อำเภอป่าแดด

ป่าแดด (langx|nod|50px) เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงราย เดิมเป็นตำบลหนึ่งในอำเภอพาน ตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 52 กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งสิ้น 333.300 ตารางกิโลเมตร

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพาน อำเภอเมืองเชียงราย และอำเภอเทิง- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเทิง และอำเภอจุน (จังหวัดพะเยา)- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอจุน อำเภอดอกคำใต้ อำเภอภูกามยาว อำเภอเมืองพะเยา และอำเภอแม่ใจ (จังหวัดพะเยา)- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอพาน

**ประวัติ**
อำเภอป่าแดดเดิมเป็นตำบลหนึ่งของอำเภอพาน ชื่อว่า ตำบลป่าแดด เป็นท้องที่ทุรกันดารและตั้งอยู่ห่างไกลจากตัวอำเภอพาน การเดินทางไปมาเพื่อติดต่อราชการกับที่ว่าการอำเภอพานแต่ละครั้งต้องเดินเท้า เนื่องจากไม่มียานพาหนะใด ๆ และด้วยระยะทางไกลทำให้ต้องมีการพักค้างแรมระหว่างการเดินทาง ส่วนสัมภาระต่าง ๆ ก็ต้องใช้คนแบกหาม และด้วยราษฎรส่วนใหญ่ไม่ได้รับความสะดวกในการเดินทาง นายสง่า ไชยพันธ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายในสมัยนั้นได้รายงานต่อกระทรวงมหาดไทย ขอตั้งเป็นกิ่งอำเภอ กระทรวงมหาดไทยจึงมีประกาศเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2512 ให้ยกฐานะตำบลป่าแดดขึ้นเป็น กิ่งอำเภอป่าแดด และให้ขึ้นอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2512  และในวันที่ 23 มิถุนายน ของปีเดียวกัน ได้มีการประกอบพิธีเปิดที่ว่าการกิ่งอำเภอป่าแดด 
ต่อมากิ่งอำเภอป่าแดดเป็นชุมชนที่หนาแน่นขึ้นและมีสภาพเจริญขึ้นกว่าเดิมมาก หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช นายกรัฐมนตรีในสมัยนั้นจึงอาศัยอำนาจตามความในมาตรา 192 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และมาตรา 56 วรรค 2 แห่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 218 ลงวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2515 ตราพระราชกฤษฎีกาตั้งกิ่งอำเภอป่าแดด อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย เป็น อำเภอป่าแดด ขึ้นกับจังหวัดเชียงรายเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2518 ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 92 ตอนที่ 166 ลงวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2518 

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอป่าแดดแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 58 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอป่าแดดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลป่าแงะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าแงะทั้งตำบล- เทศบาลตำบลป่าแดด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าแดดทั้งตำบล- เทศบาลตำบลสันมะค่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันมะค่าทั้งตำบล- เทศบาลตำบลศรีโพธิ์เงิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีโพธิ์เงินทั้งตำบล- เทศบาลตำบลโรงช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโรงช้างทั้งตำบล

**ภูมิศาสตร์**

**ภูมิประเทศ**
อำเภอป่าแดดมีภูเขาและป่าไม้ล้อมรอบทั้งสี่ด้าน ทางด้านทิศตะวันออกส่วนใหญ่เป็นภูเขาและป่าไม้ ทางราชการได้กำหนดเป็นป่าสงวนแห่งชาติขึ้นเรียกว่า "ป่าแม่พุง" ทางทิศตะวันตกเป็นป่าสงวนแห่งชาติอีกป่าหนึ่ง เรียกว่า "ป่าแม่ปืม" สภาพพื้นที่ทั่วไปของอำเภอป่าแดด เป็นที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำพุงไหลผ่านจากทิศตะวันตกจากตำบลป่าแงะ ผ่านบ้านแม่พุง ตำบลป่าแดด ผ่านบ้านวังผา ตำบลสันมะค่า อำเภอป่าแดด และมีภูเขาสำคัญชื่อ "ดอยงาม" ซึ่งเป็นเขตกั้นระหว่างอำเภอพานกับอำเภอป่าแดด

**ภูมิอากาศ**
เป็นแบบมรสุมเมืองร้อน มี 3 ฤดู คือ - ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์-เดือนพฤษภาคม - ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายน-เดือนกันยายน - ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม-เดือนมกราคม

**ประชากร**
ตามสถิติข้อมูลอำเภอป่าแดด สำรวจเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2557 ดังนี้ - ประชากรชาย 13,095 คน - ประชากรหญิง 13,181 คน 
รวมทั้งสิ้น 26,276 คน - จำนวนครัวเรือนทั้งหมด 7,544 ครัวเรือน - จำนวนหลังคาบ้านทั้งหมด 7,544 หลังคาบ้าน - พื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมด 123,571 ไร่ - จำนวนครัวเรือนที่ทำเกษตร 6,737 ครัวเรือน - จำนวนผู้นำเกษตรกร 58 คน

**ทรัพยากรธรรมชาติ**
แหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญในอำเภอป่าแดด ประกอบด้วย 

**ป่าไม้**
อำเภอป่าแดดมีพื้นที่ป่าไม้คิดเป็นร้อยละ 5 ของพื้นที่ มีพื้นที่ป่าไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ปืม แม่พุง ทางด้านทิศตะวันตก และป่าแม่ลอยไร่ ป่าสักลอ และป่าแม่พุงทางทิศตะวันออก

**แหล่งน้ำ**
แหล่งน้ำสำคัญในอำเภอป่าแดด ประกอบด้วย - แม่น้ำพุง มีต้นกำเนิดในเขตอำเภอพาน ไหลผ่านตำบลป่าแงะ ตำบลป่าแดด ตำบลสันมะค่า และไหลไปบรรจบกับน้ำแม่อิงบริเวณตำบลสันมะค่า ระยะทางประมาณ 20 กิโลเมตร- น้ำแม่อิง มีต้นกำเนิดในเขตอำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ไหลผ่านอำเภอป่าแดดที่บริเวณบ้านสันบัวคำ บ้านวังผา บ้านวังศิลา ตำบลสันมะค่า และเป็นเส้นแบ่งแนวเขตการปกครองระหว่างอำเภอป่าแดดกับอำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา ทางทิศใต้ - โครงการชลประทานขนาดเล็ก เป็นฝายกั้นลำน้ำพุง จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ ฝายร่องเปาและฝายวังเคียน นอกจากนี้ยังมีฝายประชาอาสาและฝายน้ำล้นอื่น ๆ อีกจำนวน 19 แห่ง และอ่างเก็บน้ำขนาดเล็กจำนวน 2 แห่ง

**หน่วยงานราชการ**
 สำนักงานสาธารณสุขตำบล มีประจำทุกตำบล จำนวน 6 แห่ง - โรงพยาบาลขนาด 30 เตียง จำนวน 1 แห่ง - สถานีตำรวจภูธร จำนวน 1 แห่ง - หน่วยบริการใช้ไฟฟ้าย่อย จำนวน 1 แห่ง - ที่ทำการไปรษณีย์โทรเลขอำเภอ จำนวน 1 แห่ง - ธนาคารพาณิชย์ จำนวน 1 แห่ง - ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ สาขาป่าแดด จำนวน 1 แห่ง
*สำนักงานที่ดินจังหวัดเชียงราย สาขาพาน ส่วนแยกป่าแดด 1 แห่ง

**สถานศึกษา**
สถานศึกษาจำนวน 18 แห่ง- ระดับประถมศึกษา-มัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 15 แห่ง - ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น-ตอนปลาย จำนวน 1 แห่ง - ระดับก่อนประถม (โรงเรียนเอกชน) จำนวน 1 แห่ง - ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (โรงเรียนพระปริยัติฯ) จำนวน 1 แห่ง
ตำบลป่าแงะ- ตำบลป่าแดด
# โรงเรียนป่าแดดวิทยาคม
# โรงเรียนเทศบาล 1 (ป่าแดด)
# โรงเรียนอนุบาลลูกรัก (ป่าแดด)
# โรงเรียนบ้านแม่พุง
# โรงเรียนบ้านสักพัฒนา(ร้าง)
# โรงเรียนบ้านใหม่ใต้(ร้าง)
# โรงเรียนพุทธศาสตร์ศึกษา วัดท่าน้ำ (พระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา)- ตำบลป่าแงะ
# โรงเรียนป่าแงะวิทยา
# โรงเรียนบ้านป่าเส้า(ร้าง)
# โรงเรียนบ้านใหม่พัฒนา(ร้าง)
#  โรงเรียนเทศบาล ๒ (สามัคคีราษฏร์รังสรรค์)fix-attempted=yes 
# โรงเรียนบ้านร่องเปา (ร้าง)
# โรงเรียนเทศบาล 1 สันติสุข
# โรงเรียนห้วยลึกผาลาดสามัคคี (ร้าง)- ตำบลโรงช้าง
# โรงเรียนโรงช้างวิทยา
#โรงเรียนบ้านโป่ง
# โรงเรียนอนุบาลคริสเตียนสันกอง- ตำบลสันมะค่า
# โรงเรียนชุมชนบ้านสันมะค่า
# โรงเรียนบ้านวังวิทยา- ตำบลศรีโพธิ์เงิน
# โรงเรียนศรีโพธิ์เงินวิทยา

**การประกอบอาชีพและการอุตสาหกรรม**
ประชากรส่วนใหญ่ของอำเภอป่าแดดประกอบอาชีพทางการเกษตร อาทิ ทำนา ทำไร่ ทำสวน พืชหลักที่ทำรายได้ให้แก่เกษตรกรในพื้นที่ คือ ข้าว ข้าวโพด ถั่วลิสง ลำไย มะม่วง ถั่วเหลือง ขิง ลิ้นจี่ และผักต่าง ๆ ประชากรส่วนหนึ่งจะประกอบอาชีพทางการค้าขายซึ่งกำลังขยายตัวอยู่ในขณะนี้

**โรงงานอุตสาหกรรมขนาดย่อม**
 โรงงานผลิตน้ำดื่ม 12 แห่ง - โรงสีข้าวขนาดใหญ่ 3 แห่ง - โรงสีข้าวขนาดเล็ก 63 แห่ง - โรงบ่มใบยาสูบ - แห่ง - โรงงานผลิตซีเมนต์บล็อก 4 แห่ง - โรงโม่หิน 1 แห่ง

**การคมนาคม**
 จากตำบลป่าแงะถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 6 กิโลเมตร - จากตำบลสันมะค่าถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 11 กิโลเมตร - จากตำบลโรงช้างถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 3 กิโลเมตร - จากตำบลศรีโพธิ์เงินถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 15 กิโลเมตร - จากตัวอำเภอถึงจังหวัดเชียงราย ระยะทาง 52 กิโลเมตร

**ศาสนสถาน**

**พระพุทธศาสนา**
วัดภายในอำเภอป่าแดดที่ได้รับการตั้งวัดหรือได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาแล้วมีจำนวนทั้งหมด 15 แห่ง สำนักสงฆ์และที่พักสงฆ์ที่ยังไม่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาอีก 14 แห่ง โดยกระจายอยู่ตามหมู่บ้านและตำบลต่าง ๆ ดังนี้- ตำบลป่าแดด
# วัดศรีชุมประชา
# วัดใหม่ใต้ 
# วัดป่าสัก
# วัดท่าน้ำ (สันเจริญ) 
# วัดแม่พุง
# ที่พักสงฆ์สันโค้ง (หนองบัวคำ) 
# วัดพระธาตุจอมคีรี - ตำบลป่าแงะ
# วัดป่าแงะเมืองชุม
# วัดศรีบุญเกิด 
# วัดป่าเส้าดอนชัย
# วัดถ้ำผาจรุย (ธรรมยุต)
# สำนักสงฆ์ใหม่พัฒนา 
# ที่พักสงฆ์ใหม่สันเจริญ 
# ที่พักสงฆ์ห้วยลึก (คีรีพัฒนา) 
# ที่พักสงฆ์ร่องเปา (ศรีจอมทอง) 
# ที่พักสงฆ์พระธาตุจอมรุ้ง - ตำบลโรงช้าง
# วัดศรีดอนแก้ว
# วัดศรีบังวัน 
# วัดศรีบุญยืน
# วัดสันกู่
# วัดสันกองพัฒนาราม 
# วัดพระธาตุน้ำดอกบัวตอง 12 ราศี- ตำบลสันมะค่า
# วัดสันมะค่า  
# วัดวังผาศิลาราม 
# ที่พักสงฆ์วังอวน 
# ที่พักสงฆ์เขาวงมหาวัน (ธรรมยุต)
# ที่พักสงฆ์ป่าอรัญบรรพต (ธรรมยุต)
# ที่พักสงฆ์ อาโยนาราม 
# ที่พักสงฆ์ อรหันต์ตา- ตำบลศรีโพธิ์เงิน
# วัดศรีดอนมูล  

**คริสต์ศาสนา**
 โบสถ์คริสต์คริสตจักรสันกอง สถานที่ตั้งตำบลโรงช้าง- โบสถ์คริสต์คริสตจักรสันเจริญ สถานที่ตั้งตำบลป่าแงะ

**แหล่งท่องเที่ยว**
 ตำบลป่าแดด
# พระธาตุจอมคีรี 
# พระธาตุม่อนผ้าขาว
# วัดถ้ำพระภิรมย์ 
# หลวงพ่อหนุ่ม - ตำบลป่าแงะ
# วัดถ้ำผาจรุย
# ฝายน้ำพุง  
# ฝายน้ำล้นร่องเปา 
# อ่างเก็บน้ำหนองเชียงใหม่
# วัดพระธาตุจอมรุ่ง- ตำบลศรีโพธิ์เงิน
# อ่างเก็บน้ำหนองเพิงนาค   ตั้งอยู่บริเวณตำบลศรีโพธิ์เงิน- ตำบลโรงช้าง
# อ่างเก็บน้ำห้วยแดด  
# วัดม่อนแก้ว
# วัดพระธาตุน้ำดอกบัวตอง 12 ราศี 
# วัดโป่งสลี
# อุทยานแห่งชาติแม่ปืม
# วัดพระธาตุโป่งดหิม (โบราณสถาน)
# วัดสันกองพัฒนาราม- ตำบลสันมะค่า
# วัดสันมะค่า 
# วัดป่าอรัญบรรพต 
# หมู่บ้าน 4 วังประกอบไปด้วย  บ้านวังผา วังศิลา วังอวน วังน้อย 


**ประเพณีและวันสำคัญ**
 ประเพณีการแห่ผ้าห่มขึ้นพระธาตุจอมคีรีและการสงน้ำพระธาตุจอมคีรี (ทอผ้าขึ้นธาตุ ตักบาตรพระอุปครุฑ บูชาพระพุทธบรสวรรค์)- ประเพณีทานก๋วยสลากภัทของหมู่บ้าน ตำบล และอำเภอ- ประเพณียี่เป็ง (ลอยกระทงและปล่อยโคมลอย)- ประเพณีปี๋ใหม่เมือง ขนทรายเข้าวัด แห่ตุงหื้อตาน - ประเพณีรดน้ำดำหัวคนเฒ่า- ประเพณีการแข่งเรือของตำบลป่าแงะ-   งานประจำปี fix-attempted=yes - เทศกาลชิมลำไยหวาน ชมดอกไม้บาน ที่อำเภอป่าแดด- งานข้าวหอมของดีอำเภอป่าแดด

**ภาษา**
 ภาษา ในปัจจุบันนอกจากภาษาไทยกลางซึ่งเป็นภาษาทางการแล้ว กำเมือง (คำเมือง) หรือภาษาล้านนา ยังเป็นภาษาถิ่นที่นิยมอยู่อย่างกว้างขวาง โดยพบเห็นได้ในงานประเพณีสำคัญและป้ายสุภาษิตสอนใจที่ติดตามต้นไม้ตามโรงเรียนหรือไม่ก็ที่อื่น ๆ ซึงปัจจุบันทางราชการและหน่วยงานต่าง ๆ ได้ร่วมมือกันเพื่อรณรงค์อนุรักษ์ภาษาคำเมืองให้คงอยู่กับอำเภอป่าแดด โดยสนับสนุนให้ตามโรงเรียนเปิดสอนวิชาเลือกเสรี สอนภาษาเมืองให้แก่นักเรียน เนื่องจากอำเภอป่าแดดเป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่มชนหลากหลายเผ่าพันพันธ์ไม่ว่าจะเป็นไทยวน (คนเมือง) ไทลื้อ ไทยอง ลาว มอญ ดังนั้นแม้ปัจจุบันชาวอำเภอป่าแดดส่วนมากจะใช้คำเมืองในการสื่อสารพูดคุยกัน แต่เมื่อได้ฟังหรือศึกษากันอย่างลึกซึ้งจะสังเกตได้ว่าสำเนียงที่พูดกันนั้นมีสำเนียงที่แตกต่างกันไป ภาษาของอำเภอป่าแดดอาจแบ่งออกได้ดังนี้
# ภาษาไทยวน (คำเมือง) โดยส่วนมากชาวอำเภอป่าแดดใช้ในการพูดสื่อสารกันมากที่สุด และคนส่วนมากคิดว่าเป็นภาษาที่ชาวอำเภอป่าแดดใช้สื่อสารกันทั้งหมด
# ภาษายอง  ตัวอย่างเช่น ตี่บ้านมีโงกี่โต๋ (ที่บ้านมีวัวกี่ตัว) เอาเมื้องเอาเก๋อมาโอม (เอาเมี่ยงเอาเกลือมาอม) จะไปปิ๊กเต่อ (อย่าพึ่งกลับ)เป็นต้นนอกจากนั้นจะเป็นสำเนียงออกเหน่อ ๆ บางครังฟังแล้ดู้คล่ายภาษาลาวบ้าง มีคำพูดที่คนยองมักติดปาเช่น "คนยองก่มีเต้าอี้ขอหมู่อี้ปี้จะไป๋ได่ขัดเคือง" "ขะหนมซิ่นอยู่ตู่กั๊บเค้าสูเขาก่ไปกิ๋นเหอ"
อาจพบได้มากบริเวณบ้านถิ่นเจริญ ตำบลป่าแงะ คนป่าแงะเรียกคนที่นั้นว่า "ยองบ้านถิ่น" หรือ"ลื้อบ้านถิ่น" เพราะคนบริเวณนั้นอพยพมาจากบ้านถิ่น จังหวัดแพร่  
# ภาษาลื้อ มีความคล้านคลึงกับภาษายองแต่แข็งกว่าสังเกตได้ว่าเมื่อพูดจบทุกประโยคจะมีคำว่า "เฮ่อ" "ส่า" หรือ "หย่า" ลงท้ายเสมอ เช่น ไปตางไหนมาเฮ่อ (ไปไหนมา) กิ๋นเข้ากับอะหยังส่า (กินข้าวกับอะไร) จะไปนอนแล้วหย่า (จะไปนอนแล้ว)กิ๋นเค้าแล้วส่า(กินข้าวหรือยัง) เป็นต้น 
# ภาษาอีสาน เป็นภาษาที่เหมือน ๆ กับภาษาอีสานทั่ว ๆ ไปที่ใช้พูดในบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย  พบได้มากบริเวณหมู่บ้างวังผา หมู่บ้านวังน้อย หมู่บ้านวังอวน  หมู่บ้านวังศิลา ตำบลสันมะค่า ซึ่งเป็นชุมชนชาวอีสาน อพยพมาจากภาคอีสานของไทยมีอยู่ที่อำเภอป่าแดด เกือบ 100 ปี ที่ผ่านมาแต่ยังคงเอกลักษณ์ของตนเองไว้ได้เป็นอย่างดี

**อ้างอิง**
  สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย date=2008-02-26 - สารนุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ

**แหล่งข้อมูลอื่น**
ป่าแดด