Tiếng Bru

Tiếng Bru (còn gọi là Bruu, B'ru, Brou, Baru) là ngôn ngữ của người Bru - Vân Kiều, người Katang ở vùng Đông Nam Á.
Tiếng Bru thuộc ngữ chi Cơ Tu (Katuic), ngữ tộc Môn-Khmer thuộc ngữ hệ Nam Á. Tại Việt Nam có các tiếng địa phương là Sô, Khùa, Ma Coong, Trì,...

**Tên gọi**
Có nhiều tên chỉ địa phương và phương ngữ khác nhau cho tiếng Bru (Sidwell 2005: 11).- So ~ Sô- Trì (So Tri, Chali)- Vân Kiều- Leu ~ Leung (Kaleu)- Galler- Khùa- Katang

**Phân bố**
Số người nói tiếng Bru có ở:- Việt Nam: 74.506 (theo điều tra dân số năm 2009), chủ yếu ở các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Đắk Lắk, Thừa Thiên Huế.- Lào: 69.000 (số liệu năm 1999), ở phía đông nam, tại các tỉnh Savannakhet, Khammouane, Bolikhamsai
*Thái Lan: 5.000 người nói phương ngữ phía đông của tiếng Bru, và khoảng 20.000 người nói phương ngữ phía tây của tiếng Bru (số liệu năm 1983), ở tỉnh Sakon Nakhon và tỉnh Amnat Charoen.

**Phương ngữ**
Thái Lan có các phương ngữ Tây Bru sau (Choo, et al. 2012):- Bru Khok Sa-at của huyện Phang Khon và huyện Phanna Nikhom, tỉnh Sakon Nakhon- Bru Woen Buek của Woen Buek (Wyn Buek), tỉnh Ubon Ratchathani (giống với Katang hơn)- Bru Dong Luang của huyện Dong Luang, tỉnh Mukdahan
Các phân nhóm Bru sau đây được tìm thấy ở tỉnh Quảng Bình (Phan 1998).- Vân Kiều: 5.500 người ở huyện Lệ Thủy và huyện Vĩnh Linh (thuộc tỉnh Quảng Trị)- Măng Coong: 600 người ở huyện Bố Trạch- Trì: 300 người ở huyện Bố Trạch- Khùa: 1.000 người ở huyện Tuyên Hóa
Dưới đây là bảng so sánh từ ngữ của các phương ngữ Vân Kiều, Măng Coong, Trì và Khùa từ Phan Hữu Dật (1998: 479-480):

**Ngữ âm**

**Phụ âm**
Dưới đây là bảng phụ âm của cả phương ngữ Đông và Tây:- /w/ thường được phát âm là âm xát môi răng IPA|v hoặc tiếp cận IPA|ʋ khi đứng ở đầu từ. Khi đứng ở cuối từ, nó vẫn được phát âm là IPA|w.- /r/ có thể ở cả hai dạng âm rung IPA|r hoặc âm vỗ IPA|ɾ.- /tʰr/ khi là một cụm phụ âm, có thể được phát âm là IPA|tʰɹ̥ ở phương ngữ Tây.- /h/ có thể được phát âm thành âm thanh hầu hữu thanh IPA|ɦ khi đứng trước nguyên âm nhiều hơi hoặc cũng có thể được phát âm thành âm mũi IPA|h̃ khi đứng trước nguyên âm mũi ở các phương ngữ phía Tây.- Các âm tắc /p, t, k/ có thể được phát âm thành âm nhấn IPA|p̚, t̚, k̚.

**Nguyên âm**

**Nguyên âm nhiều hơi**
Âm nguyên âm cũng có thể được phân biệt bằng giọng nhiều hơi:

**Nguyên âm mũi**
Nguyên âm mũi có thể xuất hiện trong phương ngữ Bru Tây:

**Tham khảo**
 Choo, Marcus, Jennifer Herington, Amy Ryan and Jennifer Simmons. 2012.  Sociolinguistic Survey Of Bru In Phang Khon And Phanna Nikhom Districts, Sakon Nakhon Province, Thailand date=2020-07-19 . Chiang Mai: Linguistics Institute, Payap University.- Choo, Marcus. 2012.  An investigation of intelligibility between So varieties in Northeast Thailand: the Bru in Khok Saat date=2020-07-20 . Chiang Mai: Payap University.- Choo, Marcus. 2008.  Sociolinguistic survey of So in Northeastern Thailand date=2020-07-19 . Chiang Mai: Payap University.- Khồng Diễn (1975). "Về nhóm người Khùa (Bru) ở Quảng Bình". Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, tr. 538-548. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.- Migliazza, Brian. 2002.  Multilingualism Among the So People of Issan.- Phạm Đức Dương (1975). "Về mối quan hệ cộng đồng tộc người giữa các ngôn ngữ thuộc nhóm Việt - Mường miền tây tỉnh Quảng Bình". Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, tr. 500-517. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.- Phan Hữu Dật (1975). "Về tên gọi các tộc người nói ngôn ngữ Môn - Miên ở miền tây tỉnh Quảng Bình". Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, tr. 531-537. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.- Sidwell, Paul. (2005).  The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon date=2020-12-04 . LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. 3-89586-802-7

**Liên kết ngoài**
  UCLA phonetics lab data-  RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)-  Bru in RWAAI Digital Archive

**Đọc thêm**
Choo, Marcus, Jennifer Herington, Amy Ryan and Jennifer Simmons. 2012.  Sociolinguistic Survey Of Bru In Phang Khon And Phanna Nikhom Districts, Sakon Nakhon Province, Thailand date=2020-07-19 . Chiang Mai: Linguistics Institute, Payap University.
*Choo, Marcus. 2012.  An investigation of intelligibility between So varieties in Northeast Thailand: the Bru in Khok Saat date=2020-07-20 . Chiang Mai: Payap University.
*Choo, Marcus. 2008.  Sociolinguistic survey of So in Northeastern Thailand date=2020-07-19 . Chiang Mai: Payap University.
*Khồng Diễn (1975). "Về nhóm người Khùa (Bru) ở Quảng Bình". In, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 538-548. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
*Migliazza, Brian. 2002.  Multilingualism Among the So People of Issan.
*Phạm Đức Dương (1975). "Về mối quan hệ cộng đồng tộc người giữa các ngôn ngữ thuộc nhóm Việt - Mường miền tây tỉnh Quảng Bình". In, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 500-517. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
*Phan Hữu Dật (1975). "Về tên gọi các tộc người nói ngôn ngữ Môn - Miên ở miền tây tỉnh Quảng Bình". In, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 531-537. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
*Sidwell, Paul. (2005).  The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon date=2020-12-04 . LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. 3-89586-802-7
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Cơ Tu
Thể loại:Ngôn ngữ tại Lào
Thể loại:Ngôn ngữ tại Thái Lan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam