Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Ốc anh vũ

Ốc anh vũ (danh pháp khoa học: Nautilus pompilius) là loài động vật thân mềm điển hình của chi Nautilus và họ Lautilidae, sống dưới đáy biển sâu vài trăm mét ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới rất cổ xưa. Loài này đã tồn tại trên Trái Đất khoảng 350 triệu năm nên thường được gọi là một dạng hóa thạch sống. Chúng phân bố ở nam Thái Bình Dương, gần các rạn san hô và đáy biển ngoài khơi Úc, Nhật Bản và Micronesia.
Hóa thạch cổ xưa nhất được biết đến có niên đại Pleistocene sớm, được tìm thấy trong lớp trầm tích ngoài khơi đảo Luzon của Philippines.
Hóa thạch cổ xưa nhất của ốc anh vũ được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Philippines.
Hiện ốc chỉ còn số lượng ít do bị khai thác mạnh làm đồ trang sức và hàng mỹ nghệ, gây nguy cơ bị tuyệt chủng. Năm 2016, ốc anh vũ được xếp vào CITES Appendix II, cấm buôn bán trên phạm vi thế giới.

**Mô tả**
Ốc anh vũ có chiếc vỏ cứng rất đẹp, bên ngoài có vằn hình lượn sóng xám đỏ xen nhau. Bên trong là lớp xà cừ trắng bạc long lanh. Có thể được coi là thứ đồ trang sức đẹp. Thân ốc mềm nằm trong vỏ, đối xứng 2 bên. Từ trung tâm vỏ ốc ra đến miệng có những lớp màng ngăn chia vỏ thành hơn 30 buồng khí. Cơ thể ốc chỉ chiếm một gian ngoài cùng, các gian còn lại đều bỏ trống. Giữa các buồng có ống thông, Dùng để điều tiết sự phân bố khí, làm cho ốc nổi hoặc chìm.
Ốc anh vũ là loài động vật chân đầu (Cephalopoda) cổ nhất còn lại. Quanh miệng ốc và 2 cạnh đầu có khoảng 90 xúc tu, Trong đó có hai cái chân lại rất dày, sau khi co vào vỏ nó bít miệng lại để tự vệ. Khi vồ mồi, toàn bộ xúc tu đều mở ra. Khi nghỉ ngơi xúc tu đều co vào trong vỏ, Chỉ để lại một vài cái để cảnh giác. Nó còn có một phễu phun nước cấu tạo bởi 2 mảnh cơ hợp lại.
Ốc có thể tự do điều tiết sự phân bố khí trong buồng khí của cơ thể để điều khiển sự chìm nổi, lại có thể phun nước qua chiếc phễu để di chuyển trong làn nước xanh, rất giống sự hoạt động của một tàu ngầm nên còn được gọi nôm na là tàu ngầm sống.

**Sinh sống**
Ốc anh vũ thường nằm phục dưới đáy biển sâu, nó bò bằng xúc tu, phục kích trong đá san hô và đá; đôi khi phun phễu để di chuyển. Nhất là vào những lúc sau cơn bão vào buổi chiều, chúng kéo đàn nổi lên mặt nước kiếm ăn, nhưng chỉ một lát rồi lại trở về đáy biển. Thức ăn là tôm, cá con.

**Trong văn học**
Nautilus là tên chiếc tàu ngầm của thuyền trưởng Nemo trong tác phẩm văn học hư cấu của nhà văn Jules Verne, xuất hiện trong 2 tiểu thuyết giả tưởng là Hai vạn dặm dưới đáy biển và Hòn đảo bí mật. Trong truyện, thuyền trưởng Nemo là một hoàng tử và là người chế tạo cũng như lãnh đạo con tàu ngầm Nautilus.

**Ghi chú**

**Liên kết ngoài**
 Ốc anh vũ
(Nautilus pompilius pompilius)
(Nautilus pompilius suluensis)
P
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Thể loại:Ốc Việt Nam
Thỏ biển

Thỏ biển (Danh pháp khoa học: Aplysiomorpha) là động vật nhuyễn thể, thuộc loại có vỏ sống ở biển nông. Nhưng vỏ đã thoái hóa thành màng cutin trong suốt không xoáy ốc, vùi dưới lớp màng ngoài ở phần lưng bề ngoài không nhìn thấy.

**Đặc điểm**

**Hình dáng**
Thỏ biển có 2 cặp xúc tu trên đầu, cặp trước là ống xúc giác, cặp sau là ống khứu giác. Khi bò, 2 cặp xúc tu này vươn về phía trước và 2 bên, khi nằm yên dựng đứng lên trên trông rất giống cặp tai thỏ nên được gọi là thỏ biển, thực ra chúng không phải là thỏ.

**Thức ăn**
Thỏ biển ăn các loại rong biển, khi ăn loại rong biển nào thì nó sẽ có màu sắc của loại rong đó: Ăn tảo đỏ, mình nó đỏ như hoa hồng; ăn tảo mực nó biến thành màu nâu sẫm, có con lại mọc lông nhung, mình trồi ra những cành rong. Do đó hình dạng và màu sắc của nó lẫn vào trong môi trường cư trú. Đó cũng là cách đặc biệt để tránh kẻ thù.

**Tự vệ**
Thỏ biển có thể tránh kẻ thù một cách tiêu cực, nhưng cũng biết phòng ngự một cách tích cực. Trong cơ thể thỏ biển có 2 tuyến dịch: tuyến màu tím ở dưới rìa màng ngoài, khi gặp kẻ địch nó tiết ra dịch màu tía làm cho nước biển ngầu lên màu tím, thoát khỏi tầm nhìn của địch để chạy trốn. Và tuyến độc khác nằm ở trước màng ngoài, có thể tiết ra dịch trắng như sữa mang tính axit, mùi khó ngửi, đó là thứ vũ khí hóa học của nó.

**Sinh sản**
Mùa xuân là mùa sinh sản của thỏ biển. Thỏ biển lưỡng tính giao phối dị thể. Cách giao phối của chúng rất đặc biệt: thường giao phối tập thể, cứ khoảng 5 đến vài chục con nối thành một chuỗi. Lúc đó, con đầu tiên làm con cái, tiếp đó làm con đực, con sau lại làm con cái, cứ như vậy kéo dài ra. Trứng rụng trong quá trình giao phối hoặc sau khi tách ra vài giờ. Chúng đẻ rất nhiều trứng, nhưng trứng thụ tinh không nhiều lắm, đều được bọc trong sợi keo. Người Quảng Đông gọi bọc trứng thỏ biển này là "sợi bột biển" là một nguyên liệu chế biến món ăn thượng hạng, đồng thời cũng là thuốc tiêu viêm thanh nhiệt. Tại khu vực cửa sông Cu Đê, Đà Nẵng, người dân địa phương gọi trứng của loài thỏ biển bằng cái tên dân dã là “bún sông”, trong khi chính con thỏ biển được gọi thân thuộc là “bún mẹ”. Đặc sản “bún sông” trở thành nguyên liệu độc đáo trong nhiều món ăn mang đậm hương vị và nét văn hóa riêng của vùng đất này. .

**Hình ảnh**

**Tham khảo**
Anaspidea

**Liên kết ngoài**
 http://www.seaslugforum.net/display.cfm?id=4210 date = ngày 23 tháng 10 năm 2007- http://www.cabrilloaq.org/critter1.html date=2008-09-09 
Thể loại:Opisthobranchia
Thể loại:Ốc mang sau
Trường Sa (thị trấn)

Trường Sa là thị trấn huyện lỵ của huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam.

**Địa lý**
Thị trấn Trường Sa có địa giới hành chính bao gồm đảo Trường Sa và các đảo, đá, bãi phụ cận như: đảo An Bang, bãi Thuyền Chài, đảo Trường Sa Đông, đảo Phan Vinh, đá Đông, đá Lát, đá Núi Le, đá Tây, đá Tiên Nữ, đá Tốc Tan,... thuộc cụm Trường Sa và cụm An Bang (cụm Thám Hiểm) của quần đảo Trường Sa.

**Lịch sử**
Thị trấn được thành lập vào ngày 11 tháng 4 năm 2007 theo Nghị định 65/2007/NĐ-CP của Chính phủ.

**Y tế**
Thị trấn có một cơ sở y tế là Trung tâm Y tế thị trấn Trường Sa - một trung tâm y tế cấp khu vực - với đầy đủ phòng chức năng, phòng chuyên môn và được bảo trợ về cơ sở vật chất, chuyên môn và con người bởi Bệnh viện Trung ương Quân đội 175.

**Giao thông**
Thị trấn có một sân bay khu vực là Sân bay Trường Sa có chiều dài đường băng đến 1.200m có thể tiếp nhận các máy bay cỡ nhỏ để vận chuyển con người và nhu yếu phẩm cũng như chuyển bệnh nhân vào đất liền. Phòng điều hành và bảo đảm kỹ thuật sân bay do Phòng Tham mưu, Sư đoàn 370 đảm nhiệm.
Thị trấn còn có một âu tàu với nhiều cầu cảng có thể tiếp nhận nhiều tàu thuyền cùng lúc.

**Các đảo trực thuộc**

**Xem thêm**
Danh sách thị trấn tại Việt Nam
*Trường Sa Lớn

**Chú thích**
Thể loại:Quần đảo Trường Sa
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Thể loại:Thị trấn ven biển Việt Nam
Thể loại:Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam
Phú Hòa (thị trấn), Phú Hòa

Phú Hòa là thị trấn huyện lỵ của huyện Phú Hòa, tỉnh Phú Yên, Việt Nam.

**Địa lý**
Thị trấn Phú Hòa có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Hòa Thắng
*Phía tây giáp xã Hòa Định Tây
*Phía nam giáp xã Hòa Phong và huyện Tây Hòa qua sông Đà Rằng
*Phía bắc giáp xã Hòa Định Đông.
Thị trấn Phú Hòa có diện tích 17,79 km², dân số năm 2007 là 8.924 người, mật độ dân số đạt 502 người/km².

**Hành chính**
Thị trấn Phú Hòa gồm 4 khu phố :- Khu phố Định Thắng 1- Khu phố Định Thắng 2- Khu phố Định Thọ 1- Khu phố Định Thọ 2

**Lịch sử**
Ngày 3 tháng 12 năm 2007, theo Nghị định số 1975/2007/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó, thành lập thị trấn Phú Hòa thuộc huyện Phú Hòa trên cơ sở điều chỉnh 1.779,26 ha diện tích tự nhiên và 8.924 nhân khẩu của xã Hòa Định Đông..
Thị trấn Phú Hòa có 1.779,26 ha diện tích tự nhiên và 8.924 nhân khẩu.

**Chú thích**

**Xem thêm**
 Danh sách thị trấn tại Việt Nam
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Châu Hưng (định hướng)

Châu Hưng có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:- Thị trấn Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu- Xã Châu Hưng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre- Xã Châu Hưng, huyện Thạnh Trị, tỉnh Sóc Trăng- Xã Châu Hưng A, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.
Chi Ốc anh vũ

Chi Ốc anh vũ (danh pháp khoa học: Nautilus) là một chi động vật chân đầu (Cephalopoda) thuộc họ Ốc anh vũ (Nautilidae). Các loài trong chi này khác đáng kể về mặt hình thái so với các họ hàng của chúng trong chi Allonautilus.

**Các loài**
 Nautilus belauensis: Ốc anh vũ Palau- †Nautilus clarkanus- †Nautilus cookanum- Nautilus macromphalus: Ốc anh vũ New Caledonia- Nautilus pompilius (loài điển hình): Ốc anh vũ
** Nautilus pompilius pompilius
** Nautilus pompilius suluensis- †Nautilus praepompilius- Nautilus stenomphalus: Ốc anh vũ đốm trắng

**Hình ảnh**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**

Thể loại:Động vật học
Đại dương Proto-Tethys

Đại dương Proto-Tethys hay đại dương Tiền-Tethys là một đại dương cổ đã tồn tại vào cuối kỷ Ediacara tới kỷ Than đá (khoảng 550 tới 330 Ma). Nó là đại dương tồn tại trước khi có cái gọi là đại dương Paleo-Tethys. Đại dương này được hình thành khi siêu lục địa Pannotia bị chia tách, siêu lục địa Proto-Laurasia (bao gồm Laurentia, Baltica, và Siberia) trôi dạt ra xa khỏi siêu lục địa sau này sẽ trở thành Gondwana. Proto-Tethys được hình thành giữa hai siêu lục địa này. Đại dương này có ranh giới ở phía bắc là đại dương Panthalassa, chia tách nhau bởi các vòng cung đảo và Kazakhstania. Proto-Tethys mở rộng trong kỷ Cambri. Đại dương này trải rộng nhất vào giai đoạn từ cuối kỷ Ordovic tới giữa kỷ Silur. Đại dương này nằm giữa lục địa Siberia ở phía tây, Gondwana ở phía đông. Nó bắt đầu thu hẹp lại vào cuối kỷ Silur, khi hai lục địa Hoa Bắc và Hoa Nam di chuyển ra xa khỏi Gondwana để tiến về hướng bắc. Vào cuối kỷ Devon, tiểu lục địa Kazakhstania đã va chạm với Siberia, càng làm đại dương này thu hẹp lại. Đại dương này khép lại khi vùng im lìm Hoa Bắc va chạm với lục địa Siberia-Kazakstania vào kỷ Than đá, khi mà đại dương Paleo-Tethys đã mở rộng.

**Xem thêm**
 Đại dương Paleo-Tethys- Đại dương Tethys- Đại dương Rheic

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Đại dương Proto-Tethys date=2008-12-17  - tại  lịch sử toàn cầu date=2006-08-20 -  Paleo-Tethys và Proto-Tethys date=2016-03-03  - tại  lịch sử toàn cầu date=2006-08-20 -  Tiền Than đá - tại PaleoMap Project (tiểu lục địa Hoa Bắc bắt đầu va chạm với lục địa Siberia-Kazakstania để khép đại dương Proto-Tethys lại)
Proto-Tethys
Thể loại:Liên đại Nguyên Sinh
Thể loại:Liên đại Hiển Sinh
Thể loại:Đại Cổ Sinh
Thể loại:Kỷ Cambri
Thể loại:Kỷ Ordovic
Thể loại:Kỷ Silur
Thể loại:Kỷ Devon
Thể loại:Kỷ Than đá
Bản mẫu:Bang Venezuela

Bài ca của 
Khẩu hiệu: 
Vị trí bang Vị trí trong Venezuela
Thành lập(được địa vị như bây giờ)

Thủ phủ 

Diện tích   •% 
km²    (Đứng thứ )
Dân số   •% 
người. (Ước tính năm )    (Đứng thứ )
Cây tượng trưng 
()
ISO 3166-2 

Thống đốc 
- 
Website:
Lá cờ Montana

Lá cờ Montana có hình ảnh huy hiệu Montana trên nền màu xanh lam. Trên hình huy hiệu của tiểu bang có một cái xẻng, một cái cuốc và những hình ảnh thiên nhiên tiêu biểu cho chuỗi các thác nước Great Falls thuộc phần sông Missouri trên lãnh thổ Montana. Dải ruy-băng trên hình huy hiệu là Oro y plata (tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "vàng và bạc"). Lá cờ hiện tại của Montana lần đầu được thông qua sử dụng vào năm 1905, sau đó đến năm 1981 thì hàng chữ Montana được thêm vào trên lá cờ. Kiểu chữ của hàng chữ này sau đó đã được đổi lại một lần vào năm 1985. Trước khi được chấp nhận làm lá cờ của tiểu bang, lá cờ này đã được những người lính Montana sử dụng trong cuộc chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha.

**Tham khảo**
Thể loại:Cờ tiểu bang Hoa Kỳ
Huy hiệu Montana

Huy hiệu Montana hiện nay được thông qua vào năm 1865, khi Montana là một lãnh thổ của Hoa Kỳ. Khi chính thức được gia nhập liên bang năm 1889, Montana đã tiếp tục sử dụng huy hiệu này cho đến tận ngày nay, mặc dù từng có đề nghị thay huy hiệu tiểu bang vào năm 1891 nhưng cuối cùng không được thông qua.
Vòng ngoài của huy hiệu Montana có hàng chữ "The Great Seal of the State of Montana". Bên trong là hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp của tiểu bang Montana mà cụ thể là những thác nước hùng vĩ trên con sông Missouri. Một cái cày và một cái xẻng được đặt chéo vào nhau thể hiện cho hai lĩnh vực kinh tế chính của tiểu bang là nông nghiệp và khai mỏ. Dải ruy-băng phía bên dưới tiểu bang có ghi hàng chữ Oro y Plata, theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "Vàng và Bạc".
Hình ảnh huy hiệu Montana cũng xuất hiện trên lá cờ Montana.

**Tham khảo**
Thể loại:Huy hiệu tiểu bang Hoa Kỳ
Helena, Montana

Helena là thủ phủ của tiểu bang Montana thuộc Hoa Kỳ. Theo số liệu năm 2000, dân số của thành phố là 25.780 người, còn nếu tính cả những vùng phụ cận là 67.636 người. Thành phố Helena là thành phố quan trọng nhất tại hạt Lewis và Clark của tiểu bang Montana.

**Tham khảo**
Thể loại:Thành phố của Montana
Billings, Montana

Billings là thành phố lớn nhất tại tiểu bang Montana thuộc Hoa Kỳ. Theo thống kê năm 2007, dân số của thành phố là 101.876 người. Billings hiện là một trong những thành phố có tốc độ gia tăng dân số cao nhất nước Mỹ.

**Tham khảo**
Thể loại:Thành phố của Montana
Osman III

Osman III, hay Othman III (1699 – 1757) là vị Hoàng đế thứ 25 của nhà Osman đã trị vì Đế quốc Ottoman từ năm 1754 đến 1757.
Osman ra đời ngày 2 tháng 1 năm 1699. Là con trai của sultan Mustafa II (1695-1703) và Shehvuvar Sultana. Osman III lên kế vị vào năm 1754 sau khi vua anh Mahmud I mất rồi trị vì tới ngày 30 tháng 10 năm 1757 thì mất ở tuổi 58. Trước khi lên ngôi, Osman III sống một cuộc sống như một phạm nhân trong cung điện. Osman là một hoàng đế khoan dung và nhân từ. Khác với nhiều vị hoàng đế Ottoman khác, Osman III rất là ghét âm nhạc.
Sau khi qua đời, sultan Osman III được chôn cất tại lăng mộ sultan Mahmoud.

**Tham khảo**
  Osman III
Thể loại:Sultan nhà Ottoman thế kỉ 18
Thể loại:Sinh năm 1699
Thể loại:Mất năm 1757
Quốc Oai (thị trấn)

Quốc Oai là thị trấn huyện lỵ của huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

**Địa lý**
Thị trấn Quốc Oai nằm ở trung tâm của Huyện Quốc Oai, có diện tích 5,1 km², dân số năm 2021 là 16.058 người, mật độ dân số đạt  người/km². Tỉnh lộ 81, Đường trục chính Bắc Nam, đường Phố Huyện, Đường Phủ Quốc, ĐT419, đại lộ Thăng Long là các tuyến giao thông đường bộ huyết mạch của thị trấn.

**Lịch sử**
Thị trấn Quốc Oai được thành lập ngày 23 tháng 12 năm 1988 trên cơ sở giải thể xã Hoàng Ngô của huyện Quốc Oai. Khi đó có diện tích 483,9 ha và 9.302 người.

**Kinh tế - xã hội**
Trên địa bàn thị trấn có 5 trường học: trường trung học phổ thông Quốc Oai, trung học cơ sở thị trấn Quốc Oai, trường trung học cơ sở Kiều Phú, trương tiểu học thị trấn Quốc Oai, trường Bồi dưỡng thường xuyên của huyện Quốc Oai và có 1 trung tâm y tế.
Cụm công nghiệp thị trấn Quốc Oai rộng 72 ha là một khu vực sản xuất quan trọng của huyện Quốc Oai.

**Di tích**
Thị trấn Quốc Oai có đình Ngô Sài thờ tướng Đỗ Cảnh Thạc trong thời loạn 12 sứ quân. Ông là người chiếm đóng căn cứ Đỗ Động Giang, có công trấn giữ bình yên cho khu vực này trong thời loạn lạc.

**Chú thích**

**Xem thêm**
Danh sách thị trấn tại Việt Nam
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Ecser

Ecser (tiếng Slovak: Ečer) là một làng ở hạt Pest, vùng trung tâm Budapest, Hungary.

**Địa thế**
Ecser (/ˈɛʧɛr/, đọc như "etcher" trong tiếng Anh) nằm ở phía đông nam Budapest, gần Phi trường Quốc tế Ferihegy. Những vùng dân cư lân cận Ecser gồm Maglód, Vecsés, Gyömrő và Üllő. Xa lộ M0 chạy gần làng này. Làng nằm trên tuyến đường sắt 120a Budapest-Újszász-Szolnok). Ở đây có một bộ phận nhỏ dân cư Slovak sinh sống.

**Hình ảnh**

**Tham khảo**
Thể loại:Thành phố, thị trấn, làng mạc ở hạt Pest
Đại dương Rheic

Nền móng của Avalonia tại châu Âu.
Đại dương Rheic là một đại dương trong đại Cổ sinh, nằm giữa:- Ở phía bắc là lục địa Baltica (ngày nay là miền bắc châu Âu) và một loạt các địa thể bị tách ra từ Gondwana, bao gồm cả Avalonia, ngày nay là miền nam châu Âu.- Ở phía nam là siêu lục địa cổ khổng lồ Gondwana, hoặc từ kỷ Silur trở đi là các địa thể Hun bị tách ra từ Gondwana.
Tất cả bắt đầu với một đường nứt, tương tự như đường nứt lớn Đông Phi ngày nay. Đường nứt này có lẽ đến từ sống núi ngầm giữa đại dương của đại dương Proto-Tethys. Do tiểu lục địa này trôi dạt ra xa khỏi Gondwana, một sống núi ngầm giữa đại dương đã hình thành giữa chúng, buộc Avalonia phải tiến ngang qua đại dương Iapetus đang già đi, điều này diễn ra ở nửa đầu của Trung Ordovic (470-460 Ma). Trong phần lớn thời gian của Hậu Ordovic, đại dương Rheic dường như đã mở rộng ra nhanh tương đương như dốc Đông Thái Dương ngày nay (khoảng 17 cm/năm). Khi Baltica và Laurentia va chạm với nhau vào Hậu Ordovic để tạo ra siêu lục địa Euramerica thì đại dương Rheic đã mở rộng đến mức thay thế gần như hết toàn bộ đại dương Iapetus mà khi đó đã thu hẹp đến mức chỉ còn là một eo biển nhỏ nằm giữa Avalonia và Laurentia. Bề rộng tối đa của nó là không rõ nhưng ít nhất cũng trên 1.000 km. Đại dương Rheic bắt đầu khép lại trong kỷ Devon, khi siêu lục địa Gondwana trôi dạt về hướng Euramerica. Vào Hậu Devon, đại dương Rheic trở thành một đại dương hẹp nằm giữa Gondwana và Euramerica. Vào Tiền Than đá (thế Mississippi, khoảng 350 Ma), phần phía đông của đại dương Rheic đã khép lại, do sự va chạm của khu vực ngày nay là miền đông Hoa Kỳ với châu Phi. Muộn hơn, Nam Mỹ va chạm với miền nam Hoa Kỳ, khép lại toàn bộ đại dương này. Các va chạm này tạo ra các kiến tạo sơn như Ouachita-Allegheny-Variscia.

**Tên gọi**
Đại dương nằm giữa Baltica và Laurentia được đặt tên theo thần Iapetus, trong thần thoại Hy Lạp, cha của Atlas, giống như đại dương Iapetus là tiền nhiệm của Đại Tây Dương (Atlantic). Đại dương nằm giữa Gondwana và Baltica được đặt tên là Rheic theo đề xuất năm 1972 của Stuart W. McKerrow và Alfred M. Ziegler, các tác giả không nói rõ tại sao lại đề xuất như vậy, nhưng do hai đề xuất khác trong tác phẩm này, "Pleionic Ocean" và "Theic Ocean" được cho là lấy theo tên gọi của các vị thần Hy Lạp (Pleione, Theia) nên có lẽ là đại dương này cũng được đặt theo tên của nữ thần Rhea, em gái của Iapetus.

**Tham khảo**
 W. Stuart McKerrow và Alfred M. Ziegler: Palaeozoic Oceans. Nature Physical Sciences, 240: 92-94, London 1972 0300-8746- Ulf Linnemann, R. Damian Nance, Petr Kraft và Gernot Zulauf (chủ biên): The Evolution of the Rheic Ocean: From Avalonian-Cadomian Active Margin to Alleghenian-Variscan collision. The Geological Society of America Special Paper, 423: 1-630, Boulder, Colorado 2007 0072-1077

**Liên kết ngoài**
  Website của PALEOMAP Project
**  Địa cầu cổ Trung Silur chỉ ra sự mở rộng của đại dương Rheic
**  Địa cầu cổ Tiền Than đá chỉ ra sự gần như biến mất của đại dương Rheic
Rheic
Thể loại:Đại Cổ Sinh
Thể loại:Kỷ Ordovic
Thể loại:Kỷ Silur
Thể loại:Kỷ Devon
Thể loại:Kỷ Cambri
Thể loại:Kỷ Than đá
Bản mẫu:GFDL-with-disclaimers/doc

Bổ sung trang vào :Thể loại:Hình dưới GFDL với phủ nhận.

**Diễn giải**
Thẻ quyền này được khởi tạo ra ngày 6 tháng 7 năm 2007, là một phần trong cố gắng chuyển các hình sẽ được truyền lên theo giấy phép GFDL nhưng vẫn muốn bảo lưu một số quyền, phụ thuộc vào phủ nhận của chủ sở hữu bản quyền, để chúng sử dụng thẻ quyền này, tránh trộn lẫn với các hình ảnh cũng dùng thẻ quyền GFDL cũ (trước sửa đổi ngày 6 tháng 7 năm 2007) nhưng không hạn chế việc tái sử dụng (nghĩa là loại bỏ câu "Lệ thuộc vào phủ nhận chung"). 
Việc chuyển như thế sẽ đặt Wikipedia tiếng Việt vào vị thế bình đẳng với các Wikipedia khác cũng như với Commons. Tuy nhiên, do người truyền hình lên với thẻ GFDL cũ có thể về mặt pháp lý đòi hỏi thẻ GFDL (cũ) phải duy trì các phủ nhận đó (nếu có), do vậy thông báo về phủ nhận chung không thể loại bỏ ra khỏi các hình đang tồn tại đã có ghi chú đó. Vì thế mọi hình được truyền lên sau khi câu "Lệ thuộc vào phủ nhận chung" được bớt đi khỏi thẻ GFDL cần chuyển sang dùng thẻ quyền này để thông báo chính xác về tình trạng rắc rối của chúng.
Cuối cùng, GFDL sẽ được thay thế bằng GFDL-no-disclaimers, sau khi mọi sử dụng đang có của GFDL đã được chuyển sang thẻ này hay thẻ GFDL-no-disclaimers, tùy theo thông báo của chủ sở hữu bản quyền đối với hình ảnh đó.

**Xem thêm**
GFDL-no-disclaimers: GFDL thuần, không chứa các phủ nhận nào (tương đương với GFDL sau sửa đổi ngày 6 tháng 7 năm 2007). 
*GFDL 1.2
Bản mẫu:GFDL-user-with-disclaimers/doc

=== Cách sử dụng**
Tác giả là thành viên của Wikipedia tiếng Việt, bạn ghi dòng mã sau:

Ví dụ: tác giả là thành viên A, bạn có thể ghi 
*Tác giả là thành viên của Wikipedia các ngôn ngữ khác, bạn ghi dòng mã sau:

Mã ngôn ngữ: tham khảo ở :en:List of ISO 639-2 codes
Ví dụ: tác giả là thành viên B ở Wikipedia tiếng Anh, bạn có thể ghi
Mác Đức

Mác Đức hay Đức mã, tức Deutsche Mark là đơn vị tiền tệ chính thức của Tây Đức và kể từ năm 1990, là đơn vị tiền tệ chính thức của nước Đức thống nhất. Đồng mác Đức được phát hành lần đầu vào năm 1948 dưới thời kỳ Đồng minh chiếm đóng để thay thế đồng Reichsmark. Trong suốt thời gian từ năm 1948 đến cuối năm 2001, cho đến khi đồng Euro được lưu hành bằng tiền mặt vào đầu năm 2002, thì mác Đức là tiền tệ chính thức của Cộng hòa Liên bang Đức. Mác Đức ở hai dạng giấy bạc và tiền xu tiếp tục được lưu hành cho đến ngày 28 tháng 2 năm 2002 mới hết được lưu hành trên thị trường.
Ngân hàng Trung ương Đức (Deutsche Bundesbank) và mọi chi nhánh toàn cầu vẫn nhận đồng mác Đức vô hạn định.
Ngày 31 tháng 12 năm 1998, Ngân hàng Trung ương Âu Châu (European Central Bank, ECB) ấn định tỷ giá hối đoái vĩnh viễn giữa đồng mác Đức và đồng Euro là 1,95583 DM = 1 Euro.. Đầu năm 1999, đồng Euro trở thành đồng tiền chính thức ở Eurozone (lúc đó là 11 nước), đồng mác Đức vẫn được dùng song song để trả tiền mặt.
Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2014 theo công bố của Deutsche Bundesbank (Ngân hàng Liên bang Đức) vẫn còn 6,13 tỷ DM tiền giấy và 6,81 tỷ DM tiền xu (tổng cộng: 12,94 tỷ DM) chưa đổi, Đó là 5,29 % số tiền trên thị trường vào năm 2000, 244,8 tỷ DM.
Một mác Đức được chia thành 100 Pfennig.

**Chú thích**
Thể loại:Tiền tệ Đức
Thể loại:Lịch sử kinh tế Đức
Thể loại:Kinh tế Tây Đức
Thể loại:Đơn vị tiền tệ không còn lưu thông
Thể loại:Đơn vị tiền tệ được thay thế bởi euro
Thể loại:Đơn vị tiền tệ châu Âu
Thể loại:Khởi đầu năm 1948 ở Đức
Thể loại:Chấm dứt năm 2002 ở Đức
Thể loại:Giới thiệu năm 1948
Bản mẫu:PVCC-Hoa Kỳ/doc

=== Một số đối tượng áp dụng**
Dưới đây chỉ liệt kê một số trường hợp. Để có danh sách đầy đủ các trường hợp và thông tin chính xác, bạn nên đọc Wikipedia:Phạm vi công cộng và trang Trợ giúp:Phạm vi công cộng bên Wikisource.

**Tác phẩm phát hành tại Hoa Kỳ**
#Tác phẩm phát hành tại Hoa Kỳ trước năm now -95 years. Xem Bản mẫu:PD-US-expired.
#Tác phẩm phát hành lần đầu vào năm 2003 trở về sau mà tác giả mất trước năm  (hoặc được tạo ra trước 1900 nếu là tác phẩm khuyết danh). Xem Bản mẫu:PD-US-unpublished.
#Tác phẩm phát hành tại Hoa Kỳ giữa năm now -95 years và 1977 mà không có thông báo bản quyền. Xem Bản mẫu:PD-Pre1978.
#Tác phẩm phát hành tại Hoa Kỳ giữa năm 1978 và ngày 1 tháng 3, 1989, mà không có thông báo bản quyền, và bản quyền của nó không được đăng ký sau đó. Xem Bản mẫu:PD-US-1989.
#Tác phẩm phát hành tại Hoa Kỳ giữa năm now -95 years và 1963 có thông báo bản quyền nhưng sau đó không gia hạn bản quyền. Xem Bản mẫu:PD-US-not renewed.

**Tác phẩm phát hành bên ngoài Hoa Kỳ**
#Tác phẩm phát hành bên ngoài Hoa Kỳ trước năm now -95 years, trừ khi có thể thuộc về quyền tài phán của Tòa thượng thẩm vùng 9, thì trước ngày 1 tháng 7, 1909. Xem Bản mẫu:PD-US-expired-abroad.
#Tác phẩm phát hành bên ngoài Hoa Kỳ từ năm now -95 years và 1977 và đã thuộc phạm vi công cộng tại quốc gia xuất xứ vào ngày URAA (với Việt Nam là ngày 23 tháng 12 năm 1998, với nhiều quốc gia khác là ngày 1 tháng 1 năm 1996). Xem Bản mẫu:PVCC-URAA
Bản mẫu:PVCC-HK-hết hạn-ngoài/doc

=== Cách sử dụng**
Tiêu bản này thêm vào thể loại Hình phát hành ở nước ngoài thuộc phạm vi công cộng ở Hoa Kỳ.
Thể loại:Thẻ quyền hình ảnh
Bản mẫu:PVCC-tôi/doc

Tiêu bản:PVCC-tôi là cách thông báo cho mối quan hệ giữa người truyền ảnh lên (bạn) và người nhận ảnh (Wikipedia) đơn giản nhất. Để so sánh tính đơn giản này, bạn có thể xem ví dụ  tượng trưng:
#Quả bưởi này tự tay tôi trồng, tôi cho anh. Anh muốn làm gì với nó cũng được.  Mối quan hệ đơn giản PD-self.
#Quả bưởi này tôi lấy từ nhà bà ABC cho, tôi cho anh. Anh chỉ được bóc ăn khi sau khi ăn cơm trưa. Một trong gần 100 mối quan hệ phức tạp, sử dụng cho các mối quan hệ cụ thể khác.

**Cách sử dụng**
Sử dụng tiêu bản. Nói chung, nếu bạn là tác giả của hình ảnh và bạn muốn tặng vô điều kiện, bạn hãy dùng tiêu bản 

Sau đó, ảnh này tự động được đưa vào Hình thuộc phạm vi công cộng do người dùng tạo ra. Tiêu bản giấy phép này mang ba nội dung: nguồn gốc ảnh (bạn là người cung cấp), quyền tác giả (bạn là tác giả), quyền sử dụng ảnh, bạn cần thêm phần mô tả ảnh, nếu có thể bạn hãy đưa vào một thể loại cụ thể để dễ sử dụng.  
*Tác giả là ai. Bạn là tác giả nếu bạn là người chụp ảnh phong cảnh, người vẽ hội họa, vẽ đồ họa trên máy tính, scan một bông hoa v.v. Tóm lại là phải chính tay bạn tạo ra, ví dụ ảnh triện của quốc vương Ryukyu.
*Ai không phải là tác giả. Hiểu lầm thường gặp: Bạn không phải là tác giả nếu bạn scan lại ảnh của người khác, chụp ảnh từ màn hình, chỉnh đổi ảnh của ai bằng đồ họa, ảnh kiếm được từ các trang mạng v.v. 
*Một số trở ngại có thể gặp phải. Những vấn đề có thể gặp rắc rối, ngay cả khi bạn là người chụp ảnh.
Ý nghĩa nội dung thông báo
Ví dụ bạn chụp ảnh, bạn đưa lên mạng Wikipedia, sau khi thêm tiêu bản nói trên, bạn sẽ gặp thông báo sau:
*Tôi, người nắm bản quyền, đây là lời thông báo của bạn. Trong trường hợp nghi vấn, mọi thành viên đều có quyền tra hỏi và bạn có nghĩa vụ trả lời các vấn đề liên quan đến nguồn gốc ảnh để chứng minh khẳng định của mình.
*Trong trường hợp không khả thi về mặt luật pháp. Do lời tuyên bố của bạn trước đó, cho phép sử dụng trong phạm vi công cộng, hay nói cách khác, hình ảnh của bạn sẽ thuộc quyền sở hữu của cả nhân loại trên mọi nơi trên thế giới. Trong khi đó, Wikipedia không thể biết được tất cả các bộ luật của nhân loại, câu cuối dự phòng việc bạn chấp nhận việc sử dụng ảnh của bạn trong những giới hạn có thể tồn tại.

**Xem thêm**
Wikipedia:Thẻ quyền cho hình ảnh
*PVCC-thành viên
*PVCC-liên kết
Thể loại:Hình thuộc phạm vi công cộng do người dùng tạo ra

Hình thuộc phạm vi công cộng do người dùng tạo ra
Thể loại:Hình do người dùng tạo ra
Thể loại:Tác phẩm tự phát hành
Thể loại:Thể loại ẩn
Tân Dân (định hướng)

Tân Dân có thể là một trong số các địa danh sau:

**Việt Nam**
 Phường Tân Dân, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ- Phường Tân Dân, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương- Phường Tân Dân, thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương- Phường Tân Dân, thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa- Xã Tân Dân, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội- Xã Tân Dân, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội- Xã Tân Dân, huyện An Lão, thành phố Hải Phòng- Xã Tân Dân, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh- Xã Tân Dân, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau- Xã Tân Dân, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh- Xã Tân Dân, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên- Thị trấn cũ Tân Dân thuộc huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang; nay là một phần thị trấn Tân An.- Xã cũ Tân Dân thuộc huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình; nay là một phần xã Tân Thành cùng huyện.

**Trung Quốc**
 Thành phố cấp huyện Tân Dân thuộc thành phố Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh.
Wat Phra That Doi Chom Thong

Wat Phra That Doi Chom Thong (tiếng Thái: วัดพระธาตุดอยจอมทอง, phiên âm: Vát Bơ-la Thát Đoi Chom Thong) là một tu viện Phật giáo ở thành phố Chiang Rai, Thái Lan. Nó được xem là kiểu mẫu của kiểu kiến trúc xây dựng tháp mạ vàng ở vùng Chiang Rai. Phra That Doi Chom Thong này trở thành một nơi linh thiêng và được nhân dân tôn sùng. Tương truyền nó được xây dựng vào năm 1920 khi vua Mengrai đến đây.

**Tham khảo**
Thể loại:Chùa Thái Lan
Thể loại:Chiang Rai
Thể loại:Địa điểm du lịch Chiang Rai
Thể loại:Chùa tỉnh Chiang Rai
Bản mẫu:PVCC-thành viên/doc

=== Cách sử dụng**
Tác giả là thành viên của Wikipedia tiếng Việt, bạn ghi dòng mã sau:

Ví dụ: tác giả là thành viên A, bạn có thể ghi 
*Tác giả là thành viên của Wikipedia các ngôn ngữ khác, tiêu bản sẽ tự động thêm nguồn gốc hình giúp bạn, bạn ghi dòng mã sau:

Giải thích tham số:
ngôn ngữ: tham khảo ở :en:List of ISO 639-2 codes
image (tùy chọn): nếu bạn đã đổi tên hình so với tên gốc, bạn cần đặt tên gốc vào đây để nguồn dẫn chính xác.
Ví dụ: tác giả là thành viên B ở Wikipedia tiếng Anh, bạn có thể ghi 

**Xem thêm**
Wikipedia:Thẻ quyền cho hình ảnh
*PVCC-tôi
*PVCC-liên kết
Thợ săn ảnh

Tập tin:Paparazzi.jpg|nhỏ|Tượng một paparazzi ở Bratislava
Thợ săn ảnh hay paparazzi là số nhiều của từ paparazzo để chỉ những người chụp ảnh chuyên nghiệp, chuyên săn ảnh của những người nổi tiếng (các ca sĩ, diễn viên...), thường là chụp lén (không xin phép, không được sự đồng ý) khi họ đang có những hoạt động công cộng hoặc riêng tư. Các hãng thông tấn thường dùng từ này với nghĩa rộng hơn để mô tả các nhiếp ảnh gia chụp ảnh những người nổi tiếng.

**Nguồn gốc tên gọi**
Tập tin:Beckenbauer Pressefotografen2.jpg|nhỏ|trái|Các paparazzi đang chụp Beckenbauer
Từ paparazzi đã được du nhập từ bộ phim có tựa La dolce vita năm 1960 do Federico Fellini đạo diễn. Một trong những nhân vật trong phim này là một nhiếp ảnh gia có tên là Paparazzo (do Walter Santesso đóng), làm việc cho một hãng thông tấn. Trong cuốn sách Word and Phrase Origins, Robert Hendrickson đã viết rằng Fellini lấy tên này từ một phương ngữ tiếng Ý mô tả một tiếng động đặc biệt khó chịu của một con ruồi đang vo ve. Trong thời gian học phổ thông, Fellini đã nhớ đến một cậu bé có biệt danh là "Paparazzi" (con ruồi) do cậu bé này nói nhanh và cử động không ngớt, một tên gọi sau này Fellini đã đặt cho nhân vật hư cấu trong La dolce vita.

**Quan niệm hiện đại về paparazzi**
Phần lớn (nhưng không phải toàn bộ) các paparazzi đều gây khó chịu cho người bị chụp ảnh, vì các bức ảnh chụp được có thể sử dụng để xâm hại đến danh dự, công việc của họ.

**Yêu cầu nghề nghiệp**
Các paparazzi thường sử dụng các máy ảnh có ống kính độ zoom lớn, tốc độ chụp hình nhanh.

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Báo ảnh
Thể loại:Đạo đức báo chí
Thể loại:Phê phán báo chí
Thể loại:Nhân vật công chúng
Thể loại:Tranh cãi thiên kiến truyền thông
Thể loại:Federico Fellini
Bắc Cực (lục địa)

Lục địa Bắc Cực cổ, khu vực ngày nay là Bắc Băng Duơng
Bắc Cực (tiếng Anh: Arctica) là một lục địa cổ được hình thành khoảng 2,5 tỷ năm trước trong đại Tân Thái Cổ. Nó bao gồm các khiên Canada và Siberia, và hiện nay nằm gần đúng trên vùng Bắc cực xung quanh cực Bắc hiện tại. Lục địa Bắc Cực hợp nhất với các lục địa Atlantica và Nena khoảng 1 tỷ năm trước (đầu đại Tân Nguyên Sinh) để tạo ra siêu lục địa Rodinia.

