Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Độ dẫn nhiệt

Một khối vật liệu, có chiều dài l và thiết diện A
Độ dẫn nhiệt là một đại lượng vật lý đặc trưng cho khả năng dẫn nhiệt của vật liệu.
Trong phương trình của định luật Fourier (phương trình mô tả hiện tượng dẫn nhiệt trong vật liệu), độ dẫn nhiệt xuất hiện dưới dạng một hệ số đặc trưng cho vật liệu.
Độ dẫn nhiệt được xác định bằng nhiệt lượng truyền qua một đơn vị diện tích vật liệu trong một đơn vị thời gian, dưới gradient của nhiệt độ. Thứ nguyên của độ dẫn nhiệt là năng lượng.diện tích^-1.thời gian^-1.nhiệt độ^-1.chiều dài

**Ví dụ**
Một vài ví dụ về giá trị tính của độ dẫn nhiệt cho Vật liệu xây dựng, các vật rắn khác, chất lỏng (ở nhiệt độ phòng) và khí (ở 0 °C). Độ dẫn nhiệt lớn đồng nghĩa với việc truyền nhiệt tốt hơn (nhanh hơn).
 

**Chân không**
Trong chân không không diễn ra sự dẫn nhiệt, sự vận nhiệt chỉ xảy ra do quá trình bức xạ nhiệt. Điều này được dùng trong chai nhiệt, để hạn chế tối đa việc vận nhiệt. Để việc vận lượng (vận chuyển năng lượng) do bức xạ nhiệt giảm tối thiểu thì bề mặt các lớp sắt và kính phải hướng về chân không phản chiếu rất tốt.

**Xem thêm**
 Độ dẫn nhiệt- Hệ số truyền nhiệt- Gitterschwingung- Debye-Temperatur- Phonon

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Wärmeleitfähigkeit der Elemente
Thể loại:Nhiệt động lực học
Thể loại:Đại lượng vật lý
Thể loại:Vật lý học công trình
Thể loại:Khái niệm vật lý
Thể loại:Truyền nhiệt
Vướng mắc lượng tử

Vướng mắc lượng tử, liên đới lượng tử hay rối lượng tử là một hiệu ứng trong cơ học lượng tử trong đó trạng thái lượng tử của hai hay nhiều vật thể có liên hệ với nhau, dù chúng cách xa tới mức nào, thậm chí là tới khoảng cách lên tới cả nhiều năm ánh sáng. Ví dụ, có thể tạo ra hai vật thể sao cho nếu quan sát thấy spin của vật thứ nhất quay xuống dưới, thì spin của vật kia sẽ phải quay lên trên, hoặc ngược lại; dù cho cơ học lượng tử không tiên đoán trước kết quả phép đo trên vật thứ nhất. Điều này nghĩa là phép đo thực hiện trên vật thể này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái lượng tử trên vật thể vướng víu lượng tử với nó.
Rối lượng tử là hiệu ứng được ứng dụng trong các công nghệ như tính toán lượng tử, mật mã lượng tử, viễn tải lượng tử. Hiệu ứng này, được khẳng định bởi quan sát thực nghiệm, cũng gây ra sự thay đổi nhận thức rằng thông tin về một vật thể chỉ có thể thay đổi bằng tương tác với các vật ngay gần nó.

**Ví dụ**
Ví dụ: Có 2 photon sao cho spin của cặp photon này là 0 (zero), khi photon thứ nhất quay theo chiều kim đồng hồ thì bằng 1 cách nào đó photon thứ 2 sẽ quay ngược chiều kim đồng hồ sao cho tổng spin của chúng bằng 0 (zero) bất chấp khoảng cách của chúng là bao xa hoặc trong bất kỳ trường hợp nào mà không cần bất kể lực tác động nào khác. Điều nay vi phạm tất cả các quy tắc vật lý thông thường. Nó được xem như phương thức liên lạc của tương lai khi tốc độ của nó gần như ngay lập tức bất chấp đang ở không-thời-gian nào (kể cả trong hoặc phía bên kia Hố Đen), thay thế phương thức truyền tín hiệu trong vũ trụ hiện nay của con người là dùng sóng vô tuyến có tốc độ bằng với tốc độ ánh sáng, và không thể sử dụng trong nhiều trường hợp đặc biệt.
Rối lượng tử thường được mô tả với hai photon có sự liên hệ với nhau, trạng thái của photon này quyết định trạng thái của photon kia. Nếu đo được trạng thái của một photon thì ngay lập tức sẽ biết được trạng thái của photon có liên hệ với nó. Điều này cũng có nghĩa là nếu ta buộc photon này có một trạng thái nào đó thì lập tức photon kia cũng có trạng thái tương ứng.
Sự liên hệ trạng thái giữa 2 photon chứng tỏ rằng giữa chúng có một quan hệ tương tác nào đó tuy nhiên tương tác này không phải là một trong bốn tương tác cơ bản như ta đã biết; mà là một hệ quả của các định luật cơ học lượng tử.

**Ứng dụng**

**Viễn tải lượng tử**
Rối lượng tử được ứng dụng vào công nghệ viễn tải lượng tử, dùng để vận chuyển thông tin cũng như vật chất. Trong kỹ thuật này, người ta tạo ra hai vật thể ở cách xa nhau và có vướng víu lượng tử với nhau. Sau đó thông tin về trạng thái lượng tử của vật thứ nhất được cố định, qua phép đo; dẫn đến thông tin này được truyền tải đến vật thứ hai. Phương pháp này không cho phép thông tin, ở dạng kèm theo vật chất, được di chuyển nhanh hơn tốc độ ánh sáng.

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học lượng tử
Thể loại:Hiệu ứng vật lý
Thể loại:Khoa học thông tin lượng tử
Đình lạm

Trong kinh tế học, đình lạm hay lạm phát đình đốn (stagflation) chỉ hiện tượng nền kinh tế đình đốn trong khi lạm phát cao.
Theo lý luận về đường cong Phillips của kinh tế học Keynes, có sự đánh đổi giữa tỷ lệ lạm phát với tỷ lệ thất nghiệp (hoặc giữa tỷ lệ lạm phát với tốc độ tăng trưởng GDP thực tế). Điều này hàm ý, nếu kinh tế đình đốn thì cũng không thể có lạm phát cao. Tuy nhiên, kinh tế Anh thập niên 1960 và 1970, kinh tế Mỹ đầu thập niên 1970 cho thấy trong khi kinh tế đình đốn, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, mà tỷ lệ lạm phát lại không hề hạ xuống.
Các chính sách quản lý tổng cầu dựa trên các lý luận của kinh tế học Keynes không thể giải quyết được tình trạng đình lạm. Nếu nới lỏng tài chính hay nới lỏng tiền tệ để kích cầu và thúc đẩy kinh tế tăng trưởng cao hơn, thì lạm phát sẽ gia tốc. Còn nếu thắt chặt tài chính hay thắt chặt tiền tệ để kiềm chế lạm phát, thì kinh tế lại có thể thu hẹp thêm. Thực tiễn này góp phần làm cho lý luận của kinh tế học Keynes bị mất uy tín và góp phần nâng cao danh tiếng của chủ nghĩa tiền tệ, kinh tế học vĩ mô cổ điển mới và kinh tế học trọng cung.

**Tham khảo**

**Đọc thêm**
 cite book|last1=Greenspan|first1=Alan|author-link1=Alan Greenspan|first2=Adrian|last2=Wooldridge|author-link2=Adrian Wooldridge|title=Capitalism in America: A History|url=https://archive.org/details/capitalisminamer0000gree_o2l8|year=2018|place=New York|publisher=Penguin Press|isbn=978-0735222441|pages= 299–326- Cite book |title=A History of Interest Rates | first1 = Sidney | last1 = Homer | first2 = Richard Eugene | last2 = Sylla | first3 = Richard | last3 = Sylla |publisher=Rutgers University Press |year=1996 |isbn=978-0-8135-2288-3 |url=https://books.google.com/books?id=w3hmC17-em4C 
*cite book|last=Kynaston|first=David|author-link=David Kynaston|title=Till Time's Last Sand: A History of the Bank of England, 1694–2013|year=2017|publisher=Bloomsbury|place=New York|pages=501–587|isbn=978-1408868560
*cite book|last=Meltzer|first=Allan H.|author-link=Allan H. Meltzer|title=A History of the Federal Reserve – Volume 2, Book 2: 1970–1986|year=2009|publisher=University of Chicago Press|place=Chicago|pages=865–1131|isbn=978-0226213514- cite book|last=Silber|first=William L.|title=Volcker: The Triumph of Persistence|year=2012|publisher=Bloomsbury Press|place=New York|pages= 118–237|isbn=978-1608190706|url=https://archive.org/details/isbn_9781608193929- cite book|last=Wells|first=Wyatt C.|title=Economist in an Uncertain World: Arthur F. Burns and the Federal Reserve, 1970–1978|url=https://archive.org/details/economistinuncer0000well|publisher=Columbia University Press|place=New York|year=1994|pages= 121–228|isbn=978-0231084963

**Liên kết ngoài**
  How Paul Volcker Stopped Inflation in the 1980s
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô
Thể loại:Lạm phát
Thể loại:Suy thoái kinh tế
Thể loại:Vấn đề kinh tế
Thể loại:Kinh tế chính trị
Đình trệ kinh tế

Đình trệ kinh tế chỉ hiện tượng tốc độ tăng trưởng GDP thực tế thấp suốt một thời kỳ dài. Tuy nhiên, thế nào là tăng trưởng thấp thì các nhà kinh tế học không đưa ra định nghĩa rõ ràng. Một số cho rằng, tốc độ tăng trưởng 2-3 phần trăm một năm là tăng trưởng thấp. Một số khác cho rằng, tốc độ thấp hơn tốc độ tăng trưởng tiềm năng là thấp.
Thời kỳ Đại khủng hoảng (1929-1933), là một giai đoạn đình trệ kinh tế điển hình. Tình trạng kinh tế Nhật Bản trong thập niên 1990 và đầu thập niên 2000 cũng là tình trạng đình trệ kinh tế. Ở cả hai trường hợp trên, đình trệ kinh tế đi cùng với giảm phát. Song ở Anh thập niên 1960, 1970 và ở Mỹ đầu thập niên 1970, người ta lại thấy đình trệ kinh tế đi cùng với lạm phát tạo thành cái gọi là đình lạm.
Lưu ý là đình đốn kinh tế không nhất thiết nghĩa là suy thoái kinh tế.

**Tham khảo**
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô
Thể loại:Vấn đề kinh tế
Thể loại:Khuynh hướng thị trường
Trình soạn thảo văn bản

Tập tin:Leafpad-screenshot.png|liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADptin:Leafpad-screenshot.png|phải|nhỏ|Các date=2020-09-29  trình chỉnh sửa như Leafpad, được hiển thị ở đây, thường được bao gồm trong hệ điều hành như một ứng dụng trợ giúp mặc định để mở tệp văn bản.
Trình soạn thảo văn bản là một loại chương trình máy tính chỉnh sửa văn bản thuần túy. Các chương trình như vậy đôi khi được gọi là phần mềm " notepad ", theo tên của Microsoft Notepad. Trình soạn thảo văn bản được cung cấp hệ điều hành và gói phát triển phần mềm, đồng thời có thể được sử dụng để thay đổi các tệp như tệp cấu hình, tệp tài liệu và mã nguồn ngôn ngữ lập trình.

**Văn bản thuần túy (plain text)  so với văn bản đa dạng thức (rich text)**
Có sự khác biệt quan trọng giữa văn bản thuần túy (được tạo và chỉnh sửa bởi trình soạn thảo văn bản) và văn bản đa dạng thức (chẳng hạn như văn bản được tạo bởi chương trình xử lý từ hoặc phần mềm xuất bản trên máy tính để bàn).
Văn bản thuần túy chỉ bao gồm đại diện ký tự. Mỗi ký tự được biểu diễn bằng một chuỗi có độ dài cố định là một, hai hoặc bốn byte hoặc dưới dạng chuỗi có độ dài thay đổi từ một đến bốn byte, phù hợp với các quy ước mã hóa ký tự cụ thể, chẳng hạn như ASCII, ISO / IEC 2022, UTF-8 hoặc Unicode. Các quy ước này xác định nhiều ký tự có thể in được, nhưng cũng có các ký tự không in được kiểm soát luồng văn bản, chẳng hạn như dấu cách, ngắt dòng và ngắt trang. Văn bản thuần túy không chứa thông tin nào khác về chính văn bản, thậm chí không sử dụng quy ước mã hóa ký tự. Văn bản thuần túy được lưu trữ trong các tệp văn bản, mặc dù các tệp văn bản không chỉ lưu trữ văn bản thuần túy. Trong những ngày đầu của máy tính, văn bản thuần túy được hiển thị bằng cách sử dụng phông chữ đơn không gian, như vậy việc căn lề ngang và định dạng cột đôi khi được thực hiện bằng cách sử dụng các ký tự khoảng trắng. Vì lý do tương thích, truyền thống này không thay đổi.
Mặt khác, văn bản đa dạng thức có thể chứa siêu dữ liệu, dữ liệu định dạng ký tự (ví dụ: kiểu chữ, kích thước, trọng lượng và kiểu), dữ liệu định dạng đoạn văn (ví dụ: thụt lề, căn lề, phân phối chữ và từ, và khoảng cách giữa các dòng hoặc các đoạn văn khác) và dữ liệu đặc tả trang (ví dụ: kích thước, lề và hướng đọc). Văn bản đa dạng thức có thể rất phức tạp. Văn bản đa dạng thức có thể được lưu ở định dạng nhị phân (ví dụ: DOC), các tệp văn bản tuân theo ngôn ngữ đánh dấu (ví dụ: RTF hoặc HTML), hoặc ở dạng kết hợp của cả hai (ví dụ: Office Open XML).
Các trình soạn thảo văn bản nhằm mục đích mở và lưu các tệp văn bản có chứa văn bản thuần túy hoặc bất kỳ thứ gì có thể được hiểu là văn bản thuần túy, bao gồm đánh dấu cho văn bản có dạng thức hoặc đánh dấu cho một thứ khác (ví dụ: SVG).

**Tham khảo**
Thể loại:Trình soạn thảo văn bản
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại vào ngày 25 tháng 11 năm 2005. Sau Nhã nhạc cung đình Huế, đây là di sản thứ hai của Việt Nam được nhận danh hiệu.
Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên trải dài trên 5 tỉnh Tây Nguyên: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Chủ thể của không gian văn hóa này gồm nhiều dân tộc khác nhau: Ê đê, Jarai, Ba Na, Mạ, Lặc...
Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên bao gồm các yếu tố bộ phận sau: cồng chiêng, các bản nhạc tấu bằng cồng chiêng, những người chơi cồng chiêng, các lễ hội có sử dụng cồng chiêng (Lễ mừng lúa mới, Lễ cúng Bến nước...), những địa điểm tổ chức các lễ hội đó (nhà dài, nhà rông, nhà gươl, rẫy, bến nước, nhà mồ, các khu rừng cạnh các buôn làng Tây Nguyên,...), v.v.
Hiện tại, ở các vùng có cồng chiêng như ở Tây nguyên, Lễ hội Cồng chiêng được tổ chức hàng năm là một hoạt động vừa có ý nghĩa bảo tồn bản sắc văn hóa vừa là một sản phẩm du lịch ăn khách.

**Thư viện ảnh**

**Chú thích**
Thể loại:Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại tại Việt Nam
Thể loại:Đắk Lắk
Thể loại:Đắk Nông
Thể loại:Gia Lai
Thể loại:Kon Tum
Thể loại:Lâm Đồng
Thể loại:Văn hóa Tây Nguyên
Thể loại:Sự kiện văn hóa Việt Nam
Thể loại:Du lịch Đắk Lắk
Thể loại:Du lịch Gia Lai
Thể loại:Du lịch Kon Tum
Thể loại:Du lịch Đắk Nông
Thể loại:Du lịch Lâm Đồng
Thể loại:Di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam
Thể loại:Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại
Thể loại:Âm nhạc Việt Nam
Đẻ đất đẻ nước

nhỏ
Đẻ đất đẻ nước (tiếng Mường: Te tấc te đác) là một bộ sử thi, tác phẩm văn học dân gian của người Mường ở Việt Nam. Đây là bộ sử thi lớn, hiện sưu tầm được 10 bản, bản trung bình 8 nghìn câu, bản dài nhất 16 nghìn câu, kể về gốc tích và công cuộc đấu tranh của người Mường ở thời đại rất xa xưa, chứa đựng những quan niệm người Mường cổ về việc hình thành trời đất, tạo lập thế giới. Tác phẩm này được bảo tồn và lưu truyền dưới hình thức truyền miệng, tập trung đầy đủ nhất dưới hình thức "mo" (hát cúng).
Đẻ đất đẻ nước có giá trị về rất nhiều mặt: Văn học, dân tộc học, ngôn ngữ học, nghệ thuật dân gian...
Nơi phát tích của sử thi Đẻ đất đẻ nước được cho là ở xã Thiết Ống, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, hiện còn dấu tích ở Đồi Chu.
Năm 2008, tác phẩm này đã được diễn xướng và ghi thành đĩa DVD  &  cũng như biên tập và xuất bản thành sách.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Sử thi của người Mường
Thể loại:Văn học dân gian các dân tộc thiểu số Việt Nam
Thể loại:Sử thi Việt Nam
Kiểm tra Lucas–Lehmer

:Bài này nói về kiểm tra Lucas–Lehmer tính nguyên tố cho trường hợp tổng quát. Còn có Kiểm tra Lucas-Lehmer cho số Mersenne. 
Trong số học cho máy tính (hay số học thuật toán), kiểm tra Lucas–Lehmer là phép kiểm tra tính nguyên tố đối với số tự nhiên n; nó đòi hỏi rằng có một thừa số nguyên tố của n − 1 là đã biết.
Nếu tồn tại số a nhỏ hơn n và lớn hơn 1 là số thoả mãn 

và 

với mọi ước nguyên tố qcủa n − 1, thì n là số nguyên tố. Nếu không tìm thấy số a như vậy thì n là hợp số.
Chẳng hạn, với n = 71, n − 1 = 70 = (2)*(5)*(7).
Lấy a = 11 trước hết:

Điều này cho thấy bậc của 11 mod 71 là 70 vì ước của 70 chỉ có thể như trên. Nhưng kiểm tra với các ước của 70 ta có:



Do đó bậc của 11 mod 71 là 70, và như vậy 71 là số nguyên tố.

**Xem thêm**
Kiểm tra tính nguyên tố

**Tham khảo**
Lucas-Lehmer
Kiểm tra Proth

Trong toán học, định lý Proth là một phương pháp kiểm tra tính nguyên tố dùng cho các số Proth.
Cho p là một số Proth, dạng k2n + 1 với k lẻ và k n, khi đó nếu có số nguyên a nào đó sao cho

thì p là số nguyên tố

**Ví dụ**
Bảy số nguyên Proth đầu tiên là
P0 = 21 + 1 = 3
P1 = 22 + 1 = 5
P2 = 23 + 1 = 9
P3 = 3 × 22 + 1 = 13
P4 = 24 + 1 = 17
P5 = 3 × 23 + 1 = 25
P6 = 25 + 1 = 33
Ta có:- với p = 3,lấy a = 2 ta có 21 = 2 , nên 3 là số nguyên tố.- với p = 5,lấy a = 3 ta có 32 = 9 , nên 5 là số nguyên tố.- với p = 13,lấy a = 5 ta có 56 = 15626 , nên 13 là số nguyên tố.- với p = 9, không có số a nào cho ta a4 , nên 9 không là số nguyên tố.

**Lịch sử**
François Proth (1852 - 1879) tìm ra định lý này khoảng vào năm 1878.

**Xem thêm**
Kiểm tra tính nguyên tố
*Số Sierpinski

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Mathworld
Proth
de:Prothsche Primzahl
nl:Prothgetal
Thể loại:Định lý về số nguyên tố
Kiểm tra Fermat

Kiểm tra Fermat là một thuật toán xác suất kiểm tra một số tự nhiên là hợp số hay là số nguyên tố.

**Khái niệm== 
Định lý nhỏ Fermat phát biểu rằng nếu p là số nguyên tố và , thì
.
Nếu ta muốn kiểm tra số n có là nguyên tố không, ta lấy ngẫu nhiên các số a và kiểm tra xem đẳng thức trên có đúng không. Nếu nó không đúng với một giá trị a nào đó thì n là hợp số. Nếu đẳng thức đúng với nhiều giá trị của a, ta có thể nói rằng n là số nguyên tố với xác suất nào đó, hay là một số giả nguyên tố (pseudoprime).
Có thể phép thử sẽ cho ta một kết quả sai.
Số a mà

trong khi n là hợp số được gọi là một giả Fermat.
Còn nếu có số a mà

thì a được xem như một bằng chứng Fermat chứng tỏ n là hợp số.

**Thuật toán và thời gian thi hành**
Thuật toán có thể viết như sau:
Inputs: n: giá trị để kiểm tra tính nguyên tố; k: tham số tham gia vào quá trình kiểm tra
Output: hợp số nếu n là hợp số, nếu không nguyên tố xác suất
:repeat k times:
::lấy a ngẫu nhiên trong 1, n − 1
:if an − 1 mod n ≠ 1 then 
::return composite
:return probably prime
Khi dùng thuật toán tính nhanh luỹ thừa theo mođun, thời gian thi hành của thuật toán là O(k × log3n), ở đó k là số lần kiểm tra với mỗi số a ngãu nhiên, và n là giá trị ta muốn kiểm tra.

**Khả năng vận dụng**
Có khá nhiều giá trị của n là các số Carmichael mà với tất cả  các giá trị của a sao cho ƯCLN(a,n)=1 là giả Fermat. Mặc dù các số Carmichael là rất hiếm, nhưng phép thử Fermat rất ít được dùng so với các phương pháp khác như kiểm tra Miller-Rabin hay kiểm tra Solovay-Strassen.
Nói chung, nếu n không là số Carmichael thì ít nhất một nửa các số

là bằng chứng Fermat. Để chứng minh điều này, giả sử a là một bằng chứng Fermat và a1, a2,..., as là giả Fermat. Khi đó

và do đó tất cả a × ai for i = 1, 2,..., s là bằng chứng Fermat.

**Xem thêm**
Kiểm tra tính nguyên tố
*RSA (mã hóa)
*Pretty Good Privacy
*Pierre de Fermat

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thuật toán lý thuyết số
Fermat
Thể loại:Số học Modulo
Độ thô thủy lực

Độ thô thủy lực của hạt bùn cát là tốc độ rơi ổn định của hạt bùn cát đó trong nước tĩnh.
Khi bắt đầu rơi trong nước, dưới tác dụng của trọng lực hạt bùn cát rơi nhanh dần, đồng thời lực ma sát của thể nước tác dụng lên hạt cũng tăng đần. Kết quả là gia tốc rơi của hạt giảm đi và dần đến trạng thái sa lắng với vận tốc ổn định, đó là độ thô thủy lực.
Độ thô thủy lực là một đặc tính cơ-lý của bùn cát, nó phụ thuộc vào khối lượng riêng của bùn cát, hình dạng, đường kính hạt bùn cát.- Ký hiệu: ws - Thứ nguyên: L2 T -1, cùng thứ nguyên với vận tốc- Đơn vị thường dùng là cm/s, mm/s.

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học chất lưu
Thể loại:Động lực học sông ngòi
Thể loại:Động lực học chất lưu
Thể loại:Vận tốc
Áp lực

Áp lực (ký hiệu: vector N hoặc F) là lực ép vuông góc lên một mặt hoặc một diện tích tiếp xúc của đối tượng chịu lực.

**Định nghĩa**
Áp lực là lực ép tác động trên diện tích bề mặt của một vật theo phương thẳng đứng với bề mặt tiếp xúc. Lực ép vuông góc với diện tích bề mặt chịu lực. Theo nghĩa chung, cũng như khái niệm lực tổng quát, áp lực là đại lượng vector. Tuy nhiên vì đã xác định được phương (vuông góc với bề mặt chịu lực) và chiều (hướng vào mặt chịu lực) nên khi nói về áp lực, người ta có thể chỉ nói về độ lớn 
Đơn vị đo lường của áp lực là: Newton(N)

**Công thức tính áp lực**
Về mặt toán học: 

Trong đó: Fa Áp lực
 
 Lực (Newton; kí hiệu N)
 Diện tích bề mặt
Đối với chất khí ta có thể sử dụng công thức sau:

Trong đó:
 là áp suất,
 là lực ép lên diện tích chịu lực,
 là diện tích chịu lực.
chuyển đổi 
1kg = 10 Newton

**Xem thêm**
 Lực- Áp suất- Ứng suất của lực

**Tham khảo**

Thể loại:Lực
Thể loại:Cơ học
Thể loại:Cơ tính
Thể loại:Cơ học cổ điển
Thể loại:Động lực học chất lưu
Quân luật

Quân luật là một loại luật pháp sử dụng trong quân đội mà bất cứ quốc gia nào có lực lượng quân sự bảo vệ đều phải có.
Bộ luật này tương đối đơn giản hơn so với luật dân sự; nhưng nó rất nguyên tắc và khép kín, đòi hỏi con người phải thực thi một cách hết sức cứng nhắc, khung hình phạt rất nặng.
Bộ luật được bảo vệ bởi tòa án binh và xem như một phần của luật pháp quốc gia, nhưng chỉ áp dụng trong lực lượng quân sự. 

**Mục đích**
Các luật này được thiết kế để phục vụ các mục đích:
*biện pháp hòng duy trì sự ổn định quân đội 
*thực hiện nguyên tắc kiểm soát an ninh quân đội 
*giữ  cho lực lượng nguy hiểm này không xâm phạm lẫn nhau và xâm phạm trật tự xã hội 
*cách ly khỏi xã hội và bảo đảm tính nghiêm minh trong quân ngũ, răn đe quân nhân theo một đường lối cứng nhắc, khắt khe tạo nên kỷ luật quân đội.

**Áp dụng**
Quân luật được áp dụng chủ yếu trong quân đội.
Trong tình trạng khẩn cấp, người ta dùng nó như một bộ luật dân sự hòng dập tắt nổi loạn hoặc ổn định nhanh chóng các mâu thuẫn, xung đột gay gắt trong xã hội. Tuy nhiên, do tính chất khắt khe và cứng nhắc, bộ luật này dùng trong xã hội có thể như một con dao hai lưỡi, không những không thể ổn định mà còn gây xung đột, bất mãn trong dân, gây trì trệ kinh tế và khả năng nổi loạn kéo dài.
Ngoài ra, khi tầng lớp quân nhân bất mãn chế độ và tự nổi loạn chống chính phủ, quân luật có thể được áp dụng ngay khi tiến hành đảo chính. Đây là hình thức gây áp lực buộc chính phủ nhanh chóng đầu hàng, đồng thời đe dọa các tầng lớp phản kháng và trói buộc nhân dân theo khuôn khổ mới trong thời loạn, tạo tiền đề dễ dàng hơn cho việc xây dựng và duy trì một chế độ mới sau xung đột.

**Tham khảo**
Thể loại:Quân đội
Thể loại:Luật pháp
Thiểu phát

Thiểu phát trong kinh tế học là lạm phát ở tỷ lệ rất thấp. Đây là một vấn nạn trong quản lý kinh tế vĩ mô. Ở Việt Nam, nhiều người thường nhầm lẫn thiểu phát với giảm phát.
Không có tiêu chí chính xác tỷ lệ lạm phát bao nhiêu phần trăm một năm trở xuống thì được coi là thiểu phát. Một số tài liệu kinh tế học cho rằng tỷ lệ lạm phát ở mức 3-4 phần trăm một năm trở xuống được gọi là thiểu phát. Tuy nhiên, ở những nước mà cơ quan quản lý tiền tệ (ngân hàng trung ương) rất không ưa lạm phát như Đức và Nhật Bản, thì tỷ lệ lạm phát 3-4 phần trăm một năm được cho là hoàn toàn trung bình, chứ chưa phải thấp đến mức được coi là thiểu phát. Ở Việt Nam thời kỳ 2002-2003, tỷ lệ lạm phát ở mức 3-4 phần trăm một năm, nhưng nhiều nhà kinh tế học Việt Nam cho rằng đây là thiểu phát.

**Biểu hiện**
Có những đặc trưng không thể định lượng nhưng giúp xác định thiểu phát, đó là:- Khi giá giảm liên tục và tăng trưởng GDP ở mức âm, nền kinh tế mới rơi vào tình trạng thiểu phát.
*Ngân hàng thương mại gặp khó khăn khi cho vay, đồng thời họ lại đặt ra lãi suất huy động tiết kiệm thấp - một tình trạng được coi là thị trường tiền tệ trì trệ. Tỷ lệ lạm phát thấp làm cho lãi suất thực tế trở nên cao, khiến các nhà đầu tư dè dặt đi vay ngân hàng. Ngân hàng ứ đọng tiền, nên giảm huy động tiết kiệm bằng cách hạ lãi suất huy động tiết kiệm.
*Sản xuất trở nên thiếu sôi động. Lạm phát thấp khiến cho tiền công thực tế cao hơn. Người lao động vì thế có thể giảm cung lao động và tăng thời gian nghỉ ngơi (xem thêm lý luận về đường cung lao động uốn ngược). Mặt khác, giá cả sản phẩm thấp làm giảm động lực sản xuất.
Thiểu phát đôi khi được coi là tình trạng trước giảm phát (một tình trạng trái ngược với lạm phát nhưng vẫn nguy hiểm đối với nền kinh tế).

**Nguyên nhân**
 Nguy cơ thứ nhất có thể xuất phát từ việc áp dụng các giải pháp chống lạm phát quá liều, chẳng hạn như thắt chặt tiền tệ, tài khóa và hạn chế cầu quá mức.- Thứ hai có thể là việc sử dụng các biện pháp ngăn ngừa lạm phát một cách quá cứng nhắc như trực tiếp kiểm soát giá của một số mặt hàng.- Nguy cơ thứ ba thường đến từ những sai lầm trong điều hành vĩ mô..

**Hậu quả**
Hậu quả của thiểu phát nghiêm trọng không kém gì lạm phát.- Ảnh hưởng tới lĩnh vực xuất khẩu vì các thị trường lớn đều tiết giảm nhu cầu.- Sức tiêu thụ nội địa không tăng do luồng cung tiền tệ giảm, trong khi xuất khẩu kém. Nếu kịch bản xấu nhất xảy ra, hàng không thể xuất trong khi cầu nội địa giảm, hàng không tiêu thụ hết, giá cả sẽ giảm, sản xuất đình đốn.

**Một số tình huống thiểu phát ở Việt Nam**
Năm 2008 đánh dấu một năm lạm phát cao, song chỉ đến đầu quý 3, do các biện pháp kiềm chế lạm phát quá mức, bắt đầu có nỗi lo thiểu phát và "Nhiều người lo ngại Việt Nam cũng đối mặt với nguy cơ tương tự, nhất là khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 10 giảm 0,19%. Đây là lần đầu tiên sau một năm rưỡi trở lại đây, CPI ở mức âm".

**Xem thêm**
Lạm phát
*Giảm phát
*Lạm phát phi mã
*Siêu lạm phát
*Khủng hoảng kinh tế thế giới 2008

**Chú thích**
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô
Thể loại:Kinh tế học tiền tệ
Thể loại:Lạm phát
Giảm phát

Giảm phát hay súc phát là tình trạng mức giá chung của nền kinh tế giảm xuống liên tục. Giảm phát, do đó, trái ngược với lạm phát. Cũng có thể nói giảm phát là lạm phát với tỷ lệ mang giá trị âm.
Cần phân biệt và tránh nhầm lẫn giảm phát với thiểu phát là sự chậm lại của tỷ lệ lạm phát (nghĩa là khi lạm phát sụt xuống các mức rất thấp).
Trong các tài liệu thống kê tình hình kinh tế chính thức, khi đề cập đến giảm phát, người ta vẫn đặt dấu âm kèm với con số ở mục tỷ lệ lạm phát. Giảm phát thường xuất hiện khi kinh tế suy thoái hay đình đốn.
Các nhà kinh tế học nói chung tin rằng giảm phát là một vấn đề lớn của kinh tế hiện đại do nó làm tăng giá trị thật của nợ, có thể làm trầm trọng thêm suy thoái và dẫn tới xoắn ốc giảm phát

**Nguyên nhân và tác hại**
Tập tin:Deflation.gif|phải|khung|Giảm phát do tổng cầu giảm
Nguyên nhân chính của giảm phát là do tổng cầu giảm, Có thể dùng sơ đồ AD-AS để minh họa điều này. Ban đầu tổng cầu tương ứng với đường AD. Điểm cân bằng của nền kinh tế là điểm E tại giao điểm của hai đường AD và đường AS (đường tổng cung). Sau đó, tổng cầu giảm, đường AD dịch chuyển song song sang trái thành đường AD' cắt đường AS ở điểm E'. E' là điểm cân bằng mới của nền kinh tế và so với điểm cân bằng cũ E, sản lượng và mức giá chung đều giảm.

