จุดไหลเทของของเหลว

จุดไหลเทของของเหลว (pour point) คืออุณหภูมิที่ต่ำกว่าซึ่งของเหลวจะสูญเสียคุณสมบัติการไหลโดยจุดไหลเทถูกกำหนดว่าเป็นอุณหภูมิต่ำสุดที่น้ำมันยังสามารถไหลออกจากบีกเกอร์ได้ ในน้ำมันดิบ จุดไหลเทที่สูงมักสัมพันธ์กับปริมาณพาราฟินที่สูง ซึ่งโดยทั่วไปพบในน้ำมันดิบที่มีส่วนประกอบของวัสดุจากพืชเป็นสัดส่วนมาก น้ำมันดิบประเภทนี้มักได้มาจากเคโรเจนชนิดที่ 3 (Type III)

**การวัดจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม**

**วิธีแบบแมนนวล**
มาตรฐาน ASTM D97 คือวิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับการวัดจุดไหลเทของน้ำมันดิบ โดยตัวอย่างจะถูกทำให้เย็นลงภายในอ่างหล่อเย็นเพื่อให้เกิดการตกผลึกของพาราฟินแว็กซ์ เมื่อตัวอย่างเย็นลงประมาณ C-change เหนือจุดไหลเทที่คาดไว้ และในทุกๆ ระยะ C-change หลังจากนั้น ขวดทดสอบจะถูกยกออกมาและเอียงเพื่อตรวจสอบการเคลื่อนไหวของผิวของเหลว หากตัวอย่างไม่ไหลเมื่อเอียง ขวดจะถูกวางในแนวนอนเป็นเวลา 5 วินาที หากยังไม่ไหลอีก ให้เพิ่ม 3 °C จากอุณหภูมินั้น และอุณหภูมิดังกล่าวจะถือเป็นจุดไหลเทของตัวอย่างนั้น
ทั้งนี้ ควรทราบว่าการที่ตัวอย่างไม่ไหลที่จุดไหลเท อาจเกิดจากผลของความหนืดหรือประวัติการให้ความร้อนของตัวอย่าง ดังนั้นจุดไหลเทอาจให้ภาพที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับคุณสมบัติในการใช้งานของน้ำมันได้ การทดสอบความไหลตัวเพิ่มเติมจึงอาจมีความจำเป็น ช่วงของจุดไหลเทโดยประมาณสามารถสังเกตได้จากค่าต่ำสุดและค่าสูงสุดของจุดไหลเทของตัวอย่าง

**วิธีแบบอัตโนมัติ**
มาตรฐาน ASTM D5949 คือวิธีทดสอบจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (ด้วยวิธีการกดดันแบบอัตโนมัติ) ซึ่งเป็นอีกทางเลือกหนึ่งแทนการทดสอบแบบแมนนวล โดยใช้เครื่องมืออัตโนมัติ และให้ผลลัพธ์ในรูปแบบเดียวกันกับวิธีแมนนวล (ASTM D97) เมื่อรายงานที่ระยะ 3 °C
วิธี D5949 สามารถวัดจุดไหลเทได้ในเวลาที่สั้นกว่าวิธีแมนนวล D97 และใช้เวลาจากผู้ปฏิบัติงานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังไม่ต้องใช้อ่างหล่อเย็นหรือชุดทำความเย็นภายนอก วิธีนี้สามารถวัดจุดไหลเทได้ในช่วงอุณหภูมิ F และสามารถรายงานผลได้ที่ระยะทดสอบ C-change หรือ 3 °C วิธีนี้มีความสามารถในการให้ผลที่แม่นยำและทำซ้ำได้ดีกว่าวิธีแมนนวล D97
ในการทดสอบตาม ASTM D5949 ตัวอย่างจะถูกให้ความร้อน จากนั้นทำให้เย็นลงด้วยอุปกรณ์ Peltier ที่อัตรา 1.5±0.1 °C/นาที ในแต่ละช่วงอุณหภูมิ 1 °C หรือ 3 °C จะมีการปล่อยแก๊สอัดลงบนผิวของตัวอย่าง ตัวตรวจจับด้วยแสงหลายตัวจะตรวจสอบการเคลื่อนไหวของตัวอย่างอย่างต่อเนื่อง อุณหภูมิต่ำสุดที่ตรวจพบการเคลื่อนไหวบนผิวของตัวอย่างจะถูกกำหนดให้เป็นจุดไหลเท

**วิธีแบบอัตโนมัติ**
มาตรฐาน ASTM D5949: วิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับการวัดจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (วิธีกระตุ้นแรงดันแบบอัตโนมัติ) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งแทนวิธีแมนนวล โดยใช้เครื่องมืออัตโนมัติและให้ผลลัพธ์ในรูปแบบเดียวกับวิธีแมนนวล (ASTM D97) เมื่อรายงานผลที่ช่วงอุณหภูมิห่างกัน 3 °C
วิธีทดสอบ D5949 สามารถระบุจุดไหลเทได้ในระยะเวลาที่สั้นกว่าวิธีแมนนวล D97 และใช้เวลาจากผู้ปฏิบัติงานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังไม่จำเป็นต้องใช้อ่างหล่อเย็นหรือชุดทำความเย็นภายนอก D5949 สามารถวัดจุดไหลเทได้ในช่วงอุณหภูมิระหว่าง F และสามารถรายงานผลได้ทั้งที่ช่วงห่างกัน C-change หรือ 3 °C วิธีนี้มีความแม่นยำและความสามารถในการทำซ้ำที่ดีกว่าวิธีแมนนวล D97
ภายใต้มาตรฐาน ASTM D5949 ตัวอย่างที่ทดสอบจะถูกให้ความร้อนก่อน และจากนั้นทำให้เย็นลงด้วยอุปกรณ์ Peltier ที่อัตรา 1.5±0.1 °C/นาที ในทุกช่วงอุณหภูมิที่กำหนดไว้ 1 °C หรือ 3 °C จะมีการส่งแรงดันจากแก๊สอัดลงบนผิวของตัวอย่าง และใช้ตัวตรวจจับด้วยแสงหลายตัวในการเฝ้าตรวจสอบการเคลื่อนไหวของตัวอย่างอย่างต่อเนื่อง อุณหภูมิต่ำสุดที่ตรวจพบว่ามีการเคลื่อนไหวบนผิวของตัวอย่างจะถือเป็นจุดไหลเท

**การวัดจุดไหลเทของน้ำมันดิบ**
สามารถวัดจุดไหลเทได้ 2 ค่า ซึ่งช่วยให้ประมาณช่วงอุณหภูมิที่น้ำมันอาจอยู่ในสภาพของเหลวหรือของแข็ง ขึ้นอยู่กับประวัติการให้ความร้อนก่อนหน้า ช่วงอุณหภูมินี้มีผลเนื่องจากผลึกแว็กซ์จะก่อตัวได้ยากขึ้นเมื่อของเหลวถูกให้ความร้อนภายใน 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา ซึ่งเป็นปัจจัยให้ค่าจุดไหลเทต่ำลง
จุดไหลเทบน (Upper pour point) วัดโดยการเทตัวอย่างทดสอบลงในภาชนะทดสอบโดยตรง จากนั้นจึงทำให้เย็นลงและตรวจหาค่าจุดไหลเทตามขั้นตอนมาตรฐาน วิธีนี้มักให้ค่าจุดไหลเทที่สูงกว่า เนื่องจากไม่มีการลบล้างประวัติการให้ความร้อนของตัวอย่างด้วยการบำบัดด้วยความร้อนนาน ๆ
จุดไหลเทล่าง (Lower pour point) วัดโดยเริ่มจากการเทตัวอย่างลงในภาชนะรับแรงดันที่ทำจากสแตนเลส จากนั้นปิดฝาให้แน่นและให้ความร้อนในอ่างน้ำมันจนถึงอุณหภูมิเกิน F หลังจากเวลาที่กำหนด นำภาชนะออกและปล่อยให้เย็นลงเล็กน้อย แล้วเทตัวอย่างลงในภาชนะทดสอบทันทีและปิดด้วยจุกไม้ก๊อกที่ติดตั้งเทอร์โมมิเตอร์ไว้ จากนั้นจึงทำให้เย็นลงและตรวจหาค่าจุดไหลเทตามขั้นตอนมาตรฐาน

**ดูเพิ่ม**
 จุดหลอมเหลว- จุดเมฆ- จุดอุดตัวกรองเย็น- การวิเคราะห์น้ำมันดิบ- เจลพอยต์ (ปิโตรเลียม)- ปิโตรเลียม- ความหนืด- ขี้ผึ้ง

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Some background knowledge about pour point and different measuring methods (manufacturer of pour point tester)- USFS  Pour Point and Product Fluidity of Various Class A Foams-  Phase Technology Manufacturer of ASTM D5949 automatic pour point analyzers
หมวดหมู่:คุณสมบัติทางเคมี
หมวดหมู่:อุณหภูมิเกณฑ์