พระเจ้าฟูลค์แห่งเยรูซาเลม

พระเจ้าฟูลค์ (Foulque หรือ Foulques; Fulco; ค.ศ. 1089/1092  – 13 พฤศจิกายน ค.ศ. 1143) หรือที่รู้จักในชื่อ ฟูลค์ผู้น้อง (Fulk the Younger) และ ฟูลค์แห่งอ็องฌู (Fulk of Anjou) ทรงเป็นพระมหากษัตริย์เยรูซาเลมระหว่าง ค.ศ. 1131 ถึง ค.ศ. 1143 โดยทรงครองราชสมบัติร่วมกับพระมเหสี เมลีแซงด์แห่งเยรูซาเลม โดยก่อนหน้านั้น พระองค์ทรงดำรงตำแหน่งในนาม ฟูลค์ที่ 5 เคานต์แห่งอ็องฌู ตั้งแต่ ค.ศ. 1109 ถึง 1129 และยังเคยเป็นเคานต์แห่งแมน (Count of Maine) ระหว่าง ค.ศ. 1110 ถึง 1126 ร่วมกับพระชายาองค์แรกของพระองค์ เคาน์เตสเอเแรมบูร์ โดยเหล่าพระราชโอรสและพระราชนัดดาสายตรงของพระองค์จะกลายเป็นผู้ปกครองแห่งจักรวรรดิอ็องแฌแวงและราชอาณาจักรเยรูซาเลม

**ชีวิตช่วงต้น**
พระเจ้าฟูลค์เสด็จพระราชสมภพที่เมืองอ็องเฌ ในช่วงระหว่าง ค.ศ. 1089 ถึง 1092 เป็นพระโอรสของฟูลค์ที่ 4 เคานต์แห่งอ็องฌูและแบร์ทราดแห่งมงฟอร์ต ใน ค.ศ. 1092 แบร์ทราดได้ละทิ้งสามีของนางและสมรสซ้อนกับพระเจ้าฟีลิปที่ 1 แห่งฝรั่งเศส ทำให้ฟูลค์ถูกเลี้ยงดูในราชสำนักฝรั่งเศสอยู่บางช่วง ภายใน ค.ศ. 1106 ฟูลค์ที่ 4 ถูกบีบบังคับให้ยกอำนาจการปกครองเคาน์ตีให้แก่พระโอรสองค์โต คือ ฌอฟรัวที่ 4 ซึ่งเป็นพระเชษฐาต่างพระมารดาของฟูลค์ แต่ในปีเดียวกันนั้น ฌอฟรัวถูกลูกธนูสังหารหน้าปราสาทเมืองค็องเด ซึ่งในทางทฤษฎีทำให้ฟูลค์ผู้พ่อกลับคืนสู่อำนาจ แต่ฟูลค์ผู้น้องกลับกลายเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งคนต่อไป นักพงศาวดาร ออร์เดอริก วีตาลิส (Orderic Vitalis) ระบุว่า ฟูลค์ผู้น้องถูกบังคับให้ถวายความจงรักภักดีของอ็องฌูแด่พระเจ้าฟิลิปที่ 1 แห่งฝรั่งเศส และต่อมาเขาถูกจับเป็นเชลยและถูกคุมขังเป็นเวลาหนึ่งปีโดย กีโยมที่ 9 ดยุกแห่งอากีแตน ทั้งนี้ มีการสันนิษฐานว่าของ Chronicles of the Deeds of the Counts of Anjou (Chronica de gestis consulum Andegavorum) ฉบับแรกสุดอาจถูกเขียนขึ้นเพื่อตอบสนองต่อวิกฤตการณ์ครั้งนั้น

**เคานต์แห่งอ็องฌู**
พระราชลัญจกรของพระเจ้าฟูลค์
ใน ค.ศ. 1109 พระบิดาของฟูลค์สิ้นพระชนม์และฟูลค์ที่ 5 ก็ได้สืบตำแหน่งเป็นเคานต์แห่งอ็องฌู เป็นการยุติวิกฤตกยาวนานสามปี ใน ค.ศ. 1110 พระองค์สมรสกับ เคาน์เตสเอเแรมบูร์ ซึ่งเป็นการเสริมสร้างอำนาจของอ็องฌูเหนือเคาน์ตีแมน ใน ค.ศ. 1113 เอเแรมบูร์ให้กำเนิดพระโอรส ซึ่งจะได้เป็น ฌอฟรัวที่ 5 เคานต์แห่งอ็องฌูในอนาคต 
เดิมแล้ว ฟูลค์เป็นปฏิปักษ์กับพระเจ้าเฮนรีที่ 1 แห่งอังกฤษและสนับสนุนพระเจ้าหลุยส์ที่ 6 แห่งฝรั่งเศส แต่ใน ค.ศ. 1119 พระองค์กลับจับมือกับพระเจ้าเฮนรี เมื่อพระธิดาของฟูลค์ มาตีลด์แห่งอ็องฌูได้สมรสกับเจ้าชายวิลเลียม อาเดลิน พระราชโอรสของพระเจ้าเฮนรี
ในปีเดียวกันนั้น ฟูลค์อาจได้รับแรงบันดาลใจจากข่าวความพ่ายแพ้ของกองทัพครูเสดในยุทธการที่ทุ่งโลหิต (Battle of the Field of Blood) และเมื่อสมเด็จพระสันตะปาปากัลลิสตุสที่ 2 ทรงประทับอยู่ใกล้ฝรั่งเศส พระองค์จึงตัดสินพระทัยเข้าร่วมสงครามครูเสด ใน ค.ศ. 1120 ระหว่างที่พระองค์เยือนเยรูซาเลม ฟูลค์ได้ไปเกี่ยวข้องกับคณะอัศวินเทมพลาร์และอาจถึงขั้นเข้าร่วมเป็นสมาชิกสามัญ (confrater) พระองค์กลายเป็นเจ้าชายยุโรปพระองค์แรกที่อุปถัมภ์คณะนี้ โดยมอบรายได้ประจำปี 30 ปอนด์อ็องฌู และให้คำมั่นว่าจะจัดกองอัศวิน 100 นายไปประจำการในดินแดนศักดิ์สิทธิ์เป็นเวลา 1 ปี

**การอภิเษกสมรสกับเจ้าหญิงเมลีแซงด์แห่งเยรูซาเลม**
พิธีอภิเษกสมรสของพระเจ้าฟูลค์และเมลีแซนด์เยรูซาเลม
ในช่วงคริสต์ทศวรรษที่ 1120 ความวิตกเกี่ยวกับการสืบราชบัลลังก์ของพระเจ้าโบดวงที่ 2 แห่งเยรูซาเลมและพระราชินีมอร์เฟียแห่งเมลีแตง ก็เพิ่มขึ้น ทั้งคู่มีเพียงพระราชธิดา โดยพระองค์โต คือ เมลีแซงด์แห่งเยรูซาเลม ด้วยหลายปัจจัยทำให้ฟูลค์เป็นตัวเลือกที่เหมาะสม เนื่องจากพระองค์เคยมาเยรูซาเลมและสนับสนุนราชอาณาจักรและอัศวินเทมพลาร์ พระโอรสของพระองค์ ฌอฟรัวก็บรรลุนิติภาวะใน ค.ศ. 1126 และชายาของพระองค์สิ้นพระชนม์ในปีเดียวกัน เมื่อชาร์ลที่ 1 เคานต์แห่งแฟลนเดอส์ ผู้เคยเยือนเยรูซาเลมและเป็นที่นิยมถูกลอบปลงพระชมน์ใน ค.ศ. 1127 ฟูลค์จึงกลายเป็นตัวเลือกที่ชัดเจน
ในปีนั้น พระเจ้าโบดวงทรงส่งคณะทูตไปหาฟูลค์ ประกอบด้วย กีโยม เจ้าชายแห่งกาลิลี, กีที่ 1 แห่งบรีซบาร์เรและผู้ก่อตั้งและผู้นำคนแรกของอัศวินเทมพลาร์ อูกแห่งปาแย็ง โดยมีภารกิจเพื่อหาสวามีให้กับเมลีแซงด์และระดมกองทัพโจมตีดามัสกัส หลังจากหารือกับเหล่าขุนนาง พระเจ้าโบดวงทรงตัดสินพระทัยเสนอให้เมลีแซงด์สมรสกับฟูลค์ พร้อมสัญญาว่าจะจัดอภิเษกสมรสภายใน 