ครุยวิทยฐานะไทย

ไฟล์:Nursecmubundit.JPG|thumb|บัณฑิตจากคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในชุดครุยวิทยฐานะไทย
ครุยวิทยฐานะไทย เป็นชุดพิธีการซึ่งสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทยโดยถือรับธรรมเนียมปฏิบัติมาจากพิธีการสำเร็จการศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาทางตะวันตก ปัจจุบันครุยวิทยฐานะใช้ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรเพื่อแสดงถึงปริญญาวิทยฐานะที่ได้จากการสำเร็จการศึกษา
ครุยวิทยฐานะสำหรับสถาบันอุดมศึกษาของรัฐจะกำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาหรือกฎหมายอื่น ส่วนสถาบันอุดมศึกษาของเอกชนกำหนดไว้ในข้อบังคับของตน การใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับมหาวิทยาลัยรัฐโดยไม่ชอบนั้นมีโทษ
อนึ่ง มีการเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยเป็นเป็นเสื้อครุยที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ไทย ซึ่งมีเพียงจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้นที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ภายหลังจากการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง สถาบันอุดมศึกษาอื่น ๆ จึงได้ออกแบบครุยวิทยฐานะขึ้นเองโดยไม่ต้องขอพระราชทาน แต่ถูกเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยทั้งหมดเป็นของพระราชทานและให้ความสำคัญในมุมมองของความศักดิ์สิทธิ์  

**ประวัติ**
ประเทศไทยมีแนวคิดเกี่ยวกับการใช้ครุยวิทยฐานะในปี พ.ศ. 2457 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชานุญาตให้ผู้สำเร็จการศึกษาในชั้นบัณฑิตจากโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอยู่สามารถใช้ครุยเพื่อเป็นเกียรติยศได้ อย่างไรก็ตามในขณะนั้นโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ จัดการเรียนการสอนได้เพียงระดับประกาศนียบัตรเท่านั้น จึงไม่มีการจัดสร้างเสื้อครุยเพื่อแสดงว่าเป็นผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในขณะนั้น
เมื่อโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รับการประดิษฐานขึ้นเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2460 และสามารถจัดการศึกษาถึงระดับปริญญาได้เป็นผลสำเร็จเมื่อปี พ.ศ. 2471 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงมีความคิดที่จะสร้างเสื้อครุยสำหรับบัณฑิตจุฬาฯ และออกเป็นพระราชกำหนดเสื้อครุยบัณฑิตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2473 ถือเป็นครั้งแรกที่มีการใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในประเทศไทย
เมื่อประเทศไทยได้ขยายการศึกษาในระดับอุดมศึกษา สถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ จึงได้จัดสร้างครุยวิทยฐานะเป็นลักษณะเฉพาะของตนเองมาจนถึงปัจจุบัน

**รูปแบบของครุยวิทยฐานะ**
ครุยวิทยฐานะไทยในปัจจุบันมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งแต่ละสถาบันอุดมศึกษาจะกำหนดรูปแบบของครุยวิทยฐานะให้มีลักษณะเฉพาะของตนเอง โดยสามารถจำแนกเป็นสองแบบหลัก ๆ ดังนี้

**รูปแบบตามพระราชพิธีไทยแบบโบราณ**
ครุยดุษฎีบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สวมทับเครื่องแบบปกติขาว
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้มีลักษณะคล้าย ๆ ชุดครุยพระยาแรกนา หรือขุนนางสมัยโบราณหรือที่เรียกว่าครุยเทวดา โดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ 
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกตามชนิดเนื้อผ้าและสีได้ดังนี้- ครุยเนื้อผ้าโปร่งสีขาว
**จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
** มหาวิทยาลัยขอนแก่น
** มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
**มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
**มหาวิทยาลัยนเรศวร
**กลุ่มมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล
**มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
**มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
**มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
**มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
**มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
**สถาบันการอาชีวศึกษา
**สถาบันการอาชีวศึกษาเกษตร- ครุยเนื้อผ้าโปร่ง สีอื่น ๆ
** มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ใช้เนื้อผ้าต่างกันในแต่ละระดับปริญญา ระดับบัณฑิตและระดับมหาบัณฑิตใช้เนื้อผ้าสีน้ำเงินโปร่ง ระดับดุษฎีบัณฑิตใช้เนื้อผ้าทึบ สีแดง
** มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีชมพู
** มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ ใช้เนื้อผ้าสีฟ้าคราม- ครุยเนื้อผ้าทึบสีแดงหมากสุก (สีแสด) สีแดง หรือสีเลือดหมู
** มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ใช้เนื้อผ้าสีแดง
** มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ ใช้เนื้อผ้าสีแดง
** สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ใช้เนื้อผ้าสีแดง 
** มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีแสด
** มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
** สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน ใช้เนื้อผ้าสีเลือดหมู
** สถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิรา สภากาชาดไทย ใช้เนื้อผ้าสีแดงกาชาด- ครุยเนื้อผ้าทึบสีดำ
** กลุ่มมหาวิทยาลัยราชภัฎ (บางแห่ง)- ครุยเนื้อผ้าทึบสีเขียวเข้ม
** สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
*ครุยเนื้อผ้าทึบ สีอื่น ๆ
** มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ใช้เนื้อผ้าสีม่วง
** มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ ใช้เนื้อผ้าสีทอง

**รูปแบบตามแบบตะวันตก**
ไฟล์:-บุญสิงห์ บุญค้ำ.jpg|thumb|บ. บุญค้ำ สวมชุดครุยบัณฑิต มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง
ครุยวิทยฐานะประเภทนี้มีลักษณะแบบครุยจะเป็นครุยคลุมใช้เนื้อผ้าทึบสีดำหรือสีอื่น ๆ อาจประดับฮูดหรือหมวกคล้ายกับครุยวิทยฐานะที่ใช้ในประเทศแถบตะวันตก โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกลักษณะได้ดังนี้- ชุดครุยแบบครุยตุลาการหรือทนายความ
** มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในอดีตเคยมีการใช้หมวก แต่ปัจจุบันได้ยกเลิกใช้ไปแล้ว
** มหาวิทยาลัยศรีปทุม
** มหาวิทยาลัยรัตนบัณฑิต- ชุดครุยตะวันตกแบบมีหมวก
**มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
** มหาวิทยาลัยมหิดล
** มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
** มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ระดับดุษฎีบัณฑิต ใช้เนื้อผ้าสีแดง
** มหาวิทยาลัยนครพนม
** มหาวิทยาลัยแม่โจ้
** มหาวิทยาลัยพะเยา
** มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
** มหาวิทยาลัยรังสิต
** มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
** มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ- ชุดครุยตะวันตกแบบไม่มีหมวก
** มหาวิทยาลัยศิลปากร
** มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
** มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
** มหาวิทยาลัยบูรพา มีหมวกสำหรับดุษฎีบัณฑิต
** มหาวิทยาลัยทักษิณ
** มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
** มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
** มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
** มหาวิทยาลัยรามคำแหง
** มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย
** มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ
** สถาบันการพลศึกษา
** สถาบันอุดมศึกษาเอกชนอื่นทั้งหมดนอกเหนือจากที่ได้กล่าวมานี้- ชุดครุยตะวันตกสีอื่น ๆ
**ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ ใช้เนื้อผ้าสีส้ม
**มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ใช้เนื้อผ้าสีน้ำตาลแก่
**สถาบันเทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ ใช้เนื้อผ้าสีแดง

**ดูเพิ่ม**
 ครุยวิทยฐานะ- เสื้อครุย

**อ้างอิง**
ทไย
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย