เทศมณฑลของประเทศโรมาเนีย

เทศมณฑลหรือฌูเด็ตส์ (județ) เป็นหน่วยการบริหารระดับแรกของประเทศโรมาเนียร่วมกับเทศบาลบูคาเรสต์ โดยในประเทศโรมาเนียจะมีเทศมณฑล 41 แห่ง (ไม่นับบูคาเรสต์) เทศมณฑลเหล่านี้ยังใช้เป็นชื่อเรียกหน่วยย่อยเพื่อการจัดเก็บข้อมูลทางสถิติ (NUTS) ระดับที่สามหรือ NUTS-3 ภายในสหภาพยุโรปด้วย เทศมณฑลจะมีฐานะเป็นรัฐบาลท้องถิ่นด้วย ชื่อของเทศมณฑลมักจะตั้งตามแม่น้ำสายสำคัญ หรือเมืองสำคัญภายในเทศมณฑลนั้น
การแบ่งหน่วยการบริหารในลักษณะฌูเด็ตส์สามารถสืบย้อนไปได้ถึงสมัยราชรัฐวอลเลเกียและมอลเดเวียในคริสต์ศตวรรษที่ 14 ซึ่งในมอลเดเวียสมัยนั้นจะเรียกว่า ซีนุต (ținut) ภายหลังจากที่ราชรัฐมอลเดเวียและวอลเลเกียรวมกันใน ค.ศ. 1859 ระบบหน่วยการบริหารตั้งแต่นั้นจะมีลักษณะคล้ายคลึงกับจังหวัดของประเทศฝรั่งเศส อย่างไรก็ตาม ระบบหน่วยการบริหารนี้เปลี่ยนแปลงหลายครั้ง และจำนวนเทศมณฑลก็เปลี่ยนแปลงหลายครั้งเช่นกัน โดยในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สองจะมี 71 เทศมณฑล แต่ต่อมาลดลงเหลือเพียง 39 หลังจาก ค.ศ. 1968 การปรับปรุงครั้งสุดท้ายเกิดขึ้นใน ค.ศ. 1997
จากข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งประเทศโรมาเนีย ประชากรเฉลี่ยต่อเทศมณฑลทั้ง 41 แห่งอยู่ที่ประมาณ 445,000 คน โดยเทศมณฑลยัชมีประชากรมากที่สุด (772,000 คน) ส่วนเทศมณฑลกอวัสนามีประชากรน้อยที่สุด (210,000 คน) ในขณะที่พื้นที่เฉลี่ยเท่ากับ 5,809 ตารางกิโลเมตร โดยเทศมณฑลตีมิชมีพื้นที่มากที่สุด (8,697 ตารางกิโลเมตร) และเทศมณฑลอิลฟอฟมีพื้นที่น้อยที่สุด (1,583 ตารางกิโลเมตร) อย่างไรก็ตาม เทศบาลบูคาเรสต์ซึ่งมีฐานะเท่ากับเทศมณฑลนั้นมีประชากรมากกว่าทุกเทศมณฑล (1,883,425 คน) แต่มีพื้นที่น้อยกว่า (228 ตารางกิโลเมตร)

**ประวัติ**
alt=Colored map showing the territory of Romania and its division into 71 counties before the World War II.
ไฟล์:Romania Counties 1930-2008.svg|thumb|350px|แผนที่แสดงเทศมณฑลในปัจจุบันซ้อนทับกับเทศมณฑลในสมัยระหว่างสงคราม|alt=Outline showing the territory of present Romania and its into counties superimposed over the colored map of the inter-war counties.
การแบ่งหน่วยการบริหารออกเป็นฌูเด็ตส์ (ในราชรัฐวอลเลเกีย) และซีนุต (ในราชรัชมอลเดเวีย) สามารถสืบย้อนไปได้ถึงช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 แต่ละฌูเด็ตส์ หรือซีนุต จะปกครองโดยฌูเด (jude) หรือปือร์เกอลับ (pârcălab) ซึ่งได้รับมอบอำนาจด้านบริหารและตุลาการ ระบบดังกล่าวนี้ได้รับอิทธิพลมาจากการบริหารในช่วงปลายจักรวรรดิไบแซนไทน์ ในขณะที่ทรานซิลเวเนียแบ่งออกเป็นราชเทศมณฑลซึ่งปกครองโดย comes และมีอำนาจด้านบริหารและตุลาการเช่นกัน
หลังจากที่ราชรัฐมอลเดเวียและวอลเลเกียรวมกันใน ค.ศ. 1859 หน่วยการบริหารก็ได้รับการปรับปรุงโดยอิงรูปแบบจากประเทศฝรั่งเศส โดยใช้ฌูเด็ตส์เป็นหน่วยหลักในการบริหาร ซึ่งยังคงใช้มาตลอดยกเว้นช่วงระหว่าง ค.ศ. 1950 และ ค.ศ. 1968 แต่ละเทศมณฑลหรือฌูเด็ตส์จะปกครองโดยเปรเฟกต์ (prefect) ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐสังกัดกระทรวงกิจการภายในและเป็นตัวแทนของรัฐบาลโรมาเนีย เทียบได้กับตำแหน่ง "ผู้ว่าการ" และนอกจากนี้เปรเฟกต์หรือผู้ว่าการยังดำรงตำแหน่งบริหารสำหรับพื้นที่ที่ไม่ได้อยู่ภายใต้อำนาจของสภาท้องถิ่นด้วย แต่ละฌูเด็ตส์ยังเคยแบ่งย่อยลงไปอีกเป็นปลาเซอ (plasă) ซึ่งปกครองโดยเปรตอร์ (pretor) แต่ยกเลิกไปใน ค.ศ. 1948
สองปีหลังจากที่ประเทศโรมาเนียประกาศใช้รัฐธรรมนูญโรมาเนีย ค.ศ. 1923 ได้มีการปรับปรุงหน่วยการบริหารในพื้นที่ที่ถูกผนวกเข้ามาใหม่ได้แก่ทรานซิลเวเนีย บูโควีนา และเบสซาเรเบียให้สอดคล้องกับหน่วยการบริหารในราชอาณาจักรโรมาเนียเก่า โดยเขตแดนของเทศมณฑลต่าง ๆ โดยส่วนใหญ่ไม่เปลี่ยนแปลง และจำนวนเทศมณฑลเพิ่มขึ้นเป็น 71 แห่งจนถึงช่วงเริ่มสงครามโลกครั้งที่สอง
ใน ค.ศ. 1938 พระเจ้าคาโรลที่ 2 ได้ทรงมีพระราชวินิจฉัยให้แก้ไขกฎหมายการบริหารโดยยึดตามหลักลัทธิฟาสซิสต์ ซีนูตุล (ținutul) หรือ "แคว้น" จำนวน 10 แห่งได้รับการจัดตั้งขึ้นเป็นหน่วยการบริหารระหว่างประเทศและเทศมณฑล แต่ละแคว้นจะปกครองโดยเรซีเดนซีเรกัล (rezidenți regal) หรือข้าหลวงซึ่งได้รับแต่งตั้งโดยตรงจากกษัตริย์ เขตแดนเทศมณฑลยังคงเดิม อย่างไรก็ตาม เนื่องจากในช่วงระหว่างสงครามโลกครั้งที่สองมีการเปลี่ยนแปลงเขตแดนเกิดขึ้นหลายครั้ง การปกครองระดับนี้จึงไม่เสถียรนัก และการปกครองระดับฌูเด็ตส์จึงได้รับการฟื้นฟูกลับมาอีกครั้ง ในช่วงระหว่าง ค.ศ. 1941 และ ค.ศ. 1944 โรมาเนียยังครอบครองพื้นที่บริเวณระหว่างแม่น้ำนีสเตอร์และแม่น้ำบูฮ์ใต้ซึ่งมีชื่อว่าเขตผู้ว่าการทรานส์นีสเตรีย ประกอบด้วย 13 เทศมณฑล
หลังจากพรรคคอมมิวนิสต์โรมาเนียเข้าปกครองประเทศใน ค.ศ. 1945 พรรคคอมมิวนิสต์ได้เปลี่ยนรูปแบบการบริหารไปใช้ตามสหภาพโซเวียตใน ค.ศ. 1950 ก่อนจะเปลี่ยนกลับมาเป็นระบบเดิมใน ค.ศ. 1968 อย่างไรก็ตาม จำนวนเทศมณฑลที่รื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ลดลงจาก 56 ในช่วงสมัยระหว่างสงครามเหลือเพียง 39 เทศมณฑลเท่านั้น
ใน ค.ศ. 1981 เทศมณฑลจูร์จูและเทศมณฑลเกอเลอรัชแยกตัวออกมาจากเทศมณฑลยาลอมิตซาและอดีตเทศมณฑลอิลฟอฟ ต่อมาใน ค.ศ. 1997 เทศมณฑลอิลฟอฟซึ่งเคยถูกลดฐานะลงไปขึ้นกับเทศบาลบูคาเรสต์เป็นเวลากว่าสองทศวรรษได้รับการจัดตั้งขึ้นมาใหม่ เส้นเขตแดนเทศมณฑลอื่น ๆ ที่กำหนดตั้งแต่ ค.ศ. 1968 ยังคงไม่เปลี่ยนแปลงมากนักในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม อำนาจหน้าที่ของเทศมณฑลได้เปลี่ยนแปลงไปหลังจากการปฏิรูปการปกครองในช่วงทศวรรษ 1990
ในปัจจุบันประเทศโรมาเนียมี 41 เทศมณฑล และ 1 เทศบาล (ได้แก่เทศบาลบูคาเรสต์) ทั้ง 42 หน่วยถือเป็นหน่วยย่อยระดับที่สามสำหรับการบันทึกข้อมูลสถิติของสหภาพยุโรป แต่ละเทศมณฑลจะแบ่งย่อยลงไปอีกเป็นเมืองหรือออรัช (oraș) และชุมชนหรือกอมูเนอ (comună) เมืองบางเมืองยังมีฐานะเป็นเทศบาลหรือมูนีชีปียู (municipiu) ด้วย ผู้ว่าการเทศมณฑลหรือเปรเฟกต์จะมีอำนาจบริหารสูงสุดภายในเขตเทศมณฑล ในขณะที่สภาเทศมณฑลซึ่งได้รับเลือกจากประชาชนทุกสี่ปีจะมีอำนาจจำกัดในการบริหาร ในขณะที่อำนาจตุลาการจะบังคับใช้โดยศาล ซึ่งเขตศาลของประเทศโรมาเนียก็จะยึดตามเขตเทศมณฑลเช่นกันเพื่อไม่ให้เกิดความซับซ้อนในการแยกใช้อำนาจ

**เทศมณฑลในปัจจุบัน**
เทศมณฑลของประเทศโรมาเนียในปัจจุบัน

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Blog of the Romanian Royalty House showing various maps with the previous administrative divisions of Romania. date=2009-06-11 - Current and historical divisions of Romania at Statoids.com
*cite web|url=http://www.itl.nist.gov/fipspubs/10-3tab1.htm|title=Geopolitical Entities and Their Codes (FIPS codes)|publisher=National Institute of Standards and Technology|access-date=2010-08-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822231957/http://www.itl.nist.gov/fipspubs/10-3tab1.htm|archive-date=2010-08-22