ซีเรียสมัยพรรคบะอษ์

ซีเรียสมัยพรรคบะอษ์, หรือมีชื่ออย่างเป็นทางการว่า สาธารณรัฐอาหรับซีเรีย, เป็นรัฐซีเรียระหว่างปี ค.ศ. 1963 ถึง 2024 โดยอยู่ภายใต้การปกครองโดยพรรคบะอษ์สังคมนิยมอาหรับตั้งแต่ปี ค.ศ. 1971 จนถึงปี ค.ศ. 2024 ได้ถูกปกครองโดยตระกูลอัลอะซัด และมักถูกเรียกขานว่า ระบอบอัลอะซัด
ระบอบการปกครองนี้เกิดขึ้นหลังจากรัฐประหารในซีเรียปี 1970 นำโดยนายทหารชาวอะละวี ทำให้ประธานาธิบดีนูรุดดีน อัลอัตตาซี และผู้นำโดยพฤตินัย ซาลอฮ์ จาฎิด ถูกโค่นล้มโดยฮาฟิซ อัลอะซัดในการปฏิวัติแก้ไข และในปีถัดมา ฮาฟิซขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีผ่านการเลือกตั้งที่ถูกมองว่าเป็นการจัดฉาก  การลุกฮือต่อต้านระบอบการปกครองของฮาฟิซโดยกลุ่มอิสลามิสต์นั้นนำไปสู่เหตุสังหารหมู่ที่ฮามาในปี 1981 และ 1982
ฮาฟิซ อัลอะซัด เสียชีวิตในปี 2000 และบัชชาร อัลอะซัด บุตรชายของเขาได้ขึ้นสืบตำแหน่งต่อ การประท้วงต่อต้านการปกครองของพรรคบะอษ์ในปี 2011 ระหว่างกระแสอาหรับสปริง นำไปสู่การเกิดสงครามกลางเมืองซีเรีย ซึ่งทำให้ระบอบอัลอะซัดสูญเสียการควบคุมพื้นที่บางส่วน อย่างไรก็ตาม รัฐบาลพรรคบะอษ์ยังคงอยู่ในอำนาจและสามารถยึดพื้นที่กลับมาได้ด้วยการสนับสนุนจากรัสเซีย อิหร่าน และฮิซบุลลอฮ์ แต่ต่อมาในเดือนธันวาคม 2024 การโจมตีอย่างไม่คาดคิดโดยกลุ่มฝ่ายค้านหลายฝ่ายได้ส่งผลให้ระบอบการปกครองล่มสลายลงในที่สุด

**ประวัติศาสตร์**

**รัฐประหารปี 1963**
ไฟล์:Military Committee celebrates 1963 coup.jpg|left|thumb|นายทหารกลุ่มนีโอบะอษ์เฉลิมฉลองการล่มสลายของสาธารณรัฐซีเรียที่ 2
หลังการรัฐประหารในปี 1961 ซึ่งยุติการรวมตัวทางการเมืองระหว่างอียิปต์และซีเรีย ความไม่มั่นคงที่ตามมาส่งผลให้เกิดรัฐประหารของพรรคบะอษ์ในวันที่ 8 มีนาคม 1963 โดยผู้นำพรรคในขณะนั้นได้เข้าควบคุมอำนาจในการปกครองประเทศ ซึ่งกลายเป็นรัฐเผด็จการที่พรรคบะอษ์ครอบงำทุกด้านของประเทศ เช่น การเมือง การศึกษา วัฒนธรรม และศาสนา พร้อมด้วยการควบคุมสังคมผ่านมุคฮาบารัต (ตำรวจลับ) และกองทัพที่ผสานเข้ากับพรรค 
รัฐประหารครั้งนี้เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในประวัติศาสตร์ซีเรีย พรรคบะอษ์ผูกขาดอำนาจ สร้างรัฐพรรคการเมืองเดียว และดำเนินการกำจัดฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง รวมถึงนักการเมืองและทหารที่สนับสนุนการแยกตัวจากสหสาธารณรัฐอาหรับ (UAR) ทั้งยังลิดรอนสิทธิ์ทางสังคมและกฎหมายของกลุ่มเหล่านี้ เพื่อกำจัดชนชั้นการเมืองของสาธารณรัฐซีเรียที่ 2 อย่างสิ้นเชิง