**Xem thêm**
Danh sách các siêu lục địa

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 In the beginning, there was Ur
Thể loại:Đại Tân Thái Cổ
Thể loại:Liên đại Nguyên Sinh
Thể loại:Lịch sử tự nhiên châu Á
Thể loại:Lịch sử tự nhiên Bắc Mỹ
Thể loại:Liên đại Thái cổ
Thể loại:Lục địa cổ
Giải thưởng MTV châu Á

Giải thưởng MTV châu Á (tiếng Anh: MTV Asia Awards) là một giải thưởng ca nhạc của kênh MTV châu Á được trao hàng năm bắt đầu từ năm 2002 (giải không tổ chức năm 2007). Đây là giải thưởng dành cho các nghệ sĩ châu Á và quốc tế về lĩnh vực điện ảnh, thời trang, âm nhạc.

**Thông tin chung**

**Các giải thưởng**

**Nghệ sĩ được yêu thích khu vực châu Á**

**Các giải thưởng quốc tế**

**Nghệ sĩ quốc tế được yêu thích nhất tại châu Á**
Từ năm 2002 - 2006, giải có các mục riêng dành cho nam và nữ. Đến năm 2008, được thay bằng giải "Nghệ sĩ quốc tế được yêu thích nhất tại châu Á"- 2008: Linkin Park
Nam nghệ sĩ được yêu thích nhất
Nữ nghệ sĩ được yêu thích nhất

**Ban nhạc được yêu thích nhất**
Ban nhạc rock được yêu thích nhất
Ban nhạc pop được yêu thích nhất

**Video được yêu thích nhất**

**Các giải khác**
The Innovation Award- 2008: Radiohead
Ca sĩ mới nổi bật nhất

Best Hook-up(2008)- 2008: Apologize - OneRepublic ft. Timbaland
Bring Da House Down(2008)- 2008: Muse - Muse Asia Tour

**Các giải thưởng đặc biệt**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Trang chủ của MTV Asia Awards
Thể loại:Kênh MTV
Thể loại:Paramount Network
Siberia (lục địa)

Siberia là một nền (vùng im lìm) nằm tại tâm của khu vực Siberia của Nga ngày nay. Siberia hay "Angaraland" (hoặc đơn giản hơn là Angara) ngày nay chính là Cao nguyên Trung Siberia. Nó là một nền địa chất cực kỳ cổ, đã hình thành ra một lục địa độc lập từ trước kỷ Permi

**Lịch sử theo trật tự thời gian**
 Liên đại Nguyên sinh
** Đại Cổ Nguyên sinh
*** ~2,5 tỷ năm trước (kỷ Sideros), Siberia là một phần của lục địa Arctica, cùng với khiên Canada
** Đại Trung Nguyên sinh
*** ~1,1 tỷ năm trước (kỷ Stenos), Siberia trở thành một phần của siêu lục địa lớn, gọi là Rodinia.
** Đại Tân Nguyên sinh
*** ~750 triệu năm trước (kỷ Cryogen), Rodinia vỡ ra và Siberia trở thành một phần của siêu lục địa nhỏ, gọi là Protolaurasia.
*** ~600 triệu năm trước (kỷ Ediacara), Protolaurasia trở thành một phần của siêu lục địa lớn phía nam, gọi là Pannotia.
*** ~550 triệu năm trước (kỷ Ediacara), Pannotia vỡ ra và Protolaurasia chia tách để tạo ra các lục địa gọi là Laurentia, Baltica và Siberia.- Liên đại Hiển sinh
** Đại Cổ sinh
*** ~Kỷ Cambri, Siberia là một lục địa độc lập.
*** ~Kỷ Than đá, Siberia va chạm với một lục địa nhỏ là Kazakhstania.
*** ~Kỷ Permi, Siberia và Kazakhstania va chạm với Baltica, hoàn thiện sự tạo thành của siêu lục địa Pangaea.
** Đại Trung sinh
*** ~Kỷ Jura, Pangaea chia tách thành hai siêu lục địa nhỏ, gọi là Gondwana và Laurasia.
*** ~Kỷ Creta, Laurasia dần dần chia tách thành hai lục địa gọi là Bắc Mỹ và Á Âu.
** Đại Tân sinh
*** ~Thế Eocen, tiểu lục địa Ấn Độ va chạm với châu Á, sinh ra dãy núi Himalaya.
*** ~Ngày nay, Siberia là một phần của châu Á đại lục, một bộ phận cấu thành của đại lục Á-Âu.- ~250 triệu năm tới, Siberia có thể nằm trong khu vực cận nhiệt đới và là một phần của siêu lục địa mới, gọi là Pangaea Ultima.- ~400 triệu năm tới, Pangaea Ultima có thể lại chia tách, nhưng Siberia vẫn có thể gắn liền với đại lục Á-Âu.

**Liên kết ngoài**
  Lịch sử châu Á – Trang chi tiết về lịch sử địa chất Siberia cũng như các phần khác của châu Á. date=2018-06-16 
Thể loại:Lịch sử tự nhiên châu Á
Thể loại:Liên đại Nguyên Sinh
Thể loại:Liên đại Hiển Sinh
Thể loại:Lục địa cổ
Thể loại:Siberia
Thể loại:Địa chất Nga
Thể loại:Đông Bắc Á
Thể loại:Địa chất Đại Cổ Sinh
Hải chiến Awa

diễn ra ngày 28 tháng 1 1868 trong cuộc Chiến tranh Boshin ở Nhật Bản, ở vùng vịnh Awa gần Osaka. Các tàu tham gia vào trận đánh của Mạc phủ Tokugawa và các thuyền của Satsuma trung thành với triều đình ở Kyoto, trận đánh là trận hải chiến thứ hai của trong lịch sử Nhật Bản giữa các lực lượng hải quân hiện đại (sau Hải chiến Shimonoseki năm 1863). Enomoto Takeaki lãnh đạo hải quân Shogun chiến thắng tại Awa, một trong những thành công hiếm hoi của quân Tokugawa trong chiến tranh Boshin.

**Tóm tắt**
Trận đánh, giữa tàu chiến của phiên Satsuma và Mạc phủ Tokugawa là trận hải chiến đầu tiên của Nhật Bản giữa hai hải quân hiện đại. Nó diễn ra một ngày sau Trận Toba-Fushimi mà quân Shogun thua trận trước quân triều đình. Tuy vậy, hải chiến Awa lại là một chiến thắng của nhà Tokugawa.
Phiên Satsuma chuẩn bị điều quân về Kasgoshima trên hai tàu vận tải, chiếc Tường Hoàng và Bình Vận, được tàu chiến Satsuma Kasuga hộ tống đậu tại cảng Hyōgo. Hải quân Shogun dưới quyền chỉ huy Enomoto Takeaki ở gần đó với tàu Kaiyō　Maru là chủ lực hạm, và đã trợ giúp trận Toba-Fushimi từ trên biển. Hạm đội của Enomoto di chuyển chặn đường rút lui của tàu Satsuma.
Ngày 28 tháng 1, vào lúc sáng sớm, các tàu Satsuma rời cảng Hyōgo. Heiun đi qua eo biển Akashi, và Kasuga đi về phía Nam với Hoho tới eo biển Kien (紀淡) (Kỷ Đạm). Kaiyō Maru đuổi theo và chuẩn bị chiến đấu. Ở khoảng cách 1.200-2.500m, Kaiyō Maru bắn 25 phát vào 2 tàu Satsuma, và Kasuga đáp trả bằng 18 biên đạn, cả hai bên đều không bị thiệt hại nghiêm trọng. Tuy vậy, khi thêm nhiều tàu Mạc phủ đến nơi (Banryū và Hazuru), Kasuga tháo chạy khỏi trận đánh, và nhanh hơn Kaiyō Maru, chạy được đến Kagoshima. Không thể chạy thoát, Hoho bị mắc cạn tại Do Khi và bị thủy thủ đoàn phá hủy. Nhìn tàu Hoho bốc cháy, Enomoto thể hiện sự khâm phục với tinh thần chiến đấu của đối thủ: Teki nagara appare.
Thủy sư Đô đốc tương lai của Hải quân Đế quốc Nhật Bản Togo Heihachiro là một pháo thủ trên tàu Kasuga trong trận đánh này.

**Tham khảo**
Thể loại:Chiến trận ở Nhật Bản
Thể loại:Chiến tranh Boshin
Thể loại:Thời kỳ Minh Trị
Thể loại:Minh Trị Duy Tân
Thể loại:Xung đột năm 1868
Thể loại:Chiến tranh Boshin

Thể loại:Minh Trị Duy Tân
Thể loại:Thời kỳ Minh Trị
Thể loại:Chiến trận ở Nhật Bản
Thể loại:Lịch sử Nhật Bản
Thể loại:Thời kỳ Edo
N
Tata Young

Tata Young (tên khai sinh: Amita Marie Young, tiếng Thái: อมิตา มารี ยัง, sinh ngày 14 tháng 12 năm 1980 tại Thái Lan) là một ca sĩ, người mẫu và diễn viên người Mỹ gốc Thái. Sau khi trở thành một siêu sao của Thái Lan khi còn rất trẻ, cô đã trở thành một ca sĩ thành công và nổi tiếng thế giới với album tiếng Anh đầu tiên của mình I Believe phát hành vào năm 2004.

**Âm nhạc**

**Album**
 1995 - Amita Tata Young- 1997 - Amazing TATA- 2001 - Tata Young- 2003 - Real TT- 2004 - I Believe (English)- 2005 - Dangerous TATA- 2006 - Temperature Rising (English)- 2008 - One Love- 2009 - Ready for Love (English)

**Đĩa đơn**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Trang web chủ date=2012-05-06 - TATA2YOU.net date=2018-11-27 - Fan Club date=2020-08-04 - TATAYOUNGWORLD.com date=2008-01-12 
Thể loại:Sinh năm 1980
Thể loại:Nữ ca sĩ Thái Lan
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Nữ diễn viên Thái Lan
Thể loại:Nghệ sĩ của Columbia Records
Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Trận Kōshū-Katsunuma

là trận đánh giữa phe bảo hoàng và Mạc phủ Tokugawa trong Chiến tranh Boshin ở Nhật Bản. Trận đánh này tiếp theo Trận Toba-Fushimi ngày 29 tháng 3 năm 1868 (lịch Gregori).

**Mở đầu**
Sau khi đánh bại quân đội Mạc phủ Tokugawa trong Trận Toba-Fushimi, quân triều đình (bao gồm quân đội phong kiến của Chōshū, Satsuma và Tosa) chia làm ba đội, tiến về phía Đông Bắc đến sào huyệt của nhà Tokugawa tại Edo trên ba đường chính: Tōkaidō (đường), Nakasendō và Hokurikudō.
Trong khi đó, Kondō Isami, chỉ huy của Shinsengumi, sau khi rút lui lực lượng còn lại khỏi Trận Toba-Fushimi về Edo, gặp chỉ huy quân đội Shogun Katsu Kaishū. Kondō cho ra đời một đơn vị mới dựa trên số quân còn sống sót của Shinsengumi, gọi là Koyo Chimbutai, rời Edo ngày 1 tháng 3.

**Trận đánh**
Quân triều đình đầu tiên đến tòa thành Kofu, Yamanashi của Mạc phủ, và chiếm nó dù gặp một chút khó khăn. Quân triều đình gặp quân Mạc phủ trong trận Katsunuma (này là một phần của Kōshū, Yamanashi) ngày 29 tháng 3. Đối mặt với đội quân đông gấp 10 lần, quân Mạc phủ bị đánh bại với thương vong 179 người. Những người sống sót, bao gồm Kondō, cố chạy về Aizu qua tỉnh Sagami, vẫn do những hatamoto trung thành với nhà Tokugawa kiểm soát.

**Kết quả**
Kondō Isami suýt nữa thì chạy thoát được, nhưng sớm bị bắt lại sau đó tại Nagareyama, Chiba. Ông bị chính quyền mới chém đầu tại Itabashi ít lâu sau đó. Trận Kōshū-Katsunuma là hành động quân sự lớn cuối cùng ở trung tâm Honshū trong chiến tranh Boshin, và cái chết của Kondō Isami lại càng làm những người ủng hộ Tokugawa thêm mất nhuệ khí, góp phần vào việc thành Edo đầu hàng mà không đổ máu năm sau đó.

**Đọc thêm**
Aikawa Tsukasa and Kikuchi Akira. Shinsengumi Jitsuroku. Tōkyō: Chikuma-Shōbō, 1996.
*Kikuchi Akira. Shinsengumi Hyakuichi no Nazo. Tōkyō: Shin Jinbutsu Ōraisha, 2000.
*Nagakura Shinpachi. Shinsengumi Tenmatsu-ki. Tōkyō: Shin Jinbutsu Ōraisha, 2003
*Shinsengumi Saitō Hajime no Nazo. Tōkyō: Shin Jinbutsu Ōraisha, 2003.
*Yamakawa Kenjirō. Aizu Boshin Senshi. Tōkyō: Tōkyō Daigaku Shuppankai, 1931.
Xử trảm Kondō Isami sau trận Kōshū-Katsunuma. Báo năm 1868.

**Tham khảo**
Thể loại:Chiến trận ở Nhật Bản
Thể loại:Chiến tranh Boshin
Thể loại:Minh Trị Duy Tân
Thể loại:Thời kỳ Minh Trị
Thể loại:Xung đột năm 1868
Mạc Văn Úy

Karen Joy Morris (sinh ngày 2 tháng 6 năm 1970), hay còn được biết đến với nghệ danh Mạc Văn Úy, là một nữ ca sĩ kiêm diễn viên người Hồng Kông đã 2 lần đoạt giải Golden Melody Award.

**Tiểu sử**
Mạc Văn Úy là em gái của nhà văn kiêm nhà sản xuất Trevor Morris và là cháu nội của Alfred Morris, hiệu trưởng đầu tiên của trường King's College, Hong Kong. Cha cô là người lai Trung Quốc và xứ Wales còn mẹ cô mang nửa dòng máu Trung Quốc, 1/4 người Iran, 1/4 là người Đức.
Mạc Văn Úy theo học trường nữ sinh Diocesan Girls' School ở Hồng Kông từ bậc tiểu học cho đến trung học. Thời đi học, cô là một học sinh F.5 (giỏi toàn diện), được nhận giải thưởng Hong Kong Outstanding Students Awards lần thứ nhất. Sau đó, cô rời Hồng Kông để đi du học vào năm 1987. Cô theo học chương trình Học bổng liên hiệp các trường đại học quốc tế (United World College of the Adriatic) ở gần Trieste, Ý từ năm 1987 tới năm 1989, tiếp đó học ngành văn học Ý ở Viện đại học Royal Holloway thuộc Đại học London.
Mạc Văn Úy thường lấy tên là Karen Mok khi đóng các bộ phim Trung Quốc, nhưng trong các bộ phim Hollywood thì lấy tên là Karen Joy Morris (tên khai sinh).

**Điện ảnh**
Gác kiếm (phim 2002)
*Vua hài kịch
*Đọa lạc thiên sứ
*Đại thoại Tây du
*Thần ăn
*Người trong giang hồ
*Thiên cơ biến

**Đời tư**
Mạc Văn Úy kết hôn với là Johannes Natterer, mối tính đầu của cô là người Đức tại một nhà thờ gần Florence, Ý vào ngày 1 tháng 10 năm 2011.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Trang chủ của Mạc Văn Úy date=2008-07-30 -  Facebook của Mạc Văn Úy-  Blog của Mạc Văn Úy- name=Mạc Văn Úy
Thể loại:Ca sĩ Hồng Kông
Thể loại:Diễn viên Hồng Kông
Thể loại:Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông Vai nữ phụ
Thể loại:Sinh năm 1970
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Nhà nhân đạo
Thể loại:Ca sĩ-người viết bài hát Hồng Kông
Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Thể loại:Đại sứ thiện chí của UNICEF
Danh sách trò chơi điện tử Naruto

Các trò chơi điện tử Naruto đã xuất hiện trên nhiều hệ từ Nintendo, Sony, Microsoft, đến Bandai.

**Thế hệ đầu tiên**
Trò chơi điện tử Naruto đầu tiên là Naruto: Konoha Ninpouchou, được phát hành ở Nhật Bản vào 27 tháng 3 năm 2003, cho hệ WonderSwan Color. Hầu hết các trò chơi điện tử Naruto chỉ được phát hành ở Nhật Bản.

**Thế hệ tiếp theo**
Phải cho đến 7 tháng 3 năm 2006, khi trò chơi đầu tiên của loạt game Naruto: Gekitou Ninja Taisen và loạt game Naruto: Saikyou Ninja Daikesshu được phát hành tại Bắc Mỹ dưới tựa Naruto: Clash of Ninja và Naruto: Ninja Council thì trò chơi Naruto mới chính thức có mặt ngoài phạm vi Nhật Bản. Những trò này có phiên bản lồng tiếng Anh của anime.

