ลิเนียจโอเอส

ลิเนียจโอเอส (LineageOS) เป็นระบบปฎิบัติการสำหรับสมาร์ทโฟน nowrap |แท็บเล็ตคอมพิวเตอร์ และกล่องรับสัญญาณที่มีรากเป็นแอนดรอยด์ โดยมากเป็นซอฟต์แวร์แบบnowrap |โอเพนซอร์สและเสรี
เป็นระบบที่แยกสาขา (fork) ออกมาจากnowrap |ไซยาโนเจนมอดในเดือนธันวาคม 2016 
เมื่อบริษัทไซยาโนเจนประกาศว่าจะหยุดพัฒนาแล้วยกเลิกโครงสร้างพื้นฐานของโปรเจ็กต์ทั้งหมด 
ได้เปิดตัวอย่างเป็นทางการในวันที่24 ธันวาคม 2016 โดยมีรหัสต้นทางทั้งในกิตฮับและกิตแหล็บ 
เพราะบริษัทยังคงถือลิขสิทธิ์ชื่อ จึงต้องเปลี่ยนชื่อเป็นลิเนียจโอเอส
ในเดือนพฤศจิกายน 2023 มีอุปกรณ์ที่ติดตั้งระบบปฏิบัติการเกิน 1.5 ล้านตัว
โดยโทรศัพท์ซัมซุง กาแล็กซี่ เป็นที่นิยมใชักับระบบปฏิบัติการมากที่สุด

**ประวัติ**
ไซยาโนเจนมอด (CyanogenMod มักย่อว่า "CM")
เป็นระบบปฏิบัติการโอเพนซอร์ซยอดนิยมของสมาร์ทโฟนและแท็บเล็ตคอมพิวเตอร์ที่มีรากเป็นแอนดรอยด์
ผู้ใช้ระบบปฏิบัติการสามารถเลือกรายงานว่าตนใช้เฟิร์มแวร์นี้
และในเดือนมีนาคม 2015 นิตยสารฟอบส์ก็ระบุว่า มีผู้ใช้ไซยาโนเจนมอดในโทรศัพท์ของตนถึง 50 ล้านคน
ในปี2013 ผู้ก่อตั้งโปรเจ็กต์ Stefanie Jane ได้เงินทุนเพื่อก่อตั้งบริษัทไซยาโนเจน
แต่กลับไม่สามารถหาผลประโยชน์จากความสำเร็จของโปรเจ็กต์ได้ และในที่สุดปี2016 เธอก็ได้ลาออก หรือว่าถูกไล่ออก
บริษัทจึงได้หาประธานบริหารใหม่ แต่ก็ปิดออฟฟิศ เลิกล้มโปรเจ็กต์ แล้วระงับการให้บริการทั้งหมด
เพราะรหัสต้นฉบับเป็นแบบโอเพนซอร์สและเป็นที่นิยม จึงได้แยกสาขาออก (fork) โดยใช้ชื่อใหม่เป็นลิเนียจโอเอส 
และพยายามทำเป็นโปรเจ็กต์ชุมชน date = April 2020
มีลูกเล่นส่วนหนึ่งที่ไม่มีในเฟิร์มแวร์ที่มากับอุปกรณ์มือถือต่างๆ 
เช่น ธีม/สกิน,
audio codec แบบแฟลค,
รายการ Access Point Name ขนาดใหญ่, Privacy Guard ซึ่งเป็นแอปที่คุมการให้สิทธิโดยเฉพาะๆ แก่แอปต่างๆ, การแชร์เน็ตโดย tethering ผ่านตัวประสานต่างๆ, CPU overclocking, การได้สิทธิเป็นรูต, ปุ่มซอฟต์แวร์หน้าจอ, ค่าตั้งสำหรับแท็บเล็ตรูปแบบต่างๆ, ค่าตั้งหน้าข้อความแจ้งที่เปิดโดยดึงลงมา (เช่น ไวไฟ บลูทูธ) และการปรับระบบให้วิ่งเร็วขึ้น date = April 2020
ต่อมาลูกเล่นที่มีในไซยาโนเจนมอด ก็ได้รวมเข้าในระบบแอนดรอยด์ธรรมดาด้วย date = April 2020
ผู้พัฒนาระบุว่า ระบบไม่มีnowrap |สปายแวร์หรือ bloatware

