เทศบาลนครนครราชสีมา

นครราชสีมา หรือรู้จักในชื่อ โคราช เป็นเทศบาลนครแห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ในอำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา เป็นเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัด ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้กำหนดให้เป็นเมืองหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นศูนย์กลางการค้า การพาณิชย์ การคมนาคมทางบก และอุตสาหกรรม โดยปี พ.ศ. 2560 ในเขตเทศบาลมีประชากรจำนวน 129,680 คน

**ประวัติ**
สำนักงานเทศบาลนครนครราชสีมา
เมืองนครราชสีมาเดิมเป็นแคว้นศรีจนาศะหรือเมืองเสมา ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา ในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดฯ ให้ย้ายเมืองมาสร้างเมืองใหม่ขึ้นในพื้นที่ปัจจุบันในปี พ.ศ. 2217 โดยสร้างให้มีป้อมปราการ และคูน้ำล้อมรอบ แล้วพระราชทานนามว่า "เมืองนครราชสีมา"
ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ได้ทรงจัดแบ่งเขตการปกครองส่วนภูมิภาคออกเป็นมณฑลเทศาภิบาล ซึ่งมณฑลนครราชสีมาก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2436 เป็นมณฑลแรกของประเทศสยาม จากนั้นได้มีพระบรมราชโองการให้ประกาศใช้พระราชบัญญัติจัดการสุขาภิบาล รศ.127 กับตำบลโพกลาง (โพธิ์กลาง) ขึ้นในมณฑลนครราชสีมา จึงกลายเป็น "สุขาภิบาลเมืองนครราชสีมา" เมื่อที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2451
และในวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2459 ได้มีประกาศจากกระทรวงมหาดไทยให้รวมตำบลในเมืองในท้องที่อำเภอเมืองนครราชสีมาเข้าอยู่ในสุขาภิบาลเมืองด้วยอีกตำบลหนึ่ง และได้พระราชทานเงินภาษีโรงร้าน ยานพาหนะ และค่าเช่าที่ดิน ต่าง ๆ ที่เก็บจากตำบลในเมือง ให้รวมเข้าเป็นผลประโยชน์สำหรับใช้จ่ายในการบำรุงสุขาภิบาลเมืองนครราชสีมาต่อไปอีกด้วย
ในปี พ.ศ. 2478 ได้มีตราพระราชกฤษฎีกาเทศบาลขึ้น จึงมีผลให้มีการพิจารณายกฐานะสุขาภิบาลเมืองนครราชสีมาขึ้นเป็น "เทศบาลเมืองนครราชสีมา" เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2478 สุขาภิบาลเมืองนครราชสีมาจึงได้เปลี่ยนมาเป็นเทศบาลเมืองนครราชสีมา
เทศบาลเมืองนครราชสีมาได้เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2480 มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 4.397 ตารางกิโลเมตร ต่อมาได้ขยายเป็น 37.50 ตารางกิโลเมตร มีผลบังคับใช้มาตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2526 เป็นต้นมา และจัดตั้งเป็น "เทศบาลนครนครราชสีมา"  เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2538

**ภูมิศาสตร์**

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
เทศบาลนครนครราชสีมา มีพื้นที่ประมาณ 37.50 ตารางกิโลเมตร หรือ 23,430 ไร่ 2 งาน หรือประมาณร้อยละ 4.96 ของพื้นที่อำเภอเมืองนครราชสีมา (อำเภอเมืองนครราชสีมา มีพื้นที่ประมาณ 755.596 ตารางกิโลเมตร) หรือประมาณร้อยละ 0.18 ของพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา (จังหวัดนครราชสีมามีพื้นที่ประมาณ 20,493.9 ตารางกิโลเมตร)- ทิศเหนือ ติดต่อกับเทศบาลตำบลบ้านใหม่ เทศบาลตำบลปรุใหญ่ องค์การบริหารส่วนตำบลหนองจะบก องค์การบริหารส่วนตำบลหมื่นไวย์ และองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเกาะ อำเภอเมืองนครราชสีมา- ทิศใต้ ติดต่อกับเทศบาลตำบลปรุใหญ่ องค์การบริหารส่วนตำบลหนองจะบก เทศบาลตำบลหนองไผ่ล้อม และเทศบาลตำบลโพธิ์กลาง อำเภอเมืองนครราชสีมา- ทิศตะวันออก ติดต่อกับเทศบาลตำบลหัวทะเล อำเภอเมืองนครราชสีมา- ทิศตะวันตก ติดต่อกับเทศบาลตำบลบ้านใหม่ และเทศบาลตำบลสุรนารี อำเภอเมืองนครราชสีมา

**ลักษณะภูมิประเทศ**
ตำแหน่งของเทศบาลนครนครราชสีมาอยู่ระหว่างละติจูดที่ 14–16 องศาเหนือ และลองจิจูดที่ 101–103 องศาตะวันออก สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 150–300 เมตร มีระยะทางห่างจากกรุงเทพมหานคร โดยทางรถยนต์ 259 กิโลเมตร โดยทางรถไฟ 264 กิโลเมตร และใช้เวลาเดินทางทางเครื่องบินประมาณ 30 นาที ลักษณะพื้นที่เป็นที่ราบลาดเอียงไปทาง ทิศตะวันออกตอนเหนือ ของตัวเมืองเป็นที่ราบลุ่มทางทิศตะวันตกเฉียงใต้เป็นที่ราบสูง

**สภาพภูมิอากาศ**

**ประชากร**
ประชากรในฐานข้อมูลทะเบียนท้องถิ่นเขตเทศบาลนครนครราชสีมา (ธันวาคม 2556) มีจำนวน 136,153 คน เป็นหญิง 72,134 คน เป็นชาย 64,019 คน จำนวนบ้านเรือน 33,344 หลังคาเรือน  เมื่อ เปรียบเทียบอัตราส่วนความหนาแน่นประชากรต่อพื้นที่รวมทั้งสิ้น ประมาณ 3,684 คนต่อตารางกิโลเมตร ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนในท้องถิ่นหรืออพยพมาจากจังหวัดใกล้เคียง บางส่วนใช้ภาษาไทยโคราชซึ่งเป็นภาษาท้องถิ่นเป็นภาษาพูด 
ปัจจุบันจำนวนประชากรมีแนวโน้มลดลงทุกปี เนื่องจากโครงการที่พักอาศัยได้ขยายตัวออกไปนอกเขตเทศบาล และยังมีประชากรแฝง (รวมพื้นที่โดยรอบนอกเขตเทศบาล) ถึงในอนาคต
ประมาณ 450,000-500,000 คน หรือเข้ามาใช้บริการในเขตเมืองในเวลากลางวัน แล้วอพยพออกไปในเวลากลางคืนประมาณ 200,000-400,000 คนต่อวัน

**ศาสนา**
ในนครนครราชสีมา ประชาชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธประมาณร้อยละ 98 ที่เหลือร้อยละ 2 นับถือศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม

**การศึกษา**
 สำนักการศึกษา เทศบาลนครนครราชสีมา- โรงเรียนสังกัดเทศบาล จำนวน 6 โรง
# โรงเรียนเทศบาล 1 (บูรพาวิทยากร) 
# โรงเรียนเทศบาล 2 (วัดสมอราย) 
# โรงเรียนเทศบาล 3 (ยมราชสามัคคี) 
# โรงเรียนเทศบาล 4 (เพาะชำ) 
# โรงเรียนเทศบาล 5 (วัดป่าจิตตสามัคคี) 
# โรงเรียนกีฬาเทศบาลนครนครราชสีมา - สถานศึกษาสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวน 15 แห่ง
** ระดับประถมศึกษา จำนวน 13 แห่ง
** ระดับมัธยมศึกษา จำนวน 3 แห่ง คือ โรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย (โรงเรียนชายล้วนประจำจังหวัด) โรงเรียนสุรนารีวิทยา (โรงเรียนสตรีประจำจังหวัด) โรงเรียนบุญวัฒนา (โรงเรียนสหศึกษา)- มหาวิทยาลัยราชภัฏ 1 แห่ง- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 1 แห่ง- สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา 2 แห่ง- กรมการศาสนา 1 แห่ง- การศึกษาเอกชน 25 แห่ง- กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม 1 แห่ง- กระทรวงสาธารณสุข 1 แห่ง- มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล 1 แห่ง (เอกชน)

**สาธารณสุข**
เทศบาลนครนครราชสีมา มีสถานบริการด้านสาธารณสุข 4 แห่ง คือ- ศูนย์บริการสาธารณสุขโพธิ์กลาง ตั้งอยู่ที่กองอนามัยและสิ่งแวดล้อม- ศูนย์บริการสาธารณสุขทุ่งสว่าง- ศูนย์บริการสาธารณสุขสวนพริกไทย- ศูนย์บริการสาธารณสุขหนองบัวรอง
นอกเหนือจากศูนย์บริการสาธารณสุขของเทศบาลแล้ว ในเขตเทศบาลยังมีหน่วยงานทั้งของภาครัฐและ เอกชนที่ให้บริการทางด้านสาธารณสุข คือ- โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา 1 แห่ง 1,619 เตียง
เป็นโรงพยาบาลที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทยของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข- โรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์ 1 แห่ง 300 เตียง- โรงพยาบาลเอกชน 6 แห่ง 710 เตียง- สถานประกอบการ ประเภท เวชกรรมชนิดมี และ ไม่มีเตียง, แผนโบราณ, ทันตกรรม ชั้น 1 และ 2, ผดุงครรภ์ชั้น 1, กายภาพบำบัด และเทคนิคการแพทย์) 120 แห่ง- สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ 1 แห่ง- สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด 1 แห่ง- สถานีกาชาด 1 แห่ง

**เศรษฐกิจ**
# การพาณิชยกรรม แหล่งพาณิชยกรรมจะอยู่ในบริเวณใจกลางเมืองริมถนนสายสำคัญต่างๆ
# การเกษตรกรรม พื้นที่การเกษตรภายในเขตเทศบาล ส่วนใหญ่จะอยู่บริเวณรอบๆ เมืองทางทิศเหนือ เลียบฝั่งลำตะคอง
# การอุตสาหกรรม มีการประกอบการเป็นโรงงานอุตสาหกรรมทุกขนาด ส่วนใหญ่เป็นโรงงานขนาด เล็ก-ขนาดกลาง มีอยู่ประมาณ 400 โรง เช่น ทำกุนเชียง การทำเส้นก๋วยเตี๋ยว ทำลูกชิ้น เชื่อมโลหะ ปะยาง ประกอบตัวถังรถยนต์ ซ่อมเครื่องยนต์ ทำไอศกรีม เป็นต้น
# ศูนย์การค้า เทศบาลนครนครราชสีมา มีศูนย์การค้าขนาดใหญ่อยู่ 3 แห่ง คือ เดอะมอลล์ โคราช เทอร์มินอล 21 โคราช และเซ็นทรัลพลาซา นครราชสีมา

**การขนส่ง**

**ถนน**
เนื่องจากเป็นชุมชนเมืองที่มีที่ตั้งอยู่บริเวณประตูเข้า-ออกของภาคตะวันออกเฉียงเหนือจึงสามารถติดต่อ จังหวัดต่างๆ ที่อยู่ในภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก (พื้นที่โครงการพัฒนาชายฝั่งทะเลตะวันออกหรืออีเอสบี) และภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้อย่างทั่วถึง สะดวก และรวดเร็ว ถนนในเขตเทศบาลนครนครราชสีมาจำแนกออกเป็นถนนสายหลักและสายย่อย ถนนสายหลักยังจำแนกออกเป็นถนนสายประธาน และสายกระจายรูปแบบ โครงข่ายถนนแบ่งได้เป็น 2 ส่วน- ส่วนที่ 1 เป็นโครงข่ายถนนในบริเวณเมืองเก่า ซึ่งอยู่ในบริเวณคูเมืองล้อมรอบทั้งหมดเป็นไปอย่างมีระเบียบแบบตาราง ถนนส่วนใหญ่อยู่ในสภาพที่ดี ได้แก่ ถนนอัษฎางค์ ถนนราชนิกูล ถนนกำแหงสงคราม ถนนสรรพสิทธิ์ ถนนช้างเผือก ถนนราชดำเนิน ถนนเบญจรงค์ ถนนประจักษ์ และถนนกุดั่น ฯลฯ- ส่วนที่ 2 เป็นโครงข่ายถนนในส่วนขยายของตัวเมืองทางทิศตะวันตกของตัวเมืองเก่า มีถนนทางหลวงแผ่นดิน ถนนมิตรภาพ ถนนสุรนารายณ์ ถนนราชสีมา-โชคชัย ถนนปักธงชัยตัดผ่าน และมีถนน ตรอก ซอย ต่างๆ หลายสายจาก เมืองเชื่อม ได้แก่ ถนนมุขมนตรี ถนนสืบศิริ ถนนสุรนารี ถนนโพธิ์กลาง ถนนจอมสุรางค์ยาตร

**บริการขนส่งสาธารณะ**
 การบริการขนส่งโดยสารทางรถยนต์ระหว่างอำเภอและจังหวัดต่าง ๆ
 มีทั้งรถตู้ รถสองแถว รถโดยสารธรรมดาและรถโดยสารปรับอากาศให้บริการ รับ-ส่ง ผู้โดยสารตลอดวัน โดยมีสถานีขนส่งผู้โดยสาร 2 แห่ง
สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 1 ตั้งอยู่เลขที่ 86 ถนนบุรินทร์ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครราชสีมา มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 7 ไร่ 2 งาน 98 ตารางวา เปิดใช้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2510 บริหารจัดการโดยเทศบาลนครนครราชสีมา ใช้เป็นสถานีขนส่งภายในจังหวัดเป็นหลัก และมีรถโดยสารปรับอากาศ สายที่ 21 กรุงเทพมหานคร – นครราชสีมา ให้บริการ ประกอบไปด้วย
:* ชานชาลาจอดรถโดยสาร จำนวน 24 ช่องจอด พื้นที่ 3,840 ตารางเมตร
:* พื้นที่อาคารผู้โดยสาร 6,194 ตารางเมตร
:* ห้องสุขา จำนวน 25 ห้อง (ห้องสุขาชาย 15 ห้อง, ห้องสุขาหญิง 10 ห้อง)
:* โทรศัพท์สาธารณะ จำนวน 6 เครื่อง
ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 1 มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ 2,000 เที่ยว /วัน หรือประมาณ 730,000 เที่ยว/ปี และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย 50,000 คน/วัน หรือประมาณ 18,000,000 ล้านคน/ปี
สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 2 เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารที่ใหญ่และสำคัญที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และใหญ่ที่สุดในภูมิภาค ตั้งอยู่ที่ ถนนมิตรภาพ-หนองคาย ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครราชสีมา มีเนื้อที่ 29 ไร่ 50 ตารางวา ผู้ได้รับใบอนุญาตจัดตั้ง และดำเนินการสถานีขนส่ง คือ บริษัท ไทยสงวนบริการ จำกัด ใช้เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารระหว่างจังหวัดเป็นหลักเส้นทางที่สำคัญคือ สายที่ 21 กรุงเทพมหานคร – นครราชสีมา ประกอบด้วย
:* ชานชาลาจอดรถโดยสาร จำนวน 111 ช่องจอด พื้นที่ 17,760 ตารางเมตร
:* พื้นที่อาคารผู้โดยสาร 28,416 ตารางเมตร
:* ที่จอดรถส่วนบุคคลประมาณ 250 คัน และรถจักรยานยนต์ ประมาณ 1,100 คัน
:* ห้องสุขา จำนวน 76 ห้อง (ห้องสุขาชาย 24 ห้อง, ห้องสุขาหญิง 52 ห้อง)
:* โทรศัพท์สาธารณะ จำนวน 68 เครื่อง
ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 2 มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ 1,300 เที่ยว /วัน หรือประมาณ 470,000 เที่ยว/ปี และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย 30,000 คน/วัน หรือประมาณ 11,000,000 ล้านคน/ปี- การบริการขนส่งสาธารณะทางรถยนต์โดยสารประจำทางในเขตเทศบาล
:* รถยนต์โดยสารประจำทาง และ รถโดยสารขนาดเล็ก ( รถสองแถว ) มีเส้นทางเดินรถ 22 เส้นทาง จากจำนวน 20 สาย
:* รถสามล้อ มีทั้งรถสามล้อเครื่อง และรถสามล้อถีบรับจ้าง ให้บริการตามเส้นทางในตัวเมือง
:* รถมอเตอร์ไซค์รับจ้าง
:* รถแท็กซี่มิเตอร์ (TAXI METER) มีจุดจอดรถอยู่ที่สถานีขนส่งผู้โดยสารนครราชสีมาแห่งที่ 2

**ทางรถไฟ**
ไฟล์:ナコーンラーチャシーマー駅.jpg|right|220px|thumb|สถานีรถไฟนครราชสีมา
ในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา มีสถานีรถไฟสำคัญ 2 แห่ง คือ- สถานีรถไฟนครราชสีมา เป็นสถานีที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัดและใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งอยู่บริเวณถนนมุขมนตรี- สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ เป็นสถานีรถไฟที่มีขนาดและความสำคัญรองลงมาจากสถานีนครราชสีมา ตั้งอยู่บริเวณถนนจิระ
ทั้งสองสถานีมีขบวนรถผ่านขึ้น-ล่อง วันละกว่า 60 ขบวน โดยมีเส้นทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ ผ่าน 2 สาย คือ- สายกรุงเทพมหานคร - อุบลราชธานี ผ่านอำเภอปากช่อง สีคิ้ว สูงเนิน เมืองนครราชสีมา เฉลิมพระเกียรติ จักราชและห้วยแถลง ความยาวประมาณ 575 กิโลเมตร- สายกรุงเทพมหานคร - หนองคาย ผ่านอำเภอปากช่อง สีคิ้ว สูงเนิน เมือง โนนสูง คง บ้านเหลื่อม (สายลำนารายณ์) บัวใหญ่และบัวลาย ความยาวประมาณ 624 กิโลเมตร

**สถานที่สำคัญ**
ไฟล์:อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี 3.JPG|220px|thumb|right|อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี- ท้าวสุรนารี- ประตูเมืองนครราชสีมา- คูเมืองนครราชสีมา

**ดูเพิ่ม**
 จังหวัดนครราชสีมา- อำเภอเมืองนครราชสีมา

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซต์เทศบาลนครนครราชสีมา-  เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา date=2007-03-23 -  เว็บไซต์จังหวัดนครราชสีมา date=2003-04-25 
นครราชสีมา
นครราชสีมา