น้ำมูกไหลลงคอ

น้ำมูกไหลลงคอ หรือ เสมหะในคอ 
(Post-nasal drip, PND)
หรือเรียกว่า 
อาการไอเหตุทางเดินหายใจส่วนบน
(upper airway cough syndrome, UACS)
เกิดเมื่อเยื่อเมือกในจมูกผลิตเมือก/มูกมากเกิน
แล้วไหลไปสะสมอยู่ที่ด้านหลังจมูก จนในที่สุดไหลลงไปในคอ
โดยมีเหตุมาจากเยื่อจมูกอักเสบ โพรงอากาศอักเสบ โรคกรดไหลย้อน หรือโรคเกี่ยวกับการกลืน เช่น esophageal motility disorder 
หรืออาจเกิดจากภูมิแพ้ (คือ allergic postnasal drip) หวัดหรือไข้หวัดใหญ่ จากยา หรือจากเหตุอื่นๆ
อย่างไรก็ดี มีนักวิชาการที่อ้างว่า มูกที่ไหลไปในคอจากหลังจมูกเป็นการทำงานตามธรรมชาติที่พบในบุคคลปกติและผู้ไม่ไอด้วย
จึงเป็นเพียงแค่อาการ (symptom)
ไม่ใช่nowrap |กลุ่มอาการ (syndrome) ที่สัมพันธ์กับการไอเรื้อรัง โดยวรรณกรรมการแพทย์ในสังคมต่างๆ ก็กล่าวถึงไม่เท่ากัน
ขาดคำนิยามที่ยอมรับ ไร้การเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อทางพยาธิวิทยา และไม่สามารถทดสอบได้ทางชีวเคมี

**อาการ**
อาการอาจปรากฏเป็นความไม่สบายที่มีอยู่ตลอดในทางเดินหายใจส่วนบน
ทั่วไปจะระบุว่า เป็นความรู้สึกว่ามีอะไรไหลลงไปในคอ และอาจปรากฏร่วมกับน้ำมูกไหล การกระแอมเคลียร์คอเรื่อยๆ การไอ แต่อาการก็ไม่สามารระบุโรคใดโรคหนึ่งโดยเฉพาะ
น้ำมูกไหลลงคอเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดสำหรับการไอเรื้อรัง ซึ่งนิยามว่าเป็นการไอที่ดำเนินต่อเนื่องเกินกว่า 8 สัปดาห์
น้ำมูกไหลลงคออาจเป็นสาเหตุของกล่องเสียงอักเสบหรือไวการตอบสนองมากเกินไป แล้วทำให้สายเสียงทำงานผิดปกติ (vocal cord dysfunction)

**สาเหตุ**
มีเหตุให้น้ำมูกไหลลงคอหลายอย่าง ซึ่งอาจเป็นแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง

**โรคกรดไหลย้อน**
โรคกรดไหลย้อนมักสัมพันธ์กับอาการในระบบทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งคล้ายกับน้ำมูกไหลลงคอ เช่น การไอ การกระแอมขับเสมหะ เสียงแหบ และเสียงเปลี่ยน
กรดไหลย้อนทำให้คอระคายเคือง ทำให้รู้สึกว่ามีเมือกเพิ่มขึ้นในคอ ซึ่งเชื่อว่าเป็นเหตุหรือทำอาการน้ำมูกไหลลงคอให้แย่ลง

**เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้**
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นภาวะที่พบได้บ่อย เกิดจากการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ ทำให้ร่างกายปล่อยสารสื่อการอักเสบ เช่น ฮิสตามีน ที่ทำให้จาม น้ำมูกไหล คันตา และคัดจมูก
การเพิ่มน้ำมูกไหลและการผลิตเมือกเพิ่ม อาจมีผลเป็นน้ำมูกไหลลงคอ

**เยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้**
เยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้ (Non-allergic rhinitis) มีอาการของเยื่อจมูกอักเสบ ซึ่งรวมถึงน้ำมูกไหลและการคัดจมูก แต่ผลการทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนังและซีรัมเป็นลบ
สามารถแบ่งประเภทออกเป็น: date = November 2020- เยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้ร่วมกับการมีเม็ดเลือดขาวอีโอซิโนฟิลสูง (Non-allergic rhinitis with eosinophilia)- เยื่อจมูกอักเสบจากฮอร์โมน (เช่น ระหว่างตั้งครรภ์)- เยื่อจมูกอักเสบจากยา- เยื่อจมูกอักเสบแบบฝ่อ (atrophic rhinitis)- เยื่อจมูกอักเสบจากสารระคายเคืองและอาชีพ (รวมถึงควันบุหรี่ น้ำยาทำความสะอาด ฯลฯ)- เยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้และไม่ทราบสาเหตุ

**ไซนัสอักเสบ (rhinosinusitis)**
ไซนัสอักเสบคือการอักเสบหรือการติดเชื้อของช่องไซนัส
ไซนัสอักเสบฉับพลันจะมีอาการน้อยกว่าสี่สัปดาห์ ไซนัสอักเสบเรื้อรัง นานกว่า 12 สัปดาห์
การระคายเคืองที่ยืดเยื้อเช่นนี้อาจทำให้ผลิตเมือกเพิ่มขึ้น ซึ่งก่ออาการน้ำมูกไหลลงคอ

**กลไก**
กลไกที่แน่นอนของ PND ขึ้นอยู่กับสาเหตุแต่โดยทั่วไปมักเกี่ยวข้องกับการผลิตเมือกเพิ่มขึ้นของเยื่อเมือกในจมูก
นอกจากการดมกลิ่นแล้ว ช่องจมูกมีหน้าที่กรองและควบคุมอุณหภูมิและความชื้นของอากาศที่หายใจเข้า
เยื่อเมือกในช่องจมูกสามารถผลิตสารคัดหลั่งหรือเมือกที่ช่วยหล่อลื่นและปกป้องช่องจมูก
ระบบประสาทอิสระเป็นตัวกระตุ้นการผลิตเมือกโดยใช้นิวโรเปปไทด์กลุ่มโคลีเนอร์จิก
เมือกส่วนเกินสามารถไหลลงคอด้านหลังไปยังทางเดินหายใจส่วนบนและล่างเหมือนกับสารระคายเคืองทางกายภาพและเคมีอื่นๆ 
สามารถกระตุ้นตัวรับสัญญาณการไอในระบบทางเดินหายใจ ส่งผลให้ไอเพื่อป้องกันตัว

**การวินิจฉัย**
การวินิจฉัยภาวะน้ำมูกไหลลงคอจะขึ้นอยู่กับทั้งประวัติอย่างละเอียดและการตรวจทางคลินิกเพื่อช่วยกำหนดสาเหตุ
ประวัติอาจเริ่มจากความรู้สึกคัดจมูกโดยมีหรือไม่มีน้ำมูกไหล
หากสงสัยเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ก็จะประเมินประวัติครอบครัวเกี่ยวกับภาวะภูมิแพ้ รวมถึงประวัติส่วนตัวของการมีภาวะที่เกี่ยวข้องกันอื่นๆ เช่น ภูมิแพ้อาหาร โรคหอบหืด และผิวหนังอักเสบเหตุภูมิแพ้
เยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มักมีอาการจามติดต่อกัน ตาคัน และปัญหาระบบหายใจมากกว่า 
แต่การแยกแยะประเภทเยื่อจมูกอักเสบโดยใช้อาการเพียงอย่างเดียวก็ทำได้ยาก
การสังเกตดูสามารถระบุการหายใจทางปากซึ่งบ่งชี้การอุดตันของจมูก หรือรอยย่นบนจมูกซึ่งเกิดจากการใช้ฝ่ามือถูปลายจมูกขึ้นเมื่อคัน (ซึ่งเรียกในบางพื้นที่ว่า วันทยหัตถ์เหตุภูมิแพ้)
เมื่อไม่มีการทดสอบที่เฉพาะเจาะจง ก็อาจวินิจฉัยภาวะน้ำมูกไหลลงคอได้ยากจากประวัติอาการเพียงอย่างเดียว 
เพราะสาเหตุมีหลากหลายและอาการจะค่อนข้างทั่วไปกับโรคอื่นๆ มาก
ด้วยเหตุนี้ วิธีการตรวจที่ช่วยชี้ให้เห็นเยื่อจมูกอักเสบและสารคัดหลั่งมูกปนหนอง เช่น การส่องกล้องจมูก อาจใช้เพื่อใช้ช่วยระบุภาวะนี้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น

**การรักษา**
การรักษาจะขึ้นอยู่กับอาการและสาเหตุ
แพทย์อาจสั่งจ่ายยาปฏิชีวนะหากมีอาการเพราะไซนัสอักเสบจากแบคทีเรีย 
ในกรณีที่น้ำมูกไหลลงคอเกิดจากเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้หรือจากสารระคายเคือง การหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้หรือปัจจัยที่ระคายเคือง เช่น รังแค ควันบุหรี่ และน้ำยาทำความสะอาด อาจมีประโยชน์
ยาต้านฮิสตามีนมีประโยชน์โดยเฉพาะสำหรับเยื่อจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ และก็อาจมีสำหรับเยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้บางกรณี
ยาต้านฮิสตามีนรุ่นแรก เช่น คลอร์เฟนิรามีนและคลีมาสทีน มีประสิทธิภาพดีแต่มีผลข้างเคียงทำให้ง่วงนอนมากกว่า 
อาจใช้ยาต้านฮิสตามีนรุ่นใหม่ๆ เพื่อลดผลข้างเคียงเหล่านี้
อะเซลาสทีนเป็นยาฉีดจมูกต้านฮิสตามีนซึ่งได้อนุมัติให้ใช้สำหรับเยื่อจมูกอักเสบทั้งจากภูมิแพ้และไม่ใช่จากภูมิแพ้ 
เนื่องจากมีผลต้านการอักเสบแยกต่างหากกับการต่อต้านตัวรับฮิสตามีน
สเตียรอยด์ชนิดพ่นจมูกอาจมีประโยชน์กับผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อยาต้านฮิสตามีน
การวิเคราะห์อภิมานแบบคอเคลนปี 2019 พบว่า สเตียรอยด์ชนิดพ่นจมูกพบว่าช่วยบรรเทาอาการเยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้ได้ดีกว่ายาหลอกจนถึงสัปดาห์ที่ 4 แต่หลังจากนั้น หลักฐานไม่แน่นอน
ยาลดอาการคัดจมูก เช่น ซูโดอีเฟดรีน สามารถทำให้หลอดเลือดเยื่อบุจมูกหดตัวแล้วทำให้ผลิตเมือกลดลง
ยาต้านโคลิเนอร์จิก เช่น ipratropium bromide สามารถช่วยลดการคัดหลั่งโดยบล็อกผลของระบบประสาทพาราซิมพาเทติกต่อเยื่อเมือกจมูก
การศึกษาหนึ่งพบว่าอาการดีขึ้นหลังจากการรับประทานยาลดกรด lansoprazole 30 มก. วันละสองครั้งเป็นเวลา 8–16 สัปดาห์ ไม่ว่าจะมีหรือไม่มีอาการทั่วไปของโรคกรดไหลย้อน
วิธีการอื่นๆ เช่น การดื่มน้ำอุ่นและการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ อาจช่วยลดอาการของน้ำมูกไหลลงคอ แต่ประสิทธิภาพการรักษาก็ยังไม่ชัดเจนในวรรณกรรมทางการแพทย์

**ระบาดวิทยา**
เพราะน้ำมูกไหลลงคอมักระบุว่าเป็นอาการมากกว่าโรคต่างหาก อัตราการเกิดจึงไม่แน่ชัดและต่างกันไปตามสาเหตุ
เยื่อจมูกอักเสบเรื้อรัง ทั้งชนิดจากภูมิแพ้และไม่ใช่จากภูมิแพ้ สามารถมีผลต่อประชากร 30–40%
เยื่อจมูกอักเสบที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้มักพบในหญิงมากกว่าชาย

**เชิงอรรถและอ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Medline Plus article on Nasal Discharge
หมวดหมู่:โรคของจมูก
หมวดหมู่:กลุ่มอาการ
หมวดหมู่:อาการ
หมวดหมู่:ความผิดปกติทางระบบภูมิคุ้มกัน