เขตปกครองคณะสงฆ์

เขตปกครองคณะสงฆ์ไทย มีการแบ่งการปกครองตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2561 มาตรา 20 กำหนดให้คณะสงฆ์ต้องอยู่ภายใต้การปกครองของมหาเถรสมาคม และการจัดระเบียบการปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎมหาเถรสมาคม
กฎหมายที่ให้อำนาจจัดระบบการปกครองคณะสงฆ์นั้น ได้กำหนดให้ถือว่าผู้ปกครองคณะสงฆ์และไวยาวัจกรเป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา พระสังฆาธิการทุกรูป จึงต้องมีฐานะเป็นเจ้าพนักงานพระราชบัญญัติคณะสงฆ์
การปกครองคณะสงฆ์ตามรูปแบบที่จัดอยู่ในปัจจุบัน นั้น มี 2 ส่วน คือ- การปกครองคณะสงฆ์ส่วนกลาง- การปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค

**การปกครองคณะสงฆ์ส่วนกลาง**
การปกครองคณะสงฆ์ส่วนกลาง ได้แก่การดำเนินกิจการคณะสงฆ์และการพระศาสนาในส่วนกลาง มีสมเด็จพระสังฆราชเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุด โดยมหาเถรสมาคมเป็นองค์กรควบคุมนโยบายหลัก และมีการแบ่งการปกครองแยกย่อยออกมาเป็น หน และ คณะ แยกตามส่วนแห่งนิกายสงฆ์ โดยมีเจ้าคณะใหญ่เป็นผู้บังคับบัญชา

**คณะสงฆ์มหานิกาย**
แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 4 หน แต่ละหนมีเจ้าคณะใหญ่ปกครอง- เขตปกครองคณะสงฆ์หนกลาง มีเจ้าคณะใหญ่หนกลางเป็นผู้บังคับบัญชา ปกครอง 6 ภาค ได้แก่ ภาค 1, ภาค 2, ภาค 3, ภาค 13, ภาค 14 และภาค 15- เขตปกครองคณะสงฆ์หนเหนือ มีเจ้าคณะใหญ่หนเหนือเป็นผู้บังคับบัญชา ปกครอง 4 ภาค ได้แก่ ภาค 4, ภาค 5, ภาค 6 และภาค 7- เขตปกครองคณะสงฆ์หนตะวันออก มีเจ้าคณะใหญ่หนตะวันออกเป็นผู้บังคับบัญชา ปกครอง 5 ภาค ได้แก่ ภาค 8, ภาค 9, ภาค 10, ภาค 11 และภาค 12- เขตปกครองคณะสงฆ์หนใต้ มีเจ้าคณะใหญ่หนใต้เป็นผู้บังคับบัญชา ปกครอง 3 ภาค ได้แก่ ภาค 16, ภาค 17 และภาค 18

**คณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย**
 เขตปกครองคณะสงฆ์คณะธรรมยุติ มีเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต ปกครองคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายทุกภาคทั่วประเทศ

**การปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค**
ตามมาตรา 21 แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2561 ได้กำหนดการปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค ให้จัดแบ่งเขตปกครองเป็น
#ภาค
#จังหวัด
#อำเภอ
#ตำบล 
และมาตรา 22 ได้กำหนดให้มีพระภิกษุเป็นผู้ปกครองตามชั้นตามลำดับ ดังต่อไปนี้
#เจ้าคณะภาค
#เจ้าคณะจังหวัด
#เจ้าคณะอำเภอ
#เจ้าคณะตำบล

**เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับภาค**
ตามข้อ 4 แห่งกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2535) ว่าด้วยอำนาจและเขตปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาคกำหนดให้มีจำนวนภาค 18 ภาค และให้รวมเขตปกครองจังหวัดต่าง ๆ เป็นเขตปกครองภาค ดังต่อไปนี้

**มหานิกาย**

**ธรรมยุติกนิกาย**
ในคณะธรรมยุตกำหนดให้เขตภาคบางเขตอยู่ใต้การปกครองของเจ้าคณะภาครูปเดียวกัน ดังนี้

**เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับจังหวัด**
เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับจังหวัด เป็นเขตปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาคชั้นที่ 2 ซึ่งเป็นเขตปกครองพื้นที่จำกัดเฉพาะจังหวัด มีเจ้าคณะจังหวัดเป็นผู้บังคับบัญชา ซึ่งจังหวัดนั้นหมายถึง กรุงเทพมหานคร และจังหวัดนอกจากกรุงเทพมหานคร โดยพื้นที่ทั้งราชอาณาจักรมี 77 จังหวัด รวมกรุงเทพมหานครอยู่ในจำนวนนี้ด้วย ตามความในข้อ 5 แห่งกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2535) ว่าด้วยจำนวนและเขตปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค กำหนดไว้ชัดเจนว่า จำนวนและเขตปกครองจังหวัด ให้อนุโลมตามจำนวนและเขตบริหารราชการแห่งราชอาณาจักร คือ
*คณะมหานิกาย มี 77 จังหวัด ครบตามจำนวนจังหวัดแห่งราชอาณาจักร
*คณะธรรมยุต มี 59 จังหวัด บางจังหวัดอนุโลมตามเขตบริหารราชการแห่งราชอาณาจักร บางจังหวัดต้องรวมหลายจังหวัดเข้าเป็นหนึ่งจังหวัด การรวมหลายจังหวัดเข้าเป็นหนึ่งจังหวัดนั้น เป็นไปตามมติมหาเถรสมาคม

**เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับอำเภอ**
เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับอำเภอ เป็นเขตปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาคชั้นที่ 3 ซึ่งหมายถึงเขตในกรุงเทพมหานครและอำเภอในจังหวัดนอกจากกรุงเทพมหานคร มีเจ้าคณะอำเภอเป็นผู้บังคับบัญชา จำนวนและเขตปกครองคณะสงฆ์ชั้นอำเภอนั้น คณะสงฆ์ต้องเป็นผู้กำหนด แม้ทางราชอาณาจักรมีพระราชกฤษฎีกายกกิ่งอำเภอขึ้นเป็นอำเภอแล้ว อำเภอนั้นเป็นอำเภอทางราชอาณาจักรเท่านั้น หาเป็นอำเภอทางคณะสงฆ์ไม่ ตามความในข้อ 5 แห่งกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2535) และในระเบียบมหาเถรสมาคม กำหนดจำนวนและเขตการปกครองอำเภอ พ.ศ. 2573

**เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับตำบล**
เขตปกครองคณะสงฆ์ระดับตำบล เป็นเขตปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาคชั้นที่ 4 ซึ่งหมายถึงแขวงในกรุงเทพมหานคร และตำบลในจังหวัดนอกจากกรุงเทพมหานคร มีเจ้าคณะตำบลเป็นผู้บังคับบัญชา จำนวนและเขตปกครองตำบลนั้น คณะสงฆ์เป็นผู้กำหนด แม้ทางราชอาณาจักรจะมีประกาศกระทรวงมหาดไทยตั้งตำบลแล้วก็ตาม ตำบลนั้นเป็นตำบลทางราชอาณาจักรเท่านั้น หาเป็นตำบลทางคณะสงฆ์ไม่ ตามความในข้อ 5 แห่งกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2535) และในระเบียบมหาเถรสมาคม กำหนดจำนวนและเขตปกครองตำบล พ.ศ. 2573

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:หน่วยการบริหารของประเทศไทย
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธในประเทศไทย