กิ้งก่ามอนิเตอร์

กิ้งก่ามอนิเตอร์ (Monitor lizard) เป็นสกุลของสัตว์เลื้อยคลานในอันดับกิ้งก่าและงู (Squamata) สกุลหนึ่ง ในวงศ์เหี้ย (Varanidae) ในวงศ์ย่อย Varaninae โดยใช้ชื่อสกุลว่า Varanus (/วา-รา-นัส/) ซึ่งคำ ๆ นี้มีที่มาจากภาษาอาหรับคำว่า "วารัล" (ورل) ซึ่งแปลงเป็นภาษาอังกฤษได้หมายถึง "เหี้ย" หรือ "ตะกวด"
จัดเป็นเพียงสกุลเดียวในวงศ์นี้ที่ยังสืบทอดเผ่าพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน เนื่องจากสกุลอื่น ๆ ได้สูญพันธุ์ไปหมดแล้ว โดยกำเนิดมาตั้งแต่ยุคครีเตเชียสมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสัตว์เลื้อยคลานยุคก่อนประวัติศาสตร์ขนาดใหญ่อย่างโมซาซอร์และงู มีลักษณะโดยรวมคือ กระดูกพอเทอรีกอยด์ไม่มีฟัน มีกระดูกอยู่ในถุงอัณฑะ และมีตาที่สาม
มีขนาดความยาวแตกต่างหลากหลายกันไป ตั้งแต่มีความยาวเพียง 12 เซนติเมตร คือ ตะกวดหางสั้น (V. brevicauda) ที่พบในพื้นที่ทะเลทรายของประเทศออสเตรเลีย และใหญ่ที่สุด คือ มังกรโคโมโด (V. komodoensis) ที่พบได้เฉพาะหมู่เกาะโคโมโด ในประเทศอินโดนีเซียเท่านั้น ที่มีความยาวได้ถึง 3.1 เมตร และจัดเป็นชนิดที่ใหญ่ที่สุดของวงศ์นี้และอันดับกิ้งก่าและงู โดยชนิดที่มีขนาดใหญ่ที่สุด คือ เมกะลาเนีย (V. priscus) ที่มีความยาวถึง 6 เมตร แต่ได้สูญพันธุ์ไปแล้ว ปัจจุบันพบได้เป็นซากดึกดำบรรพ์ที่ออสเตรเลีย
มีส่วนหัวเรียวยาว คอยาว ลำตัวยาวและหางเรียวยาว ส่วนใหญ่อาศัยบนพื้นดิน แต่มีบางชนิดมีพฤติกรรมที่อาศัยอยู่บนต้นไม้มากกว่า หลายชนิดดำรงชีวิตแบบสะเทินน้ำสะเทินบกและมีหางแบนข้างมากสำหรับใช้ในการว่ายน้ำ ส่วนมากเป็นสัตว์หากินในเวลากลางวัน เป็นสัตว์กินเนื้อที่ล่าเหยื่อด้วยฟันที่ยาวโค้งแหลมคมและมีขากรรไกรแข็งแรง กินอาหารได้หลากหลายทั้งสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและสัตว์มีกระดูกสันหลัง รวมถึงซากสัตว์ด้วย โดยในทางชีววิทยาจัดเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญเนื่องเป็นผู้สิ่งปฏิกูล กำจัดซากสิ่งแวดล้อม กิ้งก่ามอนิเตอร์ทุกชนิดสืบพันธุ์ด้วยการวางไข่
พบกระจายพันธุ์ในภูมิภาคเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ทั้งซับสะฮารา, จีน, เอเชีย และคาบสมุทรอินโดออสเตรเลียนไปจนถึงออสเตรเลีย

**การจำแนก**
ภาพ:Bengalenwaran 5.JPG|thumb|ตะกวด หรือ แลน (V. bengalensis) เป็นหนึ่งใน 4 ชนิดที่พบได้ในประเทศไทย
ภาพ:Sofia Zoo Varanus dumerilii 9353.JPG|thumb|ตุ๊ดตู่ (V. dumerilii) เป็นชนิดที่เล็กที่สุดที่พบได้ในประเทศไทย
ภาพ:Varanus salvator - 01.jpg|thumb|เหี้ย (V. salvator) เป็นชนิดที่พบได้ในประเทศไทย และเป็นชนิดที่พบได้หลากหลายที่สุด
ปัจจุบันจำแนกออกได้ประมาณ 78 ชนิด โดยแบ่งออกเป็นหลายสกุลย่อยรวมถึงหลายชนิดย่อย โดยในประเทศไทยพบ 4 ชนิด
† หมายถึงชนิดที่สูญพันธุ์ไปแล้ว
สกุลย่อย Empagusia:
*V. bengalensis, ตะกวด หรือ แลน (เป็นชนิดที่พบในประเทศไทย)
**V. b. bengalensis, ตะกวดเหนือ
**V. b. nebulosus หรือ E. nebulosus, ตะกวดใต้ หรือ ตะกวดลายเมฆ
*V. dumerilii, ตุ๊ดตู่ (เป็นชนิดที่พบในประเทศไทย)
*V. flavescens, ตะกวดเหลือง หรือ แลนดอน (เป็นชนิดที่พบในภูมิภาคเอเชียใต้ และเคยมีรายงานพบในประเทศไทยด้วย)
*V. rudicollis, เห่าช้าง
สกุลย่อย Euprepiosaurus:
*V. beccarii, ตะกวดต้นไม้สีดำ
*V. boehmei,  ตะกวดต้นไม้จุดสีทอง
*V. bogerti,  ตะกวดต้นไม้โบเกิร์ต
*V. caerulivirens, ตะกวดเทอร์ควอยส์
*V. cerambonensis,  ตะกวดเซรัม
*V. doreanus,  ตะกวดหางสีน้ำเงิน
*V. finschi,  ตะกวดฟินช์
*V. indicus, ตะกวดป่าชายเลน
*V. jobiensis
*V. juxtindicus
*V. keithhornei
*V. kordensis
*V. macraei,  ตะกวดต้นไม้จุดสีน้ำเงิน
*V. melinus,  ตะกวดควินซ์
*V. lirungensis,  ตะกวดป่าชายเลนทาเลอด์
*V. obor, ตะกวดซาโก
*V. prasinus, ตะกวดต้นไม้สีมรกต
*V. rainerguentheri  ตะกวดกันเธอร์ไรเนอร์
*V. reisingeri,  ตะกวดต้นไม้ไรซิงเกอร์
*V. telenesetes, ตะกวดต้นไม้รัสเซลล์
*V. yuwonoi, ตะกวดต้นไม้สามสี
*V. zugorum, ตะกวดต้นไม้สีเงิน
สกุลย่อย Odatria:
*V. acanthurus, ตะกวดหางสัน
**V. a. acanthurus
**V. a. brachyurus
**V. a. insulanicus, ตะกวดหางสันเกาะ
*V. auffenbergi, ตะกวดนกยูง
*V. baritji, ตะกวดแคระขาว
*V. brevicauda, ตะกวดหางสั้น หรือ ตะกวดแคระ
*V. bushi, ตะกวดบุช
*V. caudolineatus, ตะกวดหางแถบ
*V. eremius, ตะกวดทะเลทรายแคระ
*V. gilleni,  ตะกวดแคระมูลกา
*V. glauerti,  ตะกวดหินคิมเบอร์ลีย์
*V. glebopalma, ตะกวดสนธยา
*V. hamersleyensis
*V. kingorum
*V. mitchelli
*V. pilbarensis
*V. primordius
*V. scalaris
*V. semiremex
*V. similis, ตะกวดต้นไม้จุด
*V. sparnus
*V. storri
**V. s. storri
**V. s. ocreatus
*V. timorensis, ตะกวดติมอร์
*V. tristis, ตะกวดหัวดำ
**V. t. orientalis
สกุลย่อย Papusaurus:
*V. salvadorii, ตะกวดจระเข้
สกุลย่อย Philippinosaurus:
*V. bitatawa, ตะกวดบิตาตาวา
*V. mabitang
*V. olivaceus, ตะกวดสีเทา
สกุลย่อย Polydaedalus:
*V. albigularis, ตะกวดคอขาว
**V. a. albigularis
**V. a. angolensis
**V. a. microstictus
*V. exanthematicus
*V. niloticus, ตะกวดแม่น้ำไนล์
*V. ornatus, ตะกวดออเนต
*V. yemenensis, ตะกวดเยเมน
สกุลย่อย Psammosaurus:
*†V. darevskii (สูญพันธุ์)
*V. griseus, ตะกวดทะเลทราย
**V. g. griseus
**V. g. caspius
**V. g. koniecznyi
*V. nesterovi
สกุลย่อย Soterosaurus:
*V. cumingi, เหี้ยหัวเหลือง
*V. samarensis
*V. marmoratus, เหี้ยฟิลิปปินส์
*V. nuchalis, เหี้ยหัวขาว หรือ เหี้ยเกล็ดใหญ่
*V. palawanensis เหี้ยปาลาวัน
*V. rasmusseni 
*V. salvator, เหี้ย (เป็นชนิดที่พบในประเทศไทย และเป็นชนิดที่พบได้หลากหลายที่สุด)
**V. s. salvator, เหี้ยศรีลังกา
**V. s. andamanensis, เหี้ยอันดามัน
**V. s. bivittatus, เหี้ยชวา หรือ เหี้ยสองแถบ
**V. s. macromaculatus, เหี้ยดำ หรือ มังกรดำ
**V. s. ziegleri,  เหี้ยซิกเลอร์
*V. togianus
*V. dalubhasa 
*V. bangonorum, เหี้ยมินโดโร
สกุลย่อย †Varaneades:
*†V. amnhophilis
สกุลย่อย Varanus:
*V. giganteus, พาเรนทิน
*V. gouldii, ตะกวดทราย
*V. komodoensis, มังกรโคโมโด
*V. mertensi
*V. panoptes
**V. p. panoptes
**V. p. horni
** V. p. rubidus, ตะกวดจุดเหลือง
*†V. priscus, เมกะลาเนีย (สูญพันธุ์)
*V. rosenbergi, ตะกวดโรเซนเบิร์ก
*V. spenceri, ตะกวดสเปนเซอร์
*V. varius
ชนิดที่ยังไม่ได้จัดลำดับ:
*V. spinulosus, ตะกวดหางหนามเกาะโซโลมอน

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:วงศ์เหี้ย
หมวดหมู่:สัตว์กินซาก