จารึกกฎหมายลักษณะโจร

จารึกกฎหมายลักษณะโจร เป็นชื่อเรียกศิลาจารึกหลักที่ 38 ซึ่งกรมทางหลวงขุดค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2473 โดยเหตุที่ได้ชื่อจารึกว่า "กฎหมายลักษณะโจร" เนื่องจากเนื้อหาในจารึกกล่าวถึงการกระทำผิดทางอาญา ทั้งนี้ ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร มีความเห็นว่าจารึกนี้ควรใช้ชื่อว่า "กฎหมายลักษณะลักพา" มากกว่า เนื่องจากเนื้อหาล้วนเกี่ยวกับการลักพาผู้คน และสิ่งของ จารึกนี้เป็นหลักฐานลายลักษณ์อักษรเกี่ยวกับบทบัญญัติของกฎหมายที่เก่าที่สุด และยังคงรูปแบบเดิมเอาไว้ และยังเป็นศิลาจารึกเพียงหลักเดียวที่บันทึกตัวบทกฎหมายเอาไว้ ต่างจากศิลาจารึกอื่นที่มักจะเกี่ยวกับข้องกับเรื่องศาสนา เช่น การสร้างวัด หรือ การกัลปนา

**การค้นพบและลักษณะ**
กรมทางหลวงขุดค้นพบศิลาจารึกนี้ขณะสร้างถนนจรดวิถีถ่อง (ส่วนหนึ่งของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12)  ระหว่างกิโลเมตรที่ 50 - 51 ทางเลี้ยวเข้าวัดมหาธาตุและวัดสระศรี อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ในเขตตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย เมื่อ พ.ศ. 2473
ศิลาจารึกนี้มีจำนวน 2 ด้าน ด้านที่ 1 มี 45 บรรทัด ด้านที่ 2 มี 54 บรรทัด มีข้อความบางส่วนชำรุดเสียหาย สลักบนหินชนวน รูปใบเสมา ขนาด กว้าง 65 เซนติเมตร สูง 108 เซนติเมตร และหนา 14 เซนติเมตร จารึกด้วยอักษรไทยสุโขทัย
ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่ อาคารคลังกลางพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กาญจนาภิเษก อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี

**เนื้อหา**

**อารัมภบท**
กล่าวถึงการขึ้นครองราชย์ของกษัตริย์พระองค์ใหม่ นาม "สมเด็จบพิตรมหาราชบุตรรามราชาธิราช ศรีบรมจักรพรรดิราช" ทรงปรารถนาที่จะขัดเกลากฎหมายหรือการทำให้บริสุทธิ์ อย่างเดียวกับพ่อขุนรามราช ให้ใช้บังคับกับไพร่ฟ้าทั่วทั้งอาณาจักร อันมีเมืองสุโขทัยเป็นประธานของเมืองทั้งหลาย อันประกอบด้วย เชลียง (กำแพงเพชร) ทุ่งยั้ง (อุตรดิตถ์) ปากยม (พิจิตร) สองแคว (พิษณุโลก) เป็นต้น

**เนื้อหาของกฎหมาย**
เนื้อหาส่วนของกฎหมายปรากฏอยู่ 8 มาตรา สรุปได้ดังนี้
มาตรา 1 กรณีถ้าข้ารับใช้หรือบริวารของผู้อื่นหนีมาอยู่ด้วยกับตน และตนไม่จัดส่งคืนให้เจ้านายของข้ารับใช้คนนั้น จะต้องถูกปรับเต็มอัตราตามที่กำหนดไว้ในพระราชศาสตร์และพระธรรมศาสตร์ โดยจะถูกปรับเสมือนไปขโมยลักพาหรือช่วยให้ข้าทาสบริวารของผู้อื่นหนีไปแต่ยังไปได้ไม่พ้นเขตเมือง
มาตรา 2 กรณีถ้าข้ารับใช้หรือบริวารของผู้อื่นหนีมาอยู่ด้วยกับตน และตนไม่จัดส่งคืนให้เจ้านายของข้ารับใช้คนนั้นภายใน 3 วัน (กรณีภายในเขตเมือง) และ 5 วัน (กรณีภายนอกเขตเมือง) จะต้องถูกปรับตามที่กำหนดไว้ในพระราชศาสตร์และพระธรรมศาสตร์ และหากเกิน 8 วัน (นับตั้งแต่วันที่ 9 เป็นต้นไป) จะถูกปรับเสมือนกรณีลักทรัพย์ผู้อื่น
มาตรา 3 กรณีถ้าเห็นคนมาทำลับ ๆ ล่อ ๆ น่าสงสัยและพิจารณาดูแล้วว่าเป็นโจรจริง ให้ช่วยจับโจรไว้ผู้ที่ช่วยจับโจรไว้ได้จะได้รับบำเหน็จรางวัล แต่หากผู้ใดพบเห็นโจรแล้วเพิกเฉย ไม่ช่วยจับกุมไว้ ทั้ง ๆ ที่สามารถทำได้ กลับรอให้เจ้าทรัพย์ถึงก่อนแล้วจึงค่อยเข้าไปช่วยจับตัวโจรส่งให้เพราะหวังรางวัล คนผู้นั้นจะไม่ได้รับบำเหน็จรางวัลใด ๆ เพราะถือว่าเป็นพวกเดียวกับโจร และมีความผิดฐานวางเฉย และถ้าต่อไปพิจารณาพบว่าเป็นพวกเดียวกับขโมยจริงจะต้องถูกลงโทษด้วย
มาตรา 4 กรณีถ้ามีผู้จับโจรได้พร้อมทรัพย์สินที่ถูกขโมยไป แต่ไม่นำส่งคืนแก่เจ้าของ กลับเก็บทรัพย์สินนั้นไว้กับตัวเกือบทั้งวัน กำหนดให้ลงโทษขั้นสูงสุดตามพระราชศาสตร์
มาตรา 5 กรณีถ้ามีผู้นำสิ่งของที่ถูกขโมยไปส่งคืนแก่เจ้าของ ผู้นั้นจะได้รับรางวัล ส่วนผู้ใดที่วางเฉย ไม่ช่วยจับกุมหรือจับได้แล้วแต่ปล่อยตัวโจรไป ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด ผู้นั้นจะมีความผิดเสมือนเป็นขโมยเสียเอง
มาตรา 6 กรณีมีผู้ไปขโมยของในบ้านผู้อื่น หรือไปล่า ฆ่าฟันผู้อื่น มีผู้ชวนตนไปลักของผู้อื่นก็ดี ไปลักของด้วยกันก็ดี และรู้ว่าผู้ใดลักทรัพย์สินท่านนานประมาณภายในสิบปี ไม่มีผู้รู้เห็นขโมยผู้นี้หากผู้นั้นจับขโมยได้ แต่ไม่บอกเจ้าหน้าที่และเจ้าของ ท่านให้ปรับมันเหมือนดังมันเป็นขโมย และปรับสถานเดียวกับคนมาพาลูกเมียท่านไป ส่วนเทพี จรัสจรุงเกียรติและเสาวรส มนต์วิเศษ กล่าวว่า กรณีมีผู้ไปลักทรัพย์ ชักชวนให้ไปลักทรัพย์ หรือไปด้วยกันกับผู้ชักชวน ผู้ที่รู้เห็นเหตุการณ์ดังกล่าวแม้ว่าเหตุการณ์นั้นจะผ่านไปนานพ้น 10 ปีแล้วก็ตาม แล้วไม่แจ้งความ แต่กลับนำความนั้นไปข่มขู่เจ้าทรัพย์เพื่อขอรับสินจ้างรางวัล กฎหมายกำหนดให้ปรับเสมือนเป็นขโมยและได้ข่มขู่เจ้าทรัพย์ อนึ่งผู้ที่นำผู้คนหรือทรัพย์สินที่ถูกขโมยไปมาส่งคืนเจ้าของ จะได้รับรางวัลตามที่กำหนดไว้ในพระราชศาสตร์และพระธรรมศาสตร์ และได้รับการยกย่องเชิดชูด้วย
มาตรา 7 กรณีถ้ามีการขโมยแย่งชิงของซึ่งหน้า ต้องเข้าไปช่วยจับกุม หากไม่ช่วยจับกุมจะต้องถูกปรับและต้องชดใช้ค่าเสียหายเท่ากับสิ่งที่ถูกขโมยไปแก่ผู้เสียหายด้วย
มาตรา 8 กรณีถ้าจะมีการฆ่าวัวควาย ให้นำวัวควายนั้นมาแสดงให้ผู้อื่นรู้เห็นเป็นพยานก่อน จึงจะสามารถฆ่าวัวควายนั้นได้ หากไม่นำวัวควายมาแสดงให้ผู้อื่นรู้เห็นก่อนจะมีความผิด ทั้งนี้เพื่อป้องกันผู้ขโมยวัวควายของผู้อื่นมา
อย่างไรก็ตาม ศ.ประเสริฐ ณ นคร เห็นว่าเนื้อหาของกฎหมายอาจมีต่อไปอีก แต่เนื่องจากจารึกชำรุดเสียหายไม่สามารถจับใจความได้

**ข้อสันนิษฐานปีที่จารึก**
ความในจารึก ระบุว่า " ...๕ ฉลูนักษัตรไพสาขปรุณมีพฤหัสบดีหนไทยมื้อลวงเม้า...." ข้อความส่วนข้อศักราชชำรุดหายไป คงเหลือเพียงเลข 5 ตัวสุดท้ายเพียงตัวเดียว ศาสตราจารย์ฉ่ำ ทองคำวรรณ สันนิษฐานว่าปีที่ระบุในจารึก เป็นปีมหาศักราช (ม.ศ.) อาจจะเป็นปี ม.ศ.1235 (พ.ศ.1856) ม.ศ.1295 (พ.ศ.1916) หรือ ม.ศ.1355 (พ.ศ.1976) 
อย่างไรก็ตามศาสตราจารย์ประเสริฐ ณ นคร เห็นว่าสมัยสุโขทัยไม่เคยใช้คำว่า "มื้อ" หลังคำว่า "หนไทย" เพราะฉะนั้นคำว่า "หนไทยมื้อลวงเม้า" จึงควรจะหมายถึง "วันเมิงเม้า" ศ.ประเสริฐ อธิบายต่อไปว่า แต่เดิมการเรียกปีนักษัตรนั้นรอบละ 12 ปีโดยใช้คำว่า "ไก๊ ไจ้ เป๊า ยี่ เม้า สี ไส้ ซง้า เม็ด ส้น เล้า เสด " และเรียกปีที่จุลศักราชลงท้ายเป็น 0,1,2,... รวมรอบละ 10 ปีว่า "กัด กด ลวง เต่า กา กาบ ดับ ระวาย เมิง เบิก" โดยนำมาใช้ควบกัน เรียกวันต่าง ๆ เช่น "ไก๊กัด ไจ้กด เป๊าลวง" ไล่ไปเรื่อย ๆ รอบหนึ่งจึงใช้เวลา 60 วัน 
ดังนั้นปีที่มี "วันเมิงเม้า" ที่ตรงกับวันพฤหัสบดี วันเพ็ญ เดือนหก ปีฉลูจึงควรจะเป็นปี พ.ศ.1940 ในขณะที่ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร ระบุว่าคือวันพฤหัสบดีที่ 12 เมษายน พ.ศ.1940 

**ข้อสันนิษฐานกษัตริย์ที่ทรงตรากฎหมายนี้**
ข้อสันนิษฐานของกษัตริย์ที่ทรงตรากฎหมายนี้ว่าอาจเป็น พญาราม ซึ่งเป็นกษัตริย์อโยธยา  ในขณะที่ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร สันนิษฐานว่า คือ สมเด็จพระมหาธรรมาราชาธิราช (รามราชาธิราช)  ซึ่งเป็นพระราชโอรสองค์โตของสมเด็จพระมหาธรรมราชาที่ 2 แห่งสุโขทัย ตามที่ปรากฏในจารึกวัดบูรพาราม

**ความสำคัญ**
 การแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างสุโขทัยและอโยธยา(อยุธยา) ซึ่งหากพิจารณาจากเนื้อหาของบทบัญญัติ จะพบว่ามีลักษณะใก้ลเคียงกับกฎหมายลักพาของอยุธยา อาจเกิดจากการติดต่อสัมพันธ์กันระหว่างเมืองทั้งสอง ทำให้ได้รับอิทธิของอยุธยาขึ้นไป  หรือเนื้อหาของกฎหมายที่ปรากฏนี้อาจถูกผนวกเข้าไปส่วนนึงของกฎหมายอยุธยา เมื่อสุโขทัยกลายเป็นส่วนนึงของอยุธยาแล้ว อย่างไรก็ตาม ลักษณะของการบัญญัติกฎหมายของสุโขทัยและอยุธยามีความแตกต่างกัน กล่าวคือ ในอยุธยามักจากบัญญัติกฎหมายในเอกสาร เช่น ใบลาน ไม่นิยมที่จะจารึกลงแผ่นศิลาเหมือนอย่างสุโขทัย- ความรุ่งเรืองของหลักกฎหมายในสุโขทัย ซึ่งอยู่บนหลักเหตุผลและมาตรการควบคุมสังคม กล่าวคือ ความผิดเนื่องจากการนิ่งเฉยต่อการกระทำผิด ความรับผิดร่วมกันต่อชุมชน และการปรับโดยยศศักดิ์ ทั้งยังปรากฏอิทธิพลของพระราชศาสตร์และพระธรรมศาสตร์

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ศิลาจารึก
หมวดหมู่:ศิลาจารึกไทย
หมวดหมู่:กฎหมาย
หมวดหมู่:กรุงสุโขทัย