ความสัมพันธ์ชีอะฮ์–ซุนนี

หลังมุฮัมมัดเสียชีวิตใน ค.ศ. 632 กลุ่มมุสลิมที่ภายหลังรู้จักกันในชื่อซุนนี เชื่อว่าผู้สืบทอดของมุฮัมมัดในฐานะเคาะลีฟะฮ์แห่งประชาชาติอิสลามควรเป็นของอะบูบักร์ ในขณะที่มุสลิมอีกกลุ่มที่ภายหลังรู้จักกันในชื่อ ชีอะฮ์ เชื่อว่าผู้สืบทอดควรเป็นอะลี ข้อพิพาทนี้กระจายไปทั่วโลกมุสลิม ซึ่งนำไปสู่สงครามอูฐและยุทธการที่ศิฟฟีน การแบ่งแยกนิกายตามข้อพิพาททางประวัติศาสตร์ครั้งนี้เมีความรุนแรงเพิ่มขึ้นอย่างมากหลังยุทธการที่กัรบะลาอ์ที่ฮุซัยน์ อิบน์ อะลีและพรรคพวกที่ใกล้ชิดบางคน รวมทั้งสมาชิกและลูก ๆ ในครอบครัวมุฮัมมัด (อะฮ์ลุลบัยต์) ถูกสังหารโดยเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์ ยะซีดที่ 1 และเสียงเรียกร้องแก้แค้นได้แบ่งแยกชุมชนอิสลามยุคแรก ๆ ออกเป็นสองกลุ่ม ได้แก่ ซุนนีและชีอะฮ์ แม้ว่าจะไม่ได้สัดส่วนกันก็ตาม ปัจจุบันรู้จักกันในฐานะ ศาสนเภทอิสลาม (Islamic schism)
การแจกแจงข้อมูลประชากรในปัจจุบันระหว่างทั้งสองนิกายเป็นเรื่องยากที่จะประเมินและแตกต่างกันไปตามแหล่งที่มา โดยส่วนใหญ่ประมาณการว่า มุสลิมทั่วโลกเกือบร้อยละ 90 นับถือนิกายซุนนีและร้อยละ 10 นับถือนิกายชีอะฮ์ โดยชีอะฮ์ประมาณร้อยละ 85 อยู่ในสายสิบสองอิมาม และที่เหลืออยู่ในกลุ่มย่อย ๆ ซุนนีเป็นประชากรส่วนใหญ่ในชุมชนมุสลิมเกือบทั่วโลก ส่วนชีอะฮ์เป็นประชากรส่วนใหญ่ในอิหร่าน อิรัก และอาเซอร์ไบจาน และยังเป็นชนกลุ่มน้อยในปากีสถาน เลบานอน ซาอุดีอาระเบีย ซีเรีย เยเมน ไนจีเรีย อัฟกานิสถาน ชาด ตุรกี บาห์เรน และคูเวต ปัจจุบันมีความแตกต่างในด้านการปฏิบัติทางศาสนา ธรรมเนียม และประเพณี ซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับนิติศาสตร์ แม้ว่ามุสลิมทั้งหมดถือว่าอัลกุรอานเป็นคัมภีร์จากพระผู้เป็นเจ้า ซุนนีและชีอะฮ์มีความเห็นเกี่ยวกับฮะดีษแตกต่างกัน
ในช่วงล่าสุด การแบ่งแยกซุนนี–ชีอะฮ์ กลายเป็นความขัดแย้งที่มีเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ ผลที่ตามมาของการปฏิวัติอิหร่านใน ค.ศ. 1979 ที่ปรับเปลี่ยนอิหร่านให้เป็นสาธารณรัฐอิสลามตามระบอบเทวาธิปไตยที่บริหารโดยครูสอนศาสนานิกายชีอะฮ์ระดับสูง ส่งผลกระทบเป็นวงกว้างทั่วโลกมุสลิม สงครามอิรักมีอิทธิพลต่อพลวัตของอำนาจในระดับภูมิภาคมากขึ้น ทำให้ฝ่ายชีอะฮ์แข็งแกร่งขึ้นเป็นกำลังโดดเด่นในอิรัก การที่อิหร่านขึ้นเป็นประเทศอำนาจนำภูมิภาคในตะวันออกกลาง ควบคู่ไปกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและประชากรศาสตร์ในเลบานอน ทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับความท้าทายที่อาจเกิดขึ้นต่อการใช้อำนาจครอบงำของชาวซุนนี–อาหรับในบรรดาประเทศซุนนี ช่วงปีล่าสุดเผชิญกับความขัดแย้งตัวแทนอิหร่าน–ซาอุดีอาระเบีย เช่นเดียวกันกับความรุนแรงต่างนิกายจากปากีสถานถึงเยเมน ซึ่งกลายเป็นองค์ประกอบสำคัญของความขัดแย้งทั่วตะวันออกกลางและเอเชียใต้ ความตึงเครียดระหว่างชุมชนต่าง ๆ ทวีความรุนแรงมากขึ้นในระหว่างการต่อสู้แย่งชิงอำนาจ เช่น การก่อการกำเริบบาห์เรน สงครามกลางเมืองอิรัก สงครามกลางเมืองซีเรีย เช่นเดียวกันกับสงครามในประเทศอิรัก (ค.ศ. 2013–2017) ที่รัฐอิสลามอิรักและลิแวนต์เริ่มต้นการกดขี่ข่มเหงมุสลิมชีอะฮ์

