ฉบับร่าง:การเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไทย พ.ศ. 2539

----
การเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไทย พ.ศ. 2539 เป็นการเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) ครั้งแรกในประเทศไทย ตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2539 ซึ่งเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2534 โดยบัญญัติให้เพิ่มเติมหมวด 12 การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ และบัญญัติให้สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญที่มาทั้งสิ้น 2 ประเภทคือผู้สมัครรับเลือกตั้งรายจังหวัดจำนวน 76 คน และเลือกตั้งจากผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีประสบการณ์ตามที่บัญญัติในรัฐธรรมนูญไว้จำนวน 23 คน โดยมีการเลือกตั้งในวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2539 ซึ่งเป็นการเลือกตั้งทางอ้อมโดยที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภา

**ที่มา**
ผลสืบเนื่องจากเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ พ.ศ. 2535 กลุ่มประชาชนและกระแสสังคมมีความต้องการขับไล่การสืบทอดอำนาจของคณะทหารที่ทำการก่อรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2534 พร้อมกับเรียกร้องการปฏิรูปการเมืองให้เป็นประชาธิปไตยมากยิ่งขึ้น หนึ่งในเป้าหมายนั้นคือการสถาปนารัฐธรรมนูญฉบับใหม่เพื่อทดแทนรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2534 ซึ่งเป็นผลิตผลจากการรัฐประหารครั้งนั้น
แม้จะมีการผลักดันจนสามารถแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. 2534 หลายครั้งให้มีเนื้อหาเป็นประชาธิปไตยมากขึ้นแต่กลับไม่มีความคืบหน้าเกี่ยวกับการร่างรัฐธรรมนูญใหม่ จนนำไปสู่การอดอาหารประท้วงของเรืออากาศตรี ฉลาด วรฉัตร ในช่วงกลางปี พ.ศ. 2537 เหตุการณ์นี้ได้ส่งผลให้นายมารุต บุนนาค ประธานสภาผู้แทนราษฎรและประธานรัฐสภาในขณะนั้นดำเนินการตั้งคณะกรรมการพัฒนาประชาธิปไตย (คพป.) เพื่อทำการศึกษาและเสนอแนะในเนื้อหาของการปฏิรูปทางการเมืองซึ่งรวมถึงเนื้อหาที่เกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ
ภายหลังการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2538 รัฐบาลชุดใหม่นำโดยนายบรรหาร ศิลปอาชา นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นมีคำสั่งตั้งคณะกรรมการปฏิรูปการเมือง (คปก.) ขึ้นมาเพื่อนำไปสู่การแก้ไขรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2534 มาตรา 211 เปิดทางให้มีการจัดตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญเพื่อร่างธรรมนูญชุดใหม่ โดยร่างแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้ผ่านการเห็นชอบวาระที่ 3 จากที่ประชุมร่วมของรัฐสภาได้สำเร็จในวันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2539 และประกาศใช้เป็นรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2539 เมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2539

**ประเภทของสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ**
ตามบทบัญญัติมาตรา 211 ทวิ แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2539 ได้แบ่งประเภทของสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไว้ 2 ประเภท ได้แก่
# สมาชิกซึ่งรัฐสภาเลือกตั้งจากผู้สมัครรับเลือกตั้งตามมาตรา 211 ฉ ให้ได้จังหวัดละ 1 คน
# สมาชิกซึ่งรัฐสภาเลือกตั้งจากผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีประสบการณ์จำนวน 23 คน โดยแบ่งออกทั้งสิ้นเป็น 3 สาขา
## ผู้เชี่ยวชาญสาขากฎหมายมหาชน จำนวน 8 คน
## ผู้เชี่ยวชาญสาขากฎหมายรัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์ จำนวน 8 คน
## ผู้มีประสบการณ์ด้านการเมือง การบริหารราชการแผ่นดินหรือการร่างรัฐธรรมนูญ ตามหลักเกณฑ์ที่ประธานรัฐสภากำหนด จำนวน 7 คน

**ขั้นตอนการเสนอชื่อสู่รัฐสภา**

**สมาชิกประเภทรายจังหวัด**
ตามบทบัญญัติมาตรา 211 ฉ แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2539 บัญญัติว่าผู้ใดประสงค์รับสมัครเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ ให้ยื่นใบสมัครพร้อมด้วยหลักฐานต่อผู้ว่าราชการจังหวัดที่ตนมีภูมิลำเนาหรือที่ตนเกิด ตามแบบและภายในกำหนดวันและเวลาที่กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกาซึ่งต้องกำหนดวันรับสมัครให้เป้นวันเดียวกันทั่วทั้งประเทศ
ในกรณีที่จังหวัดใดมีผู้สมัครรับเลือกตั้งไม่เกิน 10 คนให้ส่งรายชื่อของผู้สมัครรับเลือกตั้งไปยังประธานรัฐสภาเพื่อดำเนินการต่อไป แต่หากจังหวัดใดมีผู้รับสมัครเลือกตั้งเกิน 10 คนให้มีการจัดประชุมพร้อมกันระหว่างผู้สมัครรับเลือกตั้ง เพื่อลงคะแนนเลือกตั้งกันเองโดยลงคะแนนลับ ผู้สมัครแต่ละคนมีสิทธิลงคะแนนเลือกผู้สมัครด้วยกันเองได้คนละไม่เกิน 3 คน โดยผู้ที่ได้รับคะแนนสูงสุด 10 อันดับแรกผู้ว่าราชการจังหวัดจะนำส่งรายชื่อไปยังประธานรัฐสภาต่อไป ในกรณีที่มีผู้ได้รับคะแนนเท่ากันอันเป็นเหตุให้มีจำนวนเกิน 10 คน ให้จัดมีการลงคะแนนใหม่เฉพาะผู้ที่ได้รับคะแนนเท่ากันนั้นเพื่อให้ได้คะแนนสูงสุดจำนวน 10 คน
ประธานรัฐสภาจะจัดทำบัญชีรายชื่อที่ได้รับจากผู้ว่าราชการจังหวัด โดยแยกเป็นรายชื่อของแต่ละจังหวัดและเรียงรายชื่อของผู้สมัครรับเลือกตั้งตามลำดับอักษรไทย

**สมาชิกประเภทผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีประสบการณ์**
ตามบทบัญญัติมาตรา 211 สัตต แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2539 บัญญัติว่าให้สภาสถาบันอุดมศึกษาที่มีการให้ปริญญาในสาขาวิชานิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ หรือรัฐประศาสนศาสตร์แต่ละแห่งคัดเลือกบุคคลซึ่งมีคุณสมบัติที่จะเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญตามประเภทดังกล่าวในทั้ง 3 สาขา สาขาละไม่เกิน 5 คน โดยจัดทำเป็นบัญชีรายชื่อของแต่ละสาขาพร้อมทั้งรายละเอียดตามที่ประธานรัฐสภากำหนด
ประธานรัฐสภาจะจัดทำบัญชีรายชื่อที่ได้รับจากสภาสถาบันอุดมศึกษาต่างๆ โดยแยกเป็นสาขาของแต่ละบัญชีรายชื่อและเรียงรายชื่อตามลำดับอักษรไทย

**วิธีการเลือกตั้ง**

**ตามบทบัญญัติรัฐธรรมนูญ**
ตามบทบัญญัติมาตรา 211 อัฏฐ แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 6) พุทธศักราช 2539 เมื่อประธานรัฐสภาได้รับบัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งรายจังหวัดและรายชื่อบุคคลจากการเสนอของสภาสถาบันอุดมศึกษาแล้ว ให้จัดมีการประชุมร่วมกันของรัฐสภาภายใน 10 วันนับตั้งแต่ได้รับรายชื่อครบถ้วน
โดยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาลงคะแนนเลือกตั้งผู้สมัครจากบัญชีรายชื่อจังหวัดต่างๆ จังหวัดละ 1 คน และเลือกตั้งบุคคลจากบัญชีรายชื่อที่สภาสถาบันอุดมศึกษาส่งมาตามจำนวนที่กำหนดในแต่ละสาขา การลงคะแนนดังกล่าวให้กระทำเป็นการลับ
ให้ผู้ได้รับเลือกตั้งจากแต่ละจังหวัดและผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีประสบการณ์ซึ่งได้คะแนนสูงสุดตามลำดับตามจำนวนที่กำหนดไว้เป็นผู้ได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่มีผู้ได้คะแนนเท่ากันในลำดับใดอันเป็นเหตุให้จะมีจำนวนผู้ได้รับคะแนนสูงสุดเกินจำนวนดังกล่าว ให้จัดการลงคะแนนใหม่เฉพาะผู้ได้รับคะแนนเท่ากัน หากพบว่ามีคะแนนเท่ากันอีกให้ประธานรัฐสภาทำการจับสลากว่าผู้ใดเป็นผู้ได้รับเลือกตั้ง
กรณีปัญหาใดๆเกี่ยวกับการสมัครรับเลือกตั้งหรือการเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ ให้ประธานรัฐสภากำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการเพื่อวินิจฉัยปัญหาดังกล่าว
เมื่อเสร็จสิ้นกระบวนการเลือกตั้งแล้วจะทำการประกาศรายชื่อผู้ได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญในราชกิจจานุเบกษา

**รายละเอียด ณ วันเลือกตั้ง**
เจ้าหน้าที่สภาจะทำการแจกซองสมุดลงคะแนนให้แก่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสภาชิกวุฒิสภา ในซองที่แต่ละสมาชิกได้รับจะมีสมุดลงคะแนนทั้งหมด 11 ปึก โดยเล่มปึกที่ 1-8 จะเป็นสมุดที่ใช้ลงคะแนนผู้สมัครจากรายจังหวัดต่างๆ ซึ่งแต่ละปึกประกอบไปด้วย 10 จังหวัดยกเว้นปึกที่สุดท้าย (ปึกที่ 8) จะมี 6 จังหวัด ทั้งหมด 76 จังหวัดรวมกรุงเทพมหานคร
เล่มปึกที่ 9 มีลักษณะเป็นสีฟ้าจะใช้ลงคะแนนเลือกสมาชิกในส่วนของผู้เชี่ยวชาญสาขากฎหมายมหาชน, เล่มปึกที่ 10 มีลักษณะเป็นสีเหลืองจะใช้ลงคะแนนเลือกสมาชิกในส่วนของผู้เชี่ยวชาญสาขารัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ และเล่มปึกที่ 11 มีลักษณะเป็นสีชมพูจะใช้ลงคะแนนเลือกสมาชิกในส่วนของผู้มีประสบการณ์ในการบริหารราชการแผ่นดินหรือในการร่างรัฐธรรมนูญ
สมาชิกสามารถเลือกผู้สมัครประเภทรายจังหวัดต่างๆได้เพียงจังหวัดละ 1 คน และสามารถเลือกสมาชิกประเภทผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีประสบการณ์จำนวนเท่าไรก็ได้แต่ต้องไม่เกินจำนวนที่กำหนดในแต่ละสาขานั้นๆ หากสมาชิกใดลงคะแนนเลือกเกินจำนวนที่กำหนดให้นับเป็นคะแนนเสียทันที
โดยที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาจะทำการตั้งคณะกรรมการ 2 ครั้ง- ครั้งที่ 1 เป็นกรรมการตรวจรับซองลงคะแนนจากสมาชิก เพื่อประจำตามแถวที่แบ่งตามกลุ่มตัวอักษรทั้งหมด 6 กลุ่มได้แก่กลุ่มอักษร ก-ด, กลุ่มอักษร ต-บ, กลุ่มอักษร ป-ม, กลุ่มอักษร ย-ศ, กลุ่มอักษร ส และกลุ่มอักษร ห-อ เพื่อรับซองคะแนนจากสมาชิกที่จะต้องนำมาส่งตามแถวกลุ่มตัวอักษรต่างๆตามรายชื่อของตนเองที่ขึ้นต้นตามตัวอักษรใด โดยกรรมการแต่ละแถวกลุ่มอักษรจะมีทั้งสิ้น 3 รายมีหน้าที่ดังต่อไปนี้
** กรรมการรายที่ 1 ทำหน้าที่จดชื่อสมาชิกที่มายื่นซองสมุดลงคะแนน เพื่อให้ทราบว่าสมาชิกรายนั้นๆได้มาลงคะแนนเรียบร้อยแล้ว
** กรรมการรายที่ 2 ทำหน้าที่รับซองจากสมาชิก และตรวจสมุดลงคะแนนให้ครบ 11 เล่ม
** กรรมการรายที่ 3 ทำหน้าที่รับสมุดลงคะแนนจากกรรมการรายที่ 2 แล้วนำมาแยกตามกลุ่มจังหวัดและตามสาขาวิชา- ครั้งที่ 2 เป็นกรรมการตรวจนับคะแนน โดยกรรมการชุดนี้มีทั้งหมด 11 ชุด ชุดละ 4 ราย ประกอบด้วยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาประเภทละ 2 ราย ก่อนนับคะแนนกรรมการจะดำเนินการแยกใบลงคะแนนแต่ละปึกออกเป็นแผ่นๆ เพื่อเรียงตามแต่ละจังหวัดและเรียงตามสาขาวิชา ซึ่งกรรมการ 4 รายในแต่ละชุดมีหน้าที่ดังต่อไปนี้
** กรรมการรายที่ 1 และ 2 ทำหน้าที่ตรวจใบลงคะแนนว่าลงคะแนนไม่เกินจำนวนที่จะมีสิทธิลงได้ ถ้าเกินให้ถือว่าเป็นบัตรเสีย
** กรรมการรายที่ 3 และ 4 ทำหน้าที่กาเครื่องหมายนับจำนวนคะแนนในใบรวมคะแนน

**ผลการเลือกตั้ง**

**สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญประเภทรายจังหวัด**

**กรุงเทพมหานคร**

**กระบี่**

**กาญจนบุรี**

**กาฬสินธุ์**

**กำแพงเพชร**

**ขอนแก่น**

**จันทบุรี**

**ฉะเชิงเทรา**

**ชลบุรี**

**ชัยนาท**

**ชัยภูมิ**

**ชุมพร**

**เชียงราย**

**เชียงใหม่**

**ตรัง**

**ตราด**

**ตาก**

**นครนายก**

**นครปฐม**

**นครพนม**

**นครราชสีมา**

**นครศรีธรรมราช**

**นครสวรรค์**

**นนทบุรี**

**นราธิวาส**

**น่าน**

**บุรีรัมย์**

**ปทุมธานี**

**ประจวบคีรีขันธ์**

**ปราจีนบุรี**

**ปัตตานี**

**พระนครศรีอยุธยา**

**พะเยา**

**พังงา**

**พัทลุง**

**พิจิตร**

**พิษณุโลก**

**เพชรบุรี**

**เพชรบูรณ์**

**แพร่**

**ภูเก็ต**

**มหาสารคาม**

**มุกดาหาร**

**แม่ฮ่องสอน**

**ยะลา**

**ยโสธร**

**ร้อยเอ็ด**

**ระนอง**

**ระยอง**

**ราชบุรี**

**ลพบุรี**

**ลำปาง**

**ลำพูน**

**เลย**

**ศรีสะเกษ**

**สกลนคร**

**สงขลา**

**สตูล**

**สมุทรปราการ**

**สมุทรสงคราม**

**สมุทรสาคร**

**สระแก้ว**

**สระบุรี**

**สิงห์บุรี**

**สุโขทัย**

**สุพรรณบุรี**

**สุราษฎร์ธานี**

**สุรินทร์**

**หนองคาย**

**หนองบัวลำภู**

**อ่างทอง**

**อุดรธานี**

**อุตรดิตถ์**

**อุทัยธานี**

**อุบลราชธานี**

**อำนาจเจริญ**

**สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญประเภทผู้เชี่ยวชาญหรือผู้มีประสบการณ์**
เทียบสัดส่วนร้อยละจากจำนวนผู้ลงชื่อเข้าประชุม ณ วันเลือกตั้ง จำนวน 633 คน

**ผู้เชี่ยวชาญสาขากฎหมายมหาชน**

**ผู้เชี่ยวชาญสาขากฎหมายรัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์**

**ผู้มีประสบการณ์ด้านการเมือง การบริหารราชการแผ่นดิน หรือการร่างรัฐธรรมนูญ**

**เลือกตั้งซ่อม**

**ผู้มีประสบการณ์ด้านการเมือง การบริหารราชการแผ่นดิน หรือการร่างรัฐธรรมนูญ**
ในการประชุมร่วมกันของรัฐสภา ครั้งที่ 4 สมัยสามัญครั้งที่หนึ่ง วันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2540 มีการเลือกตั้ง สสร. ที่ว่างลง 1 ตำแหน่ง สืบเนื่องจาก อุกฤษ มงคลนาวิน ได้ลาออกจากตำแหน่งก่อนเปิดประชุมสภา

**ผู้เชี่ยวชาญสาขากฎหมายมหาชน**
ในการประชุมร่วมกันของรัฐสภา ครั้งที่ 1 สมัยวิสามัญ วันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2540 มีการเลือกตั้ง สสร. ที่ว่างลง 1 ตำแหน่ง สืบเนื่องจาก ทองใบ ทองเปาด์ ได้ลาออกจากตำแหน่ง

**ดูเพิ่ม**
 สภาร่างรัฐธรรมนูญไทย พ.ศ. 2539

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ฉบับร่างเกี่ยวกับการเมือง