หนังสือเดินทางชนิดอ่านด้วยเครื่องได้

ตัวอย่างหน้าหนังสือเดินทางแบบอ่านด้วยเครื่องได้
หนังสือเดินทางชนิดอ่านด้วยเครื่องได้ (Machine-readable passport) เป็นหนังสือเดินทางที่มีการพิมพ์แถบข้อมูลสรุปเกี่ยวกับตัวผู้ถือ เลขที่เอกสาร วันที่หมดอายุ สัญชาติ วันเกิด และรายละเอียดอื่นตามที่รัฐผู้ออกจะกำหนดไว้ มาตรฐานของหนังสือเดินทาง วิธีการพิมพ์ คุณสมบัติความปลอดภัยภาคบังคับ ตลอดจนข้อบังคับอื่นระบุไว้ในเอกสารหมายเลข 9303 ขององค์กรการบินพลเรือนระหว่างประเทศ ตอนที่ 3 และ 4 รวมถึงมาตรฐาน ISO/IEC 7501-1:2008 ทั้งนี้ เพื่อให้การนำเข้าข้่อมูลเกี่ยวกับผู้เดินทางทำได้สะดวกรวดเร็วขึ้น ตรวจสอบบุคคลห้ามเข้าเมืองและบุคคลผู้มีหมายจับหรือหมายเรียกได้สะดวก การอ่านแถบข้อมูลกระทำได้ด้วยตาเปล่าหรือจะใช้เครื่องอ่านได้ทั้งสองวิธี ในประเทศไทย หนังสือเดินทางชนิดนี้เริ่มใช้มาตั้งแต่ พ.ศ. 2536 โดยให้โรงพิมพ์จันวาณิชย์เป็นผู้ดำเนินการมาจนถึงปัจจุบัน โดยก่อนปี พ.ศ. 2545 หนังสือเดินทางยังเป็นแบบธรรมดาแต่มีแถบสรุปข้อมูลสำหรับอ่านด้วยตาและเครื่อง แต่หลังจากนั้นมีการฝังชิปบันทึกข้อมูลลายนิ้วมือและข้อมูลพื้นฐานไว้ท้ายเล่ม
นอกเหนือจากหนังสือเดินทางแล้ว มาตรฐานนี้ยังใช้ได้กับเอกสารเดินทางอย่างอื่น อาทิ ตรวจลงตรา (หรือใบอนุญาตเข้าเมือง) ใบสำคัญถิ่นที่อยู่ (หรือใบอนุญาตให้พำนัก) บัตรเดินทาง ตามที่รัฐผู้ออกเห็นสมควรและทำเป็นระเบียบไว้ ข้อเสียของหนังสือเดินทางชนิดอ่านด้วยเครื่องได้คือ ไม่สามารถบรรจุข้อมูลได้มากเท่าบาร์โค้ดชนิดพิเศษ เช่น คิวอาร์โค้ด PDF417 ชื่อบุคคลที่ยาวเกินกำหนดจะต้องถูกตัด ย่อ หรือแสดงเฉพาะชื่อตัว เลขประจำตัวประชาชนที่ยาวเกินสัดส่วน (เช่น เลขประจำตัวประชาชนจีน ซึ่งมี 18 หลัก) มักจะไม่แสดงในแถบนี้

**หนังสือเดินทาง**
หนังสือเดินทางเป็นเอกสารที่รัฐหรือองค์กรผู้ออกจัดทำขึ้นไว้เป็นสำคัญประจำตัวผู้เดินทางเข้ารัฐอื่น ตามเอกสารหมายเลข 9303 ตอนที่ 3 กำหนดไว้ว่า หนังสือเดินทางมีขนาดยาว 125 มิลลิเมตร และกว้าง 88 มิลลิเมตร รัศมีมุมขอบ 3.18 ± 0.30 มิลลิเมตร ประกอบด้วยหน้าข้อมูลผู้ถือ ตอนล่างดว้าง 23.2 มิลลิเมตร เป็นแถบสรุปข้อมูลผู้ถือ ประกอบด้วยข้อความสองแถว แถวละ 44 ตัวอักษร ดังนี้

**= แถวบน =**

**= แถวล่าง =**
ตอนบน ประกอบด้วยข้อมูลตามความจำเป็น ได้แก่ 
# รูปถ่ายผู้ถือ พิมพ์ไว้ด้านซ้ายมือของหน้าข้อมูล
# รัฐหรือองค์กรผู้ออก
# คำว่า หนังสือเดินทาง ในภาษาราชการของผู้ออก ถ้าภาษาราชการนั้นไม่ใช่ภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส หรือสเปน ให้มีข้อความ PASSPORT, PASSEPORT, PASAPORTE อย่างหนึ่งอย่างใดกำกับ ในทางปฏิบัติประเทศส่วนใหญ่นิยมใช้ภาษาราชการของประเทศนั้นกำกับด้วยภาษาอังกฤษเพียงสองภาษา และมีประเทศจำนวนน้อยที่ใช้ภาษาฝรั่งเศสกำกับเพิ่มเติมด้วย อาทิ ลาว กัมพูชา สวีเดน ฟินแลนด์ ลัตเวีย เอสโตเนีย ลิทัวเนีย โปแลนด์ อิตาลี เยอรมนี ออสเตรเลีย สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา ฯลฯ 
# รหัสเอกสาร รหัสประเทศผู้ออก เลขที่หนังสือเดินทาง
# ชื่อและนามสกุล (ไม่ใส่คำนำหน้า)
# วันเกิด วันที่ออกเอกสาร วันหมดอายุ ในรูปแบบ วันที่ เดือน ปี ค.ศ. โดยเดือนอาจจะใช้ภาษาอังกฤษ (JAN, FEB, MAR, APR, MAY, JUN, JUL, AUG, SEP, OCT, NOV, DEC) ภาษาฝรั่งเศส ()
# เพศ ลายมือชื่อหรือลายพิมพ์นิ้วมือ
# ชื่อองค์กรผู้มีอำนาจออกหนังสือเดินทาง
ในการนี้รัฐผู้ออกอาจเพิ่มรายละเอียดเกินกว่าที่ระบุไว้นี้ได้ เช่น เลขประจำตัวประชาชน ส่วนสูง สีดวงตา ที่อยู่ สถานที่เกิด ฯลฯ แต่ไม่จำเป็น

**อักษรย่อองค์กรหรือรัฐนอกมาตรฐาน**
นอกเหนือจากที่กำหนดใน ISO 3166-1 แล้ว ผู้ออกหนังสือเดินทางอาจจะเลือกใช้อักษรย่ออื่นแทนตนได้ตามความเหมาะสม เช่น- D: เยอรมนี- EUE: สหภาพยุโรป- GBN: ราษฎรชาวอังกฤษผู้มีถิ่นพำนักนอกประเทศ- GBO: ราษฎรชาวอาณานิคมอังกฤษ- GBP: คนในอารักขาอังกฤษ- GBS: คนในบังคับอังกฤษ- UNA: พนักงานทบวงชำนัญพิเศษแห่งสหประชาชาติ - UNK: ชาวคอซอวอผู้ถือเอกสารของสหประชาชาติ- UNO: พนักงานสหประชาชาติ- XBA: พนักงานธนาคารพัฒนาแอฟริกัน- XIM: พนักงานธนาคารส่งออก-นำเข้าแอฟริกัน- XCC: ตัวแทนประชาคมแคริบเบียน- XCO: ตลาดร่วมสำหรับแอฟริกันตะวันออกและใต้- XEC: ประชาคมเศรษฐกิจแอฟริกันตะวันตก- XPO: องค์การตำรวจระหว่างประเทศ- XXA: คนไร้สัญชาติตามนัยแห่งอนุสัญญาว่าด้วยสถานะของคนไร้สัญชาติ พ.ศ. 2497- XXB: ผู้ลี้ภัย ตามอนุสัญญาว่าด้วยสถานะผู้ลึ้ภัย พ.ศ. 2494 - XXC: ผู้ลี้ภัยที่ไม่ได้อยู่ในข่ายแห่งอนุสัญญาฯ- XXX: สัญชาติไม่ระบุ
นอกจากนี้ยังมีอักษรย่อที่ยังไม่เป็นที่ยอมรับแพร่หลายในนานาประเทศ ดังนี้- RKS: ประเทศคอซอวอ- WSA: หนังสือเดินทางโลกของหน่วยงานบริการโลก 

**ตรวจลงตราหรือใบอนุญาตเข้าเมือง**
มาตรฐานตามเอกสารหมายเลข 9303 ยังครอบคลุมถึงตรวจลงตราหรือใบอนุญาตเข้าเมืองอีกด้วย โดยแผ่นปะหรือสติ๊กเกอร์ตรวจลงตราตามนัยแห่งเอกสารนี้ มี 2 ประเภท คือขนาดใหญ่ และขนาดย่อม
แผ่นปะตรวจลงตราขนาดใหญ่มีขนาดกว้างได้ตั้งแต่ 79 - 81 มิลลิเมตร และยาวได้ตั้งแต่ 119 - 121 มิลลิเมตร ส่วนแผ่นปะตรวจลงตราขนาดย่อมมีขนาดกว้างได้ตั้งแต่ 73 - 75 มิลลิเมตร และยาวได้ตั้งแต่ 104 - 106 มิลลิเมตร ประเทศส่วนใหญ่นิยมใช้แผ่นปะขนาดย่อมเนื่องจากสามารถประทับตราและลงนามผู้รับผิดชอบกำกับได้
ตอนบนของแผ่นปะ ต้องประกอบด้วย ชื่อประเทศผู้ออก ประเภท วันเริ่มใช้ วันหมดอายุ จำนวนการเข้าประเทศ สถานที่ออก รูปถ่ายของผู้ถือ (ถ้าไม่มีรูปให้พิมพ์ตราทดแทน) และอาจจัดให้มีลายมือชื่อผู้มีอำนาจลงนาม และ/หรือตราประทับกำกับ
ตอนล่างของแผ่นปะตรวจลงตราขนาดใหญ่มีแถบอักขระ 44 ตัว จำนวน 2 แถว เช่นเดียวกับหนังสือเดินทาง ส่วนแผ่นปะขนาดย่อมลดจำนวนอักขระเหลือ 36 ตัว คำอธิบายอักขระแต่ละตัวในแต่ละแถวสำหรับแผ่นปะตรวจลงตรามีดังนี้
แถวบน เช่นเดียวกับหนังสือเดินทาง แต่เปลี่ยนอักษรตัวแรกจาก 'P' เป็น 'V' (visa) ตามด้วยอักษรอีกหนึ่งตัวระบุชนิดของตรวจลงตรา ตามด้วยอักษรย่อประเทศผู้ออกเอกสาร และตามด้วยชื่อแบบเดียวกับหนังสือเดินทาง ถ้าเกินกว่า 44 หรือ 36 ตัวอักษรแล้วแต่ขนาด ให้ตัดส่วนที่เกินออก ถ้าไม่ถึงให้เติม 'P
นางสาวขาวใสเสถียร เพียรมั่นการงาน บริการเป็นเลิศ (KHAOSAISATHIAN PIANMANKANNGAN BORIKANPENLERT) ใช้ชื่อที่ยาวกว่าปกติ จะมีข้อความระบุในแถวแรกดังนี้ 
P
เนื่องจากชื่อกลางถูกตัด บ่อยครั้งผู้ออกอาจพิจารณาย่อชื่อกลางลงเสียเหลืออักษรตัวต้น (middle initials)
P
หรือตัดชื่อกลางออกไป ตามแต่ระเบียบและแนวปฏิบัติของผู้ออก
P
ด้วยเหตุนี้ บรรดาคนชาติที่มีชื่อยาว เช่นซาอุดีอาระเบีย มักจะมีบาร์โค้ดสองมิติพิมพ์ไว้ในหน้าข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อรองรับชื่อที่ยาวด้วย

**ตัวอย่างซับซ้อน**
นายรักเรียน รักชาติไทย (RAK-RIAN RAKCHARTTHAI) สัญชาติไทย เกิดวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2522 หรือ ค.ศ. 1979 ขอหนังสือเดินทางไทยประเภทธรรมดา 'PP
เครื่องหมายยัติภังค์สำหรับแยกคำ หรือช่องว่าง จะเปลี่ยนเป็นวงเล็บแหลมชี้ซ้าย และถ้ารวมประเภทเอกสารและรหัสประเทศผู้ออกเข้าด้วยกันแล้ว เกิน 44 ตัวอักษร ให้ตัดอักษรข้างท้ายออก แต่ในกรณีนี้ไม่ถึง จึงต้องเติม 'AYZ12345

**ดูเพิ่ม**
 หนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์- ISO 3166-1

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:หนังสือเดินทาง