วิโรจน์ นุตพันธุ์

นาวาอากาศเอก (พิเศษ) วิโรจน์ นุตพันธุ์ (Wirot Nutaphand; นอกจากนี้ยังมีรูปแบบการทับศัพท์ในงานเขียนอื่นด้วย เช่น Nootpand, Nutphand และ Nutphund; เกิด 5 พฤศจิกายน 2475; เสียชีวิต 5 มิถุนายน 2548) เป็นทหารและนักชีววิทยาชาวไทยที่เชี่ยวชาญด้านวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก (วิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกและสัตว์เลื้อยคลาน) ซึ่งถือเป็นชาวไทยคนแรกที่ทำการวิจัยและเผยแพร่ผลงานในสาขาวิชานี้

**ชีวประวัติ**
สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านวิจิตรศิลป์จากมหาวิทยาลัยศิลปากร และต่อมาได้สำเร็จการศึกษาด้านวารสารศาสตร์การแพทย์และโสตทัศนศิลป์จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล นอกจากนี้ ยังได้เข้ารับการศึกษาต่อหลังระดับปริญญาตรีด้านกายวิภาคศาสตร์และจุลกายวิภาคศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยมหิดลอีกด้วย
ทำงานหลักในตำแหน่งนาวาอากาศเอก (พิเศษ) แห่งกองทัพอากาศไทย และยังได้ทำการวิจัยเกี่ยวกับสัตว์เลื้อยคลานในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นความหลงใหลที่มีมาตั้งแต่วัยเด็ก โดยงานวิจัยส่วนใหญ่จะมุ่งเน้นไปที่การศึกษาเต่าและงูเป็นหลัก ซึ่งเขายังเคยทำงานเป็นภัณฑารักษ์ประจำสวนสัตว์พาต้าในกรุงเทพฯ และได้ดำรงตำแหน่งรองประธานสมาคมค้าผลิตผลสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกแห่งประเทศไทย (Thai Association of Traders in Reptiles and Amphibians; ย่อ: TATRA) อีกทั้งยังได้ตีพิมพ์บทความวิชาการจำนวนมาก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นภาษาไทย รวมถึงหนังสือเฉพาะทางอีกหลายเล่ม 
เนื่องจากแทบไม่ได้อ้างอิงงานวิจัยปัจจุบันและไม่ได้ให้ความสำคัญกับรหัสการตั้งชื่อทางชีววิทยาแบบคลาสสิก (Nomenclature codes) ผลงานของเขาจึงมีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์ค่อนข้างต่ำในปัจจุบัน อาทิ ชื่อทวินามส่วนใหญ่ที่เขาตั้งขึ้นนั้นล้าสมัยไปแล้ว หรือพบภายหลังว่าเป็นชื่อพ้องของสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นที่มีการอธิบายไว้ก่อนหน้านี้แล้ว มีเพียงการอธิบายและตั้งชื่อชนิดเป็นครั้งแรกเท่านั้นที่ยังคงได้รับการยอมรับจนถึงปัจจุบัน ได้แก่ งูแส้หางม้าเทา (Boiga siamensis; 1971) และงูเขียวดงลาย (Boiga saengsomi; 1985) ในสกุลงูตาแมว และตะพาบม่านลายไทย (Chitra chitra; 1986) รวมถึงอึ่งอ่างทอง (Kaloula aureata; 1989) ในวงศ์อึ่งอ่าง อย่างไรก็ตาม คุณวิโรจน์ก็มีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ความรู้ด้านวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในประเทศไทยเป็นอย่างมาก โดยมุ่งหวังที่จะปลูกฝังความเคารพต่อสัตว์เลื้อยคลานท้องถิ่นให้กับเพื่อนร่วมชาติ ผ่านงานเขียนทางวิทยาศาสตร์สำหรับบุคคลทั่วไป นอกจากนี้ เขายังได้พยายามลดความหวาดกลัวของประชาชนต่อสัตว์ที่ถูกมองว่าเป็นอันตรายอีกด้วย

**ชื่อที่ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติ**
ได้มีการตั้งชื่อสัตว์สามชนิดตามชื่อของคุณวิโรจน์ นุตพันธุ์ เพื่อเป็นการยกย่องผลงานในด้านวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้- ในปี ค.ศ. 1979 Michael J. Reimann ได้ตั้งชื่อเต่าชนิดหนึ่งที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ว่า Testudo nutapundi และจัดให้เต่าชนิดนี้อยู่ในสกุล Testudo แต่ในปัจจุบันชื่อดังกล่าวได้ล้าสมัยไปแล้ว และเต่าชนิดนี้ได้รับการจัดให้เป็นชนิดย่อยของเต่าหก (Manouria emys) ภายใต้ชื่อ Manouria emys pharyei- ในปี ค.ศ. 1981 Ludwig Trutnau ได้ตั้งชื่องูหางกระดิ่งชนิดหนึ่งซึ่งได้รับการอธิบายเป็นครั้งแรกว่า Craspedocephalus wiroti สำหรับงูชนิดนี้ ซึ่งพบได้บนคาบสมุทรมลายู ชื่อสามัญที่ได้รับการยอมรับคือ งูพิษอาจารย์วิโรจน์- ในปี ค.ศ. 2008 Aaron M. Bauer มนตรี สุมณฑา และ Olivier Pauwels ได้ตั้งชื่อตุ๊กแกชนิดหนึ่งซึ่งได้รับการอธิบายเป็นครั้งแรกว่า Gekko nutaphandi ซึ่งจนถึงปัจจุบัน พบได้เพียงในจังหวัดกาญจนบุรี ประเทศไทยเท่านั้น

**สิ่งพิมพ์ในภาษาอังกฤษ**
หนังสือ- Wirot Nutaphand. (1979). The Turtles of Thailand. Siam Farm Zoological Garden, Bangkok, 222 pages.- Wirot Nutaphand. (2001). Patterns of the Snakes of Thailand. Amarin Printing and Publishing, Bangkok, 319 pages.
บทความเฉพาะทาง- Wirot Nutaphand, Merel J. Cox, Ludwig Trutnau, Hobart Muir Smith. (1991). The status of the Thai palm viper, Trimeresurus wiroti. In: Bulletin of the Maryland Herpetological Society. Vol. 27, Issue 3, pp. 146–156.- Wirot Nutaphand, Merel J. Cox, Hobart Muir Smith, David Chiszar. (1991). The Original Description, Type Specimen and Status of the Colubrid Snake Boiga saengsomi Nutphand. In: Bulletin of the Maryland Herpetological Society. Vol. 27, Issue 3, pp. 157–165.- Olivier Pauwels, Patrick David, Wirot Nutaphand, Chucheep Chimsunchart. (2001). First record of Xenochrophis punctulatus (Sc|Günther, 1858) (Serpentes: Colubridae: Natricinae) from Thailand. In: Hamadryad. Vol. 26, Issue 2, pp. 259–264.

**เชิงอรรถและอ้างอิง**
หมวดหมู่:นักวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชาวไทย
หมวดหมู่:นักสัตววิทยาชาวไทย