Blaze7451/Wiki-vi-20250601 huggingface dataset:
Lục địa Á-Âu

Lục địa Á-Âu hay Lục địa Âu-Á (còn được viết là đại lục Á-Âu hay đại lục Âu-Á) là một khu vực đất đai rộng lớn, bao gồm châu Âu và châu Á. Phần lớn nằm ở Đông và Bắc bán cầu, lục địa Á Âu có thể được coi là một siêu lục địa, một phần của siêu lục địa lớn hơn là đại lục Phi-Á Âu. Nó giáp với Đại Tây Dương ở phía Tây, Thái Bình Dương ở phía Đông, Bắc Băng Dương ở phía Bắc, Ấn Độ Dương ở phía Nam.
Lục địa Á-Âu có diện tích khoảng 55.000.000 km², khoảng 36,2% diện tích bề mặt Trái Đất, khoảng 5 tỷ người sinh sống (70% dân số thế giới). Loài người bắt đầu định cư tại lục địa này khoảng 60.000 đến 125.000 năm trước.
Trong kiến tạo địa tầng, mảng kiến tạo Á Âu bao gồm châu Âu và phần lớn châu Á, nhưng không bao gồm tiểu lục địa Ấn Độ, tiểu lục địa Ả Rập và khu vực phía đông của dãy Cherskiy tại Sakha.
Sự chia tách giữa châu Âu và châu Á như là 2 lục địa riêng biệt chủ yếu do lý do lịch sử và văn hóa, sự phân chia khu vực địa lý không rõ ràng. 
Thuật ngữ Eurasia (Á-Âu) còn được sử dụng trong chính trị quốc tế như là phương thức trung lập để chỉ các tổ chức hay các sự vụ liên quan đến các quốc gia hậu Xô viết, cụ thể là Nga, các nước cộng hòa Trung Á và các nước cộng hòa vùng Kavkaz. Nhiều người Âu không có ý niệm về lục địa Á-Âu, thông thường coi châu Âu và châu Á là các lục địa tách rời, với đường phân chia dọc theo biển Aegean, Dardanelles, Bosphorus, biển Đen, dãy núi Kavkaz, biển Caspi, sông Ural và dãy Ural, và thuật ngữ này phổ biến trên khắp thế giới, thậm chí châu Á chứa nhiều khu vực và nhiều nền văn hóa đa dạng cũng như châu Âu, và chúng cũng tách rời về mặt địa lý và khác biệt nhau giống như ở châu Âu. Từ quan điểm hiện đại, lục địa với ít lý do nhất để công nhận tách biệt chính là châu Âu, và trong giới khoa học nói chung người ta coi châu Âu và châu Á là đại lục Á-Âu.
Jared Diamond, trong cuốn sách của mình Guns, Germs and Steel (Súng, Mầm bệnh và Thép), đã quy ưu thế vượt trội của người Á-Âu trong lịch sử thế giới cho sự mở rộng theo chiều đông tây của đại lục Á-Âu và các khu vực khí hậu của nó, cũng như khả năng của các động và thực vật Á-Âu dễ thích hợp với điều kiện thuần hóa.
Con đường tơ lụa là biểu tượng của thương mại và trao đổi văn hóa liên kết các nền văn minh Á Âu trong suốt lịch sử và là chủ đề có độ phổ biến gia tăng. Trong các thập kỷ gần đây người ta đã tạo ra quan điểm về một lịch sử Á Âu lớn hơn, thiết lập các mối quan hệ di truyền học, văn hóa và ngôn ngữ giữa các nền văn minh châu Âu và châu Á thời cổ đại, mà trong một thời gian dài trước đó được cho là riêng biệt.
Adolf Erik Nordenskiöld đã đi vòng quanh lục địa Á Âu lần đầu tiên thời kỳ các năm 1878-1879.

**Xem thêm**
 Cổ Bắc giới- Laurasia, một siêu lục địa theo giả thuyết đã nối liền đại lục Á Âu và Bắc Mỹ.- Cộng đồng kinh tế Á Âu- Chủ nghĩa Tân Á Âu- Người Á Âu

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  EurasiaNet
Á Âu, đại lục

Thể loại:Châu Á
Thể loại:Châu Âu
Thể loại:Siêu lục địa
Tự điển

Tự điển (字典) hay tự vị/tự vựng (字彙) là sách giải nghĩa, cách dùng và phát âm của từng chữ Hán một. Chỉ có chữ Hán và các biến thể như chữ Nôm mới có khái niệm tự điển. Tự điển cũng có thể coi là từ điển khi nó diễn giải thêm cả các từ hoàn chỉnh thay vì chỉ diễn giải từng chữ riêng lẻ. Tự điển thường được sắp xếp theo hình dạng ký tự và thường bao gồm một số ký tự hiếm.

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
 accessdate=2017-08-22
Thể loại:Từ điển học
Thể loại:Từ điển học
Người ở đừng về

"Người ở đừng về" là tên một bài hát tân nhạc theo làn điệu dân ca Quan họ Bắc Ninh do Xuân Tứ cải biên từ bài quan họ cổ "Chuông vàng gác cửa tam quan" và "Giã bạn". Bài hát nghe da diết, khẩn khoản như muốn níu kéo người nghe ở lại. Tình cảm của người hát với người nghe không chỉ thể hiện ở một câu hát, câu gọi mà thể hiện cả trong những câu dặn dò. Đến khi biết được rằng không thể níu kéo được, thì câu hát chuyển sang dặn người đi phải cận thận"sông sâu chớ lội, đò đầy chớ qua"và còn dặn với một câu khiêm nhường rằng, nếu gặp ai hơn thì kết còn ai bằng thì hãy đợi người hát. Trong mỗi đoạn hát đều có phần mở và kết chốt lại với câu "Người ơi! Người ở đừng về".

**Thông tin thêm**
Bài hát được sử dụng khá nhiều trong các bộ phim có chủ đề về Quan họ, như phim Đến hẹn lại lên của đạo diễn Trần Vũ. Từ những thính giả bình dân đến nhà nghiên cứu âm nhạc cũng dễ lầm tưởng "Người ở đừng về" là một bài quan họ chính gốc, trong ấn bản “Dân ca Việt Nam” của tác giả nhạc sĩ, nhà giáo nhân dân Xuân Khải, do Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành tháng 9/2006 cũng có sự nhầm lẫn này.
Nhạc sĩ Trần Hoàn cũng đã sáng tác bài hát "Lời Bác dặn trước lúc đi xa" có nhắc đến bài dân ca quan họ này, còn nhạc sĩ Lê Minh Sơn cũng đã khai thác chất liệu dân ca trong bài này để sáng tác một bài hát mới "Người ở người về".
Câu "Rằng yêu em... người ơi... người ở, đến cao nguyên người ở... đừng về" có trong bài hát "Nghe câu quan họ trên cao nguyên" do Vũ Thiết sáng tác, phát triển từ thơ của Vũ Chỉnh. Trong chùm ca khúc viết về Chiến tranh Việt Nam, nhạc sĩ An Thuyên cũng đã sáng tác bài hát "Khi xe tăng qua miền quan họ": "Người ơi người ở... áo em ướt đầm rồi... mai lên biên giới... tình em lưu luyến...". Còn Nhất Sinh cũng đã gửi gắm tình cảm của mình qua câu hát "Chỉ mong gặp em người em gái, hát câu dân ca, người ở đừng về" trong bài Tơ hồng,...

**Lời bài thơ**
:Người ơi người ở đừng về
:Người về em vẫn khóc thầm
:Đôi bên vạt áo ướt đầm như mưa
:Người ơi người ở đừng về
:Người về em vẫn trông theo,
:Trông nước nước chảy, trông bèo bèo trôi
:Người ơi người ở đừng về
:Người về em nhắn tái hồi
:Yêu em xin chớ đứng ngồi với ai

**Xem thêm**
Bèo dạt mây trôi
*Ngồi tựa mạn thuyền
*Con nhện giăng mùng
*Ngồi tựa song đào
*Quan họ
*Tương phùng tương ngộ
*Đêm qua nhớ bạn

**Liên kết ngoài**

**Ghi chú**
Thể loại:Quan họ
Thể loại:Bài hát dân ca Việt Nam
Thể loại:Bài hát tiếng Việt
Thể loại:Bài hát Việt Nam
Thể loại:Marvel Comics

Truyện tranh Marvel (tên chính thức:   Marvel Enterprises) là một nhà xuất bản truyện tranh có trụ sở tại New York, Hoa Kỳ. Đây được xem là Nhà xuất bản lớn nhất thể giới trong lãnh vực này.
Thể loại:Truyện tranh Mỹ
Thể loại:Nhãn hiệu theo công ty
Thể loại:Công ty xuất bản sách truyện tranh Hoa Kỳ
Ngồi tựa mạn thuyền

"Ngồi tựa mạn thuyền" là tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh, thường được hát vào lúc bắt đầu hát giao duyên. Sau khi các liền anh hát bài "Ngồi tựa song đào" thì đến lượt các liền chị hát bài này. Trong những ngày hội, các Quan họ gặp nhau có thể hát ở cửa đình, bờ ao, đường cái quan... và hát cả trên thuyền thúng ở ao, hồ vừa chèo thuyền vừa hát. Đó cũng là lý do xuất hiện các bài như: "Ngồi tựa mạn thuyền", "Chén son để cạnh mạn thuyền", "Thuyền thúng"...

**Lời bài hát**
Ngồi rằng là ngồi tựa (có mấy) mạn( ới ơ) thuyền là ngồi tựa (có hơ) mạn thuyền (ấy mấy) đêm (là) đêm(ý) hôm qua.
Ngồi rằng (là) ngồi tựa (có mấy) mạn thuyền là ngồi tựa (có hơ) mạn thuyền
Trăng in (là in) mặt nước cũng có (a) càng nhìn (là) càng nhìn non nước càng xinh (ư hư là ôi hư)
Sơn rằng sơn thủy (có mấy) hữu tình là sơn thủy (có hơ) hữu tình (ấy mấy) trông (là) tôi trông lên
Sơn rằng (là) sơn thủy (có mấy) hữu tình là sơn thủy (có hơ) hữu tình
Thơ ngâm (là ngâm) ngoài lái cũng có (a) rượu bình (là) rượu bình giải trí trong khoang (ư hư là ôi hư)
Tay rằng tay dạo (có mấy) cung đàn là tay dạo (có nắn) cung đàn (ấy mấy) đôi (là) đôi tay em
Tay rằng (là) tay dạo (có mấy) cung đàn là tay dạo (có nắn) cung đàn
Tiếng tơ (là tơ) tiếng trúc cũng có (a) bổng trầm (là) bổng trầm năn nỉ thiết tha
Làm (ư hư) tài trai chơi chốn (ý hơ) hà (là ôi a) tôi mà cầu hà

**Thông tin thêm**
Trong một bài viết về "Ngồi tựa mạn thuyền", nghệ sĩ Đức Miêng đã cho biết:
*Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý khi sáng tác bài hát "Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh" có nói rằng: "Tôi bắt chước phần kết của bài 'Ngồi tựa mạn thuyền' ở chỗ đưa âm nhạc mở ra thật bay bổng..."
*Nghệ sĩ hát quan họ Thuý Cải cho biết khi biết cô dự định trình bày bài hát này tại Nhật Bản, ban tổ chức đã làm một sân khấu to như một con thuyền để Thuý Cải đứng giữa hát, tạo cảnh đúng như nội dung bài hát.
*Trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, Jane Fonda khi đến Việt Nam đã hát bài hát này một cách say sưa trong căn nhà ở nơi sơ tán.

**Ghi chú**

**Xem thêm**
Người ơi người ở đừng về
*Ngồi tựa song đào
*Quan họ
*Tương phùng tương ngộ
*Đêm qua nhớ bạn

**Liên kết ngoài**
 hòa tấu đàn bầu Ngồi tựa mạn thuyền - Phạm Đức Thành (đàn bầu) date = ngày 29 tháng 4 năm 2010- Hòa tấu Ngồi tựa mạn thuyền- Bá Nha date=2008-01-31 - Ngồi tựa mạn thuyền- Thúy Hường date=2008-01-31 
Thể loại:Quan họ
Thể loại:Bài hát dân ca Việt Nam
Thể loại:Bài hát tiếng Việt
Thể loại:Bài hát Việt Nam
Ngồi tựa song đào

Ngồi tựa song đào là tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh. Bài hát này cùng với bài Ngồi tựa mạn thuyền được sử dụng trong phần đầu buổi hát giao duyên của liền anh, liền chị. "Ngồi tựa song đào" thường được hát bởi liền anh.

**Lời bài hát**
Ngồi tựa song đào 
Ngồi rằng là ngồi tựa í ơ có... mấy song ơi ơ.... đào
Là ngồi tựa có a song đào ấy mấy đêm là đêm í hôm qua
Ngồi rằng là ngồi tựa í ơ có... mấy song ô ở ờ... đào
Là ngồi tựa có a song đào.
Hỏi người là người tri kỷ í ơ
Cũng có a ra vào là ra vào có thấy vấn vương.
Hử là hội hừ
Gió rằng là gió lạnh í ơ có... đêm ơi ờ ở ... trường,
Là gió lạnh suốt đêm đông trường, ấy mấy đêm là đêm í hôm qua
Gió rằng là gió lạnh í ơ có...mấy đêm ơi ờ ở trường
Là gió lạnh suốt đêm đông trường.
Nửa chăn ơ là chăn, nửa chiếu í ơ
cũng có a nửa giường, là nửa giường để đó đợi ai.
Hử hả hội hừ
Ngắt rằng là ngắt í nhuỵ í ơ có... mấy bông ơi ơ ... huê nhài,
là ngắt nhị cái bông huê nhài, ấy mấy đôi là đôi tay em
 Ngắt rằng là ngắt í nhuỵ í ơ có... mấy bông ơi ơ ... huê nhài,
là ngắt nhị cái bông huê nhài
Tay giơ ơ.. là giơ đón gió í ơ
Cũng có a tay chòi là tay chòi đón gió ghẹo trăng i
Rủi i.. à may bởi tại ơ ớ ờ.... Hằng ới a là chị Hằng ...

**Thông tin thêm**
Trong buổi diễn "Đường xa vạn dặm" do nhạc sĩ Quốc Trung dàn dựng, "Ngồi tựa song đào" là một trong 4 tác phẩm góp vào câu truyện kể về nỗi nhớ thương của người phụ nữ một thân một mình nuôi con chờ chồng. Bài hát được thể hiện trên nền nhạc điện tử và dàn trống hiện đại. Nhưng khán giả không thấy sự khập khiễng giữa truyền thống và hiện đại bởi Quốc Trung đã biết cách hợp nhất dân ca và nhạc đương đại hòa quyện vào nhau.
Tham khảo thêm bài ca dao được lưu truyền
Đêm qua ngồi tựa song đào
Thấy người tri kỉ ra vào vấn vương
Năm canh gió lạnh đêm trường
Nửa chăn, nửa chiếu, nửa giường đợi ai
Tay em ngắt nhụy bông nhài
Tay giơ đón gió, tay chòi ghẹo trăng
Rủi may bởi tại chị Hằng

**Xem thêm**
Người ơi người ở đừng về
*Ngồi tựa mạn thuyền

**Chú thích**

**Liên kết ngoài**
  World music: Sự kết hợp thú vị, Người Lao động.
Thể loại:Quan họ
Thể loại:Bài hát dân ca Việt Nam
Thể loại:Bài hát tiếng Việt
Thể loại:Bài hát Việt Nam
Hành tinh vi hình

Hành tinh vi hình là cách dịch không chính thức của thuật ngữ tiếng Anh "minor planet" và đôi khi "planetoid". Cách dùng thuật ngữ "minor planet" trong tiếng Anh có nghĩa hơi khác so với cách dùng chúng trong các ngôn ngữ khác; và cũng không hẳn đạt được sự thống nhất, mà là một cách dùng tương đối lỏng lẻo.
Nói chung, thuật ngữ này muốn chỉ các vật thể nhỏ trong Hệ Mặt Trời nhỏ hơn các hành tinh, nhưng lớn hơn thiên thạch (các thiên thạch ở đây được coi là có kích thước nhỏ hơn 10 mét ), và không phải là sao chổi (các sao chổi ở đây là các vật thể có khả năng tạo ra đuôi sao chổi khi đi qua gần Mặt Trời).
Trong tiếng Việt, thuật ngữ này ít dùng, mà thay vào đó là các thuật ngữ chỉ các thể loại con của hành tinh nhỏ là tiểu hành tinh (các hành tinh nhỏ nằm chủ yếu giữa quỹ đạo Sao Hỏa và Sao Mộc) và các thiên thể ngoài Sao Hải Vương (các hành tinh nhỏ nằm từ quỹ đạo Sao Hải Vương trở ra).
Ngày 24 tháng 8 năm 2006, Hiệp hội Thiên văn Quốc tế đã ra định nghĩa phân loại các thiên thể trong hệ Mặt Trời; theo đó đa số các hành tinh nhỏ sẽ thuộc về thể loại Vật thể nhỏ Hệ Mặt Trời và một số có khối lượng lớn sẽ thuộc về thể loại hành tinh lùn.

**Xem thêm**
 Định danh hành tinh vi hình- Danh sách tiểu hành tinh

**Chú thích**
Thể loại:Hệ Mặt Trời
Thể loại:Hành tinh nhỏ
Đêm qua nhớ bạn

Đêm qua nhớ bạn là tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh. Đây là một bài hát khá dài trong số các bài quan họ, bài hát có 3 đoạn, có thể nam nữ hát thay phiên hoặc chỉ một liền chị, một liền anh hát. Bài hát có lời mang tính tự sự, phù hợp với làn điệu quan họ cổ, bày tỏ nỗi buồn vẩn vơ không biết thổ lộ với ai và nỗi nhớ người bạn. Bài hát này cũng có trong chùm bài quan họ được sử dụng trong phim Đến hẹn lại lên của đạo diễn Trần Vũ.

**Lời bài hát**
:Đêm i hôm qua mình i tôi nhớ bạn i.
:Linh tính a lính tình tinh i, này a có a tôi buồn, tôi ớ buồn về ai là chứ tai í tôi nghe.
:Tai i tôi nghe giọt đồng hồ nó mấy kêu á là kêu thánh í thót í buồn lại tôi ngâm câu thơ,
:Dế nó lại giăng i theo, lòng lại tôi thêm i buồn.
:Lòng tôi i là tôi bối i rối, bối rối rối về ai, bối rối về nỗi chị hai ơ.
:Nông có a nỗi này, biết i ngỏ í ơ, biết i ngỏ ớ ơ ai song ngỏ cùng ai?
:Đêm i hôm qua mình em thao i thức i.
:Linh tinh a lính tình tinh i, này a có a em buồn, em ơ ớ buồn về ai là chứ tai í em nghe.
:Tai i em nghe chim nó kêu á là kêu khắc í khoải í buồn lại em đánh đàn chơi
:Ôi phím lại long mất rồi, buồn lại em thêm buồn. 
:Lòng em ơ là em thương i nhớ, thương nhớ a nhớ về ai, thương nhớ về nỗi anh ba ơ.
:Tâm có a sự này, biết i ngỏ í ơ ớ ơ, biết i ngỏ ớ ơ ai song ngỏ cùng ai?
:Đêm i hôm qua mình em (tôi) thao i thức i.
:Linh tinh a lính tình tinh i, này a có a em (tôi) buồn.
:Em(tôi) ơ ớ buồn về ai là chứ tai í em(tôi) nghe,
:Tai em(tôi) nghe con gà cầm canh là canh nó gáy i í buồn lại đánh ván cờ tiên
:Ôi cờ lại bí nước liền, buồn lại em(tôi) thêm buồn.
:Lòng em ơ là em thương i nhớ, thương nhớ a nhớ về ai, Thương nhớ về nỗi chị tư.
:Nông có a nỗi này, biết i ngỏ í ơ ớ ơ, biết i ngỏ ớ ơ ai song ngỏ cùng ai?

**Xem thêm**
Ngồi tựa mạn thuyền
*Ngồi tựa song đào
*Người ơi người ở đừng về
*Quan họ
*Tương phùng tương ngộ

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Quan họ
Thể loại:Bài hát dân ca Việt Nam
Thể loại:Bài hát tiếng Việt
Thể loại:Bài hát Việt Nam
Phó Đức Phương

Phó Đức Phương (23 tháng 7 năm 1944 – 19 tháng 9 năm 2020) là một nhạc sĩ sáng tác ca khúc  dòng nhạc trữ tình Việt Nam, từng nhận được 1 đề cử tại giải Cống hiến. Quê ông ở thôn Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông từng là Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) và là phó chủ tịch Hội âm nhạc Hà Nội. Ông qua đời ngày 19 tháng 9 năm 2020 vì ung thư tụy.

**Tiểu sử**
Phó Đức Phương sinh năm 1944, tuổi Giáp Thân, quê quán ở Văn Giang, Hưng Yên. Ông có người chú ruột là nhà cách mạng Phó Đức Chính - đảng viên Việt Nam Quốc dân Đảng - nổi tiếng .
Năm 1962, ông học khoa Toán trường Đại học Sư phạm. Năm 1965, ông làm nông trường viên chăn nuôi thuộc nông trường Cửu Long (Hòa Bình) rồi năm 1966, trở về thi vào trường Âm nhạc Việt Nam. Năm 2002, Phó Đức Phương làm giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam do chính ông cùng 200 nhạc sĩ khác kiến nghị lên Quốc hội, Trung ương Đảng, Chính phủ.
Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời trưa ngày 19 tháng 9 năm 2020 sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, không lâu sau sinh nhật 77 tuổi.

**Nhạc phẩm**
Cánh đồng tình yêu
*Chảy đi sông ơi
*Con sông tuổi thơ
*Dòng sông ký ức
*Hoa Lư đại trận tập
*Hồ trên núi (1971)
*Huyền thoại hồ Núi Cốc
*Không thể và có thể
*Lễ tơ hồng cho em
*Lội dòng sông quê
*Lời nguyền của tình yêu
*Mái chèo thiên thu
*Mãi mãi biển
*Mặt trời, biển, cát & em
*Một thoáng Tây Hồ
*Mộng mị Sa Pa
*Nao nao thác Bà
*Người đi Tam Đảo
*Nha Trang thu
*Những cô gái quan họ
*Nơi áo Chàm hồ xanh Ba Bể
*Takano – nhân chứng quả cảm
*Thành phố biển xanh và cát trắng
*Tình ca trên những công trình mới
*Trên đỉnh Phù Vân
*Tửu ca (Về nhà)
*Về quê
*Vũ khúc con cò

**Giải thưởng**
Ông đã được trao tặng giải thưởng Nhà nước về văn học - nghệ thuật đợt 1 (2001). Cùng nhiều huân huy chương khác.

**Danh sách đĩa nhạc**

**Album phòng thu**
Trên đỉnh Phù Vân (1997)
*Một thoáng Tây Hồ (1997)
*Chảy đi sông ơi (1998)

**Album biên tập**
Khúc hát phiêu ly (với ca sĩ Minh Thu) Dihavina (2006)
*Minh Thu hát Phó Đức Phương (với ca sĩ Minh Thu) Hồ Gươm Audio (2015)

**Liveshow**
Con đường âm nhạc Phó Đức Phương Những giấc mơ trên sóng (9/2005)
*Phó Đức Phương-Trên đỉnh Phù Vân (29/12/2016)
*Phó Đức Phương-Khúc hát phiêu ly (10/7/2020)

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
Thể loại:Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Thể loại:Nhạc trữ tình
Thể loại:Nhạc sĩ nhạc đỏ
Thể loại:Người Hưng Yên
Thể loại:Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 21
Thể loại:Chết vì ung thư tuyến tụy
Thể loại:Sinh năm 1944
Thể loại:Mất năm 2020
Thể loại:Phật tử Việt Nam
Vaalbara

Hình ảnh tưởng tượng của cổ lục địa Vaalbara (theo phỏng đoán).
Siêu lục địa đầu tiên của Trái Đất được cho là tồn tại là Vaalbara. Theo các dữ liệu đo phóng xạ của các vùng im lìm (nền) bao quanh đã tạo ra Vaalbara, người ta biết rằng nó tồn tại vào khoảng 3,3 tỷ năm trước (3,3 Ga) và có thể xa tới tận 3,6 Ga. Các chứng cứ bao gồm các nghiên cứu địa thời học và cổ từ học giữa hai vùng im lìm thuộc liên đại Thái Cổ (các lục địa nguyên thủy) gọi là nền Kaapvaal (tỉnh Kaapvaal của Nam Phi) và nền Pilbara (khu vực Pilbara của Tây Úc). Một phần khác của chứng cứ là sự tương đồng về trật tự cấu trúc của vành đai đá lục và vành đai gơnai của hai vùng im lìm này. Các vành đai đá lục thuộc liên đại Thái Cổ này hiện nay loang ngang qua rìa của nền Superior thuộc Canada và cũng loang ngang qua các vùng im lìm của các lục địa cổ Gondwana và Laurasia. Các đường trôi dạt diễn ra tiếp theo của các nền Kaapvaal và Pilbara sau 2,8 Ga cung cấp thêm chứng cứ cho thấy chúng đã từng có thời kết nối với nhau.
Sự trôi dạt của các lục địa
Người ta vẫn chưa chắc chắn khi nào thì Vaalbara bắt đầu tách ra, nhưng các chứng cứ địa thời học và cổ từ học chỉ ra rằng hai nền này có sự chia cắt theo chiều ngang quay đi 30 độ vào khoảng 2,78 đến 2,77 Ga, ngầm giả thiết rằng chúng đã không còn tiếp giáp nhau vào thời gian sau ~2,8 Ga.

**Tham khảo**
 Bailey R.C., Cruden A.R. và B. Nitescu. (2006) "Crustal structure and implications for the tectonic evolution of the Archean Western Superior craton from forward and inverse gravity modeling." Tectonics, vol. 25.  Bản tóm tắt trực tuyến date=2012-09-27 - Dann J., M. J. de Wit, S. H. White và E. Zegers. (1998) Vaalbara, Earth's oldest assembled continent? A combined. structural, geochronological, and palaeomagnetic test."  Trực tuyến- Wingate M.T.D. (1998) "palaeomagnetic test of the Kaapvaal-Pilbara (Vaalbara) connection at 2.78 Ga." South African Journal of Geology; December 1998; v. 101; no. 4; p. 257-274 Australian National University, Research School of Earth Sciences, Canberra, Australia.  Bản tóm tắt trực tuyến- Zegers T.E., and A. Ocampo. (2003) "Vaalbara and Tectonic Effects of a Mega Impact in the Early Archaen 3470 Ma." European Space Agency, ESTEC, SCI-SB, Keplerlaan 1, 2201 AZ Noordwijk.  Trực tuyến

**Liên kết ngoài**
 Palaeos.com: Lịch sử Trái Đất
Thể loại:Lục địa cổ
Thể loại:Kiến tạo
Thể loại:Liên đại Thái cổ
Thể loại:Mảng kiến tạo
Thể loại:Lịch sử địa chất Trái Đất
Thể loại:Quá trình địa chất
Mafic

Trong địa chất học, các khoáng chất và đá mafic là các khoáng chất silicat, macma, đá lửa do núi lửa phun trào hoặc xâm nhập có tỷ lệ các nguyên tố hóa học nặng khá cao. Thuật ngữ này là tổ hợp của magnesium và ferrum, hai từ trong tiếng Latinh để chỉ magiê ma(gnesium) + và sắt f(errum) + ic . Dù có tên như vậy, macma mafic cũng khá giàu calci và natri.
Các khoáng chất mafic thông thường sẫm màu và có tỷ trọng riêng lớn hơn 3,0. Các loại khoáng chất mafic tạo đá thông dụng là olivin, pyroxen, amphibol, biotit và các mica, augit cũng như plagiocla thuộc nhóm fenspat giàu calci.Các loại đá mafic thông dụng bao gồm bazan và gabbro.
Trong thuật ngữ hóa học, các loại đá mafic nằm ở mặt khác của phổ đá so với các loại đá được gọi là đá felsic. Thuật ngữ này tương ứng gần đúng với lớp đá cơ bản cũ hơn.
Dung nham mafic, trước khi nguội đi, có độ nhớt thấp hơn của dung nham felsic do hàm lượng silica (SiO2) ít hơn. Nước và các chất dễ bay hơi khác có thể dễ dàng hơn và dần dần thoát ra khỏi dung nham mafic, vì thế các phun trào của núi lửa tạo ra dung nham mafic là ít dữ dội hơn so với phun trào dung nham felsic. Phần lớn các núi lửa phun dung nham mafic là các núi lửa dưới đại dương, chẳng hạn Hawaii.

**Xem thêm**
 Danh sách các loại đá

**Tham khảo**
Thể loại:Khoáng vật học
Thể loại:Thạch luận
Trần Ngọc Tăng

Trần Ngọc Tăng (sinh 1948) nguyên là Bí thư Đảng ủy Khối Cơ quan Khoa giáo Trung ương bot=InternetArchiveBot , nguyên Phó Trưởng ban Ban Khoa giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (2007-2012)

**Tiểu sử**
Ông quê ở xã Cấp Dẫn, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Là một giáo viên, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, ông Tăng đã đảm nhận các chức vụ tại địa phương: Hiệu trưởng trường cấp 3 huyện Cẩm Khê , Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Huyện Cẩm Khê, Tổng Biên tập Báo Vĩnh Phú, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân , Tỉnh ủy viên, Phó Bí thư thường trực tỉnh ủy Phú Thọ...
Ngày sinh: 15/12/1948
Giới tính: Nam
Dân tộc: Kinh
Tôn giáo: Không
Quê quán: Xã Cấp Dẫn, huyện Cẩm Khê, Phú Thọ
Trình độ chính trị: Cử nhân chính trị
Trình độ chuyên môn: Tiến sĩ Triết học, Cử nhân Văn học
Nghề nghiệp, chức vụ: Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Ủy viên Hội đồng nghiên cứu công tác quần chúng của Trung ương Đảng; Ủy viên Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội Khóa XIII; Thành viên Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam - EP của Tổ chức Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam, Quốc hội khóa XIII Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam(Đã nghỉ hưu từ 01/01/2009)
Nơi làm việc: Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam - 82 Nguyễn Du, Hà Nội
Ngày vào đảng: 22/8/1967
Nơi ứng cử: Hà Tĩnh
Đại biểu Quốc hội khoá: XIII
Đại biểu chuyên trách: Không
Đại biểu Hội đồng Nhân dân: Không

**Tham khảo**
Thể loại:Người Phú Thọ
T
Thể loại:Nhân vật còn sống
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Hà Tĩnh
Thể loại:Tiến sĩ Triết học Việt Nam
Ngô Văn Dụ

Ngô Văn Dụ (sinh năm 1947) (tức Hai Dụ) là một chính khách Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Bộ Chính trị khóa XI, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, nguyên Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII.

**Xuất thân**
Ngô Văn Dụ sinh ngày 21 tháng 12 năm 1947, quê quán tại xã Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc.

**Giáo dục**
Ông tốt nghiệp bậc Cử nhân trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội và Cao cấp lý luận chính trị.

**Sự nghiệp**
Tháng 5 năm 1962, ông bắt đầu tham gia công tác thanh thiếu niên tại địa phương, lên dần vị trí cán bộ cấp huyện.
Ngày 10/3/1969, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Năm 1996, ông được phân công giữ chức Phó Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tháng 4 năm 2001, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá IX, phân công giữ chức Chánh Văn phòng Trung ương Đảng.
Tháng 4 năm 2006, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X.
Sau đó ông trúng cử Đại biểu Quốc hội khoá XI.
Tháng 1 năm 2009, tại Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X), ông được bầu bổ sung vào Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ngày 19 tháng 1 năm 2011, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XI, được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị, được phân công làm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng.
Sau Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam XII, ông nghỉ hưu.

**Tham khảo**
Thể loại:Người Vĩnh Phúc
Thể loại:Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Vĩnh Phúc
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII
Thể loại:Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI
Thể loại:Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI
Thể loại:Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Người họ Ngô tại Việt Nam
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân
Long Châu Sa

Long Châu Sa là một tỉnh cũ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

**Lịch sử**
Tháng 6 năm 1951, hợp nhất tỉnh Long Châu Sa trên cơ tỉnh Long Châu Tiền và tỉnh Sa Đéc (tỉnh Long Châu Sa bao gồm một phần tỉnh Châu Đốc, một phần tỉnh Long Xuyên và tỉnh Sa Đéc).
Tỉnh Long Châu Sa có 7 huyện: Châu Thành (Sa Đéc), Lai Vung, Cao Lãnh, Tân Hồng, Tân Châu, Phú Châu (nay là huyện Phú Tân, tỉnh An Giang), Chợ Mới. Hai huyện Tân Hồng và Tân Châu được lập ra do chia lại ranh giới 2 huyện Hồng Ngự và Tân Châu.
Tháng 7 năm 1951, nhập thêm huyện Lấp Vò vào tỉnh Long Châu Sa.
Tỉnh Long Châu Sa tồn tại cho đến năm 1954.
Tỉnh này không được chính quyền Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại và chính quyền Việt Nam Cộng hòa công nhận.
Năm 1954, chính quyền Việt Minh giải thể các tỉnh Long Châu Sa, Long Châu Hà để tái lập tỉnh Châu Đốc, tỉnh Long Xuyên, tỉnh Sa Đéc và tỉnh Hà Tiên như cũ.
Địa bàn tỉnh Long Châu Sa nay một phần thuộc tỉnh An Giang, một phần thuộc tỉnh Đồng Tháp.

**Xem thêm**
 Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)- Tỉnh Châu Đốc (tỉnh)- Tỉnh Long Châu Hà- Tỉnh Long Châu Hậu- Tỉnh Long Châu Tiền

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tỉnh cũ Việt Nam
Thể loại:Hành chính Đồng Tháp
Thể loại:Hành chính An Giang
Long Châu Hậu

Long Châu Hậu là một tỉnh cũ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

**Lịch sử**
Ngày 12 tháng 9 năm 1947, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ (chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) ban hành Chỉ thị số 50/CT về việc thành lập tỉnh Long Châu Hậu trên cơ sở một phần của tỉnh An Giang và một phần của tỉnh Châu Đốc.
Tỉnh Long Châu Hậu có 6 quận: Tịnh Biên, Tri Tôn, Thốt Nốt, Thoại Sơn, Châu Phú A, Châu Thành (bao gồm 2 tỉnh lỵ: Long Xuyên, Châu Đốc).
Tháng 10 năm 1950, hợp nhất tỉnh Long Châu Hậu và tỉnh Hà Tiên thành tỉnh Long Châu Hà.
Tỉnh này không được chính quyền Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại công nhận.
Địa bàn tỉnh Long Châu Hậu nay một phần thuộc tỉnh An Giang, một phần thuộc tỉnh Kiên Giang

**Xem thêm**
 Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)- Tỉnh Châu Đốc (tỉnh)- Tỉnh Long Châu Hà- Tỉnh Long Châu Sa- Tỉnh Long Châu Tiền

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tỉnh cũ Việt Nam
Thể loại:Hành chính An Giang
Thể loại:Đồng bằng sông Cửu Long
Thể loại:Hành chính Kiên Giang
Hoàng Văn Phong

Hoàng Văn Phong (sinh 1948) là một chính khách Việt Nam, giữ chức Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ trong Chính phủ Việt Nam từ tháng 8 năm 2002 đến ngày 1 tháng 8 năm 2011.

**Tiểu sử**
Ông sinh ngày 6 tháng 10 năm 1948, quê ở Minh Khai, Từ Liêm, Hà Nội.
Xuất thân là một phó giáo sư, tiến sĩ chuyên ngành vật lý lý thuyết, ông từng giữ chức Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (5/1997 - 11/2002)..
Sau đó ông trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX (2001) và khoá X (2006).
Tháng 8 năm 2002, Quốc hội Việt Nam phê chuẩn đề nghị của Thủ tướng Phan Văn Khải về việc thành lập Bộ Khoa học và Công nghệ trên cơ sở Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, và bổ nhiệm ông vào chức vụ Bộ trưởng.
Kể từ ngày 17 tháng 9 năm 2010, ông kiêm nhiệm Chủ tịch Ủy ban Vũ trụ Việt Nam theo quyết định số 1720/QĐ -TTg của thủ tướng chính phủ Việt Nam

**Câu nói nổi tiếng**
Trong thời gian tại nhiệm, Bộ trưởng Hoàng Văn Phong từng nói:

**Chú thích**

**Tham khảo**
  Đồng chí Hoàng Văn Phong date=2010-04-25 -  TIỂU SỬ TÓM TẮT BỘ TRƯỞNG BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HOÀNG VĂN PHONG
Thể loại:Người Hà Nội
Thể loại:Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Thể loại:Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội
Thể loại:Hiệu trưởng Đại học Bách khoa Hà Nội
Long Châu Tiền

Long Châu Tiền là một tỉnh cũ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

**Lịch sử**
Ngày 12 tháng 9 năm 1947, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ (chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) ban hành Chỉ thị số 50/CT về việc thành lập tỉnh Long Châu Tiền trên cơ sở một phần của tỉnh Châu Đốc và một phần của tỉnh Long Xuyên.
Tỉnh Long Châu Tiền có 5 quận: Tân Châu, Hồng Ngự, Chợ Mới, Châu Phú B, Lấp Vò.
Ngày 14 tháng 5 năm 1949, quận Lấp Vò được trả về tỉnh Sa Đéc. Cũng trong năm đó, quận Tân Châu của tỉnh Long Châu Tiền chia thành 2 quận mới Phú Châu và Tân Châu.
Tháng 6 năm 1951, hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền và tỉnh Sa Đéc thành tỉnh Long Châu Sa.
Tháng 5 năm 1974, Cộng hòa miền Nam Việt Nam tái lập tỉnh Long Châu Tiền.
Tỉnh Long Châu Tiền có thị xã Tân Châu (tỉnh lỵ) và 5 huyện: An Phú, Phú Tân A, Phú Tân B, Hồng Ngự, Tam Nông (nay là các huyện Tam Nông, Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp).
Tỉnh Long Châu Tiền tồn tại cho đến tháng 2 năm 1976.
Tỉnh này không được chính quyền Việt Nam Cộng hòa công nhận. Địa bàn tỉnh Long Châu Tiền tương ứng với một phần các tỉnh An Giang, Châu Đốc và Kiến Phong của Việt Nam Cộng hòa.
Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc:- Hợp nhất tỉnh Long Châu Hà, tỉnh Rạch Giá (ngoại trừ 2 huyện Vĩnh Thuận, An Biên: trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) và huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.- Hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền, tỉnh Sa Đéc và tỉnh Kiến Tường thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc:- Hợp nhất phía Tây tỉnh Long Châu Tiền và tỉnh Long Châu Hậu (tỉnh An Giang cũ bao gồm cả tỉnh Long Xuyên, tỉnh Châu Đốc và trừ huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ) thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.- Hợp nhất tỉnh Rạch Giá cũ và 3 huyện: Hà Tiên, Phú Quốc, Châu Thành A của tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc:- Hợp nhất tỉnh An Giang (toàn bộ tỉnh An Giang cũ trước chia ra nay nhập lại giữ tên tỉnh An Giang); một số huyện của tỉnh Long Châu Hà; hai huyện của tỉnh Long Châu Tiền và một huyện của tỉnh Sa Đéc thành một tỉnh, lấy tên là tỉnh An Giang.- Hợp nhất tỉnh Rạch Giá cũ và ba huyện của tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh, lấy tên là tỉnh Kiên Giang.
Địa bàn tỉnh Long Châu Tiền nay một phần thuộc tỉnh An Giang, một phần thuộc tỉnh Đồng Tháp.

**Xem thêm**
 Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)- Tỉnh Châu Đốc (tỉnh)- Tỉnh Long Châu Hà- Tỉnh Long Châu Hậu- Tỉnh Long Châu Sa

**Chú thích**

**Tham khảo**
Thể loại:Tỉnh cũ Việt Nam
Thể loại:Hành chính Đồng Tháp
Thể loại:Hành chính An Giang
Ringgit

Ringgit Malaysia (còn được gọi là đồng Đôla Malaysia), là đơn vị tiền tệ chính thức của Malaysia. Một ringgit được chia thành 100 sen (xu) và có ký hiệu là MYR.

**Lịch sử**
Ngày 12 tháng 6 năm 1967, đồng Đôla Malaysia thay thế cho đồng Đôla của xứ Malaya và Borneo thuộc Anh. Đồng đô-la Malaysia là đồng tiền mới được phát hành bởi ngân hàng trung ương mới, Ngân hàng Negara Malaysia.
Cho đến năm 1973, đồng Đôla Malaysia có thể trao đổi ngang giá với Đôla Singapore và Đôla Brunei.

**Tiền kim loại**

File:National Museum KL 2008 (70).JPG|Một số đồng thời nữ hoàng Victoria

**Xê ri đầu tiên**
Vào ngày 7 tháng 12 năm 2005, tiền kim loại RM1 đã bị hủy bỏ và rút khỏi lưu thông. Điều này một phần là do các vấn đề với việc tiêu chuẩn hóa (hai phiên bản tiền xu khác nhau đã được đúc) và giả mạo.
Ba loại tiền xu thoi vàng, "Kijang Emas" (kijang (một loại nai) là logo chính thức của Ngân hàng Negara Malaysia) cũng được phát hành với giá trị danh nghĩa RM 50, RM 100 và RM 200. Loại tiền này đã được phát hành ra 7 tháng 7 năm 2001 bởi Ngân hàng Negara Malaysia và do Royal Mint of Malaysia Sdn Bhd đúc.  Giá mua và bán lại của Kijang Emas được giá thị trường vàng quốc tế đang lưu hành xác định.

**Tiền giấy**
Bank Negara Malaysia đã phát hành tiền giấy dollar Malaysia lần đầu vào tháng 6 năm 1967 với các mệnh giá $1, $5, $10, $50 và $100. Mệnh giá $1000 đã được phát hành lần đầu năm 1968. Tiền giấy Malaysia đã luôn luôn mang hình ảnh của Tuanku Abdul Rahman, Yang di-Pertuan Agong đầu tiên của Malaysia.
Các máy ATM thường cho ra giấy bạc RM50, hoặc hiếm hoi hơn, giấy bạc RM10 cùng với giấy bạc RM50.
Giấy bạc Malaysia đã từ lâu theo một mã màu xuất phát từ thời thuộc địa. Các mệnh giá thấp hơn thì kiểm mẫu này được Singapore và Brunei áp dụng theo và khi Bank Negara giới thiệu lần đầu giấy bạc RM2 nó sao chép màu hoa cà của tờ giấy bạc 2 dollar Singapore.- RM1 - xanh da trời- RM2 - hoa cà (không còn lưu hành nữa)- RM5 - xanh lá cây- RM10 - đỏ- RM20 - nâu/trắng (không còn lưu hành nữa)- RM50 - xanh lá cây/xám- RM100 - tím- RM500 - cam (không còn lưu hành nữa)- RM1000 - xanh dương/xanh lá cây (không còn lưu hành nữa)

**Seri đầu**

**Seri thứ hai**

**Seri thứ ba**
Xê ri hiện tại và lần thứ 3 đã được phát hành với các thiết kế.

**Kỷ niệm thế vận hội**
Để tưởng niệm Thế vận hội Khối thịnh vượng chung năm 1998 ở Kuala Lumpur, một loại tiền polymer RM50 đã được phát hành, đánh dấu việc Malaysia sử dụng tiền giấy polymer lần đầu tiên. Tiền mệnh giá này hiếm khi được thấy trong giao dịch hàng ngày mà người ta chỉ sưu tập làm kỷ niệm.

**Tỉ giá hối đoái hiện thời của đồng MYR**

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Ngân hàng Trung ương Malaysia
Thể loại:Kinh tế Malaysia
Thể loại:Tiền tệ châu Á
Thể loại:Ký hiệu tiền tệ
Thể loại:Đô la
Saphir

Xa-phia (hay Lam ngọc, sapphire trong tiếng Anh, saphir trong tiếng Pháp) là dạng tinh thể đơn của nhôm oxide (Al2O3) (corundum). Xa-phia tồn tại ngoài tự nhiên dưới dạng đá quý hoặc được chế tạo dành cho nhiều ứng dụng.
Xa-phia bao gồm tất cả các dạng đá quý thuộc nhóm khoáng chất corundum ngoại trừ hồng ngọc. 
Nhóm corundum bao gồm các dạng oxide nhôm tinh khiết. Áp suất và nhiệt độ lòng đất làm cho oxide nhôm kết tinh thành những viên đá quý đẹp màu trắng. Hàm lượng các tạp chất khác nhau trong xa-phia như sắt và crôm làm cho nó các sắc xanh, đỏ, vàng, hồng, tím, da cam hoặc lục nhạt.
Hồng ngọc cũng thuộc nhóm corundum. Trong nhiều năm, các chuyên gia đã tranh luận về chuyện những loại đá gì được gọi là xa-phia cho đến khi thống nhất được rằng corundum đỏ sẽ được gọi là hồng ngọc (ruby) còn corundum với tất cả các màu khác sẽ được gọi là "xa-phia".

**Xem thêm**
 Ngọc berin- Kim cương- Ngọc lam- Ngọc- Ngọc lục bảo- Hồng ngọc- Danh sách khoáng vật

**Tham khảo**
isbn=0-9728223-8-0

**Liên kết ngoài**
 Webmineral.com, Webmineral Corundum Page, Webmineral with extensive crystallographic and mineralogical information on Corundum- Farlang Sapphire References dozens of (historical) full text books and (CIBJO) gem information- Mindat.org, Mindat Sapphire page Mindat with extensive locality information- Sciencemag.org, Macroscopic 10-Terabit–per–Square-Inch Arrays from Block Copolymers with Lateral Order Science magazine article about perspective usage of sapphire in digital storage media technology
*short=x
Thể loại:Khoáng vật oxide
Thể loại:Đá quý
Thể loại:Nhôm oxide
Thể loại:Vật liệu quang học
Thể loại:Chất điện môi
Thể loại:Khoáng vật hệ ba phương
Thể loại:Loạt phim truyền hình có nội dung du hành thời gian
Thể loại:Vật liệu trong suốt
Thể loại:Điện môi
Thể loại:Khoáng vật nhôm
Thể loại:Tinh thể
Thể loại:Vật liệu siêu cứng
Tàu Nô-ê

Một hình ảnh minh họa chiếc tàu Nô-ê
Tàu Nô-ê (hay Noah) là con thuyền được nhắc đến ở chương 6 đến chương 9 của Sách Sáng thế trong Kinh Thánh. Văn bản đó mô tả việc ông Nô-ê đóng con tàu này theo ý Chúa là để cứu ông và gia đình cùng các loài động vật nhằm khỏi bị diệt vong bởi trận trừng phạt đại hồng thủy của Thiên Chúa
353x353px

**Câu chuyện Kinh Thánh**
Đức Chúa Trời nhận ra rằng, loài người càng sinh sôi nhiều thì họ càng phạm tội đến nỗi không thể cứu chữa. Ngài hối hận vì đã tạo ra loài người nên quyết định sẽ hủy diệt tất cả thế giới bằng trận đại hồng thủy. Tuy nhiên, Đức Chúa Trời thấy ông Nô-ê là người công chính nên không nỡ loại trừ cả ông. Đức Chúa Trời phán truyền cho ông Nô-ê: "Ngươi sẽ làm tàu thế này: chiều dài một trăm năm mươi thước, chiều rộng hai mươi lăm thước, chiều cao mười lăm thước. Ngươi sẽ làm một cái mui che tàu, và đặt mui cách phía trên tàu nửa thước. Cửa tàu, ngươi sẽ đặt ở bên hông; ngươi sẽ làm tầng dưới, tầng giữa rồi tầng trên." (Sáng Thế 6:15-16).
Ngoài ra, Đức Chúa Trời cũng hướng dẫn ông Nô-ê cách thức để sinh tồn và bảo tồn giống động thực vật trong tàu: "Trong mọi sinh vật, mọi xác phàm, ngươi sẽ đưa vào tàu mỗi loại một đôi, để giữ cho chúng sống với ngươi; phải có một con đực và một con cái. Trong mỗi loại chim, mỗi loại gia súc, mỗi loại vật bò dưới đất, mỗi loại một đôi sẽ đến với ngươi, để ngươi giữ cho chúng sống. Phần ngươi, hãy lấy mọi thứ ăn được và tích trữ cho mình; đó sẽ là lương thực của ngươi và của chúng." (Sáng thế 6:19-21).
Tập tin:Dove peace.svg|nhỏ|Chim bồ câu hòa bình
Sau trận lụt kinh hoàng, nước rút dần khỏi mặt đất thì ông Nô-ê thả một con quạ bay ra khỏi tàu xem tình hình bên ngoài. Lần thứ nhất, con quạ không tìm được chỗ đậu chân vì nước chưa rút, nên nó bay về lại tàu. Bảy ngày sau, ông Nô-ê lại thả con chim bồ câu , và lần này nó bay trở về, trên mỏ ngậm cành lá ô liu tươi. Ông Nô-ê biết là nước đã giảm xuống, mặt đất đã hòa bình vì Đức Chúa Trời đã thôi cơn thịnh nộ. 
Ngày nay, hình ảnh chim bồ câu ngậm cành lá là biểu tượng của hòa bình (hoặc sự an bình).

