ปมประสาทรากหลัง

ในกายวิภาคศาสตร์และประสาทวิทยาศาสตร์  ปมประสาทรากหลัง หรือ ปมประสาทไขสันหลัง (dorsal root ganglion หรือ spinal ganglion, ganglion sensorium nervi spinalis,  ตัวย่อ DRG) เป็นปุ่มเล็กๆ บนรากหลัง (dorsal root) ของไขสันหลัง  ที่มีเซลล์ประสาทซึ่งส่งสัญญาณจากอวัยวะรับความรู้สึก ไปยังศูนย์รวบรวมสัญญาณที่เหมาะสมในระบบประสาทกลาง  ใยประสาทที่นำสัญญาณไปยังระบบประสาทกลาง  (คือสมองหรือไขสันหลัง)  เรียกว่า  ใยประสาทนำเข้า  (afferent nerve fiber)

**โครงสร้างมีขั้วเดียวที่ไม่เหมือนใคร**
แอกซอนของเซลล์ประสาทในปมประสาทรากหลังเรียกว่า  ใยประสาทนำเข้า  (afferent nerve fiber)  ในระบบประสาทส่วนปลาย (peripheral nervous system)  ใยประสาทนำเข้าหมายถึงแอกซอนที่ส่งข้อมูลความรู้สึกไปยังระบบประสาทกลาง  (คือสมองหรือไขสันหลัง)  เซลล์ประสาทเหล่านี้เป็นประเภท "มีขั้วเดียวเทียม (pseudo-unipolar)" ซึ่งหมายความว่ามีแอกซอนเดียวที่แบ่งออกเป็นสองสาขาที่เรียกว่า "ส่วนยืดปลาย (distal process)" และ "ส่วนยืดประชิด (proximal process)"
เซลล์ประสาทอาจมีส่วนประกอบ 3 คือ
# เดนไดรต์ที่รับแล้วส่งข้อมูลไปยังตัวเซลล์  (soma)
# ตัวเซลล์ (soma) - ตัวของเซลล์ประสาท
# แอกซอน  ซึ่งส่งข้อมูลไปจากตัวเซลล์
ในเซลล์ประสาทหนึ่งๆ เดนไดรต์รับข้อมูลมากจากแอกซอนของอีกเซลล์ประสาทหนึ่งผ่านไซแนปส์  แล้วก็ส่งข้อมูลไปยังเดนไดรต์ของอีกเซลล์ประสาทหนึ่ง  
แต่โดยที่ไม่เหมือนเซลล์ประสาทส่วนมากในระบบประสาทกลาง  ศักยะงานในปมประสาทรากหลังอาจจะเริ่มที่ส่วนยืดปลาย  (distal process)  ไม่เดินทางผ่านตัวเซลล์   แต่เดินทางต่อไปตามส่วนยืดประชิด  (proximal process) จนกระทั่งถึง synaptic terminal (ปลายไซแนปส์) ในปีกหลังของไขสันหลัง  (posterior horn of spinal cord)

**ส่วนยืดปลาย**
ส่วนยืดปลาย  (distal process)  ของแอกซอนอาจจะมีลักษณะเป็นปลายประสาทอิสระ  หรือถูกหุ้มอยู่ในแคปซูล  ที่ช่วยส่งข้อมูลเฉพาะบางอย่างไปทางใยประสาท  ยกตัวอย่างเช่น Meissner's corpuscle หรือ Pacinian corpuscle อาจจะเป็นตัวหุ้มปลายประสาท  ทำให้ส่วนยืดปลายมีความไวต่อตัวกระตุ้นเชิงกล  คือการสัมผัสเบาๆ  หรือแรงสั่นสะเทือนตามลำดับ

**ตำแหน่ง**
ปมประสาทรากหลังอยู่ตามลำกระดูกสันหลัง (vertebral column)

**การพัฒนาในเอ็มบริโอ**
ปมประสาทรากหลังมีการพัฒนาในตัวอ่อนจากเซลล์ neural crest ไม่ใช่ neural tube  ดังนั้น  ปมประสาทไขสันหลังสามารถพิจารณาได้ว่าเป็นเนื้อเทาของไขสันหลัง  เป็นเนื้อเทาที่ย้ายมาอยู่ในส่วนรอบนอกของระบบประสาทกลาง

**โนซิเซ็ปชั่น**
Proton-sensing G protein-coupled receptors (ตัวรับโปรตอนคู่กับโปรตีนจี) ปรากฏด้วยการแสดงออกของยีน  (gene expression)  บนเซลล์ประสาทรับความรู้สึก  (sensory neuron) ของปมประสาทรากหลัง  และอาจมีบทบาทในโนซิเซ็ปชั่นที่ตอบสนองต่อสารกรด

**ประตูไวแรงกล**
ปลายประสาทของเซลล์ประสาทในปมประสาทรากหลัง  (DRG)   มีตัวรับรู้ความรู้สึกหลายประเภทที่ตอบสนองต่อตัวกระตุ้นเชิงกล  เชิงอุณหภูมิ  เชิงเคมี  และตัวกระตุ้นอันตราย  (noxious stimuli)  
ในเซลล์ประสาทรับความรู้สึกเหล่านี้  มีประตูไออนกลุ่มหนึ่ง  ที่สันนิษฐานกับว่า  มีหน้าที่ถ่ายโอนการกระทบสัมผัส.  แรงกดดันที่ DRG ของตัวกระตุ้นเชิงกลย่อมลดระดับศักย์ขีดเริ่มเปลี่ยนของเยื่อหุ้มเซลล์  ที่จำเป็นในการเหนี่ยวนำการตอบสนองและการยิงศักยะงานของ  DRG  และการยิงศักยะงานนี้อาจจะดำเนินต่อไปหลังจากที่นำตัวกระตุ้นออกไปแล้ว
มีการค้นพบประตูไอออนไวแรงกล  (mechanosensitive ion channel)  2 ประเภทในเซลล์ประสาทของ  DRG  ประตูทั้งสองนั้นจำแนกอย่างคร่าวๆ ว่าเป็นแบบขีดเริ่มเปลี่ยนสูง  (high-threshold ตัวย่อ HT) หรือแบบขีดเริ่มเปลี่ยนต่ำ  (low threshold ตัวย่อ LT)  โดยไปเป็นตามชื่อนั่นแหละ    ประตูทั้งสองมีขีดเริ่มเปลี่ยนและความไวต่อแรงกดดันในระดับแตกต่างกัน  ประตูแคตไอออนเหล่านี้  ปรากฏว่ามีการทำงานที่ถูกควบคุมโดยการทำงานอย่างถูกต้องของระบบเส้นใยของเซลล์ (cytoskeleton)  และโปรตีนที่สัมพันธ์กับระบบเส้นใยของเซลล์  ความมีอยู่ของประตูเหล่านี้ใน DRG เป็นเหตุผลให้เชื่อได้ว่า  เซลล์ประสาทรับความรู้สึกประเภทอื่นๆ อาจจะมีประตูเหล่านี้เช่นกัน

**ประตูไวแรงกลมีขีดเริ่มเปลี่ยนสูง**
ประตูที่มีขีดเริ่มเปลี่ยนสูง  (HT)  อาจมีบทบาทในโนซิเซ็ปชั่น  ประตูเหล่านี้พบได้โดยมากในเซลล์ประสาทรับความรู้สึกเล็กๆ ใน DRG และเริ่มทำงานโดยแรงดันระดับสูง  ซึ่งเป็นคุณสมบัติสองอย่างของโนซิเซ็ปเตอร์ 
ยิ่งกว่านั้นแล้ว  ขีดเริ่มเปลี่ยนของประตู HT ลดระดับลงเมื่อประสบกับ Prostaglandin E2 ซึ่งเป็นสารประกอบที่เพิ่มความไวให้กับเซลล์ประสาท  ต่อตัวกระตุ้นเชิงกลและการรู้สึกเจ็บมากกว่าปกติ (hyperalgesia) ที่เกิดจากตัวกระตุ้นเชิงกล  เป็นหลักฐานอีกอย่างหนึ่งที่สนับสนุนบทบาทของประตู HT ในการถ่ายโอนตัวกระตุ้นเชิงกลไปเป็นสัญญาณประสาทในกระบวนการโนซิเซ็ปชั่น

**ดู**
 รากหลัง (dorsal root)

**หมายเหตุและอ้างอิง**

**ภาพต่างๆ**

**แหล่งข้อมูลอื่นๆ**
 09- 04401loa-  ภาพของแบบจำลอง date=2006-09-17  at มหาวิทยาลัยโอไฮโอสเตต-  แผนผัง date=2012-07-22  ที่ webanatomy.net-  ภาพ date=2007-10-23  ที่ uwlax.edu
หมวดหมู่:ระบบประสาทนอกส่วนกลาง
หมวดหมู่:กายวิภาคของหลัง
หมวดหมู่:ระบบประสาทส่วนปลาย