**การพัฒนา**
เหมือนกับไซยาโนเจนมอด มีผู้พัฒนาจำนวนมากที่พัฒนาลิเนียจโอเอสกับอุปกรณ์โดยเฉพาะๆ โดยใช้ Gerrit ในการทบทวนรหัสต้นฉบับ
จริงๆ แล้ว ก่อนจะได้แจกจำหน่ายลิเนียจโอเอสอย่างเป็นทางการ ผู้พัฒนาในกลุ่ม XDA Developers ก็ได้พัฒนาลิเนียจโอเอสรุ่นไม่เป็นทางการหลายรุ่นอยู่แล้ว
รุ่นที่แจกจำหน่ายอย่างเป็นทางการทั้งหมด 
จะเซ็นด้วยกุญแจส่วนตัว (private key) ของลิเนียจโอเอส
เริ่มตั้งแต่วันที่5 มิถุนายน 2020 สาขารุ่นล่าสุดจะแจกจำหน่ายทุกๆ อาทิตย์ โดยอุปกรณ์บางอย่างอาจได้อัพเดทในวันต่อไป

**ประวัติรุ่น**

**ลูกเล่น**
เหมือนกับไซยาโนเจนมอดที่เป็นต้นตอ ลิเนียจโอเอสจะไม่มีซอฟต์แวร์ที่ไม่จำเป็นซึ่งผู้ผลิตโทรศัพท์หรือบริษัทโทรศัพท์มักจะติดตั้ง คือไม่มีซอฟต์แวร์ที่จัดว่าเป็น bloatware

**ชุมชน**
ชุมชนสามารถมีส่วนร่วมในการพัฒนาลิเนียจโอเอสได้โดยหลายวิธี
ชุมชนใช้ Gerrit เพื่อทบทวนรหัสต้นฉบับสำหรับทั้งระบบปฏิบัติการและการออกแบบโครงสร้างพื้นฐาน
มีวิกิที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการติดตั้ง การสนับสนุน การพัฒนา ซึ่งชุมชนช่วยทำได้ผ่าน Gerrit
ยังมีแพลตฟอร์มช่วยพัฒนาอื่นๆ อีกเช่น Crowdin เพื่อบริหารเรื่องการแปล, GitLab เพื่อติดตามบั๊ก และ หน้าสถิติ date=2019-12-28  
ซึ่งแสดงจำนวนการติดตั้งสำหรับผู้ใช้ที่ยินยอมให้ทำรายงานทางสถิติ
ยังมีกลุ่มพุดคุยด้วย คือ กลุ่มไออาร์ซีที่ Libera.chat (#lineageos) และกลุ่มเรดดิต (r/lineageos)
สมาชิกชุมชนได้ใช้ฟอรัม XDA Developers เริ่มแต่ตั้งต้น
แม้การแจกจำหน่ายรุ่นทางการจะไม่สนับสนุนอุปกรณ์หลายชนิด แต่สมาชิกชุมชนก็ได้พัฒนา ROM รุ่นที่ไม่เป็นทางการ ทำให้ใช้ลิเนียจโอเอสกับอุปกรณ์เก่าๆ ได้
รุ่นไม่เป็นทางการเหล่านี้อาจมีซอฟต์แวร์ที่ช่วยให้ใช้ระบบได้ดีขึ้น แม้รุ่นที่เป็นทางการอาจจะไม่มีซอฟต์แวร์เช่นนั้น
แต่ก็อาจมีบั๊กหรือปัญหาความปลอดภัยซึ่งรุ่นที่เป็นทางการไม่มี date = April 2020
ในเดือนสิงหาคม 2017 โปรเจ็กต์ได้สำรวจผู้ใช้
คือขอความเห็นว่าควรจะปรับปรุงการพัฒนาได้อย่างไร 
แล้วก็ได้ตีพิมพ์ผลสำรวจนั้น
ต่อมาในเดือนตุลาคม ก็ระบุว่าได้ใช้ผลเพื่อปรับปรุงระบบรุ่นต่อมา
ในเดือนสิงหาคม 2018 ก็ได้ทำการสำรวจเช่นนั้นอีก
ผลการสำรวจแรกอย่างหนึ่งก็คือ ลิเนียจโอเอสได้เริ่มสร้างบล็อกที่มีชื่อว่า "LineageOS Engineering Blog" 
ที่ผู้พัฒนาระบบปฏิบัติการสามารถเขียนบทความเรื่องข้อมูลทางเทคนิคขั้นสูงสำหรับการพัฒนาซอฟต์แวร์ของแอนดรอยด์
ลิเนียจโอเอสยังโพสต์รีวิวที่เรียกว่า "regularly irregular review"
ในบล็อกเพื่อแจ้งว่ากำลังพัฒนาลูกเล่นอะไร 

