เรือทูลกระหม่อม

เรือทูลกระหม่อม เมื่อ พ.ศ. 2435
เรือทูลกระหม่อม เป็นเรือกำปั่นใบสามเสาประเภทบาร์ก (barque) ของรัฐบาลสยามในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรือลำนี้ต่อขึ้นที่กรุงเทพฯ ใน พ.ศ. 2409 และใช้เป็นเรือสินค้า โดยมีหนึ่งในกัปตันเรือคือนายฮันส์ นีลส์ แอนเดอร์เซน ชาวเดนมาร์กที่ต่อมาเป็นเศรษฐีจากธุรกิจเดินเรือ เขาได้นำเรือทูลกระหม่อมบรรทุกไม้สักไปขายที่ประเทศอังกฤษใน พ.ศ. 2426 ต่อมาเรือถูกโอนไปใช้เป็นเรือฝึกทหารของกรมทหารเรือ และได้ร่วมต่อสู้ในเหตุวิกฤตการณ์ปากน้ำเมื่อ พ.ศ. 2436 เรือทูลกระหม่อมเป็นเรือใบลำสุดท้ายของทหารเรือไทย ต่อมาถูกปลดระวางและจมอยู่ในแม่น้ำเจ้าพระยาก่อน พ.ศ. 2451

**เรือพาณิชย์**
เรือทูลกระหม่อมต่อขึ้นที่กรุงเทพฯ เมื่อ พ.ศ. 2409 (บางแหล่งกล่าวว่าต่อโดยพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท) เรือจดทะเบียนที่กรุงเทพฯ เป็นเรือกำปั่นใบสามเสาประเภทบาร์ก (เอกสารสมัยนั้นเรียกสองเสาครึ่ง) มีระวางบรรทุกสุทธิ (net register tonnage) 475 ตัน ยาว 151 กว้าง 28 และลึก 15 ฟุต (46 * 8.5 * 4.6 เมตร) ระวางขับน้ำ 800 ตัน
เรือทูลกระหม่อมต่อมาเป็นสมบัติของหลวงสมัยรัชกาลที่ 5 นับเป็นหนึ่งในเรือพาณิชย์ราว 50 ลำที่สยามใช้ค้าขายกับต่างชาติ บริษัทของนายเพาล์ พิคเคินพัค กงสุลดัตช์ ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้บริหารจัดการเดินเรือ โดยเรือทูลกระหม่อมใช้ค้าขายยังสิงคโปร์และเมืองบอมเบย์ ประเทศอินเดีย นาย P. W. Vorrath ชาวเยอรมัน เป็นกัปตันเรือตั้งแต่ พ.ศ. 2419 และต่อมานายฮันส์ นีลส์ แอนเดอร์เซน ต้นเรือชาวเดนมาร์ก ได้รับหน้าที่ต่อ
นายแอนเดอร์เซนเป็นกัปตันเรือทูลกระหม่อมเมื่อ พ.ศ. 2426 และต่อมาได้ขึ้นเป็นเจ้าของกิจการเดินเรืออันดับหนึ่งของเดนมาร์กในช่วงต้นคริสตศตวรรษที่ 20
ในปี พ.ศ. 2426 นายแอนเดอร์เซนนำเรือออกเดินทางครั้งสำคัญ เพื่อบรรทุกไม้สักไปขายที่ประเทศอังกฤษ ระหว่างทาง ลูกเรือได้พบเห็นผลพวงจากการปะทุของภูเขาไฟกรากะตัวเมื่อเรือผ่านช่องแคบซุนดาในปลายเดือนสิงหาคม เรือทูลกระหม่อมแล่นอ้อมแหลมกู๊ดโฮปและเทียบท่าที่เมืองฟัลมัทก่อนเดินทางต่อไปยังลิเวอร์พูล สินค้าที่บรรทุกมาขายได้กำไรเกือบเท่าตัว นายแอนเดอร์เซนจึงบรรทุกถ่านหินกลับมาขายให้กรมทหารเรือสยาม รวมเวลาเดินทางเกือบสิบเอ็ดเดือน การค้าครั้งนั้นนับการส่งออกไม้สักจากสยามสู่ยุโรปโดยตรงครั้งแรก และนับเป็นหมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์การพัฒนาอุตสาหกรรมป่าไม้ของสยาม หลังจากนั้น บริษัทยุโรปหลายแห่งก็เริ่มแข่งขันกันเข้าจับจองส่วนแบ่งในตลาดนี้ที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว
หลังการเดินทางครั้งนั้น เรือทูลกระหม่อมถูกโอนไปใช้ในกิจการของกรมทหารเรือ ส่วนนายแอนเดอร์เซนได้ลงหลักปักฐานในกรุงเทพฯ และหลังจากนั้นก็ได้ตั้งบริษัทอี๊สต์เอเชียติ๊ก กิจการเดินเรือข้ามชาติที่ต่อมาเติบโตจนกลายเป็นบริษัทยักษ์ใหญ่อันดับต้นๆ ของเดนมาร์กในช่วงครึ่งแรกของคริสตศตวรรษที่ 20

**เรือฝึกทหาร**
เมื่อโอนมาสังกัดกรมทหารเรือ เรือทูลกระหม่อมก็ถูกใช้เป็นเรือฝึกทหาร แต่ก็ได้ติดตั้งปืนใหญ่แบบบรรจุปากจำนวนหกหรือแปดกระบอกแหล่งข้อมูลแต่ละแหล่งให้ข้อมูลเรื่องปืนไม่ตรงกัน แหล่งหนึ่งระบุว่ามีปืนบรรจุปากขนาด 4 นิ้ว 32 ปอนด์ จำนวนสี่กระบอก กับปืนเล็กอีกสี่กระบอก อีกแหล่งระบุว่ามีปืน 16 18 และ 20 ปอนด์ รวมแปดกระบอก รายงานเรือเพเทรล (กล่าวถึงถัดไป) ระบุว่าเป็นปืนใหญ่วิถีโค้งทองเหลืองหกกระบอก ส่วนวาริงตัน สมิธ (ถัดไปเช่นกัน) ระบุอาวุธของเรือว่าเป็นปืนใหญ่แบบสั้น (carronade) ทำจากทองเหลืองจำนวนหกกระบอก ใช้สำหรับยิงสลุต และแหล่งข้อมูลบางแหล่งก็ระบุว่าเป็นเรือลาดตระเวน (cruiser)
เรือยูเอสเอสเพเทรลของกองทัพเรือสหรัฐฯ ได้เดินทางมายังกรุงเทพฯ ใน พ.ศ. 2435 และได้เขียนรายงานซึ่งระบุถึงเรือทูลกระหม่อมดังนี้เรือฝึกทหาร ชื่อเรือทูลกระหม่อม แต่ก่อนเป็นเรือพาณิชย์ เป็นเรือบาร์กขนาดประมาณ 1,000 ตัน ติดตั้งปืนใหญ่วิถีโค้งทองเหลืองหกกระบอกหันทางกราบเรือ ที่ทำการเรืออยู่ที่เกาะช้างEfn|ที่ถูกคือเกาะสีชัง ซึ่งอยู่เลยจากปากแม่น้ำไปทางแนวฝั่งยี่สิบไมล์ เรือนี้ประจำการโดยลาดตระเวนในอ่าวอยู่ตลอดรายงานนั้นระบุว่าเรือทูลกระหม่อมเป็นเรือลำเดียวในบรรดากองเรือทั้งหมดที่ออกทะเลอยู่เป็นประจำ นอกจากนั้นยังมีบันทึกว่าบางครั้งเรือก็แล่นไปถึงสิงคโปร์ ขณะนั้นอ็องเดร ดูว์ แปลซี เดอ รีเชอลีเยอ นายเรือชาวเดนาร์ก เพิ่งขึ้นเป็นผู้บังคับบัญชากรมทหารเรือ และเรือส่วนใหญ่ก็มีนายทหารชาวยุโรป (ซึ่งมีชาวเดนมาร์กเป็นสัดส่วนมากขึ้นเรื่อยๆ) ประจำการร่วมกับลูกเรือชาวสยาม นายเอช วาริงตัน สมิธ ได้เขียนถึงเรือทูลกระหม่อมในหนังสือของเขาที่พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2441 ว่าเรือฝึกที่พาเหล่าเด็กหนุ่มออกทะเลในอ่าวหลายๆ เดือนทุกปีนั้นเป็นภาพที่น่าปลื้มปริ่มที่สุดในประเทศนี้ และเป็นสิ่งที่สะอาด สง่างาม และมีประสิทธิภาพที่สุดที่รัฐบาลจะพึงอวดได้ มันแสดงให้เห็นว่าจะสามารถทำอะไรได้บ้างเมื่อชาวสยามได้รับการฝึกฝนที่เหมาะสมเรือทูลกระหม่อมเป็นหนึ่งในเรือรบของไทยที่เข้าปะทะกับเรือรบฝรั่งเศสสองลำที่ได้บุกเข้าสู่แม่น้ำเจ้าพระยาในเหตุวิกฤตการณ์ปากน้ำเมื่อ พ.ศ. 2436 ในการต่อสู้ครั้งนั้น เรือทูลกระหม่อมถูกยิงได้รับความเสียหาย และมีลูกเรือเสียชีวิตสองนาย
เรือทูลกระหม่อมเป็นเรือใบลำสุดท้ายในกองทหารเรือ และปลดระวางในเวลาต่อมาแหล่งข้อมูลบางแหล่งระบุว่าเรือถูกขายให้บริษัทอี๊สต์เอเชียติ๊ก แต่เรื่องนี้ไม่ตรงกับบันทึกของบริษัทฯ บางแหล่งว่าขายเมื่อ พ.ศ. 2446 บางแหล่งว่า พ.ศ. 2466 ซึ่งอย่างหลังนั้นผิดพลาดอย่างชัดเจน เป็นไปได้ว่าอาจสับสนกับเรืออีกลำที่ต่อขึ้นภายหลังโดยใช้ชื่อเดียวกัน เรือได้จมลงในแม่น้ำเจ้าพระยาที่กรุงเทพฯ ก่อน พ.ศ. 2451 โดยหนังสือ Twentieth Century Impressions of Siam ซึ่งพิมพ์ในปีนั้น ระบุว่าเวลาน้ำลงจะมองเห็นซากโครงเรือที่กำลังผุพังได้ที่ตรงหน้าวังสมเด็จฯ กรมหมื่นมหิศร

**เรือจำลอง**
เรือสิริมหรรณพ ซึ่งจำลองแบบจากเรือทูลกระหม่อม
เมื่อราว พ.ศ. 2560 เจ้าของโครงการเอเชียทีค เดอะ ริเวอร์ฟรอนท์ เดสติเนชั่น ซึ่งเป็นศูนย์การค้าตั้งอยู่บริเวณท่าเรือเก่าของบริษัทอีสต์เอเชียติก ได้ให้ต่อเรือจำลองขึ้นตามแบบเรือทูลกระหม่อม ชื่อว่าเรือสิริมหรรณพ เรือนี้ต่อโดยบริษัทอู่กรุงเทพ และปล่อยลงน้ำใน พ.ศ. 2563 โดยเปิดเป็นร้านอาหารและบาร์ลอยน้ำจอดเทียบท่าถาวรอยู่ที่เอเชียทีคwebsite=Scandasia access-date=16 January 2024

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:เรือกำปั่น
หมวดหมู่:เรือในประเทศไทย
หมวดหมู่:เรือในสังกัดกองทัพเรือไทย
หมวดหมู่:เรือที่ต่อในไทย
หมวดหมู่:เรือที่ต่อในกรุงเทพมหานคร