เทศมณฑลของประเทศโครเอเชีย

เทศมณฑล หรือ ฌูปานิยา (županija) เป็นหน่วยการบริหารระดับบนสุดของโครเอเชีย เทศมณฑลในประเทศโครเอเชียได้รับการรื้อฟื้นขึ้นมาใน ค.ศ. 1992 โดยประเทศโครเอเชียแบ่งออกเป็น 20 เทศมณฑล และกรุงซาเกร็บซึ่งมีฐานะเป็นทั้งเทศมณฑลและนคร (ซึ่งเป็นเอกเทศจากเทศมณฑลซาเกร็บที่มีพื้นที่ล้อมรอบกรุงซาเกร็บ) เทศมณฑลในประเทศโครเอเชียแบ่งย่อยลงไปอีกเป็นนครและเทศบาล ณ ค.ศ. 2015 ประเทศโครเอเชียมี 128 นครและ 428 เทศบาล

**สภาเทศมณฑล**
สภาเทศมณฑล (županijska skupština) เป็นสภาผู้แทนและปรึกษาหารือของเทศมณฑลนั้น โดยสมาชิกสภาเทศมณฑลจะมาจากการเลือกตั้งเมื่อครบวาระ 4 ปี ผู้นำในเชิงบริหารของสภาเทศมณฑลจะเรียกว่านายกเทศมณฑลหรือ ฌูปัน (župan) ยกเว้นนครซาเกร็บที่ซึ่งนายกเทศมนตรีจะมีฐานะเทียบเท่ากับนายกเทศมณฑล นายกเทศมณฑลและนายกเทศมนตรีนครซาเกร็บจะมีรองนายกจำนวนสองคน และทั้งสามตำแหน่งในแต่ละเทศมณฑลจะมาจากการเลือกตั้งเมื่อครบวาระ 4 ปีเช่นกันเช่นเดียวกับนายกเทศมนตรีนครและเทศบาลอื่น ๆ ในประเทศโครเอเชีย ซึ่งเป็นหน่วยย่อยของเทศมณฑลอีกชั้นหนึ่ง ในกรณีที่ไม่มีผู้ได้รับคะแนนเสียงข้างมากเด็ดขาดจะจัดให้มีการเลือกตั้งรอบที่สอง นายกเทศมณฑลและรองนายกเทศมณฑลสามารถถูกถอดถอนได้ผ่านการลงประชามติ ภายในสภาเทศมณฑลจะมีส่วนงานที่จัดตั้งขึ้นเพื่อดำเนินการภายในอำนาจของเทศมณฑลนั้น โดยหัวหน้าส่วนงานจะได้รับการแต่งตั้งโดยนายกเทศมณฑลซึ่งจะคัดเลือกจากประชาชนที่เสนอตัวเข้ามา
นอกจากนี้ ในแต่ละเทศมณฑลจะมีสำนักงานบริหารของรัฐบาล (ured državne uprave) ซึ่งเป็นตัวแทนของรัฐบาลโครเอเชียดำเนินงานภายในอำนาจหน้าที่ของรัฐบาล โดยหัวหน้าสำนักงาน (predstojnik ureda državne uprave) จะได้รับการแต่งตั้งจากรัฐบาลโครเอเชียโดยตรง ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของสภาเทศมณฑลและไม่ได้อยู่ภายใต้อำนาจของนายกเทศมณฑล อย่างไรก็ตาม สำหรับนครซาเกร็บ นายกเทศมนตรีจะมีฐานะเป็นหัวหน้าสำนักงานบริหารของรัฐบาลอีกตำแหน่งหนึ่งด้วย

**งบประมาณและอำนาจหน้าที่**
เทศมณฑลจะได้รับงบประมาณจากรัฐบาลและมีรายได้เพิ่มเติมจากธุรกิจของเทศมณฑล ภาษีเทศมณฑล และค่าธรรมเนียม ภาษีเทศมณฑลนั้นรวมไปถึงภาษีมรดก ภาษีรางวัล ภาษีรถยนต์ ภาษีเรือ และภาษีเครื่องเล่นเกมอาร์เคด
เทศมณฑลมีหน้าที่ให้บริการประชาชนโดยทั่วไป การศึกษาขั้นพื้นฐาน การบริการสาธารณสุข สวัสดิการสังคม ข้อกำหนดเกี่ยวกับเกษตรกรรม การป่าไม้ การล่าสัตว์ การประมง การทำเหมืองแร่ อุตสาหกรรม และการก่อสร้าง การบริการสำหรับเศรษฐกิจภายในเทศมณฑล ระบบโครงข่ายถนน และการออกใบอนุญาตก่อสร้างอาคารในพื้นที่นอกเหนือเขตเมืองใหญ่ ในขณะเดียวกัน รัฐบาลกลางและสภาท้องถิ่นระดับย่อยก็สามารถให้บริการในลักษณะเดียวกันได้ตามกฎหมาย
สมาคมเทศมณฑลแห่งประเทศโครเอเชีย (Hrvatska zajednica županija) จัดตั้งขึ้นใน ค.ศ. 2003 เพื่อเป็นโครงข่ายสำหรับการประสานงานระหว่างเทศมณฑล

**ประวัติศาสตร์**
ไฟล์:Croatia Counties 10th century with Gacka, Krbava, Lika.png|thumb|right|แผนที่แสดงอาณาบริเวณคร่าว ๆ ของเทศมณฑลของราชอาณาจักรโครเอเชียสมัยศตวรรษที่ 10 ซ้อนทับกับแผนที่ประเทศโครเอเชียและประเทศบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาในปัจจุบัน|alt=Map of approximate locations of early medieval counties of Croatia 
ราชอาณาจักรโครเอเชียแบ่งออกเป็นเทศมณฑลเป็นครั้งแรกในสมัยราชวงศ์เตอร์ปิมีรอวิชในสมัยกลาง ในสมัยนั้นมีจำนวน 14 เทศมณฑลได้แก่:- ลีฟนอ (ครอบคลุมที่ราบลิวัญสกอป็อลเย)- เซตินา (อยู่แถบแม่น้ำเซตินา มีศูนย์กลางอยู่ที่สตอลัตส์)- อิม็อตสกี (ทางทิศใต้ของเทศมณฑลลีฟนอและเทือกเขาบิออกอวอ)- ปลิวา (แถบลุ่มแม่น้ำปลิวาและแม่น้ำเวอร์บาส)- เปเซ็นตา (ระหว่างแม่น้ำอูนากับแม่น้ำซานา)- ปรีมอริเยหรือกลิส (ชายฝั่งทะเลเอเดรียติกระหว่างชิเบนีกกับออมีช มีศูนย์กลางอยู่ที่ป้อมกลิส)- บริบีร์ (ทางทิศตะวันตกของเทศมณฑลปรีมอริเย)- นอนา (โดยรอบเมืองนีนและซาดาร์)- กนีน (มีศูนย์กลางอยู่ที่ป้อมกนีน)- ซิดรากา (อยู่ระหว่างเทศมณฑลบริบีร์กับเมืองซาดาร์)- นินาหรือลูกา (อยู่ระหว่างเทศมณฑลกนีน นอนา ซิดรากา และบริบีร์)- กาตส์กา- เกอร์บาวา- ลีกา
เทศมณฑลเกอร์บาวา ลีกา และกาตส์กามีผู้ปกครองหนึ่งคนที่เรียกว่า บาน โดยเทศมณฑลสามเทศมณฑลดังกล่าวอยู่ในบริเวณเทศมณฑลลีกา-เซ็ญในปัจจุบัน ในช่วงเวลาเดียวกัน เทศมณฑลในพื้นที่พันโนเนียตอนล่างทางทิศเหนือของเทือกเขากว็อซด์ไม่ได้รับการบันทึกในประวัติศาสตร์มากนัก สันนิษฐานว่าเทศมณฑลในพื้นที่พันโนเนียตอนล่างอาจจะอยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์โครเอเชียโดยตรง ซึ่งแตกต่างจากเทศมณฑลในพื้นที่ทางใต้ที่มีขุนนางปกครอง
จำนวน ขอบเขต และอำนาจของเทศมณฑลเปลี่ยนแปลงอย่างมากในช่วงเวลาหลายศตวรรษ ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในประวัติศาสตร์โดยรวมได้แก่การเปลี่ยนแปลงอำนาจของกษัตริย์และขุนนาง การช่วงชิงดินแดนระหว่างจักรวรรดิออตโตมันกับโครเอเชีย และการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและการเมืองการปกครองอื่น ๆ ในช่วงศตวรรษที่ 13 และ 14 ขุนนางโครเอเชียเรืองอำนาจ เทศมณฑลที่กษัตริย์กำหนดไว้จึงถูกลดความสำคัญลงเหลือเพียงแค่ในทางกฎหมาย ในขณะที่อำนาจทางทหารและการคลังตกอยู่ที่ขุนนาง นอกจากนี้ยังมีการบริหารราชการแบบอื่นที่ทับซ้อนกับเทศมณฑลในช่วงเวลานี้เช่นคริสตจักรโรมันคาทอลิก เสรีราชนคร (Free royal city) และนครต่าง ๆ ในแดลเมเชีย ต่อมาใน ค.ศ. 1527 หลังจากที่โครเอเชียกลายเป็นดินแดนหนึ่งของราชาธิปไตยฮาพส์บวร์ค เทศมณฑลก็ยิ่งลดความสำคัญลงไปอีกก่อนที่จะได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาอีกครั้งอย่างช้า ๆ หลังจาก ค.ศ. 1760
ในศตวรรษที่ 19 การปฏิวัติในจักรวรรดิออสเตรีย ค.ศ. 1848 ได้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งสำคัญ โดยมีการจัดตั้งรัฐบาลพลเรือนขึ้นภายในราชอาณาจักรโครเอเชีย-สลาโวเนียซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี ซึ่งราชอาณาจักรโครเอเชีย-สลาโวเนียได้ขยายอาณาเขตครอบคลุมพื้นที่แนวหน้าโครเอเชียและพื้นที่แนวหน้าสลาโวเนียใน ค.ศ. 1881 ในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 19 นั้นเองเทศมณฑลในโครเอเชียก็ผ่านการจัดระเบียบใหม่หลายครั้งตามสถานะของราชอาณาจักรโครเอเชีย-สลาโวเนียในจักรวรรดิออสเตรีย/ออสเตรีย-ฮังการี การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญที่เกิดขึ้นหลังสุดได้แก่ใน ค.ศ. 1886 โดยมีการจัดตั้งเทศมณฑลขึ้นใหม่ 8 เทศมณฑล ซึ่งยังคงใช้อยู่จนถึง ค.ศ. 1922 เมื่อเทศมณฑลถูกยกเลิก ใน ค.ศ. 1913 มีการปรับปรุงแก้ไขเขตพื้นที่เทศมณฑลเล็กน้อย เทศมณฑลในช่วงนี้จะมีลักษณะเป็นองค์การที่ปกครองตนเองซึ่งต่างจากในสมัยกลาง แต่ละเทศมณฑลจะมีสภาเทศมณฑล (županijska skupština) โดยครึ่งหนึ่งของสภาได้แก่ผู้ที่จ่ายภาษีจำนวนมากที่สุด และอีกครึ่งหนึ่งของสภามาจากการเลือกตั้ง นายกเทศมณฑล (veliki župan) จะได้รับการแต่งตั้งโดยกษัตริย์ และเจ้าหน้าที่ของเทศมณฑลจะได้รับการแต่งตั้งโดย บาน ซึ่งเทียบเท่ากับนายกรัฐมนตรีในปัจจุบัน ในแต่ละเทศมณฑลยังมีคณะกรรมการซึ่งประกอบด้วยสมาชิก 6 คนที่ได้รับเลือกโดยสภาเทศมณฑล เทศมณฑลจะแบ่งย่อยลงไปเป็นอำเภอ (kotari) ในขณะที่เทศบาล (općine) และนคร (gradovi) มีลักษณะเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
เทศมณฑลเดิมของโครเอเชียถูกยกเลิกใน ค.ศ. 1922 หลังจากที่ราชอาณาจักรแห่งชาวเซิร์บ โครแอต และสโลวีนได้เปลี่ยนมาใช้ระบบแคว้น (oblast) แทน ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนเป็นบานอวินาใน ค.ศ. 1929 หลังสงครามโลกครั้งที่สอง สาธารณรัฐสังคมนิยมโครเอเชีย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมยูโกสลาเวียแบ่งการปกครองออกเป็นประมาณ 100 เทศบาลซึ่งมีฐานะเป็นทั้งหน่วยการปกครองและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
ใน ค.ศ. 1992 ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับสงครามประกาศเอกราชโครเอเชีย ได้มีการรื้อฟื้นระบบเทศมณฑลกลับมาอีกครั้ง พื้นที่ประเทศโครเอเชียใน ค.ศ. 1922 ในพื้นที่ทรานส์ไลทาเนียแบ่งออกเป็นแปดเทศมณฑล แต่พื้นที่เดียวกันใน ค.ศ. 1992 แบ่งออกเป็น 14 เทศมณฑล ในขณะที่เทศมณฑลเมจิมูริเยจัดตั้งขึ้นตามดินแดนที่โครเอเชียได้มาหลังจากสนธิสัญญาทรียานงใน ค.ศ. 1920 หลังจากนั้นได้มีการเปลี่ยนแปลงเขตแดนหลายครั้ง ครั้งสำคัญที่เกิดขึ้นล่าสุดมีขึ้นใน ค.ศ. 2006

**รายชื่อเทศมณฑล**

**เทศมณฑลในปัจจุบัน**

**เทศมณฑลของราชอาณาจักรโครเอเชีย-สลาโวเนีย**
ไฟล์:Kingdom of Croatia-Slavonia counties.svg|500px|thumb|centre|เทศมณฑลของราชอาณาจักรโครเอเชีย-สลาโวเนียและที่ตั้งของราชอาณาจักรในจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี (สีส้มในแผนที่แทรก)|alt=Map of counties of Croatia in 1886

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 cite journal | ref = law | url = http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2013_02_19_323.html | language = hr | title = Zakon o lokalnoj i područnoj (regionalnoj) samoupravi (pročišćeni tekst) | author = Croatian Parliament | author-link = Croatian Parliament | journal = Narodne novine | issue = 19/2013 | date = 2013-02-18| access-date = 2016-04-10- cite journal | ref = law1 | url = http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2012_12_144_3074.html | language = hr | title = Zakon o lokalnim izborima | author = Croatian Parliament | author-link = Croatian Parliament | journal = Narodne novine | issue = 144/2012 | date = 2012-12-21 | access-date = 2016-04-10- Cite web | ref = Ustav | url = http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=2405 | title = The Constitution of the Republic of Croatia (consolidated text) | publisher = Croatian Parliament | access-date = 2016-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151102090040/http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=2405 | archive-date = 2015-11-02 | url-status = dead 

หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์โครเอเชีย