ปรัชญาโบราณคดี

ปรัชญาโบราณคดี พยายามตรวจสอบรากฐาน วิธีการทางปรัชญาและความหมายของระเบียบวิธีทางโบราณคดี  เพื่อทำความเข้าใจเพิ่มเติมเกี่ยวกับอดีตและปัจจุบันของมนุษย์
คำถามสำคัญ ได้แก่ โบราณคดีคืออะไร? พื้นฐานทางทฤษฎีของโบราณคดีคืออะไร?  โบราณคดีมีความคิดเกี่ยวกับเวลาอย่างไร?  เพราะเหตุใดบางคนจึงได้รับการฝึกฝนทางโบราณคดี  ธรรมชาติและความจริงทางภววิสัยและกระบวนการศึกษาทางโบราณคดีคืออะไร?  ปรัชญาวิเคราะห์ของโบราณคดีจะตรวจสอบตรรกะเบื้องหลังแนวคิด เช่น สิ่งประดิษฐ์  สถานที่  บันทึกทางโบราณคดี  และวัฒนธรรมทางโบราณคดี  นี่เป็นเพียงตัวอย่างบางส่วนที่มีความสัมพันธ์กับอภิปรัชญา สุนทรียศาสตร์ ญาณวิทยา  จริยศาสตร์  และทฤษฎีที่เป็นหัวใจของการปฏิบัติทางโบราณคดี 
นอกจากคำถามทั่วไปเหล่านี้แล้ว  ปรัชญาโบราณคดียังเกี่ยวข้องกับวิธีการทำงานภาคสนาม  การบูรณาการทฤษฎีและการร่วมมือกับสาขาวิชาอื่น ๆ  รวมไปถึงทฤษฎีการวัดและการแสดงข้อมูล 
ปรัชญาโบราณคดียังแสดงถึงแนวทางหรือทัศนคติบางอย่างที่แน่นอนซึ่งนำไปใช้กับระเบียบวิธี เช่น นักปรัชญาสตรีนิยม นักปรัชญามาร์กซิสต์  นักมนุษยนิยมหรือกระบวนการ  โดยทั่วไปแนวทางเหล่านี้ นักโบราณคดี เรียกว่า "ทฤษฎี" บางครั้งก็รวมเข้าด้วยกัน แต่ไม่เหมือนกับปรัชญาวิเคราะห์ของโบราณคดี  สามารถอ่านเพิ่มเติมในทฤษฎีทางโบราณคดีสำหรับคำอธิบายทั้งหมดของแนวทางเหล่านี้ 
ปัจจุบันมีความเห็นพ้องกันเพียงเล็กน้อยในหมู่นักโบราณคดีเกี่ยวกับลักษณะของปัญหาในปรัชญาโบราณคดีหรือในบางกรณี  ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่ปรัชญาโบราณคดีควรศึกษาหรือแม้กระทั่งการดำรงอยู่  ด้วยเหตุนี้ระเบียบวิธีจึงไม่ได้รับการพัฒนาอย่างมาก  แม้กระทั่งการดำรงอยู่หรือความเกี่ยวข้องก็ถูกโต้แย้งโดยนักโบราณคดีบางคน   อย่างไรก็ตาม เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปว่าการตระหนักถึงประเด็นทางปรัชญาและกรอบของหัวข้อผ่านการวิจัยเกี่ยวกับปรัชญาโบราณคดีมีความสำคัญต่อความก้าวหน้าในระเบียบวิธีเช่นเดียวกับการออกแบบการวิจัย  การควบคุมการอนุมานและการตีความ  รวมไปถึงการจำแนกประเภท 

**ประวัติศาสตร์**
รากเหง้าของการสืบเสาะหาความรู้ทางโบราณคดีสามารถสืบเนื่องมาจากมนุษย์ที่ต้องการอธิบายที่มาของโลกรอบตัว คำอธิบายเกี่ยวกับต้นกำเนิดของจักรวาลในยุคแรก ๆ เหล่านี้อยู่ในรูปแบบของ เทพนิยาย ด้วยการเพิ่มขึ้นของอารยธรรมที่ซับซ้อนเช่น สุเมเรียน บาบิโลน อียิปต์ และ เปอร์เซีย และด้วยฐานะปุโรหิตที่ซับซ้อนมากขึ้นคำอธิบายในตำนานเหล่านี้ก็มีความซับซ้อนมากขึ้นเช่นกัน
ปรัชญาเหล่านี้อ้างว่ามีจุดเริ่มต้นซึ่งเป็นต้นกำเนิดของทุกสรรพสิ่ง และคิดว่ามันเป็นโมฆะที่ไม่มีรูปแบบหรือความโกลาหล ซึ่งสสารทั้งหมดถูกสร้างขึ้น คำอธิบายเหล่านี้ทำให้เกิดแนวคิดเกี่ยวกับหลักการแรกหรือต้นกำเนิดที่อยู่ภายใต้และรวมทุกสิ่งเข้าด้วยกัน เป็นแนวคิดที่ส่งต่อกันในภาษากรีกเรียกว่า arché

**ปรัชญากรีก**
ในขั้นต้น เพื่อให้สอดคล้องกับต้นกำเนิด แนวคิดของอาร์เชในภาษากรีกจึงเชื่อกันว่าเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น จักรวาลของเฮสิโอดในคริสต์ศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสตกาล  แต่ในศตวรรษที่ 7 ก่อนคริสต์ศักราช Thales of Miletus โดยใช้แนวคิดของ arché จากเทพนิยาย เป็นคนแรกที่กล่าวว่ามันไม่ได้มาจากพระเจ้า แต่เป็นธรรมชาติ เขาไปอ้างว่าอาร์เชเป็นน้ำ นักปรัชญาชาวกรีกยุคหลังยังคงค้นหาอาร์เชในธรรมชาติ และด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงเป็นที่รู้จักในชื่อ physiologoi (หมายถึงนักปรัชญาทางกายภาพหรือธรรมชาติยุคก่อนโซกราตีส) เพื่อแยกความแตกต่างจากเทววิทยา theologoi ซึ่งยึดหลักปรัชญาของพวกเขาไว้เหนือธรรมชาติ โบราณคดีจึงสืบทอดภาระในการอธิบายที่มาของสิ่งต่าง ๆ และวิธีที่พวกมันเปลี่ยนแปลง ทั้งที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นการอนุรักษ์ศาสนาโดยเฉพาะ โดยไม่ต้องอาศัยการแทรกแซงจากพระเจ้า
ดังนั้น วิธีการทางวิทยาศาสตร์ของโบราณคดีจึงสามารถสืบย้อนไปถึงชาวกรีกโบราณทางทิศตะวันตกและค้นหาที่มาหรือหลักการแรกของสาเหตุในธรรมชาติมากกว่าในพระเจ้า  เมื่อการค้นหาคำอธิบายถูกแยกออกจากแหล่งที่มาของพระเจ้าและรวมกับหลักการต่างๆ เช่น Parmenides of Elea's dictum ที่ว่า "ไม่มีสิ่งใดมาจากสิ่งใดเลย" การค้นหาหลักการของสาเหตุแรกทำให้เกิดความเชื่อที่ว่าโลกและกระบวนการต่างๆ ของโลกสามารถแสดงให้เข้าใจได้ผ่านความคิดที่มีเหตุผล  สิ่งนี้นำไปสู่ความตระหนักเพิ่มเติมว่าประวัติศาสตร์ธรรมชาติและการพัฒนาของมนุษยชาติอาจได้รับการตรวจสอบอย่างมีเหตุผลด้วย
ด้วยวิธีนี้ หลักการของเหตุผลที่เพียงพอ  หลักการของคำพ้องความหมายเชิงสาเหตุ  พร้อมกับสัจพจน์ที่ไม่มีอะไรมาจากความว่างเปล่า นำไปสู่รากฐานของการเสาะหาทางโบราณคดีเป็นกระบวนการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ  โบราณคดีจึงเป็นพัฒนาการของประวัติศาสตร์ยุคแรกๆ ของปรัชญาวิทยาศาสตร์
การค้นหา "สาเหตุแรก" ถูกนำไปใช้กับมนุษยชาติซึ่งนำไปสู่ทฤษฎีแรกเกี่ยวกับวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต อย่างไรก็ตาม แม้ว่านักปรัชญาจะตระหนักว่ามนุษยชาติต้องกลายเป็นคนดึกดำบรรพ์อีกครั้ง และความพยายามบางอย่างในการอธิบายพัฒนาการของคำพูดของมนุษย์ตามแนววิวัฒนาการ โบราณคดี ในยุคคลาสสิกยังคงเป็นการแสวงหาทางปรัชญาอย่างโดดเด่น

**การเสื่อมโทรมและการฟื้นฟู**
การพัฒนาถูกขัดจังหวะด้วยการเพิ่มขึ้นของนักวิชาการศาสนาคริสต์และการสร้างคำอธิบายต้นกำเนิดอันศักดิ์สิทธิ์ขึ้นใหม่ในวัฒนธรรมตะวันตกในศตวรรษที่ 4 และ 5  การฟื้นตัวของแนวคิดได้รับการกระตุ้นโดยการค้นพบบทกวี Epicurean เรื่อง "On Nature" ของ Lucretius  ซึ่งกำหนดคำอธิบายทางโบราณคดีสำหรับวิวัฒนาการของมนุษย์ การฟื้นคืนชีพของการศึกษาผลงานคลาสสิกระหว่างยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาเป็นการฝึกปฏิบัติทางโบราณคดีแม้ว่าจะไม่ใช่กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ก็ตาม

**การพัฒนาสมัยใหม่**
พัฒนาการในศตวรรษที่ 19 โดย   ทฤษฎีความเท่าเทียมกัน (uniformitarianism) ของ Hutton และ Lyell และทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติของดาร์วิน ซึ่งทั้งสองอย่างนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการเสาะหาทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่เกี่ยวกับต้นกำเนิดของมนุษยชาติ 

**ญาณวิทยา**
ญาณวิทยาทางโบราณคดีเกี่ยวข้องกับความรู้ทางโบราณคดี  ลักษณะเฉพาะ  จะหามาได้อย่างไร และขอบเขตความรู้ทางโบราณคดีของวัตถุหรือเอกลักษณ์ที่สามารถทราบได้ นอกจากนี้ยังยอมรับลักษณะอัตวิสัยของการเสาะหาทางโบราณคดีอีกด้วย ตัวอย่างเช่น มีจุดประสงค์ที่แท้จริงเพียงข้อเดียวในอดีตหรือหลายวัตถุประสงค์ นอกจากนี้ยังพยายามค้นหามาตรฐานที่ควรนำไปใช้กับการอ้างสิทธิ์ในความรู้ทางโบราณคดี ความเชื่อหรือความจริงที่เกี่ยวข้องกับอดีตคืออะไร?  
ดังที่ Alison Wylie อธิบายว่า "wหมวกที่คุณพบในทางโบราณคดี มีทุกอย่างที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่คุณมองหา กับคำถามที่คุณถามและแหล่งข้อมูลเชิงแนวคิดที่คุณนำมาเพื่อพยายามตอบคำถามเหล่านั้น" วิเวียน เจมส์  เพิ่มเติมโดยกล่าวว่าบริบทเป็นผลลัพธ์ทางญาณวิทยาของการปฏิบัติทางโบราณคดี  ดังนั้นสิ่งที่คุณมองหา คำถามที่คุณถาม และแหล่งข้อมูลทางความคิดของคุณคือบริบทซึ่งเป็นผลลัพธ์ทางญาณวิทยา

