Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Đại học Siam

Đại học Xiêm là một trường đại học ở Bangkok, Thái Lan. Trường cao đẳng Kỹ thuật Siam năm 1965, trường được nâng cấp thành đại học năm 1983. Hiện trường có 8 khoa và 36 chương trình đào tạo.

**Đôi nét về trường**
Đại học Siam date = ngày 27 tháng 3 năm 2010 được tiến sĩ Narong Mongkhonvanit thành lập như là một cơ sở đào tạo tư nhân lớn nhất năm 1973. Hơn 16.000 đang học tại trường này. Trường tọa lạc tại Bangkok và Thoburi. Trường có hai chương trình giáo dục quốc tế trình độ đại học là 
» BBA International Business
»  BBA Hotel and Tourism Management date = ngày 5 tháng 3 năm 2016
hai chương trình dạy bằng tiếng Anh:
»  IMBA (International MBA)
»  MBA (with 11 areas of specialization)
Featured program  Hotel & Tourism Management date = ngày 5 tháng 3 năm 2016
Địa chỉ:
235 Petkasem Road; Phasicharoen; Bangkok 10163; THAILAND
Telephone
+66 (2) 457-0068
+66 (2) 868-6000

**Xem thêm**
 Danh sách các trường đại học Thái Lan

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Official website
Thể loại:Trường đại học và cao đẳng Thái Lan
Thể loại:Giáo dục Bangkok
Thể loại:Đại học tư nhân tại Thái Lan
Juan de Grijalva

nhỏ
Juan de Grijalva (sinh vào khoảng năm 1489 tại Cuéllar - mất ngày 21 tháng Giêng, 1527) là một nhà thám hiểm Tây Ban Nha. Có nhiều người cho rằng ông xuất thân cùng gia tộc với Diego Velázquez.
Ông đã đến Hispaniola vào năm 1508 và Cuba năm 1511.
Ông là một trong những người đầu tiên thám hiểm bờ biển México. Ông rời Cuba với bốn chiếc tàu vào tháng 4 năm 1518. Dựa theo Hernán Cortés, 170 người đã ra đi theo ông, nhưng theo Pedro Mártir, có đến 300 người.
Thuyền trưởng là Antón de Alaminos, các phụ lái khác là Juan Álverez (còn được biết đến như là el Manquillo), Pedro Camacho de Triana, and Grijalva.
Những thành viên khác gồm có Francisco de Montejo, Pedro de Alvarado, Juan Díaz, Francisco Peñalosa, Alonso de Ávila, Alonso Hernández, Julianillo, Melchorejo, Antonio Villafaña.
Sau khi đi vòng quanh mũi đất Guaniguanico ở Cuba, ông đã cho tàu chạy dọc theo bờ biển Mexican và đến vùng Tabasco phía Nam México vào ngày 1 tháng Năm. Sông Grijalva (México) được đặt theo tên ông. Bernal Díaz del Castillo đã viết về chuyến du lịch của Juan de Grijalva trong sách của ông.
Ông mất năm 1527 tại Nicaragua.

**Tham khảo**
Thể loại:Sinh thập niên 1480
Thể loại:Mất năm 21 tháng 1
Thể loại:Mất năm 1527
Thể loại:Lịch sử México
Thể loại:Thám hiểm
Thể loại:Tây Ban Nha
Đại học Khon Kaen

Đại học Khon Kaen (tiếng Thái: มหาวิทยาลัยขอนแก่น) là một trường đại học tại Isan, Thái Lan. Đây là một trung tâm giáo dục của Đông Bắc Thái Lan.

**Lịch sử**
 Năm 1941 trong thời kỳ trị vì của vua Ananda Mahidol và thời kỳ thống chế Pibulsonggram đang giữ chức thủ tướng. Họ đã lên kế hoạch tăng cường giáo dục khắp Thái Lan và đã có kế hoạch mở trường đại học tại tỉnh Ubon Ratchathani, nhưng Chiến tranh Thế giới thứ 2 trước đó đã nổ ra và Thái Lan bị buộc phải đứng về phía đế quốc Nhật Bản về mặt quân sự. Do đó kế hoạch xây các trường ở Isan bị hủ bỏ. Mãi đến năm 1960 thì kế hoạch này mới tiếp tục.- Năm 1962 đề xuất mở trường đào tạo nông nghiệp cao cấp đã được thông qua. Do đó Viện Công nghệ Khon Kaen đã được khai sinh. - Sau đó trường này được biết đến với tên gọi Đại học Đông Bắc Thái Lan. Do không có cơ quan nào của chính phủ chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp trường này, chính phủ đã lập một hội đồng giáo dục quốc gia. Hội đồng này chịu trách nhiệm thiết lập chương trình giảng dạy và tiếp nhận những hỗ trợ từ bên ngoài.- Năm 1963, tiểu ủy ban giảng dạy đã quyết định đặt khu trường sở cách thành phố Khon Kaen 4 km và có diện tích 3.300.000 km².- Năm 1965 văn phòng thủ tướng đã chính thức đổi tên trường từ Đại học Đông Bắc Thái Lan thành Đại học Khon Kaen và trường được thẩm quyền kiểm soát công việc của trường.

**Các khoa và viện thuộc trường**
 The Graduate School- College of Graduate Study in Management- Văn phòng Giáo dục tổng hợp- Khoa Khoa học- Khoa Nông nghiệp- Khoa Giáo dục- Khoa Kỹ thuật- Khoa Điều dưỡng- Khoa Y- Khoa Nhân văn và Khoa học Xã hội- Khoa Khoa học Y khoa Kết hợp- Khoa Sức khỏe Cộng đồng- Khoa Nha- Khoa Khoa học Dược- Khoa Công nghệ- Khoa Thú y- Khoa Kiến trúc- Khoa Khoa học Quản lý- Khoa Nghệ thuật Ứng dụng và Mỹ thuật- Khoa Luật (dự án thành lập)- Cơ sở Nong Khai

**Trung tâm Nghiên cứu**
Trung tâm Phát triển và Nghiên cứu Chăn nuôi Nhiệt đớiTROFREC, date=2007-03-11 .

**Hợp tác quốc tế**
 Đại học Adelaide, Úc- Đại học Deakin, Úc- Đại học Gifu, Nhật Bản- Đại học Huế, Việt Nam- Đại học Quốc tế, Campuchia- Đại học Kochi, Nhật Bản- Đại học Kyoto, Nhật Bản- Đại học Nanzan, Nhật Bản- Đại học Quốc gia Lào, Lào- Đại học Mie, Nhật- Đại học Muhammadiyah, Indonesia- Đại học Osaka, Nhật- Đại học Saga, Nhật Bản- Đại học Thái Nguyên, Việt Nam- Đại học Canberra, Úc- Đại học Sydney, Úc
*Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Việt Nam

**Tham khảo**
Thể loại:Trường đại học và cao đẳng Thái Lan
Thể loại:Khon Kaen

Thể loại:Giáo dục năm 1964
Thể loại:Khởi đầu năm 1964
Thể loại:Thái Lan 1964
Bách Hội

Huyệt Bách hội (百会穴) là huyệt vị thứ 20 thuộc Mạch Đốc.

**Vị trí**
Huyệt Bách Hội nằm ở điểm lõm ngay trên đỉnh đầu của con người. Bách Hội nằm tại điểm giao của đường nối hai đỉnh vành tai với đường dọc cơ thể. Ngoài ra, có sách còn viết rằng có thể xác định vị trí huyệt bằng cách gấp hai vành tai về phía trước. Những người châm cứu có kinh nghiệm có thể xác định vị trí huyệt bằng cách sờ đầu ngón tay, khi sờ sẽ thấy một khe xương lõm xuống.

**Nguồn gốc**
Nguồn gốc của tên Bách Hội xuất phát từ "Bách" có nghĩa là một trăm ý nói nhiều về số lượng; "hội" có nghĩa là nơi tụ hội của tất cả các kinh dương. Trên thực tế, vị trí của huyệt còn là nơi tụ hội của tất cả các kinh dương, của ngũ tạng, lục phủ. Ngoài ra, người ta cho rằng huyệt được đặt tên như vậy bởi vì có nhiều dấu hiệu vượt trội so với huyệt túc tam lý và đây là huyệt đáng chú ý.

**Công dụng**
Bách Hội nằm ngay trên phần giữa của thất khiếu, huyệt có hiệu quả đối với rối loạn mạch máu não, tê liệt một nửa là di chứng của động mạch não và rối loạn lời nói. Nó cũng có tác dụng với các triệu chứng đái dầm và trĩ của các rối loạn thần kinh và tâm thần như động kinh, mất cân bằng tự trị và mất ngủ.
Trong y học cổ truyền phương Đông thì Bách Hội được dùng để bấm chữa các chứng: đỉnh đầu nhức, trực tràng sa, mũi nghẹt, đầu nặng, hay quên, điên cuồng, hôn mê, lạnh người, tai ù, mắt hoa, hồi hộp, mất ngủ.
Trong dưỡng sinh, người ta ví Bách Hội như điểm giao nhau của trăm vạn "con sông" kinh mạch trong cơ thể. Cùng với Hội âm nó có ý nghĩa lớn trong trạng thái giao hòa giữa cơ thể con người với trời đất. Trong các thế ngồi thiền kiết già, người ta quan niệm phải có 5 huyệt vị mở lên khai thông, đó là 2 huyệt Lao Cung, 2 huyệt Dũng Tuyền và huyệt Bách Hội.
Trong võ thuật phương Đông thì Bách Hội chính là một trong các đại huyệt quan trọng, bị điểm vào đây có thể gây tử thương.

**Chú ý**
Phương pháp mở tĩnh mạch sử dụng kim rạch đã được thực hiện một lần. Phương pháp phổ biến hiện tại là châm cứu hoặc cứu ngải. Tuy nhiên châm cứu nên được đâm nông theo chiều ngang, còn cứu ngải cũng có tác dụng tốt, nhưng nó sẽ làm cháy tóc nhiều hơn và các dấu hiệu xấu nhất có thể xảy ra là gây hói, vì vậy cần phải giải thích cho bệnh nhân rõ ràng và có được sự đồng ý từ bệnh nhân trước khi thực hiện phương pháp này.

**Tham khảo**
Thể loại:Tử huyệt
Thể loại:Mạch Đốc
Thể loại:Huyệt vị
Dũng tuyền

Dũng tuyền là huyệt vị nằm ở gan bàn chân của con người. Nó nằm trên kinh Thận.

**Nhận biết**
Huyệt Dũng tuyền nằm trên gan bàn chân. Lấy khoảng cách từ ngón chân thứ 2 (tạm gọi là ngón chân trỏ) tới gót chân chia làm 5 phần, thì huyệt Dũng tuyền chính là điểm lõm nằm cách ngón chân trỏ 2/5 khoảng cách đó (tức là cách gót 3/5).

**Ý nghĩa**
Huyệt Dũng tuyền nằm trên kinh Thận (Túc Thiếu Âm Thận Kinh), có tác dụng chữa một số chứng chóng mặt, suy nhược thần kinh.
Dũng tuyền cũng là huyệt rất quan trọng trong dưỡng sinh. Cùng với Hội âm nhiều khi Dũng tuyền sẽ được lấy làm của ngõ của cơ thể với sinh khí của mặt đất. Nhiều khi ngồi kiết già thì nó lại là cửa ngõ của cơ thể con người với trời.
Dũng tuyền cũng là một trong 36 tử huyệt. Trong thuật điểm huyệt cơ thể theo giờ thì Dũng tuyền ứng với giờ Hợi.

**Tham khảo**
Thể loại:Tử huyệt
Thể loại:Kinh Thận
Thể loại:Huyệt vị
Đại học Silpakorn

Đại học Silpakorn (มหาวิทยาลัยศิลปากร) là một trường đại học được chính phủ tài trợ tại Bangkok, Thái Lan. Trường được thành lập năm 1943 bởi một giáo sư nghệ thuật người Italia tên Corrado Feroci với tên Thái là Silpa Bhirasri khi ông trở thành công dân Thái. Đây là một trường hàng đầu Thái Lan về mỹ thuật và khảo cổ. Trường có khoảng 7000 sinh viên.
Trường có nhiều khu trường sở:- Thapra Palace, Bangkok- Sanam Chan Palace, Nakhon Pathom- Khu trường sở công nghệ thông tin Phetchaburi, Phetchaburi
Đại học Silpakorn bao gồm 13 khoa, 1 Graduate school và 1 viện:- Khoa Hội họa, Điêu khắc và Đồ hoạ- Khoa Kiến trúc- Khoa Khảo cổ- Khoa Nghệ thuật trang trí- Khoa Nghệ thuật- Khoa Giáo dục- Khoa Khoa học- Khoa Dược- Khoa Công nghệ Công nghiệp và Kỹ thuật- Khoa Công nghệ Nông nghiệp và Khoa học động vật- Khoa Âm nhạc- Graduate School- Khoa Quản lý-  Faculty of Management date = ngày 26 tháng 11 năm 2010-  Khoa Công nghệ Thông tin và Liên lạc- Viện quốc tế Silpakorn

**Lịch sử**
Năm 1939 Trường Pranete Silpakam đã được thành lập trên cơ sở Thapra Palace bởi Mom Luang Pin Malagula. 4 năm sau, trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ 2, trường trở thành trường đại học thứ ba của chính phủ.
Năm 1968 Bộ Giáo dục Hoàng gia Thái Lan cho phép Đại học Silpakorn thêm nhiều bộ môn và dẫn đến việc thành lập khu trường sở Sanam Chan ở Nakhon Pathom, phía tây Bangkok.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Official website
Thể loại:Trường đại học và cao đẳng Thái Lan
Thể loại:Giáo dục Bangkok
Thể loại:Quận Phra Nakhon
Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12

Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12 được tổ chức ở Huế năm 1999. Buổi khai mạc vào ngày 25 tháng 3 tại Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh Thừa Thiên Huế và được bế mạc tại Điện Thái Hòa.
Tham dự liên hoan phim có 16 phim truyện, 19 phim truyện video, 17 phim hoạt hình và 62 phim tài liệu và phim khoa học.

**Kết quả**

**Phim điện ảnh**

**Phim video**

**Phim tài liệu**
Bông sen vàng: Trở lại Ngư Thủy - đạo diễn Lê Mạnh Thích
*Bông sen bạc: 
** Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai - đạo diễn Trần Văn Thủy
** Mùa xuân toàn thắng
** Yến và người - đạo diễn Văn Lê
** Người viết Cảm tử quân - đạo diễn Lê Việt Hương- Bằng khen: Nhà văn - chiến sĩ  đạo diễn: Phạm Huyên- Bằng khen: Con trâu - đạo diễn: Võ Đắc Danh- Đạo diễn xuất sắc: Lê Mạnh Thích- Viết lời bình xuất sắc: Nguyễn Sĩ Chung

**Phim hoạt hình**
 Bông sen Bạc:Chiếc ô đỏ - đạo diễn Phương Hoa - Họa sĩ (diễn xuất) xuất sắc: Hoàng Lộc

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12 date=2008-12-08  trên trang của Bình Thuận- Liệu giải thưởng sẽ được đồng tình của dư luận? trên Vietnam Net
12
Thể loại:Việt Nam năm 1999
Việt Nam
Thời gian biểu hàng không

Đây là thời gian biểu của lịch sử hàng không:- Thời gian biểu hàng không - trước thế kỷ 18- Thời gian biểu hàng không - thế kỷ 18- Thời gian biểu hàng không - thế kỷ 19- Thập niên 1900: 1900 - 1901 - 1902 - 1903 - 1904 - 1905 - 1906 - 1907 - 1908 - 1909- Thập niên 1910: 1910 - 1911 - 1912 - 1913 - 1914 - 1915 - 1916 - 1917 - 1918 - 1919- Thập niên 1920: 1920 - 1921 - 1922 - 1923 - 1924 - 1925 - 1926 - 1927 - 1928 - 1929- Thập niên 1930: 1930 - 1931 - 1932 - 1933 - 1934 - 1935 - 1936 - 1937 - 1938 - 1939- Thập niên 1940: 1940 - 1941 - 1942 - 1943 - 1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949- Thập niên 1950: 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956 - 1957 - 1958 - 1959- Thập niên 1960: 1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969- Thập niên 1970: 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979- Thập niên 1980: 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989- Thập niên 1990: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999- Thập niên 2000: 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009

**Xem thêm**
 Danh sách những cỗ máy biết bay đầu tiên- Cỗ máy biết bay đầu tiên- Lịch sử hàng không- Những tai nạn và biến cố trong hàng không- Khảo cổ hàng không- Thời gian biểu các chuyến bay vũ trụ

**Tham khảo**

Thể loại:Danh sách liên quan đến hàng không
Trương Thanh (Thiên Cương)

Trương Thanh (张清) là một trong 36 Thiên Cang Tinh nằm trong 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, sao Thiên Tiệp Tinh, biệt hiệu là Một Vũ Tiễn (没羽箭), có biệt tài ném đá rất cao cường.

**Quy hàng Lương Sơn**
Vì đang thiếu lương và để phân định ai sẽ làm chủ Lương Sơn Bạc, Tống Giang và Lư Tuấn Nghĩa mỗi người dẫn một cánh quân đi vây đánh phủ Đông Bình và Đông Xương, là hai nơi trù phú có thể lấy được lương thảo.
Lư Tuấn Nghĩa đánh phủ Đông Xương, Trương Thanh là võ tướng ở đây, đánh một lúc 15 viên tướng của Lương Sơn Bạc là: Từ Ninh, Yến Thuận, Hàn Thao, Bành Kỉ, Hô Diên Chước, Lôi Hoành, Chu Đồng, Dương Chí, Quan Thắng, Hác Tư Văn, Đổng Bình, Sách Siêu, Tuyên Tán, Lưu Đường, Lý Quỳ). Tống Công Minh đánh được phủ Đông Bình trước phải đem quân chi viện để đánh Trương Thanh cùng thêm hai viên phó tướng là Cung Vượng và Đinh Đắc Tôn, cả ba người bị Ngô Dụng bày mưu bắt và đầu hàng Lương Sơn Bạc.
Trong trận đánh Điền Hổ, Trương Thanh đã giả dạng một người khác và đột nhập vào quân Điền Hổ, rồi lấy Quỳnh Anh. Vì Quỳnh Anh có mối thù với Điền Định, Ô Lê quốc cữu nên cả hai cùng nhau nội ứng ngoại hợp, chiếm Uy Thắng Châu. Điền Hổ chạy tới huyện Tương Viên (nơi Quỳnh Anh đóng quân), Trương Thanh cùng vợ đã bắt Điền Hổ. Hai người cùng nhau theo nghĩa quân Lương Sơn đánh Vương Khánh, hai người lập công to trong các trận Kì Sơn, Nam Phong Phủ,...

**Tử trận**
Khi đi đánh Phương Lạp, Trương Thanh, Đổng Bình bị Lệ Thiên Nhuận giết ở ải Độc Tùng. Quỳnh Anh cùng vợ chồng Diệp Thanh tìm đến mang xác chồng về, nàng cũng tự sát theo chồng trước ải. Vợ chồng Diệp Thanh nuôi nấng con của họ là Trương Tiết. Sau này, Trương Tiết đánh bại quân Kim, lập công với Đại Tống.

**Trong Đãng Khấu Chí**
Tại hồi 64, Trương Thanh cùng Thang Long giữ Nhị quan, quân triều đình đánh rất gấp, tình hình vô cùng nguy cấp. Trương Thanh muốn mở cổng quan quyết 1 trận tử chiến, dùng tài ném đá của mình để đánh thương các tướng triều đình. Tuy nhiên, tác giả Du Vạn Xuân coi Lương Sơn là tặc khấu phản nghịch nên hầu hết các tướng đều không thể hiện được tài năng như trong Thủy Hử. Trương Thanh giao chiến với các tướng triều đình, ném 7 8 viên đá đều không trúng hoặc bị đỡ gạt. Một Vũ tiễn đã có phần hoang mang, nhưng vẫn xách thương quyết đấu hơn trăm hiệp với các tướng triều đình. Với hòn đá cuối cùng, Một Vũ tiến ném ra, bị Đào Chấn Đình dùng chùy đánh bật lại, trúng vào mũi. Trương Thanh quay ngựa chạy thì bị Đào Chấn Đình dùng súng tây dương bắn trúng phía sau cổ mà chết.
Thể loại:Nhân vật Thủy hử
Cổ Cốt

Đảo Cổ Cốt (Koh Kood, Ko Kut) là một hải đảo thuộc chủ quyền của Thái Lan, sát hải phận Campuchia. Đây là hòn đảo lớn nhất thuộc huyện hành chính amphoe của tỉnh Trat. Tên đảo theo tiếng Thái có nghĩa là "Hòn Chanh". Đảo rộng 129 km² với dân số khoảng 2000 người. Về mặt địa lý, hơn 70% diện tích của đảo là rừng núi.
Đối với người Việt, đảo Cổ Cốt được biết đến vì đây là nơi dừng chân của Chúa Nguyễn Phúc Ánh vào năm 1784 khi ông bị quân Tây Sơn truy nã phải lánh ra Cổ Long (hay Koh Rong), rồi Cổ Cốt trên đường sang Xiêm cầu viện.

**Tham khảo**
Thể loại:Đảo Thái Lan
Võng Cổ

Chòm sao Võng Cổ (网罟/罔罟/網罟), (tiếng La Tinh: Reticulum) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh mắt lưới.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 114 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 82 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Võng Cổ nằm kề các chòm sao Bạch Dương, Thời Chung, Kiếm Ngư, Thủy Xà.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Sao biến đổi kiểu Mira đỏ, ký hiệu: R Ret, chu kỳ khoảng 10 tháng, biến đổi cấp sao biểu kiến trong khoảng 13 đến 7 m.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao
Thể loại:Chòm sao phương nam
Thể loại:Chòm sao IAU
Thông Pà Cò

Thông Pà Cò hay còn gọi là Thông Quảng Đông (danh pháp hai phần: Pinus kwangtungensis) là một loài cây thuộc chi Thông (danh pháp khoa học: Pinus), họ Thông (Pinaceae).

**Mô tả== 
Cây gỗ to, cao đến hơn 25 m, đường kính thân 50–70 cm, thường xanh, có chồi đông với các vảy chồi màu nâu nhạt. Lá mọc 5 chiếc một ở đầu cành ngắn và các cành ngắn này lại mọc chụm trên đầu cành dài. Lá hơi cong, dài 4 – 7 cm, rộng 1 - 1,2mm, mặt cắt ngang hình 3 cạnh, mép có răng cưa.
Nón cái mọc đơn độc, hình trứng, khi chín hơi nằm ngang hay dựng đứng dài 6 – 7 cm, đường kính 4,5 - 5,5 cm; gồm 20 - 35 vảy, hình trứng ngược, dài 2,5 cm, rộng 1,5 cm, mái vảy gần hình thoi, có rốn ở giữa mái. Hạt hình bầu dục, dài 10 - 12mm, rộng 5 - 6mm, mang một cánh mỏng dài 2 cm, rộng 8mm ở đỉnh. So với thông năm lá Đà Lạt (Pinus dalatensis) thì lá và nón cái của loài này ngắn hơn.

**Sinh học== 
Rất ít khi gặp cây mẹ và hoàn toàn không gặp cây con (chưa rõ nguyên nhân).

**Nơi sống và sinh thái== 
Mọc thành các dải rừng hẹp thuần loại trên các đường đỉnh và đỉnh núi và đá vôi, ở độ cao khoảng 1.200 - 1.400 m. Dưới tán thông Pà Cò là tầng cây gỗ nhỏ với các loài ưu thế Platycarya longipes (họ Hồ đào - Juglandaceae) và tầng cây bụi với các loài thông tre lá ngắn - Podocarpus pilgeri (họ Kim giao - Podocarpaceae), các loài sơn trâm (Vaccinium spp.) và các loài đỗ quyên (Rhododendron spp.) (họ Đỗ quyên - Ericaceae) v.v. Tầng dưới với một số loài thuộc ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) và các loài cói túi - Carex spp. (họ Cói - Cyperaceae),.. còn trên bề mặt đá bám dày đặc rêu và địa y và ở sườn núi đá vôi thường hỗn giao với một số loài cây lá rộng nhiệt đới thành rừng rậm thường xanh trên núi đá vôi.

**Phân bố== - Việt Nam: Cao Bằng (xã Đức Hồng huyện Trùng Khánh), Hòa Bình (xã Pà Cò huyện Mai Châu), Đắc Lắc (Vườn quốc gia Chư Yang Sin).- Thế giới: Quảng Đông, Trung Quốc.

**Giá trị== 
Cây cho gỗ xây dựng tốt. Ngoài ra, nhựa dầu có thể dùng để gắn.

**Tình trạng== 
Sắp nguy cấp. Do một mặt nơi phân bố rất hẹp, môi trường sống rất hạn chế, số lượng cá thể ít và chưa thấy tái sinh. Mặt khác bị chặt để lấy gỗ và củi (nhất là ở Cao Bằng) nên sắp bị đe dọa tuyệt chủng. Mức độ đe doạ: Bậc V.

**Đề nghị biện pháp bảo vệ== 
Bảo vệ nguyên vẹn trong khu rừng trên núi đá vôi hiện còn ở Pà Cò. Cần nghiên cứu trồng thử trong ranh giới khu phân bố tự nhiên.

**Tham khảo**
Sách đỏ Việt Nam

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Pinus kwangtungensis
K
Thể loại:Sách đỏ Việt Nam
Thể loại:Thông ở Việt Nam
Ngọc Phu

Chòm sao Ngọc Phu （玉夫)，(tiếng La Tinh: Sculptor) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh Điêu Khắc.
Chòm sao này có diện tích 475 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 36 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Ngọc Phu nằm kề các chòm sao Kình Ngư, Bảo Bình, Nam Ngư, Thiên Hạc, Phượng Hoàng, Thiên Lô.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Thiên hà Ngọc Phu, NGC 55. Hai thiên hà này thuộc nhóm thiên hà Ngọc Phu- Thiên hà NGC 7793- Cụm sao cầu NGC 288, nằm gần nam cực của hệ tọa độ Ngân Hà

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Chòm sao Ngọc Phu
Thể loại:Chòm sao phương nam
Thuẫn Bài

Chòm sao Thuẫn Bài (楯牌/盾牌), (tiếng La Tinh: Scutum) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh cái lá chắn.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 109 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 84 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Thuẫn Bài nằm kề các chòm sao Thiên Ưng, Nhân Mã, Cự Xà.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm
*Sao biến đổi kiểu RV Tauri R Sct
*Cụm sao mở Messier 11
*Sao cực siêu khổng lồ đỏ UY Scuti- Sao cực siêu khổng lồ đỏ lớn nhất Stephenson 2-18 gần cụm sao mở Stephenson 2

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao phương nam
Thể loại:Chòm sao
Thể loại:Chòm sao theo Johannes Hevelius
Quỹ tích

Quỹ tích (Tiếng Anh: Locus/ Tiếng Hán:軌跡) là một tập hợp các điểm trong không gian, thỏa mãn một tính chất, thuộc tính nào đó.
Các loại quỹ tích cơ bản (trong mặt phẳng):- Tập hợp các điểm gồm hai điểm A, B và tất cả những điểm nằm giữa A và B là đoạn thẳng AB.- Tập hợp các điểm cách đều hai điểm cố định là đường trung trực của đoạn thẳng nối hai điểm ấy.- Tập hợp các điểm cách đều hai cạnh của một góc là tia phân giác của góc đó.
Phân giác Ot của góc xOy- Tập hợp các điểm cách đường thẳng d một khoảng bằng L là hai đường thẳng song song với d và cách d một khoảng bằng L.- Tập hợp các điểm cách điểm cố định O một khoảng bằng r là đường tròn tâm O, bán kính r trong mặt phẳng và là mặt cầu tâm O, bán kính r trong không gian ba chiều.- Tập hợp các điểm M tạo thành với hai đầu mút của đọan thẳng AB cho trước một góc AMB có số đo bằng α không đổi là hai cung tròn đối xứng nhau qua AB (gọi là cung tròn chứa góc α vẽ trên đọan AB).
** Đặc biệt: Tập hợp các điểm luôn nhìn hai điểm cố định A, B dưới một góc vuông là đường tròn đường kính AB.- Tập hợp các điểm nằm sau một đường thẳng là một nửa mặt phẳng bờ là đường thẳng đó.- Tập hợp các cặp điểm đối xứng nhau qua một đường thẳng là mặt phẳng chứa đường thẳng đó.- Tập hợp các điểm trong mặt phẳng có tổng khoảng cách tới hai điểm cố định cho trước (nằm trong mặt phẳng đó) là đường elíp nhận hai điểm cố định đó là tiêu điểm; trong không gian ba chiều là mặt Ellipsoid tròn xoay- Tập hợp các điểm cách đều một điểm và một đường thẳng cố định là đường Parabol trong mặt phẳng đi qua điểm và đường cố định đó; trong không gian ba chiều, là mặt Paraboloid tròn xoay - Tập hợp các điểm trong mặt phẳng có trị tuyệt đối của hiệu khoảng cách tới hai điểm cố định cho trước (nằm trong mặt phẳng đó) là đường hyperbol nhận hai điểm cố định đó là tiêu điểm

**Tham khảo**
Thể loại:Hình học phẳng Euclid
Thể loại:Tập hợp
Thể loại:Quỹ tích
Thể loại:Hình học sơ cấp
Lục Phân Nghi

Chòm sao Lục Phân Nghi 六分儀, (tiếng La Tinh: Sextans) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh kính Lục Phân.
Chòm sao này có diện tích 314 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 47 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Lục Phân Nghi nằm kề các chòm sao Sư Tử, Trường Xà, Cự Tước.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Thiên hà NGC 3115, NGC 3169- thiên hà dị hình Sextans A

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Sextans (astronomy)

Thể loại:Chòm sao xích đạo
Thể loại:Chòm sao theo Johannes Hevelius
Viễn Vọng Kính (chòm sao)

Chòm sao Viễn Vọng Kính 遠望鏡, (tiếng La Tinh: Telescopium) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh kính viễn vọng.
Chòm sao này có diện tích 252 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 57 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Viễn Vọng Kính nằm kề các chòm sao Thiên Đàn, Nam Miện, Ấn Đệ An, Hiển Vi Kính, Khổng Tước, Nhân Mã.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Cụm sao cầu NGC 6584 - Sao RR Tel là một sao biến đổi đặc biệt. Trong vòng 13 tháng trước năm 1945, cấp sao biểu kiến của RR Tel dao động giữa 12,5 và 15m. Sau khi bùng sáng thành tân tinh vào năm 1945, cấp sao biểu kiến của nó đặt đến 6,5m và năm năm sau, cấp sao của nó lại trở lại giá trị trước đó. Có thể đấy là hệ sao đôi, với sao lớn hơn của hệ là sao khổng lồ đỏ, sao đồng hành bay quanh đã bùng nổ thành tân tinh, vì thế chu kì biến đổi cấp sao của nó có giá trị như trước năm 1945.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao
Thể loại:Chòm sao phương nam
Tam Giác (chòm sao)

Chòm sao Tam Giác (三角), (tiếng La Tinh: Triangulum để chỉ hình tam giác) là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh tam giác.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 132 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 78 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Tam Giác nằm kề các chòm sao Tiên Nữ, Song Ngư, Bạch Dương, Anh Tiên.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Thiên hà Tam Giác, ký hiệu: M 33, một trong các thiên hà sáng nhất trong nhóm địa phương.- NGC604:- Bản đồ:

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao
Thể loại:Chòm sao theo Ptolemy
Thể loại:Chòm sao phương bắc
Nam Tam Giác

Chòm sao Nam Tam Giác, (tiếng La Tinh: Triangulum Australe) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh tam giác phương nam.
Chòm sao này có diện tích 110 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 83 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Nam Tam Giác nằm kề các chòm sao Củ Xích, Thiên Đàn, Viên Quy, Thiên Yến.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Sao biến đổi Cepheid R TrA, S TrA- Cụm sao cầu NGC 6025

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  The Deep Photographic Guide to the Constellations: Triangulum Australe-  Starry Night Photography: Triangulum Australe-  Star Tales – Triangulum Australe-  Triangulum Australe
Thể loại:Chòm sao phương nam

Thể loại:Chòm sao theo Petrus Plancius
Đỗ Quyên (chòm sao)

Chòm sao Đỗ Quyên 杜鵑, (tiếng La Tinh: Tucana) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh mỏ chim.
Chòm sao này có diện tích 295 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 48 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Đỗ Quyên nằm kề các chòm sao Thiên Hạt, Ấn Đệ An, Nam Cực, Thủy Xà, Ba Giang, Phượng Hoàng.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Cụm sao cầu NGC 104, NGC 362- Thiên hà không đều SMC

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  The Deep Photographic Guide to the Constellations: Tucana-  Star Tales – Tucana

Thể loại:Chòm sao phương nam
Đại Hùng

Chòm sao Đại Hùng 大熊, (tiếng La Tinh: Ursa Major), còn được gọi là Gấu Lớn (Great Bear), là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh Gấu Lớn. Chòm sao này là một trong những chòm sao nổi tiếng nhất, không những bởi độ sáng của các ngôi sao thành viên, mà còn bởi huyền thoại Hy Lạp lý thú về chòm sao này. Trong thiên văn học Trung Quốc gọi 7 ngôi sao sáng nhất này là sao Bắc Đẩu.
Chòm sao Gấu Lớn gồm 7 ngôi sao có độ sáng gần như đồng đều nhau. Trong đó đặc biệt có 2 ngôi sao gọi là sao Chỉ (pointers), vì nối 2 ngôi sao đó và kéo dài, chúng ta sẽ tìm được vị trí của sao Bắc Cực (Polaris). Chòm sao Gấu Lớn không giữ nguyên hình dạng của nó, mà các ngôi sao trong chòm đang di chuyển theo những hướng khác nhau, dù với tốc độ rất chậm.
Chòm sao lớn này có diện tích 1280 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 3 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Đại Hùng nằm kề các chòm sao Thiên Long, Lộc Báo, Thiên Miêu, Tiểu Sư, Sư Tử, Hậu Phát, Lạp Khuyển, Mục Phu.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Sao đôi quang học Mizar, ký hiệu: ζ UMa- Thiên hà xoắn ốc M 81- Thiên hà không đều M 82- Thiên hà xoắn ốc có vạch M 101- Tinh vân hành tinh Con Cú, ký hiệu: M 97

**Tham khảo**

**Xem thêm**
 Tiểu Hùng- Sao Bắc Đẩu

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao theo Ptolemy
Thể loại:Chòm sao phương bắc
Tiểu Hùng

Chòm sao Tiểu Hùng 小熊, (tiếng La Tinh: Ursa Minor, có nghĩa là Con gấu nhỏ), cũng được biết tới trong Tiếng Anh là Little Bear (Gấu nhỏ) là một chòm sao của bầu trời phương bắc. Giống như chòm sao Ursa Major (hay Great Bear- Gấu lớn), những ngôi sao chính trong chòm Tiểu Hùng cũng có hình dạng của một cái gáo hoặc môi múc nước, do đó mà có tên gọi khác là Little Dipper (môi múc nước nhỏ). Nó là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại. Chòm Tiểu Hùng nổi tiếng vì nằm gần Thiên cực Bắc nhất, tuy nhiên điều này sẽ thay đổi sau vài thế kỷ nữa do sự Tiến động/Tuế sai.
Chòm sao này có diện tích 256 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 56 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Tiểu Hùng nằm kề các chòm sao Thiên Long, Lộc Báo, Tiên Vương.

**Lịch sử và thần thoại**
Bí ẩn

**Đặc điểm chòm sao**

**Thiên thể nổi bật**

**Sao**
Polaris (hay Alpha Ursae Minoris) sao sáng nhất của chòm, là một sao siêu khổng lồ (siêu kềnh) màu trắng vàng, và là sao thay đổi độ sáng Cepheid sáng nhất trên bầu trời, với độ sáng biểu kiến dao động trong khoảng 197- 2.00 trong một chu kỳ 3.97 ngày. Ngôi sao này hiện đang ở rất gần Thiên cực Bắc nên được coi là sao Bắc Cực. Sao này cách Trái Đất 432 năm ánh sáng.
Beta Ursae Minoris, thường được gọi là Kochab, sáng yếu hơn Polaris một chút ở độ sáng 2.08, cách Trái Đất 131 năm ánh sáng và là một sao khổng lồ cam.

**Các thiên thể sâu trong vũ trụ**
Chòm Tiểu Hùng có khá ít các Thiên thể sâu trong vũ trụ (Deep-sky object).
Ursa Minor Dwarf, một thiên hà lùn phỏng cầu được khám phá bởi  Albert George Wilson năm 1955, trung tâm của nó cách Trái Đất 225 000 năm ánh sáng
NGC 6217 là một thiên hà xoắn ốc bị chắn (barred spiral galaxy), cách Trái Đất 67 triệu năm ánh sáng, chỉ quan sát được qua kính thiên văn 10 cm (4 in).hoặc lớn hơn.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao
Thể loại:Chòm sao theo Ptolemy
Thể loại:Chòm sao phương bắc
Thuyền Phàm

Chòm sao Thuyền Phàm 船帆, (tiếng La Tinh: Vela) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh cánh buồm.
Chòm sao này có diện tích 500 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 32 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Thuyền Phàm nằm kề các chòm sao Tức Đồng, La Bàn, Thuyền Vĩ, Thuyền Để, Bán Nhân Mã.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Cũng như các chòm sao nằm gần dải Ngân Hà trên bầu trời, chòm sao Thuyền Phàm có nhiều thiên thể đáng quan tâm- Các sao χ Vel, δ Vel cùng với hai ngôi sao ε Car và sao ι Car (trong chòm sao Thuyền Để) tạo nên mảng sao Chữ Thập Giả- Sao đôi γ Vel - Tinh vân hành tinh Cao Su, ký hiệu: NGC 3132 - Cụm sao mở NGC 2547, NGC 2669 - Sao đôi μ Vel, ψ Vel - Cụm sao cầu NGC 3201 - Sao biến đổi R Vel

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Vela (constellation)
Thể loại:Hoàn toàn không có nguồn tham khảo

Thể loại:Chòm sao
Thể loại:Chòm sao phương nam
Phi Ngư

Chòm sao Phi Ngư (chữ Hán: 飛魚, nghĩa: cá bay, tiếng La Tinh: Volans) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con cá bay.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 141 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 76 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Phi Ngư nằm kề các chòm sao Thuyền Để, Hội Giá, Kiếm Ngư, Sơn Án, Yển Diên.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Thiên hà xoắn ốc NGC 2442 (còn có tên là Meathook), cách Trái Đất khoảng 50 triệu năm ánh sáng- Sao biến đổi kiểu Mira S Vol, với chu kì 14 tháng, cấp sao biểu kiến của nó xê dịch trong khoảng 13,6m đến 8,6m. - Sao đôi ε Vel, ξ Vel, γ Vel, χ Vel

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Chòm sao phương nam
Thể loại:Chòm sao theo Petrus Plancius
Vũ trụ học

Vũ trụ học (tiếng Anh: cosmology, tiếng Hy Lạp: κοσμολογία) là khoa học nghiên cứu tổng thể về vũ trụ, bao gồm các nghiên cứu về sự hình thành, tiến hóa và tương lai của vũ trụ. Vũ trụ học vật lý là sự nghiên cứu khoa học về nguồn gốc vũ trụ, các động lực học, các cấu trúc lớn, và số phận tới hạn, cũng như các định luật khoa học mà chi phối các lĩnh vực đó.