**Phòng và chống giảm phát**
Để thoát khỏi tình trạng giảm phát, cần thực hiện chính sách tái khuếch trương tiền tệ thông qua các biện pháp như tăng lượng cung tiền, giảm thuế, hay điều chỉnh lãi suất.

**Tham khảo**
 Bernanke, Ben S, (2002), "Deflation: Making Sure "It" Doesn't Happen Here," Speech Before the National Economists Club, Washington, D.C. November 21.- IMF staff (2003), Deflation: Determinants, Risks, and Policy Options—Findings of an Interdepartmental Task Force, IMF, April 30 (829kb pdf file).- Krugman, Paul R. (?), Can Deflation be Prevented?

**Xem thêm**
Lạm phát
*Thiểu phát
*Lạm phát phi mã
*Siêu lạm phát
Thể loại:Vấn đề kinh tế học vĩ mô
Thể loại:Lạm phát
Thể loại:Kinh tế học tiền tệ
Thể loại:Rủi ro

Rủi ro là sự không chắc chắc liên quan đến tổn thất sẽ gánh chịu trong tương lai.
Thể loại:An ninh
Thể loại:Vấn đề cốt lõi trong đạo đức
Thể loại:Nhận thức luận
Tứ hoằng thệ nguyện

Tứ hoằng thệ nguyện, tứ hoằng thệ nguyện là bốn lời thề nguyền của những người tu hành theo Bồ tát đạo (Hạnh nguyện Bồ tát) thuộc về các tông phái Đại thừa. Tùy theo cách dịch, lời lẽ và thứ tự sắp xếp của các đại nguyện này có ít sai biệt nhưng hầu hết xoáy quanh bốn câu sau đây: - Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ (眾生無邊誓願度) — Tức là Nguyện giải thoát vô số chúng sinh.- Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn (煩惱無盡誓願斷) — Tức là Nguyện đoạn tuyệt với vô vàn phiền não- Pháp môn vô lượng thệ nguyện học (法門無量誓願學) — Tức là Nguyện tu học Phật pháp nhiều vô lượng- Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành (佛道無上誓願成) — Tức là Nguyện đạt thành đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác
Những lời thệ nguyện trên cho thấy tính cực của Đại thừa Phật giáo. Đây cũng là một phương pháp để những người tu học thăng tiến và chế ngự tâm. Các thệ nguyện này cũng được dùng để phân biệt giữa cách tu hành Đại thừa và Tiểu thừa.- Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành (佛道無上誓願成)- Cúi xin Như Lai luôn thủ hộ (低請如來總守護)- Từ bi khai ngộ dứt lầm mê (慈悲開悟停錯誤)- Ra khỏi luân hồi sanh cực lạc (出過論回生極樂)- Theo bước Thế Tôn hiển đạo mầu (隨佛的腳擺妙道)

**Sư Liên Trì chú giải**
Trong tác phẩm "Tây Phương Phát Nguyện Văn Giản Chú", đại sư Liên trì có viết về Tứ hoằng thệ như sau: Tùng ư kim nhật, lập thâm thệ nguyện: viễn ly ác pháp, thệ bất cánh tạo; cần tu thánh đạo, thệ bất thối đọa; thệ thành Chánh Giác; thệ độ chúng sanh. Lời dịch của Lý Viên Tịnh: "Từ nay trở đi, lập thệ nguyện sâu: xa lìa ác pháp, thề chẳng tạo nữa; siêng tu thánh đạo, thề chẳng lui đọa; thề thành Chánh Giác; thề độ chúng sanh"- Vế đầu tiên đồng nghĩa với "phiền não vô biên thệ nguyện đoạn".- Vế thứ nhì đồng nghĩa với "pháp môn vô lượng thệ nguyện học".- Vế thứ ba đồng nghĩa với "Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành".- Vế thứ tư đồng nghĩa với "Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ".

**Lời thề nguyện của Tịnh độ tông== 
Ngoài bốn thệ nguyện bồ tát trên, Tịnh độ tông do đặc trưng của tông phái là nguyện vãn sinh Tịnh Độ nên có thêm một nguyện lớn là:
*Nguyện sinh Cực Lạc thế giới A Di Đà Phật.

**Bản Tụng niệm của Gia đình Phật tử**
Nhằm cho các Đoàn sinh dễ hiểu, Tứ hoằng Thệ nguyện được Gia đình Phật tử biên soạn lại với tên gọi là Bốn lời nguyện (lớn), được đọc sau khi niệm hồng danh các vị Phật, Bồ Tát, trong Nghi thức Tụng niệm đầu buổi sinh hoạt hoặc ở các Lễ, Trại mạc của GĐPT.
# Chúng sanh không số lượng, thề nguyện đều độ khắp.
# Phiền não không cùng tận, thề nguyện đều dứt sạch.
# Pháp môn không kể siết, thề nguyện đều tu học.
# Phật đạo không gì hơn, thề nguyện được viên thành.

**Chú thích**

**Xem thêm**
Bồ tát
Thể loại:Đại thừa
Thể loại:Phật học
Đặc trưng lưu lượng

Đặc trưng lưu lượng, hay còn gọi là mô đun lưu lượng của một mặt cắt lòng dẫn là đại lượng đặc trưng cho khả năng chuyển nước của lòng dẫn đó. Đặc trưng lưu lượng bằng lưu lượng của dòng chảy đều trong lòng dẫn đó ứng với độ dốc thủy lực bằng đơn vị.

**Công thức**

trong đó:
K là đặc trưng lưu lượng
Q là lưu lượng
J là độ dốc thủy lực- Thứ nguyên của K là L3 T −1, cùng thứ nguyên với lưu lượng- Đơn vị thường dùng: m³/s hoặc lit/s

**Xem thêm**
 Lưu lượng- Độ dốc thủy lực

**Tham khảo**
Thể loại:Thủy lực
Dòng chảy đều

Dòng chảy đều là dòng chuyển động của chất lỏng trong lòng dẫn lăng trụ với đặc trưng của dòng chảy không đổi dọc theo lòng dẫn.
Theo đó tại hai vị trí bất kì (1 và 2) trên lòng dẫn, ta có:- Lưu lượng chảy qua hai mặt cắt bằng nhau ()- Độ sâu dòng chảy bằng nhau ()- Vận tốc dòng chảy bằng nhau ()
Trong dòng chảy đều, đường mặt nước sẽ song song với đường đáy lòng dẫn. Điều đó có nghĩa là trọng lực của khối nước cân bằng với lực ma sát đáy. Nói cách khác, độ dốc đáy kênh (S0) và độ dốc ma sát (Sf) bằng nhau:

Dòng chảy đều hoàn toàn không bao giờ xảy ra trong thực tế. Khi lưu lượng cung cấp là gần như không đổi và kênh dẫn đều đặn, có độ dốc thoải tương đối ổn định thì trong lòng kênh gần đạt được dòng chảy đều. Khi đó, việc giả thiết dòng chảy đều có lợi vì ta có thể dùng các phương trình đơn giản để tính toán.
Xem chi tiết: Bài toán thiết kế kênh dẫn

**Xem thêm**
 Dòng chảy ổn định

**Tham khảo**
Thể loại:Thủy lực
Độ dốc thủy lực

Độ dốc thủy lực là đại lượng vật lý đặc trưng cho mức độ giảm sút năng lượng của dòng chảy dọc theo lòng dẫn, và được xác định bởi tỉ số giữa chênh lệch năng lượng dòng chảy ở hai đầu đoạn lòng dẫn và chiều dài đoạn lòng dẫn đó.
Các lòng dẫn có độ nhám lớn, hoặc nhiều thay đổi về mặt cắt thì càng tiêu hao năng lượng dòng chảy và do đó có độ dốc thủy lực lớn.

**Công thức**

trong đó:
*J là độ dốc thủy lực
*dE = E2 - E1 là chênh lệch năng lượng của dòng chảy (tính theo chiều cao cột nước) giữa hai mặt cắt (mặt cắt cuối, số 2 và mặt cắt đầu, số 1).- là chiều dài đoạn lòng dẫn giữa hai mặt cắt 1 và 2.
Dấu trừ được đưa vào để đảm bảo J có giá trị dương do dE < 0 (năng lượng dòng chảy luôn bị tiêu hao).
E và  được tính theo cùng đơn vị và J là đại lượng không thứ nguyên.

**Xem thêm**
 Năng lượng dòng chảy- Đặc trưng lưu lượng

**Tham khảo**
Thể loại:Thủy lực
Thể loại:Cơ học chất lỏng
Dòng chảy ổn định

Khái niệm dòng chảy ổn định được dùng để chỉ trạng thái chuyển động của một môi trường chất lưu mà trạng thái chuyển động của nó không thay đổi theo thời gian.
Chúng ta thường gặp các thuật ngữ tương đương như dòng chảy tĩnh, dòng chảy dừng, dòng chảy đã được thiết lập.
Đối với một hệ khí động lực học chẳng hạn, các thông số khí động là các hàm số chỉ phụ thuộc vào tọa độ không gian, mà không phụ thuộc vào thời gian. Gọi vecto  là vecto các thông số đặc trưng của hệ. Khi đó đạo hàm riêng của  theo thời gian sẽ bằng không:

Đối với môi trường liên tục không nhớt, không nén được, hệ phương trình mô tả trạng thái thường là hệ phương trình Euler. Các thông số khí động thường sử dụng gồm có các thành phần vận tốc u, v, w, mật độ , áp suất p. Ở chế độ chảy ổn định các thông số khí động này là các hàm chỉ phụ thuộc vào tọa độ không gian (và có thể là các tham số khác), nhưng không phụ thuộc vào thời gian. Theo đó mà các đại lượng thứ sinh (thu được từ các đại lượng trên qua các hệ thức liên hệ) như nhiệt độ T, entropy S, enthalpy H,... cũng là các hàm không phụ thuộc thời gian.
Trên thực tế rất ít khi gặp dòng chảy ổn định. Trong môi trường chất lưu các thông số của hệ luôn có những xung nhiễu nhất định. Chúng thường là ngẫu nhiên, không xác định và thay đổi theo thời gian. Hiện tượng chảy ổn định cũng chỉ là trường hợp hạn hữu. Đa phần các dòng chảy của chất lỏng, khí, plasma trong tự nhiên thường liên quan đến các hiện tượng chảy rối, xoáy, nhiễu,...

**Ví dụ**
Một hệ thống dòng chảy trong ống với lưu lượng nước cấp không đổi sẽ có trạng thái dòng chảy ổn định (lưu ý là trong trường hợp vận tốc chảy khá nhỏ). Trong sông ngòi, dòng chảy ổn định thường xảy ra trong mùa khô; về mùa mưa lũ nói chung không có dòng chảy ổn định.

**Dòng chảy ổn định và dòng chảy đều trong kênh**
Thực tế dòng chảy đều luôn bao hàm luôn cả tính ổn định. Vì vậy, một dòng chảy chỉ thuộc một trong ba loại sau:- Dòng chảy đều (ổn định)- Dòng chảy không đều, nhưng ổn định- Dòng chảy không ổn định (không đều)

**Những nhân tố ảnh hưởng tới dòng chảy**
Có nhiều nhân tố ảnh hưởng:- Độ dốc hoặc thẳng đứng: Nếu dòng chảy càng nghiêng nhiều từ 0o đến 900 dòng chảy của chất lỏng càng mạnh- Chiều rộng: Nếu dòng chảy có chiều rộng quá lớn dòng chảy sẽ nhỏ nhưng nếu dòng chảy có chiều rộng nhỏ thì tốc độ dòng chảy càng nhanh- Tốc độ dòng chảy: Nếu dòng chảy có tốc độ lớn (Số Reynolds cao), sự ổn định của dòng chảy bị phá vỡ- Điều kiện biên: Nếu dòng chảy có tiếp xúc với các vật chắn là các mặt rắn, hoặc các mặt chất lỏng khác,... thì yếu tố chuyển động của dòng chảy cũng phụ thuộc nhiều vào những vật cản này

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học chất lỏng
Thể loại:Thủy lực
Thể loại:Cơ học chất lưu
Thực vật rừng

Thực vật rừng hay cây rừng gồm tất cả các loài cây, loài dây leo, loài cỏ thuộc thực vật bậc cao có mạch phân bố trong rừng. Chúng là thành phần chính của hệ sinh thái rừng và là nguồn tài nguyên quan trọng mang lại nhiều lợi ích cho con người.
Ở từng nơi, từng lúc thành phần thực vật rừng có thể thay đổi; đó là kết quả sinh trưởng phát triển của từng loài và sự thích ứng của chúng với những biến động của nhân tố ngoại cảnh. Vì vậy, thực vật rừng ở mỗi địa phương trong thời điểm nhất định không chỉ phản ánh hiện trạng tài nguyên, tính đa dạng sinh học mà còn phản ánh tình trạng môi trường rừng. Nơi lập địa khắc nghiệt thành phần thực vật thường đơn giản, chất lượng thấp; nơi lập địa tốt, ít bị tác động không những chất lượng rừng cao mà thành phần thực vật rừng cũng phong phú đa dạng.

**Vai trò thực vật rừng trong tự nhiên**
Thực vật nói chung và thực vật rừng nói riêng là loại sinh vật duy nhất trên trái đất có khả năng quang hợp tạo nên sinh chất nuôi sống mình và nuôi sống các sinh vật khác góp phần quan trọng vào chu trình tuần hoàn vật chất và năng lượng. Thực vật rừng là nguồn tài nguyên thiên nhiên có khả năng tái tạo cung cấp cho loài người từ lương thực, thực phẩm đến các nguyên liệu, nhiên liệu dùng trong công nghiệp, các loại thuốc chữa bênh, và các vật liệu sử dụng hàng ngày. Quần thể thực vật rừng tạo nên môi trường sinh thái thích hợp là nơi cư trú cho nhiều loài sinh vật, nó cũng góp phần cải tạo môi trường không khí, đất và nước làm tăng vẻ đẹp nơi sống của con người.

**Thực vật rừng ở Việt Nam**
Việt Nam nằm trong vùng lục địa Đông Nam Á thuộc khu vực Cổ nhiệt đới, là các nôi của thực vật hạt kín lại là giao điểm của các luồng thực vật di cư từ các khu hệ thực vật lân cận (Hệ thực vật Malaixia-Indonesia, hệ thực vật Himalaya-Vân Nam Quý Châu, hệ thực vật Ấn Độ-Mianma) nên thành phần thực vật rất đa dạng và phong phú. Theo các tài liệu công bố gần đây, thực vật bậc cao có mạch ở Việt Nam có thể lên tới 12.000 loài. Tuy nhiên trong điều kiện hạn chế nên chúng ta mới chỉ ưu tiên quan tâm tới những loài cây gỗ, cây cỏ, dây leo bậc cao đang có nguy cơ bị tiêu diệt, cùng những loài cây có giá trị lâm sinh và kinh tế.

**Tham khảo**
Thể loại:Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Thể loại:Kinh tế chính trị

Kinh tế chính trị hay kinh tế học chính trị là một chuyên ngành thuộc lĩnh vực kinh tế học nguyên luận chuyên nguyên cứu quan hệ giữa chính trị với kinh tế.
Thể loại:Lĩnh vực con của khoa học chính trị
Chính trị
Chính trị
Thể loại:Kinh tế học công cộng

Kinh tế học công cộng là một chuyên ngành thuộc lĩnh vực kinh tế học ứng dụng. Kinh tế học công cộng chuyên nghiên cứu hoạt động kinh tế của nhà nước. Thể loại kinh tế học công cộng bao gồm các tiểu loại: lý luận về tô thuế, chi tiêu chính phủ, hàng hóa công cộng, an sinh xã hội, v.v...
Xem bài chính về Kinh tế học công cộng...
Công cộng
Thể loại:Khu vực công
Năm điều răn của Hội Thánh

Năm điều răn của Hội Thánh (hay gọi tắt là Năm điều răn Hội Thánh) là những điều luật mà Hội Thánh Công Giáo để nhắc nhở những người Công Giáo chu toàn bổn phận thờ phượng Thiên Chúa và cộng tác xây dựng Hội Thánh. Trước đây, Giáo Hội Công giáo liệt kê sáu điều, nhưng quyển sách Kinh Thánh Giáo lý của Hội Thánh Công Giáo hiện tại tổng hợp còn năm điều. Cùng với Mười Điều Răn, đây là những điều luật quan trọng của người Công Giáo bắt buộc họ phải tuân giữ.
Hội Thánh có năm điều răn:
# Thứ Nhất: Dự lễ và Kiêng việc xác ngày Chúa Nhật cùng các ngày lễ buộc.
# Thứ Hai: Xưng tội trong một năm ít là một lần
# Thứ Ba: Rước Mình Thánh Chúa trong mùa Phục Sinh.
# Thứ Tư: Giữ chay và Kiêng thịt những ngày Hội Thánh buộc.
# Thứ Năm: Góp công, góp của xây dựng Hội Thánh tùy theo khả năng của mình.

**Bản cũ**
Hội Thánh có sáu điều răn:- Thứ Nhất: Dự lễ ngày Chúa Nhật cùng các ngày lễ buộc.- Thứ Hai: Chớ làm việc xác ngày Chúa Nhật cùng các ngày lễ buộc- Thứ Ba: Xưng tội trong một năm ít là một lần.- Thứ Tư: Chịu Mình Thánh Đức Chúa Giêsu trong mùa Phục Sinh.- Thứ Năm: Giữ chay những ngày Hội Thánh buộc.- Thứ Sáu: Kiêng thịt ngày Thứ Sáu cùng những ngày khác Hội Thánh dạy.

**Xem thêm**
Mười điều răn

**Tham khảo**
Thể loại:Giáo hội Công giáo Rôma
Thể loại:Giáo luật Công giáo
Thể loại:Kinh tế học ứng dụng

Kinh tế học ứng dụng là một lĩnh vực trong kinh tế học, cùng với các lĩnh vực kinh tế học nguyên luận, thống kê kinh tế, toán kinh tế, địa lý kinh tế, lịch sử kinh tế quốc dân, v.v... Các tiểu thể loại trong kinh tế học ứng dụng bao gồm: kinh tế học quốc tế, kinh tế học phát triển, kinh tế học công cộng, kinh tế học tiền tệ, tài chính-ngân hàng, kinh tế công nghiệp, kinh tế nông nghiệp, kinh tế học y tế, địa lý kinh tế, kinh tế thế giới, v.v...
Thể loại:Kinh tế học
Thể loại:Tài chính quốc tế

Tài chính quốc tế là một chuyên ngành hẹp thuộc chuyên ngành kinh tế tài chính. Tài chính quốc tế chuyên nghiên cứu về tỷ giá hối đoái, đầu tư quốc tế, các thể chế tài chính quốc tế.
Thể loại:Kinh tế học quốc tế
Thể loại:Lĩnh vực tài chính
Thể loại:Vấn đề toàn cầu hóa
Lễ Chúa Nhật

Lễ ngày Chúa Nhật (hay còn gọi là Lễ Chúa Nhật) là ngày lễ của người Công giáo được cử hành vào đúng ngày Chủ nhật hằng tuần (trong trường hợp đặc biệt có thể cử hành vào chiều ngày thứ bảy trước đó). Lễ này rất quan trọng đối với người Công giáo và họ không được phép bỏ bất kỳ một ngày lễ nào nếu không vì lý do chính đáng.

**Xem thêm**
Chủ Nhật- Chúa nhật Lễ Lá

**Tham khảo**
Chúa Nhật
Thể loại:Chủ nhật
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô quốc tế

Kinh tế học vĩ mô quốc tế, còn gọi là kinh tế học vĩ mô mở, là một chuyên ngành hẹp của kinh tế học vĩ mô, chuyên nghiên cứu nền kinh tế toàn thiểu trong điều kiện nền kinh tế đó hội nhập quốc tế. Có một số quan điểm cho rằng kinh tế học vĩ mô quốc tế là sự kết hợp giữa kinh tế học vĩ mô và tài chính quốc tế.
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô
Thể loại:Kinh tế học quốc tế
Cây đàn sinh viên

Cây đàn sinh viên là tên ca khúc do nhạc sĩ Quốc An sáng tác năm 2001, phổ nhạc dựa theo bài văn xuôi của một sinh viên tên Thuận Thiên, người đã gửi email cho Quốc An với hy vọng gặp mặt anh để có thể giúp sáng tác thành một ca khúc. Cây đàn sinh viên được Sài Gòn Vafaco thu âm lần đầu tiên qua giọng hát của ca sĩ Mỹ Tâm và sau này một số ca sĩ khác trình bày lại như Việt Quang, nhóm 1088,...
Sau khi bài hát được ra mắt, nó đã nhận được nhiều sự quan tâm từ khán giả, nhất là trong giới trẻ và sinh viên. Thành công của bài hát cũng bắt đầu làm cho tên tuổi của nhạc sĩ Quốc An và giọng ca Mỹ Tâm được nhiều người chú ý đến.
Năm 2002, Mỹ Tâm với bài hát Cây đàn sinh viên đã nhận giải nữ ca sĩ được khán giả yêu thích nhất tại giải Mai Vàng lần thứ VII. Sau này, bài hát cùng với các ca khúc nổi tiếng khác như Hát với dòng sông, Hát cho người ở lại, Đêm cô đơn,... nhiều lần được tam ca KTX, bao gồm nhạc Quốc An, Hoài An và Công Tuấn biểu diễn để phục vụ sinh viên tại ký túc xá các trường đại học và được sinh viên ủng hộ nhiệt tình.
Tháng 11 năm 2003, bài hát được dùng làm nhạc nền cho một đoạn quảng cáo được phát trên truyền hình do một công ty nước súc miệng Fatech thực hiện, nhưng điều làm sự việc gây chú ý là nó chưa được sự đồng ý của nhạc sĩ Quốc An, anh đã phải chuyển việc đòi lại tác quyền bài hát cho Trung tâm Bảo vệ Quyền Tác giả Âm nhạc Việt Nam, và sau hơn một năm sự việc mới được giải quyết.
"Cây đàn sinh viên" là đĩa đơn đầu tiên do Mỹ Tâm thể hiện, được sản xuất và phát hành bởi Công ty cổ phần Văn hóa tổng hợp Bến Thành (Bến Thành Audio - Video). Phiên bản CD cùng tên nhưng có sự góp mặt của nam ca sĩ Việt Quang được phát hành bởi Sài Gòn Audio vào tháng 11 năm 2003.

**Danh sách bài hát**

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
Nghe bài hát  Cây đàn sinh viên date=2019-10-11  do Mỹ Tâm trình bày
Thể loại:Bài hát tiếng Việt
Thể loại:Bài hát năm 2001
Thể loại:Đĩa đơn năm 2002
Thể loại:Mỹ Tâm
Thể loại:Bài hát Việt Nam
Mô-đun lưu lượng đỉnh lũ

Trong thủy văn học, mô-đun lưu lượng đỉnh lũ là đại lượng được xác định bằng tỉ số giữa lưu lượng đỉnh lũ và diện tích lưu vực.
trong đó:- M là mô-đun lưu lượng đỉnh lũ (đơn vị m³s−1km−2)- Qmax là lưu lượng đỉnh lũ (m³/s)- F là diện tích lưu vực (km²)

**Tính chất**
Giá trị mô-đun lưu lượng đỉnh lũ sẽ giảm xuống khi diện tích lưu vực tăng. Các lưu vực lớn hơn dĩ nhiên sẽ có lưu lượng đỉnh lũ lớn hơn, nhưng mức độ tăng của lưu lượng đỉnh lũ sẽ nhỏ hơn so với tỉ lệ tương ứng của diện tích lưu vực.
Hai lưu vực 1 và 2 có F2 > F1 thì Qmax2 > Qmax1
nhưng 
do đó M2 1.
Điều này thể hiện tính điều hòa dòng chảy lũ của các lưu vực lớn.

**Tham khảo**
Thể loại:Thủy văn học
Đường dòng

nhỏ
nhỏ
Trong cơ học chất lưu, đường dòng của một dòng chất lưu là các đường cong sao cho mỗi phần tử chất lưu nằm trên đường dòng nào đều có vec tơ lưu tốc tức thời có phương tiếp tuyến với đường dòng đó.
Đường dòng cũng biểu thị quỹ đạo của phần tử chất lỏng chuyển động qua thể tích kiểm tra.
Trong dòng chảy tầng, các đường dòng song song với nhau.

**Phương trình**
Trong dòng chảy hai chiều, đường dòng được coi là họ đường cong hàm số
 
trong đó  là hàm dòng được xác định sao cho các đạo hàm riêng của nó cho ra các thành phần của vec tơ lưu tốc:



**Ứng dụng**
Hệ thống các đường dòng, cùng với các đường đẳng thế tạo nên lưới thủy động có ứng dụng trong sơ đồ thấm và nghiên cứu chuyển động của nước dưới đất nói chung.

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học chất lưu
Thể loại:Khí động lực học
Thể loại:Kỹ thuật cơ khí
Thể loại:Cơ học môi trường liên tục
Batman (định hướng)

Batman có thể là:
*Người Dơi, nhân vật hư cấu xuất hiện trong các truyện tranh và phim cùng tên
*Tỉnh Batman của Thổ Nhĩ Kỳ
*Thành phố Batman thuộc tỉnh Batman, Thổ Nhĩ Kỳ.
*Làng Batman, Tunceli thuộc tỉnh Tunceli, Thổ Nhĩ Kỳ
*Video game Batman: Arkham
*Truyện tranh Batman
Thể loại:Cải cách kinh tế

Thể loại Cải cách kinh tế bao gồm các bài liên quan đến cải cách kinh tế vĩ mô, cải cách vi mô, cải cách thể chế kinh tế, tự do hóa,v.v...
Thể loại:Kinh tế học vĩ mô
Thể loại:Kinh tế học ứng dụng
Thái Can

Thái Can (1910- 1998), là bác sĩ và là nhà thơ Việt Nam thời tiền chiến. 

**Cuộc đời**
Thái Can sinh ngày 22 tháng 10 năm 1910 tại xã Đức Lâm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Ông lần lượt theo học các trường: trường phủ Đức Thọ (Hà Tĩnh), trường Vinh (Nghệ An), Trường Trung học Bảo Hộ (tức Trường Bưởi, Hà Nội), trường thuốc Hà Nội (tức Trường Y- Dược Đông Dương).
Lúc còn đi học, ông đã làm thơ. Buổi đầu, ông ký bút hiệu Th.C. Thơ ông phần nhiều đăng trên các báo: Phong hoá, Tiểu thuyết thứ bảy, Hà Nội báo, Văn học tạp chí.
Năm 1934, Thái Can cho in tập thơ Những nét đan thanh, do Ngân Sơn tùng thư ở Huế xuất bản. Tập thơ này về sau, được ông bổ sung thêm, tự mình đề tựa rồi cho tái bản năm 1938. Năm 1995, Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho tái bản lần nữa với tên mới là Thơ Thái Can.
Năm 1940, ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa.

Tháng 8 năm 1941, ông được Hoài Thanh và Hoài Chân chọn để giới thiệu trong quyển Thi nhân Việt Nam (xuất bản năm 1942). Cũng năm này, ông học thêm chữ Hán và làm thơ bằng chữ Hán.
Sau Hiệp định Genève ông di cư vào Nam, mở phòng khám bệnh ở Đà Nẵng rồi sau năm 1975 thì tỵ nạn sang Hoa Kỳ định cư. Ngày 22 tháng 04 năm 1998, Thái Can qua đời tại California, Hoa Kỳ.

**Tác phẩm**
 Những nét đan thanh (Ngân Sơn tùng thư xuất bản, Huế, 1934)- Thơ Thái Can (gồm 33 bài thơ. Nhà xuất bản. Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 1995)

**Sự nghiệp văn chương**
Giới thiệu Thái Can, Hoài Thanh và Hoài Chân, viết:

Trong sách Việt Nam thi nhân tiền chiến (Quyển Hạ) có đoạn viết:

Theo Từ điển Văn học (bộ mới), thì 

**Thơ Thái Can**
Giới thiệu hai bài tiêu biểu:

**Chú thích**
Thể loại:Người Hà Tĩnh
Thể loại:Người Mỹ gốc Việt
Thể loại:Nhà thơ tiền chiến
Thể loại:Nhà thơ Việt Nam
Lớp Cá mập gai

Lớp Cá mập gai (danh pháp khoa học: Acanthodii) là một lớp cá đã tuyệt chủng. Chúng có các đặc trưng của cả cá xương (siêu lớp Osteichthyes) lẫn cá sụn (lớp Chondrichthyes). Chúng xuất hiện vào cuối kỷ Ordovic, đầu kỷ Silur (khoảng 430-440 triệu năm trước) và kéo dài đến cuối kỷ Permi (khoảng 250 triệu năm trước). Các loài cá mập gai đầu tiên là cá biển, nhưng trong kỷ Devon, các loài cá mập nước ngọt là chủ yếu. Chúng được phân biệt trong hai khía cạnh: chúng là các động vật có xương sống và quai hàm đầu tiên, và chúng có các gai chắc khỏe để hỗ trợ các vây của chúng, được cố định tại chỗ và không chuyển động được (tương tự như vây lưng của cá mập ngày nay).
Hiện người ta biết có ba bộ cá mập gai là: Climatiiformes, Ischnacanthiformes và Acanthodiformes. Bộ Climatiiformes có giáp ở vai và nhiều gai nhỏ và nhọn, bộ Ischnacathiformes có các răng hợp nhất với quai hàm, còn bộ Acanthodiformes là các loài cá kiếm ăn theo kiểu lọc nước, chúng không có răng mà có các lược mang cá dài.
Gần như tất cả các loài cá này đều có kích thước rất nhỏ, mảnh khảnh và có các mắt to, đuôi dị hình, với phần cột sống thuộc phần đuôi hỗ trợ thùy trên của vây đuôi, tương tự như đuôi của cá mập ngày nay. Tất cả chúng đều có các cặp gai bằng chất xương dọc theo đường bụng ở đoạn giữa thân, thông thường hỗ trợ một mạng mô giữa gai và cơ thể, tạo thành vây. Vì thế mà có tên hiệu "cá mập gai". Các gai đặc biệt này là tiền đề để có tên gọi khoa học của lớp này, lấy theo tiếng Hy Lạp Akanthos.
Vảy của cá mập gai là duy nhất và được sử dụng trong việc xác định niên đại tương đối của đá trầm tích. Các vảy này nhỏ, với phần gốc vảy có dạng củ hành, phần cổ và phần chóp có dạng hình thoi phẳng hay hơi cong.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Long, J.A. The Rise of Fishes: 500 Million Years of Evolution. Ấn bản của Đại học Johns Hopkins. Baltimore và London, năm 1995.- Phân loại học lớp Acanthodii date = ngày 27 tháng 9 năm 2006- Phân loại học bộ Ischnacanthiformes (†) date = ngày 27 tháng 9 năm 2006- Phân loại học bộ Climatiiformes (†) date = ngày 27 tháng 9 năm 2006- Phân loại học bộ Acanthodiformes (†) date = ngày 27 tháng 9 năm 2006- Ischnacanthus gracilis - Cá kỷ Devon của Neal Robbins date=2007-09-27 
*url-status=live- Acanthodopsis wardi date = ngày 16 tháng 5 năm 2007
Cá mập gai, lớp

Thể loại:Cá kỷ Ordovic
Thể loại:Cá kỷ Silur
Thể loại:Cá kỷ Permi
Thể loại:Cá kỷ Devon
Thể loại:Cá kỷ Than Đá
Thể loại:Lớp Cá sụn tiền sử