ตัวเลขเขมร

เลขเขมรสี่รูปแบบทางไทโปกราฟิก เปรียบเทียบตัวเลขอาหรับ (สีฟ้า)
ตัวเลขเขมรเป็นตัวเลขที่ใช้ในภาษาเขมร ปรากฏหลักฐานการใช้ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดพบในจารึกอายุราว ค.ศ. 604 ในปราสาทบายัง ใกล้กับอังกอร์บอเรย์ ในประเทศกัมพูชา นอกจากนี้ในจารึกซัมโบร์ (Sambor) อายุราว ค.ศ. 683 ยังเป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่ปรากฏใช้เลขศูนย์ในฐานะทศนิยม

**ตัวเลข**
archive-date=2009-02-20 
ตัวเลขเขมรสมัยใหม่มาจากตัวเลขฮินดู-อาหรับ และมีระบบทศนิยม กับ การระบุตำแหน่ง ตัวเลขเขมรมีใช้เลขศูนย์ในฐานะตัวเลขเป็นครั้งแรกในศตวรรษที่ 7 ราวสองร้อยปีก่อนปรากฏหลักฐานในลักษณะเดียวกันที่อินเดีย ในขณะที่ตัวเลขของเขมรเก่าหรือเขมรยุคอังกอร์ มีสัญลักษณ์เฉพาะสำหรับตัวเลข 10, 20 และ 100
การคูณ 20 หรือ 100 แต่ละครั้งจะต้องขีดเส้นเพิ่มบนตัวอักษร ดังนั้นตัวเลข 47 จึงสร้างขึ้นโดยใช้สัญลักษณ์ 20 พร้อมขีดเส้นบนเพิ่ม ตามด้วยสัญลักษณ์ของตัวเลข 7 ความไม่สอดคล้องกันนี้กับระบบทศนิยมเสนอแนะว่าภาษาเขมรนครวัดใช้ระบบเลขฐานยี่สิบ
เนื่องจากทั้งอักษรไทยและอักษรลาวล้วนพัฒนามาจากอักษรเขมรเก่า ตารางด้านล่างนี้แสดงความคล้ายคลึงในตัวเลขของทั้งสามระบบ:

**ตัวเลขเขมรสมัยใหม่**
ชื่อตัวเลขเขมรสมัยใหม่ใช้ทั้งเลขฐานห้าและเลขฐานสิบ เช่น เลข 6 (ប្រាំមួយ) มาจาก 5 (ប្រាំ) บวก 1 (មួយ)

**ตัวเลข 0 ถึง 5**
ศัพทมูลวิทยาของตัวเลขเขมรตั้งแต่ 1 ถึง 5 มีที่มาจากภาษามอญ–เขมรดั้งเดิม ยกเว้นเลข 0 ที่มาจากสันสกฤต- ผู้เขียนบางคนจัดให้ IPA|ɓiː เป็นรูปสะกดของสอง และ IPA|bəj หรือ IPA|bei สำหรับรูปสะกดของสาม- ในประเทศไทย เลขสามถือเป็นเลขนำโชค แต่ในประเทศกัมพูชา การถ่ายรูปกับคนสามคนถือเป็นโชคร้าย เพราะเชื่อว่าคนที่อยู่ตรงกลางจะเสียชีวิตก่อนคนข้าง ๆ

**เปรียบเทียบ 1-5 กับตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก**
แม้ว่าคำศัพท์เวียดนามถูกทำให้เป็นจีนมาก ตัวเลข 1-5 ยังคงต้นตอจากออสโตรเอเชียติกดั้งเดิม

**ตัวเลข 6 ถึง 20**
ตัวเลข 6 ถึง 9 สามารถสร้างด้วยการใช้เลขฐาน 5 (ប្រាំ) ไปบวกกับตัวเลขระหว่าง 1 ถึง 4 นั่นทำให้เลข 7 มีที่มาจาก 5 บวก 2 ที่มากไปกว่านั้น ตัวเลขเขมรยังใช้เลขฐานสิบ ซึ่งทำให้เลข 14 มีที่มาจาก 10 บวก 4 แทนที่จะเป็น 2 คูณ 5 บวก 4 และ 16 มีที่มาจาก 10+5+1
ในภาษาพูด ตัวเลขจากสิบเอ็ดถึงสิบเก้าสามารถสร้างได้ด้วยการใช้คำว่า ដណ្ដប់ IPA|dɔnɗɑp หน้าตัวเลขจากหนึ่งถึงเก้า ทำให้เลข 15 สามารถเขียนได้เป็น ប្រាំដណ្ដប់ IPA|pram dɔnɗɑp แทนที่จะเขียนแบบมาตรฐานเป็น ដប់ប្រាំ IPA|ɗɑp pram- การสร้างเลข 6 ถึง 9 โดยใช้ 5 เป็นฐาน IPA|pram อาจออกเสียงอีกแบบเป็น IPA|pəm ทำให้ออกเสียงเป็น IPA|pəmmuəj, IPA|pəmpiː, IPA|pəmɓəj และ IPA|pəmɓuːən

