Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Cầu Notre-Dame

Cầu Đức Bà (tiếng Pháp: Pont Notre-Dame) là một cây cầu bắc qua sông Seine ở trung tâm thủ đô Paris của Pháp. Lấy theo tên của Nhà thờ Đức Bà Paris (Notre Dame de Paris), cây cầu này nối liền kè Gesvres trên Île de la Cité với kè Corse ở bờ phải sông Seine. Cầu Đức Bà và Petit-Pont giúp tạo một đường giao thông qua sông Seine cắt ngang Île de la Cité.

**Lịch sử**
Tại vị trí cầu Đức Bà ngày nay người Paris cổ đã xây dựng cây cầu đầu tiên của thành phố, Grand-Pont (Cầu Lớn). Năm 886, trong thời gian thành phố bị bao vây, cuộc tấn công của những người Normand đã phá huỷ cây cầu, người ta phải thay nó bằng một cây cầu tạm có tên Cầu Planches de Milbray (Pont des Planches de Milbray). Cây cầu mới này đã bị sông Seine cuốn trôi trong trận lũ năm 1406.
Năm 1413, vua Charles VI quyết định xây dựng một cây cầu mới lấy tên là Cầu Đức Bà (Pont Notre-Dame) làm bằng gỗ để nối liền île de la Cité với phố Saint-Martin. Giống như nhiều cây cầu thời bấy giờ, người ta xây dựng khoảng 60 ngôi nhà ở trên cầu. Ngày 28 tháng 10 năm 1499 cầu Đức Bà gốc bị đổ sụp và được thay thế năm 1507 bằng một cây cầu đá 6 nhịp, đây là công trình của kiến trúc sư Jean Joconde. Sau khi xây dựng xong, cầu Đức Bà thứ hai trở thành trung tâm buôn bán tấp nập với mật độ dân cư lớn. Năm 1660, cầu được tu sửa và trang trí lại để chào đón chuyến thăm Paris của con gái vua Tây Ban Nha Felipe IV, Marie-Thérèse của Áo, người sau đó trở thành hoàng hậu Pháp và Navarre, vợ của vua Louis Mặt trời. Năm 1786 theo lệnh của nhà vua, toàn bộ nhà dân trên cầu bị phá huỷ vì khu vực đã trở nên độc hại cho sức khoẻ người dân thành phố.
Năm 1853 cầu được xây dựng lại trên nền cũ, lần này là một cầu gạch có 5 nhịp, các trụ cầu được trang trí bằng những hình đầu cừu đực khắc trên đá. Sau khi hoàn thành, tai nạn đường thủy thường xuyên xảy ra ở vị trí cầu Đức Bà thứ ba, ít nhất là 35 vụ trong khoảng thời gian từ 1891 đến 1910, vì vậy cầu còn có tên là Cầu Ác quỷ (Pont du Diable). Cuối cùng người ta quyết định thay thế nó bằng một cây cầu Đức Bà thứ tư chỉ có một nhịp duy nhất bằng sắt, giúp giao thông đường thủy dễ dàng hơn. Đây là công trình của kiến trúc sư nổi tiếng Jean Résal, người đã tham gia thiết kế cầu Mirabeau và cầu Alexandre-III. Cầu Đức Bà mới được tổng thống Pháp Raymond Poincaré cắt băng khánh thành năm 1919. Đây là cây cầu vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

**Cây cầu trong nghệ thuật**
 Năm 1756, họa sĩ Nicolas-Jean-Baptiste Raguenet đã vẽ bức tranh "La joute de mariniers entre le pont Notre-Dame et le Pont-au-Change" cho thấy sự tấp nập của cây cầu kinh doanh này.- Năm 1856, họa sĩ Charles Meryon đã vẽ bức tranh "L'Arche du pont Notre-Dame" ("Vòm cầu Đức Bà").

**Hình ảnh**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Bài viết trên trang của thành phố Paris date=2005-10-26 -  Hồ sơ trên Structurae
Đức Bà
Đức Bà
Đức Bà
Đức Bà
Đức Bà
Thể loại:Khởi đầu năm 1919 ở Pháp
Thể loại:Điểm tham quan ở Paris
Pont au Change

Pont au Change (Cầu Hối đoái) là một cây cầu bắc qua sông Seine ở trung tâm thủ đô Paris của Pháp. Cây cầu này nối liền Conciergerie trên île de la Cité với quảng trường Châtelet ở bờ phải sông Seine. Đây cũng là ranh giới giữa quận 1 và quận 4 của Paris.

**Lịch sử**
Pont au Change gốc được xây dựng từ thế kỷ 9 dưới thời Charles le Chauve, cùng thời điểm Conciergerie bắt đầu được mở rộng để trở thành cung điện của Hoàng gia Pháp. Tên của cây cầu (Change - Đổi chác, hối đoái) xuất phát từ việc trên cầu có rất nhiều cửa tiệm của những người đổi tiền và thợ kim hoàn, các cửa hiệu sát nhau tới mức người ta không thể nhìn thấy sông Seine khi đứng trên cầu.
Cây cầu hiện nay được xây dựng từ năm 1858 đến năm 1860, đó là một cầu vòm gạch gồm 3 nhịp vòm dài 103 m, rộng 30 m.

**Hình ảnh**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Lịch sử Pont au Change trên Insecula.com date=2009-05-27 
Change
Change
Change
Change
Change
Change
Thể loại:Quận 3, Paris
Núi Thiên Thai (Bắc Ninh)

Núi Thiên Thai nằm sát sông Đuống, ngọn cao nhất là 71m, hiện nay núi Thiên Thai thuộc 2 xã Song Giang, Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, cách thành phố Bắc Ninh 20 km về phía nam. 

**Đặc điểm**
Thiên Thai có hình con rồng uốn lượn 9 khúc (dãy núi này gồm 9 ngọn núi liền nhau). Đây là nơi đã sinh ra vị danh nhân đất nước đó là: Thái sư Lê Văn Thịnh. Ngày xưa rừng thông phủ kín núi, trên đỉnh ngọn Thiên Thai có một ngôi chùa cổ trăm gian và một vườn hồng đào, đây là một giống đào đặc biệt, hoa nở thành từng chùm buông xuống như những chiếc đuôi cáo nên mới có cái tên là Hồng đào. Ngày xuân khách lên lễ chùa vãng cảnh vườn đào, dạo chơi rừng thông rồi hướng ra bể đông xem loan phượng ăn xoài.
Tại đây có đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh.

**Phát hiện Rồng đá**
Một ngày cuối năm 1992, người dân thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu (Gia Bình) dọn gạch vỡ, đá quanh đền thờ Thái Sư Lê Văn Thịnh thấy lộ ra khối đá lớn được đẽo, chạm đường nét tinh xảo, khoét sâu, mở rộng thì thấy lộ nguyên hình đầu rồng. Mọi người dùng đòn tre khiêng, người dùng xà beng, thanh gỗ làm đòn bẩy lên một rồng đá ước chừng 3 tấn được tại sân đền. 

Rồng đá được đẽo, chạm miêu tả đầu, hai chân trước và một phần thân. Từ mặt đất lên đỉnh sọ rồng cao 0,76 mét, chiều ngang từ phải sang trái rộng 1,12 mét; chiều dọc từ trước ra sau dài 0,96 mét (xin lưu ý: số đo chia hết cho 8). Rồng được chạm vẩy; tai phải đặc, tai trái rỗng, hai chân trước gân guốc, mỗi chân xòe rộng 5 ngón nắm chặt hai khúc thân kéo vào trước ngực; đầu gục xuống, mắt trợn tròn, miệng há rộng để lộ hàm răng lởm chởm ngoạm khúc thân, quằn quại. Đây là rồng đá to nhất Đông Nam Á và được chạm khắc vào thời Lê .


**Trong văn học, nghệ thuật**
Núi Thiên Thai được nhắc nhiều trong các làn điệu dân ca quan họ, ca dao, văn học hiện đại. Trong dân ca quan họ: "Trèo lên trên núi Thiên Thai, thấy chim Loan Phượng ăn Xoài biển đông".
Trong bài thơ Bên kia sông Đuống của nhà thơ Hoàng Cầm:
...
Ai về bên kia sông Đuống
Cho ta gửi tấm the đen
Mấy trăm năm thấp thoáng mộng bình yên
Những hội hè đình đám
Trên núi Thiên Thai
Trong chùa Bút Tháp
Giữa huyện Lương Tài...
Trong thơ Tố Hữu:
Chí ta như núi thiên thai ấy
Đỏ rực chiều hôm dậy cánh đồng
Lòng ta như nước Hương Giang ấy
Xanh những dòng sông những bóng thông...

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Cổng giao tiếp điện tử tỉnh Bắc Ninh - date=2008-03-03 
Thể loại:Núi tại Bắc Ninh
Thể loại:Di tích tại Bắc Ninh
Cầu Saint-Louis

Cầu Saint-Louis (tiếng Pháp: Pont Saint-Louis) là một cây cầu bắc qua sông Seine ở trung tâm thủ đô Paris của Pháp. Đặt theo tên của đảo Saint-Louis, cầu này nối liền hai đảo nằm giữa sông Seine là Île de la Cité và đảo Saint-Louis.

**Lịch sử**
Cây cầu đầu tiên được xây dựng tại vị trí của cầu Saint-Louis hiện nay là cầu Saint-Landry, xây từ năm 1630 đến năm 1634. Năm 1717 một cây cầu gỗ 7 nhịp được xây để thay thế Saint-Landry, công trình mới này có tên Cầu Đỏ (Pont Rouge) xuất phát từ màu sơn của cây cầu. Năm 1795 nó bị sông Seine cuốn trôi hoàn toàn và được xây dựng lại lần thứ 2 vào năm 1804, công trình này do kỹ sư Dumoustier phụ trách. Cây cầu thứ ba nối liền hai đảo này là một cây cầu 2 nhịp dài 70 m, rộng 10 m làm bằng gỗ sồi. Năm 1811 cây cầu bị sụt lún và phá hủy, thay thế vào đó là một cầu treo được xây dựng năm 1842.
Năm 1862 cây cầu thứ 5 nối hai đảo được xây dựng, lần này là cầu kim loại một vòm với độ mở 64 m. Năm 1939 cầu bị phá hủy và thay thế năm 1941 bằng một cầu đi bộ dạng hộp sắt. Năm 1968 cây cầu Saint-Louis thứ 7 được xây dựng, nó được khánh thành năm 1970 và vẫn còn tồn tại đến nay.

**Hình ảnh**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Bài viết trên trang của thành phố Paris date=2009-07-13 -  Hồ sơ trên Structurae
Saint-Louis
Saint-Louis
Saint-Louis
Joseph John Thomson

Sir Joseph John "J.J." Thomson (18 tháng 12 năm 1856 - 30 tháng 8 năm 1940) là nhà vật lý người Anh, người đã có công phát hiện ra điện tử (electron) và chất đồng vị đồng thời phát minh ra phương pháp phổ khối lượng. Ông được trao giải thưởng Nobel vật lý năm 1906 cho công trình khám phá ra điện tử.

**Cuộc đời**
J.J. Thomson sinh 1856 tại đồi Cheetham, Manchester, Anh trong một gia đình gốc Scotland. Năm 1870, ông học kỹ sư tại trường Đại học Manchester (được biết đến là Cao đẳng Owens thời đó), sau đó Thomson chuyển tới học ở trường Cao đẳng Trinity, Cambridge năm 1876. Năm 1880 ông giành được bằng cử nhân toán và tới năm 1883 thì giành được bằng thạc sĩ. Năm 1884, Thomson trở thành giáo sư vật lý tại đại học Cambridge. Một trong những học trò nổi tiếng của ông là Ernest Rutherford. Năm 1890, Thomson kết hôn với Rose Elisabeth Paget, con gái của Sir George Edward Paget, giáo sư vật lý của đại học Cambridge. Ông có hai người con với Paget là George Paget Thomson và Joan Paget Thomson. Một trong những thành tựu lớn nhất của Thomson cho khoa học hiện đại chính là tài năng giảng dạy thiên tài của ông, bảy người trợ lý nghiên cứu của ông cũng như con trai ông đều giành được giải Nobel vật lý. Con trai của J.J. Thomson là George Paget Thomson giành giải Nobel vật lý năm 1937 vì đã phát hiện ra tính chất của sóng điện tử.
J.J. Thomson được phong tước hiệp sĩ năm 1908 và nhận huân chương danh dự năm 1912. Năm 1914, ông có một bài thuyết trình Romanes tại Đại học Oxford về thuyết nguyên tử. Năm 1918, ông trở thành hiệu trưởng trường cao đẳng Trinity, Cambridge, ông giữ chức vụ này cho tới lúc mất. Ông cũng từng được bầu làm viện sĩ Xã hội Hoàng gia ngày 12 tháng 6 năm 1884 và trở thành chủ tịch của hội từ 1916 tới 1920. Thomson qua đời ngày 30 tháng 8 năm 1940 và được chôn tại thánh đường Westminster cạnh Sir Isaac Newton.

**Tìm ra electron**
Năm 1897, Thomson khi nghiên cứu hiện tượng phóng điện trong chân không đã phát hiện ra tia âm cực, mà bản chất là chùm các hạt nhỏ bé mang điện tích âm, gọi là các electron.
Thomson cho phóng điện với hiệu điện thế 15 000 vôn qua hai điện cực gắn vào đầu một ống kín đã rút gần hết không khí (áp suất chỉ còn 0,001 mmHg) thì thấy màn huỳnh quang trong ống thủy tinh phát sáng. Màn huỳnh quang phát sáng do sự xuất hiện các tia không nhìn thấy được đi từ cực âm đến cực dương. Tia này được gọi là tia âm cực, tia âm cực bị lệch về phía cực dương khi đặt ống thủy tinh trong một điện trường. Tia âm cực là chùm hạt mang điện tích âm và mỗi hạt đều có khối lượng gọi là electron, kí hiệu là e.

**Tham khảo**
 Joseph John Thomson
Thể loại:Sinh năm 1856
Thể loại:Mất năm 1940
Thể loại:Nhà vật lý Anh
Thể loại:Nhà toán học Anh
Thể loại:Người đoạt giải Nobel Vật lý
Thể loại:Người Anh đoạt giải Nobel
Thể loại:Nhà vật lý thực nghiệm
Thể loại:Hội viên Hội Vương thất
Thể loại:Chôn cất tại tu viện Westminster
Mạnh Hạo Nhiên

Mạnh Hạo Nhiên
Mạnh Hạo Nhiên (w=Meng Hao-jan, 689 hay 691-740) là nhà thơ Trung Quốc thời nhà Đường, thuộc thế hệ đàn anh của Lý Bạch. Lý Bạch rất hâm mộ học vấn, tài năng và nhân cách của Mạnh Hạo Nhiên. Không thành công trong nghiệp quan trường, ông đã chú tâm làm thơ và viết văn về quê hương của mình.
Ông sinh ra tại Tương Dương, Hồ Bắc, và gắn bó với quê hương. Ông hầu như suốt đời sống ở quê và cảnh vật, lịch sử, các truyền thuyết quê hương đã đi vào thơ ca của ông. Địa danh xuất hiện trong thơ ông đặc biệt là núi Lộc Môn, những nơi ông đã từng ẩn cư trong một thời gian ngắn. Ông được biết đến qua bài thơ của Lý Bạch có tựa "Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng".

**Tham khảo**
Thể loại:Mất năm 740
Thể loại:Nhà thơ Trung Quốc thời Đường
Thể loại:Người Hồ Bắc
Thể loại:Sinh thế kỷ 7
Albert Abraham Michelson

Albert Michelson (19 tháng 12 năm 1852 – 9 tháng 5 năm 1931) là nhà vật lý học người Mỹ gốc Phổ, được biết đến với nghiên cứu về cách đo tốc độ ánh sáng và đặc biệt là với Thí nghiệm Michelson-Morley. Năm 1907, ông giành được giải thưởng Nobel vật lý. Michelson chính là người Mỹ đầu tiên dành giải Nobel trong lĩnh vực khoa học.

**Tham khảo**
 Albert Abraham Michelson
Thể loại:Sinh năm 1852
Thể loại:Mất năm 1931
Thể loại:Nhà vật lý Mỹ
Thể loại:Người đoạt giải Nobel Vật lý
Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Thể loại:Nhà vật lý thực nghiệm
Thể loại:Sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ
Quận Cam (định hướng)

Quận Cam (tiếng Anh: Orange County) là tên tiếng Việt của nhiều quận tại Hoa Kỳ, do một số cộng đồng người Việt sử dụng:
*Quận Cam, California, nơi tập trung đông nhất người Mỹ gốc Việt tại Hoa Kỳ
*Quận Cam, Florida
*Quận Orange, Indiana
*Quận Orange, New York
*Quận Orange, Bắc Carolina
*Quận Orange, Texas
*Quận Orange, Vermont
*Quận Orange, Virginia
Orange County cũng có thể chỉ đến:
*Orange County (phim), phim năm 2002 tại Quận Cam, California, đóng Jack Black và Colin Hanks
*Orange County (Trung Quốc), ngoại ô kiểu Mỹ gần Bắc Kinh
*Sân bay John Wayne tại Quận Cam, California, trước đây được gọi là Sân bay Quận Cam
*The O.C., chương trình TV được đặt tên theo Quận Cam, California
Thể loại:Bánh mì kẹp

Bánh mì club
Bánh mì kẹp hay bánh kẹp (tiếng Anh: Sandwich) là một loại đồ ăn thường có ít nhất hai miếng bánh mì và những lớp kẹp, nhất là thịt, đồ biển, hay phó mát cùng với rau hay xà lách. Có thể dùng bánh mì không, hay có thể quét bơ, dầu, mù tạc hay đồ gia vị khác.
Thể loại:Bánh mì
Thể loại:Thức ăn nhanh
Thể loại:Thực phẩm
Bánh mì Pháp

Bánh mì Pháp (, 3=Fr-baguette.wav, phiên âm như "ba-ghét") là loại ổ bánh mì phân biệt được vì chiều dài hơn chiều rộng nhiều và nó có vỏ giòn. Ổ bánh mì Pháp thường rộng 5–6 cm và cao 3–4 cm, nhưng dài tới một mét. Nó thường nặng chỉ 250 gam. Những ổ bánh mì Pháp ngắn thường dùng làm bánh kẹp. Bánh mì Pháp thường được cắt đôi và quét pa tê hay phô mai. Trong bữa sáng Pháp truyền thống, những miếng bánh mì được quét mứt và ngâm vào bát cà phê hay sô-cô-la nóng.
Loại bánh mì này có liên kết mạnh với Pháp, nhất là Paris, nhưng nó được ăn ở khắp thế giới. Ở Pháp người ta gọi ngắn là "baguette" vì nó dài như một cái đũa, nhỏ hơn thì có loại flûte và mỏng hơn có tên ficelle. Luật thực phẩm Pháp định nghĩa bánh mì là sản phẩm chỉ có bốn thành phần: nước, bột mì, men, và muối thường. Nếu thêm những thành phần khác vào công thức cơ bản thì phải bán dùng tên khác cho sản phẩm.
Bánh mì Pháp dẫn xuất từ bánh mì Viên (Áo) vào giữa thế kỷ 19, khi những lò hơi mới được sử dụng, những lò này làm được vỏ giòn và mảnh vụn trắng có nhiều lỗ. Những ổ dài được nướng từ lâu, nhưng từ tháng 10 năm 1920, có luật ở Áo cấm không được làm việc trước 4 giờ sáng, nên các tiệm bánh không nướng được những ổ bánh mì tròn như trước để kịp buổi sáng của khách hàng. Ổ gầy này giải quyết vấn đề này vì có thể sửa soạn và nướng nó nhanh hơn.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Xem thêm**
 Bánh mì kiểu Việt Nam- Bánh sừng bò- Danh sách các loại bánh mì
Thể loại:Bánh Pháp
Thể loại:Bánh mì
Thể loại:Ẩm thực Pháp
Thể loại:Bánh mì

Bánh mì đường châu Âu (strucla)
Bánh mì, hay còn viết là bánh mỳ, là lương thực quan trọng trên thế giới, đặc biệt là tại phương Tây và các nước trồng lúa mì. Bánh mì, tại những nơi này, là lương thực để ăn hàng ngày. Bánh mì được làm từ bột mì, nước, thường có thêm men và muối, đôi khi có các loại hạt khác, sau đó có thể nướng.
Thể loại:Bánh
Thể loại:Món ăn
Thể loại:Thực phẩm lên men
Thể loại:Lúa mì
Thể loại:Thực phẩm
Tiếng Môn

Tiếng Môn (nghe ဘာသာမန် pʰiəsa moʊn; မွန်ဘာသာစကား; ภาษามอญ; từng được gọi là tiếng Peguan và tiếng Talaing) là một ngôn ngữ Nam Á được nói bởi người Môn, một dân tộc sống tại Myanmar, Thái Lan và Lào. Tiếng Môn có phần giống với tiếng Khmer, tuy thuộc vùng ngôn ngữ Đông Nam Á lục địa nhưng lại không có thanh điệu. Tiếng Môn hiện được nói bởi khoảng một triệu người. Trong những năm gần đây, lượng người nói tiếng Môn suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt trong giới trẻ, đa phần chỉ biết tiếng Miến Điện. Tại Myanmar, hầu hết người nói sống tại bang Mon, tiếp đến là vùng Tanintharyi và bang Kayin.
Chữ Môn là một hệ chữ viết xuất phát từ chữ Brahmi.

**Lịch sử**
Tiếng Môn từng là một ngôn ngữ quan trọng trong lịch sử Miến Điện. Cho đến thế kỷ 12, tiếng Môn là lingua franca của vùng thung lũng Irrawaddy - không chỉ được nói ở các vương quốc Môn vùng hạ Irrawaddy mà còn được nói ở Vương quốc Pagan thượng của người Bamar. Tiếng Môn vẫn được coi là một ngôn ngữ uy tín sau khi vương quốc Thaton của người Môn bị Pagan diệt vào năm 1057. Vua Kyansittha của Pagan (trị. 1084–1113) là người rất chuộng văn hóa Môn, tiếng Môn vì thế mà được bảo hộ dưới triều đại của ông.
Kyansittha cho dựng rất nhiều bia khắc chữ Môn; điển hình là bia ký Myazei, chép một câu chuyện ở bốn mặt bằng bốn thứ tiếng: Pali, Pyu, Môn và Miến. Tuy nhiên, sau khi Kyansittha băng hà, người Bamar bỏ học tiếng Môn và tiếng Miến Điện bắt đầu thay thế tiếng Môn và Pyu làm lingua franca.
Chữ khắc Môn từ tàn tích của vương quốc Dvaravati cũng rải rác khắp Thái Lan. Tuy nhiên, ta không rõ cư dân nơi đây là người Môn, người Mã Lai-Môn hay là người Khmer. Các vương quốc sau này như Lavo của Môn đều bị lệ thuộc Đế chế Khmer.
Sau khi Pagan sụp đổ, tiếng Môn một lần nữa trở thành lingua franca của vương quốc Hanthawaddy (1287–1539) Hạ Miến Điện, sau này vẫn là một khu vực chủ yếu nói tiếng Môn cho đến những năm 1800.

**Phương ngữ**
Tiếng Môn Myanmar có ba phương ngữ chính, phân theo vùng định cư của người Môn. Đó là phương ngữ Trung (vùng quanh Mottama và Mawlamyine), phương ngữ Bago, và phương ngữ Ye. Tiếng Môn Thái có một số khác biệt biệt so với các phương ngữ tại Myanmar, nhưng vẫn thông hiểu được nhau.
Ethnologue liệt kê các phương ngữ tiếng Môn là Martaban-Moulmein (Trung Môn, Mon Te), Pegu (Mon Tang, Bắc Môn), và Ye (Mon Nya, Nam Môn).

**Tham khảo**

**Xem thêm**
Danh sách ngôn ngữ
*Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Tiếng Môn
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Môn
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer
Thể loại:Ngôn ngữ tại Thái Lan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Myanmar
Thể loại:Ngôn ngữ tại Đông Nam Á
Thể loại:Ngôn ngữ tại châu Á
Tiếng Nyah Kur

Tiếng Nyah Kur là một ngôn ngữ Nam Á, được nói bởi hậu duệ của những người Môn tại Dvaravati (người Nyah Kur), Thái Lan ngày nay. Nó được gọi là Chao-bon (langx|th|ชาวบน) trong tiếng Thái.

**Chú thích**
Diffloth, G. (1984). The Dvaravati Old-Mon language and Nyah Kur. Chulalongkorn University Printing House, Bangkok. ISBN 974-563-783-1
*Huffman, F.E. (1990). Burmese Mon, Thai Mon and Nyah Kur: a synchronic comparison Mon–Khmer studies 16-17, pp. 31–64
*Sidwell, Paul (2009). Classifying the Austroasiatic languages: history and state of the art. LINCOM studies in Asian linguistics, 76. Munich: Lincom Europa.

**Liên kết ngoài**
 Development of Modern Mon and Nyah Kur Paul Sidwell, Australian National University (accessed ngày 11 tháng 5 năm 2006) date = ngày 2 tháng 5 năm 2006- SEALANG Brief discussion outlining development of Mon and Nyah Kur from Old Mon (accessed ngày 11 tháng 5 năm 2006)

**Tài liệu**
Theraphan L. Thongkum. (1984). Nyah Kur (Chao bon)–Thai–English dictionary. Monic language studies, vol. 2. Bangkok, Thailand: Chulalongkorn University Printing House. ISBN 974-563-785-8
*Memanas, Payau (1979). A description of Chaobon: an Austroasiatic language in Thailand. Mahidol University MA thesis.
Nyah Kur
Môn
Nordisk familjebok

Ấn bản Cú
Tập tin:nf1ed.svg|nhỏ|150px|phải|Biểu trưng của ấn bản lần thứ nhất (1876) minh họa bằng nữ thần Iðunn.
Nordisk familjebok (nghĩa là Sách gia đình Bắc Âu) là bách khoa toàn thư bằng tiếng Thụy Điển, được xuất bản trong giai đoạn từ năm 1876 tới năm 1957.
Ấn bản đầu tiên được phát hành là 20 tập trong giai đoạn từ năm 1876 tới năm 1899. Ấn bản này còn gọi là "ấn bản Iðunn" do có hình nữ thần Iðunn trên trang bìa. Ấn bản lần thứ hai được phát hành trong giai đoạn từ năm 1904 tới năm 1926 với 38 tập, và như vậy nó là bách khoa toàn thư bao hàm toàn diện nhất được phát hành bằng tiếng Thụy Điển. Nó còn gọi là Uggleupplagan ("Ấn bản Cú"), do có hình con cú trên trang bìa. Hai lần phát hành nữa diễn ra trước năm 1957. Bản quyền tác giả đã hết hạn đối với hai lần phát hành đầu tiên và hiện nay chúng thuộc phạm vi công cộng.
Trong thập niên 1990, Đại học Linköping đã khởi động Dự án Runeberg với mục đích cung cấp bản sao số hóa của các tác phẩm đã in ấn bằng các ngôn ngữ Bắc Âu – giống như dự án Gutenberg đang thực hiện với các tác phẩm tiếng Anh. Năm 2001, công nghệ đã có cải tiến đủ để cho phép số hóa ở quy mô tổng thể toàn bộ bách khoa toàn thư này bằng các kỹ thuật của công nghệ scanning và OCR (nhận dạng ký tự quang học). Tất cả 45.000 trang (cả hai bách khoa toàn thư) đã được quét và đọc bằng OCR, và nó có sẵn cho công chúng tại trang web của dự án Runeberg  runeberg.org. Tuy nhiên, việc kiểm chứng và hiệu đính vẫn còn phải thực hiện.

**Tham khảo**
  Lời giới thiệu cho phiên bản số hóa của Lars Aronsson, 2003

**Xem thêm**
Nationalencyklopedin (1989-1996)
*Hình ảnh từ Nordisk familjebok tại Wikimedia Commons

**Liên kết ngoài**
 Nordisk familjebok – hai ấn bản (45.000 trang) có sẵn trực tuyến tại Dự án Runeberg
Thể loại:Bách khoa toàn thư Thụy Điển
Thông Chiapas

Thông Chiapas (danh pháp hai phần: Pinus chiapensis) là một loài cây thân gỗ trong họ Pinaceae. Khu vực phân bố tự nhiên là Chiapas (México) và Guatemala. Tên gọi trong tiếng Tây Ban Nha là Pino de chiapas hay Acalocote. Được tìm thấy ở độ cao khoảng 900-1.500 m. Thông Chiapas là loài bản địa của miền nam Mexico và các khu vực láng giềng của Guatemala nhưng đã được du nhập vào Colombia, Brasil, Queensland (Australia) và Nam Phi.

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Pinus chiapensis- Eguiluz T.1982. Clima y Distribución del género pinus en México. Distrito Federal. Mexico.- Rzedowski J. 1983. Vegetación de México. Distrito Federal, Mexico.- Dvorak W. S., G. R. Hodge, E. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan và T. K. Stanger. 2000. Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species của tổ hợp tác CAMCORE. Cao đẳng Các nguồn lực tự nhiên, NCSU. Raleigh, NC. USA.-  Cơ sở dữ liệu thực vật hạt trần: Pinus chiapensis
C
Thể loại:Thực vật Guatemala
Thể loại:Thực vật México
Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1964
Thể loại:Cây Guatemala
Thể loại:Cây Bắc Mỹ
Thông trắng Hải Nam

Thông trắng Hải Nam hay thông Fenzel (danh pháp hai phần: Pinus fenzeliana) là một loài thông đặc hữu của đảo Hải Nam ở miền nam Trung Quốc. Loài thông này là cây thân gỗ có chiều cao đạt tới 20 m với đường kính tới 1m.
Các lá hình kim, mọc thành bó 5 lá, dài 5–13 cm. Các nón dài 6–11 cm, với các vảy dạng gỗ và dày; các hạt lớn, dài khoảng 8–15 mm, với cánh dạng dấu vết dài 3 mm, tương tự như loài có họ hàng gần là thông trắng Trung Quốc (Pinus armandii). Thông trắng Hải Nam khác thông trắng Trung Quốc ở chỗ có các lá kim ngắn hơn, các nón nhỏ hơn và thích nghi với môi trường sống rừng mưa cận nhiệt đới.
Nhóm thông trong dãy núi Đại Biệt Sơn ở tỉnh An Huy miền đông Trung Quốc, đầu tiên được miêu tả như là loài Pinus dabeshanensis, đôi khi được coi là một thứ của loài này, nhưng nói chung hay được coi là thứ của Pinus armandii, loài giống nó nhiều hơn.
Thông báo về sự tồn tại của Pinus fenzeliana tại Việt Nam vẫn chưa được kiểm chứng; các quần thể cây trong khu vực này có thể thuộc về loài thông Đà Lạt (Pinus dalatensis) hay thông trắng Quảng Đông (Pinus wangii), với cả hai loài này đều khác thông trắng Hải Nam ở kích thước và hình dạng của nón và hạt, mặc dù bộ lá là tương tự.

**Tham khảo & Liên kết ngoài**
 downloaded=11-5-2006-  Hình ảnh nón thông trắng Hải Nam (Pinus fenzeliana)

**Chú thích**

**Tham khảo**
F
Thể loại:Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Thông lùn Siberi

Thông lùn Siberi (danh pháp hai phần: Pinus pumila) là loài thông bản địa ở đông bắc châu Á, bao gồm cả các đảo của Nhật Bản. Loài cây bụi này chỉ cao khoảng 1–3 m, đôi khi tới 5 m, nhưng có thể có các cành trải dài hơn cả chiều cao cây nằm dọc theo mặt đất. Loài này được (Pall.) Regel miêu tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Pinus pumila trong môi trường sống tự nhiên, miền đông Siberi.
Các lá hình kim tạ thành chùm 5 lá dài 4–6 cm. Các nón dài khoảng 2,5-4,5 cm, với các hạt lớn. Hạt được phát tán nhờ chim bổ hạt đốm (Nucifraga caryocatactes).
Nó còn được gọi là thông đá Nhật Bản.
Trong khu vực miền núi ở miền bắc Nhật Bản, đôi khi nó lai ghép với loài thông trắng Nhật Bản (Pinus parviflora); loại cây lai ghép này (Pinus x hakkodensis) to lớn hơn thông lùn Siberi, có thể cao tới 8–10 m.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
 downloaded=12-5-2006-  Hình ảnh
*Pinus pumila
*Pinus pumila
*access-date = ngày 9 tháng 8 năm 2013
P
Thể loại:Thực vật châu Âu
Thể loại:Thực vật Nga
Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
Đô thị vệ tinh

Đô thị vệ tinh hay Thành phố vệ tinh là đô thị nằm trong một vùng đô thị lớn với vị trí gần với thành phố trung tâm của vùng đô thị đó. Thành phố vệ tinh là đô thị loại II.p= xem trang Việc mở rộng của các thành phố lớn đưa đến khái niệm đô thị vệ tinh: hình thành các cụm đô thị từ các cụm dân cư, xây dựng các khu nhà mới tiện ích mới thu hút dân cư từ thành phố ra, phát triển các dịch vụ phục vụ thành phố lớn tại các thị trấn thị xã hiện có quanh thành phố.
Hà Nội có các đô thị vệ tinh: Sơn Tây, Sóc Sơn, Phú Xuyên, Xuân Mai, Hòa Lạc.

