ชาวตาตาร์

ชาวตาตาร์ () หรือ ตาร์ตาร์ () เป็นคำให้ความหมายกว้างถึงกลุ่มชนเตอร์กิกหลายกลุ่มที่เรียกตนเองด้วยชื่อนั้นทั่วยุโรปตะวันออกและเอเชีย เดิมตาตาร์อาจหมายถึงสมาพันธ์ตาตาร์ หนึ่งในสมาพันธ์เผ่าใหญ่ห้าเผ่าในที่ราบสูงมองโกเลียสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 12 ซึ่งต่อมาถูกรวมเข้ากับจักรวรรดิมองโกล เมื่อเจงกิส ข่านรวมชนเผ่าร่อนเร่ต่าง ๆ คำว่า "ตาตาร์" หรือ "ตาร์ตาร์" ในประวัติศาสตร์ใช้บรรยายถึงกลุ่มชนที่มีพื้นเพในมวลแผ่นดินเอเชียเหนือและเอเชียกลางที่เรียกว่า ตาร์ตารี ซึ่งบางครั้งมีการใช้คำนี้ผสมกับคำว่าจักรวรรดิมองโกล อย่างไรก็ตามคำว่า "ตาตาร์" เมื่อไม่นานมานี้หมายความเฉพาะกลุ่มชนที่เรียกตนเองว่าตาตาร์หรือพูดภาษาตาตาร์
กลุ่มชนที่เรียกตนเองว่าตาตาร์ประกอบด้วยชาวตาตาร์วอลกาในภูมิภาควอลกา-ยูรัล ทางตะวันตกของรัสเซีย ชาวตาตาร์ไครเมียในคาบสมุทรไครเมีย ชาวตาตาร์อัฟกันในอัฟกานิสถาน ชาวตาตาร์ไซบีเรียในไซบีเรียตะวันตก และชาวตาตาร์ลิปกาในเบลารุส ลิทัวเนียและโปแลนด์ ชาวตาตาร์กลุ่มใหญ่ที่สุดคือชาวตาตาร์วอลกาที่อาศัยอยู่ในสาธารณรัฐตาตาร์สตานของรัสเซีย คิดเป็น 53 เปอร์เซ็นต์ของประชากรตาตาร์สตานทั้งหมด มีชาวตาตาร์ประมาณ 5.3 ล้านคนในรัสเซียใน ค.ศ. 2010
กลุ่มชนตาตาร์หลักสามกลุ่มอย่างชาวตาตาร์วอลกา ชาวตาตาร์ไครเมียและชาวตาตาร์ไซบีเรีย แม้จะเรียกตนเองว่าตาตาร์เหมือนกัน แต่ทั้งหมดพูดภาษาคิปชากคนละกลุ่ม การศึกษาทางพันธุกรรมพบว่าทั้งสามกลุ่มไม่มีบรรพบุรุษร่วมกัน กล่าวคือพวกเขาก่อตัวเป็นอิสระจากกลุ่มอื่น ๆ อย่างไรก็ตามเป็นไปได้ที่ชาวตาตาร์อาจมีต้นกำเนิดร่วมกันในสมัยโกลเดนฮอร์ด
ตระกูลขุนนางหลายตระกูลในอาณาจักรซาร์รัสเซียและจักรวรรดิรัสเซียมีที่มาจากชาวตาตาร์

**ศัพทมูลวิทยา**
ตาตาร์เป็นคำเรียกประชากรของอดีตโกลเดนฮอร์ดในยุโรป เช่น รัฐข่านคาซัน รัฐข่านไครเมีย รัฐข่านอัสตราฮัน รัฐข่านกอเซมและรัฐข่านซีเบียร์ การสะกด Tartar มีที่มาจากทั้งภาษาละตินและฝรั่งเศส เข้าสู่โลกยุโรปตะวันตกผ่านภาษาตุรกีและเปอร์เซีย (tātār, "ผู้ส่งสารบนหลังม้า") พจนานุกรมภาษาอังกฤษ ฉบับออกซฟอร์ดสันนิษฐานว่าการเพิ่มตัว r ใน Tartar อาจเกี่ยวข้องกับทาร์ทารัสอิงจากจดหมายถึงนักบุญหลุยส์แห่งฝรั่งเศสใน ค.ศ. 1270: "ภัยจากพวกตาตาร์ในปัจจุบันนี้ พวกเราควรผลักดันพวกเขากลับสู่ห้วงเหว (ทาร์ทารัส) ที่ซึ่งพวกเขาจากมา หรือพวกเขาจะนำพาเราไปสู่สรวงสวรรค์" ("In the present danger of the Tartars either we shall push them back into the Tartarus whence they are come, or they will bring us all into heaven.")
Ochir (2016) กล่าวว่าชาวตาตาร์ไซบีเรียและชาวตาตาร์ที่อาศัยในพื้นที่ระหว่างทวีปเอเชียและยุโรปมีพื้นเพเป็นชาวเตอร์กิกและรับเอาคำตาตาร์มาใช้ภายหลัง พวกเขาไม่ได้มีบรรพบุรุษเป็นชาวมองโกลและชาวเตอร์กิกที่กลายเป็นมองโกลในสมาพันธ์ตาตาร์ที่ปกครองพวกเขาช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6–8 ขณะที่ Pow (2019) เสนอว่ากลุ่มชนเตอร์กิกในคูมาเนียรับคำตาตาร์มาใช้เพื่อแสดงความภักดีต่อชาวมองโกล ก่อนจะรับวัฒนธรรมและภาษามองโกลมาด้วย

**ภาษา**
มะห์มูด อัลคัชการี นักวิชาการจากรัฐข่านคาราคานิดสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 11 บันทึกว่าชาวตาตาร์ในอดีตสามารถพูดภาษาเตอร์กิกอื่น ๆ นอกเหนือจากภาษาตนเอง
ภาษาตาตาร์สมัยใหม่และภาษาบัชกอร์ตเป็นภาษาในกลุ่มภาษาคิปชาก ซึ่งเป็นกลุ่มภาษาเตอร์กิกทั่วไปที่แพร่หลายในยุโรปตะวันออกและเอเชียกลาง ภาษาตาตาร์มีภาษาย่อยสองภาษาคือ ภาษาตาตาร์กลางและตะวันตก ภาษาย่อยตะวันตกพูดโดยชาวตาตาร์มิชาร์ ส่วนภาษาย่อยกลางพูดโดยชาวตาตาร์อัสตราฮันและคาซัน
ภาษาตาตาร์ไซบีเรียเป็นภาษาที่พูดโดยชาวตาตาร์ไซบีเรีย มีความแตกต่างจากภาษาตาตาร์ของชาวตาตาร์วอลกา-ยูรัลอย่างมากจนไม่สามารถเข้าใจร่วมได้ (mutual intelligibility) ซึ่งอาจเป็นเพราะทั้งสองกลุ่มมีบรรพบุรุษต่างกัน โดยชาวตาตาร์วอลกาอาจมีที่มาจากช่วงโกลเดนฮอร์ด ส่วนชาวตาตาร์ไซบีเรียสืบเชื้อสายจากชาวเคต (Ket) ชาวซามอเยดิก (Samoyedic) และชาวยูเกรียน (Ugrians) นอกเหนือจากชาวเตอร์กิก-มองโกลในโกลเดนฮอร์ด
ภาษาตาตาร์ไครเมียเป็นภาษาพื้นถิ่นของชาวตาตาร์ไครเมีย บางครั้งมักสับสนว่าเป็นภาษาย่อยหนึ่งของภาษาตาตาร์ แม้ทั้งสองภาษาจะอยู่ในกลุ่มคิปชากเหมือนกันและมีระดับความเข้าใจร่วมอย่างสำคัญ แต่ภาษาที่ใกล้เคียงภาษาตาตาร์ไครเมียที่สุด คือ ภาษาคูมิกและภาษาคาราไช-บัลคาร์

**เชิงอรรถ**

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 ตาตาร์ ใน สารานุกรมบริแทนนิกา ฉบับที่ 9 (ค.ศ. 1875–1889, เล่มที่ 23)- ตาตาร์ ใน สารานุกรมบริแทนนิกา ฉบับที่ 11 (ค.ศ. 1911, เล่มที่ 26)
หมวดหมู่:ชาวตาตาร์
หมวดหมู่:กลุ่มชนเตอร์กิก
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศอาเซอร์ไบจาน
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศคาซัคสถาน
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศโปแลนด์
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศรัสเซีย
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศตุรกี
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศยูเครน
หมวดหมู่:กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศอุซเบกิสถาน