หลี่ จือ

หลี่ จือ (李滋) (สิ้นพระชนม์ในปี 897) มีตำแหน่งเป็น เจ้าชายแห่งตง (通王) เป็นเจ้าชายแห่งราชวงศ์ถังของประเทศจีน ทรงเป็นโอรสที่โปรดปรานของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง แต่ไม่สามารถขึ้นครองบัลลังก์หลังจากการสวรรคตของจักรพรรดิถังเซฺวียนจงได้ เนื่องจากพี่ชายของเขา หลี่ เหวิน ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรพรรดิถังยี่จง ถูกเลือกโดยขันทีหวังจงชื่อ ผู้มีอำนาจเหนือขันทีคนอื่น ๆ ที่สนับสนุนหลี่ จือ ต่อมาในรัชสมัยของจักรพรรดิถังเจาจง หลานชายของเขา จักรพรรดิเจาจงได้พยายามมอบหมายให้เจ้าชายแห่งราชวงศ์เป็นแม่ทัพเพื่อรับมือกับขุนศึก (เจี๋ยตู้ซื่อ) และขันทีผู้มีอำนาจ อย่างไรก็ตาม ในปี 897 เมื่อจักรพรรดิเจาจงต้องหนีไปยังเขตปกครองของขุนศึก ฮั่น เจี้ยน ฮั่นได้ใส่ร้ายเจ้าชายแห่งราชวงศ์ 11 คน รวมถึงหลี่ จือ ด้วยว่าก่อกบฏ และสังหารพวกเขาโดยไม่ได้รับความเห็นชอบจากจักรพรรดิถังเจาจง

**ภูมิหลัง**
ไม่ทราบแน่ชัดว่าหลี่ จือ เกิดเมื่อใด แต่เนื่องจากพี่ชายคนโตของเขา หลี่เหวิน เกิดในปี 833 และหลี่ จือ ได้ถือกำเนิดแล้วในขณะที่พระบิดาของเขา หลี่เฉิน ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ (พระนามว่าจักรพรรดิถังเซฺวียนจง) ในปี 846 ดังนั้นเขาจะต้องเกิดในช่วงระหว่างปีดังกล่าว เมื่อจักรพรรดิถังเซฺวียนจงขึ้นครองราชย์ พระองค์ได้แต่งตั้งโอรสทั้งห้าของพระองค์ให้เป็นเจ้าชาย รวมถึงหลี่ จือ ที่ได้รับแต่งตั้งเป็น เจ้าชายแห่งกุย (睢王)  หลี่ จือ เป็นโอรสองค์ที่สามของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง และพระมารดาของเขานั้นประวัติศาสตร์มิได้บันทึกชื่อไว้
หลี่ จือ ถูกกล่าวว่าเป็นโอรสที่จักรพรรดิซวนจงโปรดปรานที่สุด และเขาได้อาศัยอยู่ในพระราชวังพร้อมกับพี่น้องอีกสี่คน ในขณะที่หลี่เหวิน ซึ่งขณะนั้นเป็นเจ้าชายแห่งหยุน ไม่ได้รับความโปรดปราน ถูกส่งออกจากพระราชวังไปอาศัยอยู่ที่ที่พำนักของเจ้าชาย ซึ่งรู้จักกันในชื่อ คฤหาสน์ทั้งสิบหก (Sixteen Mansions) จักรพรรดิถังเซฺวียนจงยังได้มอบหมายให้ขุนนางเจิ้งจาง (鄭璋) และหลี่เย่ (李鄴) ดูแลการศึกษาให้หลี่ จือ โดยบรรยายสอนทุก ๆ ห้าวัน

