Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Núi lửa băng

Tập tin:Ganesa Macula.jpg|nhỏ|phải|Ganesa Macula, điểm tối trên vệ tinh Titan của Sao Thổ, có thể là vòm núi lửa băng
Núi lửa băng là núi lửa phun băng trên các vệ tinh băng của các thiên thể, và cũng có thể xuất hiện trên một số thiên thể nhiệt độ thấp khác (như các thiên thể thuộc vành đai Kuiper). Khác với dung nham, các núi lửa này phun ra các vật liệu như nước, amonia hoặc methan, gọi chung là mắc ma băng (cryomagma), các chất này luôn ở dạng lỏng và phun thành vòi, nhưng cũng có thể ở dạng hơi. Sau khi phun trào, mắc ma băng đặc lại thành thể rắn do nó bị phơi lên bề mặt có nhiệt độ rất thấp.
Năng lượng cần để làm tan chảy băng và tạo ra núi lửa băng thường bắt nguồn từ ma sát thủy triều. Người ta cũng cho rằng các tích tụ vật liệu băng không trong suốt có thể tạo ra một hiệu ứng nhà kính bên dưới bề mặt thiên thể, và hiệu ứng này có thể tích tụ năng lượng nung chảy cần thiết.
Một số giả thuyết thì cho rằng thiên thể Quaoar thuộc vành đai Kuiper có hoạt động của núi lửa băng trong quá khứ. Phân rã phóng xạ cũng có thể là nguồn cung cấp năng lượng cần thiết cho các hoạt động này. Các núi lửa băng có thể thải ra nước nằm trong hỗn hợp với amonia. Một hỗn hợp như thế có thể tan chảy ở nhiệt độ -95 °C (-140 °F), tao ra một chất lỏng cực lạnh có thể chảy thành dòng từ núi lửa.

**Quan sát**
Các núi lửa băng được phát hiện đầu tiên trên vệ tinh Triton của Sao Hải Vương trong chuyến thám hiểm của tàu Voyager 2 năm 1989.
Tập tin:Fountains of Enceladus PIA07758.jpg|nhỏ|phải|Các chùm mắc ma băng bên trên quầng của Enceladus. Chúng phát ra từ các vùng thung lũng kéo dài song song gần cực nam Enceladus. 
Ngày 27 tháng 11 năm 2005 Cassini đã chụp các geyser ở cực nam của vệ tinh Enceladus (xem thêm: Núi lửa trên Enceladus).
Dấu hiệu gián tiếp về hoạt động của núi lửa băng cũng được quan sát sau đó trên một số vệ tinh băng trong hệ Mặt Trời như Europa, Titan, Ganymede, và Miranda. Cassini đã quan sát một số đặc điểm và cho rằng đó là các núi lửa băng trên Titan. Cơ chế núi nửa này ngày nay được tin rằng nó là nguồn methan quan trọng được tìm thấy trong khí quyển của Titan.
Năm 2007, các quan sát của Gemini Observatory cho thấy các vùng phân bố amonia hydrat và tinh thể nước trên bề mặt vệ tinh Charon của Sao Diêm Vương, và người ta cho rằng có sự xuất hiện của các núi lửa băng hay các vòi phun băng đang hoạt động ở đây.

**Trong văn hóa đại chúng**
Trong Planet of the Daleks, một series trong chương trình truyền hình của BBC Doctor Who, sự phun trào của núi lửa băng đã vô hiệu hóa đội tàu Dalek trên Spiridon khi Doctor làm ngập buồng làm lạnh Dalek bằng băng chảy.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Triton - Triton at the Nine Planets- South Pole of Triton - Triton at SolarViews.com- Enceladus' South Polar Stripes Spew "Warm" Water- News article at the  Planetary Societydate=2006-02-14 - Cryovolcanism on Charon and other Kuiper Belt Objects date = ngày 20 tháng 3 năm 2009
Thể loại:Núi lửa học
Thể loại:Khoa học hành tinh
Thể loại:Địa chất học hành tinh
Mai Động (xã)

Mai Động là một xã thuộc huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

**Địa lý**
Xã Mai Động nằm ở phía tây huyện Kim Động, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp Đức Hợp
*Phía tây và phía nam giáp Sông Hồng
*Phía bắc giáp xã Phú Thịnh.
Xã Mai Động có diện tích 6,47 km², dân số năm 2019 là 5.436 người, mật độ dân số đạt 841 người/km².

**Hành chính**
Xã Mai Động được chia thành 3 thôn: Nho Lâm, Hạnh Lâm, Văn Nghệ.

**Văn hóa**
Chùa Nho Lâm.

**Chú thích**

**Tham khảo==
Cyril Takayama

Cyril Takayana (sinh ngày 27 tháng 11 năm 1973) là một ảo thuật gia người Mỹ-Nhật Bản gốc Pháp. Cyril nổi tiếng nhất là biểu diễn ảo thuật tại Nhật Bản.

**Tiểu sử**
Cyril Takayama sinh ra và lớn lên ở California, Hoa Kỳ. Cha của Cyril là một người Nhật đến từ Okinawa, Nhật Bản trong khi đó mẹ anh là người Pháp-Morocco, cả hai đều là người có chuyên môn về sắc đẹp. Cyril Takayama đã có một cuộc sống sôi nổi nhưng gặp đầy khó khăn. Trong báo  Magic (Tạp chí dành cho các Ảo thuật gia) có nói đến việc Cyril bị trục xuất khỏi trường học vào năm 15 tuổi và sau đó bỏ học ở tuổi 16. Cha của anh đã rất thất vọng về những hành vi của con trai mình nên đã gửi anh đến Nhật Bản. Trong khi đi du lịch, Cyril đã ra khỏi máy bay ở một trạm dừng tại Tokyo và không bao giờ trở lại. Cyril bắt đầu công việc bằng nghề hát rong trên đường phố ở Shinjuku, lúc đó anh chỉ có tiền để ăn một bữa một ngày. Anh đã cố gắng liên hệ với giới Ảo thuật gia Nhật Bản mặc dù họ xem anh như người ngoài cuộc. Đến tuổi 17, Cyril đã gặp một thương nhân giàu có người Nhật Bản người đã nhìn thấy tài năng của anh và thuê Cyril làm việc trong khách sạn của mình 4 - 5 ngày một tuần. Trong hai năm Cyril đã biểu diễn ảo thuật trong nhiều đám cưới & tiệc. Trong vòng hai tháng Cyril tạo show riêng cho mình. Ito đã ấn tượng với sự tiến bộ của Cyril, đã gửi Cyril đến hội đồng Ảo thuật gia và những cuộc thi Ảo thuật. Năm 1991, Cyril bắt đầu sự cống hiến cho Ảo thuật của mình. Anh nhận giải thưởng cao nhất của Liên đoàn Ảo thuật quốc tế (the International Federation of Magic Societies) vào năm 1994. Năm 1992, anh gia nhập Tổ chức Ảo thuật hữu nghị quốc tế (International Brotherhood of Magicians). Năm 2001, anh và cộng sự của mình - Jane - thắng giải Sư Tử Vàng (the Golden Lion Award) ở Siegfried và Hội thảo Ảo thuật thế giới (Roy’s World Magic Seminar) ở Las Vegas. Anh còn là diễn viên của series phim ngắn T.H.E.M (2004). Năm 2007 anh giành giải nhất trong Giải thưởng Magic Woods The Magic Woods Awards, với danh hiệu Ảo thuật gia xuất sắc nhất.

**Công việc**
Cyril yêu thích Ảo thuật khi anh chỉ sáu tuổi, lúc đó anh đã đến một buổi trình diễn Ảo thuật ở Las Vegas nơi anh thấy một nhà ảo thuật tự cắt mình ra làm hai. Lần đầu tiên Cyril biểu diễn ảo thuật trước đám đông là trong Show Diễn Tài Năng ở trường trung học. Ở tuổi 12, anh tham gia vào chương trình học cơ sở tại Lâu đài Ảo Thuật ở Hollywood.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Website chính thức của Cyril
Thể loại:Nhà ảo thuật
Thể loại:Sinh năm 1973
Thể loại:Người Mỹ gốc Nhật
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Người Los Angeles
Thể loại:Người Mỹ gốc Pháp
Napoleon Cybulski

Napoleon Cybulski
Napoleon Nikodem Cybulski (sinh ngày 13 tháng 9 năm 1854 tại Krzywonosy - từ trần ngày 26 tháng 4 năm 1919 tại Kraków) là nhà sinh lý học người Ba Lan, đã khám phá ra adrenaline.
Ông là hiệu trưởng Trường Đại học Jagiellonian (Uniwersytet Jagielloński) từ năm 1904-1905, và là một trong các người tiên phong nghiên cứu khoa nội tiết học và điện não đồ.
Năm 1895, ở Trường Đại học Kraków ông cùng với sinh viên Władysław Szymonowicz là những người đầu tiên đã xác định và cách ly được một chất do tuyến thượng thận tiết ra, ngày nay gọi là adrenaline.


**Chú thích**

**Tham khảo**
 chú thích tạp chí |author=Wołczański J |title=Professor Wladyslaw Szymonowicz (1869-1939). Scientific biography |journal=Folia Med Cracov |volume=37 |issue=3-4 |pages=41–9 |year=1996 |pmid=9312534- pmid=16766802

**Liên kết ngoài**
 Tiểu sửbot=InternetArchiveBot  (tiếng Đức và tiếng Anh)- Biografie date=2016-03-03  (tiếng Ba Lan)
Thể loại:Nhà sinh lý học Ba Lan
Thể loại:Sinh năm 1854
Thể loại:Mất năm 1919
Robert R. Williams

Robert R. Williams (16.2.1886 – 2.10.1965) là nhà hóa học người Mỹ, đã khám phá ra thiamine (vitamin B1).

**Cuộc đời và Sự nghiệp**
Ông sinh tại Nellore, Ấn Độ, là con của một nhà truyền giáo thuộc giáo phái Baptist. Khi lên 10 tuổi, Williams cùng gia đình trở về Mỹ. Williams the học Đại học Chicago, đậu bằng cử nhân khoa học năm 1907 và thạc sĩ hóa học năm 1908.

Ông làm việc nghiên cứu trong công ty điện thoại Bell ở New York, rồi làm giám đốc công ty này trong 20 năm. Tuy hiên ông lại nghiên cứu vitamin trong thời gian rảnh rỗi. Ông đã cách ly thiamine lần đầu năm 1933 và sau đó tổng hợp vitamin B năm 1935. Merck & Company bắt đầu sản xuất thương mại thiamine từ năm 1936, dùng để trị chứng tê phù (beriberi) ở châu Á.

**Giải thưởng**
Giải Willard Gibbs 1938
*Huy chương Perkin 1947.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Invent Now Hall of Fame profile
Thể loại:Sinh năm 1886
Thể loại:Mất năm 1965
Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ
Thể loại:Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia
Bản mẫu:Thành viên Wikimedia Commons/doc

Bản mẫu này cho thấy một thành viên của Wikipedia tiếng Việt cũng tham gia dự án Wikimedia Commons của Quỹ Wikimedia Foundation. Không nên thế: bản mẫu này. Cần điền một tham số nếu tên thành viên ở Wikimedia Commons khác với Wikipedia (chưa hợp nhất tài khoản). Nếu không điền tham số, đường link đến Commons sẽ giữ nguyên tên gốc của thành viên.

**Cách sử dụng**

**Ví dụ**

**Xem thêm**
Thành viên Wiktionary
*Thành viên Wikisource
*Thành viên Wikiquote
*Thành viên Wikispecies
*Thành viên Wikibooks
*Thành viên Wikinews
*Thành viên Wikiversity Beta
*Thành viên Meta-Wiki
*Thành viên MediaWiki
Thể loại:Bản mẫu thành viên
Charles A. Kraus

Charles August Kraus (1875–1967) là nhà hóa học người Mỹ, đã đoạt huy chương Priestley năm 1950.

**Cuộc đời và Sự nghiệp**
Kraus làm giáo sư hóa học và giám đốc các phòng thí nghiệm hóa học ở Đại học Clark. Trong thế chiến thứ nhất, ông chỉ huy Chemical Warfare Service. Sau chiến tranh, ông làm giáo sư và giám đốc các phòng nghiên cứu hóa học ở Đại học Brown, đồng thời làm cố vấn cho dự án Manhattan để triển khai bom nguyên tử.
Các nghiên cứu của ông đã góp phần vào việc phát triển đèn tia tử ngoại, kính thủy tinh pyrex, và việc sản xuất ethyl gasoline (một loại xăng). Ông đã xuất bản trên 225 bài nghiên cứu khoa học.

**Giải thưởng và Vinh dự**
 Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ- Giải Willard Gibbs năm 1935- Chủ tịch Hội Hóa học Hoa Kỳ năm 1949- Huy chương Priestley năm 1950- Navy Distinguished Public Service Award năm 1948.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Mitchell, Martha. Encyclopedia Brunoniana. 1993. Truy cập 1 tháng 1 năm 2007 from  date=2022-10-31 .
*Servos, John William. Physical Chemistry from Ostwald to Pauling: The Making of a Science in America. Princeton University Press, 1990. ISBN 0691026149.
Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ
Thể loại:Sinh năm 1875
Thể loại:Mất năm 1967
George O. Curme, Jr.

George Oliver Curme, Jr. (1888 – 1976) là nhà hóa học người Mỹ, đã đoạt huy chương Perkin năm 1935.

**Cuộc đời và Sự nghiệp**

Ông là con của nhà ngôn ngữ học George Oliver Curme, sinh tại Iowa năm 1988. Ông đậu bằng tiến sĩ hóa học ở Đại học Chicago năm 1913. Sau đó ông sang Đức nghiên cứu với Fritz Haber một thời gian. Năm 1914 ông trở về Hoa Kỳ làm việc trong Viện nghiên cứu Công nghiệp Mellon, do công ty Prest-O-Lite thành lập. Công ty này sau đó sáp nhập vào Công ty hóa chất Union Carbide năm 1917. Ông trở thành phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu hóa học của Công ty Union Carbide năm 1944.
Ông đã nghiên cứu việc tổng hợp nhiều hóa chất, trong đó có acetylene và ethylene glycol — từ các sản phẩm phụ của dầu lửa.
Ông qua đời năm 1976 ở Oak Bluffs, Massachusetts.

**Giải thưởng và Vinh dự**
 Huy chương Chandler năm 1933- Huy chương Perkin năm 1935- Giải Willard Gibbs năm 1944- Huy chương cựu sinh viên Đại học Chicago năm 1954.

**Tham khảo**
 http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914504,00.html date = ngày 20 tháng 2 năm 2011- http://blog.modernmechanix.com/2006/05/09/modern-miracle-synthetic-chemistry-wealth-from-waste/ date = ngày 10 tháng 2 năm 2012

**Liên kết ngoài**
 http://www.chemheritage.org/classroom/chemach/petroleum/curme.html date = ngày 28 tháng 2 năm 2014
Thể loại:Sinh năm 1888
Thể loại:Mất năm 1976
Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ
Chiến dịch Bolo

Chiến dịch Bolo được tiến hành vào ngày 2 tháng 1 năm 1967, là một chiến dịch do Không lực Hoa Kỳ tiến hành nhằm tiêu diệt một số lượng lớn các máy bay MiG-21 của Không quân Nhân dân Việt Nam. Trong chiến dịch này, các máy bay của phía Việt Nam đã bị các máy bay F-4 của Mỹ phục kích bắn rơi ngay khi vừa rời đường băng và chưa kịp xếp đội hình. Theo phía Mỹ, đã có 7 chiếc MiG-21 của Việt Nam đã bị bắn rơi trong trận đánh này Phía Việt Nam xác nhận có 5 chiếc bị bắn rơi.
Cuối năm 1965, những chiếc MiG-21 đầu tiên của Việt Nam đã bắt đầu trực chiến tại căn cứ không quân Đa Phúc. Những chiếc MiG-21 của Việt Nam thường tấn công đối phương với tốc độ vượt âm, phóng tên lửa từ phía sau mục tiêu và nhanh chóng thoát khỏi sự truy đuổi. Người Mỹ đã khó đưa ra một giải pháp nào đó chống lại chiến thuật này, một chiến thuật đòi hỏi sự chuẩn bị tốt cho phi công và sĩ quan dẫn đường trên mặt đất ở sở chỉ huy.
Trong năm 1966, các phi công Hoa Kỳ tuyên bố đã bắn rơi 6 chiếc MiG-21. Phía Việt Nam tuyên bố 7 chiếc F-4 Phantom II và 11 chiếc F-105 Thunderchiefs đã bị MiG-21 bắn hạ.
Phản ứng lại, không quân Mỹ triển khai chiến dịch Bolo nhằm đáp trả. Chiến dịch này được Mỹ nghiên cứu rất kỹ, giữ bí mật ý đồ tác chiến nên đã gây bất ngờ cho không quân Việt Nam. Các phi công Mỹ tham gia trận không chiến được tập trung nghiên cứu kỹ mọi chi tiết của chiến dịch, cách sử dụng các thiết bị tác chiến điện tử, cách nghi binh, sử dụng vũ khí. Để nghi binh đánh lạc hướng hệ thống rađa ở miền Bắc Việt Nam, không quân Mỹ sử dụng kết hợp bố trí đội hình (đội hình bay, thời gian cất cánh, tốc độ, độ cao) và các thiết bị tác chiến điện tử, gây nhiễu (máy bay F-4 đeo khối ECM Pod với thiết bị gây nhiễu QRC-160 Jamming Pod, giống các máy bay F-105 Thunderchief để khiến Việt Nam tưởng lầm đó là F-105). Khi chiến dịch bắt đầu, các máy bay tiêm kích Mỹ bay trực chiến trên mây ngay trên vùng trời sân bay, sẵn sàng tấn công khi các máy bay MiG-21 mới xuyên mây lên chưa tập hợp xong đội hình. Khi MiG-21 cất cánh để đi đánh chặn đã bị phục kích bất ngờ, chịu tổn thất ngay khi mới cất cánh lên.
Việt Nam công nhận đã có 5 chiếc MiG bị hạ trong ngày 2/1 và thêm 2 chiếc vào ngày 6/1, điều may mắn là chỉ có 1 phi công tử trận còn 6 người khác đã nhảy dù an toàn. Không quân Việt Nam đã quyết định dừng bay MiG-21 đến ngày 23-4-1967 nhằm rút kinh nghiệm, chỉ ra nguyên nhân, bài học và tìm ra phương án đối phó với các chiến thuật mới của không quân Mỹ, sẵn sàng cho các trận đánh tiếp theo. Tính chung nửa đầu năm 1967, trong các trận không chiến, các phi công Việt Nam tuyên bố đã bắn rơi được 15 máy bay Mỹ.

**Chú thích**
Thể loại:Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Thể loại:Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Việt Nam
Thể loại:Việt Nam năm 1967
Thể loại:Xung đột năm 1967
Thể loại:Chiến dịch quân sự liên quan tới Việt Nam
Tòa án Nhân dân Tối cao (định hướng)

Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất tại một số quốc gia xã hội chủ nghĩa, như:- Tòa án nhân dân tối cao (Việt Nam)- Tòa án nhân dân tối cao (Trung Quốc)- Tòa án nhân dân tối cao Lào- Tòa án nhân dân tối cao Cuba

**Xem thêm ==
Năm xu Liberty Head

Liberty Head nickel, đôi khi gọi là V Nickel do thiết kế mặt sau của đồng xu, là một đồng xu nickel trị giá năm xu Hoa Kỳ. Chính thức, nó được đúc vào năm 1883 đến năm 1912; và năm đồng xu được bí mật đúc vào năm 1913, ngày nay nằm trong số các đồng tiền quý hiếm nhất của Hoa Kỳ. Thành phần của đồng năm xu Liberty Head cùng loại với các đồng nickel năm xu khác của Hoa Kỳ: 75% đồng và 25% niken.

**Nguồn gốc**
Năm 1881, người giám thị việc đúc tiền James Ross Snowden quyết định thống nhất việc thiết kế đồng xu (penny), đồng ba xu niken, và nickel năm xu. Thợ Khắc chính Charles E. Barber sáng tạo các thiết kế của Liberty Head cho cả ba mệnh giá, và các đồng xu làm mẫu được đúc vào cuối năm đó. Tuy nhiên, Snowden không thể thay đổi thiết kế để thực hiện mong muốn của mình cho đồng penny một xu. và nikel 3 cent, do đó, chỉ có việc thiết kế đồng nickel năm xu được sản xuất.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 date=2009-07-05 - date=2006-02-09 
Thể loại:Tiền kim loại Hoa Kỳ
Thể loại:Tiền kim loại 5 cent Hoa Kỳ
Thể loại:Giới thiệu 1883
Abdullah al-Mehdar

Abdullah Mehdar còn gọi là Abdullah al-Mehdar và Abdullah al-Mehdarhad (? – 2010)là một nhân vật khủng bố al-Qaeda chỉ huy một tổ al-Qaeda tại Yemen. Ngày 13 tháng 1 năm 2010, có nhiều ghi nhận rằng ông bị lực lượng an ninh Yemen hạ sát.

**Cái chết**
Lực lượng an ninh Yemen giết được Mehdar, nhiều giờ sau khi có hai binh sĩ chính phủ bị al-Qaeda giết ở một quận lân cận. Cuộc giao tranh này là nỗ lực của chính quyền Yemen trong việc triệt hạ chi nhánh Ả Rập của al-Qaeda, vốn từng đặt căn cứ ở Ả Rập Xê Út và do một người Saudi chỉ huy nhưng sau đó dời về Yemen và do một người Yemen điều động.
Các cuộc hành quân của chính phủ Yemen nhằm săn lùng al-Qaeda lúc này xảy ra thường xuyên hơn với sự giúp đỡ ngày càng gia tăng của Hoa Kỳ, vốn coi thành phần al-Qaeda nơi đây là một mối đe dọa có tính cách toàn cầu sau khi họ nhận trách nhiệm về âm mưu nổ bom bất thành trên chuyến bay ngày lễ Giáng sinh từ Amsterdam về Detroit.
Mehdar là một trong những người bị truy nã gắt gao nhất trong nước. Ông ta bị giết sau khi biệt kích Yemen ập vào căn nhà đang ẩn náu cùng với các tay phiến quân khác ở thành phố Houtah thuộc tỉnh Shabwa. Trước đó, ngày 12 tháng 1, lực lượng chính phủ Saudi hạ sát nhiều trăm phiến quân Yemen chiếm đóng một ngôi làng, trong lúc cuộc giao tranh giữa phiến quân và quân đội Yemen cũng diễn ra gần đó tại thành phố Sadah.

**Chú thích**
Thể loại:Năm sinh không rõ
Thể loại:Mất năm 2010
Thể loại:Khủng bố tại Yemen
Thể loại:Thành viên al-Qaeda gốc Yemen
Thể loại:Người điều hành al-Qaeda bị cáo buộc
Thể loại:Người tuyển mộ al-Qaeda bị cáo buộc
Thể loại:Năm sinh thiếu
Artalyta Suryani

Artalyta Suryani bí danh Ayin là một doanh nhân Indonesia nổi tiếng với việc tham gia hối lộ một công tố viên của Ngân hàng Hỗ trợ Thanh khoản Indonesia (Bantuan Likuiditas Bank Indonesia, viết tắt BLBI). Artalyta bị Toà án Jakarta kết tội tham nhũng và bị kết án 5 năm tù giam ngày 29 tháng 7 năm 2008 vì hối lộ Điều tra viên Ủy quyền Quận trưởng BLBI Urip Tri Gunawan trị giá 660.000 đô la Mỹ. Vụ án được nhiều sự chú ý vì có dính líu đến các viên chức từ văn phòng Tổng Chưởng, và gây ra sự lùi bước và sa thải các viên chức nhà nước. Vụ án cũng dính líu tới việc nghe trộm điện thoại do Ủy ban Diệt trừ Tham nhũng (KPK) tiến hành, và cuộc ghi âm được chiếu tại đài truyền hình quốc gia Indonesia.

**Hối lộ**

**Chú thích**

**Tham khảo**
access-date = ngày 8 tháng 8 năm 2008
*access-date = ngày 8 tháng 8 năm 2008
*access-date =ngày 8 tháng 8 năm 2008 
Thể loại:Doanh nhân Indonesia
Thể loại:Tù nhân Indonesia
Thể loại:Người Indonesia gốc Hoa
Tỉnh của Đông Timor

Đông Timor về mặt hành chính chia thành 13 tỉnh (município, trước là distrito). Tỉnh được chia thành các huyện (posto administrativo, trước là subdistrito). Huyện được chia thành các xã thôn (suco). Toàn quốc gia Đông Timor có 14 tỉnh, 66 huyện và 452 xã thôn.
Bản đồ 13 tỉnh của Đông Timorleft

**Xem thêm**
 ISO 3166-2:TL

**Chú thích**

**Tham khảo**
Đông Timor
Đông Timor

Đông Timor
Thể loại:Danh sách địa lý Đông Timor
Abd al-Majid az-Zindani

Abd al-Majid az-Zindani (còn viết là: Abdul Majeed al-Zindani, Abdelmajid al-Zendani, Abdul Majeed Zendani, Abd Al Majid Zandani;  ʿAbd al-Majīd az-Zindānī; 1 tháng 1 năm 1942  22 tháng 4 năm 2024) được Daniel Golden của the Wall Street Journal mô tả là "một người có học và chính trị gia Yemen có uy tín" Ông là người sáng lập và đứng đầu Đại học Iman tại Yemen, người đứng đầu phong trào chính trị al-Islah ở Yemen, và người sáng lập ra Ủy ban Dấu hiệu Khoa học tại Quran và Sunnah, trụ sở tại Ả Rập Xê Út.
Bộ Ngân khố Hoa Kỳ xác định Zindani là một nhân vật "Khủng bố Toàn cầu Đặc biệt", trích dẫn "lịch sử lâu dài của ông làm việc với bin Laden. Các sinh viên của Đại học Iman của ông bị nghi ngờ có quan hệ đến vụ ám sát các nhà truyền giáo và Jarallah Omar của đảng Xã hội Yemen. Tên ông cũng xuất hiện trên danh sách của Ủy ban 1267 LHQ về các cá nhân thuộc hay liên kết với Al-Qaida.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 عبد المجيد الزنداني.. اليمن بين التغريب والإسلام date=2010-09-10 - عبد المجيد الزنداني.. جهاد لتطبيق الشريعة ج2 date=2009-03-30 - عبد المجيد الزنداني.. سيرة شيخ وتاريخ بلد ج1 date=2012-02-19 
Thể loại:Chính trị gia Yemen
Thể loại:Giáo dục tại Yemen
Thể loại:Al-Qaeda
Thể loại:Lãnh đạo Anh em Hồi giáo
Thể loại:Khủng bố Hồi giáo
Thể loại:Nhân vật Anh em Hồi giáo
Mã Đoan Lâm

Mã Đoan Lâm (p=Mă Duānlín, 1254-1324) là nhà sử học Trung Quốc, tác giả bộ sách Văn hiến thông khảo thời Nguyên.

**Thân thế**
Mã Đoan Lâm tự là Quý Dữ, người Ngạc Bình, Nhiêu châu. Cha ông là Mã Diên Loan từng làm chức Biên tu quan ở Quốc sử viện và Hữu thừa tướng kiêm Khu mật sứ thời Tống Độ Tông.

**Cuộc đời**
Do cha làm đại thần trong triều, năm 19 tuổi (1272) Mã Đoan Lâm đã được bổ nhiệm làm Thừa sự lang.
Năm 1273, do không chịu phụ thuộc vào Giả Tự Đạo, Mã Đoan Lâm rời bỏ chức vụ, theo cha về quê. Ông cùng cha ở ẩn tại quê nhà cho đến khi nhà Nam Tống mất (1279).
Nhà Nguyên diệt nhà Tống. Hàng tướng nhà Tống theo nhà Nguyên, đang giữ chức Thượng thư bộ Lại là Lưu Mộng Viêm gửi thư mời ông ra làm quan cho nhà Nguyên, nhưng ông lấy lý do phải chăm sóc cha già để từ chối.
Năm 1289, Mã Diên Loan qua đời, ông được mời ra làm Thư viện Sơn trưởng ở Từ Hồ, Kha Sơn. Sau đó ông nhận một chức quan cửu phẩm – Giáo thu nho học Lộ Đài châu. Ông nổi tiếng là người giỏi biện luận, lời lẽ trôi chảy; học trò theo học ông rất đông.
Mã Đoan Lâm mất năm 1324 đời Nguyên Thái Định Đế, thọ 71 tuổi.

**Tác phẩm**
Văn hiến thông khảo là tác phẩm lớn nhất của Mã Đoan Lâm. Đây là tác phẩm mở rộng và phát triển bộ sử Thông điển của Đỗ Hựu thời nhà Đường. Công trình sử học này được ông biên soạn từ năm 1290 đời Nguyên Thế Tổ và hoàn thành vào năm 1307 đời Nguyên Thành Tông.
Văn hiến thông khảo gồm có 24 môn với 348 quyển. So với Thông điển chỉ có 19 môn, Văn hiến thông khảo nhiều hơn 5 môn và khái quát thời gian lịch sử cho tới triều đại Nam Tống.
Tác phẩm Văn hiến thông khảo được triều đình nhà Nguyên trọng thị, nhưng giới sử học cho biết không có tư liệu nào ghi chép việc tác giả Mã Đoan Lâm vì vậy mà được cất nhắc lên địa vị cao hơn.
Ngoài Văn hiến thông khảo, Mã Đoan Lâm còn một số trước tác khác như:- Đa thức lục 153 quyển- Nghĩa căn thủ mặc 3 quyển- Đại học tập truyện
Nhưng những tác phẩm này đều đã thất truyền.

**Nhận định**
Mã Đoan Lâm được đánh giá là một sử gia có tư tưởng tiến bộ. Ông đã phát triển thể loại tân sử do Đỗ Hựu sáng lập, phát triển việc lấy sự kiện lịch sử để ghi chép lịch sử theo thể loại điển chí; đồng thời phát triển thêm một bước phương pháp tổng hợp và phân loại tư liệu của sử gia Trịnh Tiêu.

**Xem thêm**
 Nhị thập tứ sử- Đỗ Hựu- Văn hiến thông khảo

**Tham khảo**
 Nguyễn Thanh Hà (2009), Mười nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

**Chú thích**
Thể loại:Sinh năm 1254
Thể loại:Mất năm 1324
Thể loại:Người nhà Tống
Thể loại:Nhà sử học thời Nguyên
Thể loại:Mất năm 1322
Thể loại:Sinh năm 1245
Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Tống
Thể loại:Học giả Trung Quốc
Komaki, Aichi

là một thành phố thuộc tỉnh Aichi, Nhật Bản.
Tính đến năm 2010, thành phố có dân số ước tính vào khoảng 149.415 người và mật độ dân số 2,380 người/km². Tổng diện tích là 62.82 km².

**Lịch sử**
1584: các khu vực xung quanh núi Komaki đã trở thành nơi diễn ra trận đánh nổi tiếng Komaki
*1 tháng 1 năm 1955: Thành phố được thành lập.

**Thành phố kết nghĩa**
Mĩ Wyandotte, Michigan, Hoa Kỳ

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Website chính thức 
Thể loại:Thành phố của Aichi
Kōnan, Aichi

là một thành phố thuộc tỉnh Aichi, Nhật Bản.
Tính đến năm 2010, thành phố có dân số vào khoảng 100.289 người và mật độ dân số 3,320 người/km². Tổng diện tích là 30,17 km².
Thành phố được thành lập vào ngày 1 tháng 6 năm 1954.

**Liên kết ngoài**
  Website chính thức date = ngày 28 tháng 2 năm 2007 
Thể loại:Thành phố của Aichi
Hakimullah Mehsud

Hakimullah (Hakim Ullah, Hakeemullah) Mehsud (tiếng Pasto/Urdu: حکیم‌الله محسود; tên khai sinh Jamshed Mehsud Pasto/Urdu: جمشی محسود  và còn được biết đến là Zulfiqar Mehsud Pasto/Urdu: ذو الفقار محسود  sinh 1979) là lãnh tụ nhóm Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP). Ông là phụ tá của chỉ huy Baitullah Mehsud và một trong những nhà lãnh đạo của nhóm dân quân Fedayeen al-Islam trước khi Mehsud thiệt mạng trong một cuộc oanh tạc do tên lửa từ phi cơ không người lái của CIA. Ông từng là chỉ huy nhóm TTP tại Khyber, Kurram và Orakzail của Pakistan. Ông được miêu tả là gần tuổi 30 và một người anh em họ của Qari Hussain. Ông được biết đến với tư cách là một chỉ huy trẻ và năng nổ, người trước đó từng là một tài xế và rất thân cận với Baitullah Mehsud. Các tin tức cho rằng ông có thể đã bị tử thương ngày 14 tháng 1 năm 2010 do một cuộc tấn công từ phi cơ không người lái của Hoa Kỳ, nhưng một đoạn video của TTP ra mắt ngày 3 tháng 5 chứng minh rằng ông sống qua cuộc tấn công.

**Chú thích**
Thể loại:Nam giới Pakistan
Thể loại:Khủng bố tại Pakistan
Thể loại:Taliban
Thể loại:Tội phạm
Thể loại:Mất năm 2013
Thể loại:Sinh thập niên 1970
Thể loại:Sinh thập niên 1980
Thể loại:Cá nhân khủng bố theo chính phủ Hoa Kỳ
Thể loại:Lãnh tụ nhóm khủng bố Hồi giáo
Thể loại:Người Pashtun
Konan (định hướng)

Konan có thể là:

**Người**
 Konan Serge Kouadio (sinh 1988), cầu thủ bóng đá Bờ Biển Ngà chơi cho Fredrikstad F.K.- Axel Cédric Konan (sinh 1983), cầu thủ bóng đá Bờ Biển Ngà đang chơi cho đội bóng Serie A U.S. Lecce- Charles Konan Banny (sinh 1942), Thủ tướng Chính phủ tại Bờ Biển Ngà năm 2006-2007- Henri Konan Bédié (sinh 1934), tổng thống Bờ Biển Ngà 1993-1999

**Địa danh**
 Kōnan (江南市), một thành phố thuộc tỉnh Aichi- Kōnan (香南市), một thành phố thuộc tỉnh Kochi- Konan (湖南市), một thành phố thuộc tỉnh Shiga- Kōnan, Saitama (江南町), một thị trấn thuộc tỉnh Saitama- Kōnan, Kagawa (香南町), thị trấn cũ thuộc tỉnh Kagawa- Kōnan, Shiga (甲南町), thị trấn cũ thuộc tỉnh Shiga- Đại học Kōnan, một trường đại học ở thành phố Kobe, Nhật Bản.

**Doanh nghiệp**
 Công ty đường sắt Kōnan, một nhà điều hành đường sắt tại Aomori, Nhật Bản.- Công ty xe bus Kōnan, một công ty xe buýt có trụ sở tại Hirosaki, Aomori, Nhật Bản.
Quảng trường Thánh Phêrô

Quảng trường Thánh Phêrô
Quảng trường Thánh Phêrô (tiếng Ý: Piazza San Pietro) là quảng trường lớn nằm trước Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô ở thành quốc Vatican. Tổ hợp công trình này là hình ảnh biểu tượng cho quốc gia Vatican, Tòa Thánh, và Giáo triều Rôma.
Quảng trường và như kiến trúc hành lang Colonnade được thiết kế bởi Lorenzo Bermini và được xây dựng từ năm 1655 đến năm 1667 dưới triều của Giáo hoàng Alexanđê VII. Trên nóc của hành lang là tượng của 140 vị thánh được điêu khắc từ năm 1662 đến năm 1703.
Tâm của quảng trường là cây cột đá Obelisk Ai Cập cổ đại như một tấm bia cổ xưa nhất nơi đây. Trước đó, cột này được dựng ở vận động trường của vua Nero, cách nơi đây 100 mét (là địa điểm nhà thờ Thánh Phêrô hiện nay).
Cột được dời ra đây từ năm 1586 với công dụng như chiếc đồng hồ mặt trời, vào lúc 12 giờ trưa bóng cây cột sẽ chiếu xuống ngay chiếc dĩa bằng đá cẩm thạch trắng. Đối xứng hai bên cây cột là hai bồn phun nước bằng đá. Bồn ở hướng Nam là công trình của Carlo Maderno được tạc vào năm 1613 và bốn hướng Bắc của Carlo Fontana tạo dựng vào năm 1677.

**Tham khảo**
Thể loại:Quảng trường
Thể loại:Kiến trúc Baroque
Thể loại:Honduras

Thể loại:Quốc gia Trung Mỹ
Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Thể loại:Quốc gia Mỹ Latinh
Thể loại:Quốc gia Bắc Mỹ
Thể loại:Quốc gia vùng Caribe
Thể loại:Cộng hòa
Yury Vladimirovich Dolgoruky

Vương công Yuri I Dolgoruky (Юрий Долгорукий, "Yury Tràng Thủ"), cũng được biết đến như George I của Rus, (khoảng 1099–15 tháng 5 năm 1157) là người sáng lập Moskva và là nhân vật chủ chốt trong việc chuyển giao quyền lực chính trị từ Kiev sang Vladimir-Suzdal sau khi anh trai ông là Mstislav Vĩ đại qua đời. Ông là Đại Vương công (Velikiy Kniaz) xứ Kiev lần thứ nhất từ tháng 9 năm 1149 đến tháng 4 năm 1151, và lần thứ hai từ tháng 3 năm 1155 đến tháng 5 năm 1157.

**Những hoạt động ở Rostov và Suzdal**
Yuri là con thứ sáu của Vladimir Monomakh. Dù thời điểm ông sinh không được biết ra, một số quyển sử biên niên thời đó ghi nhận rằng anh trai Yuri là Viacheslav đã nói với ông: "Anh lớn tuổi hơn em nhiều; lúc em sinh ra thì anh đã có râu rồi." Do Viacheslav sinh năm 1083, có thể Yuri đã sinh vào khoảng năm 1099/1100.
Năm 1108, Yuri được cha cử làm người cầm quyền ở tỉnh rộng lớn Rostov-Suzdal ở miền đông bắc Kievan Rus'. Ông và các boyar xứ Rostov có bất hòa, và ông đã dời đô từ thành phố đó về Suzdal năm 1125. Tại đây, Yuri đã thành lập nhiều thành trì. Ông thiết lập các thị trấn ở Ksniatin năm 1134, Pereslavl-Zalesski và Yuriev-Polski năm 1152, và Dmitrov năm 1154. Công cuộc thiết lập Tver, Kostroma, và Vologda cũng được nhiều người quy cho Yuri.
Năm 1147, Yuri Dolgoruki gặp gỡ Sviatoslav Olgovich ở vùng đất được gọi là Moskva. Năm 1156, ông xây thành Moskva kiên cố, với những bức tường bằng gỗ và hào bao quanh thành. Dù dân định cư có thể đã sống ở Moskva từ trước đó, Dolgoruki thường được gọi là "Người sáng lập ra Moskva".
Năm 1155, ông chiếm được xứ Kiev và lên làm Đại Vương công của xứ này. Hai năm sau, ông qua đời năm 1157, và được mai táng tại đất của Thánh đường Kievo - Pecherskaija.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  His listing in "Medieval lands" by Charles Cawley.
Thể loại:Nhà Rurik
Thể loại:Vua Kievan Rus
Thể loại:Lịch sử Nga
Thể loại:Người sáng lập thành phố
Thể loại:Lịch sử Moskva
Thể loại:Mất năm 1157
Thể loại:Vua châu Âu thế kỉ 12
Thể loại:Sinh năm 1099
Thể loại:Đại vương công Kiev
Thể loại:Vương công Suzdal
William Draper Harkins

William Draper Harkins (28.12.1873 – 7.3.1951) là nhà hóa học người Mỹ, nổi tiếng về những đóng góp vào lĩnh vực hóa học hạt nhân.

**Cuộc đời và Sự nghiệp**
Harkins sinh tại Titusville, Pennsylvania. Ông đậu bằng tiến sĩ năm 1908 ở Đại học Stanford, sau đó ông dạy hóa học ở Đại học Montana.
Ông nghiên cứu cấu trúc của hạt nhân nguyên tử. Các khám phá của ông đã giúp cho việc triển khai bom H.
Năm 1920 Harper đã tiên đoán chính xác sự hiện hữu của neutron, nhưng mãi tới năm 1932 James Chadwick mới khám phá ra trong một cuộc thí nghiệm. Trong đầu thập niên 1930, Harkins – cùng với Martin Kamen – đã chế tạo một máy gia tốc cộng hưởng từ (cyclotron). Từ các thí nghiệm bằng máy này, ông đã đi tới kết luận là Mặt Trời có thể được cung cấp năng lượng bằng phản ứng hợp hạch (nuclear fusion).
Harkins qua đời ngày 7.3.1951 tại Chicago và được an táng ở Nghĩa trang Oak Woods.

**Giải thưởng**
 Giải Willard Gibbs năm 1928

**Tham khảo**
Thể loại:Sinh năm 1873
Thể loại:Mất năm 1951
Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Stanford
Wendell Meredith Stanley

Wendell Meredith Stanley (16.8.1904 – 15.6.1971) là nhà hóa sinh, nhà virus học người Mỹ, đã đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1946.

**Tiểu sử**
Stanley sinh tại Ridgeville, Indiana. Ông đậu bằng cử nhân khoa học ở Earlham College tại Richmond, Indiana. Sau đó ông vào học ở Đại học Illinois, đậu bằng thạc sĩ khoa học năm 1927 và bằng tiến sĩ hóa học năm 1929.

**Sự nghiệp**
Là thành viên của Hội đồng nghiên cứu quốc gia ông đã tạm di chuyển sang Đức làm việc với Heinrich Wieland tại München, rồi trở về Hoa Kỳ năm 1931 làm phụ tá ở Viện Rockefeller tới năm 1948. Sau đó ông trở thành giáo sư hóa sinh ở Đại học California tại Berkeley,
Công trình nghiên cứu của Stanley đã góp phần vào các hợp chất lepracidal (lepracidal compounds), hóa học lập thể diphenyl và hóa học của các sterol. Các nghiên cứu của ông về loại virus gây ra bệnh khảm ở cây thuốc lá, đã dẫn tới việc cô lập một nucleoprotein trong đó biểu lộ rõ hoạt động của virus bệnh khảm ở cây thuốc lá. Phần lớn các kết luận mà Stanley trình bày trong nghiên cứu đoạt giải Nobel của ông đã sớm tỏ ra không chính xác (đặc biệt, điều về các tinh thể của virus bệnh khảm mà ông đã cách ly được chỉ là protein thuần túy, và được tập hợp bằng phản ứng tự xúc tác).

**Giải thưởng và Vinh dự**
 Giải Nobel Hóa học năm 1946- Huy chương Rosenburger- Giải Alder- Giải Scott- Giải Willard Gibbs năm 1947- Giải thành tựu khoa học của Hiệp hội Hóa học Hoa Kỳ (AMA Scientific Achievement Award).- Phòng Stanley ở Đại học California tại Berkeley (nay là Stanley Biosciences and Bioengineering Facility) và Phòng Stanley ở Earlham College được đặt theo tên ông.- Ông cũng được trao nhiều bằng tiến sĩ danh dự của các Đại học Harvard, Đại học Yale, Đại học Princeton và Đại học Paris.

**Đời tư**
Stanley kết hôn với Marian Staples năm 1929. Họ có ba con gái (Marjorie, Dorothy và Janet) cùng một con trai, Wendell M. Junior.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Wendell's  Nobel Foundation biography date=2001-11-14 - Wendell's Nobel Lecture  The Isolation and Properties of Crystalline Tobacco Mosaic Virus- Wendell Meredith Stanley and the birth of biochemistry at UC Berkeley date=2005-03-06 - Guide to the Wendell M. Stanley Papers at The Bancroft Library
Thể loại:Sinh năm 1904
Thể loại:Mất năm 1971
Thể loại:Nhà hóa sinh Hoa Kỳ
Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Thể loại:Người đoạt giải Nobel Hóa học
Thể loại:Nhà virus học
Thể loại:Giáo sư Đại học California tại Berkeley
William Cumming Rose

William Cumming Rose (4 tháng 4,1887 – 25 tháng 9 năm 1985) là nhà hóa sinh, nhà dinh dưỡng người Mỹ, đã phát hiện ra amino acid thiết yếu threonine trong thập niên 1930.

**Cuộc đời và Sự nghiệp**
Rose đậu bằng tiến sĩ ở Đại học Yale năm 1911. Ông đã đảm nhiệm nhiều chức vụ đại học, trước khi nhận chức vụ ở Trường Y học Đại học Texas tại Galveston để tổ chức phân ban hóa sinh. Năm 1922, ông chuyển sang làm giáo sư hóa sinh lý ở Đại học Illinois, chức giáo sư này được đổi thành giáo sư hóa sinh vào năm 1936. Từ năm 1922 tới 1955 ông biến phân ban của mình thành trung tâm ưu tú để huấn luyện các nhà hóa sinh.
Ông rút lui khỏi Đại học Illinois năm 1955.

**Giải thưởng và Vinh dự**
 1936 - Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ- 1939 tới 1941 - Chủ tịch Hội các nhà hóa sinh Hoa Kỳ- 1945 tới 1946 - Chủ tịch Viện dinh dưỡng Hoa Kỳ- 1949 - Giải Osborne và Mendel của Viện dinh dưỡng Hoa Kỳ- 1952 - Tiến sĩ Khoa học danh dự của Đại học Illinois- 1952 - Giải Willard Gibbs- 1957 - Huy chương Charles F. Spencer của Hội Hóa học Hoa Kỳ- 1961 - Giải kỷ niệm lần thứ 20 ngày thành lập Quỹ dinh dưỡng Hoa Kỳ- 1966 - Huy chương Khoa học quốc gia

**Chú thích và Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Biographical Memoirs-  William Cumming Rose and Amino Acids (1887-1985) date = ngày 23 tháng 2 năm 2010-  William C. Rose Papers,  University of Illinois Archives
Thể loại:Sinh năm 1887
Thể loại:Mất năm 1985
Thể loại:Nhà hóa sinh người Mỹ
Thể loại:Nhà hóa sinh Hoa Kỳ
Thể loại:Người Mỹ gốc Scotland
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Yale
David Rees

David Rees (sinh năm 1918) là giáo sư danh dự (emeritus) môn toán lý thuyết ở Đại học Exeter, và đã từng làm trưởng Phân khoa Toán học ở Đại học Exeter trong nhiều năm.

**Cuộc đời và Sự nghiệp**
Trong thời kỳ thế chiến thứ hai, Rees làm việc nghiên cứu giải mã máy Enigma ở phân ban Hut 6 tại Bletchley Park (thuộc thành phố Bletchley, Buckinghamshire, Anh).
Năm 1954, trong một bài khảo cứu viết chung với Douglas Northcott, Rees đưa ra lý thuyết Northcott-Rees theory of reductions and integral closures (Thuyết rút gọn và bao đóng nguyên Northcott-Rees), lý thuyết mà sau đó có ảnh hưởng tới đại số giao hoán .

**Giải thưởng và Vinh dự**
 Năm 1993, ông được thưởng Giải Pólya (LMS) của Hội Toán học London.- Tháng 8 năm 1998, một hội nghị về Đại số giáo hoán đã được tổ chức ở Đại học Exter để vinh danh ông nhân dịp ông tròn 80 tuổi.- Ông là ủy viên giám đốc danh dự của Downing College thuộc Đại học Cambridge 

**Gia đình**
Năm 1952 , ông kết hôn với Dr Joan S. Cushen, người cũng làm giảng viên môn toán học ở Đại học Exeter. Họ có nhiều con, trong đó có: 
Giáo sư (Susan) Mary Rees, giáo sư toán học ở Đại học Liverpool, sinh năm 1953 

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Mathematics genealogy
Thể loại:Nhà toán học Anh
Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 20
Thể loại:Hội viên Hội Vương thất
Thể loại:Nhà mật mã học Vương quốc Liên hiệp Anh
Giganotosaurus

Giganotosaurus (s əs hay rus, nghĩa là "thằn lằn khổng lồ phương nam") là một chi khủng long theropoda thuộc họ Carcharodontosauridae sống 97 triệu năm trước, vào đầu thời kỳ Cenomania vào cuối kỷ Creta. Là một trong những chi khủng long ăn thịt lớn nhất, nó lớn hơn Tyrannosaurus rex nhưng nhỏ hơn Spinosaurus. Hoá thạch của loài khủng long này chỉ được tìm thấy ở Argentina.

**Phát hiện và các loài**
Hóa thạch Giganotosaurus hoàn chỉnh được Rubén Dario Carolini tìm thấy, một thợ săn hóa thạch nghiệp dư, ngày 25 tháng 7 năm 1993, phát hiện một bộ xương ở một mỏ đá tại Patagonia (miền nam Argentina), nơi ngày nay được gọi là thành hệ Candeleros. Phát hiện được báo cáo khoa học năm 1994. Mô tả ban đầu được Rodolfo Coria và Leonardo Salgado công bố cho tạp chí Nature tháng 9 năm 1995. Loài điển hình là Giganotosaurus carolinii. Tên chi nghĩa là "thằn lằn khổng lồ phương nam", xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ đại gigas/γίγας nghĩa là "khổng lồ", notos/νότος nghĩa là "phía/phương nam" và -sauros/-σαύρος nghĩa là "thằn lằn". Tên loài (carolinii) được đặt để vinh danh Carolin.
Khủng long Giganotosaurus lợi dụng thân hình khổng lồ của mình để cướp con mồi mà những kẻ săn mồi khác đã bắt được.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Giganotosaurus-  Bảo tàng Tự nhiên Canada: "Chi khủng long nào vượt trội hơn? Giganotosaurus hay T. rex?" – video trình bày bởi Jordan Mallon 
Thể loại:Khủng long kỷ Phấn Trắng
Thể loại:Khủng long Nam Mỹ

Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Thể loại:Carcharodontosauridae
Thể loại:Argentina kỷ Creta
Thể loại:Hóa thạch Argentina
Thể loại:Khủng long Creta muộn Nam Mỹ
William Albert Noyes, Jr.

William Albert Noyes, Jr. (18.4.1898 - 25.11.1980) là nhà hóa học người Mỹ, đã đoạt Huy chương Priestley và Giải Willard Gibbs.

**Cuộc đời và Sự nghiệp**
Ông sinh tại Terre Haute, Indiana, là con của nhà hóa học nổi tiếng William A. Noyes. Họ cũng là 2 cha con duy nhất đều đoạt Huy chương Priestley.
Ông bắt đầu học hóa học ở Grinnell College năm 1914, sau sang học ở Đại học Illinois, nhưng gián đoạn vì gia nhập quân đội Hoa Kỳ trong thế chiến thứ nhất. Năm 1917, ông được đưa sang mặt trận ở Pháp, phục vụ trong ngành truyền tin. Năm 1919 ông giải ngũ, trở về học tiếp và đậu bằng cử nhân ở Grinnell College. Ông sang học tiếp 2 năm ở Đại học Sorbonne (Pháp) và đậu bằng tiến sĩ ở đây, dưới sự hướng dẫn của Henry Le Chatelier.
Trở về Mỹ, ông dạy học và nghiên cứu ở các Đại học Chicago, Đại học Brown, Đại học Rochester và Đại học Texas.
Ông là người tiên phong trong lãnh vực quang hóa học (photochemistry) và đã có trên 200 xuất bản phẩm.

**Gia đình**
Ông kết hôn với Sabine Onillon - người bạn gái mà ông gặp ở Paris - trong tháng 6 năm 1921.
Ông qua đời ngày 25.11.1980 tại Austin, Texas.

**Giải thưởng và Vinh dự**
 Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Hoa Kỳ (1943)- Hội viên Hội Triết học Hoa Kỳ (1947)- Huy chương Priestley (1954)- Giải Willard Gibbs (1957)

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 National Academy of Sciences, Memoirs, William Albert Noyes, Jr., 1898-1980, A Biographical Memoir by John M. White and Pamela J. Cook, 1994
Thể loại:Sinh năm 1898
Thể loại:Mất năm 1980
Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ
Thể loại:Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Thể loại:Sinh viên Đại học Paris
Lực bức xạ âm

Lực bức xạ âm là hiện tượng liên kết với lan truyền sóng âm trong môi trường giảm âm. Giảm âm bao gồm cả tán xạ và hấp thu. Giảm âm là hiện tượng phụ thuộc vào tần số, và trong mô mềm thì hấp thu chiếm ưu thế. Khi tăng tần số âm, mô không đáp ứng đủ nhanh với sự chuyển tiếp giữa áp suất dương và âm, nên chuyển động của nó trở nên lệch pha với sóng âm, và năng lượng ứ đọng lại trong mô. Năng lượng này gây ra một di chuyển xung lượng trong hướng lan truyền sóng âm và mô bị nóng lên. Di chuyển xung lượng tạo nên lực làm dời chỗ mô, và quy theo tỉ lệ thời gian đáp ứng này chậm hơn đáp ứng của lan truyền sóng siêu âm. Tác động qua lại của âm với mô được dùng để rút ra thêm thông tin về mô. Sự khuếch đại, vị trí, phạm vi không gian và độ rộng xung lực bức xạ âm được điều chỉnh để khảo sát các đặc tính cơ học của mô.
Sóng âm được tập trung hoá lan truyền qua mô được hấp thụ và tạo nên lực bức xạ. Lực bức xạ âm do di chuyển xung lượng của sóng âm đến mô theo hướng lan truyền mà thành, bắt nguồn từ sự hấp thụ và tán xạ của sóng âm. Mô dời chỗ do đáp ứng với lực bức xạ xảy ra trong tỉ lệ thời gian chậm hơn lan truyền sóng siêu âm, nên các máy siêu âm quy ước được dùng để theo dõi đáp ứng của mô với lực bức xạ.

**Chú thích**

**Xem thêm**
Xung lực bức xạ âm (tiếng Anh: Acoustic Radiation Force Impulse - ARFI)

**Tham khảo**
Thể loại:Âm học
Du lịch Thanh Hóa

Biểu trưng (logo) và khẩu hiệu (slogan) du lịch Thanh Hóa
Hiện tại, tỉnh Thanh Hóa xác định đưa du lịch thành ngành kinh tế quan trọng. Tỉnh đã thực hiện quy hoạch hạ tầng, nâng cao năng lực cạnh tranh du lịch. Năm 2007, sở Du lịch Thanh Hóa tiếp tục phối hợp với Hà Nội, Ninh Bình, Nghệ An, Huế trong chương trình "Hành trình một nghìn năm các kinh đô Việt Nam". Phối hợp cùng Nghệ An và Ninh Bình lập định hướng quy hoạch vùng du lịch trọng điểm Bắc Trung Bộ.

**Các di tích lịch sử**
Cầu Hàm Rồng là một di tích lịch sử thời Chiến tranh Việt Nam.
*Cụm di tích Nga Sơn: Động Từ Thức, Cửa biển Thần Phù, Chiến khu Ba Đình, đền thờ Mai An Tiêm...
*Đền Chu Nguyên Lương: thuộc phường Nam Ngạn, thờ một vị tướng trong thời kì kháng chiến chống quân Nguyên - Mông thời nhà Trần.
*Đền thờ Lê Thành: thuộc xã Đông Cương, thờ một vị tướng có công trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
*Khu di tích lịch sử Lam Kinh: Thuộc xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, cách thành phố Thanh Hóa 50 km về phía Tây. Hiện còn lưu giữ các điêu khắc đá như bia Vĩnh Lăng (Lê Lợi), bia hoàng hậu Ngô Thị Ngọc Dao, các di tích cung điện thành nội, thành ngoại, sân Rồng... Ngoài ra ở Thọ Xuân còn có đền thờ Lê Hoàn.
*Thành Tây Đô: thuộc địa phận 2 xã: Vĩnh Tiến và Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, cách thành phố Thanh Hóa khoảng 50 km.
*Nghè Xuân Phả ở Thọ Xuân thờ Đại Hải Long Vương và bà Hoàng hậu nhà Đinh, nơi diễn ra Trò Xuân Phả hàng năm.

**Trong thành phố Thanh Hoá**
Phường Lam Sơn có đền thờ Trần Hưng Đạo, đền thờ Tống Duy Tân...
*Phường Nam Ngạn và phường Trường Thi có tòa Giám mục và chùa Thanh Hà, chùa Chanh và chùa Mật Đa.
*Thái miếu Hậu Lê: thuộc phường Đông Vệ có nhiều hiện vật có từ thế kỉ 17, 18. Đặc biệt còn có 27 thần vị và nhiều hiện vật.

**Danh thắng nổi tiếng**
Suối cá tại chân núi Trường Sinh thuộc bản Ngọc, xã Cẩm Lương, huyện miền núi Cẩm Thủy cách trung tâm TP Thanh Hóa gần 100 km về phía Tây Bắc
*Bãi biển Sầm Sơn.
*Bãi biển Hải Hòa
*Suối cá "thần" Cẩm Lương: Thuộc làng Ngọc, xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy, cách thành phố Thanh Hóa 80 km về phía Tây, là suối cá tự nhiên, có tới hàng ngàn con cá. Mỗi con cá nặng từ 2 đến 8 kg, có cá chúa nặng tới 30 kg.
*Vườn quốc gia Bến En: Thuộc huyện Như Thanh cách thành phố Thanh Hóa 36 km về phía Tây Nam, rộng 16,634 ha với những cây lim ngàn tuổi, lát hoa, chò chỉ, ngù hương, săng lẻ... và nhiều loài thú như voi, gấu, hổ, khỉ...
*Vườn quốc gia Cúc Phương thuộc khu vực giao nhau với tỉnh Ninh Bình, tỉnh Hòa Bình cách thành phố Thanh Hóa khoảng 70 km về phía Tây Bắc.

**Văn hoá**
Văn hóa Đông Sơn

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Du lịch Việt Nam theo địa phương
Chiến dịch Flaming Dart

Chiến dịch Flaming Dart là một trong số những chiến dịch không kích đầu tiên của Hoa Kỳ nhằm vào Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Ngày 7 tháng 2 năm 1965, lấy cớ trả đũa sự kiện Quân Giải phóng miền Nam tấn công căn cứ không quân Pleiku, Hoa Kỳ đã cho máy bay không kích mốt số địa phương thuộc Khu 4 của miền Bắc Việt Nam như Đồng Hới (Quảng Bình), đảo Cồn Cỏ (Vĩnh Linh)v.v. Chiến dịch không kích này đã chính thức mở màn cho cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân lần thứ nhất của Mỹ ở miền Bắc Việt Nam.
Theo tuyên bố của Bộ Quốc phòng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 9-2-1965, có 13 máy bay Mỹ đã bị hạ trong chiến dịch này gồm 4 chiếc trong ngày 7-2-1965 và 9 chiếc trong ngày 8-2-1965.

**Chú thích**
Flaming Dart
Thể loại:Việt Nam năm 1965
Thể loại:Xung đột năm 1965
Thể loại:Chiến dịch quân sự liên quan tới Việt Nam
Giraffatitan

Giraffatitan, nghĩa là "hươu cao cổ khổng lồ", là một chi Sauropoda thuộc họ Brachiosauridae sống vào cuối kỷ Jura (Kimmeridgia-Tithonia). Nó ban đầu được đặt tên như một loài Brachiosaurus (B. brancai) tại châu Phi. Giraffatitan là một trong những động vật lớn nhất từng bước đi trên Trái Đất.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Giraffatitan
Thể loại:Khủng long châu Phi
Thể loại:Khủng long kỷ Jura
Thể loại:Họ Uyển long
Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Nishio, Aichi

là một thành phố thuộc tỉnh Aichi, Nhật Bản.
Thành phố được thành lập ngày 15 tháng 12 năm 1953.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Website cính thức bằng tiếng Nhật (với link trang bằng tiếng Anh)
Thể loại:Thành phố của Aichi
Nisshin, Aichi

là một thành phố thuộc tỉnh Aichi, Nhật Bản.
Thành phố được thành lập ngày 1 tháng 10 năm 1994.

**Thành phố kết nghĩa**
United States Owensboro, Kentucky, Hoa Kỳ

**Ghi chú**

**Liên kết ngoài**
  Website chính thức date=2010-01-25  -  'Enya' Sumiyaki Restaurant date = ngày 9 tháng 4 năm 2005 .
Thể loại:Thành phố của Aichi
Liên họ Thằn lằn bay chân chim

Liên họ Thằn lằn bay chân chim (danh pháp khoa học: Ornithocheiroidea) là một liên họ thằn lằn bay thuộc phân bộ Pterodactyloidea.

**Phân loại**
Danh sách các họ và chi theo Unwin (2006)
*Siêu họ Ornithocheiroidea
**Họ Istiodactylidae
***Nurhachius
***Istiodactylus
***Liaoxipterus
**Họ Ornithocheiridae
***Anhanguera
***Arthurdactylus
***Boreopterus
***Brasileodactylus
***Caulkicephalus
***Coloborhynchus
***Haopterus
***Liaoningopterus
***Liaoxipterus
***Ludodactylus
***Ornithocheirus
**Họ Pteranodontidae
***?Bogolubovia
***Nyctosaurus
***Pteranodon: Chi Thằn lằn bay không răng
***Ornithostoma

**Phát sinh loài**
Biểu đồ cây phát sinh loài theo Unwin (2003).

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Witton, M.P. and Habib, M.B. (2010). " On the Size and Flight Diversity of Giant Pterosaurs, the Use of Birds as Pterosaur Analogues and Comments on Pterosaur Flightlessness." PLoS ONE, 5(11): e13982. 10.1371/journal.pone.0013982- Habib, M. (2011). " Dinosaur Revolution: Anhanguera." H2VP: Paleobiomechanics. Weblog entry, 20-SEP-2011. Truy cập 28-SEP-2011: -  archive-url = https://web.archive.org/web/20130115164102/http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/48099_g2012n4a10.pdf - page= 147 p. - Unwin, D. M., (2003). "On the phylogeny and evolutionary history of pterosaurs." pp. 139–190. in Buffetaut, E. & Mazin, J.-M., (eds.) (2003). Evolution and Palaeobiology of Pterosaurs. Geological Society of London, Special Publications 217, London, 1-347.

Thằn lằn bay chân chim, siêu họ
Khu (Đài Loan)

Tại Đài Loan, Khu/quận (區, qu) là một loại đơn vị hành chính địa phương. Không giống với khu của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa bao gồm cả thành thị và nông thôn, mà lại giống với khu của Nhật Bản hơn, các khu/quận của Đài Loan là các đơn vị hành chính thành thị thuộc các thành phố trực thuộc trung ương hoặc thành phố trực thuộc tỉnh. Các khu/quận của Đài Loan chỉ tương đương với cấp hương trấn.

**Thành phố trực thuộc trung ương**

**Thành phố trực thuộc tỉnh**
Trong khi các khu của Đài Bắc và Cao Hùng là đơn vị hành chính địa phương cấp 2, cùng cấp với thành phố trực thuộc tỉnh và huyện, thì các khu/quận của 5 thành phố còn lại là các đơn vị hành chính địa phương cấp 2, ngang với thành phố trực thuộc huyện, trấn, hương.

**Tham khảo**
 臺北市在2000年後於各區之下另設有次分區
Thể loại:Phân cấp hành chính Đài Loan
Thể loại:Khu ở Đài Loan
Crush 40

Logo
Crush 40, trước đây được biết đến như Sons of Angels (Con trai của những thiên thần, là một ban nhạc rock mà ban đầu dự định để tạo ra âm nhạc cho công ty Sega thuộc game đua xe NASCAR Arcade (còn được gọi là đua xe đường phố của Mỹ). Điểm nhấn đặc trưng của nhóm là chơi nhạc guitar rock và trò chơi video game được soạn bởi nhà soạn nhạc Senoue và với giọng hát của Johnny Gioeli, anh còn là giọng ca chính của ban nhạc Hardline và Axel Rudi Pell. Đến khi cùng hợp tác với ban nhạc Na Uy, họ quyết định chuyển tên ban nhạc lại thành "Sons of Angels", và phát hành album thứ hai của họ theo tên này.
Kể từ khi hình thành, Crush 40 đã phát hành ba album phòng thu, Thrill of the Feel, Crush 40 và gần đây đã phát hành bài Super Sonic. Bao gồm cả việc làm lại phiên bản chủ từ các bản gốc. Họ còn tạo ra nhạc nền cho Wave Master, bao gồm bộ game Sonic the Hedgehog. Phần lớn đóng góp của họ chủ yếu là ghi âm cho các thể loại trò chơi.

**Đặc trưng**
Crush 40 có giọng mạnh như ca sĩ Johnny Gioeli, Johnny Gioeli và Japanese guitarist Jun Senoue. Họ là nổi tiếng trong giới âm nhạc từ các trò chơi của Sonic thuộc Sega. Bài hát mới nhất "All hail Shadow" là đặc trưng về các trò chơi "Sonic the Hedgehog" cho X360/PS3 và phiên bản hòa âm lại của chủ đề chính là "His World".

**Thành viên**

**Hiện nay**
Johnny Gioeli – vocals
*Jun Senoue – guitars
*Takeshi Taneda – bass
*Act. – drums
*Shoyo - bass
*Yutaka Minobe - piano

**Thành viên cũ**
Naoto Shibata – bass
*Hirotsugu Homma – drums
*Katsuji – drums
*Mark Schulman – drums
*Takeshi Taneda - bass
*Toru Kawamura - drums
*Bobby Jarzombek - drums
**Ca khúc =- Live and learn- All hail Shadow- His world- Knight of the wind- With me~massive power mix- Live life- Open your heart- Im all of me- Never turn back

**Tham khảo**
Thể loại:Ban nhạc rock Mỹ
Thể loại:Ban nhạc rock Nhật Bản