Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Sào Phủ Hứa Do

Sào Phủ Hứa Do là tên một tích truyện cổ Trung Quốc, lấy tên hai nhân vật trong đó là Sào Phủ (chữ Hán: 巢父) và Hứa Do (許由).

**Hình tượng trong Truyền thuyết dân gian**
Theo truyền thuyết, hai nhân vật này sống đời vua Nghiêu. Câu chuyện như sau (lời đối thoại theo "Chuyện giải buồn" của Huỳnh Tịnh Của):
Hứa Do được tiếng là người hiền, vua Nghiêu vời vào để truyền ngôi.
Hứa Do từ chối, cười mà về rồi ra suối rửa tai.
Khi đó, Sào Phủ mới dắt trâu tới suối uống nước, thấy Hứa Do rửa tai, bèn hỏi tại sao.
Hứa Do trả lời: "Ông Nghiêu đòi tôi, biểu tôi thì làm vua."
Sào Phủ bèn dắt trâu bỏ lên trên dòng nước cho uống.
Hứa Do hỏi tại sao, Sào Phủ đáp: "Anh rửa tai anh xuống đó tôi sợ trâu tôi uống nhằm."
Sào Phủ lại nói:
"Anh đi đâu cho người ta biết vua mà muốn nhường ngôi vua cho anh, ấy là tại bụng anh vẫn còn danh lợi."
Huỳnh Tịnh Của phê rằng, "Nghe mà rửa, chi bằng giữ vẹn đừng nghe."

**Hình tượng trong Văn học cổ điển**
Tích Sào Phủ Hứa Do trở thành một điển cố về lòng trong sạch và tính ẩn dật.
Trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, đoạn Vân Tiên, Vương Tử Trực, Bùi Kiệm, Trịnh Hâm vô quán nước gặp một chủ quán có vẻ có tài, Vân Tiên khuyên ông ra làm quan. Ông trả lời:
:Quán rằng: Nghiêu Thuấn thủa xưa
Khó ngăn Sào Phủ, khôn ngừa Hứa Do
Ý nói, ngay cả đời thịnh vượng thanh bình như thời vua Nghiêu vua Thuấn mà còn có người ẩn dật không ra làm quan. Ý nói rộng hơn: huống chi thời này!

**Xem thêm**
 Sào Phủ- Hứa Do- đế Nghiêu

**Tham khảo**
 Cổ học tinh hoa
Thể loại:Huyền sử Trung Hoa
Thể loại:Điển tích văn học
Thể loại:Truyền thuyết Trung Hoa
Thể loại:Kim tự tháp

Thể loại:Kỳ quan thế giới
Thể loại:Tháp
Thể loại:Tượng đài
Thể loại:Công trình theo loại
Thể loại:Di sản thế giới tại Ai Cập
Thể loại:Công trình xây dựng tại Ai Cập
Vietspace

Hình ảnh mạng xã hội ảo VietSpace
VietSpace là một mạng xã hội ảo của Việt Nam cho phép tạo một mạng tương tác của các nhóm bạn bè, các blog cá nhân, các video, hình ảnh, nhạc... VietSpace từng có gần 20.000 thành viên lập web về nhiều lĩnh vực như web cá nhân, web gia đình, web ca nhạc, web thư viện, web cho cơ quan, web cho lớp... Mỗi ngày có khoảng 150 thành viên mới đăng ký. Trong bảng xếp hạng của Alexa, tên miền vietspace.net.vn từng đứng thứ 28.791. Theo thống kê của Alexa, mỗi ngày trong 1 triệu người có 20 người truy cập vào tên miền vietspace.net.vn, mỗi người xem khoảng 20 trang.

**Mục đích**
Hỗ trợ tạo lập trang website riêng, nhật ký, blog, diễn đàn, thư viện ảnh, video clip, videocast, tin tức, thương mại điện tử, đấu giá trực tuyến... Tạo một mạng xã hội ảo để giao lưu, kết bạn, chia sẻ kiến thức.

**Công nghệ**
Máy chủ của VietSpace chạy Microsoft-IIS 6.0 trên nền hệ điều hành Windows Server 2003. Phát triển dựa trên nền tảng DotNetNuke. Phát triển từ đầu nhiều module và skin mới như Danh sách Website, Thông tin cá nhân, Kết bạn, Nhạc số, MHTML/Text, Webmail, Bình luận...

**Chú thích**

**Đọc thêm**
  Làn sóng bùng nổ dotcom lần hai... date = ngày 2 tháng 10 năm 2006-  Tạp chí Echip giới thiệu với bạn đọc về trang web VietSpace.-  Blog Việt Nam lập ngẫu hứng, viết cũng ngẫu hứng. Vnexpress viết VietSpace đồng hành cùng Blogger và 360Yahoo.-  Dự thi TTVN 2006: Cổng thông tin VietSpace

**Liên kết ngoài**
 Trang chủ VietSpace date = ngày 25 tháng 9 năm 2006
Thể loại:Mạng xã hội
Thể loại:Website Việt Nam
Trung dung

Cụm từ Trung Dung có thể có một trong các nghĩa sau:
*Sách Trung Dung, một trong 4 cuốn của bộ Tứ Thư
*Đạo trung dung, cách giữ cho ý nghĩ và việc làm luôn luôn ở mức trung hòa, không thái quá, không bất cập.
Phân thứ ngành Cá không hàm

Miệng cá mút đá. 
Phân thứ ngành Cá không hàm (danh pháp khoa học: Agnatha) (từ tiếng Hy Lạp, nghĩa là "không quai hàm") là một phân thứ ngành hay siêu lớp cận ngành gồm các loài cá không có hàm, thuộc phân ngành Động vật có xương sống, ngành Động vật có dây sống. Hiện nay còn hai nhóm cá không hàm đang tồn tại là Cephalaspidomorphi và Aspidomorphi với khoảng 60 loài. Ngoài việc không có hàm, nhóm Agnatha còn được đặc trưng bởi sự thiếu vắng các cặp vây; sự hiện diện của dây sống ở cả ấu trùng và cá trưởng thành; cũng như 7 hoặc nhiều hơn các cặp túi mang. Các vòm mang hỗ trợ các túi mang nằm gần với bề mặt cơ thể. Chúng có các cặp mắt hình quả thông nhạy sáng (tương tự như tuyến nội tiết trong não (tuyến quả thông) ở động vật có vú). Dạ dày không xác định rõ. Việc thụ tinh diễn ra bên ngoài. Nhóm Agnatha là động vật máu lạnh, với bộ xương được tạo thành từ chất sụn, tim có 2 ngăn và có mối quan hệ chị em với Gnathostomata.

Mặc dù về bề ngoài chúng khá tương tự, nhưng phần nhiều các điểm tương tự này có lẽ đã được chia sẻ từ các đặc trưng nguyên thủy của động vật có xương sống cổ đại và các phân loại hiện đại có xu hướng chuyển các loài cá mút đá myxin thành vài nhóm tách biệt (Myxini hoặc Hyperotreti), với các loài cá mút đá (Hyperoartii) được cho là có quan hệ họ hàng gần gũi hơn với cá có quai hàm.

**Hóa thạch**
Hình minh họa cá mút đá.
Mặc dù chỉ là một thành phần nhỏ của hệ động vật biển ngày nay, nhưng nhóm Agnatha là nổi tiếng trong số các loại cá đầu tiên trong thời kỳ đầu đại Cổ Sinh. Hai dạng động vật thời kỳ Tiền Cambridường như có các vây, hệ thống cơ-xương và mang được biết từ đầu kỷ Cambri tại đá phiến sét Mạo Thiên Sơn tại Trung Quốc: Haikouichthys và Myllokunmingia. Chúng được Janvier đưa vào nhóm Agnatha một cách không dứt khoát. Dạng thứ ba có thể cũng thuộc nhóm Agnatha từ cùng khu vực này là Haikouella. Một dạng Agnatha có thể khác nữa, vẫn chưa được miêu tả chính thức, đã được Simonetti thông báo có trong đá phiến sét Burgess ở British Columbia thuộc thời kỳ Trung Cambri.
Nhiều loài cá không hàm thời kỳ kỷ Ordovic, Silur và Devon đã có áo giáp là các tấm xương nặng. Nhóm cá không hàm đầu tiên có bọc giáp là lớp Ostracodermi, tiền thân của cá xương và vì thế là của động vật bốn chân (siêu lớp Tetrapoda) (bao gồm cả loài người)—được biết đến từ giữa kỷ Ordovic và vào cuối kỷ Silur thì cá không hàm đã đạt tới đỉnh cao của sự tiến hóa của chúng. Cá không hàm bắt đầu suy giảm trong kỷ Devon và không bao giờ phục hồi được nữa.

**Các nhóm chính**
 Cyclostomata: Cá miệng tròn
** Myxini: cá mút đá myxin
** Hyperoartia
*** Petromyzontidae: cá mút đá- † Ostracodermi: Cá giáp
** † Pteraspidomorphi
** † Anaspida: Lớp Cá không giáp
** † Thelodontomorphi
*** † Thelodonti
** † Aspidomorphi
** † Cephalaspidomorphi: Cá giáp đầu
*** † Galeaspida: Cá giáp mũ
*** † Pituriaspida: Cá giáp Pituri
*** † Osteostraci: Cá giáp xương

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Agnatha- Agnatha

Không hàm, siêu lớp cá
Triệu Sơn (định hướng)

Triệu Sơn có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:- Huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa- Thị trấn Triệu Sơn, huyện lỵ huyện Triệu Sơn- Xã Triệu Sơn, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị
Thể loại:Võ thuật Nhật Bản

Thể loại võ thuật Nhật Bản bao gồm các bài về các môn võ của Nhật Bản như Karate, Judo, Jujutsu, Aikido, Kendo, Kyudo, Kondo, Sumo v.v... và người luyện các môn võ đó.

Thể loại:Văn hóa Nhật Bản
Nhật Bản
Trà sen

Trà sen
Trà sen hay chè sen là tên gọi chỉ loại trà ướp hương sen. Trà sen được coi là một loại trà đại diện của văn hóa trà Việt Nam, đóng góp vào nền văn hóa trà thế giới.
Trà sen trở thành một tinh thần đặc trưng của văn hóa trà Việt Nam, mang trong đó nhiều triết lý, lịch sự và lòng kính trọng.
Một nơi lý tưởng để thưởng thức trà sen cổ truyền là dưới mái hiên. Người uống trà ngồi xếp bằng trên sập gỗ. Cảnh quan nếu có thì trông ra hồ sen xanh ngát mênh mang gió. Người uống trà có thể ngắm cảnh, làm thơ, hàn huyên tâm sự hay trầm ngâm tự tại.

**Ướp sen**
Muốn có trà ngon, chỉ hái những búp trà loại "một tôm hai lá" và phải hái nhanh, nhẹ nhàng, không để búp bị nhàu nát. Loại trà ngon là sau khi sao phải còn lại một lượng nước nhất định từ 5-7%. Trà hái xong không ướp hương ngay mà phải để trong chum đất, trên ủ lá chuối, ướp từ 20-30 ngày  nhằm làm giảm độ chát và để cánh trà phồng lên hút được nhiều hương. Một cân trà ướp hương sen cần có 1000-1400 bông sen, mà phải đúng loại sen ở đầm Đồng Trị, Thủy Sứ, làng Quảng Bá, Hồ Tây (sen ở đây có trăm cánh và hương thơm đặc biệt mà sen ở những nơi khác không có).
Sen được hái khi trời vừa mới ửng sáng, lúc còn e ấp hơi sương, tinh túy của đất trời còn đọng lại trong đài nhụy sen.. Bông sen còn đẫm sương được tách lấy phần hạt gạo rồi rải đều, cứ một lớp trà một lớp gạo sen. Sau cùng phủ một lớp giấy bản. Ướp như vậy liên tục 7-9 lần, mỗi lần ướp xong lại sấy khô rồi mới ướp tiếp. Công phu là thế nên một ấm trà sen có thể uống hàng chục tuần trà. Nước trong rồi, hương sen còn ngan ngát.

**Sen sớm**
Có lẽ đây là cách ướp trà độc đáo có một không hai trên thế giới. Khi hoàng hôn dải nắng vàng lên mặt hồ sen, các thiếu nữ chèo thuyền ra chọn những bông sen đang còn hé nụ lén bỏ vào một dúm trà nhỏ. Sớm hôm sau khi ánh bình chưa chạm tới chúng thì các thiếu nữ lại chèo thuyền ra lấy lại những dúm trà đó. Trà rất thơm hương tự nhiên của đất trời trong suốt đêm dài. Cũng thế, nước pha trà được hứng từ những lá sen còn đọng sương sớm. Đây chính là thiên cổ đệ nhất trà.

**Xem thêm**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 "Chén trà trong sương sớm", trích tập truyện "Vang bóng một thời" của Nguyễn Tuân- Cách uống chè trích tập truyện Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ
Thể loại:Trà
Thể loại:Văn hóa ẩm thực
Thể loại:Thức uống Việt Nam
Thể loại:Trà xanh
Thể loại:Trà Việt Nam
Thể loại:Trà hỗn hợp
Khởi nghĩa Chu Đạt

Cuộc khởi nghĩa Chu Đạt diễn ra từ năm 156 đến năm 160. Năm 156, Chu Đạt, người huyện Cư Phong, Cửu Chân (nay là xã Phú Hào-Thọ Phú, huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa), nổi dậy chống chính quyền đô hộ nhà Đông Hán. Chu Đạt chiêu mộ dân binh vây đánh huyện sở Cư Phong (vùng đất các huyện Nông Cống, Quảng Xương, Tĩnh Gia, Như Xuân, Như Thanh thuộc tỉnh Thanh Hóa ngày nay) giết chết huyện lệnh, giải phóng toàn bộ quận Cửu Chân rồi tấn công quận trị Tư Phố giết chết thái thú Nghê Thức nhà Đông Hán. Cuộc khởi nghĩa tập hợp lực lượng có tới 5.000 người, quản trị Cửu Chân được 4 năm từ năm 156 đến năm 160. Năm 158, vua Đông Hán cử đô úy Ngụy Lãng đem quân đàn áp, buộc Chu Đạt phải lui vào Nhật Nam (Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên). Tại đây thanh thế nghĩa quân mạnh lên, lực lượng lên tới hàng vạn người, hoạt động đến mùa thu 160 thì bị thứ sử Hạ Phương dập tắt. Chu Đạt mất tại đây.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Dư địa chí Thanh Hóa
C
Thể loại:Lịch sử Thanh Hóa
Cá đao (định hướng)

Cá đao trong tiếng Việt là một từ nhiều nghĩa. Nó có thể là:- Tên gọi chung của một bộ cá (Pristiformes) với một họ (Pristidae) duy nhất, thuộc lớp Cá sụn (Chondrichthyes), có quan hệ họ hàng gần với cá mập, cá đuối. Tên tương ứng trong tiếng Anh: sawfish. Xem bài Bộ Cá đao (cá sụn).- Tên gọi khác của cá dựa, còn gọi là cá lanh, tên khoa học Chirocentrus dorab, một loài cá thuộc họ Cá lanh.- Đôi khi là tên gọi một cách sai lầm của cá kiếm (hay cá mũi kiếm) (Xiphias gladius), loài duy nhất trong họ Cá kiếm (Xiphiidae).
Thể loại:Khởi nghĩa Trung Quốc

Trung Quốc
Thể loại:Lịch sử quân sự Trung Quốc
Thể loại:Quân nổi dậy Trung Quốc
Trung Quốc
Thể loại:Bạo lực ở Trung Quốc
Họ Cá lanh

Họ Cá lanh (danh pháp khoa học: Chirocentridae) là một họ cá biển đơn chi Chirocentrus, bao gồm hai loài cá vây tia có quan hệ họ hàng với các loài cá trích.
Cả hai loài này đều có thân dài, với các hàm có các răng sắc và nhọn phù hợp với nhu cầu ăn uống ngấu nghiến của chúng, chủ yếu là các loài cá khác. Cả hai loài này đều có thể dài tới 1 m. Chúng có phần hông màu ánh bạc và phần lưng màu xanh.
Chúng là các loài cá có giá trị thương phẩm và được đưa ra thị trường dưới dạng cá tươi hay cá ướp đá.

**Các loài**
 Chirocentrus dorab: Cá dựa, thường được gọi là cá đao, cá lanh, được tìm thấy ở các vùng nước ấm ven bờ, từ khu vực Hồng Hải tới Nhật Bản và Australia.- Chirocentrus nudus: Cá lanh hàm dài hay cá dựa hàm dài, cũng được tìm thấy trong phạm vi khu vực này, và rất khó để phân biệt nó với C. dorab (loài thứ nhất có đốm đen trên vây lưng). Loài này còn ăn cả các loài cua ngoài thức ăn thông thường là các loài cá nhỏ.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Chirocentridae-  "Chirocentridae". FishBase. Ed. Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 2 năm 2005. N.p.: FishBase, 2005.

Thể loại:Cá Ấn Độ Dương
Thể loại:Cá Thái Bình Dương
Thể loại:Cá Việt Nam
Thế kỷ 10

Thế kỷ 10 là khoảng thời gian tính từ thời điểm Công nguyên năm 901 đến hết năm 1000, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Sự kiện**
907: Đại Đường diệt vong, mở đầu cho thời kì Ngũ Đại Thập Quốc.
*938: Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng.
*960: Triệu Khuôn Dẫn lên ngôi hoàng đế, đặt tên nước là Đại Tống, bắt đầu công cuộc thống nhất thiên hạ sau nhiều năm chia cắt.
*968: Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp xong 12 sứ quân, lập ra nhà nước Đại Cồ Việt.
*974: Đinh Toàn (Đinh Phế Đế) con thứ Đinh Tiên Hoàng và Hoàng Đế cuối cùng của nhà Đinh ra đời. 
*979: Đinh Bộ Lĩnh và con trai Đinh Liễn bị ám sát.
*979: Đinh Toàn Lê ngôi.
*980: Thái hậu nhà Đinh Dương Vân Nga nhường ngôi cho Thập Đạo Tướng Quân Lê Hoàn.

**Tham khảo**


*10
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 9

Thế kỷ 9 là khoảng thời gian tính từ năm 801 đến hết năm 900, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Sự kiện**
Cuối thế kỉ thứ 9, nhà Đường suy yếu.

**Tham khảo**


*09
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Cá mập mako vây ngắn

Isurus oxyrinchus
Cá mập mako vây ngắn (danh pháp khoa học: Isurus oxyrinchus) ("mũi nhọn") là một loài cá mập lớn trong họ Lamnidae. Nó và họ hàng gần của nó là cá mập mako vây dài (Isurus paucus), được gọi chung là cá mập mako.
Cá mập mako vây ngắn được tìm thấy trong các vùng biển ôn đới và nhiệt đới trên khắp thế giới.

**Giải phẫu và bề ngoài**
Cá mập mako vây ngắn trưởng thành dài từ 2,75–4 m (9–13 ft) và có thể cân nặng tới 800 kg (1.750 pao), có phần lưng màu ánh xanh và phần bụng màu trắng. Mặc dù cả hai giới phát triển với cùng tốc độ, nhưng cá mập (mako vây ngắn) cái được cho là có tuổi thọ cao hơn và chúng cũng to và nặng hơn cá mập đực. Cá mập mako vây ngắn nổi tiếng nhờ tốc độ và khả năng nhảy lên khỏi mặt nước của chúng. Chúng có hình dáng thủy động lực học tốt hơn các loài cá mập khác và điều này, cùng với khối cơ có độ nhịp nhàng, uyển chuyển điển hình của các loài cá mập trắng, là lý do của tốc độ và sự nhanh nhẹn của cá mập mako nói chung.

**Tên gọi**
Tên gọi "mako" có nguồn gốc từ tiếng Māori, nhưng từ nguyên học của nó là không rõ ràng . Lời chú giải điển hình cho từ "mako" là "cá mập xanh to lớn".

**Hành vi**
Vận tốc của cá mập mako vây ngắn đạt tới 50 km/h (31 mph) và có một số báo cáo cho thấy có cá thể có thể đạt tới vận tốc 74 km/h (46 mph) . Chúng có thể nhảy cao khỏi mặt nước tới 6 m (20 ft).

**Sinh sản**
Cá mập mako vây ngắn là loài noãn thai sinh, nghĩa là con non phát triển bằng noãn hoàn chứa trong một túi nằm trong tử cung cho đến khi được sinh ra. Chu kỳ mang thai của cá mập mako là khoảng 15-18 tháng. Người ta cũng nhận thấy là các bào thai của cá mập mako trong cơ thể con mẹ tiêu thụ lẫn nhau để lấy chất dinh dưỡng. Điều này được gọi là ăn thịt đồng loại trong tử cung.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Stevens (2000).  Isurus oxyrinchus. 2006 Sách đỏ IUCN về các loài nguy cấp. IUCN 2006. Truy cập ngày 06 tháng 5 năm 2006. Mục từ trong CSDL bao gồm cả các lý giải tại sao loài này đang cận kề nguy cấp.- Isurus oxyrinchus (TSN 159924)bot=InternetArchiveBot . ITIS. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2006.- "Isurus oxyrinchus". FishBase. Các biên tập viên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 5 năm 2006. N.p.: FishBase, 2006.
*ARKive –  images and movies of the shortfin mako (Isurus oxyrinchus)
*name=Shortfin mako shark, Isurus oxyrinchus- Shark references.com: Isurus oxyrinchus
O
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1810
Mako vây ngắn
Thể loại:Cá Đại Tây Dương
Thế kỷ 7

Thế kỷ 7 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 601 đến hết năm 700, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Tham khảo**


*07
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 6

Thế kỷ 6 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 501 đến hết năm 600, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Tham khảo**


*06
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 5

Thế kỷ 5 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 401 đến hết năm 500, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Tham khảo**


*05
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 4

Thế kỷ 4 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 301 đến hết năm 400, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Tham khảo**


*04
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 3

Thế kỷ 3 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 201 đến hết năm 300, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Sự kiện**
Năm 220: Đại Hán diệt vong, mở đầu cho thời Tam Quốc chiến loạn liên miên.
*Năm 220 - 280: Thời kì Tam Quốc ở Trung Quốc.
*Năm 280: Tư Mã Viêm tiêu diệt Đông Ngô, thống nhất thiên hạ, kết thúc thời kì Tam Quốc tranh hùng suốt gần một thế kỷ.

**Tham khảo**


*03
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 2

Thế kỷ 2 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 101 đến hết năm 200, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

**Tham khảo**


*02
Thể loại:Thiên niên kỷ 1
Thế kỷ 1

Thế kỷ 1 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 1 đến hết năm 100, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.
Lịch sử Việt Nam 
Trong lịch sử Việt Nam, có một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu như:
- Hai Bà Trưng (40-43) 
- Các cuộc đấu tranh nhỏ lẻ của nhân dân Âu Lạc 

**Tham khảo**


*01
*1
Thiên niên kỷ 1 TCN

Tập tin:1st millennium BC.jpg|thumb|450x450px|Từ trên cùng bên trái theo chiều kim đồng hồ: Parthenon, một ngôi đền cũ ở Athens, Hy Lạp; Aristoteles, một nhà triết gia người Hy Lạp; Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, một nhà tu hành tâm linh và là người đã sáng lập nên Phật giáo; Những cuộc chinh phạt của Alexandros Đại Đế kéo dài từ năm 336 TCN đến năm 323 TCN; Các chữ cái trong bảng chữ cái Hy Lạp; Những người đang làm việc trong thời đại đồ sắt; Nhà độc tài người La Mã, Julius Caesar đã bị Viện nguyên lão La Mã ám sát vào năm 44 TCN. (Ảnh nền: Một bức tranh tường từ thời Đế chế Assyria đã tan rã từ thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên)
Thiên niên kỷ 1 TCN hay còn gọi là thiên niên kỷ cuối cùng TCN là khoảng thời gian kéo dài từ năm 1000 TCN đến năm 1 TCN (Thế kỷ 10 đến thế kỷ 1 TCN; trong thiên văn học: JD fmt=gaps  –  fmt=gaps). Thời kỳ này bao gồm Thời đại đồ sắt ở Cựu Thế giới và chứng kiến ​​sự chuyển đổi từ Cận Đông cổ đại sang thời Cổ đại Hy-La.
Dân số thế giới trong thời kỳ này tăng gần gấp đôi trong suốt thiên niên kỷ, từ khoảng 100 triệu lên khoảng 200–250 triệu người.

**Tham khảo**
-9
*1 TCN
Thể loại:Phổ học

Thể loại:Kỹ thuật khoa học
Thể loại:Vật lý nguyên tử
Thể loại:Đo lường
Thể loại:Vật lý phân tử
Thể loại:Quan sát thiên văn
Thể loại:Quang học
Thể loại:Hóa lý
Cá thu chấm

Cá thu chấm hay cá thu Ấn Độ (danh pháp hai phần: Scomberomorus guttatus) là một loài cá biển trong số các loài cá thu. Nó được tìm thấy trong khu vực Ấn Độ Dương và các vùng biển cận kề.
Tại Pakistan nó được gọi là surmai. Nó có thể cân nặng tới 45 kg và là một loài cá khỏe, mà thỉnh thoảng người ta thấy nó nhảy lên khỏi mặt nước khi bị mắc câu.
Nó là loài cá khá phổ biến ở các quốc gia xung quanh các vùng nước này, bao gồm Ấn Độ, Sri Lanka và Bangladesh.
Mặc dù khá phổ biến ở các vùng ven biển của Ấn Độ, nhưng nó lại có giá tương đối đắt và được gọi là "vanjaram" ở Tamil Nadu hay "nei meen" (cá dầu) ở Kerala. Nó cũng được dùng làm món cá dầm, thường được ăn như là một món gia vị cùng với cơm.

**Đánh bắt cá**
Biểu đồ đánh bắt cá cho mục đích thương mại từ năm 1950 đến năm 2009

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
  Scomberomorus guttatus (TSN 172442)bot=InternetArchiveBot . ITIS. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2006.-  "Scomberomorus guttatus". FishBase. Các biên tập viên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 10 năm 2005. N.p.: FishBase, 2005.
G
Thể loại:Cá thể thao
Thể loại:Cá được mô tả năm 1801
Thể loại:Cá ăn được
Thể loại:Cá thu
Danh sách cây cho gỗ nhóm 1 ở Việt Nam

Gỗ nhóm 1 ở Việt Nam là những loại gỗ quý. Tiêu chuẩn chính của các loại gỗ trong nhóm này là gỗ có màu sắc, vân thớ đẹp, hương thơm và rất khan hiếm, có giá trị kinh tế cao nhất. Các loại gỗ trong nhóm này thường dùng làm đồ mỹ nghệ, gỗ lạng, hàng mộc chạm khảm, ván sàn đặc biệt,...

**Danh sách**
Nhóm này ở Việt Nam có 41 loài:

**Chú thích**

**Tham khảo**
Nghị định 10-CP của Hội đồng Chính phủ Việt Nam ban hành ngày 26/04/1960.- Quyết định số 2198/CNR ngày 26 tháng 11 năm 1977 của Bộ Lâm nghiệp (Việt Nam) về việc ban hành bảng phân loại tạm thời các loại gỗbot=InternetArchiveBot .
Gỗ
Thể loại:Sách đỏ
Thể loại:Rừng Việt Nam
Gỗ
Rừng phòng hộ

Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường, hạn chế xâm nhập mặn, chắn cát,chống nạn cát bay,...

**Phân loại**

**Theo vị trí**
Rừng phòng hộ đầu nguồn: Nhằm điều tiết nguồn nước cho các dòng chảy, các hồ chứa để hạn chế lũ lụt, giảm xói mòn, bảo vệ đất, ngăn sự bồi lấp lòng sông, lòng hồ. Chủ yếu là những nơi đồi núi có độ dốc cao, yêu cầu đối với rừng phòng hộ đầu nguồn phải tạo thành vùng tập trung có cấu trúc hỗn loài, nhiều tầng, có độ che phủ của tán rừng là 0,6 trở lên.
*Rừng phòng hộ ven biển: Được thành lập với mục đích chống gió hạn, chắn cát bay, ngăn chặn sự xâm mặn của biển, chắn sóng lấn biển, chống sạt lở, bảo vệ các công trình ven biển.
*Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái: Nhằm mục đích điều hòa khí hậu, chống ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư, khu đô thị, khu du lịch

**Theo mức độ xung yếu**
Rất xung yếu
*Xung yếu

**Tham khảo**
Giáo trình môn học Pháp luật Lâm nghiệp-Đại học Lâm nghiệp Việt Nam- 2006
Thể loại:Rừng
Thể loại:Lâm nghiệp
Kỹ thuật quân sự

Kỹ thuật quân sự là một ngành khoa học kỹ thuật nghiên cứu cơ bản và ứng dụng những thành tựu của khoa học vào thiết kế và chế tạo vũ khí và các phương tiện kỹ thuật chiến đấu và phòng thủ.
Các chuyên ngành của kỹ thuật quân sự:- Tên lửa gồm đạn tự hành và đạn phản lực.- Pháo gồm pháo nòng dài, pháo phản lực, lựu pháo và súng cối.- Ra đa.- Kỹ thuật thông tin liên lạc.- Phương tiện quân sự gồm xe bọc thép (xe tăng, xe chở quân...), xe trinh sát, xe lửa bọc thép...- Vũ khí hóa học.- Vũ khí sinh học.- Vũ khí hạt nhân.- Vũ khí phóng xạ.- Máy bay chiến đấu.- Máy bay tàng hình.- Tàu chiến.- Tàu pháo- Tàu tên lửa- Tàu ngầm.- Tàu sân bay- Vũ khí bộ binh (súng, pháo: Hỏa khí).- Đạn dược- Thuốc phóng và Thuốc nổ- Nhiêu liệu tên lửa- Khí tài quang và quang điện tử- Vũ khí laser- Vũ khí nano- Tác chiến điện tử- Tác chiến không gian mạng- Tác chiến vũ trụ- chiến tranh thông tin- Mật mã và an ninh thông tin.- Công nghệ môi trường quân sự- Công trình quân sự. - Tên lửa ngư lôi và vũ khí dưới nước.- Thủy lôi- Ngư lôi- Vũ khí hàng không (ném bom, tên lửa không quân)- Pháo tàu.- Tàu vũ trụ.- Vệ tinh quân sự.- Trắc địa và bản đồ quân sự.- Bom.- Mìn.

**Tham khảo**
Thể loại:Khoa học kỹ thuật
Thể loại:Quân sự
Thể loại:Quân đội
Kỹ sư quân sự

Kỹ sư quân sự là chuyên gia về phân tích, tính toán, thiết kế, chế tạo hoặc sửa chữa, khai thác các trang thiết bị kỹ thuật và vũ khí. Kỹ sư quân sự thường được đào tạo tại các trường đại học kỹ thuật quân sự, ngoài kiến thức về mặt chuyên môn còn được đào tạo về chỉ huy tham mưu kỹ thuật cấp chiến thuật, chiến dịch quân sự. Ở Việt Nam và các nước XHCN, các kỹ sư quân sự còn phải học thêm các kiến thức về công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội. Nếu là người tổ chức nghiên cứu thiết kế, chế tạo các loại vũ khí hiện đại và phức tạp thì có kỹ sư trưởng, công trình sư, tổng công trình sư quân sự.

**Tham khảo**

Thể loại:Kỹ thuật quân sự
Thể loại:Kỹ sư
Thể loại:Chuyên ngành kỹ thuật
Thể loại:Nghề nghiệp kỹ thuật
Thể loại:Chiến tranh trên bộ
Cơ học ứng dụng

Cơ học ứng dụng là khoa học nghiên cứu các quy luật chuyển động và cân bằng của các đối tượng kỹ thuật (máy móc và công trình) trong thực tế.
Cơ học ứng dụng là một chuyên ngành của Cơ học, là cầu nối giữa cơ học lý thuyết và các chuyên ngành khoa học kỹ thuật, công nghệ. Vì vậy nó thuộc về Khoa học ứng dụng.Khác với cơ học lý thuyết là ngành khoa học nghiên cứu tính quy luật cơ học chung của các quá trình và hiện  tượng vật lý, đối tượng nghiên cứu của cơ học ứng dụng là các quy luật chuyển động và cân bằng của các đối tượng kỹ thuật thực tế.

