เต่าหับกระดองสัน

เต่าหับกระดองสัน หรือ เต่าจัน (Keeled box turtle; ชื่อวิทยาศาสตร์: Cuora mouhotii; ชื่อพ้อง: Pyxidea mouhotii) เป็นชนิดของเต่าในวงศ์ Geoemydidae ชนิดเป็นสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นในทวีปเอเชีย

**ขอบเขตทางภูมิศาสตร์**
C. mouhotii พบได้ในประเทศบังกลาเทศ ประเทศเมียนมาร์ (พม่า) ประเทศจีน ประเทศอินเดีย ประเทศลาว และประเทศเวียดนาม และพบในประเทศภูฏานและประเทศไทยด้วย

**ชื่อสามัญ**
ชื่อสามัญในภาษาอังกฤษอื่น ๆ ของ C. mouhotii ได้แก่ Keel-backed terrapin Jagged-shelled turtle และ Mouhot's turtle

**ศัพทมูลวิทยา**
ชื่อเฉพาะ mouhotii ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่อาแล็กซ็องดร์ อ็องรี มูโอ นักธรรมชาติวิทยาและนักสำรวจชาวฝรั่งเศส
ชื่อเฉพาะย่อย obsti ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ Fritz Jürgen Obst (1939–2018) นักวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชาวเยอรมัน

**อนุกรมวิธาน**
บางครั้ง C. mouhotii ถือเป็นชนิดของสกุลที่มีเพียงชนิดเดียว Pyxidea การวิเคราะห์เชิงวิวัฒนาการชาติพันธุ์โดยใช้ดีเอ็นเอของไมโทคอนเดรียได้ให้หลักฐานว่าชนิดนี้เป็นส่วนหนึ่งของ "กลุ่ม Cuora " ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์เดี่ยวของเต่าหับเอเชีย และชื่อ Pyxidea อาจควรใช้เป็นชื่อพ้องกับสกุล Cuora ทำให้เต่าหับกระดองสันเป็นส่วนหนึ่งของสกุลนั้น การศึกษาทางด้านวิวัฒนาการชาติพันธุ์อื่น ๆ ของสกุล Cuora สนับสนุนข้อสรุปนี้ นอกจากนี้สัณฐานวิทยาของเต่าหับกระดองสันยังไม่ชัดเจนเพียงพอจากชนิดในสกุล Cuora ที่จะแยกออกจากกันได้ และยังทราบกันดีว่าเป็นการผสมพันธุ์กับ Cuora galbinifrons ได้

**ชนิดย่อย**
มี 2 ชนิดย่อยที่ได้รับการยอมรับว่าถูกต้อง- Cuora mouhotii mouhotii Small|(Gray, 1862)- Cuora mouhotii obsti Small|Fritz, Andreas & Lehr, 1998
หมายเหตุ : ผู้ตั้งชื่อตรีนาม (Trinomial nomenclature) ในวงเล็บระบุว่าสกุลย่อยนี้ได้รับการอธิบายไว้ในสกุลอื่นที่ไม่ใช่ Cuora ในตอนแรก

**การผสมพันธุ์แบบผสม**
ประชากร Cuora mouhotii ของเวียดนามใต้อาศัยอยู่ร่วมกับ Cuora picturata เนื่องจากทราบกันว่า Cuora mouhotii สามารถผสมพันธุ์กับญาติที่ใกล้ชิดที่สุดของ Cuora picturata (Cuora galbinifrons และ Cuora bourreti) จึงมีความเป็นไปได้ที่อาจเกิดการผสมพันธุ์ในป่าระหว่างประชากรทั้งสองกลุ่มนี้

**ลักษณะ**
กระดองส่วนบนของเต่าหับกระดองสัน (กระดองหลัง) มีสันนูนขนาดใหญ่ 3 สัน และมีรอยหยักที่ปลายหลัง กระดองส่วนล่าง (กระดองท้อง) มีสีน้ำตาลหลายเฉดสี ตั้งแต่สีน้ำตาลอ่อนจนถึงสีน้ำตาลเข้ม ขากรรไกรบนแข็งแรง ในขณะที่ปากจะสั้นและโค้ง เท้ามีพังผืดเพียงบางส่วน ซึ่งบ่งชี้ถึงวิถีชีวิตบนบกไม่ใช่วิถีชีวิตในน้ำ
เต่าหับกระดองสันเพศผู้และเพศเมียสามารถแยกแยะได้จากสีตาและเล็บ โดยทั่วไปเพศผู้จะมีเล็บที่ยาวและหนากว่าเพศเมีย และมีดวงตาสีดำหรือสีน้ำตาล โดยทั่วไปแล้วเพศเมียจะมีเล็บที่สั้นและบางกว่า และมีดวงตาสีส้มหรือสีแดง

**ชีววิทยา**
ชีววิทยาของ C. mouhotii ยังไม่เป็นที่รู้จักมากนัก
ในการสำรวจครั้งหนึ่ง พบว่าเพศผู้และเพศเมียมีกระดองหลังแนวตรงยาวเฉลี่ยประมาณ 15 ถึง 17 ซม. (5.9 ถึง 6.7 นิ้ว)
ฤดูผสมพันธุ์คือเดือนพฤษภาคมถึงเดือนกันยายน ขนาดครอกเฉลี่ยอยู่ที่ 4 ฟอง ซึ่งเป็นฟองเรียบ สีขาว และมีความยาวประมาณ 4.4 ซม. (1.7 นิ้ว) โดยเฉลี่ยแล้ว เต่าหับกระดองสันจะวางไข่ 2 ครอกในหนึ่งฤดูผสมพันธุ์ และเช่นเดียวกับเต่าชนิดอื่น ๆ เต่าหับกระดองสันจะไม่ได้ดูแลลูก และพบว่าเพศเมียจะขุดรังด้วยขาหลังและกลบรังด้วยดิน รวมทั้งวางไข่ใต้ใบไม้ที่ร่วงหล่น
เต่าหับกระดองสันเพศผู้จะก้าวร้าวมากในระหว่างการผสมพันธุ์ ในบางกรณี เต่าเพศผู้จะไล่ตามและทำร้ายเต่าเพศเมีย และเพศผู้มักจะอยู่เฉย ๆ จนกว่าเพศเมียยอมให้รุกเข้ามา

**อาหาร**
เต่าหับกระดองสันเป็นสิ่งมีชีวิตกินพืช และกินพืชหลากหลายชนิดในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ โดยชอบกินผลไม้ป่าที่ร่วงหล่นจากต้นเป็นหลัก และยังสามารถกินหนอน หอยทาก และเนื้อสัตว์อื่น ๆ ได้เป็นครั้งคราว

**ที่อยู่อาศัย**
เต่าหับกระดองสันเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่บนบก และมักพบอยู่ในถ้ำเล็ก ๆ และรอยแยกบนหิน และสามารถพบได้ในป่าตามชั้นใบไม้ลึก

**สถานะการอนุรักษ์**
C. mouhotii ถูกระบุให้เป็นชนิดใกล้สูญพันธุ์ โดยองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN)
ประชากรเต่าหับกระดองสันลดลงอย่างรวดเร็วในบางพื้นที่ โดยเฉพาะที่ประเทศเวียดนาม อาจเป็นผลมาจากการที่ผู้คนจับมาทำเป็นอาหารหรือเลี้ยงสัตว์ และประเทศเวียดนามยังส่งออกเต่าหับกระดองสันไปจำนวนมากอย่างถูกกฎหมายอีกด้วย แม้ว่าจะมีสาเหตุอื่น ๆ ที่เป็นไปได้เบื้องหลังการลดลงของประชากร แต่การทำลายป่าและการล่าสัตว์ได้ถูกพิสูจน์แล้วว่าเป็นภัยคุกคามที่สำคัญต่อเต่าชนิดนี้โดยเฉพาะ
ภัยคุกคามหลักได้แก่ การทำลายถิ่นที่อยู่อาศัยและการเสื่อมโทรมจากการทำลายป่า ในบางส่วนของพื้นที่อาศัยกำลังถูกคุกคามจากการใช้ประโยชน์มากเกินไป เนื่องจากถูกจับมาจากป่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับนำไปประกอบอาหาร นอกจากนี้ยังใช้ในยาแผนโบราณอีกด้วย และมีการบริโภคในท้องถิ่นและส่งขายในระดับนานาชาติสำหรับตลาดอาหารและสัตว์เลี้ยง
ในประเทศจีน เต่าชนิดนี้ถูกเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงขนาดเล็กเพื่อการค้าสัตว์เลี้ยง

**คลังภาพ**

**เชิงอรรถและอ้างอิง**

**อ่านเพิ่มเติม**
 Bernhardt K (1995). "Pyxidea mouhotii (Gray 1862)". J. AG Schildkr. Panzerechsen 95 (2): 7–18. (ในภาษาเยอรมนี).- Boulenger GA (1889). Catalogue of the Chelonians, Rhynchocephalians, and Crocodiles in the British Museum (Natural History). New Edition. London: Trustees of the British Museum (Natural History). (Taylor and Francis, printers). x + 311 pp. + Plates I-III. (Cyclemys mouhotii, pp. 132–133).- Boulenger GA (1890). The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia. London: Secretary of State for India in Council. (Taylor and Francis, printers). xviii + 541 pp. (Cyclemys mouhoti, p. 31).- Das I (2002). A Photographic Guide to Snakes and other Reptiles of India. Sanibel Island, Florida: Ralph Curtis Books. 144 pp. 0-88359-056-5. (Pyxidea mouhotii, p. 131).- Günther ACLG (1864). The Reptiles of British India. London: The Ray Society. (Taylor and Francis, printers). xxvii + 452 pp. + Plates I-XXVI. (Pyxidea mouhotii, p. 16 + Plate IV, figure D).- Smith MA (1931). The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Amphibia. Vol. I.—Loricata, Testudines. London: Secretary of State for India in Council. (Taylor and Francis, printers). xxviii + 185 pp. + Plates I-II. (Cyclemys mouhoti, pp. 78–80, Figure 14).

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Gray JE (1862).  "Notice of a new Species of Cyclemys from the Lao Mountains, in Siam". Journal of Natural History, Third Series 10: 157. (Cyclemys mouhotii, new species).- Gray JE (1863).  "Observations on the Box Tortoises, with the Descriptions of Three New Asiatic Species". Proceedings of the Zoological Society of London 1863: 173-179.- Parham JF, et al. (2001).  "New Chinese turtles: endangered or invalid? A reassessment of two species using mitochondrial DNA, allozyme electrophoresis and known-locality specimens". Animal Conservation 4 (4): 357–367.date=July 2019-  Photo gallery: Pyxidea. World Chelonian Trust.
หมวดหมู่:วงศ์เต่านา