Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Video CD

VCD (viết tắt của thuật ngữ kỹ thuật tiếng Anh Video Compact Disc) là một kỹ thuật nén phim ảnh (hình ảnh và âm thanh) trên đĩa CD. VCD có thể được chơi trên các máy đọc VCD, máy tính cá nhân, và nhiều máy đọc DVD.
Tiêu chuẩn VCD được sáng chế bởi Sony, Philips, Matsushita, và JVC vào năm 1993 và là một tiêu chuẩn của Sách Trắng.

**Lịch sử**
VCD (Video Compact Disc) được giới thiệu năm 1993 bởi các hãng: Philips, JVC, Matsushita, và Sony trên cơ sở của CD-i và CD-ROM XA. Đĩa này chứa khoảng 74 phút video theo định dạng MPEG-1 (hoặc chứa âm thanh kỹ thuật số dạng ADPCM)
Năm 1993, hai tiêu chuẩn lưu trữ quang học mật độ cao (high-density) bắt đầu được phát triển, một là đĩa MultiMedia Compact Disc, được hỗ trợ bởi Philips và Sony, và định dạng còn lại là Super Density Disc, hỗ trợ bởi Toshiba, Time Warner, Matsushita Electric, Hitachi, Mitsubishi Electric, Pioneer, Thomson, và JVC. Tổng giám đốc IBM, Lou Gerstner, đóng vai trò như một người "mai mối", đã tạo nên một nguồn lực thúc đẩy hai bên tạo nên một định dạng chuẩn chung duy nhất, khi ông thấy trước sự tái hiện cuộc chiến định dạng videotape giữa VHS và Betamax vào những năm 1980.
SVCD (Super Video Compact Disc) là một định dạng chứa video ở độ phân giải cao hơn so với chuẩn VCD thông thường.

**Xem thêm**
 DVD- miniDVD

**Tham khảo**
Thể loại:CD
Thể loại:Lưu trữ video
Thể loại:Phát minh của Nhật Bản
Thể loại:Khoa học và công nghệ Nhật
Thể loại:Khoa học và công nghệ Hà Lan
Thể loại:Thiết bị nghe nhìn theo ra mắt năm 1993
Thể loại:Công nghệ thông tin Nhật Bản
Thể loại:Công nghệ thông tin Hà Lan
Thể loại:Phát minh của Nhật Bản
Thể loại:Y học

Y học (hay y khoa) là một nhánh của khoa học sức khoẻ nhằm mục đích chữa bệnh và giữ gìn sức khoẻ.
Y học là ngành nghiên cứu và thực hành. Khoa học trong y học là hiểu biết về cơ thể người và các bệnh, và các nghề nghiệp liên quan đến y học là những người được đào tạo để ứng dụng kiến thức y học vào thực hành.
Y học được phát triển từ lâu ở phương Tây (truyền thống Hippocrates) cũng như ở Ấn Độ (y học Ayurvedic) và Trung Quốc (Đông y).
Cổng thông tin Y học là một trang thông tin cho thể loại này.
Thể loại:Khoa học sức khỏe
Thể loại:Khoa học ứng dụng
Thể loại:Sinh học
Thể loại:Con người
Thể loại:Môn học
Thể loại:Phân loại chủ đề chính
Thể loại:Y tế
Thể loại:Nhánh sinh học
Thể loại:Thể loại cần phân loại vào thể loại con
Thể loại:Sức khỏe
Thể loại:Nghiên cứu chuyên môn
Thể loại:khoa học thực chứng
Độ nghiêng quỹ đạo

Tập tin:Bahnelemente.png|nhỏ|290px|Các tham số của quỹ đạo Kepler. Độ nghiêng quỹ đạo được ký hiệu bằng chữ i.
Độ nghiêng quỹ đạo là một trong số các tham số quỹ đạo xác định hướng của mặt phẳng quỹ đạo của một thiên thể. Nó là góc giữa mặt phẳng quỹ đạo và mặt phẳng tham chiếu. Nó thường được ký hiệu bằng chữ i và được đo bằng độ.
Định nghĩa trên áp dụng cho hầu hết thiên thể trong Hệ Mặt Trời. Với các hệ có quỹ đạo ngoài Hệ Mặt Trời, đôi khi không tìm được mặt phẳng tham chiếu thích hợp nào, người ta có thể định nghĩa lại độ nghiêng quỹ đạo. Ví dụ với sao đôi, độ nghiêng quỹ đạo được định nghĩa là góc giữa pháp tuyến mặt phẳng quỹ đạo và phương nối từ hệ đến người quan sát. Sao đôi có độ nghiêng quỹ đạo 90 độ có thể che khuất nhau khi quay.

**Các ví dụ**
Với, quỹ đạo của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời, mặt phẳng tham chiếu thường là mặt phẳng hoàng đạo (mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất), nhất là trong các quan sát từ Trái Đất. Tuy nhiên, người ta cũng có thể lấy mặt phẳng tham chiếu là mặt phẳng chứa xích đạo của Mặt Trời, Sao Mộc,... tùy vào ứng dụng cụ thể
*Độ nghiêng quỹ đạo của các vệ tinh tự nhiên hay vệ tinh nhân tạo thường được đo với mặt phẳng tham chiếu chứa xích đạo của thiên thể mà vệ tinh bay quanh:
** độ nghiêng 0 độ: vệ tinh bay trên mặt phẳng xích đạo và cùng chiều quay với thiên thể chủ
** độ nghiêng 90 độ: vệ tinh bay qua hai cực Nam và Bắc của thiên thể chủ
** độ nghiêng 180 độ: vệ tinh bay trên mặt phẳng xích đạo và ngược chiều quay với thiên thể chủ
*Với Mặt Trăng, người ta hay tính độ nghiêng quỹ đạo so với mặt phẳng hoàng đạo, một giá trị tương đối ổn định so với việc dựa vào mặt phẳng xích đạo của Trái Đất.

**Công thức**
Trong cơ học thiên thể có thể tính độ nghiêng quỹ đạo, i, qua công thức:
 
với:
*hz thành phần chiếu của h lên phương z của hệ quy chiếu,
*h là mômen động lượng vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo.

**Xem thêm**
Độ nghiêng trục quay

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học thiên thể
Thể loại:Tham số quỹ đạo
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Thể loại:Quỹ đạo
Nguyên lý vị nhân

Nguyên lý vị nhân là một khái niệm của triết học, được hình thành dựa trên ý tưởng chính đó là sự tồn tại của các tham số đặc trưng của vũ trụ mà chúng ta quan sát, có thể không xác định được một cách trực tiếp thông qua các định luật cơ bản của vật lý, nhưng bằng lý lẽ về sự tồn tại của các quan sát viên thông thái. Nói cách khác, ý tưởng ở đây là các đặc tính và trạng thái tồn tại hiện nay của vũ trụ là như vậy để phát sinh       sự tồn tại của chúng ta, những người quan sát thông minh có khả năng đặt vấn đề và nghiên cứu về nó.

**Tham khảo**

**Xem thêm**
 Nghịch lý Fermi
Các hình thức khác nhau của nguyên lý vị nhân:
• Nguyên lý vị nhân yếu: Các hằng số vật lý của vũ trụ là như vậy nên đã làm cho sự sống và ý thức tồn tại.
• Nguyên lý vị nhân trung bình: Trong ít nhất một thế giới... của vũ trụ đa thế giới, sự sống phải phát triển.
• Nguyên lý vị nhân mạnh: Vũ trụ phải có những tính chất để cho sự sống phát triển bên trong nó vào một lúc nào đó.
• Nguyên lý vị nhân tột cùng: Trí tuệ phải phát triển trong vũ trụ và sao đó không bao giờ tuyệt duyệt.
Thể loại:Vũ trụ học
Thể loại:Thuật ngữ triết học
Thể loại:Khái niệm triết học
Thể loại:Vũ trụ học vật lý
Thể loại:Nguyên tắc
Thể loại:Nguyên lý vị nhân
Thể loại:Khái niệm nhận thức luận
Thể loại:Tôn giáo và khoa học
Cara

Cara hay Carat là đơn vị đo khối lượng sử dụng trong ngành đá quý, nó tương đương với 0,2 gram (200 miligram). 

**Lịch sử và sử dụng**
Hạt carob.
Từ này ở Việt Nam chỉ xuất hiện từ khi người Pháp đến. Trong một số ngôn ngữ châu Âu, chẳng hạn như trong tiếng Anh từ carat (tức cara trong tiếng Việt) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp keration (quả của cây carob-một loại cây xanh lưu niên ở vùng Địa Trung Hải, tên khoa học là Ceratonia siliqua), thông qua các ngôn ngữ như tiếng Ả Rập và tiếng Latinh. Các hạt của quả carob đã được sử dụng như là quả cân trong các phép cân đo chính xác vì kích thước đồng nhất của nó. Trong quá khứ, các quốc gia khác nhau có cara riêng của mình, xấp xỉ bằng trọng lượng của hạt carob. Tuy nhiên, năm 1907 cara có giá trị bằng 200 miligam trong hệ mét đã được chấp thuận, và hiện nay nó được sử dụng rộng rãi trên phạm vi toàn thế giới.
Lưu ý:- Cara có thể chia nhỏ hơn nữa thành các "điểm". Một cara bằng 100 điểm.- Kara - phát âm giống như cara, ký hiệu là K, là đơn vị đo độ tinh khiết của vàng.

**Tham khảo**
Thể loại:Đơn vị đo khối lượng
Thể loại:Hệ đo lường kim hoàn
Kara (đơn vị)

Kara, viết tắt là K, trong ngành kim hoàn là đơn vị đo lường độ tinh khiết của các kim loại quý hay các hợp kim của chúng, chẳng hạn như vàng. Trong ý nghĩa này, một kara bằng 1/24 độ tinh khiết tính theo trọng lượng. Vì thế vàng 24 K là vàng tinh khiết, vàng 12 K có độ tinh khiết 50% v.v.
Hệ thống kara được bổ sung hay thay thế bằng hệ thống độ tinh khiết thang phần nghìn, trong đó độ tinh khiết được biểu diễn theo thang phần nghìn.
Các kara phổ biến được sử dụng để đúc vàng thỏi, đồ trang sức là:
*24 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 999) 
*22 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 916) 
*20 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 833) 
*18 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 750) 
*16 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 625) 
*14 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 585) 
*10 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 417) 
*9 K (độ tinh khiết thang phần nghìn là 375)

**Lưu ý**
Trong tiếng Việt, còn có từ "cara" - phát âm giống như từ này, nhưng ký hiệu là c - là đơn vị đo khối lượng của các loại đá quý.
*Trong ngành kim khí Việt Nam, các loại vàng ta chủ yếu có độ tinh khiết 99,99% (vàng 4 số 9), 99,9% (vàng 3 số 9) và vàng 99% (vàng 2 số 9). Do vậy, thuật ngữ "kara" chỉ áp dụng đối với các loại vàng nhập khẩu hay vàng tây.
*Bắt nguồn từ chữ "kara", trong tiếng Việt có từ "cà rá" để chỉ chiếc nhẫn bằng hợp kim hệ thống vàng-đồng.

**Trong ngành kim hoàn Việt Nam**
Các hợp kim có độ tinh khiết dưới 24 K là hợp chất của kim loại gốc, thêm với một tỷ lệ nhất định kim loại khác. Với vàng, vàng trắng có thể là bạc, đồng, đồng thau… Với các có thể là đồng, thau...
Vàng Ý, vàng Nga, bạc Thái... so với vàng, bạc Việt Nam không có gì khác biệt. Có khác chỉ ở tỉ lệ các kim loại pha chế thêm vào. Hiện nay, các hợp chất để pha chế kim loại, dân trong nghề gọi là Hội, có bán sẵn. Nguồn gốc nhập khẩu từ Trung Quốc, Ý, Thái Lan, Mỹ... Chính vì vậy, hợp chất vàng, vàng trắng, bạc pha chế tại Việt Nam hiện nay không thua kém hàng nhập khẩu.
Nhiều cửa hàng lợi dụng sự không hiểu biết của khách hàng, khi bán sản phẩm có thể nói là vàng Ý, vàng Nga để bán sản phẩm với giá đắt chứ thực ra các hợp kim vàng, vàng trắng, bạc... đều được pha chế tại Việt Nam. Sản phẩm cũng được sản xuất tại Việt Nam.

**Xem thêm**
Cara

**Chú thích**
Thể loại:Đơn vị đo độ tinh khiết
Thể loại:Hệ đo lường kim hoàn
Thể loại:Kim loại quý
Kinh độ của điểm nút lên

Tập tin:Bahnelemente.png|nhỏ|290px|Các tham số của quỹ đạo Kepler. Kinh độ điểm mọc được ký hiệu bằng chữ Ω.
Kinh độ của điểm nút lên, hay kinh độ điểm mọc, viết tắt là Ω, là một tham số quỹ đạo để xác định quỹ đạo một thiên thể khi bay quanh một thiên thể khác dưới lực hấp dẫn. Nó là góc giữa phương nối khối tâm hệ và điểm nút lên (hay điểm mọc quỹ đạo) với phương xuân phân trên mặt phẳng tham chiếu.
Với các vật thể bay quanh Mặt Trời, điểm xuân phân là một trong hai giao điểm của mặt phẳng hoàng đạo và mặt phẳng xích đạo trên thiên cầu, là vị trí của Mặt Trời lúc xuân phân; còn mặt phẳng tham chiếu là mặt phẳng hoàng đạo. Trong hệ tọa độ hoàng đạo này, kinh độ của điểm nút lên còn được gọi là hoàng kinh độ của điểm nút lên.
Nếu mặt phẳng quỹ đạo trùng với mặt phẳng tham chiếu, tức là độ nghiêng quỹ đạo bằng 0, điểm mọc quỹ đạo sẽ vô định, dẫn đến việc kinh độ điểm mọc bị vô định.

**Công thức**
Tập tin:Longitude of Ascending Node in Elliptical Orbit.png|nhỏ|Hình vẽ miêu tả một vệ tinh A bay quanh vật thể B dưới lực hấp dẫn. Kinh độ điểm nút lên được ký hiệu bằng chữ Ω, góc giữa điểm nút lên E và phương tham chiếu trên mặt phẳng tham chiếu (thường là phương xuân phân đối với các hành tinh), F.
Trong cơ học thiên thể, đối với quỹ đạo elíp, kinh độ điểm nút lên, Ω, có thể được tính theo véctơ trạng thái quỹ đạo:
Ω = arccos(nx/|n|)
(nếu ny x là thành phần của n chiếu lên phương x của hệ quy chiếu,- n là véctơ chỉ theo phương của điểm nút lên (như vậy véctơ này nằm trên mặt phẳng tham chiếu, có thành phần chiếu lên phương z của hệ quy chiếu bằng 0).
Nếu quỹ đạo có độ nghiêng quỹ đạo bằng 0, Ω không định nghĩa được. Trên thực tế tính toán, trường hợp này, người ta có thể quy ước Ω bằng 0; tức là phương của "điểm nút lên" n/|n| = (1,0,0).

**Xem thêm**
 Xuân phân- Điểm nút lên của quỹ đạo

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học thiên thể
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Thể loại:Quỹ đạo
Thể loại:Bóng đá

Bóng đá, còn gọi là túc cầu, là môn thể thao đồng đội chơi giữa hai đội, mỗi đội có 11 cầu thủ...
Thể loại:Môn thể thao đồng đội
Thể loại:Môn thể thao thể chất
Thể loại:Trò chơi với bóng
Thể loại:Các môn bóng đá
Acgumen của cận điểm

Tập tin:Bahnelemente.png|nhỏ|300px|Các tham số của quỹ đạo Kepler. Acgumen của cận điểm được ký hiệu bằng chữ ω.
Acgumen của cận điểm  (viết tắt là ω) là một tham số quỹ đạo để xác định quỹ đạo của một thiên thể. Nó là góc giữa điểm nút lên của quỹ đạo (giao điểm của quỹ đạo và mặt phẳng tham chiếu, khi thiên thể đi từ Nam lên Bắc) và cận điểm quỹ đạo (điểm trên quỹ đạo nằm gần tâm của hệ quy chiếu nhất), đo trên mặt phẳng quỹ đạo, và theo chiều chuyển động của thiên thể.
Nếu mặt phẳng quỹ đạo trùng với mặt phẳng tham chiếu, tức là độ nghiêng quỹ đạo bằng 0, điểm nút lên của quỹ đạo sẽ vô định. Với chuyển động trên quỹ đạo tròn, cận điểm quỹ đạo cũng vô định. Cả hai trường hợp này dẫn đến việc acgumen của cận điểm bị vô định.
Trong hệ Mặt Trời, do cận điểm quỹ đạo còn được gọi là điểm cận nhật, nên acgumen của cận điểm còn được gọi là acgumen của điểm cận nhật.

**Công thức**
Trong cơ học thiên thể, acgumen của cận điểm ω được tính theo:
ω = arccos((n • e)/(|n| |e|)) 
(nếu   ez x/|e|) 
với ex là thành phần của e chiếu lên phương x của hệ quy chiếu.
Trong trường hợp quỹ đạo tròn, có thể quy ước ω = 0.

**Xem thêm**
Tham số quỹ đạo
*Tiến động cận điểm
*Quỹ đạo Kepler
*Cơ học thiên thể
*Điểm nút quỹ đạo

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học thiên thể
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Thể loại:Quỹ đạo
Bản mẫu:Đang diễn ra

này viết về một  nên thông tin có thể thay đổi liên tục. Các chi tiết cũ có thể không còn chính xác và nội dung  có thể chưa theo kịp các diễn biến mới nhất.
fix = Bạn cũng có thể giúp  cải thiện  và thảo luận về những thay đổi mới nhất bên trang thảo luận.
all   = Thời sự
date  = 
}}
}}
Bản mẫu:Thiếu nguồn gốc

}
image = alt=
issue = {Bài} này không có nguồn tham khảo nào.
fix   = Mời bạn giúp  cải thiện {bài} bằng cách bổ sung các nguồn tham khảo đáng tin cậy. Các nội dung không nguồn có thể bị nghi ngờ và xóa bỏ. Nếu bài được dịch từ Wikipedia ngôn ngữ khác thì bạn có thể chép nguồn tham khảo bên đó sang đây.
removalnotice = yes
date  = {}
all   = Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
all2  =
}}
}}
{
	"params": {
		"1": {
			"label": "Phạm vi",
			"type": "string",
			"deprecated": true
		},
		"tên": {
			"aliases": 
				"name"
			,
			"description": "Tên bản mẫu",
			"type": "string"
		},
		"nhỏ": {
			"aliases": 
				"small"
			,
			"label": "Nhỏ",
			"type": "boolean"
		},
		"date": {
			"label": "Tháng và năm",
			"example": "tháng 10 năm 2021",
			"type": "string",
			"suggested": true
		}
	}
}
Cyanogen

Cyanogen là hợp chất hóa học có công thức phân tử là (CN)2. Gốc CN có tính chất tương tự như các halogen. Giống như các halogen, nó tạo thành các phân tử bao gồm hai nhóm CN, phân tử có cấu tạo N≡C-C≡N. Các hợp chất chứa nhóm CN được gọi là các cyanide, cyanat. "Cyanogen" được nói đến như là nhóm CN đơn trong một số phân tử, chẳng hạn như clo cyanide (NCCl).

**Tính chất**
Cyanogen ở nhiệt độ phòng là một khí không màu với mùi hăng. Nó có nhiệt độ nóng chảy là -27,9 ℃ (-18,2 ℉) và nhiệt độ sôi là -20,1  ℃ (-4,2 ℉). Tỷ trọng riêng của nó khoảng gấp 2 lần không khí ở cùng nhiệt độ và áp suất. Giống như thuộc tính của các cyanide, nó rất độc vì nó ức chế hoạt động của hemoglobin trong việc hấp thụ oxy trong máu khi nó bị khử thành các cyanide.

**Điều chế**
Cyanogen có thể điều chế trong phòng thí nghiệm bằng cách đốt nóng thủy ngân(II) cyanide. Trong công nghiệp, nó được sản xuất bằng cách oxy hóa hydro cyanide, thông thường bằng sử dụng clo với xúc tác bằng silic dioxide hoạt tính hay nitơ dioxide với xúc tác muối đồng. Cyanogen cũng được tạo ra khi nitơ (N2) và acetylen (C2H2) tác dụng với nhau trong tia lửa điện hay hồ quang.

**Lịch sử**
Cyanogen có một lịch sử lâu dài, có lẽ lần đầu tiên nó được tổng hợp vào năm 1782 bởi Carl Scheele khi ông nghiên cứu hydro cyanide. Nó đã được tổng hợp một cách rõ ràng năm 1802, khi nó được sử dụng để sản xuất chất mà ngày nay chúng ta biết là clo cyanide. Cyanogen đã trở nên quan trọng với sự phát triển của ngành sản xuất phân hóa học cuối thế kỷ 19 và vẫn còn đóng vai trò quan trọng như là chất trung gian trong sản xuất của nhiều loại phân hóa học ngày nay. Nó cũng được sử dụng như là chất làm ổn định trong sản xuất nitroxenlulozơ.

**Xem thêm**
Halogen giả

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 National Pollutant Inventory - Cyanide compounds fact sheet date = ngày 17 tháng 5 năm 2006- PhysOrg.com- CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
Thể loại:Hợp chất cyanide
Thể loại:Hợp chất nitơ
Thể loại:Hợp chất carbon
Điểm nút quỹ đạo

Các tham số của quỹ đạo Kepler. Điểm nút lên của quỹ đạo được ký hiệu bằng chữ ☊. Điểm nút xuống của quỹ đạo được ký hiệu bằng chữ ☋.
Điểm nút quỹ đạo là điểm trên quỹ đạo của thiên thể, tại đây thiên thể đi ngang qua mặt phẳng tham chiếu.

**Điểm nút lên**
Điểm nút lên của quỹ đạo là một điểm trên quỹ đạo của thiên thể, tại đây thiên thể đi ngang qua mặt phẳng tham chiếu từ hướng Nam lên hướng Bắc. Nó được ký hiệu bằng chữ ☊, đây cũng là ký hiệu trong thiên văn học và chiêm tinh học cho phần đầu của chòm sao Rồng (Caput draconis). Với Mặt Trăng, bay quanh Trái Đất, mặt phẳng tham chiếu có thể lấy là mặt phẳng hoàng đạo, và điểm nút lên của quỹ đạo là một trong hai điểm trên thiên cầu mà nhật thực và nguyệt thực có thể xảy ra. Điểm nút của quỹ đạo Mặt Trăng còn được gọi là tiết điểm.

**Điểm nút xuống**
Điểm nút xuống của quỹ đạo là một điểm trên quỹ đạo của thiên thể, tại đây thiên thể đi ngang qua mặt phẳng tham chiếu từ hướng Bắc xuống hướng Nam. Nó được ký hiệu bằng chữ ☋; đây cũng là ký hiệu trong thiên văn học và chiêm tinh học cho phần đuôi của chòm sao Rồng (Cauda draconis). Với Mặt Trăng, bay quanh Trái Đất, mặt phẳng tham chiếu có thể lấy là mặt phẳng hoàng đạo, và điểm nút xuống của quỹ đạo là một trong hai điểm trên thiên cầu mà nhật thực và nguyệt thực có thể xảy ra. Điểm nút xuống của quỹ đạo Mặt Trăng còn được gọi là tiết điểm xuống.

**Xem thêm**
Góc Euler
*Thiên thực
*Kinh độ của điểm nút lên

**Tham khảo**
Thể loại:Quỹ đạo
Thể loại:Cơ học thiên thể
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Vương

Vương có thể là:
*Tước hiệu Vương (王), là tước hiệu cao nhất của các vị vua Trung Quốc trước thời Tần Thủy Hoàng. Về sau thường dùng để phong cho các Hoàng tử.
*Họ Vương (hoặc có thể là tên) trong tên gọi đầy đủ của một người nào đó - chủ yếu là người có nguồn gốc là người Trung Quốc và Việt Nam.
*Thị trấn Vương, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.
*Vương vấn
*Vương triều, vương quốc
*Vương giả
*Vương cung thánh đường
*Tiểu Vương, Đại Vương, Phụ Vương
*Vương pháp, vương công, vương gia, vương quyền, vương phủ.
*Tương Vương
*Vương trượng
*Vương miện
*Vương tôn, vương vị, Vương tướng
*Ma Vương, Quỷ Vương
*Thiên Vương
Mặt phẳng tham chiếu

Tập tin:Bahnelemente.png|nhỏ|290px|Định nghĩa của các tham số quỹ đạo, đặc biệt là độ nghiêng quỹ đạo và kinh độ điểm mọc, phụ thuộc lựa chọn mặt phẳng tham chiếu.
Trong cơ học thiên thể, mặt phẳng tham chiếu hay mặt phẳng quy chiếu là mặt phẳng x-y của hệ quy chiếu Đề-các x-y-z, trong đó các tham số quỹ đạo (đặc biệt là độ nghiêng quỹ đạo và kinh độ điểm mọc) được định nghĩa.
Trên mặt phẳng tham chiếu, trục x được xác định theo phương chỉ đến điểm xuân phân. Dựa vào trục này mà các góc, ví dụ kinh độ điểm mọc, được đo.

**Ví dụ**
Lựa chọn cho mặt phẳng tham chiếu phụ thuộc vào thiên thể nghiên cứu:
*Mặt phẳng hoàng đạo hoặc mặt phẳng bất biến cho các hành tinh và các thiên thể khác trong Hệ Mặt Trời.
*Mặt phẳng xích đạo cho các vệ tinh nhân tạo quanh Trái Đất với bán trục lớn ngắn.
*Mặt phẳng Laplace địa phương cho các vệ tinh nhân tạo quanh Trái Đất với bán trục lớn dài.
*Mặt phẳng tiếp tuyến của thiên cầu cho các thiên thể ngoài Hệ Mặt Trời.

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học thiên thể
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Thể loại:Quỹ đạo
Thể loại:Thiên văn mặt cầu
Monte Carlo cho tài chính

Trong lĩnh vực toán học tài chính, nhiều bài toán, như bài toán tìm giá trị buôn bán của một chứng khoán phái sinh, cuối cùng dẫn đến việc tính một tích phân. Mặc dù các tích phân đôi khi có thể tính được theo giải tích, đa số chúng đòi hỏi tích phân số. Khi số chiều (hay số bậc tự do), tăng lên phương pháp tích phân số khả thi nhất là phương pháp Monte Carlo. Các bài toán của tài chính rất hay gặp phải trường hợp số chiều lớn; với những số chiều cao như này, phương pháp Monte Carlo cho phép tìm được lời giải tiệm cận đến lời giải chính xác nhanh hơn các phương pháp khác, và lợi thế của phương pháp này tăng theo số chiều.
Bài viết này miêu tả một số bài toán tài chính tiêu biểu mà phương pháp Monte Carlo có thể được ứng dụng hiệu quả. Ở đây cũng miêu tả qua về số giả ngẫu nhiên, như dãy Sobol, có thể được ứng dụng trong phương pháp Monte Carlo ở đây.

**Tại sao phương pháp Monte Carlo**
Phương pháp Monte Carlo được sử dụng phổ biến trong tài chính, từ tiền văn phòng (front office), nơi diễn ra các cuộc mua bán cho tới hậu văn phòng (back office), nơi đánh giá các rủi ro tài chính. Các sản phẩm tài chính thường được xác định giá bằng phương pháp Monte Carlo nếu nó được xây dựng trên một rổ các sản phẩm đơn giản thông dụng hơn, ví dụ có thể kể rà là quyền lựa chọn Hymalaya và quyền lựa chọn Best-Of. Việc nghiên cứu rủi ro của các ngân hàng cũng hay phải cầu đến phương pháp Monte Carlo để tạo ra các kịch bản cho bài toán tối ưu.

**Tại sao dùng số giả ngẫu nhiên**

**Tham khảo**
(bằng tiếng Anh)-  isbn= 0-13-015822-4 -  isbn= 0-47-149741-X -  isbn= 0-38-700451-3 
Thể loại:Toán học tài chính
Thể loại:Toán học ứng dụng
Nguyễn Văn Tài

Nguyễn Văn Tài có thể là:
*Tên thật của Kim Lân, là một nhà văn Việt Nam
*Tên thật của Tuấn Vũ, một nam ca sĩ người Việt định cư tại Hoa Kỳ
*Nguyễn Văn Tài, Giáo sư, Tiến sĩ, Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị

**Chú thích ==
Thể loại:DVD

Thể loại:Đĩa 120mm
Thể loại:Hàng điện tử gia dụng
Thể loại:Lưu trữ âm thanh kỹ thuật số
Thể loại:Phát minh của Nhật Bản
Thể loại:Phương tiện lưu trữ máy tính đĩa quay
Thể loại:Lưu trữ video
Thể loại:Đĩa quang
Thể loại:Phương tiện lưu trữ máy tính quang học
MySQL

MySQL là hệ quản trị cơ sở dữ liệu tự do nguồn mở phổ biến nhất thế giới và được các nhà phát triển rất ưa chuộng trong quá trình phát triển ứng dụng. Vì MySQL là hệ quản trị cơ sở dữ liệu tốc độ cao, ổn định và dễ sử dụng, có tính khả chuyển, hoạt động trên nhiều hệ điều hành cung cấp một hệ thống lớn các hàm tiện ích rất mạnh. Với tốc độ và tính bảo mật cao, MySQL rất thích hợp cho các ứng dụng có truy cập CSDL trên internet. Người dùng có thể tải về MySQL miễn phí từ trang chủ. MySQL có nhiều phiên bản cho các hệ điều hành khác nhau: phiên bản Win32 cho các hệ điều hành dòng Windows, Linux, Mac OS X, Unix, FreeBSD, NetBSD, Novell NetWare, SGI Irix, Solaris, SunOS,..
MySQL là một trong những ví dụ rất cơ bản về Hệ Quản trị Cơ sở dữ liệu quan hệ sử dụng Ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc (SQL).
MySQL được sử dụng cho việc bổ trợ Node.js, PHP, Perl, và nhiều ngôn ngữ khác, là nơi lưu trữ những thông tin trên các trang web viết bằng NodeJs, PHP hay Perl,...

**Tools**
 Database Master - MySQL Management Tool- phpMyAdmin- MySQL Workbench

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Trang chủ của MySQL (tiếng Anh)

**Tài liệu, giáo trình**
Thể loại:Cơ sở dữ liệu
Thể loại:Hệ quản trị cơ sở dữ liệu
Thể loại:Phần mềm tự do
Thể loại:MySQL
Thể loại:Phần mềm năm 1995
Thể loại:Phần mềm Sun Microsystems
Thể loại:Phần mềm đa nền tảng
Thể loại:WordPress
Thể loại:Phần mềm sử dụng giấy phép GPL
Wikibooks

Sự phát triển của tám trang web Wikibooks lớn nhất (theo ngôn ngữ), tháng 7 năm 2003 – tháng 1 năm 2010
Wikibooks – từ ghép tiếng Anh của wiki và books (sách); trước đây cũng được gọi là Dự án Sách giáo khoa tự do của Wikimedia và Sách giáo khoa Wikimedia – là một trong những dự án liên quan với Wikipedia của Quỹ Hỗ Trợ Wikimedia, nó bắt đầu vào ngày 10 tháng 7 năm 2003.
Dự án Wikibooks là thư viện đựng sách giáo khoa, sổ tay và nhiều loại bản văn khác, tất cả tự do. Như Wikipedia, website đó là wiki, tức là tất cả mọi người có thể sửa đổi trang nào bằng cách bấm cái nút "sửa đổi" ở trên các trang ở Wikibooks.
Nó được bắt đầu khi Karl Wick, một thành viên Wikipedia, xin một chỗ để viết sách giáo khoa nội dung mở (gọi là wikibook) về hóa học hữu cơ và vật lý học, để giảm bớt nhiều trở ngại về học hành như là giá cao.
Một số sách đầu tiên được viết hoàn toàn mới, và một số khác bắt đầu được chép từ những sách có nội dung tự do khác trên Internet. Cả nội dung của Wikibooks được phát hành theo Giấy Phép Sử Dụng Văn Bản Tự Do GNU. Những đóng góp vẫn của người đóng góp, nhưng bản quyền copyleft đó cho phép là bất cứ lúc nào cả nội dung cũng sẽ được phân bố và chép, cho cộng tác tiếp.
Website đó đang cố gắng viết vài sách giáo khoa đầy đủ bằng vài ngôn ngữ. Những người thành lập dự án mong là nếu có sách đủ thì người thường sẽ thăm Wikibooks và đọc những sách ở đấy.

**Dự án phụ**
Đã có hai dự án phụ ở Wikibooks: Wikijunior và Wikiversity. Dự án Wikijunior (tên tạm) đang viết sách dạy cho trẻ nhỏ, có thể được xem trên mạng và có thể được in ra. Wikiversity là cộng đồng tự do để học và nghiên cứu. Wikiversity đã được tách ra thành dự án độc lập.
Wikijunior là một tiểu dự án của Wikibooks chuyên về sách dành cho trẻ em. Dự án bao gồm cả tạp chí và trang web, và hiện đang được phát triển bằng tiếng Anh, tiếng Đan Mạch, tiếng Phần Lan, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Nhật, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ả Rập. Nó được tài trợ bởi một khoản trợ cấp từ Quỹ Beck.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Wikibooks
**Wikibooks tiếng Việt
**Wikibooks tiếng Anh
Thể loại:Thư viện trên mạng
Thể loại:Wiki
Thể loại:Website
Thể loại:Dự án Wikimedia
Thể loại:Thư viện số
Thể loại:Website MediaWiki
Java (định hướng)

Java có nhiều nghĩa:
# Đảo Java là một hòn đảo thuộc về Indonesia, hướng nam đảo Borneo. Đây là một trong những nơi có mật độ dân số cao nhất thế giới.
#Người Java
#Người vượn Java, Pithecanthropus erectus
#Tiếng Java ngôn ngữ nói của người Java (Indonesia)
# Java là tên của một sản phẩm cà phê trồng tại đảo Java.
# Java là một ngôn ngữ lập trình có kiến trúc OOP.
# JavaScript là một ngôn ngữ lập trình kịch bản được dùng phổ biến trong mã của các trang Web.
# Java (công nghệ) là một công nghệ xây dựng các ứng dụng phần mềm. Nó được coi là công nghệ mang tính cách mạng và khả thi nhất trong việc tạo ra các ứng dụng có khả năng chạy thống nhất trên nhiều nền tảng mà chỉ cần biên dịch một lần.
Hebrew

Hebrew (phiên âm tiếng Việt: Híp-ri hoặc Hê-brơ, Hán Việt: Hy-bá-lai) có thể đề cập đến:
*Ngôn ngữ: Tiếng Hebrew, thuộc nhóm ngôn ngữ Semit
**Tiếng Hebrew cổ điển: ngôn ngữ viết của phần lớn Kinh thánh Hebrew (thuộc Cựu Ước)
**Tiếng Hebrew hiện đại
*Sắc tộc: Người Hebrew, theo nghĩa rộng, là cách gọi dành cho những người là hậu duệ của Eber, chút (hậu duệ đời thứ 4) của Noah; tuy nhiên thường được hiểu theo các nghĩa hẹp hơn như sau:
**Người Israel: hậu duệ của Jacob - về sau mang tên Israel, ông là hậu duệ đời thứ 8 của Eber.
***Người Do Thái: là những người Israel còn sót lại sau khi Vương quốc phía Bắc rồi Vương quốc phía Nam bị xâm chiếm và cư dân trải qua cuộc lưu đày Babylon.
*Sách:
**Thư gửi người Hebrew: một bức thư thuộc Tân Ước, có lẽ được viết cho các Kitô hữu gốc Do Thái
Thuật ngữ Hebrew đôi khi được một số nhóm Kitô giáo dùng để phân biệt người Do Thái cổ với người Do Thái sống sau đó. Mặc dù sự phân biệt này không luôn luôn được thấy, nhưng từ Hebrew thường được dùng để chỉ người Do Thái cổ hơn là hiện đại.
Kinh Thánh Hebrew

Tập tin:Targum.jpg|phải|nhỏ|320px|Bản dịch Targum vào thế kỉ 11 của Kinh Thánh Hebrew
Kinh Thánh Hebrew là phần chung của Kinh Thánh quy điển của Do Thái giáo và Kitô giáo. Tên gọi này được sử dụng bởi hầu hết các học giả Kinh Thánh trong môi trường học thuật vì nó là thuật ngữ không thiên vị khi đề cập đến Tanakh và Cựu Ước. Chữ Hebrew ở đây liên quan đến tiếng Hebrew hay người Hebrew (đặc biệt đề cập đến người Do Thái, sử dụng tiếng Hebrew làm ngôn ngữ nói ở Israel, hoặc làm ngôn ngữ cầu nguyện và học thuật trong cộng đồng dân tộc) hay cả hai.
Vì là phần chung của quy điển Kinh Thánh Hebrew giáo và Kitô giáo nên nó không bao gồm các Thứ Kinh, phần lớn từ Bản Bảy Mươi tiếng Hy Lạp, được dùng trong Cựu Ước của các giáo hội Công giáo Rôma và Chính Thống giáo Đông phương; vì vậy thuật ngữ "Kinh Thánh Hebrew" chỉ tương ứng với Cựu Ước của các giáo hội Tin Lành.

**Chú thích**
Hebrew
Thể loại:Múi giờ

Hình:Timezones.png|nhỏ|300px|Các múi giờ (chú thích bằng tiếng Anh)
Một múi giờ là một vùng trên Trái Đất mà người ta quy ước sử dụng cùng một thời gian tiêu chuẩn, thông thường được nói đến như là giờ địa phương. Về lý thuyết, các đồng hồ tại vùng này luôn chỉ cùng một thời gian.
Thể loại:Địa lý học
Thể loại:Đơn vị hành chính lãnh thổ
Bản mẫu:Thời sự vào tháng 6 năm 2005

__NOTOC__
}

**Sự kiện đang diễn ra**
• Vụ mạo phạm kinh Coran ở trại tù Guantánamo
• Mùa bão ở Đại Tây Dương
• Mùa bão ở Thái Bình Dương
• Dự luật C-38 (Hôn nhân đồng tính tại Canada)
• Hội chợ quốc tế 2005 ở Aichi (Nhật)
• Giá xăng
• Hội đồng Gomery (Canada)
• Xung đột tại Uzbekistan
• Vụ tra tấn ở Bagram
• Bản Downing
• Virus Marburg ở Angola
• Thông qua Hiến pháp Âu Châu

**Sự kiện sắp tới**

**Chết trong tháng sáu**
Danh nhân mới mất

**Bầu cử sắp tới**
• 17 tháng 6: Tổng thống Iran
• 19 tháng 6: Tổng thống Guiné-Bissau
• 12 tháng 9: Quốc hội Na Uy
• 2005: Đức
• 2005: New Zealand
• 25 tháng 9: Quốc hội Ba Lan
• 9 tháng 10: Tổng thống Ba Lan
Lịch bầu cử

**Bầu cử gần đây**
• 31 tháng 3: Nghị viện Zimbabwe
• 24 tháng 4: Tổng thống Togo
• 5 tháng 5: Anh
• 14 tháng 5: Quốc hội Đài Loan (THDQ)
• 15 tháng 5: Ethiopia
• 17 tháng 5: Tỉnh bang British Columbia (Canada)
• 29 tháng 5: Liban
• 29 tháng 5: Trưng cầu Pháp về HPÂC
• 1 tháng 6: Trưng cầu Hà Lan về HPÂC

**Cuộc chiến đang diễn ra**
• Xung đột Ả Rập-Do Thái (Al-Aqsa Intifada)
• Xung đột ở Chechnya
• Chiến tranh Congo lần thứ hai
• Chiến tranh Iraq (Chiếm giữ)
• Xung đột Darfur ở Sudan
• Nội chiến ở Côte d'Ivoire
Chiến tranh đang diễn ra

**Ngày lễ sắp tới**

**Tháng 6**
• 2: Ngày Cộng hòa (Ý)
• 5: Ngày quốc tế môi trường (San Francisco)
• 6: Ngày Jerusalem (Israel)
• 6: Sinh nhật Nữ hoàng (New Zealand)
• 7: Ngày liên bang giải tán (Na Uy)
• 12: Quốc khánh (Philippines)
• 13: Shavuot (Do Thái)
• 13: Sinh nhật Nữ hoàng (Úc)
• 14: Lễ quốc kỳ (Mỹ)
• 21: Hạ chí (Trung Hoa)
• 24: Lễ thánh Gioan Rửa Tội (Miền Pháp Canada)

**Xét xử đang diễn ra**
• Chile: Augusto Pinochet
• ICTY: Slobodan Milošević
• Iraq: Tòa đặc biệt Iraq
   • Saddam Hussein và người khác
• Ấn Độ: Vụ Best Bakery
• Ấn Độ: Jayendra Saraswathi
• Hà Lan: Mohammed Bouyeri
• Hoa Kỳ: Michael Jackson
• Hoa Kỳ: Zacarias Moussaoui
• Hoa Kỳ: Brian Nichols
• Hoa Kỳ: Dennis Rader (Người giết "BTK")
• Hoa Kỳ: Ali Al-Tamimi

**Liên quan**
• Giới thiệu trang này
• Năm nay theo đề tài
• Tin tức về Wikipedia
}
Giờ chuẩn Greenwich

Giờ chuẩn Greenwich (viết tắt từ tiếng Anh Greenwich Mean Time, thường gọi tắt là GMT nghĩa là "Giờ Trung bình tại Greenwich") là giờ Mặt Trời tại Đài thiên văn Hoàng Gia Greenwich tại Greenwich gần Luân Đôn, Anh. Nơi đây được quy ước nằm trên kinh tuyến số 0.
Trên lý thuyết, vào giữa trưa theo GMT, vị trí của Mặt Trời, quan sát tại Greenwich, nằm ở đường kinh tuyến Greenwich. Thực tế, chuyển động của Trái Đất trên quỹ đạo quanh Mặt Trời không thực sự tròn mà theo hình elíp gần tròn, với tốc độ thay đổi trong năm, dẫn đến chênh lệch giờ Mặt Trời trong 1 năm lên đến 16 phút (có thể tính được theo phương trình thời gian quỹ đạo). Một cách khắc phục là lấy trung bình quanh năm và giờ GMT là giờ Mặt Trời trung bình của năm.
Trái Đất tự quay quanh mình cũng không đều, và có xu hướng quay chậm dần vì lực thủy triều của Mặt Trăng. Các đồng hồ nguyên tử cho ta thời gian chính xác hơn sự tự quay của Trái Đất. Ngày 1 tháng 1 năm 1972, một hội nghị quốc tế về thời gian đã thay GMT bằng Giờ Phối hợp Quốc tế (UTC), được giữ bởi nhiều đồng hồ nguyên tử quanh thế giới. UTC + 1 được dùng, thay GMT, để tượng trưng cho "thời gian Trái Đất quay". Giây nhuận được thêm hay bớt vào UTC để giữ nó không khác UTC + 1 nhiều quá 0,9 giây.
Trong ứng dụng dân dụng, ngay cả Tín hiệu Giờ Greenwich phát từ Vương quốc Anh cũng dùng UTC; tuy nhiên hiện nay nó vẫn hay bị gọi nhầm là GMT.

**Lịch sử**
Tín hiệu đồng hồ được gửi từ Đài thiên văn Hoàng gia Greenwich mỗi giờ 3 lần bắt đầu từ ngày 26 tháng 12 năm 1924.
Với sự lớn mạnh của ngành hàng hải Anh, những người so sánh giờ Mặt Trời của họ với giờ GMT để suy ra kinh độ, giờ GMT bắt đầu được truyền bá trong hàng hải thế giới. Các múi giờ của hàng hải cũng được hình thành dựa trên số giờ hay số "nửa giờ" sớm hơn hay muộn hơn GMT.

**Xem thêm**
 Múi giờ

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
(bằng tiếng Anh)-  NIST - World Time Scales date=1997-07-29 
(bằng tiếng Pháp)-  Dịch vụ Thời gian của Đài thiên văn Paris
Thể loại:Giờ ở Vương quốc Liên hiệp Anh
Thể loại:Địa lý Khu Greenwich của Luân Đôn
Thể loại:Múi giờ
Thể loại:Giới thiệu năm 1884
Thể loại:Thời gian

Thời gian là khái niệm vật lý chỉ trình tự xảy ra của các sự kiện và đo lượng (nhiều hay ít) mà sự kiện này xảy ra trước hoặc sau sự kiện kia.
Thể loại:Đại lượng vật lý
Thể loại:Chiều không gian
Thể loại:Quan niệm trong siêu hình học
Tập

Tập có thể có các nghĩa sau:
*Viết tắt cho khái niệm tập hợp trong toán học
*Tập hợp các tờ giấy chứa thông tin; còn gọi là xấp giấy, tệp giấy, tập tài liệu.
*Viết tắt cho khái niệm tập tin trong máy tính
*Các phần của các quyển sách, hay xuất bản phẩm nói chung như phim. Các ấn phẩm có thể được chia ra làm nhiều tập, cũng là các phần thông tin theo từng gói.
*Việc thực hành, học hay lặp lại các bước trong việc học, để thành thạo hơn trong một kỹ năng. Từ này có thể được ghép vào với luyện tập, tập tành, bài tập, thực tập... hay đơn giản là tập.
*Đồng nghĩa với vở.- Họ Tập
Bán trục lớn

Bán trục lớn quỹ đạo, trên quỹ đạo elíp của hình vẽ, là một nửa độ dài đoạn thẳng nối điểm P và điểm A, ví dụ đoạn màu vàng bên trên, ký hiệu bởi chữ a.
Bán trục lớn là một tham số của một đường tiết diện conic. Bán trục lớn có độ dài bằng một nửa trục lớn. Bán trục lớn thường được ký hiệu bằng chữ a.

**Công thức hình học**
Phương trình của đường conic trong tọa độ cực có thể viết là:
r = (1-e cos(θ)) l
với r là khoảng cách từ một điểm trên đường cắt đến tâm hệ tọa độ, θ là góc giữ đường nối từ tâm hệ tọa độ đến điểm đang quan tâm và trục hoành của hệ tọa độ, e là độ lệch tâm, l là một hằng số có thứ nguyên của khoảng cách (còn gọi là bán trực trục).
Nếu e1, đường cắt là hình hypécbol.
Bán trục lớn là:
a = |l / (1-e2)|

**Hình elíp**
Bán trục lớn bằng một nửa đường kính lớn nhất trên hình elíp.

**Hình hypécbol**
Bán trục lớn bằng một nửa độ dài nhỏ nhất giữa hai điểm bất kỳ trên hai nhánh của hình hypécbol.

**Trong thiên văn học**
Trong thiên văn học, bán trục lớn quỹ đạo thể hiện kích thước của quỹ đạo của một thiên thể đang chuyển động dưới lực hấp dẫn quanh một thiên thể khác.
Các bán trục lớn được ghi trong các hành tinh để tính cự li từ mặt trời tới hành tinh đó. Hành tinh đó được coi như là vệ tinh của mặt trời. Các vệ tinh nhỏ của các hành tinh cũng tương tự. Do đó ứng dụng: từ cự li của hành tinh X tới mặt trời và cự li của hành tinh Y tới mặt trời(tính bởi bán trục lớn) để có thể tính riêng cự li giữa hành tinh X & Y bằng cách dùng cự li nào xa hơn trừ cự li ngắn hơn. Ví dụ: Sao Mộc có BTL(bán trục lớn) là 778.412.027 km, Trái Đất có BTL là 149.597.887 km thì cự li giữa S.Mộc - Trái Đất là 778.412.027 - 149.597.887 = 628.814.140 km
nếu một con tàu có vận tốc ~300.000 km/h thì phải đi trong 628.814.140/300.000 = 2.096 giờ ~ 2.096/24 = 87 ngày ~ gần 3 tháng
Cách tính thời gian từ tháng của năm này tới tháng của năm kia trong thiên văn:
VD: từ tháng 5 năm 1990 tới tháng 6 năm 1994
sẽ là ((12-5)+1) + (12*((1994-1)-(1990+1)+1))+ 6 = 50 tháng

**Quỹ đạo elíp**
Với quỹ đạo elíp, bán trục lớn bằng một nửa khoảng cách giữa cận điểm quỹ đạo và viễn điểm quỹ đạo. Đường nối cận điểm quỹ đạo và viễn điểm quỹ đạo là trục lớn là đường cận viễn hay củng tuyến.

**Liên hệ với chu kỳ quỹ đạo elíp**
Đồ thị log-log của chu kỳ quỹ đạo T theo bán trục lớn a (trung bình của các khoảng cách cận và viễn điểm) của một số quỹ đạo trong hệ Mặt Trời (dấu chéo ký hiệu các giá trị của Kepler) cho thấy a³/T² là không đổi (đường màu xanh lục)
Chu kỳ quỹ đạo, T, liên hệ với bán trục lớn, a, qua:
 
với:
μ là tham số hấp dẫn tiêu chuẩn
μ phụ thuộc vào khối lượng hệ các thiên thể, M, và hằng số hấp dẫn, G:
μ = G M
Công thức này tương đương với một định luật Kepler cho chuyển động của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời. Định luật nói rằng T2 tỷ lệ thuận với a3, với hằng số tỷ lệ gần như không đổi cho mọi hành tinh, do khối lượng của hệ Mặt Trời và hành tinh cấu thành chủ yếu từ khối lượng Mặt Trời.

**Liên hệ với năng lượng quỹ đạo**

**Khoảng cách trung bình**

**Xem thêm**
 Tham số quỹ đạo- Chu kỳ quỹ đạo

**Tham khảo**
Thể loại:Cơ học thiên thể
Thể loại:Thuật ngữ thiên văn học
Thể loại:Quỹ đạo
Thể loại:Đường cong bậc hai
Thể loại:Người Nga

Nga
Thể loại:Người châu Á theo quốc tịch
Thể loại:Người châu Âu theo quốc tịch
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Nga
Thể loại:Xã hội Nga
Thể loại:Người theo quốc tịch
Thể loại:Ngôn ngữ lập trình

Ngôn ngữ lập trình là một tập con của ngôn ngữ máy tính. Đây là một dạng ngôn ngữ được chuẩn hóa (đối lập với ngôn ngữ tự nhiên). Nó được dùng để miêu tả những quá trình, những ngữ cảnh một cách rất chi tiết.
Thể loại:Ngôn ngữ máy tính
Thể loại:Lập trình máy tính
Thể loại:Khoa học thông tin
Thể loại:Lý thuyết ngôn ngữ lập trình
A-di-đà kinh

Tập tin:Amitabha Sutra book.jpg|nhỏ|287x287Ppx|Quyển kinh A-di-đà bằng tiếng Nhật
Kinh A-di-đà (zh. 阿彌陀經, en. Shorter Sukhāvatīvyūha Sūtra) hay Kinh Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Đức Nhất Thiết Chư Phật Sở Hộ Niệm hoặc Kinh Xưng Tán Tịnh Độ Phật Nhiếp Thụ hoặc Tiểu Vô Lượng Thọ Kinh hay gọi tắt là Tiểu Bản là một bộ kinh Đại thừa quan trọng được lưu hành rộng rãi ở Phật giáo các nước Đông Á (theo chịu ảnh hưởng bởi văn hóa Trung Hoa) như Trung Hoa, Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc... Kinh này cùng với kinh Vô Lượng Thọ (gọi đầy đủ là Kinh Vô Lượng Thọ Trang Nghiêm Thanh Tịnh Bình Đẳng Giác hay gọi tắt Đại Bản) miêu tả Tịnh độ Cực Lạc (sa. Sukhāvatī) của Phật A-di-đà (sa. Amitābha) cũng như pháp môn Niệm Phật để được vãng sinh về quốc độ của Phật Vô Lượng Thọ. Do đó, đây là một trong ba bộ kinh căn bản của Tịnh Độ tông (cùng với Quán Vô lượng thọ kinh và  Vô lượng thọ kinh). Tuy nhiên, Kinh A-di-đà có lẽ là kinh phổ biến nhất và thường được đọc tụng hàng ngày bởi các Phật tử (ở Việt Nam, thường được tụng vào công phu chiều). Không những vậy, kinh còn thường được các Thiền viện trùng tụng (cùng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm kinh và Kim Cương Bát-nhã Ba-la-mật-đa Kinh).
Hiện nay, có lẽ dịch bản phổ biến nhất là của ngài Cưu-ma-la-thập (sa. Kumārajīva) từ tiếng Phạn sang tiếng Hán (thể văn ngôn) vào thời Hậu Tần. Các nghiên cứu và so sánh gần đây cho thấy nội dung kinh A-di-đà gần giống với kinh Đại Thiện Kiến Vương (Mahà-sudassana Sutta) trong Trường Bộ kinh của Bộ kinh Nikaya theo Phật giáo Nguyên thủy.

**Liên kết ngoài**
 Kinh Phật thuyết A di đà, Việt dịch: Ban Việt dịch Vạn Phật Thánh Thành
Thể loại:Kinh văn Phật giáo Đại thừa
Thể loại:Tịnh độ tông
A-na-hàm

A-na-hàm (chữ Hán 阿那含; S, P: anāgāmin; dịch ý là Bất hoàn, 不還) chỉ một Tỉ-khâu của Phật giáo Nguyên thủy đã đạt được cấp ba của Thánh đạo (s: āryamārga), đã giải thoát khỏi năm Trói buộc (Kết sử; s: saṃyojana). Năm Trói buộc đó là ngã kiến (bám vào cái tôi), nghi ngờ, giới cấm thủ (sự trói buộc vào giới luật), dục tham, sân hận. Kẻ đắc quả Bất hoàn không tái sinh vào thế giới này nữa.

**Tham khảo**
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Ảo ảnh (Phật giáo)

Ảo ảnh cũng được gọi là giả tưởng (假相), đọc đúng là Huyễn (幻), (tiếng Phạn: माया, phiên âm: māyā).
Đây là danh từ được dùng để chỉ thế giới hiện tượng đang liên tục thay đổi này. Đối với người chưa giác ngộ thì thế giới này là thế giới duy nhất có thật. Ảo ảnh được dùng để chỉ tất cả các hiện tượng sinh diệt, không thuộc thực tại cuối cùng (Ba thân). Một khi thấu hiểu rằng mọi Pháp đều là ảo ảnh thì điều đó đồng nghĩa với Giác ngộ (Bồ-đề) và đạt Niết-bàn.
Theo quan niệm Phật giáo thì "thấy" thế giới, tự chủ rằng có "một người" đang nhận thức và có "vật được nhận thức", có "ta" có "vật" có thế giới luân chuyển này chưa phải là sai lầm. Sai lầm là ở chỗ cho rằng sự vật bất biến, trường tồn và thế giới này là duy nhất, có thật. Đây mới là Kiến giải bất thiện vì nó ngăn trở những tri kiến bổ ích khác. Thật sự thì cái tương đối và cái tuyệt đối không hề rời nhau; và như thế, ảo ảnh (mê) và Bồ-đề (ngộ) bản tính không hai. Thiền sư Vĩnh Gia Huyền Giác trình bày xuất sắc sự việc này ngay trong phần đầu của bài Chứng đạo ca:
君不見
絕學無爲閑道人。不除妄想不求真
無明實性即佛性。幻化空身即法身
法身覺了無一物。本源自性天真佛
Dịch nghĩa:
Quân bất kiến!
Tuyệt học vô vi nhàn đạo nhân
Bất trừ vọng tưởng bất cầu chân
Vô minh thật tính tức Phật tính
Huyễn hóa không thân tức pháp thân
Pháp thân giác liễu vô nhất vậtBản nguyên tự tính Thiên chân Phật...

**Xem thêm**
Vô minh (Phật giáo)
*Hiện tượng, khái niệm tương tự trong triết học phương Tây

**Tham khảo**

**Sách**
 isbn=978-0-691-15786-3
Thể loại:Khái niệm triết học Phật giáo
Thể loại:Khái niệm triết lý Ấn Độ giáo
Thể loại:Ảo giác
Ái

Ái có thể chỉ:
*Tình yêu
*Khái niệm Ái (Phật giáo)
*Họ Ái, họ người Á Đông
*Ái Châu, địa danh cũ tại Bắc bộ Việt Nam.
*Cách nói tắt thông dụng của đồng tính luyến ái
Bát-nhã

Bồ Tát Văn Thù
Bát-nhã (Prajñā, paññā, chữ Hán: 般若) là thuật ngữ Phật giáo, hàm nghĩa Trí tuệ, Tuệ, Nhận thức.
Bát-nhã là một khái niệm trung tâm của Phật giáo Đại thừa, có nghĩa là trí tuệ (huệ) nhưng không phải do suy luận hay kiến thức đem lại, mà là thứ trí huệ của sự hiểu biết một cách toàn triệt (bất cứ thứ gì cũng nằm trong nó, ví dụ: "các định luật của Newton chỉ đúng trong điều kiện vận tốc rất nhỏ so với vận tốc ánh sáng", hay "những khái niệm này chỉ hoạt động được trong môi trường nước"), không mâu thuẫn (ví dụ: "ai cũng thắng"). Điều khó của trí tuệ này là không đến từ kết quả của lý luận logic, tuy nhiên có thể hiểu được khi đi đến tận cùng của lý luận (các khái niệm, phủ định của khái niệm). Đạt được trí Bát-nhã được xem là đồng nghĩa với giác ngộ và là một trong những yếu tố quan trọng của Phật quả. Bát-nhã là một trong những hạnh Ba-la-mật-đa (siêu việt) mà một Bồ Tát phải đạt đến (Thập địa).
Bát-nhã là một cách thức, phương pháp để đạt được tới "trí tuệ toàn diện" (Nhất thiết chủng trí) của bậc Phật, Phương thức này tập trung vào việc chỉ rõ các hiểu biết hiện tại của não bộ và yêu cầu loại bỏ chúng (rốt ráo ly), nhờ việc loại bỏ này mà các "thông tin" mới liên tục được cập nhật, khiến nhận thức liên tục trở nên toàn vẹn hơn (xóa bỏ các sự che lấp do tính phân biệt của nhận thức tạo thành). Do vậy Bát-nhã cũng được biết đến như sự "hiểu biết vô tận".
Bát-nhã cũng được biết đến với cụm từ "Vô sở đắc": "không có chỗ được tức là được, bởi được này là không có chỗ được" - trích Kinh Đại Bát Nhã Ba la mật đa.

**Tham khảo**
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Thuật ngữ tiếng Phạn
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Bất thối

Bất thối (chữ Hán: 不退; C: bùtuì; J: futai; s: akilāsitva, akhinna, akheda), có nghĩa là Không thối lui, không trở nên yếu đuối hay  không từ bỏ, là một thuật ngữ đặc biệt dùng trong tu đạo của Phật giáo, căn cứ trên sự ưu tiên tích tập công đức, hoặc vào việc tu tập giác ngộ. Căn cứ vào nhiều kinh luận khác nhau, người ta có thể tìm thấy nhiều giai vị tu chứng khác nhau được gọi là »Bất thối vị«. Chẳng hạn nhiều bản kinh Đại thừa có ghi Bất thối vị là giai vị thứ 7 trong Thập trú. Nhưng theo Du-già sư địa luận (瑜伽師地論; s: yogā­cāra­bhūmi-śāstra), Bất thối vị là giai vị thứ nhất trong Thập địa, lại nữa, trong Phật tính luận (佛性論), Bất thối vị là giai vị thứ nhất trong Thập hồi hướng.

**Tham khảo**
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Bích-chi Phật

Duyên Giác PhậtBích-chi Phật (Devanagari: प्रत्येक बुद्ध; Sanskrit: pratyeka-budhha; Pali:pacceka-buddha; chữ Hán: 辟支佛), là Độc giác Phật (chữ Hán: 獨覺佛) hay Duyên giác Phật (chữ Hán: 緣覺佛), là một thuật ngữ dùng trong Phật giáo để chỉ khái niệm về một bậc Thánh theo Phật giáo (thánh quả là người chứng đắc quả vị từ Tu đà hoàn cho đến các quả vị chứng đắc được Niết bàn). Độc giác là tự mình khai ngộ chứng quả khi không có Phật tại thế, Duyên giác là chỉ người tu pháp 12 nhân duyên khi Phật còn tại thế.
Theo Pāli, Độc giác Phật phát xuất từ hợp ngữ Paccekabuddha, bao gồm hai thành tố: Pacceka và Buddha. Pacceka là tính từ chỉ cho sự riêng biệt, một mình; Buddha thường được dịch là bậc tỉnh thức hay bậc giác ngộ. Từ điển của hội Pāli Text Society đã định nghĩa Paccekabuddha là bậc tự mình giác ngộ. 
Độc giác Phật có thể có nhiều vị cùng thời xuất hiện trên thế gian trong thời-kỳ không có Đức Phật Chánh Đẳng Giác (như Kinh Thôn Tiên - có 500 vị Độc Giác Phật cùng cư ngụ). Song mỗi Độc giác Phật đều tự mình chứng ngộ chân-lý tứ Thánh-đế không thầy chỉ dạy. Độc giác Phật không thiết lập Tăng đoàn cũng như không chế định ngôn ngữ để thuyết pháp tế độ chúng sinh khác chứng ngộ, giải thoát như Đức Phật.
Trong kinh tạng Nam truyền, tư liệu về hành trạng của một vị Độc giác được ghi nhận trong cả năm bộ Nikāya, nhưng phần lớn được tập trung vào các bộ kinh cũng như các tập chú giải sau:- Trung Bộ Kinh, kinh Thôn tiên (Isigili Sutta)- Tăng Chi Bộ Kinh, chương Hai pháp.- Tiểu Bộ Kinh - Kinh Tập, kinh Con tê ngưu một sừng (Khaggavisāṇa Sutta).- Tiểu Bộ Kinh - Chuyện Tiền thân (Jataka) có trên 20 truyện trong 547 truyện.- Tiểu Bộ Kinh - Thánh nhân ký sự (Apadāna), Độc giác ký sự (Paccekabuddhāpadānaṃ).- Chú giải kinh Tập (Paramatthajotikā II).- Chú giải kinh Tương Ưng, Chú giải kinh Không liễu tri (Appaṭividitasuttavaṇṇanā)
Theo Tăng Chi Bộ Kinh - Chương Hai Pháp - Phẩm Người (AN.2.52–63), Đức Phật đã dạy có hai bậc Giác ngộ như sau: "Có hai bậc Giác ngộ này, này các Tỷ-kheo. Thế nào là hai? Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Ðẳng Giác, và Ðộc Giác Phật. Những vị này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc Giác ngộ."

**Tham khảo**
Thể loại:Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Thể loại:Phật học
Thể loại:Danh vị Phật giáo
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Phật
Bồ-đề

Tập tin:SiddhartaBirth.jpg|nhỏ|300px|Hoàng hậu Maya cầm một nhánh cây bồ-đề, khi Tất-đạt-đa Cồ-đàm chào đời, Gandhara, thế kỷ 2 - 3 TCN
Bồ-đề (chữ Hán: 菩提, tiếng Phạn và tiếng Pali: बोधि bodhi) là danh từ dịch âm từ tiếng Phạn bodhi, dịch nghĩa là Tỉnh thức, Giác ngộ (chữ Hán: 覺悟). Trong thời Phật giáo nguyên thủy, Bồ-đề là từ chỉ trạng thái chứng được bốn cấp Thánh đạo (sa. āryamārga) bằng cách hành trì 37 Bồ-đề phần và diệt trừ Vô minh, thông suốt được Tứ diệu đế. Trong Tiểu thừa (hīnayāna), Bồ-đề là chứng được Tứ diệu đế, thoát khổ. Ở đây người ta phân biệt ba giai đoạn: tu và chứng quả Thanh văn thừa (śrāvakayāna), tu và chứng quả Độc giác Phật (pratyekabuddha) và cuối cùng là đạt quả vị Tam-miệu-tam-phật-đà ( samyaksaṃbuddha), là quả vị Phật vô thượng, đạt Nhất thiết trí (sarvajñatā), có khi gọi là Đại bồ-đề (mahābodhi).
Trong Đại thừa, Bồ-đề được hiểu là trí huệ nhận ra rằng không có sự sai khác giữa Niết-bàn (nirvāṇa) và Luân hồi (saṃsāra), giữa khách thể và chủ thể. Bồ-đề là chứng được trí Bát-nhã (prajñā), nhận ra Phật tính của chính mình hay của muôn loài, nhận ra tính Không của thế gian, nhận biết "sự thật như nó là" (chân như). Đại thừa phân biệt ra ba loại Bồ-đề: giác ngộ cho chính mình (giác ngộ của một vị A-la-hán), giải thoát cho chúng sinh (giác ngộ của một vị Bồ Tát) và giác ngộ hoàn toàn của một vị Phật. Trong quan điểm này, mỗi trường phái Đại thừa lại có một cách giải thích khác nhau.

**Tham khảo**
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
*Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

**Xem thêm**
Giác ngộ
*Kiến tính
*Ngộ
*Vô thượng chính đẳng chính giác
Thể loại:Triết lý Phật giáo
Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo