ภวจักร

ภาพเขียนภวจักรแสดงวัฏสังสารของพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร
ภวจักร (สันสกฤต: भवचक्र; บาลี: bhavacakka; ทิเบต: srid pa'i 'khor lo) เป็นรูปสัญลักษณ์ของสังสารวัฏในศาสนาพุทธ คำว่าภวจักรอาจแปลได้ว่าเป็น "กงล้อแห่งชีวิต"pp=158-159 โดยประกอบขึ้นจากคำว่า ภว (भव) "การดำรงอยู่" ซึ่งในทางศาสนาพุทธใช้เรียกความสืบเนื่องของการเกิดขึ้น หรือเวียนว่ายตายเกิด ในบริบทของสังสารวัฏ ดังที่ปรากฏในปฏิจจสมุปบาทประการที่สิบ กับคำว่า จักร (चक्र) ซึ่งอาจแปลได้ว่า "กงล้อ" หรือ "วัฏจักร" ภวจักรมักนิยมวาดไว้บนผนังภายนอกของอารามและวัดพุทธในทิเบตกับอินเดียแทบทุกแห่ง เพื่อให้ฆราวาสได้ชม
องค์ประกอบอื่น ๆ ที่สามารถพบประกอบภาพของภวจักรในศิลปะทิเบต ได้แก่ รูปสิ่งมีชีวิตตนหนึ่งซึ่งมีท่าทางดุร้ายเกรี้ยวกราด เป็นสัญลักษณ์สื่อถึงข้อเท็จจริงที่ว่า ทุกสิ่งทุกอย่างที่ดำเนินไปในสังสารวัฏล้วนไม่จีรังยั่งยืน และเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ พระจันทร์เหนือภวจักรอาจแปลความได้ว่า หมายถึงการปลดปล่อยให้หลุดพ้นจากวัฏจักร การที่พระพุทธเจ้าทรงชี้ไปยังพระจันทร์นั้น เป็นการสื่อว่าการหลุดพ้นจากสังสารวัฏนั้นสามารถกระทำได้

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**

**แหล่งข้อมูลทางพุทธศาสนา**
 Chögyam Trungpa (1999). The Myth of Freedom and the Way of Meditation. Shambhala- Chögyam Trungpa (2000). The Tibetan Book of the Dead: The Great Liberation through Hearing in the Bardo. Shambhala- Chögyam Trungpa (2009). The Truth of Suffering and the Path of Liberation. Shambhala- Dalai Lama (1992). The Meaning of Life, translated and edited by Jeffrey Hopkins. Wisdom.- Dzongsar Khyentse (2004). Gentle Voice #22, September 2004 Issue. - Dzongsar Khyentse (2005). Gentle Voice #23, April 2005 Issue. 
*Epstein, Mark (2004). Thoughts Without A Thinker: Psychotherapy from a Buddhist Perspective. Basic Books. Kindle Edition.- Gampopa (1998). The Jewel Ornament of Liberation: The Wish-Fulfilling Gem of the Noble Teachings, by Gampopa, translated by Khenpo Konchog Gyaltsen Rinpoche. Snow Lion.- Goodman, Steven D. (1992). "Situational Patterning: Pratītyasamutpāda." Footsteps on the Diamond Path, Crystal Mirror Series I-III. Dharma Publishing.- Geshe Sonam Rinchen (2006). How Karma Works: The Twelve Links of Dependent Arising. Snow Lion- Karunaratne, T. B. (2008). The Buddhist Wheel Symbol. Buddhist Publication Society. (http://www.bps.lk/olib/wh/wh137.pdf)- Khandro Rinpoche (2003). This Precious Life. Shambala- Patrul Rinpoche (1998). The Words of My Perfect Teacher, translated by the Padmakara Translation Group. Altamira.- Ringu Tulku (2005). Daring Steps Toward Fearlessness: The Three Vehicles of Tibetan Buddhism. Snow Lion.- Simmer-Brown, Judith (1987). "Seeing the Dependent Origination of Suffering as the Key to Liberation."  Journal of Contemplative Psychotherapy, VOLUME IV. The Naropa Institute. (ISSN 0894-8577)- Thrangu Rinpoche (2001). The Twelve Links of Interdependent Origination. Nama Buddha Publications.- Thubten Chodron.  Articles & Transcripts of Teachings on Lamrim: The Gradual Path to Enlightenment. Dharma Friendship Foundation.- Thubten Chodron (1993).  The Twelve Links – Part 1 of 5 (PDF)- Thubten Chodron (1993).  The Twelve Links – Part 2 of 5 (PDF)

**แหล่งข้อมูลทางวิชาการ**
  publisher =Princeton University Press-  isbn =0-07-017533-0-  url =https://archive.org/details/foundationsofbud00rupe - ref = none

**เว็บไซต์**
หมวดหมู่:ศิลปะทิเบต
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:หลักธรรมของศาสนาพุทธ