หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร

มหาอำมาตย์โท หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร (14 กรกฎาคม พ.ศ. 2424 - 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498) อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตสมาชิกวุฒิสภาไทย ชุดที่ 2 เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป ประสูติแต่หม่อมเอี่ยม ชยางกูร ณ อยุธยา

**พระประวัติ**
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป (อธิบดีกรมพิพิธภัณฑ์พระองค์แรก และองคมนตรีในรัชกาลที่ 5) ประสูติแต่หม่อมเอี่ยม ชยางกูร ณ อยุธยา เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2424 มีโสทรอนุชาองค์เดียวคือ หม่อมเจ้าวิเศษศักดิ์ ชยางกูร ทรงเข้าพระราชพิธีเกษากันต์เมื่อวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2435 ทรงสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ จากนั้นได้ทรงเข้ารับราชในกรมมหาดเล็กและกระทรวงมหาดไทย จนได้ดำรงตำแหน่งสูงสุดเป็นสมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑล
การประชุมเทศาภิบาล 
กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2453 
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร ประทับยืนองค์ที่ 9 แถวที่ 2

**ครอบครัว**
ชีวิตส่วนองค์เสกสมรสกับหม่อมเจ้าหญิงผุดผ่องพรรณ ชยางกูร ขนิษฐาต่างหม่อมมารดา หม่อมเชื้อ ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม โรจนดิศ) และหม่อมเนื่อง ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม ณ นคร) มีโอรสธิดา 16 คน

**สิ้นชีพิตักษัย**
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498 พระราชทานเพลิงพระศพ ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2498 โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานพระโกศไม้สิบสองเป็นกรณีพิเศษ เนื่องจากทรงรับราชการมายาวนานตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

**โอรสและธิดา**
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร มีโอรสธิดาทั้งสิ้น 16 คน ดังนี้
โอรสธิดาในหม่อมเชื้อ (สกุลเดิม โรจนดิศ):- หม่อมราชวงศ์เดชสิทธิ์ ชยางกูร ต.จ.สมรสกับลัดดา ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม ทองมิตร)
** หม่อมหลวงเรืองเดช ชยางกูร
** พลเอก หม่อมหลวงวิชัย ชยางกูร
** หม่อมหลวงเดชา ชยางกูร
** หม่อมหลวงสุดารัตน์ สมรสกับณรงค์ฤทธิ์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา
** หม่อมหลวงภัทราวดี สมรสกับศาสตราจารย์ฟรานซิส เคเนดี- หม่อมราชวงศ์รุ่งฤทธี ชยางกูร สมรสกับชูศรี ชยางกูร ณ อยุธยา(สกุลเดิม ศศิผลิน)
** หม่อมหลวงรื่นรมย์ บุณยทรรพ
** หม่อมหลวงชาติชาย ชยางกูร
** หม่อมหลวงไพจิตร สมรสกับพลเรือโท นฤดล บุราคำ- หม่อมราชวงศ์มีชัย ชยางกูร สมรสกับชุลี ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม เอี่ยมกระสิทธุ์)
** หม่อมหลวงอังสนา ลีลายนกุล
** หม่อมหลวงจันทราวดี สงกราน
** หม่อมหลวงเผด็จ ชยางกูร- หม่อมราชวงศ์เชื้อชยาง สมรสกับนายแพทย์มณเฑียร บุนนาค
**มณทิรัช บุนนาค
**ลวลี บุนนาค- พันเอก(พิเศษ) หม่อมราชวงศ์จุมพล ชยางกูร สมรสกับสุโข ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม เกตุพันธุ์)
**หม่อมหลวงพิศเพียงแข สมรสกับพลเอก วราห์ บุญญะสิทธิ์
**หม่อมหลวงพักตร์เพียงเพ็ญ ชยางกูร
**หม่อมหลวงพรรณเพียงเดือน สมรสกับ  พันตำรวจโท ไพศิษฎ์ สังคหะพงศ์ date=2020-03-18 - หม่อมราชวงศ์ศุภชัย ชยางกูร สมรสกับสุกัญญา ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม คาซึโกะ)
** หม่อมหลวงศิริกัญญา ชยางกูร
** หม่อมหลวงนภาศิริ ชยางกูร
โอรสธิดาในหม่อมเนื่อง (สกุลเดิม ณ นคร):- หม่อมราชวงศ์ทิพยวดี สมรสกับหม่อมทวีวงศ์ถวัลยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เฉลิมลาภ ทวีวงศ์)
** หม่อมหลวงถวัลยวดี เตวิทย์
** ท่านผู้หญิงนราวดี ชัยเฉนียน- หม่อมราชวงศ์ศรีสฤษดิ์ สมรสกับหลวงสุขุมนัยประดิษฐ (ประดิษฐ์ สุขุม)- หม่อมราชวงศ์วิจิตรโฉม สมรสกับหม่อมเจ้าขจรจบกิตติคุณ กิติยากร 
** หม่อมราชวงศ์เกียรติคุณ กิติยากร สมรสมรสกับอาภัสรา หงสกุล
** หม่อมราชวงศ์สฤษดิ์คุณ กิติยากร ท.จ.ว. สมรสกับหม่อมราชวงศ์เดือนเด่น ชยางกูร (ราชสกุลเดิม สวัสดิวัตน์)
** ท่านผู้หญิงสุจิตคุณ สมรสกับอาสา สารสิน- หม่อมราชวงศ์โสมสมร สมรสกับหม่อมหลวงชวนชื่น กำภู- หม่อมราชวงศ์พรพรรณ สมรสกับหม่อมทวีวงศ์ถวัลยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เฉลิมลาภ ทวีวงศ์) (เมื่อหม่อมราชวงศ์ทิพยวดี พี่สาว ถึงแก่กรรมแล้ว)
โอรสธิดาในหม่อมเจ้าผุดผ่องพรรณ ชยางกูร- หม่อมราชวงศ์ผ่องพรรณแสง ชยางกูร- หม่อมราชวงศ์แจลงพรรณศรี ชยางกูร- หม่อมราชวงศ์อภิรมณ์ ชยางกูร- หม่อมราชวงศ์สรรพจารี ชยางกูร- ร้อยตำรวจเอก หม่อมราชวงศ์เศวตวรชัย ชยางกูร สมรสกับขวัญเรือน ชยางกูร ณ อยุธยา(สกุลเดิม ใจพรมเมือง)
** ร้อยตำรวจเอก หม่อมหลวงวรชัย ชยางกูร
** หม่อมหลวงชัยสิทธิ์ ชยางกูร
** หม่อมหลวงอมราภรณ์ ชยางกูร พิวจ์

**การรับราชการ**
 พ.ศ. 2444 - นายเวรกระทรวงมหาดไทย- พ.ศ. 2445 - เลขานุการมณฑลราชบุรี- พ.ศ. 2446 - ข้าหลวงมหาดไทยมณฑลราชบุรี- พ.ศ. 2451 - ปลัดมณฑลราชบุรี- พ.ศ. 2454 - เกณฑ์เมืองรั้งกระทรวงมหาดไทย- พ.ศ. 2454 - รักษาราชการแทนเจ้ากรมสรรพากรนอก- พ.ศ. 2455 - ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี- 18 เมษายน พ.ศ. 2455 – ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลราชบุรี(ภายหลังเรียกสมุหเทศาภิบาล)- พ.ศ. 2459 - สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลจันทบุรี- พ.ศ. 2466 - สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลปัตตานี- พ.ศ. 2469 - สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลภูเก็ต- พ.ศ. 2473 - ลาออกจากราชการเนื่องจากมีพระอาการประชวร

**องคมนตรี/สมาชิกวุฒิสภา**

**องคมนตรี**
เมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี
ต่อมาวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2468 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรีต่อไป โดยทรงดำรงตำแหน่งถึงวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475

**สมาชิกวุฒิสภา**
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร ได้รับพระบรมราชโองการแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาไทย ชุดที่ 2 เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 โดยทรงดำรงตำแหน่งครั้งที่ 1 ระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2493 และครั้งที่ 2 ระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2493 - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2496

**อื่นๆ**
 พ.ศ. 2459 - ได้รับพระราชทานพระแสงราชศาสตราประจำมณฑลราชบุรีจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระแสงราชศาสตราประจำมณฑลราชบุรี- พ.ศ. 2462 - ทรงก่อตั้งโรงเรียนศรียานุสรณ์- พ.ศ. 2463 - ทรงดำริให้สร้างศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ที่จังหวัดจันทบุรี
ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช จังหวัดจันทบุรี- พ.ศ. 2467 - ทรงดำริก่อตั้งโรงพยาบาลปัตตานี- พ.ศ. 2483 - พระนามของท่านได้ถูกนำมาใช้เป็นชื่อโรงเรียนสฤษดิเดช โดยตั้งตามชื่อสถานที่ตั้งของโรงเรียน(ขณะนั้น โรงเรียนตั้งอยู่ที่ถนนสฤษดิเดช)- หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร เป็นหม่อมเจ้าพานทอง ทรงศักดินา 3000 เทียบเท่าขุนนางชั้นพระยาพานทอง (โดยปกติหม่อมเจ้าจะทรงศักดินา 1500)

**พระยศ**

**ยศพลเรือน**
 พ.ศ. 2454 - อำมาตย์เอก- พ.ศ. 2455 - มหาอำมาตย์ตรี- พ.ศ. 2458 - จางวางตรี- พ.ศ. 2467 - จางวางโท- พ.ศ. 2469 - มหาเสวกโท- พ.ศ. 2469 - มหาอำมาตย์โท

**ยศเสือป่า**
 พ.ศ. 2455 - นายหมู่ตรี- พ.ศ. 2455 - นายหมู่เอก - พ.ศ. 2456 - นายหมู่ใหญ่- พ.ศ. 2457 - นายกองตรี- พ.ศ. 2460 - นายกองโท- พ.ศ. 2462 - นายกองเอก- พ.ศ. 2465 - นายนาวาเอกในกองพันราชนาวีเสือป่าจันทบุรี (นายนาวาเอก ร.น.ส.)

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
(ชื่อเดิม:ประถมาภรณ์มงกุฎสยาม)- พ.ศ. 2469 - border เหรียญศารทูลมาลา (ร.ศ.ท.)- พ.ศ. 2469 - border เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 3 (ป.ป.ร.3)
2454

**เข็มพระราชทาน**
พ.ศ. 2454 - เข็มข้าหลวงเดิม

**พงศาวลี**

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 7
หมวดหมู่:สมาชิกวุฒิสภาไทยแบบแต่งตั้ง
หมวดหมู่:หม่อมเจ้าชาย
หมวดหมู่:ราชสกุลชยางกูร
หมวดหมู่:สกุลโรจนดิศ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.3
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนศรียานุสรณ์