โรคจิตระยะสั้น

ตามระบบการจำแนกความผิดปกติทางจิตใจ DSM-IV-TR และ DSM-5 โรคจิตระยะสั้น 
(brief psychotic disorder)
เป็นภาวะโรคจิตที่เกิดอย่างฉับพลันโดยมีอาการโรคจิตอย่างน้อยหนึ่งอย่าง
เช่น พูดไม่ปะติดปะต่อ (incoherence) หลงผิด (delusions) ประสาทหลอน (hallucinations) พฤติกรรมสับสนวุ่นวาย (disorganization) เคลื่อนไหวน้อยเกินไปหรือมากเกินไป (catatonia)
ที่คงยืนระหว่าง 1 วันถึง 1 เดือนบ่อยครั้งพร้อมกับอารมณ์แปรปรวน
ในที่สุดอาการทั้งหมดจะสงบไปและคนไข้จะกลับไปใช้ชีวิตได้เหมือนเดิม
อาการอาจเกิดตามช่วงที่เครียดมากรวมทั้งการสูญเสียบุคคลที่รัก
คนไข้อาการนี้ในเกณฑ์วินิจฉัยของ DSM-5 โดยมาก จัดว่ามี acute and transient psychotic disorders ในเกณฑ์วินิจฉัยของ ICD-10
ภาวะนี้เคยเรียกว่า "brief reactive psychosis" ในเกณฑ์วินิจฉัยก่อนหน้า DSM-IV
ภาวะนี้อาจกลับเป็นซ้ำ และไม่ควรจะมีเหตุจากโรคตามการจำแนกอื่น ๆ

**รายละเอียด**
ความผิดปกติเป็นการเกิดอาการโรคจิตอย่างฉับพลัน ซึ่งอาจรวมอาการหลงผิด ประสาทหลอน พูดหรือกระทำสับสนวุ่นวาย และเคลื่อนไหวน้อยหรือมากเกินไป
อาการต้องไม่มีเหตุจากโรคจิตเภท, schizoaffective disorder, โรคหลงผิด (delusional disorder) หรืออาการฟุ้งพล่าน (mania) ตามที่ปรากฏในโรคอารมณ์สองขั้ว
ต้องไม่มีเหตุจากยา (เช่น แอมเฟตามีน) หรือโรค/อาการอื่น ๆ (เช่น เนื้องอกในสมอง)
ส่วนคำภาษาฝรั่งเศสว่า bouffée délirante หมายถึงโรคที่มีอาการโรคจิต (psychotic disorder) ที่ไม่มีอารมณ์แปรปรวน ไม่ใช่โรคจิตเภท ซึ่งโดยมากคล้ายกับโรคนี้และ schizophreniform disorder ตามเกณฑ์วินิจฉัยของ DSM-III-R และ DSM-IV
อาการปกติจะคงยืนอย่างน้อยหนึ่งวัน แต่ไม่เกินหนึ่งเดือน แล้วในที่สุดคนไข้ก็จะกลับไปใช้ชีวิตได้เป็นปกติเหมือนเดิม
อาจเกิดเพราะเหตุการณ์เครียด หรือเพราะสถานการณ์อื่น ๆ ที่ตัวก่อความเครียดอาจไม่ชัดเจน เช่น อาการโรคจิตหลังคลอด (postpartum psychosis)
เมื่อวินิจฉัย แพทย์จะต้องแยกแยะพฤติกรรมที่จัดว่าเหมาะสมตามวัฒนธรรม เช่น ความเชื่อและพฤติกรรมทางศาสนา
โรคนี้เชื่อว่าเชื่อมกับ หรือว่าเหมือนกับ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในเฉพาะวัฒนธรรม ๆ เช่น- latah เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดในเอเชียอาคเนย์ เป็นภาวะที่บุคคลมีพฤติกรรมผิดปกติโดยเป็นผลจากอาการช็อกอย่างฉับพลัน เมื่อทำให้ตกใจ/ประหลาดใจ คนที่มีอาการจะมีพฤติกรรมผิดปกติ เช่น ร้องเสียงลั่น สบถสาบาน เคลื่อนไหวเหมือนกับเต้นรำ หัวเราะอย่างควบคุมไม่ได้ และปกติจะเลียนคำพูดหรือเลียนพฤติกรรมของบุคคลรอบ ๆ ตัว- koro หรือว่า shrinking penis (จู๋หด) เป็นโรคหลงผิดเฉพาะวัฒนธรรมที่บุคคลเชื่ออย่างเปลี่ยนไม่ได้ว่า อวัยวะเพศของตนกำลังหดลงแล้วจะหายไป แม้จะไม่มีความเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต่ออวัยวะเพศ- amok เป็น "พฤติการณ์ที่บุคคลเข้าทำร้ายคนอื่นหรือทำลายวัตถุต่าง ๆ อย่างดุเดือด ปกติเป็นคนคนเดียวหลังจากได้ครุ่นคิดวิตกในเรื่องนั้น ที่ดั้งเดิมจัดว่า เกิดโดยเฉพาะในวัฒนธรรมมาเล แต่ปัจจุบันพิจารณาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ว่า เป็นพฤติกรรมโรคจิต (psychopathological behavior)"
โรคมีรูปแบบสามอย่างคือ 
# brief psychotic disorder with a stressor (แบบมีตัวทำให้เครียด) เช่น ความบาดเจ็บหรือความตายในครอบครัว
# brief psychotic disorder without a stressor (แบบไร้ตัวทำให้เครียด)
# brief psychotic disorder with postpartum onset (แบบเกิดหลังคลอด) ปกติเกิดประมาณ 4 สัปดาห์หลังคลอด

**ความชุก**
อุบัติการณ์และความชุกของโรคนี้ยังไม่ชัดเจน แต่ทั่วไปจัดว่าไม่สามัญ
ทั่วโลก มันเกิดในหญิงเป็นสองเท่าของชาย โดยมีอัตรายิ่งกว่านั้นในสหรัฐอเมริกา
ปกติจะเกิดในช่วงปลายช่วงอายุ 30-40 ปีและต้นช่วงอายุ 40-50 ปี
เหตุยังไม่ชัดเจน
ทฤษฎีหนึ่งระบุกรรมพันธุ์ เพราะโรคสามัญกว่าในบุคคลที่สมาชิกครอบครัวมีความผิดปกติทางอารมณ์ (mood disorder) เช่นโรคซึมเศร้าหรือโรคอารมณ์สองขั้ว
อีกทฤษฎีหนึ่งระบุว่า เกิดจาทักษะการรับมือกับเหตุการ์ที่ไม่ดี (poor coping skill) คือเกิดอาการโรคโดยเป็นยุทธการป้องกันหรือหนีจากเหตุการณ์ที่น่ากลัวหรือก่อความเครียด
ปัจจัยเหล่านี้อาจทำให้อ่อนแอในการเกิดอาการโรคจิตอย่างสั้น ๆ 
ในกรณีโดยมาก โรคนี้จุดชนวนโดยเหตุการณ์ที่ทำให้เครียดหรือทำให้บอบช้ำทางกายใจ
หญิงในภาวะที่มีฮอร์โมนเพศ คือ estrogen น้อยอาจเกิดอาการนี้
จะมีภาวะนี้ปกติในช่วงก่อนมีประจำเดือน หลังคลอด หรือในช่วงระยะวัยทอง
โดยอาการโรคจิตบ่อยครั้งสัมพันธ์กับโรคอารมณ์สองขั้วหรือโรคจิตเภทที่เป็นมูลฐาน
อาการโรคจิตเช่นนี้ บ่อยครั้งจัดเป็น premenstrual exacerbation (อาการก่อนประจำเดือนที่เกิดเพิ่ม), menstrual psychosis (อาการโรคจิตตามรอบประจำเดือน) หรือ postpartum psychosis (อาการโรคจิตหลังคลอด)
การคลอดบุตรอาจก่อโรคนี้ในหญิงบางคน
หญิงประมาณ 1 ใน 10,000 คนประสบกับอาการนี้หลังจากคลอดบุตรไม่นาน
มีโรคหรืออาการทางแพทยอื่น ๆ ที่เป็นเหตุของอาการซึ่งแพทย์ต้องพิจารณา
รวมทั้งภาวะซึมเศร้าหลังคลอด, เอชไอวีและเอดส์, มาลาเรีย, ซิฟิลิส, โรคอัลไซเมอร์, โรคพาร์คินสัน, ภาวะเลือดมีกลูโคสน้อย (hypoglycaemia), โรคลูปัส, โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง, เนื้องอกในสมอง และ pediatric autoimmune neuropsychiatric disorders (PANS)

**ดูเพิ่ม**
Schizophreniform disorder

**อ้างอิง**

**อ้างอิงอื่น ๆ**
 isbn = 0-89042-025-4 -  chapter = 12.17 Other Psychotic Disorders - title = eMedicine - Brief Psychotic Disorder : Article by Mohammed A Memon 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Causes of Psychosis date=2017-10-14  at National Health Service (England)
หมวดหมู่:โรคจิต