พระธรรมวิโรจนเถร (พลับ ฐิติกโร)

พระธรรมวิโรจนเถร นามเดิม พลับ ฉายา ฐิติกโร เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญยก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ สังกัดคณะธรรมยุติกนิกาย รูปแรกของภาคใต้ อดีตเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชาและอดีตเจ้าคณะจังหวัดสุราษฎร์ธานี (ธรรมยุต) อดีตประธานกรรมการคณะจังหวัดสงขลา และอดีตเจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส (จังหวัดสงขลา)

**ประวัติ**
เกิดเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2414 (วันพุธ เดือน 3 ปีมะแม)  ณ หมู่บ้านสามบ่อ อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา
พ.ศ. 2435 อายุครบ 21 ปี ได้อุปสมบท ณ วัดสนธิ์   ตำบลวัดสน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา โดยมี พระอุปัชฌายะเสน  วัดสนธิ์  เป็นพระอุปัชฌาย์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย  อยู่ศึกษาพระธรรมวินัยในสำนักพระอุปัชฌาย์ วัดสนธิ์  4  ปี
พ.ศ. 2439 อายุ 25 ปี ได้ดำรงตำแหน่ง เจ้าอาวาสวัดเขาพังไกร ( ปัจจุบัน วัดคีรีอัศจรรย์ ) ได้ดำเนินการผูกพัทธสีมา จนแล้วเสร็จ
พ.ศ. 2444 อายุ 31 ปี ได้เข้าขอเปลี่ยนนิกายเดิม สู่ ธรรมยุตินิกาย โดยมีพระครูเหมเจติยานุรักษ์ (เนียม ธมฺมปาโล) อดีตเจ้าคณะจังหวัดนครศรีธรรมราช วัดชลเฉียน เป็นพระอุปัชฌาย์ 
และพระรัตนธัชมุนี (ม่วง รตนทฺธโช) เจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราชขณะนั้น เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ได้ฉายาว่า ติกโร
พ.ศ. 2445  ได้รับมอบหมายจากพระรัตนธัชมุนี (ม่วง รตนทฺธโช) เจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราช ให้ไปช่วยปกครองดูแลกิจการทางพระศาสนา ณ วัดโตนด เมืองหลังสวน ช่วงที่ เจ้าคณะจังหวัดไปเปลี่ยนนิกายที่กรุงเทพมหานคร
พ.ศ. 2446  ย้ายไปอยู่ที่วัดเกษตรชลธี (วัดตะเครียะ) อำเภอระโนด ซึ่งเป็นวัดชาติภูมิของท่าน และเป็นวัดธรรมยุตวัดแรกในอำเภอนี้ 
พ.ศ. 2460 ออกเดินทางธุดงค์ไปสู่จังหวัดสงขลา ตรัง นครศรีธรรมราช ไปพักอยู่ที่บนภูเขา พอสมควร ท่านออกเดินทางธุดงค์เรื่อยไปจนถึงจังหวัดสุราษฎร์ธานี ไปพักอยู่ในเขตป่าช้าวัดธรรมบูชาในสมัยที่พระครูโยคาธิการวินิต (ทอง) เป็นเจ้าอาวาส ซึ่งเคยรู้จักมักคุ้นกันมาก่อน  และได้อยู่จำพรรษาด้วยกันที่วัดธรรมบูชาเป็นเวลา 5 ปี ต่อมาในปี
พ.ศ. 2465 ทางการคณะสงฆ์ได้แต่งตั้งให้ไปดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดกำแพง (ปัจจุบันคือวัดกาญจนาราม) อำเภอกาญจนดิษฐ์ ซึ่งเป็นวัดตั้งอยู่ใกล้ที่ว่าการอำเภอกาญจนดิษฐ์ และว่างเจ้าอาวาสมานาน ปรากฏว่าได้รับการต้อนรับจากทางข้าราชการ และทางคณะสงฆ์ โดยมีพระเถระผู้ใหญ่จากกรุงเทพมหานครมาร่วมด้วย และได้รับการแต่งตั้งให้เป็นพระอุปัชฌาย์ในคณะธรรมยุตนี้ด้วย เมื่อท่านได้รับตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดกาญจนารามแล้วได้พัฒนาวัดให้เป็นรมณียสถาน เป็นสำนักออค้า บรมกรรมฐานมีพระภิกษุ สามเณร ข้าราชการ ทายกทายิกา เข้าวัดมากขึ้น ทำให้วัดกาญจนารามเป็นวัดที่มีหลักฐานมั่นคงมาถึงปัจจุบัน 
พ.ศ. 2467 นางพยอม สารสิน ได้ริเริ่มประเพณีการทอดผ้าป่าออกพรรษา โดยการแนะนำของ " พระธรรมวิโรจน์เถระ" ซึ่งท่านได้แนะนำวิธีทำและพรรณนาอานิสงส์ให้ฟัง นางพยอม จึงชักชวนคนที่รู้จัก คุ้นเคยกันและมีจิตศรัทธาทั้งหลายตั้งพุ่มผ้าป่าที่หน้าบ้านของตน ทำต่อมาจนกระทั่งมีคนศรัทธา เห็นดีเห็นงามและร่วมตั้งพุ่มผ้าป่ากันมากขึ้น 
พ.ศ. 2468 พระธรรมวโรดม (เซ่ง อุตฺตโม) เจ้าอาวาสวัดราชาธิวาสวิหาร และคณะมณฑลนครศรีธรรมราช ได้สร้างวัดสามแก้วขึ้นที่ อำเภอเมือง จังหวัดชุมพร (ขณะนั้นจังหวัดชุมพร-สุราษฎร์ธานี ขึ้นอยู่กับการปกครองของเจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราช) ยังขาดผู้บริหารที่มีความสามารถไปเป็นเจ้าอาวาส เจ้าคณะมณฑลฯ ได้พิจารณาเห็นว่า พระธรรมวิโรจนเถร (ขณะนั้นเป็น พระอุปัชฌาย์พลับ ฐิติกโร) เป็นผู้มีความสามารถ จึงได้นิมนต์ให้ไปเป็นเจ้าอาวาสวัดสามแก้ว 
พ.ศ. 2470 ย้ายจากวัดกาญจนาราม ไปเป็นเจ้าอาวาสวัดสามแก้ว อำเภอเมือง จังหวัดชุมพร ได้พัฒนาวัดให้เป็นรมณียสถานเช่นเดียวกับเคยจัดที่วัดกาญจนาราม จนทำให้มีพระภิกษุ สามเณร ทายกทายิกา ข้าราชการ พ่อค้า ประชาชน เลื่อมใสเพิ่มมากขึ้น จนทำให้ท่านได้รับการยกย่องจากทางการคณะสงฆ์ให้เป็น พระคณาจารย์โท ในทางแสดงธรรมเทศนา
พ.ศ. 2472 วัดมัชฌิมาวาส พระอารามหลวง จังหวัดสงขลา ว่างเจ้าอาวาสลงเนื่องจาก พระรัตนธัชมุนี (จู อิสฺสรญาโณ) ครั้งดำรงสมณศักดิ์ที่ พระเทพเมธี ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาติลาออกจาก เจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส และเจ้าคณะจังหวัดสงขลา เพื่อกลับไปอยู่วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานครตามเดิม ทางการปกครองคณะสงฆ์จึงมีคำสั่งให้ท่านไปเป็นเจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส และเจ้าคณะจังหวัดสงขลาเนื่องจากท่านเป็นชาวสงขลา และประกอบกับมีความสามารถด้านบริหาร เป็นที่ประจักษ์แก่ผู้ปกครองตลอดมา เมื่อท่านเป็นเจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส และเจ้าคณะจังหวัดสงขลา ก็ให้พัฒนาวัดมัชฌิมาวาส ให้เจริญรุ่งเรื่องขึ้นทั้งด้านปริยัติและปฏิบัติ ในฝ่ายคณะสงฆ์ก็ปกครองร่วมกันทั้งสองนิกาย ได้รับความร่วมมือในการบริหารคณะสงฆ์จากบรรดาเจ้าอาวาสและเจ้าคณะปกครองทุกชั้น ช่วยเหลือสงเคราะห์ซึ่งกันและกัน ในที่สุดท่านได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรที่ พระครูศาสนภารพินิจ สังฆวาหะ 
พ.ศ. 2472 - พ.ศ. 2477 พระครูศาสนาภารพินิจ (พลับ) เป็นเจ้าอาวาส เจ้าอาวาสรูปนี้มาจากวัดสามแก้ว ช่วงนี้พระยาศรีธรรมราช (ทองคำ กาญจนโชติ) เป็นสมุหเทสาภิบาลมณฑลนครศรีธรรมราช ได้เป็นประธานทำการบูรณปฏิสังขรณ์รณ์พระวิหาร มีหลวงพินิจทัณฑการ หลวงประธานราษฎร์นิกร เป็นผู้ดำเนินงานก่อสร้าง เปลี่ยนเครื่องไม้ใหม่ทั้งหมด เอาฝาประจันห้องหน้าพระประธานออก และก่ออิฐระหว่างโค้งเสาระเบียง ขึ้นตั้งกรอบหน้าต่างติดลูกกรงเหล็ก และมีประตูปิดดังปรากฏอยู่ในบัดนี้ ในการบูรณะวิหารครั้งนี้ พระธรรมวโรดม (เซ่ง อุตฺตโม) เจ้าอาวสาวัดราชาธิวาสวิหาร กรุงเทพฯ เจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราช-ภูเก็ต ให้ไวยาวัจกร อนุโมทนา 6000 บาท สมทบทุนบริจาคและพระครูศาสนาภารพินิจ ได้ร่วมกับพุทธมามาะกะ รื้อกุฎิแถวคณะตะวันออกด้านใต้ที่เจ้าพระยาวิเชียรคีรี (บุญสังข์) สร้างไว้ ทำขึ้นใหม่เป็นกุฎิแถวฝาไม้กระดาน เช่นเดี่ยวกับทางด้านเหนือ ซึ่งสมเด็จฯ อุปราชปักษ์ใต้ทรงเป็นประธานปฏิสังขรณ์ก่อนแล้ว และได้เอาไม้เก่าๆจากกุฎินี้สร้างโรงเลี้ยงหลังยาวด้านตะวันออกวิหารพร้อมโรงสูทธรรม ซึ่งนางเหี้ยง เฑียนสุนทร สร้างถวาย ( บัดนี้รื้อหมดแล้ว)

พ.ศ. 2476 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จสงขลา มาบำเพ็ญพระราชกุศลเฉลิมพระชนมพรรษา พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีพระบรมราชินีและพระบรมวงศานุวงส์ ข้าราชบริพาร ที่วิหารวัดมัชฌิมาวาส 
พ.ศ. 2477 ท่านได้ขอลาออกจากเจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส พระอารามหลวง และเจ้าคณะจังหวัดสงขลา เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้อื่นได้บริหารบ้าง ท่านไม่ยึดติดกับตำแหน่งและสถานที่ กลับไปอยู่วัดกาญจนาราม และวัดธรรมบูชา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ตามเดิมจนถึง
พ.ศ. 2477 - พ.ศ. 2484 จำพรรษา ณ วัดกาญจนาราม เปิดเป็นสำนักธรรมปฏิบัติขึ้นในบริเวณป่าช้าข้างวัดกาญจนาราม อำเภอกาญจนดิษฐ์ มีภิกษุอาวุโสเข้าศึกษาธรรมปฏิบัติมากรูปและปลูกกุฎิเล็กๆ โดยทั่วไปในบริเวณนั้น และท่านก็ได้พักอยู่กุฎิเล็กเหมือนกับนักศึกษาธรรมปฏิบัติทั้งหลาย
พ.ศ. 2485-2486 จำพรรษา ณ วัดบุปผาราม และ วัดราชาธิวาสราชวรวิหารกรุงเทพมหานคร เพื่อรักษาอาการป่วย จนหายปกติและเดินทางกลับ จังหวัดสุราษฎร์ธานี
พ.ศ. 2487 จำพรรษา ณ กุฎิพิเศษในบริเวรป่าช้าวัดธรรมบูชา 
พ.ศ. 2487 เริ่มก็สร้างวัดสารวนาราม ( วัดท่าเพชร)
พ.ศ. 2490 ได้จัดการปลงศพ พระครูโยคาธิการวินิต (ทอง) อดีตเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชา เรียบร้อยแล้ว
พ.ศ. 2490 ได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชาและต่อมาได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าคณะธรรมยุตจังหวัดสุราษฎร์ธานี เมื่อวัดธรรมบูชาได้รับพระราชทานยกฐานะขึ้นเป็นพระอารามหลวง ต่อมาท่านจึงได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ เป็นพระราชาคณะยก ฝ่ายวิปัสสนา ที่พระธรรมวิโรจนเถร นับเป็นเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชา พระอารามหลวง รูปแรก 
พ.ศ. 2492 เริ่มก็สร้างวัดโมกขธรรมราม (วัดดอนเกลี้ยง)

**ตำแหน่งงานปกครองคณะสงฆ์**
 พ.ศ. 2439 - พ.ศ. 2444 เป็นเจ้าอาวาสวัดเขาพังไกร ( ปัจจุบัน วัดคีรีอัศจรรย์ )  อ.หัวไทร จ.นครศรีธรรมราช- พ.ศ. 2446-พ.ศ. 2450 เป็นเจ้าอาวาสวัดเกษตรชลธี    อ.ระโนด  จ.สงขลา- พ.ศ. 2465- พ.ศ. 2469 เป็นเจ้าอาวาสวัดกาญจนาราม  อ.กาญจนดิษฐ์  จ.สุราษฎร์ธานี
*8 มกราคม พ.ศ. 2469-พ.ศ. 2472 เป็นเจ้าคณะแขวงท่าตะเภา (อ.เมือง )  จ.ชุมพร- พ.ศ. 2469-พ.ศ. 2472 เป็นเจ้าอาวาสวัดสามแก้ว   อ.เมือง  จ.ชุมพร
*พ.ศ. 2472-พ.ศ. 2477 เป็นประธานกรรมการคณะจังหวัดสงขลา  ( เทียบเจ้าคณะจังหวัด การบริหารของจังหวัดสงขลา บริหารตามรูปแบบคณะกรรมการ ตามพระบัญชา พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า )   - พ.ศ. 2472-พ.ศ. 2477 เป็นเจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส (จังหวัดสงขลา) พระอารามหลวง อ.เมือง  จ.สงขลา - พ.ศ. 2487-พ.ศ. 2494 เป็นเจ้าอาวาส รูปแรก วัดสารวนาราม ( ท่าเพชร)   อ.เมือง  จ.สุราษฎร์ธานี- พ.ศ. 2490-พ.ศ. 2498 เป็นเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชา พระอารามหลวง และเป็นเจ้าคณะจังหวัดสุราษฎร์ธานี (ธรรมยุต)- พ.ศ. 2492 เป็นเจ้าอาวาส รูปแรก วัดโมกขธรรมราม (วัดดอนเกลี้ยง)

**ประธานกรรมการคณะจังหวัดสงขลา**
ตามบันทึกระเบียบคณะกรรมการสงฆ์ จังหวัดสงขลา โดย พระธรรมวโรดม เจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราชและภูเก็ต ใจความสำคัญ ดังนี้...ร่างกายที่มีชีวิตก็ดี เมื่อเกิดขึ้นแล้วหรือสร้างขึ้นแล้ว ต้องมีการบริหารทำนุบำรุงด้วยวิธีการแก้ไขเพิ่มเติม หรือตัดตอนพิทักษ์รักษา ถ้าไม่เช่นนั้น ร่างกายก็ดี สิ่งก่อสร้างก่อดี ไม่อาจทรงอยู่แลเจริญสืบไปได้ หมู่คนอันดังอยู่เป็นคณะ เช่น คณะสงฆ์ของเราก็เป็นอันนั้นจึงต้องมีเจ้าหน้าที่ทำการบริหาร เป็นชั้นๆขึ้นไป ในหมู่คณะน้อยๆ การบริหารก็มีน้อย เหมือนคนๆ เดี่ยวหรือเหนือสิ่งก่อสร้างหลังเดียว ก็มีการงานน้อยฉะนั้น เมื่อรวมกันเป็นคณะใหญ่ขึ้นเท่าใด การงานก็มีมากขึ้นเท่านั้น จึงต้องเพิ่มเรียวแรง สำหรับบริหารให้มากขึ้นตาม แต่เรียวแรงนั้นไม่จำเป็นกันว่าน้อยคนหรือมากคน คนเดี่ยวอาจมีเรียวแรงเท่าหลายคนก็ได้ หลายคนอาจมีเรียวแรงไม่เท่าคนเดี่ยวก็ได้ เมื่อกล่าวเฉพาะความเห็น ท่านว่าใช้ความเห็นของคนมากเป็นดี ลักษณะปกครองในพระศาสนาก็นิยมทำนองนี้ จึงยกคณะสงฆ์เป็นใหญ่ในกรรมคือการงานของศาสนา เช่น ญัติจุคุตถกรรมเป็นตัวอย่าง อันนักปราชญ์ยอมรับรองว่าเป็นวิธีที่ดี แม้ในประเทศที่นับว่าเจริญอยู่ในโลกบัดนี้ ก็นิยมคณะกรรมการสำหรับดำเนินการงาน ที่เป็นระเบียบอันดีทั่วไป เพราะฉะนั้น สมเด็จพระสังฆราชเจ้า จึงโปรดเกล้าให้จัดตั้งกรรมการสงฆ์ รักษาการคณะจังหวัดสงขลา ตั้งแต่บัดนี้ ฯ แต่เจ้าเจ้าหน้าที่ผู้ร่วมกันเป็นคณะ ยังต้องมีผู้เป็นหัวหน้าเป็นประธานอีก ชั้นหนึ่ง ที่เห็นตัวอย่างการอุปสมบทกุลบุตร ที่ต้องมีพระอุปัชฌาย์ ทำหน้าที่เป็นประธาน เป็นต้น เพื่ออำนวยการให้ถึงความสำเร็จ แม้คณะกรรมการสงฆ์จังหวัดนี้ ก็ต้องมีผู้เป็นประธานเช่นนั้น สมเด็จพระสังฆราชเจ้าจึงโปรดเกล้าฯ ให้พระอุปัชฌายะพลับ เป็นประธานกรรมการคณะจังหวัดสงขลา แต่วันที่ 29 เมษายน พุทธศักราช 2472 แล้วนั้น อาศัยพระอนุมัติให้ตั้งคณะกรรมการสงฆ์ ดังกล่าวแล้ว ขอให้พระ 7 รูปคือ 1.พระครูอุทิตยเขตต์คณานุรักษ์ เจ้าคณะแขวงอำเภอหาดใหญ่และอำเภอสะเดา 2.พระครูวิจารณ์ศีลคุณ เจ้าคณะแขวงระโนด 3.พระครูวินัยธร เลี่ยม อลีโน วัดมัชณิมาวาส 4.พระมหาจ่วน ฐานตฺโต วัดมัชณิมาวาส 5. พระมหาเกตุ ติสฺสสโร ผู้รั้งตำแหน่งเจ้าคณะแขวงอำเภอจะนะแลอำเภอเทภา 6.พระครูจู่ลิ่ม เจ้าคณะแขวงอำเภอกำแพงเพ็ชร์ 7.พระสมุห์ย้อย กิตฺติสโร ผู้รั้งตำแหน่งเจ้าคณะแขวงอำเภอเมือง เป็นกรรมการสงฆ์รักษาการคณะจังหวัดสงขลา มีพระอุปัชฌายะพลับ ผู้รักษาการวัดมัชฌิมาวาส เป็นประธาน เมื่อประชุมมีกรรมการตั้งแต่ 5 รูปขึ้นไปนับเป็นองค์ประชุมได้ ฯ   กรรมการทุกรูป มีหน้าที่อันจะต้องคิดต้องจัดทำทั่วทั้งจังหวัดรูปใดมีตำแหน่งเดิมเป็นอยู่อย่างไร รูปนั้นคงมีหน้าที่ในตำแหน่งนั้นอยู่อย่างเดิม แต่เพิ่มภารธุระให้ช่วยกันดังกล่าวแล้ว เพราะฉะนั้น การของคณะสงฆ์ที่มีอยู่แล้วก็ดี ที่ต้องจัดทำขึ้นใหม่ก็ดี ที่เป็นการจรก็ดี ขอให้คณะกรรมการประชุมปรึกษาทำการนั้นๆ พร้อมด้วยผู้เป็นประธานทุกคราวๆ เมื่อประชุมรารถการงานอย่างใด ให้นิยมเอาความเห็นข้างมากเป็นประมาณ ในการงานอย่างนั้น เมื่อกรรมการส่วนมากเห็นชอบแล้ว ให้ประธานกรรมการเป็นผู้สั่งการนั้นฯ อย่างเจ้าคณะจังหวัดทุกประการฯ  ขอให้ผู้ได้รับตำแหน่งนี้ จงเห็นแก่พระศาสนา มุ่งธรรมเป็นใหญ่ ทำไฉนคณะสงฆ์จะเจริญด้วยประการใด ขอจงพร้อมใจกันทำนุบำรุงด้วยประการนั้น อันชอบธรรมทุกประการฯ   วันที่ 12 พฤษภาคม พุทธศักราช 2472   (ลงนาม) พระธรรมวโรดม  เจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราชและมณฑลภูเก็ต

**สมณศักดิ์**
 พ.ศ. 2465 พระอธิการพลับ ฐิติกโร- 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2465 พระอุปัชฌาย์พลับ ฐิติกโร เป็นพระอุปัชฌาย์รูปแรกของคณะสงฆ์ธรรมยุติ จังหวัดสุราษฎร์ธานี- 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 พระคณาจารย์ โท  ทางด้านการแสดงธรรม- 6  พฤศจิกายน พ.ศ. 2472 เป็นพระครูสัญญาบัตรที่ พระครูศาสนภารพินิจ สังฆวาหะ - 17 มิถุนายน พ.ศ. 2490  เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระธรรมวิโรจนเถร

**ผลงานด้านถาวรวัตถุ**
 วัดเขาพังไกร ( ปัจจุบัน วัดคีรีอัศจรรย์ )  อ.หัวไทร จ.นครศรีธรรมราช- ประธานผูกพัทธสีมา
 วัดเกษตรชลธี    อ.ระโนด  จ.นครศรีธรรมราช- ผู้ก่อตั้งวัด- สร้างศาลาการเปรียญ  1 หลัง- สร้างอุโบสถ 
 วัดกาญจนาราม  อ.กาญจนดิษฐ์  จ.สุราษฎร์ธานี- บูรณะอุโบสถให้มั่นคง- สร้างศาลาการเปรียญ  1 หลัง- สร้างกุฎิ- สร้างบ่อน้ำคอนกรีต 1 บ่อ- สร้างหอฉัน 1 หลัง
  วัดสามแก้ว   อ.เมือง  จ.ชุมพร- ร่วมสมทบทุนสร้างศาลาและบ่อน้ำ พ.ศ. 2469- สร้างกุฎิ 3 หลัง- ร่วมสมทบทุนจัดสร้างโรงเรียนสตรีประจำจังหวัดชุมพร พ.ศ. 2468 
 วัดมัชฌิมาวาส จังหวัดสงขลา พระอารามหลวง อ.เมือง  จ.สงขลา- สร้างกุฎิ 9 หลัง- บูรณะศาลาการเปรียญ  1 หลัง- ร่วมสมทบทุนจัดตั้งทุนบุญนิธิ วัดธรรมบูชา จังหวัดสุราษฎร์ธานี พ.ศ. 2476
 วัดสารวนาราม  อ.เมือง  จ.สุราษฎร์ธานี- ผู้ก่อตั้งวัด- สร้างอุโบสถ - สร้างศาลาการเปรียญ  1 หลัง- สร้างกุฎิ- จัดหาที่ดิน จำนวน 1 ไร่ 2 งาน สร้างอาคารเรียนชั่วคราวนอกวัด พ.ศ. 2493 
 วัดโมกขธรรมาราม  อ.เมือง  จ.สุราษฎร์ธานี- ผู้ก่อตั้งวัด

**ผลงานด้านวรรณกรรม**
 พ.ศ. 2465 หนังสือ เรื่องธรรมรัตนธานีคำกลอน- พ.ศ. 2466 หนังสือ เรื่องอริสัจจ์คำกลอน- พ.ศ. 2466 หนังสือ เรื่องแก้วสี่เหลี่ยมคำกลอน- พ.ศ. 2467 หนังสือ เรื่องกุศลโสภณ 25 คำกลอน- พ.ศ. 2493 หนังสือ เรื่องธรรมวิโรจนกถา
*พ.ศ. 2498  หนังสือ เรื่องอกุศลโสภณ 12 คำกลอน

**สหธรรมิกที่สำคัญ**
 พระธรรมวโรดม (เซ่ง อุตฺตโม) อดีตเจ้าคณะมณฑลสุราษฏร์,ภูเก็ต,นครศรีธรรมราช และอดีตเจ้าอาวาสวัดราชาธิวาสราชวรวิหาร - พระรัตนธัชมุนี (แบน คณฺฐาภรโณ) อดีตเจ้าอาวาสวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร และอดีตเจ้าคณะจังหวัดนครศรีธรรมราช- พระธรรมปรีชาอุดม (หลวงพ่อพุ่ม) วัดตรณาราม, อดีตเจ้าคณะจังหวัดสุราษฎร์ธานี- พระครูจุฬามุนีสังฆวาหะ (หลวงพ่อดำ ตาระโก) วัดสุบรรณนิมิตร จ.ชุมพร, อดีตเจ้าคณะจังหวัดชุมพร- พระเทพวงศาจารย์(พระธรรมจารีย์ จันทร์ โกศโลหรือเจ้าคุณเฒ่า) วัดขันเงิน ,อดีตเจ้าคณะจังหวัดชุมพร- พระครูประกาศิตธรรมคุณ (หลวงพ่อเพชร  อินทโชติ)  วัดวชิรประดิษฐ์ จ.สุราษฎร์ธานี  อดีตเจ้าคณะอำเภอกาญจนดิษฐ์- พระครูปราการศิลประกฤต  ( พ่อท่านจูลิ่ม )  วัดบางทีง อ.ควนเนียง จ.สงขลา  - หลวงพ่อพัฒน์ นารโท   อดีตเจ้าอาวาสวัดพัฒนาราม อ.เมือง จ.สุราษฎร์ธานี- พระอุปัฌาย์พุ่ม ฉนฺโท อดีตเจ้าอาวาสวัดปากคู อ.กาญจนดิษฐ์  จ.สุราษฎร์ธานี
*พระครูโยคาธิการวินิต อดีตเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชา , อดีตเจ้าคณะธรรมยุติ จังหวัดสุราษฎร์ธานี - เจ้าอธิการพระมหายุตต์ ธมฺมวิริโยอดีตเจ้าอาวาสวัดกลาง อ.เมือง จ.สุราษฎร์ธานี- พระครูดิตถารามคณาศัย (หลวงพ่อชม คุณาราโม ) วัดท่าไทร อ.กาญจนดิษฐ์  จ.สุราษฎร์ธานี.อดีตเจ้าคณะอำเภอกาญจนดิษฐ์- เจ้าพระยาพลเทพ (เฉลิม โกมารกุล ณ นคร) อดีตเสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการ

**ศิษย์ที่สำคัญ**
 พระศาสนโศภน (ปลอด อตฺถการี) วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร อดีตเจ้าคณะภาค 16-17-18 (ธ) และอดีตสังฆมนตรีช่วยว่าการองค์การปกครอง- พระสุธรรมาธิบดี (แสง ชุตินฺธโร) วัดธรรมบูชา อดีตที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดสุราษฎร์ธานี- พระธรรมวราลังการ (กล่อม อนุภาสเถร ป.ธ. ๕) วัดบุปผาราม จ.กรุงเทพมหานคร  อดีตรองเจ้าคณะภาค ๑๖–๑๗–๑๘ (ธ.) - พระเทพกิตติเมธี ( สิริ ฐานยุตฺโต ป.ธ.7 ป วัดเสน่หา จ.นครปฐม อดีตเจ้าคณะจังหวัดนครปฐม-กาญจนบุรี (ธ) - พระนิกรครุนาถมุนี ( เลื่อน รตตฺญญู ) วัดสามแก้ว จ.ชุมพร อดีตเจ้าคณะจังหวัดชุมพร - พระมงคลพุทธิญาณ (ภักดิ จนิทสิริ) วัดดอนรักษ์ จ.สงขลา อดีตเจ้าคณะอำเภอหาดใหญ่-สะเดา ( ธ)- พระครูศรีอุทัยธรรม (แดง วิมโล ) วัดอุทัยธรรม (วัดเขาถล่ม) จ.ชุมพร- พระครูวิจารณ์ศีลคุณ (แดง ปุปฺผโก) เจ้าอาวาสวัดเกษรชลธี ( ตะเครียะ) อดีตเจ้าคณะอำเภอระโนด 
*พระครูนิโครทจรรยานุยุตต์ (หลวงพ่อพรหมแก้ว )อดีตเจ้าอาวาสวัดโคดพิกุล.อ.หัวไทร นครศรีฯ , อดีตเจ้าคณะอำเภอหัวไทร-  หลวงพ่อมุม โฆสโก วัดนาสัก อ.สวี จ.ชุมพร

**มรณภาพ**
พระธรรมวิโรจนเถร ได้ถึงแก่มรณภาพ ในอิริยาบถนั่งกราบพระพุทธรูปในกุฎิ ด้วยอาการอันสงบ  เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2498 คำนวณอายุได้ 85 ปี พรรษา 56  ณ วัดธรรมบูชา และได้รับพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุชั่วคราว ในสนามหน้าโรงเรียนสุราษฎร์ธานี ( ปัจจุบัน คือ โรงเรียนสุราษฎร์พิทยา )เมื่อ พ.ศ. 2499 
ปัจจุบัน กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม โรงเรียนเมืองสุราษฎร์ธานี ได้รวบรวมผลงานของพระธรรมวิโรจนเถร จัดแสดงที่ ห้องพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน โรงเรียนเมืองสุราษฎร์ธานี 

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:พระราชาคณะชั้นสามัญ
หมวดหมู่:ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอระโนด
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดสงขลา
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดนครศรีธรรมราช
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดชุมพร
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดสุราษฎร์ธานี