เหตุจลาจลสโตนวอลล์

เหตุจลาจลสโตนวอลล์ (Stonewall riots) หรือชื่ออื่น ๆ การก่อการกำเริบสโตนวอลล์ (Stonewall uprising) หรือ กบฏสโตนวอลล์ (Stonewall rebellion) เป็นกลุ่มเหตุการณ์ประท้วงรุนแรงโดยสมาชิกของชุมชนเกย์ (บุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ) เพื่อเป็นการตอบกลับการจู่โจมของตำรวจที่เริ่มต้นขึ้นในเช้าตรู่วันที่ 28 มิถุนายน 1969 ที่สโตนวอลล์อินน์ ในย่านเกรนิชวิลเลจ แมนฮัตตัน นครนิวยอร์ก เหล่าผู้คนของสโตนวอลล์, บาร์เกย์และเลสเบียนแห่งอื่นในวิลเลจ และผู้คนบนถนนในย่านได้ออกมาต่อสู้กลับเมื่อตำรวจเริ่มใช้ความรุนแรง การจลาจลนั้นได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่สำคัญที่สุดที่นำไปสู่ขบวนการปลดแอกเกย์ และเป็นการต่อสู้ในยุคใหม่เพื่อสิทธิของกลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศในสหรัฐ
ชาวเกย์อเมริกันในทศวรรษ 1950s และ 1960s เผชิญหน้ากับระบบกฎหมายที่ต่อต้านเกย์p=15 กลุ่มคนรักร่วมเพศแรก ๆ ในสหรัฐเสาะหาการพิสูจน์ว่าชาวเกย์สามารถเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสังคมได้ และสนใจในการศึกษาแบบไม่รุนแรง (non-confrontational) สำหรับประเด็นการรักร่วมเพศและการรักเพศตรงข้ามให้เหมือน ๆ กัน ในช่วงปลายทศวรรษ 1960s ได้มีการเคลื่อนไหวทางสังคม/การเมืองที่เกิดขึ้นซึ่งออกไปในทางการถกเถียง เช่น ขบวนการเรียกร้องสิทธิพลเมือง, วัฒนธรรมต้านขนบ และขบวนการต่อต้านสงครามเวียดนามของสหรัฐ อิทธิพลเหล่านี้ร่วมไปกับสภาพแวดล้อมเสรีนิยมของเกรนิชวิลเลจได้เป็นเหมือนตัวเร่งเร้าให้เกิดการจลาจลสโตนวอลล์
มีองค์กรต่าง ๆ น้อยมากที่เปิดต้อนรับชาวเกย์ในช่วงทศวรรษ 1950s และ 1960s ในจำนวนนี้มีไม่น้อยที่เป็นบาร์ ถึงแม้เจ้าของบาร์เหล่านั้นแทบจะไม่ใช่ชาวเกย์ก็ตาม ในขณะนั้น สโตนวอลล์อินน์มีเจ้าของเป็นมาเฟียชาวอเมริกันp=183 สโตนวอลล์อินน์เป็นสถานที่ที่เป็นที่นิยมในหมู่ผู้คนที่ยากจนและชายของที่สุดของชุมชนเกย์: บุตช์เลสเบียน, ชายหนุ่มออกสาว, แดรกควีน, โสเภณีชาย, บุคคลข้ามเพศ และ เยาวชนไร้บ้าน บาร์เกย์ต่าง ๆ ต้องเผชิญกับบุกของตำรวจ (Police raids) เป็นกิจวัตรในทศวรรษ 1960s แต่เจ้าหน้าที่เสียการควบคุมอย่างรวดเร็วในสถานการณ์ที่สโตนวอลล์อินน์ ความตึงเครียดระหว่างตำรวจนครนิวยอร์กกับผู้อยู่อาศัยชาวเกย์ในเกรนิชวิลเลจได้แตกออกและนำไปสู่การประท้วงอีกในเย็นวันถัดมา และอีกครั้งในหลายคืนถัดมา ในอาทิตย์ถัด ๆ มา ชาววิลเลจได้จัดกลุ่มกันอย่างรวดเร็วขึ้นเป็นกลุ่มนักกิจกรรมเพื่อมุ่งเน้นไปยังการสร้างสถานที่สำหรับชาวเกย์และเลสเบียนได้สามารถเปิดเผยเกี่ยวกับเพศวิถีของตนโดยไม่ต้องกลัวว่าจะถูกจับ
หลังเหตุจลาจล ชาวเกย์และเลสเบียนในนิวยอร์กซิตีได้เผชิญกับอุปสรรคทางเพศ เชื้อชาติ ชนชั้น และช่วงอายุ ในการรวมกลุ่มกันเป็นชุมชนที่เหนียวแน่น ภายในระยะเวลาหกเดือน องค์กรนักิจกรรมเกย์สองแห่งได้ก่อตั้งขึ้นในนิวยอร์กโดยมีมุ่งยุทธวิธีที่รุนแรง (confrontational tactics) และมีหนังสือพิมพ์สามเจ้าที่ตั้งขึ้นเพื่อสนับสนุนและเผยแพร่สิทธิของชาวเกย์และเลสเบียน หนึ่งปีหลังเหตุจลาจล ได้มีการจัดไพรด์พาเรดครั้งแรกขึ้นในวันที่ 28 มิถุนายน 1970 เพื่อระลึกถึงเหตุการณ์ ในนิวยอร์กซิตี, ลอสแอนเจลิส และซานฟรานซิสโก ในปี 2016 ได้มีการตั้งอนุสรณ์สถานแห่งชาติสโตนวอลล์ขึ้นที่บริเวณเกิดเหตุจลาจล 
เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2019 อธิบดีกรมตำรวจนิวยอร์กซิตี เจมส์ พี. โอนีลล์ ได้แถลงรายงานขอโทษอย่างเป็นทางการในนามของกรมตำรวจนิวยอร์กสำหรับการกระทำของเจ้าหน้าที่ในเหตุจลาจลสโตนวอลล์เมื่อปี 1969

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 url=https://archive.org/details/riseofgaylesbian00adamrich- cite book |editor-last1=Bronski |editor-first1=Michael |date=2003 |title=Pulp Friction: Uncovering the Golden Age of Gay Male Pulps |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0-312-25267-0 |url=https://archive.org/details/isbn_9780312252670 - isbn=978-0-8108-5913-5- cite book |last1=Carter |first1=David |date=2004 |title=Stonewall: The Riots that Sparked the Gay Revolution |url=https://archive.org/details/stonewallriotsth0000cart |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-34269-2- isbn=978-0-684-81091-1- url=https://archive.org/details/questionofequali00deit - isbn=978-0-525-93602-2- isbn=978-0-8139-2211-9- url=https://archive.org/details/oddgirlstwilight00fade - cite book |last1=Faderman |first1=Lillian |author-link1=Lillian Faderman |first2=Stuart |last2=Timmons |date=2006 |title=Gay L.A.: A History of Sexual Outlaws, Power Politics and Lipstick Lesbians |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-02288-5 |url=https://archive.org/details/gaylahistoryofse00lill .- isbn=978-1-4039-8069-4- isbn=978-1-58005-252-8- title-link=Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A. - cite book |editor-last1=LaFrank |editor-first1=Kathleen |date=January 1999 |url=http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/sw25/gifs/stonewall_national_historic_landmark_nomination.pdf |title=National Historic Landmark Nomination: Stonewall |publisher=U.S. Department of the Interior: National Park Service- cite book |last1=Marcus |first1=Eric |date=2002 |title=Making Gay History |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-093391-3- cite book |last1=Teal |first1=Donn |date=1971 |title=The Gay Militants |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-11279-0- url=https://archive.org/details/gaylesbianrights0000unse 
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์สหรัฐ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ของกลุ่มบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ
หมวดหมู่:การจลาจล