50 วันหลังจากฟูลค์มาถึง และพระองค์จะได้ขึ้นครองราชย์หลังจากพระเจ้าโบดวงเสด็จสวรรคต ในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 1128 คณะทูตถึงอ็องฌู นักประวัติศาสตร์ ฮันส์ เอเบอร์ฮาร์ท ไมเออร์ วิเคราะห์ว่ามีการเจรจาอย่างละเอียดระหว่างฟูลค์กับคณะทูต ซึ่งทำให้พระเจ้าโบดวงทรงยอมรับให้ทั้งฟูลค์และเมลีแซงด์เป็น รัชทายาทแห่งราชบัลลังก์ (heres regni) เพื่อป้องกันการท้าทายใดๆ ต่อการสืบราชสมบัติ วันที่ 31 พฤษภาคม ฟูลค์รับข้อเสนอโดยการ "รับกางเขน" ที่เมืองเลอม็อง จากนั้นพระองค์ใช้เวลาหนึ่งปีเตรียมการ มอบอ็องฌูและแมนให้โอรส ฌอฟรัว ซึ่งสมรสกับมาทิลดา พระราชธิดาของพระเจ้าเฮนรีที่ 1 แต่พระองค์ยังไม่สละตำแหน่งเคานต์ อาจเพื่อป้องกันแผนเยรูซาเลมล้มเหลว มีนาคม ค.ศ. 1129 ฟูลค์ออกเดินทางสู่เยรูซาเลม พร้อมอัศวินจากอ็องฌูและพื้นที่โดยรอบ ถึงในเดือนพฤษภาคมและฟูลค์กับเมลีแซงด์ได้อภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 2 มิถุนายน 1129 ตรงกับเทศกาลเพนเทคอสต์ โดยพระเจ้าโบดวงมอบเมืองเอเคอร์และไทร์เป็นสินสอด ในฤดูหนาวปีนั้น ฟูลค์และกองทัพที่อูกแห่งปาแย็งจัดหาจากยุโรปได้โจมตีเมืองดามัสกัส

**พระมหากษัตริย์เยรูซาเลม**
พิธีบรมราชาภิเษกของพระเจ้าฟูลค์และเมลีแซนด์เยรูซาเลม
พระเจ้าโบดวงที่ 2 สวรรคตเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม ค.ศ. 1131 พิธีบรมราชาภิเษกของฟูลค์และเมลีแซงด์มีขึ้นในวันที่ 14 กันยายน ณ โบสถ์พระคูหาศักดิ์สิทธิ์ ตรงกับวันฉลองเทิดทูนไม้กางเขน เป็นครั้งแรกที่กษัตริย์เยรูซาเล็มสวมมงกุฎในพิธีการแบบนี้ ในพิธีนี้ คูตัยฟัต ผู้ปกครองอียิปต์ได้มอบงาช้างรูปตัวที (ivory tau) ให้แด่พระเจ้าให้ฟูลค์ ซึ่งต่อมาพระองค์ส่งกลับไปยังพระราชวังที่อ็องเฌพร้อมพระบรมราชโองการให้นำมาใช้ในพิธีรับเคานต์แห่งอ็องฌู
พระเจ้าฟูลค์ทรงเริ่มต้นโดยปกครองราชอาณาจักรด้วยพระองค์เองโดยไม่ให้เมลีแซงด์มีบทบาท และพระองค์ยังโปรดปรานขุนนางจากอ็องฌูมากกว่าขุนนางในท้องถิ่น รัฐนักรบครูเสดทางเหนือต่างเริ่มกลัวว่าพระเจ้าฟูลค์จะกดดันพวกเขาให้ยอมรับอำนาจเยรูซาเลมเช่นเดียวกับที่พระเจ้าโบดวงที่ 2 เคยทำ แต่พระเจ้าฟูลค์ฟูลค์ไม่มีอำนาจเท่าพระสัสสุระ รัฐทางเหนือจึงปฏิเสธอำนาจของพระองค์
