เจี่ย อี้

เจี่ย อี้ (w=Chia I; ราว 200169 ปีก่อนคริสต์ศักราช) เป็นนักเขียนเรียงความ กวี และนักการเมืองชาวจีนในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก มีชื่อเสียงจากการเป็นหนึ่งในนักเขียนบทกวีนิพนธ์ฝู ที่เก่าแก่ที่สุด และจากเรียงความเรื่อง "สิบอาชญากรรมของฉิน" (Disquisition Finding Fault with Qin) , (กั๋ว ฉิน ลุ่น,  過秦論) ซึ่งเป็นการวิพากษ์วิจารณ์ราชวงศ์ฉินและแสดงทรรศนะของเขาเกี่ยวกับสาเหตุของการล่มสลายของราชวงศ์ดังกล่าว
ด้วยความสามารถด้านวรรณกรรม เขาได้รับความสนใจจากผู้ว่าราชการอู๋แห่งมณฑลหูหนานตั้งแต่อายุยังน้อย และเมื่อผู้ว่าฯ อู๋ได้รับการเลื่อนตำแหน่งในราวปี 179 ก่อนคริสต์ศักราช เจี่ย อี้ ก็ได้รับแต่งตั้งให้เป็นนักปราชญ์ด้านคัมภีร์โบราณ และได้รับตำแหน่ง "อาจารย์ใหญ่แห่งวังหลวง" ในปีถัดมา แต่ภายหลังกลับถูกเนรเทศด้วยอิทธิพลของ "ขุนนางสายเก่า" ต่อมาเขาได้รับการเรียกตัวกลับมาด้วยข้ออ้างว่าเป็นที่ปรึกษาด้านลัทธิเต๋าลี้ลับ แต่เมื่อเขาผลักดันการปฏิรูปสถาบันไม่สำเร็จ จึงถูกส่งไปเป็นพระอาจารย์ขององค์ชายเล็กหลิวอี้ พระโอรสสุดรักของจักรพรรดิเหวิน เชื่อกันว่าเขาเสียชีวิตด้วยความเศร้าโศกหลังจากหลิวอี้ประสบอุบัติเหตุเสียชีวิตจากการตกม้า
แม้ว่าในยุคปัจจุบันเขามักจะถูกจดจำในฐานะผู้เขียน "สิบอาชญากรรมของฉิน" ผลงานที่มีชื่อเสียงที่สุดของเขากลับอาจเป็นบทกวีเรื่อง นกเค้าแมว (On the Owl)  ซึ่งอ้างอิงสุภาษิตและนิทานเปรียบเทียบจากเต๋าเต็กเก็ง (Tao te ching) และจวงจื่อ (Zhuangzi) รวมถึงบท คร่ำครวญถึงชฺวี ยฺเหวียน ที่มีเนื้อหาทางการเมืองและปรัชญาการศึกษา นอกจากนี้เขายังเป็นผู้เขียนตำรา ซินซู (新書)  และตามบันทึกวรรณกรรมในหนังสือฮั่น ได้ระบุว่ามีงานเขียนของเขาจำนวนสามสิบแปดชิ้น

**ชีวิต**
ชีวประวัติของเจี่ย อี้ ปรากฏอยู่ในเล่มที่ 84 ของบันทึกประวัติศาสตร์มหาบุรุษ (Records of the Grand Historian) หรือ (Shiji)  เจี่ย อี้ เกิดราวปี 200 ปีก่อนคริสต์ศักราชที่ลั่วหยาง แม้ว่าบางแหล่งจะระบุว่าเขาอาจเกิดก่อนหน้านั้นหนึ่งปีในราวปี 201 ปีก่อนคริสต์ศักราชp=417 เมื่อตอนเป็นหนุ่ม เจียมีชื่อเสียงในเขตบ้านเกิดจากความสามารถด้านวรรณกรรมและการท่องจำคัมภีร์จีนโบราณ ความเฉลียวฉลาดของเขาไปเข้าตา "ท่านอู๋ผู้ทรงคุณวุฒิ" (อู๋กง 吳公) ผู้ว่าราชการท้องถิ่นและนักปราชญ์ลัทธิกฎหมายคนสำคัญ ซึ่งเคยเป็นศิษย์ของหลี่ซือ ขุนนางราชวงศ์ฉินp=417
ท่านอู๋รับเจียเข้าเป็นผู้ช่วย และเมื่อเขาได้รับแต่งตั้งเป็น "ผู้บัญชาการด้านยุติธรรม" ในปี 179 ปีก่อนคริสต์ศักราช ก็ได้แนะนำเจียต่อจักรพรรดิฮั่นเหวินให้ดำรงตำแหน่งนักปราชญ์ด้านคัมภีร์โบราณp=417 จักรพรรดิเหวินแต่งตั้งเจียให้เป็น "โป๋ซือ" (bóshì 博士) และในเวลาหนึ่งปีให้หลัง ก็เลื่อนตำแหน่งเขาเป็น "ไท่จงต้าฝู" (tàizhōng dàfū 太中大夫) ซึ่งเป็นตำแหน่งชั้นสูงในราชสำนักp=417
เมื่อดำรงตำแหน่งใหม่ เจียได้เริ่มเสนอแผนการปฏิรูปสถาบันต่าง ๆ  รวมถึงข้อเสนอให้เจ้าผู้ครองแคว้นต้องพำนักอยู่ในแคว้นของตนเอง ไม่ใช่อยู่ที่เมืองหลวง เขายังเสนอให้สอนรัชทายาทให้ใช้วิธีบริหารของเชน บูไห่ เพื่อที่จะสามารถ "กำกับหน้าที่ของเหล่าขุนนาง และเข้าใจกลไกรัฐ" ได้ เขามักถูกต่อต้านจากกลุ่มขุนนางอาวุโสที่เคยสนับสนุนหลิวปัง ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น และยังคงดำรงตำแหน่งสำคัญในรัชสมัยของจักรพรรดิเหวินp=417
กลุ่มขุนนางรุ่นเก่านี้ ซึ่งอาจมองว่าเจียเป็นภัยคุกคามต่ออำนาจของตน ได้ประท้วงเมื่อจักรพรรดิเหวินพิจารณาแต่งตั้งเจียให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี โดยกล่าวว่า "เขายังเยาว์วัยและเพิ่งเริ่มเรียนรู้ แต่กลับใฝ่หาความมีอำนาจจนทำให้เกิดความโกลาหลไปทั่ว"p=417 จักรพรรดิทรงยอมตามแรงกดดันของกลุ่มขุนนางเหล่านั้น จึงค่อย ๆ หยุดรับคำแนะนำจากเจีย และในปี 176 ปีก่อนคริสต์ศักราช ได้เนรเทศเขาไปยังอาณาจักรฉางซาทางใต้ (อยู่ในเขตมณฑลหูหนานในปัจจุบัน) เพื่อทำหน้าที่เป็นพระอาจารย์หลวงของกษัตริย์หนุ่มอู๋ฉ่าน (吳產; ครองราชย์ 178157 ปีก่อนคริสต์ศักราช) p=418p=418
จักรพรรดิเหวินยุติการเนรเทศเจียในราวปี 172 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยเรียกตัวเขากลับเมืองหลวงฉางอาน โดยให้เหตุผลว่าเป็นที่ปรึกษาด้านลัทธิเต๋า จักรพรรดิแต่งตั้งเขาเป็นพระอาจารย์หลวง (tàifù 太傅) ขององค์ชายหลิวอี้ โอรสองค์สุดท้องผู้เป็นที่โปรดปรานของพระองค์ ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นนักเรียนที่ดีและรักการอ่านp=418 หลิวอี้สิ้นพระชนม์ในปี 169 ปีก่อนคริสต์ศักราช จากอาการบาดเจ็บที่เกิดจากการตกม้า เจียรู้สึกผิดและโทษตนเองต่อเหตุการณ์นั้น และเสียชีวิตด้วยความโศกเศร้าประมาณหนึ่งปีให้หลังp=418

**ผลงาน**
เจี่ย อี้ เป็นที่รู้จักจากเรียงความชื่อดังของเขา "สิบอาชญากรรมของฉิน" (Guò Qín Lùn 過秦論) ซึ่งแสดงทัศนะของเขาต่อสาเหตุการล่มสลายของราชวงศ์ฉิน และยังมีโคลงพรรณนา ของบทกวีนิพนธ์ฝู ที่ยังหลงเหลืออยู่สองชิ้น คือ "บทเพลงแห่งนกเค้าแมว" และ "คร่ำครวญถึงชฺวี ยฺเหวียน"p=254 เนื่องจากเขาเขียนในเชิงสนับสนุนแนวคิดทางสังคมและจริยธรรมที่สืบเนื่องจากขงจื๊อ และแต่งเรียงความวิพากษ์ราชวงศ์ฉินซึ่งตั้งอยู่บนลัทธิกฎหมาย (221–206 ปีก่อนคริสต์ศักราช) นักปราชญ์รุ่นหลังในราชวงศ์ฮั่นจึงจัดให้เขาอยู่ในกลุ่มนักปราชญ์ขงจื๊อ (หรูเจีย) 
เจี่ย อี้ ยังมีชื่อเสียงจากความสนใจในเรื่องผี วิญญาณ และโลกหลังความตายp=46 โดยบทโคลง "คร่ำครวญถึงชฺวี ยฺเหวียน" ของเขา ถูกแต่งขึ้นเป็นการถวายสังเวยแด่ชวีหยวนp=52 ซึ่งเคยฆ่าตัวตายด้วยการกระโดดน้ำหลังถูกเนรเทศออกจากราชสำนัก การกระทำของเจี่ย อี้ นี้ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้นักกวีที่ถูกเนรเทศรุ่นหลัง แต่งบทกวีลักษณะเดียวกัน แล้วโยนลงแม่น้ำเซียงหรือแหล่งน้ำอื่น ๆ ระหว่างการเดินทางไปยังที่เนรเทศp=16
เนื่องจากเป็นผู้ที่ได้รับความสนับสนุนจากอู๋กง ในระยะหนึ่งเจี่ย อี้ จึงถูกจัดอยู่ในกลุ่มลัทธิกฎหมายเช่นกัน แม้จะมีลักษณะคล้ายคลึงกันบางประการ แต่ในฐานะผู้เขียน "บทวิเคราะห์วิจารณ์ราชวงศ์ฉิน" เจี่ย อี้ น่าจะไม่ได้เป็นผู้สนับสนุนชาง ยาง เขาอาจคุ้นเคยกับผลงานของซางหยางตามที่ซือหม่า เชียนบันทึกไว้ แต่แก่นของงานเขียนเจี่ย อี้ นั้นน่าจะมีพื้นฐานอยู่ในขงจื๊อและลัทธิหวงหล่าว มากกว่า ระหว่างซางหยางกับเชน บูไห่ เจี่ย อี้ น่าจะได้รับอิทธิพลจากเซินปูไห่มากกว่า

**ดูเพิ่ม**
 เฉา ฉั๋ว- บทกวีนิพนธ์ฝู- บ้านพักเดิมของเจียยี่- ชวีหยวน- สิบอาชญากรรมของฉิน- กวีนิพนธ์เซี่ยวเซียง

**อ้างอิง**

**การอ้างอิง**

**แหล่งที่มา**
 ผลงานที่อ้างถึง- Di Cosmo, Nicola. (2002). Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History. Cambridge, England: Cambridge University Press. 0-521-77064-5.- url = https://archive.org/details/songsofsouthanci0000unse - isbn = 978-90-04-19127-3 -  year = 1986 - language=en-  ref = simaqian 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Xin Shu 新書 at Chinese Notes
หมวดหมู่:เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:เสียชีวิตในปี 169 ปีก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:นักปรัชญาชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:กวีชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:นักขงจื๊อชาวจีน
หมวดหมู่:นักเขียนเรียงความสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:ข้าราชการสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:กวีจากเหอหนาน
หมวดหมู่:นักการเมืองจากลั่วหยาง
หมวดหมู่:การฆ่าตัวตายสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:นักเขียนจากลั่วหยาง