Ngựa Friesian

Một con ngựa Frisian
Ngựa Friesian (cũng gọi là ngựa Frisian) là một giống ngựa có nguồn gốc ở vùng Friesland, Hà Lan. Mặc dù cấu trúc của loài này khá giống với một ngựa kéo xe nhẹ, nhưng ngựa Friesian rất duyên dáng và nhanh nhẹn so với kích thước của chúng. Người ta tin rằng trong thời Trung Cổ, tổ tiên của ngựa Friesian rất phổ biếnvơớii vai trò là ngựa chiến trên khắp lục địa châu Âu. Qua thời Trung Cổ sớm và Trung kỳ Trung cổ, kích thước của nó cho phép nó chở được một hiệp sĩ trong bộ áo giáp sắt nặng nề.
Trong thời hậu Trung Cổ, chúng nặng hơn và trở lên lùn hơn vì ngựa lùn là loại động vật cần thiết. Mặc dù giống này gần như đã tuyệt chủng nhiều hơn một lần, nhưng ngày nay ngựa Friesian hiện đại đang ngày càng tăng về số lượng và sự phổ biến. Theo Hiệp hội ngựa Friesian Bắc Mỹ, giống ngựa này có nguồn gốc từ Hà Lan. Sau khi xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới, nó có nguy cơ bị lai tạo và mất giống thuần chủng. Tuy nhiên, sau nhiều nỗ lực của một nhóm mê ngựa Friesian những năm đầu thế kỷ 20, họ đã duy trì được giống thuần chủng của loài này.

**Đặc điểm**
Các giống Friesian thường được nhận biết bởi màu lông đen bóng lưỡng đặc trưng của nó với một cái bờm dài tung bay trong gió khi lồng lên, tuy nhiên, một mình màu sắc đen không phải là thứ duy nhất phân biệt đặc trưng cho giống này. Những con ngựa Friesian đôi khi có màu hạt dẻ khi một số cá thể có bộ gen "màu đỏ". Những con ngựa Friesian hiếm khi có những mảng trắng. Hầu hết sổ đăng ký chỉ cho phép một vệt trắng hình ngôi sao nhỏ trên trán để được đăng ký là giống thuần chủng.
Chiều cao trung bình của ngựa Friesian là khoảng 63 inch (160 cm), mặc dù chiều cao có thể đi từ 58-68 inches (147–173 cm) giữa hai bả vai, và ngựa cái hay ngựa thiến phải cao ít nhất 62 inch (157 cm) để đủ điều kiện đăng ký. Loại ngựa này có thể cấu tổng thể mạnh mẽ và cấu trúc xương tốt, với loại hình cơ thể đôi khi được gọi là "Baroque". Những con ngựa Friesian có cổ cong dài và tai ngắn.
Nó có bờ vai dốc, mạnh, nhỏ gọn, cơ thể vạm vỡ, chân sau dốc và đuôi trùng xuống thấp. Tứ chi của nó tương đối ngắn và khỏe. Ngựa Friesian cũng có một cái bờm dài dày và đuôi thường lượn sóng. Chúng còn có lông cổ chân dài, mượt và không thường xuyên được cắt tỉa. Ngựa Friesian có tính khí sẵn sàng, hoạt bát, và năng động, nhưng cũng nhẹ nhàng và ngoan ngoãn. Ngày nay, có hai loại kết cấu hìn thể riêng biệt: loại "Baroque", trong đó cấu trúc cơ thể mạnh mẽ hơn ngựa Friesian cổ điển và hiện đại, ngựa đua, loại có cấu trúc xương tốt hơn. Cả hai loại đều phổ biến, mặc dù các loại hiện đại hiện nay phổ biến trên sàn diễn hơn là Friesian baroque. 
Chân dung một con ngựa Frisan
Màu hạt dẻ thường không được chấp nhận đăng ký là ngựa giống, mặc dù nó đôi khi được cho phép cho ngựa nái và ngựa thiến. Như năm 2014 có tám dòng ngựa được biết vẫn mang gen hạt dẻ. Có bốn rối loạn di truyền được công nhận là có thể ảnh hưởng đến những con ngựa nuôi thuộc giống Friesian: còi cọc, úng thủy não, xu hướng vỡ động mạch chủ, vàhội chứng thực quản giãn to. Ngựa Friesian cũng là một trong một số giống có thể phát triển PSSM.
Ngoài ra, các giống có tỷ lệ cao hơn bình thường của rối loạn hệ tiêu hóa, và một xu hướng lớn hơn để có vết cắn của côn trùng và mẫn cảm. Ngựa Friesian có một tỷ lệ rất cao 54% của nhau thai giữ lại sau khi sinh con non. Một số Những con ngựa Friesian bình thường có kích thước cũng có xu hướng hướng tới gân và dây chằng lỏng lẻo mà có thể hoặc không thể liên quan với bệnh còi cọc. Các gen tương đối nhỏ và giao phối cận huyết được cho là yếu tố đứng đằng sau hầu hết những rối loạn này.

**Lịch sử== 

**Nguồn gốc**
Các loài này được phát triển trên địa bàn tỉnh Friesland ở phía bắc Hà Lan, nơi có những bằng chứng của hàng ngàn năm của quần thể ngựa, và loài này được cho là có nguồn gốc từ con ngựa rừng nguyên sinh. Tổ tiên của Những con ngựa Friesian hiện đại được sử dụng trong thời trung cổ để thực hiện các hiệp sĩ để chiến đấu. Trong thế kỷ 12 và 13, một số con ngựa phía Đông của quân viễn chinh đã được ghép phối phối giống với ngựa Friesian.
Trong các thế kỷ 16 và 17, khi Hà Lan đã được liên minh với Tây Ban Nha, đã có ít nhu cầu cao về ngựa chiến hạng nặng để phục vụ cho các trận chiến thời kỳ này, nhưng chiến thuật trận chiến thay đổi và trở nên nhẹ hơn để đảm bảo yếu tố cơ động trên chiến trường. Ngựa Andalusia được lai với Những con ngựa Friesian cho ra một con ngựa nhẹ nhàng, thanh thoát hơn phù hợp hơn (về lượng thức ăn ít hơn và lượng chất thải) cho công việc như ngựa vận chuyển và kéo xe ở những vùng đô thị.
Sử gia Ann Hyland viết của giống ngựa Friesian: Hoàng đế Charles (trị vì từ 1516 -56) tiếp tục mở rộng bành trướng từ Tây Ban Nha vào Hà Lan, trong đó có ngựa trận Frisian của mình nữa, bởi Vegetius và được sử dụng trên lục địa và ở Anh vào thời La Mã. Giống như ngựa Andalucia, các Frisian. Ngay cả với truyền máu Tây Ban Nha trong thế kỷ thứ mười sáu, nó giữ lại các đặc tính bản địa của nó, lấy những gì tốt nhất từ cả hai giống. Frisian được đề cập trong tác phẩm thế kỷ 16 và 17... một con ngựa dũng cảm rất thích hợp cho chiến tranh. Thông thường màu đen, các Frisian mạnh mẽ, rắn rỏi không khéo dáng, nhưng sang trọng và chất lượng. 

**Cận đại**
Ngày nay, mặc dù giống được giữ lại, kích thước đã tăng lên rõ rệt, như hầu hết các giống do sự cải thiện nuôi và phương pháp chế độ ăn uống. Loài ngựa này đặc biệt phổ biến trong các thế kỷ 18 và 19, khi nó có nhu cầu không chỉ là ngựa khai thác và cho công việc nông nghiệp, mà còn cho các cuộc đua chạy nước kiệu nên phổ biến sau đó. Ngựa Friesian có thể đã được sử dụng như là nền tảng cho các giống như ngựa Dole Gudbrandsdal, ngựa Norfolk Trotter (tổ tiên của ngựa Hackney), và ngựa Morgan. Trong năm 1800, Ngựa Friesian được lai tạo để được nhẹ hơn và nhanh hơn cho chạy nước kiệu, do đó, một phong trào để trở về cổ thuần chủng đã diễn ra vào cuối thế kỷ thứ 19.
Một Hội sách chỉ nuôi ngựa được thành lập vào năm 1879 bởi người nông dân và các chủ đất Frisian người đã tụ tập để tìm thấy gia súc Friesian Registry (FRS). Vào thời điểm đó, con ngựa Friesian đã giảm về số lượng, và đã được thay thế bởi các con ngựa Bovenlander thời trang hơn, cả trực tiếp và lai ngựa giống Bovenlander dựa trên ngựa Friesian. Điều này đã có gần như hủy diệt Ngựa Friesian thuần chủng ở các bộ phận quan trọng của tỉnh trong năm 1879, trong đó đã bao gồm của Bovenlanders. Trong khi công việc của những nhà đăng ký giống sản xuất một sự hồi sinh của sự nổi tiếng của Giống ngựa này trong những năm cuối thế kỷ 19, nó cũng dẫn đến việc bán và biến mất của nhiều ngựa giống tốt nhất từ các khu vực chăn nuôi và các quần thể ngựa Friesian giảm dần. Đến đầu thế kỷ 20, số lượng ngựa giống nuôi sẵn đã giảm xuống

**Ngày nay**
Từ nửa sau của thế kỷ 20 cho đến nay, nhu cầu về Những con ngựa Friesian thuần chủng, đặc biệt là cao hơn, nhanh nhẹn hơn phiên bản "hiện đại", có cấu trúc xương tốt hơn, của Giống ngựa này, tăng lên, do các nhà nhân giống đã nuôi cả những giống thuần và giống lai và một trọng lượng nhẹ hơn lai ngựa với nhiều đặc điểm có giá trị theo ý của các nhà chọn giống, kết quả là ngựa lai Friesian và ngựa Friesian thể thao.
Ngựa Friesian được phổ biến ở cả châu Âu và Hoa Kỳ, và thường được sử dụng ngày hôm nay để thi đấu, cưỡi ngựa giải trí và kéo xe. Ngựa Friesian có thể làm tốt trong cuộc thi đấu cạnh tranh do sự chuyển động của loài này nhất là khả năng kiểm soát cơ thể. Con ngựa là phổ biến như là một con ngựa vận chuyển, với một bề ngoài bắt mắt, hành động bước cao mạnh mẽ, đặc biệt phổ biến trong các cuộc thi vì nó rất dễ dàng để phù hợp với các nhóm ngựa đen, và như một con ngựa xiếc.

**Trong văn hóa**
Do sự xuất hiện ấn tượng của nó, ngựa Friesian đã trở thành con ngựa phổ biến trong ngành công nghiệp phim ảnh mặc dù chính xác lịch sử của những con ngựa trong lịch sử bằng những con ngựa Friesian là không rõ ràng vì giống ngựa này vì nó được biết đến ngày nay chỉ ra đời trong vòng 400 đến 600 năm trước. Loài ngựa này mang nhiều tính phổ biến hiện nay với sự xuất hiện của những con ngựa giống Friesian Goliath (tên thật: Othello) trong bộ phim năm 1985.
Các phim như Eragon, Mặt nạ Zoro (The Mask of Zorro), Alexander, The Chronicles of Narnia, Greater Glory và The Wolfman cũng có đặc trưng bởi những con ngựa Friesian. Một tập của loạt phim truyền hình Lost đặc trưng một Friesian/ngựa yên lai chéo (Saddlebred). Gần đây nhất, Những con ngựa Friesian đã được nhìn thấy trong năm 2010 với bộ phim làm lại Clash of the Titans, nơi hai con ngựa tên là "Boech" và "Gallo" thay phiên nhau vào vai con ngựa có cánh Pegasus. Cả hai cũng đã được sử dụng trong năm 2011 cho phim phục dựng mang tên Conan the Barbarian. Những con ngựa Friesian cũng được sử dụng cho các Tribute Parade trong The Hunger Games.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 "Friesian Breed Standard". USEF. 2014-03-20. Truy cập 2014-12-17.- "KFPS > Home". Fps-studbook.com. 2014-03-19. Truy cập 2014-03-25.- "Friesian Encyclopedia". Friesiancrazy.com. Truy cập 2014-03-25.- "CHESTNUT FRIESIANS or "FOX" FRIESIANS". U.S. Friesian Referral Service. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2014.- "Registration Rules & Regulations". American Friesian Association. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2014.- "Horse Health". Friesian Horse Association of North America. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2014.- Boerma, S.; Back, W.; Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, M. M. (February 2012). "The Friesian horse breed: A clinical challenge to the equine veterinarian?" (pdf). Equine Veterinary Education. pp. 66–71. doi:10.1111/j.2042-3292.2011.00302.x. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2014.- Hyland, Ann The Warhorse 1250-1600 UK:Sutton Publishing, 1998, pp 2–3- "Historic Notes". Friesian Crazy. Truy cập 2014-03-25.- P. de Boer, S. Minkema and A.M. Teekens. Judging of the Friesian Horse.

**Liên kết ngoài**
 Friesch Paarden-Stamboek date=2018-01-28  Netherlands-based organisation that works globally with local and regional organisations to 'protect the interests of the breed'- Friesian Horse Association of North America North American representative of the FPS studbook.- Friesian Horse Society North American Friesian Registry with International UELN for the Friesian horse in North America- FPZV Friesenpferde Zuchtverband e. V. date=2015-08-01  German based Friesian registry- International Friesian Show Horse Association USEF recognized representative of the Friesian breed in the show ring.
Thể loại:Giống ngựa