**Lịch sử**
Các môn khoa học cơ sở khoa học của Cơ học ứng dụng:- Cơ học lý thuyết.- Cơ học môi trường liên tục.- Lý thuyết đàn hồi.- Lý thuyết dẻo.- Lý thuyết dao động.- Lý thuyết ổn định.- Lý thuyết tấm và vỏ. 
Cùng với việc giải quyết các bài toán ứng dụng phức tạp, mà nó liên quan tới các nhu cầu phát triển ngành công nghiệp chế tạo máy và xây dựng.
Việc giải quyết các bài toán này đòi hỏi phải chính xác hoá và phức tạp hóa hơn nữa các mô hình toán học của đối tượng nghiên cứu:- Các Chi tiết và Cơ cấu máy. - Các Phần tử và Hệ thống dụng cụ công nghiệp. - Các Kết cấu máy và Công trình.
Đó là những đối tượng kỹ thuật mà chúng có thể được sử dụng, nghiên cứu một cách cặn kẽ, chỉ với sự ứng dụng mạnh mẽ của kỹ thuật tính toán. Do đó, kỹ thuật tính toán, các phương pháp tính toán hiệu quả, và các thuật toán mô hình hoá bằng máy tính các hệ cơ học phức tạp đã trở thành những công cụ quan trọng trong nghiên cứu của Cơ học ứng dụng.

**Các môn học**
 Đàn hồi ứng dụng.- Lý thuyết dẻo và từ biến.- Ổn định của máy móc và công trình.- Cơ học kết cấu máy.- Dao động kỹ thuật và Động lực học máy.- Động lực học công trình.- Động lực học thống kê và độ tin cậy của cơ hệ. - Vật lý độ bền.- Cơ học phá hủy.- Tương tác kết cấu với môi trường đàn hồi.- Cơ học kết cấu vật liệu Composite.- Các phương pháp số giải các bài toán động lực học và độ bền (phương pháp sai phân hữu hạn, phương pháp phần tử biên, phương pháp phần tử hữu hạn,…)- Các phương pháp và phương tiện thực nghiệm trong cơ học ứng dụng. 
Việc nâng cao hiệu quả của kỹ thuật mới, sử dụng trong điều kiện khắc nghiệt khi chịu tải trọng tĩnh, tải trọng động lực học và tải trọng ngẫu nhiên (làm tăng xác suất tai nạn, phá hỏng)  đồng thời với việc giảm khối lượng vật liệu của đối tượng thiết kế, thậm chí cả việc thiết kế các kết cấu tối ưu - Đó chính là các bài toán cơ bản mà tính cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp quốc gia phục thuộc vào lời giải của chúng.

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học
Thể loại:Khoa học ứng dụng
Binh chủng Công binh, Quân đội nhân dân Việt Nam

Binh chủng Công binh là một binh chủng chuyên môn kỹ thuật của Quân đội nhân dân Việt Nam, thuộc Quân chủng Lục quân Bộ Quốc phòng Việt Nam, có chức năng bảo đảm các công trình trong tác chiến, xây dựng các công trình quốc phòng và đảm bảo cầu đường cho bộ đội vận động tác chiến.

**Lịch sử hình thành**
 Binh chủng Công binh hình thành tháng 9 năm 1945. Tiền thân của Binh chủng Công binh hiện nay là những tổ đánh phá đường sá, cầu cống,...nhằm ngăn chặn tối đa bước tiến của quân Pháp quay trở lại xâm lược Việt Nam.- Ngày truyền thống của Binh chủng Công binh là ngày 25 tháng 3 năm 1946, ngày Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 34-SL về việc thành lập Công chính Giao thông Cục thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam. Đến ngày 2 tháng 12 năm 1946, Công chính Giao thông Cục đổi tên thành Giao thông Công binh Cục và ngày 5 tháng 2 năm 1949 mang tên mới là Cục Công binh.- Ngày 1 tháng 1 năm 1951, thành lập Trung đoàn Công binh 151 trên cơ sở Cục Công binh và một số đơn vị công binh trực thuộc Bộ Quốc phòng.- Ngày 17 tháng 8 năm 1951, thành lập Phòng Công binh Bộ Tổng Tham mưu, đến ngày 3 tháng 11 năm 1955 phát triển thành Cục Công binh (tái lập).- Năm 1952 được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng cờ "Mở đường thắng lợi".- Bộ Tư lệnh Công binh được thành lập ngày 28 tháng 6 năm 1965 theo Quyết định 102/QP của Bộ Quốc phòng.

**Lãnh đạo Binh chủng Công binh**
 Tư lệnh: Thiếu tướng Trần Trung Hoà- Chính ủy: Thiếu tướng Đinh Ngọc Tường
*Phó Tư lệnh - TMT: Đại tá Nguyễn Hồng Giang
*Phó Tư lệnh: Đại tá Hà Huy Khánh
*Phó Chính ủy: Đại tá Khổng Mạnh Hưng

**Cơ quan trực thuộc**
 Văn phòng- Thanh tra- Phòng Tài chính- Phòng Khoa học Quân sự- Phòng Thông tin Khoa học quân sự- Phòng Điều tra hình sự- Phòng Cứu hộ cứu nạn- Phòng Kinh tế- Bộ Tham mưu
*Cục Chính trị (Thành lập 20/7/1949)
*Cục Hậu cần
*Cục Kỹ thuật
*Cục Công trình Quốc phòng

**Đơn vị trực thuộc**
Trường Đại học Ngô Quyền
*Viện Kỹ thuật Công binh
*Ban Quản lý dự án các công trình DKI (Nhà giàn trên biển)- Ban Quản lý dự án 756
*Trung tâm Tư vấn khảo sát thiết kế công trình Quốc phòng (Giám đốc: Đại tá Nguyễn Thanh Quang).
*Trung tâm Công nghệ Xử lý Bom mìn (BOMICEN). Thành lập tháng 9 năm 1996. Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (2005).- Trường Trung cấp kỹ thuật Công binh- Lữ đoàn Công binh Công trình 229- Lữ đoàn Công binh Vượt sông 239- Lữ đoàn Công binh Vượt sông 249- Lữ đoàn Công binh Công trình 279- Lữ đoàn Công binh Công trình 72- Lữ đoàn Công binh Công trình 293- Công ty 756- Công ty 49
*Công trường 101-79

**Tư lệnh qua các thời kỳ**

**Chính ủy qua các thời kỳ**

**Tham mưu trưởng qua các thời kỳ**
 1970-1971, Đào Hữu Liêu, Thiếu tướng (1984), Phó Chủ nhiệm Tổng cục CNQP

**Khen thưởng**
 Huân chương Sao vàng (2011)- Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (1976, 2013)

**Trang bị phương tiện**

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  Lịch sử Bộ đội Công binh Quân đội nhân dân Việt Nam 1945-2005

Thể loại:Bộ Quốc phòng Việt Nam
Tố Tâm

Tố Tâm là tên một tiểu thuyết của Hoàng Ngọc Phách (1896-1973), sáng tác năm 1925.
Nhiều tài liệu, có lẽ dựa trên Việt Nam Văn học Sử yếu của Dương Quảng Hàm và Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan, cho Tố Tâm là tiểu thuyết đầu tiên của Việt Nam, nhưng trên thực tế trước Tố Tâm đã có rất nhiều tiểu thuyết sáng tác tại Nam Kỳ. Do giao thông cách trở thời Pháp thuộc (Nam Kỳ là đất thuộc địa, Bắc Kỳ là đất bảo hộ), những nhà nghiên cứu trên có thể vì thế mà không biết về các tiểu thuyết Truyện thầy Lazaro Phiền (1887) của Nguyễn Trọng Quản, Hoàng Tố Anh hàm oan (1910) của Trần Chánh Chiếu, Phan Yên ngoại sử (1910) của Trương Duy Toản, Kim thời dị sử (1917) của Biến Ngũ Nhy, Ai làm được (1922) của Hồ Biểu Chánh, v.v.
Riêng truyện Tố Tâm thì nguồn cảm hứng là La Dame aux camélias của văn hào người Pháp Alexandre Dumas con.
Năm 2006, một bản dịch Tố Tâm ra tiếng Pháp được xuất bản, mang tựa Un coeur pur: Le roman de Tô Tâm do Michèle Sullivan và Emanuelle Lê Oc Mach dịch.

**Chú thích**
Thể loại:Tiểu thuyết Việt Nam
Thể loại:Tác phẩm của Hoàng Ngọc Phách
Thể loại:Sách năm 1925
Họ Rong lá lớn

Họ Rong lá lớn hay họ Cỏ lươn (danh pháp khoa học: Zosteraceae) là một họ thực vật có hoa. Nó đã được các nhà phân loại học công nhận từ lâu.
Hệ thống APG II năm 2003 cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Trạch tả (Alismatales), thuộc nhánh monocots. Họ này bao gồm 2 hay 3 chi (tùy hệ thống phân loại) với khoảng trên một chục loài rong biển. Các loài này có lá giống như dải ruy băng và các thân rễ bò trườn dễ thấy.

**Các chi**
Theo L. Watson và M.J. Dallwitz trong Các họ thực vật có hoa (1992 trở đi) thì họ này có 3 chi với 18 loài, cụ thể là:- Heterozostera- Phyllospadix- Zostera

**Phát sinh chủng loài**
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG II, với họ Maundiaceae vẫn nằm trong họ Juncaginaceae còn họ Limnocharitaceae vẫn đứng độc lập.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài== -  Zosteraceae date=2017-07-09  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi).  Các họ thực vật có hoa date=2007-01-03 : miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản ngày 27 tháng 4 năm 2006. http://delta-intkey.com date=2007-01-03 -  Zosteraceae trong Flora of North America-  NCBI Taxonomy Browser-  Liên kết tại CSDL, Texas date=2008-10-12 

Rong lá lớn, họ
Rong lá lớn, họ
Thể loại:Cỏ biển
Z
Nguyễn Trọng Quản

Nguyễn Trọng Quản (1865–1911) là một nhà giáo, nhà văn, và là tác giả cuốn tiểu thuyết đầu tiên của Việt Nam.
Ông theo đạo Công giáo, có tên thánh rửa tội là Jean-Baptiste, tên thánh thêm sức là Pétrus, nên thường ghi tên là P.J.B. Nguyễn Trọng Quản.
Ông sinh tại Bà Rịa (nay thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu), là học trò và là con rể của Trương Vĩnh Ký. Thời trung học, ông du học tại Lycée d'Alger (Bắc Phi – thuộc địa của Pháp), cùng khóa với Diệp Văn Cương, Trương Minh Ký. Sau khi tốt nghiệp, về nước ông dạy học, rồi làm Giám đốc trường Sơ học Nam kỳ (tại Sài Gòn) vào những năm 1890–1902.
Ông sáng tác cuốn "Truyện thầy Lazaro Phiền", cuốn tiểu thuyết đầu tiên của Việt Nam date = ngày 7 tháng 1 năm 2013. Do chính mình là người Công giáo trong một cộng đồng Công giáo còn rất ít người, ông cho tất cả các nhân vật trong truyện cũng đều là người Công giáo. Sách do nhà J. Linage, đường Catinat (nay là Đồng Khởi) Sài Gòn xuất bản năm 1887.
Ngoài sáng tác của mình, ông còn là họa sĩ vẽ hình minh họa cho tiểu thuyết "Phan Yên ngoại sử" của Trương Duy Toản.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 publisher=Nhà xuất bản An Giang
Thể loại:Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Thể loại:Tín hữu Công giáo Việt Nam
Thể loại:Tiểu thuyết gia Việt Nam
Thể loại:Người Bà Rịa – Vũng Tàu
Họ Trạch tả

Họ Trạch tả hay họ Mã đề nước (danh pháp khoa học: Alismataceae) là một họ thực vật có hoa, bao gồm khoảng 11-15 chi và khoảng 85-95 loài (APG công nhận 15 chi và 88 loài). Họ này phân bổ rộng khắp thế giới, với lượng lớn các loài trong khu vực ôn đới của Bắc bán cầu. Phần lớn các loài là cây thân thảo sống thủy sinh trong các ao hồ và đầm lầy.

**Miêu tả**
Phần lớn các loài là các cây lâu năm, nhưng một số loài có thể là cây một năm hay cây lâu năm, phụ thuộc vào các điều kiện về nước - chúng là cây lâu năm khi có đủ nước thường xuyên nhưng lại là cây một năm khi các điều kiện thời tiết có tính phân mùa rõ rệt, nhưng luôn luôn có ngoại lệ. Thân của chúng giống như thân hành hoặc có thân bò. Các cây non và các lá chìm dưới mặt nước thông thường có dạng thẳng, trong khi các cây trưởng thành hay lá mọc trên mặt nước có thể có dạng thẳng hay hình trứng hoặc hình mũi tên. Phần lớn các loài có cuống lá dễ nhận thấy với phần gốc lá có màng bao (vỏ).
Cụm hoa của chúng thường là hoa phức với các vòng xoắn hay tạo nhánh, mặc dù ở một số loài là dạng hoa tán hay ở một số loài khác là dạng các bông hoa riêng biệt. Hoa của chúng cân đối và hoặc là đơn tính hoặc là lưỡng tính. Ba đài hoa thông thường còn tồn tại trên quả. Ba cánh hoa, thường là dễ thấy và có màu trắng, hồng, tía, đôi khi có màu vàng hay các đốm tía. Các cánh hoa ít khi tồn tại quá một ngày. Trong các chi Burnatia và Wiesnaria thì các cánh hoa nhỏ và đôi khi không có ở các hoa cái. Nhị hoa là bội số của 3 (3, 6, 9 hoặc nhiều hơn). Bầu nhụy to, bao gồm bội số của 3 các lá noãn tự do trong một vòng xoắn hoặc trong đầu cụm. Mỗi lá noãn chứa 1 (-2) noãn ngược.
Quả là dạng đầu quả hạch nhỏ (ngoại trừ chi Damasonium). Các hạt không có nội nhũ và có phôi dạng xếp nếp hay cong.

**Các chi**
 Albidella- Alisma: Trạch tả, thủy đề- Astonia- Baldellia- Burnatia (bao gồm cả Rautanenia)- Butomopsis (bao gồm cả Tenagocharis): Hành thảo- Caldesia: Trạch đài thảo- Damasonium (bao gồm cả Actinocarpus, Machaerocarpus)- Echinodorus (bao gồm cả Helanthium ?)- Helanthium- Hydrocleys (bao gồm cả Ostenia)- Limnocharis: Nê thảo, kèo nèo- Limnophyton: Hồ thảo- Luronium- Ranalisma: Mũi vàng- Sagittaria (bao gồm cả Diphorea, Drepachenia, Hydrolirion, Lophiocarpus, Lophotocarpus): Từ cô- Wiesneria- Alismaticarpum †- Sagisma †
Các chi Butomopsis (bao gồm cả Tenagocharis), Limnocharis và Hydrocleys (bao gồm cả Ostenia) được APG III gộp trong họ này, nhưng một số hệ thống khác tách ra thành họ Kèo nèo (Limnocharitaceae).

**Phát sinh chủng loài**
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG II, với họ Limnocharitaceae vẫn đứng độc lập.

**Trồng và sử dụng**
Một vài loài, chủ yếu thuộc chi rau mác (Sagittaria), có thân rễ ăn được, được trồng làm thức ăn cho cả người lẫn các loài động vật khác ở miền nam và miền đông châu Á. Chúng cũng được người da đỏ Bắc Mỹ ăn. Phần lớn có giá trị như là thực phẩm cho cuộc sống hoang dã. Một số loài khác được trồng làm cây cảnh trong ao hồ hay vườn lầy lội hoặc các bể cảnh.

**Tham khảo**
  Alismataceae date=2009-02-01  trong  L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. date=2007-01-03 

**Liên kết ngoài**
Trạch tả, họ
Trạch tả, họ
Trà Việt Nam

Trà móc câu Thái Nguyên
Trà Shan tuyết Việt Nam
Văn hóa trà Việt Nam với những nét đặc trưng và tinh túy riêng, đã đóng góp vào nền văn hóa trà thế giới.
Người Việt Nam luôn tự hào với công phu tẩm ướp, pha trà và thưởng thức trà. Trà Việt Nam có thể được chia làm ba loại: trà hương, trà mạn và trà tươi.

**Trà hương**
Đây là loại trà đặc trưng của Việt Nam vì người Việt Nam rất thích uống trà ướp hương của các loài hoa như hoa lài, hoa sói, hoa sen, hoa ngâu, hoa cúc..., thường trà được ướp hoa trước và đóng gói sẵn để dễ dùng. Nói đến trà hương là phải nói đến ba loại trà hương rất đặc sắc: trà sen, trà ngũ hương và trà hoa sứ.
*Trà sen: Trà sen được sử dụng phổ biến từ lâu tại Việt Nam. Đặc biệt người dân Hà Nội luôn tự hào với cách tẩm ướp, pha trà và thưởng trà của họ. Trà sen trở thành một tinh thần đặc trưng của văn hóa trà Việt Nam, mang trong đó nhiều triết lý, lịch sự và lòng kính trọng.
*Trà ngũ hương: Là trà uống trong các dịp lễ tết, nhất là Tết Nguyên Đán. Một khay trà đặc biệt có 5 chỗ trũng, đặt vào 5 loài hoa bắt hương nhất là lài, sói, sen, ngâu và cúc. Tráng ly cho nóng và đặt úp lên các bông hoa, đợi một chút rồi lấy ly đó để thưởng thức trà.
*Trà hoa sứ: Hoa sứ không thể ướp trực tiếp vào trà như các loài hoa trong ngũ hương, chỉ có thể thưởng hương bằng một ly nhỏ nóng úp lên hoa rồi dùng lý đó uống trà.

**Trà mạn**
Trà mạn là trà không ướp hương, chú trọng đến sự tinh tế trong cách thưởng thức trà. Trà mạn có những tiêu chuẩn phức tạp về trà, nước pha trà, ấm uống trà, cách pha trà và bạn thưởng trà. Trà mạn có hai loại chính là trà Tàu và trà Thiền.
*Trà Tàu: Ảnh hưởng nhiều từ tinh thần và phong cách của trà Trung Hoa, thường dùng trà Trung Quốc, chuộng ấm đất Nghi Hưng và rất tỉ mỉ về cách để có chén trà ngon.
*Trà Thiền: Là cách uống trà mang nặng tính Thiền, lấy trà làm duyên để hướng vào nội tâm. Trà Thiền nhằm giáo dục con người.

**Trà tươi (chè tươi)**
Một bát chè tươi
Trà tươi là cách uống trà cổ xưa nhất của người Việt. Dùng lá chè tươi, vò nhẹ và cho vào nồi nấu, sau đó thưởng thức bằng bát sành lớn bên bếp lửa. Tại những làng cổ, các gia đình trong làng thường luôn phiên nấu trà mỗi tối để thiết đãi cả làng. Trà tươi là cách thưởng trà hun đúc tình xóm, làm con người thân thiện và gần gũi nhau.
Dùng lá chè tươi rửa sạch, cũng giống như cách pha tra khô khác bằng cách hãm trà, tức là nước đun sôi rồi chế nước vào ấm. Sau 3-5 phút là có thể có chén trà ngon. Nếu pha bằng cách cho lá trà vào nồi đun lên thì nước trà có màu không đẹp và rất đắng.

**Tham khảo**
 Chú thích|title=Bài 6 Cách pha trà truyền thống - Văn Hóa Trà Việt - Đẳng Cấp Trà Việt (How to make best hot tea)|url=https://www.youtube.com/watch?v=D4hdCtInuXc|language=vi-VN|access-date=2022-09-10

**Liên kết ngoài**
 Hiệp Hội Chè Việt Nam (VITAS) date = ngày 9 tháng 8 năm 2011
Thể loại:Trà
Thể loại:Văn hóa ẩm thực
Thể loại:Trà Việt Nam
Mây vũ tích

Khối mây vũ tích hình đe, gió sẽ xuất hiện ngay dưới nó
Mây vũ tích (tiếng Anh: Cumulonimbus cloud, từ tiếng Latin cumulus nghĩa là mây đống và nimbus nghĩa là mưa dông) là một loại mây dày đặc phát triển theo phương thẳng đứng  rất cao liên quan đến giông và sự bất thường khí quyển, hình thành hơi nước mang các dòng khí mạnh từ dưới mặt đất lên.Mây vũ tích có thể tự hình thành, trong các đám mây, hoặc cùng với các dòng gió mạnh frông lạnh. Loại mây này có khả năng sản sinh tia sét và các loại thời tiết nghiêm trọng khác như gió giật, mưa đá, và thỉnh thoảng có lốc xoáy. Mây vũ tích được viết tắt là Cb và thuộc vào họ D2.

**Các dạng mây vũ tích**
 Cumulonimbus calvus- Cumulonimbus capillatusSự hình thành mây vũ tích và dông.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Clouds-Online.com Cloud Atlas with many photos and description of the different cloud genus date=2020-07-31 -  Cumulonimbus cloud at BBC Weather-  Weather Pictures and Storm Chasing – Cumulonimbus clouds date = ngày 29 tháng 6 năm 2009
Vũ tích, mây
Thể loại:Dạng đám mây
Thể loại:Mây tích
Ôn đới

Phân chia các khu vực khí hậu thế giới khi xét theo đường đẳng nhiệt
Ôn đới là một khu vực khí hậu nằm tại các vĩ độ từ cận kề cận nhiệt đới tới các vòng cực của Trái Đất, nằm giữa đới nóng và đới lạnh, khoảng cách từ chí tuyến đến vòng cực ở cả hai bán cầu. Phần lớn diện tích đất nổi của đới nằm ở bán cầu Bắc, chỉ có phần nhỏ ở bán cầu Nam. Miền ôn đới thể hiện các mùa một cách rõ rệt và tồn tại ở cả Bắc bán cầu lẫn Nam bán cầu. Khí hậu trong miền này biến đổi từ khí hậu hải dương với sự biến thiên nhiệt độ tương đối nhỏ và lượng giáng thủy lớn cho tới khí hậu lục địa với sự thay đổi về nhiệt độ lớn hơn và tương đối khô hơn. Về mặt khí tượng học thì phần lớn miền  nhiệt đới có gió thịnh hành là hướng tây-đông.

**Khí hậu**
Ôn đới định nghĩa theo vĩ độ
Khí hậu ôn đới mang tính chất trung gian giữa khí hậu đới nóng & khí hậu đới lạnh.
Do vị trí trung gian nên thời tiết ôn đới thay đổi thất thường. Các đợt khí nóng ở chí tuyến và các đợt khí lạnh ở vùng cực có thể tràn tới bất thường gây ra những đợt nóng hay lạnh, có tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp & sinh hoạt của con người, đặc biệt là những vùng sâu ở trong nội địa. Ở phía đông của Hoa Kỳ, mỗi khi có đợt khí nóng hay đợt khí lạnh tràn đến, nhiệt độ có thể tăng hay giảm 10 °C - 15 °C trong vài giờ. Gió Tây ôn đới và các khối khí từ đại dương mang theo không khí ẩm & ấm vào đất liền cũng làm cho thời tiết ôn đới luôn biến động, rất khó dự báo trước.
Phân chia của ôn đới, phần màu xanh lục là ôn đới ấm, phần hồng tím là ôn đới lạnh

**Sự phân hóa của môi trường**
Thiên nhiên ôn đới thay đổi theo bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông. Môi trường ôn đới cũng thay đổi từ vùng này sang vùng khác tùy thuộc vào vĩ độ, vào ảnh hưởng của dòng biển và gió Tây ôn đới.
Bờ Tây lục địa chịu ảnh hưởng của dòng biển nóng & gió Tây ôn đới nên có môi trường ôn đới hải dương: ẩm ướt quanh năm, mùa hạ mát mẻ, mùa đông không lạnh lắm. Càng vào sâu trong đất liền, tính chất lục địa càng rõ nét: lượng mưa giảm dần, mùa đông lạnh & tuyết rơi nhiều, mùa hạ nóng. Thảm thực vật thay đổi dần từ tây sang đông:rừng lá rộng chuyển sang rừng hỗn giao và cuối cùng là rừng lá kim.
Ở vĩ độ cao, mùa đông rất lạnh và kéo dài, mùa hạ ngắn, mưa nhiều. Gần chí tuyến có môi trường địa trung hải: mùa hạ nóng & khô, mùa đông ấm áp, mưa nhiều vào mùa thu - đông. Thảm thực vật cũng thay đổi từ bắc xuống nam: rừng lá kim chuyển sang rừng hỗn giao rồi tới thảo nguyên và rừng cây bụi gai.

**Xem thêm**
 Khí hậu ôn đới lạnh- Khí hậu hải dương- Khí hậu lục địa- Hàn đới - Nhiệt đới- Cận nhiệt đới- Các đới khí hậu

**Tham khảo**

**Sách tham khảo**
 SGK Địa lý 7 (tái bản lần 17), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam
Thể loại:Khí hậu
Thể loại:Địa lý học
Rừng khộp

Rừng khộp
Rừng khộp hay còn gọi rừng thưa lá rộng rụng lá theo mùa là loại rừng đặc trưng của một số nước Đông Nam Á lục địa trong điều kiện có một mùa mưa úng nước và một mùa khô khắc nghiệt. Tổ thành rừng khộp với các loài cây thuộc Họ Dầu (Dipterocarpaceae) chiếm ưu thế, rụng lá trong mùa khô.
Về tên gọi" rừng khộp" thì chữ"khộp" là phiên âm từ Tiếng Lào , có nghĩa là nghèo.Vậy "rừng khộp"nghĩa là rừng nghèo. 
Ở rừng khộp, cây rừng phát triển mạnh vào mùa mưa và rụng lá vào mùa khô. Vào mùa khô cây lá rụng nhiều, ở mặt đất lại thường là các loại cỏ, le và cây con mọc dày đặc nên loại rừng này cực kỳ dễ cháy. Tuy nhiên, chính lửa rừng lại là yếu tố tích cực làm quả cây có đủ điều kiện để nảy mầm và tạo nên sức tái sinh mãnh liệt của rừng khộp. Vào mùa khô, rừng trơ trụi lá, đất đai khô cằn, các dòng suối trong rừng hầu hết đều cạn kiệt, nhìn như những khu rừng chết, nhưng chỉ cần có một cơn mưa thoáng qua là cả khu rừng lập tức bừng màu xanh trở lại.

**Rừng khộp ở Việt Nam**
Hình khộp Buôn Ma Thuột vào mùa khô, với đặc trưng cây thưa và rụng lá
Loại rừng thưa và thoáng này thường phân bố ở những vùng có khí hậu chia thành hai mùa rõ rệt. Tại Việt Nam, rừng khộp được phân bố chủ yếu ở Tây Nguyên, vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Trong đó, Tây Nguyên là nơi có diện tích lớn nhất và đặc trưng nhất với khoảng 500.000 ha phân bố từ Nam cao nguyên Pleiku đến Tây Ninh. Nơi có diện tích rừng khộp lớn nhất nước ta là huyện Ea Súp thuộc tỉnh Đắc Lắc với 357.114 ha. Tầm quan trọng của rừng khộp cũng đã được thừa nhận thông qua việc thành lập VQG Yok Đôn tại huyện Buôn Đôn tỉnh Đắc Lắc. Đây là VQG duy nhất ở Việt Nam bảo tồn loại rừng đặc biệt này.
Rừng khộp tại Việt Nam có cấu trúc tầng tán đơn giản chỉ gồm 2 tầng tán, tầng ưu thế sinh thái gồm các cây gỗ, tầng dưới tán là các cây bụi và cây cỏ. Trong mùa khô nhiệt độ trong rừng khộp sẽ thấp hơn ngoài đất trống là 0,1oC, vào mùa mưa thì ngược lại nhiệt độ trong rừng sẽ cao hơn bên ngoài đất trống từ 0,7 - 1,7oC.
SA7 là một trong những tiểu khu sinh thái quan trọng cần bảo tồn khẩn cấp Theo như WWF (SA7,WWF 2001) nghĩa là rừng khộp ven biển. Hiện tại đang được bảo tồn tại 3 khu vực là Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu, Khu bảo tồn thiên nhiên Tà kóu, Vườn quốc gia Núi Chúa.

**Thư viện ảnh**

**Xem thêm**
 Vườn quốc gia Yok Đôn- Rừng lá rộng rụng lá- Rừng lá rộng nửa rụng lá- Thực vật họ Dầu

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Rừng khộp Tây Nguyên giữa mùa khô - Báo Ảnh Việt Nam date = ngày 28 tháng 2 năm 2011
Thể loại:Kiểu rừng
Thể loại:Tây Nguyên
Thể loại:Hệ sinh thái Tây Nguyên
Sông Dinh (Quảng Bình)

Sông Dinh là một con sông chảy từ Tây sang Đông, thuộc huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam.
Sông bắt nguồn từ dãy Trường Sơn, hợp lưu ở khu vực thị trấn Nông trường Việt Trung, thuộc huyện Bố Trạch. Trên sông có hồ Thác Chuối  ở thị trấn Nông trường Việt Trung. Sông cắt ngang đường Hồ Chí Minh, đi qua các xã Nam Trạch, Đại Trạch, cắt Quốc lộ 1, đổ ra biển Đông ở cửa biển xã Nhân Trạch. 
Sông chạy dài khoảng 15 km thì bị ngăn lại bởi đập thủy lợi Đá Mài, vị trí ở đoạn giáp ranh giữa tiểu khu Hữu Nghị và tiểu khu Quyết Thắng của nông trường Việt Trung, 
dẫn nước tưới tiêu cho vùng lúa phía nam huyện Bố Trạch và phía bắc thành phố Đồng Hới . Khúc sông rộng nhất khoảng 200 m, hẹp nhất khoảng 150 m.
Về mùa lũ, nước sông đục ngầu và dữ dội. Tuy nhiên, hầu như quanh năm nước trong, hiền hòa và khá đẹp. Tốc độ dòng chảy chậm do bị ngăn đập, dòng sông lững thững uốn quanh những rừng cao su xanh ngắt. Rễ cây cao su trong vùng được cho là có thể làm ô nhiễm nguồn nước sông, tuy nhiên chưa có số liệu cụ thể về nguy cơ này. Sự xói mòn đất cát từ những cánh rừng bị khai thác quá tải đã được cho là làm giảm lưu lượng của sông.
Con sông là nơi sinh sống của rất nhiều loại cá: cá chép, cá chình, cá thát lát, cá giếc, cá lóc...

**Tham khảo**
Dinh
Kiểm tra Solovay-Strassen

Kiểm tra Solovay-Strassen là một trong các phương pháp kiểm tra tính nguyên tố theo xác suất do Robert M. Solovay và Volker Strassen phát triển.

**Ký hiệu Legendre và tiêu chuẩn Euler**

**Ký hiệu Legendre**
Legendre đưa ra ký hiệu mang tên ông cho số nguyên tố lẻ p và số nguyên a 
 
là- 0 nếu p chia hết a;- 1 nếu a là một bình phương đúng modulo p — nghĩa là nếu tồn tại số nguyên k sao cho k2 ≡ a (mod p); - −1 nếu a không là bình phương đúng modulo p.

**Tiêu chuẩn Euler**
Euler chứng minh rằng với mọi số nguyên tố p và số a, ,


**Ký hiệu Jacobi và số giả nguyên tố Euler**

**Ký hiệu Jacobi**
Ký hiệu Jacobi là mở rộng của Ký hiệu Legendre cho số tự nhiên lẻ n. Giả sử
  
là dạng phân tích tiêu chuẩn của n và số nguyên a bất kỳ, ký hiẹu Jacobi 


**Số giả nguyên tố Euler**
Xem tiêu chuẩn Euler là mệnh đề Q(p,a). Khi đó Q(p,a) đúng với mọi số nguyên tố p và mọi số tự nhiên a, 1 FALSE nếu n là hợp số, nếu không TRUE
# Chọn a ngẫu nhiên trong khoảng1,n-1
# Tính ký hiệu Jacobi J=
# Tính x =a (n-1)/2 mod n
# Nếu J ≠ x thì trả về FALSE
nếu khác trả về TRUE.

**Xác suất sai**
 Định lý: Nếu n là hợp số lẻ thì tồn tại không quá  số tự nhiên dương a nhỏ hơn n, nguyên tố cùng nhau với n sao cho n là số giả nguyên tố Euler cơ sở a. - Gọi A là biến cố "Số nguyên lẻ n là hợp số"; B là biến cố: "Thuật toán Solova-Strassen trả lời TRUE".- Xác suất điều kiện P(B|A) .- Tương tự phép thử Miller-Rabin tính được xác suất sai của phép thử Solova-Strasen là
::P(A|B)=
::
(Tham khảo: Douglas R. Stisnon. Cryptography Theory and Practice.)

**Kiểm tra Solovar-Strasen lặp**

**Xem thêm**
 Kiểm tra Miller-Rabin

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Kiểm tra tính nguyên tố
Thể loại:Số học Modulo