**Tham khảo**

**Liên kết ngoài**
  Chiếc thuyền Noah cứu loài người qua trận hồng thủy date=2006-12-01 
Thể loại:Kitô giáo
Thể loại:Sự kiện Torah
T
Aragonit

Aragonit là một dạng khoáng vật nhóm cacbonat. Nó và khoáng vật calcit là hai dạng phổ biến nhất, có nguồn gốc tự nhiên của cacbonat calci, CaCO3. Mạng tinh thể của aragonit khác với mạng tinh thể của calcit, kết quả là hình dạng tinh thể khác hẳn, đó là một hệ thống hình thoi trực tâm với các tinh thể hình kim. Bằng cách cặp đôi tinh thể lặp lại thì nó tạo ra dạng giả lục giác. Nó có thể là hình trụ hay dạng sợi, thỉnh thoảng tạo nhánh dạng vú đá gọi là flos-ferri (hoa sắt) do sự liên kết của chúng với quặng tại mỏ sắt Carthinia. Khu vực điển hình của aragonit là Molina de Aragón (Guadalajara, Tây Ban Nha), cách Aragon khoảng 25 km. Một hang động toàn aragonit là hang Ochtiná Aragonit) tại Slovakia. Tại Hoa Kỳ, aragonit dạng vú đá có tại hang Carlsbad.
Tinh thể aragonit tại Aragon, Tây Ban Nha.
Aragonit tạo thành dạng tự nhiên ở gần như phần lớn các mai, vỏ của động vật thân mềm. Do sự tích lũy khoáng chất tại mai động vật thân mềm được kiểm soát sinh học rất mạnh nên một số dạng tinh thể là khác biệt với các dạng tinh thể aragonit nguồn gốc vô cơ. Ở một số động vật thân mềm, toàn bộ mai là aragonit; ở những loài khác, aragonit tạo thành các bộ phận rời rạc của lớp mai hai khoáng chất (aragonit và calcit). Aragonit cũng được tạo thành trong lòng đại dương và trong các hang động dưới dạng các chất vô cơ kết tủa, được gọi tương ứng là xi măng đại dương và speleothem. Lớp xà cừ các mai, vỏ hóa thạch chứa aragonit của một số dạng cúc (ngành Mollusca, phân lớp Ammonodea) đã tuyệt chủng tạo thành một loại vật liệu óng ánh gọi là ammolit. Ammolit chủ yếu là aragonit với một ít tạp chất làm cho nó óng ánh và như thế nó có giá trị như một loại đá quý.
Aragonit là không ổn định về mặt nhiệt động lực học ở điều kiện tiêu chuẩn, và có xu hướng biến đổi thành calcit trong khoảng thời gian cỡ 10 đến 100 triệu năm.

**Xem thêm**
 Danh sách khoáng vật- Xà cừ- Ngọc trai- Axít hóa đại dương- Hang Ochtiná Aragonit

**Ghi chú**

**Liên kết ngoài**
  Thông tin về aragonit date = ngày 7 tháng 9 năm 2006-  Hang Ochtinska aragonit date = ngày 5 tháng 3 năm 2007
Thể loại:Khoáng vật carbonat
Thể loại:Đá vôi
Thể loại:Khoáng vật calci
Thể loại:Khoáng vật hệ thoi
Thể loại:Khoáng vật phát quang
Xà cừ (vật liệu)

Tập tin:NautilusCutawayLogarithmicSpiral.jpg|nhỏ|phải|250px|Lớp xà cừ óng ánh của ốc anh vũ (chi Nautilus).
Một miếng xà cừ
Biểu đồ cấu trúc hiển vi của xà cừ, chỉ ra cách sắp xếp của các miếng aragonit nhỏ với các lớp protein.
Xà cừ là một hỗn hợp hữu cơ-vô cơ có nguồn gốc tự nhiên. Nó được tạo thành từ các miếng nhỏ hình lục giác chứa các tinh thể aragonit (calci cacbonat (CaCO3) có kích thước rộng 10-20 µm và dày khoảng 0,5 µm, được sắp xếp thành các phiến mỏng song song liên tục. Các lớp aragonit này được chia tách bởi các tấm chứa chất hữu cơ bao gồm các loại polymer sinh học mềm dẻo (chẳng hạn chitin, lustrin và các protein giống như lụa). Hỗn hợp của các miếng aragonit dòn và các lớp mỏng polymer sinh học mềm dẻo làm cho vật liệu cứng và đàn hồi. Độ cứng và đàn hồi còn do sự sắp xếp kiểu "gạch xây tường" của các miếng aragonit, nó ngăn chặn sự lan truyền vết nứt theo chiều ngang. Kết cấu này ở kích thước đủ lớn làm tăng độ dai của nó đủ lớn, làm cho nó gần như tương đương với độ dai của silic.
Bề ngoài óng ánh của xà cừ là do độ dày của các miếng aragonit chỉ khoảng 0,5 micromét, có thể so sánh được với bước sóng của ánh sáng. Nó tạo ra sự giao thoa với các bước sóng khác nhau của ánh sánh, kết quả là các màu sắc khác nhau của ánh sáng được phản xạ ở các góc nhìn khác nhau.
Xà cừ do các tế bào biểu mô thuộc phần áo của một số loài động vật thân mềm tiết ra. Trong các loài động vật thân mềm này thì xà cừ được tích tụ liên tục ở mặt trong của mai hay vỏ của chúng, như là một phương thức để làm trơn vỏ cũng như là cách thức để chống lại các sinh vật ký sinh và các mảnh cát sỏi vụn gây nguy hiểm cho cơ thể.
Lớp xà cừ óng ánh bên trong này được nhiều nền văn hóa đánh giá cao và thường được sử dụng trong chế tác đồ trang sức hay lớp khảm trên bề mặt các đồ gỗ.
Khi động vật thân mềm bị động vật ký sinh xâm lấn hay bị kích thích bởi các vật thể lạ mà nó không thể tống ra ngoài thì một quá trình gọi là bao nang để chôn vùi các vật thể đó trong các lớp xà cừ đồng tâm kế tiếp nhau. Quá trình này cuối cùng tạo ra cái mà người ta gọi là ngọc trai và nó tiếp diễn cho đến khi nào mà động vật thân mềm còn sống.
Các nguồn chính để sản xuất ngọc trai là hàu ngọc, tìm thấy ở các vùng biển ấm và nhiệt đới, chủ yếu tại châu Á; trai ngọc nước ngọt, sống ở nhiều con sông thuộc châu Á, châu Âu và Hoa Kỳ; cũng như bào ngư ở California, Nhật Bản và các khu vực khác của Thái Bình Dương.

