Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Vòng cực

Vòng cực bắc
Bản đồ thế giới với vòng cực nam
Vòng cực Bắc tại Na Uy
Vòng cực Bắc tại Phần Lan, 1975.
Vòng cực là các đường tưởng tượng trên bề mặt Trái Đất, mà tại các điểm từ các đường này đến hai địa cực đôi khi xảy ra hiện tượng Ngày hay đêm vùng cực (đêm trắng hay ngày không có mặt trời). Trên Trái Đất có hai vòng cực (là vòng cực Bắc và vòng cực Nam). Trong kỷ nguyên J2000 thì các vòng cực này nằm tại vĩ độ 66° 33' (bắc và nam tương ứng). Bề rộng của các vòng cực được xác định theo góc nghiêng của trục tự quay của Trái Đất so với mặt phẳng quỹ đạo của nó (khi coi Mặt Trời là cố định).
Trong ngày đông chí ở Bắc bán cầu (21-22 tháng 12) tại vòng cực Bắc thì Mặt Trời không mọc, còn trong ngày hạ chí của bán cầu này (21-22 tháng 6) thì Mặt Trời không lặn. Tính từ vòng này thì càng gần về phía cực bắc thì hiện tượng này càng kéo dài trong nhiều thời gian hơn. Điều tương ứng cũng diễn ra với các vị trí ở trên vòng cực Nam và các vị trí khác gần hơn về phía Nam cực nhưng diễn ra ngược lại với Bắc bán cầu.
Trên thực tế, do chuyển động không ổn định của Trái Đất trong khoảng không vũ trụ nên các vòng cực không phải là ổn định và thường xuyên biến đổi, vị trí địa lý của nó là không ổn định, thực tế nó dao động trong phạm vi khoảng 2 m trong một ngày và gần 100 m trong một năm. Với sự giúp đỡ của công nghệ hiện đại, vị trí của vòng cực có thể được xác định với độ chính xác cao trong bất kỳ thời điểm nào.

**Xem thêm**
 Vĩ tuyến- Salekhard — thành phố duy nhất trên thế giới nằm tại vĩ độ cao hơn vòng cực Bắc.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Địa lý học
Thể loại:Vĩ tuyến
Hoa Sơn (định hướng)

Hoa Sơn có thể chỉ:

**Địa danh**

**Việt Nam**
 Thị trấn Hoa Sơn, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc- Xã Hoa Sơn, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội- Xã Hoa Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

**Trung Quốc**
 Tên khác của Hóa Sơn, một trong Ngũ Nhạc Danh Sơn của Trung Quốc- Khu Hoa Sơn, thuộc thành phố Mã An Sơn, tỉnh An Huy

**Tên người**
 Hoa Sơn thiên hoàng (花山天皇; 968-1008), thiên hoàng thứ 65 của Nhật Bản.- Hậu Hoa Sơn thiên hoàng (後花山天皇), tước hiệu được truy tôn của Hằng Lương thân vương Nhật Bản.- Hoa Sơn Tướng quân, danh hiệu tại Triều Tiên của hoàng thân Lý Long Tường.

**Xem thêm**
 Hóa Sơn (định hướng)- Hòa Sơn (định hướng)
Danh sách mảng kiến tạo

phải
Các chấn tâm toàn cầu, 1963–1998
14 mảng chính cộng mảng Scotia
Bản đồ mảng kiến tạo từ NASA
Dưới đây là Danh sách các mảng kiến tạo trên Trái Đất. Các mảng kiến tạo là các mảng của lớp vỏ Trái Đất và phần trên nhất của lớp phủ, cùng nhau được gọi chung là thạch quyển. Các mảng này dày khoảng 100 km (60 dặm Anh) và bao gồm 2 kiểu vật liệu chính: lớp vỏ đại dương (còn gọi là quyển sima gồm silic và magiê) và lớp vỏ lục địa (quyển sial từ silic và nhôm). Thành phần của hai kiểu lớp vỏ khác nhau rõ nét, với các loại đá bazan ("mafic") chiếm ưu thế trong lớp vỏ đại dương, trong khi lớp vỏ lục địa lại bao gồm chủ yếu là các loại đá granit có tỷ trọng thấp hơn ("felsic").
Bề mặt Trái Đất bao gồm 15 mảng lớn và 38 mảng nhỏ, tổng cộng là 52 mảng kiến tạo.

**Mảng chính**
 Mảng Thái Bình Dương- Mảng Ấn-Úc
** Mảng Ấn Độ
** Mảng Úc- Mảng Á-Âu- Mảng châu Phi- Mảng Bắc Mỹ- Mảng Nam Mỹ- Mảng Nam Cực- Mảng Ả Rập- Mảng Caribe- Mảng Juan de Fuca- Mảng Scotia- Mảng Cocos- Mảng Nazca- Mảng Philippin

**Mảng phụ**
 Mảng biển Aegea- Mảng Altiplano- Mảng Amur hay mảng Trung hoa- Mảng Anatolia- Mảng đá ngầm Balmoral- Mảng biển Banda- Mảng Bird's Head- Mảng Burma- Mảng Caroline- Mảng đá ngầm Conway- Mảng Phục Sinh (mảng Easter)- Mảng Futuna- Mảng Galapagos- Mảng Hellenic- Mảng Iran- Mảng Jan Mayen- Mảng Juan Fernandez- Mảng Kermadec- Mảng Manus- Mảng Maoke- Mảng Mariana- Mảng biển Molucca- Mảng New Hebrides- Mảng Niuafo'ou- Mảng Bắc Andes- Mảng Bắc Bismarck- Mảng Okhotsk- Mảng Okinawa- Mảng Panama- Mảng Rivera- Mảng Sandwich- Mảng Shetland- Mảng biển Solomon- Mảng Somali- Mảng Nam Bismarck- Mảng Sunda- Mảng Timor- Mảng Tonga- Mảng Woodlark- Mảng Dương Tử hay mảng Hoa Nam

**Mảng trong các kiến tạo Sơn**
Một vài mô hình xác định thêm một số mảng phụ trong các kiến tạo sơn hiện hành.- Mảng Adriatic hay mảng Apulia- Mảng Explorer- Mảng Gorda

**Mảng cổ đại**
 Mảng Baltic- Mảng Bellingshausen- Mảng Charcot- Mảng Cimmeria- Mảng Farallon- Mảng Insular- Mảng Intermontane- Mảng Izanagi- Mảng Kula- Mảng Lhasa- Mảng phone

**Tham khảo**
Bird P. (2003)  An updated digital model of plate boundaries date = ngày 13 tháng 12 năm 2007 cũng có ở dạng  File PDF khá lớn (13 Mb) date = ngày 6 tháng 8 năm 2003
Thể loại:Mảng kiến tạo
Mảng kiến tạo
Giải trí

Một bé gái đang bơi
Hình:Week-end pleasure.jpg|nhỏ|Đọc sách và thư giãn cuối tuần ở một góc vườn nhà tại Pháp
Giải trí là hoạt động thẩm mỹ trong thời gian rỗi, nhằm giải tỏa căng thẳng trí não, tạo sự hứng thú cho con người và là điều kiện phát triển con người một cách toàn diện về trí tuệ, thể lực và thẩm mỹ.

**Định nghĩa và phân loại**
Hoạt động giải trí nằm trong hệ thống các loại hoạt động của con người; và là hoạt động duy nhất không gắn với nhu cầu sinh học nào.
Theo tác giả Đoàn Văn Chúc, có bốn dạng hoạt động mà con người phải thực hiện, đó là:- Hoạt động lao động sản xuất để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của các cá nhân và của cả xã hội. Đó là nghĩa vụ xã hội của mỗi người.- Hoạt động thuộc các quan hệ cá nhân trong xã hội như chăm sóc con cái, chăm sóc gia đình, thăm viếng họ hàng, bạn bè... Đó là nghĩa vụ cá nhân của mỗi người.- Hoạt động thuộc đời sống vật chất của con người như nấu nướng, ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân... Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu vật chất của mỗi người.- Hoạt động thuộc đời sống tinh thần của mỗi cá nhân như thưởng thức nghệ thuật, chơi các trò chơi, sinh hoạt tôn giáo... Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu tinh thần của mỗi người.
Tập tin:Rạp Công Nhân.JPG|nhỏ|Nhà hát kịch thành phố Hồ Chí Minh trên đường Trần Hưng Đạo quận 1.
Giải trí là dạng hoạt động cuối cùng trong số bốn dạng hoạt động trên. Nó mang tính chất tự do hơn các dạng hoạt động còn lại. Vì không gắn với nhu cầu sinh học nào, nó không hề mang tính cưỡng bức; con người có quyền lựa chọn theo sở thích, trong khuôn khổ hệ chuẩn mực của xã hội. Nó là bước chuyển từ những hoạt động nghĩa vụ, bổn phận sang những hoạt động tự nguyện. Nó đồng thời là những hoạt động không mang tính vụ lợi nhằm mục đích giải tỏa sự căng thẳng tinh thần để đạt tới sự thư giãn, thanh thản trong tâm hồn và cao hơn, đó là sự rung cảm về thẩm mĩ. Thời gian dành cho hoạt động này được gọi là thời gian rỗi.

**Thời gian rỗi**
Thời gian dành cho hoạt động giải trí, thời gian rỗi, là những khoảng thời gian mà cá nhân không bị bức bách bởi những nhu cầu sinh tồn, không bị chi phối bởi những nghĩa vụ cá nhân hoặc sự đòi hỏi bởi nhu cầu vật chất. Con người hoàn toàn tự do, thoát khỏi những băn khoăn, lo lắng thường nhật. Khi đó, với sự thanh thản về trí óc, sự bay bổng về tâm hồn, họ tìm đến những hoạt động giải trí.

**Nhu cầu giải trí**
Sơ đồ: Nhu cầu giải trí như một bộ phận của nhu cầu tinh thần.
Giải trí cũng là nhu cầu của con người vì nó đáp ứng những đòi hỏi bức thiết từ phía cá nhân. Nhu cầu giải trí là động cơ của hoạt động giải trí. Khi xuất hiện nhu cầu giải trí, con người bị thôi thúc hành động để thỏa mãn nhu cầu đó. Nhu cầu giải trí thuộc các bậc cao của thang nhu cầu con người do không gắn liền với sự tồn tại sinh học mà là sự vươn cao, nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần, tự hoàn thiện và tự khẳng định mình. Nhu cầu giải trí cũng là một bộ phận quan trọng cấu thành các nhu cầu tinh thần

**Lịch sử**
Hoạt động kể chuyện thông qua từ, hình ảnh, âm thanh và cử chỉ là một hình thức giải trí đã ra đời từ rất sớm.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Khái niệm thẩm mỹ
Thể loại:Bài viết chủ đề chính
Thể loại:Nghệ thuật biểu diễn
Folding@home

Folding@home (tiếng Anh của "sự xoắn lại tại nhà") là một dự án tính toán phân bố để xây dựng các mô hình cấu trúc protein, một thuật toán tiêu tốn nhiều tài nguyên CPU. Dự án bắt đầu ngày 1 tháng 10 năm 2000 và hiện nay dưới sự quản lý của Greg Bowman, học trò cũ của Vijay Pande.
, ở Đại học Pennsylvania. Cùng với SETI@home, Folding@home là một trong những dự án tính toán phân bố lớn nhất trên thế giới. Mục đích của dự án này là "Tìm hiểu sự xoắn lại, hình thành các dạng Protein và các bệnh có liên quan".

**Chú thích**

**Xem thêm**
 Rosetta@home- World Community Grid- BOINC

**Liên kết ngoài**
  Cộng đồng Folding@home của Việt Nam date = ngày 3 tháng 11 năm 2014 (tiếng Việt)-  Cộng đồng Folding@home (tiếng Anh)-  Wiki về folding@home date = ngày 16 tháng 10 năm 2005 (tiếng Anh)
Thể loại:Protein
Thể loại:Tính toán phân bố
Thể loại:Đại học Stanford
Thể loại:Phần mềm cho macOS
Thể loại:Phần mềm cho Linux
Thể loại:Phần mềm cho Windows
Thể loại:Phần mềm cho PlayStation
Thể loại:Tin sinh học
Thể loại:Phần mềm mô phỏng
Thể loại:Phần mềm đa nền tảng
Thể loại:Cấu trúc protein
Truyện thầy Lazaro Phiền

Truyện thầy Lazaro Phiền, tác phẩm của Nguyễn Trọng Quản, được cho là cuốn tiểu thuyết viết bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam.
Cuốn Truyện thầy Lazaro Phiền do nhà J. Linage, Libraire-Éditeur đường Catinat Sài Gòn xuất bản năm 1887. Tác giả là người Công giáo trong thời gian giáo dân còn rất ít, và truyện có rất nhiều chi tiết và nhân vật Công giáo.
Truyện tuy ngắn (bản in chỉ trên 50 trang) nhưng có cấu trúc của một cuốn tiểu thuyết Tây phương, và có chủ đề tâm lý nội tâm, là bước đột phá ra khỏi khuôn cấu trúc của truyện xưa.
Hồ Biểu Chánh gọi Truyện thầy Lazaro Phiền là một trong ba cuốn tiểu thuyết khiến ông hướng về nghiệp viết văn. (Hai cuốn kia là Hoàng Tố Anh hàm oan của Trần Chánh Chiếu và Phan Yên ngoại sử của Trương Duy Toản.)

**Lược truyện**
Trong đất thánh làng Phước Lễ, tỉnh Bà Rịa có một nghĩa địa điêu tàn. Bên cạnh những ngôi mộ các thánh tử vì đạo, có một ngôi với chiếc thánh giá đơn sơ mang tên "Thầy Lazaro Phiền".
Thầy Lazaro Phiền quê tại Đất Đỏ. Năm Phiền ba tuổi thì mồ côi mẹ. Khi đó, giáo dân bị cấm đạo, bị bắt bớ tù đày rất nhiều. Khi Pháp đánh tới Bà Rịa thì 300 giáo dân trong nhà lao bị thảm sát, nhà ngục bị thiêu hủy, chỉ còn mười người sống sót, trong đó có Phiền.
Phiền được một quan ba người Pháp đem về Gia Định cho một linh mục nuôi ăn học. Học trường d'Adran, Phiền kết bạn với Vêrô Liễu, con một ông trùm họ ở Cầu Kho. Qua Vêrô Liễu, Phiền quen cô em họ của Liễu và đem lòng yêu cô này. Lớn lên, hai người kết vợ chồng, chung sống trong nhà Liễu.
Sáu tháng sau, Phiền đi làm thông ngôn tại Bà Rịa. Tại đây, Phiền gặp một cô vợ người Việt của một quan ba Tây. Nàng đem lòng thương yêu Phiền nhưng Phiền cự tuyệt. Nàng ấy bèn viết thư nặc danh tố cáo vợ Phiền tư tình với Vêrô Liễu. Phiền về điều tra, khám phá thư của Liễu hẹn hò với vợ mình.
Nhân dịp được lịnh dẫn lính đi phục kích một vụ cướp ghe, và cùng lúc Liễu đi ghe về Sài Gòn, Phiền sắp đặt cho lính "bắn lầm" giết Liễu.
Xong, Phiền về nhà, đánh thuốc độc cho vợ chết. Vợ bị thuốc độc hành hạ hơn mười một tháng mới chết. Trước khi tắt thở, vợ thầy bình tĩnh nói: "Tôi biết làm sao mà tôi phải chết, song tôi cũng xin Chúa tha thứ cho thầy!"
Giết được "đôi gian phu dâm phụ" nhưng lòng Phiền vẫn không an, chán đời đen bạc, Phiền bỏ việc đi tu tại nhà thờ họ Tân Định.
Phải mười một năm sau, thầy Phiền ghé qua Bà Rịa thăm chốn cũ nơi xưa, Phiền mới nhận được thư một phụ nữ. Đó là thư của vợ quan ba Tây năm xưa. Bà thú tội đã vu cáo vợ thầy, giả nét chữ của Liễu và gài thư giả mạo trong áo vợ thầy Phiền. Nhưng vẫn không toại nguyện vì thầy không đến với bà mà lại bỏ đi tu.
Đọc xong bức thư thú tội này, thầy Phiền chết đi trong nỗi ân hận không nguôi với tội ác tày trời của mình.

**Chú thích**

**Tham khảo**
publisher=Nhà xuất bản An Giang
Thể loại:Tiểu thuyết Việt Nam
Thể loại:Tiểu thuyết năm 1887
Thể loại:Tác phẩm văn học Việt Nam
Trường d'Adran

Trường d'Adran, tên tiếng Việt của Collège d'Adran hay École d’Adran, là hai trường trung học cùng tên tại Việt Nam thời Pháp thuộc, một ở Sài Gòn và một ở Đà Lạt: - Trường d'Adran Sài Gòn- Trường d'Adran Đà Lạt
Đình Đỉnh Lự

Đình Đĩnh Lữ, một đình làng ở xã Tân Lộc, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, là một di tích lịch sử thuộc thế kỷ 16 đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.
Đình được nhân dân quanh vùng dựng lên nhằm tưởng nhớ công ơn của vị tướng chống giặc ngoại xâm là Nguyễn Xí, và còn là nơi dân làng Đĩnh Lữ thực hành tín ngưỡng.
Những năm đầu thế kỷ 20, đình Đĩnh Lữ là nơi tập trung các danh sĩ yêu nước trong vùng để bàn cách chống Pháp như Mai Đình Hòe (tức cụ Quyền Vinh), Hoàng Khoái Lạc, Phan Gần, Mai Cát, Mai Đỉnh, Mai Thi Từ, Nguyễn Thị Duyến, Bùi Thị Tín, Nguyễn Cứ, Nguyễn Cường...
Đình Đĩnh Lữ cũng là địa điểm thành lập chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam sớm nhất của tỉnh Hà Tĩnh (thành lập ngay trong tháng 2 năm 1930). Các đảng viên đầu tiên của Chi bộ là Mai Cát, Nguyễn Cứ, Mai Đỉnh, Phan Gần, Hoàng Khoái Lạc...
Đình này đã từng là nơi trú ẩn của các chiến sĩ cách mạng, một số đã bị tra tấn đến chết như: Phan Gần, Mai Trác bị giặc tra tấn chết ở nhà lao Can Lộc...
Đình Đĩnh Lữ đã được tôn tạo lại khang trang và sạch đẹp, trở thành nhà truyền thống. Đình Đĩnh Lữ là nơi tổ chức các ngày lễ truyền thống - lịch sử của huyện Lộc Hà (nay là Thạch Hà) cũng như của tỉnh Hà Tĩnh.
Đình Đĩnh Lữ là Địa chỉ Đỏ trên quê hương cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh. Hiện nay hình ảnh về đình Đĩnh Lữ đã được Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam trưng bày tại Bảo tàng. Đình Đỉnh Lữ nằm ở xã Tân Lộc huyện Can Lộc (nay là huyện Thạch Hà), tỉnh Hà Tĩnh. Đình Đỉnh Lữ nằm cách trung tâm huyện Can Lộc 8 km về phía Đông. Từ thành phố Vinh đi vào theo Quốc lộ 1 đến thị trấn Nghèn, đi về phía Đông 10 km là đến di tích. Đình nằm ngoài bìa làng ở phía Tây Nam xã Tân Lộc, phía Bắc giáp làng Kim Anh, phía Tây giáp làng Thụ Lộc, phía Đông giáp xã Bình Lộc.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Đĩnh Lữ
Thể loại:Lộc Hà
Hội Thừa sai Paris

Hội Thừa sai Paris
Hình:Jean-Charles Cornay.jpg|nhỏ|phải|Jean-Charles Cornay Tân
Hội Thừa sai hay Hội Thừa sai Paris là tên tiếng Việt dùng để gọi Société des Missions étrangères de Paris (nghĩa đen Hội truyền giáo ngoại quốc Paris), là một tổ chức các tu sĩ Công giáo nhận việc truyền giáo tại châu Á. Sách báo còn dùng Dòng Sai để chỉ dòng tu này.
Tư tưởng truyền giáo tân thời khai sinh từ hồi thế kỷ 13 với thánh Phanxicô. Phong trào thập tự quân thất bại với việc loan báo Tin Mừng bằng sức mạnh, thì bây giờ Tin Mừng được loan báo bằng tình thương. Sau khi dòng Anh em hèn mọn khởi xướng, các cha dòng Đa Minh cũng gởi người qua truyền giáo bên Á châu. Đà tiến ban đầu bị ngưng lại vào cuối thời trung cổ với hai lý do chính:
# Thế giới đông phương bùng đậy theo hai chiều hướng: đế quốc Hồi giáo bành trướng và Trung quốc thức tỉnh dưới triều nhà Minh năm 168 và họ trục xuất mọi người ngoại quốc về nước. 
# Thế giới Âu châu hỗn độn với các cuộc ly giáo và cuộc chiến Trăm năm.
Trước một tình thế mới trên thế giới, các dòng tu lại mang những phương thức phục vụ khác nhau trong các phần đất truyền giáo, đã đưa đến câu hỏi: Giáo hội Công giáo Rôma có sứ mệnh truyền giáo hay không? Tư tưởng do Giáo hoàng Piô V đề xướng và ngài đặt trọng tâm vào việc truyền giáo. Năm 1568, ngài thành lập tu hội chuyên lo đi truyền giáo. Khi Giáo hoàng Grêgôriô XIII (tên Ugo Buoncompagni, người vùng Bologna nước Ý, 1502-1572-1585) lên kế vị, ngài lập tại Roma một chủng viện dành cho chủng sinh người Hy Lạp, Armenia và Đức. Các chủng sinh sau khi học xong được gửi về hoạt động tại các bản xứ. Năm 1622, Giáo hoàng Grêgôriô XV lại lập nên một hội Hồng y lo việc truyền bá đức tin Congregatio de Propagande fidei. Bộ có trách nhiệm quản trị mọi phần đất truyền giáo. Giáo hoàng Urbanô VIII thành lập thêm một viện đại học truyền giáo đào tạo các thừa sai. Trong bối cảnh vừa ghi trên, dưới sự thúc đẩy của một linh mục dòng Tên, Alexandre de Rhodes, hai linh mục François de Pallu và Lambert de la Motte thành lập năm 1653 một tu hội giáo sĩ mang tên Hội Thừa Sai Ba Lê. Tu hội chọn mục đích gởi người đi truyền giáo tại những nước chưa biết Thiên chúa giáo và đặc biệt bên Á châu. Các cha thừa sai đi đào tạo tại Paris. Khi xong chương trình huấn luyện họ khấn hứa giữ quy chế và ở trong tu hội suốt đời. Họ chỉ dâng lời vĩnh khấn sau khi làm việc ít nhất ba năm trong một xứ truyền giáo.

**Xem thêm**
Hội Thừa sai Việt Nam

**Tham khảo**
Thể loại:Giáo hội Công giáo Rôma
Thể loại:Tổ chức truyền giáo của Giáo hội Công giáo Rôma
Sputnik

Sputnik 1
Con tem Liên Xô có hình Sputnik 1
Sputnik là một loạt các tàu không gian không người lái do Liên bang Xô Viết phóng lên không gian vào cuối những năm 1950 để thử nghiệm khả năng hoạt động của các vệ tinh tự nhiên.
Tên gọi "Спутник" trong tiếng Nga có nghĩa là "người đồng hành," và "vệ tinh." phát âm tiếng Nga là IPA|ˈsputnʲɪk, phát âm phổ biến theo tiếng Anh là /ˈspʊtnɪk/ hoặc / ˈspʌtnɪk/.
Sputnik 1 là vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới được Liên bang Xô Viết phóng lên quỹ đạo vào ngày 4 tháng 10 năm 1957.
Sputnik 2 được phóng lên vào ngày 3 tháng 11 năm 1957 và mang theo một sinh vật đầu tiên là một con chó tên là Laika.

**Xem thêm**
 Sergei Pavlovich Koroliov - kỹ sư trưởng của Sputnik- Donald B. Gillies - một trong những người tính toán quỹ đạo của Sputnik I.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  1958 Video Newsreel of Russian Exhibition of Sputnik III date = ngày 14 tháng 4 năm 2006-  Ray data and Sputnik shock since 1957 - Sputnik over "America" - "new frontier". Sputnik 1 provokes in the "USA" by a very special orbit date = ngày 13 tháng 3 năm 2007-  Sputnik 1 date = ngày 11 tháng 3 năm 2007
Thể loại:Vệ tinh nhân tạo

Thể loại:Từ gốc Nga
Thể loại:Ngành không gian Liên Xô
Thể loại:Phát minh của Nga
Thể loại:Phát minh của Liên Xô
Đặng Quốc Bảo

Đặng Quốc Bảo (1 tháng 5 năm 1927 - 15 tháng 9 năm 2024) là một chính khách người Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV, nguyên Trưởng ban Khoa giáo Trung ương Đảng, nguyên Bí thư thứ nhất Ban chấp hành trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Minh, thiếu tướng, Phó giáo sư, nguyên Hiệu trưởng kiêm Chính ủy Trường Đại học Kỹ thuật Quân sự.

**Tiểu sử**
 Thiếu tướng Đặng Quốc Bảo sinh ngày 1 tháng 5 năm 1927 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Ông có quan hệ họ hàng với Tổng bí thư Trường Chinh (tức Đặng Xuân Khu).- Ông tham gia Cách mạng tháng 5 năm 1945 và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1945. - Tháng 2 năm 1947, ông nhập ngũ và được cử phụ trách Trường Quân chính, Trưởng ban Chính trị Trung đoàn 140.- Từ năm 1947 đến năm 1949, là chính trị viên Tiểu đoàn rồi Chính ủy Trung đoàn 88.- Tháng 4 năm 1954, Chủ nhiệm Chính trị Đại đoàn Quân tiên phong (F308). - Tháng 11 năm 1955, ông được bổ nhiệm là Chánh Văn phòng Tổng cục Chính trị.- Tháng 11 năm 1957, Chính ủy Sư đoàn 308.- Tháng 12 năm 1962, Chính ủy Cục Công binh Bộ Tổng Tham mưu. - Năm 1965, ông giữ chức vụ Chính ủy Sư đoàn 330.- Năm 1966, Chủ nhiệm Chính trị Quân khu Tây Bắc. Sau đó làm Thư ký Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.- Tháng 3 năm 1968, Chính ủy kiêm Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Quân sự (nay là Học viện Kỹ thuật Quân sự). Ông được thăng quân hàm thiếu tướng năm 1974.- Tháng 9 năm 1976, ông chuyển ngành sang dân sự giữ chức vụ: Thứ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Phó trưởng ban rồi Trưởng ban Khoa giáo Trung ương. - Tại Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 4 (năm 1976), ông được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và được bổ nhiệm chức Trưởng ban Khoa giáo Trung ương Đảng.- Ông được phong hàm Phó Giáo sư.- Ông nghỉ hưu tại Hà Nội, Chủ tịch Quỹ bảo trợ Tài năng trẻ Kỹ thuật quân sự Việt Nam. Gia đình ông cư trú tại 17 Phan Đình Phùng, quận Ba Đình, TP Hà nội. Vợ ông là bà Dương Thị Duyên, con gái nhà giáo Dương Quảng Hàm.

**Qua đời**
Do tuổi cao, sức yếu ông đã từ trần vào hồi 9h02p ngày 15/9/2024, hưởng thọ 97 tuổi.  

**Danh hiệu**
Huân chương Hồ Chí Minh.
*Huân chương Độc lập hạng Nhất.
*Huân chương Quân công (hạng Nhất, Nhì, Ba).
*Huân chương Kháng chiến hạng Nhất...

**Ghi chú**
1 Thời điểm này là tháng 9 năm 2006.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Người làng Hành Thiện, Nam Định
Thể loại:Trưởng ban tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Thể loại:Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Thể loại:Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam
Thể loại:Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV
Thể loại:Giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự
Thể loại:Chính ủy Học viện Kỹ thuật Quân sự
Thể loại:Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Thể loại:Huân chương Hồ Chí Minh
Thể loại:Huy chương Vì thế hệ trẻ
Thể loại:Phó giáo sư Việt Nam
Thể loại:Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1970
Lôgarit rời rạc

Lôgarit rời rạc là sự tiếp nối của phép tính lôgarit trên trường số thực vào các nhóm hữu hạn.
Ta nhắc lại rằng với hai số thực x, y và cơ số a>0, a≠1,nếu ax=y thì x được gọi là lôgarit cơ số a của y, ký hiệu x= logay.
Lôgarit rời rạc có ứng dụng trong hệ mật mã khóa công khai Hệ mật mã Elgamal, Mật mã dựa trên ghép cặp (Pairing-based Cryptography)...

**Ví dụ**
Cho p là một số nguyên tố. Xét nhóm nhân các số nguyên modulo p:  với phép nhân modulo p.
Nếu ta tính luỹ thừa bậc k của một số trong nhóm rồi rút gọn theo modulo p thì ta được một số trong nhóm đó. Quá trình này được gọi là luỹ thừa rời rạc modulo p. Chẳng hạn với p=17, lấy a=3, k=4 ta có
.
Lôgarit rời rạc là phép tính ngược lại: 
Biết: hãy tìm k.

**Định nghĩa**
Tổng quát, giả sử G là một nhóm cyclic hữu hạn có n phần tử. Chúng ta ký hiệu phép toán của G theo kiểu nhân. Giả sử b là một phần tử sinh của G; khi đó mọi phần tử g  G có thể viết dưới dạng g = bk với một số nguyên k nào đó. Hơn nữa, hai số nguyên có cùng tính chất đó với g là đồng dư theo modulo n. Chúng ta định nghĩa một hàm

(trong đó Zn ký hiệu cho vành các số nguyên modulo n) theo g là lớp các số nguyên k modulo n. Hàm này là một đồng cấu nhóm, được gọi là logarit rời rạc theo cơ số b.
Sau đây là công thức đổi cơ số giống như logarith thông thường: Nếu c là một phần tử sinh khác của G, thì:


**Thuật toán**
Chưa có thuật toán hiệu quả nào để tính logarit rời rạc tổng quát .
Có nhiều thuật toán phức tạp, thường sinh ra từ những thuật toán tương tự cho bài toán phân tích thừa số nguyên. Chúng chạy nhanh hơn các thuật toán thô sơ, nhưng vẫn còn chậm hơn so với thời gian đa thức.- Baby-step giant-step- Thuật toán Pollard cho logarit- Thuật toán Pohlig-Hellman- Thuật toán tính chỉ số- Number field sieve- Function field sieve

**Ứng dụng trong mật mã**
Logarit rời rạc là bài toán khó (chưa biết một thuật toán hiệu quả nào), trong khi bài toán ngược luỹ thừa rời rạc lại không khó (có thể sử dụng thuật toán bình phương và nhân). Tình trạng này giống như tình hình giữa bài toán thừa số nguyên và phép nhân các số nguyên. Chúng đều có thể dùng để xây dựng cấu trúc cho một hệ mật mã.
Người ta thường chọn nhóm G trong mật mã logarit rời rạc là nhóm cyclic (Zp)×; chẳng hạn như mật mã ElGamal, Trao đổi khoá Diffie-Hellman, và Chữ ký số Elgamal.
Ngoài ra còn có mật mã sử dụng lôgarit rời rạc trong nhóm con cyclic của các đường elliptic trên trường hữu hạn; gọi là mật mã đường cong elliptic.

**Tham khảo**
Thể loại:Số học modulo
Thể loại:Lý thuyết nhóm
Thể loại:Mật mã học
Thể loại:Lôgarit
Thể loại:Trường hữu hạn
Thể loại:Thuật toán nhị phân
Thể loại:Phép toán hai ngôi
Thể loại:Số học Modulo
Liên hoàn tấn

Liên hoàn tấn là bài tập đầu tiên của môn sinh môn phái Lam Sơn Căn Bản khi môn sinh bắt đầu bước vào luyện tập. Nó có thể xem như là một bài khởi quyền, nó là sự kết hợp của 12 thế tấn cơ bản và một số thế phụ, ngọn đá khác. Với bài này, môn sinh sẽ làm quen với các thế tấn, và hoàn thiện kỹ thuật quyền, cước, bộ pháp di chuyển,...

**Các thế tấn cơ bản trong bài này gồm**
#*Trung bình tấn
#*Mã tấn
#*Đinh tấn
#*Hổ tấn
#*Hầu tấn
#*Trảo tấn
#*Phượng tấn
#*Kê tấn
#*Xà tấn
#*Long tấn
#*Hạc tấn
#*Quy tấn
(Xin lưu ý: Do đặc thù riêng nên nhiều thế tấn của môn phái có thể trùng tên với các thế tấn của môn phái khác nhưng vẫn có sự khác biệt)

**Một số thế phụ chuyển khác**
#*Mã thượng
#*Kim mô
#*Trung thủ
#*Trung tọa
#*Bàng thủ

**Một số ngọn cước trong bài**
Trong bài này có 3 ngọn cước cơ bản:
#*Song phi hồ điệp cước
#*Bàn long cước
#*Tạt phong cước

**Tham khảo**
Thể loại:Võ Thanh Hóa
Thể loại:Lam Sơn căn bản
Tân Phú (định hướng)

Tân Phú có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:- Quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh- Huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai
*Huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang - Phường Tân Phú, Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh- Phường Tân Phú, quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ- Phường Tân Phú, thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh- Phường Tân Phú, thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước
*Phường Tân Phú, thành phố Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên- Thị trấn Tân Phú, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước- Thị trấn Tân Phú, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai- Thị trấn Tân Phú, huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ- Xã Tân Phú, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội- Xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang- Xã Tân Phú, thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang- Xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang- Xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre- Xã Tân Phú, huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau- Xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp- Xã Tân Phú, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp- Xã Tân Phú, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An- Xã Tân Phú, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An- Xã Tân Phú, huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh- Xã Tân Phú, huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang- Xã Tân Phú, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long- Xã Tân Phú, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc.

**Xem thêm**
 Xã Tân Phú Đông, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp- Xã Tân Phú Tây, huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre- Xã Tân Phú Thạnh, huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang- Xã Tân Phú Trung, huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh- Xã Tân Phú Trung, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp
Nguyễn Hữu Tiến (nhà nghiên cứu)

Nguyễn Hữu Tiến (阮有進, 1875-1941), hiệu Đông Châu (東洲). là một nhà nghiên cứu cộng tác đắc lực với tạp chí Nam Phong.
Quê ở làng Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội), ông xuất thân từ Nho học. Phần lớn công trình nghiên cứu của ông đều công bố trên tạp chí Nam Phong trước khi in thành sách.
Các công trình của ông là những chuyên luận về lịch sử, địa lý, phong tục, luân lý, tôn giáo và văn chương Việt Nam và Trung Quốc. Ông có công rất lớn và sớm nhất trong việc giúp người Việt Nam am hiểu các học thuyết, văn chương, triết lý, Trung Quốc học.
Nguyễn Hữu Tiến còn là một tác giả về các danh nhân, thi sĩ Việt Nam.
Ông mất năm 1941 tại Hà Nội, thọ 66 tuổi.

**Sự nghiệp**

**Phiên dịch**
Ông từng làm phiên dịch cho Nhà xuất bản Đông Kinh ấn quán.

**Viết báo**
Năm 1917, ở trong Ban biên tập tạp chí "Nam phong", khảo cứu, biên soạn, dịch thuật về văn hóa, văn học Việt Nam và Trung Quốc, suốt 17 năm. Nguyễn Hữu Tiến là một trong những người đầu tiên sưu tầm, chọn lọc thơ văn cổ Việt Nam, đăng báo.
Có chương giảng về luật làm thơ, đủ các thể, kèm theo 100 bài mẫu, hợp thành cuốn "Cổ xúy nguyên âm" (1917). Ông còn giữ mục "Nam âm thi văn khảo biện", "Tồn cổ lục", "Việt Nam tổ quốc túy ngôn", bước đầu nghiên cứu các tác gia Việt Nam: Nguyễn Gia Thiều, Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến, Dương Khuê ("Nam Phong", 1929).

**Một số tác phẩm của ông**

**Văn học**
 Việt văn hợp tuyển giảng nghĩa (1925) cùng soạn với Lê Thành Ý là tác phẩm đầu tiên về loại hợp tuyển- Giai nhân di mặc (1917): Lần đầu giới thiệu sự tích và thơ Hồ Xuân Hương (Nhà xuất bản Đông Kinh ấn quán, Hà Nội)- Cổ xúy nguyên âm: Lối văn thơ nôm (Nhà xuất bản Đông Kinh ấn quán, Hà Nội)- Bản dịch Vũ trung tùy bút đăng trên Nam Phong tạp chí (1927-1928).(Có giá trị cung cấp nhiều tư liệu về xã hội Việt Nam cuối đời Lê - Trịnh.
*Bản dịch "Lĩnh Nam dật sử" ("Nam Phong", 1921).

**Tuồng**
Soạn vở tuồng "Đông A song phụng" (1916), đề cao Trần Hưng Đạo và Phạm Ngũ Lão qua cuộc tình duyên giữa Nguyên quận chúa và vị anh hùng chống ngoại xâm xuất thân dân dã.

**Nho giáo**
 Mạnh Tử quốc văn giải thích" (1924 - 31)- "Luận ngữ quốc văn giải thích" (1931 - 33), cùng soạn với Nguyễn Đôn Phục

**Nhận xét**
Đóng góp của Nguyễn Hữu Tiến cho nền "quốc văn mới" của Việt Nam giai đoạn đầu thế kỉ 20 là rất quan trọng.

**Tham khảo**
 chú thích sách|author=Dương Quảng Hàm|title=Việt Nam Văn học Sử yếu|year=1941- chú thích sách|author=Phạm Đình Hổ (Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến dịch)|title=Vũ trung tùy bút|publisher=Nhà xuất bản Văn Học (Hà Nội)|year=1972

**Chú thích**
Thể loại:Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Thể loại:Nhà báo Việt Nam
Thể loại:Nhà nghiên cứu văn học Việt Nam
Thể loại:Người Hà Đông
Thể loại:Sinh năm 1875
Thể loại:Mất năm 1941
Thể loại:Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Nam Đàn (thị trấn)

Nam Đàn là thị trấn huyện lỵ của huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

**Địa lý**
Thị trấn Nam Đàn nằm trên quốc lộ 46, cách thành phố Vinh khoảng 20 km và nằm gần chân đê tả sông Lam, có con sông Đào chảy qua, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Xuân Hòa
*Phía tây giáp huyện Thanh Chương và xã Nam Thái
*Phía nam giáp xã Thượng Tân Lộc với ranh giới là sông Lam
*Phía bắc giáp xã Nam Nghĩa và xã Nam Thanh.
Thị trấn Nam Đàn có diện tích 18,70 km², dân số năm 2018 là 20.600 người, mật độ dân số đạt 1.102 người/km².

**Lịch sử**
Nam Đàn từng là kinh đô Vạn An của Việt Nam thời vua Mai Hắc Đế. Ngày nay vẫn còn vết tích thành Vạn An.
Địa bàn thị trấn Nam Đàn hiện nay trước đây vốn là thị trấn Nam Đàn, xã Vân Diên và một phần xã Nam Thượng.
Ngày 9 tháng 7 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 105-HĐBT. Theo đó, sáp nhập 29,15 ha diện tích tự nhiên và 269 người của xã Vân Diên (gồm xóm Hà Long); 88,21 ha diện tích tự nhiên và 874 người của xã Xuân Hòa (gồm các xóm Tây Hồ, Quang Trung) vào thị trấn Nam Đàn.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thị trấn Nam Đàn có 183,30 ha diện tích tự nhiên và 6.783 người.
Đến năm 2018, thị trấn Nam Đàn có diện tích 1,90 km², dân số là 6.900 người, mật độ dân số đạt 3.632 người/km², gồm các khối phố: Mai Hắc Đế, Lam Sơn, Xuân Khoa, Sa Nam, Yên Khánh, Đan Nhiệm, Quang Trung, Phan Bội Châu (tên cũ là khối Tây Hồ), Ba Hà. Xã Vân Diên có diện tích 13,60 km², dân số là 13.000 người, mật độ dân số đạt 956 người/km², gồm 19 xóm: Trung Đông, Quy Chinh 1, Quy Chính 2, Bắc Sơn, Bắc Thung, Đông Tiến, Đụn Sơn,Hà Long, Hồ Sơn, Nam Bình, Nam Thung, Nam Sơn, Hùng Lĩnh, Trường Long, Sư Phạm, Nhật Đông, Nhật Quang, Vạn An, Vệ Nông. Xã Nam Thượng có diện tích 7,30 km², dân số là 1.900 người, mật độ dân số đạt 260 người/km².
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 831/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Nghệ An (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Vân Diên; toàn bộ 3,20 km² diện tích tự nhiên và 700 người thuộc 2 xóm: 4, 5 của xã Nam Thượng vào thị trấn Nam Đàn.

**Đặc sản**
Đặc sản truyền thống là Tương Nam Đàn
"Nhút Thanh Chương, Tương Nam Đàn"
*Dầu lạc Đan Nhiệm
*Miến Quy Chính
*Dê Cầu Đòn.

**Di tích**
Thành Vạn An, nằm trên núi Đụn thuộc thị trấn Nam Đàn, huyện Nam Đàn. Năm 722, Mai Thúc Loan dựng cờ khởi nghĩa chống quân xâm lược nhà Đường. Ông xây dựng thành Vạn An làm đại bản doanh. Từ đây ông đã chỉ huy nghĩa quân đánh tan quân nhà Đường ở Hoan Châu rồi tiến quân ra Bắc đánh chiếm thành Tống Bình giải phóng đất nước.
*Nhà lưu niệm và nhà trưng bày về Phan Bội Châu.

**Xem thêm**
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Thể loại:Học viện Kỹ thuật Quân sự

Thể loại:Kỹ thuật quân sự
Thể loại:Công nghiệp Quốc phòng
Kỹ thuật Quân sự
Thể loại:Viện công nghệ
Thể loại:Viện nghiên cứu
Tam cương ngọc bối

Tam cương ngọc bối là bài quyền của võ phái Lam Sơn căn bản-một võ phái cổ truyền ở Thanh Hóa-Việt Nam

**Các thế trong bản thảo**
#*Song mã dong cương
#*Trảo lực trọng điểm
#*Mã hầu tọa điểm
#*Tọa địa thế truy ô
#*Phi cước thượng lâm
#*Thôi sơn tiễn khách
#*Kim ô long vũ
#*Áp ngọc truy đăng
#*Hồi cước truy đăng
#*Tả dực khai sơn
#*Tiều phu phát mộc
#*Nghịch cước truy tâm
#*Áp ngọc phạt cương
#*Mãnh hổ nhập động

**Phân thế**

**Tham khảo**
Thể loại:Quyền thuật
Thể loại:Lam Sơn căn bản
Bát lộ quyền

Bát lộ quyền là một bản quyền của môn phái Lam Sơn căn bản, gồm 182 động tác

**Các thế trong bài**

**Phần I**
#*Song chưởng vô biên
#*Áp đỉnh thôi sơn
#*Nhất đạo hồi sinh
#*Song ngư phân thủy
#*Tướng quân phiến mã
#*Mãn thiên hoa vũ
#*Phong vũ bình tâm
#*Tý ngọ diệp chưởng độc long
#*Hiện hổ tàng long

**Phần II**

**Phần III**

**Phần IV**

**Tham khảo**
Thể loại:Quyền thuật
Thể loại:Lam Sơn căn bản
Thể loại:Kinh tế học phát triển

Kinh tế học phát triển là một chuyên ngành của kinh tế học ứng dụng đi tìm các phương thức để đưa một nền kinh tế kém phát triển thành một nền kinh tế thịnh vượng, nghiên cứu các đặc trưng kinh tế xã hội điển hình của một nền kinh tế kém phát triển từ quan điểm về nỗ lực của các hộ gia đình cũng như doanh nghiệp.
Xem bài chính Kinh tế học phát triển.
Phát triển
Thể loại:Trợ giúp phát triển
Thảo nguyên Á-Âu

Tập tin:Steppe of western Kazakhstan in the early spring.jpg|nhỏ|phải|350px|Thảo nguyên ở miền tây Kazakhstan vào đầu mùa xuân
Trong địa lý tự nhiên Đông Âu và Trung Á, thảo nguyên châu Âu hay còn gọi là steppe, chỉ đến các đồng cỏ gần như không có cây gỗ (trừ các vùng gần sông và hồ) nằm trên lục địa Á-Âu; nó giống như các kiểu đồng cỏ khác, nhưng đồng cỏ thường có cỏ cao, trong khi thường có cỏ thấp ở thảo nguyên. Nó có thể có khí hậu nửa sa mạc, hay có cỏ hay cây bụi, hoặc có cả hai, tùy mùa và vĩ độ. Kiểu đồng cỏ này không có tại Việt Nam và tên gọi của nó trong một số ngôn ngữ Slav là степь (Nga) hay степ (Bulgaria, Ukraina), được vay mượn sang một số ngôn ngữ Tây Âu thành steppe (Đức, Pháp, Anh) hay Esteppa/Steppa (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Italy) v.v
Thuật ngữ này cũng có thể để nói tới khí hậu ở những miền quá khô để thể hỗ trợ rừng, nhưng không đủ khô để được gọi là sa mạc. Nó thường gặp ở những miền không nhiều mưa. Đất ở thảo nguyên thường cũng ẩm hơn ở sa mạc nhưng quá khô để hỗ trợ rừng. Thảo nguyên nóng vào mùa hè và lạnh vào mùa đông, mưa trung bình 250–500 mm mỗi năm.
Cây cối thường cao hơn 30 cm, thí dụ cỏ grama xanh và cỏ trâu, cây xương rồng, ngải đắng, speargrass, và những thực vật nhỏ giống cây hướng dương. Các động vật bao gồm cáo Corsac, chuột Mông Cổ (Meriones unguiculatus), linh dương Saiga, linh miêu, và chim ưng Saker (Falco cherrug).
Khu vực thảo nguyên lớn nhất thế giới, thường được gọi là "Đại Thảo nguyên", nằm ở miền trung Nga và các quốc gia lân cận thuộc Trung Á. Thảo nguyên Hắc Hải kéo dài từ Ukraina ở phía tây tới dãy núi Ural và biển Caspi ở phía đông. Về phía đông của biển Caspi, thảo nguyên mở rộng qua Turkmenistan, Uzbekistan và Kazakhstan tới các dãy núi Altai, Koppet Dag và Thiên Sơn. Về phía bắc, ở phía đông của dãy Ural là các cánh rừng taiga thuộc đồng bằng Tây Siberi, kéo dài gần như là tới ven bờ Bắc Băng Dương.
Một khu vực thảo nguyên lớn khác nằm ở miền trung Hoa Kỳ và miền tây Canada. Thảo nguyên Bình nguyên Cao (High Plains) (Hoa Kỳ) là phần xa nhất về phía tây của khu vực  Đại Bình nguyên (Great Plains). Một thảo nguyên quan trọng, đáng chú ý vì không được xếp loại trong số các sa mạc, là Sertão ở đông bắc Brasil.
Một số thảo nguyên cũng được thấy ở các khu vực chuyển tiếp từ khu vực có khí hậu Địa Trung Hải sang khu vực sa mạc, chẳng hạn Tijuana, Baja California và tại các khu vực bị thiếu độ ẩm  do các hiệu ứng chắn mưa, chẳng hạn như ở Zaragoza, Tây Ban Nha.

**Xem thêm**
 Đồng cỏ- Đồng cỏ Bắc Mỹ

**Tham khảo**
id=ISBN 84-87334-99-7
Thể loại:Đồng cỏ
Thể loại:Khí hậu
Chim hói đầu

Chim hói đầu là tên gọi chung trong tiếng Việt của một họ (Picathartidae) có một chi (Picathartes) với hai loài chim thuộc bộ Sẻ (Passeriformes), được tìm thấy trong các rừng mưa của khu vực nhiệt đới thuộc Tây và Trung Phi. Đầu của chúng không có lông, thức ăn của chúng là các loài côn trùng và động vật thân mềm mà chúng nhặt được từ các khu vực núi đá ẩm ướt. Cả hai loài nói chung đều là các loài chim không di trú, do chúng lệ thuộc vào môi trường sống là rừng nhiệt đới núi đá đặc biệt.
Chúng là các loài chim gầy và cao lêu nghêu với mỏ giống mỏ quạ, cổ; đuôi và chân dài. Hai chân khỏe thích hợp với việc kiếm ăn trên mặt đất. Về bề ngoài và kích thước, chúng gần giống như các loài gà lôi đuôi dài dù không có quan hệ họ hàng gì (chi Geococcyx), nhưng chúng nhảy lò cò chứ không đi. Chúng có chiếc đầu hói sáng màu.
Chim hói đầu sinh sản theo bầy. Tổ được làm từ bùn được gắn vào trần hang hoặc treo trên các vách núi đá. Chim mái đẻ hai trứng.
Chim hói đầu cổ trắng được tìm thấy trong các khu vực rừng núi đá ở các độ cao lớn, từ Sierra Leone tới Togo. Chúng có phần lưng và hông màu xám, phần bụng màu trắng, đầu màu vàng với các vệt màu đen ở hai bên.
Chim hói đầu cổ xám sinh sống trong các khu vực thuộc miền nam Cameroon, miền bắc Nigeria và các khu vực lân cận thuộc Trung Phi. Chúng có phần lưng, hông, cổ màu xám, phần bụng màu vàng nhạt, đầu màu tím ở phía trước, đỏ ở phía sau và với các vệt màu đen ở hai bên.

**Các loài**
 Picathartes gymnocephalus: Chim hói đầu cổ trắng- Picathartes oreas: Chim hói đầu cổ xám

**Chú thích**

**Tham khảo**
ARKive -  Hình ảnh và đoạn phim về chim hói đầu cổ trắng (Picathartes gymnocephalus) date = ngày 12 tháng 4 năm 2008

P
Bão Chanchu

Tên gọi Chanchu là một tên gọi do Ma Cao đề xuất dùng để đặt tên gọi quốc tế cho các cơn bão trong khu vực tây bắc Thái Bình Dương kể từ mùa bão năm 2000. Tên gọi "Chanchu" là từ Latinh hóa trong tiếng Ma Cao để chỉ trân châu (珍珠). "Chanchu" cũng có nghĩa là trân châu trong tiếng Quảng Đông. Năm 2007, cái tên "Chanchu" đã bị khai tử và thay thế bằng tên "Sanba".
Tên gọi này chỉ được sử dụng để gọi hai xoáy thuận nhiệt đới tại khu vực tây bắc Thái Bình Dương. Đó là:
*Bão Chanchu (2000) - được hình thành từ phần còn sót lại của bão nhiệt đới Upana và bị đổi tên một cách nhầm lẫn thành Chanchu, nhưng nó đã không đe dọa tới khu vực đất liền.
*Bão Chanchu (2006) thuộc mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương (2006), đã đổ bộ vào miền đông Trung Quốc, là cơn bão mạnh nhất từ trước đến thời điểm tháng 5 năm 2006 tại khu vực biển Đông.
Thể loại:Bão
Tập xác định

Hình:Codomain2.SVG|right|thumb|280px|Hàm số f ánh xạ từ tập xác định màu hồng X đến tập Y.
Trong toán học, tập xác định (còn gọi là miền xác định, hay miền) của một hàm số là tập hợp các giá trị của biến số làm cho hàm số đó có nghĩa. Như vậy hàm số sẽ cho một giá trị kết quả cho mọi biến số nằm trong miền xác định này.

**Xem thêm**
 Hàm số- Đối số- Miền giá trị

**Tham khảo**
Thể loại:Hàm toán học
Thể loại:Tập hợp
Thể loại:Hàm số và ánh xạ
Thể loại:Khái niệm cơ bản trong lý thuyết tập hợp
Cá chìa vôi

Cá chìa vôi trong tiếng Việt có thể là:- Tên gọi chung của một số loài cá trong bộ Cá chìa vôi (Syngnathiformes), cụ thể gồm:
** Họ Cá chìa vôi (Syngnathidae).
** Họ Cá chìa vôi ma (Solenostomidae).- Tên gọi của loài cá chìa vôi biển (Proteracanthus sarissophorus) thuộc họ Ephippidae.

**Xẹm thêm**
 Chìa vôi
Bão Xangsane

Tên Xangsane được sử dụng để chỉ đến hai xoáy thuận nhiệt đới tại phía tây bắc Thái Bình Dương. Tên này được Lào đưa ra và theo tiếng Lào có nghĩa con voi lớn.- Bão Xangsane vào mùa bão năm 2000 có ảnh hướng đến Philippines và Đài Loan.- Bão Xangsane vào mùa bão năm 2006 có ảnh hướng đến Philippines, biển Đông, và Việt Nam.
Xangsane
Thể loại:Bão
Bản mẫu:Thời sự vào tháng 9 năm 2006

__NOTOC__

**Xem thêm**
Tháng 9 năm 2006
*Thời sự
*Thời sự
*Tin tức
*Mục lục thời sự
Thể loại:Thời sự
en:Portal:Current events/September 2006/Sidebar
Bản mẫu:Mục lục thời sự vào tháng 9 năm 2006

Thể loại:Thời sự

**Xem thêm**
Tháng 9 năm 2006
*Thời sự vào tháng 9 năm 2006
*Mục lục thời sự
en:Portal:Current events/September 2006/Calendar
Áp suất chất lỏng

Áp suất chất lỏng tại một điểm bất kì trong lòng chất lỏng là giá trị áp lực lên một đơn vị diện tích đặt tại điểm đó.

Công thức tính áp suất: p = d.h- Trong đó:
+ h: độ cao của cột chất lỏng, tính từ điểm tính tới mặt thoáng chất lỏng, đơn vị m

+ d:trọng lượng riêng của chất lỏng, đơn vị N/m³ 
*Ký hiệu: p
*Đơn vị: N/m², Pa (Pascal)

**Áp suất tuyệt đối**
Áp suất tuyệt đối là tổng áp suất gây ra bởi cả khí quyển và cột chất lỏng tác dụng lên điểm trong lòng chất lỏng.
Ký hiệu: pa
Công thức:

trong đó:
*p0 là áp suất khí quyển- là trọng lượng riêng của chất lỏng
*h là độ sâu thẳng đứng từ mặt thoáng chất lỏng đến điểm được xét

**Áp suất tương đối**
Áp suất tương đối, còn gọi là áp suất dư là áp suất gây ra chỉ do trọng lượng của cột chất lỏng. 
Ngoài ra áp suất tương đối là hiệu giữa áp suất tuyệt đối và áp suất khí quyển. Nếu áp suất tuyệt đối nhỏ hơn áp suất khí quyển thì ta được áp suất chân không.
Ký hiệu: ptđ, pdư
Công thức:
.


**Tham khảo**
Thể loại:Thủy lực
Thể loại:Cơ học chất lỏng
Tam Kỳ (định hướng)

Tam Kỳ có thể là:- Thành phố Tam Kỳ, tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Nam- Xã Tam Kỳ, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương- Sông Tam Kỳ, một con sông ngắn chảy qua địa bàn thành phố Tam Kỳ và huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam- Huyện cũ Tam Kỳ thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, nay tương ứng với địa bàn thành phố Tam Kỳ và các huyện Núi Thành, Phú Ninh thuộc tỉnh Quảng Nam.
Bút Tre

Bút Tre (1911–1987), tên thật Đặng Văn Đăng, là một nhà thơ theo trường phái dân gian của Việt Nam thời hiện đại. Với phong cách thơ độc đáo, sáng tạo và giàu sức lan tỏa, từ bút danh của một nhà thơ, Bút Tre đã trở thành một trường phái sáng tạo thơ dân gian vui vẻ rất thịnh hành ở Việt Nam cho đến tận ngày nay.

**Tiểu sử**
Bút Tre tên thật là Đặng Văn Đăng, còn gọi là Đặng Văn Quang, quê xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Ông sinh năm 1911, mất năm 1987. Ông lấy bút danh là Bút Tre. Ông đỗ tú tài triết học dưới thời Pháp thuộc, viết báo dưới thời đó với bút danh Lục Y Lang.
Ông từng làm công tác ngoại giao với chức danh bí thư thứ hai sứ quán Việt Nam tại Rumani. Sau đó ông về làm Trưởng ty (bây giờ gọi là Giám đốc sở) Văn hoá Phú Thọ.

**Tác phẩm**
Rừng cọ đồi chè, Phú Thọ lớn lên, Sông Chảy, Đồng Tâm thắm thịt tươi da, Một ngày của Phú Thọ, Quê hương Phú Thọ... 

**Giải thưởng**
Nhận xét về Giải thưởng nhà nước về Văn Học - Nghệ Thuật năm 2016 (trao giải hôm 20-5-2017, sau 3 lần hoãn), Trần Nhương cho rằng Bút Tre xứng đáng được trao giải thưởng này.  

**Ảnh hưởng**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Vè sĩ Bút Tre 
*Nỗi oan của Bút Tre 
*Một đời thanh bạch 
*Ai là cha đẻ thực sự của thơ Bút Tre 
Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Thể loại:Người Phú Thọ
Tam giác đều

Tam giác đều
Trong hình học, tam giác đều là tam giác có ba cạnh bằng nhau và ba góc bằng nhau, mỗi góc bằng 60°. Nó là một đa giác đều với số cạnh bằng 3.

**Tính chất**
Giả sử độ dài ba cạnh tam giác đều bằng , dùng định lý Pytago chứng minh được: - Diện tích: - Chu vi: - Bán kính đường tròn ngoại tiếp - Bán kính đường tròn nội tiếp - Trọng tâm của tam giác cũng là trực tâm và tâm của đường tròn nội tiếp và ngoại tiếp- Chiều cao của tam giác đều .
Với một điểm P bất kỳ trong mặt phẳng tam giác, khoảng cách từ nó đến các đỉnh A, B, và C lần lượt là p, q, và t ta có:
.
Với một điểm P bất kỳ nằm bên trong tam giác, khoảng cách từ nó đến các cạnh tam giác là d, e, và f, thì d+e+f = chiều cao của tam giác, không phụ thuộc vào vị trí P.
Với điểm P nằm trên đường tròn ngoại tiếp, các khoảng cách từ nó đến các đỉnh của tam giác là p, q, và t, thì

và
.
Nếu P nằm trên cung nhỏ BC của đường tròn ngoại tiếp, với khoảng cách đến các đỉnh A, B, và C lần lượt là p, q, và t, ta có:

và

hơn nữa nếu D là giao điểm của BC và PA, DA có độ dài z và PD có độ dài y, thì

và cũng bằng  nếu t ≠ q; và


**Dấu hiệu nhận biết**
 Tam giác có 3 cạnh bằng nhau là tam giác đều.- Tam giác có 3 góc bằng nhau là tam giác đều.- Tam giác cân có một góc bằng 60° là tam giác đều.- Tam giác có 2 góc bằng 60 độ là tam giác đều.- Tam giác có đường cao bằng nhau hoặc 3 đường phân giác bằng nhau hoặc 3 đường trung tuyến bằng nhau thì tam giác đó là tam giác đều.- Tam giác có 2 trong 4 điểm đồng quy (trọng tâm, trực tâm, tâm đường tròn nội tiếp, tâm đường tròn ngoại tiếp) trùng nhau thì tam giác đó là tam giác đều

**Xem thêm**
 Lượng giác- Định lý Viviani- Tam giác Heron

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
urlname=EquilateralTriangle
Thể loại:Hình học
Thể loại:Tam giác
Thể loại:Hình học tam giác
Tam giác vuông cân

Độ dài các cạnh của tam giác vuông cân
Tam giác vuông cân là tam giác vuông có hai cạnh góc vuông bằng nhau.

**Tính chất**
Tính chất 1: Mỗi góc nhọn của tam giác vuông cân bằng nhau và bằng 45°.
Tính chất 2: Các đường đồng quy như đường cao, đường trung tuyến, đường phân giác kẻ từ đỉnh góc vuông của tam giác vuông cân trùng nhau và bằng 1 nửa cạnh huyền.

**Diện tích**
Áp dụng công thức tính diện tích tam giác vuông cho diện tích tam giác vuông cân với chiều cao và cạnh đáy bằng nhau, ta có công thức:
SABC =1/2 x a2

**Cách chứng minh**
Để chứng minh tam giác vuông cân, ta có những cách sau:
+ Tam giác vuông có hai cạnh góc vuông bằng nhau.
+ Tam giác vuông có một góc bằng 45 độ.
+ Tam giác cân có một góc ở đáy bằng 45 độ.
+ Tam giác vuông có 2 trong 4 đường đồng quy trùng nhau

**Công thức tính đường trung tuyến trong tam giác vuông cân**
Tam giác vuông cân là một tam giác có một góc vuông với hai cạnh góc vuông bằng nhau và bằng a. Do đó, trung tuyến trong tam giác vuông cân mà nối từ góc vuông đến cạnh đối diện sẽ là một đoạn thẳng vuông góc với cạnh huyền và bằng một phần hai nó.
Thể loại:Tam giác
Sergey Lvovich Sobolev

Sergei Lvovich Sobolev (tiếng Nga: Сергей Львович Соболев; 6 tháng 10 năm 1908 – 3 tháng 1 năm 1989) là một nhà toán học người Nga, làm việc trong ngành giải tích và phương trình đạo hàm riêng. Ông sinh ra ở Sankt-Peterburg, và mất ở Moskva.
Sobolev giới thiệu một số khái niệm bây giờ là cơ sở cho một số lãnh vực khác nhau của toán học. Không gian Sobolev có thể được định nghĩa bằng điều kiện tăng dần của biến đổi Fourier; chúng và các định lý nhúng (embedding theorem) là một chủ đề quan trọng trong giải tích hàm. Hàm số tổng quát (sau này được gọi là phân bố), được giới thiệu bởi Sobolev lần đầu tiên vào năm 1935 cho các nghiệm yếu, và được phát triển thêm bởi Laurent Schwartz; họ định nghĩa lại khái niệm đạo hàm. Cả hai phát triển này phát sinh trực tiếp từ các công trình của ông về phương trình đạo hàm riêng.
Sobolev tốt nghiệp từ Đại học Leningrad vào năm 1929, nơi ông là học sinh của Vladimir Smirnov. Ông làm việc ở Leningrad từ năm 1932, và tại Viện Toán học Steklov tại Moskva từ năm 1934. Ông là người lãnh đạo viện khi nó được sơ tán về Kazan trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ông là giáo sư tại Đại học Quốc gia Moskva từ năm 1935 đến 1957 và cũng là viện phó của Viện Năng lượng Nguyên tử từ 1943-57.
Vào năm 1956 Sobolev tham gia một nhóm các khoa học gia trong việc thiết lập hệ thống khoa học và giáo dục ở tầm mức lớn cho phần phía Đông của Liên Xô, kết quả là sự thành lập của Chi nhánh Siberia của Viện hàn lâm khoa học Liên Xô. Ông là người thành lập và là viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học ở Novosibirsk, sau này mang tên ông, và đóng một vai trò quan trọng trong việc thành lập và phát triển Đại học Quốc gia Novosibirsk.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 id=54547-  University of St. Andrews article on Sobolev date=2006-09-24 -  Sobolev Institute of Mathematics
Thể loại:Nhà toán học Liên Xô
Thể loại:Nhà toán học Nga
Thể loại:Viện sĩ Viện hàn lâm Nga
Thể loại:Nhà phát minh Nga
Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 20
Thể loại:Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa
Thể loại:Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp
Thể loại:Người nhận Giải thưởng Nhà nước Stalin
Thể loại:Nhà khoa học Nga
Thể loại:Nhà toán học Nga thế kỷ 20
Thể loại:Chôn cất tại nghĩa trang Novodevichy
Thể loại:Đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô
Thể loại:Người nhận Huân chương Cờ đỏ Lao động
Thể loại:Người nhận Giải thưởng Nhà nước Liên Xô