ซัมปอต

ซัมปอต หรือ สมปัต หรือ สมพต (translit=saṃba't sɑmpɔt, สมปัก, ถมปัก, สองปัก, ถกเขมร, Sampot, Langouti) เป็นชุดประจำชาติของประเทศกัมพูชาที่ได้รับอิทธิพลมาจากผ้าปาโตลาของอินเดีย มีหลายแบบแตกต่างกันไปตามชนชั้นทางสังคมของชาวกัมพูชา ทำจากไหมหรือฝ้ายหรือทั้งสองชนิดรวมกัน ใช้สวมคาดทับเสื้อบริเวณเอวคล้ายกับผ้าในประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาคเอเชีย ทั้งผ้านุ่งในประเทศไทยและลาว โสร่งมาเลย์ ผ้าโลนจี (longyi) ในพม่า ผ้าลุงกี้ (lungi) และผ้าโธตี (dhoti) ในอินเดีย
นางรำชาวเขมรสวมใส่ซัมปอต (รูปแบบในสมัยที่อยู่ภายใต้การปกครองของสยาม)

**ศัพทมูลวิทยา**
คำว่า ซัมปอต (translit=saṃba't, /sɑmpʊət/) เป็นคำเขมรสมัยใหม่ หมายถึง ผ้าเตี่ยว ผ้านุ่งสะโพก ผ้านุ่งสั้นเหนือเข่าหรือโสร่ง มีรากศัพท์เดิมว่า *bat, *vat (บิด งอ) r ba't /bɔt r puǝt/ (ทำให้เป็นวงกลม ล้อมรอบ) r *sbata /sbɔt/ (คาด พัน ห่อหุ่มลำตัว) แล้วแผลงเป็นคำสมัยหลังเมืองพระนครว่า sabvata, saṃbata, saṃbata, saṃbūta, sambata, sambattha, saṃmbuta /sɔṃbǝt, saṃput, saṃbat/ r saṃba't, sampot แปลว่า ผ้านุ่งโสร่ง พบในกลุ่มจารึกนครวัดสมัยหลังเมืองพระนคร (Inscription Modern Angkor Wat: IMA) อายุคริสต์ศตวรรษที่ 16–18 ดังนี้- sabvata r saṃba't, sampot พบในจารึกหลักที่ IMA 4C บรรทัดที่ 21 อายุ ค.ศ. 1599- saṃbata, saṃbata r saṃba't, sampot พบในจารึกหลักที่ IMA 4C บรรทัดที่ 21 อายุ ค.ศ. 1599 และหลักที่ IMA 39 บรรทัดที่ 68 อายุ ค.ศ. 1747- saṃbūta r saṃba't, sampot พบในจารึกหลักที่ IMA 4B บรรทัดที่ 23 อายุ ค.ศ. 1599- sambata r saṃba't, sampot พบในจารึกหลักที่ IMA 10 บรรทัดที่ 18 อายุ ค.ศ. 1628- sambattha r saṃba't, sampot พบในจารึกหลักที่ IMA 31B บรรทัดที่ 6 อายุ ค.ศ. 1684- saṃmbuta r saṃba't, sampot พบในจารึกหลักที่ IMA 37 บรรทัดที่ 8 อายุ ค.ศ. 1701
คำว่า ซัมปอต (ซอมป็วต สมปต สํพต) ตรงกับคำภาษาไทยว่า สมปัก หรือ ถมปัก ซึ่งเป็นคำยืมมาจากภาษาเขมร
อย่างไรก็ตามไม่ปรากฏคำ ซัมปอต ในจารึกสมัยก่อนเมืองพระนคร (สมัยฟูนันและเจนละ) มีเพียงคำว่า canlek, caṅlek, caṃnlek, canlyak แปลว่า ผ้า ผ้าคลุมส่วนล่างหรือโสร่ง แผลงเป็นคำเขมรสมัยเมืองพระนครว่า canlyak, canlyāk, canlyākk แล้วแผลงเป็นคำเขมรสมัยใหม่ว่า Saṃliak (សេលៀក)
รามันลาล นาการ์จี เมห์ธา (R.N. Mehta) นักโบราณคดีชาวอินเดียตั้งข้อสังเกตว่า ซัมปอต โฮล (sampat-hol) ในภาษาเขมรใช้เรียกกรรมวิธีการทออย่างผ้าปาโตลาอาจเทียบได้กับคำสันสกฤตว่า สัมปาโตลา (sam-patola) แปลว่า "เหมือนอย่างปาโตลา" หากคำเขมรดังกล่าวมาจากภาษาสันสกฤตก็มีแนวโน้มสูงว่าวิธีการทออาจมาจากที่นั่นโดยผู้อพยพชาวฮินดูระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 3–4 มาแล้ว

**ประวัติ**

**สมัยฟูนัน (68—550)**
คณะทูตจากอาณาจักรฟูนันประจำราชวงศ์เหลียงสวมชุดซัมปอต-โจงกระเบน โดยจิตรกรกูเต๋อเฉียนแห่งราชวงศ์ถังใต้ (คริสต์ศักราช 937–976)
ผ้านุ่งในสมัยฟูนันปรากฏใน จดหมายเหตุจีนสมัยราชวงศ์ฮั่น กล่าวถึงคณะราชทูตจีนคังไถ (Kang Tai) กับจูยิง (Chu Ying) เดินทางไปอาณาจักรฟูนานในรัชสมัยพระเจ้าฟันซุน (Fan Hsun)  คังไถพยายามโน้มน้าวพระเจ้าฟันซุน กษัตริย์อาณาจักรฟูนานให้ทรงตรากฤษฎีกาสั่งให้ผู้ชายสวมเสื้อผ้าและรับผ้าเอาไปนุ่งรอบเอวซึ่งต่อมาบัดนี้คือชุดซัมปอดชาวเขมรในปัจจุบัน แม็กเวลล์ (Maxwell) กล่าวว่า แม้ไม่สามารถชี้ชัดว่าเป็นผ้าของชาวฮั่นแต่ประเพณีการสวมใส่เสื้อผ้าจำพวกไหมนั้นมาจากดินแดนตอนเหนืออย่างไม่ต้องสงสัย

**สมัยเจนละ (550—802)**
จิลเลียน กรีน (Gillian Green) นักวิชาการด้านสิ่งทอและภัณฑารักษ์กล่าวว่าประวัติผ้านุ่งของเขมรสืบย้อนกลับไปได้ถึงสมัยเจนละ และตาม บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ ของโจว ต๋ากวาน นักการทูตชาวจีนสมัยราชวงศ์หยวน (ค.ศ. 1279–1368) ซึ่งเดินทางมายังเจนละในรัชสมัยพระเจ้าศรีนทรวรมันที่ 1 (อินทรวรมันที่ 3) โจว ต๋ากวานเขียนบันทึกผ้านุ่งของราชสำนักเจนละเมื่อ ค.ศ. 1296–7 ไว้ว่า:–
จิลเลียน กรีน ระบุว่าการทอผ้าในแว่นแคว้นเจนละเป็นฝีมือของกลุ่มชาติพันธุ์ขแมร์ลือ (เขมรบนหรือเขมรสูง) ซึ่งเป็นชนเผ่าหนึ่งที่อาศัยอยู่บนภูเขาในพื้นที่ห่างไกลจากจังหวัดรัตนคีรี ประเทศกัมพูชาในปัจจุบัน ทว่าการวิเคราะห์ของจิลเลียน กรีน แตกต่างออกไปจากบันทึกของโจว ต๋ากวาน ซึ่งบันทึกว่าผ้าไหมต่าง ๆ นำเข้าและแปรรูปโดยชาวสยามตั้งแต่สมัยเมืองพระนครแล้ว ส่วนประวัติศาสตร์ฝ่ายเขมรอ้างว่าชาวจังหวัดตาแก้วในประเทศกัมพูชามีการทอผ้าไหมเรียกว่า ซอต (Sot silk) (សោត) และจากหลักฐานบันทึกร่วมสมัยของโจว ต๋ากวาน รวมไปถึงจำหลักภาพนูนต่ำต่าง ๆ ชี้ให้เห็นว่าชาวตาแก้วใช้กี่ทอผ้าซัมปอตมาตั้งแต่สมัยโบราณย้อนไปถึงสมัยอาณาจักรฟูนาน
อย่างไรก็ตามบันทึกของโจว ต๋ากวาน บันทึกแตกต่างออกไปว่า:–
ผ้านุ่งในสมัยเจนละตามที่ปรากฏในจารึกสมัยก่อนเมืองพระนครเรียกว่า canlek หรือ caṃnlek ปรากฏในจารึกภาษาสันสกฤตปะปนกับเขมรเก่าอายุร่วมสมัยฟูนันและเจนละ เช่น จารึกปราสาทปรำโลเวง (หลักที่ K.7 บรรทัด 7 อายุ ค.ศ. 578–777) จังหวัดด่งทับ ประเทศเวียดนาม จารึกวัดจำนวม (หลักที่ K.30 บรรทัด 24  อายุ ค.ศ. 578–677) จารึกตวลอังโตนต (หลักที่ K.561 บรรทัด 37 อายุ ค.ศ. 681) จังหวัดตาแก้ว ประเทศกัมพูชา และจารึกอื่น ๆ อีกหลายหลัก แต่ไม่ปรากฏจารึกที่เรียกผ้านุ่งว่า ซัมปอต ในสมัยนั้น

**สมัยเมืองพระนคร (802—1432)**
ไฟล์:Suryavarman II in procession.jpg|thumb|left|พระเจ้าสูรยวรรมันที่ 2 ผู้สร้างนครวัด
ทับหลังและจำหลักภาพนูนต่ำปราสาทสมัยเมืองพระนคร อายุคริสต์ศตวรรษที่ 9–12 พบว่าชาวเมืองพระนครทั้งชายและหญิงเกือบทุกชนชั้นต่างก็สวมใส่ผ้านุ่งปกปิดส่วนล่างแต่เปลือยเปล่าร่างกายส่วนบนยกเว้นนักรบที่สวมเสื้อปิดส่วนบนด้วย ผ้านุ่งชาวเมืองพระนครทำจากผ้าผืนสี่เหลี่ยมใช้พันรอบเอวโดยริมผ้าด้านหนึ่งเป็นขอบเอวและอีกด้านเป็นขอบชายเสื้อ จำแนกโดยพิจารณาจากทับหลังและจำหลักนูนต่ำบนปราสาทนครวัดสมัยเมืองพระนคร ดังนี้- ซัมปอตจงกฺบุน (Sampot chawng kbun) จัดเป็นผ้าพื้นเมืองของชาวเมืองพระนคร มีความยาวเฉลี่ย 3 เมตร สวมใส่ได้ทั้งชายและหญิง จำแนกเป็น 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่มชนชั้นปกครอง เทพเจ้าหรือกษัตริย์ นุ่งซัมปอตอย่างโอ่อ่า ใช้ผ้าที่มีลักษณะกว้างกว่านุ่งปิดร่างกายและผูกปมรอบเอวสำหรับยึดผ้าไว้ จากนั้นจัดวางผ้าที่ปลายด้านหนึ่งของผ้า โดยอาจม้วนผ้าเข้าด้วยกันแล้วมัดผ้าสอดระหว่างขาและปลายผ้าไว้ใต้ขอบเอวหรือเข็มขัดที่ด้านหลังเพื่อยึดผ้าให้เข้าที่หรืออาจสอดผ้าด้านหนึ่งจากด้านหน้าไปด้านหลังโดยขอบผ้าจะอยู่ที่เอวมีลักษณะคล้ายกับการพับกระเป๋าขนาดเล็ก ปรากฏบนจำหลักระเบียงนครวัด-นครธม และกลุ่มชนชั้นนักรบ ทหาร นักบวช ทาสและเชลย นุ่งซัมปอตทำจากผ้าที่มีลักษณะแคบราว 20 เซนติเมตร นำมาผูกปมที่เอวอย่างง่าย ให้ปลายข้างหนึ่งห้อยลงมาตรงกลางด้านหน้า ที่ปลายอีกด้านพาดระหว่างขาไปด้านหลังปล่อยให้ห้อยลงมาตรงกลาง ปรากฏบนจำหลักปราสาทบายน- ซัมปอตแบบกระโปรง (Sampot)
ผ้านุ่งแบบโสร่งห้อยจากเอวทอดยาวถึงข้อเท้าลักษณะคล้ายกับกระโปรง รูปแบบดังกล่าวพบบนทับหลังสลักภาพอุมาที่ปราสาทบากอง อายุคริสต์ศตวรรษที่ 9 และภาพสลักนางอัปสราที่ปราสาทบันทายสรี อายุคริสต์ศตวรรษที่ 10 ภาพจำหลักปราสาทบายน อายุคริสต์ศตวรรษที่ 12 เป็นต้น เช่น ซัมปอตซาระปัพกาตกฺบาลเนียก (Sampot sarabap ka’at kbal neak) และซัมปอตซัมลอย (Sampot samloy)
ภาพสลักนูนสูงรูปนางอัปสรฟ้อนรำ

**สมัยหลังเมืองพระนคร (1431–1863)**
ผ้าปาโตลา (Patola sari) จากอินเดียอายุคริสต์ศตวรรษที่ 18–19
คริสต์ศตวรรษที่ 16 ผ้าปาโตลา (Patola sari) เป็นผ้าหมัดหมี่จากอินเดีย เข้ามาสู่ดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และหมู่เกาะต่าง ๆ เป็นครั้งแรก มีการนำเข้าผ้าปาโตลาจากอินเดียโดยราชสำนักหลายแว่นแคว้น เมืองพระนครเรียกว่า สมปัต (sambata) ปรากฏคำจารึกตามกลุ่มจารึกนครวัดสมัยหลังเมืองพระนคร (Inscription Modern Angkor Wat: IMA) อายุคริสต์ศตวรรษที่ 16–18 ไทพวน (ลาวพวน) ที่เมืองพวนและปากเซ เรียกว่า ผ้าตีนกาบ (phaa tiin kap) และอยุธยาเรียกว่า สมปัก ถมปัก หรือ สมปักเชิงปูม (ใน ตำราพระราชพิธีตรุศสำหรับเมืองนครศรีธรรมราช เรียกว่า สองปัก) หรือเรียกทับศัพท์ว่า ปะโตลา ปรากฏชื่อผ้าใน จดหมายของตัวแทนการค้าของบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ (VOC) ลงวันที่ 2 ธันวาคม ค.ศ. 1662 ซึ่งราชสำนักอยุธยาส่งไปถึงโรงงานที่เมืองสุรัตในอินเดียว่า "สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงพระประสงค์ให้บริษัทจัดหาผ้าปะโตลาไปถวาย" เนื่องจากสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงจัดตั้งโรงงานทอผ้าไว้ที่เมืองสุรัตในอินเดีย ในจดหมายยังระบุให้โรงงานที่สุรัตอินเดียทอตามแบบลวดลายของราชสำนักอยุธยาที่ส่งไปให้อีกด้วย
บันทึกของนีกอลา แฌร์แวซ (Nicolas Gervaise) มิชชันนารีชาวฝรั่งเศสที่เข้ามาในสยามระหว่าง ค.ศ. 1681–86 บรรยายผ้านุ่งของขุนนางราชสำนักสยามว่าผ้านุ่งของขุนนางราชสำนักสยามแต่งอย่างครบองค์และหรูหรากว่าผ้านุ่งอื่น ๆ ทำจากผ้าเงินหรือผ้าทอง (ผ้าตาด) หรือทำจากผ้าอินเดียเรียกว่า ผ้าฉีก ชิต หรือ ชินต์ (chitte, chintz) ที่มาจากมะจิลีปัตนัม ส่วนบันทึกของกี ตาชาร์กล่าวว่าพระเจ้ากรุงสยามทรงยืนกรานว่าผ้าทอนำเข้าจากอินเดียสงวนไว้สำหรับราชสำนักอยุธยาสำหรับข้าราชบริพารและใช้เป็นของกำนัลของราชวงศ์ ความต้องการของสิ่งทอจากอินเดียไม่เพียงแค่ในอยุธยาซึ่งเป็นเป็นศูนย์กลางทางการค้าของดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ยังมีการส่งกลับ (Re-export) จากอยุธยาไปยังดินแดนข้างเคียงรวมทั้งจีนและญี่ปุ่นอีกด้วยนับตั้งแต่ ค.ศ. 1680 เป็นต้นมา จากบันทึกร่วมสมัยชี้ให้เห็นว่าผ้าสมปัต (sambata) สมัยหลังเมืองพระนครอาจได้รับแบบอย่างจากอินเดียโดยผ่านราชสำนักอยุธยา
ส่วนชื่อผ้าสมปักนี้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ทรงพบในหนังสือเขมรเขียนแล้วทรงนำคำดังกล่าวไปตรัสที่หอพระสมุดวชิรญาณ ยอร์ช เซเดส์กล่าวว่าเขมรเรียกผ้าดังกล่าวว่า ซอมป๊วต
ผ้าสมปัต (sambata) หรือสมปักของเมืองพระนครได้รับอิทธิพลมาจากผ้าปาโตลา (Patola sari) ต่อมามีการพัฒนาลวดลายและกรรมวิธีการทอให้เป็นแบบเขมร วิบูลย์ ลี้สุวรรณ ราชบัณฑิต (สาขาวิจิตรศิลป์) อธิบายว่าการวางลายผ้าปาโตลากับผ้าสมปัก (ผ้าปูมเขมร) ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 21 เป็นต้นมาคล้ายคลึงกันมาก202 คือ การวางลายสามรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าหรือส่วนกลางผ้าเป็นสีพื้น มีลายเป็นขอบล้อมรอบ มีลายเชิงผ้าทั้งสองข้าง รูปแบบการวางลวดลายแบบนี้พบในผ้ามัดหมี่ตามหมู่เกาะของประเทศฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และมาเลเซีย นอกจากนี้ยังพบลวดลายงูและนาคตามคติของศาสนาพราหมณ์202 ราชสำนักเขมรมีการให้พระวงศานุวงศ์และขุนนางเขมรนุ่งสมปักเข้าเฝ้า เช่น ในรัชสมัยพระบรมราชาที่ 7 (ค.ศ. 1602–18) ปรากฏใน พงศาวดารละแวก ฉบับแปล จ.ศ. 1170 (พ.ศ. 2351) ว่า:–
ขณะที่ราชสำนักสยามของอยุธยาได้รับแบบผ้าสมปักมาจากเขมรมาใช้นุ่งเป็นผ้าโจงกระเบน ซึ่งเขมรส่งเข้ามาสยามเป็นส่วนหนึ่งของส่วยและเครื่องบรรณาการ โดยพระเจ้าแผ่นดินจะพระราชทานผ้าสมปักแก่ขุนนางที่จะเข้าเฝ้าเพื่อแสดงยศและฐานะ เช่น สมปักลาย สำหรับขุนนางแต่งเต็มยศ และ สมปักไหม สำหรับขุนนางนุ่งเข้าเผ้าตามปกติ ใน คำให้การขุนหลวงประดู่ทรงธรรม เอกสารจากหอหลวง ยังระบุว่า "ย่านท่าทรายมีร้านชำขายผ้าสมปักเชิงปูม" ซึ่งเป็นย่านขายสินค้าในกรุงศรีอยุธยาอีกด้วย ราชสำนักสยามมีการใช้ผ้าสมปักมาตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้นุ่งผ้าม่วงแทน
ระหว่างปี ค.ศ. 1858–60 อ็องรี มูโอ (Henri Mouhot) นักสำรวจชาวฝรั่งเศสเดินทางมายังดินแดนคาบสมุทรอินโดจีนและได้เข้าเฝ้ากษัตริย์ของราชสำนักเขมร มูโอเขียนบันทึกพระภูษาของพระองค์ไว้ว่า:–
ในปี ค.ศ. 1874 แฟรงก์ วินเซนต์ (Frank Vincent) นักสำรวจชาวอเมริกันซึ่งเดินทางเข้าพบเจ้าเมืองเสียมราฐ ประเทศสยามในสมัยนั้นปรากฏนามว่า พระยาอนุภาพไตรภพ (? – ค.ศ. 1890) เป็นเจ้าเมืองเสียมราฐ ขุนนางชาวสยามในสมัยรัชกาลที่ 5 และเป็นผู้ดูแลนครวัด-นครธม วาระปี ค.ศ. 1866–76 วินเซนต์สังเกตว่าบุคคลสำคัญที่เขาพบเจอนั้นล้วนสวมชุดไหมสมปักโจงกระเบนกับเสื้อแจ็กเก็ตแบบตะวันตก186 ปรากฏในบันทึกเรื่อง The Land of the White Elephant Sights and Scenes in South-Eastern Asia (1873) ของวินเซนต์ว่า:–
จิลเลียน กรีน (Gillian Green) กล่าวว่าบันทึกร่วมสมัยของอ็องรี มูโอ และแฟรงก์ วินเซนต์ แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างของเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายในสังคมเขมรระหว่างชนชั้นปกครองกับชนชั้นพื้นเมืองอย่างสุดขั้ว186 แม้เสื้อผ้าของชนชั้นสูงในสังคมชาวเขมรสามารถสืบย้อนกลับไปสมัยเมืองพระนคร ปรากฏตามจำหลักนูนต่ำต่าง ๆ แต่บันทึกร่วมสมัยของชาวต่างชาติทั้งสองเผยให้เห็นว่าไม่แปลกใจเลยที่ชาวเขมรนำชุดแต่งกายชนิดอื่นมาใช้ตั้งแต่สมัยนั้น เสื้อผ้าที่สวมใส่ส่วนบนที่ไม่ใด้ประยุกต์ใช้ ในสมัยเมืองพระนครกลับกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของการแต่งกายในราชสำนักเขมรและชาวเมืองนับตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมาอันเป็นผลจากอิทธิพลของสยามตั้งแต่สมัยหลังเมืองพระนคร186

**สมัยอาณานิคมฝรั่งเศส (1863—1953)**
เมื่อ ค.ศ. 1911 วารสารสมาคมอินโดจีนศึกษา (Bulletin of Society for Indochinese Studies: BSEI) ฉบับที่ 60 ตีพิมพ์รายงานเรื่อง สถิติและการบริหารของของอินโดจีน ประจำกรุงไซง่อน บันทึกว่า ประเพณีของชาวจังหวัดกำปงฉนังเหมือนกับแว่นแคว้นอื่นของกัมพูชา ทั้งชายและหญิงไว้ผมสั้น สวมชุดซัมปอตหรือกระโปรงคลุมร่างกายส่วนล่างโดยเปลือยเปล่าช่วงขา ผู้ชายมักสวมหมวกแบบยุโรป สวมรองเท้าแบบฝรั่ง และสวมแจ็คเก็ตสีขาวเหมือนกับพวกอาณานิคมฝรั่งเศส ส่วนเสื้อของผู้หญิงไม่ต่างกับผู้ชายนัก ชุดซัมปอตถึงแม้ว่าทอจากผ้าที่มีราคาแต่ก็คล้ายคลึงกัน สวมเสื้อแจ็คเก็ตสีขาวมีผ้าพันคอสีเหลืองหรือแดง ผู้ชายที่เคยสวมชุดซัมปอตและแจ็คเก็ตที่ติดกระดุม 9-10 เม็ด บัดนี้ต่างหันมาสวมแจ็คเก็ตแบบยุโรป ผู้หญิงสวมเสื้อคลุมยาว ผ้าพันคอและชุดซัมปอตพาดยาวลงมาถึงข้อเท้า ปัจจุบันพวกเขาพับปลายทั้งสองข้างขึ้นเหมือนผู้ชายและมีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนเสื้อคลุมยาวเป็นแจ็คเก็ตสั้นแบบสยามมากขึ้นต้นฉบับภาษาฝรั่งเศส: Les coutumes à traditions de Kompong-Chhnang sont sensiblement les mêmes que dans le reste du Cambodge. Les hommes et les femmes portent les cheveux courts; ils ont un sampot ou espèce de jupe qui leur couvre le bas du corps en laissant à nu les jambes ; les hommes tendent de plus en plus à se coiffer d’un chapeau à l’européenne et à porter une veste blanche comme les coloniaux venant de France. Beaucoup ont des chaussures à la française. Le costume des femmes diffère peu de celui des hommes; le sampot a sensiblement la meme forme quoique d’étoffes de couleurs plus voyantes ; le haut du rorps est recouvert d'une veste de cotonnade blanche qu’elles recouvrent souvent d'une écharpe de couleur jaune ou rouge. Les hommes portaient autrefois le sampot et la veste étroite fermée par 9 à 10 boutons. Aujourd'hui cette veste est remplacée par celle qui a la forme des vestons européens. Les femmes portaient la tunique longue, l'écharpe et le sampot qui traînait jusqu'aux talons. Aujourd'hui elles en relèvent les deux bouts comme le font les hommes et tendent de plus en plus à remplacer les tuniques longues par des vestes courtes à la façon siamoise. Les bonzes se recouvrent le corps d’une pièce d’étoffe jaune.
เมื่อ ค.ศ. 1921 จอร์จ โกรส์ลิเยร์ (George Groslier) ชาวฝรั่งเศสที่เติบโตในกัมพูชาและเป็นผู้อำนวยการศิลปากรแห่งกัมพูชาทำการศึกษาวิจัยเรื่อง Recherches sur les Cambodgiens กล่าวถึงชุดซัมปอตว่า:–
แฮร์เรียต วินนิเฟรด พอนเดอร์ (Harriet Winifred Ponder) สตรีชาวอังกฤษที่เดินทางท่องเที่ยวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และหมู่เกาะแปซิฟิกทางตอนใต้ เขียนบอกเล่าสิ่งที่พบเจอระหว่างเดินทางท่องเที่ยวในกัมพูชาและตีพิมพ์เมื่อ ค.ศ. 1936 กรุงลอนดอน บรรยายชุดประจำชาติกัมพูชาว่า:–
จอร์จ เบนจามิน วอล์คเกอร์ (George Benjamin Walker) เรียบเรียงประวัติศาสตร์เรื่อง จักรวรรดินครวัด (Angkor Empire) ตีพิมพ์เมื่อ ค.ศ. 1955 โดยรวบรวมข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์หลายท่าน อาทิ นักประวัติศาสตร์ชาวอินเดีย เช่น ราเมศ จันทรา มาชุมดาร์ (R. C. Majumdar) คาลิดาส นาก (Kalidas Nag) นักประวัติศาสตร์ชาวอังกฤษ เช่น ควอริชท์ เวลล์ (H.G. Quaritch Wales) เรจินาลด์ เลอ เมย์ (Reginald le May) เจ้าหน้าที่สถานทูตชาวอังกฤษ ประจำกรุงเทพฯ และจอร์ช ชาลส์ โบรเดริก (George Charles Brodrick) แห่งมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด รวมทั้งลอเรนซ์ พัลเมอร์ บริกก์ส (Lawrence Palmer Briggs) นักการทูตและนักวิจัยอิสระที่สนใจประวัติศาสตร์เขมรโบราณ เซดริด โดเวอร์ (Cedric Dover) และนักวิชาการของสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) กล่าวถึงชุดซัมปอตว่า:–
ในประวัติศาสตร์เรื่อง The Last Century of Lao Royalty กล่าวถึงเครื่องแต่งกายของกษัตริย์ลาวล้านช้างในสมัยการล่าอาณานิคมของฝรั่งเศสกล่าวว่า:–
ในระหว่างสมัยอาณานิคมฝรั่งเศสหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นรายงานว่าชนชั้นสูงในเขมรเริ่มนำชุดซัมปอตแบบพื้นเมืองกลับมาสวมใส่เพื่อแสดงเอกลักษณ์ของชาวเขมรรวมถึงเป็นการแสดงสัญลักษณ์ต่อต้านและประท้วงจากถูกกดขี่ภายใต้การปกครองอาณานิคมของฝรั่งเศส111 ในปี ค.ศ. 1940 พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุทรงส่งเสริมการทอผ้าไหม ทรงประกาศกำหนดให้ชุดซัมปอตเป็นชุดเอกลักษณ์ประจำชาติของสตรีชาวเขมร ส่งผลให้การทอชุดซัมปอตขยายจำนวนมากแต่ต่อมาก็ถูกพรรคคอมมิวนิสต์ (เขมรแดง) กวาดล้างทำให้ซัมปอตซบเซาลง115

**สมัยฟื้นฟูสันติภาพกัมพูชาของสหประชาชาติ (อันแทก)**
หลังสิ้นสุดรัฐบาลพล พต (Pol Pot) ชุดซัมปอตกลับมาเฟื่องฟูอีกครั้งนับตั้งแต่ปี ค.ศ. 1980116 ทั้งยังมีพ่อค้าชายแดนกัมพูชาจัดหาสินค้าหัตถกรรมของไทยและลาวไปยังกรุงพนมเปญ มีทั้งชุดซัมปอต ผ้าขาวม้า และโสร่งทอพื้นเมือง ชุดซัมปอตในสมัยนั้นนับว่ามีค่ามากแม้แต่ชุดซัมปอตมือสองก็สามารถแปลกเปลี่ยนทองคำได้อย่างคุ้มค่า116 คำให้การของเจ้าของร้าน ลา เมซ็ง เดอ ลา ซัว (La Maison de la Soie) เมื่อปี ค.ศ. 2005 เล่าว่า:–

**ประเภท**
ผ้าซัมปอตเขมรในปัจจุบันมีดังนี้- ซัมปอตผ้าม่วง (Sampot Phamuong) ( សំពត់ផាមួង) มีจำนวน 52 สี มีหลายลวดลายแต่นิยมใช้ลวดลายดอกไม้และลวดลายทรงเรขาคณิต ซัมปอตผ้ามูงไหมสีเหลืองจัดว่าเป็นซัมปอตที่มีคุณภาพมากกว่าแบบอื่น- ซัมปอตโฮล หรือ ไหมมัดย้อม (Sampot hol) (សំពត់ហូល) เป็นผ้าทอพื้นเมืองดั้งเดิมมี 2 ลวดลาย คือ ลายช้างเกียตและลายทแยง เดิมได้รับอิทธิพลจากผ้าปาโตลาจากแคว้นคุชราต ประเทศอินเดียแล้วต่อมาได้รับพัฒนาลวดลายเป็นลายแบบเขมร ปัจจุบันมีมากกว่า 200 ลวดลาย มี 4 ประเภท เช่น ซัมปอตโฮล ซัมปอตโฮลป่อ ซัมปอตโฮลกเบ็นและซัมปอตโฮลกตง นิยมลวดลายดอกไม้ รูปสัตว์และทรงเรขาคณิต- ซัมปอตเทพอัปสร

**กรรมวิธีการทอลวดลาย**
ผ้าซัมปอดเขมรมีกรรมวิธีการทอลวดลายผ้าชั้นสูงของช่างทอผ้าชาวเขมรเรียกว่า โฮล (hol)184 เป็นกรรมวิธีซับซ้อนเกี่ยวข้องตั้งแต่กระบวนการย้อมลวดลายบนผ้าไหมก่อนการทอ ลดลายผ้าที่ใช้เทคนิคการโฮล เช่น การทอลายมุมทแยงที่ไม่สม่ำเสมอกัน นับเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของช่างทอชาวเขมร
ต้นกำเนิดกรรมวิธีการโฮล (hol) ผ้าไหมมาจากซากปรักหักพังของนครวัดแล้วถูกกวาดล้างไปในสมัยคอมมิวนิสต์ (เขมรแดง) นับตั้งแต่ ค.ศ. 1970 จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1990 สถาบันสิ่งทอญี่ปุ่นกับช่างฝีมือชาวฝรั่งเศสที่ดูแลนครวัดก็ได้ร่วมมือกันฟื้นฟูอุตสาหกรรมการทอผ้าไหมของชาวเขมร54 แต่ก็มีข้อเท็จจริงบางประการที่ระบุว่ากรรมวิธีการโฮล (hol) เป็นกรรมวิธีที่มาจากชนชาติอื่น เช่น จากชาวจีน98, 119 ปรากฏตามบทสัมภาษณ์ชาวเขมรเชื้อสายจีน ชาวแต้จิ๋วและชาวฮกเกี้ยนในกัมพูชา77—79 เนื่องจากชาวเขมรแต่เดิมไม่มีกรรมวิธีการเลี้ยงไหมและการทอผ้าไหม119 เช่น กรณีชาวจีนที่รู้จักกรรมวิธีการโฮลผ้าไหมในเขมรถูกบังคับให้กลายเป็นชาวเขมรอันเป็นผลพวงจากนโยบายส่งเสริมชาตินิยมและป้องกันการถูกครอบงำกลุ่มชาติพันธุ์เวียดนามและจีนในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ63 และปัจจุบันก็ถูกปฏิเสธข้อเท็จจริงว่าจีนมีส่วมรวมต่อกรรมวิธีการโฮลผ้าของเขมรอีกด้วย119

**ดูเพิ่ม**
 การแต่งกายกัมพูชา

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**
 เชิงอรรถ
หมวดหมู่:ชุดประจำชาติ
หมวดหมู่:วัฒนธรรมเขมร