อำเภออู่ทอง

อู่ทอง เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ในจังหวัดสุพรรณบุรี แต่เดิมมีชื่อเมื่อแรกตั้งว่า อำเภอจรเข้สามพัน แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 10 ตำบล ต่อมาได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งอยู่ในบริเวณเมืองโบราณท้าวอู่ทอง และเปลี่ยนชื่ออำเภอเป็น "อำเภออู่ทอง" ในปี 2482 ปัจจุบันแบ่งการปกครองออกเป็น 13 ตำบล

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอดอนเจดีย์- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองสุพรรณบุรี อำเภอบางปลาม้า และอำเภอสองพี่น้อง- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสองพี่น้อง- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอพนมทวน อำเภอห้วยกระเจา และอำเภอเลาขวัญ (จังหวัดกาญจนบุรี)

**ประวัติศาสตร์**
เมืองโบราณอู่ทองตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำจระเข้สามพัน มีลักษณะเป็นรูปวงรีขนาด 1,850 x 820 เมตร มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ ทิศตะวันตกเป็นเขารางกะปิด เขาคำเทียม และเขาพระ ทิศตะวันออกเป็นที่ราบกักเก็บน้ำ นอกเมืองมีแนวคันดินเป็นถนนโบราณเรียกว่า "ถนนท้าวอู่ทอง" และแนวคันดินรูปเกือกม้าเรียกว่า "คอกช้างดิน" คงจะเป็นเพนียดคล้องช้างโบราณหรือสระเก็บน้ำในศาสนาพราหมณ์
เมืองโบราณแห่งนี้มีร่องรอยการอยู่อาศัยของชุมชนตั้งแต่ก่อนสมัยประวัติศาสตร์ตอนปลาย 2,500-2,000 ปีมาแล้ว โดยพบเครื่องมือหินขัด ภาชนะดินเผา แวปั่นด้ายดินเผา เป็นต้น ต่อมาชุมชนแห่งนี้ได้พัฒนาตนเองไปสู่สังคมเมืองสมัยประวัติศาสตร์ในราวพุทธศตวรรษที่ 5-9 ทำการติดต่อค้าขายกับต่างชาติ เช่น เวียดนาม จีน อินเดีย ตะวันออกกลาง และยุโรป มีบทบาทเป็นศูนย์กลางทางการค้าและเมืองท่าร่วมสมัยกับเมืองออกแก้ว (ทางภาคใต้ของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) ได้พบลูกปัดแก้ว เหรียญกษาปณ์ เหรียญโรมันสมัยจักรพรรดิวิกโตรีนุส เป็นต้น อู่ทองได้รับรูปแบบทางศาสนาและศิลปกรรมแบบอมราวดีจากอินเดีย ได้พบปฏิมากรรมดินเผารูปพระสงฆ์ 3 รูปอุ้มบาตร และพระพุทธรูปปั้นนาคปรกศิลปะแบบอมราวดี เป็นต้น ศาสตราจารย์ชอง บวสลีเย เชื่อว่าเมืองอู่ทองน่าจะเป็นราชธานีแห่งอาณาจักรสุวรรณภูมิที่พระเจ้าอโศกมหาราชได้ทรงส่งพระสมณทูตเข้ามาเผยแพร่พระพุทธศาสนาเมื่อ พ.ศ. 270-311 นายพอล วิตลีย์เชื่อว่า เมืองจินหลินตั้งอยู่ที่เมืองอู่ทอง เป็นรัฐสุดท้ายที่พระเจ้าฟันมันแห่งอาณาจักรฟูนันปราบได้ในพุทธศตวรรษที่ 9
เมื่ออาณาจักรฟูนันสลายลงในปลายพุทธศตวรรษที่ 11 รัฐทวารวดีได้เจริญขึ้นมาแทนที่ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่างและรุ่งเรืองสูงสุดในราวพุทธศตวรรษที่ 11-16 โดยมีบันทึกของพระภิกษุเหี้ยนจังได้กล่าวถึงอาณาจักรโตโลโปตี้ (หมายถึง "ทวารวดี") และได้พบเหรียญเงินจารึกว่า "ศฺรีทฺวารวตี ศฺวรปุณฺยะ" เป็นการยืนยันการมีตัวตนของอาณาจักรทวารวดี โดยมีเมืองอู่ทองเป็นเมืองหลวงและเป็นศูนย์กลางของพระพุทธศาสนา ศาสนาพราหมณ์ วัฒนธรรมทวารวดี ประชาชนนับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทเป็นหลัก ใช้ภาษามอญ ยึดคติทางศาสนารูปแบบศิลปะคุปตะจากอินเดีย โบราณสถานโบราณวัตถุที่พบในเมืองอู่ทองเป็นศิลปกรรมในสมัยทวารวดี เช่น เศียรพระพุทธรูปทองคำ เจดีย์ พระพุทธรูปปางประทานธรรมจักร ในขณะเดียวกันศิลปะศรีวิชัยซึ่งนับถือพระพุทธศาสนานิกายมหายานก็ได้เผยแพร่เข้ามา โดยได้พบพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรและพระโพธิสัตว์ปัทมปาณิ
เมืองอู่ทองได้หมดความสำคัญและร้างไปในราวพุทธศตวรรษที่ 16 จึงรอดพ้นจากอิทธิพลเขมรที่เข้ามามีอำนาจมากในราวพุทธศตวรรษที่ 18 ในรัชสมัยของกษัตริย์ขอมนักสร้างผู้ยิ่งใหญ่ คือ พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 โดยปรากฏเมืองโบราณสุพรรณบุรีเจริญขึ้นมาแทนที่ 
ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการเปลี่ยนแปลงระบบบริหารราชการแผ่นดิน แบ่งหัวเมืองต่าง ๆ ออกเป็นมณฑล เมือง อำเภอ และตำบล อำเภออู่ทองจึงเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2448 โดยมีชื่อเมื่อแรกตั้งว่า อำเภอจรเข้สามพัน แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 10 ตำบล ต่อมาทางราชการได้พิจารณาเห็นว่า ท้องที่อำเภอจรเข้สามพันเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณที่เรียกว่า "เมืองท้าวอู่ทอง" จึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอจากหมู่บ้านจรเข้สามพันมาตั้ง ณ บริเวณเมืองโบราณท้าวอู่ทอง และให้เปลี่ยนชื่ออำเภอจรเข้สามพันเป็น อำเภออู่ทอง เพื่อให้สอดคล้องกับประวัติศาสตร์ ตั้งแต่ปี พ.ศ.  2482
คูเมืองโบราณอู่ทอง
เขาพระและบริเวณโดยรอบ

**ภูมิประเทศ**
พื้นที่ในอำเภออู่ทอง  แบ่งออกได้เป็น  3  ลักษณะคือ
# ภูมิประเทศแบบภูเขาและที่สูง สภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดสลับกับลอนชันจนถึงเทือกเขาสูงชัน ภูเขาที่พบส่วนใหญ่เป็นภูเขาหินปูน ซึ่งในปัจจุบันได้มีการเปิดให้เอกชนเข้ามาสัมปทานทำการระเบิดหินอยู่เป็นจำนวนมาก ได้แก่  พื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านโข้ง  ตำบลดอนคา  ตำบลหนองโอ่ง  ตำบลพลับพลาไชย  ตำบลอู่ทอง
# ภูมิประเทศแบบลูกคลื่นลอนลาด  ลักษณะเป็นพื้นที่ถัดจากเขตภูเขา  ได้แก่  พื้นที่ในเขตตำบลบ้านโข้ง  ตำบลดอนคา  ตำบลหนองโอ่ง  ตำบลอู่ทอง  ตำบลจรเข้สามพัน
# ภูมิประเทศแบบที่ราบลุ่มแม่น้ำจรเข้สามพัน  เป็นบริเวณมีความอุดมสมบูรณ์  ได้แก่  พื้นที่ในเขตตำบลอู่ทอง  ตำบลจรเข้สามพัน  ตำบลสระยายโสม  ตำบลสระพังลาน  ตำบลดอนมะเกลือ  ตำบลยุ้งทลาย  ตำบลเจดีย์
สภาพพื้นที่ทั่วไปเป็นภูเขาและมีพื้นที่สูงทางด้านตะวันตกขึ้นไปจนถึงทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือ  ส่วนพื้นที่ราบอยู่ทางด้านทิศตะวันออก  มีลำน้ำสายหลักคือ  ลำน้ำจรเข้สามพัน  และลำน้ำสายย่อย  ปัจจุบันลำน้ำส่วนใหญ่ตื้นเขิน
ภูเขารูปหัวใจที่เกิดจากการทำเหมืองหินปูนซึ่งปัจจุบันได้เลิกสัมปทานไปแล้ว ตั้งอยู่ในบริเวณเขาทำเทียม เขตตำบลอู่ทอง

**ภูมิอากาศ**
สภาพภูมิอากาศมีลักษณะคล้ายกับบริเวณพื้นที่อื่นในพื้นที่ราบภาคกลาง  คือ  มี  3  ฤดูกาล  คือ- ฤดูร้อน ประมาณ  3  เดือน  (กุมภาพันธ์ - เมษายน)- ฤดูฝน ประมาณ  6  เดือน  (พฤษภาคม - ตุลาคม)- ฤดูหนาว ประมาณ  3  เดือน  (พฤศจิกายน -  มกราคม)

**การแบ่งเขตการปกครอง**
แผนที่แสดงเขตการปกครองในอำเภออู่ทอง

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภออู่ทองแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 154 หมู่บ้าน 

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภออู่ทองประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลอู่ทอง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลอู่ทอง- เทศบาลตำบลสระยายโสม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสระยายโสม- เทศบาลตำบลขุนพัดเพ็ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระยายโสม (นอกเขตเทศบาลตำบลสระยายโสม)- เทศบาลตำบลบ้านดอน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านดอนทั้งตำบล- เทศบาลตำบลท้าวอู่ทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอู่ทอง (นอกเขตเทศบาลตำบลอู่ทอง)- เทศบาลตำบลบ้านโข้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านโข้งทั้งตำบล- เทศบาลตำบลกระจัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระจันทั้งตำบล- เทศบาลตำบลเจดีย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจดีย์ทั้งตำบล- เทศบาลตำบลจรเข้สามพัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจรเข้สามพันทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลยุ้งทะลาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยุ้งทะลายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลดอนมะเกลือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนมะเกลือทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโอ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโอ่งทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลดอนคา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนคาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลพลับพลาไชย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพลับพลาไชยทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลสระพังลาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระพังลานทั้งตำบล
ตัวเมืองอู่ทอง มุมมองจากวัดเขาทำเทียม

**การคมนาคม**
การเดินทางมายังอำเภออู่ทองนั้นสามารถมาได้หลายเส้นทาง เช่น- ทางหลวงหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 321 (ถนนมาลัยแมน) ที่จังหวัดนครปฐม ผ่านนครปฐม-อำเภอกำแพงแสน-บ้านทุ่งคอก-บ้านสระยายโสม-อู่ทอง  ระยะทางประมาณ 128 กิโลเมตร- ทางหลวงหมายเลข 340 (บางบัวทอง-ชัยนาท) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 357 (ทางเลี่ยงเมืองสุพรรณบุรี) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 321 ผ่านบางบัวทอง-อำเภอลาดบัวหลวง-อำเภอบางปลาม้า-สุพรรณบุรี-บ้านสวนแตง-อู่ทอง ระยะทางประมาณ 122 กิโลเมตร
ถนนเข้าหมู่บ้านคณฑี ภายในเขตอำเภออู่ทอง

**การศึกษา**
ในเขตอำเภออู่ทองประกอบไปด้วยสถานศึกษาระดับมัธยมศึกษา 5 แห่ง ได้แก่- โรงเรียนอู่ทอง ตำบลอู่ทอง- โรงเรียนอู่ทองศึกษาลัย ตำบลอู่ทอง- โรงเรียนสระยายโสมวิทยา ตำบลสระยายโสม- โรงเรียนดอนคาวิทยา ตำบลดอนคา- โรงเรียนรัตนศึกษา ตำบลอู่ทอง
ระดับประถมศึกษา ในเขตตำบลอู่ทอง 5 แห่ง ได้แก่- โรงเรียนอนุบาลบ้านท่าพระยาจักร - โรงเรียนปรีดาวิทย์ - โรงเรียนวัดปทุมสราวาส
*โรงเรียนภาวนาภิมณฑ์พิทยา
*โรงเรียนยอเซฟอุปถัมป์
วิทยาลัย 1 แห่ง ได้แก่- วิทยาลัยการอาชีพอู่ทอง
ระดับอุดมศึกษา 2 แห่ง ได้แก่- มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น ตำบลจรเข้สามพัน และ บางส่วนของอำเภอห้วยกระเจา- มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ศูนย์การศึกษา อู่ทองทวารวดี

**แหล่งท่องเที่ยว**
รูปปั้นพระเจ้าอู่ทอง บริเวณวัดเขาพระศรีสรรเพชญาราม
ไฟล์:จุดชมวิวบนป่าพุนางนาค.jpg|thumb|จุดชมทิวทัศน์บนป่าพุหางนาค วนอุทยานแห่งชาติพุม่วง- วัดเขาดีสลัก- วัดเขาพระศรีสรรเพชรญาราม(วัดเขาพระ)- วัดเขาทำเทียม- วัดเขากำแพง- วัดเขาถ้ำเสือ- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติอู่ทอง- วนอุทยานแห่งชาติพุม่วง- คอกช้างดิน- ป่าพุหางนาค- ศูนย์พันธุ์พืชเพาะเลี้ยง(สวนสวรรค์สุพรรณบุรี)

**สถานพยาบาล**
ไฟล์:โรงพยาบาลอู่ทอง001.jpg|thumb|right|โรงพยาบาลอู่ทอง โรงพยาบาลประจำอำเภอ
เขตอำเภออู่ทองมีโรงพยาบาล 3 แห่ง ได้แก่- โรงพยาบาลอู่ทอง โรงพยาบาลชุมชนขนาด 134 เตียง- โรงพยาบาลธนบุรี-อู่ทอง โรงพยาบาลเอกชนขนาด 60 เตียง- โรงพยาบาลวิภาวดีปิยราษฎร์ โรงพยาบาลเอกชนขนาด 60 เตียง

**อ้างอิง**

อู่ทอง