Humphrey field analyser

เครื่อง Humphrey Field Analyser
Humphrey field analyser (HFA) เป็นเครื่องวัดลานสายตาของมนุษย์ ที่แพทย์ตรวจปรับสายตาและจักษุแพทย์ใช้ โดยเฉพาะเพื่อตรวจลานสายตาของตาเดียว (monocular visual field)
ผลจากเครื่องจะใช้ระบุปัญหาทางการเห็น
เพราะมันให้ข้อมูลเกี่ยวกับตำแหน่งที่เกิดโรคตลอดระบบสายตา/วิถีประสาทของการเห็น
ซึ่งช่วยให้วินิจฉัยปัญหาทางตาของคนไข้
ผลที่ได้อาจเก็บไว้เพื่อเฝ้าสังเกตความเปลี่ยนแปลงของสายตา

**การใช้ทางการแพทย์**
เครื่องสามารถใช้ตรวจคัดโรค เฝ้าสังเกตอาการ และช่วยวินิจฉัยโรคบางอย่าง
โดยมีเกณฑ์วิธีทดสอบ (testing protocol) หลายอย่างที่เลือกได้ขึ้นอยู่กับจุดมุ่งหมาย
ในรายการต่อไปนี้
เลขตัวแรกหมายถึงขนาดลานสายตาที่ต้องการวัดทางด้านขมับ โดยวัดจากกลางจุดตรึงตา (fixation) และมีหน่วยเป็นองศา 
ส่วนเลข '-2' ระบุรูปแบบของจุดแสงที่ใช้ทดสอบ
*10-2: วัด 10 องศาทางขมับและทางจมูก ตรวจ 68 จุด ใช้สำหรับตรวจจุดภาพชัด (macula) โรคที่จอตา โรคทางประสาทและตา (neuro-ophthalmic) และต้อหินระยะหลัง ๆ
*24-2: วัด 24 องศาทางขมับ และ 30 องศาทางจมูก โดยตรวจ 54 จุด ใช้สำหรับโรคทางประสาทและตา เพื่อตรวจคัดกรองโดยทั่วไป และเพื่อตรวจต้อหินระยะต้น ๆ
*30-2: วัด 30 องศาทางขมับและจมูก โดยตรวจ 76 จุด ใช้สำหรับตรวจคัดโรคทั่วไป ต้อหินระยะต้น ๆ และโรคทางประสาท (neurological)
การตรวจทั้งหมดตามที่ว่าสามารถทำแบบ SITA-Standard หรือ SITA-Fast
โดย SITA-Fast จะเร็วกว่า
แม้จะให้ผลเทียบได้กับ SITA-Standard แต่อาจจะทำซ้ำได้ผลไม่เหมือนกัน และจะไวตรวจพบปัญหาได้น้อยกว่า

มีวิธีการทดสอบอื่น ๆ ที่ใช้ในกิจโดยเฉพาะเช่น 
*Esterman - ใช้เพื่อตรวจการทำงานของสายตาคนไข้เพื่อให้แน่ใจว่า สามารถขับรถได้อย่างปลอดภัย อย่างที่ใช้ในประเทศออสเตรเลีย
*SITA SWAP ย่อมาจาก Short Wavelength Automated Perimetry (SWAP) ใช้เพื่อตรวจการเสียสายตาเพราะต้อหินในระยะต้น ๆ

**วิธีการตรวจ**
ที่วางคางและที่จับเลนส์
การตรวจใช้เวลาประมาณ 5-8 นาที ไม่นับเวลาที่ต้องจัดแจงหรือบอกคนไข้
มีหลายขั้นตอนที่ต้องทำก่อนจะเริ่มตรวจเพื่อให้ได้ผลที่เชื่อถือได้

เจ้าหน้าที่จะเลือกวิธีการและข้างของตาที่จะตรวจก่อน แล้วจึงใส่ข้อมูลคนไข้ รวมทั้ง refractive error (ภาวะกำลังหักเหแสงของสายตาผิดปกติ)
ในกรณีที่จำเป็น เครื่องจะระบุเลนส์ที่ต้องใช้ในการทดสอบ (เช่น เลนส์กลมหรือเลนส์ทรงกระบอก cylindrical lens)
ในกรณีเช่นนี้ มักใช้เลนส์ทดสอบที่มีกรอบโลหะ โดยจะวางเลนส์ทรงกระบอกไว้ใกล้คนไข้เพื่อให้ระบุ axis ได้ง่าย ๆ 
เจ้าหน้าที่สามารถปรับจุดตรึงตาได้ตามความจำเป็น
ก่อนให้คนไข้เข้าไปนั่งที่เครื่อง เจ้าหน้าที่จะอธิบายวิธีการทดสอบแก่คนไข้
คือให้มองตรึงอยู่ที่เป้าตรงกลาง ให้กดปุ่มสัญญาณต่อเมื่อเห็นจุดแสงที่เป็นตัวกระตุ้น
คนไข้จะไม่สามารถเห็นแสงที่แสดงทั้งหมด แสงบางจุดอาจสว่างกว่า มืดกว่า แสดงช้ากว่า เร็วกว่าแสงอื่น ๆ 
ตาที่ไม่ได้ตรวจจะปิดไว้ และจะปิดแสงในห้องก่อนทดสอบ
เจ้าหน้าที่จะให้คนไข้วางคางไว้ที่ที่วาง และแนบศีรษะชิดกับที่พิงหน้าผาก
โดยอาจต้องปรับการวางศีรษะบ้างเพื่อให้รูม่านตาอยู่ตรงกลางของจอเพื่อให้สามารถเช็คการมองของคนไข้ได้ตลอดการทดสอบ
เลนส์ที่วางบนที่จับควรอยู่ใกล้ตาคนไข้ให้มากที่สุดไม่ให้เห็นสิ่งแปลกปลอม (artefacts)
สำคัญว่าคนไข้จะต้องกะพริบตาเป็นปกติ ทำตัวสบาย ๆ และตั้งใจมีสมาธิตลอดช่วงทดสอบ
ซึ่งเพิ่มความน่าเชื่อถือได้ของผลที่วัด
เป้าการตรึงตาต่าง ๆ 
ซ้าย: กลาง, กลาง: รูปเพชรขนาดเล็ก, ขวา: รูปเพชรขนาดใหญ่

**การทำงาน**
เครื่องจะยิงแสงสีขาวที่มีความสว่างต่าง ๆ กันไปยังจุดต่าง ๆ ในช่องทรงกลมซึ่งมีแสงสว่างทั่ว ๆ กัน
คนไข้จะกดปุ่มเพื่อแสดงว่าเห็นจุดแสง
ซึ่งเป็นการตรวจสอบสมรรถภาพของจอตาในการตรวจจับสิ่งกระตุ้นที่จุดต่าง ๆ ภายในลานสายตา
นี่เรียกว่าความไวจอตา (retinal sensitivity) ซึ่งมีหน่วยวัดเป็น เดซิเบล (dB)
เครื่องวัดปัจจุบันใช้ขั้นตอนวิธี Swedish Interactive Thresholding Algorithm (SITA)
ซึ่งเป็นสูตรที่ทำให้วัดลานสายตาได้เร็วที่สุดและแม่นยำที่สุด
ผลจะเทียบกับข้อมูลสายตาของคนรุ่นเดียวกันในฐานข้อมูล ซึ่งสามารถระบุการเห็นที่ผิดปกติหรือน่าสงสัยโดยอาจมีเหตุจากโรค

**เป้าหมายการตรึงตา**
มีเป้าหมายหลายอย่างที่สามารถเลือกให้คนไข้มองได้
โดยเลือกขึ้นอยู่กับอาการของคนไข้ 
*เป้ากลาง: เป็นแสงสีเหลืองที่ตรงกลาง
*รูปเพชรขนาดเล็ก: ใช้สำหรับคนไข้ที่ไม่เห็นเป้าตรงกลาง เช่นคนไข้โรคจุดภาพชัดของจอตาเสื่อม คือให้คนไข้มองที่ตรงกลางระหว่างจุด 4 จุด
*รูปเพชรขนาดใหญ่: สำหรับคนไข้ที่ไม่เห็นเป้าหมายที่กล่าวมาแล้วทั้งสอง

**การแปลผล**
ไฟล์:Plots2.jpg|thumb|left|
แผ่นพิมพ์แสดงผล 
1: ดรรชนีความน่าเชื่อถือได้
2: ผลเป็นตัวเลข (Numerical Display)  
3: ผลเป็นสเกลสีเทา 
4: ความคลาดเคลื่อนทั้งหมด 
5: ความน่าจะเป็น  
6: Pattern Deviation  
7: Global Indices  
8: Glaucoma Hemifield Test  
9: Visual Field Index

**ดรรชนีความเชื่อถือได้**
ความเชื่อถือได้เป็นเรื่องสำคัญมากเมื่อแปลผล
มีปัญหาต่าง ๆ รวมทั้งคนไข้เสียสมาธิ ปิดตา หรือกดปุ่มบ่อยเกิน
การเฝ้าสังเกตการตรึงตาของคนไข้สามารถทำได้ที่หน้าจอหรือที่ "gaze tracker" ซึ่งอยู่ทางด้านล่างของแผ่นพิมพ์แสดงผล
ระดับความเชื่อถือได้จะแสดงเป็นดรรชนีความเชื่อถือได้ (reliability indices) ที่อยู่ในแผ่นพิมพ์แสดงผล (ดูรูป)
ซึ่งเจ้าหน้าที่จะตรวจดูเป็นอย่างแรกเพื่อดูว่าผลเชื่อถือได้หรือไม่
ดรรชนีรวมทั้ง
*การเสียการตรึงตา (Fixation Losses) : บันทึกเมื่อคนไข้ตอบสนองต่อแสงกระตุ้นที่ยิงไปที่จุดบอดของตา ถ้าเกิน 20% ก็จะระบุด้วย 'XX' ถัดไปจากคะแนน ซึ่งแสดงว่าผลเชื่อถือไม่ได้
*ผลบวกลวง (False Positives) : บันทึกเมื่อคนไข้ตอบสนองเมื่อไม่มีแสงกระตุ้น ถ้าเกิน 15% ก็จะระบุด้วย 'XX' ต่อจากคะแนน ซึ่งแสดงว่าเชื่อถือไม่ได้ และอาจเป็นตัวบ่งว่าคนไข้กลัวว่าจะทำการทดสอบผิดพลาด
*ผลลบลวง (False Negatives) : บันทึกเมื่อคนไข้ไม่ตอบสนองต่อแสงกระตุ้นที่สว่างแม้คนไข้จะได้บ่งแล้วว่าเห็นแสงกระตุ้นที่อ่อนกว่า ถ้าค่าสูง นี่แสดงว่าคนไข้เหนื่อย ไม่ใส่ใจ แสร้งป่วย หรือมีปัญหาเสียลานสายตาไปมากจริง ๆ วรรณกรรมแพทย์ได้แสดงเปอร์เซ็นต์ต่าง ๆ เกี่ยวกับความน่าเชื่อถือได้ ส่วนมากกำหนดว่า ผลลบลวงที่สูงกว่าประมาณ 30% ไม่น่าเชื่อถือ

**ผล**
เมื่อตรวจดูความน่าเชื่อถือได้แล้ว จึงจะประเมินข้อมูลที่เหลือ

**(2) ผลเป็นตัวเลข**
ผลเป็นตัวเลขแสดงความไวที่จุดจอตาต่าง ๆ ของคนไข้มีหน่วยเป็น dB เลขยิ่งมากก็แสดงว่าไวมาก
ซึ่งปกติจะไวสุดตรงกลางลานสายตาและค่อย ๆ ลดลงเมื่อห่างออกไป
ค่าปกติอยู่ที่ประมาณ 30 dB ค่าที่น้อยกว่า 0 dB หมายถึงไม่เห็นเลย

**(3) สเกลสีเทา**
สเกลสีเทาเป็นภาพแสดงของผลตัวเลข (2) ทำให้แปลผลการเสียลานสายตาได้ง่าย
ส่วนที่เข้มกว่าหมายถึงไวน้อยกว่า ส่วนที่อ่อนกว่าเป็นส่วนที่ไวกว่า
สเกลนี้ใช้แสดงความเปลี่ยนแปลงของสายตา แต่ก็ไม่ใช้เพื่อวินิจฉัยโรค
รูปแบบความผิดปกติของลานสายตา (ตาขวา)
A: ดวงมืดกลางลานเห็น (central scotoma)
B: Centrocaecal scotoma (ดวงมืดเป็นวงรี รวมจุดตรึงตา และจุดบอด)
C: Nasal Step (เป็นรูปบันไดด้านใน)
D: Superior Arcuate (เป็นรูปโค้งด้านบน)
E: Nasal Wedge defect (เป็นรูปลิ่มด้านใน)
F: Superior Nasal quadrantanopia (บอดเสี้ยวเดียวด้านในข้างบน)
G: Superior Altitudinal (บอดครึ่งซีกบน) 
H: Nasal hemianopia (บอดครึ่งซีกใน)
I: Enlarged Blind Spot with Paracentral scotoma located 15 degrees superiorly (จุดบอดใหญ่ขึ้นโดยมีดวงมืดข้าง ๆ ส่วนกลางที่ 15 องศาบน)


**(4) ความคลาดเคลื่อนทั้งหมด (Total Deviation)**
ค่าความคลาดเคลื่อนเป็นตัวเลขแสดงความต่างระหว่างค่าที่วัดได้กับค่าของคนรุ่นเดียวกันที่จุดในจอตาต่าง ๆ
*ค่าลบแสดงความไวที่ต่ำกว่าปกติ
*ค่าบวกแสดงความไวที่สูงกว่าปกติ
*0 แสดงว่าเท่ากัน
ค่าความคลาดเคลื่อนกำหนดโดยสถิติที่อยู่ด้านล่างจากค่าเป็นตัวเลข 
แสดงเปอร์เซ็นต์ของกลุ่มประชากรปกติที่มีค่าวัดต่ำกว่าคนไข้ในแต่ละจุด ๆ
ค่าความน่าจะเป็น (5) แสดงเปอร์เซ็นต์เพื่อใช้ตีความค่าความคลาดเคลื่อนโดยสถิติ
ยกตัวย่างเช่น สี่เหลี่ยมเข้มสุดหมายถึงว่า  
A: สภาพไร้แก้วตา (Aphakia) 
B: ผลผิดปกติเพราะขอบเลนส์ (rim artefact) 
C: คางวางไม่ถูก 
D: ตำแหน่งเลนส์ 
E: กระจกตามัว  
F: โรคกระจกตารูปกรวย (Keratoconus)  
G: เปลือกตาหย่อน 
H: รูม่าตาหด - 1 มม. 
I: รูม่าตาหด - 3 มม.

**ข้อดี**
 ตรวจลานสายตาอย่างละเอียดโดยมีขั้นตอนที่ทำให้ผลน่าเชื่อถือได้- เทียบข้อมูลคนไข้กับคนรุ่นเดียวกัน- แยกแยะระหว่างการเสียการเห็นโดยทั่วไป (diffuse loss) กับโดยเฉพาะ ๆ (focal loss)
*สามารถใช้กับคนไข้ที่ใช้รถเข็น หูไม่ดี มีปัญหาการทรงตัวหรือการตรึงตา และ/หรือเห็นไม่ชัดมาก (very low visual acuity)- ให้ค่าวัดพื้นฐาน- เจ้าหน้าที่ตรวจและตีความผลได้ง่าย

**ข้อเสีย**
คนไข้ต้องเข้าใจและมีสมาธิดีเมื่อตรวจเทียบกับวิธีตรวจอื่น ๆ- ใช้เวลามาก- การเรียนรู้มีผล คือคนไข้ใหม่จะทำการทดสอบได้ดีขึ้นเพราะเข้าใจสถานการณ์การตรวจสอบ ดังนั้น จึงต้องพิจารณาการตรวจครั้งที่สามเป็นผลบรรทัดฐาน- โอกาสเกิดผลผิดปกติ (artefacts) ต่อไปนี้เป็นรายการของผลผิดปกติและรูปแบบที่มันเกิด แต่เป็นเรื่องที่แก้ได้ถ้าเตรียมตัวกับคนไข้ให้ถูกต้อง
** สายตาผิดปกติ (refractive error) ที่ไม่ได้แก้, สภาพไร้แก้วตา (aphakia) ซึ่งทำให้ลานสายตาไวแสงลดลงอย่างสำคัญ
** ขอบเลนส์อาจทำให้ตาดูเหมือนเสียหายจากต้อหิน
** กระจกตาที่ขุ่นหรือโรคกระจกตารูปกรวย (keratoconus) ทำให้ตาไวแสงน้อยลง
** เปลือกตาหย่อน (Ptosis) ทำให้เสียลานสายตาด้านบน
** รูม่าตาหด (Miosis) ทำให้เสียลานสายตารอบ ๆ

**ดูเพิ่ม**
 ลานสายตา- การทดสอบลานสายตา

**เชิงอรรถและอ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Humphrey visual field analyser
หมวดหมู่:จักษุวิทยา
หมวดหมู่:อุปกรณ์การแพทย์