พฤติกรรมของมนุษย์

ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและการแสดงออกความคิดสร้างสรรค์เป็นรูปแบบของพฤติกรรมมนุษย์
พฤติกรรมของมนุษย์ (human behavior) เป็นศักยภาพและการแสดงออก (ทางจิตใจ ทางกาย และทางสังคม) 
ของบุคคลหรือกลุ่มคนในการตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายในและภายนอกตลอดชีวิต
ปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมเป็นตัวขับเคลื่อนพฤติกรรมของบุคคล
โดยบางส่วนอาจมีเหตุจากความคิดและความรู้สึกซึ่งช่วยให้เห็นสภาพจิตใจของแต่ละคน เผยให้เห็นสิ่งต่างๆ เช่นทัศนคติและค่านิยม
บุคลิกภาพยังหล่อหลอมพฤติกรรมด้วย คือเพราะบุคลิกภาพต่างกัน จึงเกิดพฤติกรรมที่ต่างกัน 
พฤติกรรมทางสังคม (social behavior) หมายถึงการกระทำต่อผู้อื่น
โดยได้อิทธิพลสำคัญจากปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและวัฒนธรรม รวมถึงจริยธรรม สัมพันธภาพระหว่างบุคคล การเมือง และความขัดแย้ง
พฤติกรรมบางอย่างเป็นปกติ แต่บางอย่างก็ไม่ปกติ
พฤติกรรมหนึ่งๆ ยอมรับได้หรือไม่จะขึ้นอยู่กับบรรทัดฐานทางสังคมซึ่งบังคับใช้ด้วยวิธีต่างๆ 
บรรทัดฐานทางสังคม (social norm) ยังกำหนดพฤติกรรมด้วย
มนุษย์จะถูกกดดันให้ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์โดยเฉพาะๆ และแสดงพฤติกรรมบางอย่างโดยจะจัดว่ายอมรับได้หรือยอมรับไม่ได้ก็ขึ้นอยู่กับสังคมหรือวัฒนธรรมนั้นๆ
พฤติกรรมทางการรู้คิด (cognitive behavior) หมายถึงพฤติกรรมเกี่ยวกับการเรียนและการใช้ความรู้
เป็นเรื่องการเรียนรู้และการถ่ายทอดข้อมูล รวมถึงการประยุกต์ใช้ความรู้อย่างสร้างสรรค์และความเชื่อส่วนบุคคลเช่นศาสนา
ส่วนพฤติกรรมทางสรีรวิทยา (physiological behavior) หมายถึงพฤติกรรมในการดูแลร่างกาย
เป็นเรื่องการบริหารร่างกายในขั้นพื้นฐานรวมทั้งมาตรการรักษาสุขภาพ
พฤติกรรมทางเศรษฐกิจ (economic behavior) หมายถึงพฤติกรรมเกี่ยวกับการพัฒนา การจัดระเบียบ และการใช้วัสดุสิ่งของ รวมถึงรูปแบบการทำงานอื่นๆ
ส่วนพฤติกรรมทางนิเวศ (ecological behavior) หมายถึงการกระทำที่เกี่ยวข้องกับระบบนิเวศ
เป็นเรื่องปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์กับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ และอิทธิพลของสิ่งแวดล้อมต่อพฤติกรรมมนุษย์

**การศึกษา**
สังคมศาสตร์สาขาต่างๆ ศึกษาพฤติกรรมของมนุษย์ รวมทั้งสาขาจิตวิทยา สังคมวิทยา อีโธโลยี (ethology) โดยรวมสาขาย่อยและสำนักแนวคิดต่างๆ ของศาสตร์ pp = 13–14
พฤติกรรมของมนุษย์มีแง่มุมต่างๆ จึงไม่มีนิยามหรือสาขาวิชาใดที่ครอบคลุมได้ทั้งหมด pp = 7–8
ปัญหาเรื่องพันธุกรรมเทียบกับสิ่งแวดล้อม (nature vs. nurture) เป็นประเด็นพื้นฐานอย่างหนึ่งในการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์ 
เป็นการศึกษาว่าพฤติกรรมได้รับอิทธิพลหลักจากปัจจัยทางพันธุกรรมหรือสิ่งแวดล้อมยิ่งกว่า p = 2
สาธารณชนบางครั้งจะให้ความสนใจกับการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์เนื่องจากมีความเชื่อมโยงกับประเด็นทางวัฒนธรรม รวมถึงอาชญากรรม เพศวิถี และความเหลื่อมล้ำทางสังคม p = 11
วิทยาศาสตร์ธรรมชาติบางสาขาก็ให้ความสำคัญกับพฤติกรรมมนุษย์ด้วย
ประสาทวิทยาศึกษาว่าระบบประสาทควบคุมพฤติกรรมอย่างไร ส่วนชีววิทยาวิวัฒนาการศึกษาว่าจิตใจของมนุษย์วิวัฒนาการขึ้นอย่างไร p = 1
ในสาขาอื่นๆ พฤติกรรมมนุษย์อาจเป็นประเด็นรองในการศึกษาเมื่อพิจารณาว่ามันส่งผลต่อประเด็นอื่นๆ อย่างไร p = 8
นอกเหนือจากการสอบสวนทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นรูปธรรม 
พฤติกรรมของมนุษย์และสภาพความเป็นมนุษย์ (human condition) ยังเป็นจุดสนใจหลักของปรัชญาและวรรณกรรม p = 1
ส่วนปรัชญาจิต (philosophy of mind) พิจารณาแง่มุมต่างๆ เช่น เจตจำนงเสรี ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างกายกับจิต (mind–body problem) และความยืดหยุ่นได้ของพฤติกรรมมนุษย์ pp = 9–10
พฤติกรรมของมนุษย์สามารถประเมินได้ผ่านแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ และวิธีการทดลอง
อาจทำการทดลองโดยทดสอบพฤติกรรมของสัตว์อื่นๆ ที่นำไปเปรียบเทียบกับพฤติกรรมของมนุษย์ได้ p = 12
การเปรียบเทียบคู่แฝดเป็นวิธีทั่วไปในการศึกษาพฤติกรรมของมนุษย์
สำหรับฝาแฝดที่มีจีโนมเหมือนกัน ก็จะช่วยแยกปัจจัยทางพันธุกรรมและทางสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อพฤติกรรม
งานศึกษาฝาแฝดพบว่า รูปแบบการดำเนินชีวิต ความเสี่ยงต่อโรค 
และพฤติกรรมที่ไม่ดีต่อสุขภาพมีตัวบ่งชี้ทั้งทางพันธุกรรมและทางสภาพแวดล้อม

**พฤติกรรมทางสังคม**
ไฟล์:Circa 1880 Two women bowing, "ojigi" (hand-colored albumen print, Japan).jpg|thumb|upright|
รูปถ่ายหญิงญี่ปุ่น (ค.ศ. 1880)
พฤติกรรมทางสังคมของมนุษย์คือพฤติกรรมที่มุ่งคนอื่น รวมถึงการสื่อสารและความร่วมมือ
เป็นเรื่องซับซ้อนและมีระเบียบสูง มนุษย์มีสมรรถภาพทางทฤษฎีจิตที่ช่วยให้เข้าใจความคิดและการกระทำต่อกันและกัน
มนุษย์ได้พัฒนาสังคมและวัฒนธรรมที่ต่างกับของสัตว์อื่นๆ โดยอาศัยพฤติกรรมทางสังคม
ปัจจัยทางชีวภาพที่มีผลต่อมนุษย์ทุกคน และปัจจัยทางวัฒนธรรมที่ขึ้นอยู่การเลี้ยงดูและบรรทัดฐานของสังคม 
ทั้งสองควบคุมพฤติกรรมทางสังคมของมนุษย์ pp = 1–5
การสื่อสารของมนุษย์อิงอาศัยภาษาเป็นหลัก โดยทั่วไปผ่านการพูดหรือการเขียน
อวัจนภาษาสามารถปรับเปลี่ยนความหมายการสื่อสาร
โดยแสดงความคิดและเจตนาด้วยพฤติกรรมทางกายและเสียง pp = 10–14

**บรรทัดฐานทางสังคม**
พฤติกรรมของมนุษย์ในสังคมจะกำกับด้วยบรรทัดฐานทางสังคม
ซึ่งเป็นความคาดหวังที่ไม่ได้ระบุไว้ซึ่งสมาชิกในสังคมมีต่อกัน
เหล่านี้ฝังลึกอยู่ในวัฒนธรรมแหล่งเกิด โดยมนุษย์มักปฏิบัติตามโดยไม่รู้ตัวหรือไม่ต้องไตร่ตรอง
บรรทัดฐานมีผลต่อทุกด้านของชีวิตในสังคมมนุษย์ รวมถึงมารยาท (decorum) ความรับผิดชอบต่อสังคม สิทธิในทรัพย์สิน ข้อตกลงตามสัญญา ศีลธรรม ความยุติธรรม และความหมายของชีวิต
บรรทัดฐานหลายอย่างอำนวยการประสานงานระหว่างสมาชิกในสังคม โดยพิสูจน์แล้วว่าได้ประโยชน์ร่วมกัน เช่น ที่เกี่ยวกับการสื่อสารและข้อตกลง
แรงกดดันทางสังคมจะเป็นตัวบังคับใช้บรรทัดฐาน คือบุคคลที่ละเมิดบรรทัดฐานอาจถูกกีดกันทางสังคม
ระบบจริยธรรมเป็นแนวทางพฤติกรรมของมนุษย์เพื่อกำหนดว่าอะไรถูกศีลธรรม
มนุษย์จึงต่างกับสัตว์อื่นๆ 
พฤติกรรมที่มีจริยธรรมก็คือพฤติกรรมของมนุษย์ผู้พิจารณาว่าการกระทำจะมีผลกระทบต่อผู้อื่นอย่างไรและจะเป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นหรือไม่
อะไรถูกจริยธรรมจะขึ้นอยู่กับการตัดสินว่าถูกหรือผิด (value judgment) ของบุคคลและบรรทัดฐานทางสังคม
การตัดสินว่าถูกหรือผิดเป็นธรรมชาติของมนุษย์ในวัฒนธรรมทุกวัฒนธรรมแม้ระบบที่ใช้ในการประเมินอาจแตกต่างกัน
ระบบประเมินอาจมาจากกฎสวรรค์ (divine law) กฎธรรมชาติ อำนาจรัฐฝ่ายพลเรือน (civil authority) เหตุผล หรือหลักการเหล่านี้รวมกันและหลักการอื่นๆ
การเห็นแก่ประโยชน์ผู้อื่น (altruism) เป็นพฤติกรรมซึ่งมนุษย์คำนึงถึงสวัสดิภาพของผู้อื่นเท่าเทียมหรือมากกว่าของตนเอง
แม้สัตว์อื่นๆ จะทำประโยชน์ให้แก่ผู้อื่นในเชิงชีววิทยา การทำประโยชน์ผู้อื่นทางจริยธรรมเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของมนุษย์
พฤติกรรมเบี่ยงเบน (deviance) คือพฤติกรรมที่ละเมิดบรรทัดฐานทางสังคม
เนื่องจากบรรทัดฐานทางสังคมจะต่างๆ กันในแต่ละบุคคลและวัฒนธรรม ลักษณะและความรุนแรงของความเบี่ยงเบนจึงเป็นเรื่องทางอัตวิสัย/อัตนัย
สิ่งที่สังคมถือว่าเบี่ยงเบนอาจเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลาเมื่อเกิดบรรทัดฐานทางสังคมใหม่ๆ
ความเบี่ยงเบนอาจถูกลงโทษด้วยการตีตราทางสังคม การประณาม หรือความรุนแรง pp = 3–4
การกระทำที่เบี่ยงเบนหลายอย่างจัดเป็นอาชญากรรมและอาจถูกลงโทษด้วยกฎหมายอาญา p = 7
การกระทำเบี่ยงเบนอาจจัดให้มีโทษเพื่อป้องกันอันตรายต่อผู้อื่น 
เพื่อรักษาโลกทัศน์และวิถีชีวิตบางอย่าง หรือเพื่อบังคับใช้หลักศีลธรรมและความสุภาพ p = 5
วัฒนธรรมยังให้คุณค่าในเชิงบวกหรือเชิงลบแก่ลักษณะทางกายบางอย่าง ทำให้คนไร้ลักษณะที่พึงปรารถนาอาจถูกมองว่าเบี่ยงเบน p = 6

**สัมพันธภาพระหว่างบุคคล === 
ไฟล์:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|left|thumb|
ครอบครัวในเขตโนอาทัค รัฐอะแลสกา (1929)
สัมพันธภาพระหว่างบุคคลสามารถประเมินได้จากการตัดสินใจและอารมณ์ที่เกิดระหว่างคนสองคน 
หรือสามารถประเมินได้จากบริบทกว้างๆ ทางสังคมว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวควรจะเป็นอย่างไร
ความสัมพันธ์พัฒนาขึ้นผ่านการสื่อสาร โดยสร้างความสนิทสนม แสดงอารมณ์ และพัฒนาเอกลักษณ์ของตน pp = 10–14
แต่ละคนจะมีกลุ่มสังคมที่สร้างด้วยความสัมพันธ์กับคนอื่นๆ 
ภายในกลุ่ม สมาชิกจะสื่อสารและมีปฏิสัมพันธ์กัน
โดยกลุ่มยังสามารถเชื่อมโยงกับกลุ่มอื่นผ่านความสัมพันธ์อื่นๆ 
พฤติกรรมทางสังคมของมนุษย์ไม่ได้รับอิทธิพลจากความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลเท่านั้น 
แต่ยังได้รับผลกระทบจากพฤติกรรมที่ทำกับคนหนึ่งซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อคนอื่นๆ อีก p = 107
บุคคลที่แสวงหาการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมอย่างกระตือรือร้นถือเป็นคนสนใจต่อสิ่งภายนอก/คนชอบสังคม (extrovert) ส่วนคนตรงกันข้ามคือคนสนใจต่อสิ่งภายใน/คนชอบเก็บตัว (introvert)
ความรักแบบโรแมนติกเป็นแรงดึงดูดระหว่างบุคคลที่สำคัญ
ลักษณะจะต่างๆ กันแล้วแต่วัฒนธรรม แต่มักขึ้นอยู่กับเพศ เกิดขึ้นพร้อมกับแรงดึงดูดทางเพศ และเป็นได้ทั้งรักต่างเพศหรือรักร่วมเพศ
มีรูปแบบที่แตกต่างกันและเกี่ยวข้องกับอารมณ์หลายอย่าง
วัฒนธรรมหลายวัฒนธรรมให้ความสำคัญกับความรักโรแมนติกมากกว่าแรงดึงดูดระหว่างบุคคลรูปแบบอื่นๆ 
การแต่งงานเป็นการมาอยู่ร่วมกันของคนสองคน แม้จะเกี่ยวข้องกับความรักโรแมนติกหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับวัฒนธรรม  pp = 56–60
บุคคลที่สัมพันธ์ทางสายเลือดอย่างใกล้ชิดรวมกันเป็นครอบครัว
มีรูปแบบโครงสร้างครอบครัวที่หลากหลายซึ่งอาจรวมถึงพ่อแม่ลูก รวมทั้งลูกเลี้ยงหรือญาติอื่นๆ pp = 121–125
ครอบครัวที่มีเด็กมักจะเน้นการเลี้ยงบุตร 
พ่อแม่จะทุ่มเทเป็นอย่างมากเพื่อปกป้องและสั่งสอนลูกๆ
เด็กจะใช้เวลาเติบโตขึ้นเป็นเวลายาวนานกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นๆ โดยมาก

**รัฐศาสตร์และความขัดแย้ง**
ไฟล์:5tavaszi 08 n.jpg|thumb|
ยุทธการในการปฏิวัติฮังการี ค.ศ. 1848
เมื่อมนุษย์ตัดสินใจเป็นกลุ่มก็จัดว่ามีส่วนร่วมในการเมือง
มนุษย์วิวัฒนาการมาให้มีพฤติกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อตนเอง 
แต่นี่ยังรวมถึงพฤติกรรมที่ส่งเสริมการร่วมมือกันยิ่งกว่าความขัดแย้งกันในสถานการณ์กลุ่มด้วย
บุคคลมักจะรู้สึกว่าตนอยู่ในกลุ่มหรือนอกกลุ่ม โดยบุคคลจะร่วมมือกับคนในกลุ่มและแข่งขันกับคนนอกกลุ่ม
นี้ก่อพฤติกรรมต่างๆ เช่น การยอมตามโดยไม่รู้ตัว การเชื่อฟังผู้มีอำนาจโดยไม่คิดไม่สอบถาม การรู้สึกยินดีกับความโชคร้ายของฝ่ายตรงข้าม 
การก่อความเป็นปฏิปักษ์กับคนภายนอก การสร้างกลุ่มนอกขึ้นแม้เมื่อไม่มีอยู่จริง และการลงโทษผู้ไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานของกลุ่มใน
พฤติกรรมเหล่านี้สร้างระบบการเมืองที่บังคับใช้มาตรฐานและบรรทัดฐานของกลุ่มใน
เมื่อมนุษย์ต่อต้านกันและกัน ก็จะเกิดความขัดแย้ง
อาจเกิดเมื่อความเห็นไม่ตรงกัน เมื่อฝ่ายหนึ่งขัดขวางเป้าหมายของอีกฝ่าย หรือเมื่อประสบอารมณ์เชิงลบ เช่น ความโกรธต่อกัน
ความขัดแย้งจากความเห็นไม่ตรงกันเพียงอย่างเดียวมักแก้ได้ด้วยการสื่อสารหรือการเจรจาต่อรอง 
แต่การใช้อารมณ์หรือการมุ่งขัดกันอาจทำให้ความขัดแย้งรุนแรงขึ้น
ความขัดแย้งระหว่างบุคคล (interpersonal conflict) คือความขัดแย้งระหว่างบุคคลหรือกลุ่มบุคคลโดยเฉพาะๆ
ความขัดแย้งทางสังคม (social conflict) คือความขัดแย้งระหว่างกลุ่มสังคมหรือกลุ่มประชากรที่ต่างกัน
มักเกิดเมื่อกลุ่มสังคมบางกลุ่มถูกกีดกัน ไม่ได้ทรัพยากรตามที่ต้องการ ต้องการให้เกิดการเปลี่ยนแปลง หรือประสงค์ที่จะต่อต้านการเปลี่ยนแปลงทางสังคม
ความขัดแย้งที่รุนแรงสามารถก่อความไม่สงบในสังคมได้
ความขัดแย้งระหว่างประเทศ (international conflict) คือความขัดแย้งระหว่างชาติหรือรัฐบาล
ซึ่งอาจแก้ไขได้ผ่านการทูตหรือสงคราม

**พฤติกรรมทางการรู้คิด/ปัญญา**
ไฟล์:Andriyaka mk (1).jpg|thumb|
การเรียนทำจิตรกรรมในเมืองnowrap |วอลโกกราด ประเทศรัสเซีย (2013)
การรู้คิด (cognition) ของมนุษย์แตกต่างกับสัตว์อื่นๆ
เพราะมีเหตุปัจจัยจากทั้งลักษณะทางชีววิทยาด้วย จากความรู้และการพัฒนาที่มีร่วมกันแล้วถ่ายทอดทางวัฒนธรรมด้วย
มนุษย์สามารถเรียนรู้จากกันและกันเพราะมีสมรรถภาพทางทฤษฎีจิตที่ช่วยให้เรียนรู้ผ่านการศึกษาได้
การใช้ภาษาช่วยให้ถ่ายทอดความรู้ให้แก่กันได้โดยตรง
สมองมนุษย์มีความยืดหยุ่น ทำให้ลักษณะต่างๆ ของสมองเปลี่ยนไปได้เพื่อตอบสนองต่อประสบการณ์ใหม่ๆ
นี้ช่วยให้เกิดการเรียนรู้แล้วก่อพฤติกรรมการฝึกฝน ช่วยให้พัฒนาทักษะใหม่ๆ ได้
พฤติกรรมที่ทำต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจกลายเป็นนิสัย ซึ่งจะทำเป็นประจำต่อไปได้โดยไม่ต้องรู้ตัว
มนุษย์ใช้เหตุผลในการอนุมานข้อสรุปจากข้อมูลที่มีจำกัด
การหาเหตุผลส่วนใหญ่เกิดขึ้นเองอย่างอัตโนมัติโดยที่บุคคลไม่ต้องพยายามอย่างรู้ตัว
การใช้เหตุผลทำโดยการถือนัยทั่วไปจากประสบการณ์ในอดีตแล้วนำมาใช้กับสถานการณ์ใหม่
การเรียนหาความรู้ก็เพื่อให้สามารถอนุมานได้แม่นยำขึ้น
ส่วนการให้เหตุผลแบบนิรนัยเป็นการอนุมานข้อสรุปที่เป็นจริงตามข้อตั้งทางตรรกะ
การให้เหตุผลแบบอุปนัยอนุมานว่าข้อสรุปใดน่าจะเป็นจริงตามบริบท
อารมณ์เป็นประสบการณ์ทางการรู้คิดที่มีมาแต่กำเนิดในมนุษย์
อารมณ์พื้นฐานเช่น ความผาสุก (joy) ความทุกข์ (distress) ความโกรธ ความกลัว ความประหลาดใจ และความรังเกียจ พบได้ในทุกวัฒนธรรม แต่บรรทัดฐานทางสังคมเกี่ยวกับการแสดงอารมณ์ก็จะแตกต่างกันไป
อารมณ์อื่นๆ มาจากการรู้คิดขั้นสูงเช่น ความรัก ความรู้สึกผิด ความอับอาย (shame) ความขายหน้า (embarrassment) ความภาคภูมิใจ และความริษยา (envy, jealousy)
อารมณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นโดยใช้เวลา ไม่ใช่ทันที โดยได้รับอิทธิพลจากปัจจัยทางวัฒนธรรมอย่างสำคัญ pp = 1–21
อารมณ์ได้อิทธิพลจากข้อมูลทางประสาทสัมผัสเช่นสีและดนตรี และจากพื้นอารมณ์ (mood) คือความสุขและความเศร้า
มนุษย์มักจะมีความสุขและความเศร้าในระดับมาตรฐานโดยขึ้นอยู่กับสุขภาพและความสัมพันธ์ทางสังคม 
เหตุการณ์ที่ดีและร้ายจะมีอิทธิพลต่อพื้นอารมณ์ในระยะสั้น
มนุษย์มักพยายามปรับปรุงพื้นอารมณ์ของกันและกันด้วยการปลอบโยน การบันเทิง และการระบายความรู้สึก
และสามารถควบคุมพื้นอารมณ์ของตนเองด้วยการออกกำลังกายและการทำสมาธิ pp = 47–
การสร้างสรรค์คือการใช้แนวคิดหรือทรัพยากรที่มีอยู่เดิมเพื่อสร้างสิ่งใหม่
ซึ่งช่วยสร้างนวัตกรรม ปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลง เรียนรู้ข้อมูลใหม่ และแก้ปัญหาด้วยวิธีใหม่ๆ
การแสดงออกความสร้างสรรค์ยังช่วยเสริมคุณภาพชีวิตอีกด้วย
การสร้างสรรค์รวมถึงการสร้างสรรค์ส่วนบุคคล ซึ่งบุคคลนำเสนอแนวคิดใหม่ๆ อันมาจากตนอย่างแท้จริง แต่ยังสามารถขยายไปสู่การสร้างสรรค์ของสังคม ซึ่งชุมชนหรือสังคมสร้างและยอมรับแนวคิดต่างๆ ร่วมกัน
การสร้างสรรค์ยังใช้แก้ปัญหาที่เกิด
ช่วยสร้างสรรค์ศิลปะและการศึกษาทางวิทยาศาสตร์
บุคคลที่ทำงานสร้างสรรค์ขั้นสูงมักมีความรู้เฉพาะทางในด้านนั้น โดยมนุษย์จะอาศัยความรู้เพื่อพัฒนาแนวคิดใหม่ๆ
ในด้านศิลปะ การสร้างสรรค์มักใช้เพื่อพัฒนาผลงานศิลปะใหม่ๆ เช่น ทัศนศิลป์หรือดนตรี
ในทางวิทยาศาสตร์ ผู้มีความรู้เฉพาะด้านสามารถใช้วิธีลองผิดลองถูกเพื่อพัฒนาทฤษฎีที่อธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติได้แม่นยำยิ่งขึ้น
พฤติกรรมทางศาสนามาจากประเพณีปฏิบัติตามความเชื่อทางศาสนา
ลักษณะพฤติกรรมจะแตกต่างกันไปโดยขึ้นอยู่กับประเพณีทางศาสนาโดยเฉพาะๆ
ศาสนามักเกี่ยวกับเรื่องปรัมปรา พิธีกรรม ข้อห้าม สัญลักษณ์ทางศาสนา ศีลธรรม ประสบการณ์ของสภาวะจิตที่แปรไป และความเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติ
พฤติกรรมทางศาสนามักมีภาระสูง ต้องใช้เวลา พลังงาน และทรัพย์สินมาก 
โดยขัดแย้งกับแบบจำลองการตัดสินใจอย่างมีเหตุผลของมนุษย์ถึงแม้จะมีประโยชน์แก่ชุมชนก็ตาม
นักมานุษยวิทยามีทฤษฎีต่างๆ ว่า ทำไมมนุษย์จึงยอมรับนำเอาพฤติกรรมทางศาสนามาใช้
พฤติกรรมทางศาสนาได้รับอิทธิพลอย่างมากจากปัจจัยทางสังคม กิจกรรมกลุ่มมีความสำคัญในการพัฒนาพฤติกรรมทางศาสนาของแต่ละบุคคล
หน่วยสังคมต่างๆ เช่น องค์กรศาสนาหรือครอบครัว ช่วยให้แชร์และประสานพฤติกรรมทางศาสนาได้
ความเชื่อมโยงทางสังคมเช่นนี้เสริมสร้างพฤติกรรมทางการรู้คิดเกี่ยวกับศาสนา ส่งเสริมให้มีความเคร่งครัดและความมุ่งมั่น
ตามรายงานปี2018 ของศูนย์วิจัยอเมริกัน Pew Research Center ผู้ใหญ่ 54% ทั่วโลกระบุว่าศาสนามีความสำคัญมากในชีวิต

**พฤติกรรมทางสรีรวิทยา**
ไฟล์:Boy eating a mango.jpg|thumb|upright|left|
เด็กชายกินอาหารในนครnowrap |ฮาราเร ประเทศซิมบับเว (2017)
มนุษย์มีพฤติกรรมเหมือนสัตว์อื่นๆ ในการสนับสนุนรักษากระบวนการทางร่างกาย
รวมทั้งการทานอาหารเพื่อให้ได้สารอาหาร
อาจจะเลือกอาหารเพราะคุณค่าทางโภชนาการ แต่ก็อาจเลือกเพราะอร่อย
โดยอาหารมักต้องปรุงเพื่อให้อร่อยยิ่งขึ้น
มนุษย์กำจัดอาหารส่วนเกินโดยขับออกเป็นของปฏิกูลรวมทั้งอุจจาระปัสสาวะ
อุจจาระมักจะมองว่าเป็นสิ่งต้องห้าม โดยเฉพาะในชุมชนที่พัฒนาแล้วและในเมืองที่มีการสุขาภิบาลพรั่งพร้อมและอุจจาระไม่ใช้เป็นปุ๋ย
มนุษย์ยังนอนหลับเป็นประจำตามตามภาวะธำรงดุลและจังหวะรอบวัน
จังหวะรอบวัน (circadian rhythm) ทำให้ต้องนอนเป็นเวลา โดยมักปรับให้เข้ากับวงจรกลางวันกลางคืนและนิสัยการนอนการตื่น
ส่วนระบบธำรงดุล (homeostasis) จะทำให้นอนนานขึ้นหลังจากอดนอน
วงจรการนอนของมนุษย์ใช้เวลาประมาณ 90 นาที โดยจะเกิดซ้ำ 3–5 ครั้งในระหว่างการนอนปกติ
มนุษย์ยังมีพฤติกรรมพิเศษๆ เพื่อรักษาสุขภาพร่างกาย
รวมทั้งการทำยาเพื่อป้องกันและรักษาโรค
ในประเทศที่พัฒนาแล้ว นิสัยการกินที่เน้นโภชนาการ สุขอนามัยที่ส่งเสริมสุขาภิบาล การรักษาทางแพทย์เพื่อกำจัดโรค และการคุมกำเนิด ช่วยปรับปรุงสุขภาพของมนุษย์อย่างสำคัญ
มนุษย์ยังอาจออกกำลังกายมากกว่าที่จำเป็นให้อยู่รอดเพื่อรักษาสุขภาพ
มนุษย์ทำตามสุขอนามัยเพื่อจำกัดการสัมผัสกับสิ่งสกปรกและเชื้อโรค
พฤติกรรมบางอย่างเป็นการปรับตัว บางอย่างมาจากการเรียนรู้
พฤติกรรมพื้นฐานเป็นความรังเกียจที่วิวัฒนาการขึ้นเพื่อปรับตัวไม่ให้สัมผัสกับแหล่งเชื้อโรค มีผลทางชีววิทยาให้รังเกียจอุจจาระ, น้ำจากร่างกาย, อาหารเสีย และสัตว์ที่มักเป็นตัวนำโรค
ส่วนการดูแลตัวเอง, การจัดการศพคนตาย, ระบบระบายของเสีย 
และการใช้สารทำความสะอาดเป็นพฤติกรรมด้านสุขอนามัยที่พบได้ทั่วไปในสังคมมนุษย์ส่วนใหญ่
มนุษย์สืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ โดยมีเพศสัมพันธ์ทั้งเพื่อการสืบพันธุ์และความสุขทางเพศ
การสืบพันธุ์ของมนุษย์เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับเพศวิถีและความปรารถนาจะมีลูกตามสัญชาตญาณ 
แต่มนุษย์ก็มีเอกลักษณ์ในเรื่องการจงใจควบคุมจำนวนลูกที่มี
มนุษย์มีพฤติกรรมการสืบพันธุ์ที่หลากหลายเมื่อเทียบกับสัตว์อื่นๆ มีการจับคู่ในลักษณะต่างๆ รวมทั้งการมีคู่สมรสคนเดียว การมีภรรยาหลายคน และการมีสามีหลายคน
โดยพฤติกรรมการจับคู่จะได้อิทธิพลอย่างมากจากบรรทัดฐานทางวัฒนธรรมและประเพณี
ผู้หญิงจะตกไข่เป็นประจำแทนที่จะเป็นไปตามฤดูกาลซึ่งไม่เหมือนกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมส่วนใหญ่  โดยมีรอบประจำเดือนราวๆ 25–35 วัน
มนุษย์เป็นสัตว์สองเท้าและเคลื่อนไหวด้วยการเดิน
การเดินจะสอดคล้องกับวงจรการเดินสองเท้า (bipedal gait cycle) ซึ่งเป็นการสัมผัสส้นเท้ากับพื้นและการยกนิ้วเท้าขึ้นจากพื้นสลับกัน โดยจะยกและหมุนเชิงกรานเล็กน้อย
มนุษย์จะเรียนรู้การทรงตัวเมื่อเดินในช่วง 7-9 ปีแรกของชีวิต แต่ละคนจะได้ท่าเดินที่เป็นเอกลักษณ์เมื่อเรียนรู้การย้ายน้ำหนัก ปรับศูนย์กลางมวล และประสานการควบคุมประสาทกับการเคลื่อนไหว
มนุษย์สามารถเคลื่อนที่ได้เร็วขึ้นด้วยการวิ่ง
สมมติฐานการวิ่งได้ทน (endurance running hypothesis) เสนอว่ามนุษย์สามารถไปได้เร็วกว่าสัตว์ส่วนใหญ่ในระยะไกลๆ ด้วยการวิ่ง แม้จะต้องใช้พลังงานมากขึ้น
ร่างกายมนุษย์ควบคุมตัวเองด้วยการออกเหงื่อในช่วงที่ออกแรง จึงทำให้ทนกว่าสัตว์อื่นๆ
มือของมนุษย์ใช้จับวัตถุได้ และสามารถออกแรงโดยควบคุมการเคลื่อนไหวและแรงจับได้อย่างแม่นยำ
ซึ่งช่วยให้ใช้เครื่องมือที่ซับซ้อนได้

**พฤติกรรมทางเศรษฐกิจ**
มนุษย์มีพฤติกรรมที่พยากรณ์ได้เมื่อตัดสินใจทางเศรษฐกิจ โดยพฤติกรรมอาจมีเหตุผลหรือไม่มีก็ได้
เช่นเดียวกับสัตว์ทั้งหมด มนุษย์ตัดสินใจโดยการประเมินต้นทุน ผลประโยชน์ และความเสี่ยงในสภาพแวดล้อม แต่มนุษย์ก็สามารถประเมินได้อย่างสมบูรณ์ดีกว่า
มนุษย์มักตัดสินใจโดยชั่งน้ำหนักตัวเลือกต่างๆ เทียบกับค่าที่มีอยู่เดิม ไม่ได้ดูผลกำไรหรือความขาดทุนแบบสัมบูรณ์ 
และยังมักให้ความสำคัญกับการหลีกเลี่ยงการเสียยิ่งกว่าการได้ผลกำไร
มนุษย์ได้พัฒนาพฤติกรรมทางเศรษฐกิจขั้นสูงหลังการปฏิวัติยุคหินใหม่และการพัฒนาเกษตรกรรม
ซึ่งทำให้ได้ทรัพยากรต่างๆ อย่างยั่งยืน จึงก่อความเชี่ยวชาญด้านต่างๆ ในสังคมที่ซับซ้อนขึ้นได้ pp = 24–33

**งาน**
ไฟล์:Boskapsskötsel i ladugården. Kvinna sitter och mjölkar en mager ko medan barfota flicka mockar - Nordiska museet - NMA.0036603.jpg|thumb|
ผู้หญิงกำลังดูแลสัตว์เลี้ยงในฟาร์มประเทศสวีเดน (1911)
งานที่มีให้ทำจะขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของสังคม
สังคมอันเรียบง่ายที่สุดเป็นเผ่าชนที่ทำงานเพื่อประทังชีพโดยเป็นคนเก็บของป่าล่าสัตว์
ในแง่นี้ งานไม่ใช่กิจกรรมต่างหากๆ แต่เป็นองค์ประกอบของทุกๆ ส่วนในชีวิต เพราะสมาชิกทุกคนต้องทำงานอย่างต่อเนื่องเพื่อความอยู่รอด
สังคมที่ก้าวหน้ามากขึ้นพัฒนาขึ้นหลังจากการปฏิวัติยุคหินใหม่ ซึ่งเน้นงานการเกษตรและการเลี้ยงสัตว์ในท้องทุ่ง
ในสังคมเหล่านี้ ผลผลิตมีเพิ่มขึ้น ทำให้ไม่ต้องทำงานอยู่ตลอดเวลา บางคนจึงสามารถทำงานพิเศษๆ ที่ไม่ใช่การผลิตหาอาหาร
นี่สร้างงานที่ไม่ใช้แรงงาน โดยอาชีพที่ซับซ้อนขึ้นทำให้ต้องมีผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิคและทางการบริหาร pp = 24–33
งานที่ใช้แรงงานในสังคมเช่นนี้มักจะทำโดยทาส ข้ารับใช้ ชาวนา และช่างด้านต่างๆ
งานได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญในช่วงการปฏิวัติอุตสาหกรรม โดยประเทศอุตสาหกรรมได้พัฒนาและเริ่มใช้ระบบโรงงาน
นอกจากจะเพิ่มคุณภาพชีวิตโดยรวมแล้ว การพัฒนานี้ยังเปลี่ยนลักษณะต่างๆ ของงาน
ในระบบโรงงาน คนงานจะร่วมมือกับคนอื่นมากขึ้น นายจ้างกลายเป็นผู้มีอำนาจในช่วงเวลาทำงาน และการบังคับใช้แรงงานก็เลิกใช้ไปโดยมาก
การเปลี่ยนแปลงได้เพิ่มยิ่งขึ้นในสังคมหลังอุตสาหกรรม เพราะความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทำให้อุตสาหกรรมบางอย่างล้าสมัย โดยมีระบบการผลิตสินค้าจำนวนมาก (mass production) และงานด้านบริการ (service industries) มาแทนที่ pp = 41–46
มนุษย์จะทำงานไม่เหมือนกันขึ้นอยู่กับลักษณะทางกายและนิสัยอื่นๆ บางคนทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีความมุ่งมั่นมากกว่าคนอื่นๆ 
บางคนพบว่างานมีส่วนช่วยเติมชีวิตให้เต็ม บางคนทำงานเพียงเพราะความจำเป็น p = 2
งานยังอาจเป็นเอกลักษณ์ที่บุคคลเชื่อมโยงอาชีพกับตัวตน
แรงจูงใจในการทำงานเป็นเรื่องซับซ้อน เพราะทั้งส่งเสริมและลดทอนความต้องการต่างๆ ของมนุษย์
แรงจูงใจหลักก็คือเพื่อประโยชน์ทางด้านวัตถุ ซึ่งอยู่ในรูปแบบของเงินในสังคมสมัยใหม่
นอกจากนี้ยังอาจสร้างความภาคภูมิใจในตนเองและความรู้สึกมีคุณค่า, ทำให้มีกิจกรรม, ได้ความเคารพ และเป็นช่องให้แสดงออกความคิดสร้างสรรค์ pp = 142–153
งานสมัยใหม่มักจัดเป็นชนิดที่ใช้แรงงานและไม่ใช้แรงงาน pp = 79–80

**การพักผ่อน**
ไฟล์:Amateur Football in Kilkenny-Ireland.jpg|thumb|
นักกีฬาเตะฟุตบอลในประเทศไอร์แลนด์ (2007)
การพักผ่อนคือการมีหรือไม่มีกิจกรรม โดยเกิดต่างหากกับการทำงาน
ซึ่งให้การผ่อนคลาย การบันเทิง และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
อาจมีประโยชน์ต่อสุขภาพทั้งกายและใจ
อาจใช้เพื่อบรรเทาความเครียดชั่วคราว เพื่อสร้างอารมณ์เชิงบวก หรือเพื่อส่งเสริมปฏิสัมพันธ์ทางสังคม
อย่างไรก็ดี กิจกรรมนันทนาการก็ยังสามารถอำนวยให้เกิดปัญหาสุขภาพหรืออารมณ์เชิงลบที่เกิดจากความเบื่อหน่าย การใช้สารเสพติด หรือพฤติกรรมเสี่ยงสูง
กิจกรรมนันทนาการแบ่งได้เป็นแบบจริงจังหรือแบบไม่จริงจัง
แบบจริงจังรวมทั้งงานด้านศิลปะและวิทยาศาสตร์ที่ไม่ทำเป็นอาชีพ, งานอดิเรก หรือการอาสาสมัครในด้านที่มีความเชี่ยวชาญทางอาชีพ
แบบไม่จริงจังจะให้ความพึงพอใจระยะสั้น แต่ก็ไม่ได้ในระยะยาว และไม่ได้เพื่อเป็นเอกลักษณ์ประจำตน
เช่น การเล่น การผ่อนคลาย ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม การอาสาสมัคร การบันเทิงแบบไม่ต้องทำอะไร การบันเทิงแบบมีส่วนร่วม และการกระตุ้นประสาทสัมผัส
การบันเทิงแบบไม่ต้องทำอะไรมักจะได้จากการชมสื่อ ซึ่งอาจรวมถึงงานเขียนหรือสื่อดิจิทัล
การบันเทิงแบบมีส่วนร่วมอาจเป็นเกมที่ลงเล่น
การกระตุ้นประสาทสัมผัสคือความพึงพอใจที่ได้ทันทีจากพฤติกรรมต่างๆ เช่น การกินหรือการมีเพศสัมพันธ์

**การบริโภค**
มนุษย์มีบทบาทเป็นผู้บริโภคที่รับและใช้สินค้า
การผลิตจริงๆ ก็เพื่อให้บริโภค ผู้บริโภคจริงๆ ก็ปรับพฤติกรรมของตนไปตามสิ่งที่มีผลิต
การบริโภคสินค้าเป็นจำนวนมากๆ เริ่มเกิดตั้งแต่การปฏิวัติอุตสาหกรรมเพราะเทคโนโลยีใหม่ๆ ทำให้เพิ่มผลผลิตได้
ปัจจัยหลายอย่างมีผลต่อการตัดสินใจซื้อสินค้าของผู้บริโภค
รวมทั้งลักษณะผลิตภัณฑ์ ราคา ความสะดวกในการซื้อ และการโฆษณา
ปัจจัยทางวัฒนธรรมอาจมีผลต่อการตัดสินใจ เพราะวัฒนธรรมต่างๆ ให้คุณค่ากับสิ่งต่างๆ กัน 
กลุ่มย่อยในวัฒนธรรมยังอาจให้ความความสำคัญต่างๆ กันในการเลือกซื้อสินค้า
ชนชั้นทางสังคมทั้งในด้านความมั่งคั่ง การศึกษา และอาชีพอาจมีผลต่อพฤติกรรมผู้ซื้อ
โดยความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นๆ และกลุ่มสังคมที่ตนอ้างอิง (reference group) ก็อาจมีผลต่อพฤติกรรมการซื้อด้วยเช่นกัน

**พฤติกรรมทางนิเวศวิทยา**
ไฟล์:Rural life in Gilandeh, Kharajgil - 15 April 2018 01.jpg|thumb|
เด็กหญิงกับลูกแกะในประเทศอิหร่าน (2018)
เหมือนกับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ มนุษย์อาศัยอยู่ในระบบนิเวศและมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ 
พฤติกรรมของมนุษย์ได้รับอิทธิพลจากสภาพแวดล้อมที่อาศัยอยู่ และสภาพแวดล้อมก็ได้ผบกระทบจากการอยู่อาศัยของมนุษย์
มนุษย์ยังได้พัฒนาระบบนิเวศของตัวเองๆ เช่น ที่อยู่ในเมืองและพื้นที่เกษตรกรรม
ลักษณะทางภูมิประเทศและนิเวศวิทยาภูมิทัศน์เป็นตัวกำหนดว่ามนุษย์จะกระจายตัวอยู่ในระบบนิเวศอย่างไร 
ไม่ว่าจะโดยธรรมชาติหรือโดยการวางผังเมือง
มนุษย์สามารถควบคุมสัตว์ที่อาศัยอยู่ในสิ่งแวดล้อมของตน
สามารถฝึกฝนและดูแลสัตว์เลี้ยง
สามารถพัฒนาความผูกพันทางอารมณ์กับสัตว์ที่ดูแล
สัตว์อาจเลี้ยงไว้ในบ้านเป็นเพื่อน รวมถึงสุนัขและแมวที่ได้เพาะพันธุ์เพื่อเลี้ยงมาแล้วเป็นศตวรรษๆ
ปศุสัตว์เช่นวัว แกะ แพะ และสัตว์ปีก จะเลี้ยงไว้ในพื้นที่เกษตรเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์จากสัตว์
สัตว์ยังเลี้ยงในห้องปฏิบัติการเพื่อใช้ทดลอง
สัตว์ป่าบางครั้งรักษาไว้ในอุทยานธรรมชาติและสวนสัตว์เพื่อการท่องเที่ยวและการอนุรักษ์

**สาเหตุและปัจจัย == 
พฤติกรรมของมนุษย์ได้รับอิทธิพลจากองค์ประกอบทางชีวภาพและทางวัฒนธรรม
การอภิปรายว่าพฤติกรรมมนุษย์โดยมากมาจากความต้องการของมนุษย์แต่ละคน หรือว่ามาจากแรงผลักดันของโครงสร้างภายนอก เป็นประเด็นการศึกษาทางสังคมศาสตร์เรื่อง structure and agency (โครงสร้างหรือผู้กระทำ)
ส่วนพันธุศาสตร์เชิงพฤติกรรมศึกษาว่าพฤติกรรมของมนุษย์ได้รับอิทธิพลจากลักษณะที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม (inherited trait) อย่างไร
แม้ยีนจะไม่กำหนดอย่างแน่นอนว่าต้องมีพฤติกรรมบางอย่าง 
แต่ลักษณะบางอย่างก็ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้
ซึ่งทำให้บุคคลมีแนวโน้มที่จะมีพฤติกรรมหรือมีบุคลิกภาพบางอย่างมากขึ้นได้
สภาพแวดล้อมของบุคคลยังอาจมีผลต่อพฤติกรรมโดยมักจะมีร่วมกับปัจจัยทางพันธุกรรม
บุคลิกภาพและทัศนคติของบุคคลก็มีผลต่อการแสดงออกทางพฤติกรรมด้วย โดยร่วมกันกับปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม

**อายุ**

**วัยทารก**
ไฟล์:Drummer girl (24186419196).jpg|thumb
ทารกที่เล่นอยู่ในนครลอสแอนเจลิส รัฐแคลิฟอร์เนีย (2015) 
ทารกมีความจำกัดในการเข้าใจถึงสิ่งแวดล้อมรอบๆ ตัวหลังเพิ่งเกิด
ความเข้าใจความคงอยู่ของวัตถุแม้เมื่อไม่รู้ไม่เห็นและการเคลื่อนที่ของวัตถุมักพัฒนาขึ้นภายในหกเดือนแรกของชีวิต 
แม้นักวิทยาศาสตร์จะยังไม่สามารถกำหนดกระบวนการทางความรู้คิดโดยเฉพาะๆ pp = 234–235
ความสามารถในการจัดหมวดหมู่แนวคิดและวัตถุต่างๆ ที่ตนรู้ก็พัฒนาขึ้นภายในปีแรกเหมือนกัน pp = 264–265
ทารกสามารถแยกร่างกายของตนเองออกจากสิ่งแวดล้อมได้เร็ว และมักสนใจในแขนขาของตนหรือการกระทำของแขนขาโดยไม่เกินสองเดือน pp = 337–340
ทารกฝึกเลียนแบบคนอื่นเพื่อปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและเรียนรู้พฤติกรรมใหม่ๆ
ในทารกที่เล็กมาก นี้เป็นการเลียนแบบการแสดงออกสีหน้า 
ส่วนการเลียนแบบการใช้เครื่องมือจะเกิดภายในปีแรก pp = 346–347
การสื่อสารจะพัฒนาขึ้นในช่วงปีแรก โดยทารกจะเริ่มใช้ท่าทางเพื่อสื่อสารเจตนาในช่วง 9–10 เดือน 
การพูดจะค่อยเป็นค่อยไป โดยเกิดในช่วงปีที่สอง pp = 398–399

**วัยเด็ก**
เด็กจะพัฒนาทักษะการเคลื่อนไหวที่ละเอียดอ่อนไม่นานหลังจากวัยทารกในช่วง 3–6 ขวบ ทำให้สามารถใช้มือ ประสานการใช้ตากับมือ และช่วยเหลือตนเองได้ในขั้นพื้นฐาน pp = 259–260
เด็กเริ่มแสดงอารมณ์ที่ซับซ้อนยิ่งขึ้นในช่วง 3–6 ขวบ รวมถึงอารมณ์ขัน ความเห็นอกเห็นใจ และความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ตลอดจนถึงความคิดสร้างสรรค์และการตั้งคำถาม p = 263
พฤติกรรมก้าวร้าวยังหลากหลายมากขึ้นในวัยนี้ โดยจะก้าวร้าวทางกายยิ่งขึ้นก่อนจะเรียนรู้ให้ความสำคัญกับการเจรจาต่อรองยิ่งกว่าความก้าวร้าว p = 279
เด็กในวัยนี้สามารถใช้ภาษาโดยมีไวยากรณ์พื้นฐาน pp = 268–269
เมื่อเด็กโตขึ้น ก็จะพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ p = 346
เด็กเล็กๆ มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับเพื่อนๆ โดยทั่วไปแล้วเป็นเพื่อนเล่นกับเด็กอื่นๆ ที่มีอายุและเพศเดียวกัน p = 281
พฤติกรรมจะเน้นการเล่น ซึ่งให้ช่วยให้ได้ฝึกฝนพฤติกรรมทางกาย ทางการรู้คิด และทางสังคม p = 290
แนวคิดพื้นฐานในด้านต่างๆ เกี่ยวกับตนเองจะพัฒนาขึ้น โดยเฉพาะในเรื่องเพศและชาติพันธุ์ p = 343
เพื่อนๆ จะมีอิทธิพลต่อพฤติกรรมอย่างมากเป็นครั้งแรก p = 353

**วัยรุ่น**
วัยรุ่นมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่เกิดจากการเข้าสู่วัยหนุ่มสาวโดยสัมพันธ์กับการการผลิตฮอร์โมนที่เปลี่ยนไป
การผลิตฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนจะเพิ่มการแสวงหาความรู้สึกและอารมณ์ใหม่ๆ เพิ่มความไวต่อความรู้สึกเป็นสุข เพิ่มความก้าวร้าวและการเสี่ยงภัยในวัยรุ่นชาย
ส่วนการผลิตเอสตราดิออลก็จะทำให้เกิดพฤติกรรมเสี่ยงที่คล้ายคลึงกันในวัยรุ่นหญิง
ฮอร์โมนใหม่จะเปลี่ยนแปลงกระบวนการทางอารมณ์ที่เอื้อต่อมิตรภาพที่ใกล้ชิด ต่อแรงจูงใจและเจตนาที่เข้มแข็งขึ้น และต่อเพศวิถีของวัยรุ่น
วัยรุ่นจะมีการเปลี่ยนแปลงทางสังคมมาก จะพัฒนาแนวคิดเกี่ยวกับตนเองอย่างสมบูรณ์และตัดสินใจได้ด้วยตนเองโดยไม่ขึ้นกับผู้ใหญ่
โดยทั่วไปจะตระหนักถึงบรรทัดฐานทางสังคมและสัญญาณทางสังคมมากกว่าเด็ก
ซึ่งเพิ่มความเป็นห่วงว่าคนอื่นจะคิดเห็นอย่างไรกับตน (self-consciousness) และเพิ่มการยึดตนเองเป็นศูนย์ (egocentrism) 
โดยเป็นตัวนำให้เกิดพฤติกรรมทางสังคมตลอดช่วงวัยรุ่น

**วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม === 
สมองมนุษย์ เช่นเดียวกับสมองของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นๆ สามารถปรับเปลี่ยนยืดหยุ่นได้
คือโครงสร้างของสมองเปลี่ยนแปลงไปได้ตามกาลเวลา เมื่อวิถีประสาทเปลี่ยนแปลงเพื่อตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อม
พฤติกรรมหลายอย่างจะเรียนรู้จากปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นในวัยเด็ก loc = Chapter 2.4
พฤติกรรมของมนุษย์ต่างกับพฤติกรรมของสัตว์อื่นๆ เพราะได้รับอิทธิพลอย่างมากจากวัฒนธรรมและภาษา
การเรียนรู้ทางสังคมช่วยให้มนุษย์สามารถพัฒนาพฤติกรรมใหม่ๆ โดยทำตามแบบผู้อื่น
วัฒนธรรมมีอิทธิพลชี้นำซึ่งกำหนดบรรทัดฐานทางสังคม loc = Chapter 3.1

**สรีรวิทยา**
สารสื่อประสาท ฮอร์โมน และเมแทบอลิซึมเป็นปัจจัยทางชีวภาพของพฤติกรรมมนุษย์ p = 12
ความพิการทางร่างกายสามารถขัดขวางไม่ให้บุคคลมีพฤติกรรมทั่วๆ ไป หรือต้องใช้พฤติกรรมทางเลือก
ในประเทศที่พัฒนาแล้ว มักมีการออกแบบบริการต่างๆ ให้คนพิการสามารถเข้าถึงได้รวมถึงการดูแลสุขภาพ เทคโนโลยีช่วยเหลือ และบริการด้านอาชีพ
คนที่พิการรุนแรงอาจมีเวลาว่างเพิ่มขึ้น แต่ก็อาจมีความพึงพอใจเกี่ยวกับคุณภาพเวลาว่างน้อยลง
ความพิการรุนแรงมักจะตามด้วยผลผลิตทางเศรษฐกิจและสุขภาพที่แย่ลงในระยะยาว
ความพิการทางจิตคือความพิการที่ส่งผลโดยตรงต่อพฤติกรรมทางปัญญาและสังคม
ความผิดปกติทางจิตที่พบบ่อยได้แก่ ความผิดปกติทางอารมณ์ โรควิตกกังวล ความผิดปกติทางบุคลิกภาพ และการติดสารเสพติด

**ดูเพิ่ม**
 พฤติกรรมนิยม

**เชิงอรรถและอ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Human behavior-  editor-first2 = Theodore D.-  lccn = 2018021374-  edition = 4th -  isbn = 978-0-19-280461-7 -  doi = 10.1002/9781118701386 -  isbn = 978-0-226-92182-2-  edition = 3rd-  location = Hoboken, New Jersey-  lccn = 2018021374-  isbn = 978-1-59420-507-1
หมวดหมู่:พฤติกรรมมนุษย์
หมวดหมู่:วัฒนธรรม
หมวดหมู่:บทความหัวข้อหลัก