กระทรวงกลาโหม (ประเทศไทย)

กระทรวงกลาโหม (Ministry of Defence) เป็นหน่วยงานราชการส่วนกลางประเภทกระทรวงของไทย มีหน้าที่ป้องกันประเทศ เพิ่มขีดความสามารถ และรักษาผลประโยชน์ของชาติ สร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงกับประเทศเพื่อนบ้าน ประเทศในกลุ่มอาเซียน และมิตรประเทศ เพื่อลดความหวาดระแวงสร้างสันติภาพ ให้ความสำคัญในการตอบสนองนโยบายเร่งด่วนของคณะรัฐมนตรี ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการของกระทรวงกลาโหม ตลอดจนภารกิจอื่นตามที่ได้รับมอบหมายเป็นการเฉพาะ และมีหน้าที่พิทักษ์รักษาสถาบันพระมหากษัตริย์ ทั้งในฐานะที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขของประเทศ และทรงดำรงตำแหน่งจอมทัพไทย รวมทั้งสนับสนุนการดำเนินการตามพระราชประสงค์

**ประวัติ**
กระทรวงกลาโหมตั้งอยู่ที่แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ตรงข้ามวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เดิมเป็นโรงช้าง โรงม้า และโรงสีข้าวของทหาร ในสมัยรัชกาลที่ 5 จอมพล เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต) ได้กราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาตสร้างเป็นโรงทหารถาวรขึ้น ต่อมาจึงจัดตั้งเป็นกระทรวงกลาโหม
ภาพถ่ายหน้าศาลาว่าการกระทรวงกลาโหม
กลาโหม สันนิษฐานว่ามาจากคำ 2 คำ คือ กลา แปลว่า สถานที่ และ โหม แปลว่า ไฟ ดังนั้น กลาโหม จึงแปลว่า กองไฟ . เนื่องจากสมัยก่อนในการทำศึก แม่ทัพนายกองจะมาล้อมรอบกองไฟ เพื่อปรึกษาหารือและวางแผนการรบกันที่ข้างกองไฟ จึงเป็นที่มาของชื่อกลาโหม และอีกความหมายหนึ่ง กองไฟในเวลากลางคืน ย่อมทำให้สัตว์ป่า ไม่กล้าเข้าใกล้ทำภยันตรายแก่บุคคลที่เดินป่าอยู่ข้างกองไฟ เปรียบได้กับศัตรูก็ไม่กล้าเข้ามาทำอันตรายคนในแผ่นดินเกิดเพราะเกรงใจการมีอยู่ของทหารกล้าเช่นเดียวกับการมีอยู่ของกองไฟในป่า

**สัญลักษณ์**
กระทรวงกลาโหมมีตราที่ใช้เป็นสัญลักษณ์ของกระทรวงอยู่ 2 อย่าง ได้แก่

**ตราพระคชสีห์ === 
ในพระธรรมนูญใช้ตรากล่าวไว้ว่า ตราพระคชสีห์เป็นตราของเจ้าพระยามหาเสนาบดี ผู้ดำรงตำแหน่งสมุหพระกลาโหมในระบบการปกครองแบบจตุสดมภ์ มีทั้งตราใหญ่ ตรากลาง และตราน้อย เมื่อมีการจัดรูปแบบการบริหารราชการแผ่นดินส่วนกลางเป็น 12 กระทรวงในปี พ.ศ. 2435 ตำแหน่งสมุหพระกลาโหมได้เปลี่ยนแปลงมาเป็นตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหม มีหน้าที่ดูแลกิจการทหารทั้งหมดของประเทศ ตราพระคชสีห์จึงใช้เป็นตราประจำตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหมสืบมาจนกระทั่งถึงสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง จึงมีการเปลี่ยนแปลงแบบตราสำหรับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมเสียใหม่ในปี พ.ศ. 2482 (ตามหลักฐานที่ปรากฏในราชกิจจานุเบกษา) อย่างไรก็ตาม ตราพระคชสีห์ยังคงนับเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของกระทรวงกลาโหม และถูกใช้เป็นองค์ประกอบในการออกแบบตราสัญลักษณ์ต่าง ๆ เพื่อสีอความหมายถึงข้าราชการฝ่ายทหารสืบมาจนถึงปัจจุบัน

