ngọt cỡ lớn trong họ Telmatobiidae, chúng được xếp loại là loài cực kỳ nguy cấp, là loài ếch lớn chỉ có duy nhất ở hồ Titicaca. Ngày nay ếch Titicaca đã giảm mạnh và hiện đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do con người, sự ô nhiễm, và sự ăn thịt con nòng nọc của cá hồi du nhập xâm chiếm lãnh thổ.

**Đặc điểm**
Chúng sống hoàn toàn dưới nước và chỉ được tìm thấy ở hồ Titicaca và con sông chảy vào hồ này ở Nam Mỹ. Trong khi phổi được giảm đi rất nhiều, ếch này có quá nhiều da, được sử dụng để giúp thở ếch ở độ cao rất cao. Khi hình dung về lớp da bầy nhầy của nó, nó cũng được gọi đùa là ếch bìu Titicaca. Chúng có những lớp da xếp nếp khổng lồ có khả năng giúp tăng rộng bề mặt cơ thể và giúp cho chúng hấp thụ được nhiều oxy hơn.
Trong những năm 1970, một đoàn thám hiểm dẫn đầu bởi Jacques Cousteau báo cáo rằng ếch này có chiều dài lên đến 50 cm (20 in) chiều dài duỗi thẳng, với các cá thể thường có trọng lượng 1 kg (2.2 lb), làm cho các một số các loài ếch nước ngọt lớn nhất thế giới (trừ loài Batrachophagous macrostomus là có kích thước lớn hơn, như là ếch Goliath châu Phi, mà đôi khi có thể được nhìn thấy trên đất). 

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Telmatobius culeus- Javier Icochea, Steffen Reichle, Ignacio De la Riva, Ulrich Sinsch, Jörn Köhler (2004). "Telmatobius culeus". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2. International Union for Conservation of Nature. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2014.- Stuart, Hoffmann, Chanson, Cox, Berridge, Ramani and Young, editors (2008). Threatened Amphibians of the World. ISBN 978-84-96553-41-5
Thể loại:Động vật lưỡng cư Bolivia
Thể loại:Động vật lưỡng cư Peru
Thể loại:Động vật lưỡng cư Andes
Thể loại:Telmatobius
Thể loại:Loài nguy cấp theo Sách đỏ IUCN
Giám mục đô thành

Trong một số giáo hội Kitô giáo, giám mục đô thành hay đô thành trưởng (metropolita) là giám mục hoặc tổng giám mục (trường hợp này gọi cụ thể là tổng giám mục đô thành hoặc tổng giám mục trưởng giáo tỉnh) chính tòa của một đô thành, tức là thành phố chính yếu của một tỉnh của La Mã, giáo tỉnh, hay là thủ phủ của một vùng nào đó.
Trước khi cấp bậc thượng phụ được thiết lập vào năm 325 CN, đô thành trưởng là bậc cao nhất trong thể chế giám mục tại các Giáo hội Đông phương. Đô thành trưởng chủ trì các công nghị giám mục và được trao đặc quyền theo luật giáo hội và thánh truyền.
Cách tổ chức của Kitô giáo sơ khởi thường dựa vào thực hành tại Đế quốc La Mã, theo đó mỗi giám mục coi sóc một thành phố. Giám mục của thành phố thủ phủ là người được hưởng một số quyền nhất định trên các giám mục khác trong tỉnh đó mà sau này gọi là giám mục phụ cận.

**Chú thích**
Thể loại:Thuật ngữ Kitô giáo
Thể loại:Chức danh giáo hội
Thể loại:Giám mục