**แอป**
ลิเนียจโอเอสมาพร้อมกับแอปโอเพนซอร์ซและเสรีดังนี้- Aperture - แอปกล้อง ซึ่งใช้คลังซอฟต์แวร์ของกูเกิลคือ  CameraX เป็นแอปแทนที่แอปกล้องดั้งเดิมคือ Snap และ Camera2 เริ่มตั้งแต่รุ่น 20- AudioFX - แอปปรับเสียงที่มีค่าตั้งสำเร็จรูปต่างๆ เพื่อปรับปรุงประสบการณ์การฟัง - Browser - เว็บบราวเซอร์ที่ใช้ทรัพยากรน้อย (lightweight) และใช้คลังซอฟต์แวร์ของระบบคือ WebView มีเป้าหมายให้ใช้ดีในอุปกรณ์ราคาถูก เป็นซอฟต์แวร์ที่มีอีกชื่อหนึ่งคือ Jelly- Calculator - เป็นเครื่องคิดเลขแบบบวกลบคูณหาร โดยยังมีฟังก์ชันที่ซับซ้อนกว่าอื่นๆ อีก- Calendar - ปฏิทินที่แสดงหน้าวัน หน้าสัปดาห์ เดือน ปี หรือระเบียบวาระ (Agenda) โดยสืบมาจาก  Etar เริ่มตั้งแต่รุ่น 17.1 - Clock - นาฬิกาโลก นาฬิกานับถอยหลัง นาฬิกาจับเวลา และนาฬิกาปลุก - Contacts - สมุดที่อยู่เบอร์โทรศัพท์และอีเมล- Files - เป็นตัวจัดการไฟล์ง่ายๆ ที่สามารถย้าย ก๊อป และเปลี่ยนชื่อไฟล์ในที่เก็บไฟล์ภายในหรือเอสดีการ์ด- FlipFlap - แอปสำหรับตั้งค่าหรือทำกิจเกี่ยวกับฝาปิดสมาร์ทโฟน โดยใช้ได้กับอุปกรณ์บางอย่างเท่านั้น- FM Radio - แอปฟังวิทยุเอฟเอ็ม - Gallery - แอปจัดระเบียบรูปภาพและวิดีโอตามเวลาหรือตามอัลบัมเพื่อให้ดูได้ง่ายๆ - Messaging - แอปรับส่งข้อความเอ็มเอ็มเอส/เอสเอ็มเอส- Music - แอปเล่นเพลงง่ายๆ โดยมีอีกชื่อหนึ่งว่า Eleven- Phone - แอปโทรศัพท์ มีปุ่มเบอร์โทรลัด การหาเบอร์โทรศัพท์ และตัวบล็อกเบอร์โทร์- Recorder - แอปอัดเสียง โดยก่อนรุ่น 18.1 ก็ยังสามารถอัดคลิปจอได้ด้วย - SeedVault - แอปสำรองข้อมูลอุปกรณ์ที่เข้ารหัสลับและไม่อาศัยคลาวด์ของกูเกิล- Trebuchet - ตัวเปิดแอป (launcher) ที่สามารถแต่งค่าต่างๆ ได้
แม้จะไม่ได้ตั้งมากับลิเนียจโอเอสเพราะปัญหาทางกฎหมาย
ผู้ใช้ก็ยังสามารถแฟลชแอปกูเกิลต่างๆ รวมทั้ง กูเกิล เพลย์ ด้วยไฟล์ชนิดซิป ซึ่งจะเรียกว่า gapps เมื่อกำลังติดตั้งลิเนียจโอเอส 
การใช้ลิเนียจโอเอสหรือ custom ROM อื่นๆ ปกติจะมีผลข้างเคียงต่อเอพีไอที่แอปกูเกิลใช้คือ SafetyNet API
เพราะผู้พัฒนาแอปสามารถเลือกค่าในคอนโซลผู้พัฒนาเพื่อซ่อนแอปของตนในกูเกิลเพลย์ถ้าระบบไม่ผ่านการทดสอบของ SafetyNet หรือแอปอาจเช็คสถานะของ SafetyNet แล้วไม่ให้ใช้ลูกเล่นบางอย่าง 
ตัวอย่างก็คือ Netflix ซึ่งไม่ให้ใช้ในทั้งกูเกิลเพลย์ และกูเกิลเพย์ เพราะเช็คสถานะของ SafetyNet ทุกครั้งที่ใช้
ดังนั้น อุปกรณ์ที่ใช้ระบบปฏิบัติการเยี่ยงนี้จะมีแอปให้เลือกใช้น้อยกว่า 
ถึงกระนั้น ผู้ใช้ก็ยังสามารถติดตั้ง Magisk และมอดูลอื่นๆ เพื่อปิดบังสถานะของบูตโหลดเดอร์ แล้วติดตั้งแอปต่างๆ ได้เช่น Netflix

**การปรับความชอบส่วนตัว**
ลิเนียจโอเอสมีลูกเล่นหลายอย่างที่แอนดรอยด์ (Android Open Source Project, AOSP) อาจไม่มี
รวมทั้ง- การปรับปุ่มกดหน้าจอ - การตั้งตำแหน่งปุ่มกดหน้าจอ หรือการเพิ่มปุ่มกดหน้าจอแม้กับอุปกรณ์ที่มีปุ่มที่ตัวเครื่อง- ปุ่มตั้งค่าเร็วพิเศษ เช่น ค่า "Caffeine" เพื่อป้องกันอุปกรณ์ไม่ให้นอนหลับ, การเปิดปิดข้อความแจ้ง, "Ambient Display" และ "ADB over network"- LiveDisplay - การปรับสี (temperature) หน้าจอตามเวลา- การปรับหน้าจอล็อก ซึ่งสามารถตั้งค่าต่างๆ หลายอย่าง รวมทั้งการตั้งภาพ ภาพวิ่งแสดงเสียงดนตรี และการเคาะจอสองครั้งให้เครื่องนอนหลับ- System Profiles - การเปิดหรือปิดค่าตั้งสามัญโดยขึ้นอยู่กับโปรไฟล์ที่เลือก (เช่น โปรไฟล์บ้าน หรือโปรไฟล์ที่ทำงาน) โปรไฟล์สามารถเปิดใช้ได้ด้วยมือหรือโดยตัวจุดชนวน (trigger) เช่น เมื่อต่อกับไวไฟระบบใดระบบหนึ่งโดยเฉพาะ หรือต่อกับอุปกรณ์บลูทูธ หรือการเลือกแท็ก NFC อันหนึ่ง- Custom pattern sizes - นอกจากจะใช้แป้นลากนิ้วเพื่อปลดล็อกขนาด 3x3 ของแอนดรอยด์ ยังสามารถตั้งให้เป็นขนาด 4x4, 5x5 หรือ 6x6 ได้อีกด้วย

**ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว**
 PIN scramble - สำหรับผู้ใช้ที่ล็อกอุปกรณ์ด้วยรหัส PIN ปุ่มกดเลขสามารถตั้งให้เปลี่ยนตำแหน่งโดยสุ่มในแต่ละครั้งเพื่อไม่ให้คนอื่นแอบดูได้ง่ายๆ ว่าใช้รหัสอะไร- Privacy guard - ให้ผู้ใช้กำหนดอย่างละเอียดว่า จะให้สิทธิอะไรแก่แอปแต่ละอย่าง สำหรับสิทธิบางอย่าง อาจจะกำหนดได้ด้วยว่า ให้ขอสิทธิแต่ละครั้งที่ต้องใช้ โดยยังสามารถดูได้ด้วยว่าแอปขอสิทธิหนึ่งๆ บ่อยครั้งแค่ไหน แต่ลูกเล่นนี้ก็ได้เอาออกในรุ่น 17.1 โดยเปลี่ยนไปใช้ "permission controller" ที่เป็นลูกเล่นแฝงของ AOSP- Protected Apps - สามารถล็อกแอปต่างๆ อีกขั้นหนึ่งนอกเหนือจากการปลดล็อกอุปกรณ์ โดยจะทำงานร่วมกับ Trebuchet คือ ไอคอนของแอปที่ป้องกันจะไม่ปรากฏในตัวเปิดแอปโดยจะมีโฟล์เดอร์ของตนต่างหากๆ เป็น "secure folders" เพื่อให้สามารถเข้าถึงแอปที่ป้องกัน- สามารถตั้งเบอร์โทรบางเบอร์ให้ไม่ปรากฏในประวัติการโทรเพื่อรักษาความเป็นส่วนตัว- Trust - เป็นแอปศูนย์กลางในการรักษาความปลอดภัยของอุปกรณ์และช่วยป้องกันความเป็นส่วนตัว

**ลูกเล่นสำหรับผู้พัฒนาและผู้ชำนาญ**
สมาร์ทโฟน POCO X3 ที่ใช้ระบบปฏิบัติการลิเนียจโอเอส- LineageSDK - เป็นชุดเอพีไอสำหรับผู้พัฒนาแอป เพื่อให้แอปสามารถใช้ลูกเล่นโดยเฉพาะๆ ของระบบปฏิบัติการเช่น System Profiles, Styles และ Weather
*Lineage Recovery - แอปกู้ระบบที่สืบมาจาก AOSP- (เลือกได้) Root - ให้แอปทำงานโดยมีสิทธิระดับรูตได้ โดยต้องแฟลชที่ recovery ด้วยตัวเพิ่มรูตของลินเนียจโอเอส (ซึ่งใช้ได้จนถึงรุ่น 16.0) หรือตัวเพิ่มรูตของ Magisk หรือ SuperSU- แอปอัดเสียงโทรศัพท์ โดยจะไม่มีในทุกประเทศเพราะขึ้นอยู่กับกฎหมาย 

**แอป Trust**
แอป Trust เริ่มมีให้ใช้ตั้งแต่รุ่น 15.1 เมื่อวันที่12 มิถุนายน 2018
ในอุปกรณ์ที่สนับสนุน จะพบได้ใน Settings ใต้ตัวเลือก Security and Privacy
โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้ผู้ใช้ "สามารถตรวจดูสถานะความปลอดภัย และดูคำอธิบายว่า ควรจะทำอย่างไรอุปกรณ์จึงจะปลอดภัย และข้อมูลจึงจะไม่เสียความเป็นส่วนตัว"
อนึ่ง เมื่อทำอะไรกับอุปกรณ์ก็ดี ไอคอน trust ก็จะปรากฏเพื่อให้เห็นว่า สิ่งที่กำลังทำนั้นปลอดภัย 

**อุปกรณ์ที่สนับสนุน**
ในเดือนพฤศจิกายน 2023 มีอุปกรณ์ที่ติดตั้งลิเนียจโอเอสเกิน 1.5 ล้านตัว
รุ่น 20.0 สนับสนุนอุปกรณ์เกิน 160ตัว, รุ่น 19.1 เกิน 10ตัว และรุ่น 18.1 เกิน 50ตัว

**ข้อวิจารณ์**

**วันเมษาหน้าโง่ปี2018**
โปรเจ็กต์ถูกวิจารณ์เพราะการหลอกเล่นวันเมษาหน้าโง่ในปี2018
คือในสัปดาห์แรกของเดือนเมษายนปี2018 โปรเจ็กต์ได้อัพเดทระบบปฏิบัติการรุ่นใหม่พร้อมกับการการหลอกเล่นที่เรียกว่า "LOSGenuine" 
ซึ่งแสดงข้อความแจ้งผู้ใช้ว่า ซอฟต์แวร์อาจเป็นของปลอม 
โดยผู้ใช้จะไม่สามารถระงับข้อความดังกล่าวได้จนกว่าจะทำรายคำสั่งนี้ใน root shell
setprop persist.lineage.nofool true 
เมื่อแตะข้อความแจ้ง ก็จะอ้างว่า อุปกรณ์นี้ไม่มีการรับรอง และจะต้องขุดเหรียญ "LOSCoins" ซึ่งเป็นสกุลเงินดิจิทัลและจริงๆ ก็ไม่สามารถใช้ทำอะไรได้ 
รุ่นที่มีปัญหานี้ยังมีแอป "Wallet" ซึ่งแสดงยอดเงิน LOSCoins ที่มี
ผู้ใช้จำนวนมากจึงเข้าใจผิดว่า นี่เป็นมัลแวร์จริงๆ และคนอื่นๆ ก็คิดว่า เป็นการเล่นวันเมษาน่าโง่ที่ไม่ดี 
สำหรับบางคน เป็นการถูกหลอกที่เกิดขึ้นช้าโดยไม่ทันเทศกาล เพราะไม่ได้รับอัพเดทที่ว่าหลายวันต่อจากวันเมษาน่าโง่ ทำให้ไม่ชัดเจนว่าเป็นการหลอกเล่น 
ต่อมาวันที่10 เมษายน ผู้นำโปรเจ็กต์ที่ใช้ชื่อ ciwrl จึงได้โพสต์ข้อความอย่างเป็นทางการ เพื่อขอโทษการเล่นหลอกลวงนั้น

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:เฟิร์มแวร์
หมวดหมู่:แอนดรอยด์ (ระบบปฏิบัติการ)
หมวดหมู่:สมาร์ตโฟน
หมวดหมู่:ระบบปฏิบัติการฝังตัว
หมวดหมู่:ระบบปฏิบัติการเคลื่อนที่
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์โทรศัพท์มือถือ
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์เสรี
หมวดหมู่:ลินุกซ์
หมวดหมู่:ระบบฝังตัว
หมวดหมู่:การแจกจ่ายลินุกซ์
หมวดหมู่:คอมพิวเตอร์เคลื่อนที่
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์บนแอนดรอยด์