**Gần đây**
Gần đây, hai trò chơi Naruto mới cho hệ Nintendo DS và Wii đã được tiết lộ tại Triển lãm Game Tokyo. Ngoài ra, quá trình sản xuất cho Narutimate Hero thứ 5 đã được thông báo. Cũng có một trò chơi Naruto mới phát hành cho Xbox 360: Rise of a Ninja và một trò hoàn toàn khác cho Playstation 3 đang được phát triển bởi CyberConnect2 và Namco để phát hành vào năm 2008. Ban đầu nó có tên Naruto: PS3 Project, nhưng nó đã có tựa chính thức là Naruto: Ultimate Ninja Storm...

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 Official Site for Namco Bandai Naruto games date=2007-10-28 - Official Site for Tomy Naruto games date=2008-09-26 - Official Site for Xbox 360 games (Ubisoft) date=2009-05-10
Vy Vincent Ngo

Vy Vincent Ngo hay Vincent Ngo (sinh năm 1966 tại Việt Nam) là một biên kịch điện ảnh người Mỹ gốc Việt. Anh là tác giả kịch bản gốc của bộ phim bom tấn Siêu nhân cái bang (Hancock, 2008).

**Tiểu sử**
Vy Vincent Ngo sinh năm 1966 tại Việt Nam, anh bắt đầu chuyển sang sống tại Hoa Kỳ từ năm 4 tuổi và định cư tại đó từ năm 1975. Anh tốt nghiệp cử nhân văn chương tại Đại học California tại Irvine (UC Irvine) và thạc sĩ nghệ thuật tại Đại học California tại Los Angeles (UCLA).
Năm 1996 Vincent Ngo bắt đầu có ý tưởng kịch bản về một nhân vật "phản anh hùng" khác hẳn với các hình mẫu siêu anh hùng thường thấy trên màn ảnh Hollywood. Từ ý tưởng ban đầu, anh hoàn thành kịch bản Tonight, He Comes chỉ một năm sau đó. Phải trải qua gần 10 năm, sau khi đã qua tay nhiều đạo diễn tên tuổi như Tony Scott, Michael Mann, kịch bản của Vincent Ngo mới được nhà sản xuất Akiva Goldsman mua lại để chuyển thành một phim bom tấn. Giúp sửa kịch bản cho Vincent Ngo là hai biên kịch nổi tiếng hơn Vince Gilligan và John August. Tonight, He Comes bắt đầu được quay từ tháng 7 năm 2007 với kinh phí 80 triệu USD và do Peter Berg đạo diễn. Trước khi phim bắt đầu được quay thì tựa đề của nó được đổi thành John Hancock, và cuối cùng là Hancock.
Bên cạnh Tonight, He Comes, Vincent Ngo còn tham gia viết kịch bản cho một số phim truyền hình như Fearless (2004) hay một tập (Ménage à Trois) của loạt phim The Hunger (1997). Vincent Ngo cũng từng hợp tác viết kịch bản cho hai phim quảng cáo ngắn của hãng ô tô BMW đó là Beat the Devil (2002, đạo diễn Tony Scott) và Hostage (2002, đạo diễn Ngô Vũ Sâm).
Ở ngoài đời Vincent Ngo được bạn bè và đồng nghiệp đánh giá là một người trầm lặng, anh thường cố gắng tránh các cuộc phỏng vấn của báo chí, kể cả của các báo lớn như The New York Times. Vincent Ngo hay tham gia giúp các nhà sản xuất sửa chữa kịch bản phim vì vậy anh còn được đồng nghiệp gọi là "bác sĩ kịch bản", anh đã từng tham gia sửa chữa một số kịch bản phim của các đạo diễn người Mỹ gốc Việt như Dòng máu anh hùng hay Lửa phật.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 name=Vincent Ngo
Thể loại:Người Mỹ gốc Việt
Thể loại:Biên kịch Mỹ
Thể loại:Sinh năm 1966
Thể loại:Nhân vật còn sống
Al-Mustansir

Al-Mustansir (1176-1242) là khalip nhà Abbasid ở Bagdad đã trị vì từ năm 1226 tới năm 1242. Ông là con của az-Zahir và cháu nội của an-Nasir. Có ít điều để nói về ông do ông là con người ôn hòa và đạo đức. Giống như phụ hoàng, ông chỉ là vị khalip mang tính tượng trưng nhưng có ít ảnh hưởng chính trị. Đóng góp tồn tại lâu dài nhất của ông là việc xây dựng madrasah Al-Mustansiriyya (một trong những trường đại học Hồi giáo cổ nhất) bên bờ trái sông Tigris năm 1233.

**Tham khảo**
Nội dung trong bài được trích dẫn từ The Caliphate: Its Rise, Decline and Fall (Caliphate: phát triển, suy tàn và sụp đổ) của William Muir hiện thuộc phạm vi công cộng.
Thể loại:Nhà Abbas
Thể loại:Sinh năm 1176
Thể loại:Mất năm 1242
Thể loại:Sinh năm 1192
Mark Shuttleworth

Mark Shuttleworth (sinh ngày 18 tháng 9 năm 1973) là một người Nam Phi và là người Châu Phi đầu tiên du hành vào vũ trụ. Shuttleworth sáng lập ra Canonical Ltd. và là người tài trợ cho các dự án phân phối hệ điều hành Ubuntu. Hiện tại, ông đang sống tại London. Ông vừa là công dân của Nam Phi vừa là công dân của Anh Quốc.

**Tiểu sử**
Sau khi theo học tại trường trung học Diocesan College, Mark Shuttleworth vào Đại học Cap và tốt nghiệp với 2 bằng về Kinh tế và Quản trị hệ thống thông tin.
Ông sáng lập Thawte năm 1995, một công ty chuyên về bảo mật Internet. Đến tháng 12 năm 1999 ông ta bán nó cho VeriSign với giá hơn 500 triệu đô vào thời đó. Sau đó, Shuttleworth lập HBD Venture Capital, công ty chuyên về đầu tư mạo hiểm, và thiết lập Quỹ Shuttleworth để tài trợ cho các dự án giáo dục ở Nam Phi.
Giữa thập niên 1990, ông tham gia vào việc phát triển hệ điều hành Debian. Đến năm 2004, ông quay trở lại thế giới mã nguồn mở bằng việc sáng lập ra Ubuntu, một bản phân phối Linux mới (với mục tiêu là phổ biến nó đến mọi người) thông qua công ty của ông ta là Canonical Ltd. Năm 2005, ông lập thêm quỹ Ubuntu Foundation với số tiền đầu tư ban đầu là 10 triệu đô la. Mục đích là trả công cho những nhà phát triển Ubuntu.
Ngày 15 tháng 10 năm 2006, Shuttleworth trở thành nhà bảo trợ đầu tiên của KDE, với mức đầu tư cao nhất chưa từng có.

**Bay vào không gian**
Ngày 25 tháng 4 năm 2002, Shuttleworth trở nên nổi tiếng khắp thế giới khi làm hành khách du hành vào vũ trụ trên tên lửa Soyuz TM-34 của Nga (giá vé cho chuyến đi là 20 triệu đô la Mỹ). Hai ngày sau khi phóng, tàu vũ trụ Soyuz đã cập trạm vũ trụ quốc tế ISS và ở đó trong 8 ngày để tham gia vào các cuộc thí nghiêm về AIDS và Genome. Ngày 5 tháng 5, Shuttleworth đã trở về Trái Đất an toàn. Để chuẩn bị cho chuyến bay này, ông được huấn luyện và luyện tập trong vòng 1 năm, hết 7 tháng ở Star City, Moskva.

**Biết thêm**
Biệt danh của Shuttleworth là SABDFL (Self-Appointed Benevolent Dictator for Life).
Nhờ có những đóng góp to lớn của Shuttleworth, chúng ta mới có thể yêu cầu gửi đĩa cài đặt Ubuntu và Kubuntu mà không phải tốn đồng nào.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Trang chủ của Shuttleworth
Thể loại:Nhà du hành vũ trụ
Thể loại:Sinh năm 1973
Thể loại:Doanh nhân Nam Phi
Thể loại:Người phân phối Ubuntu
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Người da trắng Nam Phi
Thể loại:Kỹ sư Vương quốc Liên hiệp Anh
Thể loại:Nhà phát minh Vương quốc Liên hiệp Anh
Thể loại:Tỷ phú Nam Phi
Thể loại:Canonical Ltd.
Thể loại:Ubuntu