ฉบับร่าง:ต้นเชีย

= 1. ชื่อพืชและข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ =- ชื่อวิทยาศาสตร์: Vitellaria paradoxa C.F.Gaertn.- ชื่อสามัญ: Shea Tree, Shea butter tree- ชื่อท้องถิ่น: Karité (แอฟริกาตะวันตก), Nku (อูกันดา)
วงศ์: Sapotaceae
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ต้นเชีย
ลำต้น: ต้นไม้ผลัดใบ ขนาดกลาง สูงประมาณ 7–15 เมตร แผ่กิ่งก้านมาก เปลือกส่วนมากสีเทาหรือดำ และแตกลงลึกแยกออกเป็นเกล็ดไม้รูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือสี่เหลี่ยมผืนผ้า ยอดสั้นที่มี leaf-base scars คล้ายcycads
ใบ: เป็นใบเรียงสลับ สีเขียวเข้ม ขอบใบเรียบ ยาว 10–25 เซนติเมตร  กว้าง 4.5–14 เซนติเมตร
ดอก: ดอกสีขาวหรือครีม มีกลิ่นหอม ออกเป็นช่อ กลีบเลี้ยงกว้าง 3.5-6 มิลลิเมตร กลีบเลี้ยงด้านในมีขนาดค่อนข้างเล็ก กลีบเลี้ยงสีครีมท่อยาว 2.5-4 เซนติเมตร กว้าง 4.5-7 เซนติเมตร และเกสรเพศผู้ ยาว 7-12 เซนติเมตร ก้านเกสรเพศผ็ ยาว 8-15 เซนติเมตร
ผล: เป็นทรงรี ขนาดประมาณ 4–8 ซม. สีเขียวเมื่ออ่อนและเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเมื่อสุกโตเต็มที่ มีขนาดถึง 6.5 เซนติเมตร ยาว 4.5 เซนติเมตร เนื้อผลล้อมรอบเมล็ด
เมล็ดเชีย
เมล็ด: มีเปลือกแข็ง ภายในมีเนื้อเมล็ดที่อุดมไปด้วยไขมัน (ใช้ผลิตเชียบัตเตอร์) มีขนาดถึง 5 เซนติเมตร ยาว 3.5 เซนติเมตร

**2. ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์ **
ต้นเชียมีถิ่นกำเนิดในเขตทุ่งหญ้าสะวันนาแห้งของแอฟริกาตะวันตกและแอฟริกากลาง ตั้งแต่ประเทศเซเนกัลทางตะวันตกไปจนถึงประเทศซูดานทางตะวันออก และถึงเชิงเขาเอธิโอเปีย
ถิ่นกำเนิด: เบนิน, บูร์กินา, แคเมอรูน, สาธารณรัฐแอฟริกากลาง. ชาด, เอธิโอเปีย, กานา, กินีบิสเซา, ไอวอรีโคสต์, มาลี, มอริเตเนีย, ไนจีเรีย, เซเนกัล, ซูดาน, โตโก, ยูกันดา และ สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก

**3.คุณสมบัติทางเคมีของต้นเชีย**
ต้นเชียอุดมไปด้วยแร่ธาตุ วิตามิน กรดอมิโน ที่ช่วยรักษาสมดุลในร่างกายหรือช่วยในด้านอื่นๆ และนอกจากนี้ต้นเชียยังมีไตรเทอร์ปีนดังในตาราง ที่ช่วยต้านการอักเสบ,สมานบาดแผล และ ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้น

**4. ประวัติการใช้และการผลิตทั่วโลก**

**4.1 ประวัติการใช้**
 ใช้ให้ความชุ่มชื้นผิว: ต้นเชียมีถิ่นกําเนิดในภูมิภาคทุ่งหญ้าสะวันนาของแอฟริกาตะวันตก ผลของต้นเชียถูกนํามาใช้มานานกว่า 2,000 ปี โดยส่วนใหญ่เป็นแหล่งเชียบัตเตอร์ มีรายงานว่าชาวอียิปต์โบราณใช้เชียบัตเตอร์เพื่อให้ความชุ่มชื้นและเพื่อปกป้องผิวจากแสงแดดที่รุนแรงในทะเลทราย- เศรษฐกิจ: ในชุมชนแอฟริกาต้นเชียนัทมีบทบาทสําคัญในเศรษฐกิจท้องถิ่น เพราะมีการซื้อขายในตลาดท้องถิ่นและใช้ในพิธีตามประเพณี ในศตวรรษที่ 14 นักภูมิศาสตร์ชาวอาหรับเดินทางไปราชสํานักของมาลีเขาสังเกตเห็นการใช้อาหาร ยา และเครื่องสําอางต่างๆของผลเชียและเชียบัตเตอร์และในช่วงทศวรรษที่ 1790 Mungo Park นักสํารวจชาวสกอตแลนด์เดินทางผ่านแอฟริกาเห็นผู้คนทำงานในการเก็บผลของต้นเชีย ต้นไม้เหล่านี้เติบโตอย่างอุดมสมบูรณ์ทั่วทั้งป่าและชาวบ้านจะนำผลตากแดดแล้วนำไปต้มมีลักษณะเหมือนมะกอกสเปน และเนยที่ผลิตจากผลเชียมีข้อดีคือเก็บได้ตลอดทั้งปีและรสชาติมีความเข้มข้นกว่าเนยที่ทําจากนมวัว ชาวบ้านจะนำไปขาย- ทำเป็นสบู่: ศตวรรษที่ 14 มีการใช้เชียบัตเตอร์ในการผลิตสบู่ดําแอฟริกัน แต่สบู่สีดําแอฟริกันไม่ค่อยเป็นสีดําโดยมีบางสบู่ที่มีคุณภาพมากที่สุดตั้งแต่สีเบจไปจนถึงสีนํ้าตาลเข้ม- ใช้สำหรับเคลือบปูนให้กันน้ำได้ สมัยก่อนชาวแอฟริกันสร้างบ้านกันเองและน้ำที่ใช้ในการเตรียมเชียบัตเตอร์หลังจากต้มเสร็จ นำน้ำที่ได้มาช่วยเคลือบปูนให้ปูนกันน้ำได้

**4.2 การผลิตทั่วโลก**
เชียบัตเตอร์ส่วนใหญ่จะใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องสําอางสําหรับผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับผิวหนังและเส้นผม และยังผลิตเป็นสบู่หรือน้ำมันนวดแต่ยังใช้โดยทั่วไปไม่มาก เนื่องจากมีสารที่ไม่ละลายน้ำเยอะและมีความสามารถในการทําความสะอาดน้อยกว่า การผลิตสบู่โดยใช้ต้นเชียมีต้นทุนสูงเมื่อเทียบกับน้ำมันปาล์มหรือน้ำมันมะกอก ในบางประเทศในแอฟริกาใช้เป็นน้ำมันปรุงอาหาร, เป็นขี้ผึ้งทำเทียนและเป็นส่วนผสมในขี้ผึ้งยา

**5. ประเทศผู้ผลิตหลักและการใช้ในปัจจุบัน**

**= ปัจจุบัน: แอฟริกาตะวันตกเป็นแหล่งผลิตเชียบัตเตอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ประเทศที่ผลิต ได้แก่ กานา, บูร์กินา, ไนจีเรีย, ซูดาน, กานา =**
การใช้ในปัจจุบัน- อุตสาหกรรมความงาม: 
-ใช้เป็นส่วนประกอบในโลชั่นและครีมบำรุงผิว ด้วยคุณสมบัติในการปลอบประโลมผิวและลดการอักเสบ เชียบัตเตอร์จึงนิยมใช้ในครีมหรือโลชั่นสำหรับผิวแห้งหรือระคายเคืองโลชั่นทาผิวกาย: โลชั่นที่มีส่วนผสมของเชียบัตเตอร์ช่วยเติมความชุ่มชื้นล้ำลึก พร้อมทั้งช่วยรักษาความยืดหยุ่นและความเรียบเนียนของผิว
-ลิปบาล์ม เพราะสามารถบำรุงและปกป้องริมฝีปากที่บอบบางได้อย่างมีประสิทธิภาพ
-ดูแลเส้นผม: ช่วยบำรุงหนังศีรษะ ลดรังแค และส่งเสริมให้ผมแข็งแรง เงางาม โดยมักใช้เป็นส่วนผสมในแชมพูและครีมนวดผม
-สบู่ ใช้มาทำช่วยให้เกิดฟองนุ่มแบบครีม และเติมคุณสมบัติให้ความชุ่มชื้น จึงเหมาะกับทุกสภาพผิว - อุตสาหกรรมยา: ใช้ในผลิตภัณฑ์บำรุงและรักษาผิว เช่น พวกมอยส์เจอไรเซอร์สำหรับผิว: เชียบัตเตอร์มีกรดไขมันในปริมาณสูง จึงช่วยให้ความชุ่มชื้นแก่ผิวได้อย่างล้ำลึกและยาวนาน พร้อมมอบความนุ่มนวลให้แก่ผิว

**6. วิธีการเก็บเกี่ยวและการสกัด**

**กระบวนการเก็บเกี่ยว**
1.เก็บผลสุกจากต้นและนำมาล้าง
2.นำเมล็ดออกจากเปลือกและนำไปตากแดด
3.เก็บไว้เพื่อการแปรรูปและการสกัดเชียบัตเตอร์
4.หลังจากนั้นเอาเมล็ดเชียตากแดดให้แห้งอีกสี่หรือห้าวัน และใส่เครื่องบดให้ได้ผงละเอียด

**กระบวนการสกัดเชีย**
1. การสกัดแบบดั้งเดิม: บดเมล็ดให้ละเอียด จากนั้นนำไปต้มในน้ำร้อนจนไขมันลอยขึ้นและกรองเอาเฉพาะไขมันที่ได้จากเมล็ด
2. การสกัดด้วยตัวทำละลาย
วิธีนี้ใช้ตัวทำละลาย เช่น เฮกเซน (hexane) เพื่อดึงไขมันออกจากเชียนัท โดยจะนำเชียนัทไปผสมกับตัวทำละลายแล้วให้ความร้อนเพื่อระเหยตัวทำละลายออก เหลือไว้เพียงเชียบัตเตอร์บริสุทธิ์ วิธีนี้สามารถสกัดเชียบัตเตอร์ได้ในปริมาณมาก แต่ต้องใช้ความระมัดระวังในการจัดการสารเคมี และหากทำไม่ถูกต้อง อาจทำให้คุณสมบัติทางธรรมชาติของเชียบัตเตอร์เปลี่ยนไปได้
3. การสกัดด้วยเครื่องจักร
การสกัดแบบใช้เครื่องจักร โดยเฉพาะการใช้เครื่องบีบน้ำมัน (oil expeller) ถือเป็นวิธีดั้งเดิมและเป็นธรรมชาติมากกว่า กระบวนการนี้เริ่มจากการทำความสะอาดเชียนัท ตากแห้ง และบดให้ละเอียด จากนั้นจึงใช้เครื่องอัดรีดเพื่อบีบเอาเชียบัตเตอร์ออกมา วิธีนี้นิยมใช้กันในกลุ่มที่ต้องการเชียบัตเตอร์คุณภาพสูงแบบไม่ผ่านการกลั่น เพราะสามารถรักษาคุณค่าทางธรรมชาติของเชียบัตเตอร์ไว้ได้มากกว่า
4. โรงงานเครื่องบีบน้ำมัน
โรงงานเครื่องบีบน้ำมันมีบทบาทสำคัญในกระบวนการสกัดเชียบัตเตอร์แบบกล โดยมีเครื่องจักรที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับการบดและบีบเชียนัทเพื่อสกัดน้ำมัน ประสิทธิภาพและคุณภาพของเครื่องบีบมีผลโดยตรงต่อปริมาณและความบริสุทธิ์ของเชียบัตเตอร์ที่ได้
หลังจากสกัดเชียบัตเตอร์แล้ว สามารถนำไปผ่านกระบวนการกลั่นเพื่อขจัดสิ่งเจือปน เพิ่มอายุการเก็บรักษา และปรับปรุงเนื้อสัมผัสรวมถึงสีของเชียบัตเตอร์ กระบวนการกลั่นนี้ประกอบด้วยหลายขั้นตอน เช่น การทำให้เป็นกลาง (neutralization) การฟอกสี (bleaching) และการกำจัดกลิ่น (deodorization) เชียบัตเตอร์ที่ผ่านการกลั่นมักนิยมนำไปใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องสำอาง เนื่องจากมีความเนียนละเอียดและเก็บได้นานกว่

**อ้างอิง**

**ลิงก์ภายนอก ==