**รัฐประหารปี 1966**
เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 1966 คณะทหารกลุ่มนีโอบะอษ์ทำการกบฏภายในพรรค โดยจับกุมประธานาธิบดี อะมีน อัลฮาฟิซ และตั้งรัฐบาลพลเรือนของพรรคบะอษ์ในวันที่ 1 มีนาคม แม้ นูรุดดีน อัลอัตตาซี จะเป็นประธานาธิบดี แต่ ซาลอฮ์ จาฎิด เป็นผู้ปกครองตัวจริงจนถึงเดือนพฤศจิกายน 1970 ก่อนถูกโค่นล้มโดยฮาฟิซ อัลอะซัด รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมในขณะนั้น
การรัฐประหารนี้ทำให้พรรคบะอษ์แตกเป็นสองฝ่ายคือฝ่ายอิรักและฝ่ายซีเรีย ในปี 1967 ซีเรียทำสงครามกับอิสราเอลในสงครามหกวัน ซึ่งนำไปสู่การสูญเสียสองในสามของที่ราบสูงโกลันให้กับอิสราเอล ความพ่ายแพ้ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างจาฎิดและอัลอะซัด
ในเดือนกันยายน 1970 ซีเรียภายใต้การนำของอัตตาซีและจาฎิดบุกจอร์แดนเพื่อสนับสนุนกองกำลังองค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ แต่การบุกล้มเหลวเมื่อซีเรียสูญเสียรถถัง 120 คันและทหาร 1,500 นาย ขณะที่จอร์แดนสูญเสียรถถัง 16 คันและมีผู้เสียชีวิตเพียง 112 คน

**ฮาฟิซ อัลอะซัด (1971–2000)**
ไฟล์:General_Hafez_al-Assad_(1930-2000),_the_new_president_of_Syria_in_November_1970.png|thumb|ฮาฟิซ อัลอะซัด ประธานาธิบดีซีเรียระหว่างปี 1971 ถึงปี 2000
ในเดือนพฤศจิกายน 1970 การต่อสู้แย่งชิงอำนาจสิ้นสุดลงด้วยการปฏิวัติแก้ไข ซึ่งเป็นการรัฐประหารที่ไม่มีการนองเลือด ส่งผลให้ ซาลอฮ์ จาฎิด ถูกปลดออกจากตำแหน่งและ ฮาฟิซ อัลอะซัด ขึ้นเป็นผู้นำรัฐบาล ฮาฟิซเปลี่ยนแปลงการปกครองจากรัฐแบบนีโอบะอษ์เป็นระบบรวบอำนาจเบ็ดเสร็จ โดยควบคุมทั้งพรรค กองทัพ ตำรวจลับ สื่อ การศึกษา วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และทุกด้านของสังคม พร้อมกับมอบตำแหน่งสำคัญให้กับชนกลุ่มน้อยอะละวีที่ภักดีกับเขา รวมถึงสร้าง "ลัทธิบูชาบุคคล" รอบตัวตนและครอบครัวของเขา
เมื่อฮาฟิซขึ้นสู่อำนาจในปี 1971 กองทัพซีเรียเริ่มพัฒนาอย่างรวดเร็ว โดยขยายตัวขึ้น 162% ในช่วง 10 ปีแรก และเพิ่มขึ้น 264% ภายในปี 2000 โดย 70% ของจีดีพีประเทศถูกใช้กับกองทัพ ในปี 1973 ซีเรียและอียิปต์เริ่มสงครามยมคิปปูร์กับอิสราเอล แม้ช่วงแรกจะได้เปรียบ แต่ในที่สุดอิสราเอลโต้กลับและรุกลึกเข้ามาในดินแดนซีเรีย ในช่วงปลายทศวรรษ 1970 การลุกฮือของกลุ่มมุสลิมภราดรภาพเกิดขึ้นเพื่อต่อต้านรัฐบาล โดยถึงจุดสูงสุดในเหตุการณ์สังหารหมู่ที่ฮะมาฮ์ในปี 1982 ซึ่งทหารซีเรียสังหารประชาชนมากกว่า 40,000 คน
ในปี 1976 ซีเรียเริ่มรุกรานเลบานอนในช่วงสงครามกลางเมือง โดยเข้ามาตามคำเชิญของประธานาธิบดีซูลีมาน ฟรานจีเยห์ เพื่อช่วยรัฐบาลเลบานอนต่อสู้กับองค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์และกลุ่มคริสเตียนมารอนี แม้ในช่วงแรกจะมีทหารจากประเทศอาหรับอื่นๆ ร่วมด้วย แต่ในไม่กี่ปีต่อมา กองกำลังเหล่านั้นถอนตัวไป และกองกำลังซีเรียกลายเป็นผู้ครอบครองหลักในเลบานอน หลังจากสงครามปี 1982 กับอิสราเอล ซีเรียเริ่มต่อสู้กับพันธมิตรเดิมอย่าง PLO และคงการยึดครองเลบานอนไว้จนถึงปี 2005
ในด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ซีเรียเปลี่ยนท่าทีครั้งสำคัญด้วยการเข้าร่วมสงครามอ่าวครั้งแรกในปี 1990 โดยสนับสนุนสหรัฐเพื่อต่อต้านซัดดัม ฮุสเซน และเข้าร่วมการประชุมมาดริดในปี 1991 เพื่อเจรจาสันติภาพกับอิสราเอล แต่การเจรจาล้มเหลว และไม่มีการพูดคุยโดยตรงระหว่างซีเรียกับอิสราเอลอีกนับตั้งแต่การประชุมระหว่างฮาฟิซ อัลอะซัดและประธานาธิบดี บิล คลินตัน ในปี 2000

**บัชชาร อัลอะซัด (2000–2024)**
ไฟล์:Bashar_al-Assad_in_May_2024.png|thumb|บัชชาร อัลอะซัด ประธานาธิบดีซีเรียระหว่างปี 2000 ถึงปี 2024
ไฟล์:Cedar_Revolution_Demonstrators.jpg|thumb|ผู้ประท้วงในการปฏิวัติซีดาร์ในเลบานอน เดินขบวนต่อต้านการยึดครองของซีเรียในเลบานอน หลังจากการลอบสังหารเราะฟีก อัลฮะรีรี
ฮาฟิซ อัลอะซัด เสียชีวิตเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2000 บัชชาร อัลอะซัด บุตรชายของเขาได้รับเลือกเป็นประธานาธิบดีในการเลือกตั้งที่ไม่มีผู้สมัครคนอื่นแข่งขัน การเลือกตั้งของเขานำไปสู่การกำเนิดของ ดามัสกัสสปริง ซึ่งสร้างความหวังในการปฏิรูป แต่ภายในฤดูใบไม้ร่วงปี 2001 รัฐบาลได้ปราบปรามขบวนการดังกล่าวและจับกุมปัญญาชนบางคน แทนที่จะเป็นเช่นนั้น การปฏิรูปกลับจำกัดอยู่เพียงการปฏิรูปด้านตลาดบางประการเท่านั้น เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2003 อิสราเอลได้ทิ้งระเบิดใส่พื้นที่ใกล้กรุงดามัสกัส โดยอ้างว่าเป็นสถานที่ฝึกอบรมฃสมาชิกกลุ่มญิฮาด ในเดือนมีนาคม 2004 ชาวเคิร์ดและชาวอาหรับในซีเรียเกิดการปะทะกันในเมืองอัลกามิชลีทางตะวันออกเฉียงเหนือ และมีสัญญาณของการจลาจลเกิดขึ้นในเมืองกามิชลีและฮาซาเคห์ ในปี 2005 ซีเรียได้ถอนทหารออกจากเลบานอน การลอบสังหารเราะฟีก อัลฮะรีรีในปี 2005 นำไปสู่การประณามจากนานาชาติและกระตุ้นให้เกิดการปฏิวัติซีดาร์ที่เรียกร้องให้ซีเรียถอนทหารออกจากเลบานอน และยุติการยึดครองทางทหารในเลบานอนที่ยาวนานกว่า 29 ปี เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2007 เครื่องบินรบต่างชาติที่สงสัยว่าเป็นของอิสราเอลรายงานว่าได้ดำเนินการปฏิบัติการออชาร์ด ซึ่งเป็นการทิ้งระเบิดทำลายโรงงานนิวเคลียร์ที่สงสัยว่าก่อสร้างโดยช่างเทคนิคชาวเกาหลีเหนือ

