เรียวจิ โนโยริ

เรียวจิ โนโยริ (Noyori Ryōji; เกิด 3 กันยายน ค.ศ. 1938) เป็นนักเคมีชาวญี่ปุ่นผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมีกึ่งหนึ่งใน ค.ศ. 2001 ร่วมกับวิลเลียม สแตนดิช โนลส์ "สำหรับผลงานว่าด้วยปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาไครัล" ในขณะที่อีกกึ่งหนึ่งมอบให้กับคาร์ล แบร์รี ชาร์เพลส "สำหรับปฏิกิริยาออกซิเดชันที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาไครัล"

**ประวัติการศึกษา**
เรียวจิ โนโยริเกิดที่โคเบะ ในวัยเด็กเขาสนใจฟิสิกส์เนื่องจากพ่อของเขาเป็นเพื่อนสนิทกับฮิเดกิ ยูกาวะ ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ใน ค.ศ. 1949 แต่ต่อมาหลังจากเขาได้เห็นการนำเสนอเกี่ยวกับไนลอนในงานแสดงนิทรรศการอุตสาหกรรม เขาก็เริ่มเบี่ยงเบนความสนใจไปทางด้านเคมีเพราะเห็นว่าเคมีสามารถ "สร้างสิ่งที่มีคุณค่าได้จากสิ่งที่แทบไม่มีค่าอะไรเลย" โนโยริเข้าเรียนในภาควิชาเคมีอุตสาหกรรม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกียวโตและจบการศึกษาระดับปริญญาตรีใน ค.ศ. 1961 และเข้าเรียนต่อระดับปริญญาโทด้านเคมีอุตสาหกรรมที่มหาวิทยาลัยเกียวโตเช่นกัน ระหว่าง ค.ศ. 1963 และ 1967 โนโยริทำงานเป็นผู้ช่วยวิจัยในคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกียวโต และเป็นผู้ฝึกสอนในกลุ่มวิจัยของฮิโตชิ โนซากิ เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยเกียวโตใน ค.ศ. 1967 และเข้าทำงานเป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ในมหาวิทยาลัยเดิมใน ค.ศ. 1968 โนโยริทำงานวิจัยหลังปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดกับอีไลอัส เจ. คอรีก่อนจะกลับไปเป็นศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยนาโงยะใน ค.ศ. 1972 โนโยริยังคงประจำอยู่ที่มหาวิทยาลัยนาโงยะและนอกจากนี้ยังเป็นประธานของศูนย์วิจัยริเก็ง ศูนย์วิจัยระดับชาติของประเทศญี่ปุ่นระหว่าง ค.ศ. 2003 และ 2015

**งานวิจัยและมุมมองด้านวิชาการ**
โนโยริเชื่อมั่นในประสิทธิภาพของตัวเร่งปฏิกิริยาและเคมีสีเขียว เขาเขียนบทความหนึ่งใน ค.ศ. 2005 แสดงเจตนามุ่งมั่นไปสู่ "ความสวยงามที่ใช้ประโยชน์ได้จริงในการสังเคราะห์สาร" ในบทความดังกล่าวโนโยริกล่าวว่า "ความสำเร็จในการคิดค้นวิธีการสังเคราะห์ที่ตรงไปตรงมาและใช้ประโยชน์ได้จริงเป็นสิ่งสำคัญสำหรับความอยู่รอดของมนุษยชาติ" นอกจากนี้เขายังเคยกล่าวด้วยว่า "การวิจัยนั้นเป็นไปเพื่อประเทศชาติและมนุษยชาติ ไม่ใช่เพื่อตัวนักวิจัยเอง" โนโยริยังสนับสนุนให้นักวิทยาศาสตร์มีส่วนร่วมทางการเมืองโดยกล่าวว่า "นักวิจัยต้องกระตุ้นความคิดเห็นของประชาชนและนโยบายของรัฐบาลเพื่อไปสู่การสร้างสังคมที่ยั่งยืนในศตวรรษที่ 21"
โนโยริดำรงตำแหน่งประธานสภาปฏิรูปการศึกษาแห่งประเทศญี่ปุ่น ซึ่งจัดตั้งโดยอดีตนายกรัฐมนตรีชินโซ อาเบะหลังขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 2006
โนโยริเป็นที่รู้จักจากปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันแบบอสมมาตรโดยใช้สารประกอบโคออร์ดิเนชันของโรเดียมและรูทีเนียมเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา โดยเฉพาะสารประกอบที่มีไบแนปเป็นลิแกนด์อย่างเช่นในปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันแบบอสมมาตรโนโยริ ปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันแบบอสมมาตรของแอลคีนโดยใช้ ((S)-BINAP)Ru(OAc)2 ได้นำไปใช้ในการสังเคราะห์ยาระงับปวดนาโปรเซนในเชิงพาณิชย์ ในขณะที่การสังเคราะห์ยาต้านแบคทีเรียลีโวฟลอกซาซินก็ใช้กระบวนการในลักษณะเดียวกันในการเติมไฮโดรเจนลงในคีโทนโดยใช้สารเชิงซ้อนรูทีเนียม(II) ไบแนปแฮไลด์
โนโยริยังมีผลงานอื่นเกี่ยวกับการสังเคราะห์แบบอสมมาตร ผลงานหนึ่งได้แก่ปฏิกิริยาไอโซเมอไรเซชันของแอลลิลลิกเอมีนซึ่งทากาซาโงะอินเทอร์แนชันนัลคอร์พอเรชันได้นำไปใช้สังเคราะห์เมนทอลซึ่งสามารถผลิตได้ปีละ 3000 ตัน
Image:Menthol synthesis.png|
rect 6 14 131 92 :en:myrcene
rect 136 46 201 63 :en:diethylamine
rect 468 110 628 180 :en:citronellal
rect 387 112 458 135 :en:zinc bromide
rect 95 97 223 209 :en:menthol
desc bottom-left
#Notes:
#Details on the new coding for clickable images is here: mw:Extension:ImageMap
# This image editor was used.

**การเชิดชูเกียรติ**
ไฟล์:野依記念物質科学研究館 名古屋大学東山地区.jpg|thumb|ศูนย์ปฏิบัติการวิทยาการวัสดุโนโยริ มหาวิทยาลัยนาโงยะ
ไฟล์:野依記念学術交流館a.jpg|thumb|หอประชุมโนโยริ มหาวิทยาลัยนาโงยะ
ป้ายจารึกวาทะ จงศึกษาด้วยจิตใจที่แจ่มใสและมุ่งมั่น! ในมหาวิทยาลัยนาโงยะ
ไฟล์:Pre-Ceremony, 50th All-Japan Rugby Football Championship ‐03.JPG|thumb|โนโยริและชิงยะ ยามานากะในพิธีเปิดการแข่งขันนัดชิงชนะเลิศออลเจแปนรักบี้ฟุตบอลแชมเปียนชิปครั้งที่ 50
รางวัลเรียวจิ โนโยริก่อตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่เรียวจิ โนโยริโดยสมาคมเคมีอินทรีย์สังเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น
ใน ค.ศ 2000 โนโยริได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยแรนเอิง ที่ซึ่งเขาเคยสอนใน ค.ศ. 1995 ต่อมาใน ค.ศ. 2005 เขาได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยเทคนิคมิวนิกและมหาวิทยาลัยแอร์เวเทฮาอาเคินในประเทศเยอรมนี และได้รับเลือกเป็นภาคีสมาชิกชาวต่างชาติแห่งราชสมาคมในปีเดียวกัน
รางวัลสำคัญที่เรียวจิ โนโยริได้รับ:- ค.ศ. 1978 – รางวัลมัตสึนางะ- ค.ศ. 1982 – รางวัลวัฒนธรรมชูนิจิ- ค.ศ. 1985 – รางวัลสมาคมเคมีแห่งประเทศญี่ปุ่น- ค.ศ. 1991 – รางวัลจอห์น จี. เคิร์กวุดจากสมาคมเคมีแห่งสหรัฐและมหาวิทยาลัยเยล- ค.ศ. 1992 – รางวัลอาซาฮิ- ค.ศ. 1993 – รางวัลเตตระฮีดรอน- ค.ศ. 1995 – รางวัลสมาคมญี่ปุ่น- ค.ศ. 1997 – รางวัลอาร์เทอร์ ซี. โคป- ค.ศ. 1997 – เหรียญไคราลิตี- ค.ศ. 1999 – รางวัลสมเด็จพระราชาธิบดีฟัยศ็อล- ค.ศ. 2001 – รางวัลว็อลฟ์สาขาเคมี- ค.ศ. 2001 – รางวัลโนเบลสาขาเคมี- ค.ศ. 2009 – เหรียญทองโลโมโนซอฟ

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  including the Nobel Lecture December 8, 2001 Asymmetric Catalysis: Science and Technology
หมวดหมู่:นักเคมีชาวญี่ปุ่น
หมวดหมู่:นักเคมีอินทรีย์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมี
หมวดหมู่:ชาวญี่ปุ่นผู้ได้รับรางวัลโนเบล
หมวดหมู่:บุคคลจากโคเบะ
หมวดหมู่:ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยเกียวโต
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยเกียวโต
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยนาโงยะ
หมวดหมู่:ภาคีสมาชิกราชสมาคมแห่งลอนดอน