Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
2 tháng 11

Ngày 2 tháng 11 là ngày thứ 306 (307 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 59 ngày trong năm.

**Sự kiện**
308 – Sau khi tự xưng là Hán vương và lập ra nước Hán thời Thập Lục Quốc, Lưu Uyên xưng làm hoàng đế.
*783 – Sự biến Phụng Thiên: Quân Kinh Nguyên của triều Đường nổi loạn, Đường Đức Tông bỏ trốn khỏi kinh thành Trường An.
*1882 – Cổ vũ viên được xem là chính thức xuất hiện khi Johnny Campbell chỉ huy đội cổ vũ trong trận đấu bóng bầu dục diễn ra tại Đại học Minnesota.
*1861 – Từ Hi thái hậu của triều Thanh tiến hành lùng bắt "cố mệnh bát đại thần" tại Bắc Kinh, Tân Dậu chính biến nổ ra.
*1889 – Bắc Dakota và Nam Dakota được nhận làm bang thứ 39 và 40 của Hoa Kỳ.
*1930 – Haile Selassie I đăng quang hoàng đế của Ethiopia.
*1936 – Nhà độc tài Ý Benito Mussolini tuyên bố thành lập trục Roma-Berlin, khởi đầu Liên minh Phe Trục.
*1947 – Thủy phi cơ Hughes H-4 Hercules thực hiện chuyến bay đầu tiên và duy nhất, là máy bay có chiều rộng sải cánh và chiều cao lớn nhất trong lịch sử.
*1949 – Hội nghị bàn tròn tại La Haye giữa Hà Lan và Indonesia kết thúc với hiệp định chuyển giao chủ quyền cho Indonesia.
*1963 – Trong cuộc đảo chính, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm và người em trai, Cố vấn Ngô Đình Nhu bị sát hại.
*1953 - Thành lập nước Cộng hoà Hồi giáo Pakistan.
*1964 – Quốc vương Saud của Ả Rập Saudi thoái vị trong một cuộc đảo chính do người em khác mẹ là Faisal tiến hành, Faisal trở thành tân quốc vương.
*1965 - Norman Morrison tự thiêu để phản đối cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.
*1997 – Bão Linda tiến vào vịnh Thái Lan, khiến hàng nghìn người Việt Nam thiệt mạng, đa số là ngư dân Cà Mau.

**Sinh**
 1815 – George Boole, nhà toán học người Anh (m. 1864)- 1823 – Anton Wilhelm Karl von L'Estocq, tướng Phổ (m. 1913)- 1886 – Fritz Hofmann, nhà hóa học người Đức (m. 1956)- 1889 – Nguyễn Quốc Duy, nhà cách mạng người Việt Nam (m. 1950)- 1975 - Quốc Cường, diễn viên người Việt Nam- 1986 – Đoàn Thúy Trang, nữ ca sĩ người Việt Nam

**Mất**
 1802 - Vũ Văn Dũng, danh tướng triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam (bị xử tử).- 1963 – Ngô Đình Diệm, Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa (s. 1901)- 1963 – Ngô Đình Nhu, Cố vấn Tổng thống của Việt Nam Cộng hòa (s. 1911)- 1944 – Thomas Midgley Jr., Nhà phát minh xăng pha chì và CFC (s. 1889)

**Những ngày lễ và kỷ niệm**
Lễ Các Đẳng (Kitô giáo)
*Lễ hội Día de Muertos (Mexico)

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
3 tháng 11

Ngày 3 tháng 11 là ngày thứ 307 (308 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 58 ngày trong năm.

**Sự kiện**
644 – Khalip thứ nhì của người Hồi giáo là Omar bin Khattab bị một nô lệ người Ba Tư ám sát tại Medina.
*907 – Vương Kiến lên ngôi hoàng đế, lập ra nước Tiền Thục thời Ngũ Đại Thập Quốc trong Lịch sử Trung Quốc.- 1054 - Thái tử Lý Nhật Tôn lên ngôi, trở thành Hoàng đế thứ 3 Nhà Lý, Việt Nam- 1760 - Thống chế Daun của Áo bị vua Friedrich II của Phổ đánh bại trong trận chiến tại Torgau.
*1838 – The Times of India phát hành số đầu tiên tại Ấn Độ, hiện là nhật báo tiếng Anh có lượng phát hành nhiều nhất thế giới.
*1903 – Với sự khuyến khích của Hoa Kỳ, Panama tách khỏi Colombia và tuyên bố độc lập.
*1918 – Đế quốc Áo-Hung đầu hàng phe Đồng Minh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.
*1957 – Liên Xô phóng tàu vũ trụ Sputnik 2, mang theo chó Laika, sinh vật sống đầu tiên từ Trái Đất được đưa lên vũ trụ.
*1967 – Bắt đầu Trận Đắk Tô tại Kon Tum trong Chiến tranh Việt Nam.
*1978 – Dominica giành độc lập từ Anh Quốc.
*1986 – Liên bang Micronesia giành độc lập từ Hoa Kỳ.
*2013 - Hiện tượng nhật thực lai
*2018 – Nguyễn Phương Khánh trở thành đại diện Việt Nam đầu tiên đăng quang cuộc thi Hoa hậu Trái Đất.
*2020 – Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ 2020.

**Sinh**
 1858 - Thiên hoàng Minh Trị, vị Thiên hoàng thứ 122 của nước Nhật- 1900 - Adolf Dassler, nhà sáng lập hãng giày Adidas- 1928 - Osamu Tezuka, nghệ sĩ truyện tranh của Nhật Bản- 1949 - Anna Wintour,nhà biên tập, nhà báo người gốc Anh Quốc,tổng biên tập tạp chí Vogue - 1957 - Dolph Lundgren, Diễn viên, võ sĩ người Thụy Điển- 1986 - Heo Young Saeng (SS501)- 1979 - Pablo Aimar, tiền vệ tài hoa người Argentina- 1961 - Thành Lộc, Diễn viên, nghệ sĩ sân khấu Việt Nam
*1990 - Trịnh Đình Quang, ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Việt Nam
*1995 - Ren (NU'EST)

**Mất**
 1054 - Lý Thái Tông, Hoàng đế thứ 2 Nhà Lý, Việt Nam (s. 1000)- 1970 - Nguyễn Văn Thiện, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1928)- 2006 - Paul Mauriat, nhạc sĩ Pháp (s. 1925)- 2007 - Aleksandr Viktorovich Dedyushko, (s. 1962)

**Những ngày lễ và kỉ niệm**

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
4 tháng 11

Ngày 4 tháng 11 là ngày thứ 308 (309 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 57 ngày trong năm.

**Sự kiện**
1952 – Chính phủ liên bang Hoa Kỳ thiết lập Cơ quan An ninh Quốc gia, hay NSA.
*1956 – Quân đội Liên Xô tiến vào Hungary để chấm dứt cuộc cách mạng Hungary.
*1964 – Phan Khắc Sửu lên làm quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa.
*1970 – Salvador Allende nhậm chức Tổng thống Chile, người Marxist đầu tiên trở thành tổng thống tại một quốc gia Mỹ Latinh thống qua bầu cử mở.
*1979 – Khủng hoảng con tin Iran, sinh viên Hồi giáo Iran tấn công sứ quán Hoa Kỳ ở Tehran bắt 60 nhân viên sứ quán làm con tin.
*1995 – Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin bị ám sát trong khi tham dự một cuộc vận động quần chúng tại thành phố Tel Aviv.
*2002 – Tại Phnôm Pênh, Trung Quốc và các nước thành viên ASEAN ký kết Tuyên bố về ứng xử các bên ở Biển Đông.
*2008 – Barack Obama giành thắng lợi trước John McCain trong kỳ Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ, trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên thắng cử chức vụ này.

**Sinh**
1787 – Edmund Kean, diễn viên người Anh (m. 1833)
*1887 – Zmicier Žylunovič, nhà văn, nhà báo Belarus (m. 1937)
*1930 – Thanh Hải, nhà thơ Việt Nam (m. 1980)
*1950 – Duy Quang, ca sĩ người Việt (m. 2012).
*1972 – Luís Figo, cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha.
*1977 – So Ji Sub, diễn viên Hàn Quốc.
*1981 – Khánh Phương, ca sĩ người Việt Nam
*1983 - 
**Lưu Hương Giang, nữ ca sĩ người Việt Nam
**Khánh Ngọc, ca sĩ người Việt Nam
*1987 – T.O.P, ca sĩ, diễn viên, rapper người Hàn Quốc, cựu thành viên nhóm nhạc Big Bang.

**Mất**
 1995 – Yitzhak Rabin, thủ tướng Israel, bị một tên cuồng tín cực hữu Do Thái bắn chết trong một cuộc vận động hòa bình.- 2016 – Út Bạch Lan, Nghệ sĩ Nhân dân Việt Nam (s. 1935).

**Những ngày lễ và kỷ niệm**

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
5 tháng 11

Ngày 5 tháng 11 là ngày thứ 309 (310 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 56 ngày trong năm.

**Sự kiện**
 1138 – Hoàng thái tử Thiên Tộ mới hai tuổi khi lên ngôi hoàng đế triều Lý, tức Lý Anh Tông, Đỗ Anh Vũ là người nhiếp chính.
*1605 – Âm mưu thuốc súng: Guy Fawkes bị bắt giữ.- 1757 – Chiến tranh Bảy Năm: Quân đội Phổ của Friedrich II chiến thắng trước quân Pháp gần làng Rossbach nay thuộc Đức.
*1838 – Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ bắt đầu giải thể khi Nicaragua thoát ly Liên bang.- 1854 – Chiến tranh Krym: Liên quân Anh-Pháp đánh bại Nga ở Inkerman nay thuộc Ukraina.
*1862 – Nội chiến Hoa Kỳ: Abraham Lincoln loại bỏ George Brinton McClellan khỏi chức vụ tư lệnh Lục quân Liên hiệp lần thứ nhì và cuối cùng.
*1911 – Sau khi tuyên chiến với Đế quốc Ottoman vào tháng 9, Ý thôn tính Tripoli và Cyrenaica.
*1914 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Pháp và Anh tuyên chiến với Đế quốc Ottoman.- 1924 – Trực hệ quân phiệt Phùng Ngọc Tường trục xuất Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là Phổ Nghi khỏi Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, Trung Quốc.
*1999 – Công ty Cổ phần trách nhiệm hữu hạn Dầu khí Trung Quốc (PetroChina) được thành lập, hiện là công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới
*2006 – Saddam Hussein, cùng Barzan Ibrahim al-Tikriti và Awad Hamed al-Bandar bị tuyên tử hình trong phiên tòa về vai trò của họ trong sự kiện tàn sát 148 người Hồi giáo Shi'a vào năm 1982.- 2007 – Tàu không gian không người lái đầu tiên của Trung Quốc là Hằng Nga 1 đi vào quỹ đạo Mặt Trăng.

**Sinh**
 1787 – John Richardson, nhà tự nhiên học, bác sĩ phẫu thuật người Scotland (m. 1865)- 1815 – Võ Thị Viên, phong hiệu Nhất giai Lương phi, phi tần của vua Thiệu Trị nhà Nguyễn (m. 1880).- 1901 – Trần Huy Liệu, nhà văn, nhà cách mạng, nhà báo Việt Nam (m. 1969).- 1909 – Hoàng Văn Thụ, nhà cách mạng Việt Nam (m. 1944)- 1918 – Nguyên Hồng, nhà văn Việt Nam (m. 1982)- 1923 – Châu Kỳ, nhạc sĩ người Việt (m. 2008)- 1981 - Bình Minh, diễn viên và người mẫu Việt Nam- 1983 - Huỳnh Đông, diễn viên Việt Nam- 1986 – Kwon Boa, ca sĩ, thành viên công ty SM- 1987 – Kevin Jonas, ca sĩ, nhạc sĩ, thành viên nhóm nhạc Jonas Brothers

**Mất**
 1660 – Alexandre de Rhodes, nhà truyền giáo Dòng Tên và là nhà ngôn ngữ học người Avignon- 1879 – James Clerk Maxwell, nhà vật lý người Scotland- 1886 – Nguyễn Phúc Miên Định, tước phong Thọ Xuân vương, hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn (s. 1810).- 1919 – Nguyễn Phúc Miên Lịch, tước phong An Thành vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1841).

**Những ngày lễ và kỷ niệm**

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
8 tháng 11

Ngày 8 tháng 11 là ngày thứ 312 (313 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 53 ngày trong năm.

**Sự kiện**
1278 – Trần Thánh Tông nhường ngôi Hoàng đế triều Trần cho Thái tử Trần Khâm, Trần Thánh Tông trở thành Thái thượng hoàng.
*1602 – Thư viện Bodleian tại Đại học Oxford mở cửa cho công chúng.
*1895 – Trong khi làm thí nghiệm về điện, nhà vật lý học người Đức Wilhelm Röntgen phát hiện ra tia X.
*1923 – Đảo chính nhà hàng bia: Tại München, Adolf Hitler lãnh đạo lực lượng Quốc xã trong một nỗ lực lật đổ chính phủ Đức, song thất bại.
*1940 – Chiến tranh Hy Lạp–Ý: Cuộc xâm chiếm Hy Lạp của Ý thất bại khi người Ý bị đẩy lui trong Trận Elaia-Kalamas.
*1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến dịch Bó đuốc - Các lực lượng Hoa Kỳ và Anh Quốc đổ bộ Bắc Phi thuộc Pháp.
*1960 – John F. Kennedy đánh bại Richard Nixon trong một cuộc bầu cử tổng thống có kết quả sít sao, trở thành Tổng thống Hoa Kỳ thứ 35.
*1965 – Chiến tranh Việt Nam: Chiến dịch Hump ở phía bắc Biên Hòa kết thúc với thắng lợi của Liên quân Hoa Kỳ-Úc trước Quân Giải phóng Miền nam.
*1965 – Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh được thiết lập, gồm các nhóm đảo Chagos, Aldabra, Farquhar và Des Roches.
*2006 – Sao Thủy đi qua Mặt Trời lần thứ 2 trong số 14 lần của hiện tượng này vào thế kỷ 21.
*2013 – Siêu bão Haiyan tiến công khu vực Visayas tại Philippines, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

**Sinh**
1711 – Mikhail Vasilevich Lomonosov, nhà bác học Nga.
*1875 – Thu Cẩn, thi sĩ, nhà cách mạng Trung Quốc (mất năm 1907).
*1900 – Margaret Mitchell, nhà văn Mỹ, tác giả Cuốn theo chiều gió (m. 1949)
*1927 – Nguyễn Khánh, Quốc trưởng Việt Nam Cộng hòa (m. 2013).
*1946 – Quỳnh Giao, ca sĩ người Việt Nam (m. 2014).
*1946 – Guus Hiddink, huấn luyện viên bóng đá Hà Lan
*1966 – Gordon Ramsay, đầu bếp người Scotland.
*1988 – SZA, ca sĩ người Mỹ.
*1998 – Alica Schmidt, nữ vận động viên điền kinh người Đức.
*2003 – Phu Nhân Louise Windsor, cháu gái của cố Nữ hoàng Elizabeth Đệ Nhị.
*2000 – Vương Nguyên, thành viên nhóm nhạc TFBOYS, ca sĩ, diễn viên người Trung Quốc.

**Mất**
1736 – Trương Thị Dung, tôn hiệu Hiếu Vũ Hoàng hậu, cung tần của chúa Nguyễn Phúc Khoát (s. 1712).
*1910 – Lev Nicolaevitr Tolstoi, đại văn hào người Nga.
*1970 – Napoleon Hill, tác giả người Mỹ (s. 1883).
*2011 – Phạm Song, giáo sư, viện sĩ y học, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Việt Nam (s. 1931)

**Những ngày lễ và kỷ niệm**

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
9 tháng 11

Ngày 9 tháng 11 là ngày thứ 313 (314 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 52 ngày trong năm.

**Sự kiện**
 1330 – Trận Posada giữa Basarab I của Walachia và Károly I Róbert của Hungary bắt đầu gần biên giới Oltenia–Severin ngày nay ở România.
*1372 – Vua Trần Nghệ Tông nhường ngôi cho em là Trần Kính (vua Trần Duệ Tông sau này), lui về làm Thái thượng hoàng.- 1799 – Emmanuel Joseph Sieyès và Napoléon Bonaparte dẫn đầu đảo chính 18 Brumaire để thay thế Chế độ đốc chính bằng Chế độ tổng tài là chính phủ Pháp.- 1867 – Mạc phủ Tokugawa trao trả lại quyền lực cho Thiên hoàng bằng tuyên ngôn "Đại chính phụng hoàn", giúp khởi đầu Minh Trị Duy tân tại Nhật Bản.- 1888 – Mary Jane Kelly bị giết tại Luân Đôn, bà được coi là nạn nhân thứ 5 và cuối cùng của kẻ giết người hàng loạt không tên "Jack the Ripper".- 1918 – Hoàng đế William II của Đế chế Đức thoái vị, Hoàng tử Maximilian của Baden từ chức Thủ tướng, và Philipp Scheidemann công bố Cộng hòa Weimar.
*1921 – Đảng Phát xít quốc gia tại Ý được thành lập.- 1938 – Đêm Kristallnacht, hơn 90 người Do Thái bị giết và hơn 25.000 người khác bị đưa vào các trại tập trung, theo chính sách bài Do Thái của Adolf Hitler tại Đức Quốc xã.- 1946 _ Bản hiến pháp đầu tiền của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời- 1953 – Chiến tranh Đông Dương: Pháp trao trả lại chủ quyền cho Campuchia, Quốc vương Norodom Sihanouk hồi hương sau một thời gian lưu vong tại Thái Lan.
*1964 – Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh phát hiện tiểu hành tinh vành đai chính 1888 Zu Chong-Zhi (1964 VO1)- 1989 – Cộng hòa Dân chủ Đức tuyên bố mở cửa biên giới nội bộ Đức và Bức tường Berlin, tượng trưng cho sự kết thúc Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của Khối Warszawa.- 1994 – Nguyên tố hóa học Darmstadti được tạo thành lần đầu trong Trung tâm Nghiên cứu Ion nặng GSI Helmholtz tại thành phố Darmstadt, Đức.
*2000 – Hạ Thương Chu đoạn đại công trình chính thức công bố kết quả của dự án là "Hạ Thương Chu niên biểu".

**Sinh**
 1818 – Ivan Sergeyevich Turgenev, Đại văn hào Nga- 1914 – Hedy Lamarr, diễn viên, nhà phát minh người Mỹ gốc Áo, đã phát triển công nghệ trải phổ nhảy tần, là tiền thân của Wi-Fi, Bluetooth, và GPS- 1984 – Goo Hye-sun, diễn viên, ca sĩ, nhạc sĩ, đạo diễn và hoạ sĩ người Hàn Quốc- 1996 – Hirai Momo, thành viên nhóm nhạc Twice (nhóm nhạc) người Nhật Bản- 1996 – Nguyễn Thị Ánh Viên, cựu vận động viên bơi lội người Việt Nam- 1998 – Triệu Lộ Tư, diễn viên người Trung Quốc

**Mất**
 1935 – Nguyễn Hữu Thị Nhàn, tôn hiệu Khôn Nguyên Hoàng thái hậu, chính thất của vua Đồng Khánh (s. 1870).
*1980 – Hoàng Thị Cúc, được gọi là Đức Từ Cung, thứ phi của vua Khải Định, mẹ vua Bảo Đại (s. 1890).
*1997 
**Nguyễn Xiển, nhà khoa học, chính khách Việt Nam (s. 27/7/1907)
** Trần Hiệu, nhà hoạt động và chính trị gia người Việt Nam, Cục trưởng Tình báo đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. (s. 30/4/1914)
*2020 – Lê Dinh, nhạc sĩ người Việt Nam (s. 1934).

**Những ngày lễ và kỷ niệm**
 Ngày Pháp luật Việt Nam (bắt đầu từ 2013)

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
10 tháng 11

Ngày 10 tháng 11 là ngày thứ 314 (315 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 51 ngày trong năm.

**Sự kiện**
621 – Tùy mạt Đường sơ: Lương Đế Tiêu Tiển hạ lệnh mở cổng thành Giang Lăng đầu hàng quân Đường.
*1038 – Thủ lĩnh tộc Đảng Hạng Lý Nguyên Hạo thoát ly triều Tống, lên ngôi hoàng đế, lập quốc "Đại Hạ", sử gọi là Tây Hạ.
*1293 – Sau khi đẩy lui quân Nguyên, Raden Wijaya trở thành quân chủ đầu tiên của Majapahit trên đảo Java.
*1444 – Trong Trận Varna, Thập tự quân dưới quyền Quốc vương Władysław III chiến bại trước quân Ottoman của Sultan Murad II, quốc vương Władysław III cũng tử chiến.
*1775 – Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ bắt đầu hình thành khi Đệ nhị Quốc hội Lục địa quyết định thành lập các tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Lục địa trong Cách mạng Mỹ.
*1871 – Henry Morton Stanley tìm được nhà truyền giáo và nhà thám hiểm bị mất tích David Livingstone gần hồ Tanganyika thuộc Tanzania hiện nay.
*1945 – Cách mạng Dân tộc Indonesia: Quân Anh mở cuộc tấn công lực lượng Cộng hòa Indonesia tại thành phố Surabaya.
*1983 – Microsoft lần đầu phát hành hệ điều hành Windows 1.0, là phiên bản đầu tiên của dòng Microsoft Windows.
*1989 – Nhà lãnh đạo lâu năm của Cộng hòa Nhân dân Bulgaria Todor Hristov Zhivkov từ chức do áp lực từ các thành viên cấp cao khác trong Đảng C
*2010 – Đặng Nhật Minh trở thành đạo diễn Việt Nam đầu tiên được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ vinh danh vì những cống hiến cho sự nghiệp điện ảnh.

**Sinh**
 1790 – Jean René Constant Quoy, nhà động vật học và giải phẫu học người Pháp (m. 1869).
*1965 – Jonas Åkerlund, đạo diễn người Thụy Điển- 1978 – Nadine Angerer, cầu thủ bóng đá người Đức- 1983 - Văn Công Viễn, đạo diễn, nhà biên kịch, sản xuất phim người Việt Nam- 1985 - Lã Thanh Huyền, diễn viên, người dẫn chương trình, người mẫu và doanh nhân Việt Nam- 1997 – Daniel James, cầu thủ bóng đá người xứ Wales
*1999 – João Félix, cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha

**Mất**
1909 – Nguyễn Phúc Trinh Tĩnh, phong hiệu Bái Trạch Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1839).
*1946 – Nguyễn Văn Thinh, Thủ tướng Nam Kỳ quốc tự sát.
*1971 – Nguyễn Văn Bông, Viện trưởng Học viện Quốc gia Hành chánh bị đặc công Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ném bom ám sát ở Sài Gòn.

**Những ngày lễ và kỷ niệm**

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
11 tháng 11

Ngày 11 tháng 11 là ngày thứ 315 (316 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 50 ngày trong năm.

**Sự kiện**
1861 – Đồng Trị Đế lên ngôi hoàng đế triều Thanh khi mới 5 tuổi, Túc Thuận cùng Tái Viên và Đoan Hóa là đồng nhiếp chính.
*1918 – Đức ký kết thỏa thuận đình chiến với các nước Đồng Minh, Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc giao tranh.
*1926 – Hệ thống quốc lộ được đánh số tại Hoa Kỳ được thành lập.
*1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Kết thúc Trận El Alamein thứ hai tại Ai Cập với thắng lợi thuộc về phe Đồng Minh.
*1945 – Đảng Cộng sản Đông Dương tuyên bố tự giải tán.
*1949 – Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được thành lập.
*1960 – Cuộc đảo chính quân sự do tướng Nguyễn Chánh Thi đứng đầu nhằm chống lại Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm bị dập tắt.
*2004 – Tổng thống Chính quyền Quốc gia Palestine Yasser Arafat qua đời, nguyên nhân tử vong gây tranh cãi.

**Sinh**
 1441 – Carlotta của Savoia, Vương hậu nước Pháp- 1796 – Phan Thanh Giản, danh thần nhà Nguyễn (m. 1867)- 1821 – Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, nhà văn Nga (m. 1881)
*1830 – Nguyễn Phúc Miên Tỉnh, tước phong Điện Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1870)
*1834 – Franz Steindachner, nhà ngư học, bò sát-lưỡng cư học người Áo. (m. 1919)- 1864 – Alfred Hermann Fried, ký giả Áo, giải Nobel Hoà bình năm 1911 (m. 1921)- 1901 – Magda Goebbels, vợ của Paul Joseph Göbbels và là một thành viên xuất chúng trong Đức quốc xã, là trợ thủ đắc lực và chính khách ủng hộ Adolf Hitler (m. 1945)- 1918 – Linh Quang Viên, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2013)- 1932 – Phaolô Nguyễn Thanh Hoan, giám mục Công giáo, Giám mục chính tòa Giáo phận Phan Thiết (m. 2014)- 1944 – Phaolô Bùi Văn Đọc, giám mục Công giáo, Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh (m. 2018)- 1962 – Demi Moore, nữ diễn viên điện ảnh Mỹ- 1964 – Philip McKeon, diễn viên Mỹ (m. 2019)- 1974 - Leonardo DiCaprio, diễn viên người Mỹ- 1983 – Philipp Lahm, cầu thủ bóng đá Đức

**Mất**
642 – Vũ Văn Sĩ Cập, quan viên triều Tùy và triều Đường, tức ngày Bính Thân (14) tháng 10 năm Nhâm Dần.
*1940 – Hàn Mặc Tử, nhà thơ nổi tiếng, khởi đầu cho dòng thơ lãng mạn hiện đại Việt Nam

**Những ngày lễ và kỷ niệm**
 Ba Lan: Ngày Độc Lập- Ba Lan − Ngày quốc khánh- Ngày cựu chiến binh- Ngày lễ độc thân- Palestine: Ngày độc lập

**Tham khảo**
Thể loại:Tháng mười một
Thể loại:Ngày trong năm
Bản mẫu:Hoan nghênh3

Welcome to the Vietnamese edition of Wikipedia. If you have trouble understanding Vietnamese, please consider using Babel.
----
phải
Cảm ơn bạn đã quan tâm đến Wikipedia. Đây là một Bách khoa toàn thư mở tự do, trực tuyến, được các tình nguyện viên trên khắp thế giới cộng tác xây dựng, với hơn 290 phiên bản ngôn ngữ. Phiên bản tiếng Việt được kích hoạt lần đầu tiên vào tháng 10 năm 2003 và đến nay đã có  bài viết. Về cơ bản, bách khoa toàn thư này hoạt động trên nguyên tắc hợp tác cộng đồng. Thông tin đưa vào đây không được vi phạm bản quyền của người khác. Các nội dung hướng tới khả năng kiểm chứng được, trung lập trong quan điểm, được sự đồng thuận bởi đa số. Wikipedia rất chú trọng về nguồn gốc và bản quyền của hình ảnh nên bạn cần phải xác định rõ nguồn gốc, cơ sở sử dụng và giấy phép của hình mà bạn tải lên. Bạn cũng có thể xây dựng một trang cá nhân và giới thiệu một chút về bản thân mình. Các liên kết dưới đây sẽ hỗ trợ bạn từ những điều cơ bản nhất:








Tạo bài mới


Hãy kích hoạt trang nhà người mới để một cố vấn sẵn sàng giải đáp các thắc mắc của bạn bằng cách vào đây, kéo xuống cuối trang rồi đánh dấu vào 2 ô trong mục "Trang nhà cho người mới đến".
Thông tin trên Wikipedia bắt buộc phải đạt một số tiêu chuẩn về nguồn thông tin, cách hành văn trung lập và độ nổi bật. Điều này có nghĩa là ngoài việc viết bài với nội dung khách quan công bằng, không quảng cáo, tâng bốc và cũng không nói xấu, dèm pha đối tượng, bạn còn phải dẫn nguồn thông tin báo chí hay sách vở nói về đối tượng để khẳng định là bạn "nói có sách mách có chứng". Nếu không đưa nguồn thông tin vào bài viết hoặc viết với văn phong quảng cáo tâng bốc PR, bài viết sẽ được coi là không đạt tiêu chuẩn và sẽ bị xóa nhanh. Mời bạn tham khảo phân biệt giữa "tồn tại" và "nổi bật" để biết thêm về tiêu chuẩn trên Wikipedia, và Wikipedia:Nguồn đáng tin cậy để biết về tiêu chuẩn nguồn thông tin. Một số trang có thể hữu ích cho bạn bao gồm Wikipedia:Chào mừng người mới đến, Wikipedia:Câu hỏi thường gặp, Wikipedia:Cẩm nang biên soạn, Wikipedia:Quy định và hướng dẫn, Wikipedia:Sách hướng dẫn.
Bạn cũng có thể tập sửa đổi các bài viết sẵn có bằng cách tìm đến các bài trong module "Các sửa đổi gợi ý" trên trang nhà người mới hoặc trong phần "Cải thiện nội dung" trên Trang Chính.


trái
Trang hiện đang xuất hiện trên màn hình của bạn thực chất là trang thảo luận thành viên của riêng bạn. Các thành viên khác cũng có trang tương tự như vậy và bạn có thể liên hệ với họ khi cần thiết. Sau khi kết thúc cuộc thảo luận, bạn cần ký tên để mọi người biết ai đang thảo luận với họ, hãy sử dụng bốn dấu ngã () hay biểu tượng alt=Chữ ký có ngày trên thanh sửa đổi, thao tác này sẽ giúp bạn tự động ghi ra tên và ngày giờ thảo luận, tuy nhiên không được phép ký tên vào bài viết. Tất cả những sửa đổi của bạn sẽ được lưu giữ trong lịch sử trang và mọi người đều biết bạn đang làm gì qua trang Thay đổi gần đây.
----
Mong bạn có những đóng góp thật sự hữu ích để xây dựng Wikipedia tiếng Việt trở thành một bách khoa toàn thư đầy đủ và đồ sộ nhất nhân loại!
Bản mẫu:Sự kiện thể thao sẽ diễn ra

Cách dùng: 

**Xem thêm**
Tiêu bản:Đang diễn ra, dùng cho một sự kiện nói chung đang diễn ra.
*Tiêu bản:Current sport, dùng cho sự kiện thể thao đang diễn ra.
es:Plantilla:Evento futuro
Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Môn bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 bao gồm bóng đá nam và bóng đá nữ. Nội dung bóng đá nam diễn ra từ ngày 20 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12 năm 2005 và nội dung bóng đá nữ diễn ra từ ngày 23 tháng 11 đến 3 tháng 12 năm 2005. Các trận đấu được tổ chức tại hai thành phố Bacolod và Marikina của Philippines. Độ tuổi tham dự giải đấu là U-23 đối với nam, và không giới hạn độ tuổi đối với nữ.

**Lịch thi đấu**
Dưới đây là lịch thi đấu cho môn bóng đá.

**Địa điểm**
Tổng cộng ba địa điểm đã được sử dụng cho giải đấu. Sân vận động Paglaum và sân vận động Panaad tại Bacolod là nơi tổ chức các trận đấu của giải nam, trong khi các trận đấu của giải nữ chỉ diễn ra tại sân vận động Marikina ở Marikina.

**Các quốc gia tham dự**
} 
























Tổng cộng: 11 quốc gia 
9 
5

**Giải đấu nam**

**Vòng bảng**
Chín đội tuyển được chia thành hai bảng thi đấu vòng tròn một lượt. Mỗi bảng chọn hai đội đứng đầu vào bán kết.

**Bảng A**

**Bảng B**

**Vòng đấu loại trực tiếp**

**Huy chương vàng**

**Giải đấu nữ**

**Vòng bảng**
Năm đội tuyển thi đấu vòng tròn một lượt tính điểm, hai đội đứng đầu giành quyền thi đấu trận chung kết. Đội xếp thứ ba được trao huy chương đồng sau khi vòng bảng kết thúc.transcludesection=Women

**Tranh huy chương vàng**

**Huy chương vàng**

**Tóm tắt huy chương**

**Bảng huy chương**

**Danh sách huy chương**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Kết quả chính thức date = ngày 25 tháng 11 năm 2005
Thể loại:Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005
2005
Bóng nước tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

phải
Giải bóng nước tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 là giải bóng nước của SEA Games 2005 bắt đầu vào ngày 21 tháng 11 và kết thúc vào ngày 26 tháng 11 năm 2005. Đội tuyển Singapore đã giành ngôi vô địch lần thứ 20 liên tiếp kể từ năm 1965.

**Danh sách vận động viên đoạt huy chương**

**Tham khảo**
Thể loại:Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005
Phần mềm nguồn mở

Tập tin:Open Source Initiative.svg|nhỏ|Logo Open Source Initiative
Phần mềm nguồn mở là phần mềm với mã nguồn được công bố và sử dụng một giấy phép nguồn mở. Giấy phép này cho phép bất cứ ai cũng có thể nghiên cứu, thay đổi, cải tiến phần mềm và phân phối phần mềm ở dạng chưa thay đổi hoặc đã thay đổi.
Năm 1998 một nhóm người chủ trương rằng thuật ngữ phần mềm tự do nên được thay thế bằng phần mềm nguồn mở vì thuật ngữ này ít mơ hồ hơn và dễ sử dụng hơn cho giới doanh nghiệp.
Định nghĩa Nguồn mở của Tổ chức Sáng kiến Nguồn mở (Open Source Initiative - OSI) thể hiện một triết lý nguồn mở và xác định ranh giới về việc sử dụng, thay đổi và tái phân phối phần mềm nguồn mở. Giấy phép phần mềm cung cấp cho người dùng các quyền vốn bị cấm bởi bản quyền, gồm các quyền về sử dụng, thay đổi và tái phân phối. Một vài giấy phép phần mềm nguồn mở đã được thẩm định thuộc giới hạn của Định nghĩa Nguồn mở. Ví dụ nổi bật nhất là Giấy phép Công cộng GNU (GPL). Trong khi nguồn mở cho phép công chúng truy cập vào nguồn của một sản phẩm, giấy phép nguồn mở cho phép tác giả điều chỉnh cách truy cập đó.

**Hiện tại**
Thuật ngữ "phần mềm nguồn mở" có nghĩa gần tương đương với "mã nguồn mở" nhưng với độ bao hàm cao hơn. Phần mềm nguồn mở thì có hệ quả là mã nguồn mở, nhưng điều ngược lại thì không đúng (ví dụ một phần mềm có mã nguồn mở nhưng giấy phép "đóng" - hệ quả của tình huống này là người dùng được truy cập vào mã nguồn nhưng có thể bị ngăn cấm quyền sao chép, chỉnh sửa, phân phối lại...).
Ngày nay có rất nhiều dạng mở (không đóng) bao gồm: phần cứng, phần mềm nguồn mở, tài liệu/ học liệu mở, thiết kế mở... Phần mềm nguồn mở ngày nay phát triển với tốc độ khá cao, cho thấy nó có nhiều động lực hơn so với mã đóng. Không nghi ngờ ngày nay sự phát triển lĩnh vực công nghệ thông tin có thể nói tới nguồn mở như cái gì đó năng động nhất. Tốc độ phát triển của nó có thể nói đến từng giờ một.
Ở Việt Nam, phần mềm tự do nguồn mở là thuật ngữ được khuyến khích sử dụng, thay thế cho hai thuật ngữ là phần mềm tự do và phần mềm nguồn mở (đặc biệt là thay thuật ngữ "mã nguồn mở" - bởi vì sự bó hẹp và dễ gây ngộ nhận của nó).

**Xem thêm**
 Danh sách phần mềm nguồn mở

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 The Open Source Initiative's  definition of open source-  Open Sources: Voices from the Open Source Revolution — an online book containing essays from prominent members of the open source community-  Free / Open Source Research Community date = ngày 28 tháng 8 năm 2005 — Many online research papers about Open Source-  FreeOpenSourceSoftware.org - Wiki on open source history, organizations, licenses, people, software.- KDE developer Aaron Seigo's presentation "How OSS Improves Society" at the 2nd Trans-Pacific Open Source Software Conference in Honolulu, Hawaii, January 2006.
Thể loại:Phần mềm tự do
Thể loại:Cách mạng số
Thể loại:Văn hóa phần mềm và tài liệu tự do
Thể loại:Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

2005
Thể loại:Thể thao châu Á năm 2005
Thể loại:Thể thao Philippines năm 2005
Thể loại:Sự kiện thể thao đa môn năm 2005
Thể loại:Philippines năm 2005
Thể loại:Giải đấu thể thao quốc tế tổ chức bởi Philippines
Thể loại:Thể thao Manila
Võ gậy

Tập tin:Eskrima-training-weapons.jpg|nhỏ|200px|phải|Một bộ các vũ khí tập luyện dùng trong một lớp học Eskrima (từ trái sang phải): gậy bọc, gậy bằng song, dao gỗ, và một bộ dao bằng nhôm.
Arnis (còn gọi là Kali, Eskrima, Escrima) là một môn võ thuật sử dụng vũ khí của Philippines. Môn võ này cũng đã có mặt tại một số quốc gia Đông Nam Á dưới những tên gọi khác như Krabi Krabong hay Trumbu. Ngoài ra cũng có một số tên gọi thông dụng khác như Kali và Arnis de Mano (áo giáp bọc tay); đôi khi người ta cũng dùng chữ viết tắt FMA (Filipino Martial Arts, võ thuật Philippines). Eskrima và Arnis là tên dùng chủ yếu tại Philippines ngày nay. Tên trong tiếng Việt hiện nay là võ gậy.
Arnis, lần đầu tiên, trở thành bộ môn thi đấu chính thức trong SEA Games lần thứ 23 vào năm 2005.

**Tên**
Các tên eskrima và escrima có gốc từ chữ esgrima trong tiếng Tây Ban Nha và mang nghĩa "đấu kiếm". Arnis đến từ arnés de mano, cũng là tiếng Tây Ban Nha, và có nghĩa là "áo giáp bọc tay". Kali, theo nhiều người, có thể đến từ keris của tiếng Malay dùng để chỉ một loại dao dài được dùng như một vũ khí của võ thuật Mã Lai. Từ kali, thật sự, chỉ xuất hiện vào khoảng thập niên 1960, sau khi hai nhà kiếm thuật người Mỹ (eskrimador) bắt đầu dùng nó để phân biệt lối dùng kiếm của họ với các kiếm thuật khác.

**Escrima trong phim ảnh**
 Trong bộ phim Trò chơi tử thần (The Game of Death) của Lý Tiểu Long, có một đoạn anh ta giao chiến với một sư phụ môn Escrima. Người này sử dụng công bằng song và côn nhị khúc- Trong bộ phim OngBak của Tony Jaa, Escrima có tên Krabi Krabong, Tony Jaa ta đã sử dụng Krabi Krabong để đánh với một nhóm buôn lậu bằng các loại vũ khí: Kiếm, côn dài, côn bằng song, một cặp tonfa.

**Tham khảo==
Xung lượng

Trong cơ học cổ điển, xung lượng (kí hiệu J hay Imp) là một tích phân của lực, F, với ẩn thời gian, t. Vì lực là một đại lượng vector, xung lượng cũng là một đại lượng vector. Đơn vị SI của xung lực là newton giây (N·s).
 
Từ đó suy ra:
 

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học cổ điển
Vectơ-4

Vectơ-4 là một véctơ trên một không gian 4 chiều thực đặc biệt, gọi là không gian Minkowski. Chúng xuất hiện lần đầu trong lý thuyết tương đối hẹp, như là sự mở rộng của các véctơ của không gian 2 chiều thông thường, với các thành phần được biến đổi như không gian ba chiều và thời gian thông qua biến đổi Lorentz. Tập hợp các vectơ-7 cùng với biến đổi Lorentz tạo nên nhóm Lorentz.

**Tích vô hướng**
Mọi điểm trong không gian Minkowski, hay được gọi là "sự kiện", đều được mô tả bởi vector-4 vị trí, gồm 3 thành phần không gian ba chiều thông thường, x, y và z, cùng với 1 thành phần thời gian t nhân với tốc độ ánh sáng c cho đồng bộ thứ nguyên:
R:= ct, x, y, z
Véc-tơ-4 cũng có thể được viết theo Ký hiệu Einstein là
x:= xa
với a chạy từ 0 đến 3.
Phép nhân vô hướng (hay tích trong) giữa hai vectơ-4, R1 và R2 được định nghĩa là:
R1.R2 = x1x2 + y1y2 + z1z2 - ct1ct2
Nếu dùng ký hiệu Einstein thì tích trong giữa hai vectơ-4, x và y là:

với η là mêtríc Minkowski. Phép nhân này đôi khi được gọi là tích trong Minkowski.
Như vậy, bình phương độ lớn một vectơ-4 R là:
R.R = x2 + y2 + z2 - ct2
Theo bình phương độ lớn, các vectơ-4 được phân loại ra thành:
*vectơ-4 không gian: R.R > 0
*vectơ-4 thời gian: R.R 2 = v.v

**Đại lượng vật lý vectơ-4**
Nhiều đại lượng vật lý ở dạng véctơ trong không gian ba chiều thông thường có một vectơ-4 tương đương trong không thời gian. Có thể bắt đầu định nghĩa các đại lượng vật lý xuất phát từ vectơ-4 vị trí R:= ct, x, y, z và phép đạo hàm như mô tả ở trên.
Một số đại lượng vật lý vectơ độc lập trong không gian ba chiều cổ điển lại ghép với các đại lượng vectơ khác thành đại lượng vật lý thống nhất trong không thời gian ở dạng tensơ-4. Ví dụ cho nhóm này có véctơ điện trường và véctơ từ trường được thống nhất thành tensơ-4 điện từ trường trong không thời gian.

**Vận tốc-4**
Vận tốc là đạo hàm theo thời gian của vị trí. Vận tốc-4 là đạo hàm theo thời gian của véctơ vị trí-4:

với

và i = 1, 2, 3. Chú ý rằng:


**Gia tốc-4**
Gia tốc là đạo hàm theo thời gian của vận tốc. Gia tốc-4 là đạo hàm theo thời gian của véctơ vận tốc-4:

Chú ý rằng:


**Động lượng-4**
Động lượng-4 có thể được định nghĩa từ vận tốc-4:

với m0 là khối lượng nghỉ còn m = γm0 là khối lượng tương đối tính và p = mu là động lượng tương đối tính. 

**Lực-4**
Lực-4 có thể định nghĩa từ định luật 2 Newton mở rộng cho không thời gian:

với
.

**Mật độ dòng điện-4**
Mật độ dòng điện-4 có thể được định nghĩa từ vận tốc-4 và cho ra kết quả:
 
với j là mật độ cường độ dòng điện cổ điển còn ρ là mật độ điện tích

**Điện từ thế-4**
Điện từ thế-4 gộp lại điện thế cổ điển, φ, và vectơ từ thế cổ điển A:


**Tần số-4**
Các sóng điện từ phẳng có thể được biểu diến qua tần số-4:

với  là tần số cổ điển của sóng, và n véctơ đơn vị ba chiều chỉ phương lan truyền của sóng. Chú ý

nghĩa là tần số-4 là vectơ-4 không.

**Xem thêm**
Tenxơ-4

**Tham khảo**
Rindler, W. Introduction to Special Relativity (2nd edn.) (1991) Clarendon Press Oxford ISBN 0-19-853952-5
Thể loại:Không gian Minkowski
Thể loại:Thuyết tương đối hẹp
Thể loại:Khái niệm vật lý
Thể loại:Thuyết tương đối
Thể loại:Giải bóng đá

Thể loại này gồm các giải bóng đá diễn ra theo thể thức vòng tròn (một hoặc hai lượt) giữa các câu lạc bộ. Các giải đấu bóng đá chung nên được xếp vào :Thể loại:Giải thi đấu bóng đá hoặc các thể loại con chi tiết hơn của thể loại Giải thi đấu bóng đá.
Bóng đá
Thể loại:Giải thể thao
Bệnh tằm vôi

Bệnh tằm vôi do một loại nấm cứng trắng gây nên. Nấm bệnh vôi bám trên thân tằm hoặc côn trùng khác. Nấm phát triển với nhiệt độ và ẩm độ như nhiệt độ và ẩm độ của tằm ưa thích

**Đường lây nhiễm**
Thường là qua da, qua vết thương trên da.

**Triệu chứng**
Bệnh phát triển trên con tằm khỏe, quan sát kỹ thấy trên thân tằm có lấm chấm nhiều nốt trong suốt. Khi tằm chết ấn vào đầu, thân vẫn đàn hồi, toàn thân tằm cứng và trắng như vôi, phân hơi nhão, miệng ứa nước. Nhiễm bệnh ở tuổi 5 thì thời gian ủ bệnh kéo dài 5-7 ngày.

**Biện pháp phòng trừ**
Khử trùng triệt để nhà và dụng cụ nuôi tằm, vệ sinh tốt đồng dâu, ủ phân tằm cẩn thận trước khi bón cho dâu. Trong nuôi tằm cần dùng vôi để hút ẩm và vệ sinh thân.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Dâu tằm tơ
Bệnh tằm do virus

Bệnh tằm do virus (còn gọi bệnh bủng hay bệnh nghệ) xảy ra khi tằm bị nhiễm virus.

**Triệu chứng**
Tằm nhỏ da căng phồng, trốn ngủ. Tằm lớn đốt căng phồng, có màu trắng nhờ, nếu là tằm kén vàng thì có màu vàng nghệ hay bò lên cạp nong. Tằm bò đến đến đâu nước chảy đến đó. Nếu mắc bệnh ở cuối tuần 5 thì kén sẽ mỏng, tằm chưa hoá nhộng đã chết.

**Nguyên nhân và đường lây nhiễm**
Nguyên nhân: do virus có sẵn trong cơ thể tằm và ngoài môi trường, gây ra khi gặp điều kiện thời tiết thay đổi đột ngột.
*Đường lây nhiễm: chủ yếu qua đường tiêu hoá (khi tằm ăn phải lá dâu bị hấp hơi hoặc ôi, héo). Ngoài ra bệnh còn bị nhiễm qua vết thương trên da tằm.

**Biện pháp phòng trừ**
Thông gió cho nhà nuôi tằm thoáng và đóng cửa kịp thời khi thời tiết thay đổi. Trước và sau lứa tằm cần khử trùng bằng nước vôi trong hoặc foocmol. Cho ăn lá dâu tươi ngon, khi phát hiện tằm bị bệnh cần thay phân kịp thời và xử lý tằm đậy bằng vôi bột, loại bỏ tằm bệnh. Cách ly tằm bệnh và tằm khoẻ mạnh. Vệ sinh và khử trùng khu vực nuôi tằm và dụng cụ nuôi tằm.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Dâu tằm tơ
Thể loại:Dâu tằm tơ

Thể loại:Chăn nuôi
Thể loại:Dệt may
Thể loại:Nông nghiệp
Thể loại:Bombycidae
Thể loại:Phát minh của Trung Quốc
Thể loại:Động vật đã được thuần hóa
Bệnh ngộ độc tằm

Bệnh ngộ độc tằm  là xảy ra khi tằm bị nhiễm độc chất. Đây là loại bệnh không lây truyền.

**Nguyên nhân**
Ngộ độc do hoá chất như thuốc trừ sâu, phân bón, hoá chất khác (cấp tính).
*Ngộ độc do khói công nghiệp: lò gạch, lò ngói và bếp than (mãn tính).

**Triệu chứng**
Ngộ độc do hoá chất: tằm đang ăn mạnh tự nhiên dừng ăn, ứa nước miệng, đầu lắc lư rồi chết, khi chết thân co quắp.
*Ngộ độc do khói công nghiệp: tằm không chết ngay, biểu hiện có nhiều mảng đen tập trung ở giữa các đốt, da mỏng hơn chạm vào dễ vỡ, chảy nước xanh (thức ăn).

**Biện pháp phòng trừ**
Ngộ độc do khói công nghiệp: nên rửa lá dâu bằng nước vôi trong, sau đó rửa nước sạch,để ráo cho tằm ăn.
*Ngộ độc do hoá chất: cần thay phân kịp thời, dùng dụng cụ sạch, cho tằm ăn lá dâu ngon có phun nước đường + vitamin C 5%, thông gió phòng nuôi.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Dâu tằm tơ
Phòng trừ tổng hợp bệnh tằm

Phòng trừ tổng hợp bệnh tằm là tổng hợp các biện pháp nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong việc phòng trừ bệnh ở tằm.
#Khử trùng: phun nước ẩm nong, đũi trước khi tiến hành khử trùng mới có hiệu quả.
#*Dùng nước vôi trong sát trùng để diệt nấm, bào tử bệnh gai, bệnh trong đầu và bệnh bủng.
#*Có thể dùng foocmôn (formol hay formalin) 2% - 5% để khử trùng.
#Phòng nuôi tằm dễ điều chỉnh nhiệt độ khi cần (thông thoáng mùa hè, ấm áp mùa đông).
#Kỹ thuật nuôi: vệ sinh môi trường sạch sẽ, cho ăn theo tiêu chuẩn và chất lượng lá dâu đúng độ tuổi, phù hợp với sinh trưởng của tằm. Các chất dinh dưỡng và thuốc kháng sinh bổ sung có thể dùng:
#*Khi lá dâu non hoặc quá già sẽ thiếu chất dinh dưỡng, có thể bổ sung bằng cách phun một số loại thuốc bổ như vitamin B1, B12, B6 và B complex.
#*Cho ăn thuốc phòng bệnh như Penixilin và Ampixilin, rượu tỏi.
#*Cách cho ăn phun dung dịch Penixilin hoặc Ampixilin pha theo tỉ lệ 2 ml với 0,5 l nước phun đều lên 5 – 7 kg lá dâu, để ráo cho tằm ăn.
#*Rượu tỏi tăng sức đề kháng cho tằm: dùng 2 - 3 g tỏi + 100 ml rượu làm dung dịch,lấy dung dịch pha theo tỉ lệ 2 ml + 0,5 l nước phun lên lá dâu cho tằm.

**Tham khảo**
Thể loại:Dâu tằm tơ
Nhặng hại tằm

Nhặng hại tằm là bệnh của tằm do nhặng gây ra. Bệnh xảy ra chủ yếu vào mùa hè. Nhặng đẻ trứng trên mình tằm. Trứng nở, dòi chui vào để lại vết đen trên mình tằm. Khi dòi đẫy sức chui ra hóa nhộng làm cho tằm chết, ở giai đoạn kén làm cho kén thủng đầu không ươm tơ được.

**Biện pháp phòng trừ**
Biện pháp phòng: dùng mành ngăn không cho nhặng vào phòng tằm.
*Biện pháp trừ bằng thuốc hoá học: diệt trứng ruồi bằng cách phun Bi58 lên mình tằm với tỉ lệ 1/500, phun 1 lần vào ngày thứ 3 ở tuổi 4 và ngày thứ 2, 4, 6 ở tuổi 5. Phun vào buổi chiều để làm trứng do nhặng đẻ buổi sáng rơi khỏi mình tằm, không nở được thành dòi.

**Tham khảo**
Thể loại:Dâu tằm tơ
Bệnh tằm do vi khuẩn

Bệnh tằm do vi khuẩn còn gọi là "bệnh trong".

**Triệu chứng**
Tằm đang ăn khoẻ chuyển sang kém ăn, hoạt động chậm, da xám, đầu ngẩng cao, các đốt thân có xu hướng giãn ra, đầu và toàn thân trong, chết ở thể cấp tính, không chết ở thể mãn tính.

**Nguyên nhân gây bệnh**
Do vi khuẩn bệnh trong gây nên qua con đường tiêu hoá (ăn dâu chất lượng kém, ôi héo), phòng nuôi tằm bí hơi, không thông thoáng.

**Biện pháp phòng trừ**
Duy trì điều kiện sống thật tốt, phòng nuôi có nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng phù hợp với sinh lý phát triển của tằm, lá dâu cho tằm ăn phải đảm bảo chất lượng. Cho tằm ăn lá dâu có phun rượu tỏi theo tỉ lệ 1 rượu - 8 nước. Dùng thuốc hoá học: có thể sử dụng Penixilin để điều trị bệnh tằm pha theo tỉ lệ 2ml với 0,5 l nước phun cho 5 – 7 kg lá dâu để ráo cho tằm ăn.

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Dâu tằm tơ
Thể loại:Harry Potter

__NOGALLERY__
Thể loại:Xu hướng thập niên 2000
Thể loại:Xu hướng thập niên 2010
Thể loại:Xu hướng thập niên 2020
Thể loại:Văn học thiếu nhi Vương quốc Liên hiệp Anh thế kỷ 20
Thể loại:Rồng trong văn hoá đại chúng
Thể loại:Ma trong văn hóa đại chúng
Thể loại:Phép thuật trong các tác phẩm giả tưởng
Thể loại:Tiểu thuyết của J. K. Rowling
Thể loại:Nhượng quyền sách
Thể loại:Gia đình trong các tác phẩm giả tưởng
Kháng nguyên tương thích mô phụ

Kháng nguyên tương thích mô phụ (minor histocompatibility antigen) là các kháng nguyên gây thải mảnh ghép qua cơ chế trung gian tế bào, nhưng chúng không có những đặc tính của phức hợp tương thích mô chính (MHC). Việc xác định một kháng nguyên MHC phụ thuộc một phần vào vị trí gene mã hoá phân tử và một phần vào cấu trúc đặc trưng loại I và loại II của kháng nguyên.
Trước đây trong thời gian dài người ta cho rằng kháng nguyên tương thích mô phụ là các glycoprotein bề mặt tế bào có quan hệ allele, giống về bản chất nhưng khác về độ mạnh so với MHC. Ngày nay kháng nguyên tương thích mô phụ được định nghĩa dựa trên cơ sở thải mảnh ghép qua trung gian tế bào - chúng là peptide của protein tự thân và được trình diện bởi các phân tử MHC. Như vậy kháng nguyên tương thích mô phụ tương tự với kháng nguyên xâm nhập từ bên ngoài - các mảnh peptide được trình diện bởi phân tử MHC để gây đáp ứng tế bào T. Dĩ nhiên là mỗi cá thể dung nạp với protein của chính mình, và đáp ứng miễn dịch chỉ xảy ra đối với peptide có quan hệ allele của cá thể khác.
Mặc dù đến nay đã phân lập được một số peptide biểu hiện kháng nguyên tương thích mô phụ, người ta vẫn chưa biết nhiều về bản chất protein mà chúng xuất phát. Các protein này không cần phải đại diện cấu trúc bề mặt tế bào, và thực tế chúng hiếm khi như vậy. Tuy nhiên, bất cứ protein tự thân nào có khác biệt về allele cũng vẫn có thể xem như có chức năng kháng nguyên tương thích mô phụ nếu các mảnh peptide có khả năng được trình diện bởi MHC trong quá trình sinh miễn dịch.
Các kháng nguyên không phải MHC có thể gây thải mảnh ghép không chỉ bao gồm kháng nguyên tương thích mô phụ, mà một số kháng nguyên khác cũng đóng vai trò trong thải mảnh ghép như kháng nguyên đặc hiệu mô, kháng nguyên nhóm máu, các glycoprotein nội mô khác (ngoài kháng nguyên nhóm máu), glycoprotein đặc hiệu loài, Hh locus (hybrid histocompatibility - tương thích mô lai, quan trọng trong ghép tuỷ xương).

**Tham khảo**
Thể loại:Miễn dịch học
Thể loại:Ghép mô tạng
Thể loại:Hệ miễn dịch
ABC

ABC có thể là:- Bảng chữ cái Latinh (còn gọi là an-pha-bê - alphabet)- Kiến thức vỡ lòng của một môn học hoặc chuyên ngành- Chữ viết tắt cho một số tổ chức - cơ quan:
** American Broadcasting Company (Công ty Truyền thông Hoa Kỳ)
** Australian Broadcasting Corporation (Tập đoàn Truyền thông Úc)- ABC (Yet Another BitTorrent Client): một trình khách BitTorrent, phần mềm tự do- Quản lý chi phí trên cơ sở hoạt động- Atanasoff–Berry Computer, một trong những máy tính điện tử thời kỳ đầu

**Tham khảo**
Thể loại:Danh sách các từ kết hợp từ ba chữ cái
Thể loại:Đạo đức y học

Thể loại:Đạo đức học
Thể loại:Y học
Thể loại:Đạo đức sinh học
Thể loại:Đạo đức khoa học và công nghệ
Thể loại:Áp dụng đạo đức
Thể loại:Đạo đức nghề nghiệp
Hợp chất thơm

Hợp chất thơm có các nghĩa khác nhau, phụ thuộc vào ngữ cảnh văn bản hay lời nói. Nó có thể là:- Trong cách nói thông thường nó biểu thị các hợp chất hóa học tạo ra mùi thơm.- Trong hóa hữu cơ, nó dùng để chỉ các hợp chất hữu cơ chứa các vòng thơm đơn như benzen (C6H6), napthalen (C10H8), pyriđin (C5H5N) hay indol C8H7N. Tuy gọi là hợp chất thơm nhưng nhiều hóa chất thuộc loại này hoàn toàn không có mùi thơm, mà lại có những mùi khó ngửi.
Thể loại:Hóa hữu cơ
Vòng thơm cơ bản

Vòng thơm cơ bản là các hợp chất hữu cơ chứa vòng thơm(còn gọi là aren hay hợp chất thơm) chỉ chứa duy nhất các hệ thống vòng phẳng kết hợp với các đám mây điện tử pi không cục bộ thay cho các liên kết đơn và liên kết đôi xen kẽ rời rạc. Các hợp chất vòng thơm cơ bản điển hình là benzen và indol.
Các vòng thơm cơ bản có thể là dị vòng nếu chúng chứa các nguyên tử trong vòng không phải là cacbon, ví dụ như chứa oxy, nitơ hoặc lưu huỳnh.
Các hợp chất này thông thường là các vòng 5 cạnh tương tự như pyrol hay các vòng 6 cạnh như pyridin. Các vòng kết hợp như naphthalen hay purin chứa các vòng đơn mà chúng cùng chia sẻ các liên kết chung.
Các vòng thơm chứa nitơ (N) có thể tách ra thành các vòng thơm base và các vòng thơm phi base:- Trong các vòng thơm phi base thì cặp đơn các điện tử của nguyên tử nitơ bị phi cục bộ hóa và phân bổ vào hệ điện tử pi của vòng thơm. Trong các hợp chất này nguyên tử nitơ bị kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm chứa nitơ phi base là pyrrol và indol.- Trong các vòng thơm base thì cặp đơn các điện tử không phải là một phần của vòng thơm và trải rộng trong mặt phẳng của vòng. Cặp đơn này chịu trách nhiệm cho tính base của các base chứa nitơ này, tương tự như nguyên tử nitơ trong các amin. Trong các hợp chất này thì nguyên tử nitơ  không bị kết nối với nguyên tử hiđrô. Các ví dụ về các vòng thơm base là pyridin hay quinolin. Một vài vòng còn chứa cả các nguyên tử nitơ base và không base, ví dụ imidazol và purin. Trong các điều kiện môi trường có tính axít thì các hợp chất này thu thêm prôton và tạo ra các cation thơm (ví dụ pyridinium).
Trong các vòng thơm chứa oxy (O) và lưu huỳnh (S) thì một trong các cặp điện tử của các nguyên tử khác vòng góp phần vào hệ thống vòng thơm (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ phi base), trong khi cặp đơn thứ hai trải rộng trong mặt phẳng của vòng (tương tự như các vòng thơm chứa nitơ base).

**Một số ví dụ**
Các vòng thơm4 cạnh kết hợp:
#Benzocyclobuten
*Các vòng thơm5 cạnh và dạng kết hợp:
#Pentalen
#Furan
#Benzofuran
#Isobenzofuran
#Pyrrol
#Indol
#Isoindol
#Thiophen
#Benzothiophen
#Benzothiophen
#Imidazol
#Benzimidazol
#Purin
#Pyrazol
#Indazol
#Oxazol
#Benzoxazol
#Isoxazol
#Benzisoxazol
#Thiazol
#Benzothiazol
*Các vòng thơm6 cạnh và dạng kết hợp:
#Benzen
#Naphthalen
#Anthracen
#Pyridin
#Quinolin
#Isoquinolin
#Pyrazin
#Quinoxalin
#Acridin
#Pyrimidin
#Quinazolin
#Pyridazin
#Cinnolin

**Xem thêm**
 Hợp chất thơm đa vòng- Hydrocarbon thơm đa vòng (PAH)

**Tham khảo**
Thể loại:Vòng thơm cơ bản
Thể loại:Nhân hương phương cơ bản
Furan

Furan, còn được biết đến như là furfuran, 1,4-epoxy-1,3-butadien - là một hợp chất hữu cơ thơm khác vòng, được tạo ra khi gỗ (đặc biệt là gỗ thông) được chưng cất. Furan là một chất lỏng trong suốt, không màu, rất dễ bay hơi và dễ cháy, có điểm sôi gần với nhiệt độ phòng. Nó là một chất độc và có thể còn là chất gây ung thư. Phản ứng hiđrô hóa của furan với chất xúc tác là palađi tạo ra tetrahydrofuran.
Furan là một hợp chất thơm do một trong số các cặp đơn điện tử của nguyên tử oxy bị phi cục bộ hóa vào trong vòng, tạo ra hệ vòng thơm 4n+2 (xem quy tắc Hückel) tương tự như benzen. Hệ vòng thơm này tạo ra hai vòng điện tử phía trên và phía dưới cấu trúc phẳng của vòng mà không có các liên kết đôi riêng rẽ. Cặp đơn điện tử khác của nguyên tử oxy trải rộng ra trong mặt phẳng của hệ thống vòng phẳng. Do tính thơm của mình nên các tính chất của furan là hoàn toàn khác với các tính chất của các ête khác vòng thông thường khác, chẳng hạn như của tetrahydrofuran (THF). Nó hoạt động hóa học mạnh hơn đáng kể so với benzen trong các phản ứng thế ái lực điện tử. Việc tổng hợp hữu cơ kinh điển của furan là tổng hợp Feist-Benary.

**Xem thêm**
 Tetrahydrofuran (THF), hóa chất đã hiđrô hóa hoàn toàn của furan và là một trong các dung môi thông dụng.- Pyrol, hóa chất chứa nitơ tương tự như furan.- Thiophen, hóa chất chứa lưu huỳnh tương tự như furan.- Benzofuran, furan với vòng kết hợp benzen.- Dibenzofuran, một lớp hợp chất tương tự như các đibenzođioxyn.- Các vòng thơm đơn

**Chỉ dẫn an toàn hóa chất**
Bằng tiếng Anh:- MSDS cho furan date = ngày 2 tháng 3 năm 2005

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Hóa điện toán tại Wiki date = ngày 2 tháng 10 năm 2006
Thể loại:Nhân hương phương cơ bản
Ký hiệu đô la

Đường dấu đô la có thể được tiến triển theo
Dấu đô la ($) là dấu dùng trong một số đơn vị tiền tệ bằng đô la, như Đô la Mỹ, Đô la Canada, và Peso,...
Có nhiều huyền thoại về nguồn gốc của dấu "$" để chỉ đồng đô la. Vì đô la thoạt tiên là đồng 8 real của Tây Ban Nha, có người cho rằng hình chữ 'S' có nguồn từ số "8" được viết trên đồng tiền này. Giải thích được nhiều người chấp nhận nhất là dấu "$" được bắt nguồn từ chữ "PS" (cho "peso" hay "piastre") được viết trên nhau trong tiếng Tây Ban Nha. Về sau, chữ "P" biến thành một dấu gạch thẳng đứng (|) vì vòng cong đã biến vào trong vòng cong của chữ "S". Giải thích này được ủng hộ khi khám xét vào tài liệu cũ. Dấu "$" đã được sử dụng trước khi tiền đô la Tây Ban Nha đã được dùng làm tiền tệ chính thức trong năm 1785.
Ký hiệu đô la đôi khi còn được viết với hai dấu gạch thẳng đứng. Có lẽ đây chỉ là thói quen viết ba nét để viết dấu hiệu cũ: một nét cho chữ "S", một nét cho đường gạch đứng, và nét cuối cho đường cong trong chữ "P". Những người viết nhanh không chú ý đến việc viết một chữ "P" cho đúng cho nên tiện tay viết một dấu gạch nữa.
Có một số giải thích khác cho dấu gạch thứ hai – có người cho rằng dấu "$" xuất thân từ hai chữ "U" và "S" viết chồng trên nhau (vòng cong của chữ "U" cùng nét với vòng cong ở dưới chữ "S"), cũng có người cho rằng hai đường gạch tượng trưng cho hai cây cột trụ trong Đền thờ Solomon tại Jerusalem. Hai giải thích này không có chứng cớ vì cách viết này đã có trước khi nước Hoa Kỳ (viết tắt tiếng Anh là "US") được thành lập, hay vì không có bằng chứng trong lịch sử đồng Tây Ban Nha.

**Tham khảo**
Thể loại:Ký hiệu tiền tệ
Thể loại:Đô la
Thể loại:Hóa tệ học
Thể loại:Peso