วิกิพีเดีย:โครงการคำทับศัพท์/การทับศัพท์ภาษาเบลารุส

เนื่องจากภาษาเบลารุสยังไม่เคยมีหลักเกณฑ์การทับศัพท์มาก่อน หน้านี้จึงเป็นแนวทางการทับศัพท์ภาษาเบลารุสสำหรับชื่อเฉพาะต่าง ๆ เพื่อใช้ในสารานุกรมวิกิพีเดียภาษาไทย

**หลักทั่วไป**
ป้ายบอกสถานที่ในกรุงมินสค์ บรรทัดบนเขียนเป็นอักษรซีริลลิกตามอักขรวิธีทางการ ส่วนบรรทัดล่างถอดเป็นอักษรโรมันตาม คำสั่งว่าด้วยการถอดอักษรชื่อภูมิศาสตร์ในสาธารณรัฐเบลารุสเป็นอักษรในชุดตัวอักษรละติน
1. การทับศัพท์ภาษาเบลารุสนี้ใช้วิธีการถอดเสียงภาษาเบลารุสตามที่เขียนด้วยอักษรซีริลลิกเป็นหลัก โดยถอดเสียงคำตัวอย่างเป็นอักษรโรมันและสัทอักษรสากลไว้ให้เป็นแนวเทียบ
2. ภาษาเบลารุสสมัยใหม่มีอักขรวิธี 2 ระบบ ระบบแรกคืออักขรวิธีทางการซึ่งกำหนดขึ้นในสมัยโซเวียต และระบบที่สองคืออักขรวิธีคลาสสิกหรืออักขรวิธีตารัชเกียวิชซึ่งเคยมีสถานะทางการมาก่อนอักขรวิธีระบบแรก ในที่นี้จะสะกดคำตัวอย่างตามระบบแรกเป็นหลักเนื่องจากเป็นระบบที่ใช้กันแพร่หลายมากกว่าในปัจจุบัน ส่วนการถอดเป็นอักษรโรมันในที่นี้จะใช้ระบบที่ปรากฏใน คำสั่งว่าด้วยการถอดอักษรชื่อภูมิศาสตร์ในสาธารณรัฐเบลารุสเป็นอักษรในชุดตัวอักษรละติน โรมัน ซึ่งทางการเบลารุสประกาศใช้ใน พ.ศ. 2543 และแก้ไขปรับปรุงใน พ.ศ. 2550 อย่างไรก็ตาม เนื่องจากระบบการถอดอักษรภาษาเบลารุสเป็นอักษรโรมันยังมีอีกหลายระบบ จึงอาจพบวิสามานยนามเบลารุสที่สะกดเป็นอักษรโรมันตามระบบอื่น ๆ ผู้ทับศัพท์ควรตรวจสอบกับตัวเขียนอักษรซีริลลิกหรือสัทอักษรสากลประกอบกันไปด้วย
3. เสียงพยัญชนะ p, t และ k ในภาษาเบลารุสโดยปรกติมีลักษณะเป็นเสียงไม่พ่นลม จึงทับศัพท์เป็น ป, ต และ ก ตามลำดับ เช่น
4. เสียงพยัญชนะบางเสียงที่ไม่มีในภาษาไทย ให้ทับศัพท์ดังนี้
::4.1 เสียงพยัญชนะไม่ก้อง x ทับศัพท์เป็น ค เช่น
::4.2 เสียงพยัญชนะก้อง ɣ ทับศัพท์เป็น ฆ เช่น
::4.3 เสียงพยัญชนะไม่ก้อง ʂ ทับศัพท์เป็น ช เช่น
::4.4 เสียงพยัญชนะก้อง ʐ ทับศัพท์เป็น ฌ เช่น
				
::4.5 เสียงพยัญชนะไม่ก้อง ʈ͡ʂ ทับศัพท์เป็น ช เช่น
				
::4.6 เสียงพยัญชนะก้อง ɖ͡ʐ ทับศัพท์เป็น จ เช่น
5. เสียงพยัญชนะกักเสียดแทรก t͡s และ d͡z เมื่ออยู่ต้นคำให้ทับศัพท์เป็นเสียงพยัญชนะเสียงเดียว แต่เมื่ออยู่ภายในคำหรือท้ายคำให้ทับศัพท์เป็นเสียงพยัญชนะ 2 เสียง ดังนี้
::- เสียง t͡s    เมื่ออยู่ต้นคำ ใช้ ซ หรือ ส ขึ้นอยู่กับเสียงที่แวดล้อม เช่น
::::เมื่ออยู่ภายในคำ ใช้ ตซ หรือ ตส ขึ้นอยู่กับเสียงที่แวดล้อม เช่น
::::เมื่ออยู่ท้ายคำ ใช้ ตส เช่น
::- เสียง d͡z    เมื่ออยู่ต้นคำ ใช้ ซ เช่น
::::เมื่ออยู่ภายในคำ ใช้ ดซ เช่น
6. พยัญชนะเบา พยัญชนะเบลารุสจำนวนหนึ่งเมื่อตามด้วยสระที่นำด้วย IPA|j (ได้แก่ е, ё, і, ю, я) หรือเมื่อตามด้วยอักษร ь ในขณะออกเสียงจะมีการเคลื่อนฐานกรณ์ไปสู่เพดานแข็งร่วมด้วย (แสดงด้วยสัญลักษณ์ ʲ ในชุดสัทอักษรสากล) ไวยากรณ์เบลารุสเรียกพยัญชนะที่มีลักษณะการออกเสียงเช่นนี้ว่า "พยัญชนะเบา" อักขรวิธีไทยไม่มีรูปพยัญชนะที่ใช้แทนเสียงพยัญชนะเบาได้ตรงกันแบบหนึ่งต่อหนึ่ง ในการทับศัพท์จึงให้ใช้รูปพยัญชนะไทยตัวเดียวกันกับที่ใช้ถอดเสียงพยัญชนะธรรมดา (หรือ "พยัญชนะหนัก") เช่น
::ในกรณีที่เป็นพยัญชนะฟันหรือพยัญชนะปุ่มเหงือก дз, з, н, с, ц เมื่อตามด้วยสระที่นำด้วย IPA|j เมื่อตามด้วยอักษร ь หรือเมื่อตามด้วยพยัญชนะเบาจำนวนหนึ่ง จะออกเสียงโดยเคลื่อนฐานกรณ์เข้าไปใกล้เพดานแข็งมากจนคล้ายหรือกลายเป็นพยัญชนะเพดานแข็งหรือพยัญชนะเพดานแข็งปุ่มเหงือก ในการทับศัพท์ให้ใช้รูปพยัญชนะไทยที่ต่างไปจากรูปพยัญชนะไทยที่ใช้ถอดเสียงพยัญชนะฟันหรือพยัญชนะปุ่มเหงือก (ดูรายละเอียดในตารางเทียบเสียงพยัญชนะ) เช่น
7. พยัญชนะที่ออกเสียงซ้ำต่อเนื่อง ให้ทับศัพท์ดังนี้
::7.1 ถ้าพยัญชนะที่ออกเสียงซ้ำต่อเนื่องนั้นอยู่ในตำแหน่งกลางคำ ให้ทับศัพท์โดยซ้อนรูปพยัญชนะไทย เพื่อให้ตัวหนึ่งเป็นตัวสะกดของพยางค์หน้าและอีกตัวหนึ่งเป็นพยัญชนะต้นของพยางค์ต่อไปตามอักขรวิธีไทย เช่น
::7.2 ถ้าพยัญชนะที่ออกเสียงซ้ำต่อเนื่องนั้นอยู่ในตำแหน่งต้นคำ ให้ทับศัพท์โดยใช้รูปพยัญชนะไทยเพียงตัวเดียว เช่น
::7.3 พยัญชนะ t͡s ที่ออกเสียงซ้ำต่อเนื่องในตำแหน่งกลางคำ ให้ทับศัพท์โดยใช้ ตซ เช่น
::7.4 ในกรณีที่พยัญชนะควบในตำแหน่งต้นคำเป็นคนละเสียงกันในภาษาเบลารุส แต่ในการทับศัพท์ใช้รูปพยัญชนะไทยตัวเดียวกัน ก็ให้ซ้อนรูปพยัญชนะได้ เช่น
8. พยัญชนะต้นควบที่ไม่เป็นที่คุ้นเคยในภาษาไทย เมื่อประสมกับสระ เ–, แ–, โ–, เ–ีย และ เ–า ให้เลื่อนพยัญชนะตัวแรกไปไว้หน้ารูปสระเพื่อความสะดวกในการอ่าน เช่น
9. พยัญชนะเบลารุสโดยทั่วไปออกเสียงตรงตามรูปเขียน แต่เมื่อปรากฏร่วมกับพยัญชนะอื่นในบางบริบท เสียงพยัญชนะบางเสียงอาจถูกตัดออกไปหรืออาจเปลี่ยนแปรไปตามลักษณะการออกเสียงของพยัญชนะที่ตามมา อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางเสียงดังกล่าวมักไม่ปรากฏในการออกเสียงวิสามานยนาม จึงไม่ได้แจกแจงไว้ในที่นี้ หากจำเป็นต้องทับศัพท์ ควรถอดเสียงตามเสียงอ่านจริงโดยเทียบกับสัทอักษรในตารางเทียบเสียงพยัญชนะ เช่น
10. ความสั้นยาวของสระ ในภาษาเบลารุส ความสั้นยาวของเสียงสระไม่มีผลต่อการจำแนกความหมายของคำ แม้ว่าในการออกเสียงจริง สระในพยางค์ที่ไม่ลงเสียงหนักมักออกเสียงสั้นกว่าสระในพยางค์ที่ลงเสียงหนัก แต่อักขรวิธีไทยในปัจจุบันไม่มีรูปสระที่สามารถแสดงเสียงสระสั้นในบางบริบทได้อย่างเหมาะสม ในที่นี้จึงกำหนดให้ถ่ายเสียงสระแตกต่างกันไปตามปัจจัยแวดล้อมอื่น ๆ ซึ่งจะแจกแจงไว้ในตารางเทียบเสียงสระ
11. สระธรรมดาที่เขียนเรียงกัน ให้ทับศัพท์ตามเสียงสระทีละเสียง ไม่ทับศัพท์เป็นสระประสม เช่น
12. การใช้เครื่องหมายทัณฑฆาต มีหลักดังนี้
::12.1 เสียงพยัญชนะ r ในตำแหน่งท้ายพยางค์ เมื่อทับศัพท์ให้ใช้ ร และใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตกำกับไว้ เช่น
::12.2 เสียงสระ j และ w ซึ่งกำหนดให้ทับศัพท์โดยใช้ ย และ ว ตามลำดับ เมื่อตามหลังสระบางเสียงไม่สามารถออกเสียงตามระบบเสียงภาษาไทยได้ ให้ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตไว้บน ย และ ว นั้น เช่น
::12.3 พยางค์ที่มีเสียงพยัญชนะท้าย 2 เสียง และมีเสียง r อยู่หลังสระ เมื่อทับศัพท์ให้ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตไว้บน ร เช่น
::12.4 พยางค์ที่มีเสียงพยัญชนะท้าย 2 เสียงหรือมากกว่า และไม่มีเสียง r อยู่หลังสระ เมื่อทับศัพท์ให้ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตไว้บนพยัญชนะตัวสุดท้ายเพียงแห่งเดียว เช่น
	
