ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา

ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา (17 ตุลาคม พ.ศ. 2473 – 3 มกราคม พ.ศ. 2545) เป็นนักวิชาการไทย เขาเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาวรรณคดีและกวีนิพนธ์สอนภาษาไทยรวมถึงภาษาบาลีสันสกฤตในฐานะอาจารย์ประจำคณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เขาเขียนหนังสือหลายเล่มเกี่ยวกับวรรณคดีไทยและแปลงานวรรณกรรมภาษาสันสกฤตกว่า 100 เรื่องเป็นภาษาไทย

**ประวัติ**
ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา เกิดเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2473 ที่บ้านเลขที่ 2678 ตรอกตันง่วนส่วย (ปัจจุบันคือซอยปราโมทย์) ตำบลสีลม อำเภอบางรัก จังหวัดพระนคร เป็นบุตรคนสุดท้องของนายชลวิทย์และนางช้อย แย้มนัดดา มีพี่สาว 1 คน คือ นางอร่ามพรรณ จั่นแก้ว
เนื่องจากบิดารับราชการกระทรวงมหาดไทย ตอนเยาว์วัยศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีจึงติดตามไปอยู่ตามจังหวัดต่าง ๆ

**การศึกษา**
ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีได้ศึกษาดังต่อไปนี้- พ.ศ. 2481–2482 ประถมปีที่ 1–2 อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน ระหว่างที่บิดาเป็นปลัดอำเภอ- พ.ศ. 2483–2484 ประถมปีที่ 3–4 โรงเรียนศึกษาวิทยา ในขณะที่บิดาได้ลาออกจากราชการไปแล้ว- พ.ศ. 2484–2485 มัธยมปีที่ 1–4 โรงเรียนมัธยมวัดสุทธิวราราม และได้รับทุนจากกระทรวงศึกษาธิการในฐานะนักเรียนเรียนดี- พ.ศ. 2485–2488 มัธยมปีที่ 4–5 โรงเรียนสวัสดิ์อำนวยเวทย์ ระหว่างอยู่ที่อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี- พ.ศ. 2488–2492 มัธยมปีที่ 5–8 โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย หลังสงครามยุติ- พ.ศ. 2492 จบมัธยมปีที่ 8 ได้คะแนนเป็นที่ 5 ของนักเรียนทั่วประเทศ- พ.ศ. 2492–2496 ปริญญาตรี คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย- พ.ศ. 2499 สอบได้ประกาศนียบัตรประโยคครูพิเศษมัธยม (พ.ม.)- พ.ศ. 2505 สอบชิงทุนคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน ไปศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย (Univercity of Pennsylvania) สหรัฐ- พ.ศ. 2507 ได้รับปริญญาโท (M.A)- พ.ศ. 2513 ได้รับปริญญาเอก (Ph.D) สาขาบูรพคดีศึกษา (Oriental Studies) วิชาเอกสันสกฤต
ศักดิ์ศรีนับเป็นคนไทยคนแรกที่สำเร็จปริญญาเอกทางภาษาสันสกฤตจากสหรัฐ
พ.ศ. 2543 ได้รับพระราชทานปริญญาอักษรศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

**การทำงาน**

**ก่อนรับราชการ**
ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีเป็นครูตั้งแต่ยังเป็นนิสิต โดยเป็นครูสอนพิเศษวิชาภาษาไทย ภาษาอังกฤษ ภาษาฝรั่งเศสและประวัติศาสตร์ให้แก่นักเรียนประจำของโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัยในเวลากลางคืนในฐานะที่เป็นนักเรียนทุนของโรงเรียน ในปี พ.ศ. 2496 เมื่อสำเร็จการศึกษาแล้วจึงสมัครเข้าเป็นครูในโรงเรียนนั้น สอนวิชาดังกล่าวจนถึงปี พ.ศ. 2501 จึงได้ลาออก

**การรับราชการ**
ศักดิ์ศรีเริ่มรับราชการในวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2501 ในตำแหน่งอาจารย์ตรี แผนกวิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สอนวิชาภาษาไทยและภาษาบาลี ครั้นเมื่อสำเร็จการศึกษาแล้วก็กลับมาสอนภาษาไทยทั้งระดับปริญญาตรี โท เอก รวมทั้งสอนวิชาภาษาบาลี-สันสกฤตระดับปริญญาโทที่คณะอักษรศาสตร์จนกระทั่งเกษียนอายุราชการเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2534 จากนั้นได้รับเชิญเป็นอาจารย์ผู้ชำนาญการและอาจารย์พิเศษสอนที่คณะอักษรศาสตร์ตลอดมาจนถึงแก่อนิจกรรม
นอกจากงานสอนแล้ว ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรียังเป็นอาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโทและเอก และเคยดำรงตำแหน่งสำคัญในคณะอักษรศาสตร์ เช่น
# เลขานุการฝ่ายปริญญามหาบัณฑิต แผนก ภาษาตะวันออก
# หัวหน้าภาควิชาภาษาไทย 2 สมัย ตั้งแต่ พ.ศ. 2524–2532
ส่วนตำแหน่งทางวิชาการนั้นได้ดำรงตำแหน่ง ผู้ช่วยศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ ตามลำดับ และได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์พิเศษ คณะอักษรศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2536

**ตำแหน่งพิเศษ**
ศักดิ์ศรีมีตำแหน่งนอกจากตำแหน่งทางราชการ ดังนี้
# อาจารย์พิเศษมหาวิทยาลัยศิลปากร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยมหิดล สถาบันราชภัฏเชียงใหม่ สถาบันราชภัฏนครราชสีมา สถาบันราชภัฏมหาสารคาม สถาบันราชภัฏพระนครศรีอยุธยา สถาบันราชภัฏเพชรบูรณ์ สถาบันราชภัฏนครปฐม โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์ (จังหวัดฉะเชิงเทรา) โรงเรียนโยธินบูรณะ โรงเรียนวัดสุทธิวราราม โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย เป็นต้น
# กรรมการประเมินผลงานวิชาการ เพื่อเลื่อนขึ้นเป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ และรองศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยศิลปากร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยมหิดล สถาบันราชภัฏทั่วประเทศ
# ราชบัณฑิต สาขาวรรณศิลป์ สาขาวิชาวรรณกรรมร้อยกรอง พ.ศ. 2529
# ที่ปรึกษาการใช้ภาษาไทยของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
# กรรมการบัญญัติศัพท์ภาษาไทยของราชบัณฑิตยสถาน
# กรรมการทำพจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทยของราชบัณฑิตยสถาน
# กรรมการวางหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการใช้ภาษาไทยของราชบัณฑิตยสถาน
# อนุกรรมการวางหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการเขียนทับศัพท์ภาษาต่างประเทศในภาษาไทย
# ประธานสำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน
#ประธานกรรมการธนาคารศรีนคร
#ประธานกรรมการบางกอกสหประกันภัย 
#กรรมการทุนธนชาต
#กรรมการธนาคารทหารไทย
#กรรมการธนาคารดีบีเอสไทยทนุ
#กรรมการธนาคารสหธนาคาร

**ผลงาน**
ผลงานของศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีมีเป็นจำนวนมากทั้งร้อยแก้วและร้อยกรองส่วนใหญ่จะใช้นามจริงในการแต่งหนังสือ นอกจากนั้นเคยใช้นามปากกาบ้างเป็นบางครั้ง
มีผลงานที่เป็นร้อยแก้วมีทั้งที่เป็นงานวิจัย ตำรา บทความ ภารตนิยาย เรื่องสั้น เรื่องแปล รวมแล้วกว่า 500 เรื่อง เช่น คำกร่อนในวรรณคดีไทย หนังสือเรียนภาษาไทยระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายวิชาประวัติวรรณคดีไทย และ วิชาการพินิจวรรณคดีมรดกเฉพาะเรื่อง หนังสือเรื่องสำนวนไทยที่มาจากวรรณคดี เช่น วรรณคดีพระพุทธศาสนาพาทย์ไทย
ส่วนผลงานที่เป็นร้อยกรองกว่า 100 เรื่อง โดยเฉพาะบทอาศิรวาทในวโรกาสเนื่องด้วยพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ ซึ่งศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีแต่งอย่างสม่ำเสมอและเป็นเวลายาวนาน ทั้งได้ประดิษฐ์ฉันท์ขึ้นใหม่ถึง 4 แบบ คือ จันทรการตฉันท์ 16 และสูรยกานตฉันท์ 16 ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อร้อยกรองถวายชัยมงคลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช สมัยเมื่อทรงตั้งวิทยุ อ.ส. ขึ้นในระยะแรก สุรัสวดีเทวีฉันท์ 18 ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อร้อยกรองถวายชัยมงคลสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในวโรกาสขึ้นปีใหม่ พ.ศ. 2524 และรัตนราชินีฉันท์ 16 ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อแต่งบทอาศิรวาทถวายสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในนามจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเมื่อปี พ.ศ. 2527

**ผลงานวิชาการ**
# เป็นประธานอบรมครูภาษาไทย ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายทั่วประเทศ ตามนโยบายการให้บริการทางวิชาการของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นเวลา 6 ปี ติดต่อกัน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2528–2533
# เผยแพร่ความรู้ทางภาษาไทยแก่สื่อมวลชน ทั้งทางวิทยุและโทรทัศน์ ปาฐกถา พิมพ์บทความในวาระครบ 700 ปี ลายสือไท และในโอกาสอื่นๆ
# ปาฐกถาทางวิชาการเกี่ยวกับภาษาและวรรณคดีไทย บาลีและสันสกฤตในสถาบันต่างๆ อีกหลายแห่ง
# รวบรวมบทความวิชาการและวรรณคดี รวมตีพิมพ์แล้ว 3 เล่ม
# อธิบายคำในสารานุกรมไทย ราชบัณฑิตยสถานและสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รวมทั้งสิ้นประมาณ 100 คำ
# ภาษาไทย 5 นาที ประมาณ 250 ตอน มอบให้สถานีวิทยุศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ

**งานแปล**
# แปลวรรณกรรมสันสกฤตเป็นพาทย์ไทย กว่า 100 เรื่องรวมเป็นชุดภารตะนิยายและยังมีเรื่องวิกรมจริต ตอน เวตาลปัญจวิงศติ
# แปลประวัติศาสตร์จีนฉบับสังเขป
# แปลวรรณกรรมบางเรื่องของรพินทรนาถ ฐากูร
ด้วยความรู้ความเชี่ยวชาญในด้านวิชาการด้านอักษรศาสตร์ ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีจึงได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้เป็นราชบัณฑิต สาขาวิชาวรรณกรรมร้อยกรอง สำนักศิลปกรรม ตั้งแต่ พ.ศ. 2529 ได้ปฏิบัติหน้าที่สำคัญต่างๆ ในราชบัณฑิตยสถาน

**งานอดิเรก**
ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีนอกจากอ่านและเขียนหนังสือแล้ว ยังสะสมหนังสือทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ สนใจมวยไทย รำไทย เพลงไทย ดนตรีไทย หมากรุกไทย ชอบดูเพชรนิลจินดา และสะสมพระเครื่องเกือบทุกชนิด

**ปั้นปลายชีวิต**
โดยปรกติศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีมีสุขภาพแข็งแรง ต่อมามีอาการของโรคเบาหวานอยู่แต่ไม่รุนแรง ยังคงไปปฏิบัติงานสอนอยู่เป็นประจำ ต่อมากลางเดือน ธันวาคม พ.ศ. 2544 เกิดอาการปวดท้องจึงเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเอกชนแพทย์พบว่ามีอาการกล้ามเนื้อหัวใจไม่ทำงาน ต้องรับการผ่าตัด ความทราบถึงสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมารักษา ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์และรับเป็นคนรับในพระราชานุเคราะห์ ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีมีกำลังใจดีมากและสุขภาพก็ดีตามลำดับ ยังพูดคุยกับศิษย์และผู้มาเยี่ยมเสมอว่า หลังผ่าตัดแล้ววันที่ 15 มกราคมก็จะไปสอน ครั้นวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2545 เข้ารับการผ่าตัดหัวใจ หลังการผ่าตัดปรากฏว่าโลหิตออกไม่หยุด จึงถึงแก่อนิจกรรมในคืนนั้น สิริอายุได้ 71 ปี 2 เดือน 17 วัน
วันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2545 เวลา 16.43 น. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่ง จากวังสระปทุม ไปในการพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดโสมนัสวิหาร

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดตระกูลต่าง ดังนี้
สาขามนุษยศาสตร์

**รางวัล**
ด้วยผลงานทางวิชาการที่มีคุณค่าเป็นจำนวนมากดังกล่าว ศาสตราจารย์ศักดิ์ศรีจึงได้รับรางวัลต่างๆ ดังนี้
# บุคคลดีเด่นในการอนุรักษ์ภาษาและวรรณกรรมไทย สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2537
# รางวัลพระเกี้ยวทองคำของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประจำปี พ.ศ. 2534
# เกียรติบัตรเชิดชูเกียรติผู้ทรงคุณวุฒิทางภาษาไทยของกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ประจำปี พ.ศ. 2534
# รางวัลเชิดชูเกียรติครูภาษาไทยดีเด่นอุดมศึกษาระดับอุดมศึกษา ประเภทมหาวิทยาลัยของรัฐ ประจำปี พ.ศ. 2532
# รางวัลชนะเลิศประกวดเรียงความของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2 ปีซ้อน พ.ศ. 2494–2495
# รางวัลชนะเลิศประกวดเรียงความงานพระราชนิพนธ์ประเภทร้อยกรองในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2494
# รางวัลชนะเลิศแต่งคำประพันธ์งาน “วันแม่” ปีแรกของกระทรวงวัฒนธรรม พ.ศ. 2492
# รางวัลชนะเลิศแต่งโคลงประเภทปฏิภาณในงานฉลองรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2491

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา. ดร.. ศักดิ์ศรีนิพนธ์. กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์, 2517.- ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา, ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.. ศักดิ์ศรีวรรณกรรม. กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์, 2517- ศิลปากร, กรม. กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์.  ประวัติและผลงานผู้ทรงคุณวุฒิทางภาษาไทย. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ชวนพิมพ์, 2526- ศึกษาธิการ, กระทรวง. กรมวิชาการ. สถาบันภาษาไทย.  หนังสือชุดความรู้ภาษาไทย อันดับที่ 26 เกียรติคุณปูชนียาจารย์ด้านภาษาไทย เล่ม 2. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์การศาสนา, 2543- หนังสือบรรณรฦกเนื่องในพิธีพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา ม.ป.ช., ม.ว.ม., ต.จ.ว. วันอาทิตย์ที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2545 ณ วัดโสมนัสวิหาร
หมวดหมู่:นักภาษาศาสตร์ชาวไทย
หมวดหมู่:นักวิชาการชาวไทย
หมวดหมู่:ราชบัณฑิต
หมวดหมู่:ภาคีสมาชิกราชบัณฑิตยสถาน
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม. 
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา