แม่พระมหาการุณย์

ไฟล์:Sano di Pietro. Madonna of Mercy.1440s Private coll..jpg|thumb|300px |“พระแม่มารีปางกรุณา” โดย ซาโน ดิ เปียโตร ราวคริสต์ทศวรรษ 1440 พระแม่มารีทรงพิทักษ์แม่ชีและผู้ฝึกใหม่
พระแม่มารีปางกรุณา (ภาษาอังกฤษ: Virgin of Mercy; ภาษาอิตาลี: Madonna della Misericordia; ภาษาเยอรมัน: Schutzmantelmadonna; ภาษาฝรั่งเศส: Vièrge au Manteau หรือ Vierge de Miséricorde) เป็นหัวเรื่องของศิลปะคริสต์ศาสนา ที่เป็นภาพพระแม่มารีกางฉลองพระองค์คลุมกว้างออกไปเหนือกลุ่มคนที่เข้ามารับการพิทักษ์ หัวเรื่องการเขียนภาพนี้นิยมกันมากในอิตาลีในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16 และมักจะเป็นลักษณะเขียนย่อยจากภาพเหมือนผู้อุทิศ (Donor portrait) ภาพเขียนลักษณะนี้พบในประเทศอื่นและศิลปะยุคต่อมาด้วย โดยเฉพาะในแคว้นคาเทโลเนีย และละตินอเมริกา 

**ภาพและที่มา**
ตามปกติพระแม่มารีจะยืนอยู่องค์เดียวที่อาจจะมีเทวดายกเสื้อคลุมให้เพื่อที่จะทรงอุ้มพระบุตรได้ ผู้ที่ได้รับการพิทักษ์มักจะคุกเข่าและด้วยความจำเป็นมีขนาดร่างเล็กกว่าพระแม่มารีมาก ผู้ได้รับการพิทักษ์อาจจะเป็นผู้แทนของคริสต์ศาสนจักรโดยมีพระสันตะปาปาถือคทาประจำพระองค์และมงกุฏอยู่ข้างหน้าและผู้แทนของประชาชนในเมืองที่เขียน ภาพมักจะจ้างให้เขียนโดยกลุ่มคนเช่นครอบครัว, สมาคมภราดรภาพ, สมาคมพ่อค้า หรือสำนักสงฆ์หรือแอบบี ผู้รับการพิทักษ์ก็เป็นผู้จ้างให้เขียนภาพซึ่งแสดงจากการแต่งตัว หรือมาในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ก็อาจจะเป็นภาพส่วนบุคคล บางครั้งในภาพก็จะมีลูกธนูหล่นลงมาเป็นสายอยู่เหนือภาพโดยมีเสื้อคลุมของพระแม่มารีปกป้องผู้หลบอยู่ข้างใน   
งานเขียนภาพนี้ที่เก่าที่สุดอาจจะเป็นจิตรกรรมแผงเล็กที่เขียนโดยดุชโช ราวปี ค.ศ.1260 โดยมีพระซานฟรานซิคันสามคนหลบอยู่ในเสื้อคลุม  ในภาพนี้พระแม่มารีทรงนั่งและกางเสื้อคลุมออกไปข้างเดียว และทรงอุ้มพระบุตรบนพระเพลาด้วยพระกรอีกข้างหนึ่ง
แรงบันดาลใจของรูปสัญลักษณ์มาจากทิพยทัศน์ที่รายงานใน “Dialogus  Miraculorum” ของหลวงพ่อซิสเตอร์เชียนซีซาร์แห่งไฮสเตอร์บาค (Caesar of Heisterbach) ที่แพร่หลายอย่างกว้างขวางราว ค.ศ. 1230.  นอกไปจากนั้นที่มาของภาพอาจจะเกี่ยวข้องกับประเพณีหรือทิพยทัศน์ของปาฏิหาริย์ที่เกี่ยวข้องกับภาพที่มีชื่อเสียงที่วัดเซนต์แมรีแห่งบลาแชร์แน (Church of St. Mary of Blachernae) ที่ คอนแสตนติโนเปิล  ซึ่งเป็นที่มาของรูปสัญลักษณ์พระแม่มารีผู้พิทักษ์ (The Protection of the Mother of God) ของนิกายรัสเซียออร์โธด็อกซ์  แต่ภาพนี้ก็ไม่พบในศิลปะไบแซนไทน์ ภาพที่คล้ายคลึงกันเป็นภาพของพระแม่มารีที่ทรงปกป้องด้วยผ้าคลุมผมที่ทรงถืออยู่ในพระหัตถ์ที่พิทักษ์คนได้เพียงจำนวนน้อย  ภาพตะวันตกนี้บางครั้งก็ยังพบในรูปสัญลักษณ์ของอีสเติร์นออร์โธด็อกซ์ที่อาจจะเผยแพร่ทางไซปรัสโดยผู้ไปรบในสงครามครูเสด หรือในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในยุโรปตะวันออก

ตามปกติแล้วภาพนี้ไม่ว่าจะเป็นจิตรกรรมหรือประติมากรรมจะเป็นภาพโดด ๆ ไม่รวมอยู่ในภาพชุดใด ยกเว้น “ฉากแท่นบูชาพระแม่มารีปางกรุณา” โดย เปียโร เดลลา ฟรานเชสกา ที่เขียนระหว่างปี ค.ศ. 1445-1462 โดย เปียโร เดลลา ฟรานเชสกาที่วางแผง “พระแม่มารี” เป็นแผงกลางของฉากแท่นบูชาโดยมีแผงอื่นประกบข้างและเหนือภาพ
ในเยอรมนีใช้ภาพทรงเดียวกันแต่แทนที่จะเป็นพระแม่มารีก็เป็นนักบุญเออร์ซูลาผู้มักจะถือศรที่สัญลักษณ์ประจำตัวเพื่อไม่ให้สับสนกับพระแม่มารี   
มาร์ติน ลูเทอร์กล่าวเสียดสีภาพนี้ว่าเป็นภาพ “แม่ไก่กับลูกเจี๊ยบ” 

**การใช้อย่างอื่น**
คำว่า “พระแม่มารีปางกรุณา” พบในความหมายอื่นที่ไม่เกี่ยวกับงานศิลปะที่กล่าวมา เช่นการใช้เป็นรูปสัญลักษณ์ของพระแม่มารีและพระบุตร พระแม่มารีผู้กรุณาทรงเป็นนักบุญผู้พิทักษ์ของบาร์เซโลนา

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**

**สมุดภาพ**
ไฟล์:Duccio di Buoninsegna 005.jpg|“พระแม่มารีฟรานซิสคัน”ดุชโชราว ค.ศ. 1280
ไฟล์:Lippo memmi, madonna della misericordia, Chapel of the Corporal, Duomo, Orvieto.jpg|งานเขียนโดยลิบโป เม็มมิราวคริสต์ทศวรรษ 1350คู่ที่อยู่ข้างหน้าอาจจะเป็นผู้อุปถัมภ์
Scoleta dei calegheri (Venice).jpg|งานที่เวนิสจากคริสต์ศตวรรษที่ 15 ของสมาคมผู้ทำรองเท้า
ไฟล์:Misericorde.jpg|“ฉากแท่นบูชาพระแม่มารีปางกรุณา” โดยเปียโร เดลลา ฟรานเชสกาค.ศ. 1445-1462 
ไฟล์:Ravensburger Schutzmantelmadonna.jpg|“พระแม่มารีปางกรุณาราเวนสเบิร์ก”ราว ค.ศ. 1480
ไฟล์:Enguerrand Charonton 002.jpg|เอ็งเกอร์รันด์ ชารอนตันค.ศ.  1452ปกป้องคนสำคัญๆ รวมทั้งผู้อุปถัมภ์และนักบุญ
ไฟล์:Schutzmantelmadonna - Frauenstein.jpg|ประติมากรรมจากคริสต์ศตวรรษที่ 15 จากเยอรมนี
ไฟล์:Schutzmantelmadonna Nachfolge Jan Pollack.jpg|งานจากคริสต์ศตวรรษที่ 16 จากเยอรมนีที่ผู้พิทักษ์ไม่ใส่เสื้อผ้า
ไฟล์:Bellas Artes Sevilla.jpg|งานจากคริสต์ศตวรรษที่ 17ของ ฟรันซิสโก ซูร์บารานเป็นกลุ่มนักบวช
ไฟล์:El Greco 053.jpg|งานจากคริสต์ศตวรรษที่ 17ของ เอลเกรโกเป็นกลุ่มขุนนาง
หมวดหมู่:ศิลปะเกี่ยวกับพระแม่มารีย์
หมวดหมู่:ประติมากรรมคริสต์ศาสนา