ทิเบต

ทิเบต (Tibet, t; z=pö, IPA: /pʰøː˨˧˩/, เพอ; p=Xīzàng, ซีจ้าง) เป็นภูมิภาคในเอเชียตะวันออกที่ครอบคลุมพื้นที่ส่วนมากของที่ราบสูงทิเบต ซึ่งกินพื้นที่ประมาณ abbr=off บริเวณนี้เป็นบ้านเกิดของชาวทิเบตและกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ เช่นชาวเหมินปา, ชาวถ่าหมาง, ชาวเชียง, ชาวเศรปา และชาวลั่วปา ในปัจจุบันมีชาวฮั่นและชาวหุยอาศัยอยู่ในบริเวณจำนวนมากเช่นกัน ทิเบตเป็นภูมิภาคที่สูงที่สุดในโลก โดยมีระดับความสูงเฉลี่ย abbr=off ยอดเขาเอเวอเรสต์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาหิมาลัย เป็นภูเขาที่สูงที่สุดในโลก โดยอยู่เหนือระดับน้ำทะเล 8,848.86 เมตร (29,032 ฟุต)
จักรวรรดิทิเบตถูกก่อตั้งขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 7 โดยอยู่ในช่วงสูงสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 9 ซึ่งกินพื้นที่ไปไกลกว่าที่ราบสูงทิเบต ตั้งแต่แอ่งตาริมและเทือกเขาปามีร์ทางตะวันตกจนถึงมณฑลยูนนานและเบงกอลทางตะวันออกเฉียงใต้ แต่เมื่อถึงระยะเริ่มต้นของการแตกสลาย จักรวรรดินี้ถูกแบ่งออกเป็นหลายดินแดน โดยทิเบตฝั่งตะวันตกและกลางเรียกว่าอวีจัง ถูกรวมอยู่ภายใต้รัฐบาลทิเบตในลาซ่า, ซีกาเจ และพื้นที่ใกล้เคียง ส่วนภูมิภาคคัมและอัมโตอยู่ทางฝั่งตะวันออกมีการกระจายอำนาจทางการเมืองของชนเผ่ามากขึ้น โดยแบ่งออกเป็นอาณาเขตเล็ก ๆ และกลุ่มชนเผ่าจำนวนหนึ่ง ซึ่งอยู่ภายใต้อำนาจของจีน พื้นที่ส่วนใหญ่ในบริเวณนี้ถูกผนวกเข้ากับมณฑลเสฉวนและมณฑลชิงไห่ของจีน ชายแดนปัจจุบันของทิเบตถูกกำหนดขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 18
หลังการปฏิวัติซินไฮ่ต่อราชวงศ์ชิงใน ค.ศ. 1912 กองทัพราชวงศ์ชิงถูกสั่งให้ปลดอาวุธและคุ้มกันไม่ให้เข้าไปในพื้นที่ทิเบต ต่อมาภูมิภาคนี้ได้ประกาศเอกราชใน ค.ศ. 1913 แต่รัฐบาลสาธารณรัฐจีนไม่ได้ให้การยอมรับ ภายหลังลาซ่าควบคุมส่วนตะวันตกของซีคางไว้ ภูมิภาคนี้ยังคงสถานะปกครองตนเองจนถึง ค.ศ. 1951 หลังยุทธการที่ชัมโต ทิเบตถูกยึดครองและผนวกเข้ากับประเทศจีน และรัฐบาลทิเบตก่อนหน้าถูกยุบเลิกใน ค.ศ. 1959 หลังการก่อกำเริบล้มเหลว ปัจจุบัน ประเทศจีนบริหารทิเบตตอนกลางและตะวันตกในฐานะเขตปกครองตนเองทิเบต ส่วนฝั่งตะวันออกส่วนใหญ่เป็นเขตปกครองตนเองของชนกลุ่มน้อยในมณฑลเสฉวน, มณฑลชิงไห่ และมณฑลใกล้เคียง พื้นที่นี้มีความตึงเครียดเกี่ยวกับสถานะทางการเมืองของทิเบต และกลุ่มผู้คัดค้านที่ยังคงพลัดถิ่น
มีรายงานว่าผู้ประท้วงชาวทิเบตในทิเบตถูกจับกุมหรือทรมาน
เศรษฐกิจหลักในทิเบตคือเกษตรแบบยังชีพ ถึงแม้ว่าการท่องเที่ยวเริ่มกลายเป็นอุตสาหกรรมที่เติบโตขึ้นในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ศาสนาหลักในทิเบตคือศาสนาพุทธแบบทิเบต ส่วนศาสนาอื่น ๆ ได้แก่ศาสนาบอน ศาสนาพื้นเมืองที่คล้ายกับศาสนาพุทธแบบทิเบต ชนกลุ่มน้อยที่นับถือศาสนาอิสลาม และคริสต์ ศาสนาพุทธแบบทิเบตสร้างอิทธิพลหลักในศิลปะ, ดนตรี และเทศกาลในภูมิภาค สถาปัตยกรรมทิเบตสะท้อนให้เห็นอิทธิพลของจีนและอินเดีย

**อ้างอิง**

**ข้อมูล**
Beckwith, Christopher I. The Tibetan Empire in Central Asia: A History of the Struggle for Great Power among Tibetans, Turks, Arabs, and Chinese during the Early Middle Ages (1987) Princeton University Press. 0-691-02469-3
*Goldstein, Melvyn C.  A History of Modern Tibet, 1913–1951: The Demise of the Lamaist State (1989) University of California Press. 978-0-520-06140-8 
*Goldstein, Melvyn C. A History of Modern Tibet, 1913–1951: The Demise of the Lamaist State (1989), first Indian edition (1993) Munshiram Manoharlal Publishers, New Delhi, 81-215-0582-8 Pagination is identical to University of California edition.
*Goldstein, Melvyn C. The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet, and the Dalai Lama (1997) University of California Press. 0-520-21951-1
*Grunfeld, Tom (1996). The Making of Modern Tibet. 1-56324-713-5.
*Hopkirk, Peter.  Trespassers on the Roof of the World: The Secret Exploration of Tibet (1983) J. P. Tarcher. 0-87477-257-5
*Kapstein, Matthew T. The Tibetans (2006) Blackwell Publishing. 978-0-631-22574-4
*Laird, Thomas. The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama (2006) Grove Press. 0-8021-1827-5
*Mullin, Glenn H.The Fourteen Dalai Lamas: A Sacred Legacy of Reincarnations (2001) Clear Light Publishers. 1-57416-092-3
*Powers, John. History as Propaganda: Tibetan Exiles versus the People's Republic of China (2004) Oxford University Press. 978-0-19-517426-7
*Richardson, Hugh E. Tibet and its History Second Edition, Revised and Updated (1984) Shambhala. 0-87773-376-7
*Shakya, Tsering. The Dragon In The Land Of Snows (1999) Columbia University Press. 0-231-11814-7
*Stein, R. Tibetan Civilization (1972) Stanford University Press. 0-8047-0901-7
*Teltscher, Kate. The High Road to China: George Bogle, the Panchen Lama and the First British Expedition to Tibet (2006) Bloomsbury UK. 0-7475-8484-2

**อ่านเพิ่ม**
 Allen, Charles (2004). Duel in the Snows: The True Story of the Younghusband Mission to Lhasa. London: John Murray. 0-7195-5427-6.- Bell, Charles (1924). Tibet: Past & Present. Oxford: Clarendon Press.- Dowman, Keith (1988). The Power-Places of Central Tibet: The Pilgrim's Guide. Routledge & Kegan Paul. London, 0-7102-1370-0. New York, 0-14-019118-6.- Feigon, Lee. (1998). Demystifying Tibet: unlocking the secrets of the land of the snows. Chicago: Ivan R. Dee. 1-56663-196-3. 1996 hardback, 1-56663-089-4- Gyatso, Palden (1997). The Autobiography of a Tibetan Monk. Grove Press. NY, NY. 0-8021-3574-9- Human Rights in China: China, Minority Exclusion, Marginalization and Rising Tensions, London, Minority Rights Group International, 2007- Le Sueur, Alec (2013). The Hotel on the Roof of the World – Five Years in Tibet. Chichester: Summersdale. 978-1-84024-199-0. Oakland: RDR Books. 978-1-57143-101-1- McKay, Alex (1997). Tibet and the British Raj: The Frontier Cadre 1904–1947. London: Curzon. 0-7007-0627-5.- Norbu, Thubten Jigme; Turnbull, Colin (1968). Tibet: Its History, Religion and People. Reprint: Penguin Books (1987).- Pachen, Ani; Donnely, Adelaide (2000). Sorrow Mountain: The Journey of a Tibetan Warrior Nun. Kodansha America, Inc. 1-56836-294-3.- Petech, Luciano (1997). China and Tibet in the Early XVIIIth Century: History of the Establishment of Chinese Protectorate in Tibet. T'oung Pao Monographies, Brill Academic Publishers, 90-04-03442-0.- url-status=dead- Samuel, Geoffrey (1993). Civilized Shamans: Buddhism in Tibetan Societies. Smithsonian 1-56098-231-4.- Schell, Orville (2000). Virtual Tibet: Searching for Shangri-La from the Himalayas to Hollywood. Henry Holt. 0-8050-4381-0.- url-status=dead - url-status=dead  – (online version)- Thurman, Robert (2002). Robert Thurman on Tibet. DVD. ASIN B00005Y722.- Van Walt van Praag, Michael C. (1987). The Status of Tibet: History, Rights, and Prospects in International Law. Boulder, Colorado: Westview Press.- Wilby, Sorrel (1988). Journey Across Tibet: A Young Woman's adj=on Trek Across the Rooftop of the World. Contemporary Books. 0-8092-4608-2.- Wilson, Brandon (2004). Yak Butter Blues: A Tibetan Trek of Faith. Pilgrim's Tales. 0-9770536-6-0, 0-9770536-7-9. (second edition 2005)- Wang Jiawei (2000). The Historical Status of China's Tibet. 7-80113-304-8.-  Tibet wasn't always ours, says Chinese scholar by Venkatesan Vembu, Daily News & Analysis, February 22, 2007- Wylie, Turrell V. "The First Mongol Conquest of Tibet Reinterpreted", Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 37, Number 1, June 1977)- isbn=978-90-04-25796-2

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Tibetan Resources on the Web from Columbia University Libraries-  British photographs of Tibet 1920–1950-  The Language of Tibet-  White Paper on Tibetan Culture released by the Information Office of the State Council of the People's Republic of China June 22-  Historical maps and images of Tibet presented by University of Wisconsin-Milwaukee Libraries Digital Collections-  The Tibetan & Himalayan Library (THL)- short=x 

หมวดหมู่:เอเชียกลาง
หมวดหมู่:เอเชียตะวันออก
หมวดหมู่:อดีตประเทศในเอเชียตะวันออก
หมวดหมู่:ภูมิภาคของประเทศจีน
หมวดหมู่:จีนตะวันตก
หมวดหมู่:รัฐพุทธ
ท