วงศ์เพียงพอน

วงศ์เพียงพอน หรือ วงศ์วีเซล (weasel family, mustelid) เป็นวงศ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในอันดับสัตว์กินเนื้อวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Mustelidae (มาจากภาษาละตินคำว่า Mustela หมายถึง "เพียงพอน")
ลักษณะโดยรวมของสัตว์ในวงศ์นี้ คือ มีหัวกลม ใบหูสั้นกลม ขาสั้นเตี้ย ลำตัวเพรียวยาว หางยาว มีขนที่อ่อนนุ่มและหนาทั้งตัวและหาง อุ้งเล็บตีนแหลมคม ในปากมีฟันที่แหลมคม มีฟันตัดเหมาะสมสำหรับการกินเนื้อ ซึ่งสามารถเขียนเป็นสูตรได้ว่า lower=3.1.3.2 ส่วนใหญ่เป็นสัตว์ที่หากินในเวลากลางคืน เป็นสัตว์ที่คล่องแคล่วว่องไว ปราดเปรียว และกินอาหารได้หลากหลายไม่เลือกทั้งพืชและสัตว์ หลายชนิด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เพียงพอน จะล่ากระต่ายกินเป็นอาหาร ทั้งที่เป็นสัตว์ที่มีขนาดใหญ่กว่า โดยทำการล่าเป็นฝูงและมุดเข้าไปลากดึงเอาถึงในโพรงจากลำตัวที่เพรียวยาว
ลักษณะเด่นคือประการ คือ ส่วนมากยกเว้นนากทะเล จะมีต่อมกลิ่นใกล้กับรูทวาร ซึ่งผลิตสารเคมีที่เป็นของเหลวเหมือนน้ำมันสีเหลือง มีกลิ่นฉุนสำหรับใช้ประกาศอาณาเขตและใช้เป็นการประกาศทางเพศ และเมื่อปฏิสนธิแล้ว ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิจะยังไม่ฝังตัวเข้ากับผนังมดลูก แต่จะลอยอยู่อย่างนั้น ซึ่งอาจกินเวลานับ 10 เดือน จะฝังตัวเฉพาะเมื่อถึงฤดูกาลที่อาหารอุดมสมบูรณ์เท่านั้น ก่อนที่จะพัฒนาต่อมาเป็นตัวอ่อนและพัฒนาต่อมาจนกระทั่งคลอดออกมาในฤดูที่อาหารอุดมสมบูรณ์ อุณหภูมิอากาศพอเหมาะแก่ลูกอ่อนที่เกิดขึ้นมา ซึ่งตัวแม่จะออกลูกและเลี้ยงดูลูกไว้ในโพรงดินหรือโพรงไม้ ลูกอ่อนจะยังไม่ลืมตา และมีขนบาง ๆ ปกคลุมตัวเท่านั้น จนกระทั่งอายุได้ราว 2-3 เดือน จึงจะเริ่มหย่านม และออกมาใช้ชีวิตเองตามลำพังเมื่ออายุได้ราว 1 ปี
พบกระจายพันธุ์ไปในหลายพื้นที่รอบโลก ทั้งในป่าทึบ, ที่ราบสูง, พื้นที่ชุ่มน้ำ, ชายฝั่งทะเล ตลอดจนชุมชนเมืองของมนุษย์ จนกระทั่งหลายชนิดเป็นสัตว์รังควานสร้างความเสียหายให้แก่มนุษย์

**การจำแนก**
แบ่งออกได้เป็น 57 ชนิด ใน 22 สกุล
ภาพ:Stoat killing a rabbit.jpg|thumb|การล่ากระต่ายของสโทธ หรือเออร์มิน
*วงศ์ย่อย Lutrinae (นาก)
**สกุล Aonyx
***นากเล็กเล็บสั้นแอฟริกา, A. capensis
***นากเล็กเล็บสั้น, A. cinerea
**สกุล Enhydra
***นากทะเล, E. lutris
**สกุล Lontra
***นากแม่น้ำอเมริกาเหนือ, L. canadensis
***นากแม่น้ำใต้, L. provocax
***นากแม่น้ำนีโอทรอปิคอล, L. longicaudis
***นากทะเลอเมริกาใต้, L. felina
**สกุล Lutra
***นากยุโรป, L. lutra
***นากจมูกขน, L. sumatrana
**สกุล Hydrictis
***นากคอจุด, H. maculicollis
**สกุล Lutrogale
***นากใหญ่ขนเรียบ, L. perspicillata
**สกุล Pteronura
***นากยักษ์, P. brasiliensis
*วงศ์ย่อย Mustelinae (แบดเจอร์)
**สกุล Arctonyx
***หมูหริ่ง, A. collaris
**สกุล Eira
***ไทย์รา, E. barbara
**สกุล Galictis
***ไกรซันใหญ่, G. vittata
***ไกรซันเล็ก, G. cuja
**สกุล Gulo
***วูล์ฟเวอรีน, G. gulo
**สกุล Ictonyx
***โพลแคทลายแถบ, I. striatus
***โพลแคทลายแถบสะฮารา, I. libycus
**สกุล Lyncodon
***เพียงพอนพาตาโกเนีย, L. patagonicus
**สกุล Martes (มาร์เทิน, หมาไม้)
***หมาไม้อเมริกา, M. americana
***หมาไม้, M. flavigula
***บีชมาร์เทิน, M. foina
***หมาไม้นิลกิรี, M. gwatkinsii
***หมาไม้ต้นสน, M. martes
***หมาไม้ญี่ปุ่น, M. melampus
***ฟิชเชอร์, M. pennanti
***เซเบิล, M. zibellina
**สกุล Meles
***แบดเจอร์ญี่ปุ่น, M. anakuma
***แบดเจอร์เอเชีย, M. leucurus
***แบดเจอร์ยุโรป, M. meles
**สกุล Mellivora
***ฮันนี่แบดเจอร์, M. capensis
**สกุล Melogale (หมาหริ่ง)
***หมาหริ่งบอร์เนียว, M. everetti
***หมาหริ่งจีน, M. moschata
***หมาหริ่งชวา, M. orientalis
***หมาหริ่งพม่า, M. personata
**สกุล Mustela (วีเซล, เพียงพอน)
***เพียงพอนอเมซอน, M. africana
***เพียงพอนภูเขา, M. altaica
***เออร์มิน, M. erminea
***โพลแคททุ่งหญ้าสเตปป์, M. eversmannii
***เพียงพอนโคลัมเบีย, M. felipei
***เพียงพอนหางยาว, M. frenata
***เพียงพอนญี่ปุ่น, M. itatsi
***เพียงพอนท้องเหลือง, M. kathiah
***เพียงพอนยุโรป, M. lutreola
***เพียงพอนภูเขาอินโดนีเซีย, M. lutreolina
***เพียงพอนตีนดำ, M. nigripes
***เพียงพอนสีน้ำตาล, M. nivalis
***เพียงพอนเหลือง, M. nudipes
***โพลแคทยุโรป, M. putorius
****เฟอเรท, M. p. furo
***เพียงพอนไซบีเรีย, M. sibirica
***เพียงพอนเส้นหลังขาว, M. strigidorsa
***เพียงพอนอียิปต์, M. subpalmata
**สกุล Neovison
***มิงค์อเมริกา, N. vison
***มิงค์ทะเล, N. macrodon († สูญพันธุ์ไปในศตวรรษที่ 19)
**สกุล Poecilogale
***เพียงพอนแถบแอฟริกา, P. albinucha
**สกุล Taxidea
***แบดเจอร์อเมริกา, T. taxus
**สกุล Vormela
***โพลแคทลายหินอ่อน, V. peregusna
สำหรับในประเทศไทยพบทั้งหมด 10 ชนิด คือ นากเล็กเล็บสั้น, นากยุโรป, นากจมูกขน, นากใหญ่ขนเรียบ, หมูหริ่ง, หมาไม้, หมาหริ่งพม่า, เพียงพอนเหลือง, เพียงพอนไซบีเรีย และเพียงพอนเส้นหลังขาว ซึ่งเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองทั้งหมด

**สูญพันธุ์**
มีหลายสกุลที่สูญพันธุ์ไปแล้วตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์
*Brachypsalis
*Chamitataxus
*Cyrnaonyx
*Ekorus
*Megalictis
*Oligobunis
*Potamotherium
*Sthenictis

**ความผูกพันกับมนุษย์**
ไฟล์:Léonard de Vinci - Dame à l'.jpg|thumb|150px|right|รูปวาด "สตรีกับเออร์มิน" (Lady with an ermine) (จริง ๆ แล้วคือ เฟอเรท)
สัตว์ในวงศ์เพียงพอนมีความผูกพันกับมนุษย์อย่างมาก ตั้งแต่อดีตด้วยการไล่ล่าเอาหนังและขนมาทำเป็นเสื้อขนสัตว์ เช่น มิงค์, นาก, เพียงพอน, เออร์มิน หรือหมาไม้ แต่ด้วยความที่เป็นสัตว์ที่มีขนาดเล็ก ดังนั้นการทำเสื้อขนสัตว์หนึ่งตัว ต้องใช้จำนวนมิงค์หรือนากถึง 40 ตัว จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1975 กองทุนสัตว์ป่าโลก (WWF) ได้เรียกร้องให้รัฐบาลประเทศต่าง ๆ ยกเลิกการค้าหนังนาก ซึ่งก็ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดี ทำให้นากได้รับความคุ้มครอง แต่กระนั้นในบางพื้นที่ก็ยังคงมีการลักลอบกันอยู่จนถึงปัจจุบัน
ในบางจำพวกอย่าง หมาไม้ หรือเพียงพอน เป็นสัตว์รังควานในพื้นที่ยุโรปและอเมริกาเหนือ ที่สร้างความเสียหายให้แก่เครื่องเรือนและเครื่องยนต์ของรถในบ้านเรือน ด้วยการที่เป็นสัตว์ที่ปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่มนุษย์อาศัยอยู่ได้เป็นอย่างดี แต่จากการที่เป็นสัตว์กินเนื้อ และชอบล่าสัตว์เล็ก ๆ เช่น หนู หรือกระต่าย ทำให้มีการใช้เฟอเรทสำหรับล่าหนูที่สร้างความเสียหายแก่พื้นที่ทางการเกษตรในบางพื้นที่ เช่น สหรัฐอเมริกา สำหรับในประเทศไทย ของเหลวคล้ายน้ำมันกลิ่นฉุนจากต่อมใกล้ทวารของหมูหริ่ง หรือ หมาหริ่งใช้ทำยาในการแพทย์แผนไทยได้ด้วย
ที่นิวซีแลนด์ ซึ่งเป็นดินแดนห่างไกลจากแผ่นดินใหญ่ เป็นที่ ๆ มีสิ่งมีชีวิตถิ่นเดียวอยู่อย่างหลากหลาย โดยที่ไม่มีสัตว์ผู้ล่าอยู่เลย แต่ทว่าเมื่อชาวตะวันตกเข้าไปบุกเบิก เออร์มิน หรือสโทธก็ได้ติดเข้าไปด้วย และกลายมาเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานการขยายพันธุ์ของนกที่บินไม่ได้หลายชนิดที่นั่น เช่น นกกีวี ทำให้อยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์ในปัจจุบัน
ที่เวียดนามมีการให้เพียงพอนกินเมล็ดกาแฟ แล้วให้เอนไซม์ในกระบวนการย่อยของเพียงพอนถ่ายมูลออกมา เพื่อเก็บขายในราคาที่สูงมาก เรียกว่า "กาแฟขี้เพียงพอน" เช่นเดียวกับกาแฟขี้ชะมด ที่ได้จากอีเห็น
อีกทั้งยังมีการนำมาเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยง โดยการศึกษาทางดีเอ็นเอพบว่ามีการเลี้ยงเฟอเรทเป็นสัตว์เลี้ยงของมนุษย์มานานกว่า 2,500 ปีมาแล้ว และมีเฟอเรทปรากฏในหน้าประวัติศาสตร์โลกมาตั้งแต่อดีต เช่น เป็นสัตว์เลี้ยงของสมเด็จพระราชินีนาถอลิซาเบธที่ 1 แห่งอังกฤษ และปรากฏในภาพวาดของลีโอนาร์โด ดา วินชี ที่ชื่อ "สตรีกับเออร์มิน" (Lady with an Ermine) เป็นต้น 

**See also**
 List of heaviest extant mustelids

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
วงศ์เพียงพอน
หมวดหมู่:สัตว์
หมวดหมู่:สัตว์มีแกนสันหลัง
หมวดหมู่:สัตว์มีกระดูกสันหลัง
หมวดหมู่:วงศ์เพียงพอน
หมวดหมู่:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
หมวดหมู่:สัตว์กินเนื้อ