เศรษฐกิจสหภาพโซเวียต

ไฟล์:DneproGES 1947.JPG|thumb|โรงไฟฟ้าพลังน้ำดนีปรอ ซึ่งเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของอำนาจทางเศรษฐกิจของสหภาพโซเวียต สร้างเสร็จใน ค.ศ. 1932
เศรษฐกิจสหภาพโซเวียตมีพื้นฐานอยู่บนความเป็นเจ้าของสาธารณะในปัจจัยการผลิต เกษตรกรรมรวม และการผลิตทางอุตสาหกรรม ระบบคำสั่งการบริหารจัดการรูปแบบที่โดดเด่นของการวางแผนจากส่วนกลาง เศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตมีลักษณะพิเศษด้วยการควบคุมการลงทุนและราคาโดยรัฐ การพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติ การขาดแคลนสินค้าอุปโภคบริโภค การค้าจากต่างประเทศเพียงเล็กน้อย การเป็นเจ้าของสินทรัพย์อุตสาหกรรมของสาธารณะ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจมหภาค การว่างงานต่ำ และความมั่นคงในการทำงานสูง
แนวทางเศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตได้รับคำแนะนำจากแผนห้าปีหลายฉบับซึ่งเริ่มต้นใน ค.ศ. 1930 ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950 สหภาพโซเวียตได้พัฒนาอย่างรวดเร็วจากสังคมเกษตรกรรมส่วนใหญ่มาเป็นมหาอำนาจทางอุตสาหกรรมที่สำคัญp= 1,  3  ความสามารถในการเปลี่ยนแปลงหมายถึงลัทธิคอมมิวนิสต์ได้ดึงดูดปัญญาชนของประเทศกำลังพัฒนาในเอเชียอย่างต่อเนื่อง อัตราการเติบโตที่น่าประทับใจในช่วงแผนห้าปีสามฉบับแรก (ค.ศ. 1928-1940) มีความโดดเด่นเป็นพิเศษเมื่อพิจารณาจากช่วงเวลานี้ที่เกือบจะสอดคล้องกับภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่p= 153 ในช่วงเวลานี้ สหภาพโซเวียตมีการเติบโตทางอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว ในขณะที่ภูมิภาคอื่น ๆ กำลังเผชิญกับวิกฤติ สภาความมั่นคงแห่งชาติของทำเนียบขาวแห่งสหรัฐ กล่าวถึงการเติบโตอย่างต่อเนื่องว่าเป็น "ความสามารถที่ได้รับการพิสูจน์แล้วในการขับเคลื่อนประเทศที่ล้าหลังได้อย่างรวดเร็วผ่านวิกฤตของการทำให้ทันสมัยและการทำให้เป็นอุตสาหกรรม" และฐานที่ยากจนซึ่งแผนห้าปีพยายามสร้าง หมายความว่าเมื่อปฏิบัติการบาร์บาร็อสซาเริ่มใน ค.ศ. 1941 ประเทศยังคงยากจนอยู่p= 123
ถึงกระนั้น สหภาพโซเวียตก็มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกนับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดจนถึงกลางคริสต์ทศวรรษ 1980 จุดแข็งที่สำคัญของเศรษฐกิจโซเวียตคืออุปทานน้ำมันและก๊าซจำนวนมหาศาล ซึ่งมีคุณค่ามากขึ้นเนื่องจากการส่งออกหลังจากที่ราคาน้ำมันโลกพุ่งสูงขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1970 ดังที่แดเนียล เยอร์กินตั้งข้อสังเกตว่า เศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตในทศวรรษสุดท้ายนั้น "ต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติอันมหาศาล โดยเฉพาะน้ำมันและก๊าซ" ราคาน้ำมันโลกทรุดตัวลงใน ค.ศ. 1986 สร้างแรงกดดันต่อเศรษฐกิจอย่างหนัก หลังจากที่มีฮาอิล กอร์บาชอฟขึ้นเป็นเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียตและขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 1985 กอร์บาชอฟเริ่มกระบวนการเปิดเสรีทางเศรษฐกิจโดยการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจแบบสั่งการและมุ่งสู่เศรษฐกิจแบบผสมที่จำลองตามนโยบายเศรษฐกิจใหม่ของเลนิน หลังจากการล่มสลายในปลาย ค.ศ. 1991 สหภาพโซเวียตได้เริ่มก่อตั้งสหพันธรัฐรัสเซียโดยมีหนี้ต่างประเทศเพิ่มขึ้นเป็นจำนวน 66 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และมีทองคำสุทธิและทุนสำรองเงินตราต่างประเทศเพียงไม่กี่พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
ความต้องการที่ซับซ้อนของเศรษฐกิจยุคใหม่ค่อนข้างจำกัดนักวางแผนจากส่วนกลาง การโกงข้อมูลกลายเป็นเรื่องปกติในหมู่ระบบราชการโดยการรายงานเป้าหมายและโควต้าที่บรรลุผลซึ่งทำให้เกิดวิกฤต ตั้งแต่ยุคสตาลินจนถึงปลายยุคเบรจเนฟ เศรษฐกิจของสหภาพโซเวียตเติบโตเร็วกว่าสหรัฐและช้ากว่าญี่ปุ่นจนถึง ค.ศ. 1967 ระดับผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ใน ค.ศ. 1950 (พันล้านดอลลาร์สหรัฐใน ค.ศ. 1990) อยู่ที่ 510 (100%) ในสหภาพโซเวียต 161 (100%) ในญี่ปุ่น และ 1,456 (100%) ในสหรัฐ ภายใน ค.ศ. 1965 ค่าที่สอดคล้องกันคือ 1,011 (198%), 587 (365%) และ 2,607 (179%) สหภาพโซเวียตรักษาตัวเองให้เป็นประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกทั้งในด้านค่าความเท่าเทียมของอำนาจซื้อและค่าเล็กน้อยตลอดช่วงสงครามเย็น เมื่อเศรษฐกิจของญี่ปุ่นมีมูลค่าเกิน 3 ล้านล้านดอลลาร์ ในช่วงยุคเบรจเนฟในคริสต์ทศวรรษ 1970 และ 1980 เศรษฐกิจโซเวียตซบเซาในช่วงเวลาที่เรียกว่ายุคซบเซา ซึ่งเป็นการสิ้นสุดยุคการเติบโตอย่างรวดเร็วก่อนหน้านี้ของประเทศ
ภาคผู้บริโภคที่ค่อนข้างปานกลางของสหภาพโซเวียตคิดเป็นเกือบ 60% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศใน ค.ศ. 1990 ในขณะที่ภาคอุตสาหกรรมและเกษตรกรรมมีส่วน 22% และ 20% ตามลำดับใน ค.ศ. 1991 เกษตรกรรมเป็นอาชีพหลักในสหภาพโซเวียตก่อนยุคอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ภายใต้โจเซฟ สตาลิน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ภาคบริการมีความสำคัญต่ำในสหภาพโซเวียต โดยส่วนใหญ่ของกำลังแรงงานมีงานทำในภาคอุตสาหกรรม กำลังแรงงานมีจำนวนทั้งสิ้น 152.3 ล้านคน แม้ว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศจะทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์ในคริสต์ทศวรรษ 1970 และ 2 ล้านล้านดอลลาร์ในคริสต์ทศวรรษ 1980 แต่ผลกระทบของการวางแผนจากส่วนกลางก็บิดเบือนไปอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากการเติบโตของเศรษฐกิจรองนอกระบบในสหภาพโซเวียต และตลาดมืด

**อ้างอิง**

**ผลงานที่อ้างถึง**
 cite book|last=Allen|first=Robert C.|author-link=Robert C. Allen|year=2003|title=Farm to Factory: A Reinterpretation of the Soviet Industrial Revolution|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press- cite book|last=Boughton|first=James M.|year=2012|title=Tearing Down Walls: The International Monetary Fund, 1990–1999|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/history/2012/index.htm|location=Washington, D.C.|publisher=International Monetary Fund|isbn=978-1-616-35084-0- cite book|last=Bradley|first=Mark Philip|year=2010|chapter=Decolonization, the global South, and the Cold War, 1919–1962|title=In Melvyn P. Leffler and Odd Arne Westad, eds., The Cambridge History of the Cold War, Volume 1: Origins (pp. 464–485) |location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83719-4- cite book|last=Davies|first=R.W.|author-link=Robert William Davies|year=1998|title=Soviet Economic Development from Lenin to Khrushchev|url=https://archive.org/details/sovieteconomicde0000davi|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press- cite book|last=Harrison|first=Mark|year=1996|title=Accounting for War: Soviet Production, Employment, and the Defense Burden, 1940–1945|url=https://archive.org/details/accountingforwar0000harr|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press- publisher=Anthem Press- cite book|last=Peck|first=James|year=2006|title= Washington's China: The National Security World, the Cold War, and the Origins of Globalism|url=https://archive.org/details/washingtonschina0000peck|location=Amherst, MA|publisher=University of Massachusetts Press- cite journal|last=Smolinski|first=Leon|year=1973|title=Karl Marx and Mathematical Economics|journal=Journal of Political Economy|volume=81|number=5|pages=1189–1204|jstor=1830645|doi=10.1086/260113|s2cid=154938992

**หนังสือเพื่มเติม**
 Autio-Sarasmo, Sari. "Technological Modernisation in the Soviet Union and Post-Soviet Russia: Practices and Continuities." Europe-Asia Studies 68.1 (2016) : 79-96.- Bergson, Abram. The real national income of Soviet Russia since 1928  (1961) - Connolly, Richard. The Russian Economy: A Very Short Introduction (Oxford University Press, 2020).  Online review- cite book|last=Daniels|first=Robert Vince|year=1993|title=The End of the Communist Revolution|location=London|publisher=Routledge- Davies, R. W. Soviet economic development from Lenin to Khrushchev (1998)  excerpt- Davies, R. W. ed. From Tsarism to the New Economic Policy: Continuity and Change in the Economy of the USSR (London, 1990).- Davies, R. W. ed. The Economic Transformation of the Soviet Union, 1913–1945 (Cambridge, 1994).- Goldman, Marshall (1994). Lost Opportunity: Why Economic Reforms in Russia Have Not Worked. New York: W. W. Norton.- publisher=Addison Wesley- Harrison, Mark. "The Soviet Union after 1945: Economic Recovery and Political Repression," Past & Present (2011 Supplement 6) Vol. 210 Issue suppl_6, p. 103–120.- Goldman, Marshall (1991). What Went Wrong With Perestroika. New York: W. W. Norton.- Kennedy, Paul. The Rise and Fall of the Great Powers (New York: Random House, 1987).- jstor=1174128- Moser, Nat. Oil and the Economy of Russia: From the Late-Tsarist to the Post-Soviet Period (Routledge, 2017).- Nove, Alec. An Economic History of the USSR, 1917–1991. (3rd ed. 1993)  online free to borrow- Ofer, Gur. "Soviet Economic Growth: 1928-1985," Journal of Economic Literature  (1987) 25#4: 1767-1833.  online- cite book|last=Pravda|first=Alex|chapter=The collapse of the Soviet Union, 1990–1991|year=2010|editor1-last=Leffler|editor1-first=Melvyn P.|editor1-link=Melvyn P. Leffler|editor2-last=Westad|editor2-first=Odd Arne|editor2-link=Odd Arne Westad|title=The Cambridge History of the Cold War, Volume 3: Findings|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=356–377- Rutland, Robert (1985). The Myth of the Plan: Lessons of Soviet Planning Experience. London: Hutchinson.

**ในภาษารัสเซีย**
 Kara-Murza, Sergey (2004). Soviet Civilization: From 1917 to the Great Victory (in Russian) Сергей Кара-Мурза. Советская цивилизация. От начала до Великой Победы. 5-699-07590-9.- Kara-Murza, Sergey (2004). Soviet Civilization: From the Great Victory Till Our Time (in Russian). Сергей Кара-Мурза. Советская цивилизация. От Великой Победы до наших дней. 5-699-07591-7.

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Andre Gunder Frank.  "What Went Wrong in the 'Socialist' East?".