Socratea exorrhiza

Socratea exorrhiza หรือที่เรียกว่า ต้นปาล์มเดินได้ หรือ cashapona เป็นปาล์มที่พบได้ตามป่าฝนในเขตร้อนของอเมริกากลางและอเมริกาใต้ โดยสามารถเติบโตได้สูงถึง 25 เมตร และลำต้นมีเส้นผ่านศูนย์กลางถึง 16 เซนติเมตร แต่โดยทั่วไปมีความสูง 15–20 เมตร และเส้นผ่านศูนย์กลาง 12 เซนติเมตร มีลักษณะเด่นคือ รากค้ำยัน ซึ่งหน้าที่ของรากนี้ยังคงเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันอยู่ นอกจากนี้ยังพบพืชอิงอาศัยหลากหลายชนิดที่เจริญเติบโตบนปาล์มชนิดนี้ ปาล์มชนิดนี้ได้รับการผสมเกสรโดยด้วงและสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ กินเมล็ดหรือต้นกล้าของมัน

**หน้าที่ของรากค้ำยัน**
ภาพระยะใกล้ของรากค้ำยัน การแสดงให้เห็นว่ารากค้ำยันอาจช่วยให้ต้นปาล์มตั้งตัวเองขึ้นใหม่ได้หลังจากพืชอื่นล้มทับมัน ในปี 1961 อี. เจ. เอช. คอร์เนอร์ เสนอสมมุติฐานว่ารากค้ำยันที่ผิดปกติของ S. exorrhiza เป็นการปรับตัวเพื่อให้ปาล์มเติบโตในพื้นที่หนองน้ำในป่า แต่ยังไม่มีหลักฐานว่ารากค้ำยันเป็นการปรับตัวเพื่อทนทานต่อน้ำท่วม และได้มีการเสนอหน้าที่อื่นของรากเหล่านี้แทน ในปี 1980 จอห์น เอช. บอดลีย์ เสนอว่ารากค้ำยันอาจช่วยให้ต้นปาล์ม "เดิน" ออกจากจุดที่ต้นงอกขึ้น หากมีต้นไม้อื่นล้มทับต้นกล้าจนล้มลง ในกรณีนี้ปาล์มจะสร้างรากค้ำยันใหม่ในแนวตั้งตามลำต้นในแนวนอนโดยยอดลำต้นจะงอกงอขึ้นและตั้งตัวเองขึ้นใหม่ได้ แล้วรากเดิมก็จะผุพังไป แต่ในเดือนธันวาคม 2009 แรดฟอร์ดแย้งใน Skeptical Inquirer ไว้ว่า "แม้น่าสนใจที่คิดว่าต้นไม้จะเดินบนพื้นป่าได้เมื่อตอนที่ไม่มีใครอยู่ แต่ก็เป็นเพียงตำนาน" และได้อ้างถึงการศึกษาโดยละเอียดสองชิ้นที่ได้ข้อสรุปนี้ ข้อดีอื่น ๆ ของรากค้ำยันเมื่อเทียบกับรากปกติได้ถูกเสนอขึ้นมา สเวน ในปี 1983 เสนอว่ารากค้ำยันช่วยให้ปาล์มตั้งรกรากในพื้นที่ที่มีเศษซากพืช (เช่น ท่อนไม้ตาย) โดยรากสามารถหลบเลี่ยงมันได้ ในขณะที่ ฮาร์ตชอร์น เสนอว่ารากค้ำยันช่วยให้ปาล์มเติบโตขึ้นด้านบนเพื่อรับแสงได้โดยไม่ต้องเพิ่มเส้นผ่านศูนย์กลางของลำต้น นอกจากนี้ ยังเคยคิดว่ารากอาจให้ข้อได้เปรียบเมื่อต้นปาล์มเติบโตบนพื้นที่ลาดเอียง แต่ยังไม่พบหลักฐานที่ยืนยันได้ รากที่มีความหนา (8 ถึง 10 เซนติเมตร) นี้สามารถยืดออกได้มากถึง 28 นิ้ว (70 เซนติเมตร) ภายในหนึ่งเดือน
Iriartea มีรากค้ำยันที่คล้ายกับ S. exorrhiza

