โรคทางเดินอาหารโดยหน้าที่

โรคทางเดินอาหารโดยหน้าที่ (functional gastrointestinal disorders ตัวย่อ FGID) 
หรือ โรคทางเดินอาหารที่ไม่รู้สาเหตุ
รวมโรคที่ไม่รู้สาเหตุต่าง ๆ หลายอย่างซึ่งมีผลต่อทางเดินอาหารส่วนต่าง ๆ และมีอาการเป็นความไวเจ็บ/ปวดอวัยวะภายในและการบีบตัวผิดปกติของทางเดินอาหาร

**การจัดหมู่**
ศัพท์แพทย์ภาษาอังกฤษว่า functional colonic disease หรือ functional bowel disorder หมายถึงกลุ่มโรคลำไส้ซึ่งมีอาการปวดท้องเรื้อรังโดยไร้เหตุทางโครงสร้างหรือทางเคมีชีวภาพที่สามารถอธิบายอาการเช่นนี้ได้
ดังนั้น โรคหน้าที่อื่น ๆ จึงหมายถึงปัญหาด้านอื่น ๆ ของกระบวนการย่อยอาหาร
กระบวนการทบทวนวรรณกรรมเพื่อความเห็นพ้องของมูลนิธิโรม ที่รู้จักกันว่า กระบวนการโรม (Rome process) ได้ช่วยนิยามโรคทางเดินอาหารโดยหน้าที่
การทบทวน Rome I, Rome II, Rome III และ Rome IV จึงได้เสนอระบบการจัดหมู่และศัพท์โดยอาศัยความเห็นพ้องและคำแนะนำจากคณะกรรมการประสานงานโรม (Rome Coordinating Committee)
ปัจจุบันจึงมีหมวดหมู่ทั้งสำหรับผู้ใหญ่ เด็ก และเด็กเกิดใหม่/เด็กฝึกเดิน
ต่อไปนี้เป็นหมวดหมู่ Rome IV ที่เผยแพร่ในปี 2016
A. โรคหลอดอาหาร (Esophageal Disorders) 
*A1. ปวดหน้าอกไม่ทราบสาเหตุ (functional chest pain)
*A2. แสบร้อนกลางอกไม่ทราบสาเหตุ (functional heartburn)
*A3. Reflux hypersensitivity (ความไวกรดไหลย้อน)
*A4. อาการเหมือนมีก้อนในลำคอ (globus pharyngis)
*A5. การกลืนลำบากไม่ทราบสาเหตุ (functional dysphagia)
B. Gastroduodenal Disorders (โรคกระเพาะ-ต้นลำไส้เล็ก)
*B1. อาหารไม่ย่อยไม่ทราบสาเหตุ (functional dyspepsia)
**B1a. อึดอัดหลังอาหาร (postprandial distress syndrome)
**B1b. ปวดใต้ลิ้นปี (epigastric pain syndrome)
*B2. โรคเรอ (Belching disorders ) 
**B2a. Excessive supragastric belching (โรคเรอเหตุเหนือกระเพาะอาหาร)
**B2b. Excessive gastric belching (โรคเรอเหตุกระเพาะอาหาร)
*B3. โรคคลื่นไส้และอาเจียน
**B3a. อาการคลื่นไส้แล้วอาเจียนเรื้อรัง (chronic nausea vomiting syndrome)
**B3b. Cyclic vomiting syndrome (CVS) (อาการอาเจียนเป็นรอบ ๆ)
**B3c. อาการอาเจียนร้ายแรงเหตุกัญชา (Cannabinoid hyperemesis syndrome)
*B4. กลุ่มอาการสำรอก (rumination syndrome)
C. โรคลำไส้ (Bowel Disorders)
*C1. กลุ่มอาการลำไส้ไวเกินต่อการกระตุ้น ( Irritable bowel syndrome )
**IBS ที่หนักด้วยท้องผูก ( IBS with predominant constipation ) 
**IBS ที่หนักด้วยท้องร่วง ( IBS with predominant diarrhea ) 
**IBS ที่ถ่ายอย่างผสม ( IBS with mixed bowel habits )
**IBS ที่ไม่จัดหมู่ ( IBS unclassified ) 
*C2. ท้องผูกตามหน้าที่ (functional constipation)
*C3. ท้องร่วงตามหน้าที่ (functional diarrhea)
*C4. functional abdominal bloating/distension 
*C5. unspecified functional bowel disorder 
*C6. ท้องผูกเหตุโอปิออยด์ (opioid-induced constipation)
D. Centrally Mediated Disorders of Gastrointestinal Pain
*D1. Centrally mediated abdominal pain syndrome (CAPS) 
*D2. Narcotic bowel syndrome (NBS) / Opioid-induced GI hyperalgesia
E. Gallbladder and Sphincter of Oddi disorders 
*E1. การเจ็บที่ถุง/ท่อน้ำ (biliary pain)
**E1a. โรคถุงน้ำดีตามหน้าที่ (functional gallbladder disorder )
**E1b. functional biliary sphincter of Oddi disorder 
*E2. Functional pancreatic sphincter of Oddi disorder
F. โรคทวารหนักและไส้ตรง (anorectal disorders) 
*F1. กลั้นอุจจาระไม่ได้ (fecal incontinence)
*F2. ภาวะเจ็บทวารหนักและไส้ตรงตามหน้าที่ (functional anorectal pain)
**F2a. Levator ani syndrome
**F2b. Unspecified functional anorectal pain 
**F2c. Proctalgia fugax 
*F3. ความผิดปกติของการถ่ายอุจจาระตามหน้าที่ (functional defecation disorders)
**F3a. Inadequate defecatory propulsion 
**F3b. Dyssynergic defecation
G. โรคทางเดินอาหารตามหน้าที่ในวัยเด็ก: เด็กเกิดใหม่/เด็กหัดเดิน (Childhood Functional GI Disorders: Neonate/Toddler)
*G1. การขย้อนของทารก (infant regurgitation)
*G2. กลุ่มอาการสำรอก (rumination syndrome)
*G3. Cyclic vomiting syndrome (CVS) 
*G4. Infant colic
*G5. ท้องร่วงตามหน้าที่ (functional diarrhea)
*G6. Infant dyschezia
*G7. ท้องผูกตามหน้าที่ (functional constipation)
H. โรคทางเดินอาหารตามหน้าที่ในวัยเด็ก: เด็กเกิดใหม่/เด็กหัดเดิน (Childhood Functional GI Disorders: Neonate/Toddler)
*H1. Functional nausea and vomiting disorders 
**H1a. Cyclic vomiting syndrome (CVS) 
**H1b. การคลื่นไส้และอาเจียนตามหน้าที่ (functional nausea and functional vomiting)
***H1b1. การคลื่นไส้ตามหน้าที่ (functional nausea)
***H1b2. การอาเจียนตามหน้าที่ (Functional vomiting)
**H1c. กลุ่มอาการสำรอก (rumination syndrome)
**H1d. อาการกลืนอากาศ (aerophagia)
*H2. โรคปวดท้องตามหน้าที่ (functional abdominal pain disorders)
**H2a. อาหารไม่ย่อยตามหน้าที่ (Functional dyspepsia)
***H2a1. อาการปวดท้องหลังอาหาร (postprandial distress syndrome)
***H2a2. อาการปวดยอดอก (epigastric pain syndrome)
**H2b. กลุ่มอาการลำไส้ไวเกินต่อการกระตุ้น ( Irritable bowel syndrome ) 
**H2c. Abdominal migraine 
**H2d. Functional abdominal pain ‒ NOS
*H3. โรคถ่ายอุจจาระตามหน้าที่ (functional defecation disorders)
**H3a. ท้องผูกตามหน้าที่ (functional constipation)
**H3b. Nonretentive fecal incontinence

**การระบาด**
โรคกระเพาะลำไส้สามัญมาก
ทั่วโลก แค่โรค  Irritable bowel syndrome  และอาหารไม่ย่อยตามหน้าที่เพียงสองอย่างก็มีผลต่อประชากร 16-26% แล้ว

**งานวิจัย**
มีงานวิจัยพอสมควรในเรื่องเหตุ การวินิจฉัย และการรักษาโรคกลุ่มนี้ ( Functional gastrointestinal disorders )
อาหาร จุลินทรีย์ในร่างกาย พันธุกรรม การทำงานของระบบประสาท-กล้ามเนื้อ และการตอบสนองของระบบภูมิต้านทาน ล้วนมีบทบาทในการเกิดโรค
แม้การปลุกฤทธิ์แมสต์เซลล์ก็เสนอว่าเป็นปัจจัยอย่างหนึ่งด้วย

**ดูเพิ่ม**
 ภูมิแพ้

**เชิงอรรถและอ้างอิง**
หมวดหมู่:โรคระบบทางเดินอาหาร