**ตราจักรสมอปีก === 
ตราจักรสมอปีกปรากฏหลักฐานครั้งแรกในประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดภาพเครื่องหมายราชการ ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 ลงวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2482 ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 56 วันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2482 หน้า 2373 ซึ่งบรรยายลักษณะไว้ดังนี้
เครื่องหมายราชการส่วนรวมแห่งกระทรวงกลาโหม
ตราประจำรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เป็นรูปจักร มีสมอสอดขัดในวงจักร ด้านซ้ายขวามีรูปปีกนกกางอยู่ภายใต้รูปพระมหามงกุฎ (ไม่จำกัดสีและขนาด)
นอกจากนี้ในประกาศดังกล่าวยังลงภาพเครื่องหมายราชการของกระทรวงกลาโหมในหน่วยที่ไม่ขึ้นหน่วยกองทัพ ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 56 วันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2482 หน้า 2375 ซึ่งบรรยายลักษณะของเครื่องหมายไว้ว่า
เครื่องหมายราชการในหน่วยที่ไม่ขึ้นหน่วยกองทัพ เป็นรูปจักรมีสมอสอดขัดในวงจักร ด้านซ้ายขวามีรูปปีกนกกาง (ไม่จำกัดสีและขนาด)
ตราจักรสมอปีกทั้งสองแบบนี้นับเป็นเครื่องหมายราชการตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 ซึ่งส่วนราชการต่าง ๆ ในสังกัดกระทรวงกลาโหมได้ใช้เป็นต้นแบบในการออกแบบเครื่องหมายราชการประจำสังกัดของตนมาถึงปัจจุบัน

สำหรับความหมายของตราจักรสมอปีก สื่อความหมายถึงเหล่าทัพทั้งสามเหล่าซึ่งรวมกันเป็นกองทัพไทย ได้แก่- จักร หมายถึงกองทัพบก- สมอ หมายถึงกองทัพเรือ- ปีก หมายถึงกองทัพอากาศ

**หน่วยงานในสังกัด**
บริเวณด้านหน้ากระทรวงกลาโหม 
กระทรวงกลาโหม มีการแบ่งส่วนราชการระดับกรมออกเป็น 5 หน่วยงาน ตามพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551 และพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2556 ดังนี้- สำนักงานรัฐมนตรี มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทางการเมืองของรัฐมนตรี และมีหน้าที่รับผิดชอบกำกับดูแลสำนักงานจเรทหารทั่วไป- สำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม มีหน้าที่เกี่ยวกับงานนโยบายและยุทธศาสตร์ งานราชการประจำทั่วไปของกระทรวง- กองทัพไทย มีหน้าที่เตรียมกำลังกองทัพไทย การป้องกันราชอาณาจักรและดำเนินการเกี่ยวกับการใช้กำลังทหารตามอำนาจหน้าที่ของกระทรวงกลาโหม ควบคุมการปฏิบัติงานของกองบัญชาการกองทัพไทย- หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์

**หน่วยงานในกำกับดูแล**
กระทรวงกลาโหม มีองค์การมหาชน รัฐวิสาหกิจ และองค์การของรัฐในความกำกับดูแล ดังนี้- องค์การมหาชน
** สถาบันเทคโนโลยีป้องกันประเทศ (องค์การมหาชน)- รัฐวิสาหกิจ
** บริษัท อู่กรุงเทพ จำกัด- องค์การของรัฐ แต่ ไม่ใช่รัฐวิสาหกิจ.                         
** องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก

**หน่วยงานในอดีต**
 องค์การผลิตอาหารสำเร็จรูป- องค์การแบตเตอรี่- องค์การฟอกหนัง- องค์การแก้ว- องค์การทอผ้า- กรมราชองครักษ์

**อ้างอิง**

**ดูเพิ่ม**
 กองทัพไทย- กองบัญชาการกองทัพไทย- กองทัพบกไทย- กองทัพเรือไทย- กองทัพอากาศไทย- รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย- รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย- ปลัดกระทรวงกลาโหมของไทย- ที่ปรึกษากระทรวงกลาโหมของไทย

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซต์ กระทรวงกลาโหม  date=2021-09-25 
กระทรวงกลาโหม
หมวดหมู่:กองทัพไทย
กลาโหม (กระทรวง)
หมวดหมู่:กระทรวงที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2430
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2430