**Chú thích**

**Sách**
 năm=1957
Thể loại:Đô thị
Thể loại:Quy hoạch đô thị
Thể loại:Thành phố theo loại
Thể loại:Thuật ngữ quy hoạch đô thị
Thể loại:Đô thị hóa
Hoa Tâm

Hoa Tâm (1906 – 1986) là một nghệ nhân chèo Việt Nam. Được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân vào năm 1984.
Hoa Tâm tên thật là Vũ Thị Định, sinh năm 1906, quê ở xã Mai Động, huyện Kim Thi, Hưng Yên. Bà sinh ra trong một gia đình nông dân, cha mất từ sớm. Năm 15 tuổi, bà theo phường chèo của ông Trùm Châu học nghề chèo. Vai chèo đầu tiên của bà là vai Nghi Xuân trong Phạm Công Cúc Hoa. Năm 1925, phường Trùm Châu chuyển ra Hải Phòng thuê rạp hát ở dãy Tám gian. Từ đây, Đào Định (nghệ danh của Hoa Tâm lúc này) trở thành đào hát nổi tiếng, diễn chèo và cả tuồng. Khách quen gọi cô Định là Minh Tâm rồi thành Hoa Tâm. Hoa Tâm đóng cả những vai đào chín như Thị Kính, Thị Phương lẫn đào lệch như Đào Huế, Thị Màu, Xuý Vân... Ngoài ra bà còn nổi tiếng cả những vai tuồng Điêu Thuyền (trong Phụng Nghi Đình), Bàng Quý Phi (trong Tra án Bàng Quý Phi), Đào Tam Xuân (trong Trảm Trịnh Ân).
Đến thập niên 1940, do vật giá leo thang, gánh Trùm Châu làm ăn thất bát rồi tan rã. Hoa Tâm và những thành viên trong gánh cũ tách ra lập thành gánh mới mang tên "Gánh hát Đồng Tâm" do Hoa Tâm làm chủ gánh. Ngoài những người cũ, gánh còn quy tụ cả những nghệ sĩ nổi tiếng như Ba Cao, Ba Tuyên, Đức Ngà, Phụng Nhung, Dịu Hương, Năm Ngũ,... Gánh Đồng Tâm đi lưu diễn nhiều nơi, thường trụ lại ở rạp Kim Mã, Hà Nội, diễn chủ yếu chèo cổ và tuồng, song song với chèo cải lương của Lý Nghị (Nguyễn Đình Nghị) đang rất thịnh hành vào thời kỳ này. Năm 1944, gánh Đồng Tâm tan rã, Hoa Tâm gia nhập gánh Đan Thanh của Nguyễn Đình Nghị. Năm 1946, bà lập lại gánh Đồng Tâm, đi lưu diễn phục vụ các phong trào sản xuất, bình dân học vụ (như các tích Anh Đẩu tòng quân, Bà Bá đóng thuế nông nghiệp, Lấy chồng biết chữ là tiên,...). Năm 1950, bà cùng gánh trở lại Hà Nội diễn tại rạp Lạc Việt, tập hợp thêm những nghệ nhân như Trùm Thịnh, Minh Lý, Tư Liên, Hoàng Lìu, Lý Hi (cháu ông Nguyễn Đình Nghị),... diễn cả chèo cổ, chèo cải lương và tuồng.
Năm 1954, hoà bình lập lại, rạp Lạc Việt đổi thành Đoàn chèo Lạc Việt, tham dự Đại hội văn công toàn quốc. Sau đó Đoàn Lạc Việt lại đổi thành Đoàn chèo Kim Lan. Năm 1964, Đoàn chèo Kim Lan lại đổi tên thành Đoàn chèo Hà Nội rồi nhập lại với Đoàn chèo Quân đội nhân dân. Hoa Tâm là diễn viên chủ chốt đồng thời còn giúp đỡ dạy dỗ nhiều thế hệ diễn viên chèo của đoàn. Giai đoạn sau này, do tuổi tác nên chủ yếu bà đóng các vai mụ, đặc biệt thành công với vai Lý Mẫu trong Thạch Sanh (Việt Dung), Mụ Cám trong Tấm Cám (Lưu Quang Thuận), bà Cả Lợi trong Sợi tơ vàng (Việt Dung),...
Năm 1981, Hoa Tâm được nhà nước Việt Nam tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba. Năm 1984, bà được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân vào đợt đầu tiên. Bà qua đời vào năm 1986.

**Tham khảo**
 Nghệ sĩ chèo Hoa Tâm - Trần Việt Ngữ - Nhà xuất bản Văn hóa 1979.
Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Thể loại:Nghệ sĩ chèo
Thể loại:Nghệ sĩ tuồng
Thể loại:Người Hưng Yên
Thể loại:Nữ diễn viên sân khấu Việt Nam
Thể loại:Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nhạc Lộc

Nhạc Lộc (chữ Hán giản thể:岳麓区, Hán Việt: Nhạc Lộc khu) là một quận thuộc địa cấp thị Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 552 km2, dân số 802,000 người (2012). Quận này được chia ra các đơn vị hành chính gồm 15 nhai đạo và 2 trấn. Nhạc Lộc nằm ở phía tây của trung tâm thành phố Trường Sa. Quận này được thành lập ngày 22/4/1996. Chính quyền quận đóng tại Đường Kim Tinh.
*Nhai đạo: Nhạc Lộc, Cát Tử Châu, Vọng Nguyệt Hồ, Ngân Bồn Lãnh, Quan Sa Lãnh, Tây Hồ, Vọng Thành Pha, Vọng Nhạc, Hàm Gia Hồ, Mai Khê Hồ, Thiên Đỉnh, Bình Đường, Dương Hồ, Hàm Phố, Học Sĩ
*Trấn: Liên Hoa, Vũ Sưởng Bình

**Chú thích**
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Thể loại:Trường Sa, Hồ Nam
Phù Dung

Phù Dung (chữ Hán giản thể:芙蓉区, Hán Việt: Phù Dung khu) là một quận thuộc địa cấp thị Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Phù Dung nằm ở phía tây của trung tâm thành phố Trường Sa. Phía đông giáp huyện Trường Sa của Hồ Nam, phía bắc giáp quận Khai Phúc, nam giáp Vũ Hoa, tây giáp Thiên Tâm. Quận này có diện tích 42 km2, dân số 345.800 người. Quận Phù Dung được thành lập ngày 22 tháng 4 năm 1996. được chia ra các đơn vị hành chính gồm 13 nhai đạo, 0 trấn và 0 hương. Năm 2003, GDP của quận này là 2.773 triệu nhân dân tệ. Quận lỵ đóng tại đường Nhân dân.

**Tham khảo**
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Thể loại:Trường Sa, Hồ Nam
Thiên Tâm

Thiên Tâm (chữ Hán giản thể:天心区, Hán Việt: Thiên Tâm khu) là một quận thuộc địa cấp thị Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thiên Tâm giáp huyện Trường Sa, thành phố Trường Sa về phía nam, bắc giáp quận Khai Phúc, đông giáp Phù Dung và Vũ Hoa, tây cách Vọng Thành và Nhạc Lộc qua Tương Giang. Quận này có diện tích 72 km², dân số năm 2013 là 481.600 người. Quận này được chia ra các đơn vị hành chính gồm 14 nhai đạo. Quận lỵ đóng ở đường Tương Phủ.
*Nhai đạo: Quế Hoa Bình, Đại Thác Phố, Hắc Thạch Phố, Tiên Phong, Nam Thác, Mộ Vân, Thanh Viên, Văn Nguyên, Kim Bồn Lãnh, Thành Nam Lộ, Pha Tử Nhai, Dụ Nam Nhai, Xích Lãnh Lộ, Tân Khai Phố.

**Tham khảo**
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Thể loại:Trường Sa, Hồ Nam
Khai Phúc

Khai Phúc (chữ Hán giản thể:开福区, Hán Việt: Khai Phúc khu) là một quận thuộc địa cấp thị Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Khai Phúc được thành lập ngày 22 tháng 4 năm 1996. Quận này giáp Vọng Thành về phía bắc, huyện Trường Sa của thành phố Trường Sa và Phù Dung về phía đông, phía nam giáp và Thiên Tâm, tây giáp cách Nhạc Lộc qua sông Tương Giangđịa lý. Quận này có diện tích 188 km²địa lý, dân số năm 2013 là 588,400 ngườidân số. Quận này được chia ra các đơn vị hành chính gồm 16 nhai đạo, 0 trấn, 1 khu khai phát. GDP năm 2013 là 600.7 tỷ nhân dân tệ. Quận lỵ đóng ở đường Thịnh Thế.
*Nhai đạo biện sự xứ: Phù Dung Bắc Lộ, Lưu Dương Hà, Tứ Phương Bình, Nguyệt Hồ, Hồng Sơn, Lau Đao Hà, Sa Bình, Thanh Trúc Hồ, Tú Phong, Ngũ Gia Lãnh, Đông Phong Lộ, Thanh Thủy Đường, Tân Hà, Tương Nhã Lộ, Thông Thái Nhai, Vọng Lộc Viên.
*Khu khai phát: Khu khai phát kinh tế Kim Hà của Trường Sa

**Tham khảo**
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Thể loại:Trường Sa, Hồ Nam
Lan hài đốm

Lan hài đốm (danh pháp hai phần: Paphiopedilum concolor) là một loài lan hài thuộc họ Lan. Lan hài nở hoa vào mùa Xuân và mùa Thu và có một hoa mỗi cụm, hoa màu vàng có lốm đốm nâu dài 4 inch, bán kính 2 3/3 inch, lá rộng 3,6 cm, dài 15 cm (6 inch). Lan hài đốm phân bố ở Myanmar, Thái Lan, Việt Nam như tại miền Bắc Việt Nam. Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là nơi có loại lan hài xanh này (cùng với Lan hài xanh và Lan hài xoắn).
Lan hài được trồng làm cây cảnh. Cây lan hài thích hợp với điều kiện ẩm, mọc ở đất, tưới nước từ 3-5 ngày một lần.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Lan hài đốm (Paphiopedilum concolor)
*Lan hài đốm (Paphiopedilum concolor)- Lan hài đốm
C
Bando

Đòn thế hổ trong Bando qua hình vẽ minh họa
Đòn thế hổ trong Bando qua biễu diễn của võ sinh
Bando (ဗန်တို) là một môn võ thuật có xuất sứ từ Myanmar. Bando bao gồm võ tay không và các kỹ thuật chiến đấu bắt chước các loài động vật như hổ, báo, chim ưng, bò tót, rắn hổ mang, khỉ và heo rừng, bọ cạp. Bando có nhiều phái và nhiều lối khác nhau. Các phái lớn là:
Đòn đá bọ cạp vẫy đuôi
- Nan twin thaing (Võ hoàng gia)
- Pyompya thaing (Trường phái cương-nhu phối triển)
- Neganadai thaing (Xà hình)
- Shan thaing, một phái chịu nhiều ảnh hưởng của võ Tàu (do bang Shan có biên giới với Trung Quốc)
Nguồn gốc của Bando gắn liền với các tu viện và kinh điển Phật giáo, và các tu viện có truyền thống là những trung tâm giáo dục. Những người từ Ấn Độ mang theo tín ngưỡng Phật giáo, văn hóa và võ thuật có nguồn gốc từ Himalaya tới Đông Nam Á. Những người Hoa di cư đến Myanmar cũng sùng bái đạo Phật và cũng có ảnh hưởng tới văn hóa Myanmar. Sự pha trộn giữa võ thuật Trung Hoa và võ thuật Ấn Độ tại Myanmar đã cho ra đời môn Bando. Bando đã vượt khỏi biên giới Myanmar và được phổ biến cả ở Mỹ, Pháp, v.v...

**Tham khảo**
Ba Than (Gyi), Manual of the Bando discipline, National Bando Association, Burma, 1946-68
*Maung Gyi, Bando, philosophy, principles et practice, IST edition, 2000 
*Maung Gyi, Burmese bando boxing, Ed. R.Maxwell, Baltimore, 1978
*Don F.Draeger and Robert W.Smith, Comprehensive Asian Fighting arts, E. Kodansha, Tokyo, 1969
*Zoran Rebac, Traditional Burmese boxing, Ed. Paladin Press, Boulder, 2003
Thể loại:Võ thuật Myanmar
Trường Sa (huyện Trung Quốc)

Trường Sa (chữ Hán giản thể: 长沙县, Hán Việt: Trường Sa huyện) là một huyện thuộc thành phố Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này nằm ở rìa phía bắc của miền trung Hồ Nam, phía bắc giáp Mịch La, Bình Giang, đông giáp Lưu Dương, nam giáp Nhạc Đường và Tương Đàm của Chu Lâm, tây giáp Khai Phúc, Phù Dung, Vũ Hoa và Thiên Tâm, tây bắc là Vọng Thành. Diện tích huyện này là 1997 km², dân số 755.500 người (2006). GDP huyện này năm 2006 là 23,02 tỷ nhân dân tệ

**Tham khảo**
Thể loại:Trường Sa, Hồ Nam
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Vũ Hoa

Vũ Hoa (chữ Hán giản thể: 雨花区, Hán Việt: Vũ Hoa khu) là một quận thuộc địa cấp thị Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Vũ Hoa giáp Phù Dung về phía bắc, Thiên Tâm về phía tây. Quận này có diện tích 115,2 km2, dân số năm 2001 là 310.000 người. Quận này được chia ra các đơn vị hành chính gồm 12 nhai đạo và 1 trấn. Quận lỵ nằm ở đường Vạn Gia Lệ.

**Tham khảo**
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Nam
Thể loại:Trường Sa, Hồ Nam
Đào Hồng Cẩm

Đào Hồng Cẩm (4 tháng 1 năm 1924 – 16 tháng 1 năm 1990) là nhà viết kịch, nhà văn Việt Nam. Ông đã được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học –Nghệ thuật đợt 1 (1996).

**Tiểu sử và sự nghiệp**
Ông tên thật Cao Mạnh Tủng sinh năm 1924 tại xã Hải Phú, Hải Hậu, Nam Định. Bút danh Đào Hồng Cẩm là ghép tên ba chị em gái của ông. Năm 1947, ông nhập ngũ lúc đang làm thầy giáo ở miền núi. Đi kháng chiến, ông tích cực tham gia vào sinh hoạt sân khấu lửa trại ở đơn vị. Từ năm 1950 đến 1954, ông công tác tại bộ phận chuyên trách văn công của Sư đoàn 308. Ở đây ông bắt đầu viết kịch nhưng chủ yếu chỉ là các hoạt cảnh, kịch ngắn.
Năm 1956, ông cho ra mắt vở hài kịch Nghị Hụt, cộng tác với Sỹ Hanh. Những kịch bản sau đó của ông đã gây được tiếng vang lớn như Trước giờ chiến thắng (1960), Chị Nhàn (1961), Nổi gió (1964), Một người mẹ (1974), Bước theo Anh, Trang sổ tay chiến sĩ (1973), Tổ quốc (1976) – viết chung với Xuân Đức, Đại đội trưởng của tôi (1974), Tiếng hát... Đặc biệt Chị Nhàn và Nổi gió, khắc hoạ hình ảnh người phụ nữ cách mạng anh hùng, là những tác phẩm tiêu biểu của kịch nói Việt Nam trong những năm chiến tranh. Nổi gió còn được đạo diễn Huy Thành dựng thành bộ phim nổi tiếng cùng tên. Một trong những đề tài thường trực của ông là hình ảnh của những người chiến sĩ cộng sản, như trong các tác phẩm Tổ quốc, Đại đội trưởng của tôi...
Ngoài sự nghiệp sáng tác, Đào Hồng Cẩm còn có đóng góp lớn trong việc xây dựng Đoàn kịch nói Quân đội. Ông là Đoàn trưởng chỉ đạo nghệ thuật của đoàn từ 1958 – 1965 và 1977 – 1985. Ông về hưu với quân hàm đại tá.
Đào Hồng Cẩm được coi là một trong những nhà viết kịch tiêu biểu trong kịch nói Việt Nam hiện đại. Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Ông mất vào ngày 16 tháng 1 năm 1990, thọ 66 tuổi.

**Tác phẩm**
 Nghị Hụt (1956)- Trước giờ chiến thắng (1960)- Chị Nhàn (1961)- Nổi gió (1964)- Bước theo anh (1966)- Một người mẹ (1974)- Trang sổ tay chiến sĩ (1973)- Đại đội trưởng của tôi (1974)- Tổ quốc (1976) viết chung với Xuân Đức- Đêm và ngày (1978)- Tiếng hát – Huy chương vàng Hội diễn sân khấu 1985

**Liên kết ngoài**
  Nhà viết kịch Đào Hồng Cẩm với hiện thực chiến tranh cách mạng date=2010-01-27 -  Đào Hồng Cẩm - Khắc tạc hình tượng anh hùng chiến trận trên sân khấu -  "Vì Tổ Quốc", Vở kịch từ đất lửa
Thể loại:Nhà văn Việt Nam
Thể loại:Người Nam Định
Thể loại:Nhà viết kịch Việt Nam
Thể loại:Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Thể loại:Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam
Yểng

Yểng hay nhồng hoặc sáo đá (danh pháp khoa học: Gracula religiosa) là một loài chim thuộc Họ Sáo (Sturnidae) sống ở các khu vực đồi núi Nam Á và Đông Nam Á.

**Phân bố**
Yểng sinh sống ở vùng dưới chân núi Himalaya từ Kumaon, Ấn Độ (80° kinh đông) về phía đông tới Nepal, Sikkim, Bhutan và Arunachal Pradesh ở những nơi có độ cao lên đến 2.000 m. Yểng cũng sống tại Thái Lan, Indonesia, Việt Nam và nhiều nơi ở Đông Nam Á.
Trứng tại bảo tàng Muséum de Toulouse
Chim yểng lớn có chiều dài 29 cm, lông màu đen xanh biếc, mỏ màu vàng đỏ, đầu có lông sọc vàng. Chúng ăn các loại côn trùng và trái cây.

**Phân loài**
 G. r. peninsularis Whistler & Kinnear, 1933: Đông, trung Ấn Độ.- G. r. intermedia Hay, 1845: Từ bắc Ấn Độ tới nam Trung Quốc, Đông Dương và Thái Lan.- G. r. andamanensis (Beavan, 1867): Quần đảo Coco, quần đảo Andaman và Nicobar.- G. r. religiosa Linnaeus, 1758: Bán đảo Mã Lai, Sumatra, Java, Borneo và các đảo cận kề.- G. r. batuensis Finsch, 1899: Các quần đảo Batu và Mentawai (ngoài khơi tây Sumatra).- G. r. palawanensis (Sharpe, 1890): Palawan (tây Philippines).- G. r. venerata Bonaparte, 1850: Từ Lombok tới Alor (Quần đảo Sunda Nhỏ).
Các quần thể có liên quan khác được phát hiện ở Tây Ghats của Ấn Độ và ở Sri Lanka từng được coi là các phân loài G. r. indica và G. r. ptilogenys, nhưng hiện nay đã được tách ra thành các loài riêng biệt là:- Yểng phương nam (Gracula indica) sinh sống chủ yếu ở Nilgiris.- Yểng Sri Lanka (Gracula ptilogenys) sinh sống tại Kerala và Sri Lanka.

**Tham khảo**
 Gracula religiosa- Gracula religiosa
R
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Thể loại:Chim Trung Quốc
Thể loại:Chim Việt Nam
Thể loại:Chim Lào
Thể loại:Chim Myanmar
Thể loại:Chim Philippines
Thể loại:Chim Singapore
Thể loại:Chim Bhutan
Thể loại:Chim Sri Lanka
Thể loại:Chim Brunei
Thể loại:Chim Malaysia
Thể loại:Chim Thái Lan
Thể loại:Chim Nepal
Thể loại:Chim Campuchia
Thể loại:Chim Bangladesh
Thể loại:Chim Ấn Độ
Thể loại:Chim Indonesia
Sáo nâu

Sáo nâu (danh pháp hai phần: Acridotheres tristis), là một loài chim thuộc Họ Sáo, nguồn gốc châu Á. Là một loài ăn tạp với bản năng lãnh thổ mạnh, sáo nâu thích nghi rất tốt với môi trường đô thị.
Phạm vi phân bố của sáo nâu đang gia tăng với tốc độ nhanh khiến năm 2000 IUCN tuyên bố chúng là một trong những loài xâm lấn nhất thế giới và là một trong ba loài chim trong 100 loài gây tác động hàng đầu đến đa dạng sinh học, nông nghiệp và lợi ích của con người.

**Phân bố**
Sáo nâu, gần hồ Sukhna Chandigarh, Ấn Độ
Đây là loài chim có nguồn gốc châu Á, với phạm vi từ Iran, Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Bangladesh và Sri Lanka; cũng như Afghanistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan, Turkmenistan, Myanmar, và Malaysia, Singapore, Thái Lan, bán đảo Đông Dương và Trung Quốc.
Sáo nâu cũng được đưa đến nhiều quốc gia khác như Canada, Australia, Israel, New Zealand, New Caledonia, Hawaii, Nam Phi, nhiều quần đảo ở Ấn Độ Dương (Seychelles, Mauritius, Maldives, Quần đảo Andaman và Nicobar và Lakshadweep) cũng như các quần đảo ở Thái Bình Dương và Đại Tây Dương.

**Từ nguyên học**
Từ nguyên của tên khoa họ như sau:- Acridotheres: tiếng Hy Lạpakris, akrodos, châu chấu; theres, thợ săn.- tristis: tiếng Latin tristis, buồn, u sầu; tiếng Latin hiện đại tristis, màu sậm.

**Phân loài**
 Acridotheres tristis tristis - Acridotheres tristis melanosternus - Acridotheres tristis naumanni- Acridotheres tristis tristoides

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
  Video, hình ảnh & tiếng kêu của sáo nâu trên the Internet Bird Collection- (Indian Myna =) Common Myna -  Species text in The Atlas of Southern African Birds.- Indian Myna Control Handbook date = ngày 19 tháng 2 năm 2009-  access-date =ngày 23 tháng 2 năm 2009 - Video sáo nâu trên Wild Sri Lanka-  ANU Indian Common Myna page date=2010-02-17  about Mynas as an invasive species in Australia and what can be done to control them
T
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1766
Thể loại:Chim Ấn Độ
Thể loại:Chim Samoa thuộc Mỹ
Thể loại:Chim Sri Lanka
Thể loại:Chim Thái Lan
Thể loại:Chim Pakistan
Thể loại:Chim Bangladesh
Thể loại:Chim Mỹ
Thể loại:Chim Úc
Thể loại:Chim châu Phi
Thể loại:Động vật xâm hại
Thể loại:Chim Fiji
Thể loại:Chim Singapore
Thể loại:Chim Hawaii
Thể loại:Chim Nam Á
Thể loại:Chim Đông Nam Á
Thể loại:Chim Trung Đông
Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Duyên Dáng Việt Nam

Duyên dáng Việt Nam (tên tiếng Anh: Charming Vietnam Gala) là một chương trình biểu diễn nghệ thuật do Báo Thanh Niên tổ chức  để gây quỹ học bổng Nguyễn Thái Bình nhằm giúp đỡ học sinh sinh viên Việt Nam có hoàn cảnh khó khăn biết vươn lên trong cuộc sống. Nay là Tập đoàn Truyền thông Thanh Niên tổ chức.
Duyên dáng Việt Nam được tổ chức lần đầu vào năm 1994, đến nay đã có 30 chương trình được thực hiện: 18 lần ở Thành phố Hồ Chí Minh; 4 lần ở Hà Nội; ; 2 lần ở Phú Yên; ngoài ra Nha Trang, Đăk Lăk, Đà Nẵng,  Úc, Singapore và Anh mỗi nơi một lần.

