สีน้ำเงินอียิปต์

สีน้ำเงินอียิปต์
สีน้ำเงินอียิปต์ หรือ สีฟ้าอียิปต์ หรือเป็นที่รู้จักกันในชื่อ แคลเซียมคอปเปอร์ซิลิเกต (CaCuSi4O10 or CaOCuO(SiO2)4 (calcium copper tetrasilicate)) หรือคูโปรรีไวต์ เป็นรงควัตถุที่ใช้ในอียิปต์โบราณเป็นเวลาหลายพันปี ซึ่งถือว่าเป็นเม็ดสีสังเคราะห์ชนิดแรก สีนี้เป็นที่รู้จักของชาวโรมันด้วยชื่อซีรูเลียม – ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ในเซรูเลียน ซึ่งเป็นคำศัพท์ภาษาอังกฤษ หลังจากยุคโรมัน การใช้สีน้ำเงินอียิปต์ได้ลดลงและลักษณะของการสร้างสีดังกล่าวได้ถูกลืม
สำหรับ wꜣḏ ซึ่งเป็นศัพท์ภาษาอียิปต์โบราณหมายถึงสีน้ำเงิน, ฟ้าเขียว และสีเขียว
ส่วนการบันทึกครั้งแรกของ "Egyptian Blue" ในฐานะชื่อสีเป็นภาษาอังกฤษมีใน ค.ศ. 1809

**การนิยาม**
ไฟล์:Egyptian blue Altes Museum.JPG|thumb|พิกซิสที่ทำจาก"สีน้ำเงินอียิปต์": ที่นำเข้าสู่อิตาลีจากตอนเหนือของซีเรีย โดยผลิตขึ้นเมื่อ 750–700 ปีก่อนคริสต์ศักราช (ซึ่งได้รับการจัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์อัลเทส ในกรุงเบอร์ลิน)
สีน้ำเงินอียิปต์ เป็นรงควัตถุสีน้ำเงินที่ประกอบด้วยซิลิกา, ปูนขาว, ทองแดง และแอลคาไลน์ สีของมันเป็นเพราะเตตระซิลิเกต แคลเซียม-ทองแดง CaCuSi4O10 ขององค์ประกอบเช่นเดียวกับแร่คูโปริไวต์ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ มันถูกสร้างขึ้นในอียิปต์ในช่วงสามพันปีก่อนคริสต์ศักราช และเป็นเม็ดสีสังเคราะห์ชนิดแรกที่ผลิตได้ที่นั่น ต่อเนื่องจนถึงสิ้นยุคกรีก-โรมัน (332 ปีก่อนคริสต์ศักราช–คริสต์ศักราช 395)
คำในภาษาอียิปต์คือ ḫsbḏ-ỉrjt ซึ่งหมายความว่าแลพิสแลซูลีเทียม (ḫsbḏ) มันถูกใช้ในสมัยโบราณในฐานะรงควัตถุสีน้ำเงินเพื่อความหลากหลายของตัวกลางที่แตกต่างกัน เช่น หิน, ไม้, ปูนฉาบผนัง, ต้นปาปิรัส และผ้าใบ รวมทั้งในการผลิตของวัตถุจำนวนมาก ได้แก่ กระบอกตราประทับ, ลูกปัด, สัญลักษณ์แมลงสคารับ, งานฝังประดับ, กระถาง และรูปปั้น บางครั้งก็ได้รับการอ้างถึงในวรรณคดีอียิปต์ในฐานะฟริตสีน้ำเงิน บางคนแย้งว่านี่เป็นคำที่ผิดพลาดที่ควรสงวนไว้สำหรับใช้ในการอธิบายขั้นตอนเริ่มต้นของการผลิตหรือเคลือบแก้ว ในขณะที่คนอื่น ๆ อ้างว่าสีน้ำเงินอียิปต์เป็นฟริตทั้งแบบละเอียดและหยาบเนื่องจากเป็นผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาของสภาวะของแข็ง มันมีลักษณะสีน้ำเงิน อันเป็นผลมาจากส่วนประกอบหลัก—ทองแดง—มีตั้งแต่สีอ่อนจนถึงสีเข้ม ขึ้นอยู่กับการแปรสภาพและองค์ประกอบที่ต่างกัน
นอกเหนือจากอียิปต์ มันก็ยังได้รับการพบในตะวันออกใกล้, ทิศตะวันออกของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และวงจำกัดของจักรวรรดิโรมัน ซึ่งไม่ชัดเจนว่าการดำรงอยู่ของรงควัตถุที่อื่นเป็นผลมาจากการประดิษฐ์แบบคู่ขนาน หรือเค้าเงื่อนการแพร่กระจายของเทคโนโลยีจากอียิปต์ไปยังพื้นที่ดังกล่าว

**ประวัติและภูมิหลัง**
ชาวอียิปต์โบราณจัดสีน้ำเงินขึ้นในความเคารพอย่างสูง และมีความกระตือรือร้นที่จะนำเสนอในหลายสื่อรวมทั้งในรูปแบบต่าง ๆ พวกเขายังต้องการที่จะเลียนแบบหินสังเคราะห์เทอร์คอยส์และแลพิสแลซูลี ซึ่งมีคุณค่าสำหรับความหายากและสีน้ำเงินเข้มของพวกเขา การใช้แร่ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่น อะซูไรต์ เพื่อให้ได้สีน้ำเงินนี้เป็นเรื่องที่ทำไม่ได้ เนื่องจากแร่เหล่านี้หายากและยากที่จะก่อผล ดังนั้น เพื่อให้สามารถเข้าถึงสีน้ำเงินจำนวนมากที่ต้องการได้ ชาวอียิปต์จำเป็นต้องผลิตรงควัตถุเอง
ชาวอียิปต์พัฒนารงควัตถุได้หลากหลาย รวมถึงสิ่งที่บัดนี้เป็นที่รู้จักในฐานะสีน้ำเงินอียิปต์ ซึ่งเป็นสีแรกในช่วงเวลาแห่งการพัฒนา ความสำเร็จนี้เกิดจากความก้าวหน้าของอียิปต์ในฐานะที่เป็นสังคมเกษตรกรรม อารยธรรมที่มั่นคงและเป็นที่ยอมรับนี้สนับสนุนการเติบโตของแรงงานนอกระบบ รวมทั้งนักบวชและเทวาธิปไตยอียิปต์ ฟาโรห์อียิปต์เป็นผู้อุปถัมภ์ศิลปะ และเป็นสิ่งกระตุ้นสำหรับความก้าวหน้าของเทคโนโลยีรงควัตถุ
หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดสำหรับการใช้สีน้ำเงินอียิปต์ ที่ได้รับการระบุโดยนักอียิปต์วิทยา ลอร์เล เอช. คอร์โคราน แห่งมหาวิทยาลัยเมมฟิส ว่าอยู่บนชามเศวตศิลาลงวันที่ปลายสมัยก่อนราชวงศ์หรือนาคาดาที่สาม (ประมาณ 3,250 ปีก่อนคริสต์ศักราช) โดยได้รับการขุดพบที่เฮียราคอนโปลิส และตอนนี้อยู่ที่พิพิธภัณฑ์วิจิตรศิลป์ บอสตัน ในราชอาณาจักรกลาง (2,050–1,652 ปีก่อนคริสต์ศักราช) มันยังคงใช้เป็นสีในการตกแต่งของสุสาน, ภาพวาดฝาผนัง, เครื่องเรือน และรูปปั้น รวมทั้งโดยราชอาณาจักรใหม่ (1,570–1,070 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ที่เริ่มมีการใช้กันอย่างแพร่หลายในการผลิตของวัตถุจำนวนมาก มีการใช้อย่างต่อเนื่องตลอดช่วงปลายยุค รวมทั้งยุคกรีก-โรมัน สีดังกล่าวกำลังจะถึงจุดอวสานในคริสต์ศตวรรษที่สี่ เมื่อความลับในการผลิตได้หายไป
ไม่มีข้อมูลที่เป็นลายลักษณ์อักษรในข้อความอียิปต์โบราณเกี่ยวกับการผลิตสีน้ำเงินอียิปต์ในสมัยโบราณ และเป็นครั้งแรกที่กล่าวถึงในวรรณคดีโรมันโดยวิตรูวิอุสในช่วงศตวรรษที่ 1 ก่อนคริสต์ศักราช เขาอ้างถึงมันในฐานะ ซีรูเลียม และอธิบายในหนังสือ เด อาร์กีเตกตูรา ของเขา ว่ามันได้รับการผลิตโดยการบดทราย, ทองแดง และเนทรอน รวมทั้งความร้อนผสม โดยทำให้มีรูปทรงเป็นลูกกลมเล็ก ๆ ในเตา มะนาวเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการผลิต แต่อาจใช้ทรายที่อุดมไปด้วยมะนาวเช่นกัน ส่วนธีโอฟราสตัสให้คำศัพท์ต่อสีดังกล่าวเป็นภาษากรีกว่า κύανος (กีอานอส, สีน้ำเงิน) ซึ่งเดิมอาจอ้างถึงแลพิสแลซูลี ในที่สุด เฉพาะที่จุดเริ่มต้นของศตวรรษที่ 19 ได้เกิดความสนใจในการเรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับการผลิตเมื่อสีดังกล่าวได้รับการตรวจสอบโดยเซอร์ ฮัมฟรี เดวี ใน ค.ศ. 1815 และคนอื่น ๆ เช่น ดับเบิลยู. ที. รัสเซลล์ และเอฟ. โฟค

**องค์ประกอบและการผลิต**
การทดลองหลายครั้งได้ดำเนินการโดยนักวิทยาศาสตร์และนักโบราณคดีที่สนใจในการวิเคราะห์องค์ประกอบของสีน้ำเงินอียิปต์รวมทั้งเทคนิคที่ใช้ในการผลิต ตอนนี้ถือว่าโดยทั่วไปแล้วเป็นวัสดุที่ผลิตหลายขั้นตอน โดยการให้ความร้อนทรายควอทซ์, สารประกอบทองแดง, แคลเซียมคาร์บอเนต และและมีด่างเล็กน้อยร่วมกัน (เถ้าจากพืชดินเค็มทนเกลือ หรือเนทรอน) ที่อุณหภูมิระหว่าง 800 ถึง 1,000 องศาเซลเซียส (1,470 ถึง 1,830 องศาฟาเรนไฮต์) (ขึ้นอยู่กับปริมาณของด่างที่ใช้) เป็นเวลาหลายชั่วโมง ผลที่ได้คือคูโปรรีไวต์หรือสีน้ำเงินอียิปต์, คาร์บอนไดออกไซด์ และไอน้ำ:
Cu2CO3(OH)2 + 8 SiO2 + 2 CaCO3 → 2 CaCuSi4O10 + 3 CO2 + H2O
ในสถานะสุดท้าย สีน้ำเงินอียิปต์ประกอบด้วยผลึกสีน้ำเงินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าพร้อมกับควอตซ์ที่ยังไม่ผ่านการทำปฏิกิริยาและแก้วบางส่วน จากการวิเคราะห์ตัวอย่างจากประเทศอียิปต์และที่อื่น ๆ เปอร์เซ็นต์น้ำหนักของวัสดุที่ใช้ในการได้สีน้ำเงินอียิปต์ในสมัยโบราณได้รับการพิจารณาถึงช่วงปกติภายในปริมาณเหล่านี้:
ซิลิกา (SiO2) 60–70 เปอร์เซ็นต์
แคลเซียมออกไซด์ (CaO) 7–15 เปอร์เซ็นต์
คอปเปอร์(II) ออกไซด์ (CuO) 10–20 เปอร์เซ็นต์
เพื่อให้ได้คูโปรรีไวต์ตามทฤษฎี ที่เกิดผลึกน้ำเงินเท่านั้น โดยไม่มีผลึกควอตซ์ที่ไม่ผ่านการทำปฏิกิริยาหรือการก่อตัวของแก้ว เปอร์เซ็นต์เหล่านี้จะต้องใช้: 
ซิลิกา 64 เปอร์เซ็นต์
แคลเซียมออกไซด์ 15 เปอร์เซ็นต์
คอปเปอร์ออกไซด์ 21 เปอร์เซ็นต์
อย่างไรก็ตาม ไม่มีตัวอย่างที่วิเคราะห์มาจากสมัยโบราณทำจากองค์ประกอบที่ชัดเจนนี้ ในฐานะที่มีส่วนเกินของซิลิกา รวมไปถึงส่วนเกินของทั้งคอปเปอร์ออกไซด์และแคลเซียมออกไซด์ เรื่องนี้อาจเกิดขึ้นโดยเจตนา; การเพิ่มขึ้นของปริมาณแอลคาไลน์ในรงควัตถุมีผลึกควอตซ์ที่ไม่ได้ทำปฏิกิริยามากขึ้นในเมทริกซ์แก้ว ซึ่งส่งผลต่อพื้นผิวที่แข็งกว่า ส่วนการลดปริมาณแอลคาไลน์ (น้อยกว่า 1 เปอร์เซ็นต์) จะทำให้แก้วไม่สามารถก่อตัวได้และสีน้ำเงินอียิปต์อ่อนนุ่มขึ้น โดยมีค่าความแข็ง 1–2 โมส
นอกเหนือจากวิธีการที่องค์ประกอบต่าง ๆ มีอิทธิพลต่อพื้นผิว วิธีการแปรรูปของสีน้ำเงินอียิปต์ยังมีผลต่อพื้นผิวในแง่ของความหยาบและความละเอียด หลังจากการทดลองหลายครั้ง ไทต์ และคณะ ได้สรุปว่าสำหรับสีน้ำเงินอียิปต์ที่มีเนื้อละเอียด มีความจำเป็นสองขั้นตอนเพื่อให้ได้ผลึกสลับกัน ขั้นตอนแรก ส่วนผสมจะได้รับการให้ความร้อน และผลที่ได้คือผลิตผลพื้นผิวหยาบ แล้วนำไปบดเป็นผงละเอียดและเติมน้ำ จากนั้น สิ่งที่มีลักษณะเหนียวนี้จะได้รับการปรับโฉมใหม่และเผาอีกครั้งที่อุณหภูมิตั้งแต่ 850 ถึง 950 องศาเซลเซียสเป็นเวลาหนึ่งชั่วโมง ทั้งสองขั้นตอนนี้เป็นไปได้ที่จะทำให้เกิดสิ่งที่มีลักษณะเหนียวดังกล่าวที่เหมาะสำหรับการผลิตวัตถุขนาดเล็ก สีน้ำเงินอียิปต์พื้นผิวหยาบ จะไม่ได้ผ่านขั้นตอนที่สอง เนื่องจากมักพบในรูปของแผ่น (ในยุคราชวงศ์) และลูกกลม (ในยุคกรีก-โรมัน) รูปแบบเหล่านี้อาจมีทั้งรอการแปรรูปผ่านขั้นตอนที่สอง ที่สีเหล่านั้นจะถูกบดและมีพื้นผิวประณีต หรือสีเหล่านั้นจะจะถูกบดเพื่อใช้ในฐานะรงควัตถุสีน้ำเงิน
ลำดับชั้นของสีน้ำเงินที่เข้าถึงยังเกี่ยวข้องกับความหยาบและความละเอียดของสีน้ำเงินอียิปต์ ตามที่กำหนดโดยระดับของการรวมตัวของผลึกสีน้ำเงินอียิปต์ สีน้ำเงินอียิปต์แบบหยาบมีรูปแบบที่ค่อนข้างหนา เนื่องจากมีกลุ่มคริสตัลขนาดใหญ่ซึ่งเป็นไปตามผลึกที่ยังไม่ได้ทำปฏิกิริยา การจัดกลุ่มนี้ทำให้เกิดสีน้ำเงินเข้มที่มีลักษณะสีน้ำเงินอียิปต์แบบหยาบ ส่วนอีกวิธีหนึ่งคือ พื้นผิวน้ำเงินอียิปต์ประกอบด้วยกลุ่มเล็ก ๆ ที่มีการกระจายตัวกันระหว่างอนุภาคผลึกที่ยังไม่ได้ทำปฏิกิริยา มีแนวโน้มที่จะเป็นน้ำเงินอ่อน แม้ว่าสีน้ำเงินได้รับการปรับลดลง แต่มันก็ได้รับการนำมาใช้เป็นสีน้ำเงินอียิปต์ที่มีเนื้อละเอียด ซึ่งมีแก้วจำนวนมากที่สร้างขึ้นจากองค์ประกอบของมัน ที่ปกปิดด้วยสีน้ำเงิน และทำให้มีลักษณะเจือจาง ซึ่งขึ้นอยู่กับระดับของแอลคาไลน์ที่เพิ่มเข้ามาในส่วนผสม ดังนั้น ด้วยแอลคาไลน์ที่มากขึ้น แก้วก็จะยิ่งก่อตัวมากขึ้น และลักษณะเจือจางมากขึ้น สีน้ำเงินอียิปต์ชนิดนี้เป็นที่ประจักษ์โดยเฉพาะในช่วงราชวงศ์ที่ 18 และหลังจากนั้น รวมทั้งอาจเกี่ยวข้องกับการเพิ่มขึ้นของเทคโนโลยีแก้วในช่วงดังกล่าว
หากไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขบางประการ สีน้ำเงินอียิปต์ก็จะไม่เกิดขึ้นอย่างน่าพอใจ ตัวอย่างเช่น หากอุณหภูมิสูงกว่า 1,050 องศาเซลเซียส มันจะไม่เสถียร หากมีการเติมปูนขาวมากเกินไป โวลลาสโทไนต์ (CaSiO3) จะเกิดเป็นรงควัตถุสีเขียว ส่วนผสมทองแดงที่มากเกินไปส่งผลให้มีส่วนเกินของคอปเปอร์ออกไซด์ของคูไปรท์และเทนอไรต์

**แหล่งที่มา**
องค์ประกอบหลักของสีน้ำเงินอียิปต์คือซิลิกา และทรายควอตซ์พบอยู่ติดกับสถานที่มีสีน้ำเงินอียิปต์อาจเป็นแหล่งที่มา แม้ว่าจะไม่มีหลักฐานที่เป็นรูปธรรมรองรับสมมติฐานนี้ หลักฐานเดียวที่อ้างถึงคือโดยแจ็คช์และคณะ ผู้พบผลึกของไททาโนแมกนีไทต์ ซึ่งเป็นแร่ที่พบในทรายทะเลทราย ในตัวอย่างที่เก็บรวบรวมจากหลุมฝังศพของแซบนี (ราชวงศ์ที่หก) การปรากฏตัวเป็นสีน้ำเงินของอียิปต์บ่งชี้ว่ามีการใช้ทรายควอตซ์ แทนที่จะเป็นหินเหล็กไฟ หรือหินเชิร์ต ซึ่งถูกใช้ในฐานะแหล่งซิลิกา สิ่งนี้แตกต่างกับแหล่งที่มาของซิลิกาที่ใช้ในการทำแก้วที่กอนตีร (ที่ตั้งราชอาณาจักรใหม่ราเมสซิด) ซึ่งเป็นก้อนกรวดควอตซ์ไม่ใช่ทราย
เชื่อกันว่าแคลเซียมออกไซด์ไม่ได้รับการเพิ่มโดยเจตนาด้วยตัวของมันเองในระหว่างการผลิตสีน้ำเงินอียิปต์ แต่ถูกนำมาใช้เป็นสิ่งเจือปนในทรายควอตซ์และแอลคาไล ไม่ว่าช่างฝีมือที่เกี่ยวข้องกับการผลิตได้ตระหนักถึงความสำคัญของการเติมปูนขาวลงในส่วนผสมสีน้ำเงินอียิปต์หรือไม่ ซึ่งยังไม่ชัดเจนจากสิ่งนี้
แหล่งที่มาของทองแดงอาจเป็นแร่ทองแดง (เช่น มาลาไคต์), ขี้ตะไบจากแท่งทองแดง หรือเศษสัมฤทธิ์ และโลหะผสมอื่น ๆ ก่อนราชอาณาจักรใหม่แห่งอียิปต์ มีหลักฐานน้อยมากว่าแหล่งทองแดงใดถูกใช้ แต่เชื่อกันว่าเป็นแร่ทองแดง โดยในช่วงราชอาณาจักรใหม่ดังกล่าว ได้มีการพบหลักฐานการใช้โลหะผสมทองแดง เช่น สัมฤทธิ์ เนื่องจากมีดีบุก, สารหนู หรือตะกั่วในปริมาณที่แตกต่างกันซึ่งพบในวัสดุสีน้ำเงินอียิปต์ การปรากฏตัวของทินออกไซด์อาจมาจากแร่ทองแดงที่มีทินออกไซด์ และไม่ได้มาจากการใช้สัมฤทธิ์ อย่างไรก็ตาม ไม่พบแร่ทองแดงที่มีปริมาณทินออกไซด์เหล่านี้ ส่วนเหตุใดการเปลี่ยนจากการใช้แร่ทองแดงในสมัยก่อน มาเป็นการใช้เศษสัมฤทธิ์ในปลายยุคสัมฤทธิ์ยังไม่เป็นที่แน่ชัด

**อ้างอิง**

**หนังสืออ่านเพิ่ม**
 Dayton, J. 1978, Minerals, metals, glazing & man, or, Who was Sesostris I? London: Harrap. 0-245-52807-5.- Lucas, A. & Harris. J.R. 1948 1999, Ancient Egyptian materials and industries. Dover books on Egypt. Mineola, N.Y. : Dover. 0-486-40446-3.- Noll, W. 1981, Mineralogy and technology of the painted ceramics of ancient Egypt. In: M.J. Huges (ed.) Scientific studies in ancient ceramics. Occasional paper 19. London : British Museum, 0-86159-018-X.- Rehren, Th. & Pusch, E.B. & Herold, A. 1998, Glass coloring works within a copper-centered industrial complex in Late Bronze Age Egypt. In: McCray, P (ed), The prehistory and history of glassmaking technology. Ceramics and Civilization 8. Westerville, OH: American Ceramic Society. 1-57498-041-6- Riederer, J. 1997, Egyptian Blue. In: E.W. Fitzhugh, (ed.), Artists’ pigments 3: 23–45. Oxford university Press. 0-89468-256-3- Tite, M.S. 1985, Egyptian blue, faience and related materials: technological investigations. In: R.E. Jones & H.W. Catling (eds.) Science in Archaeology : proceedings of a meeting held at the British School at Athens, January 1985. London : Leopard's Head. 0-904887-02-2.- Warner, T.E. 2011, Artificial Cuprorivaite CaCuSi4O10 (Egyptian Blue) by a Salt-Flux Method. In: Terence E. Warner, Synthesis, Properties and Mineralogy of Important Inorganic Materials, 26–49. Chichester: Wiley. 978-0-470-74611-0.- Wiedemann, H.G., Bayer, G. & Reller, A. 1998, Egyptian blue and Chinese blue. Production technologies and applications of two historically important blue pigments. In: S. Colinart & M. Menu (eds.), La couleur dans la peinture et lémaillage de l’Egypte Ancienne. Scienze e materiali del patrimonio culturale 4. Bari: Edipuglia. 88-7228-201-2.

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Egyptian blue, ColourLex-  Egyptian Blue, Pigments through the ages
หมวดหมู่:สารประกอบแคลเซียม
หมวดหมู่:สารประกอบทองแดง
หมวดหมู่:อียิปต์โบราณ