**ความล้มเหลวในการสืบทอดบัลลังก์**
เนื่องจากหลี่ จือ เป็นโอรสที่จักรพรรดิถังเซฺวียนจงโปรดปรานมากที่สุด จักรพรรดิถังเซฺวียนจงจึงพิจารณาที่จะตั้งเขาเป็น รัชทายาทอยู่หลายครั้ง แต่เนื่องจากหลี่ จือ ไม่ใช่โอรสคนโต พระองค์จึงลังเลใจและครองราชย์โดยไม่แต่งตั้งทายาทตลอดรัชกาลของพระองค์ ในปี 859 เมื่อจักรพรรดิถังเซฺวียนจงประชวรอย่างหนักจากผลข้างเคียงของยาอายุวัฒนะที่มอบให้โดยนักเล่นแร่แปรธาตุ หลี่เสวียนป๋อ (李玄伯), อวี๋จื่อจือ (虞紫芝), และ หวังเล่อ (王樂) พระองค์ได้ฝากฝังหลี่ จือ ไว้กับขันทีสามคนที่พระองค์โปรดปราน ได้แก่ หัวหน้าฝ่ายสื่อสารของวัง หวังกุยจาง (王歸長) และ หม่า กงหรู (馬公儒) รวมถึงผู้ติดต่อกับขุนนางของราชสำนัก หวัง จวี้ฟาง (王居方) ขันทีทั้งสามมีความสงสัยในตัวหวังจงชื่อ ซึ่งบังคับบัญชากองทัพเสินเช่อฝ่ายซ้าย (左神策軍) และพวกเขาได้ออกพระราชโองการในนามของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง ส่งหวังจงชื่อออกจากเมืองหลวงฉางอาน ไปปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้ควบคุมขันทีในมณฑลไหวหนาน (淮南, มีสำนักงานใหญ่อยู่ในหยางโจว มณฑลเจียงซู) หวังจงชื่อในตอนแรกตั้งใจจะไปรายงานตัวที่ไหวหนานหลังจากได้รับพระราชโองการ แต่ผู้ช่วยของเขา ฉีหยวนชื่อ (亓元實) เตือนเขาว่าเขาไม่ได้เข้าเฝ้าจักรพรรดิถังเซฺวียนจงมานานหนึ่งเดือนแล้ว และเขาไม่สามารถมั่นใจได้ว่าจักรพรรดิถังเซฺวียนจงเป็นผู้ประสงค์ให้เขาออกไปจริง ๆ ด้วยการสนับสนุนของฉี หวังจงชื่อจึงบุกเข้าวังและพบว่าจักรพรรดิถังเซฺวียนจงสวรรคตแล้ว เขาจับกุมหวังกุยจาง หม่า และหวัง จวี้ฟางในข้อหาปลอมแปลงพระราชโองการ จากนั้นส่งทหารไปยังคฤหาสน์ทั้งสิบหกเพื่อนำตัวหลี่เหวินกลับมาที่พระราชวัง หวังจงชื่อออกพระราชโองการในนามของจักรพรรดิถังเซฺวียนจง ตั้งหลี่เหวินเป็นรัชทายาท ไม่นานต่อจากนั้น หลี่เหวิน (ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็นหลี่ฉุย) ก็ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิถังยี่จง
หลังจากจักรพรรดิอี๋จงขึ้นครองราชย์ สถาบันที่ให้เจิ้งจางและหลี่เย่ดูแลการศึกษาของหลี่ จือ ก็ถูกยกเลิก แม้ว่าดูเหมือนว่าหลี่ จือ จะไม่ได้รับผลกระทบอื่น ๆ ตำแหน่งของเขายังเปลี่ยนเป็น เจ้าชายแห่งตง (通王)  (ตามประวัติของหลี่ จือ ใน Old Book of Tang หลี่ จือ สิ้นพระชนม์ในรัชสมัยของจักรพรรดิอี๋จง ในปี 863 ขณะยังคงดำรงตำแหน่งเจ้าชายแห่งกุยอยู่ และข้อความดังกล่าวก็ถูกนำมารวมไว้ใน Zizhi Tongjian ด้วย อย่างไรก็ตาม เนื่องจากบันทึกเหล่านั้นไม่สอดคล้องกับประวัติของหลี่ จือ ใน New Book of Tang ที่อธิบายถึงเหตุการณ์ด้านล่าง รวมทั้ง Zizhi Tongjian ซึ่งนำบันทึกจาก New Book of Tang มาใช้ในบางส่วนอย่างไม่สอดคล้องกัน จึงถือว่าหลี่ จือ ไม่ได้สิ้นพระชนม์ในปี 863)

**ในรัชสมัยของจักรพรรดิถังเจาจง**
ในปี 896 ซึ่งในขณะนั้นจักรพรรดิถังยี่จง สวรรคตและจักรพรรดิถังเจาจง พระโอรสของพระองค์ได้ขึ้นครองราชย์ จักรวรรดิถังก็เสื่อมสลายจนกลายเป็นดินแดนที่ขุนศึกต่าง ๆ ครอบครอง โดยที่รัฐบาลกลางแทบไม่มีอำนาจแม้กระทั่งในเมืองหลวงฉางอาน ขันทีเป็นผู้ควบคุมกองทัพจักรพรรดิถังเจาจงพยายามแก้ไขสถานการณ์ด้วยการมอบหมายให้เจ้าชายแห่งราชวงศ์คุมทหารที่เกณฑ์ขึ้นใหม่ โดยให้หลี่ จือ คุมทหารรักษาพระองค์ ในฤดูร้อนปี 896 เมื่อจักรพรรดิถังเจาจงไม่พอพระทัยความโอหังของหลี่เหมาเจิน ขุนศึกผู้ควบคุมมณฑลเฟิงเซียง (鳳翔, ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ในเป่าจี, มณฑลส่านซี) พระองค์ได้สั่งให้หลี่ จือ, หลี่ซื่อโจว (李嗣周) เจ้าชายแห่งฉิน, และ หลี่เจี้ยผี (李戒丕) เจ้าชายแห่งเยียน วางกำลังป้องกันรอบเมืองหลวง หลี่เหมาเจินกังวลว่าจักรพรรดิถังเจาจงจะเคลื่อนไหวต่อต้านเขา จึงตัดสินใจโจมตีกองทัพของหลี่ซื่อโจวและหลี่เจี้ยผี กองทัพเฟิงเซียงสามารถเอาชนะกองทัพที่ไม่มีประสบการณ์ของหลี่ซื่อโจวและหลี่เจี้ยผีได้อย่างง่ายดายและเคลื่อนกำลังเข้าใกล้ฉางอาน
จักรพรรดิถังเจาจงจึงขอความช่วยเหลือในทันทีจากขุนศึกอีกคนหนึ่ง คือ หลี่เคอยง ผู้ว่าการทหารมณฑลเหอตง (河東, มีสำนักงานใหญ่อยู่ในไท่หยวน, มณฑลชานซี) ในขณะที่เตรียมจะหนีไปยังเหอตง อย่างไรก็ตาม เมื่อพระองค์ออกจากฉางอาน พระองค์ทรงลังเลกับการเดินทางไกลไปยังเมืองหลวงของเหอตงที่ไท่หยวน และเมื่อฮั่นเจี้ยน ผู้ว่าการทหารมณฑลเจิ้งกั๋ว (鎮國, ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ในเหวยหนาน, มณฑลส่านซี) ซึ่งอยู่ใกล้เคียงได้พบกับพระองค์เป็นการส่วนตัวและชักชวนให้พระองค์ไปยังสำนักงานใหญ่ของฮั่นที่หัวโจว (華州) พระองค์ก็ทรงเห็นด้วยและเสด็จไปที่นั่น
อย่างไรก็ตาม เมื่อจักรพรรดิถังเจาจงเสด็จมาถึงหัวโจว ก็เห็นได้ชัดว่าฮั่นมีเจตนาที่จะควบคุมจักรพรรดิ มิใช่ในทางกลับกัน เนื่องจากฮั่นไม่พอใจที่เจ้าชายแปดพระองค์ (รวมถึงหลี่ จือ และเจ้าชายแห่งมู่, จี, เส้า, เผิง, ฮั่น, อี้, และเฉิน ซึ่งประวัติศาสตร์ไม่บันทึกชื่อไว้) ยังคงบัญชาการทหารรักษาพระองค์ ฮั่นจึงใส่ร้ายเจ้าชายเหล่านั้นว่ามีแผนการจะสังหารเขาและลักพาตัวจักรพรรดิ จักรพรรดิถังเจาจงพยายามเรียกตัวฮั่นมาเข้าเฝ้าเพื่ออธิบาย แต่ฮั่นปฏิเสธ และเมื่อจักรพรรดิถังเจาจงทรงสั่งให้เจ้าชายทั้งหลายไปอธิบายกับฮั่นเป็นการส่วนตัว ฮั่นก็ปฏิเสธที่จะพบพวกเขา ฮั่นจึงให้ทหารของตนล้อมพระราชวังชั่วคราว จักรพรรดิถังเจาจงถูกบังคับให้ยุบกองทัพของเจ้าชายเหล่านั้น และฮั่นก็จับกุมเจ้าชายแห่งราชวงศ์ไว้ในบ้านพัก นอกจากนี้ ฮั่นยังบังคับให้จักรพรรดิถังเจาจงประหารชีวิตนายพลหลี่ หยุน (李筠) หนึ่งในนายพลทหารรักษาพระองค์
ต่อมาในปีเดียวกัน หลังจากที่หลี่เจี้ยผี ซึ่งก่อนหน้านี้ได้เดินทางไปเหอตงเพื่อขอความช่วยเหลือจากหลี่เคอยง กลับมาที่หัวโจว จึงเปิดเผยว่าหลี่เคอยงไม่สามารถมาช่วยจักรพรรดิหรือเจ้าชายได้ ฮั่นจึงใส่ร้ายเพิ่มเติมว่าหลี่เจี้ยผีและหลี่ซื่อโจวกำลังวางแผนทรยศ จักรพรรดิถังเจาจงพยายามเพิกเฉยต่อข้อกล่าวหาของฮั่น แต่ฮั่นและขันทีหลิวจี้ซู ก็ล้อมคฤหาสน์ทั้งสิบหก พวกเขาจับตัวหลี่ จือ, หลี่ซื่อโจว, หลี่เจี้ยผี, หลี่ หยุน (李允) เจ้าชายแห่งตาน รวมทั้งเจ้าชายแห่งอี้, มู่, จี, เส้า, เผิง, ฮั่น, และเฉิน ไปที่หุบเขาฉือที (石隄谷) และประหารชีวิตพวกเขาที่นั่น

**หมายเหตุและอ้างอิง**
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 9
หมวดหมู่:บุคคลที่สิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 1440
หมวดหมู่:บุคคลจากซีอาน