Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Ngũ sơn thập sát

Ngũ sơn thập sát (zh. wǔshān shíshā 五山十剎, ja. gozan jissetsu), nghĩa là "năm núi và mười chùa", chỉ một giáo hội bao gồm năm ngọn núi và mười chùa tại hai thành phố Hàng Châu và Minh Châu, được Tống Ninh Tông sáng lập. Ngũ sơn thập sát tại Trung Quốc được theo gương của Ngũ tinh xá thập tháp tại Ấn Độ mà thành lập. Thiền tông Nhật Bản cũng theo cách tổ chức này mà thành lập Ngũ sơn thập sát tại hai thành phố lớn là Kinh Đô (kyōto) và Liêm Thương (kamakura). Ngũ sơn thập sát tại Nhật đã trở thành những trung tâm quan trọng của văn hoá và nghệ thuật tại đây (Ngũ sơn văn học). Tất cả năm núi và mười chùa tại Trung Quốc và Nhật Bản đều thuộc về tông Lâm Tế.
Danh từ "sơn" ở đây được sử dụng như một chùa, một Thiền viện bởi vì hầu hết các thiền viện đời xưa đều được thành lập trên một ngọn núi và các vị Thiền sư trụ trì tại đây cũng thường được gọi dưới tên ngọi núi này.

**Ngũ sơn thập sát tại Trung Quốc**
Ngũ sơn
#Kính sơn (徑山) tại Hàng Châu với Hưng Thánh Vạn Thọ Thiền tự (興聖萬壽禪寺)
#A-dục vương sơn (阿育王山) tại Ninh Ba với Mậu Phong Quảng Lợi tự (廣利寺)
#Thiên Đồng Sơn (天童山) tại Hàng Châu (杭州) với Thiên Đồng Sơn Cảnh Đức tự (天童山景德寺)
#Linh Ẩn sơn (靈隱山) tại Hàng Châu (杭州) với Cảnh Đức Linh Ẩn tự (景德靈隱寺)
#Nam Bình sơn (南屏山) với chùa Tịnh Từ Báo Ân Quang Hiếu Thiền tự (淨慈報恩光孝禪寺’).
Thập sát
#Thiên Ninh Vạn Thọ Vĩnh Tộ tự (天寧萬壽永祚寺), tỉnh Chiết Giang
#Hộ Thánh Vạn Thọ tự (護聖萬壽寺), tỉnh Chiết Giang
#Thái Bình Hưng Quốc tự (太平興國寺, cũng gọi Linh Cốc tự 靈谷寺), tỉnh Giang Tô
#Báo Ân Quang Hiếu tự (報恩光孝寺), tỉnh Giang Tô
#Tư Thánh (資聖寺), tỉnh Chiết Giang
#Long Tường tự (龍翔寺, cũng gọi Giang Tâm tự 江心寺), tỉnh Chiết Giang
#Sùng Thánh tự (崇聖寺), tỉnh Phúc Kiến
#Bảo Lâm tự (寶林寺), tỉnh Chiết Giang
#Vân Nham tự (雲巖寺), tỉnh Giang Tô
#Quốc Thanh tự (國清忠寺), tỉnh Chiết Giang

**Ngũ sơn thập sát tại Nhật Bản**
Ngũ sơn thập sát tại Nhật Bản thì thay đổi theo thời đại, vương triều. Mãi đến năm 1386 thì danh sách của Ngũ sơn tại đây mới có thể được gọi là hoàn chỉnh, cố định.
Chùa Nanzen, một ngôi chùa lớn tại Kyoto cũng có khi được đặt trên địa vị cao hơn Ngũ sơn tại đây.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Thiền tông
Thể loại:Phật học
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Thể loại:Tự viện Phật giáo
Thể loại:Địa danh Phật giáo
Thể loại:Chùa Trung Quốc
Thể loại:Chùa Nhật Bản
Thể loại:Kamakura
Ngũ sơn văn học

Ngũ sơn văn học (zh. 五山文學, ja. gozan bungaku) là tên gọi chung của những tác phẩm của các vị Thiền sư Nhật Bản thuộc hệ thống Ngũ sơn tại Kinh Đô (kyōto) trong thời Túc Lợi (ashikaga hoặc muromachi, 1338-1573). Thiền sư Trung Quốc Nhất Sơn Nhất Ninh - đến Nhật năm 1299 - và môn đệ người Nhật của sư là Tuyết Thôn Hữu Mai (zh. 雪村有梅, ja. sesson yūbai) được xem là Khai tổ của phong trào văn học này.
Các tác giả nổi danh nhất của Ngũ sơn văn học là:
*Mộng Song Sơ Thạch (zh. 夢窗疏石, ja. musō soseki), không những là một Thiền sư trứ danh mà còn là một nghệ sĩ xuất chúng;
*Hổ Quan Sư Luyện (zh. 虎關師鍊, ja. kokan shiren, 1278-1346), một môn đệ khác của Nhất Sơn Nhất Ninh;
*Nghĩa Đường Châu Tín (zh. 義堂周信, ja. gidō shūshin, 1325-1388) và Tuyệt Hải Trung Tân (zh. 絕海中津, ja. zekkai chūshin, 1336-1405), cả hai đều là môn đệ của Mộng Song Sơ Thạch.
Các tác giả nêu trên chuyên nghiên cứu và phổ biến cách làm thơ (thi pháp) và triết lý của Tân nho giáo. Vì vậy, trong thời gian này, văn hoá, nghệ thuật và khoa học của Trung Quốc được truyền sang Nhật rất mạnh. Nhiều vị còn nổi danh trong các lĩnh vực nghệ thuật như Thư đạo (ja. shōdō),...
Qua những bài văn rõ ràng mạch lạc của mình - tất cả đều được viết bằng tiếng Nhật - Thiền sư Mộng Song Sơ Thạch đã góp công rất nhiều trong việc phổ biến Thiền học tại Nhật.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Thiền tông
Thể loại:Phật giáo Nhật Bản
Thể loại:Phật học
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Thể loại:Lịch sử văn học Nhật Bản
Thể loại:Thiền ngữ
Thể loại:Lâm Tế tông
Chùa Sōji

phải
Chùa Sōji (kanji: 總持寺, romaji: Sōji-ji) tại Yokohama là một trong hai Thiền viện chính của tông Tào Động tại Nhật Bản. Thiền viện này được một vị cao tăng tên Gyōgi (668-749) sáng lập, với tính cách là một ngôi chùa của tông Pháp tướng. Ngôi chùa này ban đầu nằm tại tỉnh Ishikawa. Từ khi Thiền sư Keizan Jyōkin (1268-1325) trụ trì ở đây, chùa này trở thành một thiền viện. Năm 1898, chùa Sōji được dời về Yokohama sau một cơn hoả hoạn.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Yokohama
Sōji
Thể loại:Chấm dứt năm 1898
Chùa Eihei

Cổng vào Thiền viện Eihei (永平寺唐門)
Chùa Eihei (kanji: 永平寺, romaji: Eihei-ji, phiên âm Hán-Việt: Vĩnh Bình tự) là một trong hai ngôi chùa chính của tông Tào Động ở Nhật Bản, được Thiền sư Dogen, người sáng lập phái Tào Động ở Nhật Bản thành lập năm 1243. Eihei nằm cách thành phố Fukui 10km về phía Đông.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)- Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Fukui
Eihei
Núi Hiei

là một ngọn núi phía đông bắc thành phố Kyōto, nằm trên ranh giới giữa hai tỉnh Kyoto và Shiga.
Đây là nơi Đại sư Tối Trừng (ja. saichō) cho xây dựng Nhất Thừa Chỉ Quán viện (sau được đổi tên là chùa Diên Lịch) của tông phái Thiên Thai Nhật Bản vào đầu thế kỷ 9. Chùa này trở thành một trung tâm quan trọng của Phật giáo Nhật Bản vào thời Trung cổ, từng tiếp đón nhiều cao tăng của các trường phái khác như Chân ngôn tông (ja. shingon) và Thiền tông (ja. zen-shū).

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Kyōto (thành phố)
Thể loại:Núi Nhật Bản
Thể loại:Chùa Nhật Bản
Bản mẫu:CopyrightedFreeUseProvided

}}
GHI CHÚ: Những điều kiện sau không được bao gồm những điều khoản hạn chế việc sử dụng hình ảnh chỉ cho mục đích giáo dục hoặc phi lợi nhuận, hoặc cấm phái sinh.

**Xem thêm**
Wikipedia:Thẻ quyền cho hình ảnh
*PVCC-tác giả (tương tự với NoRightsReserved)
*CopyrightedFreeUseProvidedThat
Thể loại:Thẻ quyền hình ảnh
Huyện

Huyện là thuật ngữ để chỉ một đơn vị hành chính bậc hai của một quốc gia (đơn vị bậc một là tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương như ở Việt Nam). Huyện được chia thành các xã và ít nhất là một thị trấn nơi chính quyền huyện đặt cơ quan hành chính.
Cấp huyện là một thuật ngữ khác được dùng để chỉ các đơn vị hành chính tương đương với huyện gồm có huyện, quận, thị xã và thành phố thuộc tỉnh.
Gần như trong tiếng Việt, "huyện" được dùng để chỉ đơn vị hành chính ở Việt Nam, Trung Quốc và có thể các quốc gia láng giềng như Lào, Campuchia trong khi "quận" được dùng khá rộng rãi hơn để chỉ các đơn vị hành chính tương đương ở các quốc gia khác như Hoa Kỳ, Pháp.

**Việt Nam**

**Phân chia cấp đơn vị hành chính**
Hiện nay, tại Việt Nam thì các đơn vị hành chính được phân chia một cách chính thức thành 3 cấp là cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã.

**Các đơn vị hành chính tương đương**
Tại các thành phố trực thuộc trung ương, huyện ngang cấp với:
**Quận (nội thành).
**Thị xã (nếu có)
*Tại các tỉnh, huyện tương đương với:
**Thành phố thuộc tỉnh (nếu có)
**Thị xã (nếu có)

**Các đơn vị hành chính cấp dưới**
Một huyện thông thường được chia ra thành nhiều xã và có thể có một vài thị trấn. 
Tuy nhiên, hiện nay tại Việt Nam cũng có trường hợp huyện không có các đơn vị hành chính cấp dưới như:
*Bạch Long Vĩ, thuộc thành phố Hải Phòng.
*Côn Đảo, thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu.
*Cồn Cỏ, thuộc tỉnh Quảng Trị.
*Hoàng Sa, thuộc thành phố Đà Nẵng.
*Lý Sơn, thuộc tỉnh Quảng Ngãi.

**Phân loại đơn vị hành chính cấp huyện**
Theo nghị định của Chính phủ số 15/2007/NĐ-CP ngày 26 tháng 1 năm 2007 "Về phân loại đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp huyện" thì dơn vị hành chính cấp huyện được phân làm ba loại: loại I, loại II và loại III.
Thành phố thuộc tỉnh, quận thuộc thủ đô Hà Nội và quận thuộc Thành phố Hồ Chí Minh là các đơn vị hành chính cấp huyện loại I. Quận thuộc Thủ đô Hà Nội và quận thuộc Thành phố Hồ Chí Minh có dân số và mật độ dân số cao, tính chất quản lý nhà nước về đô thị phức tạp và khó khăn, đạt tỷ lệ thu chi cân đối ngân sách hàng năm cao, là đơn vị hành chính cấp huyện thuộc đô thị loại đặc biệt.
Các đơn vị hành chính cấp huyện còn lại được tính điểm để phân loại theo các tiêu chí:- Dân số- Diện tích tự nhiên- Các yếu tố đặc thù

**Trung Quốc**
Trong phân cấp hành chính của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, huyện là cấp hành chính thứ ba sau cấp tỉnh và cấp địa khu, các đơn vị "cấp huyện" bao gồm huyện, huyện tự trị, thành phố cấp huyện, kỳ, kỳ tự trị, và khu. Có 1467 huyện ở Trung Quốc đại lục trong tổng số 2861 đơn vị cấp huyện.

**Nhật Bản**

**Hàn Quốc**

**Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên**

**Đài Loan**

**Xem thêm**
Quận
*Phân cấp hành chính Việt Nam
*Danh sách các đơn vị hành chính cấp huyện của Việt Nam

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Nghị định của Chính phủ số 15/2007/NĐ-CP ngày 26 tháng 1 năm 2007 "Về phân loại đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp huyện"
Thể loại:Phân cấp hành chính
Thể loại:Dạng phân cấp hành chính
Tỉnh lỵ (Việt Nam)

Tỉnh lỵ là trung tâm hành chính của một tỉnh ở Việt Nam, tức là nơi các cơ quan hành chính nhà nước của tỉnh đó đóng trụ sở. Thông thường, mỗi tỉnh sẽ chọn tỉnh lỵ (trung tâm hành chính tỉnh) là một thị xã hoặc thành phố trực thuộc tỉnh đó, nhưng không nhất thiết là thị xã hay thành phố lớn nhất.
Đối với các thành phố trực thuộc trung ương, cơ quan hành chính của nó cũng thường đặt trụ sở tại một quận (hoặc một vài quận) trực thuộc. Quận này được coi là quận trung tâm của thành phố trên thực tế, nhưng không hề có khái niệm công nhận chính thức nó là "quận trung tâm" hoặc "thành phố lỵ".

**Danh sách các tỉnh lỵ ở Việt Nam**

**Danh sách tỉnh có tỉnh lỵ không phải là đô thị lớn nhất**
Đô thị lớn nhất được liệt kê dưới đây dựa theo quy mô dân số. Số liệu dân số được lấy theo kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019.

**Danh sách quận trung tâm của thành phố trực thuộc trung ương**
Đây là quận đặt hầu hết cơ quan hành chính của thành phố trực thuộc trung ương, quận đặt ủy ban nhân dân thành phố sẽ được đánh dấu sao.

**Xem thêm**
Thủ đô
*Thủ phủ

**Tham khảo**

Thể loại:Phân cấp hành chính Việt Nam
Tam giới

Tam giới (三界, triloka, traidhātuka, trayo dhātavaḥ, tiloka, khams gsum ཁམས་གསུམ་), cũng được gọi là Tam hữu (三有), là ba cõi giới của vòng sinh tử. Các khái niệm về ba thế giới (tri-loka) xuất hiện trong Ấn Độ giáo và Kỳ Na giáo, cũng như các kinh điển Phật giáo thời kì sơ khai.

**Vũ trụ học Ấn Độ giáo**

**Vũ trụ học Kỳ Na giáo**

**Vũ trụ học Phật giáo**
Khái niệm Tam giới này có thể hiểu là Vũ trụ quan của đạo Phật. Tam giới bao gồm: cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô Sắc. Tất cả chúng sanh ở trong Tam Giới, gọi là loài Hữu tình, đều tái sinh theo hướng lục đạo.- Dục giới hay cõi Dục: có ham muốn về thể xác, giới tính và đầy đủ những ham muốn khác. Trong Dục giới có sáu loại hữu tình sau: chúng sinh ở địa ngục, ma đói, loài vật, người, a-tu-la, sáu cõi trời dục.- Sắc giớihay cõi Sắc: thuộc tầng trời sắc giới, các chúng sinh ở đây đều đã chấm dứt mọi ham muốn giới tính, không cần ăn uống, nhưng còn có thân xác và khoái lạc tinh thần, sắc. Đây là thế giới của những người đã đạt tới Thiền định nếu chỉ có phước báu sẽ không thể sinh lên cảnh giới này.- Vô sắc giới hay cõi Vô sắc: thế giới này được tạo dựng thuần tuý bằng tâm thức và gồm bốn xứ. Các chúng sinh ở đây không còn thân xác vật chất mà chỉ tồn tại dưới dạng ý thức, họ đã chấm dứt mọi ham muốn và khoái lạc tinh thần, ngoại trừ vọng tưởng, chấp trước, phiền não.
Ngoài tam giới còn có các phạm trù phi tam giới như: Thinh Văn Giác, Phật Độc Giác và Phật Toàn Giác, đây là cõi của những chúng sinh đã chấm dứt phiền não và thoát khỏi luân hồi vĩnh viễn.

**Xem thêm**
Sáu cõi luân hồi
*Tam thân

**Tham khảo**

**Nguồn**
佛光大辭典. 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Myōshin-ji

Sơn môn của Chùa Myōshin.
Butsuden, Hatto của Chùa Myōshin.
Chùa Myōshin (kanji: 妙心寺, romaji: Myōshin-ji, phiên âm Hán-Việt: Diệu Tâm tự) là một ngôi chùa danh tiếng, thuộc tông Lâm Tế tại Kyoto, Nhật Bản, được Thiền sư Kanzan Egen (Quan Sơn Huệ Huyền, 1277-1360) sáng lập.
Kanzan Egen vâng lệnh Nhật hoàng Hanazono sửa đổi một li cung của ông mà thành chùa Myōshin. Ban đầu, chùa này chỉ là một ngôi nhà nhỏ, sụp nát, mưa chảy cả vào trong. Tại đây, Kanzan Egen đã dẫn dắt môn đệ rất kĩ lưỡng, nghiêm khắc. Có lần, Quốc sư Musō Sōseki đến viếng thăm và khi trở về, sư bảo các vị đệ tử của mình rằng "tương lai của Thiền Lâm Tế nằm tại chùa Myōshin".
Dòng Lâm Tế sau chủ yếu lấy chùa này làm trung tâm mà phát triển. Đến pháp tôn đời thứ sáu là Sekkō Sōshin (1408-1486) thì chia thành 4 phái và trở thành chủ lực lớn nhất của Thiền tông Nhật Bản.

**Tham khảo**
 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)- Dumoulin, Heinrich:- Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Kyōto (thành phố)
Myoshin
Thể loại:Khởi đầu năm 1342
Đại cứu cánh

Đại cứu cánh (zh. 大究竟, bo. rdzogs chen རྫོགས་ཆེན་, rdzogs pa chen po རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་, sa. atiyoga), cũng gọi là Đại viên mãn (zh. 大圓滿), Đại thành tựu (zh. 大成就), là giáo pháp chủ yếu của tông Ninh-mã (bo. nyingmapa) trong Phật giáo Tây Tạng. Giáo pháp này được xem là Mật giáo cao nhất được Thích-ca Mâu-ni chân truyền. Giáo pháp này được gọi là "Đại cứu cánh" vì nó cùng tột, không cần bất cứ một phương tiện nào khác. Theo giáo pháp này, tâm thức luôn luôn thanh tịnh, hành giả chỉ cần trực nhận điều đó. Theo truyền thuyết, Đại cứu cánh được Liên Hoa Sinh (sa. padmasambhava) và Tì-ma-la-mật-đa (sa. vimalamitra) đưa vào Tây Tạng trong thế kỉ 8 và sau đó được Lũng-cần Nhiêu-ráng-ba (zh. 隴勤饒絳巴, bo. klong chen pa ཀློང་ཆེན་པ་) tổng kết trong thế kỉ 14. Cuối cùng, tông phái này được Jigme Lingpa (1730-1798) kết tập và truyền đến ngày nay.
trái
Giáo pháp Đại cứu cánh xuất phát từ Bản sơ Phật Phổ Hiền, từ Pháp thân (Tam thân) siêu việt thời gian và không gian. Pháp thân truyền trực tiếp cho Báo thân là Kim Cương Tát-đỏa (sa. vajrasattva), truyền đến Ứng thân là Garab Dorje (sinh năm 55). Garab Dorje truyền lại giáo pháp này cho đệ tử là Diệu Đức Hữu (sa. mañjuśrīmitra) với hơn 6 triệu câu kệ. Vị đệ tử này chia các câu kệ này làm 3 phần: Semde (tâm thức), Longde (hư không) và Mengagde (khai thị). Học trò của Diệu Đức Hữu là Cát Tường Sư Tử (sa. śrīsiṃha) hoàn chỉnh thêm phần khai thị và giao cho Kì-na-tu-đa-la (sa. jñānasūtra) và Tì-ma-la-mật-đa (Vô Cấu Hữu). Sau đó Tì-ma-la-mật-đa đưa giáo pháp này qua Tây Tạng.
Một dòng khác của giáo pháp này được Liên Hoa Sinh Đại sư phát triển hơn nữa. Sư là người được các vị Không hành nữ (sa. ḍākinī) truyền pháp Đại cứu cánh. Giáo pháp này xuất phát từ nhận thức, thể của tâm thức vốn thanh tịnh, không ô nhiễm, nhưng vì con người không nhận ra điều đó nên cứ mãi trầm luân trong sinh tử. Một phương cách đột phá được vòng sinh tử này là nhận cho được tâm thức "trần trụi", "tự nhiên" là thể tính của mọi hoạt động tâm lý. Sư trình bày cánh cửa dẫn đến "Tri kiến uyên nguyên", là sự thống nhất giữa tính Không (sa. śūnyatā) và Cực quang (sa. ābhāsvara, en. clear light, ánh sáng rực rỡ). Bên cạnh các cách thể nhận Không, còn có cách dựa vào ánh sáng của tri kiến uyên nguyên mà giác ngộ. Đây chính là cơ sở của các lời khai thị trong Tử thư, một trong những luận giải quan trọng của Phật giáo Tây Tạng.
Một phép tu khác là thực hiện được sự tan rã của tứ đại đã tạo thành thân thể không để lại dấu vết (biến mất), đạt được "thân cầu vồng" (sa. indracāpakāya).

**Tham khảo**
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thể loại:Phật học
Thể loại:Mật tông
Thể loại:Phật giáo Tây Tạng
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Nghi thức Phật giáo
Chùa Daitoku

Butsuden (Hondo)
Hatto
Chùa Daitoku (kanji: 大徳寺, romaji: Daitoku-ji, phiên âm Hán-Việt: Đại đức tự) là một ngôi chùa nổi danh thuộc tông Lâm Tế tại thành phố Kyoto, Nhật Bản. Chùa thờ Thích Ca Như Lai và do Thiền sư Tông Phong Diệu Siêu (宗峰妙超, shūhō myōchō) sáng lập. Daitoku là một trong thập sát Kyoto.
Năm 1315, Thiền sư Diệu Siêu tự lập cho mình một cái am nhỏ mang tên Đại đức, nằm ở hướng Tây Bắc của Kyōto. Sau một thời gian, danh tiếng của Sư lan truyền khắp nơi và Nhật hoàng Godaigo mời Sư vào cung tham hỏi Phật pháp. Nhân dịp này, Sư được Thiên hoàng ban cho một khoảnh đất rất lớn để xây dựng một ngôi chùa to (1324). Dưới sự hướng dẫn của một vị tăng thuộc tông Thiên Thai, công trình xây dựng ngôi chùa lớn này được xúc tiến. Tháng ba năm 1327, ngôi chùa này—mang tên am cũ của Sư là Đại đức—được khánh thành dưới sự hiện diện của cựu Nhật hoàng Hanazono và Nhật hoàng Godaigo.
Ngay từ sau khi thành lập, chùa Daitoku là một trung tâm văn hoá quan trọng của Nhật. Với thời gian, ngôi chùa này trở thành một công trình với nhiều chùa nhỏ xung quanh với những vị trụ trì riêng biệt. Một hệ phái thiền quan trọng cũng mang tên của ngôi chùa này, đó là phái Daitokuji (Daitokuji-ha).

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Dumoulin, Heinrich:
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Daitoku
Thể loại:Khởi đầu năm 1325
Thể loại:Quốc bảo của Nhật Bản
Hẹ (định hướng)

Hẹ trong tiếng Việt có thể là:
*Hẹ, một loài thực vật thuộc họ Hành (Alliaceae), chi Hành (Allium), có danh pháp khoa học là Allium orodum.
*Tên gọi khác của dân tộc Ngái.
*Tên gọi khác của người Khách Gia.
Ă

Ă (chữ in) hoặc ă (chữ thường), là một mẫu tự trong chính tả tiếng Việt và tiếng Rumani chuẩn. Trong tiếng Rumani, nó được dùng để đại diện cho nguyên âm giữa không uốn lưỡi, trong khi trong tiếng Việt nó đại diện cho âm a ngắn. Nó là mẫu tự thứ hai trong cả bảng mẫu tự tiếng Rumani và tiếng Việt.
Ă/ă còn được dùng để chuyển tự mẫu tự Ъ/ъ trong tiếng Bulgaria trong ngôn ngữ Slovak, Séc, và Thụy Điển.

**'Ă' trong tiếng Rumani**
Âm đại diện cho ă trong tiếng Rumani, mặc dù được gọi là schwa (có thể tưởng nhầm là âm lỏng không trọng âm), lại là một nguyên âm. Không giống như tiếng Anh hay tiếng Pháp, nhưng lại tương tự tiếng Bulgaria và tiếng Afrikaans, nó có thể được đọc có trọng âm. Có những từ mà nó chỉ đóng vai trò là nguyên âm, như "măr" /mər/ (táo) hoặc "văd" /vəd/ (Ra thế). Hơn nữa, một số từ cũng chứa những nguyên âm khác có thể nhấn âm ở ă, như trong ví dụ "cărțile" /'kər.ʦi.le/ (những cuốn sách) và "odăi" /o'dəj/ (những cái phòng).

**'Ă' trong tiếng Việt**
Ă là chữ cái thứ hai trong Bảng chữ cái tiếng Việt và đại diện cho âm /a/, khi được phát âm riêng lẻ trong bản chữ cái sẽ được phát âm như á. Vì tiếng Việt là ngôn ngữ âm, mẫu tự này có thể có 5 dấu thanh ở dưới hoặc trên nó. Xem ngữ âm tiếng Việt.
*Thanh Huyền:Ằ ằ,
*Thanh Sắc:Ắ ắ,
*Thanh Hỏi:Ẳ ẳ,
*Thanh Ngã:Ẵ ẵ,
*Thanh Nặng:Ặ ặ.

**Xem thêm**
A có dấu móc (Cyrillic), mẫu tự Cyrillic có dấu móc, rất khó phân biệt với chữ này bằng mắt
*Dấu móc

**Cách phát âm**
Trong tiếng Việt, "ă" được phát âm là "á".

**Tham khảo**
Thể loại:Chữ cái Latinh
Thể loại:Mẫu tự nguyên âm
Thể loại:Chữ cái Latinh có dấu phụ
Â

(a-mũ) là một ký tự của tiếng Rumani và tiếng Việt. Ký tự này còn xuất hiện trong tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Tây Frisia, tiếng Friuli và tiếng Wallon như là một biến thể của ký tự "a".

**Cách dùng trong những ngôn ngữ khác nhau**

**Tiếng Rumani**
Â là ký tự thứ ba của bảng mẫu tự tiếng Rumani và đại diện cho âm /ɨ/. Âm này còn được đại diện bởi ký tự î.

**Tiếng Việt**
Â là chữ cái thứ ba của bảng chữ cái tiếng Việt và đại diện cho âm /ɜ/. Trong âm vị học tiếng Việt, những dấu thanh có thể thêm vào để hình thành nên 5 dạng sau đây để đại diện cho 5 ngữ điệu khác nhau của â.
*Thanh Huyền: Ầ ầ,
*Thanh Hỏi: Ẩ ẩ,
*Thanh Ngã: Ẫ ẫ,
*Thanh Sắc Ấ ấ,
*Thanh Nặng: Ậ ậ.

**Tiếng Ukraina**
Â được sử dụng trong hệ thống ISO 9:1995 dùng để chuyển tự tiếng Ukraina cho ký tự Я.

**Tiếng Bồ Đào Nha**
Â được sử dụng để biểu thị trọng âm. Phiên âm IPA của nó là /ɐ/ (trong tiếng Bồ Đào Nha của Brasil là /ɐ͂/ khi nó được dùng trước 1 phụ âm mũi).

**Tiếng Wales**
Â để đại diện cho âm /ɑː/.

**Bảng mã**

**Cách phát âm**
Trong tiếng Việt, "â" được phát âm là "ớ".

**Xem thêm**
 Dấu mũ

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Omniglot - writing systems & languages of the world
**  Romanian language
**  Vietnamese language
Thể loại:Chữ cái Latinh
Thể loại:Chữ cái Latinh có dấu phụ
Ê

Ê, ê là một ký tự trong bảng chữ cái Latin. Chữ cái này được sử dụng trong các tiếng Afrikaans, tiếng Hà Lan, tiếng Pháp, tiếng Friuli, tiếng Kurd, tiếng Na Uy, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Việt và tiếng Wales. 
*Ê là từ cảm thán trong tiếng Việt, thường dùng để gọi người khác, thể hiện sự thân mật, gần gũi hoặc gây chú ý. Tùy ngữ cảnh, Ê có thể mang sắc thái vui vẻ, hóm hỉnh hoặc hơi suồng sã, nhưng luôn hàm ý mối quan hệ không quá cách biệt. 
*Ví dụ như : Ê mày, tao đói quá!
*Ê biết gì chưa?
*Ê còn được dùng để miêu tả cảm giác tê buốt hay nhức nhẹ trên cơ thể, chẳng hạn: ê răng, ê lưng, tạo nên sự khó chịu nhưng không quá dữ dội.
*Ví dụ như : Tôi cảm thấy khá ê răng.
*Sau 1 tháng trị liệu, bạn còn thấy ê lưng không?

**Tham khảo**
Thể loại:Chữ cái Latinh
Thể loại:Chữ cái Latinh có dấu phụ
Trương Ba-na-ba

Trương Ba-na-ba (tiếng Trung: 張巴拿巴; 1882-1961), người Trung Quốc, sinh ngày 11 tháng 2 năm 1882 tại tỉnh Sơn Đông. Lúc sinh ra có tên là Diện Cử (殿舉). Ông là một nông dân và cũng là một người sưu tập đồ cổ.
Tương truyền rằng vào ngày 16 tháng 3 năm 1911, khi đang đi trong một vùng hoang vu, đột nhiên ông nghe thấy lời phán truyền từ trên trời như sau: "Mạt thế cứu ân do đông nhi tây, phổ cứu vạn dân" ().
Năm 1926, trong vòng 40 ngày Trương Ba-na-ba đã thiết lập được ba nhà thờ để truyền giáo ở Đài Loan.
Năm 1927 do những người tin theo đạo này ở Đông Nam Á yêu cầu, ông đã sang Singapore, Malaysia để thiết lập giáo hội và truyền đạo. Sau này, do kiêu ngạo, không hối cải trong nhận thức, năm 1930 Trương Ba-na-ba đã bị khai trừ khỏi giáo hội.

**Tham khảo**
Thể loại:Người Sơn Đông
Thể loại:Tín hữu Kitô giáo Trung Quốc
Thể loại:Chân Giê-xu Giáo hội
Thể loại:Người họ Trương tại Trung Quốc
Ô

Ô, ô là ký tự thứ 18 trong bảng chữ cái tiếng Việt. Chữ cái "o" được dùng để biểu thị cho âm Nguyên âm tròn lưng mở miệng vừa phải /o/ trong tiếng Việt. Mượn từ kí tự O with circumflex trong bảng chữ cái tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Pháp.

**Lịch sử**
Chữ Quốc ngữ được hình thành bởi các tu sĩ Dòng Tên trong quá trình truyền đạo Công giáo tại Việt Nam đầu thế kỷ 17 dưới quy chế bảo trợ của Bồ Đào Nha. Francisco de Pina là nhà truyền giáo đầu tiên thông thạo tiếng Việt, ông đã bắt đầu xây dựng phương pháp ghi âm tiếng Việt bằng chữ cái Latinh.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Chữ cái Latinh
Ơ

Ơ, ơ là ký tự thứ 19 trong bảng chữ cái tiếng Việt.
*Trong tiếng Việt, ơ là từ cảm thán thể hiện sự ngạc nhiên giống từ ô, ví dụ: "Ơ! Sao nó vẫn chưa về?"

**Tham khảo**
Thể loại:Mẫu tự nguyên âm
Thể loại:Mẫu tự ghép Latinh
Thể loại:Chữ cái Latinh
Thể loại:Chữ cái Latinh có dấu phụ
Thể loại:Tiếng Việt
Mười điều răn

Mười điều răn là danh sách các mệnh lệnh đạo đức và tôn giáo, theo Kinh Thánh, được Thiên Chúa phán truyền Môi-sê ở núi Sinai và được khắc vào hai phiến đá. Mười điều răn đóng vai trò quan trọng trong Do Thái giáo và Kitô giáo.
Tên gọi Mười điều răn được ghi nhận ở 3 nguồn: một ở Sách Xuất Hành 34:28, ngày nay thường được gọi là Mười điều răn lễ nghi, Sách Đệ Nhị Luật 4:13 và 10:4, thường được cho là liên hệ đến các mệnh lệnh được liệt kê ở Đệ nhị luật 5:6-21 (và danh sách tương tự ở Xuất hành 20:2-17), và để tránh nhầm lẫn, bản này thường được gọi là Mười điều răn đạo đức. Trong hầu hết các trường hợp, thuật ngữ Mười điều răn chỉ dùng để nói đến Mười điều răn đạo đức.

**Các văn bản nền tảng**

**Bản tiếng Việt của Công giáo Rôma**

**Bản tiếng Việt của Tin Lành**

**Sự sắp xếp**

**Chú thích**
http://www.biblegateway.com/passage/?search=Xu%E1%BA%A5t%20H%C3%A0nh+20&version=VIET

**Liên kết ngoài**
Các bản dịch khác:-  Mười điều răn, Mười điều răn, Bản dịch 1934-  Xuất hành date=2008-05-07 , Bản dịch của Nhóm Phiên dịch các Giờ Kinh Phụng vụ, truy cập ngày 27/8/2008-  Đệ Nhị Luật, Chương 5 date=2008-08-28 , Bản dịch của Nhóm Phiên dịch các Giờ Kinh Phụng vụ, truy cập ngày 27/8/2008-  Đệ nhị luật, Chương 5 date=2008-05-07 , Bản dịch của Nhóm Phiên dịch các Giờ Kinh Phụng vụ, truy cập ngày 27/8/2008
Thể loại:Kitô giáo
Thể loại:Cựu Ước
Thể loại:Thần học Kitô giáo
Thể loại:Moses
Thể loại:Mười điều răn
Ư

Ư, ư là kí tự thứ 26 trong bảng chữ cái tiếng Việt được dùng để biểu thị âm ɨ hoặc ɯ
Như với hầu hết các chữ cái đặc biệt của Việt Nam, chữ cái này không được hỗ trợ tốt bởi phông chữ và thường được gõ là u+ hoặc u*. Các VIQR giữa các ý kiến u+.
Bởi vì tiếng Việt là ngôn ngữ có thanh điệu cho nên kí tự này còn có thể kèm theo 5 dấu thanh:
*Ừ ừ
*Ứ ứ
*Ử ử
*Ữ ữ
*Ự ự

**Mã kí tự**

**Tham khảo**
Thể loại:Mẫu tự nguyên âm
Thể loại:Chữ cái Latinh
Thể loại:Tiếng Việt
Thể loại:Chữ cái Latinh có dấu phụ
Tiếng Mân Nam

Tiếng Mân Nam là một ngôn ngữ thuộc hệ ngôn ngữ Hán-Tạng được nói như tiếng mẹ đẻ ở miền nam của Phúc Kiến, một tỉnh thuộc miền đông nam của Trung Quốc. Có người nói tiếng Mân Nam trong dân nhập cư ở Đài Loan, Quảng Đông (vùng Triều Châu-Sán Đầu và bán đảo Lôi Châu), Hải Nam, hai huyện ở vùng nam của Chiết Giang, và quần đảo Chu San gần Ninh Ba. Cũng có nhiều người biết nói tiếng Mân Nam thuộc dân Hoa ở Đông Nam Á và khắp nơi.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Thể loại:Ngôn ngữ tại Đài Loan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines
Thể loại:Ngôn ngữ tại Malaysia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Singapore
Chè

Chè trong tiếng Việt có thể là:
*Một trong số các tên gọi của loài thực vật có tên khoa học là Camellia sinensis, thường được dùng phần lá, ngọn (búp)... để sản xuất các loại chè uống (còn gọi là trà). Xem bài Chè (thực vật).
*Tên gọi của một số món ăn trong nghệ thuật ẩm thực Việt Nam, được nấu chủ yếu từ gạo và/hoặc đỗ (đậu) cùng với đường và một số nguyên liệu khác để tạo hương vị. Xem thêm bài Chè (ẩm thực).

**Xem thêm**
Trà (định hướng)
Nhị thập bát tổ

Nhị thập bát tổ (chữ Hán: 二十八祖), hay đầy đủ hơn là Tây Thiên Nhị thập bát tổ (chữ Hán: 西天二十八祖), là danh xưng trong Phật giáo Thiền tông nhằm để chỉ 28 vị đại sư Phật giáo được xếp là Tổ sư Thiền gốc Ấn. Theo đó, Phật giáo Thiền tông khai thủy từ sự kiện Thích-ca Mâu-ni tại hội Linh Sơn thông qua hành động "Niêm hoa vi tiếu" đã truyền pháp cho Ma-ha Ca-diếp tôn giả. Ca-diếp sau đó được tông là Đệ nhất thủy tổ của Thiền tông, truyền thừa đến Bồ-đề-đạt-ma, tổng cộng được 28 đời, được ghi chép với tên gọi cụ thể như sau:

**Danh sách**
#Ma-ha-ca-diếp (zh. 摩訶迦葉, sa. mahākāśyapa)
#A-nan-đà (zh. 阿難陀, sa. ānanda)
#Thương-na-hòa-tu (zh. 商那和修, sa. śānavāsin)
#Ưu-ba-cúc-đa (zh. 優婆掬多, sa. upagupta)
#Đề-đa-ca (zh. 提多迦, sa. dhītika)
#Di-già-ca (zh. 彌遮迦, sa. miśaka)
#Bà-tu-mật (zh. 婆須密, sa. vasumitra, cũng gọi là Thế Hữu)
#Phù-đà-nan-đề (zh. 浮陀難提, sa. buddhanandi, hoặc Phật-đà-nan-đề 佛陀難提)
#Phù-đà-mật-đa (zh. 浮陀密多, sa. buddhamitra, hoặc Phật-đà-mật-đa 佛陀密多)
#Bà-lật-thấp-bà (zh. 婆栗濕婆, sa. pārśva, cũng gọi là Hiếp tôn giả 脅尊者)
#Phú-na-dạ-xa (zh. 富那夜奢, sa. puṇayaśa)
#A-na-bồ-đề (zh. 阿那菩提, sa. ānabodhi, hoặc Mã Minh 馬鳴, sa. aśvaghoṣa)
#Ca-tì-ma-la (zh. 迦毘摩羅, sa. kapimala)
#Long Thụ (zh. 龍樹, sa. nāgārjuna, cũng gọi Na-già-hạt-thụ-na 那伽閼樹那)
#Ka-na-đề-bà (zh. 迦那提婆, sa. kāṇadeva, hoặc ngắn là Đề-bà 提婆, hoặc Thánh Thiên, sa. āryadeva)
#La-hầu-la-đa (zh. 羅睺羅多, sa. rāhulabhadra)
#Tăng-già-nan-đề (zh. 僧伽難提, sa. saṃghanandi)
#Tăng-già-xá-đa (zh. 僧伽舍多, sa. saṃghayathata)
#Cưu-ma-la-đa (zh. 鳩摩羅多, sa. kumāralāta)
#Xà-dạ-đa (zh. 闍夜多, sa. śayata)
#Thế Thân (zh. 世親, sa. vasubandhu, hoặc Thiên Thân 天親, Bà-tu-bàn-đầu 婆:|)
#Ma-noa-la (zh. 摩拏羅, sa. manorata)
#Cưu-lặc-na (zh. 鳩勒那, sa. haklenayaśa, hoặc Hạc-lặc-na 鶴勒那)
#Sư Tử Bồ-đề (zh. 師子菩提, sa. siṃhabodhi)
#Bà-xá-tư-đa (zh. 婆舍斯多, sa. baśaṣita)
#Bất-như-mật-đa (zh. 不如密多, sa. puṇyamitra)
#Bát-nhã-đa-la (zh. 般若多羅, sa. prajñādhāra)
#Bồ-đề-đạt-ma (zh. 菩提達磨, sa. bodhidharma)

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
*Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.
Thể loại:Thiền tông
Tịnh độ chân tông

Tịnh độ chân tông
Tịnh độ chân tông (zh. 淨土真宗, ja. jōdo-shin-shū) là một nhánh của Tịnh Độ tông tại Nhật do Thân Loan (1173-1262) sáng lập. Tông phái này đặt trọng tâm vào Vô lượng thọ kinh (sa. sukhāvatīvyūha), bộ kinh với 48 đại nguyện của Phật A-di-đà. Giáo pháp của tông phái là chuyên trì tụng danh hiệu A-di-đà, với hi vọng sẽ được tái sinh ở cõi Cực lạc Tịnh độ, nhờ sức cứu độ của Phật. Vì vậy, yếu tố quan trọng nhất trong tông phái này là niềm tin kiên cố nơi Phật A-di-đà.
Tịnh độ chân tông là một giáo phái không có tăng đoàn mà chỉ có cư sĩ tại gia. Một đặc trưng quan trọng của tông phái này là các cấp lãnh tụ kế thừa theo phép cha truyền con nối. Ngày nay, Chân tông là hệ phái mạnh nhất ở Nhật với hai chi phái: Ōtani và Honganji, đều đặt chùa chính tại Kinh Đô (Kyōto). Hai chi phái này tách ra vào thế kỷ 17 vì bất đồng trong cách tụng niệm thờ cúng. Cả hai chi phái đều cho lập các viện đại học lớn.

**Tham khảo**
 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)- Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Tịnh độ tông
Thể loại:Phật giáo Nhật Bản
Thể loại:Wikimedia

Biểu trưng của Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, vẽ bởi thành viên Neolux của Wikipedia tiếng Anh
Liên hợp Quỹ Hỗ trợ Wikimedia hoạt động Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks (bao gồm Wikijunior và Wikiversity), Wikisource, Wiki kỷ niệm 11/9, Wikimedia Commons, Wikispecies, Wikinews, và Nupedia (đóng cửa). Nó là tổ chức bất vụ lợi tại St. Petersburg, Florida (Mỹ), thiết lập theo luật pháp của tiểu bang Florida. Ông Jimmy Wales, người thành lập Wikipedia và CEO của Wikia, loan báo việc mở cửa của Wikimedia vào ngày 20 tháng 6 năm 2003. 
Thể loại:Quỹ hỗ trợ
Thể loại:Cộng đồng wiki
Thể loại:Thành viên cống hiến không ngừng

60px Các thành viên dưới đây đã nhận Huy chương Cống hiến không ngừng. Họ là những thành viên Cộng đồng Wikipedia tiếng Việt và là người đã đóng góp có giá trị liên tục trong một thời gian dài.
Cống hiến không ngừng
Thể loại:Thành viên đóng góp tích cực

Huy chương Đóng góp tích cực Các thành viên dưới đây đã nhận Huy chương Đóng góp tích cực, một phần thưởng cho những đóng góp tích cực vào một vấn đề, lĩnh vực nhất định đem lại lợi ích cho Wikipedia.
Đóng góp tích cực
Thể loại:Thành viên đóng góp đặc biệt

80px
Các thành viên dưới đây đã nhận Huy chương Đóng góp đặc biệt, một huy chương được trao tặng cho bất kỳ thành viên Wikipedia nào đã tạo ra một đóng góp đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của cộng đồng Wikipedia.
Đóng góp đặc biệt
Cổng thông tin:Sinh học/Hình ảnh

Hình:Hibiscus petal.jpg|280px|nhỏ|giữa|Cánh hoa Dâm bụt (ảnh Wikimedia Commons bình chọn)
Tập tin:Kiwi (Actinidia chinensis) 1 Luc Viatour.jpg|280px|nhỏ|giữa|Quả dương đào
*Kiwi (tên khoa học Actinidia deliciosa), một loại trái cây và dược liệu có nguồn gốc từ Thiểm Tây, Trung Quốc.
Một con chim công Ấn Độ (Pavo cristatus) đang xòe đuôi
*Công là tên gọi cho một số loài chim thuộc họ Trĩ (Phasianidae), có tên Latinh là Pavo muticus (công, công lục hay công Java), Pavo cristatus (công lam hay công Ấn Độ) hoặc Afropavo congensis (công Congo) và một số loài của chi Polyplectron mà tên gọi thuần Việt của chúng là gà tiền.
Cà chua bổ đôi
*Cà chua là một loại rau quả làm thực phẩm. Quả ban đầu có màu xanh, chín ngả màu từ vàng đến đỏ. Cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm bổ dưỡng, giàu vitamin C và A.
Lá và hoa sen hồng (Nelumbo nucifera).
*Sen hồng (các tên gọi khác sen đỏ, sen Ấn Độ; trong các thư tịch Phật giáo và văn học tại Việt Nam, sen hồng còn được gọi bằng các tên gốc Trung văn như hà hoa (荷花), liên (hoa) (蓮(花)), (thủy) phù dung ((水)芙蓉), hạm đạm (菡萏), phù cừ (芙蕖), thủy chi (水芝)) có tên khoa học là Nelumbo nucifera, từng là loại cây mọc phổ biến dọc theo bờ sông Nin ở Ai Cập cùng với một loài hoa súng có quan hệ họ hàng gần gũi có tên gọi dài dòng là hoa sen xanh linh thiêng sông Nin (Nymphaea caerulea); và hoa, quả cũng như các đài hoa của cả hai đã được họa lại khá rộng rãi như là một kiểu kiến trúc ở những nơi cần các hình ảnh linh thiêng.
Hổ vươn vai, biểu tượng của năm Canh Dần 2010
*Hổ (còn gọi là cọp, hùm, ông ba mươi) (Panthera tigris) là động vật có vú thuộc họ Mèo (Felidae), là một trong bốn loại "mèo lớn" thuộc chi Panthera, là một loại thú dữ ăn thịt sống.
Cập nhật
Thể loại:Wikipedia Sinh học
Bát-niết-bàn

Bát-niết-bàn (zh. 般涅槃, sa. parinirvāṇa, pi. parinibbāna) là tịch diệt hoàn toàn, thường dùng để chỉ Niết-bàn (sa. nirvāṇa) sau khi chết, xảy ra sau cái chết của một người đã đạt niết bàn trong cuộc đời. Thường thường người ta hiểu Bát-niết-bàn là Niết-bàn vô dư, nhưng cũng có người hiểu Bát-niết-bàn là Niết-bàn hữu dư, thậm chí có người hiểu cái chết một vị tăng, ni cũng là Bát-niết-bàn.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

**Xem thêm**
Niết-bàn

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Phật Thích-ca
Thể loại:Khái niệm triết học Phật giáo
Kinh Từ bi

Từ kinh (zh. 慈經, pi. mettā-sutta), cũng được gọi là Từ bi kinh, là một bài kinh văn hệ Pali, giúp Phật tử phát huy lòng từ ái. Kinh này được phổ biến rất rộng rãi ở các nước theo truyền thống Thượng toạ bộ, được tăng ni tụng niệm hàng ngày.
Toàn văn kinh Từ (bản dịch của Thích Thiện Châu) (Sutta-Nipāta, 143-152):
143
Ai khôn ngoan muốn tìm hạnh phúc
Và ước mong sống với an lành
Phải tài năng, ngay thẳng, công minh
Nghe lời phải, dịu dàng khiêm tốn.
144
Ưa thanh bần, dễ dàng chịu đựng
Ít bận rộn, vui đời giản dị
Chế ngự giác quan và thận trọng
Không liều lĩnh, chẳng mê tục luỵ.
145
Không chạy theo điều quấy nhỏ nhoi
Mà thánh hiền có thể chê bai
Đem an vui đến cho muôn loài
Cầu chúng sinh thảy đều an lạc.
146
Không bỏ sót một hữu tình nào
Kẻ ốm yếu hoặc người khỏe mạnh
Giống lớn to hoặc loại dài cao
Thân trung bình hoặc ngắn, nhỏ, thô.
147
Có hình tướng hay không hình tướng
Ở gần ta hoặc ở nơi xa
Đã sinh rồi hoặc sắp sinh ra
Cầu cho tất cả đều an lạc.
148
Với ai và bất luận ở đâu
Không lừa dối, chẳng nên khinh dễ
Lúc căm hờn hoặc khi giận dữ
Đừng mưu toan gây khổ cho nhau.
149
Như mẹ hiền thương yêu con một
Dám hi sinh bảo vệ cho con
Với muôn loài ân cần không khác
Lòng ái từ như bể như non.
150
Tung rãi từ tâm khắp vũ trụ
Mở rộng tình thương không giới hạn
Từng trên, phía dưới và khoảng giữa
Không vướng mắc oán thù ghét bỏ.
151
Khi đi, khi đứng hoặc nằm ngồi
Hễ lúc nào tinh thần tỉnh táo
Phát triển luôn dòng chính niệm này
Là đạo sống đẹp cao nhất đời.
152
Đừng để lạc vào nơi mê tối
Đủ giới đức, trí huệ cao vời
Và dứt bỏ lòng tham dục lạc
Được như thế thoát khỏi luân hồi.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
T
Câu-xá luận

A-tì-đạt-ma-câu-xá luận (zh. 阿毗達磨俱舍論, sa. abhidharmakośa-śāstra), thường được gọi tắt là Câu-xá luận, có nghĩa là "Báu vật của A-tì-đạt-ma", tên khác là Thông minh luận (zh. 通明論), là bộ luận quan trọng của Phật học, được Thế Thân (sa. vasubandhu) soạn vào thế kỉ thứ 5 tại Kashmir. Luận gồm có hai phần: sưu tập khoảng 600 kệ A-tì-đạt-ma câu-xá luận bản tụng (sa. abhidharmakośakārikā) và A-tì-đạt-ma câu-xá luận thích (sa. abhidharmakośa-bhāṣya), bình giải về những câu kệ đó. Ngày nay người ta còn giữ bản tiếng Hán và tiếng Tây Tạng của luận này, đó là những tác phẩm đầy đủ nhất để trả lời các câu hỏi về kinh điển.
A-tì-đạt-ma-câu-xá luận phản ánh sự tiếp nối của giáo lý từ Tiểu thừa đến Đại thừa và cũng là tác phẩm nền tảng của các tông phái Phật giáo Trung Quốc, đóng góp phần chính trong việc truyền bá và phát triển đạo Phật nơi này.
Có 9 điểm được phân tích và xử lý trong luận:
#Giới phẩm (zh. 界品, sa. dhātunirdeśa): nói về cái thể của các Giới (pháp)
#Căn phẩm (zh. 根品, sa. indriyanirdeśa): nói về cái dụng của chư phápHai phẩm trên nói về thể và dụng chung cho Hữu lậu (zh. 有漏, sa. sāśrava, tức là còn bị Ô nhiễm) và Vô lậu (zh. 無漏, sa. anāśrava, không bị ô nhiễm).
#Thế gian phẩm (zh. 世間品, sa. lokanirdeśa): nói về các thế giới, Lục đạo, Ba thế giới
#Nghiệp phẩm (zh. 業品, sa. karmanirdeśa)
#Tùy miên phẩm (zh. 隨眠品, sa. anuśayanirdeśa)Các điểm 3, 4 và 5 nói về Hữu lậu, trong đó 3. là Quả (zh. 果, kết quả), 4. là Nhân (zh. 因) và 5. là Duyên (zh. 緣).
#Hiền thánh phẩm (zh. 賢聖品, sa. pudgalamārganirdeśa)
#Trí phẩm (zh. 智品, sa. jñānanirdeśa): nói về mười loại trí
#Định phẩm (zh. 定品, sa. samādhinirdeśa).Các điểm 6, 7 và 8 nói về Vô lậu, trong đó 6. là Quả, 7. là Nhân và 8. là Duyên.
#Phá ngã phẩm (zh. 破我品, sa. pudgalaviniścaya): nói về lý Vô ngã (sa. anātman), phá tà, chống lại thuyết của Độc Tử bộ. Phẩm này là một phẩm độc lập và cũng là phẩm cuối của bộ luận.

**Xem thêm**
Nhất thiết hữu bộ

**Chú thích**

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Kinh văn Phật giáo Đại thừa
Bát nhiệt địa ngục

Bát nhiệt địa ngục (zh. bārè dìyù 八熱地獄, sa. aṣṭoṣaṇanaraka, ja. hachinetsu jigoku) hay bát đại địa ngục (八大地獄), là một khái niệm trong Phật giáo để chỉ tám địa ngục, mỗi địa ngục được chia thành 16 địa ngục nhỏ hơn, tổng cộng có 128 địa ngục nhỏ. Càng những ngục sau thì đau khổ càng tăng, ứng với tội lỗi càng lớn.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Thể loại:Địa ngục
Trợ giúp:Tùy chọn

small=yes

**Thông tin cá nhân**
Địa chỉ thư điện tử: để thành viên và ban quản trị có thể liên lạc với bạn (không cần thiết).
*Chữ ký trong thảo luận: giống như chữ ký thường, dùng để chỉ ra một bài viết hay một sửa đổi là của bạn.
Chú ý:
*không ký trong bài viết, chỉ ký trong các trang thảo luận.
*viết 3 dấu ~ liền nhau tại nơi muốn ký, hay
*viết 4 dấu ~ sẽ cho thêm ngày và giờ bên cạnh chữ ký.
*Chữ ký không có liên kết đến trang cá nhân: bình thường bấm vào chữ ký của bạn sẽ dẫn đến trang giới thiệu về bạn. Nếu không thích thì bấm vào ô vuông trước câu "Chữ ký không có liên kết đến trang cá nhân".
*Ngôn ngữ giao diện: chọn ngôn ngữ bằng cách bấm vào nút tam giác.
Đổi mật khẩu (nếu thích phải thi hành 3 bước sau)
*Mật khẩu cũ: Nhập mật khẩu cũ,
*Mật khẩu mới: Nhập mật khẩu mới, và
*Gõ lại: Nhập lại mật khẩu mới một lần nữa.
*Nhớ mật khẩu của tôi (cookie): Bấm chọn để lần sau dùng máy này để lên Wikipedia tiếng Việt bạn sẽ được tự động đăng nhập. Chú ý: không nên dùng cách này ở các máy công cộng.
Thư điện tử
*Không nhận thư điện tử: Bấm chọn để không nhận thư điện tử từ ban quản trị và các thành viên Wikipedia tiếng Việt.

