รายการสวาเดช

รายการสวาเดช (Swadesh list) เป็นแนวคิดเบื้องต้นสากลในการรวบรวมสถิติการใช้คำศัพท์ ซึ่งเป็นศัพท์ที่มีรูปแบบ แนวคิด และความหมายที่เหมือนกัน และปรากฏอยู่ในทุกภาษา เช่น ดาว มือ น้ำ ฆ่า นอน และอื่น ๆ โดยจำนวนเงื่อนไขดังกล่าวมีไม่มากนัก สูงสุดเพียงไม่กี่ร้อยคำหรืออาจจะน้อยกว่าร้อยคำก็ได้ รายการสวาเดช ตั้งชื่อตาม มอร์ริส สวาเดช (Morris Swadesh) นักภาษาศาสตร์ชาวอเมริกัน
ในการแปลรายการสวาเดชเป็นภาษาชุดหนึ่งทำให้ผู้วิจัยทางภาษาศาสตร์สามารถวัดความสัมพันธ์กันของภาษาเหล่านั้นได้ (ตระกูลภาษา) สามารถประเมินความสัมพันธ์ทางลำดับวงศ์ตระกูลของภาษาในศัพทสถิติ (Lexicostatistics) และการศึกษาลำดับกาลของภาษานั้น ๆ (Glottochronology)

**การรวบรวม**
มอร์ริส สวาเดช ได้ทำการรวบรวมศัพท์ในรายการของเขาอยู่หลายครั้ง โดยในปี ค.ศ. 1950 สวาเดชได้เริ่มต้นรวบรวมเอาไว้ 215 รายการ แล้วเผยแพร่ในปี 1952 แต่ต่อมาก็ได้ตัดคำที่มีความหมายที่ไม่มีความหมายเดียวกันในทุกภาษาออกถึง 16 รายการ แล้วเพิ่มอีกรายการเข้าไปแทน ในตอนนั้นรายการจึงมีอยู่ 200 รายการ ในปี 1955 สวาเดชได้เขียนเอาไว้ในฉบับแก้ไขเพิ่มเติมว่า “วิธีแก้ปัญหาเดียวที่ดูเหมือนจะทำได้คือการกำจัดรายการออกอย่างสิ้นเชิง โดยตระหนักว่าคุณภาพมีความสำคัญอย่างน้อยเท่ากับปริมาณ รายการใหม่นี้ยังมีข้อบกพร่องอยู่บ้าง แต่ก็เป็นเพียงข้อบกพร่องเล็กน้อยและมีจำนวนน้อย” รายการในฉบับสุดท้ายมี 100 รายการ ถูกตีพิมพ์ขึ้นหลังจากที่สวาเดชเสียชีวิตแล้วในปี 1971 และ 1972 (สวาเดช เสียชีวิตในปี 1967)
การรวบรวมรายการคำศัพท์นี้ก็ได้มีผู้ที่รวบรวมในลักษณะนี้อยู่หลายคน เช่น โรเบิร์ต ลีส์ (Robert Lees) (1953) เดลล์ ไฮมส์ (Dell Hymes) (1960:6) ลีโอเนล เบนเดอร์ (Lionel Bender) (1969) เซอร์เกย์ สตารอสติน (Sergei Starostin) (1984) หวาง ซื่อหยวน (Shi-Yuan Wang) (1994) เป็นต้น ส่วนเวอร์ชันที่พบใช้บ่อยและค้นหาได้ทั่วไปบนอินเทอร์เน็ต เป็นเวอร์ชันของอิซิดอร์ ไดเอ็น (Isidore Dyen) (1992) โดยมีคำทั้งหมด 200 รายการ ใน 95 ภาษา และมีความพยายามในการปรับปรุงมาตั้งแต่ปี 2010
คอนเซ็ปติคอน (Concepticon) ฐานข้อมูลโอเพนซอร์สทางภาษาศาสตร์ของสถาบันธรณีมานุษยวิทยามักซ์พลังค์ ได้รวบรวมรายการแนวคิดต่าง ๆ (รวมถึงรายการสวาเดชแบบคลาสสิก) จากพื้นที่ทางภาษาและยุคสมัยที่แตกต่างกันไว้ในโครงการข้อมูลเชื่อมโยงข้ามภาษา (CLLD) โดยขณะนี้แสดงรายการแนวคิดที่แตกต่างกัน 240 รายการ

**หลักการ**
ในช่วงแรก คำศัพท์ในรายการสวาเดชจะถูกเลือกจากคำศัพท์ที่เป็นสากล เป็นอิสระทางวัฒนธรรม พร้อมใช้งานได้หลายภาษาเท่าที่เป็นไปได้ โดยไม่คำนึงถึงความคงที่ทางภาษา (stability) อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์โดยผู้เขียนจำนวนมากมองว่าความคงที่ทางภาษาอาจมีความสำคัญในการศึกษาพัฒนาการทางภาษาเพื่อดูว่าในแต่ละช่วงเวลา ภาษานั้น ๆ มีความเปลี่ยนแปลงมากน้อยเพียงใด
รายการสวาเดชรวบรวมโดย มอร์ริส สวาเดช บนพื้นฐานของสัญชาตญาณของเขา แม้ในรายการอื่น ๆ ที่มีการรวบรวม เช่น รายการของโดลโกโปลสกี (Dolgopolsky list; 1964) หรือ รายการไลพ์ซิช-จาการ์ตา (Leipzig–Jakarta list; 2009) จะมีพื้นฐานมาจากข้อมูลเชิงระบบจากหลายภาษา แต่ยังไม่เป็นที่รู้จักหรือใช้กันแพร่หลายเท่ารายการสวาเดช

**การใช้ในศัพทสถิติและการศึกษาลำดับกาลของภาษา**
รายการทดสอบทางศัพทสถิติใช้เพื่อกำหนดกลุ่มย่อยของภาษาและในการศึกษาลำดับกาลของภาษาเพื่อ "ระบุช่วงเวลาสำหรับจุดที่ภาษาได้แตกแขนงออกไป" หน้าที่ของความจำกัด (และการนับจำนวน) ของคำที่มีรากศัพท์เดียวกันในรายการนั้นไม่ใช่เรื่องง่ายเลย และมักเกิดการโต้แย้ง เนื่องจากคำที่มีรากศัพท์เดียวกันไม่จำเป็นต้องดูคล้ายกัน และการจดจำคำที่มีรากศัพท์เดียวกันนั้นต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับกฎการกลายเสียง (Sound Laws) ของภาษานั้น ๆ

**100 รายการของต้นฉบับสุดท้าย**
รายการสวาเดช ฉบับสุดท้าย ตีพิมพ์ในปี 1971 มีทั้งหมด 100 รายการ คำอธิบายของคำศัพท์เหล่านี้สามารถพบได้ในฉบับปี 1952 หรือที่ทำเครื่องหมายด้วยมีดสั้น (†) ในฉบับปี 1955 การเรียงลำดับคำนั้นคำนึงความสัมพันธ์ของมนุษย์และธรรมชาติมากกว่าเรียงลำดับตามตัวอักษร
ในฐานข้อมูลศัพทสถิติระดับโลกของ EHL ซึ่งมีคำทั้งหมด 110 คำ โดยใช้ 100 รายการ จากรายการสวาเดชดั้งเดิม บวกอีก 10 รายการ จากรายการสวาเดช-ยาคอนตอฟ
สำหรับบทความนี้ในวิกิพีเดียภาษาไทย จะจัดทำเป็นตารางโดยแสดงคำเป็นภาษาอังกฤษ และคำแปลภาษาไทย เพื่อแสดงถึงว่าหนึ่งความหมาย สามารถมีคำที่ใช้มากกว่าหนึ่งคำ ซึ่งจะทำให้เข้าใจว่าทำไมจึงใช้ลักษณนามเป็นคำว่า "รายการ" แทนที่คำว่า "คำ"

**รายการสวาเดช 207 คำ**
ในทุกวันนี้รายการสวาเดชที่นิยมใช้กันจะมีอยู่ทั้งหมด 207 รายการ ซึ่งดัดแปลงมาจากฉบับตีพิมพ์ในปี 1952
ในวิกิพจนานุกรม Panlex และใน Palisto's "Swadesh Word List of Indo-European languages", จะพบรายการดังกล่าวตามที่เห็นนี้

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**
 Campbell, Lyle. (1998). Historical Linguistics: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press. 0-262-53267-0.
*Embleton, Sheila (1995). Review of An Indo-European Classification: A Lexicostatistical Experiment by Isidore Dyen, J.B. Kruskal and P.Black. TAPS Monograph 82–5, Philadelphia. in Diachronica Vol. 12, no. 2, 263–68.- Gudschinsky, Sarah. (1956). "The ABCs of Lexicostatistics (Glottochronology)." Word, Vol. 12, 175–210.- Hoijer, Harry. (1956). "Lexicostatistics: A Critique." Language, Vol. 32, 49–60.- Holm, Hans J. (2007). "The New Arboretum of Indo-European 'Trees': Can New Algorithms Reveal the Phylogeny and Even Prehistory of Indo-European?" Journal of Quantitative Linguistics, Vol. 14, 167–214.
*Holman, Eric W., Søren Wichmann, Cecil H. Brown, Viveka Velupillai, André Müller, Dik Bakker (2008). "Explorations in Automated Language Classification". Folia Linguistica, Vol. 42, no. 2, 331–354
*Sankoff, David (1970). "On the Rate of Replacement of Word-Meaning Relationships." Language, Vol. 46, 564–569.
*Starostin, Sergei (1991). Altajskaja Problema i Proisxozhdenie Japonskogo Jazyka The Altaic Problem and the Origin of the Japanese Language. Moscow: Nauka- Swadesh, Morris. (1950). "Salish Internal Relationships." International Journal of American Linguistics, Vol. 16, 157–167.- Swadesh, Morris. (1952). "Lexicostatistic Dating of Prehistoric Ethnic Contacts." Proceedings of the American Philosophical Society, Vol. 96, 452–463.- Swadesh, Morris. (1955). "Towards Greater Accuracy in Lexicostatistic Dating." International Journal of American Linguistics, Vol. 21, 121–137.- Swadesh, Morris. (1971). The Origin and Diversification of Language. Ed. post mortem by Joel Sherzer. Chicago: Aldine. 0-202-01001-5. Contains final 100-word list on p. 283. - Swadesh, Morris, et al. (1972). "What is Glottochronology?" in Morris Swadesh and Joel Sherzer, ed., The Origin and Diversification of Language, pp. 271–284. London: Routledge & Kegan Paul. 0-202-30841-3.
*Wittmann, Henri (1973).  "The Lexicostatistical Classification of the French-Based Creole Languages". Lexicostatistics in Genetic Linguistics: Proceedings of the Yale Conference, April 3–4, 1971, dir. Isidore Dyen, 89–99. La Haye: Mouton.

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Lexico-semantic universals: A critical overview-  Rosetta project-  Swadesh Lists of Brazilian Native Languages-  Illustrated linguistic and etymology blog by Stephan Steinbach
หมวดหมู่:ภาษาศาสตร์เชิงประวัติ
หมวดหมู่:ภาษาศาสตร์เปรียบเทียบ
หมวดหมู่:ภาษาศาสตร์เชิงปริมาณ
หมวดหมู่:รายการคำศัพท์
หมวดหมู่:รายชื่อเกี่ยวกับภาษาศาสตร์
หมวดหมู่:ผลงานในปี พ.ศ. 2493