จิ๋นซีฮ่องเต้

ฉินฉื่อหฺวางตี้ ในภาษาจีนมาตรฐาน หรือ จิ๋นซีฮ่องเต้ ในภาษาฮกเกี้ยน (poj=Chîn Sí Hông-tè; 280–210 ปีก่อนคริสตกาล) เป็นจักรพรรดิพระองค์แรกแห่งจักรวรรดิจีนloc="Introduction" ทรงก่อตั้งจักรวรรดิฉิน และไม่ทรงใช้ตำแหน่ง หวัง (王) เหมือนพระมหากษัตริย์ในราชวงศ์ชางและราชวงศ์โจวก่อนหน้านี้ แต่ทรงใช้ตำแหน่ง หฺวังตี้ (皇帝) อันเป็นตำแหน่งที่พระมหากษัตริย์จีนทรงใช้สืบ ๆ กันมาอีกสองพันปี
พระองค์เสด็จพระราชสมภพในหานตาน เมืองหลวงของรัฐจ้าว มีพระนามเดิมว่า อิ๋ง เจิ้ง (嬴政) หรือ จ้าว เจิ้ง (趙政) พระราชบิดา คือ พระเจ้าฉินจฺวังเซียง (秦莊襄王) พระมหากษัตริย์แห่งรัฐฉิน พระราชมารดา คือ จ้าว จี (赵姬) พระองค์ทรงได้รับความอนุเคราะห์จากลฺหวี่ ปู้เหวย์ (呂不韋) พ่อค้าผู้มั่งคั่ง ในการสืบทอดราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดา ครั้น 221 ปีก่อนคริสตกาล ขณะพระชนม์ได้ 38 พรรษา พระองค์ทรงพิชิตรัฐอื่น ๆ ได้ทั้งสิ้น และทรงผนวกรวมรัฐเหล่านั้นเข้าเป็นจักรวรรดิอันหนึ่งอันเดียว แล้วทรงขึ้นครองอำนาจในฐานะ หฺวังตี้ พระองค์แรกของจักรวรรดิจีน ในรัชสมัยของพระองค์ แม่ทัพนายกองของพระองค์มีส่วนอย่างมากในการขยายอาณาเขตจักรวรรดิของพระองค์ โดยทำสงครามกับชาวไป่เยฺว่ (百越) ทางตอนใต้ของรัฐฉู่จนสามารถผนวกหูหนานและกวั่งตงได้เป็นการถาวร และทำสงครามกับชาวซฺยงหนู (匈奴) ทางตอนในของเอเชีย
พระองค์ยังทรงร่วมกับอัครมหาเสนาบดีหลี่ ซือ (李斯) ในการปฏิรูปขนานใหญ่ในด้านเศรษฐกิจและการเมือง เพื่อทำให้หลักปฏิบัติที่แตกต่างกันไปในรัฐต่าง ๆ แต่เดิมนั้นกลายเป็นมาตรฐานเดียวกัน ประวัติศาสตร์แบบจารีตระบุว่า ในการนี้ ทรงสั่งให้เผาตำราและฆ่าบัณฑิตเป็นอันมาก โครงการอันใหญ่โตของพระองค์นั้นยังรวมถึงการหลอมรวมกำแพงของรัฐต่าง ๆ เข้าเป็นกำแพงเมืองจีนอันหนึ่งอันเดียวกัน และจัดทำเส้นทางสัญจรทางบกให้เป็นหนึ่งเดียวกัน ตลอดจนจัดสร้างสุสานหลวงซึ่งมีทหารดินเผาขนาดเท่าคนจริงคอยอารักขาอยู่ พระองค์เสวยราชย์อยู่จนเสด็จสวรรคตเมื่อ 210 ปีก่อนคริสตกาล ระหว่างเสด็จประพาสภาคตะวันออกเป็นครั้งที่ 5pp=15–20, 82, 99
นักประวัติศาสตร์แบบจารีตมักพรรณนาว่า พระองค์ทรงเป็นผู้ปกครองที่โหดร้าย และเป็นผู้นิยมกฎหมายที่เข้มงวด ทั้งนี้ ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากมุมมองในสมัยราชวงศ์ฮั่นที่มีการวิพากษ์วิจารณ์พระองค์อย่างเผ็ดร้อน ทว่า นับแต่กลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา นักวิชาการเริ่มตั้งคำถามถึงมุมมองดังกล่าวp=654

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 cite book |last=Clements |first=Jonathan |year=2006 |title=The First Emperor of China |publisher=Sutton Publishing |location=Cheltenham |isbn=978-0-7509-3960-7 |url=https://archive.org/details/firstemperorofch00clem |url-access=registration - cite book |last=Loewe |first=Michael |author-link=Michael Loewe |year=2000 |title=A Biographical Dictionary of the Qin, Former Han and Xin Periods (221 BC - AD 24) |publisher=Brill Publishers |location=Leiden |isbn=978-90-04-10364-1 - cite encyclopedia |last=Müller |first=Claudius Cornelius |date=29 May 2021 |title=Qin Shi Huang | Biography, Accomplishments, Family, United China, Tomb, & Facts |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |location=Chicago |url=https://www.britannica.com/biography/Qin-Shi-Huang - cite book |last=Paludan |first=Ann |author-link=Ann Paludan |year=1998 |title=Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China |url=https://archive.org/details/chronicleofchine00palu |publisher=Thames & Hudson |location=London |isbn=978-0-500-05090-3 - cite book |last=Portal |first=Jane |year=2007 |title=The First Emperor, China's Terracotta Army |publisher=British Museum Press |location=London |isbn=978-1-932543-26-1 |url=https://archive.org/details/firstemperorchin0000unse |url-access=registration - cite book |last=Sima Qian|url=https://books.google.com/books?id=ruicEVx96lwC|year=2007 |title=Records of the Grand Historian: Qin dynasty |publisher=Columbia University Press |translator=Raymond Dawson |isbn=978-0-19-922634-4

**แหล่งข้อมูลอื่น**

จิ๋นซี
หมวดหมู่:มหาราชแห่งประเทศจีน
หมวดหมู่:ผู้รอดชีวิตจากการลอบสังหาร
หมวดหมู่:ผู้ปกครองรัฐฉิน
หมวดหมู่:บุคคลในยุคราชวงศ์ฉิน
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ผู้ทรงก่อตั้ง
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 285
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 334