วัดปากฝาง

วัดปากฝาง เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในหมู่บ้านปากฝาง ตำบลงิ้วงาม อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 50 ตารางวา ติดกับแม่น้ำน่านทางด้านทิศใต้ ปัจจุบันมีพระครูอดุลวรธรรม (พลอย ธมฺมวโร)	เป็นเจ้าอาวาส

**ประวัติ**
วัดปากฝางสร้างขึ้นโดยชาวลาวพวนที่ได้อพยพลี้ภัยสงครามมาจากเมืองเชียงขวาง ประเทศลาว โดยร่วมกันสร้างวัดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2406 (ปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2416 (ต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) วัดมีนามตามชื่อหมู่บ้านคือ "ปากฝาง" เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน พร้อมกับได้นิมนต์หลวงพ่อโตมาครองวัดเป็นเจ้าอาวาสรูปแรก ทางวัดได้เปิดสอนพระปริยัติในปี พ.ศ.2470 และมีโรงเรียนประถมศึกษาตั้งอยู่ในวัดอีกหนึ่งโรงเรียน คือ โรงเรียนวัดปากฝาง (ปัจจุบันยุบและย้ายรวมไปกับโรงเรียนชุมชนเมือง และเป็นโรงเรียนชุมชนเมืองปากฝางในปัจจุบัน)
วัดได้ถูกกล่าวในหน้าประวัติศาสตร์ในคราวพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จประพาสมณฑลฝ่ายเหนือ (มณฑลพิษณุโลก) ในปีรัตนโกสินทร์ศกที่ 120 (พ.ศ.2444) ในพระราชหัตถเลขาประจำพระองค์ว่า 
"...ทรงนมัสการพระแท่นศิลาอาสน์แล้วเสด็จกลับ และได้เลยเสด็จไปวัดพระฝางเพื่อทอดพระเนตรโบราณสถาน ในระหว่างทางที่จะถึงพระฝาง ได้มีหลวงอนุบาลเพณี จัดรับเสด็จที่ท่าน้ำวัดปากฝาง..."
วัดยังมีเรื่องเล่าของปอบตาพวง ซึ่งมีบันทึกมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 ในหนังสือวชิรญาณวิเสศเล่ม 8 แผ่นที่ 10 วันที่ 15 ธันวาคม ร.ศ.111 (พ.ศ.2436) ว่า
"เมื่อวันที่ ๑๒ พฤศจิกายน ร.ศ. ๑๑๑ ผู้เรียบเรียงเรื่องนี้พักอยู่ที่เมืองอุตรดิฐ มีตาแก่คนหนึ่งผมหงอกทั้งศีรษะ รูปร่างและผิวเนื้อเกลี้ยงเกลาผิดปรกติลาวโดยมาก ใครได้เห็นแกแม้แต่ครั้งเดียว ถึงจะไปเจอที่ไหนอีกก็เปนต้องจำได้ ทั้งท่วงทีก็กล้าหาญ ถือเรื่องราวตรงเข้ามายื่นให้ฉบับ ๑ เรื่องราวมีสักสองสามบันทัดเท่านั้น กล่าวว่ามีผู้ร้ายเข้ามาเผาเรือนแกกลางวัน พระสงฆ์วัดปากฝาง ก็ได้รู้เห็น เท่านี้เห็นผิดประหลาด จึงได้ให้นิมนต์พระวัดนั้น ทั้งกรรมการ กำนันมาไต่สวนได้ความประหลาดยิ่งขึ้นไปกว่าเรื่องราวของตาพวง ว่ากันตาพวงนี้ เขาใส่แพลอยมาตามลำน้ำน่าน มาขึ้นที่บ้านแห่ง ๑ แล้วมาปลูกกระท่อมอาไศรยอยู่ที่วัดปากฝางในแขวงเมืองอุตรดิฐ อยู่ได้ไม่ช้า ลูกสาวชาวบ้านป่วยเรียง ๆ กันไป ๓ คน อาการเชื่องซึมแน่นิ่งไป เอาหมอผีมากระทำวิทยาคมคนไข้กลับพูดจาได้ คนไข้บอกว่าเปนผีปอบมาแต่ตาพวงเหมือนกันทั้ง ๓ คน ภอผีออก คนไข้พวกนี้ก็ตาย พวกชาวบ้านย่านนั้นพากันอลหม่าน ขับไล่ตาพวงเสียจากบ้านนั้น แลกระท่อมตาพวงนั้น เมื่อแกมาแล้วไฟก็ไหม้จริง น่าจะเปนชาวบ้านจุดไฟเผาให้สาบสูญ แต่หาไม่มีผู้ใดเห็น ได้ความดังนี้ ก็เปนปัญหาขัดข้องเกิดขึ้นในการที่จะตัดสิน ครั้นจะบังคับให้ตาพวงกลับไปอยู่ที่บ้านนั้นตามเดิมก็เห็นไม่แยบคาย ด้วยชาวบ้านเชื่อถือมั่นคง คงจะอลหม่านอีก ดีร้ายจะเปนไภยอันตรายแก่ตาพวงก็จะเปนได้ ถึงจะให้ไปอยู่ตามบ้านอื่น ๆ ก็ยาก ด้วยพวกชาวบ้านข้างเหนือ ๆ นี้ดูขยั้นผีปอบอยู่ทั้งนั้น แต่เมื่อพาตาพวงไปไต่สวนเรื่องนี้ที่เมืองลับแล ก็ไม่มีใครกล้ากรีดกรายเข้าไปดูเลย กำลังตริตรองอยู่ในค่ำวันนั้น ตาพวงแกก็ตัดสินใจหนีไปเสียเอง จนบัดนี้ยังไม่ได้ตัว แต่ยังให้ติดตามอยู่ ถ้าตาพวงจะหาที่อยู่ในเมืองพิไชยไม่ได้ ดีร้ายท่านทั้งปวงจะได้เห็นตาพวงผีปอบในกรุงเทพนี้สักวัน ๑ บางทีท่านผู้จัดการร้านขายของ ในคราวพระบาทวัดจักรวรรดิ หรือวัดอมรินทร์ จะคิดขวนขวายเอาตัวตาพวงไปกั้นม่านเก็บเงินคนดูผีปอบบ้างกระมังคงจะได้เงินไม่น้อยเลย ขอตักเตือนแต่ให้หาพิศมรอะไรเตรียมไว้ประจำตัวเสียอย่าให้ผีปอบของแกไปทำร้ายใครได้" 
หนังสือวชิรญาณวิเสศเล่ม 8 แผ่นที่ 10

**ปูชนียวัตถุและถาวรวัตถุที่สำคัญของวัด**
อาคารเสนาสนะและปูชนียวัตถุที่สำคัญในวัดประกอบด้วย ดังนี้

**อุโบสถ**
อุโบสถวัดปากฝางยามราตรี
อุโบสถเป็นอาคารขนาดเล็ก กว้างประมาณ 6 เมตร ยาว 15.50 เมตร หันหน้าไปทางทิศใต้ มีมุขด้านหน้า มีประตูเข้า-ออกเพียงประตูเดียว (โบสมหาอุตม์) หน้าบันอุโบสถมีลายเครือเถาแกะสลักอันงดงามอ่อนช้อยซึ่งเป็นฝีมือช่างพื้นบ้าน ภายในประดิษฐานพระประธานปูนปั้นปิดทอง ปางมารวิชัย ศิลปะรัตนโกสินทร์ตอนต้น พร้อมด้วยพระอัครสาวกเนื้อทองเหลือง 1 คู่ ฐานชุกชีตกแต่งด้วยกระจกแก้วสีต่างๆ พร้อมด้วยศิลปะลายไทย

**ศาลาการเปรียญ**
ศาลาการเปรียญวัดปากฝาง
ศาลาการเปรียญเป็นอาคารไม้ขนาดใหญ่ยกไต้ถุนสูง กว้าง 16 เมตร ยาว 32 เมตร เสาช่วงล่างหรือตอม่อเป็นอิฐฉาบปูน ซึ่งเสาบางต้นจะมีภาพประติมากรรมนูนต่ำสลักไว้ หน้าบันศาลาการเปรียญฝั่งทิศเหนือเป็นไม้แกะสลักรูปเมขลาล่อแก้ว-รามสูรขว้างขวานโดยมีพระอินทร์ตรงกลางล้อมรอบด้วยเคลือเถา และหน้าบันฝั่งทิศเหนือเป็นไม้แกะสลักรูปพระพุทธเจ้าปางห้ามพระแก่นจันทร์พร้อมด้วยพระอัครสาวกคู่ ภายในศาลาการเปรียญมีปูชนียวัตถุสำคัญ คือ
ธรรมาสน์แกะสลักด้วยไม้เนื้ออ่อนตกแต่งอย่างสวยงามแสดงให้เห็นถึงศิลปะอันสวยงาม ซึ่งในปัจจุบันหาชมได้ยาก

**กุฏิสงฆ์-หอสวดมนต์**
หอสวดมนต์เป็นอาคารไม้ยกพื้นมีใต้ถุนกว้าง 6 เมตร ยาว 10 เมตร โดยมีกุฏิสงฆ์จำนวน 4 หลังล้อมรอบ ภายในหอสวดเป็นที่ประดิษฐานพระเจ้าหงสา พระพุทธรูปทรงเครื่องน้อยปางสมาธิขนาดเล็ก สูงประมาณ 20 เซนติเมตร หน้าตักกว้างประมาณ 10 เซนติเมตร พระเศียรสวมเทริดหรือกระบังหน้า ยอดพระรัศมีเป็นผลึกใสทรงกลม โดยมีประวัติว่าหลวงพ่อโตได้อัญเชิญมาจากเมืองเชียงขวางประเทศลาวครั้งชาวลาวพวนอพยพลี้ภัยสงคราม โดยพระเจ้าหงสาปกติจะไม่เปิดให้สักการะ แต่จะอัญเชินลงมาให้ประชาชนสักการะและสรงน้ำในวันที่ 15 เมษายนของทุกปี ซึ่งเป็นวันสุดท้ายของวันสงกรานต์เพียงวันเดียว

**หอไตร**
หอไตรเป็นอาคารก่ออิฐถือปูนสูงสองชั้น โดยมีหลังคาเป็นจตุรมุขยอดปราสาท ภายในใช้เป็นที่เก็บคัมภีร์ใบลานที่จารึกคำสอนทางพระพุทธศาสนา ช่วงเดือนกันยายน พ.ศ.2567 กรรมการวัดเห็นชอบให้เปิดหอใตรเพื่อตรวจสอบคัมภีร์ต่างๆภายในหอไตร ปัจจุบันรอการจำแนกและทำการชำระคัมภีร์

**วิหารหลวงพ่อโต**
วิหารหลวงพ่อโตเป็นอาคารขนาดเล็กอยู่ตรงข้ามอุโบสถทางทิศใต้ ภายในประดิษฐานรูปหลอหลวงพ่อโตเจ้าอาวาสรูปแรกของวัด

**อาคารเสนาสนะอื่นๆ**
 ศาลาธรรมธรรมสังเวช เป็นอาคารใช้ตั้งบำเพ็ญกุศลศพ- เจดีย์ทองบรรจุอัฐิเจ้าอาวาส ตั้งอยู่บริเวณใกล้ๆฌาปนสถานของวัด- หอระฆัง- หอกลอง

**ลำดับเจ้าอาวาส**
วัดปากฝางเป็นวัดเก่าแก่ มีเจ้าอาวาสครองวัดสืบมาปรากฏนามมีดังนี้

**บุญประเพณีสำคัญของวัด**
 ประเพณีบุญตักบาตรข้าวหลาม ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือนยี่(2) - ประเพณีตักบาตรโบสถ์ ตรงกับวันขึ้น/แรม 15 ค่ำ เดือน 5- ประเพณีบุญสลากภัต ตรงกับวันแรม 15 ค่ำ เดือน 6- ประเพณีบุญสลากชลอม ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10- ประเพณีบุญกองข้าว ตรงกับวันแรม 1 ค่ำ เดือน 10- ประเพณีเทศน์มหาชาติ และแห่ข้าวพันก้อน ตรงกับช่วงดือน 11

**อ้างอิง**
ปากฝาง