**Lịch sử nghiên cứu vũ trụ**
Thời kỳ sơ khai
*Thời cổ đại:
**Démocrite
**Aristote
**Thuyết địa tâm
*Thời cận đại
**Thuyết nhật tâm
*Vũ trụ học hiện đại
**Thuyết tương đối của Albert Einstein
**Giả thuyết về Vụ Nổ Lớn và kết thúc của vũ trụ

**Sự hình thành của vũ trụ**
Vũ trụ được coi là hình thành từ một Vụ nổ Lớn (Bigbang), cách đây chừng 13.8 tỉ năm. Vụ Nổ Lớn là khởi điểm của tất cả, trước đó không có thời gian và không gian. Do đó, dù nguyên nhân của vụ nổ lớn là gì thì điều đó cũng không quan trọng vì nó không có khả năng ảnh hưởng đến vũ trụ.
Một phần tỉ giây sau vụ nổ lớn, các hạt vật chất đầu tiên được hình thành, nóng và sôi sục. Sau đó, vũ trụ nguội dần, và hình thành các hạt electron, neutron, proton...Các hạt này kết hợp với nhau tạo nên vật chất, rồi co lại thành những thiên hà, sao, hành tinh dưới tác động của lực hấp dẫn. Kể từ đó đến nay, vũ trụ vẫn đang không ngừng giãn nở với một tốc độ chậm, nhưng đủ lớn để chống lại lực hấp dẫn của chính nó.

**Tương lai của vũ trụ**
Vũ trụ được hình thành từ điểm kì dị của Vụ Nổ Lớn (Kì dị là điểm mà tại đó, độ cong của thời gian và không gian lên tới vô hạn). Số phận của vũ trụ có thể sẽ kết thúc bằng một Vụ Co Lớn (The Big Crunch), nếu như tốc độ giãn nở không thể chống chọi lại lực hấp dẫn của chính nó, hoặc cũng có thể không bao giờ kết thúc, nếu như nó giãn nở đủ nhanh để không bị co lại. Tận thế.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Cosmology (astronomy)-  NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) ( NED-Distances)-  Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology date=2008-10-21  from the American Institute of Physics-  Introduction to Cosmology David Lyth's lectures from the ICTP Summer School in High Energy Physics and Cosmology- The Sophia Centre The Sophia Centre for the Study of Cosmology in Culture, University of Wales Trinity Saint David-  Genesis cosmic chemistry module-  "The Universe's Shape", BBC Radio 4 discussion with Sir Martin Rees, Julian Barbour and Janna Levin (In Our Time, Feb. 7, 2002)

Thể loại:Vũ trụ học vật lý
Thể loại:Vũ trụ
Hồ Ly

Chòm sao Hồ Ly, (chữ Hán: 狐狸, nghĩa: con cáo; tiếng La Tinh: Vulpecula ) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con cáo.
Chòm sao này có diện tích 278 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 54 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Hồ Ly nằm kề các chòm sao Thiên Nga, Thiên Cầm, Vũ Tiên, Thiên Tiễn, Hải Đồn, Phi Mã.

**Tên gọi**

**Thiên thể**
Các thiên thể đáng quan tâm- Tinh vân hành tinh Quả Tạ, ký hiệu: M 27- Cụm sao mở NGC 6940, Cr399

**Tham khảo**
 location=London

**Liên kết ngoài**
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Vulpecula- Vulpecula page at SEDS (Students for the Exploration and Development of Space)- M-27 page at SEDS- Star Tales - Vulpecula
Thể loại:Chòm sao Hồ Ly
Thể loại:Chòm sao phương bắc
Cổng thông tin:Việt Nam/Nhân vật

Gia Long
Hoàng đế Gia Long (chữ Hán:嘉隆, 1762–1820), tên húy Nguyễn Phúc Ánh (chữ Hán: 阮福映; thường được gọi tắt là Nguyễn Ánh), là hoàng đế đầu tiên và là người thành lập nhà Nguyễn, triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam. Là cháu trai của vị chúa Nguyễn cuối cùng, sau khi gần như toàn bộ gia tộc bị quân Tây Sơn bắt giết năm 1777, Nguyễn Ánh phải trốn chạy và bắt đầu cuộc chiến 25 năm với Tây Sơn để khôi phục lại cơ nghiệp của dòng tộc. Sau nhiều thất bại lớn và phải cầu viện sự giúp đỡ của Xiêm La và Pháp, ông giữ vững được Nam Hà và đến năm 1802 thì đánh bại Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, thống nhất Việt Nam sau nhiều thế kỷ nội chiến...
Xem tiếp...
Thể loại:Cổng thông tin Việt Nam
Singlish

Singlish là khái niệm để nói về loại ngôn ngữ trên cơ sở tiếng Anh bản ngữ ở Singapore. Ngày nay, Singlish được coi là tiếng mẹ đẻ của thành phần giới trẻ Singapore khi mà họ không được chia sẻ tiếng mẹ đẻ hay phương ngữ của cha mẹ mình. Phần còn lại dân số Singapore coi nó là ngôn ngữ thứ hai.
Từ vựng của Singlish tập hợp từ tiếng Anh, tiếng Quảng Đông, tiếng Mã Lai và một lượng nhỏ của những ngôn ngữ khác bắt nguồn từ Trung Hoa qua dân di cư. Đồng thời, lượng tiếng lóng Mỹ và Úc cũng được thêm vào qua các chương trình truyền hình nhập khẩu. Tới nay, những ngôn ngữ châu Á khác như tiếng Nhật, tiếng Triều Tiên và những phương ngữ Trung Hoa khác như tiếng Thượng Hải cũng đã được sáp nhập vào Singlish.

**Tham khảo**
Thể loại:Ngôn ngữ tại Singapore
Ngũ Hồ (định hướng)

Ngũ Hồ có thể là:
*Ngũ Đại Hồ ở Hoa Kỳ
*Ngũ Hồ: Năm hồ nước lớn ở Trung Quốc
*Ngũ Hồ Shiretoko (知床五湖): Năm hồ Shiretoko ở Hokkaido, Nhật Bản
*Ngũ Hồ Phú Sĩ (富士五湖): Năm hồ nước ở chân núi Phú Sĩ ở Yamanashi, Nhật Bản

**Xem thêm**
Ngũ Hồ (dân tộc) (五胡): Cách gọi của người Hán đối với các dân tộc không phải Hán xung quanh Trung Quốc
765 Mattiaca

765 Mattiaca
765 Mattiaca là một hành tinh nhỏ vận hành theo quỹ đạo mặt trời.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Khám phá chi tiết: đếm các hành tinh nhỏ
Mattiaca
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1913
Thể loại:Tiểu hành tinh được đánh số
Thể loại:Tiểu hành tinh được đặt tên
Daniel Goldhagen

right
Daniel Jonah Goldhagen (sinh năm 1959) là một nhà khoa học chính trị người Mỹ gốc Do thái. Ông nổi tiếng nhờ vào quyển sách Những đao phủ quyết tâm của Hitler do ông xuất bản năm 1996. Trong đó, ông thừa nhận những người Đức bình thường chẳng những biết rõ mà còn ủng hộ cuộc diệt chủng người Do Thái ở châu Âu, bởi vì chủ nghĩa bài Do thái độc nhất và dị thường của cá tính người dân Đức vốn đã phát triển từ những thế kỷ trước. Ông Goldhagen viết rằng trạng thái tâm lý đặc biệt này phát xuất từ những quan điểm của một nền tảng tôn giáo thời Trung cổ nhưng cuối cùng đã bị trần tục hóa.

**Tham khảo**
Bauer, Yehuda Rethinking the Holocaust, New Haven Conn.; London: Yale University Press, 2001 ISBN 0-300-08256-8.
*Eley, Geoff (editor) The Goldhagen Effect: History, Memory, Nazism--Facing The German past, Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000 ISBN 0-472-06752-4.
*Finkelstein, Norman & Birn, Ruth Bettina A Nation On Trial: The Goldhagen Thesis And Historical Truth, New York: Henry Holt, 1998 ISBN 0-8050-5871-0.
*Guttenplan, D. D. The Holocaust on Trial, New York: Norton, 2001 ISBN 0-393-02044-4.
*Kershaw, Sir Ian The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives Of Interpretation, London: Arnold; New York: Copublished in the USA by Oxford University Press, 2000 ISBN 0-340-76028-1
*Rosenbaum, Ron Explaining Hitler: the search for the origins of his evil New York: Random House, 1998 ISBN 0-679-43151-9.
*Shandley, Robert & Riemer, Jeremiah (editors) Unwilling Germans?: The Goldhagen Debate, Minneapolis: University of Minnesota Press, 1998 ISBN 0-8166-3101-8.
*Stern, Fritz "The Goldhagen Controversy: The Past Distorted" pages 272-288 from Einstein's German World, Princeton, NJ: Princeton University Press, 1999 ISBN 0-691-05939-X.
*Wesley, Frank The Holocaust And Anti-semitism: the Goldhagen Argument And Its Effects, San Francisco; London: International Scholars Publications, 1999, 1998 ISBN 1-57309-235-5.- Kwiet, Konrad: "‘Hitler’s Willing Executioners’ and ‘Ordinary Germans’. Some Comments on Goldhagen’s Ideas," Jewish Studies Yearbook 1 (2000) (online at http://www.ceu.hu/jewishstudies/pdf/01_kwiet.pdf date=2007-02-05 )- LaCapra, Dominick: "Perpetrators and Victims: The Goldhagen Debate and Beyond," in LaCapra, Writing History, Writing Trauma (= ch. 4) (Baltimore: Johns Hopkins UP, 2001), 114-140.- Pohl, Dieter: "Die Holocaust-Forschung und Goldhagens Thesen," Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 45 (1997).

**Liên kết ngoài**
 Goldhagen's defunct personal website. Archived at web.archive.org* Goldhagen's new website.date=2004-06-03 
Phân tích- Goldhagen in Germany: Historians' Nightmare & Popular Hero. An Essay on the Reception of Hitler's Willing Executioners in Germany- Slate article on the dispute between Goldhagen and Finkelstein date=2007-02-22 - Discussion of Goldhagen by Various Scholars- Goldhagen advocating an occupation of Yugoslavia during the Kosovo crisis
Thể loại:Sinh năm 1959
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Nhà sử học Mỹ
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Harvard
Chân trời vũ trụ học

Chân trời vũ trụ học là ranh giới tới hạn trong vũ trụ mà sau nó, về nguyên tắc thì không có bất cứ một thiên thể nào có thể quan sát được, do vận tốc có giới hạn của ánh sáng và sự giãn nở vũ trụ từ điểm kỳ dị ban đầu.
Chân trời vũ trụ nằm ở khoảng cách, mà từ đó ánh sáng cần một khoảng thời gian để đến được người quan sát đúng bằng tuổi của vũ trụ, ứng với thời gian từ lúc vũ trụ bắt đầu giãn nở. Khi đó chuyển dịch đỏ z của vật thể có giá trị vô cùng lớn.

**Xem thêm**
Chân trời
*Chân trời tự nhiên
*Chân trời biểu kiến
*Chân trời các hạt
*Chân trời sự kiện
*Vũ trụ quan sát được

**Tham khảo**
Thể loại:Vũ trụ học
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Thể loại:Vụ Nổ Lớn
Thể loại:Vũ trụ học vật lý
Thể loại:Vũ trụ
Thể loại:Chăm Pa

Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam
Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Thể loại:Lịch sử Đông Nam Á
Thể loại:Các vương quốc Ấn hóa
Chế Mân

Chế Mân (ch=制旻, R'cam Mal), hay Jaya Simhavarman III, là vị vua thứ 34 của vương quốc Chiêm Thành (tức là vua thứ 12 của Triều đại thứ 11) vào thế kỷ 14. Trị vì từ năm 1288 đến năm 1307.

**Tiểu sử**
Trước đó, ông là thái tử với hiệu Bổ Đích tức Sri Harijit Po Devada Svor , là con của vua Indravarman V và hoàng hậu Gaurendraksmi. Ông vốn có tài thao lược, vào năm 1282, khi Hốt Tất Liệt với hơn 500 ngàn quân Mông Cổ tấn công Chiêm Thành, ông được cử ra chỉ huy quân đội kháng chiến. Điều khiển 20 ngàn quân Chiêm, được Đại Việt yểm trợ ngăn chặn đường bộ quân Nguyên, ông chống cự lại được quân xâm lăng trong nhiều năm liền và sau đó quân Nguyên bỏ mộng xâm lược Chiêm Thành và Đại Việt .
Thái tử trở thành anh hùng dân tộc và năm 1288 lên ngôi nối nghiệp cha, lấy hiệu Sinhavarman III, người Việt gọi là Chế Mân là một vị vua anh minh, lại thương dân và hiếu hòa, nên được nhân dân rất tôn trọng.
Năm 1301, Thái thượng hoàng Trần Nhân Tông của Đại Việt nhận lời mời du ngoạn vào Chiêm Thành, được Chế Mân tiếp đãi nồng hậu, có ở lại trong cung điện Chiêm Thành gần 9 tháng. Khi ra về, Trần Nhân Tông có hứa gả con gái là Huyền Trân cho Chế Mân, mặc dù khi đó Chế Mân đã có chính thất là hoàng hậu Tapasi, người Java (Nam Dương ngày nay). Năm 1306, Jaya Sinhavarman III dâng hai châu Ô và châu Lý (khu vực từ Quảng Bình đến Quảng Nam) cho nhà Trần của Đại Việt làm của hồi môn để được kết hôn với Huyền Trân Công Chúa
Huyền Trân về Chiêm Thành, được phong làm hoàng hậu Paramecvari. Một năm sau đó, khi hoàng hậu người Đại Việt vừa sinh xong hoàng tử, thì tháng 5 năm 1307, quốc vương Chế Mân qua đời. Vua Trần Anh Tông biết tin, sai Trần Khắc Chung vờ sang viếng tang, tìm cách cứu Huyền Trân đem về.
Chiêm Thành coi sự việc này là quốc nhục và các vị vua Chiêm kế tiếp đã từng dùng vũ lực, vào các năm 1311, 1312,1317 - 1318, 1326 và 1353, nhằm yêu cầu Đại Việt trao trả cho vương quốc này hai châu Ô, Lý nhưng không thành công .

**Xem thêm**
Huyền Trân Công Chúa

**Chú thích**
Thể loại:Lãnh tụ Vijaya
Thể loại:Mất năm 1307
Thể loại:Vua Champa
Thể loại:Vua Việt Nam
Los Alamos, New Mexico

Vị trí của Los Alamos tại New Mexico
Los Alamos (tiếng Tây Ban Nha: Los Álamos), được thành lập năm 1968, là thành phố quận lỵ của Quận Los Alamos, trung tâm tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ, trên Cao nguyên Pajarito nhìn ra Thung lũng Río Grande. Chủ yếu là một trung tâm nghiên cứu, thành phố là nới có Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos. Los Alamos cũng là một nơi có một trường cao đẳng, Bảo tàng Khoa học Bradbury và Trung tâm Nghệ thuật Fuller Lodge trong đó bao gồm Bảo tàng Lịch sử Los Alamos, một trung tâm nghệ thuật và một cơ sở nghệ thuật biểu diễn. Tượng đài Quốc gia Bandelier và Tượng đài Bang Jemez cả hai đều mô tả nổi bật các tàn tích của Pueblo thổ dân châu Mỹ gần đó.
Trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ 2, địa điểm này đã được chính phủ Mỹ lựa chọn làm nơi nghiên cứu vũ khí nguyên tử và quả bom nguyên tử đầu tiên đã được phát triển ở đây. Cộng đồng dân cư tiếp theo đó đã được dưới sự kiểm soát của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử từ 1947 cho đến 1962, khi khu vực này được tự quản, trong thời kỳ này quả bom H đã được thiết kế ở đây. Tên thành phố đặt theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "những cây bạch dương". Dân số năm 1980 là 11.039 người, năm 1990 là 11.455 người và năm 2003 là 18.802 người.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Los Alamos
Thể loại:Quận Los Alamos, New Mexico
Thể loại:Khu vực thống kê New Mexico
Thể loại:Dự án Manhattan
Thể loại:Quận lỵ New Mexico
Montevideo

Montevideo (monteβiˈðe.o) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Uruguay. Theo thống kê 2011, địa giới thành phố (city proper) có dân số 1.319.108 (khoảng 1/3 tổng dân số toàn quốc) trong phạm vi sqmi. Montevideo là thủ đô nằm xa nhất về phía nam của châu Mỹ. Thành phố nằm ở nam phần Uruguay, bên tả ngạn sông La Plata.

**Lịch sử**
Thành phố được thành lập năm 1724 Bruno Mauricio de Zabala, nhân danh triều đình Tây Ban Nha chiếm lấy khu vực phía đông sông La Plata để kiềm chế tham vọng của Bồ Đào Nha vốn cũng đang đoạt lấy vùng đất chiến lược này. Năm 1807 Hải quân Anh tấn công Montevideo và chiếm giữ thị trấn này trong một thời gian ngắn.
Khi Tây Ban Nha thất thế phải trao độc lập cho các thuộc địa châu Mỹ thì Montevideo trở thành lỵ sở của xứ Banda Oriental rồi thủ đô của Uruguay.
Sang thế kỷ 20 và 21, Montevideo nổi danh là nơi tổ chức Giải Vô địch túc cầu Thế giới lần đầu tiên năm 1930. Đội tuyển Uruguay đoạt giải nhất. Về mặt kinh tế, Montevideo là nơi đặt trụ sở của Mercosur và ALADI, hai tổ chức mậu dịch chính của châu Mỹ Latinh.
Montevideo thường được xem là thành phố có chất lượng cuộc sống cao nhất trên toàn Mỹ Latinh: vào năm 2015 nó đã giữ vị trí này trong một thập kỷ. 2010, Montevideo có nền kinh tế thành thị lớn thứ 19 Mỹ Latinh, và thứ 9 về thu nhập bình quân ở các thành phố lớn Mỹ Latinh. Năm 2015, Montevideo có GDP là 40,5 tỉ $, và GDP bình quân đầu người 24.400$.
Đây được xem là một thành phố Beta, xếp hạng bảy ở Mỹ Latinh và 73 toàn cầu. Được mô tả là một "nơi sôi động, triết chung với đời sống văn hóa giàu có", và "một trung tâm công nghệ và văn hóa buôn bán thịnh vượng", Montevideo xếp thứ 8 tại Mỹ Latinh theo 2013 MasterCard Global Destination Cities Index. Năm 2014, nó cũng được xem là thành phố thân thiện thứ 10 với người đồng tính trên thế giới, đứng đầu tại Mỹ Latinh. Montevideo là trung tâm thương mại và giáo dục của Uruguay cũng như là hải cảng chính. Vùng đô thị Montevideo có gần hai triệu dân sinh sống.

**Cảnh quan**
Cảnh quan nổi bật gần thành phố có đồi Cerro mà từ đó tên gọi Montevideo (theo tiếng Bồ Đào Nha: Monte vide eu có nghĩa là "tôi thấy một ngọn đồi") được đặt. Lăng José Gervasio Artigas, anh hùng dân tộc của Uruguay, Cabildo, trước đây là trụ sở của quốc hội, một nhà thờ lớn trang trí lộng lẫy (1790-1804) cũng ở trong thành phố này. Thành phố Montevideo có Đại học Cộng hòa (1849), Viện Nghiên cứu bậc đại học (1928), Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Uruguay (1900), Bảo tàng Mỹ thuật Quốc gia Uruguay (1911).

**Khí hậu**

**Tham khảo**
Thể loại:Thành phố Uruguay
Thể loại:Thủ đô Nam Mỹ
Thể loại:Khu dân cư ở Uruguay

Uruguay
Thể loại:Địa lý Uruguay
Thể loại:Khu dân cư theo quốc gia
fa:رده:شهرهای اروگوئه
hy:Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքներ
ru:Категория:Города Уругвая
Belo Horizonte

Belo Horizonte, một thành phố ở đông nam Brasil, là thủ phủ của bang Minas Gerais. Đây là trung tâm văn hoá, hành chính, kinh tế của một khu vực khai khoáng giàu quặng sắt, vàng, măng gan, nickel và các loại đá quý. Sắt, thép, kim loại tinh chế, hàng dệt và thiết bị vận tải được chế tạo ở đây. Belo Horizonte được quy hoạch tốt với các đại lộ rộng rãi có cây xanh hai bên toả ra từ một công viên rộng lớn. Thành phố có sân vận động bóng đá thuộc loại lớn nhất thế giới. Thành phố này cũng có Đại học Liên bang Minas Gerais thành lập năm 1927 và Đại học Công giáo Giáo hoàng Minas Gerais (1958) và Trường Mỹ thuật (1954). Tại quận Pampulha của thành phố có Nhà thờ nhỏ São Francisco do Oscar Niemeyer Soares Filho thiết kế, ở đây có các bức tranh do nghệ sĩ người Brasil Cándido Portinari vẽ.
Thành phố được thành lập năm 1895 và thay thế Ouro Prêto làm thủ phủ bang năm 1897. Đây là thành phố có quy hoạch đầu tiên của Brasil và đã trở thành một trung tâm kinh tế lớn của Brasil. Các quận dân cư và công nghiệp đã được phát triển trong thập niên 1940. Dân số năm 2004 ước tính 2.350.564 người.

**Chú thích**

Thể loại:Thành phố của Brasil
Thể loại:Đô thị bang Minas Gerais
Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1701
Thể loại:Thủ phủ bang Brasil
Santa Cruz (Bolivia)

Santa Cruz de la Sierra (local, nghĩa "thánh giá của dãy núi"), thường gọi đơn giản là Santa Cruz (local), là thủ phủ của vùng Santa Cruz ở đông Bolivia. Nằm bên sông Pirai, thành phố Santa Cruz và vùng đô thị của nó là nơi cư ngụ của 70% dân số vùng Santa Cruz và là một trong các thành phố phát triển nhanh của thế giới.
Thành phố được thành lập năm 1561 bởi nhà thám hiểm Tây Ban Nha Ñuflo de Chavez,
tại nơi cách vị trí của nó hiện nay khoảng abbr=on về phía đông; nó được di dời nhiều lần trước khi cố định cạnh sông Pirai vào cuối thế kỷ 16. Trong đa phần lịch sử, Santa Cruz luôn là một thị trấn nhỏ, thậm chí sau khi Bolivia giành độc lập năm 1825. Chỉ sau thời kỳ Thế Chiến thứ II, thành phố mới phát triển với tốc độ rất nhanh.
Ngày nay đây là thành phố đông dân nhất Bolivia; vùng Santa Cruz chiếm gần 35% tổng sản phẩm nội địa quốc gia và nhận 40% đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào đất nước. Điều này giúp Santa Cruz trở thành trung tâm thương mại quan trọng nhất và thu hút dân từ khắp cả nước đổ về.

**Tham khảo**
Thể loại:Santa Cruz, Bolivia
Thể loại:Khu dân cư ở Bolivia