Colobopsis saundersi

Colobopsis saundersi (ชื่อพ้อง Camponotus saundersi) หรือที่เรียกว่า มดระเบิดมาเลเซีย, Malaysian exploding ant เป็นสายพันธุ์ของมดที่พบในมาเลเซียและบรูไน โดยอยู่ในสกุล Colobopsis มดงานสามารถระเบิดตัวเองอย่างเสียสละและรุนแรงเป็นการป้องกันตัวครั้งสุดท้าย ซึ่งความสามารถนี้พบได้ในมดหลายสายพันธุ์ในสกุลนี้และแมลงบางชนิดอื่น ๆ  มดสายพันธุ์นี้มีต่อมขากรรไกรล่างขนาดใหญ่มาก ซึ่งใหญ่กว่ามดสายพันธุ์อื่นหลายเท่า และผลิตสารคัดหลั่งเหนียวเพื่อป้องกันตัว ตามการศึกษาปี ค.ศ. 2018 พบว่าสายพันธุ์นี้เป็นกลุ่มสายพันธุ์ซับซ้อน และมีความเกี่ยวข้องกับ C. explodens ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม C. cylindrica

**การป้องกัน**
ภาพแสดงต่อมขากรรไกรที่มีขนาดใหญ่เกินปกติสองข้างของ Colobopsis saundersi ซึ่งเต็มไปด้วยสารพิษที่วิ่งตลอดความยาวของร่างกาย ตั้งแต่ศีรษะจนถึงส่วนท้อง พฤติกรรมการป้องกันของ Colobopsis saundersi รวมถึงการระเบิดตัวเองโดยกระบวนการที่เรียกว่า autothysis ซึ่งเป็นคำที่ตั้งโดย Maschwitz และ Maschwitz ในปี 1974 ต่อมขากรรไกรล่างสองข้างที่เต็มไปด้วยสารพิษนั้นมีขนาดใหญ่เกินกว่ามดชนิดอื่น ๆ โดยวิ่งตลอดความยาวของร่างกายมด เมื่อการต่อสู้เริ่มยากลำบาก มดงานจะหดกล้ามเนื้อหน้าท้องอย่างรุนแรง ทำให้gaster แตกที่รอยพับระหว่างส่วน ทำให้ต่อมขากรรไกรล่างแตกออกและพ่นสารคัดหลั่งเหนียวไปในทุกทิศทางจากส่วนanterior ของศีรษะ กาวที่พ่นออกมานี้มีคุณสมบัติกัดกร่อนและเป็นสารระคายเคืองทางเคมี ซึ่งสามารถพันและทำให้ศัตรูที่อยู่ใกล้ไม่สามารถขยับตัวได้
จากการสังเกตโดยตรงของ Jones (2004) พบว่าสารคัดหลั่งของ C. saundersi มีสีขาวสว่างในช่วงปลายฤดูฝน และเปลี่ยนเป็นครีม หรือเหลืองซีดในฤดูแล้งและต้นฤดูฝน การเปลี่ยนแปลงสีนี้แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงของpH ภายใน ซึ่งอาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอาหารตามฤดูกาล

**การป้องกันดินแดน**
พฤติกรรม autothysis ของ C. saundersi พบได้บ่อยในช่วงการต่อสู้เพื่อแย่งดินแดนกับมดสายพันธุ์อื่น ๆ หรือกลุ่มอื่น ๆ มดweaver ants (Oecophylla smaragdina) เป็นที่รู้กันดีว่าไล่ล่าและโจมตี C. saundersi เพื่อแย่งดินแดนและเป็นเหยื่อ การเสียสละของมดงาน C. saundersi อาจช่วยปกป้องอาณานิคมโดยรวมด้วยการรักษาพื้นที่หาอาหารของอาณานิคมไว้ พฤติกรรมนี้จึงอาจสืบต่อในประชากรหากมีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมอยู่ในตัวมดงานส่วนใหญ่

