วิกิพีเดีย:โครงการคำทับศัพท์/การทับศัพท์ภาษาเปอร์เซีย

เนื่องจากภาษาเปอร์เซียยังไม่เคยมีหลักเกณฑ์การทับศัพท์มาก่อน หน้านี้จึงเป็นแนวทางการทับศัพท์ภาษาเปอร์เซียสำหรับชื่อเฉพาะต่าง ๆ เพื่อใช้ในสารานุกรมวิกิพีเดียภาษาไทย

**หลักทั่วไป**
1. การทับศัพท์ภาษาเปอร์เซียนี้ยึดการออกเสียงตามภาษาเปอร์เซียที่ใช้ในประเทศอิหร่าน (ภาษาฟอร์ส) ซึ่งมีลักษณะทางเสียงบางอย่างแตกต่างจากภาษาเปอร์เซียที่ใช้ในประเทศอัฟกานิสถาน (ภาษาดารี) ภาษาเปอร์เซียที่ใช้ในประเทศทาจิกิสถาน (ภาษาทาจิก) และภาษาเปอร์เซียที่ใช้ในประเทศอื่น ๆ
2. ภาษาเปอร์เซียสมัยใหม่เขียนด้วยอักษรเปอร์เซียซึ่งมีพื้นฐานมาจากอักษรอาหรับ โดยทั่วไปอักษรอาหรับแต่ละตัวใช้แทนหน่วยเสียงที่ต่างกันในภาษาอาหรับ แต่บางหน่วยเสียงไม่ปรากฏในระบบเสียงภาษาเปอร์เซีย ผู้พูดภาษาเปอร์เซียจึงออกเสียงตัวอักษรอาหรับที่ใช้แทนหน่วยเสียงเหล่านั้นด้วยเสียงที่ปรากฏในภาษาของตนแทน ส่งผลให้ชุดตัวอักษรเปอร์เซียมีอักษรจำนวนหนึ่งที่ออกเสียงเหมือนกัน ระบบการถอดอักษรเปอร์เซียด้วยอักษรโรมันในปัจจุบันมีหลายระบบ ในที่นี้จะแสดงไว้ 2 ระบบ ได้แก่ ระบบของสมาคมบูรพคดีเยอรมัน (เดเอ็มเก) ซึ่งเน้นการถอดอักษรที่ต่างกันแต่ละตัวเพื่อให้ทราบที่มาของคำและเพื่อให้สามารถถอดกลับไปเป็นอักษรเปอร์เซียได้ และระบบของกลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านชื่อภูมิศาสตร์แห่งสหประชาชาติ (อังเกเกิน) ซึ่งเน้นการถอดอักษรแบบถ่ายเสียงเป็นหลักเพื่อให้สอดคล้องกับระบบเสียงภาษาเปอร์เซียและเพื่อให้นำไปใช้งานได้ง่าย เช่น
::ในที่นี้จะแสดงอักษรโรมันตามระบบของสมาคมบูรพคดีเยอรมันก่อน จากนั้นจึงแสดงอักษรโรมันตามระบบของกลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านชื่อภูมิศาสตร์แห่งสหประชาชาติ ทั้งนี้ ถ้าอักษรโรมันจากทั้งสองระบบสะกดเหมือนกันก็จะแสดงเพียงครั้งเดียว
3. "สระสั้น" ภาษาเปอร์เซียสมัยใหม่มีเสียงสระเดี่ยว 6 เสียงซึ่งตามธรรมเนียมดั้งเดิมจัดอยู่ในสองประเภท ได้แก่ "สระสั้น" คือ /æ/ /e/ และ /o/ และ "สระยาว" คือ /ɒː/ /iː/ และ /uː/ อย่างไรก็ตาม ในการออกเสียงจริง สิ่งที่ทำให้เสียงสระเหล่านี้มีลักษณะเปรียบต่างคือระดับและตำแหน่งของลิ้นมากกว่าที่จะเป็นความสั้นยาว โดย "สระสั้น" ในบางบริบทสามารถออกเสียงกึ่งยาวหรือเสียงยาวได้เช่นเดียวกับ "สระยาว" นอกจากนี้ อักขรวิธีภาษาไทยในปัจจุบันไม่มีรูปสระที่สามารถแสดงเสียงสระสั้นในบางบริบทได้อย่างเหมาะสม การทับศัพท์ในที่นี้จึงไม่คำนึงถึงความเป็น "สระสั้น" หรือ "สระยาว" และให้ถอดเสียง "สระสั้น" ในภาษาเปอร์เซียโดยใช้รูปสระยาวในภาษาไทย เช่น
อนึ่ง เนื่องจากตัวเขียนอักษรเปอร์เซียโดยทั่วไปไม่แสดงเครื่องหมายที่บ่งชี้ "สระสั้น" (ได้แก่ ـِ ـَ และ ـُ) จึงอาจเกิดความสับสนว่า "สระสั้น" ในคำหนึ่ง ๆ คือเสียงสระใดระหว่าง /æ/ /e/ และ /o/ ผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับคำที่จะเขียนทับศัพท์จำเป็นต้องเทียบกับตัวเขียนอักษรโรมันหรือตรวจสอบจากพจนานุกรมการออกเสียง
4. พยัญชนะ پ (p); ت (t); ط (ṭ, t) และ ک (k) เมื่ออยู่ในตำแหน่งต้นพยางค์จะออกเสียงพ่นลมมาก แต่เมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์จะออกเสียงไม่พ่นลมหรือพ่นลมน้อย จึงทับศัพท์โดยใช้อักษรไทยดังนี้
::4.1 เมื่ออยู่ในตำแหน่งต้นพยางค์ ทับศัพท์เป็น พ ท และ ค ตามลำดับ เช่น
::4.2 เมื่ออยู่ในตำแหน่งท้ายพยางค์ ทับศัพท์เป็น ป ต และ ก ตามลำดับ เช่น
5. เสียงพยัญชนะบางเสียงที่ไม่มีในภาษาไทย ทับศัพท์ดังนี้
::5.1 เสียงพยัญชนะไม่ก้อง ʃ ทับศัพท์เป็น ช เช่น
::5.2 เสียงพยัญชนะก้อง ʒ ทับศัพท์เป็น ฌ เช่น
::5.3 เสียงพยัญชนะหยุด ɡ และ ɢ ทับศัพท์เป็น ก เช่น
				
::5.4 เสียงพยัญชนะเสียดแทรก x และ ɣ ทับศัพท์เป็น ฆ เช่น
6. การใช้เครื่องหมายทัณฑฆาต มีหลักดังนี้
::6.1 เสียงพยัญชนะ r h และ ʔ ในตำแหน่งท้ายพยางค์ เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ ร ฮ และ อ ตามลำดับ และใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตกำกับไว้ เช่น
::6.2 เสียงพยัญชนะควบในตำแหน่งท้ายพยางค์ เมื่อทับศัพท์ให้ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตไว้บนพยัญชนะตัวสุดท้ายเพียงแห่งเดียว เช่น
	  	  
::::แต่ถ้าพยัญชนะแรกของพยัญชนะควบนั้นเป็นเสียง r เมื่อทับศัพท์ให้เลื่อนเครื่องหมายทัณฑฆาตไปไว้บน ร แทน เช่น
::6.3 เสียงสระประสม ej เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ เ–ย์ เช่น
::::แต่ถ้ามีเสียงพยัญชนะ r ตามมาอีกในพยางค์เดียวกัน เมื่อทับศัพท์ไม่ต้องใส่ ย และใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตไว้บน ร แทน เช่น
::6.4 เสียงสระประสม ow เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ โ–ว์ เช่น
::::แต่ถ้ามีเสียงพยัญชนะท้ายตามมาอีกในพยางค์เดียวกัน เมื่อทับศัพท์ให้เลื่อนเครื่องหมายทัณฑฆาตไปไว้บนพยัญชนะตัวสุดท้ายแทน เช่น
	 
7. ในภาษาเปอร์เซียมีคำอนุภาคที่เรียกว่า เอซอเฟ (اضافه; eżāfe, ezāfe) ซึ่งเชื่อมคำต่าง ๆ เข้าด้วยกันเพื่อแสดงลักษณะหรือคุณภาพ แสดงความเป็นเจ้าของ หรือระบุชื่อของบุคคล ตระกูล สถานที่ วัน และฤดูกาล โดยใช้โครงสร้าง คำนามหลัก + เอซอเฟ + ส่วนขยาย คำอนุภาค เอซอเฟ ออกเสียงได้ 2 แบบขึ้นอยู่กับเสียงที่อยู่ท้ายคำนามหลัก จึงทับศัพท์แตกต่างกันดังนี้
::7.1 ถ้าคำนามหลักลงท้ายด้วยพยัญชนะ จะออกเสียงคำอนุภาค เอซอเฟ เป็น IPA|e แต่เนื่องจากตามธรรมเนียมดั้งเดิมถือว่า IPA|e เป็น "สระสั้น" ตัวเขียนอักษรเปอร์เซียโดยทั่วไปจึงไม่แสดงรูปไว้ ส่วนตัวเขียนอักษรโรมันจะแสดงด้วยรูป -e เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ เ– โดยโอนพยัญชนะท้ายคำนามหลักมาเป็นพยัญชนะต้นของ เ– เขียนติดกันทั้งวลี และไม่ต้องใส่เครื่องหมายยัติภังค์ เช่น
::7.2 ถ้าคำนามหลักลงท้ายด้วยสระหรือรูปพยัญชนะ ه (h) ที่ไม่ออกเสียง จะออกเสียงคำอนุภาค เอซอเฟ เป็น IPA|je ตัวเขียนอักษรเปอร์เซียบางครั้งจะแสดงด้วยรูป ی หรือ هٔ (แต่บางครั้งก็ไม่แสดง) ส่วนตัวเขียนอักษรโรมันจะแสดงด้วยรูป -ye เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ เย โดยเขียนติดกันทั้งวลีและไม่ต้องใส่เครื่องหมายยัติภังค์ เช่น
8. เมื่อชื่อตัวและนามสกุลของผู้พูดภาษาเปอร์เซียปรากฏอยู่ด้วยกัน ในการออกเสียงจะแทรกคำอนุภาค เอซอเฟ ตามข้อ 7. ด้วย แต่เนื่องจากคำอนุภาค เอซอเฟ มิใช่ส่วนหนึ่งของชื่อตัวอย่างแท้จริง จึงไม่นิยมแสดงรูปเป็นอักษรโรมัน เมื่อทับศัพท์ให้เขียนชื่อตัวและนามสกุลแยกกันโดยไม่ต้องถอดเสียงของคำอนุภาค เอซอเฟ เช่น
9. หน่วยคำเติม ستان‎ (-stān, -estān) ในชื่อสถานที่ที่ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของชื่ออื่นอีก เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ สถาน หรือ เ–สถาน เช่น
10. คำที่มีใน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน และ กำหนดชื่อประเทศ ดินแดน เขตการปกครอง และเมืองหลวง เช่น กุหลาบ จาระบี สุหร่าย เตหะราน รวมทั้งชื่อสถานที่ที่ครอบคลุมหลายประเทศและนิยมทับศัพท์ตามภาษาอื่น เช่น เคอร์ดิสถาน ให้สะกดตามนั้น

**ตารางเทียบเสียงพยัญชนะ**
หมายเหตุ

**ตารางเทียบเสียงสระ**
หมายเหตุ

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:โครงการวิกิ
หมวดหมู่:การทับศัพท์ในวิกิพีเดีย