พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศนนิภาธร

มหาอำมาตย์ตรี พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศนนิภาธร (28 มีนาคม พ.ศ. 2415 — 24 ตุลาคม พ.ศ. 2461) เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 14 ในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ประสูติแต่จอมมารดาหม่อมหลวงนวม

**พระประวัติ**
พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศนนิภาธร เป็นพระราชโอรสในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ประสูติแต่จอมมารดาหม่อมหลวงนวม (ราชสกุลปาลกะวงศ์; ธิดาหม่อมราชวงศ์เนตร) เมื่อวันศุกร์ที่ 28 มีนาคม พ.ศ. 2415 ต่อมาได้เข้าศึกษาชั้นต้นที่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ เมื่อพระชนมายุได้ 17 พรรษา ทรงสอบในมูลบท 1 วาห์นิติ 1 ได้ และทรงได้รับพระราชทานรางวัลที่ 1 ในคราวนั้น
พระองค์สุทัศน์ ทรงเข้ารับราชการในกระทรวงมหาดไทย ดำรงตำแหน่งข้าหลวงมหาดไทย มณฑลปราจิณบุรี ต่อมาทรงกราบบังคมทูลลาออกจากตำแหน่งเมื่อปี พ.ศ. 2446 และทรงเข้ารับราชการในกระทรวงโยธาธิการ ได้รับพระราชทานยศเป็นอำมาตย์โท และทรงเข้ารับราชการที่กระทรวงคมนาคม ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยปลัดทูลฉลองกระทรวงคมนาคม ได้รับพระราชทานยศเป็น "มหาอำมาตย์ตรี" 
นอกจากนี้พระองค์ยังเป็นเจ้าของคณะหุ่นกระบอก เรียกกันในชื่อสามัญว่า "หุ่นพระองค์สุทัศน์" เป็นคณะหุ่นกระบอกสำคัญที่ก่อให้เกิดความนิยมมหรสพชนิดนี้ และทรงพระนิพนธ์บทหุ่นกระบอกเรื่องสิงห์สุริยวงษ์ เป็นคำกลอนไว้
พระองค์ได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้ทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรี เมื่อปี พ.ศ. 2460 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 
พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศนนิภาธร ประชวรพระโรคไข้จับ สิ้นพระชนม์ที่วังในคลองวัดราชสิทธารามราชวรวิหาร เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2461 สิริพระชันษา 46 ปี 
การนี้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ เสด็จเป็นองค์ประธานในการพระราชทานน้ำหลวงสรงพระศพ เจ้าพนักงานประโคมกลองชนะแตรสังข์จ่าปี่จ่ากลองตามพระเกียรติยศ เมื่อเสร็จการสรงพระศพแล้ว เจ้าพนักงานทรงเครื่องสุกำพระศพเสร็จเชิญลงลองใน แล้วเชิญขึ้นตั้งบนชั้นแว่นฟ้า 2 ชั้น ประกอบพระโกศพระองค์เจ้า ตั้งเครื่องสูง 3 ชั้น แวดล้อม 4 องค์ การนี้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีประโคมแตรสังข์ กลองชนะ จ่าปีจ่ากลอง ประจำพระศพ กับพระสงฆ์สวดพระอภิธรรม รับพระราชทานฉันเช้า 4 รูป ฉันเพล 4 รูป มีกำหนด 15 วัน และพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร ในวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2463

**พระโอรสและธิดา**
พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศนนิภาธร เป็นต้นราชสกุล สุทัศนีย์  มีพระโอรสและพระธิดา 10 องค์ ดังนี้
# หม่อมเจ้าทัศน์สุเทพ สุทัศนีย์ ประสูติแต่หม่อมบัว (ประสูติ พ.ศ. 2438) มีโอรส คือ
## หม่อมราชวงศ์ทวยเทพ สุทัศนีย์ มีบุตร คือ
### หม่อมหลวงธารทิพย์ สุทัศนีย์
# หม่อมเจ้าเสพย์จิตรจำนงค์ สุทัศนีย์ บางแห่งว่าหม่อมเจ้าเสพย์จิตรบรรจง สุทัศนีย์ ประสูติแต่หม่อมผัน (22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441 — 2 มีนาคม พ.ศ. 2515) เสกสมรสกับหม่อมถวิล และมีหม่อมอีกหลายคน มีโอรสและธิดา ดังนี้
## นายแพทย์ หม่อมราชวงศ์ไพฑูรย์ สุทัศนีย์ เกิดแต่หม่อมถวิล
## นาวาเอก หม่อมราชวงศ์วุฒิ สุทัศนีย์ เกิดแต่หม่อมถวิล
## หม่อมราชวงศ์หญิงนิภาพันธุ์ สุทัศนีย์ เกิดแต่หม่อมถวิล
## แพทย์หญิง หม่อมราชวงศ์หญิงอาภาธร สุทัศนีย์ เกิดแต่หม่อมถวิล
## หม่อมราชวงศ์พงษ์พันธุ์ สุทัศนีย์  
## หม่อมราชวงศ์สานิตย์ สุทัศนีย์  
# หม่อมเจ้าวรพงศ์พัฒนา สุทัศนีย์ ประสูติแต่หม่อมผัน (พ.ศ. 2442 — 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2513) มีธิดา คือ 
## หม่อมราชวงศ์หญิงศรีวรพงศ์ สุทัศนีย์
## หม่อมราชวงศ์หญิงวงศ์พัฒนา สุทัศนีย์
# หม่อมเจ้าหญิงดาราจรัส สุทัศนีย์ ประสูติแต่หม่อมผัน (ประสูติปี พ.ศ. 2452)
# หม่อมเจ้าหญิงชัชวาลย์ฉวี สุทัศนีย์ ประสูติแต่หม่อมผัน ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งราชวงศ์เพื่อทำการสมรสกับสามัญชน
# หม่อมเจ้าศรีสุทัศนวงศ์ สุทัศนีย์ ไม่ทราบหม่อมมารดา (20 ตุลาคม พ.ศ. 2454 — 7 มกราคม พ.ศ. 2505)
# หม่อมเจ้าพงศ์นิภาธร สุทัศนีย์ ประสูติแต่หม่อมผัน 
# หม่อมเจ้าหญิงบวรวิจิตร สุทัศนีย์ ประสูติแด่หม่อมผัน (1 พฤษภาคม พ.ศ. 2455 — 17 สิงหาคม พ.ศ. 2555) ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งราชวงศ์เพื่อทำการสมรสกับสามัญชน
# หม่อมเจ้าพิศประไพทัศน์ ไม่ทราบหม่อมมารดา (พ.ศ. 2462 — 19 สิงหาคม พ.ศ. 2465) 
# หม่อมเจ้านพรัตน์จำนงค์ สุทัศนีย์ ไม่ทราบหม่อมมารดา (พระราชทานเพลิงศพปี พ.ศ. 2516)

**พระยศ**

**พระยศพลเรือน**
 – อำมาตย์โท- 17 พฤษภาคม 2457 – อำมาตย์เอก

**พระยศเสือป่า**
 8 ธันวาคม 2460 – นายหมวดเอก

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
(ชื่อเดิม:มัณฑนาภรณ์)- พ.ศ. 2452 - เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้น 3 (เงิน)

**พงศาวลี**

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:พระราชวรวงศ์เธอ
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:พระราชโอรสในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

หมวดหมู่:ราชสกุลปาลกะวงศ์