**Chương trình**
Giám đốc sản xuất: Nguyễn Công Khế
Đạo diễn: Tất My Loan, Đoàn Khoa, Dương Thảo, Huỳnh Phúc Điền, Đoàn Quang Anh Khanh, Đinh Anh Dũng, Nguyễn Quang Dũng, Bình Hùng,...

**Phát hành**
Hãng phim Phương Nam phối hợp cùng Báo Thanh niên phát hành các liveshow của Duyên dáng Việt Nam từ số 2 tới 6 thông qua định dạng băng hình VHS rồi chuyển qua DVD. Những cuốn Duyên dáng Việt Nam số còn lại được phát hành bởi Trung tâm bâng nhạc Rạng Đông (số 7 và 8) hay Trung tâm Làng Văn (từ số 9 - 13). Riêng cuốn Duyên dáng Việt Nam, hãng phim Phương Nam thực hiện phần  kỹ thuật VTR.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Trang chủ chương trình Duyên Dáng Việt Nam (tiếng Anh)
Thể loại:Âm nhạc Việt Nam
Am486

AMD Am486DX 40MHz
AMD Am486DX2 66MHz
AMD Am5x86-P75
Am486 là một bộ vi xử lý thuộc gia đình họ 80486 dành cho máy vi tính được sản xuất bởi AMD vào những năm 1990. Intel hạ gục AMD trên thị trường trong bốn năm gần đó, nhưng AMD đã đặt giá cho vi xử lý 40 MHz 486 bằng với giá của Intel cho chip 33 MHz, củng cố thêm 20% hiệu năng trong khi giá bằng nhau. Gần đây các chip AMD 486 đã thay thế các bộ phận sao chép của Intel, nhưng sau này chip AMD 486 có tốc độ đồng hồ gấp đôi chạy ở hiệu điện thế 3.3 volt thay cho CPU của Intel chạy ở hiệu điện thế 5 volt, làm hạn chế khả năng nâng cấp chip trước khi có bộ chuyển đổi điện thế có mặt trên thị trường.
Trong cuộc đua với chip 486, chẳng hạn như Cyrix, điểm kiểm tra thấp hơn so với chip của Intel, hiệu năng của AMD 486 bằng với hiệu năng của Intel khi so sánh dựa trên cơ sở là tốc độ đồng hồ.
Trong khi Am386 dùng cho các công ty sản xuất máy tính nhỏ, thì Am486DX, DX2, và SX2 được sự chấp thuận từ nhiều công ty sản xuất máy tính lớn, đặc biệt là Acer và Compaq, trong khoảng thời gian năm 1994.
AMD có tốc độ đồng hồ nhanh hơn chip 486, cho hiệu suất cao cho đến khi có Pentium, đặc biệt là các sản phẩm 60 và 66 MHz. Trong khi chip Intel 80486DX4 có giá cao và cần thay đổi nhỏ ở chỗ cắm, thì giá của AMD lại thấp. Chip DX4 của Intel có bộ nhớ đệm gấp đôi của AMD, cho hiệu năng cải thiện đôi chút, nhưng AMD DX4-100 thường có giá thấp hơn Intel DX2-66.
Dòng Am486 nâng cao hỗ trợ các chức năng mới như chế độ tiết kiệm điện và ghi lại bộ nhớ đệm L1, các phiên bản sau này đều có chức năng ghi lại bộ nhớ đệm cấp độ 1 với 16KB.
CPU 133 MHz AMD Am5x86 có tốc độ đồng hồ nâng cao hơn so với Am486.

**Các model Am486**
WT = phương thức ghi qua bộ nhớ đệm, WB = phương thức ghi lại bộ nhớ đệm

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 AMD: Bộ vi xử lý Am486® nâng cao- AMD: 30 năm dẫn đầu. Phần 2 date=2016-03-08 - cpu-collection.de Hình ảnh bộ xử lý AMD Am486 và thông tin chi tiết
AMD 486
Chi Sáo đá xanh

Chi Sáo đá xanh (danh pháp khoa học: Sturnus) là một chi thuộc họ Sáo (Surnidae).

**Các loài**
 Sturnus vulgaris: Bản địa là vùng ôn đới châu Âu và miền tây châu Á, nhưng hiện nay đã du nhập rộng khắp thế giới.- Sturnus unicolor: Bán đảo Iberia, tây bắc châu Phi, miền nam Pháp, các đảo Sicilia, Sardinia và Corsica.

**Hình ảnh**

**Chú thích**

**Tham khảo**
 Sturnus- Sturnus
Duy tân chí sĩ

Shishi (志士 hay Chí sĩ; đôi khi còn được gọi là 維新志士 Ishin-shishi hay Duy tân chí sĩ) là cụm từ được dùng để nói về các nhà hoạt động chính trị vào cuối thời Edo. Cụm từ "shishi" thường được dùng cho những người chống Mạc phủ Tokugawa, theo phong trào sonnō jōi (尊王攘夷; "Tôn Vương, Nhương Di"), các samurai ban đầu đến từ các gia tộc từ phía Tây Nam thuộc các lãnh địa Satsuma, Chōshū, và Tosa, cụm từ "shishi" cũng để chỉ những người ủng hộ Mạc phủ nhưng cũng có quan điểm sonnō jōi tương tự.
Có rất nhiều loại shishi khác nhau. Một số, như các sát thủ Kawakami Gensai, Nakamura Hanjiro, Okada Izō, và Tanaka Shinbei, lựa chọn khuynh hướng bạo lực để đấu tranh vì tư tưởng của mình. Đặc biệt, Kawakami Gensai, là sát thủ của Sakuma Shōzan, một người có tư tưởng thân phương Tây nổi tiếng thời đó. Thành phần shishi cơ bản khác, như Miyabe Teizō, lên những kế hoạch tấn công lớn mà ít quan tâm đến an toàn của dân chúng. Chính Miyabe đích thân cầm đầu kế hoạch đốt cháy Kyoto trong lễ hội Gion, nhưng đội quân Shinsengumi đã làm thất bại kế hoạch này.
Như đã nói ở trên, shishi không nhất thiết phải là những người ủng hộ việc lật đổ Mạc phủ. Shishi ở Mito chịu trách nhiệm về cái chết của đại lão Ii Naosuke, người đã ký hiệp ước bất bình đẳng với nước ngoài và đặt một cậu bé nhỏ tuổi lên ngôi Shogun. Một số đàn ông và phụ nữ Mito khác tham gia vào cuộc nổi dậy Tengu-tō vài năm sau đó. Trong khi dứt khoát là có những hành động chống lại chính phủ Shogun, họ lại không chống lại bản thân Shogun—thực tế, các shishi ở Mito, là thuộc hạ của các họ hàng của Shogun, tin rằng họ chỉ cố giúp Shogun.
Các shishi khác thiên hướng mô phạm hơn. Một ví dụ nổi tiếng là học giả Yoshida Shoin (Cát Điền Tùng Âm) ở Chōshū. Ông thành lập trường Shokason-juku, và đã đào tạo rất nhiều lãnh đạo chính phủ tương lai trong thời Minh Trị. Yoshida liên hệ với nhiều nhân vật nổi bật của thời kỳ Bakumatsu: Kawai Tsugunosuke, Katsu Kaishū, Sakuma Shōzan đã nói ở trên, và một vài người khác.
Các shishi cốt yếu đến từ Chōshū và Satsuma tiếp tục trở thành lãnh đạo của Chính phủ Minh Trị mới thành lập. Một vài người, như Ito Hirobumi (đại diện cho Trường Châu Ngũ Kiệt) và Yamagata Aritomo, vẫn là những nhân vật nổi bật trên nền chính trị và xã hội Nhật Bản cho đến những thập kỷ đầu của thế kỷ 20.

**Chú thích**
Thể loại:Tổ chức Nhật Bản
Thể loại:Minh Trị Duy Tân
Thể loại:Lịch sử Nhật Bản
Thể loại:Chính khách Nhật Bản