ฉบับร่าง:ทะเบียนบ้าน

ทะเบียนบ้าน เป็นเอกสารทางราชการที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อชีวิตประจำวันของประชาชนไทย โดยเป็นหลักฐานแสดงถิ่นที่อยู่ของบุคคลตามกฎหมาย และมีบทบาทสำคัญในกระบวนการบริหารจัดการของรัฐในด้านต่าง ๆ เช่น การจัดการประชากร การเลือกตั้ง การให้บริการสาธารณสุข การศึกษา และการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานของรัฐ
ทะเบียนบ้านของประเทศไทยมีชื่อทางราชการว่า "แบบ ท.ร.14" จัดทำและดูแลโดยนายทะเบียนท้องถิ่น เช่น สำนักงานเขตในกรุงเทพมหานคร หรือที่ว่าการอำเภอในต่างจังหวัด ข้อมูลที่ระบุในทะเบียนบ้าน ได้แก่ เลขที่บ้าน ชื่อเจ้าบ้าน ชื่อของบุคคลที่มีชื่ออยู่ในบ้าน พร้อมเลขประจำตัวประชาชน วันเดือนปีเกิด และความสัมพันธ์กับเจ้าบ้าน
ทะเบียนบ้านมีหลายประเภท ได้แก่ ทะเบียนบ้านหลัก (แบบ ท.ร.14) ซึ่งใช้กับบุคคลทั่วไปที่มีสัญชาติไทย ทะเบียนบ้านชั่วคราว (แบบ ท.ร.13) สำหรับชาวต่างชาติที่ได้รับอนุญาตให้อาศัยอยู่ในประเทศไทย และทะเบียนบ้านกลาง ซึ่งใช้ในกรณีพิเศษ เช่น บุคคลที่ไม่มีที่อยู่อาศัยแน่นอน หรือผู้ที่ยังไม่ได้ย้ายเข้าทะเบียนบ้านใหม่
นอกจากจะเป็นหลักฐานด้านถิ่นที่อยู่แล้ว ทะเบียนบ้านยังมีความสำคัญในเชิงกฎหมายและสังคม เช่น การใช้ยืนยันตัวตนเพื่อทำธุรกรรมทางราชการ การสมัครเรียน การขอสินเชื่อ การขึ้นทะเบียนรับสวัสดิการจากภาครัฐ หรือแม้แต่การใช้สิทธิเลือกตั้ง ทั้งนี้ การเปลี่ยนแปลงใด ๆ เกี่ยวกับทะเบียนบ้าน เช่น การย้ายเข้า ย้ายออก การเพิ่มชื่อหรือถอนชื่อ ต้องดำเนินการผ่านนายทะเบียนโดยมีหลักฐานประกอบตามที่กฎหมายกำหนด
กล่าวโดยสรุป ทะเบียนบ้านถือเป็นเอกสารสำคัญที่ไม่เพียงแสดงตัวตนและถิ่นที่อยู่ของบุคคลตามกฎหมายเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือที่รัฐใช้ในการบริหารประเทศอย่างมีระบบ จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ประชาชนควรดูแลและตรวจสอบข้อมูลในทะเบียนบ้านของตนเองให้ถูกต้องและเป็นปัจจุบันอยู่เสมอ

**ทะเบียนบ้านในประเทศไทย**
ทะเบียนบ้านเป็นเอกสารทางราชการที่มีความสำคัญมากในระบบการบริหารราชการของประเทศไทย โดยเป็นหลักฐานที่แสดงถึงภูมิลำเนาและที่อยู่อาศัยของบุคคลตามกฎหมาย ซึ่งออกโดยหน่วยงานทะเบียนของรัฐ เช่น สำนักงานเขตในกรุงเทพมหานคร หรือ ที่ว่าการอำเภอในต่างจังหวัด ทะเบียนบ้านไทยที่พบโดยทั่วไปจะมี 2 แบบ คือ ทะเบียนบ้านสำหรับบุคคลสัญชาติไทย (แบบ ท.ร.14 เล่มสีน้ำเงิน) และ ทะเบียนบ้านสำหรับชาวต่างชาติที่มีถิ่นพำนักถาวร (เล่มสีเหลือง)
หน้าที่หลักของทะเบียนบ้านคือการใช้เป็นหลักฐานยืนยันตัวตนและที่อยู่อาศัยของบุคคลในหลายกิจกรรมของชีวิต ตั้งแต่การทำบัตรประชาชน การเลือกตั้ง การศึกษา การสมัครงาน การใช้บริการภาครัฐ เช่น การติดต่อขอใช้ไฟฟ้าหรือน้ำประปา การขอสินเชื่อจากธนาคาร ไปจนถึงการยื่นแบบภาษีหรือขอสวัสดิการจากรัฐ
ทะเบียนบ้านยังมีบทบาทสำคัญในระบบกฎหมาย เช่น ใช้ประกอบการจดทะเบียนสมรส จดทะเบียนหย่า การจัดการมรดก การฟ้องร้อง หรือแม้แต่ในกระบวนการการย้ายเข้าหรือย้ายออกของบุคคล เพื่อควบคุมการเคลื่อนย้ายถิ่นฐานและรับรู้จำนวนประชากรในแต่ละพิ้นที่ได้อย่างเป็นระบบ
ในทางปฏิบัติบุคคลสามารถย้ายชื่อเข้าหรือออกทะเบียนบ้านได้ตามสิทธิ โดยต้องแจ้งต่อนายทะเบียนในเขตพื้นที่ที่เกี่ยวข้องภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด หากไม่แจ้งหรือแจ้งล่าช้าอาจมีโทษปรับ ทะเบียนบ้านยังระบุสถานะของบุคคลภายในบ้าน เช่น เจ้าบ้าน หรือผู้อาศัย และในบางกรณี เช่น การไม่มีชื่อในทะเบียนบ้าน อาจส่งผลต่อการเข้าถึงสิทธิและบริการของรัฐ เช่น สิทธิบัตรทอง หรือสิทธิทางการศึกษา

**ประวัติทะเบียนบ้านในประเทศไทย**
การใช้ทะเบียนบ้านในประเทศไทย เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีการจัดตั้ง "กรมทะเบียน" ขึ้นในปี พ.ศ. 2436 เพื่อจัดเก็บข้อมูลประชากรและควบคุมดูแลด้านภาษีและแรงงาน ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของระบบทะเบียนราษฎรในประเทศไทย
ต่อมาในปี พ.ศ. 2479 มีการออกพระราชบัญญัติทะเบียนราษฎร พุทธศักราช 2479 ซึ่งถือเป็นกฎหมายฉบับแรกที่กำหนดเรื่องการจดทะเบียนราษฎร รวมถึงการจัดทำทะเบียนบ้านอย่างเป็นระบบ และใช้สีบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน โดยมีการปรับปรุงกฎหมายเรื่อยมา เช่น พระราชบัญญัติทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 (ใช้มาจนถึงปัจจุบัน) เพื่อให้ทันต่อสมัยใหม่และเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลง

**การใช้ทะเบียนในต่างประเทศ**
ระบบทะเบียนบ้านหรือการลงทะเบียนถิ่นที่อยู่เป็นกลไกการบริหารจัดการประชากรที่มีใช้ในหลายประเทศทั่วโลก แม้จะมีรูปแบบและกระบวนการแตกต่างกันตามแต่ละประเทศ แต่หลักการสำคัญคือการควบคุม ดูแล และจัดเก็บข้อมูลของประชาชนเพื่อประโยชน์ในการบริหารรัฐและให้บริการสาธาระอย่างมีประสิทธิภาพ
ประเทศในเอเชียตะวันออก เช่น ประเทศญี่ปุ่น และ ประเทศเกาหลีใต้ มีระบบทะเบียนบ้านที่เข้มงวดและเป็นระบบ ตัวอย่างเช่นในญี่ปุ่น ใช้ระบบที่เรียกว่า "จูมินเฮียว" (住民評) ซึ่งเป็นเอกสารแสดงถิ่นพำนักอย่างเป็นทางการขชองบุคคล หากประชาชนย้ายที่อยู่ต้องแจ้งต่อนายทะเบียนท้องถิ่นเพื่อปรับข้อมูลในทะเบียนบ้านให้เป็นปัจจุบัน เอกสารนี้จำเป็นในการดำเนินชีวิตประจำวัน เช่น สมัครงาน สมัครเรียน เปิดบัญชีธนาคาร หรือขอใช้บริการประกันสุขภาพ
ในเกาหลีใต้ ใช้ระบบที่เรียกว่า "โฮจอก" (호족) ซึ่งเป็นทะเบียนครอบครัว และมีระบบทะเบียนที่อยู่แยกต่างหากอีกระบบหนึ่ง การย้ายเข้าหรือย้ายออก หรือการเปลี่ยนแปลงสถานะครอบครัว เช่น การสมรส การหย่าร้าง หรือเกิดใหม่ จะต้องแจ้งต่อรัฐ โดยรัฐจะใช้ข้อมูลเหล่านี้ในการจัดสรรทรัพยากร และกำหนดนโยบายสาธารณะ
ประเทศในยุโรป เช่น ประเทศเยอรมนี และ ประเทศสวีเดน ก็มีระบบทะเบียนถิ่นที่อยู่ที่เข้มแข็ง โดยในเยอรมนี ประชาชนต้องลงทะเบียนที่สำนักงานเขต (Einwohnermeldeamt) ทุกครั้งที่ย้ายที่อยู่ โดยถือเป็นหน้าที่ตามกฎหมาย เอกสารนี้จำเป็นต่อการขอวีซ่า เช่าที่พัก เปิดบัญชีธนาคาร หรือรับจดหมายราชการ ส่วนในสวีเดน มีระบบทะเบียนพลเรือนที่บริหารโดยสำนักงานสรรพากร (Skatteverket) ซึ่งรวมข้อมูลส่วนบุคคล ที่อยู่ รายได้ ภาษี และสิทธิสวัสดิการไว้ในระบบเดียว ทำให้รัฐสามารถบริหารจัดการบริหารได้อย่างแม่นยำ
ในทางกลับกัน บางประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา และ อังกฤษ ไม่มีระบบทะเบียนบ้านที่ชัดเจนแบบเดียวกับประเทศในเอเชียหรือยุโรป รัฐบาลจะใช้ระบบอื่นในการติดตามข้อมูลประชากร เช่น ระบบเลขประจำตัวประชาชน (Social Security Number) หรือการลงทะเบียนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง หรือข้อมูลหน่วยงานที่จัดเก็บภาษี แทนที่ระบบทะเบียนบ้านแบบรวมศูนย์ แต่ก็ทำให้เกิดความยากในการจัดเก็บข้อมูลประชากรที่แม่นยำเท่ากับประเทศที่มีระบบทะเบียนบ้าน

**ประเทศที่มี เคยมี หรือไม่มี การใช้ทะเบียนบ้าน**

**ประเทศที่มีระบบทะเบียนบ้าน**
เอเชีย
*ญี่ปุ่น
*เกาหลีใต้
*จีน
*ไต้หวัน
*ไทย
*เวียดนาม
*สิงคโปร์
ยุโรป
*เยอรมนี
*เนเธอร์แลนด์
*สวีเดน
*นอร์เวย์
*ฟินแลนด์
*เดนมาร์ก
*ออสเตรีย
*เบลเยียม
*สวิตเซอร์แลนด์
*อิตาลี
*รัสเซีย

**ประเทศที่เคยมีระบบทะเบียนบ้าน**
ฝรั่งเศส
*เกาหลีใต้
*ฮ่องกง

**ประเทศที่ไม่เคยมีระบบทะเบียนบ้าน**
สหรัฐอเมริกา
*แคนาดา
*สหราชอาณาจักร
*ออสเตรเลีย
*นิวซีแลนด์

**อ้างอิง ==