Blaze7451/Wiki-th-20250601 huggingface dataset:
ตีวานากู

ตีวานากู (ไอมาราและTiwanaku), เตียอัวนาโก (Tiahuanaco) หรือ เตียอัวนากู (Tiahuanacu) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสใกล้กับทะเลสาบติติกากาทางภาคตะวันตกของประเทศโบลิเวีย และเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีที่ใหญ่ที่สุดในอเมริกาใต้ เขตโบราณคดีในปัจจุบันครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 4 ตารางกิโลเมตร และรวมถึงเครื่องปั้นเผาที่มีลวดลายตกแต่ง สิ่งปลูกสร้าง และบล็อกหินขนาดใหญ่ ประชากรของเมืองนี้อาจมีจำนวนมากถึง 10,000–20,000 คนในช่วงจุดสูงสุดเมื่อประมาณ ค.ศ. 800
แหล่งตีวานากูได้รับการกล่าวถึงเป็นครั้งแรกในหลักฐานลายลักษณ์อักษรเมื่อ ค.ศ. 1549 โดยเปโดร ซิเอซา เด เลออน ผู้พิชิตชาวสเปน ระหว่างที่กำลังเสาะหาเมืองหลวงของภูมิภาคกุลยาซูยูทางตอนใต้ของจักรวรรดิอินคา
เบร์นาเบ โกโบ นักบันทึกเหตุการณ์และมิชชันนารีเยสุอิตในเปรู รายงานว่าครั้งหนึ่งตีวานากูเคยมีชื่อว่า ไตปีกาลา (Taypiqala) ซึ่งแปลว่า "หินที่อยู่ตรงกลาง" ในภาษาไอมารา สื่อถึงความเชื่อที่ว่าตีวานากูตั้งอยู่ที่ศูนย์กลางของโลก ชื่อที่ชาวตีวานากูรู้จักอาจสูญหายไปเนื่องจากพวกเขายังไม่มีภาษาเขียนใช้ เฮ็กการ์ตีและเบริสเฟิร์ด-โจนส์เสนอว่าภาษาปูกีนามีความเป็นไปได้มากที่สุดที่จะเป็นภาษาของชาวตีวานากูในสมัยนั้น

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:วัฒนธรรมตีวานากู
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศโบลิเวีย
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศโบลิเวีย
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:โบราณดาราศาสตร์
นครมายา

ใจกลางของติกัล หนึ่งในนครมายาที่ทรงอำนาจที่สุดในสมัยคลาสสิก
แผนที่ภูมิภาคมายาแสดงที่ตั้งของนครหลักบางนคร
นครมายาเป็นศูนย์กลางประชากรของอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในมีโซอเมริกา ทำหน้าที่พิเศษทางการบริหาร การค้า การผลิต และศาสนาซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของนครโบราณทั่วโลก นครมายามีแนวโน้มที่จะตั้งอยู่กระจัดกระจายมากกว่ากลุ่มนครในสังคมอื่น ๆ แม้แต่ภายในมีโซอเมริกาเอง อันเป็นผลมาจากการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมแบบที่ลุ่มเขตร้อนซึ่งเอื้อต่อการผลิตอาหารท่ามกลางพื้นที่ที่ใช้ประกอบกิจกรรมอื่น ๆ นครมายาไม่มีผังเมืองแบบตาตารางอย่างนครในที่สูงทางตอนกลางของเม็กซิโก (เช่น เตโอตีวากาน, เตนอชตีตลัน) กษัตริย์มายาปกครองอาณาจักรจากพระราชวังที่ตั้งอยู่ใจกลางนคร นครต่าง ๆ มักตั้งอยู่ในบริเวณที่สามารถควบคุมเส้นทางการค้าหรือสามารถจัดส่งผลผลิตที่จำเป็น สิ่งนี้ทำให้อติชนที่ควบคุมการค้าสามารถเพิ่มพูนความมั่งคั่งและสถานะของตนเอง นครเหล่านี้สามารถจัดสร้างวิหารสำหรับประกอบพิธีสาธารณะได้ จึงดึงดูดผู้คนให้เข้ามาอาศัยมากขึ้น นครที่มีสภาพเอื้ออำนวยต่อการผลิตอาหารและเข้าถึงเส้นทางการค้าได้มีแนวโน้มที่จะพัฒนาเป็นเมืองหลวงของบรรดาแว่นแคว้นมายาในยุคเริ่มแรก
ความสัมพันธ์ทางการเมืองระหว่างนครรัฐมายาสมัยคลาสสิกมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับความสัมพันธ์ระหว่างนครรัฐในกรีซสมัยคลาสสิกและอิตาลีสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา นครบางนครเชื่อมโยงกันโดยตรงผ่านถนนหินปูนที่เรียกว่า ซักเบ แต่วัตถุประสงค์ของการสร้างถนนเหล่านี้จะเป็นไปเพื่อการค้า การเมือง หรือศาสนานั้นยังไม่สามารถสรุปได้อย่างแน่ชัด

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
url-status=dead 
*url=https://archive.org/details/chronicleofmayak00mart 
*display-editors=etal
*url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar 
หมวดหมู่:อารยธรรมมายา
หมวดหมู่:นคร
หมวดหมู่:เมืองโบราณ
โฆยาเดเซเรน

โฆยาเดเซเรน (Joya de Cerén; อัญมณีแห่งเซเรน) เป็นแหล่งโบราณคดีแห่งหนึ่งในหุบเขาซาโปติตัน จังหวัดลาลิเบร์ตัด ประเทศเอลซัลวาดอร์ ห่างจากกรุงซานซัลวาดอร์ไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 36 กิโลเมตร ประกอบด้วยหมู่บ้านเกษตรกรรมในอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัส คาดกันว่าแหล่งนี้มีการตั้งถิ่นฐานอยู่ระหว่าง ค.ศ. 200 ถึง ค.ศ. 600
โฆยาเดเซเรนเป็นที่รู้จักจากการเก็บรักษาหลักฐานการตั้งถิ่นฐานในมีโซอเมริกาสมัยคลาสสิกไว้อย่างดีเยี่ยม บริเวณนี้ถูกฝังอยู่ภายใต้เถ้าถ่านภูเขาไฟโลมากัลเดราซึ่งปะทุเมื่อประมาณ ค.ศ. 600 บางครั้งแหล่งโบราณคดีนี้จึงได้รับการขนานนามว่าเป็น "ปอมเปอีแห่งอเมริกา" โดยเปรียบเทียบกับซากเมืองโบราณที่มีชื่อเสียงของจักรวรรดิโรมัน ความอุดมสมบูรณ์ของซากทางบรรพพฤกษศาสตร์พื้นบ้าน (paleoethnobotany) ที่ค้นพบที่โฆยาเดเซเรนเมื่อเปรียบเทียบกับแหล่งโบราณคดีมายาอื่น ๆ ทำให้โฆยาเดเซเรนมีความสำคัญเป็นพิเศษในการศึกษาชีวิตประจำวันของชุมชนเกษตรกรรมมายาโบราณ
สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งคือการค้นพบทุ่งมันสำปะหลังโบราณซึ่งมีขนาดอย่างน้อยหนึ่งในสามของสนามฟุตบอล ถือเป็นตัวอย่างแรกในแหล่งโบราณคดีโลกใหม่ที่ได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแปลงเพาะปลูกมันสำปะหลัง โฆยาเดเซเรนได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกโดยยูเนสโกใน ค.ศ. 1993 และในปัจจุบันเป็นสถานที่ท่องเที่ยวหลักแห่งหนึ่งของเอลซัลวาดอร์

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 Castellanos, Carolina, and Descamps, Francoise 2004 Joya de Cerén, El Salvador: site interpretation in participatory management planning. Blackwell Publishing. 56(3), 94–103.- Conyers, Lawrence B. (1996) "Archaeological evidence for dating the Loma Caldera eruption, Ceren, El Salvador", in Geoarchaeology Vol. 11, Iss. 5, pp. 377–391.
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเอลซัลวาดอร์
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเอลซัลวาดอร์
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
โกปัน

โกปัน (Copán) เป็นโบราณสถานของอารยธรรมมายาในจังหวัดโกปันทางภาคตะวันตกของประเทศฮอนดูรัส อยู่ไม่ไกลนักจากชายแดนประเทศกัวเตมาลา นครมายาโบราณแห่งนี้สะท้อนความงามของภูมิประเทศบริเวณที่เมืองเคยเจริญรุ่งเรือง ซึ่งเป็นหุบเขาที่มีดินน้ำอุดมสมบูรณ์ที่ระดับความสูง 600 เมตร (2,400 ฟุต) เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง โกปันเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรสำคัญสมัยคลาสสิกอาณาจักรหนึ่งตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 9 ทางตะวันออกเฉียงใต้สุดของภูมิภาควัฒนธรรมมีโซอเมริกาต่อเขตภูมิภาควัฒนธรรมคอคอด–โคลอมเบีย และมีกลุ่มชนนอกอารยธรรมมายารายล้อมอยู่เกือบทุกด้าน
มีผู้อยู่อาศัยอยู่ในโกปันนานกว่าสองพันปีตั้งแต่สมัยก่อนคลาสสิกตอนต้นจนถึงสมัยหลังคลาสสิก เมืองได้พัฒนารูปแบบทางประติมากรรมที่โดดเด่นตามกรอบประเพณีของชาวมายาที่ลุ่ม ซึ่งอาจจะเป็นไปเพื่อเน้นความเป็นกลุ่มชาติพันธุ์มายาของผู้ปกครองเมือง
เมืองนี้มีบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่ครอบคลุมส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้รับการสืบสร้างขึ้นอย่างละเอียดโดยนักโบราณคดีและนักอ่านจารึกโบราณ โกปันเคยเป็นเมืองที่มีอำนาจปกครองอาณาจักรอันกว้างใหญ่ภายในพื้นที่ทางใต้ของอารยธรรมมายาpp=339, 476 เมืองประสบภัยพิบัติทางการเมืองครั้งใหญ่ใน ค.ศ. 738 เมื่อวาชักลาฆูน อูบาฮ์ กาวีล หนึ่งในกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ราชวงศ์ของโกปัน ทรงถูกจับและปลงพระชนม์โดยกษัตริย์แห่งกิริกัวซึ่งเป็นอดีตเมืองขึ้นของพระองค์ ความพ่ายแพ้ที่ไม่คาดคิดนี้ส่งผลให้เมืองประสบภาวะชะงักงันนานถึง 17 ปี ในช่วงเวลานี้โกปันอาจกลายเป็นเมืองขึ้นของกิริกัวจากการพลิกผันของโชคชะตา
ส่วนสำคัญของด้านทิศตะวันออกของอัครปุระโกปันถูกกระแสน้ำในแม่น้ำโกปันกัดเซาะพังทลาย ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาจึงมีการเบี่ยงเส้นทางเดินของแม่น้ำเพื่อปกป้องแหล่งโบราณคดีจากความเสียหายเพิ่มเติม

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 url=https://archive.org/details/lightningwarrior0000loop - url=https://archive.org/details/chronicleofmayak00mart - url=https://archive.org/details/mayaartarchitect00mill - url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar 
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศฮอนดูรัส
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศฮอนดูรัส
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:พีระมิดในทวีปอเมริกาเหนือ
กิริกัว

กิริกัว (Quiriguá) เป็นแหล่งโบราณคดีมายาในจังหวัดอิซาบัลทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศกัวเตมาลา เป็นแหล่งขนาดกลางที่ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3 ตารางกิโลเมตร (1.2 ตารางไมล์) ตามแนวแม่น้ำโมตากัวตอนล่าง โดยมีศูนย์กลางประกอบพิธีกรรมตั้งอยู่ห่างจากฝั่งเหนือของแม่น้ำประมาณ 1 กิโลเมตร (0.6 ไมล์) ในสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายา (ค.ศ. 200–900) กีริกัวเป็นจุดเชื่อมต่อของเส้นทางการค้าที่สำคัญหลายเส้นทาง บริเวณนี้มีผู้คนเข้าครอบครองก่อน ค.ศ. 200 การก่อสร้างอัครปุระเริ่มขึ้นเมื่อประมาณ ค.ศ. 550 และการก่อสร้างอาคารขนาดใหญ่จำนวนมากเริ่มขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 8 การก่อสร้างทั้งหมดหยุดลงเมื่อถึงประมาณ ค.ศ. 850 ยกเว้นในช่วงที่มีผู้คนกลับเข้าไปครอบครองอยู่ระยะหนึ่งในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 900–1200) กิริกัวมีแบบอย่างทางสถาปัตยกรรมและประติมากรรมคล้ายคลึงกับโกปันที่ตั้งอยู่ใกล้เคียง โดยเมืองทั้งสองมีประวัติศาสตร์เกี่ยวพันกันอย่างใกล้ชิด
การขยายตัวอย่างรวดเร็วของกิริกัวในคริสต์ศตวรรษที่ 8 มีความสัมพันธ์กับชัยชนะทางการทหารของกษัตริย์กัก ตีลิว ชัน โยปาต เหนือโกปันใน ค.ศ. 738 เมื่อกษัตริย์วาชักลาฆูน อูบาฮ์ กาวีล แห่งโกปันทรงพ่ายแพ้ ถูกจับ และถูกบูชายัญที่จัตุรัสใหญ่แห่งกิริกัว ก่อนหน้านี้กิริกัวเคยเป็นรัฐบริวารของโกปันแต่ก็รักษาเอกราชไว้ได้ในภายหลัง สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวกับพิธีกรรมในกิริกัวมีลักษณะค่อนข้างเรียบง่าย แต่ความสำคัญของแหล่งโบราณคดีนี้อยู่ที่ความรุ่มรวยของงานประติมากรรมซึ่งรวมถึงประติมากรรมหินที่สูงที่สุดเท่าที่เคยสร้างขึ้นในโลกใหม่

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 cite web |author=Ashmore, Wendy |year=1980 |url=http://penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/23-1/The%20Classic.pdf |title=The Classic Maya Settlement at Quirigua: Recent agricultural activities have helped reveal the extent of the buried settlement |access-date=2009-08-20 |format=PDF online publication |publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205200208/https://www.penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/23-1/The%20Classic.pdf |url-status=dead - oclc=59432778- url=https://archive.org/details/lightningwarrior0000loop - url=https://archive.org/details/mayaartarchitect00mill - url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar 
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
ลาบลังกา

ลาบลังกา (La Blanca) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัส ตั้งอยู่บริเวณตอนล่างของหุบเขาแม่น้ำโมปันในเขตเทศบาลเมลชอร์เดเมงโกส ทางตอนเหนือของจังหวัดเปเตน ประเทศกัวเตมาลา แหล่งนี้เป็นของวัฒนธรรมโมกายาช่วงปลาย ปรากฏหลักฐานว่ามีการเข้าอยู่อาศัยที่แหล่งนี้ตั้งแต่สมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง (900–600 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ตามลำดับเวลามีโซอเมริกา กิจกรรมของมนุษย์มีอายุย้อนไปได้ถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) โดยการตั้งถิ่นฐานสำคัญเกิดขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 600–900) แต่ก็ยังมีการตั้งถิ่นฐานเพิ่มขึ้นประปรายในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 900–1200)
ลาบลังกาครอบครองพื้นที่ชายแดนระหว่างภูมิภาคเปเตนตะวันออกเฉียงเหนือกับภูมิภาคเปเตนตะวันออกเฉียงใต้ และแหล่งดังกล่าวถูกควบคุมจากอัครปุระโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากหมู่อาคารพระราชวังที่ได้รับการสร้างขึ้นอย่างดีเป็นพิเศษ ดูเหมือนว่าเมืองนี้จะเป็นศูนย์กลางการปกครองโดยไม่เน้นกิจกรรมทางศาสนาหรือพิธีกรรมมากนัก ลาบลังกาอาจเป็นเมืองบริวารของนครมายาหลักอย่างยัฆฮาหรือนารังโฮ เนื่องจากในเมืองไม่มีข้อความรูปอักขระโบราณและประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อยู่เลย และนักโบราณคดีสันนิษฐานว่าลาบลังกาทำหน้าที่เป็นด่านพรมแดนหรือศูนย์กลางการค้าแห่งหนึ่ง
ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงอัครปุระได้มากขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนปลาย แต่เมื่อภัยคุกคามจากสงครามเพิ่มขึ้นในสมัยคลาสสิกตอนสุดท้าย (ค.ศ. 800–900) การเข้าถึงจึงถูกจำกัดอีก การยุติการตั้งถิ่นฐานอย่างเป็นทางการในสมัยคลาสสิกตอนสุดท้ายน่าจะเป็นไปด้วยความรุนแรง โดยระหว่างการขุดค้นทางโบราณคดีที่อัครปุระพบหลักฐานบ่งชี้ว่าเกิดการสู้รบขึ้น ดูเหมือนว่าจะมีผู้ลี้ภัยจากพื้นที่รอบนอกเข้าไปครอบครองศูนย์กลางเมืองทันทีหลังการตั้งถิ่นฐานอย่างเป็นทางการได้สิ้นสุดลง แต่พวกเขาก็ทิ้งเมืองนี้ไปอย่างถาวรในคริสต์ศตวรรษที่ 11 และหลังจากนั้นก็ไม่มีการกลับเข้าไปตั้งถิ่นฐานที่นี่อีกเลย
ตามอาคารที่อัครปุระปรากฏรอยขูดขีดเขียนที่มีอายุอยู่ในระยะสุดท้ายของการตั้งถิ่นฐานสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น ประกอบด้วยรูปคนและสัตว์ เทพเจ้า วิหาร และฉากในราชสำนัก ยังปรากฏรอยขูดขีดเขียนในสมัยอาณานิคมจากการไปเยือนซากเมืองแห่งนี้ของร้อยเอก เปโดร มอนตัญเญส เจ้าหน้าที่สเปนในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1752

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 archive-date=2011-09-14 - archive-date=2011-09-14 - language=es- archive-date=2011-09-14 
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:สมัยหลังคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
โมตุลเดซานโฮเซ

โมตุลเดซานโฮเซ (Motul de San José) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่ง ในอดีตเป็นที่รู้จักกันในชื่อ อิกะ (Ik'a'; แหล่งน้ำที่มีลมพัดแรง) ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของทะเลสาบเปเตนอิตซาในภูมิภาคแอ่งเปเตน ทางตอนใต้ของที่ลุ่มมายา ห่างจากหมู่บ้านซานโฮเซสมัยใหม่เพียงไม่กี่กิโลเมตรในจังหวัดเปเตนทางตอนเหนือของประเทศกัวเตมาลา โมตุลเดซานโฮเซเป็นศูนย์ราชการและพิธีการขนาดกลาง ศูนย์กลางทางการเมืองและเศรษฐกิจที่สำคัญแห่งหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 650–950) และเป็นเมืองหลวงของหน่วยการปกครองที่มีแหล่งบริวารหลายแหล่งที่มีระดับความสำคัญต่างกัน ซึ่งรวมถึงท่าเรือแห่งหนึ่งริมทะเลสาบเปเตนอิตซา
แหล่งนี้มีผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานครั้งแรกระหว่าง 600 ถึง 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช (ในช่วงหลังของสมัยก่อนคลาสสิกตอนกลาง) โดยน่าจะเป็นแหล่งค่อนข้างเล็ก นครมายาแห่งนี้มีผู้อยู่อาศัยอย่างยาวนานและต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 1250 ในสมัยหลังคลาสสิกตอนต้น โดยรุ่งเรืองสุดขีดในสมัยก่อนคลาสสิกตอนปลายและสมัยคลาสสิกตอนปลาย โมตุลเดซานโฮเซเริ่มกล่าวถึงติกัลในฐานะเจ้าเหนือหัวในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 4 แต่เมื่อถึงคริสต์ศตวรรษที่ 7 ได้หันไปสวามิภักดิ์ต่อกาลักมุลซึ่งเป็นคู่แข่งสำคัญของติกัล ก่อนจะกลับมาสวามิภักดิ์ต่อติกัลในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8 ต่อมาในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ดูเหมือนว่าโมตุลเดซานโฮเซจะถูกพิชิตโดยโดสปิลัส เมืองหลวงของอาณาจักรเปเตชบาตุน
ทรัพยากรธรรมชาติส่วนใหญ่หาได้ง่ายในบริเวณรอบเมือง ท่าเรือลาตรินิดัดเดโนโซโตรสซึ่งตั้งอยู่ใกล้กันเป็นศูนย์กลางที่สำคัญสำหรับการนำเข้าสินค้าต่างถิ่นและการส่งออกสินค้าท้องถิ่นอย่างหินเชิร์ตและเครื่องปั้นเผา สินค้าอื่น ๆ ที่ไม่สามารถหาใช้ได้ทันทีอาจได้รับมาจากแหล่งบริวารของเมือง พื้นที่ในท้องถิ่นมีดินจำนวนหนึ่งที่เหมาะสมสำหรับการใช้ประโยชน์ที่หลากหลายทางการเกษตร และท่าเรือที่ลาตรินิดัดเดโนโซโตรสได้จัดหาสัตว์น้ำจืดให้แก่เมือง เช่น เต่า จระเข้ หอยน้ำจืด เป็นต้น กวางถูกล่าในท้องถิ่นและเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญสำหรับชนชั้นสูง ในขณะที่หอยทากน้ำจืดเป็นหนึ่งในแหล่งโปรตีนหลักสำหรับสามัญชน
โมตุลเดซานโฮเซได้รับการพิสูจน์ระบุว่าเป็นแหล่งที่มาของเครื่องปั้นเผาพหุรงค์แบบอย่างอิก (Ik) ซึ่งเขียนภาพกิจกรรมในราชสำนักของอภิชนมายาสมัยคลาสสิกตอนปลาย แบบอย่างอิกยังมีลักษณะเด่นจากการเขียนรูปอักขระด้วยสีชมพูหรือสีแดงอ่อน ฉากผู้เต้นระบำสวมหน้ากาก และการแสดงลักษณ์บุคคลที่สมจริงตามที่ปรากฏในชีวิต

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 language=es- df=dmy-all - doi=10.1017/S0956536108000230- url=https://archive.org/details/chronicleofmayak00mart - issn=1130-6157- df=dmy-all 
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
อันติกัวกัวเตมาลา

อันติกัวกัวเตมาลา (Antigua Guatemala) หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า อันติกัว (Antigua) หรือ ลาอันติกัว (la Antigua) เป็นเมืองในที่สูงตอนกลางของประเทศกัวเตมาลา เป็นที่รู้จักจากสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมบาโรกสเปน ตลอดจนซากปรักหักพังของโบสถ์สมัยอาณานิคมจำนวนหนึ่ง เมืองนี้เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของราชอาณาจักรกัวเตมาลา ได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน พ.ศ. 2522
อันติกัวกัวเตมาลาเป็นที่ตั้งสำนักงานของเขตเทศบาลโดยรอบซึ่งมีชื่อเดียวกัน นอกจากนี้ยังเป็นเมืองหลักของจังหวัดซากาเตเปเกซ

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:เมืองในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
ตำบลสมอโคน

สมอโคน เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางเหนือของตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านตากประมาณ 6 กิโลเมตร และห่างจากศาลากลางจังหวัดตากประมาณ 18 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน)
ตำบลสมอโคนทั้งตำบลอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนซึ่งเดิมมีฐานะเป็นสภาตำบลสมอโคนในปี พ.ศ. 2517 ก่อนที่ต่อมาจะได้รับการจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลสมอโคนในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2539

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
ตำบลสมอโคนตั้งอยู่ทางทิศใต้ของอำเภอบ้านตาก มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก และตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก- ทิศตะวันออก ติดต่อกับตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก- ทิศใต้ ติดต่อกับตำบลไม้งาม อำเภอเมืองตาก- ทิศตะวันตก ติดต่อกับตำบลตากตก อำเภอบ้านตาก

**ประวัติ**
ตำบลสมอโคน ในสมัยก่อนเรือสำเภอลำนึงได้เกิดล่มที่ตำบลเกาะตะเภา แต่สามารถกู้เรือได้ที่ “บ้านตาก” หลังจากนั้นจึงไปถอดสมอที่ตำบล “สมอโคน” สิ่งของต่างๆ ที่จมอยู่ในเรือได้นำมาตากแดดจนแห้งที่เมือง “ระแหง” อันเป็นที่ตั้งของจังหวัดตากในปัจจุบันนี้ ตำบลสมอโคนได้ก่อกำเนิดเมื่อประมาณ 100 กว่าปีเศษ อ้างอิงได้จากโบราณสถานที่พบในพื้นที่ คือ โบราณสถานโองโมงธรรมศุทธิ และอุโบสถเก่าวัดวิเศษวานิช ปัจจุบันเป็น 1 ใน 7 ตำบลของอำเภอบ้านตาก

**อ้างอิง**
สมอโคน
สมอโคน
ทากาลิคอะบัฆ

ทากาลิคอะบัฆ (กีเชะ: Takʼalik Aʼbajʼ; หินตั้ง) หรือ ตากาลิกอาบาฮ์ (Takalik Abaj) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในประเทศกัวเตมาลา เดิมเรียกว่า อะบัฆทากาลิค และในสมัยโบราณอาจมีชื่อว่า โคฆา (มัม: Kooja; lit|วงแสงของพระจันทร์ทรงกลด) เป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกาหลายแห่งที่ปรากฏร่องรอยของทั้งอารยธรรมโอลเมกและอารยธรรมมายา แหล่งนี้เจริญรุ่งเรืองในสมัยก่อนคลาสสิกและสมัยคลาสสิก ตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสต์ศักราชมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 10 เป็นอย่างน้อย และเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญแห่งหนึ่ง โดยค้าขายกับแหล่งกามีนัลฆูยูและแหล่งโชโกลา จากการค้นคว้าพบว่าทากาลิคอะบัฆเป็นหนึ่งในแหล่งที่มีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์แหล่งใหญ่ที่สุดบนที่ราบชายฝั่งแปซิฟิก และยังเป็นหนึ่งในแหล่งที่พบประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกมากที่สุดแหล่งหนึ่งนอกอ่าวเม็กซิโก ประติมากรรมแบบอย่างโอลเมกประกอบด้วยหัวมหึมา ภาพบนแผ่นหิน และอื่น ๆ
ทากาลิคอะบัฆเป็นตัวแทนของการเฟื่องฟูครั้งแรกของวัฒนธรรมมายาซึ่งเกิดขึ้นแล้วเมื่อเวลาล่วงมาถึง 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช แหล่งนี้มีสุสานราชวงศ์มายาและตัวอย่างจารึกอักษรมายาซึ่งอยู่ในกลุ่มที่เก่าแก่ที่สุดของภูมิภาคมายา การขุดค้นที่แหล่งนี้ยังคงดำเนินต่อไป โดยสถาปัตยกรรมเชิงอนุสาวรีย์และขนบทางประติมากรรมที่ฝังลึกในหลากหลายรูปแบบบ่งชี้ว่าแหล่งนี้คงมีความสำคัญบางอย่างในสมัยนั้น
หลักฐานต่าง ๆ ที่พบในแหล่งนี้แสดงให้เห็นว่ามีการติดต่อกับเตโอตีวากานที่อยู่ห่างไกลในหุบเขาเม็กซิโก และบ่งบอกเป็นนัยว่าทากาลิคอะบัฆถูกพิชิตโดยเตโอตีวากานหรือไม่ก็พันธมิตรของเตโอตีวากาน ทากาลิคอะบัฆเชื่อมต่อกับเส้นทางการค้าระยะไกลของชาวมายาซึ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา แต่ทำให้เมืองมีส่วนร่วมในเครือข่ายทางการค้าที่ครอบคลุมที่สูงกัวเตมาลาและที่ราบชายฝั่งแปซิฟิกจากเม็กซิโกไปยังเอลซัลวาดอร์
ทากาลิคอะบัฆเป็นเมืองขนาดใหญ่ที่มีสิ่งก่อสร้างหลักกระจุกตัวอยู่เป็นกลุ่มสี่กลุ่มหลักซึ่งกระจายไปตามลานตะพักเก้าลาน ลานตะพักเหล่านี้บางลานมีลักษณะเป็นลานธรรมชาติ แต่ลานอื่น ๆ เป็นโครงสร้างที่มนุษย์ทำขึ้นซึ่งต้องใช้แรงงานและวัสดุจำนวนมาก แหล่งโบราณคดีแห่งนี้ยังมีระบบระบายน้ำที่ซับซ้อนและมีประติมากรรมเชิงอนุสาวรีย์อีกมากมาย

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 oclc=22593466- language=es- access-date=2009-02-04- df=dmy-all - s2cid=144511056 - df=dmy-all - df=dmy-all - url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar - df=dmy-all - df=dmy-all 
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีโอลเมก
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
พระเจ้าต้าติง

ต้าติง (c=大丁) หรือ ไท่ติง (c=太丁) เป็นพระราชโอรสองค์โตของพระเจ้าซางทัง แต่แหล่งข้อมูลขัดแย้งกันว่าพระองค์สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดาของพระองค์ในฐานะพระมหากษัตริย์ของจีนราชวงศ์ซางหรือไม่
ในบันทึกประวัติศาสตร์อันยิ่งใหญ่ ที่บันทึกโดย ซือหม่า เชียน ระบุว่าพระองค์สิ้นพระชนม์ในวัยเด็กโดยมิได้สืบราชบัลลังก์จากพระบิดาซางทัง พระองค์ได้รับพระนามหลั
สิ้นพระชนม์ว่า ไท่ติง (จีน: 太丁) และราชบัลลังก์ถูกส่งต่อไปยังพระอนุชาพระเจ้าไหวปิง และต่อมาโดยพระราชโอรสพระเจ้าไท่เจี่ย
จารึกบนกระดูกพยากรณ์ที่ค้นพบในอินซฺวีบันทึกว่า พระองค์เป็นกษัตริย์องค์ที่สองของราชวงศ์ซาง ที่มีพระนามว่า ต้าติง (จีน: 大丁) เมื่อสวรรคตและพระราชโอรสคือ พระเจ้าไท่เจี่ยและพระเจ้าไหวปิงได้สืบบัลลังก์

**อ้างอิง**
ต้าติง
ซาคูเล็ว

ซาคูเล็ว (มัมและกีเชะ: Saqulew; ดินขาว), ซากูเลว (Zaculeu) หรือ ชีนาบาฆุล (มัม: Chinabajul) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาสมัยก่อนโคลัมบัสในที่สูงทางภาคตะวันตกของประเทศกัวเตมาลา ตั้งอยู่ห่างจากเมืองอูเออูเอเตนังโกสมัยใหม่ประมาณ 3.7 กิโลเมตร (2.3 ไมล์) การตั้งถิ่นฐานที่แหล่งนี้มีอายุย้อนไปถึงสมัยคลาสสิกตอนต้น (ค.ศ. 250–600) ของประวัติศาสตร์มีโซอเมริกา ซาคูเล็วเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรของชาวมัมในสมัยหลังคลาสสิก และถูกอาณาจักรกูมาร์คัฆของชาวกีเชะพิชิตได้ แสดงให้เห็นถึงการผสมผสานระหว่างสถาปัตยกรรมแบบอย่างมัมกับสถาปัตยกรรมแบบอย่างกีเชะ
ใน ค.ศ. 1525 ซาคูเล็วถูกผู้พิชิตชาวสเปนภายใต้การนำของกอนซาโล เด อัลบาราโด อี กอนเตรรัส โจมตีระหว่างการล้อมเมืองซึ่งกินเวลานานหลายเดือน ในที่สุดไกบิล บาลัม ผู้ปกครองคนสุดท้ายของเมืองก็ทรงยอมจำนนต่อสเปนเนื่องจากความอดอยาก
ซาคูเล็วมีวิหาร-พีระมิดจำนวนหนึ่งที่มีสถาปัตยกรรมและช่องบันไดคู่แบบตาลุด-ตาเบลโร พีระมิดและที่ทำการของรัฐตั้งอยู่รอบ ๆ ลานสาธารณะขนาดใหญ่หลายแห่ง แหล่งโบราณคดีนี้ยังมีสนามบอลสำหรับเล่นเกมบอลมีโซอเมริกาอีกด้วย
บริษัทยูไนเต็ดฟรูตได้บูรณะแหล่งโบราณคดีซาคูเล็วในปลายคริสต์ทศวรรษ 1940 ในปัจจุบันเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชมและมีพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กหนึ่งแห่ง

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
language=es
*access-date=2009-02-04
*language=es
*oclc=297146853
*oclc=34658843
*language=es
*language=es
*language=es
*oclc=33359444
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:สมัยหลังคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
กูมาร์คัฆ

กูมาร์คัฆ (กีเชะ: Qʼumarkaj) หรือ กูมาร์กาฮ์ (Qʼumarkaj, Gumarcaj, Cumarcaj) เป็นเมืองโบราณทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดกิเช ประเทศกัวเตมาลา ชื่อเมืองนี้มีที่มาจากวลีในภาษากีเชะว่า กูมาร์คาฮ์ (Qʼumarkah) ซึ่งแปลว่า "สถานที่ที่สร้างจากต้นกกแก่" กูมาร์คัฆยังเป็นที่รู้จักกันในนาม อูตาตลัน (Utatlán) ซึ่งเป็นคำแปลชื่อเมืองนี้ในภาษานาวัตล์
กูมาร์คัฆเป็นหนึ่งในเมืองที่มีอำนาจมากที่สุดของอารยธรรมมายาเมื่อชาวสเปนเข้ามาถึงภูมิภาคนี้ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมืองนี้เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรมายากีเชะในสมัยหลังคลาสสิกตอนปลาย ในช่วงที่สเปนเข้าพิชิตดินแดน กูมาร์คัฆเป็นเมืองหลวงที่ค่อนข้างใหม่ โดยเมืองหลวงของอาณาจักรกีเชะเดิมตั้งอยู่ที่ฆาคาวิทส์ (ได้รับการระบุว่าตรงกับแหล่งโบราณคดีชิตินามิตในปัจจุบัน) และพิสมาชิ กูมาร์คัฆได้รับการก่อตั้งขึ้นทางทิศเหนือของพิสมาชิในรัชสมัยของกษัตริย์กูกูมัทส์ (หมายถึง "งูขนนก" ในภาษากีเชะ) ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15 ใน ค.ศ. 1470 กูมาร์คัฆอ่อนแอลงอย่างมากจากการกบฏในหมู่ขุนนางซึ่งส่งผลให้ชาวกีเชะสูญเสียพันธมิตรที่สำคัญไป
ในทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ กูมาร์คัฆเป็นเมืองหลวงที่เป็นที่รู้จักกันมากที่สุดของอารยธรรมมายาที่สูงในสมัยหลังคลาสสิก การกล่าวถึงเมืองนี้ครั้งแรกเป็นภาษาสเปนปรากฏในจดหมายที่เอร์นัน กอร์เตส ส่งไปจากเม็กซิโก แม้ว่าแหล่งโบราณคดีนี้จะได้รับการสำรวจแล้ว แต่งานบูรณะก็ดำเนินไปได้เพียงเล็กน้อย สถาปัตยกรรมที่ยังหลงเหลืออยู่ซึ่งรวมถึงสนามเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา วิหาร และวังได้รับความเสียหายอย่างหนักจากการถูกขโมยหินไปสร้างเมืองซานตากรุซเดลกิเชที่อยู่ใกล้เคียง
โครงสร้างหลักของกูมาร์คัฆได้รับการจัดวางรอบจัตุรัสแห่งหนึ่ง ได้แก่ วิหารเทพโทฆิลซึ่งเป็นเทพเจ้าจากัวร์และองค์อุปถัมภ์เมือง วิหารเทพีอาวีลิชซึ่งเป็นเทพีองค์อุปถัมภ์สายสกุลหนึ่ง วิหารเทพฆาคาวิทส์ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งขุนเขาและองค์อุปถัมภ์สายสกุลหนึ่ง และวิหารเทพกูกูมัทส์ซึ่งเป็นเทพเจ้างูขนนกและองค์อุปถัมภ์ราชวงศ์ สนามเล่นบอลแบบมีโซอเมริกาตั้งอยู่ระหว่างวังของสกุลขุนนางสำคัญสองสกุล มีวังหรือ นิมฆา กระจายอยู่ทั่วเมือง
พื้นที่กูมาร์คัฆและปริมณฑลแบ่งออกเป็นส่วนทางการเมืองสี่ส่วน โดยแต่ละส่วนเป็นของสายสกุลผู้ปกครองที่สำคัญที่สุดแต่ละสาย นอกจากนี้ยังครอบคลุมถึงเมืองบริวารขนาดเล็กจำนวนหนึ่งซึ่งรวมถึงจีซาลิน, พิสมาชิ, อาทาลายา และพาคามัน พื้นที่ใจกลางของแหล่งโบราณคดีนี้เปิดให้ผู้คนเข้าชมและมีโครงสร้างพื้นฐานบางอย่าง เช่น พิพิธภัณฑ์ขนาดเล็ก

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 language=es- jstor=280211- oclc=59432778
*oclc=34658843
*url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar 
*url-status=dead 
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:กีเชะ
หมวดหมู่:สมัยหลังคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
อุชมัล

อุชมัล (Uxmal) หรือ โอชมาล (Óoxmáal) เป็นเมืองโบราณเมืองหนึ่งของอารยธรรมมายาสมัยคลาสสิก ตั้งอยู่ในภูมิภาคปูก รัฐยูกาตัน ประเทศเม็กซิโก ถือเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีมายาที่สำคัญที่สุดร่วมกับปาเลงเก, ชิเชนอิตซา และกาลักมุลในเม็กซิโก; คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซ และติกัลในกัวเตมาลา และถือว่าเป็นหนึ่งในเมืองมายาที่เป็นตัวแทนรูปแบบสถาปัตยกรรมของภูมิภาคที่โดดเด่นที่สุด ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนอุชมัลเป็นแหล่งมรดกโลกเนื่องจากความสำคัญดังกล่าว
อุชมัลตั้งอยู่ห่างจากเมริดา (เมืองหลวงของรัฐยูกาตัน) ไปทางทิศใต้ 62 กิโลเมตร อาคารต่าง ๆ ของเมืองมีความโดดเด่นในเรื่องขนาดและการตกแต่ง มีการตัดถนนโบราณที่เรียกว่า ซักเบ เชื่อมระหว่างอาคารต่าง ๆ และไปยังเมืองอื่น ๆ ในภูมิภาค เช่น ชิเชนอิตซาในเม็กซิโกปัจจุบัน คาราโคลและชูนันตูนิชในเบลีซปัจจุบัน และติกัลในกัวเตมาลาปัจจุบัน
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:รัฐยูกาตัน
กาลักมุล

กาลักมุล (Calakmul) เป็นแหล่งโบราณคดีอารยธรรมมายาแห่งหนึ่งในรัฐกัมเปเช ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในป่าดิบของภูมิภาคแอ่งเปเตน ห่างจากชายแดนประเทศกัวเตมาลาราว 35 กิโลเมตร กาลักมุลเป็นหนึ่งในนครโบราณที่ใหญ่ที่สุดและเคยมีอำนาจมากที่สุดเท่าที่ค้นพบในที่ลุ่มมายา
กาลักมุลเป็นศูนย์กลางของหน่วยทางการเมืองที่ได้รับการขนานนามว่าอาณาจักรแห่งงู อาณาจักรแห่งงูนี้มีอำนาจในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของสมัยคลาสสิกและได้ปกครองพื้นที่กว้างใหญ่ มีการใช้ตราสัญลักษณ์รูปหัวงูซึ่งอ่านว่า กาน เป็นเสมือนหลักเขตกระจายทั่วอาณาเขต คาดว่าในสมัยนั้นตัวเมืองกาลักมุลมีประชากร 50,000 คนและปกครองท้องที่ต่าง ๆ ภายในระยะ 150 กิโลเมตรในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน โดยมีคู่แข่งสำคัญคือเมืองติกัลซึ่งตั้งอยู่ทางทิศใต้ มีโครงสร้างโบราณ 6,750 โครงสร้างที่ได้รับการพิสูจน์ระบุที่กาลักมุล โครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในจำนวนนั้นคือพีระมิด พีระมิดหมายเลข 2 มีความสูงกว่า 45 เมตร และเป็นหนึ่งในพีระมิดมายาที่สูงที่สุด มีสุสาน 4 สุสานอยู่ภายในพีระมิดนั้น พีระมิดที่กาลักมุลได้รับการเพิ่มขนาดด้วยการสร้างทับตัววิหารที่มีอยู่ก่อนเช่นเดียวกับวิหารหรือพีระมิดอีกหลายแห่งในมีโซอเมริกา
กาลักมุลได้รับการค้นพบในสมัยใหม่เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ค.ศ. 1931 โดยไซรัส แอล. ลันเดลล์ นักชีววิทยาที่กำลังวิจัยเกี่ยวกับการนำยางละมุดจากอเมริกากลางมาทำหมากฝรั่ง เขารายงานการค้นพบไปยังซิลเวนัส จี. มอร์ลีย์ นักวิชาการอารยธรรมมายาจากสถาบันคาร์เนกีที่ชิเชนอิตซาใน ค.ศ. 1932 การสำรวจค้นคว้าหยุดชะงักใน ค.ศ. 1938 และบรรดานักโบราณคดีไม่ได้กลับมายังแหล่งดังกล่าวอีกจนกระทั่ง ค.ศ. 1982 เมื่อวิลเลียม เจ. โฟลัน ดำเนินโครงการขุดค้นที่กาลักมุลจนถึง ค.ศ. 1994 ในนามของมหาวิทยาลัยอิสระแห่งกัมเปเช ในปัจจุบันแหล่งโบราณคดีนี้รวมอยู่ในโครงการขนาดใหญ่ของสถาบันมานุษยวิทยาและประวัติศาสตร์แห่งชาติเม็กซิโก

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
jstor=971834
*url=https://archive.org/details/chronicleofmayak00mart 
*url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar 
*url=https://archive.org/details/fallofancientmay0000webs 
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกแบบผสม
หมวดหมู่:รัฐกัมเปเช
ปาเลงเก

ปาเลงเก (Palenque) หรือ บาก (Bàakʼ) หรือที่รู้จักกันในสมัยโบราณว่า ลากัมฮะ (Lakamhaʼ; แหล่งน้ำใหญ่) เป็นนครรัฐมายาซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับแม่น้ำอูซูมาซินตาในรัฐเชียปัสของประเทศเม็กซิโก ห่างจากซิวดัดเดลการ์เมนไปทางทิศใต้ราว 130 กิโลเมตร (81 ไมล์) ปาเลงเกเคยเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดระหว่าง ค.ศ. 500–700 หลังจากที่เสื่อมอำนาจลง เมืองถูกปกคลุมไปด้วยป่ามะฮอกกานีและละมุด แต่หลังจากนั้นก็ได้รับการขุดค้นและบูรณะเป็นแหล่งโบราณคดี
ปาเลงเกเป็นแหล่งโบราณคดีขนาดกลาง มีขนาดเล็กกว่าติกัล, ชิเชนอิตซา หรือโกปัน แต่มีสถาปัตยกรรม ประติมากรรม และงานแกะสลักนูนต่ำที่ดีที่สุดที่ชาวมายาผลิตขึ้นบางส่วน ประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ของปาเลงเกได้รับการสืบสร้างจากการอ่านจารึกที่โบราณสถานหลายแห่ง ปัจจุบันนักประวัติศาสตร์รู้ลำดับการครองราชย์ของราชวงศ์ที่ปกครองปาเลงเกในคริสต์ศตวรรษที่ 5 และมีความรู้กว้างขวางเกี่ยวกับการแข่งขันระหว่างปาเลงเกกับนครรัฐอื่น ๆ อย่างกาลักมุลและโตนินาเป็นต้น
เมื่อถึง ค.ศ. 2005 พื้นที่ที่ได้รับการค้นพบมีเนื้อที่ประมาณ 2.5 ตารางกิโลเมตร (1 ตารางไมล์) แต่คาดกันว่าพื้นที่ที่ได้รับการสำรวจแล้วคิดเป็นน้อยกว่าร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมดของเมืองเท่านั้น และยังเหลือสิ่งปลูกสร้างมากกว่าหนึ่งพันหลังที่ยังคงมีป่าดิบปกคลุม ปาเลงเกมีผู้เข้าชม 920,470 คนใน ค.ศ. 2017

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:รัฐเชียปัส
โตนินา

โตนินา (Toniná) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสและซากเมืองในอารยธรรมมายา ทุกวันนี้ตั้งอยู่ในรัฐเชียปัส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเมืองโอโกซิงโกไปทางทิศตะวันออกประมาณ 13 กิโลเมตร (8.1 ไมล์)
แหล่งโบราณคดีนี้มีขนาดปานกลางถึงใหญ่ โดยมีหมู่วิหารพีระมิดตั้งอยู่บนลานตะพักสูงจากจัตุรัสประมาณ 71 เมตร (233 ฟุต) ลานขนาดใหญ่สำหรับเล่นบอลแบบมีโซอเมริกา และโครงสร้างแกะสลักมากกว่า 100 แห่ง/ชิ้น ซึ่งส่วนใหญ่มีอายุตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 9 (ระหว่างสมัยคลาสสิก) โตนินามีความโดดเด่นจากงานประติมากรรมปูนแต่งที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นอย่างดี และโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากโครงสร้างแกะสลักแบบลอยตัวซึ่งได้รับการผลิตขึ้นในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในมีโซอเมริกานับตั้งแต่อารยธรรมโอลเมกสิ้นสุดลง โตนินาเป็นที่ตั้งของพีระมิดที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในเม็กซิโก ด้วยความสูง 74 เมตร (243 ฟุต) ซึ่งสูงกว่าพีระมิดสุริยันที่เตโอตีวากาน
โตนินาเป็นรัฐที่มีความดุดันรัฐหนึ่งในสมัยคลาสสิกตอนปลาย ชาวเมืองมักสู้รบเพื่อเพิ่มพูนอำนาจของอาณาจักร ในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของประวัติศาสตร์เมือง โตนินาทำสงครามอย่างประปรายกับปาเลงเกซึ่งเป็นคู่แข่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและเป็นหนึ่งในหน่วยทางการเมืองที่สำคัญที่สุดทางภาคตะวันตกของภูมิภาคมายา แต่โตนินาจะกลายเป็นเมืองที่มีอำนาจเด่นเหนือภาคตะวันตกในที่สุด
โตนินายังเป็นสถานที่ค้นพบการระบุวันที่วันสุดท้ายตามการนับระยะยาวเท่าที่พบในจารึกปฏิทินใด ๆ ของชาวมายา ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของสมัยคลาสสิกของอารยธรรมมายาใน ค.ศ. 909

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
location=Mexico City, Mexico
*isbn=0-8061-3349-X
*url=https://archive.org/details/chronicleofmayak00mart 
*url=https://archive.org/details/ancientmaya0006shar 
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
เอลตาฆิน

เอลตาฆิน (El Tajín) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในรัฐเบรากรุซทางตอนใต้ของประเทศเม็กซิโก และเป็นหนึ่งในเมืองที่ใหญ่ที่สุดและสำคัญที่สุดในสมัยคลาสสิกของมีโซอเมริกา เอลตาฆินเป็นส่วนหนึ่งของเขตวัฒนธรรมเบรากรุซสมัยคลาสสิก มีความเจริญรุ่งเรืองตั้งแต่ ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 1200 ในช่วงเวลาดังกล่าวมีการสร้างวิหาร วัง สนามเล่นบอล และพีระมิดจำนวนมาก ตั้งแต่ช่วงที่เอลตาฆินล่มสลาย (คือ ค.ศ. 1230) จนถึง ค.ศ. 1785 ดูเหมือนว่าไม่มีชาวยุโรปคนใดรับรู้ถึงการมีอยู่ของเมืองนี้จนกระทั่งผู้ตรวจการของรัฐคนหนึ่งได้มาพบพีระมิดแห่งช่องเว้าโดยบังเอิญ กล่าวกันว่าชื่อเอลตาฆินมีที่มาจากพระนามของเทพเจ้าแห่งฝนฟ้าคะนองของชาวโตโตนัก
เอลตาฆินได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกใน ค.ศ. 1992 เนื่องจากมีความสำคัญทางวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม สถาปัตยกรรมดังกล่าวได้แก่การใช้ช่องเว้าและวัตถุประสานเป็นเครื่องตกแต่งในรูปแบบที่ไม่ปรากฏในพื้นที่อื่นของมีโซอเมริกา โบราณสถานที่รู้จักกันดีที่สุดของแหล่งนี้คือพีระมิดแห่งช่องเว้า แต่โบราณสถานสำคัญอื่น ๆ ยังมีกลุ่มอาคารริมธาร สนามเล่นบอลทิศเหนือและทิศใต้ และหมู่วังที่ตาฆินชิโก มีการค้นพบสนามเล่นบอลที่แหล่งนี้ 20 สนาม (3 สนามล่าสุดได้รับการค้นพบในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2013) ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา เอลตาฆินเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญที่สุดในรัฐเบรากรุซสำหรับนักท่องเที่ยว โดยมีผู้มาเยี่ยมชมมากถึง 386,406 คนใน ค.ศ. 2017
เอลตาฆินยังเป็นสถานที่จัดงานเทศกาลกุมเบรตาฆินซึ่งจัดขึ้นในเดือนมีนาคมของทุกปี มีกิจกรรมทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองและชาวต่างประเทศ ตลอดจนคอนเสิร์ตของเหล่านักดนตรียอดนิยม

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:รัฐเบรากรุซ
โชชีกัลโก

โชชีกัลโก (Xochicalco; ในบ้านแห่งดอกไม้) หรือ โซชิกัลโก (Xochicalco) เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนโคลัมบัสในเขตเทศบาลเมียกาตลันทางภาคตะวันตกของรัฐโมเรโลส ประเทศเม็กซิโก ห่างจากกูเอร์นาบากา (เมืองหลวงของรัฐ) ไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ 38 กิโลเมตร เปิดให้ผู้เข้าชมได้ตลอดทั้งสัปดาห์ ตั้งแต่เวลา 10:00 น. ถึง 17:00 น. แต่สามารถเข้าชมหอดูดาวได้หลังเที่ยงวันเท่านั้น
ลักษณะทางสถาปัตยกรรมและประติพิมพศาสตร์ของโชชีกัลโกแสดงให้เห็นถึงความใกล้ชิดกับเตโอตีวากาน พื้นที่อารยธรรมมายา และวัฒนธรรมมาตลัตซิงกาแห่งหุบเขาโตลูกา ทุกวันนี้ชาวบ้านกูเอนเตเปกซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับโชชีกัลโกยังใช้ภาษานาวัตล์กันอยู่
ศูนย์ประกอบพิธีกรรมหลักตั้งอยู่บนเนินปรับระดับแห่งหนึ่ง โดยมีซากโครงสร้างที่อยู่อาศัยซึ่งส่วนใหญ่ยังไม่ได้รับการขุดค้นตั้งอยู่ตามลานตะพักยาวบนเชิงลาด มีผู้เข้าครอบครองพื้นที่นี้เป็นครั้งแรกเมื่อ 200 ปีก่อนคริสต์ศักราช แต่ไม่ได้พัฒนาขึ้นเป็นศูนย์กลางชุมชนเมืองจนกระทั่งสมัยคลาสสิกตอนปลาย (ค.ศ. 700–900) สถาปัตยกรรมที่ตั้งตระหง่านอยู่เกือบทั้งหมดในแหล่งสร้างขึ้นในเวลานี้ เมืองนี้อาจเคยมีประชากรสูงสุดถึง 20,000 คน โชชีกัลโกเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดหลังการล่มสลายของเตโอตีวากาน และมีการสันนิษฐานว่าโชชีกัลโกอาจมีส่วนทำให้เตโอตีวากานเสื่อมลงด้วย
โชชีกัลโกเป็นแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกและเป็นสถานที่ท่องเที่ยวแห่งหนึ่ง ในเขตแหล่งโบราณคดียังมีพิพิธภัณฑ์ที่มีวัตถุจัดแสดงจำนวนมาก
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:รัฐโมเรโลส
เตโอตีวากาน

เตโอตีวากาน (Teōtīhuacān; "สถานที่ที่ซึ่งเทพเจ้าประสูติ" หรือ "สถานที่ที่ซึ่งมนุษย์กลายเป็นเทพเจ้า") หรือ เตโอติวากัน (Teotihuacán) เป็นเมืองมีโซอเมริกาโบราณซึ่งตั้งอยู่ในหุบเขาย่อยแห่งหนึ่งของหุบเขาเม็กซิโก ในเขตเทศบาลซานฆวนเตโอติอัวกัน รัฐเมฮิโก ประเทศเม็กซิโก ห่างจากเม็กซิโกซิตีไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 40 กิโลเมตร (25 ไมล์) เป็นที่รู้จักกันในฐานะที่ตั้งของพีระมิดที่มีความสำคัญยิ่งทางสถาปัตยกรรมซึ่งสร้างขึ้นในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัส เมื่อถึงจุดสูงสุดซึ่งอาจอยู่ในครึ่งแรกของคริสต์สหัสวรรษที่ 1 (ค.ศ. 1–500) เตโอตีวากานกลายเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัสโดยมีประชากรประมาณ 125,000 คนหรือมากกว่านั้น ซึ่งทำให้เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดอย่างน้อยเป็นอันดับที่หกของโลกในสมัยนั้น แหล่งโบราณคดีในปัจจุบันได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกใน ค.ศ. 1987 และเป็นแหล่งโบราณคดีที่มีผู้เข้าชมมากที่สุดในเม็กซิโก โดยมีผู้เยี่ยมชม 4,185,017 คนใน ค.ศ. 2017
ตัวเมืองเตโอตีวากานมีพื้นที่ 8 ตารางไมล์ ร้อยละ 80–90 ของประชากรทั้งหมดในหุบเขาอาศัยอยู่ในเมืองนี้ นอกจากพีระมิดแล้ว เตโอตีวากานยังมีความสำคัญทางมานุษยวิทยาจากกลุ่มอาคารที่อยู่อาศัยหลายชั้นสำหรับหลายครัวเรือน "ถนนของคนตาย" และจิตรกรรมฝาผนังที่มีชีวิตชีวาและได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี นอกจากนี้เตโอตีวากานยังส่งออกเครื่องมือหินออบซิเดียนคุณภาพดีซึ่งพบได้ทั่วมีโซอเมริกา คาดกันว่าเมืองนี้ก่อตั้งขึ้นเมื่อราว 100 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยเริ่มต้นจากการเป็นศูนย์กลางทางศาสนาในที่สูงเม็กซิโกในช่วงประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 1 จากนั้นจึงกลายเป็นศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดและมีประชากรมากที่สุดในทวีปอเมริกาสมัยก่อนโคลัมบัส มีงานก่อสร้างสำคัญ ๆ อยู่อย่างต่อเนื่องจนถึงราว ค.ศ. 250 เมืองนี้อาจดำรงอยู่จนกระทั่งช่วงใดช่วงหนึ่งระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง 8 แต่สิ่งก่อสร้างสำคัญ ๆ ของเมืองถูกปล้นและเผาไปตั้งแต่ประมาณ ค.ศ. 550 การล่มสลายของเมืองยังอาจเกี่ยวข้องกับสภาพอากาศรุนแรงระหว่าง ค.ศ. 535–536 ด้วย
แม้จะยังเป็นที่ถกเถียงกันว่าเตโอตีวากานเป็นศูนย์กลางของจักรวรรดิแห่งใดแห่งหนึ่งหรือไม่ แต่อิทธิพลของเตโอตีวากานทั่วทั้งมีโซอเมริกานั้นก็ได้รับการบันทึกไว้เป็นอย่างดี เราสามารถพบเห็นหลักฐานที่แสดงถึงการดำรงอยู่ของเตโอตีวากานได้ในแหล่งโบราณคดีหลายแหล่งในรัฐเบรากรุซและภูมิภาคมายา ชาวแอซเทกในสมัยหลังเห็นซากปรักหักพังอันยิ่งใหญ่เหล่านี้และอ้างว่ามีบรรพบุรุษร่วมกับชาวเตโอตีวากาน โดยดัดแปลงและนำวัฒนธรรมของพวกเขาไปประยุกต์ใช้ ชาติพันธุ์ของชาวเตโอตีวากานยังคงเป็นประเด็นอภิปราย กลุ่มชาติพันธุ์ที่เป็นไปได้ได้แก่นาวา, โอโตมี หรือโตโตนัก นักวิชาการบางคนเสนอว่าเตโอตีวากานเป็นรัฐที่มีชนหลายชาติพันธุ์ เพราะพวกเขาพบแง่มุมทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับชาวมายาเช่นเดียวกับชาวโอโตมี–ปาเม หลังการล่มสลายของเตโอตีวากาน ตอนกลางของเม็กซิโกก็ถูกมหาอำนาจอื่น ๆ ในระดับภูมิภาคเข้าครอบงำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งโชชีกัลโกและตูลา

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 chapter-url=https://archive.org/details/teotihuacanartfr00berr/page/16 
หมวดหมู่:โบราณดาราศาสตร์
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมีโซอเมริกา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:รัฐเมฮิโก
อำเภอฮุศวัยน์

ฮุศวัยน์ (حصوين) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการอัลมะฮ์เราะฮ์ ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 11,130 คน

**อ้างอิง**
ฮุศวัยน์
กาซัสกรันเดส

กาซัสกรันเดส (Casas Grandes; บ้านใหญ่) หรือที่เรียกว่า ปากิเม (Paquimé) เป็นแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ในรัฐชิวาวาทางภาคเหนือของประเทศเม็กซิโก สิ่งก่อสร้างในแหล่งนี้เป็นของวัฒนธรรมโมเกอโยน กาซัสกรันเดสได้รับการกำหนดให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งหนึ่งของยูเนสโกตั้งแต่ ค.ศ. 1998 และได้รับการกำหนดให้เป็น ปูเอโบลมาฆิโก (เมืองมหัศจรรย์) แห่งหนึ่งของเม็กซิโกตั้งแต่ ค.ศ. 2015
กาซัสกรันเดสเป็นหนึ่งในแหล่งวัฒนธรรมโมเกอโยนที่ใหญ่ที่สุดและซับซ้อนที่สุดในภูมิภาค การตั้งถิ่นฐานเริ่มขึ้นหลังจาก ค.ศ. 1130 สิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ได้รับการพัฒนาเป็นที่อยู่อาศัยหลายชั้นหลัง ค.ศ. 1350 และชุมชนถูกทิ้งร้างโดยไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดเมื่อประมาณ ค.ศ. 1450 ถือได้ว่ากาซัสกรันเดสเป็นหนึ่งในแหล่งโบราณคดีโมเกอโยนที่สำคัญที่สุดในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของเม็กซิโก โดยเชื่อมโยงกับแหล่งโบราณคดีอื่น ๆ ในรัฐแอริโซนาและรัฐนิวเม็กซิโกในสหรัฐ และแสดงให้เห็นถึงขอบเขตอันกว้างใหญ่ของเขตอิทธิพลโมเกอโยน
กาซัสกรันเดสตั้งอยู่ในหุบเขาอันกว้างขวางและอุดมสมบูรณ์ริมแม่น้ำกาซัสกรันเดสหรือแม่น้ำซานมิเกล ห่างจากเมืองฆาโนสไปทางใต้ 56 กิโลเมตร (35 ไมล์) และห่างจากเมืองชิวาวาไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 240 กิโลเมตร (150 ไมล์) ชุมชนแห่งนี้อาศัยการชลประทานเข้าช่วยในการเกษตร
เขตโบราณคดีกาซัสกรันเดสตั้งอยู่ในเขตเทศบาลสมัยใหม่ที่มีชื่อเดียวกัน หุบเขาและภูมิภาคแห่งนี้เป็นที่อยู่อาศัยของชนพื้นเมืองกลุ่มต่าง ๆ มาเป็นเวลาหลายพันปี

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:วัฒนธรรมโมเกอโยน
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:รัฐชิวาวา
หุบอุกกาบาตชิกชูลุบ

ภาพจากภารกิจสำรวจภูมิประเทศด้วยเรดาร์กระสวยอวกาศเอสทีเอส-99 ของนาซา เผยให้เห็นส่วนหนึ่งของวงแหวนเส้นผ่านศูนย์กลาง 180 กิโลเมตร (110 ไมล์) ของหุบชิกชูลุบ ปล่องหินปูน (cenote) จำนวนมากที่กระจุกตัวอยู่รอบ ๆ แนวร่องหุบชี้ให้เห็นถึงการปรากฏของแอ่งใต้สมุทรยุคก่อนประวัติศาสตร์ในแอ่งที่เกิดจากแรงกระแทก
หุบอุกกาบาตชิกชูลุบ (cráter de Chicxulub) คือหุบอุกกาบาตที่ถูกฝังอยู่ใต้คาบสมุทรยูกาตันในประเทศเม็กซิโก ศูนย์กลางของหุบตั้งอยู่นอกชายฝั่งใกล้กับชุมชนชิกชูลุบปูเอร์โตและชุมชนชิกชูลุบปูเอโบลซึ่งเป็นที่มาของชื่อหุบ หุบนี้เกิดขึ้นเมื่อดาวเคราะห์น้อยขนาดใหญ่ซึ่งมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 10 กิโลเมตร (6.2 ไมล์) พุ่งชนโลก ช่วงเวลาที่เกิดการพุ่งชนสอดคล้องอย่างแม่นยำกับเส้นเขตชั้นหินครีเทเชียส–พาลีโอจีน (หรือ "เส้นเขตชั้นหินเค–พีจี") ซึ่งมีอายุประมาณ 66 ล้านปีมาแล้ว ทฤษฎีที่เป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางคือ การเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันของภูมิอากาศทั่วโลกจากการพุ่งชนเป็นสาเหตุของการสูญพันธุ์ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีน โดยร้อยละ 75 ของชนิดพืชและชนิดสัตว์ทั้งหมดบนโลก (รวมถึงไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่สัตว์ปีกทั้งหมด) ถูกกวาดล้างไป
ประมาณกันว่าหุบอุกกาบาตชิกชูลุบมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 150 กิโลเมตร (93 ไมล์) และมีความลึก 20 กิโลเมตร (12 ไมล์) ลงไปในชั้นเปลือกโลกภาคพื้นทวีปซึ่งมีความลึกอยู่ระหว่าง 10–30 กิโลเมตร (6.2–18.6 ไมล์) เป็นโครงสร้างจากการตกกระแทกที่ได้รับการยืนยันว่ามีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่สองของโลก และเป็นโครงสร้างเพียงแห่งเดียวที่มีวงแหวนยอด (peak ring) อยู่ในสภาพเดิมและเข้าถึงได้โดยตรงสำหรับการวิจัยทางวิทยาศาสตร์
หุบอุกกาบาตชิกชูลุบได้รับการค้นพบโดยอันโตนิโอ กามาร์โก และเกล็น เพ็นฟีลด์ นักธรณีฟิสิกส์ผู้กำลังค้นหาแหล่งปิโตรเลียมในคาบสมุทรยูกาตันในปลายคริสต์ทศวรรษ 1970 ในช่วงแรกเพ็นฟีลด์ไม่สามารถหาหลักฐานยืนยันได้ว่ารูปลักษณ์ทางธรณีวิทยาดังกล่าวเป็นหุบอุกกาบาตและล้มเลิกการค้นหาไป ต่อมา จากการติดต่อกับแอลัน อาร์. ฮิลดิแบรนด์ ใน ค.ศ. 1990 เพ็นฟีลด์ได้ตัวอย่างที่บ่งชี้ว่าเป็นรูปลักษณ์ดังกล่าวเป็นรูปลักษณ์ที่เกิดจากการตกกระแทก หลักฐานการกำเนิดของหุบอุกกาบาตนี้ได้แก่ช็อกต์ควอตซ์ ความผิดปกติของค่าความถ่วง และอุลกมณีในพื้นที่โดยรอบ
ใน ค.ศ. 2016 โครงการขุดเจาะทางวิทยาศาสตร์โครงการหนึ่งได้ขุดลึกลงไปในวงแหวนยอดของหุบอุกกาบาตซึ่งอยู่ต่ำกว่าพื้นทะเลปัจจุบันหลายร้อยเมตรเพื่อเก็บตัวอย่างหินที่แตกกระจายจากการพุ่งชนของดาวเคราะห์น้อย การค้นพบนี้ถือเป็นการยืนยันทฤษฎีปัจจุบันที่เกี่ยวข้องกับการพุ่งชนและผลกระทบของมัน การศึกษาใน ค.ศ. 2020 สรุปว่าหุบอุกกาบาตชิกชูลุบเกิดขึ้นจากการตกกระแทกแนวเฉียง (ทำมุม 45–60 องศากับแนวระดับ) จากทิศตะวันออกเฉียงเหนือ

**อ้างอิง**
ชิกชูลุบ
หมวดหมู่:เส้นเขตชั้นหินครีเทเชียส–พาลีโอจีน
หมวดหมู่:การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่
อำเภอกิชน์

กิชน์ (قشن) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการอัลมะฮ์เราะฮ์ ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 11,441 คน

**อ้างอิง**
กิชน์
วัดกลางใหม่

วัดกลางใหม่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลมะขามเตี้ย อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 23 ไร่ 2  งาน 54 ตารางวา ปัจจุบันมีพระครูปริยัติคุณาวุธ (เสรี ภูริปญฺโญ ป.ธ.4) เป้นเจ้าอาวาส
วัดกลางใหม่ตั้งวัดเมื่อ 9  พฤษภาคม พ.ศ. 2497 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2511 ก่อสร้างโดยชาวบ้านผู้มีจิตศรัทธา เมื่อ พ.ศ. 2550 ได้ขอพระบรมราชานุญาตสร้างอุโบสถ เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลเนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา ในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2550 อุโบสถมีสีขาวทั้งหลัง ได้ขอใช้แบบพระอุโบสถวัดพระราม 9 กาญจนาภิเษก หน้าบันมีการอัญเชิญตราสัญลักษณ์พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 มาประดิษฐาน และมีเขตพัทธสีมาเป็นธรรมจักร

**อ้างอิง**
กลางใหม่
อำเภอซัยฮูต

ซัยฮูต (سيحوت) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการอัลมะฮ์เราะฮ์ ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 11,746 คน

**อ้างอิง**
ซัยฮูต
อำเภอชะฮัน

ชะฮัน (شحن) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการอัลมะฮ์เราะฮ์ ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 3,152 คน

**อ้างอิง**
ชะฮัน
อำเภอมันอัร

มันอัร (منعر) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการอัลมะฮ์เราะฮ์ ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 5,388 คน

**อ้างอิง**
มันอัร
ประเทศอาร์มีเนียในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศอาร์มีเนีย จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศอาร์มีเนียได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศอาร์มีเนียในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติอาร์มีเนียในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาอาร์มีเนียที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศอาร์มีเนียในพาราลิมปิก
อาร์มีเนีย
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติอาร์มีเนีย
อำเภออัลมะนาร

อัลมะนาร (المنار) เป็นอำเภอในเขตผู้ว่าการษะมาร ประเทศเยเมน ใน พ.ศ. 2546 อำเภอนี้มีประชากร 49,390 คน

**อ้างอิง**
อัลมะนาร
อารูบาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศอารูบา จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศอารูบาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**เทควันโด**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศอารูบาในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติอารูบาในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาอารูบาที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศอารูบาในพาราลิมปิก
อารูบา
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติอารูบา
โกร์กอน

โกร์กอน (گرگان, Gorgan.ogg) อดีตมีชื่อว่า แอสแทรอบอด (استرآباد, ) เป็นเมืองหลักของจังหวัดโกเลสถาน ประเทศอิหร่าน ตั้งอยู่ห่างจากเตหะรานไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ abbr=off และห่างจากทะเลแคสเปียนประมาณ abbr=off จากสำมะโน พ.ศ. 2549 เมืองนี้มีประชากร 269,226 คนใน 73,702 ครัวเรือน

**ภูมิอากาศ**

**เมืองพี่น้อง**
 Kazakhstan อักเตา ประเทศคาซัคสถาน
*Turkey ซัมซุน ประเทศตุรกี (2006)

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:เมืองในประเทศอิหร่าน
ประเทศบาห์เรนในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบาห์เรน จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบาห์เรนได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศบาห์เรนในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติบาห์เรนในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาบาห์เรนที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศบาห์เรนในพาราลิมปิก
บาห์เรน
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติบาห์เรน
ประเทศบาร์เบโดสในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบาร์เบโดส จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบาร์เบโดสได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**ว่ายน้ำ**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศบาร์เบโดสในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติบาร์เบโดสในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาบาร์เบโดสที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศบาร์เบโดสในพาราลิมปิก
บาร์เบโดส
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติบาร์เบโดส
ประเทศเบนินในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศเบนิน จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศเบนินได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศเบนินในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติเบนินในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาเบนินที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศเบนินในพาราลิมปิก
เบนิน
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติเบนิน
ประเทศบอตสวานาในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบอตสวานา จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบอตสวานาได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศบอตสวานาในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติบอตสวานาในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาบอตสวานาที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศบอตสวานาในพาราลิมปิก
บอตสวานา
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติบอตสวานา
ประเทศบูร์กินาฟาโซในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบูร์กินาฟาโซ จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบูร์กินาฟาโซได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศบูร์กินาฟาโซในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติบูร์กินาฟาโซในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาบูร์กินาฟาโซที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศบูร์กินาฟาโซในพาราลิมปิก
บูร์กินาฟาโซ
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติบูร์กินาฟาโซ
ประเทศบุรุนดีในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศบุรุนดี จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศบุรุนดีได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศบุรุนดีในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติบุรุนดีในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาบุรุนดีที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศบุรุนดีในพาราลิมปิก
บุรุนดี
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติบุรุนดี
ประเทศแคเมอรูนในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศแคเมอรูน จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศแคเมอรูนได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 3 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 2 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศแคเมอรูนในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติแคเมอรูนในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาแคเมอรูนที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศแคเมอรูนในพาราลิมปิก
แคเมอรูน
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติแคเมอรูน
ประเทศกาบูเวร์ดีในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศกาบูเวร์ดี จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศกาบูเวร์ดีได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 2 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศกาบูเวร์ดีในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติกาบูเวร์ดีในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬากาบูเวร์ดีที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศกาบูเวร์ดีในพาราลิมปิก
กาบูเวร์ดี
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติกาบูเวร์ดี
สาธารณรัฐแอฟริกากลางในพาราลิมปิกฤดูร้อน 2020

ประเทศแอฟริกากลาง จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 16 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน พ.ศ. 2564  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งประเทศแอฟริกากลางได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกพาราลิมปิกแล้วทั้งหมด 1 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 1 ชนิดกีฬา

**จำนวนผู้เข้าแข่งขัน**

**กรีฑา**

**ดูเพิ่ม**
 ประเทศแอฟริกากลางในพาราลิมปิก- รายชื่อผู้เชิญธงชาติแอฟริกากลางในพาราลิมปิก- รายชื่อนักกีฬาแอฟริกากลางที่ได้รับเหรียญรางวัลพาราลิมปิก

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  โตเกียว 2020 date=2016-08-25 -  โตเกียว 2020 (IOC)-  คณะกรรมการพาราลิมปิกแห่งชาติญี่ปุ่น-  เว็บไซต์ทางการ
หมวดหมู่:ประเทศแอฟริกากลางในพาราลิมปิก
แอฟริกากลาง
หมวดหมู่:พาราลิมปิกฤดูร้อน 2020
หมวดหมู่:นักกีฬาพาราลิมปิกทีมชาติแอฟริกากลาง