เชื้อสายเจ้าแก้วมงคล

เชื้อสายเจ้าแก้วมงคล เป็นกลุ่มผู้ปกครองในระบบอาญาสี่ของหัวเมืองลาวอีสานในช่วงพุทธศตวรรษที่ 24–25 ที่สืบเชื้อสายมาจากเจ้าแก้วมงคล หลังจากการยกเลิกระบบอาญาสี่ ทายาทบางส่วนเข้ารับราชการต่อไปในระบบมณฑลเทศาภิบาล

**ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับบรรพชน**

**การปกครองบ้านเมือง**
เชื้อสายเจ้าแก้วมงคลได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองและกรมการเมืองจำนวนมาก ได้แก่ 
ภายหลังได้มีการยุบเมือง เป็น จังหวัด อำเภอ และตำบล ยังคงมีเชื้อสายเจ้าแก้วมงคลซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งพ่อเมืองอยู่บางท่าน เช่น หลวงภูมิพิริยการ (สำอาง ประจันตเสน) บุตรหลานเจ้าเมืองชลบทวิบูลย์ได้เป็นนายอำเภอภูเวียงคนที่ 2 เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีทายาทที่กำเนิดแต่ลูกหลานฝ่ายหญิงที่ไปสมรสกับเจ้าเมืองอื่นๆและได้ปกครองเมือง เช่น 
*เมืองสุรินทร์  (พระพิไชยราชวงศา (ม่วง) หรือต่อมาคือ พระยาสุรินทร์ภักดีศรีไผทสมันต์ (ม่วง) เจ้าเมืองสุรินทร์ท่านที่ 5 และท่านที่ 7 อีกทั้งยังเป็นเจ้าเมืองสุรินทร์ท่านสุดท้ายก่อนจะมีการลดตำแหน่งเจ้าเมืองลงเป็นผู้ว่าราชการเมือง อันเกิดแต่พระยาสุรินทร์ภักดีศรีประทายสมันต์ (สุ่น) เจ้าเมืองสุรินทร์คนเก่ากับนางแก้วนพรัตน์หรือนางศรี บุตรีพระยาขัติยวงษา สีลัง เจ้าเมืองร้อยเอ็ดท่านที่ 2 นอกจากนี้ลูกหลานของนางแก้วนพรัตน์ ยังได้เป็นเจ้าเมืองสุรินทร์หรือผู้ว่าราชการเมืองสุรินทร์อีกหลายท่าน) 
*เมืองสุรพินทนิคม (ท้าวปราง บุตรของท้าวม่วงเจ้าเมืองสุรินทร์ท่านที่ 5 ได้เป็น พระสุรพินทนิคมานุรักษ์ (ปราง) เจ้าเมืองสุรพินทนิคม ท่านที่ 3 (ปัจจุบันคือ อำเภอลำดวน จังหวัดสุรินทร์))

**ความสัมพันธ์ระหว่างราชวงศ์**

**ราชวงศ์เวียงจันทน์**
 อาชญานางหมานุ้ย (หมานุ้ย) ธิดาของพระยาขัติยะวงษา (สีลัง) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ท่านที่ 2 เป็นหม่อมห้ามในสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 5 หรือ เจ้าอนุวงศ์ แห่งอาณาจักรเวียงจันทน์- อาชญานางตุ่ย (ตุ่ม) ธิดาของพระยาขัติยะวงษา (สีลัง) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ท่านที่ 2 เป็นหม่อมห้ามในเจ้ามหาอุปฮาต (ติสสะ) แห่งอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์- อาชญานางแก้ว (แก้ว) ธิดาของพระยาขัติยะวงษา (สีลัง) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ท่านที่ 2 เป็นหม่อมห้ามในเจ้ามหาอุปฮาต (ติสสะ) แห่งอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์- อาชญานางอ่อม (อ่อม) ธิดาของพระรัตนวงษา (อ่อน) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ ท่านที่ 3 เป็นหม่อมห้ามในเจ้ามหาอุปฮาต (ติสสะ) แห่งอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์

**ราชวงศ์จักรี**
 เจ้าจอมแว่น (เจ้านางคำแว่น) ธิดาในพระนครศรีบริรักษ์ (เพี้ยเมืองแพน) เจ้าเมืองขอนแก่นท่านแรก เป็นพระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช หรือ รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์- หม่อมคำเมียง ธิดาของญาแม่หล้าและเป็นนัดดาของพระยาวิเศษภักดี (ท้าวโท) เจ้าเมืองศรีสะเกษ ท่านที่ 4 เป็นหม่อมในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ พระราชโอรส ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ รัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ มีพระโอรสร่วมกัน 1 ท่าน ได้แก่ หม่อมเจ้าชมิยบุตร ชุมพล

**ตระกูลเจ้าเมืองน่าน (ยุคภายใต้การปกครองของพม่า)**
 เจ้าแก้วมงคล เป็นพระชามาดา (บุตรเขย) ในเจ้าผู้ครองนครน่าน ได้มีการเสกสมรสกับพระราชธิดาในเจ้าผู้ครองนครน่าน มีพระโอรสร่วมกัน 1 ท่าน ได้แก่ เจ้าองค์หล่อหน่อคำ เจ้าผู้ครองนครน่าน จากการรวบรวมเอกสารคาดว่าเจ้าผู้ครองนครน่านที่เจ้าแก้วมงคลไปเกี่ยวดองด้วยน่าจะเป็นท่านเดียวกันกับพระยาเมืองราชา เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 48 (พ.ศ. 2232–2246) ซึ่งสืบเชื้อสายมาแต่พระยาเมืองเชียงของ

**ตระกูลเจ้าเมืองขุขันธ์**
 พระยารัตนวงษา (ท้าวอุ่น) เจ้าเมืองศรีสะเกษท่านแรก โอรสในเจ้ามืดคำดล เจ้าผู้ครองเมืองท่งศรีภูมิ ท่านที่ 2 เป็นบุตรเขยของพระยาไกรภักดีศรีนครลำดวน หรือ ตากะจะ เจ้าเมืองขุขันธ์ท่านแรก โดยการสมรสกับธิดาคนโตของตากะจะ

**ตระกูลเจ้าเมืองสุรินทร์**
 นางแก้วนพรัตน์ (บางแห่งเรียกว่านางศรี) ธิดาของพระยาขัติยะวงษา (สีลัง) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ท่านที่ 2 เป็นหม่อมของพระยาสุรินทร์ภักดีศรีประทายสมันต์ (สุ่น) เจ้าเมืองสุรินทร์ (คูประทายสมันต์) ท่านที่ 4 มีบุตรร่วมกัน 4 คน คือ
** พระพิไชยราชวงศา (ม่วง) หรือต่อมาคือ พระยาสุรินทร์ภักดีศรีไผทสมันต์ (ม่วง) เจ้าเมืองสุรินทร์ท่านที่ 5 (พ.ศ.2395 - พ.ศ. 2432) และท่านที่ 7 (พ.ศ. 2433 - พ.ศ. 2434 ) อีกทั้งยังเป็นเจ้าเมืองสุรินทร์ท่านสุดท้ายก่อนจะมีการลดตำแหน่งเจ้าเมืองลงเป็นผู้ว่าราชการเมือง ต่อมาท้าวเยียบหลานของท้าวม่วง ซึ่งท้าวเยียบเป็นบุตรของหลวงภักดีรักสุนทร (นิ่ม) และท้าวนิ่มเป็นบุตรของท้าวม่วง โดยท้าวเยียบได้เป็นเจ้าเมืองสุรินทร์ ท่านที่ 6 (พ.ศ. 2432 - พ.ศ. 2433) นอกจากนี้ ท้าวปราง บุตรของท้าวม่วงได้เป็น พระสุรพินทนิคมานุรักษ์ (ปราง) เจ้าเมืองสุรพินทนิคม ท่านที่ 3 (ปัจจุบันคือ อำเภอลำดวน จังหวัดสุรินทร์) ซึ่งท้าวปรางเป็นต้นตระกูลสุนทรชัยและนิรากุล
** พระไชยณรงค์ภักดีปลัด (บุญนาก) ได้เป็นผู้ว่าราชการเมืองสุรินทร์ท่านแรก (พ.ศ. 2434 - พ.ศ. 2436) ท้าวบุญนากมีบุตร คือ หลวงประเสริฐสุรินทรบาล ผู้ว่าราชการเมืองสุรินทร์ท่านสุดท้าย (พ.ศ. 2550 - พ.ศ. 2551) ต้นตระกูลกนกนาก
** ท้าวแก้ว
** ท้าวตง

**ตระกูลเจ้าเมืองภูเวียง**
 ท้าวเจริญรัตน์ บุตรของพระปทุมวิเศษ (ทองคำ) เจ้าเมืองกันทรวิชัย ท่านที่ 2 เป็นหลานเขยของพระรัตนราชภักดี (พระศรีธงไชย) เจ้าเมืองภูเวียง โดยการสมรสกับญาแม่เอี่ยมหลานสาวของเจ้าเมืองภูเวียง

**ตระกูลเจ้าเมืองกาฬสินธุ์**
 สายเจ้าเมืองร้อยเอ็ดและเมืองสุวรรณภูมิ มีการเกี่ยวดอง กับ พระยาชัยสุนทร (หมาแพง) เจ้าเมืองกาฬสินธ์ุ ท่านที่ 2 (รายนามของลูกหลานที่เกี่ยวดองด้วยข้อมูลยังไม่ระบุชัดแจ้งว่าเป็นใคร)

**ตระกูลเจ้าเมืองกมลาไสย**
 พระยาขัติยะวงษา (เหลา ณ ร้อยเอ็ด) ผู้ว่าราชการเมืองร้อยเอ็ดท่านสุดท้าย เป็นบุตรเขยของพระราษฎรบริหาร (ทอง) เจ้าเมืองกมลาไสย ท่านที่ 2 โดยการสมรสกับนางเหลี่ยม ธิดาของเจ้าเมืองกมลาไสย

**พงศาวลี**
แผนผังต่อไปนี้แสดงพงศาวลีตามการเผยแพร่ในพงษาวดารหัวเมืองมณฑลอิสาณ

**สายสกุลของทายาท**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:เจ้านายฝ่ายอีสาน
หมวดหมู่:ราชวงศ์ลาว