โตมือริส

โตมือริสกับพระเศียรของไซรัส, Frankenthal porcelain, ป. ค.ศ. 1773
โตมือริส (langx|grc|Τομυρις; ซากา: *Taumuriyaʰ; Tomyris) บางครั้งเรียกว่า ธอมีริส, ตอมริส หรือ ตอมิริเด รู้จักกันเฉพาะจากเฮโรโดตุส นักประวัติศาสตร์ชาวกรีก โดยเขารายงานว่า พระนางครองราชย์เหนือกลุ่ม Massagetae ชาวซากาแห่งอิหร่านในเอเชียกลาง2018 โตมือริสนำกองทัพป้องกันการโจมตีของพระเจ้าไซรัสมหาราชแห่งจักรวรรดิอะคีเมนิด แล้วเอาชนะกับปลงพระชนม์พระองค์เมื่อ 530 ปีก่อน ค.ศ. พระนางให้นำพระเศียรของพระองค์ที่ถูกตัดขาดใส่ไว้ในถุงหรือชามที่เต็มไปด้วยเลือด พร้อมพูดกับเศียรนั้นว่า "นี่ไง เสวยเลือดให้อิ่มหนำสำราญเสีย!"
พระนางไม่ได้รับการกล่าวถึงในแหล่งข้อมูลสมัยต้นไม่กี่แห่งที่ครอบคลุมช่วงเวลาดังกล่าว แม้แต่ Ctesias ก็ไม่ได้กล่าว 
โตมือริสกลายเป็นหัวข้อที่ได้รับความนิยมพอสมควรในงานศิลปะและวรรณกรรมยุโรปสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา ในงานศิลปะ หัวข้อที่มักพบเห็นบ่อยคือภาพที่พระนางได้รับพระเศียรของไซรัส หรือภาพที่พระนางใส่พระเศียรลงในภาชนะที่เต็มไปด้วยเลือด สิ่งนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของ Power of Women กลุ่มสตรีที่เอาชนะผู้ชายด้วยวิธีต่าง ๆ

**พระนาม**
พระนาม Tomyris เป็นรูปภาษาละตินจากพระนามภาษากรีกโบราณว่า Tomuris (Τομυρις) ซึ่งเป็นรูปแผลงเป็นกรีกจากพระนามภาษาซากาว่า *Taumuriyaʰ หมายถึง "ของครอบครัว" มีรากศัพท์จากคำร่วมเชื้อสายในภาษาอเวสตะว่า taoxman () และศัพท์ภาษาเปอร์เซียเก่าว่า taumā () หมายถึง "เมล็ด," "หน่อ" และ "เครือญาติ"

**พระประวัติ**

**ภูมิหลัง**
โตมือริสเป็นมเหสีหม้ายในกษัตริย์แห่ง Massagetae ที่พระนางขึ้นครองราชย์เป็นราชินีของชนเผ่าหลังจากที่พระองค์สวรรคต

**สงครามกับเปอร์เซีย**
เมื่อไซรัส ผู้ก่อตั้งจักรวรรดิอะคีเมนิดของเปอร์เซีย ของอภิเษกสมรสกับพระนางโตมือริสเพื่อหวังจะครอบครองอาณาจักร แต่พระนางเข้าใจจุดมุ่งหมายของไซรัสและปฏิเสธคำขอของพระองค์ ไซรัสถึงตอบสนองต่อการปฏิเสธด้วยการรุกราน Massagetae ตามคำแนะนำของCroesusแห่งลิเดีย2018
เมื่อไซรัสสร้างสะพานข้ามแม่น้ำ Araxes เพื่อจะโจมตี Massagetae โตมือริสแนะนำให้พระองค์พอพระทัยกับการปกครองอาณาจักรของพระองค์เอง และปล่อยให้พระนางปกครองอาณาจักรของพระนางไป การโจมตีครั้งแรกของไซรัสถูกพวก Massagetae กำจัด หลังจากนั้น พระองค์ได้จัดงานเลี้ยงหรูหราพร้อมไวน์จำนวนมากในเต็นท์ค่ายของเขาเป็นที่ซุ่มโจมตีและถอนทัพออกไป2017

**การสิ้นพระชนม์ของสปาร์กาปิแซส**

**การสวรรคตของไซรัส**
จานเงินแสดงโตมือริสกับพระศพของไซรัส, สเตาร์เฮด
ในรายงานของเฮโรโดตุส (ขัดแย้งกับข้อมูลอื่น ๆ หลายแห่ง) โตมือริสเป็นผู้นำทัพ Massagetae เข้าสู่สงคราม และระหว่างการสู้รบครั้งต่อไปเพื่อต้านทานกองทัพไซรัส โตมือริสก็เอาชนะชาวเปอร์เซียและทำลายกองทัพของพวกเขาไปเกือบหมด ไซรัสถูกปลงพระชนม์ในสงคราม และโตมือริสพบพระศพ ตัดพระเศียรและนำไปใส่ในถุงที่บรรจุเลือดพร้อมตรัสถึงไซรัสว่า "จงดื่มเลือดให้เต็มที่!"20182003

**ภายหลัง**
ส่วนรายงานการสวรรคตของไซรัสอีกแบบที่บันทึกโดย Ctesias ระบุว่า ไซรัสสวรรคตขณะสู้รบกับพวก Derbices ที่อาจดูเหมือนกับพวก Massagetae หรือเป็นเผ่าย่อยของ ในฉบับนี้ พระองค์บาดเจ็บอย่างหนักจากการสู้รบกับพวก Derbices และพันธมิตรอินเดีย จากนั้น พระเจ้า Amorges แห่ง Amyrgians ผู้เป็นพันธมิตรกับไซรัส เข้าแทรกแซงด้วยกองทัพของพระองค์และช่วยทหารเปอร์เซียเอาชนะ Derbices หลังจากนั้น ไซรัสยังคงทนอยู่เป็นเวลาสามวัน ในช่วงนั้นพระองค์จัดระเบียบอาณาจักรและแต่งตั้ง Spitaces โอรสใน Sisamas เป็นเซแทร็ปเหนือพวก Derbices ก่อนที่จะสวรรคตp=171
ข้อมูลเกี่ยวกับโตมือริสหลังทำสงครามกับไซรัสมีเพียงอีกเล็กน้อย เมื่อประมาณ 520 ปีก่อน ค.ศ. หรืออาจเป็นก่อนหน้านั้น เผ่าของพระนางอยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์นามสกุนคาผู้ก่อกบฏต่อจักรวรรดิเปอร์เซีย จนกระทั่งพระเจ้าดาไรอัสที่ 1 แห่งอะคีเมนิด หนึ่งในผู้สืบทอดของไซรัส นำทัพไปปราบพวกซากาใน 520 ถึง 518 ปีก่อน ค.ศ. โดยพระองค์พิชิต Massagetae จบกุมสกุนคา และแทนที่พระองค์ด้วยผู้ปกครองที่จงรักภักดีต่ออะคีเมนิด

**สื่งสืบทอด**
Mattia Preti, Tomyris Receiving the Head of Cyrus, 1670–72
ราชินีโตมือริสกับพระเศียรไซรัส โดย Mattia Preti
ประวัติของโตมือริสได้รับการผนวกเข้ากับธรรมเนียมศิลปะตะวันตก ศิลปินที่วาดภาพเหตุการณ์ในชีวิตของโตมือริสและการเอาชนะไซรัสกับกองทัพของพระองค์ได้แก่ รือเบินส์, อัลเลกรีนี, Luca Ferrari, Mattia Preti, Gustave Moreau และ Severo Calzetta da Ravenna ประติมากร
ประเทศคาซัคสถานรับโตมือริสเป็นวีรสตรีแห่งชาติและออกเหรียญเพื่อเป็นเกียรติแด่พระนาง2017

**ดูเพิ่ม**
 อามาเก- ซารีไนอา- ชาวอามาซอน

**อ้างอิง**
 access-date=2010-05-14- access-date=2010-05-14 - access-date=2010-05-14 

**ข้อมูล**
 cite book |editor-last1=Dani |editor-first1=Ahmad Hasan |editor-link1=Ahmad Hasan Dani |editor-last2=Harmatta |editor-first2=János |editor-link2=János Harmatta | editor-last3=Puri |editor-first3=Baij Nath |editor-link3=Baij Nath Puri |editor-last4=Etemadi |editor-first4=G. F. |editor-last5=Bosworth |editor-first5=Clifford Edmund |editor-link5=Clifford Edmund Bosworth |last=Dandamayev |first=M. A. |author-link=Muhammad Dandamayev |date=1994 |series=History of Civilizations of Central Asia |volume=2 |title=The Development of Sedentary and Nomadic Civilizations: 700 B.C. to A.D. 250 |chapter=Media and Achaemenid Iran |url= |location=Paris, France |publisher=UNESCO |pages=35–64 |isbn=978-9-231-02846-5 - cite book |editor-last1=Boardman |editor-first1=John |editor-link1=John Boardman (art historian) |editor-last2=Hammond |editor-first2=N. G. L. |editor-link2=N. G. L. Hammond |editor-last3=Lewis |editor-first3=D. M. |editor-link3=David Malcolm Lewis |editor-last4=Ostwald |editor-first4=M. |editor-link4=Martin Ostwald |last=Francfort |first=Henri-Paul |author-link=Henri-Paul Francfort |date=1988 |title=The Cambridge Ancient History |volume=4 |chapter=Central Asia and Eastern Iran |location=Cambridge, United Kingdom |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-22804-6 - cite book |last=Mayor |first=Adrienne |author-link=Adrienne Mayor |date=2014 |title=The Amazons: Lives and Legends of Warrior Women across the Ancient World |url=https://archive.org/details/amazonsliveslege0000mayo|location=Princeton, United States |publisher=Princeton University Press |pages= 143–144 |isbn=978-0-691-14720-8 - cite web |url=https://www.iranicaonline.org/articles/amazons-ii |title=AMAZONS IN THE IRANIAN WORLD |last=Mayor |first=Adrienne |author-link=Adrienne Mayor |date=2017 |website=Encyclopædia Iranica |publisher= |access-date=20 July 2022 - cite web |url=https://www.iranicaonline.org/articles/herodotus-iv |title=HERODOTUS iv. CYRUS ACCORDING TO HERODOTUS |last=Rollinger |first=Robert |author-link=Robert Rollinger |date=2003 |website=Encyclopædia Iranica |publisher= |access-date=20 July 2022 - cite web |url=https://www.iranicaonline.org/articles/massagetae |title=MASSAGETAE |last=Schmitt |first=Rüdiger |author-link=Rüdiger Schmitt |date=2018 |website=Encyclopædia Iranica |publisher= |access-date=20 July 2011 
หมวดหมู่:ชาวซากา
หมวดหมู่:ผู้หญิงในสงครามสมัยโบราณ
หมวดหมู่:ผู้หญิงในสงครามในเอเชีย
หมวดหมู่:สตรีกลุ่มชนอิหร่าน
หมวดหมู่:Massagetae
หมวดหมู่:สมเด็จพระราชินีนาถในเอเชีย
หมวดหมู่:สมเด็จพระราชินีนาถสมัยโบราณ