::12.5 พยางค์ที่มีเสียงพยัญชนะท้ายมากกว่า 2 เสียง และมีเสียง r อยู่หลังสระ เมื่อทับศัพท์ไม่ต้องใส่ ร และให้ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตไว้บนพยัญชนะตัวสุดท้าย เช่น
13. การใช้ไม้ไต่คู้ ในที่นี้ไม่กำหนดให้ใส่ไม้ไต่คู้เพื่อแสดงเสียงสระสั้น แต่อาจใส่เพื่อให้เห็นแตกต่างจากคําไทยหรือเพื่อช่วยให้ผู้อ่านแยกพยางค์ได้สะดวกขึ้นก็ได้ เช่น
14. การใช้เครื่องหมายวรรคตอน มีหลักดังนี้
::14.1 คำที่เป็นชื่อและนามสกุล เมื่อทับศัพท์ให้ใช้เครื่องหมายวรรคตอนตามการเขียนในภาษาเบลารุส เช่น
::14.2 คำที่เป็นคำวิสามานยนามประเภทอื่น ๆ ที่เขียนแยกกันในภาษาเบลารุส เมื่อทับศัพท์ให้เขียนติดกันไป ไม่ต้องแยกคำตามการเขียนในภาษาเบลารุส เช่น
::14.3 คำที่มีเครื่องหมายยัติภังค์เชื่อมกันในภาษาเบลารุส เมื่อทับศัพท์ให้ใส่เครื่องหมายยัติภังค์ตามการเขียนในภาษาเบลารุส เช่น
15. ตัวอักษรภาษาเบลารุส มีชื่อเรียกดังนี้
16. อักษรย่อ ให้เขียนทับศัพท์โดยไม่ต้องเว้นช่องไฟ เช่น
17. คำที่ผูกขึ้นจากอักษรย่อ ซึ่งอ่านออกเสียงได้เสมือนคำคำหนึ่ง มิได้ออกเสียงเรียงตัวอักษร ให้เขียนทับศัพท์ตามเสียงที่ออก เช่น
18. อักษรย่อชื่อบุคคล ให้เขียนโดยใส่จุดและเว้นช่องไฟระหว่างชื่อกับนามสกุล เช่น

**ตารางเทียบเสียงพยัญชนะ**
หมายเหตุ

**ตารางเทียบเสียงสระ**

**สระธรรมดา**

**สระที่นำด้วย IPA|j**
หมายเหตุ

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
หมวดหมู่:โครงการวิกิ
หมวดหมู่:การทับศัพท์ในวิกิพีเดีย