นกตะขาบม่วง

ไฟล์:Purple roller (Coracias naevius mosambicus).jpg|thumb|300x300px|ริ้วสีขาวที่เด่นชัดบนคอและอก ที่นามิเบีย (ของชนิดย่อย Coracias naevius mosambicus)
ภาพประกอบ
นกตะขาบม่วง หรือ นกตะขาบหัวสีน้ำตาล (purple roller หรือ rufous-crowned roller; Coracias naevius) เป็นนกขนาดกลางในวงศ์นกตะขาบ กระจายพันธุ์ในอนุภูมิภาคทะเลทรายสะฮารา มีสีต่างจากนกตะขาบอื่น ๆ อย่างชัดเจนคือโดยรวมสีค่อนข้างทึม  และร้องเสียงห้วน ๆ และแหบแห้ง

**อนุกรมวิธาน**
นกตะขาบม่วงได้รับการระบุชนิดอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1800 โดยฟรองซัวร์ มารี โดแดง (François Marie Daudin) นักสัตววิทยาชาวฝรั่งเศส ในชื่อทวินาม Coracias naevia จากตัวอย่างที่เก็บได้ในเซเนกัล ชื่อลักษณะเฉพาะจากภาษาละติน "naevius" หมายถึง "เป็นจุด" หรือ "เป็นเครื่องหมาย"
การศึกษาสายวิวัฒนาการระดับโมเลกุลที่ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 2018 พบว่านกตะขาบม่วงมีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับนกตะขาบทุ่งหางบ่วง (Coracias spatulatus)

**ชนิดย่อย**
สองชนิดย่อยได้รับการยอมรับ คือ- Coracias naevius naevius - Daudin, 1800 – นกตะขาบคอสีม่วง พบตั้งแต่เซเนกัลและแกมเบีย ไปจนถึงโซมาเลียและแทนซาเนียตอนเหนือ ซึ่งชื่อสามัญของชนิดย่อยนี้ยังใช้เป็นชื่อรองของนกตะขาบทุ่งอกสีม่วง- Coracias naevius mosambicus - Dresser, 1890 – แต่เดิมระบุว่าเป็นชนิดที่แยกออกต่างหาก (Coracias mosambicus) พบเห็นได้ในแองโกลาและสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกตอนใต้ ไปจนถึงนามิเบียตอนเหนือของแอฟริกาใต้

**ลักษณะ**
นกตะขาบม่วงเป็นนกตะขาบที่ใหญ่ที่สุดในสกุลนกตะขาบทุ่ง (rollers) มีความยาว 35 ถึง 40 เซนติเมตร (14 ถึง 16 นิ้ว) ปีกยาวและโค้งลู่และมน ส่วนหางตัดเป็นสี่เหลี่ยม
จากระยะไกลมีสีน้ำตาลทึม มีคิ้วยาวสีขาว คอและอกมีริ้วสีขาวจำนวนมาก หางสีครามเข้ม ประชากรนกทางเหนือมีแนวโน้มที่จะมีกระหม่อมสีน้ำตาลอ่อน ในขณะที่ประชากรนกทางใต้มีกระหม่อมสีเขียวมะกอก ท้องเป็นสีม่วงอมชมพู
ไฟล์:Coracias naevia -20090426.jpg|ท้องสีม่วงอมชมพู
ไฟล์:Coracias naevia (AM LB10849).jpg|สีปีก
ไฟล์:GrootTroupant 2007.jpg|สีเขียวมะกอกบนหลัง
ไฟล์:Purple roller, Coracias naevius, in the Punda Maria area, Kruger National Park, South Africa (21401512723).jpg|คิ้วขาว

**เสียง**
ร้องเสียง (โดยมาก 2 จังหวะติด ๆ) "ก้า" หรือ "วา-ก้ะ" ที่แหบแห้งและเกรี้ยวกราด ซ้ำ ๆ อย่างรวดเร็วและสม่ำเสมอหลายนาที

**พฤติกรรมและนิเวศวิทยา**
นกตะขาบม่วงชอบอาศัยในตอหรือต้นที่ตายแล้วของพืชมีหนามสกุลสีเสียด (กระถิน) มักเกาะอยู่ตามยอดไม้มีหนามหรือเสาเป็นเวลานานคอยดูเหยื่อ เช่น แมลง แมงมุม แมงป่อง และกิ้งก่าขนาดเล็กบนพื้น และเมื่อจะบินมักโยกสั่นตัวไปมา และร้องเสียงดังตลอดเวลา ตั้งแต่จากยอดไม้จนร่อนลงมาสู่พื้นดิน

**การผสมพันธุ์**
เป็นนกหวงถิ่น ในช่วงฤดูผสมพันธุ์จะบินไล่นกตะขาบอื่น ๆ เหยี่ยวขนาดเล็ก และกา ดูเหมือนว่านกตะขาบม่วงเป็นนกที่ผสมพันธุ์ตามโอกาสที่อาจมีความเชื่อมโยงกับฝน เนื่องจากฤดูผสมพันธุ์ที่แตกต่างกันของประชากรในแต่ละภูมิภาค
ทำรังในโพรงตามธรรมชาติบนต้นไม้ ใช้รูเก่าของนกหัวขวาน ในซอกผา ริมฝั่งแม่น้ำ ท่อ หรือโพรงในอิฐ มักจะวางไข่ 3 ฟอง มีสีขาว ลูกนกถูกเลี้ยและฟักโดยพ่อแม่ร่วมกัน

**การกระจายพันธุ์**
เขตการกระจายพันธุ์ในแอฟริกา ทางใต้ของภูมิภาคทะเลทรายสะฮารา ได้แก่ แองโกลา, เบนิน, บอตสวานา, บูร์กินาฟาโซ, แคเมอรูน, สาธารณรัฐอัฟริกากลาง, ชาด, สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก, โกตดิวัวร์, เอริเทรีย, เอสวาตินี, เอธิโอเปีย, แกมเบีย, กานา, กินี, กินี-บิสเซา, เคนยา, ไลบีเรีย, มาลาวี, มาลี, มอริเตเนีย, โมซัมบิก, นามิเบีย, ไนเจอร์, ไนจีเรีย, เซเนกัล, โซมาเลีย, แอฟริกาใต้, ซูดาน, แทนซาเนีย, ยูกันดา, แซมเบีย และซิมบับเว ที่ระดับความสูงไม่เกิน 1,300 เมตร

**อ้างอิง**

ม่วง
ตะขาบม่วง