ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน

บรรยากาศภายในห้องอ่านหนังสือและห้องเก็บหนังสือฝั่งทิศใต้ของศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียนชั้น 6 สำนักงานวิทยทรัพยากร อาคารมหาธีรราชานุสรณ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถนนพญาไท กรุงเทพมหานคร (ภาพถ่ายเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567)
ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน (Thailand and ASEAN Information Center - TAIC) เป็นห้องสมุดเฉพาะ (Special Library) ที่ตั้งอยู่ ณ ชั้น 6 สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้บริการข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับประเทศไทยและประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้านสังคมศาสตร์และพฤติกรรมศาสตร์ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึงหนังสือหายากและหนังสือทรงคุณค่าของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีทรัพยากรกว่า 140,000 รายการ

**ประวัติความเป็นมา**
ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน เดิมชื่อ ศูนย์เอกสารประเทศไทย (Thailand Information Center - TIC) แรกเริ่มเป็นหน่วยงานที่ตั้งขึ้นด้วยความร่วมมือระหว่างศูนย์วิจัยและพัฒนาการทหาร กองบัญชาการทหารสูงสุด (the Military Research and Development Center: MDRC) และหน่วยงานวิจัยและพัฒนาประเทศไทย (the Ministry of Defence and of the Research and Development Center-Thailand: RDC-T) กับองค์การวิจัยโครงการชั้นสูง (the Advanced Research Projects Agency: ARPA) กระทรวงกลาโหม ประเทศสหรัฐอเมริกา
จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2511 ขณะนั้นศูนย์เอกสารฯ ดำเนินงานโดย The Battelle Memorial Institute - Columbus Laboratories ภายใต้สัญญาที่ลงนามกับ ARPA ถือได้ว่าเป็นแหล่งทรัพยากรสารสนเทศที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับประเทศไทย โดยมุ่งเน้นด้านพฤติกรรมศาสตร์ สังคมศาสตร์และสาขาอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยมีกลุ่มผู้ใช้เป็นเจ้าหน้าที่ของ MDRC และ RDC-T บุคลากรหน่วยงานภาครัฐทั้งจากไทยและสหรัฐอเมริกา และนักวิจัยอิสระหรือจากหน่วยงานต่างๆ ที่ทำงานและทำวิจัยเกี่ยวกับปัญหาด้านความมั่นคงและการพัฒนาประเทศไทย
ในปี พ.ศ. 2514 ARPA ได้เตรียมปิดการดำเนินงานในประเทศไทย ศูนย์เอกสารประเทศไทย ซึ่งเป็นหน่วยงานหนึ่งของ ARPA จึงจําเป็นต้องยุติงานตามไปด้วย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพิจารณาเห็นว่าทรัพยากรสารสนเทศที่มีคุณค่ากว่า 20,000 รายการ จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อวงการศึกษาและวิจัยในประเทศไทย จึงได้แจ้งความจำนงขอรับศูนย์เอกสารฯ มาดำเนินการ โดยมีผู้แทนจากสหรัฐอเมริกา Dr. Robert N. Schwartz ผู้อำนวยการ องค์การวิจัยโครงการชั้นสูง (the Advanced Research Projects Agency: ARPA) เป็นผู้อนุมัติ ทำพิธีลงนามกับ ศาสตราจารย์อรุณ สรเทศน์ อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมี นายอภิลาศ โอสถานนท์ รองอธิบดีกรมวิเทศสหการ ลงนามในฐานะสักขีพยาน
ศูนย์เอกสารฯ โอนย้ายมาเป็นหน่วยงานของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2514 และเปิดทำการอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2515 ณ ชั้นหนึ่ง ตึกสาม ของคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วันที่ 1 เมษายน 2525 ศูนย์เอกสารประเทศไทยย้ายมาอยู่ที่อาคารมหาธีรราชานุสรณ์ หรือ อาคารสำนักงานวิทยทรัพยากร ในปัจจุบัน รวมเป็นส่วนหนึ่งของสำนักงานวิทยทรัพยากร ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยการรวมหน่วยงานหลัก 3 หน่วยงาน คือ หอสมุดกลาง ศูนย์เอกสารประเทศไทย และศูนย์โสตทัศนศึกษากลาง เปิดให้บริการแก่สาธารณะเมื่อวันที่ 14 มิถุนายน 2525

**การบริหารงาน**
สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียนภายในศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน โดยรวบรวมหนังสือ รายงานวิจัย รายงานการประชุม และสิ่งพิมพ์ที่เผยแพร่ในวงจำกัด (Grey Literature) ทางด้านสังคมศาสตร์ การเมือง เศรษฐกิจ สังคม ความมั่นคง วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์ และการพัฒนาประเทศ  เน้นเนื้อหาเกี่ยวข้องกับประเทศไทยและประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตั้งแต่ยุคหลังสงครามเย็น ช่วงทศวรรษที่ 1960 จนถึงปัจจุบัน
ศูนย์ฯ ดำเนินงานในลักษณะห้องสมุดเฉพาะ ให้บริการเอกสารข้อมูลในรูปแบบต่าง ๆ ได้แก่:

**สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน**
สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน  รวบรวมหนังสือ รายงานวิจัย รายงานการประชุม และสิ่งพิมพ์ที่เผยแพร่ในวงจำกัด (Grey Literature) ประมาณ 100,000 ชื่อเรื่อง ทางด้านสังคมศาสตร์ การเมือง เศรษฐกิจ สังคม ความมั่นคง วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์ และการพัฒนาประเทศ เน้นเนื้อหาเกี่ยวข้องกับประเทศไทยและประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตั้งแต่ ยุคหลังสงครามเย็น ช่วงทศวรรษที่ 1960 (พ.ศ. 2500) จนถึงปัจจุบัน มีการคัดเลือกสารสนเทศมาจัดทำฐานข้อมูลเฉพาะสารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน พร้อมบทคัดย่อ (Abstract) และดรรชนีสืบค้น (Index) เป็นภาษาอังกฤษ จัดเก็บด้วยระบบกำหนดรหัสเอกสาร (numbering) ปัจจุบันมีการคัดเลือกทรัพยากรสารเทศยุคหลังสงครามเย็นที่ได้รับมาจากองค์การวิจัยโครงการชั้นสูง (ARPA) ตั้งแต่สมัยก่อตั้ง รวมถึงเอกสารเกี่ยวกับผู้พลัดถิ่นในประเทศไทย ช่วงทศวรรษที่ 1970 จาก The Committee for Coordination of Services to Displaced Persons in Thailand (CCSDPT) มาจัดทำเป็นดิจิทัลคอลเลกชันเพื่อให้บริการแบบ Free Accessภาพตู้หนังสือหายากซึ่งเป็นหนังสือส่วนพระองค์ของกรมพระจันทบุรีนฤนาถ ในห้องหนังสือหายาก ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน ชั้น 6 สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

**หนังสือหายาก**
หนังสือหายาก รวบรวมหนังสือเก่าหายากซึ่งมีคุณลักษณะพิเศษ มีประวัติการพิมพ์ที่สำคัญ มีรูปเล่มสวยงามตามยุคสมัย เป็นเอกสารปฐมภูมิในด้านการศึกษาและเป็นหนังสือที่มีประวัติการครอบครองมาก่อน หรือ เป็นหนังสือที่ได้รับพระราชทาน ประทาน หรือบริจาคจากเจ้านาย หรือบุคคลสำคัญ  ศูนย์ฯ มีหนังสือหายากกว่า 20,000 รายการ อาทิ- หนังสือเก่าทรงคุณค่าของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย- หนังสือส่วนพระองค์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ  - หนังสือส่วนพระองค์ของพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร   - นิทรรศการถาวรในอาศรมวงษาธิราชสนิท (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงษาธิราชสนิท) โดยวันศุกร์ที่ 26 พฤศจิกายน 2553 สมเด็จพระเทพรัตนราช สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงเป็นประธานในพิธีเปิด "อาศรมวงษาธิราชสนิท" - เอกสารต้นฉบับตัวเขียน สมุดไทย- ราชกิจจานุเบกษาฉบับแรก-พ.ศ. 2487- หนังสือที่จัดพิมพ์ในโอกาสพิเศษต่างๆ- หนังสืองานศพของบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ หรือมีเนื้อหาภายในสำคัญต่อประวัติศาสตร์ไทย- พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5- พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6- พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 และพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รวมไปถึงสิ่งพิมพ์ที่เกี่ยวเนื่องกับรัชกาลที่ 9 และผลงานพระราชนิพนธ์ของพระราชวงศ์ที่เกี่ยวกับจุฬาฯ- หนังสือพิมพ์/วารสารฝรั่งเศส L'Illustration & Le Petit Journal
*พระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐออนไลน์ เล่ม 1-45

**มุมจุฬาภารัตคดีสถาน**
มุมจุฬาภารัตคดีสถาน  จัดตั้งขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างศูนย์อินเดียศึกษาแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยกับสถานฑูตอินเดียประจำประเทศไทย เพื่อน้อมถวายสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในวโรกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 5 รอบ เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2558  ให้บริการทรัพยากรสารสนเทศเกี่ยวกับประเทศอินเดียใน 3 ศาสตร์ ได้แก่ มนุษยศาสตร์ ศิลปกรรมศาสตร์ และสังคมศาสตร์ ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ บางเล่มไม่มีตีพิมพ์ในประเทศไทย

**มุมสารสนเทศไต้หวันและจีนศึกษา **
มุมสารสนเทศไต้หวันและจีนศึกษา (Taiwan Resource Center for Chinese Studies: TRCCS) บริการทรัพยากรสารสนเทศภาษาจีน มีตั้งแต่หนังสือทำเลียนแบบหนังสือหายากของจีน (Manuscript Replica) จนถึงหนังสือปัจจุบันพร้อมบริการคลังทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลของ National Central Library, Taiwan (NCL) และฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่ให้บริการโดยหน่วยงานหลักของไต้หวัน

**ทรัพยากรดิจิทัล**
ศูนย์ฯ มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาระบบบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล Chula DigiVerse ซึ่งเป็นคลังสารสนเทศดิจิทัลแบบ Open Access รวมถึงการพัฒนาระบบการสงวนรักษาดิจิทัลเพื่อความยั่งยืนของข้อมูลระยะยาว เอกสารดิจิทัลด้านสังคมศาสตร์และการพัฒนาในประเทศไทยและประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ในทศวรรษ 1960 และคลังสารสนเทศดิจิทัลและนิทรรศการจุฬาลงกรณ์ราชบรรณาลัย (King Chulalongkorn Digital Archives) เป็นคลังข้อมูลหนังสือหายากฉบับดิจิทัลและนิทรรศการออนไลน์ เพื่อรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ที่พระราชทานแก่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและประเทศไทย นำเสนอข้อมูลพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ ผลงานพระราชนิพนธ์ นอกจากนั้นยังให้บริการคลังภาพถ่ายหายาก หนังสือหายาก วิทยานิพนธ์ งานวิจัย และสิ่งพิมพ์อื่นๆ ฉบับดิจิทัล เกี่ยวข้องกับทั้งสองพระองค์  

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
หมวดหมู่:จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย