สำนักพิมพ์แบบเปิดที่ล่าเหยื่อ

ในการตีพิมพ์ทางวิชาการ สำนักพิมพ์แบบเปิดที่ล่าเหยื่อ (predatory open access publishing) ใช้เรียกรูปแบบธุรกิจของสำนักพิมพ์แบบเปิดเพื่อแสวงหาประโยชน์โดยการเก็บค่าตีพิมพ์จากผู้เขียนโดยไม่ได้ให้บริการในการแก้ไขและตีพิมพ์ตามหลักของวารสารวิชาการที่ถูกต้องทางกฎหมาย (ไม่ว่าจะมีการเข้าถึงแบบเปิดหรือไม่ก็ตาม) "บัญชีรายชื่อของบีลล์" (Beall's List) ซึ่งเป็นรายงานเขียนโดย เจฟฟรี่  บีลล์ ที่มีการปรับปรุงให้ทันสมัยอยู่เสมอ ได้เป็นตัวตั้งเกณฑ์ในการจำแนกสำนักพิมพ์ที่ล่าเหยื่อ และเรียบเรียงรายชื่อของสำนักพิมพ์และวารสารทางวิชาการอิสระซึ่งอยู่ในเกณฑ์เหล่านั้น สำนักพิมพ์เอกสารวิชาการใหม่ๆ จากประเทศกำลังพัฒนานั้นมีความเสี่ยงสูงที่จะตกเป็นเหยื่อของการกระทำเหล่านี้

**ประวัติและบัญชีรายชื่อของบีลล์**
ตำว่า "การเข้าถึงแบบเปิดที่ล่าเหยื่อ" ถูกบัญญัติโดยบรรณารักษ์ของมหาวิทยาลัยโคโลราโด เดนเวอร์ ที่ชื่อว่า เจฟฟรี่  บีลล์ หลักจากที่ได้รับอีเมลจำนวนมากที่เชิญชวนให้เขาส่งบทความ หรือเข้าร่วมคณะกรรมการบรรณาธิการของวารสารวิชาการที่ไม่เป็นที่รู้จัก เขาได้เริ่มค้นหาสำนักพิมพ์แบบเปิดและสร้างบัญชีรายชื่อของบีลล์ ซึ่งเรียบเรียงรายชื่อของ สำนักพิมพ์ทางวิชาการแบบเปิด ที่มีแนวโน้ม ความเป็นไปได้ หรือความน่าจะเป็นที่จะทำการล่าเหยื่อ นอกจากนั้นบีลล์ยังเขียนหัวข้อใน The Charleston Advisor กรณีนี้มีการรายงานในวารสารเนเจอร์ และในวารสาร Learned Publishing
ก่อนหน้าความพยายามของบีลล์ มีการจัดทำต้นฉบับซึ่งประกอบด้วยเรื่องไร้สาระที่สร้างขึ้นจากคอมพิวเตอร์ (ผ่านโปรแกรม SCIgen) และส่งโดยนักศึกษาบัณฑิตศึกษาจากมหาวิทยาลัยคอร์เนล ที่มีชื่อว่า ฟิล เดวิส (บรรณาธิการของบล็อก Scholarly Kitchen) ซึ่งถูกรับไว้ภายใต้เงื่อนไขค่าใช้จ่าย (แต่ภายหลังโดนถอนโดยผู้ส่ง) โดยหนึ่งในสำนักพิมพ์แบบเปิดซึ่งตอนนี้ถูกระบุอยู่ในบัญชีรายชื่อของบีลล์ (Bentham Open)
ข้อกังขาเกี่ยวกับความซื่อสัตย์และการหลอกลวงในวารสารทางวิชาการแบบเปิดนั้นถูกกล่าวถึงตั้งแต่ปี 2552
ความกังวลเกี่ยวกับการสแปมจาก"แกะดำในหมู่วารสารทางวิชาการแบบเปิดและสำนักพิมพ์" ได้นำทางให้สำนักพิมพ์แบบเปิดชั้นนำได้ก่อตั้ง กลุ่มสำนักพิมพ์ทางวิชาการแบบเปิด ในปี 2551 รวมไปถึงในปี 2552 บล็อกที่ชื่อว่า งานวิจัยที่ไม่น่าเชื่อถือ ได้พบว่าวารสารทางวิชาการของสำนักพิมพ์ Scientific Research Publishing ได้ทำสำเนาบทความที่ได้ถูกตีพิมพ์ไปแล้วโดยสำนักพิมพ์อื่น ต่อมาได้เกิดเหตุการณ์คล้ายกันกับวารสารเนเจอร์เช่นกัน 
บีลล์ได้ตีพิมพ์บัญชีรายชื่อสำนักพิมพ์แบบเปิดที่ล่าเหยื่อครั้งแรกในปี 2553 ในเดือนสิงหาคม 2555 เขาได้ประกาศเกณฑ์ในการประเมินสำนักพิมพ์ โดยได้ออกฉบับที่ 2 ในเดือนธันวาคมของปีเดียวกัน ในเดือนกุมภาพันธ์ 2556 เขาได้เปิดให้สำนักพิมพ์ทำการอุทธรณ์การมีชื่ออยู่ในบัญชีได้ตามขั้นตอน
เมื่อไม่นานมานี้ได้มีบททดสอบทางด้านระบบการตีพิมพ์ (เผยแพร่ในเอกสาร Who's Afraid of Peer Review?) จอห์น โบฮานนอน หนึ่งในนักเขียนของนิตยสารไซแอนซ์ และป๊อปปูลาร์ไซแอนซ์ ได้ตั้งเป้าไปที่ระบบการเข้าถึงแบบเปิดในปี 2556 โดยการส่งงานพิมพ์ที่เต็มไปด้วยข้อผิดพลาดในหัวข้อ ผลกระทบของส่วนประกอบในไลเคน ไปให้วารสารเหล่านั้น ประมาณ 60% ของวารสารทางวิชาการได้ตอบรับงานพิมพ์ทางการแพทย์ผิดๆ นี้ ในจำนวนนั้นรวมไปถึง Journal of Natural Pharmaceuticals ในขณะที่อีก 40% ที่เหลือรวมไปถึง PLOS ONE ได้ปฏิเสธงานพิมพ์นี้ โดยข้อผิดพลาดของงานพิมพ์นี้อยู่ที่การทดลองไม่ได้ถูกประเมินอิสระ รวมไปถึงการใช้หลักการผิดๆ และการที่ไม่มีกลุ่มควบคุม

**ลักษณะของสำนักพิมพ์ที่ล่าเหยื่อ**
ข้อร้องเรียนเกี่ยวกับสำนักพิมพ์แบบเปิดที่ล่าเหยื่อมีดังนี้ - รับบทความด้วยความรวดเร็วโดยผ่านการประเมินอิสระน้อยมาก หรือไม่ผ่านการประเมินคุณภาพเลย ทั้งยังรับงานพิมพ์ที่เป็นการหลอกลวงและไม่มีมูล- แจ้งให้ทราบถึงค่าใช้จ่ายในการตีพิมพ์หลังจากที่บทความถูกรับแล้ว- มีการรณรงค์อย่างต่อเนื่องให้นักวิชาการส่งบทความหรือเข้าร่วมคณะบรรณาธิการ- การลงชื่อนักวิชาการให้อยู่ในคณะบรรณาธิการโดยไม่ได้ขออนุญาต และไม่อนุญาตให้ลาออก- มีการใส่ชื่อนักวิชาการปลอมลงในคณะบรรณาธิการ- ลอกเลียนแบบชื่อหรือรูปแบบเว็ปไซต์ของวารสารทางวิชาการที่มีชื่อเสียงมากกว่า- มีการอ้างอิงแบบหลอกลวงเกี่ยวกับการดำเนินการตีพิมพ์ เช่น ระบุที่ตั้งผิดๆ- การใช้เลขมาตรฐานสากลสำหรับนิตยสารอย่างไม่เหมาะสม- ใช้ปัจจัยกระทบปลอม หรือไม่มีเลย 

**การเติบโตและโครงสร้างของสำนักพิมพ์ที่ล่าเหยื่อ**
วารสารทางวิชาการที่ล่าเหยื่อได้เพิ่มการตีพิมพ์บทความอย่างรวดเร็วจาก 53,000 บทความในปี 2553 ไปเป็นประมาณ 420,000 บทความในปี 2557 ผ่านทางวารสารทางวิชาการซึ่งยังมีการตีพิมพ์อยู่กว่า 8,000 ฉบับ ก่อนหน้านั้นสำนักพิมพ์ที่มีวารสารทางวิชาการมากกว่า 100 วารสาร ครองส่วนแบ่งตลาดขนาดใหญ่ ทว่าตั้งแต่ปี 2555 เป็นต้นมา สำนักพิมพ์ที่มีวารสาร 10–99 ฉบับได้เข้ามาครอบครองส่วนใหญ่ของตลาดแทน การกระจายของที่อยู่ของทั้งสำนักพิมพ์และผู้เขียนนั้นเอนเอียงอย่างชัดเจน โดยสามในสี่ส่วนของผู้เขียนนั้นมาจากทวีปเอเชียและแอฟริกา โดยเฉลี่ยแล้วผู้เขียนจ่ายเงินประมาณ 178 ดอลลาร์สหรัฐ ต่อบทความ ซึ่งได้ตีพิมพ์ประมาณ 2–3 เดือนหลังจากส่งบทความ

**การยอมรับ**
ในปี 2556 เนเจอร์ รายงานว่าบัญชีรายชื่อของบีลล์ และเว็ปไซต์นั้น "ถูกอ่านอย่างกว้างขวางโดยบรรณารักษ์ นักวิจัย และผู้ให้การสนับสนุนการเข้าถึงแบบเปิดซึ่งส่วนใหญ่ล้วนนับถือความพยายามของบีลล์ที่จะเปิดโปงการกระทำที่ไม่โปร่งใสของสำนักพิมพ์" 
ขณะเดียวกันยังมีคนบางส่วนที่ยังสงสัยว่า "มันยุติธรรมหรือไม่ที่วารสารทางวิชาการและสำนักพิมพ์ทั้งหมดนี้ถูกตราหน้าว่า'ล่าเหยื่อ' โดยเปรียบว่าสีเทาหลายเฉดสีอาจไม่สามารถถูกแยกแยะได้"
การวิเคราห์ของบีลล์ยังถูกเรียกว่าเป็นการเหมารวมโดยไร้ซึ่งหลักฐานยืนยัน นอกจากนั้น บีลล์ยังถูกวิจารณ์ในความอคติต่อวารสารทางวิชาการซึ่งมาจากประเทศที่ด้อยพัฒนา บรรณารักษ์คนหนึ่งได้กล่าวว่าบัญชีรายชื่อของบีลล์นั้น "พยายามจะแยกแยะสถานการณ์ตื่นทองที่มีความซับซ้อนเป็นสองกลุ่มคือ ดี และไม่ดี ทว่าเกณฑ์หลายๆ อย่างไม่สามารถที่จะระบุเชิงปริมาณได้อย่างชัดเจน... เกณฑ์บางอย่างนั้นได้สมมติบนฐานของประเทศโลกที่หนึ่งซึ่งอาจไม่สามารถนำไปใช้กับประเทศอื่นๆ บนโลกได้" คนบางส่วนไม่เห็นด้วยกับการที่คนๆ เดียวจะตัดสินและสร้างบัญชีรายชื่อ โดยเฉพาะเมื่อไม่มีความรู้เพียงพอ บางกลุ่มได้พยายามที่จะตรวจสอบบัญชีรายชื่อของบีลล์ทีละรายชื่อ และบันทึกเหตุการณ์ที่บอกถึงความไม่สอดคล้องและความกำกวม และสรุปว่าบัญชีรายชื่อนี้ควรถูกมองข้าม รวมไปถึงเสนออัลกอริทึมบนฐานข้อมูลดัชนีวารสารทางวิชาการแบบเปิด (Directory of Open Access Journals, DOAJ) บีลล์คัดค้านกับตัวเลือกนี้และยังเขียนจดหมายคัดค้านในกลางปี 2558
นักชีวจริยธรรม อาเธอร์ คาแพลน ได้เตือนว่า สำนักพิมพ์ที่ล่าเหยื่อ ข้อมูลเท็จที่ถูกสร้างขึ้น และการขโมยความคิดทางการศึกษา อาจกัดกร่อนความมั่นใจในทางการแพทย์ ลดคุณค่าของวิทยาศาสตร์ และลดการสนับสนุนนโยบายอิงหลักฐานจากประชาชน 

**ดูเพิ่ม**
 วารสารวิชาการ- en- โรงสีปริญญา- en- en- en- en- en- en

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Think. Check. Submit.-  Predatory journals: No definition, No defence. (2019). Nature. "นักวิชาการและผู้จัดพิมพ์ชั้นนำจากสิบประเทศได้ตกลงเกี่ยวกับ คำจำกัดความของสำนักพิมพ์ที่ล่าเหยื่อซึ่งสามารถปกป้องวงการวิชาการได้"-  AMWA – EMWA – ISMPP คำแถลงจุดยืนร่วมเกี่ยวกับสำนักพิมพ์ที่ล่าเหยื่อ
หมวดหมู่:การเข้าถึงแบบเปิด
หมวดหมู่:การดำเนินธุรกิจที่ขัดแย้งหลักจริยธรรม
หมวดหมู่:ปฏิบัติการวิจัยที่ถูกโต้แย้งด้านจริยธรรม
หมวดหมู่:การเสแสร้ง
หมวดหมู่:คำศัพท์ทางวิชาการ
หมวดหมู่:การประพฤติผิดทางวิทยาศาสตร์
หมวดหมู่:การจัดพิมพ์ออนไลน์