โยไก

ไฟล์:Yokai3.jpg|180px|thumb|ภาพอูกิโยะ ที่วาดถึงโยไก โดยอาโอโตชิ มาสึอิ
โยไก (妖怪 Yōkai) ในภาษาญี่ปุ่นแปลว่า ภูต หรือ ปีศาจ เป็นประเภทหนึ่งของสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติ ในคติความเชื่อญี่ปุ่น ซึ่งโยไกอาจจะนำโชคลาภหรือลางร้ายมาก็เป็นได้ ซึ่งในบันทึกหรือคำบอกเล่าต่างๆของผู้คน บ่อยครั้งที่มักจะพบเจอโยไกที่มีลักษณะคล้ายกับสัตว์ (เช่น คัปปะ มีกระดองคล้ายเต่า เท็งชิ มีปีกคล้ายนางฟ้า หรือ เท็งงุ มีปีกคล้ายนก)
ซึ่งบางครั้งโยไกสามารถปรากฏอยู่ในร่างมนุษย์และปะปนกับผู้คนได้ หรืออาจจะปรากฏในรูปแบบอื่นๆ ที่มนุษย์ทั่วไปไม่สามารถมองเห็น
โยไกมักจะมีอำนาจที่เหนือธรรมชาติ โดยประเภทแปลงกายเป็นหนึ่งในประเภทที่พบมากที่สุด ซึ่งความสามารถในการแปลงกายนี้ เรียกว่า "โอบาเกะ"

**ประเภท**
ตามคติชนของญี่ปุ่นแล้ว สามารถจำแนกโยไกได้เป็น 3 ประเภทหลักๆด้วยกัน โดยทั่วไปแล้ว "โยไก" เป็นคำที่มีความหมายกว้าง สามารถใช้ได้ครอบคลุมกับสัตว์ประหลาดและสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติได้ทั้งหมด

**โยไก**
บาเกะโซริ 
*ฟุนะยูเร
*ฟุตะคุจิ ออนนะ
*อิตตันโมเม็ง
*บาเคโมโนะ สึคุชิ เอมากิ- มัตสึอิ บุนโกะ เฮียกกิ ยาเงียว เอมากิ- อุวะคุจิ - อูชิโรเมะ - บากัน นิวโดะ - อากะตะชิระ - นิฮอน อาชิ

**โอบาเกะ**
หรือโยไกที่แปลงกาย โดยส่วนมากแล้วโยไกประเภทนี้มักจะแปลงร่างเป็นมนุษย์ในร่างผู้หญิง บางส่วนโยไกประเภทนี้เป็นรูปแบบของสัตว์ใบไม้สวรรค์หรือฝนตกอาทิ- จิกิน (ไก่)- ซารุ (ลิง)- บุตะ (หมู)- ยางิ (แพะ)- ทานูกิ - คิสึเนะ (จิ้งจอก)- เฮบิ (งู)- มูจินะ (แบดเจอร์)- โอกามิ  (หมาป่า)- บาเกะเนโกะ (แมว)- สึชิงูโมะ และ โจโรงูโมะ (แมงมุม)- อินุงามิ (สุนัข)- โตระ (เสือ)- คาราคาซา โอบาเกะ (ผีร่ม)- คาซะ โอบาเกะ (ผีร่ม)- เท็งชิ โยโบะ (ภรรยา)- ปารานิตโตะวูอาซาวูอาตติ (ปรนิมมิตวสวัตดี)- เปะปามินโตะ (สะระแหน่)- เท็งชิ (นางฟ้า)- เท็งชิ โอโตโกะ (เทวดา)- มินโตะ โนะ โจเซย์ (สะระแหน่)- ชาคคุ (ซิป)- เอฮอน เฮียนคุ โมโนกาตาริ (หนังสือ)- โคนจา คุกาซุโซคุ เฮียนกิ (หนังสือ)- กาซุ เฮียนกิ ยาเงียว (หนังสือ)- โทริยามา ซุเกียน (หนังสือ)- โคนจาคุ เฮียนกิ ชูอิ (หนังสือ)- ดาวาโดะอุน (ดาวดึงส์)- คุซุริ (ยามา)- เฮียนกิ ยาโกะ (หนังสือ)- เคระเคระ โอโตโกะ (หัวเราะ)

**คิตสึเนะ**
เป็นปิศาจจิ้งจอกที่พบบ่อยครั้งในคติชนญี่ปุ่นซึ่งเชื่อว่า เป็นสัตว์มีไหวพริบและวิทยาคมซึ่งรวมถึงการแปลงเป็นมนุษย์ บางคนเชื่อว่า หมาจิ้งจอกแปลงเป็นมนุษย์เพื่อล่อลวงมนุษย์คนอื่น แต่บางคนเชื่อว่า แปลงมาพิทักษ์รักษาหรือร่วมหอลงโรงด้วย
นอกจากนี้ จิ้งจอกแต่ละตัวจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันออกไปตามจำนวนหางและจำนวนปีที่มีชีวิตอยู่มา และถ้ายิ่งบำเพ็ญเพียรก็จะทำให้มีชื่อเรียกหรือลำดับชั้นที่สูงขึ้นกว่าเดิมได้ เรามาดูลำดับขั้นของการฝึกบำเพ็ญของเหล่าจิ้งจอก- คิตสึเนะ อายุ 1 – 100 ปี (เริ่มบำเพ็ญตั้งแต่อายุ 50 ปี)
พอจิ้งจอกมีอายุ 50 ปี ก็จะออกเดินทางไปบำเพ็ญเพียรและศึกษาวิชา ที่ภูเขาหรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ พอมีอายุถึง 100 ปี ก็จะกลายเป็นจิ้งจอกที่มีพลังเวทย์มนต์สูงขึ้น- ปิศาจจิ้งจอก  – อายุ 100 – 500 ปี
ในขั้นนี้เราจะเรียกว่า “ปิศาจจิ้งจอก” นางต้าจีจิ้งจอกเก้าหางชื่อดังที่ล่มราชวงศ์โจวก็ยังอยู่ในขั้นนี้ ซึ่งปีศาจจิ้งจอกนั้นไม่จำเป็นที่จะต้องมี 9 หางก็สามารถบำเพ็ญให้สูงขึ้นไปอีกระดับนึงได้ (แต่ปีศาจจิ้งจอกที่แปลงร่างเป็นนางต้าจีเป็นจิ้งจอกจรจัดที่มัวเมาไม่ยอมบำเพ็ญตามแบบแผน)- เทพจิ้งจอก – อายุ 500 – 900 ปีขึ้นไป
ระดับนี้จะถูกเรียกว่า “เทพจิ้งจอก” ซึ่งจะกลายเป็นผู้รับใช้เทพเจ้า  และขนส่วนมากจะกลายเป็นสีขาว จิ้งจอกที่บำเพ็ญมาได้ถึงระดับนี้แล้ว พลังเวทย์มนต์และพลังวิญญาณจะเพิ่มมากขึ้น หางที่มีก็จะค่อยๆงอกเพิ่มขึ้น (บางตัวหางก็ยังไม่ถึง 9 หางแต่พลังวิญญาณอยู่ในระดับสูง)- จิ้งจอกสวรรค์  – อายุ 1,000 ปีขึ้นไป
เป็นจิ้งจอกที่บำเพ็ญมามากกว่า1000 ปี จะมีพลังเหนือธรรมชาติ มีตาทิพย์มองเห็นได้ไกลกว่า 1000 ลี้ และสามารถทำอะไรได้หลายๆอย่าง จะถูกเรียกว่าอาศัยอยู่ตามศาลเจ้า พออายุประมาณ 2000 ปี ก็จะออกจากศาลเจ้า เพราะเริ่มมีพลังที่จะทำอะไรได้อย่างอิสระ- จิ้งจอกฟ้า – อายุ 3,000 ปีขึ้นไป
มีพลังอำนาจเกินกว่าที่เราจะคาดคิดได้ สามารถแยกกายละเอียดของตัวเองออกมาผสมผสานไปกับธรรมชาติได้ ทำให้ร่างกายค่อยๆสลายไปเหลืออยู่แต่พลังวิญญาณ ยิ่งไปกว่านั้นแล้วรูปลักษณ์ของจิ้งจอกฟ้าคือจะไม่มีหางเหลืออยู่เลย

**โอนิ**
อีกประเภทหนึ่งของโยไกที่ชาวบ้านรู้จักดีคือโอนิ ซึ่งเป็นพวกยักษ์ที่คอยเฝ้าดูแลภูเขาต่างๆ ร่ายกายมักจะมีสีแดง, ฟ้า, หรือน้ำตาล มีเขาสองเขา ปากกว้างและมีวงเขี้ยว 2 อัน มักสวมใส่ผ้าเตี่ยว หนังเสือ อาจถือกระบองหรือดาบ โดยโอะนิมักมีภาพลักษณ์ที่เลวร้าย แต่บางครั้งพวกเขาก็เป็นศูนย์รวมของพลังธรรมชาติ เชื่อว่าพวกเขาอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือ
ภาพอุกิโยะ ที่วาดถึงปีศาจ โดยคาวานาเบะ เคียวไซ

**สึกุโมงามิ**
เป็นโยไกที่กำเนิดจากข้าวของเครื่องใช้เก่าแก่ต่างๆ ที่มนุษย์ละทิ้ง โยไกประเภทนี้โดยส่วนมากแล้วไม่มีพิษภัยต่อมนุษย์ และอาจอาศัยอยู่ในบ้านเรือนของมนุษย์โดยทั่วไป โยไกประเภทนี้ อาทิ- บาเกะโซริ (รองเท้าฟาง)- บิวาโบกุโบกุ (พิณ)- บูระบูระ (โคมไฟกระดาษ)- คาระคาซะ (ร่มเก่า)- คาเมโอซะ (ถ้วยสาเกเก่า)- โมรินจิ โนะ คามะ (กาต้มน้ำชา)- โมกุโมกุเร็ง (ฉากกั้นกระดาษ)

**รูปแบบมนุษย์**
มีโยไกจำนวนมากที่มาจากมนุษย์ธรรมดาสามัญ ซึ่งส่วนมากมีสาเหตุมาจากสภาวะทางอารมณ์และจิตใจที่เลวร้าย จนในที่สุดตัวตนและจิตใจของเขาก็กลายเป็นสิ่งชั่วร้าย โยไกประเภทนี้ อาทิ- สาวคอยาว (ろくろ首) (ผู้หญิงที่สามารถยืดคอได้ในช่วงเวลากลางคืน)- โอะฮะงุโระ เบ็ตตะริ (ผู้หญิงที่ไร้หน้าที่มีแต่ปากสีดำ)- สาวสองปาก (二口女) (ผู้หญิงที่มีปากขนาดใหญ่อีกปากอยู่ที่ด้านหลังศีรษะ)- โดะโระตะโบ (ร่างของชาวนาที่ต้องการผืนนาของเขาคืน)

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อสิ่งมีชีวิตจากปกรณัมญี่ปุ่น

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Youkai and Kaidan date=2010-11-24  (PDF file)-  The Obakemono Project-  Tales of Ghostly Japan-  Hyakumonogatari.com แปลเป็นภาษาอังกฤษจาก Hyakumonogatari.com-  The Ooishi Hyoroku Monogatari Picture Scroll date=2009-04-17 -  Database of images of Strange Phenomena and Yokai (Monstrous Beings) date=2017-06-07