ตั๊กแตนใบไม้

ตั๊กแตนใบไม้ (Leaf Insect) มีลักษณะเหมือนใบไม้ที่มีทั้งแกนใบและเส้นใบ ที่เหมือนถูกแมลงกัดกิน โดยจะมีลักษณะหนวดของตั๊กแตนใบไม้นั้นจะเป็นแบบเส้นด้าย โดยหนวดชนิดนี้จะมีลักษณะยาว ซึ่งปล้องทุกปล้องมีขนาดเกือบเท่ากัน และจะมีปากทำหน้าที่ในการกัดและบดเคี้ยวอาหาร ประกอบด้วย Labrum เป็นแผ่นบาง ปากมีลักษณะเป็นชั้นเดียว มี mandibles ใหญ่และแข็งแรง ซึ่งด้านข้างมีลักษณะเป็นฟันเลื่อยเพื่อกัดและบดเคี้ยวอาหาร  ทั้งนี้ยังมีปีกคู่หน้า ซึ่งเนื้อปีกครึ่งแข็งครึ่งอ่อนตลอดทั้งปีก และปีกคู่หลัง มีเนื้อบางใสทั้งปีก เห็นเส้นปีกชัดเจน และมี jumping leg ทำหน้าที่ยึดหรือหนีบเหยื่อที่จับได้ เช่นเดียวกับขาคู่หลังของตั๊กแตนตำข้าว
ในปัจจุบันนั้นมีการจับตั๊กแตนใบไม้กันมากเพื่อนำไปจำหน่ายหรือนำไปเลี้ยงทำให้ตั๊กแตนใบไม้ลดจำนวนลงมาก เนื่องจากมันเคลื่อนไหวได้ช้าจึงทำให้ถูกจับได้ง่าย ด้วยเหตุนี้เองกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ จึงจัดให้ตั๊กแตนในสกุลนี้ เช่นตั๊กแตนใบไม้ ตั๊กแตนกิ่งไม้ อยู่ในบัญชีสัตว์ป่าที่กำหนดให้มีการนำเข้าหรือส่งออกนอกราชอาณาจักร  ต้องได้รับอนุญาตจากอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช

**ลักษณะ**
ตั๊กแตนใบไม้เป็นแมลงที่อยู่ในอันดับ Phasmatodea สกุล Phylium โดยแมลงในอันดับนี้คือพวกตั๊กแตนกิ่งไม้ ตั๊กแตนใบไม้ ซึ่งถือว่าเป็นแมลงหายากที่รู้จักกันดีในชื่อของแมลงกลุ่ม  Phasmids
โดยลักษณะเด่นประการหนึ่งคือ เป็นแมลงที่ไม่ค่อยว่องไว มีการเคลื่อนที่ช้า และไม่กระโดด  มีรูปร่างเหมือนใบไม้และลวดลายบนตัวที่เหมือนกับเส้นใบของใบไม้ ทำให้ดูกลมกลืนกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่อยู่อาศัย  แมลงกลุ่มนี้จึงมีความสำคัญในแง่ของการศึกษากระบวนการวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ที่ใช้เทคนิคการพรางตัว เพื่อความอยู่รอด  ดังนั้นตั๊กแตนใบไม้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีในการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม ในด้านการป้องกันตัว โดยใช้เทคนิคการพรางตัว ซึ่งถือว่าเป็นตัวอย่างที่ดีในแง่ของความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการระหว่างสัตว์และพืชที่มีวิวัฒนาการมานานกว่า 47 ล้านปี  โดยคำว่า Phasma มาจากภาษาละติน แปลว่า ผี ซึ่งมาจากกลไกที่ใช้ในการหลบหลีกศัตรูของแมลงกลุ่มนี้ นั่นเอง

**ความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการของตั๊กแตนใบไม้และญาติ**
ในการศึกษาแมลงกลุ่มนี้ซึ่งมีมาตั้งแต่ ศ.ต. ที่ 18 จนถึงปัจจุบันมีรายงานว่าพบชนิดพันธุ์ทั้งสิ้นประมาณ 3000 ชนิด โดยจำแนกออกเป็น 6 วงศ์ ตามการจำแนกของ Toole (2002)  ได้แก่ วงศ์ Heteromiidae  วงศ์ Phamatidae  วงศ์ Bacillidae วงศ์ Pseudophasmatidae  วงศ์ Phyllidae และวงศ์ Timenatidae

**พฤติกรรม**

**การพรางตัว**
เนื่องจากตั๊กแตนใบไม้เป็นแมลงที่เคลื่อนไหวช้าและไม่กระโดด การเคลื่อนที่นั้นจะใช้วิธีเดิน ปีนป่ายไปตามกิ่งไม้ ใบไม้อย่างช้าๆ ทั้งนี้พบว่ามันมีรูปร่างคล้ายกับใบไม้ที่มันกาะอาศัย ปีกมีสีเขียวคล้ายๆใบไม้ อีกทั้งยังมีปีกที่มีลักษณะเป็นเส้นคล้ายกับเส้นใบไม้  จึงมองดูคล้ายกับใบไม้มาก บางครั้งมันมีการโยกตัวไหวไปมาเล็กน้อยคล้าย ๆ กับใบไม้ถูกลมพัด และบางชนิดก็มีสีน้ำตาลปนแดง ปีกมีสีคล้ายกับใบไม้แห้งที่มันเกาะอยู่ซึ่งลักษณะที่มันพรางตัวให้คล้ายกับใบไม้ที่มันเกาะอยู่นั้นก็เพื่อการหลบหนีศัตรูและการหาอาหารทำให้ศัตรูและเหยื่อไม่สามารถมองเห็นมันได้เนื่องจากรูปลักษณ์ที่เหมือนใบไม้มากๆของมันนั่นเอง จึงอาจทำให้ศัตรูและเหยื่อเข้าใจว่ามันเป็นแค่ใบไม้ใบหนึ่งเท่านั้น 
ในการเปลี่ยนสีของตั๊กแตนใบไม้นั้นขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ ความชื้น แลความเข้มของแสงในสภาพแวดล้อมที่มันอาศัยอยู่ โดยการทำงานของเซลล์ Epidermis ที่อยู่เหนือผิว Cuticle ซึ่งจะมีเม็ดสี (Pigment Granules) คอยเคลื่อนที่เข้าในเซลล์ เพื่อตอบสนองกับสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ขาที่เป็นแผ่นบางๆของมันยังช่วยทำให้มีโครงสร้างกลมกลืนกับใบไม้ทำให้มันกลายเป็นใบไม้ใบหนึ่งได้ไม่ยาก 
ตั๊กแตนใบไม้มีวิธีการหนีศัตรูด้วยการอยู่นิ่งๆตามต้นไม้โดยเฉพาะบริเวณใบ ซึ่งตั๊กแตนใบไม้บางชนิดจะมีสีเขียวทั้งหมดเหมือนใบไม้สด บางชนิดมีสีน้ำตาลเหมือนใบไม้แห้ง  นอกจากนั้นเมื่อถูกศัตรูพบเห็นก็มักจะข่มขู่ให้ศัตรูตกใจกลัว ด้วยการแผ่กางปีกที่มีสีสันสวยงามซ่อนไว้ภายในออกมาจนมีขนาดใหญ่กว่าปกติถึง 2 เท่า พร้อมกับกรีดปีกให้มีเสียงดังเพื่อเป็นการขับไล่ศัตรู

**เผ่า สกุลและชนิด**
The Phasmida Species File (V. 5.0) ในรายชื่อมีสอง เผ่า:

**Nanophylliini**
พบใน: ออสตราเลเซีย นิวกินี; ทวินาม. Zompro & Grösser, 2003- Nanophyllium Redtenbacher, 1906
** Nanophyllium adisi Zompro & Grösser, 2003
** Nanophyllium hasenpuschi Brock & Grösser, 2008
** Nanophyllium pygmaeum Redtenbacher, 1906
** Nanophyllium rentzi Brock & Grösser, 2008
** Nanophyllium asekiense Grösser, 2002
** Nanophyllium frondosum Redtenbacher, 1906

**Phylliini**
พบใน: ออสตราเลเซีย เอเชีย แปซิฟิก; ทวินาน. Brunner, 1893- Chitoniscus Stål, 1875 (ออสตราเลเซีย)
** Chitoniscus brachysoma Sharp, 1898
** Chitoniscus erosus Redtenbacher, 1906
** Chitoniscus feejeeanus Westwood, 1864
** Chitoniscus lobipes Redtenbacher, 1906
** Chitoniscus lobiventris Blanchard, 1853
** Chitoniscus sarrameaensis Grösser, 2008- Microphyllium Zompro, 2001 (ฟิลิปปินส์)
** Microphyllium haskelli Cumming, 2017
** Microphyllium pusillulum (Rehn & Rehn, 1934)
** Microphyllium spinithorax Zompro, 2001- Phyllium Illiger, 1798 (ออสตราเลเซีย, เอเชีย, แปซิฟิก).ชนิด:
** Phyllium athanysus Westwood, 1859
** Phyllium bioculatum Gray, R.G., 1832
** Phyllium bilobatum Gray, R.G., 1843
** Phyllium brevipenne Grösser, 1992
** Phyllium geryon Gray, 1843
** Phyllium giganteum Hausleithner, 1984
** Phyllium hausleithneri Brock, 1999
** Phyllium jacobsoni Rehn, J.A.G. & Rehn, J.W.H., 1934
** Phyllium siccifolium (Linnaeus, 1758)
** Phyllium westwoodii Wood-Mason, 1875- Pseudomicrophyllium Cumming, 2017 (ภาคเหนือของเกาะลูซอน, monotypic genus)
** Pseudomicrophyllium faulkneri Cumming, 2017
** Phyllium letiranti Cumming & Teemsma, 2018

**ชนิดที่สูญพันธุ์**
ซากดึกดำบรรพ์ของEophyllium messelensis อายุ 47 ล้านปีซึ่งเป็นบรรพบุรุษยุคก่อนประวัติศาสตร์ของตั๊กแตนใบไม้ แสดงลักษณะเดียวกับตั๊กแตนใบไม้สมัยใหม่หลายอย่างซึ่งบ่งชี้ว่าวงศ์นี้มีการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยเมื่อเวลาผ่านไป

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ตั๊กแตนตำข้าว