สเตพานาแกร์ต

สเตพานาแกร์ต (Step'anakert, รูปสะกดแบบตะวันออก stɛpʰɑnɑˈkɛɾt) หรือ ฮันแกนดี (Xankəndi, Az-Khankendi.ogg) เป็นนครร้างในภูมิภาคนากอร์โน-คาราบัคของอาเซอร์ไบจาน นครนี้เคยเป็นเมืองหลวงและอยู่ภายใต้การควบคุมของสาธารณรัฐอาร์ตซัคก่อนการรุกรานของอาเซอร์ไบจานใน ค.ศ. 2023 นครนี้ตั้งอยู่ในหุบเขาบนพื้นที่ชันฝั่งตะวันออกของทิวเขาคาราบัค ที่ฝั่งซ้ายของแม่น้ำการ์การชัย (การ์การ์)
บริเวณที่กลายเป็นสเตพานาแกร์ตเดิมเป็นที่อยู่อาศัยของชาวอาร์มีเนียชื่อ วารารักน์. จากนั้นในสมัยโซเวียต นครนี้ได้รับสถานะเมืองหลักของแคว้นปกครองตนเองนากอร์โน-คาราบัค กลายเป็นศูนย์กลางกิจกรรมทางเศรษฐกิตและอุตสาหกรรม
ในช่วงที่อาร์มีเนียควบคุม นครนี้เป็นศูนย์กลางการศึกษาและวัฒนธรรมระดับภูมิภาค เป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยอาร์ตซัค และทำเนียบวัฒนธรรม ณ ค.ศ. 2021 สเตพานาแกร์ตมีประชากร 75,000 คน
ณ วันที่ 29 กันยายน ค.ศ. 2023 เจ้าหน้าที่อาเซอร์ไบจานเข้าควบคุมนครนี้ ซึ่งมีประชากรอาร์มีเนียเกือบทั้งหมดหลบหนีไปอาร์มีเนียนำหน้ากองกำลังที่กำลังรุกคืบ

**ศัพทมูลวิทยา**
ข้อมูลอาร์มีเนียสมัยกลางระบุที่อยู่อาศัยในบริเวณนี้ว่า วารารักน์ (lit=ตาน้ำพุ่งเร็ว) ใน ค.ศ. 1847 เจ้าหน้าที่รัสเซียเปลี่ยนชื่อหมู่บ้านนี้จากวารารักน์ไปเป็นคันเกนดี อย่างไรก็ตาม วารารักน์ยังคงเป็นชื่อเมืองในภาษาอาร์มีเนียจนกระทั่ง ค.ศ. 1923
ข้อมูลอาเซอร์ไบจานส่วนใหญ่อ้างว่าที่อยู่อาศัยนี้สถาปนาขึ้นในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 ในฐานะที่พำนักของประมุขรัฐข่านคาราบัค ในช่วงปีแรก บริเวณนี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "หมู่บ้านข่าน" (Xanın kəndi) เนื่องจากมีเพีนงแค่ครอบครัวและญาติของข่านเท่านั้นที่อาศัยอยู่ในบริเวณนี้ จากนั้นในคริสต์ศตวรรษที่ 19 บริเวณนี้จึงมีการเปลี่ยนชื่อเป็น คันเกนดี ("หมู่บ้านข่าน" ในภาษาอาเซอร์ไบจาน)
เมืองนี้ได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็น สเตพานาแกร์ต ("นครสเตปัน") ใน ค.ศ. 1923 ตามสเตปัน ชาฮูเมียน นักปฏิวัติบอลเชวิคชาวอาร์มีเนีย ชื่อนี้มาจากการประสมคำว่า Stepan (Ստեփան) กับ kert (lit=ถูกสร้าง)

**ประวัติ**

**ภูมิศาสตร์และภูมิอากาศ**
สเตพานาแกร์ตตั้งอยู่บนที่ราบสูงคาราบัคที่ระดับความสูงเหนือน้ำทะเลเฉลี่ย abbr=off
นครนี้มีสภาพภูมิอากาศแบบอบอุ่นชื้นกึ่งเขตร้อน (Cfa) ตามการแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิพเพิน

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 isbn= 978-0-8108-7450-3- cite encyclopedia|last= Baranchikov|first= E.V.|editor= Yuri Osipov|title= STEPANAKERT|encyclopedia= Great Russian Encyclopedia|volume= 31|location= Moscow |publisher=Большая Российская энциклопедия |year= 2016|page= 225|url= https://old.bigenc.ru/geography/text/4165408|lang= ru|isbn= 978-5-85270-367-5|access-date= 30 June 2023|archive-date= 30 June 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230630154256/https://old.bigenc.ru/geography/text/4165408|url-status= live- cite encyclopedia|last= Busse|first= H.|title= ABU'L-FATḤ KHAN JAVĀNŠĪR|url= https://iranicaonline.org/articles/abul-fath-khan-javansir|volume= I|edition= 3|year= 1983|pages= 285–286|encyclopedia= Encyclopædia Iranica|editor= Ehsan Yarshater|location= New York |publisher=Routledge |isbn= 978-0-7100-9092-8|access-date= 15 December 2021|archive-date= 15 December 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211215075853/https://iranicaonline.org/articles/abul-fath-khan-javansir|url-status= live- cite book|last= Chorbajian|first= Levon|author-link= Levon Chorbajian|title= The Making of Nagorno-Karabagh: From Secession to Republic|location= New York|publisher= Palgrave Macmillan|year= 2001|isbn= 978-0-230-50896-5|page= 140- cite book|last= Davies|first= Norman|author-link= Norman Davies|title= Beneath Another Sky: A Global Journey Into History|year= 2017|location= United Kingdom|publisher= Penguin Books Limited|isbn= 978-1-84614-832-3- isbn=978-0-8147-8578-2- url-status= live- cite book|last1= Hagobian|first1= Hagob Melik|last2= Melkonian|first2= Ara Stepan|title= The Five Melikdoms of Karabagh|year= 2020|location= Yerevan|publisher= Gomidas Institute|isbn= 978-1-909382-60-2|url= http://armenianhouse.org/raffi/novels-ru/khamsa/meliks41_46.html|access-date= 15 December 2021|archive-date= 23 September 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923173816/http://www.armenianhouse.org/raffi/novels-ru/khamsa/meliks41_46.html|url-status= live
*url-status= live- page = 265
*cite book|last1= Holding|first1= Deidre|last2= Allen|first2= Tom|title= Armenia: With Nagorno Karabagh|year= 2019|location= United Kingdom|publisher= Bradt|edition= 5|isbn= 978-1-78477-079-2- isbn= 1-84162-163-3- cite journal|last= Ismail-Zadeh|first= D.|title= Русские поселения в Закавказье в 30-х — 80-х годах XIX века|url= https://libmonster.ru/m/articles/view/%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%95-%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF-%D0%92-%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%92%D0%9A%D0%90%D0%97%D0%AC%D0%95-%D0%92-30-%D1%85-80-%D1%85-%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%90%D0%A5-XIX-%D0%92%D0%95%D0%9A%D0%90|trans-title= Russian settlements in Transcaucasia in the 30s–80s of the 19th century|location= Moscow|journal= Voprosy Istorii|publisher= Russian Academy of Sciences|year= 1976|page= 20|issn= 0042-8779|language= ru|access-date= 15 December 2021|archive-date= 15 December 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211215085104/https://libmonster.ru/m/articles/view/%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%95-%D0%9F%D0%9E%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF-%D0%92-%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%92%D0%9A%D0%90%D0%97%D0%AC%D0%95-%D0%92-30-%D1%85-80-%D1%85-%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%90%D0%A5-XIX-%D0%92%D0%95%D0%9A%D0%90|url-status= live- cite book|last = Kaufman|first = Stuart|author-link= Stuart Kaufman|title = Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War|publisher = Cornell Studies in Security Affairs|year = 2001|location = New York|page= 61|isbn = 0-8014-8736-6- url-status= live- isbn= 978-1-5026-5871-5- url-access= subscription- url-status= live- cite encyclopedia|last= Kuliev|first= Jemil|author-link= :az:Cəmil Quliyev (tarixçi)|title= Khankendi|encyclopedia= Azerbaijani Soviet Encyclopedia|location= Baku|publisher= Azerbaijan National Academy of Sciences|year= 1987|volume= 10|url= https://archive.org/details/ace-x-cild/page/49/mode/2up|lang= az- cite encyclopedia|last= Lagasse|first= Paul|title= Khankendi|url= https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Khankendi|volume= 1|encyclopedia= The Columbia Electronic Encyclopedia|year= 2000|edition= 6|location= New York|publisher= Columbia University Press|oclc= 746941797|access-date= 18 December 2021|archive-date= 18 December 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211218112813/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Khankendi|url-status= live- cite book |url=http://karabakhfacts.com/wp-content/uploads/1988/03/Karabagh-File.pdf |title=The Karabagh File |location=Cambridge, Toronto|year=1988 |isbn=0-916431-26-6 |editor-last=Libaridian |editor-first=Gerard J. |editor-link=Gerard Libaridian |edition=1st |publisher= Zoryan Institute|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220200213/http://karabakhfacts.com/wp-content/uploads/1988/03/Karabagh-File.pdf |archive-date=20 February 2022 |url-status=live- page =  58- cite encyclopedia|last= Mkrtchyan|first= Shahen|author-link= :hy:Շահեն Մկրտչյան|title= Stepanakert |encyclopedia= Armenian Soviet Encyclopedia|lang= hy|location= Yerevan|publisher= Academy of Sciences of the Armenian SSR|year= 1985|volume= 11|pages= 124–125|editor= Viktor Ambartsumian|oclc= 22420067- cite book|last1= Mutafian|first1= Claude|author-link1= Claude Mutafian|chapter= Karabagh In The Twentieth Century|title= The Caucasian Knot: The History & Geopolitics of Nagorno-Karabagh|first2= Levon|last2= Chorbajian|first3= Patrick|last3=Donabédian|location= London and New Jersey|publisher= Zed Books|year= 1994|page= 139|isbn= 978-1-85649-288-1- url-status= live- cite book|last=Payaslian|first= Simon|author-link= Simon Payaslian|title= The History of Armenia: From the Origins to the Present|year= 2008|location= New York|publisher= Palgrave Macmillan|page= 174|isbn= 978-0-230-60858-0- cite encyclopedia|last= Prokhorov|first= Alexander|title= Stepanakert|url= https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Xankendi|encyclopedia= Great Soviet Encyclopedia|location= Moscow|year= 1977|publisher= Sovetskaya Entsiklopediya|edition= 3|author-link= Alexander Prokhorov|oclc= 14476314|access-date= 18 December 2021|archive-date= 18 December 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211218104049/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Xankendi|url-status= live- s2cid=149221754 - cite journal|last= Saparov|first= Arséne|title= Why Autonomy? The Making of Nagorno-Karabakh Autonomous Region 1918–1925|journal= Europe-Asia Studies|volume= 64|number= 2|year= 2012|publisher= Routledge|url= https://newcoldwar.org/wp-content/uploads/2016/04/Why-AutonomyThe-Making-of-Nagorno-Karabakh-Arsene-Saparov.pdf|pages= 281–323|doi= 10.1080/09668136.2011.642583|s2cid= 154783461|access-date= 24 December 2021|archive-date= 24 December 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211224092744/https://newcoldwar.org/wp-content/uploads/2016/04/Why-AutonomyThe-Making-of-Nagorno-Karabakh-Arsene-Saparov.pdf|url-status= live- cite journal|last=Uhlig|first= Mark A.|title= The Karabakh war|url=https://archive.org/details/sim_world-policy-journal_winter-1993-94_10_4/page/n53|journal= World Policy Journal|volume= 10|number= 4|year= 1993|pages= 47–52|location= New York|publisher= Duke University Press|issn= 0740-2775|jstor= 40209334- language= ru- cite journal|last= Zubkova|first= Elena Yurievna|title= Власть и развитие этноконфликтной ситуации в СССР. 1953-1985 гг.|trans-title= Power and Development of the Ethno-Conflict Situation in the USSR|url= https://xn----7sbxcach3agmieaceq1th.xn--p1ai/archive/2004-4|journal= Russian History|location= Moscow|publisher= Nauka|year= 2004|number= 4|page= 22|issn= 0869-5687|language= ru|access-date= 18 December 2021|archive-date= 18 December 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211218100217/https://xn----7sbxcach3agmieaceq1th.xn--p1ai/archive/2004-4|url-status= live

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Stepanakert Municipality (hy)-  360 Panoramic view of the City Center (en)-  Artsakh tourism Office (en) date=24 October 2020 -  Stepanakert on Lonely Planet (en)- 32FA8814F5233774E0440003BA962ED3

หมวดหมู่:เมืองในประเทศอาเซอร์ไบจาน
หมวดหมู่:สาธารณรัฐนากอร์โน-คาราบัค