การให้สินบน

การให้เงินอย่างผิดกฎหมายหรือผิดจริยธรรมเพื่อชักจูงพฤติกรรมของบุคคลอื่นถือเป็นรูปแบบหนึ่งของการติดสินบน
การให้สินบน คือ การเสนอ การให้ การรับ หรือการเรียกร้องสิ่งของมีค่าเพื่อโน้มน้าวการกระทำของเจ้าหน้าที่ หรือบุคคลอื่น ที่รับผิดชอบหน้าที่สาธารณะหรืองานทางกฎหมาย และเพื่อชักจูงให้บุคคลนั้นกระทำการขัดต่อหน้าที่และกฎที่เป็นที่รู้จักของ ความซื่อสัตย์ และ ความสุจริต. เกี่ยวกับการดำเนินงานของรัฐบาล โดยพื้นฐานแล้ว การให้สินบนคือ การเรียกร้อง การยอมรับ หรือการถ่ายโอนมูลค่าเพื่อแลกเปลี่ยนกับการดำเนินการอย่างเป็นทางการโดยทุจริต 
ของขวัญเป็นเงินหรือสิ่งของมีค่าอื่นๆ ที่บุคคลทั่วไปสามารถได้รับอย่างเท่าเทียมกัน โดยปราศจากเจตนาไม่สุจริต ไม่ถือว่าเป็นการให้สินบน การคืนเงิน หรือส่วนลดให้กับผู้ซื้อทุกรายเป็นการกระทำที่ถูกกฎหมายและไม่ถือเป็นการให้สินบน ตัวอย่างเช่น พนักงานของคณะกรรมการสาสาธารณูปโภคที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลอัตราค่าไฟฟ้า สามารถรับส่วนลดค่าไฟฟ้าที่ช่วยลดค่าใช้จ่ายของตนได้ เมื่อส่วนลดดังกล่าวมีให้สำหรับลูกค้าไฟฟ้าที่เป็นครัวเรือนรายอื่นๆ อย่างไรก็ตาม การให้ส่วนลดเฉพาะแก่พนักงานคนดังกล่าวเพื่อโน้มน้าวให้พิจารณาใบสมัครขอขึ้นอัตราค่าไฟฟ้าของการไฟฟ้าอย่างเป็นที่น่าพอใจ จะถือว่าเป็นการให้สินบน 
สินบนคือของกำนัลที่ผิดกฎหมายหรือผิดจรรยาบรรณ หรือความพยายามในการวิ่งเต้นเพื่อโน้มน้าวพฤติกรรมของผู้รับ อาจเป็นเงิน สินค้า สิทธิในส่วนของการฟ้องร้อง ทรัพย์สิน ตำแหน่ง สิทธิพิเศษ ผลประโยชน์ วัตถุมีค่า ผลประโยชน์ หรือเพียงแค่คำสัญญาที่จะชักจูงหรือมีอิทธิพลต่อการกระทำ การลงคะแนน หรืออิทธิพลของบุคคลในตำแหน่งอย่างเป็นทางการหรือในที่สาธารณะ 
องค์การสหประชาชาติ มีเป้าหมาย ในการลดการทุจริตและการติดสินบนทุกรูปแบบอย่างมาก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามระดับนานาชาติที่มุ่งสร้างสันติภาพ ความยุติธรรม และสถาบันที่เข้มแข็ง 
สังคมมักจะผ่านการเปลี่ยนแปลงที่นำมาซึ่งภาวะแทรกซ้อนเชิงบวกหรือเชิงลบที่ยาวนาน ความรับสินบนก็เช่นเดียวกัน ซึ่งนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงเชิงลบต่อบรรทัดฐานทางสังคมและการค้า นักวิจัยพบว่าเมื่อการรับสินบนกลายเป็นส่วนหนึ่งของบรรทัดฐานทางสังคม วิธีการเดียวไม่เพียงพอที่จะจัดการกับการรับสินบนเนื่องจากมีสังคมที่แตกต่างกันในแต่ละประเทศ หากการลงโทษอย่างรุนแรงได้ผลในประเทศหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าการลงโทษอย่างรุนแรงจะได้ผลในอีกประเทศหนึ่งเพื่อป้องกันการรับสินบน นอกจากนี้ งานวิจัยยังพบว่าการรับสินบนมีบทบาทสำคัญในบริษัทของรัฐและเอกชนทั่วโลก 

**รูปแบบ**
ไฟล์:WilliamJeffersonFreezerPiecrusts 20-45C.jpg|thumb|รูปถ่ายเงินสดที่พบในตู้แช่แข็งของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร วิลเลียม เจ. เจฟเฟอร์สัน ในระหว่างการบุกเข้าค้นเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2548 ได้ถูกแสดงให้คณะลูกขุนเห็นเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2552
การชำระเงินหรือความโปรดปรานหลายประเภทอาจถูกระบุอย่างเป็นธรรมหรือไม่เป็นธรรมว่าเป็นสินบน: ทิป, ของขวัญ, สินบนเล็กน้อย, สวัสดิการพนักงาน, การขูดราคา, การขอให้ช่วย, ส่วนลด, ค่าธรรมเนียม/ตั๋วที่ได้รับการยกเว้น, อาหารฟรี โฆษณาฟรี ทริปฟรี ตั๋วฟรี ข้อตกลงที่เอื้อประโยชน์, การให้สินบนแบบส่วนต่าง, การให้เงินลงทุน, การขายวัตถุหรือทรัพย์สินที่มีราคาสูงเกินจริง สัญญาที่ทำกำไร การบริจาค, เงินสนับสนุนการหาเสียง, การระดมทุน, การสนับสนุน/การหนุนหลัง, งานที่จ่ายสูงกว่า ตราสารสิทธิ, ค่านายหน้าลับ หรือ การเลื่อนตำแหน่ง (การเลื่อนตำแหน่ง/ยศ)
ต้องระมัดระวังบรรทัดฐานทางสังคมและวัฒนธรรมที่แตกต่างกันเมื่อพิจารณาการติดสินบน ความคาดหวังว่าธุรกรรมทางการเงินใดเหมาะสมอาจแตกต่างกันไปในแต่ละสถานที่ ตัวอย่างเช่น การบริจาคทางการเมืองในรูปแบบของเงินสด ถือเป็นการติดสินบนทางอาญาในบางประเทศ ในขณะที่ในสหรัฐอเมริกา หากเป็นไปตามกฎหมายการเลือกตั้ง ถือว่าถูกกฎหมาย ตัวอย่างเช่น การให้เงินตอบแทนแก่ผู้ให้บริการ ถือเป็นการติดสินบนในบางสังคม ในขณะที่บางสังคมอาจไม่สามารถใช้แทนกันได้ 
ในบางประเทศที่พูดภาษาสเปน การติดสินบนเรียกว่า mordida (แปลตรงตัวว่า กัด) ในประเทศอาหรับ การติดสินบนอาจเรียกว่า Baksheesh (ทิป ของขวัญ หรือสินน้ำใจ) หรือ shay (แปลตรงตัวว่า ชา) ประเทศที่พูดภาษาฝรั่งเศสมักใช้สำนวน dessous-de-table (ค่านายหน้า ใต้โต๊ะ), pot-de-vin (แปลตรงตัวว่า เหี่ยวไวน์) หรือ commission occulte (ค่านายหน้าลับ หรือ เงินใต้โต๊ะ) ในขณะที่สองสำนวนหลังมีความหมายเชิงลบโดยเนื้อแท้ สำนวน dessous-de-table มักเป็นที่เข้าใจกันว่าเป็นวิธีปฏิบัติทางธุรกิจที่ยอมรับกันโดยทั่วไป ในภาษาเยอรมัน คำที่ใช้กันทั่วไปคือ Schmiergeld (เงินหล่อลื่น)
ความผิดอาจแบ่งออกได้เป็นสองประเภทใหญ่ ๆ คือ ประเภทแรก บุคคลผู้มีอำนาจถูกชักจูงโดยการจ่ายเงินเพื่อใช้อำนาจโดยมิชอบ และประเภทที่สอง อำนาจได้มาจากการซื้อเสียงของผู้ที่มีสิทธิ์มอบอำนาจ ในทำนองเดียวกัน ผู้ให้สินบนอาจดำรงตำแหน่งที่มีอำนาจและควบคุมการทำธุรกรรม หรือในกรณีอื่น ๆ สินบนอาจถูกเรียกเก็บจากผู้จ่ายอย่างมีผลบังคับ แม้ว่าสิ่งนี้จะเป็นที่รู้จักกันดีในชื่อ การรีดไถ
รูปแบบของการให้สินบนนั้นมีมากมาย ยกตัวอย่างเช่น ผู้ขับขี่รถยนต์อาจให้สินบนเจ้าหน้าที่ตำรวจ เพื่อหลีกเลี่ยงการออกใบสั่งสำหรับการขับรถเร็วเกินกำหนด พลเมืองที่ต้องการเอกสารหรือการเชื่อมต่อสายสาธารณูปโภคอาจให้สินบนแก่เจ้าหน้าที่เพื่อให้บริการเร็วขึ้น 
การให้สินบนอาจอยู่ในรูปแบบของ ค่านายหน้าลับ ซึ่งเป็นกำไรที่ตัวแทนได้รับระหว่างการจ้างงานโดยที่นายจ้างไม่ทราบ คำสุภาพที่ใช้เรียกสิ่งนี้มีมากมาย (เช่น ค่านายหน้า, เงินใต้โต๊ะ, เงินตอบแทน ฯลฯ) ผู้ให้สินบนและผู้รับสินบนมีจำนวนมากเช่นกัน แม้ว่าผู้ให้สินบนจะมีสิ่งหนึ่งที่เหมือนกันคือ ความสามารถทางการเงินที่จะให้สินบนได้ 
ในปี ค.ศ. 2007 มีการคาดการณ์ว่าสินบนทั่วโลกมีมูลค่าประมาณหนึ่งล้านล้านเหรียญสหรัฐ
ดังที่ระบุไว้ในหน้าที่เกี่ยวข้องกับการทุจริตทางการเมือง ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ประชาคมโลกได้พยายามส่งเสริมให้ประเทศต่างๆ แยกแยะและกำหนดให้การติดสินบนทั้งฝ่ายผู้ให้และผู้รับเป็นความผิดทางอาญาแยกกัน จากมุมมองทางกฎหมาย การติดสินบนเชิงรุกสามารถนิยามได้ว่า เป็น การที่บุคคลใดให้สัญญา เสนอให้ หรือมอบผลประโยชน์ที่ไม่เหมาะสมแก่ เจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยตรงหรือโดยอ้อม เพื่อตนเองหรือผู้อื่น เพื่อให้เจ้าหน้าที่ของรัฐนั้นกระทำการหรือละเว้นการกระทำการใด ๆ ในหน้าที่ (มาตรา 2 ของอนุสัญญากฎหมายอาญาว่าด้วยการทุจริต (ETS 173) ของ สภายุโรป) การติดสินบนเชิงรับสามารถนิยามได้ว่า เป็น การร้องขอหรือรับผลประโยชน์ที่ไม่เหมาะสม โดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยตรงหรือโดยอ้อม เพื่อตนเองหรือผู้อื่น หรือการยอมรับข้อเสนอหรือสัญญาว่าจะให้ผลประโยชน์ดังกล่าว เพื่อให้เจ้าหน้าที่ของรัฐนั้นกระทำการหรือละเว้นการกระทำการใด ๆ ในหน้าที่ (มาตรา 3 ของอนุสัญญากฎหมายอาญาว่าด้วยการทุจริต (ETS 173)) 
เหตุผลของการแยกประเภทความผิดเช่นนี้ก็เพื่อทำให้การกระทำในขั้นตอนเบื้องต้น (เช่น การเสนอ การให้สัญญา การร้องขอผลประโยชน์) ของการติดสินบนเป็นความผิด และเป็นการส่งสัญญาณที่ชัดเจน (จากมุมมองของนโยบายทางอาญา) ว่าการติดสินบนเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ นอกจากนี้ การแยกประเภทดังกล่าวยังทำให้การดำเนินคดีอาญาในคดีติดสินบนทำได้ง่ายขึ้น เนื่องจากเป็นเรื่องยากมากที่จะพิสูจน์ว่าคู่กรณีทั้งสองฝ่าย (ผู้ให้สินบนและผู้รับสินบน) ได้ตกลงทำข้อตกลงทุจริตอย่างเป็นทางการแล้ว นอกจากนี้ บ่อยครั้งที่ไม่มีข้อตกลงอย่างเป็นทางการ แต่เป็นความเข้าใจร่วมกัน เช่น เป็นที่ทราบกันดีในเขตเทศบาลว่าการขออนุญาตก่อสร้างจะต้องจ่าย ค่าธรรมเนียม ให้กับผู้มีอำนาจตัดสินใจเพื่อให้ได้รับการตัดสินใจที่เอื้อประโยชน์
เมื่อพิจารณาถึงข้อเท็จจริงของการรับสินบน เราจำเป็นต้องเข้าใจเป็นอันดับแรกกว่า การกระทำใดๆ ล้วนได้รับผลกระทบจากองค์ประกอบที่หลากหลาย นอกจากนี้ องค์ประกอบทั้งหมดเหล่านี้ล้วนสัมพันธ์กัน ยกตัวอย่างเช่น การระบุว่าแรงจูงใจของผู้รับสินบนคือความโลภโดยไม่ตรวจสอบสาเหตุของการปรากฏขึ้นของความโลภในบุคลิกภาพของผู้รับสินบนโดยเฉพาะนั้น เป็นสิ่งที่ผิด โดยส่วนใหญ่แล้ว เป็นไปได้ที่จะจำกัดตัวเองให้อยู่กับแรงจูงใจของความโลภเท่านั้น ในกรณีที่ผู้รับสินบนพยายามที่จะสนองความต้องการขั้นพื้นฐาน (ทางกายภาพ) แต่หากเงินถูกใช้เพื่อสนองความต้องการรอง ซึ่งก็คือความต้องการทางจิตใจ เราควรค้นหาแรงจูงใจที่ลึกซึ้งกว่าของการรับสินบน

**รัฐบาล**
ไฟล์:Article II, Section 4, United States Constitution v. SCOTUS Police, Outside the Third Guantanamo Hearing (Washington, DC).jpg|thumb|มาตรา II หมวด 4 ของรัฐธรรมนูญสหรัฐอเมริกา
อาจเกิดพื้นที่สีเทาขึ้นได้เมื่อมีการชำระเงินเพื่อความราบรื่นในการทำธุรกรรม กฎหมายของสหรัฐอเมริกามีความเข้มงวดเป็นพิเศษในการจำกัดความสามารถของธุรกิจในการจ่ายเงินเพื่อให้ได้รับรางวัลสัญญาจากรัฐบาลต่างประเทศ อย่างไรก็ตาม พระราชบัญญัติป้องกันการทุจริตในต่างประเทศ มีข้อยกเว้นสำหรับ การจ่ายเงินเพื่ออำนวยความสะดวก โดยพื้นฐานแล้วสิ่งนี้อนุญาตให้มีการชำระเงินแก่เจ้าหน้าที่เพื่อให้ได้รับการดำเนินการตามรัฐมนตรีซึ่งพวกเขามีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย แต่อาจล่าช้าได้หากไม่มีการชำระเงินดังกล่าว ในบางประเทศแนวปฏิบัตินี้เป็นบรรทัดฐานซึ่งมักเป็นผลมาจากประเทศกำลังพัฒนาที่ไม่มีโครงสร้างภาษีที่จะจ่ายเงินเดือนที่เพียงพอให้กับข้าราชการพลเรือน อย่างไรก็ตามนักเศรษฐศาสตร์ส่วนใหญ่มองว่าการให้สินบนเป็นสิ่งที่ไม่ดีเพราะเป็นการส่งเสริมพฤติกรรมการ แสวงหารายได้จากค่าเช่า รัฐที่การให้สินบนเป็นปกติ ที่สุดแล้วจะกลายเป็น โจราธิปไตย หรือคือ รัฐล้มเหลว 
หลักฐานล่าสุดเมื่อเดือนตุลาคม ค.ศ. 2020 ชี้ให้เห็นว่าการติดสินบนอาจส่งผลกระทบทางการเมืองได้ โดยประชาชนที่ถูกขอให้ติดสินบนมีแนวโน้มน้อยลงที่จะระบุว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของประเทศ ภูมิภาค หรือชนเผ่าของตน

**กระบวนการทางภาษี**
สถานะทางภาษีของสินบนเป็นประเด็นสำหรับรัฐบาล เนื่องจากการติดสินบนเจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นการขัดขวางกระบวนการทางประชาธิปไตยและอาจรบกวนการปกครองที่ดี ในบางประเทศ สินบนดังกล่าวถือเป็นการชำระเงินที่สามารถนำไปหักลดหย่อนภาษีได้ อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 1996 ในความพยายามที่จะยับยั้งการให้สินบน องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ได้แนะนำให้ประเทศสมาชิกยุติการอนุญาตให้หักลดหย่อนภาษีสำหรับสินบนแก่เจ้าหน้าที่ต่างประเทศ ซึ่งตามมาด้วยการลงนามใน อนุสัญญา OECD ต่อต้านการติดสินบน นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา ประเทศส่วนใหญ่ของ OECD ซึ่งเป็นผู้ลงนามในอนุสัญญาได้แก้ไขนโยบายภาษีของตนตามคำแนะนำนี้ และบางประเทศได้ขยายมาตรการดังกล่าวไปยังสินบนที่จ่ายให้กับเจ้าหน้าที่ใดๆ เพื่อส่งสัญญาณว่าจะไม่ยอมให้มีการติดสินบนในการดำเนินงานของรัฐบาลอีกต่อไป  
โดยทั่วไปแล้ว ผลประโยชน์ทางการเงินใดๆ ที่ได้รับจากกิจกรรมที่ผิดกฎหมาย เช่น การติดสินบน ถือเป็นส่วนหนึ่งของรายได้ที่ต้องเสียภาษี อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเป็นอาชญากรรม รัฐบาลบางแห่งอาจปฏิเสธที่จะยอมรับว่าเป็นรายได้ เนื่องจากอาจหมายความว่าพวกเขาเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมดังกล่าว 

**การติดสินบนในประเทศต่าง ๆ**
งานวิจัยที่ดำเนินการในปาปัวนิวกินีสะท้อนให้เห็นว่าบรรทัดฐานทางวัฒนธรรมเป็นเหตุผลสำคัญของการทุจริต การให้สินบนเป็นวิธีที่แพร่หลายในการดำเนินงานบริการสาธารณะในปาปัวนิวกินี ชาวปาปัวไม่คิดว่าการให้สินบนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย พวกเขาคิดว่าการให้สินบนเป็นวิธีหา เงินเร็วและเลี้ยงชีพ ยิ่งไปกว่านั้น ผลการวิจัยที่สำคัญสะท้อนให้เห็นว่าเมื่อการทุจริตกลายเป็นบรรทัดฐานทางวัฒนธรรม การกระทำที่ผิดกฎหมาย เช่น การให้สินบน จะไม่ถูกมองว่าเป็นสิ่งที่ไม่ดี และขอบเขตที่ชัดเจนที่ครั้งหนึ่งเคยแยกแยะระหว่างการกระทำที่ถูกกฎหมายและผิดกฎหมาย และการตัดสินใจจะลดลงตามความคิดเห็น มากกว่าจรรยาบรรณ 
การวิจัยที่ดำเนินการในรัสเซียสะท้อนให้เห็นว่า การติดสินบนเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมที่เกิดขึ้นน้อย ในมุมมองของนักนิติศาสตร์มืออาชีพและพนักงานของรัฐ กฎหมายรัสเซียยอมรับว่าการติดสินบนเป็นอาชญากรรมทางการ ดังนั้น แพลตฟอร์มทางกฎหมาย เช่น ศาลยุติธรรม จึงเป็นสถานที่เดียวที่มีการดำเนินการต่อต้านการติดสินบนในประเทศ อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริง การติดสินบนไม่สามารถแก้ไขได้ด้วย หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายและศาล เพียงอย่างเดียว การติดสินบนจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขโดยบรรทัดฐานทางสังคมที่ไม่เป็นทางการซึ่งกำหนดคุณค่าทางวัฒนธรรมสำหรับสังคม นอกจากนี้ งานวิจัยยังชี้ให้เห็นว่าความรุนแรงของการลงโทษสำหรับการติดสินบนไม่ได้ช่วยป้องกันไม่ให้ผู้คนรับสินบนในรัสเซีย ยิ่งไปกว่านั้น งานวิจัยยังเปิดเผยอีกว่าชาวรัสเซียจำนวนมาก ประมาณ 70% ถึง 77% ไม่เคยให้สินบน อย่างไรก็ตาม หากมีความจำเป็นที่จะต้องจ่ายสินบนสำหรับปัญหา งานวิจัยพบว่าชาวรัสเซียส่วนใหญ่ทราบดีว่าจำนวนเงินสินบนควรเป็นเท่าใดและวิธีการส่งมอบสินบน ปัญหาการติดสินบนของรัสเซียสะท้อนให้เห็นว่าเว้นแต่จะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างแข็งขันในทุกส่วนของสังคม ทั้งในหมู่คนหนุ่มสาวและผู้สูงอายุ การติดสินบนจะยังคงเป็นปัญหาสำคัญในสังคมรัสเซีย แม้ว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐจะตีตราว่าเป็น ปรากฏการณ์ทางสังคมที่เกิดขึ้นน้อย ก็ตาม 
เพื่อเปรียบเทียบระหว่างประเทศ องค์กรเพื่อความโปร่งใสนานาชาติ เคยเผยแพร่ ดัชนีผู้จ่ายสินบน แต่ได้ยุติลงในปี ค.ศ. 2011 โฆษกขององค์กร ชื่อ ชุบัม เคาชิค กล่าวว่า องค์กร ตัดสินใจยุติการสำรวจเนื่องจากปัญหาเรื่องเงินทุน และเพื่อมุ่งเน้นไปที่ประเด็นที่สอดคล้องกับเป้าหมายในการสนับสนุนของเรามากกว่า 

**การค้าขาย**
จากการศึกษาของนักวิจัย พบว่า การติดสินบนมีผลกระทบอย่างมากต่อระบบการค้าของประเทศ ผลการวิจัยที่สำคัญชี้ให้เห็นถึงผลลัพธ์ที่เป็นไปได้สองประการเมื่อการติดสินบนกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบการส่งออกของประเทศ ประการแรก เมื่อบริษัทและเจ้าหน้าที่ของรัฐมีส่วนเกี่ยวข้องกับการติดสินบนในประเทศ การส่งออกของประเทศจะเพิ่มขึ้น เนื่องจากได้รับแรงจูงใจจากการติดสินบน ประการที่สอง การนำเข้าของประเทศลดลง เนื่องจากบริษัทในประเทศไม่สนใจตลาดต่างประเทศ และลดการนำเข้าจากประเทศอื่นๆ นอกจากนี้ ในการศึกษาอีกชิ้นหนึ่งพบว่า บริษัทต่างๆ ยินดีที่จะเสี่ยงจ่ายสินบนที่สูงขึ้น หากผลตอบแทนสูง แม้ว่าจะเกี่ยวข้องกับ ความเสี่ยงและผลที่ตามมาของการตรวจจับและการลงโทษ นอกจากนี้ ผลการวิจัยอื่นๆ ยังแสดงให้เห็นว่า เมื่อเปรียบเทียบกับบริษัทของรัฐ บริษัทเอกชนจ่ายสินบนในต่างประเทศมากที่สุด 

**ยา**
บริษัทเภสัชกรรมอาจพยายามจูงใจให้แพทย์สั่งจ่ายยาของตนมากกว่ายาอื่น ๆ ที่มีประสิทธิภาพเทียบเคียงกัน หากมียาถูกสั่งจ่ายเป็นจำนวนมาก พวกเขาอาจพยายามให้รางวัลแก่แพทย์ด้วยของขวัญ สมาคมการแพทย์อเมริกันได้เผยแพร่แนวทางจริยธรรมสำหรับของขวัญจากอุตสาหกรรม ซึ่งรวมถึงหลักการที่ว่าแพทย์ไม่ควรยอมรับของขวัญ หากของขวัญเหล่านั้นเกี่ยวข้องกับการจ่ายยาของแพทย์ กรณีที่น่าสงสัย ได้แก่ เงินทุนสำหรับการเดินทางไปร่วมการประชุมสัมมนาทางการแพทย์ที่เป็นการท่องเที่ยวไปในตัว 
ทันตแพทย์มักได้รับตัวอย่างผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพช่องปากที่ใช้ในบ้าน เช่น ยาสีฟัน ซึ่งมีมูลค่าไม่มากนัก แต่กลับเป็นเรื่องที่น่าขันเล็กน้อยที่ทันตแพทย์ในโฆษณาทางโทรทัศน์มักจะระบุว่าพวกเขาได้รับตัวอย่างเหล่านี้ แต่จ่ายเงินเพื่อใช้ผลิตภัณฑ์ของผู้สนับสนุน
ในประเทศที่ให้บริการด้านการรักษาพยาบาลเป็นรัฐสวัสดิการ หรือได้รับทุนสนับสนุนจากรัฐบาล บุคลากรทางการแพทย์ได้รับค่าตอบตอบแทนต่ำ ผู้ป่วยอาจใช้วิธีการติดสินบนเพื่อให้ได้รับการรักษาพยาบาลในระดับที่คาดหวัง ตัวอย่างเช่น ในหลายประเทศที่เคยเป็นคอมมิวนิสต์ ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มตะวันออก มีธรรมเนียมปฏิบัติที่จะมอบของขวัญราคาแพงให้กับแพทย์และพยาบาล เพื่อเป็นการตอบแทนการให้บริการในทุกระดับของการรักษาพยาบาลในภาครัฐ 

**การเมือง**
ไฟล์:UNCAC 1.png|thumb|อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการต่อต้านการทุจริต
ไฟล์:Caution bribe coming through washington dc 1.jpg|thumb|การเดินขบวน ในวอชิงตัน ดี.ซี.
นักการเมืองได้รับเงินสนับสนุนการหาเสียง และผลตอบแทนอื่น ๆ จากบริษัทที่มีอำนาจ องค์กร หรือบุคคล เพื่อแลกเปลี่ยนกับการตัดสินใจที่เป็นประโยชน์ต่อฝ่ายเหล่านั้น หรือเพื่อคาดหวังนโยบาย ที่เอื้อประโยชน์ เรียกอีกอย่างว่าการวิ่งเต้น ซึ่งไม่ผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกา และเป็นส่วนสำคัญของเงินสนับสนุนการหาเสียง แม้ว่าบางครั้งจะถูกเรียกว่าเส้นทางการเงิน อย่างไรก็ตาม ในหลายประเทศในทวีปยุโรป การที่นักการเมืองรับเงินจากบริษัทที่มีกิจกรรมภายใต้ภาคส่วนที่พวกเขากำลังกำกับดูแลอยู่ (หรือกำลังรณรงค์เพื่อให้ได้รับเลือกตั้ง) จะถือเป็นความผิดทางอาญา ตัวอย่างเช่น กรณี Cash-for-questions affair และ Cash for Honours ในสหราชอาณาจักร 
ประเด็นที่คลุมเครือในระบอบประชาธิปไตยเหล่านี้คือ สิ่งที่เรียกว่า การเปลี่ยนงานระหว่างภาครัฐและเอกชน ซึ่งเมื่อนักการเมืองเกษียณจากงานการเมือง มักจะได้รับข้อเสนองานที่ได้รับค่าตอบแทนสูง และจะเป็นงานที่ปรึกษา โดยบริษัทที่พวกเขาเคยกำกับดูแล ขณะดำรงตำแหน่งเพื่อเป็นการตอบแทนที่ได้ออกกฎหมายที่เอื้อประโยชน์ต่อบริษัทนั้น ในขณะที่พวกเขาดำรงตำแหน่ง ซึ่งถือเป็น ผลประโยชน์ทับซ้อน การตัดสินว่ามีความผิดในรูปแบบของการให้สินบนนี้จะง่ายขึ้น หากมีหลักฐานที่ชัดเจน เป็นจำนวนเงินที่เฉพาะเจาะจงที่เชื่อมโยงกับการกระทำที่เฉพาะเจาะจงโดยผู้รับสินบน หลักฐานดังกล่าวมักได้มาโดยใช้สายลับ เนื่องจากหลักฐานของความสัมพันธ์แบบ  quid pro quo มักเป็นเรื่องยากที่จะพิสูจน์  ดูเพิ่มเติม อิทธิพลการใช้เส้นสาย และ การทุจริตทางการเมือง
หลักฐานล่าสุดเมื่อเดือนตุลาคม ค.ศ. 2020 ชี้ให้เห็นว่าการเรียกรับสินบนสามารถส่งผลเสียต่อระดับความเชื่อมั่นและการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชน 

**ธุรกิจ**
ไฟล์:Say no to bribes in Chipata, Zambia.jpg|thumb|การรณรงค์เพื่อต่อต้านการรับสินบนของประเทศแซมเบีย
พนักงาน ผู้จัดการ หรือพนักงานขายของธุรกิจ อาจเสนอเงินหรือของกำนัลให้กับลูกค้าเป้าหมาย เพื่อแลกเปลี่ยนกับการทำธุรกิจ 
ตัวอย่างเช่น ในปี ค.ศ. 2006 อัยการเยอรมันได้ทำการสอบสวนซีเมนส์อย่างกว้างขวาง เพื่อตรวจสอบว่าพนักงานของซีเมนส์จ่ายสินบนเพื่อแลกกับการทำธุรกิจหรือไม่ 
ในบางกรณีที่ระบบกฎหมายไม่มีการนำไปใช้อย่างมีประสิทธิภาพ การติดสินบนอาจเป็นวิธีที่บริษัทต่างๆ ใช้เพื่อดำเนินธุรกิจของตนต่อไปได้ ตัวอย่างเช่น เจ้าหน้าที่ศุลกากรอาจก่อกวนบริษัทหรือโรงงานผลิตแห่งใดแห่งหนึ่ง โดยอ้างอย่างเป็นทางการว่ากำลังตรวจสอบความผิดปกติ ซึ่งเป็นการหยุดการผลิตหรืองัดข้อกับกิจกรรมปกติอื่นๆ ของบริษัท การขัดขวางดังกล่าวอาจทำให้บริษัทต้องสูญเสียเงินมากกว่าจำนวนเงินที่จ่ายให้กับเจ้าหน้าที่ การติดสินบนเจ้าหน้าที่เป็นวิธีการทั่วไปในการจัดการกับปัญหานี้ในประเทศที่ไม่มีระบบที่ชัดเจนในการรายงานกิจกรรมกึ่งผิดกฎหมายเหล่านี้ โดยอาจมีบุคคลที่สาม หรือที่รู้จักกันในชื่อ ถุงมือสีขาว เข้ามาเกี่ยวข้องเพื่อทำหน้าที่เป็นคนกลางที่สะอาด
มีการจัดตั้งบริษัทที่ปรึกษาเฉพาะทางเพื่อช่วยเหลือบริษัทข้ามชาติและที่มีความมุ่งมั่นต่อต้านการทุจริตให้สามารถค้าขายได้อย่างมีจริยธรรมมากขึ้นและได้รับประโยชน์จากการปฏิบัติตามกฎหมาย 
สัญญาที่ทำขึ้นโดยอาศัยหรือเกี่ยวข้องกับการจ่ายหรือโอนเงินสินบน (เงินทุจริต, ค่านายหน้าลับ, pots-de-vin, เงินใต้โต๊ะ) เป็นโมฆะ 
ในปี ค.ศ. 2012 ได้กล่าวว่า
นอกจากนี้ การสำรวจโดยบริษัทตรวจสอบบัญชี เอินส์ทแอนด์ยัง (อีวาย) ในปี ค.ศ. 2012 พบว่า ร้อยละ 15 ของผู้บริหารระดับสูงด้านการเงินยินดีที่จะจ่ายสินบนเพื่อรักษาหรือชนะธุรกิจ อีกร้อยละ 4 กล่าวว่าพวกเขายินดีที่จะแจ้งผลประกอบการทางการเงินที่ไม่ถูกต้อง ความไม่แยแสที่น่าตกใจนี้แสดงถึงความเสี่ยงอย่างมากต่อธุรกิจของพวกเขา เมื่อพิจารณาถึงความรับผิดชอบของพวกเขา 

**การทุจริตในวงการกีฬา**
ผู้ตัดสิน และกรรมการให้คะแนน อาจได้รับการติดสินบนด้วยเงิน ของขวัญ หรือผลตอบแทนอื่นๆ เพื่อรับประกันผลลัพธ์ที่เฉพาะเจาะจงในการแข่งขันกีฬา ตัวอย่างที่รู้จักกันดีของการติดสินบนประเภทนี้ในกีฬาคือ อื้อฉาวสเก็ตลีลาในโอลิมปิกฤดูหนาวปี 2002 ซึ่งผู้ตัดสินชาวฝรั่งเศสในการแข่งขันประเภทคู่ได้ลงคะแนนให้กับนักสเก็ตลีลาชาวรัสเซีย เพื่อรักษาความได้เปรียบให้กับนักสเก็ตลีลาชาวฝรั่งเศสในการแข่งขันประเภทไอซ์แดนซิง 
นอกจากนี้ เมืองต่างๆ อาจเสนอสินบนเพื่อให้ได้เป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬา หรือแม้แต่การแข่งขันกีฬาระดับโลก ดังเช่นกรณีที่เกิดขึ้นกับการแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 2002 เป็นเรื่องปกติที่เมืองต่างๆ จะ ประมูล กันด้วยสนามกีฬา สิทธิประโยชน์ทางภาษี และข้อตกลงด้านใบอนุญาต 

**การป้องกัน**
งานวิจัยชี้ให้เห็นว่ารัฐบาลควรจัดให้มีโครงการฝึกอบรมสำหรับเจ้าหน้าที่ของรัฐ เพื่อช่วยเหลือเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ให้ตกหลุมพรางของการรับสินบน นอกจากนี้ โปรแกรมต่อต้านการรับสินบนควรถูกรวมเข้ากับโปรแกรมการศึกษา นอกจากนี้ รัฐบาลควรส่งเสริมวัฒนธรรมที่ดีทั้งในภาครัฐและภาคเอกชน ควรมี จรรยาบรรณที่ชัดเจนและระบบควบคุมภายในที่เข้มแข็ง ซึ่งจะช่วยปรับปรุงระบบโดยรวมทั้งภาครัฐและเอกชน นอกจากนี้ งานวิจัยยังชี้ให้เห็นว่าภาคเอกชนและภาครัฐทั้งในและต่างประเทศต้องทำงานร่วมกันเพื่อจำกัดการทุจริตในบริษัทในประเทศและบริษัทต่างประเทศ จะมีความโปร่งใสมากขึ้นและมีโอกาสในการรับสินบนน้อยลง ควบคู่ไปกับการตรวจสอบข้ามพรมแดนควรได้รับการปรับปรุงเพื่อลดการรับสินบนในระดับสากล 

**กฎหมาย**
สหรัฐอเมริกาได้ประกาศใช้ พระราชบัญญัติป้องกันการทุจริตในต่างประเทศ (FCPA) ในปี ค.ศ. 1977 เพื่อจัดการกับปัญหาการติดสินบนเจ้าหน้าที่ต่างประเทศ FCPA บัญญัติให้การจ่ายสินบนแก่เจ้าหน้าที่ต่างประเทศโดยบริษัทต่างๆ ผ่านรางวัลหรือเงินตอบแทน เป็นความผิดทางอาญา กฎหมายฉบับนี้มีบทบาทสำคัญในการบังคับใช้กฎหมายต่อต้านการทุจริตระหว่างประเทศจนกระทั่งราวปี ค.ศ. 2010 เมื่อประเทศอื่นๆ เริ่มนำกฎหมายที่ครอบคลุมและเข้มงวดมากขึ้นมาบังคับใช้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พระราชบัญญัติต่อต้านการติดสินบน ของสหราชอาณาจักร องค์กรระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐานได้นำเสนอมาตรฐานระบบการจัดการต่อต้านการติดสินบนระหว่างประเทศในปี ค.ศ. 2016 ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาdate=ตุลาคม ค.ศ. 2020 ความร่วมมือในการบังคับใช้กฎหมายระหว่างประเทศต่างๆ ได้เพิ่มขึ้น 
ภายใต้ประมวลกฎหมายสหรัฐอเมริกา มาตรา 201 – การให้สินบนเจ้าพนักงานและพยาน กฎหมายห้ามอย่างเคร่งครัดในการให้สัญญา มอบ หรือเสนอสิ่งของมีค่าแก่เจ้าพนักงาน โดยเจ้าพนักงานถูกนิยามเพิ่มเติมว่าเป็นบุคคลใดก็ตามที่ดำรงตำแหน่งสาธารณะหรือได้รับเลือกตั้ง ข้อกำหนดอีกประการหนึ่งของกฎหมายประณามการเสนอ ให้ หรือบังคับพยานในคดีความให้เปลี่ยนแปลงคำให้การในลักษณะเดียวกัน ภายใต้ประมวลกฎหมายสหรัฐอเมริกา มาตรา 1503 การใช้อิทธิพลหรือการทำร้ายเจ้าหน้าที่หรือคณะลูกขุนโดยทั่วไป ระบุไว้อย่างชัดเจนว่าความผิดใด ๆ ภายใต้มาตรานี้อาจได้รับโทษจำคุกสูงสุด 10 ปี และ/หรือปรับ 

**ธุรกิจ**
โครงการการป้องกันจำเป็นต้องได้รับการออกแบบอย่างเหมาะสมและเป็นไปตามมาตรฐานแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดระหว่างประเทศ เพื่อให้มั่นใจได้ถึงความน่าเชื่อถือของโปรแกรม ไม่ว่าจะเป็นในส่วนของพนักงานหรือพันธมิตรทางธุรกิจ จำเป็นต้องมีการตรวจสอบจากภายนอก แนวปฏิบัติที่ดีที่สุดระหว่างประเทศ เช่น คณะมนตรีเพื่อการต่อต้านการติดสินบนเจ้าหน้าที่ของรัฐต่างประเทศในการทำธุรกรรมทางธุรกิจระหว่างประเทศ ภาคผนวก 2; ISO 26000 (ส่วนที่ 6.6.3) หรือหลักการทางธุรกิจของ TI สำหรับการต่อต้านการติดสินบน ถูกนำมาใช้ในกระบวนการตรวจสอบจากภายนอกเพื่อวัดผลและทำให้มั่นใจได้ว่าโปรแกรมการป้องกันการติดสินบนนั้นได้ผลและสอดคล้องกับมาตรฐานสากล เหตุผลอีกประการหนึ่งที่ธุรกิจต่างๆ ควรได้รับการตรวจสอบโปรแกรมการป้องกันการติดสินบนจากภายนอก นั่นคือ เป็นการแสดงหลักฐานที่สามารถยืนยันได้ว่าได้ดำเนินการทุกวิถีทางแล้วเพื่อป้องกันการทุจริต บริษัทต่างๆ ไม่สามารถรับประกันได้ว่าจะไม่เกิดการทุจริต สิ่งที่พวกเขาทำได้คือแสดงหลักฐานว่าพวกเขาได้พยายามอย่างเต็มที่แล้วเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดขึ้น 
ไม่มีกฎหมายของรัฐบาลกลางภายใต้กฎหมายสหรัฐอเมริกาที่ห้ามหรือควบคุมการติดสินบนในภาคเอกชนหรือเชิงพาณิชย์ทุกรูปแบบ มีวิธีที่อัยการจะดำเนินคดีกับผู้ที่ติดสินบนได้โดยใช้กฎหมายที่มีอยู่ มาตรา 1346 แห่งประมวลกฎหมายมาตรา 18 สามารถถูกนำมาใช้โดยอัยการ เพื่อดำเนินคดีกับผู้ที่ 'วางแผนหรือเล่ห์เหลี่ยมเพื่อกีดกันผู้อื่นจากสิทธิอันชอบธรรมในการได้รับบริการที่ซื่อสัตย์' ภายใต้กฎข้อบังคับการฉ้อโกงทางไปรษณีย์และทางโทรเลข อัยการได้ดำเนินคดีกับพนักงานบริษัทเอกชนที่ละเมิดหน้าที่ของตนและรับสินบนภายใต้การฉ้อโกงบริการที่ซื่อสัตย์มาโดยตลอด
นอกจากนี้ยังมีกรณีที่การฟ้องร้องดำเนินคดีการให้สินบนประสบความสำเร็จในกรณีของธุรกิจระหว่างประเทศ กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ได้ใช้กฎหมายการเดินทาง มาตรา 1952 แห่งประมวลกฎหมายสหรัฐฯ มาตรา 18 เพื่อดำเนินคดีการให้สินบน ภายใต้กฎหมายการเดินทาง ถือเป็นการขัดต่อกฎหมายทั้งในและต่างประเทศ ที่จะใช้ 'ไปรษณีย์หรือสิ่งอำนวยความสะดวกใดๆ ในการพาณิชย์ระหว่างรัฐหรือต่างประเทศ' โดยมีเจตนา 'เพื่อส่งเสริม จัดการ สถาปนา ดำเนินการ หรืออำนวยความสะดวกในการส่งเสริม จัดการ สถาปนา หรือการดำเนินการ กิจกรรมที่ผิดกฎหมายใดๆ' 

**ตัวอย่างที่น่าสังเกต**
 สปิโร แอกนิว, รองประธานาธิบดีพรรครีพับลิกันแห่งสหรัฐอเมริกา ซึ่งลาออกจากตำแหน่งหลังจากเปิดโปงว่าตนรับสินบนขณะดำรงตำแหน่งผู้ว่าการรัฐแมริแลนด์- จอห์น วิลเลียม แอช อดีตประธานสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ (2013-2014) และผู้เจรจาหลักสำหรับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ถูกจับกุม 6 คน ตุลาคม 2558 และถูกตั้งข้อกล่าวหาพร้อมกับผู้ต้องหาอีก 5 รายในข้อกล่าวหาอาญาที่เกี่ยวข้องกับการรับสินบนจากคาสิโนและผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์ในมาเก๊า งลับเซ้ง- คุณสามารถพบกับผลการแข่งขันคริกเก็ตของอินเดีย, โมฮัมหมัด อาซิฟ, โมฮัมหมัด อามีร์ และซัลมาน บัตต์, นักคริกเก็ตจากปากีสถาน พบว่ามีความผิดในการรับสินบนเพื่อล้มการแข่งขัน โดยขว้างลูกเสียให้กับอังกฤษ ในบางจังหวะ- ดยุค สารนิงแฮม, กองทัพเรือสหรัฐ อดีตสมาชิกพรรครีพับลิกันในสภาผู้แทนราษฎรแห่งสหรัฐอเมริกาจากเขตเลือกตั้งที่ 50 ของรัฐแคลิฟอร์เนีย ลาออกหลังจากรับสารภาพว่ารับสินบนอย่างน้อย 2.4 ล้านเหรียญสหรัฐและรายงานรายได้ต่ำกว่าความเป็นจริงสำหรับปี 2004- เจอรัลด์ การ์สัน อดีตผู้พิพากษาศาลฎีกานิวยอร์ก ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานรับสินบนเพื่อบิดเบือนผลการดำเนินการหย่าร้าง- แอนดรูว์ เจ. ฮินชอว์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากเขตที่ 40 ของรัฐแคลิฟอร์เนีย ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานรับสินบน- จอห์น เจนเรติน, พรรคเดโมแครต อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากเขตที่ 6 ของเซาท์แคโรไลนา ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานรับสินบนในปฏิบัติการแอ็บสแคม ของเอฟบีไอ- ราล์ฟ ลอเรน ซึ่งเป็นผู้ค้าปลีกเสื้อผ้า ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานชำระเงินผิดกฎหมาย และมอบของขวัญแก่เจ้าหน้าที่ต่างประเทศ เพื่อพยายามหลีกเลี่ยงการตรวจสอบและเอกสารของศุลกากร- อี มยอง-บัคเก็ต อดีตประธานาธิบดีเกาหลีใต้ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานรับสินบนเกือบ 6 ล้านเหรียญสหรัฐจาก ซัมซุง เพื่อแลกกับการอภัยโทษประธานาธิบดีให้กับ อี คุน-ฮี ประธานบริษัทซัมซุง- โดนัลด์ "บุซ" ลูเคนส์, รีพับลิกัน อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากเขตที่ 8 ของรัฐโอไฮโอ ถูกตั้งข้อหากระทำผิดต่อผู้เยาว์และถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานติดสินบนและสมรู้ร่วมคิด- มาร์ติน โทมัส แมนตัน อดีตผู้พิพากษาของรัฐบาลกลางสหรัฐถูกตัดสินว่ารับสินบน- ริก เรนซี อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากเขตที่ 1 ของรัฐแอริโซนา สมาชิกพรรครีพับลิกัน ถูกตัดสินว่ามีความผิดใน 17 กระทง รวมทั้งการฉ้อโกงทางสายโทรศัพท์ สมคบคิด กรรโชกทรัพย์ รีดไถ และฟอกเงิน- ตังเกนโตโปลี (ภาษาอิตาลีแปลว่า "เมืองแห่งสินบน") เป็นเรื่องอื้อฉาวเกี่ยวกับการให้สินบนครั้งใหญ่ในช่วงต้นทศวรรษ 1990 อิตาลี ซึ่งทำให้ระบบพรรคการเมืองทั้งหมดล่มสลาย เมื่อเรื่องนี้ถูกเปิดโปงโดยการสอบสวนของ Mani pulite มีอยู่ช่วงหนึ่ง สมาชิกรัฐสภาประมาณครึ่งหนึ่งถูกสอบสวน- ไดแอนน์ วอล์ลเกอร์สัน, พรรคเดโมแครต, อดีต Massachusetts state senator ให้การรับสารภาพในข้อหาพยายามขู่กรรโชกถึงแปดกระทง- ลาร์รี่ เฮาส์โฮลเดอร์ อดีตประธานสภา รัฐโอไฮโอ ขึ้นศาลเพื่อพิจารณาคดีเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมในเรื่องอื้อฉาวการติดสินบนครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์โอไฮโอเมื่อวันที่ 24 มกราคม 2023 อัยการกล่าวหาว่าเขารับสินบน 60 ล้านเหรียญสหรัฐในฐานะ การทุจริต เพื่ออนุมัติเงินช่วยเหลือหนึ่งล้านเหรียญสหรัฐแก่ Firstenergy
ดูเพิ่ม- การฮั้วประมูล- การขัดกันแห่งผลประโยชน์- การค้าอิทธิพล- มาตราฐาน ISO 37001 ระบบการจัดการต่อต้านการติดสินบน- การวิ่งเต้น- การล็อคผลการแข่งขัน

**เชิงอรรถ**

**อ้างอิง**

**อ่านเพิ่มเติม**
หนังสือ-  isbn = 978-1-55798-828-7 -  isbn = 978-1-889636-08-5 -  isbn = 978-1-74175-196-3 -  isbn = 978-0-399-52789-0 - cite book | vauthors = Stern R | author-link1 = Robin Stern | title = The Gaslight Effect: How to Spot and Survive the Hidden Manipulation Others Use to Control Your Life | date = 2007 | publisher = Harmony/Rodale | isbn = 978-0-76792782-6 -  isbn = 978-0-553-37949-5 
งานวิจัย-  pmid = 5013516 -  pmid = 3598864  -  doi-access = free -  s2cid = 149998290 
หมวดหมู่:อาชญากรรมองค์กร
หมวดหมู่:กิจกรรมกลุ่มมิจฉาชีพ
หมวดหมู่:การทุจริตทางการเมือง
หมวดหมู่:อาชญากรเฉพาะอาชีพ