Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ

Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ (Türkçe, IPA Audio-IPA|Turkce.ogg|ˈt̪yɾktʃe), cũng được gọi là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Istanbul, là một ngôn ngữ được 65-73 triệu người nói trên khắp thế giới, khiến nó là ngôn ngữ được nói phổ biến nhất trong ngữ hệ Turk. Những người nói tiếng này phần lớn sống ở Thổ Nhĩ Kỳ, với một số lượng nhỏ hơn ở Síp, Bulgaria, Hy Lạp và những nơi khác ở Đông Âu. Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cũng được nhiều người nhập cư đến Tây Âu, đặc biệt là ở Đức, sử dụng.
Ngôn ngữ này bắt nguồn từ vùng Trung Á với các ghi chép đầu tiên có niên đại gần 1200 năm trước. Về phía tây, ảnh hưởng của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman - tiền thân trực tiếp của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay - đã lan đi khi Đế quốc Ottoman mở rộng. Năm 1928, một trong các cải cách của Atatürk những năm đầu của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ là chữ Ottoman đã được thay bằng bảng chữ cái Latinh. Đồng thời Hiệp hội ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ đã khởi xướng cải cách ngôn ngữ này bằng cách giảm bớt các từ vay mượn từ tiếng Ba Tư và tiếng Ả Rập, thay vào đó là các từ gốc Thổ Nhĩ Kỳ và các biến thể bản địa của ngôn ngữ này.
Đặc điểm của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là sự hài hòa nguyên âm và tính chắp dính. Cấu trúc cơ bản là theo dạng "Chủ-Tân-Động" (Subject-Object-Verb). Nhiều dạng đại từ ngôi thứ hai số nhiều có thể được sử dụng cho các cá nhân như một dấu hiệu của sự tôn trọng. Danh từ trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ không phân theo lớp hay giống.

**Phân loại**
Tập tin:Kyzyl orkhon inscription.jpg|thumb|right|upright|Văn bia khắc tiếng Turk cổ bằng chữ Turk cổ (chừng thế kỷ VIII). Kyzyl, Nga
Chừng 40% số người nói ngôn ngữ Turk nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Những điểm đặc trưng của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, như hòa âm nguyên âm, tính chắp dính và thiếu vắng giống ngữ pháp, cũng là điểm chung của toàn hệ. Ngữ hệ Turk bao gồm chừng 30 ngôn ngữ còn tồn tại, phân bố ở Đông Âu, Tây Á và Xibia.
Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên của nhóm ngôn ngữ Oghuz, một phân nhánh của ngữ hệ Turk. Người nói các ngôn ngữ Oghuz (gồm tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan, Turkmen, Qashqai, và Gagauz) có thể hiểu lẫn nhau trong rất nhiều trường hợp.

**Âm vị học**

**Phụ âm**
Các âm IPA|c, IPA|ɟ, và IPA|l là dạng phân bố bổ sung của IPA|k, IPA|ɡ, và IPA|ɫ; cụm trước xuất hiện cạnh nguyên âm trước còn cụm sau xuất hiện cạnh nguyên âm sau. Tuy vậy, sự phân bổ của những âm vị này khó đoán biết trong từ mượn và danh từ riêng.

**Nguyên âm**
Hình:Turkish vowel chart.svg|thumb|upright=1.13|Nguyên âm tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Theo p=155
Các nguyên âm tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, theo thứ tự trong bảng chữ cái, là a, e, angle bracket|ı, i, o, ö, u, ü. Nguyên âm được phân biệt dựa trên ba cơ sở: trước hay sau, làm tròn hay không, và độ cao. Tức ±độ lùi, ±độ tròn và ±độ cao.

**Tham khảo**

**Tài liệu**
Printed sources- url-status=dead- language=fr- title=Conference on Turkish in Contact, Netherlands Institute for Advanced Study (NIAS) in the Humanities and Social Sciences, Wassenaar, 5–6 Feb 1996- year=1970- isbn=0-631-18028-1- language=Thổ Nhĩ Kỳ- language=Thổ Nhĩ Kỳ- isbn=0-19-517726-6
*Glenny, Misha. The Balkans – Nationalism, War, and the Great Powers, 1804–1999, Penguin, New York 2001.- url-status=dead- isbn=92-3-102846-4- isbn=978-0-415-25004-7- isbn=978-0-340-49231-4 (2nd edition 1989)- isbn=0-19-870036-9- isbn=0-19-925669-1- chú thích sách|last=Özsoy|first=A. Sumru|others=Taylan, Eser E. (eds.)|title=Türkçe'nin ağızları çalıştayı bildirileri (Workshop on the dialects of Turkish)|publisher=Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi|year=2000|isbn=975-518-140-7|language=Thổ Nhĩ Kỳ- isbn=978-0-521-65169-1- chú thích tạp chí|author=Vaux, Bert|title=Hemshinli: The Forgotten Black Sea Armenians|publisher=Harvard University|url=http://www.uwm.edu/~vaux/hamshen.pdf|format=PDF|access-date=ngày 24 tháng 4 năm 2007|year=2001|authorlink=Bert Vaux|journal=|archive-date=ngày 15 tháng 3 năm 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070315154048/http://www.uwm.edu/~vaux/hamshen.pdf|url-status=dead
On-line sources- chú thích web|author=Center for Studies on Turkey, University of Essen|publisher=Turkish Industrialists' and Businessmen's Association|url=http://www.tusiad.org/haberler/basin/ab/9.pdf|title=The European Turks: Gross Domestic Product, Working Population, Entrepreneurs and Household Data|format=PDF|access-date=ngày 6 tháng 1 năm 2007|year=2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204091302/http://www.tusiad.org/haberler/basin/ab/9.pdf|archive-date=ngày 4 tháng 12 năm 2005|url-status=dead- url-status=dead- chú thích web|url=http://www.tdk.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EFB40CE59E171C629F|title=Güncel Türkçe Sözlük|access-date=ngày 21 tháng 3 năm 2007|year=2005|publisher=Turkish Language Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312162345/http://www.tdk.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EFB40CE59E171C629F|archive-date=ngày 12 tháng 3 năm 2007|language=Thổ Nhĩ Kỳ|url-status=dead- language=Thổ Nhĩ Kỳ- chú thích web|publisher=UCLA International Institute, Center for World Languages|url=http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=67&menu=004|title=Language Materials Project: Turkish|access-date=ngày 26 tháng 4 năm 2007|date=February 2007|archive-date=ngày 11 tháng 10 năm 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011180149/http://lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=67- chú thích sách|author= TNS Opinion & Social|publisher=European Commission Directorate of General Press and Communication|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|title=Special Eurobarometer 243 / Wave 64.3: Europeans and their Languages|format=PDF|access-date=ngày 28 tháng 3 năm 2007|date=February 2006- chú thích web|url=http://www.imla.dilimiz.com/TDK/unsuzlerinnitelikleri.HTM|title=Turkish Language Association: Sesler ve ses uyumları "Sounds and Vovel karmony"|access-date=ngày 13 tháng 1 năm 2013|publisher=Turkish Language Association|language=Thổ Nhĩ Kỳ|ngày lưu trữ=2012-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120728093237/http://www.imla.dilimiz.com/TDK/unsuzlerinnitelikleri.HTM|url-status=dead- year=2012- url-status=dead- chú thích web|url=http://www.tdk.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF1A46C5FBFA979D0C|title=Türkçe Sözlük (2005)'teki Sözlerin Kökenlerine Ait Sayısal Döküm (Numerical list on the origin of words in Türkçe Sözlük (2005))|access-date=ngày 21 tháng 3 năm 2007|year=2005|publisher=Turkish Language Association|language=Thổ Nhĩ Kỳ|archive-date=ngày 1 tháng 3 năm 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070301064559/http://www.tdk.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF1A46C5FBFA979D0C|url-status=dead- language=Thổ Nhĩ Kỳ

**Đọc thêm**
 language=Thổ Nhĩ Kỳ- language=Thổ Nhĩ Kỳ- language=Thổ Nhĩ Kỳ

**Liên kết ngoài**
  Turkish Language: Resources – University of Michigan

Thể loại:Ngữ hệ Turk
Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính
Thể loại:Ngôn ngữ tại Azerbaijan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Bulgaria
Thể loại:Ngôn ngữ tại Síp
Thể loại:Ngôn ngữ tại Cộng hòa Macedonia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Thổ Nhĩ Kỳ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Đức
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga
Thể loại:Ngôn ngữ tại Kosovo
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-tân-động
Thể loại:Ngôn ngữ tại Kavkaz
Thổ Nhĩ Kỳ