พระเจ้ารามมะไตย

พระเจ้ารามมะไตย (စောဇိတ်, pron; 19 พฤษภาคม 1303 – เมษายน 1330) หรือ พระเจ้าสอเซน ตามพงศาวดารมอญ กษัตริย์องค์ที่ 4 แห่งอาณาจักรหงสาวดี ระหว่าง ค.ศ. 1323 ถึง 1330 โดยพระองค์ปกครองต่อจาก พระเจ้าแสนเมือง ผู้เป็นพระเชษฐา ภายหลังจากที่พระเจ้าแสนเมืองสวรรคตแบบกระทันหัน เจ้าชีพพระราชอนุชาจึงขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อมาโดย 7 ปีในรัชสมัยเป็นช่วงที่บ้านเมืองอ่อนแอพระเจ้ารามมะไตยเป็นกษัตริย์ที่ไร้ความสามารถเกิดกบฏขึ้นมากมายรวมถึงเสียหัวเมืองภาคตะนาวศรีให้แก่อาณาจักรสุโขทัย
พระเจ้ารามมะไตยถูกปลงพระชนม์เมื่อเดือนเมษายน ค.ศ. 1330 โดยชีปอน ข้าหลวงเดิมของพระเจ้ารามมะไตยและชีปอนได้ขึ้นปกครองแผ่นดินหงสาวดีสืบต่อมาเป็นเวลาเพียง 7 วัน

**พระชนม์ชีพช่วงต้น**
พงศาวดารต่าง ๆ  ให้ข้อมูลเกี่ยวกับพระชนม์ชีพช่วงต้นของพระองค์น้อย สอเซนเสด็จพระราชสมภพในวันที่ 19 พฤษภาคม ค.ศ. 1303 จากเจ้าหญิง นางอุ่นเรือน กับผู้ว่าราชการ สมิงมังละ พระองค์มีพระอนุชา/เชษฐาสองพระองค์ และพระอนุชา/เชษฐาร่วมพระบิดาอย่างน้อยองค์เดียว พระองค์ได้รับการเลี้ยงดูที่มย่องเมียะ เมืองหลักในดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีที่พระบิดาเป็นผู้ว่าราชการ ไม่มีใครทราบว่าพระองค์อยู่ที่ไหนในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าแสนเมือง (ครองราชย์ ค.ศ. 1311–1323) พระเชษฐาองค์โตของพระองค์ นอกจากว่าเซนสมรสกับเจ้าหญิง นางจันทะมังคะละ ลูกพี่ลูกน้องของพระองค์ และมีพระโอรสธิดาด้วยกัน 3 พระองค์ใน ค.ศ. 1323

**รัชสมัย**

**ครองราชย์**
เจ้าชายตกเป็นเป้าความสนใจอย่างกะทันหันในเดือนกันยายน ค.ศ. 1323 เมื่อพระเจ้าแสนเมืองพระชนมายุ 39 พรรษาสวรรคต เนื่องจากพระยาอายกำกอง พระราชโอรสองค์โต มีพระชนมายุเพียง 10 พรรษา เซนเมื่อพระชนมายุ 19 พรรษาจึงขึ้นครองราชบัลลังก์เมาะตะมะ ตอนขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงให้นางจันทะมังคะละเป็นอัครมเหสี แต่ก็ให้แม่นางตะปี ผู้เป็นเจ้าหญิงแห่งสยาม เป็นพระมเหสีหลัก

**การทัพรวมชาติ**
เมื่อขึ้นครองราชย์ พระเจ้ารามมะไตยทรงได้อาณาจักรที่เป็นเอกราชสมบูรณ์ พระเจ้าแสนเมืองแตกหักฐานะเจ้าผู้ปกครองในนามของสุโขทัยตั้งแต่ ค.ศ. 1319 และเข้ายึดลำพูนและชายฝั่งตะนาวศรีใน ค.ศ. 1321 อย่างไรก็ตาม ตามรูปแบบการบริหารของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่พบเห็นในขณะนั้น กษัตริย์องค์ใหม่ทุกพระองค์ต้องสถาปนาอำนาจของตนกับข้าราชบริพารอีกครั้ง กษัตริย์พระชนมายุ 19 พรรษาไม่ได้รับการสนับสนุนในช่วงแรก และผู้ปกครองรัฐบริวารในภูมิภาคพะโคและสามเหลี่ยมปากแม่น้ำก็ก่อกบฏทันที
พระเจ้ารามมะไตยจำต้องสร้างอาณาจักรใหม่ทั้งหมด เป้าหมายแรกของพระองค์คือภูมิภาคพะโค (ปัจจุบันคือภาคย่างกุ้งและภาคพะโคตอนใต้) พระองค์เสด็จออกจากเมืองหลวงเมาะตะมะพร้อมกำลังทหารรักษาการณ์และยกทัพไปทางเหนือ การทัพเปิดตัวประสบความสำเร็จ โดยพระองค์สามารถเข้ายึดพะโค ดากอง (ปัจจุบันคือ ย่างกุ้งกลาง), Dala (ปัจจุบันคือ Dala-Twante) และ Watanaw
เป้าหมายต่อไปของพระองค์คือภูมิภาคสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิระวดีที่ยังคงก่อกบฏ พระองค์ไม่ได้เสด็จกลับเมาะตะมะ แต่ทรงตั้งเมืองหลวงชั่วคราวทางเหนือของพะโคแทน พระองค์ทรงออกล่าช้างเพื่อรวบรวมช้างศึกเพิ่มสำหรับการทัพครั้งต่อไป ด้วยกำลังที่เพิ่มขึ้น พระเจ้ารามมะไตยจึงรุกรานสามเหลี่ยมปากแม่น้ำและทำให้เจ้าเมืองมย่องเมียะและพะสิมยอมจำนน
พระราชกรณียกิจของพระองค์ยังไม่จบสิ้น ในขณะที่พระเจ้ารามมะไตยกำลังนำทัพในพม่าตอนล่าง รัฐบริวารของพระองค์ที่ชายฝั่งตะนาวศรีก็ก่อกบฏเช่นกัน พระเจ้ารามมะไตยจึงส่งกองทัพที่นำโดยขุนพล Bon-Yin ให้ไปยึดชายฝั่งคืน กองทัพเข้ายึดทวายคืน แต่ถูกไล่กลับที่ตะนาวศรี พระองค์จึงยื่นคำร้องขอสงบศึกกับสุโขทัย กษัตริย์แห่งสุโขทัยจึงปฏิบัติกับพระองค์เสมือนเป็นข้าราชบริพาร โดยพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น Binnya Ran De (ဗညား ရံဒယ်, bəɲá jàɴ dɛ̀)

**การทัพยุคหลัง**
หลังสงบศึกกับสุโขทัย พระเจ้ารามมะไตยพยายามสกัดแปร ซึ่งขณะนั้นเป็นเมืองบริวารในนามของอาณาจักรปี้นยะทางเหนือ พระองค์ส่งกองกำลังขนาดใหญ่ซึ่งนำโดย Saw E Pyathat พระราชนัดดาต่างพระราชมารดา แต่ผู้รุกรานกลับถูกขับไล่ออกไป Pyathat สิ้นพระชนม์ในสนามรบ ความพ่ายแพ้ในภาคเหนือเป็นลางบอกเหตุของการศึกครั้งใหม่ในภาคใต้ สัญญาสงบศึกกับสุโขทัยสิ้นสุดลงในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1320 เมื่อเมาะตะมะสูญเสียการควบคุมทวายอีกครั้ง พระเจ้ารามมะไตยส่งซอแอ พระราชนัดดา ไปยึดทวายคืน แต่การรบจบลงอย่างย่ำแย่ พระเจ้ารามมะไตยทรงโทษว่าซอแอเป็นฝ่ายล้มเหลว และส่งพระราชนัดดาไปเข้าคุกใกล้เขตแดนกับแปร

**สวรรคต**
พระเจ้ารามมะไตยถูกลอบปลงพระชนม์ในการรัฐประหารโดยชีปอน หนึ่งในขุนนางที่พระองค์ไว้วางใจ เมื่อ  เมษายน/พฤษภาคม ค.ศ. 1330 พงศาวดารบันทึกว่า ชีปอน ผู้บัญชาการกองพันพิเศษ 500 นาย ได้เชิญกษัตริย์ไปร่วมพิธีขึ้นบ้านใหม่ของชีปอน และสั่งให้ลูกน้องของเขาลอบปลงพระชนม์กษัตริย์ผู้ไม่ทันระวังตัวขณะที่พระองค์กำลังเสด็จเข้ามาในที่ประทับ ชีปอนยึดบัลลังก์ แต่ในสัปดาห์ต่อมา ผู้ชิงราชบัลลังก์ถูกสังหารในการก่อรัฐประหารที่จัดโดยนางจันทะมังคะละ อัครมเหสีของพระเจ้ารามมะไตย

**พระราชวงศ์**
พงศาวดารราชาธิราชรายงานว่า พระองค์มีมเหสีหลักสองพระองค์ และมีพระราชโอรสธิดารวม 5 พระองค์ พระองค์มีพระราชธิดาอย่างน้อยพระองค์เดียวนาม Tala Saw Lun จากพระสนม

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
  year=1967- cite book | last=Pan Hla | first=Nai | author-link=Nai Pan Hla | title=Razadarit Ayedawbon | language=my | orig-year=1968 | edition=8th printing | year=2005 | location=Yangon | publisher=Armanthit Sarpay-  location=London
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ราชวงศ์หงสาวดี