ศิลปศาสตร์

ศิลปศาสตร์ (liberal arts) หมายถึง การศึกษาที่มุ่งจะให้ความรู้ทั่วไป และทักษะเชิงปัญญา มิใช่วิชาชีพเฉพาะด้าน หรือความทักษะเชิงช่าง
เดิมนั้น คำว่า "ศิลปศาสตร์" เป็นศัพท์ภาษาสันสกฤต (ศิลฺป + ศาสฺตฺร) หมายถึง วิชาความรู้ทั้งปวง ในภายหลังใช้ในความหมายเดียวกับ Liberal Arts ในภาษาอังกฤษ ดังระบุคำนิยามไว้ข้างต้น 
ในประวัติศาสตร์การศึกษาของตะวันตกนั้น ศิลปศาสตร์ 7 อย่าง อาจจำแนกได้เป็น 2 กลุ่ม คือ ไตรศิลปศาสตร์ (trivium) และ จตุรศิลปศาสตร์ (quadrivium)
การศึกษาในกลุ่ม ไตรศิลปศาสตร์ ประกอบด้วย 3 สาขาวิชา ได้แก่ ไวยากรณ์  ตรรกศาสตร์ และวาทศาสตร์ (rhetoric) ส่วนการศึกษากลุ่ม จตุรศิลปศาสตร์ ประกอบด้วย 4 สาขาวิชา ได้แก่ เลขคณิต เรขาคณิต ดนตรี และดาราศาสตร์) ศิลปศาสตร์นั้นถือเป็นหลักสูตรแกนของมหาวิทยาลัยสมัยกลาง
คำว่า liberal ในคำว่า liberal arts นั้น มาจากศัพท์ภาษาละตินว่า liberalis หมายถึง "เหมาะแก่เสรีชน" (ชนชั้นสูงด้านสังคมและการเมือง) ซึ่งตรงกันข้ามกันศิลปะการรับใช้หรือบริการ (servile arts) ในเบื้องต้นคำว่าศิลปศาสตร์ในแนวคิดของตะวันตก จึงเป็นตัวแทนของทักษะและความรู้ทั่วไป ที่จำเป็นต้องใช้ในหมู่ชนชั้นสูงในสังคม ขณะที่ศิลปะบริการนั้น เป็นตัวแทนของความรู้และทักษะของพ่อค้าผู้เชี่ยวชาญ ที่จำเป็นต้องรู้ในหมู่ผู้รับใช้ชนชั้นสูง หรือขุนนาง

**ศิลปศาสตร์ 18 ประการ**
ในสายวัฒนธรรมตะวันออก มีกล่าวถึงศิลปศาสตร์ 18 ประการ ดังนี้
# สูติ ความรู้ทั่วไป
# สัมมติ ความรู้กฎธรรมเนียมต่างๆ
# สังขยา การคำนวณ
# โยคยันตร์ การช่างยนต์
# นีติ นีติศาสตร์
# วิเสสิกา ความรู้การอันทำให้เกิดมงคล
# คันธัพพา วิชานาฏศิลป์
# คณิกา วิชาบริหารร่างกาย
# ธนุพเพธา วิชายิงธนู
# ปุราณา โบราณคดี
# ติกิจฉา วิชาแพทย์
# อิติหาสา ตำนานหรือประวัติศาสตร์
# โชติ ดาราศาสตร์
# มายา วิชาพิชัยสงคราม
# ฉันทสา การประพันธ์
# เกตุ วาทศิลป์
# มันตา วิชามนต์
# สัททา ไวยากรณ์

**คณะศิลปศาสตร์ในประเทศไทย**
 คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล- คณะศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (โครงการจัดตั้งคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์)- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก วิทยาเขตจักรพงษภูวนารถ- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์- สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้- สาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์- คณะศิลปศาสตร์ประยุกต์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ- คณะศิลปศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง- สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์- คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย

**ปริญญาศิลปศาสตร์**
ผู้เรียนจบปริญญาในสาขาวิชาใดก็ตามในกลุ่มศิลปศาสตร์ จะได้รับปริญญา มีชื่อดังต่อไปนี้- ปริญญาตรี คือ ศิลปศาสตรบัณฑิต ย่อ ศศ.บ.- ปริญญาโท คือ ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต ย่อ ศศ.ม. และ- ปริญญาเอก คือ ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิต ย่อ ศศ.ด.

**ดูเพิ่ม**
 มนุษยศาสตร์- ศิลปะเครื่องกล- อักษรศาสตร์

**อ้างอิง**
 ศิลปศาสตร์แนวพุทธ. พระเทพเวที (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) พ.ศ. 2534.
ศิลปศาสตร์
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การศึกษา
หมวดหมู่:ปรัชญาการศึกษา
หมวดหมู่:มนุษยศาสตร์