การเมืองเบลเยียม

ประเทศเบลเยียม เป็นสหพันธรัฐที่มีการปกครองในระบอบประชาธิปไตยระบบรัฐสภาโดยมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และนายกรัฐมนตรีเป็นหัวหน้ารัฐบาลที่มาจากพรรคการเมืองหลายพรรคเป็นผู้ใช้อำนาจบริหาร และอำนาจนิติบัญญัตินั้นอยู่กับรัฐสภาซึ่งแบ่งเป็นสองสภาอันประกอบด้วยวุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎร เขตการปกครองของประเทศเบลเยียมนั้นแบ่งเป็นประชาคมที่แบ่งตามภาษา และแคว้นที่แบ่งตามเขตแดน พระมหากษัตริย์พระองค์ปัจจุบันคือสมเด็จพระราชาธิบดีฟีลิป ซึ่งเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 7 แห่งชาวเบลเยียม และเสด็จขึ้นครองราชสมบัติเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 2013
ตั้งแต่ช่วง ค.ศ. 1970 พรรคการเมืองต่าง ๆ ในเบลเยียมได้แบ่งเป็นฝักฝ่ายชัดเจนกันตามแต่ละประชาคมที่เป็นตัวแทนมากกว่านโยบายของตน พรรคการเมืองในเบลเยียมแบ่งเป็นสามฝั่งหลัก ๆ โดยส่วนใหญ่ทั้งหมดเป็นพรรคการเมืองที่ดำเนินนโยบายค่อนไปทางสายกลาง เช่น ฝ่ายเสรีนิยมฝ่ายขวา อนุรักษนิยมทางสังคมของประชาธิปไตยคริสเตียน และประชาธิปไตยสังคมนิยมซึ่งเป็นฝ่ายซ้าย นอกจากนี้ยังมีพรรคอื่น ๆ ที่มีความสำคัญมากขึ้นในปัจจุบัน เช่น พรรคครุนโดยเฉพาะในฟลานเดอส์ พรรคชาตินิยม และพรรคการเมืองฝ่ายขวาจัด การเมืองในเบลเยียมได้รับอิทธิพลจากกลุ่มนักวิ่งเต้นต่าง ๆ เช่น สหภาพแรงงาน องค์กรของนายจ้างหลายองค์กรอย่างสมาพันธ์องค์กรธุรกิจแห่งเบลเยียม (Federation of Belgian Enterprises) เป็นต้น
ในประเทศเบลเยียมนั้นการเมืองโดยเสียงข้างมากมักจะถูกแทนที่ด้วยขั้นตอนและกลไกต่าง ๆ ที่เข้าข้างฝั่งเสียงข้างน้อย (ผู้พูดภาษาฝรั่งเศส) ซึ่งในการลงมติต่าง ๆ นั้นจะต้องใช้คะแนนเสียงข้างมากพิเศษ (2 ใน 3 ของทั้งหมด และเสียงข้างมากในประชาคมหลัก ๆ ทั้ง 2 ประชาคม) 
ใน ค.ศ. 2019 อีโคโนมิสต์อินเทลลิเจนซ์ยูนิตจัดประเทศเบลเยียมเป็นประเทศที่มี "ประชาธิปไตยบกพร่อง"

**รัฐธรรมนูญ**
รัฐธรรมนูญเบลเยียมเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศเบลเยียม เริ่มใช้เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1831 โดยมีการแก้ไขรัฐธรรมนูญขึ้นหลายครั้ง โดยครั้งสำคัญที่มีการปฏิรูปประเทศหลัก ๆ นั้นเกิดขึ้นใน ค.ศ. 1970 และ 1993
ใน ค.ศ. 1970 เพื่อจัดการกับความขัดแย้งระหว่างประชาคมผู้พูดภาษาฝรั่งเศสกับประชาคมผู้พูดภาษาดัตช์ในบรัสเซลส์ ทำให้รัฐบาลจะต้องประกาศให้ประเทศเบลเยียมที่เคยเป็นรัฐเดี่ยวนั้นสิ้นสุดลง โดยรัฐธรรมนูญใหม่นั้นรับรองความแตกต่างระหว่างแคว้นและประชาคมภาษาต่าง ๆ ในเบลเยียม แต่พยายามที่จะจัดการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งนี้ผ่านการแบ่งแยกอำนาจปกครองไปยังแคว้นและประชาคม
ใน ค.ศ. 1993 รัฐสภาอนุมัติให้มีการเปลี่ยนแปลงทางรัฐธรรมนูญเพื่อเปลี่ยนผ่านจากความเป็นรัฐเดี่ยวของเบลเยียมไปเป็นสหพันธรัฐ

**การปกครอง**

**ฝ่ายบริหาร**

**ประมุขแห่งรัฐ**
ไฟล์:King Philippe of Belgium (Belgian National Day, 2018).jpg|150px|thumb|left|สมเด็จพระราชาธิบดีฟีลิป กษัตริย์พระองค์ที่ 7 แห่งชาวเบลเยียม
พระมหากษัตริย์แห่งชาวเบลเยียม เป็นประมุขแห่งรัฐของราชอาณาจักรเบลเยียมตามรัฐธรรมนูญ โดยมีวาระการดำรงตำแหน่งตลอดพระชนม์ชีพ บทบาทหน้าที่ของพระมหากษัตริย์นั้นระบุไว้ในรัฐธรรมนูญเบลเยียม
ในฐานะประมุขแห่งรัฐ พระมหากษัตริย์เบลเยียมมีหน้าที่เชิงสัญลักษณ์และประเพณีของประเทศ โดยบทบาทหลักทางการเมืองได้แก่การที่ทรงแต่งตั้งผู้นำพรรคการเมืองเพื่อจัดตั้งคณะรัฐบาลภายหลังการเลือกตั้ง หรือการลาออกของคณะรัฐมนตรี ในเงื่อนไขที่มีการลงมติอภิปรายไม่ไว้วางใจ รัฐบาลจะต้องลาออกทั้งคณะ และสภาผู้แทนราษฎรจะต้องเสนอชื่อนายกรัฐมนตรีคนใหม่ต่อพระมหากษัตริย์ นอกจากนี้สถาบันพระมหากษัตริย์ยังมีบทบาทเป็นศูนย์รวมของประเทศ และความเป็นประเทศเบลเยียม
สมเด็จพระราชาธิบดีฟีลิป ได้รับราชสมบัติต่อจากพระราชบิดาเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 2013 หลังจากทรงสละราชสมบัติ

**รัฐบาลกลาง**
อำนาจบริหารนั้นถูกใช้โดยนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีซึ่งรวมกันเป็นคณะรัฐมนตรี (Council of Ministers) ซึ่งยังไม่รวมถึงรัฐมนตรีช่วยฯ (Secretaries of state) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของรัฐบาลกลาง แต่ไม่ได้รวมอยู่ในคณะรัฐมนตรี
สมาชิกรัฐบาลกลางจะต้องได้รับการแต่งตั้งจากพระมหากษัตริย์อย่างเป็นทางการ โดยมีที่มาจากพรรคการเมืองต่าง ๆ ที่ร่วมมือกันจัดตั้งรัฐบาลผสม โดยรัฐบาลกลางจะต้องได้รับเสียงข้างมากจากสภาผู้แทนราษฎร
จำนวนรัฐมนตรี (ไม่รวมนายกรัฐมนตรี) นั้นจำกัดที่ไม่เกิน 15 คน  และจะต้องมีจำนวนผู้พูดภาษาดัตช์และผู้พูดภาษาฝรั่งเศสจำนวนเท่า ๆ กัน (ไม่รวมถึงนายกรัฐมนตรี)

**รัฐบาลแคว้นและประชาคม**
ในหน่วยการปกครองระดับแคว้นและประชาคมนั้นมีสภา และรัฐบาลซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบด้านการคมนาคมขนส่ง สาธารณูปโภค นโยบายเกี่ยวกับน้ำ วัฒนธรรม การศึกษา สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม ที่อยู่อาศัย การจัดการผังเมือง และนโยบายด้านเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม โดยงบประมาณนั้นได้แบ่งมาจากส่วนของรัฐบาลกลาง โดยสภาแคว้นสามารถเรียกเก็บภาษีได้เพียงบางอย่าง และรายได้จากการให้กู้ยืม นอกจากนี้ประชาคมและแคว้นมีอำนาจในการทำสนธิสัญญาต่าง ๆ ในด้านที่อยู่ในหน้าที่รับผิดชอบได้ 
จากรายจ่ายสาธารณะทั้งหมด (ไม่รวมดอกเบี้ยเงินกู้) เกินกว่าร้อยละ 30 นั้นมาจากส่วนของแคว้น และประชาคมต่าง ๆ ถึงแม้ว่างบประมาณส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 80 นั้นมาจากงบประมาณที่จัดสรรมากจากรัฐบาลกลาง นอกจากนี้รัฐบาลกลางยังควบคุมประกันสังคม และกำกับดูแลนโยบายภาษีต่าง ๆ
ตั้งแต่ ค.ศ. 1993 เป็นต้นมา ในมาตราที่ 35 ของรัฐธรรมนูญกำหนดให้มีการจัดทำรายการอำนาจหน้าที่รับผิดชอบของรัฐบาลกลาง เพิ่มเติมจากส่วนของแคว้นและประชาคม แต่รายการนี้ไม่เคยถูกทำขึ้นอย่างเป็นทางการ จึงทำให้รัฐบาลกลางนั้นใช้อำนาจหน้าที่กำกับดูแลงานด้านอื่น ๆ ที่ไม่ได้อยู่ในบทบาทหน้าที่ของแคว้นและประชาคม
ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม ค.ศ.​ 2019 ผู้นำฝ่ายบริหารของแคว้นและประชาคมในเบลเยียม ได้แก่- มุขมนตรีแคว้นนครหลวงบรัสเซลส์: รือดี เฟอร์โฟร์ต- มุขมนตรีแคว้นวอลลูน: เอลีโย ดี รูโป- มุขมนตรีแคว้นและประชาคมเฟลมิช: ยัน ยัมโบน- มุขมนตรีประชาคมฝรั่งเศส: ปีแยร์-อีฟว์ เฌอออแล- มุขมนตรีประชาคมผู้พูดภาษาเยอรมัน: อ็อลลิเวอร์ พาช

**รัฐบาลจังหวัดและท้องถิ่น**
แคว้นหลักทั้งสองแคว้นของเบลเยียม ได้แก่ แคว้นเฟลมิช (ฟลานเดอส์) และแคว้นวอลลูน (วอลโลเนีย) แบ่งการปกครองย่อยออกเป็นแคว้นละห้าจังหวัด ส่วนแคว้นนครหลวงบรัสเซลส์นั้นแบ่งเป็นเขตเทศบาลอีก 19 เขต โดยทั้งประเทศแบ่งเป็น 589 เขตเทศบาล รัฐบาลจังหวัดและรัฐบาลท้องถิ่นต่าง ๆ นั้นมีอำนาจหน้าที่โดยตรงในแคว้นหรือเขตที่รับผิดชอบ
ภายในแคว้นนครหลวงบรัสเซลส์นั้นมีการปกครองอีกรูปแบบหนึ่ง คือโดยองค์กรที่มาจากประชาคมหลักทั้งสองประชาคม ได้แก่ COCOF สำหรับผู้พูดภาษาฝรั่งเศส และ VGC สำหรับผู้พูดภาษาดัตช์ทั้งสององค์กรมีหน้าที่คล้ายกัน เว้นแต่ COCOF นั้นมีอำนาจนิติบัญญัติที่สนับสนุนโดยสภาประชาคมฝรั่งเศส สำหรับประชาคมในบรัสเซลส์นั้นมีคณะกรรมาธิการประชาคมร่วม (Common Community Commission) ที่มีอำนาจดูแลกิจการที่เกี่ยวข้องกับทั้งสองประชาคม

**ฝ่ายนิติบัญญัติ**
อำนาจนิติบัญญัติของเบลเยียมนั้นแบ่งแยกกันในระดับประเทศ ระดับแคว้น และระดับประชาคม
รัฐสภากลางนั้นประกอบด้วยวุฒิสภา และสภาผู้แทนราษฎร โดยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมี 150 ที่นั่ง มีที่มาจากการเลือกตั้งทางตรงผ่านระบบสัดส่วน ส่วนสมาชิกวุฒิสภามี 60 ที่นั่ง โดย 50 ที่นั่งมาจากการแต่งตั้งโดยสภาแคว้น และสภาประชาคมต่าง ๆ และอีก 10 ที่นั่งมาจากการเลือกโดยสมาชิกวุฒิสภาที่เหลือ

**ฝ่ายตุลาการ**
ระบบศาลของเบลเยียมนั้นเป็นแบบซีวิลลอว์ซึ่งมีที่มาจากประมวลกฎหมายนโปเลียน โดยอยู่ภายใต้ขอบเขตอำนาจของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ โดยมีศาลอุทธรณ์เป็นศาลระดับที่ต่ำกว่าศาลฎีกาหนึ่งระดับ และศาลฎีกานั้นใช้หลักการเดียวกันกับศาลฎีกาฝรั่งเศส ศาลฎีกาเบลเยียมนั้นถือเป็นศาลสำคัญสูงสุด โดยมีผู้พิพากษามาจากการแต่งตั้งโดยพระมหากษัตริย์และมีวาระตลอดชีพ

**การเลือกตั้งและพรรคการเมือง**

**ระบบเลือกตั้ง**
ระบบการเลือกตั้งสภาผู้แทนราษฎรเบลเยียมนั้นใช้ระบบบัญชีรายชื่อสัดส่วนแบบเปิด (Open list proportional representation) โดยก่อนการเลือกตั้งแต่ละพรรคการเมืองจะส่งรายชื่อผู้สมัครในแต่ละเขตเลือกตั้ง โดยสามารถส่งได้ไม่จำกัดจำนวนในแต่ละพรรคโดยจะต้องไม่เกินจำนวนที่นั่งของแต่ละเขตเลือกตั้ง ลำดับในรายชื่อของแต่ละเขตนั้นเคยมีความสำคัญมากต่อการได้รับการเลือกโดยประชาชน โดยรายชื่อด้านบนของบัญชีรายชื่อจะได้รับคะแนนเสียงมากกว่า แต่อย่างไรก็ตามความคิดนี้ได้ถูกลดความสำคัญลงจากการปฏิรูปกฎหมายเลือกตั้งในสมัยหลัง วิธีการคัดเลือกตัวผู้สมัครนั้นเป็นขั้นตอนภายในของแต่ละพรรค 
ผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีสิทธิในการออกเสียงห้าวิธีดังนี้- เลือกผู้แทนของพรรคตามลำดับบัญชีรายชื่อที่พรรคลำดับให้- เลือกผู้แทนหนึ่งคนหรือมากกว่าโดยไม่ขึ้นกับลำดับในบัญชีรายชื่อ (ตามลำดับความชอบ) หรือ "Preference vote"- เลือกผู้แทนหนึ่งคนหรือมากกว่าในรายชื่อสำรอง- เลือกผู้แทนหนึ่งคนหรือมากกว่าจากรายชื่อหลัก และหนึ่งคนหรือมากกว่าจากรายชื่อสำรอง- งดออกเสียง
หมายเหตุ ผู้มีสิทธิเลือกตั้งพึงเลือกผู้สมัครมากกว่าหนึ่งคนได้ แต่จะต้องสังกัดพรรคการเมืองเดียวกันเท่านั้น มิฉะนั้นการลงคะแนนเสียงจะเป็นโมฆะ
การหาเสียงเลือกตั้งในเบลเยียมนั้นมีระยะเวลาค่อนข้างสั้น โดยไม่เกินระยะเวลาหนึ่งเดือนก่อนวันเลือกตั้ง โดยมีข้อบังคับต่าง ๆ เช่น- มีข้อจำกัดหลายประการในการใช้ป้ายประกาศหาเสียง- กิจกรรมหาเสียงต่าง ๆ พรรคการเมืองจะต้องใช้งบประมาณจากรัฐบาลและค่าสมาชิกพรรคฯ ที่จ่ายโดยสมาชิกเท่านั้น- การใช้จ่ายในการหาเสียงนั้นจำกัดตามกฎหมายเลือกตั้ง
ประเทศเบลเยียมเป็นประเทศที่การเลือกตั้งนั้นผู้มีสิทธิเลือกตั้งถูกบังคับโดยเป็นหน้าที่พลเมืองตามรัฐธรรมนูญ แต่อย่างไรก็ตามเบลเยียมเป็นชาติอันดับต้น ๆ ของโลกที่มีจำนวนผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งมากที่สุด
การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (รัฐสภากลาง) มีขึ้นทุก 5 ปี ซึ่งจะตรงกับการเลือกตั้งรัฐสภายุโรป ในอดีตก่อน ค.ศ. 2014 การเลือกตั้งทั่วไปมีขึ้นทุก 4 ปี การเลือกตั้งสมาชิกสภาแคว้น และสภาประชาคมนั้นมีขึ้นทุก 5 ปีเช่นเดียวกัน ส่วนการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล และสภาจังหวัดมีขึ้นทุก 6 ปี
การเลือกตั้งครั้งล่าสุดคือ ค.ศ. 2012 สำหรับระดับเทศบาลและจังหวัด และ ค.ศ. 2014 สำหรับระดับประเทศและแคว้น

**พรรคการเมือง**
ในเบลเยียม นอกจากพรรคการเมืองจำนวนน้อยในฝั่งพรรคที่พูดภาษาเยอรมันแล้ว พรรคการเมืองใหญ่ล้วนมาจากฝั่งเฟลมิช (ภาษาดัตช์) หรือพรรคที่พูดภาษาฝรั่งเศส โดยมีพรรคการเมืองเดียวที่ใช้ทวิภาษา ได้แก่ พรรคแรงงานเบลเยียม (PVDA+/PTV) ซึ่งเป็นพรรคการเมืองฝ่ายซ้ายจัดที่ได้รับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรครั้งแรกใน ค.ศ. 2014 และในการเลือกตั้ง ค.ศ. 2019 ได้ 3 ที่นั่งในเขตพูดภาษาดัตช์ และ 9 ที่นั่งในบรัสเซลส์และวอลโลเนีย
ลักษณะสำคัญของการเมืองระดับชาติในเบลเยียมนั้นใช้แนวคิดเชิงสหพันธรัฐโดยเฉพาะในการลงคะแนนเสียงในสภา โดยจะต้องใช้คะแนนเสียงข้างมากในระดับประเทศ (2 ใน 3 สำหรับการแก้ไขรัฐธรรมนูญ) และเสียงข้างมากของแต่ละกลุ่มภาษาด้วย และในแต่ละประชาคมสามารถที่จะใช้สิทธิที่จะระงับ หรือชะลอการเปลี่ยนแปลงหรือบังคับใช้กฎหมายออกไปได้ 

**ประวัติศาสตร์การเมืองเบลเยียม**
ตั้งแต่การมีเอกราชของเบลเยียมใน ค.ศ. 1830 และตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีเพียงพรรคการเมืองหลักเพียงสองพรรคที่โดดเด่นในการเมืองเบลเยียม ได้แก่พรรคคาทอลิก (ซึ่งใช้แนวคิดทางศาสนาในการเมืองและอนุรักษนิยม) และพรรคเสรีนิยม (ต่อต้านการนำศาสนาในการเมืองและพิพัฒนาการนิยม) ต่อมาในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 พรรคสังคมนิยมได้เริ่มเข้ามามีบทบาทโดยเฉพาะในกลุ่มชนชั้นแรงงาน โดยพรรคการเมืองทั้งสามกลุ่มนี้ยังคงมีบทบาททางการเมืองในปัจจุบันโดยได้มีการเปลี่ยนแปลงมากมายในแนวคิดของแต่ละพรรคการเมือง
ในช่วงยุคก่อนและหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 นั้น การแบ่งแยกทางภาษาของเบลเยียมได้ทวีความรุนแรงขึ้นโดยเฉพาะในการเมือง ทำให้มีการก่อตั้งพรรคการเมืองในคริสต์ทศวรรษ 1950 และคริสต์ทศวรรษ 1960 ที่แบ่งตามภาษา โดยต่อมาไม่นานพรรคการเมืองแต่ละพรรคได้แบ่งพรรคออกเป็นภาษาฝรั่งเศส และภาษาเฟลมิช 
ภายหลังจากการชุมนุม ค.ศ. 1968 กระแสการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และการเคลื่อนไหวของฝ่ายซ้ายจัดทำให้พรรคที่เน้นสิ่งแวดล้อมก่อตั้งขึ้นเป็นครั้งแรก (ครุนและเอโกโล) ส่วนในฟลานเดอส์นั้นในช่วง ค.ศ. 1980 ได้เริ่มมีกระแสฝ่ายขวาจัดในสังคม ซึ่งนำไปสู่การจัดตั้งพรรคฟลามส์เบอลังซึ่งต่อมากลายเป็นพรรคการเมืองที่ใหญ่ที่สุดพรรคหนึ่งในเบลเยียมในช่วง ค.ศ. 1990

**พรรคการเมืองหลัก**
พรรคการเมืองหลักฝั่งเฟลมิช- ประชาธิปไตยคริสเตียนและเฟลมิช (Christen-Democratisch en Vlaams, CD&V)- ครุน (Groen)- พันธมิตรเฟลมิชใหม่ (Nieuw-Vlaamse Alliantie, N-VA)- โอเปิน เฟเอลเด (Open Vld)- โฟเรยต์ (Vooruit)- ฟลามส์เบอลัง (Vlaams Belang)
พรรคการเมืองหลักฝั่งภาษาฝรั่งเศส- เอโกโล (Ecolo)- เดฟี (DéFI)- ศูนย์ประชาธิปไตยมนุษยนิยม (Centre démocrate humaniste, cdH)- พรรคสังคมนิยม (Parti socialiste, PS)- ขบวนการปฏิรูป (Mouvement Réformateur, MR)
พรรคการเมืองหลักฝั่งภาษาเยอรมัน- พรรคสังคมคริสเตียน (Christlich Soziale Partei, CSP)- พรรคเพื่อเสรีภาพและความก้าวหน้า (Partei für Freiheit und Fortschritt, PFF)- โพรเดเก (ProDG)

**การแบ่งแยกทางภาษา**

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อรัฐบาลในประเทศเบลเยียม- ลำดับโปเจียมแห่งราชอาณาจักรเบลเยียม

**บรรณานุกรม**
 E. Witte, J. Craeybeckx en A. Meynen, Politieke geschiedenis van België, Standaard, 1997

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:การเมืองเบลเยียม