**Tham khảo**
 Lin, A. và Meyers, M.A. 2005. Growth and structure in abalone shell, Materials Science and Engineering A 390(15 tháng 1):27–41 ( date=2007-05-05 )- Mayer, George, "Rigid Biological Systems as Models for Synthetic Composites", Science 310 (18 tháng 11 năm 2005):1144–1147 ()- Ortiz C. và những người khác (tháng 9 năm 2005). Nanoscale morphology and indentation of individual nacre tablets from the gastropod mollusc Trochus niloticus. J. Mater. Res. 20 (9).  Tập tin pdf trực tuyến

**Xem thêm**
 Ammolit- Khảm xà cừ
Thể loại:Sản phẩm động vật thân mềm
Thể loại:Vật liệu trang trí
Xà cừ (định hướng)

Xà cừ trong tiếng Việt có thể là:
*Sản phẩm do một số loài động vật thân mềm (ngành Mollusca) tiết ra tạo thành một lớp vật liệu mỏng óng ánh ở mặt trong của lớp mai/vỏ. Xem bài Xà cừ (vật liệu).
*Tên gọi của một loài cây thân gỗ có danh pháp hai phần là Khaya senegalensis thuộc họ Meliaceae. Xem bài Xà cừ.
*Một trong các tên gọi của loài cây dái ngựa Tây Ấn (Swietenia mahogani) cùng họ Xoan như loài trên.- Họ Ốc xà cừ, phân lớp Vetigastropoda, Lớp Chân bụng
Chi Xà cừ

Chi Xà cừ (danh pháp khoa học: Khaya) là một chi của bảy loài cây thân gỗ trong họ Xoan (Meliaceae), có nguồn gốc tại vùng nhiệt đới châu Phi và Madagascar. Tất cả các loài đều là cây thân gỗ lớn, cao tới 30–35 m, ít khi thấy tới 45 m, với đường kính thân cây trên 1 m, thông thường rất vững chắc ở phần gốc. Các lá hình lông chim, với 4-6 cặp lá chét, không có lá chét ở phần đỉnh của lá lông chim; mỗi lá chét dài 10–15 cm tròn bất ngờ về phía đỉnh nhưng thông thường có mũi lá nhọn. Chúng có thể là loài cây sớm rụng lá hoặc thường xanh, phụ thuộc vào từng loài. Các hoa mọc thành cụm không dày, mỗi hoa đơn lẻ thì nhỏ, với 4-5 cánh hoa màu vàng nhạt và 10 nhị hoa. Quả là loại quả nang hình cầu với 4 hoặc 5 mảnh đường kính 5–8 cm, chứa nhiều hạt có cánh.
Một số loài:
*Khaya anthotheca (đồng nghĩa K. nyasica)
*Khaya grandifoliola
*Khaya ivorensis
*Khaya madagascariensis
*Khaya senegalensis: Xà cừ

**Hình ảnh**
Tập tin:Khaya anthotheca 1.jpg|Khaya anthotheca
Tập tin:Khayanyasica2.jpg|Khaya nyasica
Tập tin:Khaya madagascariensis 02.jpg|Khaya madagascariensis
Tập tin:Khaya senegalensis MS 4753.JPG|Khaya senegalensis

**Sử dụng**
Gỗ của các loài Khaya đôi khi được gọi là gụ châu Phi, là các loại gỗ duy nhất được gọi là gụ, ngoài các loài gụ thực thụ thuộc chi Swietenia.
Tại Việt Nam hiện có trồng loài xà cừ (Khaya senegalensis). Nó được người ta biết đến như một loài "gụ" của vùng khô châu Phi, được sử dụng cả những phần không chứa gỗ. Tại Tây Phi, những người chăn thả gia súc Fulani xén bớt lá của chúng trong mùa khô để nuôi gia súc. Ngoài ra, vỏ cây của K. senegalensis cũng được thu hoạch từ các cây trồng hay mọc tự nhiên để làm thuốc điều trị một số bệnh. Hạt của K. senegalensis chứa tới 52,5% dầu, bao gồm 21% axít palmitic, 10% axít stearic, 65% axít oleic và 4% các a xít khác không xác định. 

**Chú thích**

**Tham khảo**
124952
*showITIS=no
*71074
Nhà kèn

Nhà kèn có thể chỉ một trong số các công trình kiến trúc sau đây:
*Nhà kèn (Hà Nội): công trình nằm trong vườn hoa Chí Linh
*Nhà kèn (Hải Phòng): công trình nằm trong vườn hoa Nguyễn Du
*Nhà kèn (Huế): công trình nằm bên bờ sông Hương
Nhị Hà (định hướng)

Nhị Hà có thể là:- Một tên gọi khác của Sông Hồng- Xã Nhị Hà, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận- Bút danh của Lê Quang Mai (sinh 1935), tác giả ca khúc "Mẹ tôi".
Sông Cái (định hướng)

Sông Cái, nghĩa chữ là "sông Mẹ", là tên của nhiều con sông ở Việt Nam như:
*Sông Cái Quảng Nam, tên gọi đoạn trung lưu của sông Vu Gia, trong cùng hệ thống với sông Thu Bồn ở tỉnh Quảng Nam, bắt nguồn từ vùng biên giới Việt - Lào, nối với sông Thu Bồn ở huyện Đại Lộc.
*Sông Cái Quy Nhơn ở tỉnh Bình Định, đổ ra vịnh Quy Nhơn, đoạn trung lưu là sông Hà Giao, đoạn thượng lưu là sông Đắk Cron Bung.
*Sông Cái Phú Yên, tên của phần hạ nguồn của Sông Kỳ Lộ tỉnh Phú Yên.
*Sông Cái Ninh Hòa hay sông Dinh Khánh Hòa, tỉnh Khánh Hòa.
*Sông Cái Nha Trang ở tỉnh Khánh Hòa, qua thành phố Nha Trang, rồi đổ ra vịnh Nha Trang.
*Sông Cái Phan Rang hay Sông Dinh (Ninh Thuận) ở tỉnh Ninh Thuận, qua thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, rồi đổ ra vịnh Phan Rang.
*Sông Cái Phan Thiết hay sông Quao, bắt nguồn từ tỉnh Lâm Đồng, chảy trong huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, rồi đổ ra vịnh Phan Thiết.
*Sông Cái - tên dân gian theo nghĩa "sông Mẹ" của sông Hồng.

**Khác**
 Sông Cái Mép chảy ở Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh- Sông Cái Tàu chảy ở Đồng Tháp, Vĩnh Long.- Sông Cái Vùng chảy ở Đồng Tháp, An Giang.- Sông Cái Cối chảy ở Đồng Tháp, Tiền Giang.- Sông Cái Lớn chảy ở Bạc Liêu, Hậu Giang, Kiên Giang.- Sông Cái Tàu chảy ở Cà Mau, Kiên Giang.- Sông Cái Lớn chảy ở Kiên Giang, Hậu Giang.- Sông Cái Bé chảy ở Cần Thơ, Kiên Giang.

**Tham khảo**
  Quyết định số 1989/QĐ-TTg ngày 01/11/2010 của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục lưu vực sông liên tỉnh. Thuvien Phapluat Online, 2016. Truy cập 12/08/2018.- Sổ tay địa danh Việt Nam, Nguyễn Dược - Trung Hải, Nhà xuất bản Giáo dục, 2001.

**Xem thêm**
 Sông Con
Kết cấu xây dựng cao tầng

Kết cấu xây dựng cao tầng là một lĩnh vực thuộc kết cấu xây dựng và tập trung vào các công trình xây dựng cao tầng.

**Các cấu kiện cơ bản**
#Nền móng
##Móng đơn và mỏng băng
##Móng bè
##Móng khối
##Móng cột
#Truyền lực ngang
##Lõi chịu lực
##Sàn
#Truyền lực dọc
##Dầm
##Cột
##Tường

**Tiêu chuẩn**

**Tiêu chuẩn Việt Nam**

**Tiêu chuẩn châu Âu**

**Tiêu chuẩn Mỹ**

**Tiêu chuẩn Nhật**

**Tham khảo**
 K. Zilch, C.J. Diederichs, R. Katzenbach: Handbuch für Bauingenieure Springer, Berlin, 2002, ISBN 3-540-65760-6
Thể loại:Xây dựng
Dương Tử (định hướng)

Dương Tử có thể là:
*Trường Giang: con sông lớn nhất ở Trung Quốc và lớn thứ ba trên thế giới.
*Dương Chu: một triết gia Trung Quốc thời Xuân Thu Chiến Quốc
*Dương Hùng (Tây Hán): nhà văn, nhà triết học cuối đời Tây Hán, đầu đời Tân và được Tam tự kinh xếp vào nhóm Ngũ tử
*Dương Tử (diễn viên): nổi tiếng với vai Cẩm Mịch trong bộ phim Hương Mật Tựa Khói Sương

**Xem thêm**
Dương Tử Giang