พระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส)

พระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส) เป็นพระสงฆ์นักพัฒนาที่มีบทบาทสำคัญต่อการส่งเสริมการศึกษา พัฒนาวัด และพวัฒนาศาสนา โดยท่านเป็นผู้ริเริ่มก่อตั้งโรงเรียนมัธยมวัดบึงทองหลาง วิทยาลัยศิลปหัตถกรรมกรุงเทพ (วัดบึงทองหลาง) และสนับสนุนการศึกษาโรงเรียนวัดบึงทองหลาง ให้ตั้งอยู่ในที่ธรณีสงฆ์รวมกว่า 80 ไร่ ร่วมทั้งอนุเคราะห์ให้ประชาชนเข้าอยู่อาศัยเพื่อการสงเคราะห์จากวัดในพระพุทธศาสนาในชุมชนต่าง ๆ ในที่ดินธรณีสงฆ์ของวัด อาทิ ชุมชนท่าแรง ชุมชนลาดพร้าว 87 (จันทราสุข) และชุมชนลาดพร้าว 101 (หน้าวัดบึงทองหลาง) รวมทั้งริเริ่มเรี่ยไร่ที่ดินขนาดหน้ากว้าง 20 เมตร เป็นทางยาว 2.8 กิโลเมตร รวมเนื้อที่ดินกว่า 30 ไร่ มูลค่ารวมในปัจจุบันหลายพันล้านบาท จากถนนลาดพร้าว ถึงวัดบึงทองหลาง และนำเงินวัดพร้อมงบประมาณจัดสร้างถนนลาดพร้าว 101 ตั้งแต่ พ.ศ. 2508  เป็นต้น เป้าหมายเพื่อเป็นการดำเนินกิจกรรมด้านการสังคมสงเคราะห์เพื่อส่วนรวม 

**ประวัติ**
เดิมชื่อสิงห์โต เทศกาล เกิดเมื่อวันอาทิตย์ที่ 4 เมษายน พุทธศักราช 2469 ณ บ้านเลขที่ 65 หมู่ 3 บ้านบางคลอง ตำบลปากแคว อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย บิดาชื่อคุณพ่อชม เทศกาล มารดาชื่อคุณแม่เชื่อม เทศกาล ท่านจึงเป็นบุตรคนที่ 2 ในจำนวน พี่น้อง 6 คน ดังนี้คือ 

**ชาติภูมิ**
เป็นชาวจังหวัดสุโขทัยโดยกำเนิด เกิดและโตที่ที่บ้านเกิดคือตำบลบางคลอง อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย ในวัยเยาว์เรียนจบการศึกษาชั้นปีที่ 4 จนกระทั่งเมื่อ พ.ศ. 2487 สิงห์โต มีอายุราว 18 ปี นายเหรียญ ซึ่งเป็นศึกษาธิการจังหวัดสุโขทัย และสนิทสนมกับกำนันแดง เทศกาล ซึ่งเป็นลุงแท้ ๆ ของสิงห์โตได้ชักชวนให้ไปสมัครเป็นครู แต่พ่อของสิงห์โต ไม่อนุญาตด้วยว่าเคยเป็นครูมาก่อน  จึงทราบดีว่าการเป็นครูสมัยนั้นลำบากกับเงินเดือนเพียงแค่ 6 บาท (พ.ศ. 2487) ซึ่งไม่พอใช้จ่าย ทำอาชีพอื่น ๆ มีรายได้มากกว่าเป็นครู
ใน พ.ศ. 2489  เมื่ออายุครบ 20 ปีบริบูรณ์  ผ่านการเกณฑ์ทหารแล้ว สิงห์โต ได้อุปสมบทตามความปรารถนา ของพ่อแม่และญาติมิตร  งานอุปสมบทนาคสิงห์โต สมเกียรติกับที่ท่านเป็นหลานกำนันแดง  ตามสมัยนิยมคือมีหมอทำขวัญนาค ลิเก และกลองยาว เป็นงานอันยิ่งใหญ่  นาคสิงห์โตทำการอุปสมบท ณ พัทธสีมาวัดบางคลอง  ตำบลปากแคว อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย โดยมีพระราชประสิทธิคุณ (ทิม ยสทินฺโน)  เจ้าคณะจังหวัดสุโขทัย วัดราชธานี (เดิมดำรงตำแหน่งที่พระโบราณวัตถาจารย์) เป็นพระอุปัชฌาย์  พระครูวินัยสารโสภิต (พระครูโต) วัดไทยชุมพล เป็นพระกรรมมาวาจารย์ และ พระครูปลัดทองคำ วัดบางคลอง เป็นพระอนุสาวนาจารย์
เมื่ออุปสมบทแล้ว หลวงพ่อโต ติสฺโส  ได้จำพรรษาอยู่ที่วัดบางคลอง โดยมีท่านพระครูปลัดทองคำ  เป็น  เจ้าอาวาส ได้ 3 พรรษา และได้ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรม  สอบได้นักธรรมชั้นตรี  โท   ตามลำดับ  เห็นว่าการเล่าเรียนพระธรรมวินัยในพระพุทธศาสนามากพอที่จะรักษาตนไม่ให้ตกไปในที่ชั่ว  จึงใคร่จะลาสิกขาสำเร็จตามใจคิด บังเอิญหลวงปู่แถม (หลวงปู่หนอ) โสภธมฺโม  น้องชายแท้ ๆ ของพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) ซึ่งสมัยที่ครองเพศฆราวาสอยู่บ้านใกล้เรือนเคียงกับหลวงพ่อโต ได้ขึ้นไปจากกรุงเทพ ฯ เพื่อเยี่ยมบ้านเกิด ก่อนที่หลวงปู่แถมจะกลับก็ชวนพระสิงห์โตลงไปเที่ยวกรุงเทพ ฯ  หลวงพ่อโตจึงตัดสินใจเข้ามาเที่ยวตามคำชวน ครั้นมาถึงวัดบึงทองหลาง ก็เข้าไปกราบนมัสการพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) เจ้าอาวาส ในฐานะอาคันตุกะพระผู้น้อย เมื่อหลวงปู่พักทราบว่าหลวงพ่อโตเป็นบุตรของใคร  มาจากไหน  และด้วยอัธยาศัยเป็นที่ถูกใจ หลวงปู่พักจึงชวนให้จำพรรษากับท่านที่วัดบึงทองหลาง  เมื่อวันที่ 25  ธันวาคม  พ.ศ. 2491  ครั้งแรกหลวงพ่อโต  ก็ยังยืนกรานที่จะสิกขา  หลวงปู่พักก็หว่านล้อมด้วยธรรมะต่าง ๆ ประกอบกับความเมตตาที่หลวงปู่พักมอบให้หลวงพ่อโต จึงตัดสินใจจำพรรษา ณ วัดบึงทองหลาง เขตบางกะปิ กรุงเทพมหานคร นับตั้งแต่วันที่ 25  ธันวาคม พ.ศ. 2491 จนถึงปัจจุบัน
นับตั้งแต่หลวงพ่อโต ได้เข้ามาอยู่อาศัยใบบุญของหลวงปู่พักใน วัดบึงทองหลาง ก็ได้รับเมตตาอนุเคราะห์ด้านต่าง ๆ จากหลวงปู่ประดุจดังลูกหลาน  ทั้งในด้านหน้าที่การงานและด้านคำสอน  หลวงปู่มอบให้หลวงพ่อโต ด้วยความเมตตาอาทิเช่น  เสนอแต่งตั้งให้เป็นครูสอนพระปริยัติธรรมแก่พระภิกษุสามเณรภายในวัด  พอมีอายุครอบ 5 พรรษา  หลวงปู่จึงแต่งตั้งให้เป็นพระครูสวด พระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) ผู้เป็นเสมือนเบ้าหลอมดวงใจแห่งศรัทธา  เจ้าอาวาสวัดบึงทองหลาง เจ้าคณะแขวงวังทองหลาง และเป็นพระอุปัชฌาย์เพียงรูปเดียวในเขตบางกะปิ  สมัยนั้นได้ถึงแก่มรณภาพด้วยโรคชรา เมื่อเวลาประมาณ 21.00 น. ของวันพฤหัสบดี ที่ 18 สิงหาคม  พ.ศ. 2501  สิริอายุได้  82  ปี ยังความโศกเศร้าให้แก่คณะสงฆ์วัดบึงทองหลางโดยเฉพาะหลวงพ่อโต  มีความโทรมนัสเป็นอย่างยิ่งด้วยด้วยการจากไปและความอาลัยรักในหลวงปู่  คณะศิษยานุศิษย์ได้นำศพของหลวงปู่ไว้สักการะเป็นเวลา 2 ปี  7 เดือน กับอีก 1 วัน จึงได้ขอพระราชทานเพลิงศพ เมื่อวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2503
สร้างในสมัยพระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส) เมื่อ ๒๕๒๒ ออกแบบโดยศิลปินแห่งชาติ รศ ดร เสมอ นิลเดช 
หลังจากหลวงปู่มรณภาพแล้วคณะสงฆ์และคณะศรัทธาวัดบึงทองหลางได้เสนอให้หลวงพ่อโต  ดำรงตำแหน่งรักษาการเจ้าอาวาสวัดบึงทองหลาง เมื่อวันที่ 19  สิงหาคม  พ.ศ. 2501 รักษาการเจ้าอาวาสอยู่เป็นเวลา 9 ปี  จึงได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดบึงทองหลาง เมื่อวันที่ 1 กันยายน  พ.ศ. 2510 ท่านได้ร่วมมือกับคณะสงฆ์และชาวบ้านช่วยกันพัฒนาวัด และจัดสร้างถาวรวัตถุ โดยมีผู้มีจิตศรัทธาร่วมเป็นเจ้าภาพสร้างกุฏิ  ศาลา อุโบสถวิหาร ห้องสุขา ขุดคลอง  สร้างสะพาน สร้างหอระฆัง  สร้างเมรุเผาศพ สร้างกำแพงวัด  สร้างถนนคอนกรีตเสริมเหล็ก  ขุดบ่อน้ำบาดาล  สร้างสุสานบรรจุศพ  รวมเป็นเงินงบประมาณค่าก่อสร้างทั้งสิ้นหลายสิบล้านบาท งานพิเศษที่พระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส) ทำ เช่นการสงเคราะห์ฌาปนกิจศพผู้มีรายได้น้อยฐานะยากจน โดยท่านจะบริจาคโลงศพให้รายละ 1 โลง พร้อมเงิน 1,000 บาท  พร้อมทั้งมีอาหารเลี้ยงแขกที่มาในงานอาทิเช่นข้าวต้ม  กระเพาะปลา  ปลาท่องโก๋  พร้อมทั้งกาแฟเสร็จ และขนาดว่าเสียชีวิตที่ใดไม่มีพาหนะจะนำศพมาวัด  ทางวัดจะจัดรถไปรับศพถึงที่  และทำการฌาปนกิจศพโดยไม่คิดมูลค่า และค่าใช้จ่ายใด ๆ ทั้งสิ้น โดยถือว่าเป็นบุญกุศลแก่ประชาชนผู้ยากจนมาตั้งแต่ พ.ศ. 2516 เป็นต้นมา จนสำนักเลขาธิการวัฒนธรรมแห่งชาติ  จัดพิมพ์เผยแพร่การจัดงานศพแบบประหยัด   เพื่อให้ประชาชนทั่วไปได้ทราบและเป็นแบบอย่างแก่วัดอื่น ๆ ต่อไปตั้งแต่วันที่๒๓ สิงหาคม พ.ศ. 2525  รวมทั้งได้รับการยกย่องให้เป็น “วัดพัฒนาตัวอย่าง” ใน  พ.ศ. 2543  อีกด้วย 

**มรณกาล**
พระครูพิศาลวิริยคุณ อายุ 92 ปี (พ.ศ. 2468-2561) อดีตเจ้าอาวาสวัดบึงทองหลาง (พ.ศ. 2501-2546) กทม.  อดีตประธานมูลนิธิพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) ได้ถึงแก่มรณภาพด้วยชราภาพ  เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2561  เวลา 06.00 น. ที่กุฏิ  ตั้งบำเพ็ญกุศลศพ ที่ศาลาการเปรียญวัดบึงทองหลาง กทม   ระหว่าง 28 มิถุนายน - 7 กรกฎาคม 2561   

**การศึกษา**
พ.ศ. 2479   ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4  โรงเรียนวัดบางคลอง ต.ปากแคว  อ.เมือง จ.สุโขทัย
*พ.ศ. 2489   นักธรรมตรี   สำนักเรียนวัดราชธานี   ต.ธานี อ.เมือง จ.สุโขทัย      
*พ.ศ. 2490   นักธรรมโท   สำนักเรียนวัดราชธานี  ต.ธานี อ.เมือง จ.สุโขทัย

**สมณศักดิ์**
30  เมษายน  2509 ได้รับแต่งตั้งเป็นพระครูพัธกิจ  ฐานานุกรมในสมเด็จพระมหาวีรวงศ์  วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ กทม.
*5   ธันวาคม  2514 ได้รับพระราชทานแต่งตั้งเป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นตรี   มีพระราชทินนามว่า พระครูพิศาลวิริยคุณ เจ้าอาวาสวัดอารามราษฎร์
*5   ธันวาคม  2521 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นโท  (ในพระราชทินนามเดิม)
*30  มกราคม  2531 ได้รับแต่งตั้งเป็นพระอุปัชฌาย์และได้นำนาคสมชาย  ชัยปัญญา  เข้ารับการอุปสมบทเป็นนาคแรก  วันที่ 31  มกราคม  2531  พระคุณท่านตั้งปณิธานว่าปัจจัยซึ่งได้มาจากการเป็นพระอุปัชฌาย์จะไม่นำมาใช้เป็นการส่วนตัว  จึงจัดตั้งกองทุนการศึกษา  สำหรับพระภิกษุสามเณร  และนักเรียนตามโรงเรียนต่าง ๆ เงินทุนการศึกษาก้อนนี้ได้ฝากเงินไว้กับธนาคารกรุงเทพ ฯ จำกัด  สาขาลาดพร้าว 99   มีเงินสะสมหลายหมื่นบาท ต่อมาได้มีการจดทะเบียนกองทุนนี้เป็นมูลนิธิพระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต เทศกาล) ได้ทำกิจกรรมสาธารณสงเคราะห์เป็นจำนวนมาก ดังปรากฏต่อสาธารณะ
*5  ธันวาคม  2531   ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอก (ในพระราชทินนามเดิม)
*5  ธันวาคม  2541   ได้รับแต่งตั้งเทียบเท่าผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวงชั้นเอก 

**งานการปกครอง**
พ.ศ. 2495             เป็นพระกรรมวาจาจารย์
*พ.ศ. 2501              เป็นผู้รักษาการเจ้าอาวาสวัดบึงทองหลาง
*พ.ศ. 2510              เป็นเจ้าอาวาสวัดบึงทองหลาง
*พ.ศ.2531               เป็นอุปัจชาย์
*พ.ศ. 2546             สิ้นสุดการดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส ว่าด้วย  เงินผาติกรรมของวัดบึงทองหลาง กรุงเทพมหานคร

**งานพิเศษ**
ประธานมูลนิธิพระครูธรรมสมาจารย์ (อุปัชฌาย์พัก  ธมฺมทตฺโต)
*ประธานมูลนิธิพระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส)

**การยกย่อง**
 พัฒนาวัดจนได้รับการยกย่องเป็นวัดพัฒนาตัวอย่าง จากกรมการศาสนา ใน พ.ศ. 2543 
*ได้รับการยกย่องเป็นบุคคลดีเด่นของเขตบางกะปิ พ.ศ. 2531
*ได้รับปริญญาพุทธศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขา สังคมสงเคราะห์ จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พ.ศ. 2552 

**งานพัฒนา**
- จัดสร้างวัดพัฒนาวัดสืบต่อจากหลวงปู่พัก ธมฺมทตฺโต ที่มรณภาพเมื่อ พ.ศ. 2501 และดำรงตำแหน่งพัฒนาวัดในตำแหน่งรักษาการและเจ้าอาวาส ระหว่าง พ.ศ. 2501-2547 เช่น การสร้างเมรุ การสร้างอาคารโรงเรียนปริยัติธรรม การสร้างอุโบสถรูปเรือทรงสำเภา การสร้างอาคารอเนกประสงค์ เป็นต้น 
- อุปถัมภ์การจัดการศึกษาโรงเรียนวัดบึงทองหลาง (ฝ่ายประถม) ที่จัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2475 ในสมัยหลวงปู่พัก ธมฺมทตฺโต ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส (พ.ศ. 2445-2501)
- รับบริจาคที่ดินเพื่อจัดสร้างถนนความยาว 3 กิโลเมตร หน้ากวาง 20 เมตร (รวมเนื้อที่ประมาณ 34 ไร่ มูลค่ารวมในปัจจุบันประมาณกว่า 3 พันล้านบาทตามราคาประเมินในปัจจุบัน) เชื่อมระหว่างถนนลาดพร้าว และวัดบึงทองหลาง เมื่อ พ.ศ. 2508 
- ริเริ่มจัดตั้งโรงเรียนมัธยมวัดบึงทองหลาง ในที่ธรณีสงฆ์วัดบึงทองหลาง เมื่อ พ.ศ. 2522
- ริเริ่มจัดตั้งวิทยาลัยศิลปหัตถกรรมกรุงเทพ ฯ ในที่ธรณีสงฆ์วัดบึงทองหลาง เมื่อ พ.ศ. 2545
ไฟล์:Bungthonglang BKK.jpg|thumb|โรงเรียนมัธยมวัดบึงทองหลาง  ก่อตั้งเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ 2522 โดยพระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส) พ.ศ. 2469 - 27 มิถุนายน 2561 เจ้าอาวาสวัดบึงทองหลางในขณะนั้น (พ.ศ. 2501-2546)
- จัดสร้างพระพุทธรูปใหญ่ ที่วัดโสภาราม จ.สุโขทัย 
- ในนามมูลนิธิพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) วัดบึงทองหลาง อุปถัมภ์จัดสร้างอาคารที่พักอาคันตุกะ 92 ปี ปัญญานันทภิกขุ ภายในมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย จ.พระนครศรีอยุธยา  จำนวน 1 ล้านบาท
- ในนามมูลนิธิพระครูพิศาลวิริยคุณ (สิงห์โต ติสฺโส) วัดบึงทองหลาง อุปถัมภ์จัดสร้างอาคารที่พักอาคันตุกะ 92 ปี ปัญญานันทภิกขุ ภายในมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย จ.พระนครศรีอยุธยา  จำนวน 5 แสนบาท
- ในนามมูลนิธิพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) วัดบึงทองหลาง อุปถัมภ์จัดสร้างวิทยาลัยบาฬีศึกษาพุทโฆษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย จ.นครปฐม  จำนวน 1 ล้านบาท
- ในนามมูลนิธิพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) วัดบึงทองหลาง อุปถัมภ์จัดสร้างและบูรณะอุโบสถวัดสระเกศวรวิหาร กรุงเทพ ฯ จำนวน 1 ล้านบาท
- ในนามมูลนิธิพระครูธรรมสมาจารย์ (พัก ธมฺมทตฺโต) วัดบึงทองหลาง อุปถัมภ์ช่วยเหลือผู้ประสบภัยสึมามิ ผ่านสถานีโทรทัศน์ ITV ในขณะนั้น จำนวน 1 ล้านบาท แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  2 = พระครูวัดฉลอง โดย กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอเมืองสุโขทัย
หมวดหมู่:พระครูสัญญาบัตร
หมวดหมู่:เจ้าอาวาส
หมวดหมู่:ภิกษุจากจังหวัดสุโขทัย