**การปฏิวัติและสงครามกลางเมือง (2011–2024)**
ไฟล์:Anti-government_protest_in_Assi_square_of_Hama.ogg|right|thumb|ผู้ประท้วงชาวซีเรียหลายแสนคนรวมตัวกันที่เมืองฮะมาฮ์ในวันที่ 22 กรกฎาคม 2011 ในช่วงเริ่มต้นของการปฏิวัติซีเรีย โดยร้องตะโกนสโลแกนที่เป็นสัญลักษณ์ของอาหรับสปริง"transliteration|ar|ALA|Ash-shaʻb yurīd isqāṭ an-niẓām" (ประชาชนต้องการโค่นล้มระบอบการปกครอง!)
การปฏิวัติในซีเรียเริ่มต้นขึ้นในปี 2011 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกระแสการเปลี่ยนแปลงในโลกอาหรับที่เรียกว่า "อาหรับสปริง" โดยการประท้วงเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 26 มกราคม 2011 และพัฒนาเป็นการลุกฮือทั่วประเทศ ประชาชนเรียกร้องให้ประธานาธิบดีบัชชาร อัลอะซัด ลาออกจากตำแหน่ง และให้ยุติการปกครองของพรรคบะอษ์ที่ดำเนินมายาวนานกว่า 50 ปี และต้องการการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอย่างสมบูรณ์ รัฐบาลซีเรียส่งกองทัพเข้าปราบปรามผู้ชุมนุมในหลายเมือง ทำให้เกิดความไม่สงบต่อเนื่อง โดยมีรายงานว่าทหารบางนายที่ปฏิเสธคำสั่งให้กราดยิงประชาชนถูกประหารชีวิต   
ตั้งแต่ฤดูใบไม้ร่วงปี 2011 มีการก่อตั้งกลุ่มฝ่ายค้านจากพลเรือนและผู้แปรพักตร์จากกองทัพ รวมตัวเป็น "กองทัพปลดปล่อยซีเรีย" เพื่อทำสงครามต่อต้านรัฐบาล แม้กลุ่มต่อต้านจะจัดตั้งกองกำลังได้ แต่ก็ยังขาดผู้นำที่มีการจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ  
ความขัดแย้งมีมิติทางศาสนา โดยฝ่ายต่อต้านส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิมซุนนี ขณะที่รัฐบาลนำโดยชาวอะละวี ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของศาสนาอิสลามนิกายชีอะห์ รัฐบาลได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านและกลุ่มฮิซบุลลอฮ์ ส่วนฝ่ายต่อต้านได้รับการสนับสนุนจากรัฐซุนนี  
สงครามกลางเมืองได้สร้างความสูญเสียครั้งใหญ่ โดยมีผู้เสียชีวิตกว่า 600,000 ราย และมีผู้ลี้ภัยชาวซีเรียมากกว่า 5 ล้านคนอาศัยอยู่นอกประเทศ และประชากรในประเทศกว่า 90% ตกอยู่ในความยากจน พร้อมกับวิกฤตด้านอาหารที่เลวร้าย  
ซีเรียกลายเป็นประเทศที่เสี่ยงอันตรายที่สุดสำหรับนักข่าว มีการจำกัดเสรีภาพสื่ออย่างรุนแรง และถูกจัดอันดับให้เป็นหนึ่งในประเทศที่มีการทุจริตมากที่สุดในโลก สงครามกลางเมืองยังทำให้ซีเรียกลายเป็นศูนย์กลางของการค้ายาเสพติดที่ใหญ่ที่สุดในโลก ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคมในระดับรุนแรง.
สันนิบาตอาหรับ สหรัฐ ประเทศในสหภาพยุโรป รัฐสมาชิกสภาความร่วมมือแห่งอ่าวอาหรับ และประเทศอื่น ๆ ได้ประณามการใช้ความรุนแรงต่อผู้ประท้วง จีนและรัสเซียหลีกเลี่ยงการประณามรัฐบาลหรือการใช้มาตรการคว่ำบาตร โดยให้เหตุผลว่าวิธีการดังกล่าวอาจนำไปสู่การแทรกแซงจากต่างชาติ โดยสันนิบาตอาหรับระงับสมาชิกภาพของซีเรียเนื่องจากการเหตุวิกฤตในครั้งนี้ แต่ได้ส่งคณะผู้สังเกตการณ์ในเดือนธันวาคม 2011 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของข้อเสนอเพื่อแก้ไขวิกฤตอย่างสันติ ความพยายามล่าสุดในการแก้ไขวิกฤตนี้ได้ดำเนินการผ่านการแต่งตั้งโคฟี แอนนัน เป็นทูตพิเศษเพื่อแก้ไขวิกฤตซีเรียในตะวันออกกลาง อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์บางคนได้เสนอความเป็นไปได้ในการแบ่งภูมิภาคออกเป็นพื้นที่ ได้แก่ ภาคตะวันออกสำหรับชาวซุนนี ตอนเหนือสำหรับชาวเคิร์ด และภาคตะวันตกสำหรับชาวชีอะห์/อะละวี

**การล่มสลายของระบอบอัลอะซัด (2024)**
ข้อความประกาศว่า "ชัยชนะของการปฏิวัติซีเรียครั้งยิ่งใหญ่และการล่มสลายของระบอบอัลอะซัด" บนสถานีโทรทัศน์ของรัฐบาลซีเรียหลังจากการยึดกรุงดามัสกัส
เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน 2024 ความรุนแรงปะทุขึ้นอีกครั้ง โดยกลุ่มฝ่ายค้านนำโดยกลุ่มฮัยอะฮ์ตะห์รีรุชชามและกองทัพแห่งชาติซีเรียที่ได้รับการสนับสนุนจากตุรกีเข้ายึดเมืองอะเลปโป ทำให้ประธานาธิบดีบัชชาร อัลอะซัดได้ตอบโต้ด้วยการโจมตีทางอากาศที่ได้รับการสนับสนุนจากรัสเซีย การโจมตีดังกล่าวซึ่งมุ่งเป้าไปที่พื้นที่ชุมชนและโรงพยาบาลหลายแห่งในเมืองอิดลิบซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของกบฎฝ่ายค้าน ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 25 คน ตามรายงานจากกลุ่มกู้ภัย "หมวกขาว" (White Helmets)
ในวันที่ 29 พฤศจิกายน กลุ่มกบฏในแนวหน้าทางตอนใต้ ยุติความพยายามในการปรองดองกับรัฐบาลซีเรียและเปิดการโจมตีในพื้นที่ทางตอนใต้ โดยหวังจะใช้กลยุทธ์ปิดล้อมกรุงดามัสกัสจากทั้งสองทิศทาง
วันที่ 4 ธันวาคม การปะทะอย่างหนักเกิดขึ้นในเมืองฮะมาฮ์ ขณะที่กองทัพซีเรียต่อสู้กับกลุ่มฝ่ายค้านเพื่อหยุดยั้งการเดินทัพไปยังเมืองฮะมาฮ์ แม้กองทัพรัฐบาลจะได้ส่งกำลังเสริมพร้อมการสนับสนุนทางอากาศ แต่กบฏยังคงสามารถยึดเมืองได้ในวันที่ 5 ธันวาคม. โดยมีผู้เสียชีวิตมากกว่า 600 คน โดยที่ 104 คนเป็นพลเรือน
ในช่วงเย็นของวันที่ 6 ธันวาคม กองกำลังทางตอนใต้ได้ยึดเมืองสุเวย์ดาในทางตอนใต้ของซีเรีย หลังจากกองกำลังรัฐบาลถอนตัวออกจากเมืองนั้น ขณะเดียวกันกองกำลังประชาธิปไตยซีเรียซึ่งนำโดยชาวเคิร์ดได้ยึดเมืองเดียร์อซซอร์จากกองกำลังรัฐบาล ในขณะที่กองกำลังต่อต้านในเขตผู้ว่าการดัรอาได้ยึดเมืองดัรอาและ 90% ของพื้นที่ในจังหวัดนั้น
วันที่ 7 ธันวาคม 2024 กองกำลังสนับสนุนรัฐบาลถอนตัวจากเขตผู้ว่าการอัลกุนัยฏิเราะฮ์ ซึ่งติดกับที่ราบสูงโกลันที่ถูกอิสราเอลยึดครอง โดยในวันเดียวกัน กองทัพอิสราเอลช่วยหน่วยสังเกตการณ์ของสหประชาชาติเพื่อป้องกันการโจมตี
และในวันเดียวกัน, กองกำลังแนวหน้าทางตอนใต้ได้เข้ายึดชานกรุงดามัสกัส ขณะที่ในเวลาเดียวกันกองทัพเสรีซีเรียได้โจมตีจากทางทิศเหนือ ทำให้บัชชาร อัลอะซัดต้องขึ้นเครื่องบินหลบหนีออกจากดามัสกัสไปยังมอสโก ซึ่งในเวลาต่อมาเขาได้รับสถานะผู้ลี้ภัยทางการเมืองจากประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูตินของรัสเซีย ในวันถัดมา กองกำลังฝ่ายค้านของซีเรียได้ยึดเมืองฮอมส์และดามัสกัส หลังจากการยึดครองกรุงดามัสกัส ทำให้ระบอบอัลอะซัดล่มสลาย และนายกรัฐมนตรี มุฮัมมัด ฆอซี อัลญะลาลี ได้จัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาลโดยได้รับอนุญาตจากกลุ่มฝ่ายค้าน

**การเมืองและรัฐบาล**
ตั้งแต่การรัฐประหารโดยคณะทหารกลุ่มนีโอบะอษ์ในปี 1963 จนถึงการล่มสลายของระบอบอัลอะซัดในปี 2024 พรรคสังคมนิยมอาหรับบะอษ์ได้ปกครองซีเรียในฐานะรัฐเผด็จการตำรวจ.หลังจากช่วงเวลาของความขัดแย้งภายในพรรค ฮาฟิซ อัลอะซัดได้ควบคุมพรรคหลังจากการรัฐประหารในปี 1970 และครอบครัวของเขาก็ครอบงำการเมืองของประเทศ.
หลังจากที่ซีเรียภายใต้พรรคบะอษ์ได้ประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในปี 2012 ระบบการเมืองของประเทศดำเนินการภายใต้ระบอบประธานาธิบดี ในทางปฏิบัติ ซีเรียภายใต้พรรคบะอษ์ยังคงเป็นรัฐพรรคเดียวที่ห้ามกิจกรรมทางการเมืองที่เป็นอิสระหรือการต่อต้านใด ๆ.

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ซีเรีย
หมวดหมู่:ประเทศซีเรีย
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2506
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2567