อาการกลัวแมงมุม

ไฟล์:Little Miss Muffet 2 - WW Denslow - Project Gutenberg etext 18546.jpg|250px|thumb|right|ในบางครั้ง แม้แต่วัตถุที่คล้ายคลึงกับแมงมุมก็สามารถกระตุ้นอาการตื่นตระหนกในผู้ที่มีอาการนี้ได้ จากภาพการ์ตูนด้านบนคือหนึ่งในตัวละครเรื่อง หนูแจ็คและคุณมัฟเฟท ที่มีอาการกลัวแมงมุม
อาการกลัวแมงมุม หรือ โรคกลัวแมงมุม (Arachnophobia หรือ arachnephobia ซึ่งรากศัพท์มาจากภาษาlangx|grc|ἀράχνη อาราคเน่ "แมงมุม" และ φόβος โฟบอส "ความกลัว"|italic=unset) คือโรคกลัวเฉพาะอย่างชนิดหนึ่ง เป็นอาการกลัวแมงมุมซึ่งรวมไปถึงสัตว์ชนิดอื่นในตระกูลแมง เช่น แมงป่อง
ซึ่งอาจถูกจัดรวมกับอาการกลัวแมลง

**อาการและอาการแสดง**
ผู้ป่วยโรคกลัวแมงมุมมักจะรู้สึกไม่สบายใจในบริเวณใด ๆ ที่พวกเขาเชื่อว่าอาจมีแมงมุมอาศัยอยู่ หรือบริเวณที่มีสิ่งบ่งบอกถึงการมีอยู่ของแมงมุม เช่น ใยแมงมุม ถ้าหากผู้ป่วยพบเห็นแมงมุม พวกเขาจะไม่สามารถเข้าไปในบริเวณใกล้เคียงนั้นจนกว่าจะเอาชนะอาการตื่นตระหนกที่เกี่ยวข้องกับโรคกลัวแมงมุมได้ เมื่ออยู่ในบริเวณที่ใกล้กับแมงมุมหรือใยแมงมุม ผู้ป่วยบางรายถึงกับกรีดร้อง ร้องไห้ ควบคุมอารมณ์ไม่ได้ หายใจลำบาก เหงื่อออก และมีอัตราการเต้นของหัวใจเพิ่มสูงขึ้น ในกรณีร้ายแรง แม้แต่รูปภาพ ของเล่น หรือภาพวาดแมงมุมที่เหมือนจริงก็อาจกระตุ้นให้เกิดความกลัวอย่างรุนแรงได้ ในบางกรณี อาการกลัวแมงมุมยังถูกกระตุ้นได้เพียงแค่นึกคิดถึงแมงมุมเท่านั้น นอกจากนี้ ผู้ป่วยบางรายจะกระทำการตรวจสอบห้องหรือสถานที่ว่ามีแมงมุมหรือไม่ก่อนที่จะเข้าไปยังสถานที่นั้น หากพบเห็นแล้วก็จะจับตาดูความเคลื่อนไหวอย่างละเอียดถี่ถ้วน ในขณะที่มีอาการอื่น ๆ เช่น เบี่ยงเบนความสนใจตัวเองเพื่อที่จะหลีกเลี่ยงการพบเห็นแมงมุม

**สาเหตุ**
โรคกลัวแมงมุมอาจเป็นรูปแบบที่สุดโต่งของการตอบสนองตามสัญชาตญาณที่ช่วยให้มนุษย์ยุคแรกมีชีวิตรอด หรือเป็นปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมที่พบได้บ่อยที่สุดในสังคมยุโรปส่วนใหญ่

**เชิงวิวัฒนาการ**
เหตุผลเชิงวิวัฒนาการของโรคกลัวยังคงไม่ปรากฏแน่ชัด มุมมองหนึ่งซึ่งยึดถือกันมากในศาสตร์จิตวิทยาวิวัฒนาการ คือการมีอยู่ของแมงมุมมีพิษนำไปสู่วิวัฒนาการของความกลัวแมงมุม หรือทำให้ความกลัวแมงมุมเกิดขึ้นได้ง่ายเป็นพิเศษ ความรุนแรงของอาการกลัวแมงมุมมีความแตกต่างกันไปเช่นเดียวกับลักษณะอื่น ๆ โดยผู้ที่กลัวรุนแรงจะจัดอยู่ในกลุ่มโรคกลัวแมงมุม เนื่องจากแมงมุมมีขนาดค่อนข้างเล็ก พวกมันจึงไม่เข้าเกณฑ์เป็นภัยคุกคามในอาณาจักรสัตว์ ซึ่งมีขนาดเป็นปัจจัยหนึ่ง แต่แมงมุมอาจมีพิษที่มีผลกระทบทางการแพทย์ และ/หรือมีขน (setae) ที่ทำให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนังได้ อย่างไรก็ตาม โรคกลัวมักเป็นความกลัวที่ไร้เหตุผลมากกว่าความกลัวที่มีเหตุผล
ในสภาพแวดล้อมยุคดึกดำบรรพ์ ผู้ป่วยโรคกลัวแมงมุมได้เปรียบเล็กน้อยในแง่การอยู่รอดเมื่อเทียบกับคนกลุ่มที่ไม่กลัวแมงมุม เพราะการตรวจดูให้แน่ใจว่าสภาพแวดล้อมของพวกเขาปลอดแมงมุมทำให้พวกเขามีความเสี่ยงที่จะถูกแมงมุมกัดน้อยกว่าdate=June 2023 อย่างไรก็ตาม การกลัวแมงมุมมากกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับสิ่งมีชีวิตอื่นที่อาจเป็นอันตราย ซึ่งอยู่ในสภาพแวดล้อมของการปรับตัวเชิงวิวัฒนาการของโฮโม เซเปียนส์ อาจเป็นข้อด้อยได้เช่นกันdate=June 2018
ในหนังสือ The Handbook of the Emotions (1993) นักจิตวิทยา อาร์เน โอห์แมน (Arne Öhman) ศึกษาการจับคู่สิ่งเร้าที่ไม่ได้วางเงื่อนไขกับสิ่งเร้าที่เป็นกลางซึ่งเชื่อมโยงกับการตอบสนองต่อความกลัวที่เกี่ยวข้องกับวิวัฒนาการ (งูและแมงมุม) เทียบกับสิ่งเร้าที่เป็นกลางซึ่งไม่เชื่อมโยงกับการตอบสนองต่อความกลัวที่เกี่ยวข้องกับวิวัฒนาการ (เห็ด ดอกไม้ วัตถุรูปทรงหลายหน้า อาวุธปืน ปลั๊กไฟและเต้ารับไฟ) โดยการทดลองในมนุษย์พบว่าสำหรับโรคกลัวงู (ophidiophobia) และโรคกลัวแมงมุม การจับคู่เดียวเพียงครั้งเดียวก็สามารถทำให้เกิดการตอบสนองที่ถูกวางเงื่อนไขได้ ในขณะที่โรคกลัวเชื้อรา (mycophobia) โรคกลัวดอกไม้ (anthophobia) โรคกลัววัตถุรูปทรงหลายหน้า อาวุธปืน ปลั๊กไฟและเต้ารับไฟจำเป็นต้องมีการจับคู่หลายครั้ง และพฤติกรรมจะยุติลงหากไม่มีการวางเงื่อนไขต่อเนื่อง ในขณะที่การวางเงื่อนไขในโรคกลัวงูและโรคกลัวแมงมุมที่จะคงอยู่ถาวร
จิตแพทย์ แรนโดล์ฟ เอ็ม. เนสเซ่ (Randolph M. Nesse) ตั้งข้อสังเกตว่า ในขณะที่การวางเงื่อนไขการตอบสนองต่อความกลัวที่มีต่อวัตถุอันตรายที่แปลกใหม่ในเชิงวิวัฒนาการ เช่น ปลั๊กไฟและเต้ารับไฟ สามารถเป็นไปได้ แต่การวางเงื่อนไขจะเกิดขึ้นช้ากว่า เนื่องจากสิ่งเร้านั้นไม่เคยเชื่อมโยงกับความกลัวมาก่อน นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตเพิ่มเติมว่าการเน้นย้ำถึงความเสี่ยงจากการขับรถเร็วและการเมาแล้วขับในการอบรมผู้ขอรับใบอนุญาตขับรถเพียงอย่างเดียวไม่สามารถป้องกันอุบัติเหตุบนท้องถนนได้ และเกือบหนึ่งในสี่ของการเสียชีวิตของผู้คนอายุระหว่าง 15 ถึง 24 ปีในสหรัฐอเมริกา ใน ค.ศ.2014 มีสาเหตุมาจากอุบัติเหตุบนท้องถนน เนสเซ่ จิตแพทย์ ไอแซก มาร์ค (Isaac Marks) และนักชีววิทยาวิวัฒนาการ จอร์จ คริสโตเฟอร์ วิลเลียมส์ (George C. Williams) ได้ตั้งข้อสังเกตว่าผู้ที่มีการตอบสนองบกพร่องอย่างมีแบบแผนต่อการปรับตัวเชิงจิตวิทยาต่าง ๆ (เช่น โรคกลัวแมงมุม โรคกลัวงู โรคกลัวการหกล้ม (basophobia)) มักจะประมาทและมีแนวโน้มที่จะประสบอุบัติเหตุซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้มากกว่า และได้เสนอว่าโรคกลัวดังกล่าวควรจัดอยู่ในประเภท "โรคไร้ซึ่งความกลัว" (hypophobia) เนื่องจากผลของยีนเห็นแก่ตัว (selfish gene) ที่พยายามทำสำเนาแพร่กระจายตนเองให้มากที่สุด
การศึกษาวิจัยใน ค.ศ. 2001 พบว่าผู้คนสามารถค้นหาภาพแมงมุมท่ามกลางภาพดอกไม้และเห็ดได้รวดเร็วกว่าการค้นหาภาพดอกไม้หรือเห็ดท่ามกลางภาพแมงมุม นักวิจัยเสนอว่าเป็นเพราะการตอบสนองต่อแมงมุมอย่างรวดเร็วมีความสัมพันธ์กับวิวัฒนาการของมนุษย์มากกว่า

**เชิงวัฒนธรรม**
ในอีกมุมมองหนึ่ง อันตรายต่าง ๆ เช่น อันตรายจากแมงมุมนี้ ถูกประเมินสูงเกินจริงและไม่เพียงพอที่จะมีอิทธิพลต่อวิวัฒนาการ ในทางกลับกัน การสืบทอดโรคกลัวทางพันธุกรรมจะส่งผลจำกัดและบั่นทอนการอยู่รอดมากกว่าจะเป็นการช่วยเหลือ สำหรับชุมชนบางแห่ง เช่น ในปาปัวนิวกินีและกัมพูชา แมงมุมจะเป็นส่วนผสมในอาหารดั้งเดิมด้วย สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าอาการกลัวแมงมุมส่วนหนึ่งอาจเป็นลักษณะทางวัฒนธรรมมากกว่าลักษณะทางพันธุกรรม
เรื่องราวเกี่ยวกับแมงมุมในสื่อมักมีข้อผิดพลาดและใช้คำศัพท์ที่เร้าอารมณ์ซึ่งอาจมีส่วนทำให้เกิดความกลัวแมงมุมได้

**การรักษา**
อาการกลัวแมงมุมสามารถรักษาได้โดยใช้เทคนิคทั่วไปที่แนะนำสำหรับการรักษาโรคกลัวเฉพาะอย่าง (specific phobia) แนวทางการรักษาขั้นแรกคือการลดความวิตกกังวลอย่างเป็นระบบ (systematic desensitization) – หรือเรียกอีกอย่างว่าการบำบัดด้วยการเผชิญหน้ากับสิ่งที่กลัว (exposure therapy) ก่อนที่จะดำเนินการลดความวิตกกังวลอย่างเป็นระบบ มักจะต้องฝึกให้ผู้ที่เป็นโรคกลัวแมงมุมใช้เทคนิคการผ่อนคลายซึ่งจะช่วยให้ผู้ป่วยสงบลง การลดความวิตกกังวลอย่างเป็นระบบสามารถทำได้โดยใช้สิ่งมีชีวิตจริง (ใช้แมงมุมที่มีชีวิต) หรือโดยให้ผู้ป่วยจินตนาการถึงสถานการณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับแมงมุม จากนั้นจำลองการมีปฏิสัมพันธ์กับแมงมุม และในท้ายที่สุดจึงให้มีปฏิสัมพันธ์กับแมงมุมจริง เทคนิคนี้อาจเห็นผลได้หลังจากทำเพียงครั้งเดียว แม้ว่าโดยทั่วไปจะต้องใช้เวลานานกว่านั้นก็ตาม
ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทำให้สามารถใช้แมงมุมเสมือนจริงหรือความเป็นจริงเสมือนในการบำบัดได้ เทคนิคเหล่านี้ได้รับการพิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิผล ทั้งยังมีข้อเสนอแนะว่าการดูคลิปสั้น ๆ จาก ภาพยนตร์ Spider-Man อาจช่วยลดอาการกลัวแมงมุมได้เช่นกัน

**ระบาดวิทยา**
ประชากรโลกร้อยละ 3.5 ถึง 6.1 เป็นโรคกลัวแมงมุม โดยโรคกลัวแมงมุมเป็นหนึ่งในโรคกลัวเฉพาะอย่างที่พบได้มากที่สุดโรคหนึ่ง ขนาดที่บางสถิติพบว่าร้อยละ 50 ของผู้หญิงและร้อยละ 10 ของผู้ชายมีอาการดังกล่าว

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:อาการกลัวสัตว์
หมวดหมู่:จิตวิทยา
หมวดหมู่:อาการ
หมวดหมู่:โรควิตกกังวล