**การป้องกันจากการล่า**
C. saundersi ใช้ autothysis เพื่อป้องกันการถูกล่าโดยอาร์โทรพอด (แมลงอื่น ๆ เช่น มดและแมงมุม) ซึ่งเชื่อว่าเป็นภัยคุกคามหลัก เนื่องจาก:- Jones (2004) พบว่า C. saundersi มีความไวต่อการสั่นสะเทือนของใบไม้เพียงเล็กน้อยอย่างมาก- สารเหนียวของ C. saundersi มีประสิทธิภาพมากกว่าในการทำให้อวัยวะของอาร์โทรพอดเคลื่อนที่ไม่ได้เมื่อเทียบกับสัตว์มีกระดูกสันหลัง
C. saundersi ยังใช้ autothysis เพื่อป้องกันนักล่าสัตว์มีกระดูกสันหลัง เนื่องจากสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันนี้มีคุณสมบัติที่ไม่เหมาะแก่การกิน ซึ่งอาจช่วยยับยั้งนักล่าบางชนิดจากการโจมตีมดสายพันธุ์นี้ในอนาคต

**สารเคมี**
"กาวพิษ" ของ Colobopsis saundersi ประกอบด้วยโพลีอะซิเตต ไฮโดรคาร์บอนอะลิฟาติก และแอลกอฮอล์เป็นหลัก แลคโทนโครงสร้างแบบแตกแขนงและไอโซคูมารินเมทิลจากลำไส้หลังทำหน้าที่เป็นฟีโรโมนแสดงร่องรอย ในขณะที่ไฮโดรคาร์บอนสายตรงและเอสเทอร์จากต่อม Dufour ทำหน้าที่เป็นฟีโรโมนเตือนภัยใน C. saundersi และสายพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง จากการศึกษาโดย Jones และคณะ (2004) พบสารเคมีดังต่อไปนี้ในสารคัดหลั่งของ C. saundersi:- ฟีนอล- m-cresol (พบเพียงร่องรอย) เป็นสารกัดกร่อน- 2, 4-Dihydroxyacetophenone- 2-Methyl-5, 7-dihydroxychromone- Orcinol (พบเพียงร่องรอย)- สารประกอบอะลิฟาติก- Undecane- 2-Heptanone (พบเพียงร่องรอย) เทอร์พีนอยด์- Citronellal- Citronellol- กรด Citronellic- Isopulegol- (6R) - (E) -2, 6-Dimethyl-2-octen-1, 8-dioic acid
ทั้ง 2, 4-Dihydroxyacetophenone และ 2-Methyl-5, 7-dihydroxychromone เป็นคีโตนฟีนอลิกที่ทำให้สีของสารคัดหลั่งเปลี่ยนไปตามค่า pH
(6R) - (E) -2, 6-Dimethyl-2-octen-1, 8-dioic acid เป็นโมโนเทอร์พีนแบบอะไซคลิก ซึ่งยังไม่เคยพบในแมลงมาก่อน อย่างไรก็ตาม สารเคมีนี้เป็นที่รู้จักดีว่าเป็นเมแทบอไลต์ในปัสสาวะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม และการผลิตมากเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะกรดเป็นพิษในหลายชนิดของสัตว์

**แกลเลอรี**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 cite web|url=http://www.antweb.org/description.do?rank=species&genus=camponotus&name=saundersi&project=southeastasiaants|title=Species: Camponotus saundersi |publisher=AntWeb|accessdate=2009-09-26 Photos of the ant.
โคโลบอปซิส
หมวดหมู่:ไฮเมโนปเทอราแห่งเอเชีย
หมวดหมู่:สัตว์เฉพาะถิ่นของเกาะบอร์เนียว
หมวดหมู่:แมลงที่พบในประเทศบรูไน
หมวดหมู่:แมลงที่พบในประเทศมาเลเซีย
หมวดหมู่:สัตว์ระเบิด
หมวดหมู่:แมลงที่อธิบายไว้ใน 1889
หมวดหมู่:แท็กซ่าที่ได้รับการตั้งชื่อโดยคาร์โล เอเมอรี