**ตัวเลข 30 ถึง 90**
 ในภาษาพูดหรือไม่เป็นทางการ สามารถละคำว่า សិប IPA|səp ที่ปรากฏในตัวเลขเหล่านี้ได้ เช่น เลข 81 สามารถพูดเป็น ប៉ែតមួយ IPA|paet.muəj แทนรูปเต็มเป็น ប៉ែតសិបមួយ IPA|paet.səp.muəj
ตามข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ชาวเขมรยืมตัวเลข 30 ถึง 90 จากภาษาจีนสมัยกลางตอนใต้ผ่านภาษาไท ซึ่งภาษาไทยมีความเป็นไปได้มากที่สุด ตารางข้างล่างแสดงคำในภาษาเขมรเมื่อเทียบกับกลุ่มภาษาไทและจีน- คำในวงเล็บเป็นรูปออกเสียงโดยตรง ส่วนคำที่มีดอกจันเป็นคำที่สร้างขึ้นใหม่เฉพาะ และไม่ใช้เป็นเลขพื้นฐานจาก 3 ถึง 10
ก่อนที่จะใช้ระบบฐานสิบกับคำเหล่านี้ ตัวเลขเขมรเคยใช้ระบบเลขฐานยี่สิบ

**ตัวเลข 100 ถึง 10,000,000**
ถึงแม้ว่าโดยทั่วไป មួយកោដិ IPA|muəj kaot มีความหมายว่าสิบล้าน ในภาษาพูดบางพื้นที่สามารถสื่อถึงหนึ่งพันล้าน (ซึ่งเขียนเป็น មួយរយកោដិ IPA|muəj rɔj kaot) เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสน ทำให้บางครั้งคำว่า ដប់លាន IPA|ɗɑp.liən ใช้เรียกสิบล้าน ร่วมกับ មួយរយលាន IPA|muəj.rɔj.liən สำหรับหนึ่งร้อยล้าน และ មួយពាន់លាន IPA|muəj.pŏən.liən สำหรับหนึ่งพันล้าน
สำเนียงที่ต่างกันอาจก่อให้เกิดตัวเลขฐานที่มีค่ามากกว่าหนึ่งพันต่างกัน ดังตัวอย่างบางส่วนตามตารางข้างล่างนี้:

**นับผล**
ภาษาเขมรสมัยใหม่มีคำศัพท์เฉพาะที่ใช้ในการนับผลไม้ ซึ่งคล้ายกับเลขฐานยี่สิบของภาษาเขมรสมัยพระนคร ซึ่งคล้ายกับภาษาอังกฤษที่ใช้คำว่า "โหล" ในการนับสิ่งของ เช่น ไข่

**อิทธิพลบาลีและสันสกฤต**
ภาษาเขมรจึงอาจใช้คำยืมในการนับเป็นครั้งคราว ซึ่งเป็นผลจากอิทธิพลทางวรรณกรรมที่ยาวนานจากทั้งภาษาสันสกฤตและบาลี นอกจากตัวเลข 0 และ 100 ที่ภาษาเขมรไม่มีค่าเทียบเท่า ตัวเลขเหล่านี้มักถูกจำกัดใช้เฉพาะในวรรณกรรม ศาสนา และประวัติศาสตร์มากกว่าใช้ในการสนทนาตามชีวิตประจำวัน เหตุผลประการหนึ่งที่ทำให้ตัวเลขเหล่านี้ลดลงคือขบวนการชาตินิยมเขมร ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960 พยายามลบคำที่มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤตและบาลีทั้งหมด นอกจากนี้ เขมรแดงยังพยายามชำระล้างภาษาโดยลบคำที่ถือว่าไม่ถูกต้องทางการเมืองทั้งหมดออกไปด้วย

**จำนวนเชิงอันดับที่**
จำนวนเชิงอันดับที่เขมรสร้างขึ้นด้วยการนำคำว่า ទី IPA|tiː ตั้งข้างหน้าจำนวนเชิงการนับ คล้ายกับการใช้คำว่า "ที่" ในภาษาไทย และ thứ (次) ในภาษาเวียดนาม

**ตัวเลขนครวัด**
โดยทั่วไปถือว่าตัวเลขสมัยพระนครและก่อนยุคพระนครแสดงถึงระบบฐานคู่ โดยใช้ทั้งเลขฐาน 5 และฐาน 20 ระบบทศนิยมของสมัยนครวัดนั้นมีข้อจำกัดมาก โดยต่างจากภาษาเขมรสมัยใหม่ตรงที่ตัวเลขสำหรับ "สิบ" และ "หนึ่งร้อย" ยืมมาจากภาษาจีนและภาษาสันสกฤตตามลำดับ ภาษาเขมรยุคพระนครยังใช้ตัวเลขสันสกฤตในการบันทึกวันที่ บางครั้งผสมกับต้นฉบับภาษาเขมร ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติที่ดำเนินมาจนถึงศตวรรษที่แล้ว
ตัวเลขสำหรับยี่สิบ สี่สิบ และสี่ร้อยอาจตามด้วยตัวเลขคูณ โดยมีตัวเลขเพิ่มเติมที่ท้าย ทำให้ 27 สร้างขึ้นเป็นยี่สิบ-เอ็ด-เจ็ด หรือ 20×1+7

**อ้างอิง**
ทั่วไป
# isbn=0-415-10006-2
#  url-status=dead
#  author=Unknown
#  url=https://archive.org/details/tuttlepracticalc00davi 
#  ISBN=1-74104-632-7
#  url-status=dead 
#  url=http://sealang.net/khmer/dictionary.htm
#  url=http://veda.wikidot.com/sanskrit-numbers
เฉพาะ
หมวดหมู่:ระบบเลข
ตัวเลข