ปลาอมไข่เหลือง

ปลาอมไข่เหลือง (อังกฤษ: yellow-striped cardinalfish, goldenstriped cardinalfish, orange-lined cardinalfish; ชื่อวิทยาศาสตร์: Ostorhinchus cyanosoma) เป็นสปีชีส์ของปลาทะเลในวงศ์ปลาอมไข่ (Apogonidae) อันดับ Perciformes มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบอินโด-แปซิฟิกตะวันตก
O. cyanosoma โดยทั่วไปมีสีเงินอมฟ้า มีลายสีส้มเหลือง และเมื่อโตเต็มวัยจะมีขนาดเฉลี่ยที่ 6 เซนติเมตร อาศัยอยู่ในน้ำที่มีความลึกถึง 50 เมตร มักอยู่ในทะเลสาบน้ำเค็มชายฝั่งหรือแนวปะการัง มันจะออกหากินเวลากลางคืน โดยกินพืชและสัตว์ขนาดเล็กเป็นหลัก โดยส่วนใหญ่เป็นแพลงก์ตอน ปลาชนิดนี้เป็นหัวข้อการวิจัยเพื่อทดสอบสิ่งที่อาจเกิดขึ้นกับสิ่งมีชีวิตในทะเลภายในปีคริสต์ศตวรรษที่ 21 เนื่องมาจากระดับคาร์บอนไดออกไซด์ที่คาดการณ์ไว้ในชั้นบรรยากาศ

**อนุกรมวิธาน**
นักมีนวิทยา ชาวดัตช์ที่มีผลงานมากมาย ปีเตอร์ เบลเกอร์ เป็นผู้บรรยายถึงสปีชีส์นี้เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1853 จากตัวอย่างที่เก็บได้ที่ลาวาจ็องนอกเกาะโซโลร์ ในจังหวัดนูซาเติงการาตะวันออกของประเทศอินโดนีเซียในปัจจุบัน ตัวอย่างต้นแบบดั้งเดิมที่เป็นเอกลักษณ์ของเขาถูกเก็บรักษาไว้ที่ศูนย์ความหลากหลายทางชีวภาพ Naturalis ในประเทศเนเธอร์แลนด์ 

**ศัพทมูลวิทยา**
ยังไม่มีใครอธิบายถึงชื่อพ้องของสปีชีส์นี้ ดังนั้นชื่อสปีชีส์เดิมของเบลเกอร์ซึ่งคือ cyanosoma จึงไม่มีใครโต้แย้ง อย่างไรก็ตาม สกุล Apogon ที่เขาวางไว้นั้นได้ปกปิดความแตกต่างที่สำคัญระหว่างสปีชีส์เอาไว้ เมื่อไม่นานนี้ด้วยจากลักษณะทางกายภาพ (2005) และทางพันธุกรรม (2014) ของปลาอมไข่เหลืองนี้จึงได้มีการย้ายปลาชนิดนี้สู่สกุล Ostorhinchus
ในระหว่างการดำเนินการเพื่อแยกชนิดที่ทับซ้อนของ O. cyanosoma ซึ่งขณะนี้รวม O. cyanosoma, O. rubrimacula, O. wassinki และ O. properuptus ซึ่งสปีชีส์สุดท้ายนี้ถือเป็นชื่อพ้องของ O. cyanosoma มาระยะหนึ่งแล้ว

**คำอธิบาย**
Ostorhinchus cyanosoma ขนาดใหญ่จะสามารถเติบโตได้ยาวถึง 8 เซนติเมตร แม้ว่าความยาวเฉลี่ยจะอยู่ที่ 6 เซนติเมตร  ปลาชนิดนี้มีสีเงินอมฟ้า และมีแถบสีเหลืองส้ม 6 แถบ รวมทั้งแถบสั้นด้านหลังดวงตา
ซึ่งสปีชีส์ใหม่ (Ostorhinchus rubrimacula) ถูกแยกออกจากกลุ่มสปีชีส์ของ O. cyanosoma ในปี ค.ศ. 1998 โดยมีสัณฐานวิทยาที่แทบจะเหมือนกันทุกประการ แต่มีจุดสีชมพูอมแดงที่โคนหาง และได้รับการยืนยันทางพันธุกรรมในปี ค.ศ. 2014  ที่น่าสังเกตคือในขณะที่เบลเกอร์สังเกตเห็นครีบสีแดง (pinnis rubris) ในตัวอย่างดั้งเดิมของเขา แต่เขาไม่เคยสังเกตเห็นจุดหางสีแดงเลย 

**ทางเมอริสติกส์**
เมื่อใช้สูตรเมอริสติกส์แบบย่อ O. cyanosoma สามารถอธิบายได้ว่ามีลักษณะดังนี้:
D, VII + I,9
A II,8
P, 14
LL, 24
GR, 4–5 + 16–19

**การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่อาศัย**

**อาณาเขต**
แหล่งอ้างอิงที่ครอบคลุมที่สุดล่าสุดระบุว่า O. cyanosoma มีอาณาเขตครอบคลุมทั่วอินโด-แปซิฟิก ตั้งแต่ ทะเลแดงไปทางใต้จนถึงแอฟริกาตะวันออก และไปทางตะวันออกผ่านเวสเทิร์นออสเตรเลียและควีนส์แลนด์ ไปจนถึงนิวแคลิโดเนีย และไปทางเหนือจนถึงหมู่เกาะโองาซาวาระ และหมู่เกาะรีวกีว

**การตั้งถิ่นฐาน**
มันอาศัยอยู่ในบริเวณน้ำใสของทะเลสาบน้ำเค็มชายฝั่งและแนวปะการังตื้น อาศัยอยู่ในน้ำลึก 1 ถึง 50 เมตร (โดยปกติจะสูงกว่า 15 เมตร) และอาศัยอยู่ในใต้ขอบหิน ในรู และระหว่างหนามของเม่นทะเล 
การตั้งถิ่นฐานของปลาในแนวปะการังมักถูกครอบครองโดยการสรรหาตัวอ่อนแต่ในอย่างน้อยส่วนหนึ่งของแนวปะการังเกรตแบร์ริเออร์รีฟของออสเตรเลีย ประมาณหนึ่งในสามของการคัดเลือก O. cyanosoma ในแนวปะการังใด ๆ ก็ตามมักจะเกิดจากการอพยพของปลาโตเต็มวัยและลูกปลาผ่านทรายและเศษปะการังที่อยู่ระหว่างนั้น 
ในกลุ่มขนาดใหญ่ของ O. cyanosoma มักพบคู่เพศผู้และเพศเมียที่มีเสถียรภาพ ปลาที่อยู่เป็นคู่มีแนวโน้มที่จะอาศัยอยู่ในที่ใดที่หนึ่งและสามารถกลับไปยังที่ที่นั้นได้หากถูกแยกออกไป (กับคู่ของตัวมันหรือไม่ก็ตาม) มากกว่าปลาที่ไม่ได้จับคู่  การรักษาพื้นที่ที่พักอาศัยที่แน่นอนบนแนวปะการังอาจเป็นปัจจัยสำคัญในการเอาชีวิตรอดจากการล่าเหยื่อของพวกที่กินปลาอื่นเป็นอาหารที่ดุร้ายที่พบได้ในบริเวณนั้น 

**ปรสิต**
พบตัวอย่าง O. cyanosoma ที่มีการติดเชื้อถุงน้ำดีของ Ceratomyxa cyanosomae, Ceratomyxa cardinalis,  Ellipsomyxa apogoni และ Zschokkella ohlalae นอกจากนี้ยังพบสิ่งมีชีวิตสองชนิดในเซลล์กล้ามเนื้อโครงร่าง ได้แก่ Kudoa cheilodipteri และ Kudoa whippsi ปรสิตไนดาเรียขนาดเล็กจากชั้น Myxosporea เหล่านี้มีความน่าสนใจเป็นสองเท่า เนื่องจากกลุ่มนี้อาจต้องการตัวถูกเบียน 2 ตัวที่มีระยะสืบพันธุ์ 2 ระยะ (ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่หายากมากในโลกของปรสิต)

**พฤติกรรม**

**อาหาร**
O. cyanosoma เป็นสัตว์กินแพลงก์ตอน หากินเวลากลางคืน โดยมักจะออกมาจากที่ซ่อนตัวในถ้ำปะการังและรอยแยกเพื่อหาอาหารโดยการโฉบอยู่เหนือแหล่งที่อยู่ขนาดเล็ก ที่เป็นทรายบนแนวปะการังชายฝั่ง โดยมีการขับถ่ายในเวลากลางวันในแหล่งอาศัยขนาดเล็กที่ไม่มีแหล่งอาหาร O. cyanosoma อาจช่วยหมุนเวียนสารอาหารในแนวปะการังไปมาระหว่างชุมชนต่าง ๆ บริเวณแนวปะการัง ซึ่งดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้จะชอบกินสัตว์ขนาดเล็กจำพวกกุ้ง จำพวกกุ้งขนาดเล็ก ที่อาศัยอยู่บริเวณเขตเบนธิก มากกว่า ตัวอ่อนของแพลงก์ตอนที่อาศัยอยู่บริเวณสูงกว่าในแนวน้ำ อย่างไรก็ตาม ผลกระทบตามฤดูกาลหรือการสุ่มตัวอย่างอาจมีบทบาทสำคัญในการกำหนดอาหาร เนื่องจากในบางปีและบางแห่งชี้ให้เห็นว่า O. cyanosoma กำลังกินโคพีพอดแพลงก์ตอนและตัวอ่อนของสัตว์จำพวกกุ้งในปริมาณที่มีนัยสำคัญ 
แม้ว่าปากที่กว้างอาจเหมาะกับการล่าเหยื่อที่อยู่ตามพื้นทะเล แต่การกินเหยื่อประเภทต่าง ๆ ของปลาอมไข่ที่มีรูปร่างปากต่างกันนั้น ในความเป็นจริงแล้วเพื่อให้มีความสัมพันธ์ที่ดีกว่ากับความพร้อมใช้งานที่เปลี่ยนแปลงไป (กล่าวคือ รูปร่างปากที่หลากหลายยังสามารถสร้างชนิดพันธุ์ที่มีความยืดหยุ่นในการดำรงชีวิต) 

**การสืบพันธุ์**
O. cyanosoma เป็นปลาที่เลี้ยงลูกในปากโดยฝ่ายพ่อ นี่อาจเป็นสาเหตุที่สำคัญกว่าสำหรับความแตกต่างทางเพศ ที่แสดงออกโดยช่องเปิดที่กว้างกว่าและขากรรไกรล่างที่ยื่นออกมามากกว่าลักษณะเฉพาะของการล่าเหยื่อ ปากที่ใหญ่ขึ้นช่วยให้ปกป้องไข่จากการถูกล่าได้มากขึ้น และช่วยให้หมุนเวียนน้ำได้ดีขึ้น (เพื่อเพิ่มออกซิเจนให้กับทั้งไข่และพ่อแม่) 
การจับคู่ใน O. cyanosoma ดูเหมือนไม่ได้ให้ประโยชน์ทางพันธุกรรมตามที่คาดหวังจากการมีคู่เดียว (monogamy) จริง ๆ แล้ว เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดในวงศ์ของมันที่มีการผูกพันคู่ (Pair bond) พฤติกรรมนี้น่าจะถูกผลักดันด้วยการหลีกเลี่ยงผู้ล่ามากกว่าการผูกพันเพื่อการสืบพันธุ์แบบเฉพาะเจาะจง 

**ความสำคัญต่อมนุษย์**

**การท่องเที่ยว**
มักนิ่งอยู่กับที่และมองเห็นได้ต่ำบนแนวปะการังในเวลากลางวัน การรวมตัวของ O. cyanosoma เพิ่มสีสันใต้น้ำที่น่าดึงดูดใจให้กับนักดำน้ำสกูบา เพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ การมีอยู่ของพวกเขายังช่วยสนับสนุนเศรษฐกิจในท้องถิ่นในประเทศเขตร้อนที่มักจะยากจนอีกด้วย 

**พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ**
มีการส่งออกตัวอย่างมีชีวิตช่วยให้ผู้ที่ชื่นชอบการเลี้ยงปลาทะเลได้เพลิดเพลิน ซึ่งหากจัดการอย่างเหมาะสม ก็สามารถเป็นประโยชน์ต่อชุมชนท้องถิ่นที่ยากจนได้เช่นกัน 

**การวิจัย**
O. cyanosoma ถูกนำมาใช้เป็นสัตว์ทดลองในห้องปฏิบัติการเพื่อทดสอบสิ่งที่อาจเกิดขึ้นกับสิ่งมีชีวิตในทะเลภายในคริสต์ศตวรรษที่ 21 โดยพิจารณาจากระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศที่คาดการณ์ไว้ ชี้ให้เห็นถึงผลกระทบเชิงลบต่ออัตราการเผาผลาญของปลา (และการอยู่รอดที่เกี่ยวข้อง) จากการกลายเป็นกรดของมหาสมุทรที่เกิดจากการละลายคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้นทำให้อุณหภูมิของน้ำเพิ่มขึ้น 3 °C (ซึ่งภาวะโลกร้อนกำลังทำให้เกิดขึ้น)  ประชากรปลาแนวปะการังในละติจูดที่สูงขึ้น (เย็นมากกว่า) ดูเหมือนจะมีความสามารถในการปรับตัวเข้ากับอุณหภูมิที่สูงขึ้นและกรดเพิ่มขึ้นมากกว่าประชากรที่อยู่ใกล้กับเส้นศูนย์สูตร 

**เชิงอรรถและรายการอ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 319876
หมวดหมู่:ปลาน้ำเค็ม
หมวดหมู่:วงศ์ปลาอมไข่