มานุษยวิทยาศาสนา

มานุษยวิทยาศาสนา (anthropology of religion) เป็นการศึกษาศาสนาในแง่ของความสัมพันธ์ระหว่างศาสนากับหน่วยทางสังคมอื่น และการเปรียบเทียบความเชื่อทางศาสนาและพิธีกรรมและการปฏิบัติในศาสนาต่าง ๆ ในวัฒนธรรมต่าง ๆ กัน2p=2

**ประวัติศาสตร์**
ในต้นศตวรรษที่ 12 อะบู เรฮัน อัลบิรูนี (Abū Rayhān Bīrūnī; 973–1048) ได้เขียนงานศึกษาเชิงเปรียบเทียบอย่างละเอียดเรื่องมานุษยวิทยาของศาสนาและวัฒนธรรมทั่วบริเวณแอ่งเมดิเตอร์เรเนียน (ซึ่งรวมถึง "ตะวันออกกลาง") และอนุทวีปอินเดีย 1998 ที่ซึ่งเขาได้เขียนถึงผู้คน ธรรมเนียม และศาสนาของอนุทวีปอินเดีย
ในศตวรรษที่ 19 มานุษยวิทยาวัฒนธรรมเต็มไปด้วยเรื่องของวิวัฒนาการทางวัฒนธรรม (cultural evolution) นักมานุษยวิทยาส่วนใหญ่อนุมานความแตกต่างระหว่างศาสนา "ดึกดำบรรพ์" (primitive) กับ "สมัยใหม่" (modern) ง่าย ๆ และพยายามจะอธิบายว่าทำไมศาสนาจึงวิวัฒนาการจากดึกดำบรรพ์ไปเป็นสมัยใหม่date= April 2015 ในศตวรรษที่ 20 นักมานุษยวิทยาส่วนใหญ่ได้ปฏิเสธความพยายามนี้ ในปัจจุบัน มานุษยวิทยาศาสนาสะท้อนให้เห็นอิทธิพลหรือการมีส่วนร่วมกับนักทฤษฎีอย่างคาร์ล มาร์กซ์ (1818–1883), ซิกมุนด์ ฟรอยด์ (1856–1939), เอมีล ดูร์กายม์ (1858–1917) และมัคส์ เวเบอร์ (1864–1920)2y=2002 นักมานุษยวิทยาศาสนามีความสนใจอย่างมากเกี่ยวกับว่าเหตุใดความเชื่อทางศาสนาและการปฏิบัติในทางศาสนาอาจสะท้อนให้เห็นถึงแรงผลักดันทางการเมืองหรือทางเศรษฐกิจ หรือแม้แต่หน้าที่ทางสังคมของศาสนาและประเพณีp= 4
ในปี 1912 เอมีล ดูร์กายม์ โดยปรับปรุงจากงานของ Ludwig Feuerbach ได้ระบุว่าศาสนาเป็น "ภาพฉายของค่านิยมทางสังคม" ("a projection of the social values of society"), "หนทางในการสร้างวาทะเที่ยวกับสังคมผ่านทางสัญลักษณ์" ("a means of making symbolic statements about society"), "ภาษาเชิงสัญลักษณณ์ที่สร้างวาทะเกียวกับลำดับทางสังคม" ("a symbolic language that makes statements about the social order");2pp=15, 143 โดยสรุปคือ "(ศาสนา) เป็นการที่สังคมบูชาตนเอง" ( "religion is society worshiping itself")1990

**การนิยาม "ศาสนา"**
หนึ่งในปัญหาหลักของมานุษยวิทยาศาสนาคือการให้คำนิยามของ "ศาสนา" เองp=7 Clifford Geertz ได้ระบุว่าศาสนาคือ
((1) a system of symbols which acts to (2) establish powerful, pervasive, and long-lasting moods and motivations in men by (3) formulating conceptions of a general order of existence and (4) clothing these conceptions with such an aura of factuality that (5) the moods and motivations seem uniquely realistic.")
ในปัจจุบัน นักมานุษยวิทยาได้พิจารณาขอบเขตหลายประการในการนิยามศาสนา เช่น เป็นความเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติหรือการพึ่งพาพิธีกรรม อย่างไรก็ตามบางส่วนเชื่อว่าขอบเขตเหล่านี้เป็นสากลp=7
Anthony F. C. Wallace ได้เสนอหมวดหมู่ของศาสนาสี่ประการ ในแต่ละหมวดหมู่ ซึ่งย่อยลงไปเรื่อย ๆ อย่างไรก็ตามไม่ได้หมายควาามว่าทุกศาสนาบนโลกจะสามารถเข้าไปจัดหมวดหมู่ตามที่วอลเลซเสนอได้ทั้งหมด
# ปัจเจกชนนิยม (Individualistic): เป็นพื้นฐานที่สุด เช่น: vision quest ในชนพื้นเมืองอเมริกัน
# เชมัน (Shamanistic): ศาสนิกชนแบบชั่วครั้งชั่วคราว (part-time religious practitioner), ใช้ศาสนาเพื่อรักษา เช่น: จิตวิญญาณนิยม (spiritualists), ผู้รักษาจิตวิญญาณ (faith healers), การดูลายมือ (palm readers)
# ชุมชน (Communal): กลุ่มความเชื่อและการปฏิบัติที่ซับซ้อน; กลุ่มคนที่ถูกจัดเรียงในแคว้นตามสายเลือด อายุ หรือสังคมทางศาสนา ผู้คนสวมรับหน้าที่ตามความรู้ และการบูชาบรรพบุรุษ
# สังฆาวาศ (Ecclesiastical): พบมากในสังคมเกษตรกรรม มีการจัดการและแบ่งระดับชั้นอย่างเป็นระบบ

**ความเชื่อและการปฏิบัติทางศาสนาเฉพาะบางส่วน**
 การยกบุคคลขึ้นเป็นพระเจ้า (Apotheosis)- เวทย์มนตร์ซึ่งขจัดความชั่วร้าย (Apotropaic magic)- เครื่องราง (Amulet)- วิญญาณนิยม (Animism)- คัลต์ (ศาสนา) (Cult (religious practice))- เทพเจ้า (Deity)- ปีศาจ (Demon)- ดวงชะตา (Divination)- คุยหลัทธิ (Esotericism) - การไล่ผี (Exorcism)- วิญญาณร้าย (Evil)- พิธีกรรมขอบุตร (Fertility rite)- ลัทธิเฟทิช (Fetishism)- Genius (mythology)- พระเป็นเจ้า (God)- ผี (Fetishism)- Greco-Roman mysteries- นอกรีต (Heresy)- รูปเคารพ (Icon)- อมตะ (Immortality)- การร้องขอ (Intercession)- แคชิน่า (Kachina)- Magic and religion- มานา (Mana)- หน้ากาก (Mask)- ปาฏิหาริย์ (Miracle)- การแพทย์ (Medicine)- ลัทธินอกศาสนาใหม่ (Modern paganism)- เอกเทวนิยม (Monotheism)- เทวมารดา (Mother goddess)- ปกรณัม (Mythology)- การใช้เวทมนตร์คาถา (Necromancy)- New Age- Occult- โอเมน (Omen)- Poles in mythology- พหุเทวนิยม (Polytheism)- บทสวดมนต์ (Prayer)- Principle of contagion- คำทำนาย (Prophecy)- การกลับชาติมาเกิด (Reincarnation)- Religious ecstasy- พิธีกรรม- Sacred food as offering- การสังเวย (Sacrifice)- เชมัน (Shamanism)- Spell (paranormal)- เหนือธรรมชาติ (Supernatural)- การอ้อนวอน (Supplication)- Sympathetic magic- เทวนิยม (Theism)- ลัทธิโทเทม (Totemism)- การบูชาผู้ตาย (Veneration of the dead)- คุยหนิยมตะวันตก (Western esotericism)

**ดูเพิ่ม**

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 publisher=Blackwell- isbn=978-3-7873-1423-2- isbn=978-0-8020-8141-4- title-link=The Elementary Forms of the Religious Life- isbn=978-0-203-94624-4- title-link=The Essence of Christianity- isbn=978-0-304-70176-6- isbn=978-0-521-58630-6- publisher=Cambridge University Press- publisher=Dharmaram Publications- access-date=21 November 2017- access-date=21 November 2017- publisher=Praeger- issn=1086-3222- isbn=978-0-14-043921-2
หมวดหมู่:มานุษยวิทยา
หมวดหมู่:ศาสนา