**ภววิทยา**
ภววิทยาของโบราณคดีเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ เอกลักษณ์ทางโบราณคดีที่ดำรงอยู่ สามารถกล่าวได้ว่าดำรงอยู่จริง  และความสัมพันธ์ระหว่างกันอาจเป็นอย่างไร  ตัวอย่างเช่น  อะไรคือสิ่งประดิษฐ์ ไซต์ หรือวัฒนธรรม  และมีเอกลักษณ์ที่แยกออกจากกันหรือไม่ หากเอกลักษณ์ตกลงที่จะดำรงอยู่ควรจัดประเภทหรือบันทึกอย่างไร  สาขาของการวิจัยภววิทยาทางโบราณคดี เรียกว่า typology ซึ่งพยายามแยกวัตถุออกเป็นคลาสตามลักษณะทางกายภาพ
การดำรงอยู่และธรรมชาติของเวลายังเป็นข้อสงถกเถียงกันในภววิทยาทางโบราณคดีอีกด้วย ตัวอย่างเช่น การกำหนดระยะเวลามีผลอย่างไร เช่น แบบจำลองอายุสามปี มีผลอย่างไรต่อทฤษฎีและการปฏิบัติทางโบราณคดี  คำถามเกี่ยวกับธรรมชาติทางภววิทยาของทั้งเวลาและวัตถุมีความสำคัญอย่างยิ่งในการออกแบบฐานข้อมูลทางโบราณคดี และมีความสำคัญเพิ่มมากขึ้นเมื่อการคำนวณทางคอมพิวเตอร์ของกระบวนการทางโบราณคดีและข้อมูลเพิ่มขึ้น

**ทฤษฎี**
ปรัชญาโบราณคดียังเกี่ยวข้องกับการสร้างทฤษฎีภายในสาขาวิชาด้วย  โบราณคดีเป็นศาสตร์ที่มีการแยกสาขาทางทฤษฎีโดยไม่มีทฤษฎีการตีความที่ใช้กันทั่วไปซึ่งเป็นรากฐานของระเบียบวิธี แนวทางทฤษฎีที่แตกต่างกันมากมายได้พัฒนาขึ้นในช่วง 50 ปีที่ผ่านมาและมีอยู่คู่ขนานกันในสาขาวิชา  สาขาเหล่านี้กว้างตั้งแต่โบราณคดีเชิงประจักษ์ที่มองว่าเป็นวิทยาศาสตร์ ไปจนถึงแนวคิดทางโบราณคดีหลังสมัยใหม่เชิงสัมพัทธ์ ว่าเป็นอุดมการณ์ที่ไม่สามารถยืนยันแนวความคิดของตนเองได้
ดังนั้น การค้นหาทฤษฎีอธิบายที่เป็นเอกภาพจึงเป็นข้อถกเถียงหลักในบรรดานักปรัชญาโบราณคดี อย่างไรก็ตาม นักโบราณคดีบางคนปฏิเสธถึงความเป็นไปได้ของทฤษฎีดังกล่าว โดยเน้นถึงความคลาดเคลื่อนในแนวทางของโบราณคดี 

**จริยศาสตร์**
จริยศาสตร์ทางโบราณคดีเสาะหาประเด็นต่างๆ เกี่ยวกับการใช้สถานที่และวัตถุทางโบราณคดี ใครบ้างที่คว่ำบาตร ควบคุม และจ่ายเงินสำหรับการใช้งานดังกล่าว มักจะถูกโต้แย้ง ตัวอย่างเช่น  สิทธิของชนเผ่าพื้นเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเหตุการณ์ล่าอาณานิคมที่อาจใช้โบราณคดีเพื่อสนับสนุนมหพรรณนาเกี่ยวกับการกดขี่หรือการยึดครอง หรือผู้ที่มีความเชื่อไม่สอดคล้องกับการปฏิบัติทางโบราณคดีบางอย่าง เช่น การนำศพออกจากสุสานโบราณ
ตัวอย่างอื่นๆ ได้แก่ การใช้โบราณคดีเพื่อจุดประสงค์ทางการเมือง เช่น การอ้างกรรมสิทธิ์ในที่ดิน หรือการสนับสนุนระบอบการปกครองหรืออุดมการณ์บางอย่าง เช่น Ahnenerbe ที่โด่งดังภายใต้ Third Reich
การศึกษาความลำเอียงในมหพรรณนาทางโบราณคดี เช่น การเชื่อมโยงทางโบราณคดีกับประวัติศาสตร์อาณานิคม และความเป็นเจ้าของสิ่งประดิษฐ์  ตัวอย่างเช่น การโต้เถียงกันอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับ Elgin Marbles 

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ปรัชญาโบราณคดี