พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จอมถวิล อมาตยกุล)

พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จอมถวิล อมาตยกุล) เป็นบุตรของ พระยาธรรมสารนิติพิพิธภักดี (อธิบดีผู้พิพากษาศาลต่างประเทศ) กับคุณหญิงอิ่ม (ธิดา หลวงชาติสุรินทร) เกิดเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2396 มีพี่น้องร่วมบิดามารดา 6 ท่านซึ่งมีชื่อไพเราะคล้องจองกัน (แสนถนอม - จอมถวิล - ปิ่นอนงค์ - พงษ์ประวัติ - ถัดประคอง - รองจรูญ)
1) คุณหญิงแสนถนอม (หรือ ถนอม) สมรสกับ พระยาเพชรพิไชย (เจ้าหมื่นศรีสรรักษ์)
2) พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จอมถวิล อมาตยกุล) สมรสกับคุณหญิงทรามสงวน (ราชเลขาธิการในสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง)
3) คุณหญิงปิ่นอนงค์ (หรือ อนงค์) สมรสกับ พระยาอภิรักษ์ราชอุทยาน (เจ้ากรมพระราชอุทยาน)
4) หลวงพิเทศพิไสย (พงษ์ประวัติ อมาตยกุล) ผู้ว่าราชการเมืองกระบี่ สมรสกับพระนมร่ำ บุนนาค (บุตรีของพระนมเทศ  พระนมของพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี  ในรัชกาลที่ ๕  นับเนื่องเป็นหลานของเจ้าจอมมารดาสำลี  ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
5) เจ้าจอมประคอง (ถัดประคอง อมาตยกุล) รับราชการเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 ในตำแหน่ง เจ้าจอมมโหรีคู่กับเจ้าจอมมารดาเหม อมาตยกุล
6) รองจรูญ อมาตยกุล (หรือ จรูญ) เป็นบุตรีคนเล็ก จึงมิได้ถวายตัวเข้ารับราชการ และมิได้ทำการสมรส

**ตำแหน่งและบรรดาศักดิ์**
ในรัชกาลที่ 5 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เป็นมหาดเล็กรักษาพระองค์ และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯเลื่อนบรรดาศักดิ์ให้ตามลำดับดังนี้- พ.ศ. 2416 เป็น หลวงสรจักรานุกิจ- พ.ศ. 2417 เป็น จมื่นราชามาตย์ (สังกัดกรมพระตำรวจหลวง) ปลัดกรมพระตำรวจในซ้าย- พ.ศ. 2429 เป็น พระพรหมบริรักษ์ เจ้ากรมพระตำรวจสนมทหารขวา- พ.ศ. 2431 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ตติยจุลจอมเกล้า - 21 เมษายน พ.ศ. 2436 พระอินทรเทพบดีศรีสมุห เจ้ากรมพระตำรวจใหญ่ขวา ถือศักดินา ๒๐๐๐- 18 ตุลาคม พ.ศ. 2437 เป็น พระยาอินทรเทพบดีศรีสมุห- 3 ตุลาคม พ.ศ. 2439 โปรดเกล้าฯให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี- 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442 พระยามหาเทพกระษัตริย์สมุห เจ้ากรมพระตำรวจในซ้าย ถือศักดินา ๒๐๐๐- 2 มีนาคม พ.ศ. 2448 เป็น พระยาอภัยรณฤทธิ์ จางวางกรมพระตำรวจซ้าย ถือศักดินา ๓๐๐๐- พ.ศ. 2453 (รัชสมัยรัชกาลที่ 6) ได้ทรงโปรดเกล้าฯให้ดำรงตำแหน่ง องคมนตรี

**คู่สมรสและบุตรธิดา**
พระยาอภัยรณฤทธิ์ ได้สมรสกับลูกพี่ลูกน้องในสกุลอมาตยกุลคือ คุณหญิงทรามสงวน  (ราชเลขาธิการใน สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง) ซึ่งเป็นธิดา พระยากระสาปนกิจโกศล (ผู้ผลิตเหรียญกษาปณ์รายแรกของประเทศไทย) กับคุณหญิงพลอย ไกรฤกษ์ (ธิดา พระยาโชฎึกราชเศรษฐี) เมื่อปี พ.ศ. 2421 มีบุตรธิดาดังนี้

**1) พระยาอภัยรณฤทธิ์ (เกษียร อมาตยกุล)**
สมรสกับ คุณหญิงเผื่อน โชฎึกราชเศรษฐี ธิดา พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (ฮวด โชติกะพุกนะ)
เป็น ปู่-ย่า ของ สมภพ อมาตยกุล (อดีตรัฐมนตรีกระทรวงอุตสาหกรรม) และ พรรณสิรี อมาตยกุล (Country Manager 'IBM Thailand') 

**2) พระยาวิชิตสรศาสตร์ (อำนวย อมาตยกุล)**
สมรสกับ คุณหญิงพูน โชฎึกราชเศรษฐี  ธิดาของ พระยาโชฎึกราชเศรษฐี (มิ้น เลาหเศรษฐี) กับคุณหญิงเพิ่ม โชฎึกราชเศรษฐี 
เป็น ปู่-ย่า ของ พล.ต.อ.พงษ์อมาตย์ อมาตยกุล (อดีตรองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ) และ สมฤดี อมาตยกุล (นายธนาคารซึ่งเป็นที่รู้จักกว้างขวาง)

**3) พระยาอรรถกลยวทาวัต (กระแส อมาตยกุล)**
สมรสกับ คุณหญิงเพ็ญ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ซึ่งเป็นธิดา หลวงฤทธิเทพหัสดิน
เป็นปู่-ย่า ของ ท.พ. ชนาธิป อมาตยกุล (อดีตนายกทันตแพทย์สภา และแพทย์ชื่อดังซึ่งมีผลงานมากมาย)

**4) ท่านผู้หญิงนงเยาว์ (อมาตยกุล) มาลากุล ณ อยุธยา**
สมรสกับ เจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี (โอรสใน พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าขจรจรัสวงษ์ กรมหมื่นปราบปรปักษ์ กับ หม่อมทับ)
เป็นปู่-ย่า ของ พล.อ. แป้ง มาลากุล ณ อยุธยา คุณหญิงทิพยวดี ปราโมช ณ อยุธยา และ ปีย์ มาลากุล ณ อยุธยา (บรรณาธิการบริหารนิตยสาร 'ดิฉัน')

**5) พระยารักษาเทพ (เชาวน์ อมาตยกุล)**
สมรสกับ คุณหญิงวลี อมาตยกุล ซึ่งเป็นธิดา พระยาภูบาลบันเทิง (เสนาบดีกระทรวงวัง) กับคุณหญิงตระกูล (ธิดาเจ้าเมืองปราจีนบุรี)
เป็นปู่-ย่า ของ เศกรัฐ อมาตยกุล (ศิลปินค่ายแกรมมี่) และ อานันทเดชน์ อมาตยกุล (นักธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ที่รู้จักกันทั่วไปในชื่อ 'โจ อมาตยกุล')

**ถึงแก่อนิจกรรม**
พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จอมถวิล อมาตยกุล) ป่วยเป็นโรคหืดเรื้อรัง และได้ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 26 มกราคม พ.ศ. 2454 สิริอายุได้ 57 ปี ได้รับพระราชทานโกศโถรองศพเป็นเกียรติยศ โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วย สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯเสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานเพลิงด้วยพระองค์เอง ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
 2442- 2431- 2444- 2451


**ลำดับสาแหรก**

**อ้างอิง**
อภัยรณฤทธิ์
หมวดหมู่:สกุลอมาตยกุล
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5