**จำนวน**
มุสลิมนิกายซุนนีเป็นชาวมุสลิมส่วนใหญ่ในชุมชนมุสลิมส่วนใหญ่ที่เอเชียกลาง (รวมจีน) ยุโรป (รวมรัสเซียและบอลข่าน) เอเชียใต้, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, แอฟริกา โลกอาหรับ ตุรกี และในบรรดามุสลิมในประเทศสหรัฐ
ส่วนมุสลิมนิกายชีอะฮ์คิดเป็นประมาณร้อยละ 10 ของประชากรมุสลิมทั้งหมด โดยในชีอะฮ์ แบ่งเป็นชีอะฮ์สิบสองอิมามประมาณร้อยละ 85 และสำนักที่มีผู้นับถือในชีอะฮ์สิบสองอิมามส่วนใหญ่คือสำนักอุศูลี ในประเทศอิหร่าน (เปอร์เซีย) ประเทศที่เป็นชีอะฮ์อย่างเป็นทางการตั้งแต่ ค.ศ. 1501 มีผู้นับถือนิกายชีอะฮ์เป็นส่วนใหญ่ (ประมาณร้อยละ 90) และยังเป็นประชากรส่วนใหญ่ในอาเซอร์ไบจาน (ประมาณร้อยละ 65) อิรัก (ประมาณร้อยละ 55) และบาห์เรน (พลเมืองประมาณร้อยละ 60 ไม่นับชาวต่างชาติ) ทาง UNHCR รายงานว่าชุมชนชีอะฮ์ในประเทศเยเมนเป็นชนกลุ่มน้อยจำนวนมากนับถือนิกายชีอะฮ์ (ส่วนใหญ่อยู่ในสายซัยดี) ข้อมูลต่าง ๆ ระบุจำนวนชีอะฮ์ในเยเมนที่ร้อยละ 25–30 ประชากรตุรกีประมาณร้อยละ 10 นับถือนิกายชีอะฮ์สายอาเลวี พลเมืองคูเวตประมาณร้อยละ 30 ประชากรมุสลิมในเลบานอนร้อยละ 45 ซาอุดีอาระเบียร้อยละ 10 ร้อยละ 12 ในซีเรีย (ส่วนใหญ่นับถือสายอะละวี) และร้อยละ 10 ในปากีสถานนับถือนิกายชีอะฮ์ และประมาณร้อยละ 10 ในอัฟกานิสถาน มุสลิมน้อยกว่าร้อยละ 5 ในไนจีเรีย และประชากรประมาณร้อยละ 5 ในทาจิกิสถานนับถือนิกายชีอะฮ์ อินเดียมีผู้นับถือนิกายชีอะฮ์ ("เป็นไปได้") พอ ๆ กับในประเทศอิรัก
แวลี แนสร์ นักวิชาการ ระบุว่า จำนวนและร้อยละของประชากรที่นับถือนิกายซุนนีและชีอะฮ์ไม่แน่นอนเนื่องจาก "ในตะวันออกกลางส่วนใหญ่ เป็นเรื่องไม่สะดวก" ที่จะมีตัวเลขที่แน่นอน "สำหรับระบอบการปกครองโดยเฉพาะ"
การแบ่งผู้นับถือนิกายซุนนี ชีอะฮ์ และอิบาฎียะฮ์|750px

**ความแตกต่างในความเชื่อและการปฏิบัติ**

**ผู้สืบทอดของมุฮัมมัด**

**มะฮ์ดี**
มะฮ์ดีคือผู้ไถ่ถอนตามคำทำนายของศาสนาอิสลาม แม้ว่าชีอะฮ์และซุนนีจะมีความเห็นในเรื่องลักษณะของมะฮ์ดีแตกต่างกัน แต่สมาชิกจำนวนมากของทั้งสองกลุ่มเชื่อว่ามะฮ์ดีจะปรากฏตัวในวาระสุดท้ายของโลกเพื่อสร้างสังคมอิสลามที่สมบูรณ์แบบและยุติธรรม
ในชีอะฮ์ "สัญลักษณ์ของมะฮ์ดีได้พัฒนาเป็นแนวคิดทางศาสนาที่ทรงพลังและสำคัญ" ชีอะฮ์สิบสองอิมามเชื่อว่ามะฮ์ดีคือมุฮัมมัด อัลมะฮ์ดี อิมามคนที่ 12 จะกลับมาจากการซ่อนเร้น ซึ่งอัลลอฮ์ซ่อนไว้ตั้งแต่ ค.ศ. 874 ความเชื่อของซุนนีสายหลักค่อนข้างต่างกันตรงที่ มะฮ์ดีเป็นองค์ประกอบสำคัญในอวสานวิทยาของนิกายซุนนี โดยการปรากฏตัวของเขาถือเป็นสัญลักษณ์สุดท้ายของสัญญาณเล็กของวันสิ้นโลกก่อนการปรากฏตัวของสัญญาณใหญ่ พวกเขาเชื่อว่ามะฮ์ดีจะเป็นลูกหลานของมุฮัมมัดที่มีชื่อว่ามุฮัมมัด และจะฟื้นฟูความเชื่อนี้

**ฮะดีษ**
ชีอะฮ์ยอมรับฮะดีษเดียวกันบางส่วนของมุฮัมมัดที่ซุนนีถือเป็นส่วนหนึ่งของซุนนะฮ์ และเป็นพื้นฐานของกฎของพระเจ้าและการปฏิบัติทางศาสนา นอกจากนี้ พวกเขายังพิจารณาคำพูดของอะฮ์ลุลบัยต์ที่ไม่ได้ระบุถึงมุฮัมมัดโดยตรงว่าเป็นฮะดีษ ชีอะฮ์ไม่ได้ยอมรับฮะดีษของซุนนีจำนวนมาก เว้นแต่ว่าฮะดีษเหล่านั้นจะได้รับการบันทึกไว้ในแหล่งข้อมูลของชีอะฮ์ด้วย หรือสามารถพิสูจน์วิธีการบันทึกได้ 
ฮะดีษบางส่วนที่ซุนนียอมรับ (เช่น จากอาอิชะฮ์หรืออะบูฮุร็อยเราะฮ์) ไม่เป็นที่นิยมในหมู่ชีอะฮ์ (ชีอะฮ์ถือว่าอาอิชะฮ์คัดค้านอะลี และอะบูฮุร็อยเราะฮ์เป็นศัตรูของอะลี และเป็นมุสลิมเพียงสี่ปีก่อนที่มุฮัมมัดจะเสียชีวิต แม้ว่าอะบูฮุร็อยเราะฮ์ติดตามมุฮัมมัดเพียง 4 ปี เขาสามารถบันทึกฮะดีษได้มากกว่าอะบูบักร์และอะลีถึง 10 เท่า)

**ศูฟี**
กล่าวกันว่าชีอะฮ์และศูฟีมีลักษณะร่วมกันหลายประการ ได้แก่: ความเชื่อเรื่องความหมายภายในของอัลกุรอาน สถานะพิเศษสำหรับบางบุคคล (ศูฟีเป็นนักบุญ ชีอะฮ์เป็นอิมาม) รวมถึงความเลื่อมใสต่อตระกูลอะลีและมุฮัมมัด

**เสาหลักความเชื่อ**
หลักการอิสลาม (أركان الإسلام) เป็นคำที่ใช้เรียกหน้าที่ 5 ประการที่มุสลิมทั้งนิกายซุนนีและชีอะฮ์ทุกคนต้องปฏิบัติ หน้าที่เหล่านี้ ได้แก่ ชะฮาดะฮ์ (กาประกาศความศรัทธา), ละหมาด, ซะกาต (การให้ทาน), ศีลอด (โดยเฉพาะในช่วงเราะมะฎอน) และ ฮัจญ์ (การแสวงบุญที่มักกะฮ์) นอกจากนี้ เทววิทยาชีอะฮ์ยังเพิ่มอีก 2 แนวคิดที่นิยามความเป็นศาสนาทั้งหมด คือ รากฐานของศาสนา (อุศูลุดดีน) และกิ่งก้านของศาสนา (ฟุรูอุดดีน)

**การปฏิบัติ**
การแยกความแตกต่างหลายประการระหว่างซุนนีและชีอะฮ์สามารถทำได้จากการสังเกตเพียงอย่างเดียว:

**ละหมาด**
มุสลิมซุนนี (ซ้าย) ข้างมุสลิมชีอะฮ์ (ขวา) แสดงวิธีการละหมาดต่างกัน ภาพในวันที่ 16 มีนาคม ค.ศ. 2018 ช่วงละหมาดวันศุกร์ที่เตหะราน ประเทศอิหร่าน
เมื่อทำการละหมาด ชีอะฮ์จะวางหน้าผากลงบนวัตถุที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ซึ่งส่วนมากจะเป็นแผ่นดินเหนียว (โมฮร์) หรือดิน (ตุรบะฮ์) แทนที่จะวางลงบนพรมละหมาดโดยตรง
ในวันหนึ่งมุสลิมละหมาด 5 เวลาที่แตกต่างกัน ชีอะฮ์บางส่วนจะละหมาดควบสองชุด (1+2+2, เช่น ศุบห์ เป็นการเฉพาะ, ซุฮร์ควบกับอัศร์ และมัฆริบควบกับอิชาอ์) โดยละหมาด 5 ครั้งต่อวัน แต่เผื่อช่วงพักเล็กน้อยระหว่างการละหมาดสองครั้ง แทนที่จะละหมาด 5 ครั้งโดยเว้นระยะห่างระหว่างกันตามสำนักของซุนนี
ชีอะฮ์และผู้นับถือมัซฮับมาลิกีของซุนนีวางมือข้างลำตัวขณะละหมาด ในขณะที่ซุนนีมัซฮับอื่นไขว้แขน (ขวาทับซ้าย) และประสานมือไว้ด้วยกัน นักวิชาการซุนนี (โดยเฉพาะมัซฮับมาลิกี) มักถือกันว่าทั้งสองอย่างนี้ยอมรับได้

**มุตอะฮ์และมิสยาร**
ชีอะฮ์สิบสองอิมามอนุญาตให้นิกาห์มุตอะฮ์ นั่นคือ การแต่งงานชั่วคราวที่ระบุเวลาตามกำหนด การปฏิบัติเช่นนี้ไม่ได้รับอนุญาตภายในหมู่ซุนนี หรือแม้แต่ภายในชีอะฮ์อิสมาอีลียะฮ์หรือชีอะฮ์ซัยดียะฮ์ เนื่องจากถือว่าเป็นการผิดประเวณีที่วางแผนและตกลงกันไว้แล้ว มากกว่าการแต่งงาน สำนักเหล่านี้เชื่อว่ามุตอะฮ์เคยได้รับอนุญาตแต่อุมัรสั่งห้ามในสมัยของท่าน (มุตอะฮ์ไม่เหมือนกับการแต่งงานแบบมิสยารที่ไม่มีวันสิ้นสุดและอนุญาตแค่ในซุนนีบางส่วน การแต่งงานแบบมิสยารต่างจากการแต่งงานแบบทั่วไปตรงที่ฝ่ายชายไม่มีความรับผิดชอบทางการเงินต่อฝ่ายหญิงโดยสมัครใจ ในการแต่งงานแบบมิสยาร ฝ่ายชายสามารถหย่าร้างกับฝ่ายหญิงได้ทุกเมื่อที่ต้องการ)

**ฮิญาบและชุดคลุม**
สตรีทั้งซุนนีและชีอะฮ์สวมฮิญาบ สตรีชีอะฮ์ที่เคร่งศาสนาจะสวมชุดสีดำเช่นเดียวกับสตรีซุนนีบางคนในอ่าวเปอร์เซีย ผู้นำศาสนานิกายชีอะฮ์บางส่วนก็สวมชุดคลุมสีดำ สตรีมุสลิมซุนนีและชีอะฮืสายหลักคลุมฮิญาบต่างกัน นักวิชาการซุนนีบางคนเน้นย้ำถึงการปกปิดร่างกายทั้งหมดในที่สาธารณะ รวมถึงใบหน้า ในขณะที่นักวิชาการบางคนไม่นับใบหน้าเป็นส่วนหนึ่งในฮิญาบ นักวิชาการชีอะฮ์เชื่อว่าฮิญาบต้องปกปิดรอบใบหน้าและขึ้นไปจนถึงคาง สตรีชีอะฮ์บางส่วน (เช่นในอิหร่านและอิรัก) ใช้มือจับผ้าคลุมแชโดร์สีดำเพื่อปกปิดใบหน้าเมื่ออยู่ในที่สาธารณะเหมือนกับซุนนี

**ชื่อตัว**
ชาวมุสลิมมักตั้งชื่อตามมุสลิมยุคแรกที่มีชื่อเสียง ดังนั้น ชื่อตัวของชีอะฮ์มักมาจากชื่อของอะฮ์ลุลบัยต์ โดยเฉพาะ ฟาฏิมะฮ์ ซัยนับ อะลี อับบาส ฮะซัน และฮุซัยน์ที่มีจำนวนมากอย่างเหลือล้นในหมู่ชีอะฮ์ ส่วนอุมัร อุษมาน อะบูบักร์ อาอิชะฮ์เป็นชื่อที่พบได้มากในหมู่ซุนนี แต่พบได้น้อยมากในหมู่ชีอะฮ์

**การแสวงบุญ**
การแสวงบุญที่มักกะฮ์ (ฮัจญ์) เป็นหนึ่งในเสาหลักของอิสลามทั้งนิกายซุนนีและชีอะฮ์แต่ชีอะฮ์มีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่หลายแห่งที่พวกเขาไปแสวงบุญ (ซิยาเราะฮ์) ได้แก่สุสานอัลบะเกียะอ์ใกล้มะดีนะฮ์ นาจาฟกับกัรบะลาอ์ในประเทศอิรัก และโกมกับแมชแฮดในประเทศอิหร่าน

**ประวัติสมัยต้นถึงก่อนสมัยใหม่**
ต้นกำเนิดของชีอะฮ์เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเหตุผู้สืบทอดของมุฮัมมัดและใครควรเป็นผู้ดำรงตำแหน่งระหว่างอะลีหรือสมาชิกที่มีประสบการณ์กว่าในเผ่ากุร็อยช์ แนวคิดของนิกายชีอะฺฮ์ตกผลึกมากขึ้นจากช่วงเหตุการณ์ต่าง ๆ ในยุทธการที่กัรบะลาอ์ (ค.ศ. 680) ที่ฮุซัยน์ บุตรของอะลี และหลานชายของมุฮัมมัด ถูกสังหารร่วมกับผู้ติดตามหลายคน ทำให้ความแตกแยกทางการเมืองกลายเป็นเรื่องส่วนตัวมากขึ้น ซึ่งมีลักษณะเป็นความบาดหมางด้านสายเลือด (blood feud) และเป็นสาเหตุในการแยกห่างกันไปอีก
ถึงกระนั้นในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ถึง 14 การปฏิบัติของนิกายซุนนีและชีอะฮ์ยังคงเชื่อมโยงกันอย่างมาก และบุคคลสำคัญที่เกี่ยวข้องกับศาสนาอิสลามนิกายชีอะฮ์ในปัจจุบัน เช่น อะลีและญะอ์ฟัร อัศศอดิก มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อผู้นับถือศาสนาอิสลามในการเข้าใจสิ่งที่มองไม่เห็น (อัลฆ็อยบ์)

**สมัยอับบาซียะฮ์**
การทำลายสุสานฮุซัยน์ อิบน์ อะลีที่กัรบะลาอ์ ถูกประณามในเอกสารตัวเขียนสมัยโมกุล

**ดูเพิ่ม**
 ข้อความอัมมาน- อภิธานศัพท์ศาสนาอิสลาม- ศาสนาอิสลามในประเทศอิหร่าน- เคาะวาริจญ์- องค์การความร่วมมืออิสลาม- ภาพรวมศาสนาอิสลาม- รอฟิเฎาะฮ์- ชีอะฮ์ในโลกอาหรับ- ความสัมพันธ์ศูฟี–ซะละฟี- ความสัมพันธ์คาทอลิก-โปรเตสแตนต์ – เทียบกับศาสนาคริสต์ - ความสัมพันธ์คาทอลิก-อีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ – เทียบกับศาสนาคริสต์ 

**อ้างอิง**

**ข้อมูล**
  editor-link = Peter Avery 
*isbn=9780674010901- chapter=Russo-Iranian Wars- date= 2006 

**อ่านเพิ่ม**
 ref=none- ref=none- pages= 59–60- The Arab Shia: The Forgotten Muslims, by Graham E. Fuller and Rend Rahim Francke. New York: Saint Martin's Press, 1999, 0-312-23956-4- Shi'a Islam, by Muhammad Husayn Tabatabaei and Hossein Nasr, SUNY Press, 1979. 978-0-87395-272-9- Saudi Clerics and Shia Islam, by Raihan Ismail, Oxford University Press, 2016. 978-0-19-023331-0-  Don't Fear the Shiites: The Idea of a Teheran-Controlled "Shiite Crescent" over the Greater Middle East is at Odds with Reality, by Michael Bröning. In: International Politics and Society, 3 /2008, pp. 60–75.-  Here Are Some of the Day-To-Day Differences Between Sunnis and Shiites. Azadeh Moaveni. Huffington Post, 25 June 2014-  Opposing the Imam: The Legacy of the Nawasib in Islamic Literature, Nebil Husayn, Cambridge Studies in Islamic Civilization, Cambridge University Press ISBN ebook ebook: 9781108966061

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  "The Sunni-Shia Divide", Council on Foreign Relations