วงศ์พังพอน

วงศ์พังพอน (mongoose; ไทยถิ่นเหนือ: จ่อน) เป็นวงศ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กินเนื้อวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Herpestidae
เดิมเคยถูกรวมเป็นวงศ์เดียวกับ วงศ์ Viverridae หรือ วงศ์ชะมดและอีเห็น

**ลักษณะและพฤติกรรม**
พังพอนมีรูปร่างโดยรวม เป็นสัตว์ขนาดเล็ก มีลำตัวเพรียวยาว ช่วงขาสั้นแต่แข็งแรง มีเล็บที่แข็งแรงและแหลมคม หางยาว ใบหูเล็ก ส่วนใบหน้าแหลม ในปากมีฟันแหลมคมประมาณ 33-34 ซี่ ซึ่งนับว่าใกล้เคียงกับวงศ์ชะมดและอีเห็น มีลำตัวยาวตั้งแต่ 43 เซนติเมตร จนถึง 1 เมตร น้ำหนัก 320 กรัม จนถึง มากกว่า 5 กิโลกรัม
พังพอนส่วนใหญ่มีขนที่หยาบสีน้ำตาลหรือสีเทา ในบางชนิดจะเป็นขนสีอ่อนและมีลายปล้องสีคล้ำพาดเป็นลายขวางหรือลายตั้งเป็นทางยาว
พังพอนโดยมากจะมีพฤติกรรมอยู่รวมกันเป็นฝูง หรืออยู่ลำพังเพียงตัวเดียว หรืออยู่กันเป็นครอบครัว ในหลากหลายสภาพภูมิประเทศ ตั้งแต่ป่าดิบทึบ, ทุ่งหญ้า, ป่าละเมาะ, ทะเลทราย จนถึงนาข้าว หรือพื้นที่เกษตรกรรมในชุมชนของมนุษย์
พังพอนมักหากินในเวลากลางคืน โดยกินอาหารได้หลากหลาย ตั้งแต่ ผลไม้, ลูกไม้, แมลง, สัตว์ทั้งมีกระดูกสันหลังและไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กต่าง ๆ รวมถึง แมงมุม, แมงป่อง และงูหรือกิ้งก่าอีกด้วย อีกทั้งพังพอนเป็นสัตว์ที่มีความปราดเปรียวว่องไว สามารถพองขนให้ตัวมีขนาดใหญ่ขึ้นได้เพื่อขู่ศัตรู และมีภูมิคุ้มกันพิษงูอยู่ในตัว จึงสามารถสู้กับงูพิษได้เป็นอย่างดี ด้วยการหลอกล่อให้งูเหนื่อย และฉวยโอกาสเข้ากัดที่ลำคอจนตาย แต่ถ้าหากถูกกัดเข้าอย่างจัง ก็ทำให้ถึงตายได้เช่นกัน
พังพอนเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุได้ 2 ปี ยกเว้นในบางชนิดที่สามารถตั้งท้องเมื่ออายุได้เพียง 9 เดือน มีระยะเวลาตั้งท้องประมาณ 45-105 วัน ออกลูกครั้งละ 10-24 ตัว มีอายุขัยประมาณ 10 ปี มีรายงานว่าพังพอนในสถานที่เลี้ยงบางตัวมีอายุยืนถึง 17 ปี

**การอนุกรมวิธาน**
ปัจจุบัน พังพอนถูกอนุกรมวิธานไว้ทั้งสิ้น 33 ชนิด ใน 14 สกุล (ดูในเนื้อหา) กระจายพันธุ์ตั้งแต่ทวีปแอฟริกาจนถึงตะวันออกกลาง, เอเชียใต้ จนถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สำหรับในประเทศไทยพบ 2 ชนิด คือ พังพอนเล็ก หรือพังพอนธรรมดา (Herpestes javanicus)  กับพังพอนกินปู หรือพังพอนยักษ์  (H. urva)
สกุลและชนิด
*สกุล Atilax
**พังพอนบึง, A. paludinosus 
*สกุล Bdeogale
**พังพอนหางพวง, B. crassicauda
**พังพอนแจ๊คสัน, B. jacksoni
**พังพอนตีนดำ, B. nigripes
*สกุล Crossarchus
**พังพอนอเล็กซานเดอร์, C. alexandri
**พังพอนแองโกลัน, C. ansorgei
**พังพอนจมูกยาว, C. obscurus
**พังพอนหัวแบน, C. platycephalus
*สกุล Cynictis
**พังพอนเหลือง, C. penicillata
*สกุล Dologale
**พังพอนโพซากิวส์, D. dybowskii
*สกุล Galerella
**พังพอนเพรียวแองโกลัน, G. flavescens
**พังพอนเพรียวโซมาลี, G. ochracea
**พังพอนเล็กสีเทา, G. pulverulenta
**พังพอนปลายดำ, G. sanguinea
*สกุล Helogale
**พังพอนแคระเอธิโอเปีย, H. hirtula
**พังพอนแคระธรรมดา, H. parvula
*สกุล Herpestes
**พังพอนหางสั้น, H. brachyurus
**พังพอนอินเดียสีเทา, H. edwardsii
**พังพอนอินเดียสีน้ำตาล, H. fuscus
**พังพอนอียิปต์, H. ichneumon
**พังพอนเล็ก, H. javanicus
**พังพอนจมูกยาว, H. naso
**พังพอนปลอกคอ, H. semitorquatus
**พังพอนแดง, H. smithii
**พังพอนกินปู, H. urva
**พังพอนคอลาย, H. vitticollis
*สกุล Ichneumia
**พังพอนหางขาว, I. albicauda
*สกุล Liberiictus
**พังพอนไลบีเรีย, L. kuhni
*สกุล Mungos
**พังพอนแกมเบีย, M. gambianus
**พังพอนแบน, M. mungo
*สกุล Paracynictis
**พังพอนโซลัส, P. selousi
*สกุล Rhynchogale
**พังพอนมิลเลอร์, R. melleri
*สกุลSuricata
**เมียร์แคต, S. suricatta

**ชนิดที่สูญพันธุ์**
Leptoplesictis Major, 1903- †L. atavus Beaumont, 1973- †L. aurelianensis (Schlosser, 1888)- †L. filholi Gaillard, 1899- †L. mbitensis Schmidt-Kittler, 1987- †L. namibiensis Morales et al., 2008- †L. peignei, Grohé et al., 2020- †L. rangwai Schmidt-Kittler, 1987- †L. senutae Morales et al., 2008

**ความสัมพันธ์กับมนุษย์**
ด้วยความที่พังพอนเป็นสัตว์ที่ปราดเปรียวว่องไว สามารถกำจัดสัตว์ที่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ได้ พังพอนในบางพื้นที่จึงนิยมเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงในพื้นที่ทำการเกษตร เพื่อให้กำจัดหนู  ขณะที่อินเดีย นิยมมีการละเล่นให้พังพอนสู้กับงูเห่าหรืองูจงอาง 

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
วงศ์พังพอน
หมวดหมู่:สัตว์กินเนื้อ
หมวดหมู่:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
หมวดหมู่:วงศ์พังพอน