อาลิกซ์แห่งแอนติออก พระกนิษฐาของเมลีแซงด์ ซึ่งเคยถูกเนรเทศโดยพระเจ้าโบดวงที่ 2 กลับมายึดแอนติออกอีกครั้งหลังจากพระบิดาสวรรคต ใน ค.ศ. 1132 พระนางร่วมมือกับปง เคานต์แห่งตริโปลีและฌอแซลังที่ 2 เคานต์แห่งอิเดสซาเพื่อต่อต้านพระเจ้าฟูลค์ โดยมีการสู้รบกันช่วงสั้นๆ ก่อนที่จะมีการเจรจาสงบศึกและอาลิกซ์ถูกเนรเทศอีกครั้ง
ในเยรูซาเลมเอง ชาวคริสต์รุ่นที่ 2 ที่เกิดหลังหลังสงครามครูเสดครั้งที่ 1 ต่างไม่พอใจในพระเจ้าฟูลค์ โดยเฉพาะกลุ่มที่สนับสนุนพระราชภาดาของเมลีแซงด์ อูกที่ 2 แห่งเลอปูว์เซต์ เคานต์แห่งจัฟฟา ซึ่งจงรักภักดีต่อเมลีแซงด์ พระเจ้าฟูลค์ทรงมองอูกเป็นคู่แข่ง และเมื่อบุตรเลี้ยงของอูกกล่าวหาว่าพระองค์ไม่จงรักภักดีทรยศทำให้สถานการณ์ยิ่งตึงเครียด
ใน ค.ศ. 1134 พระเจ้าฟูลค์กล่าวหาอูกว่ามีสัมพันธ์กับเมลีแซงด์ อูกจึงก่อกบฏ ยึดจัฟฟาไว้และร่วมมือกับชาวมุสลิมในอัสคาลอน และสามารถเอาชนะกองทัพที่พระเจ้าฟูลค์ทรงส่งมา แต่สถานการณ์ไม่ได้ยืดยาวเนื่องจาก อัครบิดรวิลเลียมแห่งมาแลงได้เข้าไกล่เกลี่ย อาจด้วยแรงผลักดันจากเมลีแซงด์ พระเจ้าฟูลค์ทรงยอมเจรจาสันติภาพ และเนรเทศอูกออกจากราชอาณาจักรเป็นเวลา 3 ปี ซึ่งถือว่าเบามาก 
แต่หลังจากนั้น อูกถูกลอบสังหารโดยอัศวินชาวเบรอตาญ เชื่อกันว่าพระเจ้าฟูลค์หรือพวกอาจเป็นผู้อยู่เบื้องหลัง เหตุการณ์นี้เผยให้เห็นว่าศาสนจักรอยู่ข้างเมลีแซงด์ ซึ่งพระนางเริ่มมีบทบาทสูงขึ้นในราชสำนัก นักประวัติศาสตร์ เบอร์นาร์ด แฮมิลตัน เขียนไว้ว่า: “...อย่างการแทรกแซงของอัครบิดรที่แสดงให้เห็น คือการสนับสนุนจากศาสนจักรโดยสมบูรณ์” วิลเลียมแห่งไทร์ นักประวัติศาสตร์ร่วมสมัย บันทึกถึงพระเจ้าฟุลค์ไว้ว่า: “พระองค์ทรงไม่กล้าตัดสินใจใด ๆ แม้เพียงเล็กน้อย โดยไม่ได้รับความยินยอมจากพระนาง (เมลีแซงด์)” ตั้งแต่ ค.ศ. 1136 เป็นต้นมา เมลีแซงด์จึงครองอำนาจบริหารอย่างเต็มที่และไม่มีใครโต้แย้ง ก่อนปีนั้นไม่นาน พระเจ้าฟูลค์และเมลีแซงด์ก็คืนดีกัน และมีพระราชโอรสองค์ที่สองชื่อ อามอรี

**การสวรรคต**
พระเจ้าฟูลค์แห่งเยรุซเลมทรงตกจากหลังม้าขณะทรงกำลังไล่ล่ากระต่ายป่า จากต้นฉบับประกอบภาพของ Estoire d'Eracles (ระหว่าง ค.ศ. 1275–1325) 
จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะวอลเทอร์ส เมืองบัลติมอร์.
ใน ค.ศ. 1143 ขณะพระราชาและพระราชินีประทับอยู่ที่เมืองเอเคอร์ พระเจ้าฟูลค์เสด็จสวรรคตจากอุบัติเหตุขณะทรงล่าสัตว์ ม้าของพระองค์ตื่นตกใจเพราะกระต่ายป่า จึงสะดุดล้มและอานม้าก็กระแทกพระเศียรของพระองค์ วิลเลียมแห่งไทร์บันทึกไว้ว่า “พระมัตถลุงค์ (สมอง) ของพระองค์ทะลักออกมาทางพระกรรณและทางพระนาสิกทั้งสองข้าง” โดยพระราชาและพระราชินีเสด็จจากเมืองเอเคอร์ไกลออกไปเพื่อเยี่ยมชมแหล่งน้ำพุในชานเมือง ระหว่างการทรงม้า ข้าราชบริพารของทั้งสองพระองค์ทำกระต่ายตกใจและเริ่มไล่ล่า พระราชาก็เข้าร่วมในการไล่ล่าด้วย แต่ม้าของพระองค์สะดุดล้ม ทำให้พระเศียรพระองค์กระแทกพื้น พระเจ้าฟูลค์ทรงทนบาดแผลอยู่สี่วันก่อนจะเสด็จสวรรคตในวันที่ 13 พฤศจิกายน ค.ศ. 1143 พระองค์ถูกฝังไว้ในโบสถ์พระคูหาศักดิ์สิทธิ์ ณ กรุงเยรูซาเลม แผ่นหินอ่อนจากหลุมฝังพระศพของพระองค์ (หรืออาจเป็นของพระราชโอรส พระเจ้าโบดวงที่ 3) ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ใน พิพิธภัณฑ์ Terra Sancta กรุงเยรูซาเล็ม แผ่นหินดังกล่าวมีลวดลายรูปดอกไม้ (rosettes) และดอกหนึ่งมีไม้กางเขนแบบปลายบาน (cross pattée) อยู่ตรงกลาง

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 วิลเลียมแห่งไทร์- Baker, Derek (ed.) (1978). Medieval Women, the Ecclesiastical History Society.- Gibb, H.A.R. (trans.) (1932). The Damascus Chronicle of the Crusades, London: Luzac & Co.- editor-first=Amanda Clark- pages=485-504- isbn=978-1-85182-563-9- url-access=subscription- doi=10.7591/j.cttq42cf- Payne, Robert (1984). The Dream and the Tomb.- pages=139-160- chapter=King Fulk of Jerusalem and the 'Sultan of Babylon'- volume=II: The Kingdom of Jerusalem
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์เยรูซาเลม
หมวดหมู่:บุคคลในสงครามครูเสด
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 1686
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากอุบัติเหตุขี่ม้า
หมวดหมู่:เคานต์แห่งอ็องฌู