การต่อต้านทางอากาศเชิงรุก

การต่อต้านทางอากาศเชิงรุก (Offensive counter-air: OCA) เป็นคำศัพท์ทางการทหารที่ใช้เรียกการข่มกำลังทางอากาศของศัตรู โดยหลักแล้วจะใช้การโจมตีภาคพื้นดินโดยกำหนดเป้าหมายไปที่ฐานทัพอากาศของศัตรู ทำลายหรือทำให้อากาศยานที่จอดอยู่ ทางวิ่งเครื่องบิน โรงเก็บเชื้อเพลิง โรงเก็บเครื่องบิน ศูนย์ควบคุมจราจรทางอากาศ และโครงสร้างพื้นฐานด้านการบินอื่น ๆ เสียหาย อาวุธภาคพื้นดิน เช่น ระเบิด มักมีราคาถูกกว่าอาวุธอากาศสู่อากาศที่ซับซ้อนกว่า และอาวุธภาคพื้นดินเพียงลูกเดียวสามารถทำลายหรือทำให้อากาศยานหลายลำเสียหายได้ในเวลาอันสั้น ในขณะที่อากาศยานที่กำลังบินอยู่จะต้องถูกยิงตกทีละลำ อากาศยานของศัตรูที่กำลังบินอยู่ก็ถือเป็นภัยคุกคามที่ใกล้จะเกิดขึ้น เนื่องจากโดยปกติแล้วอากาศยานเหล่านี้สามารถยิงตอบโต้ได้ ดังนั้น การทำลายอากาศยานเหล่านี้ก่อนที่เครื่องจะบินขึ้นจึงช่วยลดความเสี่ยงต่ออากาศยานฝ่ายเดียวกันได้
การปฏิบัติการทางอากาศสู่อากาศ ที่ดำเนินการโดยเครื่องบินขับไล่โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเคลียร์น่านฟ้าจากเครื่องบินขับไล่ของศัตรูที่เรียกว่าการบินตระเวนรบ (combat air patrol) อาจเป็นภารกิจต่อต้านทางอากาศเชิงรุกได้เช่นกัน แต่ถือเป็นวิธีการที่ค่อนข้างช้าและมีค่าใช้จ่ายสูงในการบรรลุวัตถุประสงค์ขั้นสุดท้าย ซึ่งก็คือความเหนือกว่าทางอากาศ (air superiority) คำตรงกันข้ามคือการต่อต้านทางอากาศเชิงรับ (defensive counter air) โดยส่วนใหญ่หมายถึงการปกป้องดินแดน ผู้คน และ/หรืออุปกรณ์จากการบุกรุกของอากาศยานข้าศึก โดยปกติจะใช้อาวุธปล่อยผิวพื้นสู่อากาศและปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยานร่วมกัน แต่ยังรวมถึงการบินรบรักษาเขตเชิงรับ

**ประวัติ**
การต่อต้านทางอากาศเชิงรุกตอบโต้ได้ถูกนำมาใช้ตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง Teishin Shudan และ Giretsu Kuteitai ได้ดำเนินการตีโฉบฉวยต่อต้านทางอากาศเชิงรุกในพื้นที่แปซิฟิกสองครั้งเพื่อโจมตีเครื่องบิน B29 ในมาตรการหนึ่ง ภารกิจต่อต้านทางอากาศเชิงรุกครั้งเดียวที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดจนถึงปัจจุบันคือปฏิบัติการโฟกัส ซึ่งเป็นการรุกของอิสราเอลที่เริ่มต้นสงครามหกวันในปี พ.ศ. 2510 เมื่อ Heyl Ha'avir ทำลายกำลังทางอากาศส่วนใหญ่ของอียิปต์ ซีเรีย และจอร์แดน ส่วนใหญ่อยู่บนพื้นดิน รวมแล้วมีอากาศยานประมาณ 600 ลำ ที่ถูกทำลายโดยกำลังทางอากาศ 200 ลำ อย่างไรก็ตาม ในจำนวนเครื่องบินที่ถูกทำลาย สองสัปดาห์แรกของปฏิบัติการบาร์บาร็อสซา มีอากาศยานรัสเซียถูกทำลายไปทั้งหมดประมาณ 3,000-4,000 ลำ การโจมตีที่ประสบความสำเร็จอื่น ๆ ได้แก่ ปฏิบัติการต่อต้านทางอากาศของสหรัฐในเกาหลีในปี พ.ศ. 2493 และ 2496 การโจมตีของฝรั่งเศสและอังกฤษในช่วงวิกฤตการณ์สุเอซ และอื่น ๆ อีกมากมาย อย่างไรก็ตาม ยังมีความล้มเหลวที่น่าสังเกต เช่น ปฏิบัติการเจงกิสข่าน ที่ริเริ่มโดยปากีสถานระหว่างสงครามอินเดีย-ปากีสถานในปี พ.ศ. 2514 และการโจมตีอิหร่านของอิรัก
แม้ว่าภารกิจต่อต้านทางอากาศเชิงรุกมักจะดำเนินการผ่านการโจมตีทางอากาศ แต่ก็ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การปฏิบัติการทางอากาศเท่านั้น หน่วยคอมมานโด Teishin Shudan และ Giretsu Kuteitai ได้ดำเนินการตีโฉบฉวยต่อต้านทางอากาศเชิงรุกที่สำคัญสองครั้งในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เช่นเดียวกับหน่วยทะเลทรายระยะไกล (Long Range Desert Group) ของอังกฤษ เวียดกงทำลายเครื่องบินอเมริกันได้สำเร็จหลายลำด้วยการยิงปืนครกในช่วงสงครามเวียดนาม และล่าสุด การตีโฉบฉวยของกลุ่มตาลีบันในอัฟกานิสถานได้ทำลายเครื่องบิน เอวี-8 แฮริเออร์ ได้แปดลำ
กองทัพอากาศสวีเดนได้พัฒนาและใช้ระบบฐานทัพอากาศ บาส 60 (Bas 60) และ บาส 90 (Bas 90) ในช่วงสงครามเย็น โดยเป็นชุดมาตรการป้องกันเพื่อต่อต้านการปฏิบัติการต่อต้านทางอากาศเชิงรุก

**อาวุธที่ใช้**
ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950 กลยุทธ์สงครามเย็นของทั้งเนโท และสนธิสัญญาวอร์ซอเรียกร้องให้มีการดำเนินการต่อต้านทางอากาศเชิงรุกด้วยอาวุธนิวเคลียร์ด้านยุทธวิธี แต่ในช่วงคริสต์กลางทศวรรษ 1960 นโยบายใหม่ของ 'การตอบสนองตามสัดส่วน' ทำให้กลับมาใช้ยุทธวิธีแบบเดิมอีกครั้ง เริ่มตั้งแต่ไม่นานก่อนสงครามหกวัน อาวุธพิเศษได้รับการพัฒนาเพื่อทำลายรันเวย์ ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็นอาวุธ เช่น ระเบิดต่อต้านรันเวย์ BLU-107 Durandal (บรรทุกโดยเครื่องบิน F-111E ของกองทัพอากาศสหรัฐ) และ Hunting JP233 (บรรทุกโดยเครื่องบิน Panavia Tornado ของกองทัพอากาศสหราชอาณาจักร) ซึ่งทั้งสองอย่างนี้ใช้ในช่วงสงครามอ่าวเปอร์เซียปี พ.ศ. 2534
หลังจากที่สหราชอาณาจักรได้ลงนามในข้อตกลงระหว่างประเทศในปี พ.ศ. 2540 ซึ่งห้ามการผลิตและใช้ทุ่นระเบิดสังหารบุคคล JP233 ก็ถูกถอนออกจากการประจำการในกองทัพอากาศสหราชอาณาจักร

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ยุทธศาสตร์การสงครามทางอากาศ
หมวดหมู่:ยุทธวิธีการสงครามทางอากาศ