**Công thức toán**

**Tập tin**

**Kiểu ngày tháng== 
là thời điểm bạn viết bài sẽ tự động hiện sau chữ kí của bạn

**Múi giờ**

**Kích thước cửa sổ sửa đổi**

**Thay đổi gần đây và bài phác thảo**

**Tìm kiếm**

**Tùy chọn khác==
Tập tin:BanMeThuot.jpg

Nguồn: sách "Việt Nam 30 năm chiến tranh giải phóng" Nhà xuất bản thông tin 2004.

**Giấy phép**
Lý do sử dụng hợp lý: Hình ghi lại thời điểm lịch sử giải phóng Ban Mê Thuột, độ phân giải thấp, phục vụ mục đích cung cấp thông tin cho bài về chiến dịch Tây Nguyên và các bài có nội dung đề cập đến chiến dịch này, không cạnh tranh, sử dụng toàn bộ, không có hình tự do thay thế.
Thể loại:Mật mã học

Thể loại:Mật mã
Thể loại:Bảo mật máy tính
Thể loại:Toán học ứng dụng
Thể loại:Thông tin liên lạc quân sự
Thể loại:Kỹ thuật tình báo
Thể loại:Bí mật
Thể loại:Chiến tranh mạng
Thể loại:Giao tiếp bảo mật
Thể loại:Thiên hà

Thiên hà là một tập hợp từ khoảng 10 triệu (107) đến nghìn tỷ (1012) các ngôi sao, cùng chất bụi, khí, vật chất tối xoay chung quay một khối tâm là nhân thiên hà. Đường kính trung bình của thiên hà là từ 1.500 đến 300.000 năm ánh sáng. Ở dạng đĩa dẹt, thiên hà có các hình dạng khác nhau như thiên hà xoắn ốc hay thiên hà bầu dục. Các sao ở vùng gần tâm của thiên hà với đường kính khoảng 1.000 năm ánh sáng có mật độ và kích thước cao nhất.
Vật chất ở các phần quang sát được của thiên hà, phần lớn là ở các sao chỉ chiếm một phần nhỏ. Có đến 90% khối lượng thiên hà là vật chất tối, nằm tại nhân thiên hà. Mật độ vật chất trong không gian nằm giữa các thiên hà, Không gian liên thiên hà, rất loãng với mật độ trung bình chưa tới một nguyên tử trên mỗi mét khối.
Trái Đất của Hệ Mặt Trời nằm trong Ngân Hà, là một trong khoảng 1011 (một trăm tỷ) thiên hà trong khoảng không gian vũ trụ có thể quan sát được.
Các thiên hà tồn tại trong các nhóm gọi là quần tụ thiên hà, các quần tụ thiên hà lại họp lại trở thành siêu thiên hà...
Thể loại:Thiên thể
Viện Công nghệ Sinh học (Việt Nam)

Logo của Viện
Viện Công nghệ Sinh học (tên tiếng Anh là Institute of Biotechnology (IBT)) là một viện nghiên cứu chủ đạo về các lĩnh vực Công nghệ Sinh học ở Việt Nam. Viện Công nghệ Sinh học trực thuộc Viện Khoa học Việt Nam (Vietnamese Academy of Science & Technology (VAST), tên trước kia là Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia). Viện nổi tiếng với đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ được đào tạo chuyên sâu ở trong và ngoài nước với các lĩnh vực khác nhau của Công nghệ Sinh học như công nghệ vi sinh, sinh học phân tử, công nghệ tế bào động, thực vật, công nghệ xử lý môi trường, sinh vật chuyển gene, giám định hài cốt liệt sĩ, đa dạng kiểu gene của các loài động thực vật quý hiếm, bệnh học phân tử của người, động vật và thực vật..v.v.
Viện Công nghệ Sinh học cũng là đơn vị quản lý hệ thống Phòng Thí nghiệm Trọng điểm Quốc gia về Công nghệ Gene (National Key Laboratory of Genomics) với các trang thiết bị hiện đại của thế giới như hệ thống máy khối phổ Qstar, hệ thống máy xác định trình tự gene ABI PRISM 3100, hệ thống microarray, máy real-time PCR,.v.v cũng như cụm tin sinh học hiện đại.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Website của Viện Công nghệ Sinh học- Viện CNSH ứng dụng CN Gene để giám định hài cốt liệt sĩbot=InternetArchiveBot  trên Mạng Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam- Việt-Pháp hợp tác nhân bản sao la tại VN trên Vietnamnet- Đức phối hợp với VN lập vườn ươm Công nghệ Sinh học trên VnExpress
Sinh học
Công nghệ sinh học
Tam học

Tam học ( 三學; sa. triśikṣā, pi. tisso-sikkhā) chỉ ba môn học của người theo đạo Phật: 
#Giới học (sa. adhiśīlaśikṣā); 
#Định học (sa. adhicitta-śikṣā)
#Huệ học (sa. adhiprajñā-śikṣā), cả ba thường được gọi chung là Giới, Định (hoặc Thiền), Huệ (Bát-nhã).
Giới (sa. śīla, pi. sīla) được hiểu chung là tránh các nghiệp ác. Định (sa. samādhi), là thiền định, nhưng cũng là sự chú tâm, sự tỉnh giác trong mọi hành động và Huệ (sa. prajñā, pi. paññā) là sự phát triển tâm Bát-nhã để ngộ được những sự thật cao nhất. Ba phép tu hành này phụ thuộc chặt chẽ với nhau, nếu hành giả chỉ tập trung vào một nhánh thì không thể đạt Giải thoát.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Thể loại:Khái niệm triết học Phật giáo
Kiến (Phật giáo)

Kiến (zh. 見, sa. dṛṣṭi, darśana, pi. diṭṭhi, dassana) nghĩa là "thấy" nhưng được sử dụng theo nhiều cách khác nhau như:
I. Kiến dịch từ chữ dṛṣṭi ngoài nghĩa "thấy" ra cũng có nghĩa là quan niệm, kiến giải; nếu danh từ Dṛṣṭi đứng một mình thì phần lớn được hiểu là "tà kiến" quan niệm sai lầm. Người ta phân biệt nhiều loại tà kiến và chia chúng ra nhiều nhóm khác nhau theo hệ số như 2, 3, 4, 5, 7, 10 và 16 kiến, trong đó hệ thống Nhị kiến, Tam kiến, Tứ kiến và Thất kiến quan trọng hơn hết:
*Nhị kiến:
#Hữu kiến: cho tất cả là có thật;
#Vô kiến: tà kiến thiên về không, hư vô.
*Tam kiến:
#Cho rằng sự việc xảy ra không có nguyên nhân;
#Cho rằng đời sống tuyệt đối vô ích;
#Vô kiến, tin tưởng vào một quan điểm hư vô.
*Tứ kiến:
#Nhất, nghĩa là chỉ có một, tất cả đều như nhau;
#Dị, tất cả đều khác nhau, không cái nào giống cái nào;
#Thường kiến, cho rằng tất cả đều thường còn, vĩnh viễn;
#Đoạn kiến, không thường còn.
*Thất kiến:
#Ngã kiến, tin có một tự Ngã (sa. ātman);
#Phủ nhận quy luật nhân quả (Nghiệp, sa. karma);
#Thường kiến, tin nơi sự trường tồn bất biến;
#Đoạn kiến, tin vào sự huỷ diệt;
#Giới cấm thủ kiến, bám giữ nơi Giới luật;
#Quả đạo kiến, nhận lầm một ác nghiệp là một thiện nghiệp;
#Nghi kiến, nghi ngờ về các chân lý do Phật tuyên giảng.
II. Kiến dịch từ chữ darśana và được dùng chung với một danh từ khác như Kiến đạo (sa. darśana-mārga); chỉ cách nhìn dựa trên lý luận minh triết, có khả năng loại bỏ Ái, đoạn được Nghi hoặc. Nhờ chính kiến mà hành giả có thể hiểu được Tứ diệu đế, từ bậc Tuỳ pháp hành (sa. dharmānusārin) hoặc Tuỳ tín hành (sa. śraddhānusārin) trở thành một bậc Dự lưu (sa. śrotāpanna).

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Thể loại:Triết lý Phật giáo