**อีพิไฟต์**
พบว่ามีพืชชนิดต่าง ๆ ที่เป็นอีพิไฟต์เติบโตบนต้น S. exorrhiza การศึกษาจากต้นไม้ 118 ต้นในปานามาพบว่ามีพืชอีพิไฟต์ 66 ชนิดจาก 15 วงศ์ที่ขึ้นอยู่บนต้นปาล์มเหล่านี้ ไบรโอไฟต์ปกคลุมถึง 30% ของลำต้น และมีการปกคลุมที่เพิ่มขึ้นตามเส้นผ่านศูนย์กลางของลำต้นที่ใหญ่ขึ้น ประมาณครึ่งหนึ่งของต้นไม้ที่ศึกษามีพืชอีพิไฟต์ชนิดพืชมีท่อลำเลียงเติบโตอยู่ โดยพบจำนวนพืชถึง 85 ต้นจาก 12 ชนิดต่างกันบนปาล์มต้นเดียว และต้นไม้อีกต้นหนึ่งถูกครอบครองโดยพืชทั้งหมด 16 ชนิด ชนิดของอีพิไฟต์ที่พบบ่อยที่สุดคือต้นเฟิร์นสามชนิด ได้แก่ Ananthacorus angustifolius, Elaphoglossum sporadolepis และ Dicranoglossum panamense รวมกันคิดเป็น 30% ของพืชทั้งหมดที่พบ นอกจากนี้ยังมีพืชอื่น ๆ ที่พบมากกว่า 5% ของจำนวนพืชที่พบทั้งหมด ได้แก่ Scaphyglottis longicaulis (Orchidaceae), Philodendron schottianum (Araceae) และ Guzmania subcorymbosa (Bromeliaceae) อย่างไรก็ตาม เกือบครึ่งหนึ่งของชนิดพันธุ์ที่บันทึกได้เป็นพืชที่หายาก โดยพบเพียง 1 ถึง 3 ต้นบนปาล์มทั้งหมด การกระจายตัวในแนวตั้งที่ชัดเจนพบได้ในชนิดพันธุ์ที่ต่างกัน: บางชนิดเติบโตในชั้นใต้ดิน บางชนิดอยู่ในระดับกลาง และบางชนิดอยู่บนยอดไม้ นอกจากนี้ยังพบว่าต้นไม้ที่มีอีพิไฟต์มักมีขนาดใหญ่กว่าต้นที่ไม่มีอีพิไฟต์ ซึ่งบ่งบอกว่าต้นปาล์มต้องมีอายุมากพอจึงจะสามารถรองรับพืชเหล่านี้ได้ ตัวอย่างเช่น คาดว่าต้นปาล์มต้องมีอายุถึง 20 ปีจึงจะมีพืชอีพิไฟต์ชนิดพืชมีท่อลำเลียงเจริญเติบโตได้

**ลักษณะใบ**
ใบของ S. exorrhiza
ใบของ S. exorrhiza ที่เติบโตในที่ที่มีแสงแดดจะแข็งหนา มีจำนวนขนพืช (trichomes) และจำนวนปากใบ (stomata) มากกว่าใบที่เติบโตในที่ร่ม

**นักล่า**
หมูป่าปากขาว กินเมล็ดของ S. exorrhiza เป็นจำนวนมากและมีบทบาทสำคัญในการจำกัดจำนวนประชากรของต้นไม้ชนิดนี้

**การสืบพันธุ์**
ต้น Socratea exorrhiza ออกดอกส่วนใหญ่ในช่วงฤดูแล้ง และได้รับการผสมเกสรโดยแมลงเต่าทอง โดยมีการเยี่ยมเยียนจากแมลงในสกุล Phyllotrox (Derelomini) และ Mystrops (Nitidulidae)  เมล็ดมีน้ำหนักประมาณ 3.5 กรัม ความยาวประมาณ 2 ซม. และกว้าง 1.5 ซม. มีเพียงประมาณ 45% ของเมล็ดที่งอกและประมาณหนึ่งในสี่ของจำนวนที่งอกจะตาย

**การใช้งาน**
ลำต้นของต้น S. exorrhiza ถูกนำมาใช้ในการสร้างบ้านและสิ่งปลูกสร้างอื่น ๆ รวมถึงหอกล่าสัตว์ โดยทั่วไปลำต้นจะถูกผ่าออกตามแนวยาวก่อนนำไปใช้งาน แต่ก็สามารถเจาะภายในให้กลวงและใช้เป็นท่อได้ ส่วนด้านในของรากค้ำจะถูกนำมาใช้เป็นยาเพิ่มสมรรถภาพทางเพศของผู้ชาย ผลสีเหลืองของต้นไม้ชนิดนี้สามารถรับประทานได้ ใบสามารถนำมาใช้ทำเป็นที่พักชั่วคราวหรือหลังคากระท่อมที่มีความคงทนมากกว่า นอกจากนี้ยังพบปลายของฉมวกที่ทำจากไม้ของต้นปาล์มนี้ร่วมกับหินที่มีคมในบริเวณใต้น้ำของแหล่งโบราณคดีก่อนยุคเซรามิกที่แม่น้ำชิงกูตอนกลาง

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  La Selva digital flora (Spanish)
หมวดหมู่:Iriarteeae
หมวดหมู่:ต้นไม้ในป่าดิบชื้นแอมะซอน
หมวดหมู่:ต้นไม้ในบราซิล
หมวดหมู่:พืชในปานามา
หมวดหมู่:สิ่งมีชีวิตที่ตั้งชื่อโดยคาร์ล ฟรีดริช ฟิลิปป์ ฟอน มาร์ติอุส