ทวิอักษร

ทวิอักษร (digraph, bigraph, digram) หมายถึงกลุ่มอักษรสองตัวที่เขียนขึ้นเพื่อแทนหน่วยเสียงเสียงเดียวที่แปลกออกไป หรือใช้แทนหน่วยเสียงอื่นที่ไม่ใช่ค่าปกติของอักษรสองตัวนั้นมาประกอบกันตามอักขรวิธี เมื่อภาษาใดภาษาหนึ่งไม่สามารถใช้อักษรตัวเดียวเพื่อแทนเสียงนั้นได้ แต่บางครั้งการรวมทวิอักษรก็มิได้ทำให้เสียงพิเศษไปจากเดิม ซึ่งอาจแสดงถึงธรรมเนียมในอดีตว่าคำศัพท์เหล่านั้นเคยออกเสียงแตกต่างกันมาก่อน หรือคงไว้เพื่อรูปศัพท์เดิมที่ยืมมาจากภาษาอื่น
ในอักขรวิธีของบางภาษา อย่างเช่น ch ในภาษาเซอร์เบีย (เมื่อเขียนด้วยอักษรละติน) หรือภาษาเช็ก ทวิอักษรจะถูกจัดว่าเป็นอักษรตัวเดียวกัน นั่นหมายความว่าทวิอักษรนั้นจะเป็นอักษรตัวหนึ่งในลำดับอักษรของภาษา และไม่สามารถแยกออกจากกันได้ ไม่ว่าจะเป็นการเรียงลำดับ การย่อ หรือการแบ่งคำ

**ภาษาไทย**
ในภาษาไทยมีการใช้ทวิอักษรในรูปแบบของ อักษรควบไม่แท้ เช่น ทร ออกเสียง ซ เป็นต้น ส่วน อักษรควบแท้ และ อักษรนำ ไม่ถือว่าเป็นทวิอักษร เนื่องจากอักษรควบแท้และอักษรนำอ่านตามเสียงปกติของอักษรสองตัวนั้น เช่น คร ออกเสียง ค+ร หรือออกเสียงเป็นพยางค์ เช่น ขนม อ่าน ขะ-หนม เป็นต้น
อักษร ห ที่เติมหน้าพยัญชนะนาสิกและพยัญชนะเหลว ได้แก่ หง, หญ, (หณ), หน, หม, หย (และ อย), หร, หล, หว, (หฬ) ซึ่งอักษรเหล่านี้เป็นอักษรต่ำเดี่ยว จุดประสงค์เพื่อให้สามารถผันวรรณยุกต์ได้ครบทุกเสียง ซึ่งออกเสียงเป็นหน่วยเสียงเดิมไม่ใช่เสียงใหม่ จึงไม่นับเป็นทวิอักษรเช่นกัน

**ภาษาอังกฤษ**
ในภาษาอังกฤษมีทวิอักษรหลายคู่ ทั้งพยัญชนะและสระ พอยกตัวอย่างได้ดังนี้- ch มักใช้แทนเสียง t͡ʃ หรือ k ซึ่งมาจากภาษากรีก (chaos) หรือ ʃ ซึ่งมาจากภาษาฝรั่งเศส (chef)- ck ใช้แทนเสียง k- gh ใช้แทนเสียง g เมื่ออยู่ต้นคำ หรือเสียง f หรือไม่มีเสียงเมื่ออยู่ภายในหรือท้ายคำ (enough, though) รวมไปถึงคำประสมที่เกิดจากคำเหล่านั้น- ng ใช้แทนเสียง ŋ- ph ใช้แทนเสียง f- qu มักใช้แทนเสียง kʷ หรือ k ซึ่งโดยปกติแล้ว q จะต้องตามด้วย u- rh ใช้แทนเสียง ɹ ซึ่งมาจากภาษากรีก (rhotic)- sc ปกติใช้แทนเสียง s หรือ ʃ เมื่อนำหน้า e และ i- sh ใช้แทนเสียง ʃ- th ใช้แทนเสียง θ หรือ ð- wh ใช้แทนเสียง ʍ ในบางสำเนียง ส่วนสำเนียงอื่นใช้ w หรือออกเสียง h เมื่อนำหน้า o (who, whole) ดูที่การรวมเสียง Wine–whine- wr ใช้แทนเสียง ɹ เดิมทีนั้นออกเสียงเป็น ɹʷ แต่ได้สูญหายไปในสำเนียงส่วนใหญ่
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างทวิอักษรที่เป็นสระ- ea มักใช้แทนเสียง i:, ɛ หรือ eɪ- ie มักใช้แทนเสียง i: หรือ aɪ- ai มักใช้แทนเสียง ɛ หรือ eɪ- ei มักใช้แทนเสียง i: หรือ aɪ ซึ่งหาได้ยากกว่า- au มักใช้แทนเสียง ɔ- eu มักใช้แทนเสียง ju- ou มักใช้แทนเสียง aʊ หรือ u: ซึ่งหาได้ยากกว่า- aw มักใช้แทนเสียง ɔ- ew มักใช้แทนเสียง ju- ow มักใช้แทนเสียง oʊ หรือ aʊ

**ทวิอักษรแยก**
คู่ของตัวอักษรที่ประกอบเป็นหน่วยเสียงนั้นไม่จำเป็นต้องอยู่ติดกันเสมอไป เช่นกรณี e ที่ไม่ออกเสียงในภาษาอังกฤษ ตัวอย่างเช่น ลำดับ a_e ในภาษาอังกฤษคำว่า cake มีเสียง eɪ  ซึ่งเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงเสียงในประวัติศาสตร์ 3 ครั้ง ได้แก่ cake เดิมทีออกเสียง kakə ต่อมาพยางค์เปิด ka ออกเสียงเป็นสระเสียงยาว และหลังจากนั้นเสียง schwa ตัวสุดท้ายก็หายไป เหลือเพียง kaːk ต่อมาเสียงสระ aː ก็กลายเป็น eɪ ในภาษาอังกฤษมีทวิอักษรดังกล่าว 6 แบบ ได้แก่ ⟨a_e, e_e, i_e, o_e, u_e, y_e⟩
อย่างไรก็ตาม ตัวอักษรอาจถูกออกแบบโดยใช้ทวิอักษรไม่ต่อเนื่องก็ได้ ตัวอย่างเช่น ในอักษรซีริลลิกของภาษาตาตาร์ เราใช้ตัวอักษร ю เขียนทั้ง cat=no และ cat=no โดยปกติแล้วความแตกต่างจะเห็นได้ชัดจากส่วนอื่นของคำ แต่เมื่อไม่สามารถจำแนกเช่นนั้น จะใช้ลำดับ ю...ь แทน cat=no เช่นใน юнь cat=no ซึ่งแปลว่า 'ถูก'
อักษรในตระกูลอักษรพราหมีมีลักษณะเฉพาะคือสระไม่ต่อเนื่อง เช่น อักษรไทย เ...อ ɤː ใน เธอ cat=no อย่างไรก็ตามในทางเทคนิคแล้ว อักษรเหล่านี้อาจถือเป็นเครื่องหมายเสริมสัทอักษรเท่านั้นไม่ใช่อักษรเต็มรูป ดังนั้นอักษรเหล่านี้จะเป็นทวิอักษรหรือไม่นั้นเป็นเรื่องของคำจำกัดความ

**ดูเพิ่ม**
 สระประสมสองเสียง (diphthong)

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 ทวิอักษร
หมวดหมู่:อักขรวิธี
หมวดหมู่:ทวิอักษร