การทัพเกาจิ๋ว

การทัพเกาจิ๋ว (Chiến dịch Giao Quảng) หรือ กบฏเกาจี (交阯之亂; Giao Chỉ chi loạn) เป็นความขัดแย้งทางการทหารระหว่างรัฐง่อก๊กและวุยก๊กตั้งแต่ ค.ศ. 264 ถึง ค.ศ. 266 และภายหลังเป็นความขัดแย้งระหว่างง่อก๊กและราชวงศ์จิ้นตะวันตกตั้งแต่ ค.ศ. 266 ถึง ค.ศ. 271 ในยุคสามก๊กของจีน ความขัดแย้งในช่วงต้นเป็นการก่อกบฏในท้องถิ่นเพื่อต่อต้านง่อก๊กในเมืองเกาจี (交阯 เจียวจื่อ) ในปี ค.ศ. 263 แต่ในปี ค.ศ. 264 วุยก๊ก (ซึ่งถูกแทนที่ด้วยราชวงศ์จิ้นในปี ค.ศ. 266) ได้เข้าแทรกแซงและยึดอาณาเขตส่วนใหญ่ของง่อก๊กในมณฑลเกาจิ๋ว (交州 เจียวโจว) และกว่างโจว (廣州; ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลกวางตุ้งและเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วงในปัจจุบัน) ง่อก๊กยกมาโต้กลับในปี ค.ศ. 268 และแล้วในปี ค.ศ. 271 ง่อก๊กก็ขับไล่ทัพราชวงศ์จิ้นและชิงอาณาเขตที่เสียไปคืนมาได้ทั้งหมด การทัพนี้ถือเป็นหนึ่งในชัยชนะครั้งใหญ่ของง่อก๊กในช่วงท้ายของยุคสามก๊ก

**ภูมิหลัง**
ในช่วงการล่มสลายของราชวงศ์ฮั่น มณฑลเกาจิ๋ว (交州 เจียวโจว) ถูกปกครองโดยขุนศึกชื่อ เซี่ย (士燮) และตระกูลเป็นเวลาราว 40 ปี มณฑลเกาจิ๋วมีพื้นที่ครอบคลุมภาคเหนือของประเทศเวียดนามและภูมิภาคเหลียงกว่าง (兩廣) ในปัจจุบัน และประกอบด้วยเมือง (郡 จฺวิ้น) 9 เมือง ได้แก่ เกาเหลียง (高涼郡 เกาเหลียงจฺวิ้น; อยู่บริเวณนครหยางเจียง มณฑลกวางตุ้งในปัจจุบัน), ยฺวี่หลิน (鬱林郡 ยฺวี่หลินจฺวิ้น), ซังงาว (蒼梧郡 ชางอู๋จฺวิ้น), หนานไห่ (南海郡 หนานไห่จฺวิ้น), จูหยา (珠崖郡 จูหยาจฺวิ้น), เหอผู่ (合浦郡 เหอผู่จฺวิ้น), เกาจี (交趾郡 เจียวจื่อจฺวิ้น), จิ่วเจิน (九真郡 จิ่วเจินจฺวิ้น) และรื่อหนาน (日南郡 รื่อหนานจฺวิ้น) เมื่อยุคสามก๊กเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 220 ชื่อ เซี่ยได้กลายเป็นข้าราชบริพารของซุนกวนผู้ก่อตั้งรัฐง่อก๊ก แต่ชื่อ เซี่ยยังคงมีอำนาจปกครองมณฑลเกาจิ๋ว จนกระทั่งหลังการเสียชีวิตของชื่อ เซี่ยในปี ค.ศ. 227 ง่อก๊กจึงเข้ากุมอำนาจควบคุมมณฑลเกาจิ๋วอย่างสมบูรณ์หลังการปราบกบฏของชื่อ ฮุย (士徽) บุตรชายของชื่อ เซี่ยได้
มณฑลเกาจิ๋วภายใต้การปกครองของง่อก๊กต้องเผชิญกับการก่อการกำเริบหลายครั้งที่นำโดยชนท้องถิ่นในมณฑลเกาจิ๋ว ในปี ค.ศ. 231 ชาวหลักเหวียต (Lạc Việt) ในเมืองจิ่วเจินก่อกบฏ ต่อมาในปี ค.ศ. 248 มีการก่อกบฏที่มีชื่อเสียงมากกว่านำโดยท่านหญิงเจี่ยว (Bà Triệu) ซึ่งนำการก่อกบฏต่อต้านง่อก๊กในเมืองจิ่วเจินและเกาจี แต่ง่อก๊กก็สามารถปราบปรามกบฏได้ทั้งสองครั้ง

**การทัพ**

**การก่อกบฏของหลา ฮึง (ค.ศ. 263–264)**
บันทึกหนึ่งระบุว่าในปี ค.ศ. 262 ซุนฮิวจักรพรรดิง่อก๊กทรงส่งขุนนางเติ้ง สฺวิน (鄧荀) ไปยังเมืองเกาจีเพื่อรวบรวมนกยูงและหมูป่า ก่อนหน้านี้ซุน ซฺวี (孫諝) เจ้าเมืองเกาจีได้ส่งช่างฝีมือหลายพันคนจากเมืองเกาจีไปทำงานในนครหลวงเกี๋ยนเงียบ (建業 เจี้ยนเย่) เมื่อชาวเมืองเกาจีเห็นเติ้ง สฺวินมาถึง ต่างก็คิดว่าจะมีการบังคับชาวเมืองเกาจีจำนวนมากขึ้นไปทำงานในเกี๋ยนเงียบ อีกบันทึกหนึ่งระบุว่าซุน ซฺวีเป็นเจ้าเมืองที่ทุจริตและโหดร้ายจึงไม่เป็นที่นิยมชมชอบในเมืองเกาจีอย่างมาก หลังเติ้ง สฺวินมาถึง เติ้ง สฺวินก็รวบรวมนกยูง 30 ตัวโดยไม่ได้รับอนุญาตจากราชสำนัก แล้วสั่งให้คนท้องถิ่นนำนกยูงไปยังเกี๋ยนเงียบ ไม่ว่าบันทึกใดจะเป็นเรื่องจริง ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 263 ข้าราชการอำเภอชื่อหลา ฮึง (Lã Hưng) หรือลฺหวี่ ซิง (呂興) ได้ปลุกระดมมวลชนและทหารของเมืองเกาจีให้ก่อการกำเริบ กลุ่มกบฏได้สังหารทั้งซุน ซฺวีและเติ้ง สฺวิน
เมื่อกลุ่มกบฏเริ่มก่อการ ง่อก๊กยังไม่สามารถโต้ตอบได้ในทันที เนื่องจากในเวลานั้น รัฐวุยก๊กได้เปิดฉากการบุกจ๊กก๊กที่เป็นรัฐพันธมิตรของง่อก๊ก ง่อก๊กส่งกำลังทหารไปเบี่ยงเบนความสนใจของวุยก๊ก แต่หลังจากจ๊กก๊กล่มสลาย กำลังทหารของง่อก๊กก็พยายามจะเข้ายึดครองอาณาเขตที่เดิมเป็นของจ๊กก๊ก แต่สุดท้ายก็ไม่สำเร็จ ซุนฮิวสวรรคตในเดือนกันยายน ค.ศ. 264 ก่อนสวรรคต พระองค์ทรงก่อตั้งมณฑลกว่างโจว (廣州) ขึ้นจาก 4 เมืองทางเหนือของมณฑลเกาจิ๋ว ได้แก่ เมืองหนานไห่, ซังงาว (ชางอู๋), เกาเหลียง และยฺวี่หลิน
การก่อกบฏของหลา ฮึงช่วยกระตุ้นให้เมืองจิ่วเจินและรื่อหนานก่อกบฏด้วยเช่นกัน หลา ฮึงนำกำลังพลไปยังเมืองเหอผู่ด้วยหวังว่าชาวเมืองเหอผู่จะก่อกบฏด้วยเช่นกัน หลังการล่มสลายของจ๊กก๊ก หลา ฮึงส่งแม่ทัพเดื่อง โฝ (Đường Phổ) หรือถาง ผู่ (唐譜) ไปยังจิ้นเฉิง (進乘; อยู่ในอำเภอปกครองตนเองชนชาติเหมียว ผิงเปียน มณฑลยูนนานในปัจจุบัน) เพื่อขอความช่วยเหลือจากฮั่ว อี้ (霍弋) แม่ทัพภูมิภาคหนานจง (南中都督 หนานจงตูตู) ของรัฐวุยก๊ก ฮั่ว อี้ส่งฎีกาถึงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) นครหลวงของวุยก๊กเพื่อรายงานสถานการณ์ แล้วได้รับคำตอบจากราชสำนักในเดือนกันยายน ค.ศ. 264 หลา ฮึงได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 อานหนานเจียงจฺวิน) และแม่ทัพของมณฑลเกาจิ๋ว ส่วนฮั่ว อี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว (交州刺史 เจียวโจวชื่อฉื่อ) และได้รับมอบอำนาจในการตัดสินใจเกี่ยวกับมณฑลเกาจิ๋วอย่างอิสระ แม้ว่าฮั่ว อี้จะมีตำแหน่งเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว แต่ฮั่ว อี้ก็บริหารมณฑลจากระยะไกลที่ภูมิภาคหนานจง ฮั่ว อี้จึงเสนอให้แต่งตั้งชฺว่าน กู่ (爨谷) ชาวเมืองเกียมเหลง (建寧 เจี้ยนหนิง; อยู่บริเวณนครชฺวีจิ้ง มณฑลยูนนานในปัจจุบัน) ให้เป็นเจ้าเมืองเกาจี แล้วส่งชฺว่าน กู่พร้อมด้วยขุนพลคนอื่น ๆ อีกหลายคนซึ่งส่วนใหญ่เคยรับราชการกับจ๊กก๊กมาก่อน ให้ไปช่วยหลา ฮึง แต่ก่อนที่ทัพวุยก๊กจะไปถึง หลา ฮึงก็ถูกลอบสังหารโดยลี้ ต๊ง (Lý Tống) หรือหลี ถ่ง (李統) ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ปกครอง (功曹 กงเฉา) ของตัวหลา ฮึงเอง

**การทัพของราชวงศ์จิ้นในมณฑลเกาจิ๋ว (ค.ศ. 265–268)**
ในปี ค.ศ. 265 ชฺว่าน กู่ยกพลจากภูมิภาคหนานจงไปยังอำเภอหลงเปียน (龍編) เพื่อสยบเมืองเกาจีและอาณาเขตที่สนับสนุนวุยก๊กแห่งอื่น ๆ ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 266 สุมาเอี๋ยน (จักรพรรดิจิ้นอู่ตี้) ก่อตั้งราชวงศ์จิ้นตะวันตกแทนที่วุยก๊ก ชฺว่าน กู่และคนอื่น ๆ จึงกลายเป็นข้าราชการของราชวงศ์จิ้น ไม่นานหลังจากการก่อตั้งราชวงศ์จิ้น ชฺว่าน กู่เสียชีวิต ฮั่ว อี้จึงตั้งให้หม่า หรง (馬融) ทำหน้าที่แทนที่ชฺว่าน กู่ ภายหลังหม่า หรงก็เสียชีวิตด้วยอาการป่วย หยาง จี้ (楊稷) จึงขึ้นทำหน้าที่แทนหม่า หรง หลังราชวงศ์จิ้นก่อตั้งได้ 2 ปี ราชวงศ์จิ้นก็ยึดครองได้เมืองเกาจีและจิ่วเจิน และเกือบจะยึดเมืองรื่อหนานได้ ความสำเร็จของราชวงศ์จิ้นในการรบในมณฑลเกาจิ๋วทำให้เกิดความกังวลอย่างแพร่หลายทั่วอาณาเขตทางเหนือของเมืองเหอผู่ที่เป็นของง่อก๊ก

**การโต้กลับของง่อก๊กครั้งแรก (ค.ศ. 268)**
ในปี ค.ศ. 268 ซุนโฮจักรพรรดิง่อก๊กทรงเริ่มการศึกกับราชวงศ์จิ้นในหลายแนวรบ รวมถึงการโต้กลับเพื่อชิงมณฑลเกาจิ๋วคืน พระองค์ทรงส่งหลิว จฺวิ้น (劉俊) ข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว, แม่ทัพใหญ่ซิว เจ๋อ (脩則) และขุนพลกู้ หรง (顧容) ให้โจมตีมณฑลเกาจิ๋ว เหล่าขุนพลง่อก๊กเข้าโจมตี 3 ครั้งแล้วพ่ายแพ้ต่อหยาง จี้ในการโจมตีทั้ง 3 ครั้ง เมืองยฺวี่หลินและจิ่วเจินก็เข้าข้างหยาง จี้ในระหว่างการรบ หยาง จี้ส่งขุนพลต่ง ยฺเหวียน (董元) และเหมา จฺหย่ง (毛炅) ไปโจมตีเมืองเหอผู่ ทัพราชวงศ์จิ้นและทัพง่อก๊กปะทะกันที่กู่เฉิง (古城) โดยทัพราชวงศ์จิ้นได้รับชัยชนะครั้งใหญ่ สังหารหลิว จฺวิ้นและซิว เจ๋อได้ระหว่างการรบ ทหารง่อก๊กที่เหลือแตกกระเจิงและหนีไปเมืองเหอผู่ เหมา จฺหย่งได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองยฺวี่หลิน ส่วนต่ง ยฺเหวียนได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองจิ่วเจิน ในช่วงเวลานั้น รัฐเลิมเอิ๊ป (Lâm Ấp) และฟูนานทางใต้ส่งบรรณาการมาให้ราชวงศ์จิ้นเพื่อแสดงความเป็นไมตรี

**การโต้กลับของง่อก๊กครั้งที่สอง (ค.ศ. 269–271)**

**การรบช่วงต้น**
ในปี ค.ศ. 269 ซุนโฮเปิดฉากการรบโต้กลับครั้งที่สอง ในครั้งนี้ส่งเป็นสองทัพ ทัพแรกนำโดยยฺหวี ซื่อ (虞汜) และชีฮู (薛珝 เซฺว สฺวี่) เดินทัพไปตามเส้นทางมณฑลเกงจิ๋ว ส่วนทัพที่สองนำโดยหลี่ ซฺวี่ (李勖) และสฺวี ฉุน (徐存) เดินทัพไปตามแนวชายฝังจากเจี้ยนอาน (建安) ทั้งสองทัพมีกำหนดจะยกไปบรรจบกันที่เมืองเหอผู่ก่อนจะเข้าโจมตีเมืองเกาจี แต่ทัพของหลี่ ซฺวี่ประสบปัญหาในการเดินทัพตามแนวชายฝั่ง หลี่ ซฺวี่สังหารเฝิง เฝ่ย์ (馮斐) ที่เป็นขุนพลนำทางของตน จากนั้นจึงนำทัพกลับ เสนาบดีเหอ ติ้ง (何定) กล่าวโทษหลี่ ซฺวี่ในข้อหาที่สังหารเฝิง เฝ่ย์และถอนทัพโดยไม่ได้รับอนุญาต ซุนโฮจึงทรงมีรับสั่งให้ประหารชีวิตหลี่ ซฺวี่และสฺวี ฉุนรวมทั้งครอบครัว
ทัพจากเกงจิ๋วจำต้องทำการรบโต้กลับเพียงลำพังทัพเดียว เมื่อเดินทัพไปถึงเหอผู่ เถา หฺวาง (陶璜) เจ้าเมืองซังงาวอาสานำการโจมตีหยาง จี้ที่แม่น้ำเฟิน (分水 เฟินฉุ่ย) แต่เถา หฺวางพ่ายแพ้และเสียขุนพลไปสองคนระหว่างการรบ ชีฮูที่เป็นผู้บังคับบัญชาของเถา หฺวางโกรธมากที่เถา หฺวางพ่ายแพ้ และพิจารณาจะถอนทัพจากมณฑลเกาจิ๋ว แต่ต่อมาในคืนนั้น เถา หฺวางนำพลเข้าจู่โจมต่ง ยฺเหวียนในเวลากลางคืนและได้รับชัยชนะครั้งใหญ่ ยึดได้ทรัพย์สินของข้าศึกมาจำนวนมากก่อนจะยกพลกลับมา ชัยชนะครั้งนี้ทำให้ทัศนคติที่ชีฮูมีต่อเถา หฺวางเปลี่ยนแปลงไป ถึงขนาดที่ชีฮูตัดสินใจมอบอำนาจบัญชาการให้กับเถา หฺวางในการศึก

**ยุทธการที่เกาจี**
ในเดือนเมษายน ค.ศ. 271 ยฺหวี ซื่อนำทัพเข้าโจมตีและสังหารต่ง ยฺเหวียน หยาง จี้จึงแต่งตั้งให้หวาง ซู่ (王素) เป็นเจ้าเมืองจิ่วเจินคนใหม่ เถา หฺวางใช้ทรัพย์สินที่ยึดมาได้จากการรบกับต่ง ยฺเหวียนในการติดสินบนเลือง กี่ (Lương Kỳ) หรือเหลียง ฉี (梁奇) ผู้นำที่มีอำนาจของชนเผ่าฝูเหยียน (扶嚴夷 ฝูเหยียนอี๋) ให้มาช่วยตน เลือง กี่นำคนมาด้วยกับตนมากกว่า 10,000 คน ด้านชีฮูแทนที่จะเคลื่อนพลมุ่งไปเมืองเกาจี ก็หันมาใช้ยุทธวิธีของเถา หฺวางในการใช้เส้นทางทางทะเลและจู่โจมทัพราชวงศ์จิ้นไม่ให้ทันตั้งตัว หยาง จี้ส่งเหมา จฺหย่งและเมิ่ง เยฺว่ (孟岳) ไปรบกับทัพง่อก๊ก แต่ทั้งสองพ่ายแพ้ยับเยินที่เฟิงซี (封溪, อยู่ในเมืองดงอัญ กรุงฮานอยในปัจจุบัน) ระหว่างการรบ เหล่าขุนพลราชวงศ์จิ้นแสร้งล่าถอยและพยายามจะซุ่มโจมตีทัพง่อก๊ก แต่เถา หฺวางมองอุบายออกจึงใช้ทหารถือจี่ยาวไปปราบทหารที่กำลังดักซุ่ม
หยาง จี้, เหมา จฺหย่ง และคนอื่น ๆ ถอยหนีกลับไปเมืองเกาจีและป้องกันเมืองไว้ ทัพของเถา หฺวางเข้าล้อมเมืองเกาจีและตัดเสบียงของเมือง เมื่อถึงเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 271 เสบียงในเมืองเกาจีก็หมดลง ประชากรของเมืองเกาจีมากกว่าครึ่งหนึ่งเสียชีวิตจากความหิวโหยหรือโรคภัย ต่อมาไม่นานเถา หฺวางก็รับการยอมจำนนของหวาง เยฺว (王約) ขุนพลที่ประจำการในเมืองเกาจี เมืองเกาจีถูกโจมตีทั้งจากภายนอกและภายใน ทหารราชวงศ์จิ้นที่รักษาเมืองเกาจีมากกว่า 2,000 นายถูกสังหารพร้อมกับขุนพลจาง เติง (張登), เมิ่ง ทง (孟通) และเช่า ฮุย (邵暉) ส่วนหยาง จี้, เหมา จฺหย่ง และคนอื่น ๆ ถูกจับกุม จากความดีความชอบของเถา หฺวางในการยึดเมืองเกาจี ซุนโฮจึงทรงแต่งตั้งให้เถา หฺวางเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว

**ยุทธการที่จิ่วเจิน**
หวาง ซู่และขุนพลราชวงศ์จิ้นคนอื่น ๆ ได้ข่าวความพ่ายแพ้ที่เกาจี จึงคิดจะทิ้งมณฑลเกาจิ๋วและหนีกลับไปภูมิภาคหนานจง แต่ระหว่างทางทั้งหมดถูกเว่ย์ ฝู (衛濮) ขุนพลของเถา หฺวางจับกุมได้ หลี่ จั้ว (李祚) เจ้าหน้าที่ปกครอง (功曹 กงเฉา) ของราชวงศ์จิ้นและนายกองเช่า อิ้น (邵胤) นำพลไปป้องกันเมืองจิ่วเจิน หลี หฺว่าง (黎晃) ลุงของหลี่ จั้วเป็นขุนพลของง่อก๊ก ได้เกลี้ยกล่อมให้หลี่ จั้วยอมจำนน แต่หลี่ จั้วปฏิเสธ เถา หฺวางนำทัพเข้ายึดเมืองจิ่วเจิน หลังเผชิญการต่อต้านอย่างหนัก ในที่สุดก็ยึดเมืองจิ่วเจินได้สำเร็จ ไม่นานหลังจากนั้น เมืองรื่อหนานและอำเภออื่น ๆ ใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นก็ยอมจำนนต่อทัพง่อก๊ก มณฑลเกาจิ๋วจึงกลับไปอยู่ภายใต้การปกครองของง่อก๊ก

**ผลสืบเนื่อง**
ซุนโฮทรงประกาศนิรโทษกรรมทั่วแผ่นดินและแบ่งเมืองเกาจีมาจัดตั้งเป็นเมืองซินชาง (新昌郡 ซินชางจฺวิ้น; อยู่บริเวณภาคเหนือของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) และเมืองเกาจีใหม่เพื่อควบรวมอำนาจปกครองเหนือมณฑลเกาจิ๋ว ต่อมาไม่นานทัพง่อก๊กบุกโจมตีและสยบชนเผ่าฝูเหยียนได้ แล้วจัดตั้งเมืองอู่ผิง (武平郡 อู่ผิงจฺวิ้น; อยู่บริเวณภาคเหนือของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) ในอาณาเขตของชนเผ่าฝูเหยียน เถา หฺวางยังคงดำรงตำแหน่งเจ้ามณฑลเกาจิ๋ว ในช่วงเวลาที่ดำรงตำแหน่ง เถา หฺวางได้จัดตั้งเมืองจิ่วเต๋อ (九德郡 จิ่วเต๋อจฺวิ้น; อยู่บริเวณชายฝั่งตอนกลางเหนือของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) และจัดตั้งอำเภอในเมืองจิ่วเจินมากกว่าสามสิบอำเภอ เถา หฺวางได้รับการยกย่องจากราษฎรในมณฑลเกาจิ๋วว่าข้าหลวงผู้เมตตา และไม่เกิดการก่อกบฏในมณฑลเกาจิ๋วตลอดเวลาที่เหลือที่ง่อก๊กดำรงอยู่
ชัยชนะของง่อก๊กในมณฑลเกาจิ๋วเป็นหนึ่งในชัยชนะครั้งสำคัญไม่กี่ครั้งจากการรบกับราชวงศ์จิ้น ร่วมกับยุทธการที่ซีหลิงในปี ค.ศ. 272 แต่ถึงแม้ง่อก๊กยึดมณฑลเกาจิ๋วคืนมาได้ แต่ก็ไม่อาจเปลี่ยนแปลงกระแสของสงครามได้ ในอีกเพียงสิบปีต่อมา ราชวงศ์จิ้นก็สามารถพิชิตง่อก๊กได้ในปี ค.ศ. 280 ทำให้ยุคสามก๊กสิ้นสุดลง

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).- ฉาง ฉฺวี (ศตวรรษที่ 4). หฺวาหยางกั๋วจื้อ.- เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).- ฝาน เสฺวียนหลิง (648). จิ้นชู.- ซือหม่า กวาง (1084). จือจื้อทงเจี้ยน.
หมวดหมู่:สงครามสามก๊ก