อักษรบาหลี

อักษรบาหลี (Aksara Bali) หรือ ฮานาจารากา (Hanacaraka) เป็นอักษรสระประกอบที่ใช้งานบนเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย โดยทั่วไปใช้เขียนภาษาบาหลี, ชวาเก่า และสันสกฤต ภาษาซาซักบนเกาะลมบกก็ใช้อักษรนี้ เพียงแต่ดัดแปลงให้เข้ากับภาษาของตนเอง อักษรนี้พัฒนามาจากอักษรพราหมี และมีความคล้ายคลึงกับอักษรสมัยใหม่ในเอเชียใต้และตะวันออกเฉียงใต้อย่างมาก อักษรบาหลีกับอักษรชวาถือเป็นอักษรที่ประณีตและวิจิตรที่สุดในบรรดาตระกูลอักษรพราหมีในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
แม้ว่าในปัจจุบันอักษรนี้ถูกแทนที่ด้วยอักษรละติน อักษรบาหลียังคงแพร่หลายอย่างมีนัยสำคัญในพิธีแบบดั้งเดิมของเกาะ และมีส่วนเกี่ยวโยงกับศาสนาฮินดูอย่างมาก ส่วนใหญ่ในปัจจุบันใช้อักษรนี้ในการคัดลอกลนตาร์ หรือเอกสารตัวเขียนใบตาลที่มีข้อความทางศาสนา

**ลักษณะ**
มีรูปพยัญชนะซ้อนสำหรับตัวสะกด เขียนจากซ้ายไปขวา แนวนอน

**อักษร**
อักษรพื้นฐานในภาษาบาหลีคือ aksara (ᬅᬓ᭄ᬱᬭ) และแต่ละอักษรเป็นพยางค์ที่มีสระลดรูป /a/

**พยัญชนะ**
พยัญชนะมีชื่อเรียกว่า wianjana (ᬯ᭄ᬬᬜ᭄ᬚᬦ) หรือ aksara wianjana (ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬯ᭄ᬬᬜ᭄ᬚᬦ) อักษรบาหลีมีพยัญชนะ 33 ตัว ในจำนวนนี้มี 18 ตัวที่มีชื่อว่า wreṣāstra (ᬯᬺᬱᬵᬲ᭄ᬢ᭄ᬭ) ซึ่งใช้เขียนคำศัพท์พื้นฐานในภาษาบาหลี ส่วนอีก 15 ตัวมีชื่อว่า sualalita (ᬰ᭄ᬯᬮᬮᬶᬢ) ซึ่งโดยหลักเขียนคำยืมภาษาสันสกฤตและกวิในภาษาบาหลี โดยมีการเรียงพยัญชนะตามรูปแบบสันสกฤตและรูปแบบlang|ban|ฮานาจารากา

**รูปแบบฮานาจารากา**
พยัญชนะบาหลีสามารถเรียงในรูปแบบฮานาจารากา ซึ่งเป็นกวี 4 แถวจากตำนานอาจี ซากา อย่างไรก็ตาม รูปแบบนี้มีเฉพาะ aksara wreṣāstra (ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬯᬺᬱᬵᬲ᭄ᬢ᭄ᬭ) 18 ตัว และไม่รวม aksara sualalita (ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬰ᭄ᬯᬮᬮᬶᬢ) ถึงกระนั้น ตารางข้างล่างได้รวม aksara sualalita เนื่องจากรูปอักษรโรมันในปัจจุบันไม่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรสำหรับพยัญชนะ

**รูปแบบสันสกฤต**
พยัญชนะบาหลีสามารถเรียงตามรูปแบบทมิฬ / สันสกฤต เหมือนกับตระกูลอักษรพราหมีอื่น ๆ ทำให้อักษรบาหลีได้รับอิทธิพลจาก Kalvi / Shiksha ตารางข้างล่างแสดงรูปแบบนี้
} --> 
Ardhasuaraᬅᬭ᭄ᬥᬲ᭄ᬯᬭ(เสียงกึ่งสระ)
อูษมันᬊᬱ᭄ᬫ(เสียดแทรก)
lang|ban|Wisargaᬯᬶᬲᬭ᭄ᬕ(เส้นเสียง)
อโฆษะ
โฆษะ
อนุนาสิกะᬅᬦᬸᬦᬲᬶᬓนาสิก
อัลปปราณะᬅᬮ᭄ᬧᬧ᭄ᬭᬵᬡไม่พ่นลม
มหาปราณะᬫᬵᬳᬵᬧ᭄ᬭᬵᬡพ่นลม
อัลปปราณะᬅᬮ᭄ᬧᬧ᭄ᬭᬵᬡไม่พ่นลม
มหาปราณะᬫᬵᬳᬵᬧ᭄ᬭᬵᬡพ่นลม
กัณฐยะᬓᬡ᭄ᬞ᭄ᬬ(ช่องคอ/เพดานอ่อน)
link=ᬓkakaKa1
link=ᬔkʰakhaKa mahaprana
link=ᬕɡagaGa1
link=ᬖɡʱaghaGa gora
link=ᬗŋangaNga1
link=ᬳhahaHa1
ตาลวยะᬢᬵᬮᬯ᭄ᬬ(เพดานแข็ง)
link=ᬘtʃacaCa murca1
link=ᬙtʃʰachaCa laca3
link=ᬚdʒajaJa1
link=ᬛdʒʱajhaJa jera
link=ᬜɲanyaNya1
link=ᬬjayaYa1
link=ᬰɕaśa çaSa saga
มูรธันยะᬫᬹᬭ᭄ᬠᬜ(ปลายลิ้นม้วน)
link=ᬝʈaṭaTa latik
link=ᬞʈʰaṭhaTa latik m.5
link=ᬟɖaḍaDa murda a.4
link=ᬠɖʱaḍhaDa murda m.5
link=ᬡɳaṇaNa rambat
link=ᬭraraRa1
link=ᬱʂaṣaSa sapa
ทันตยะᬤᬦ᭄ᬢ᭄ᬬ(ฟัน)
link=ᬢt̪ataTa1
link=ᬣt̪ʰathaTa tawa
link=ᬤd̪adaDa lindung1
link=ᬥd̪ʱadhaDa madu
link=ᬦn̪anaNa kojong1
link=ᬮl̪alaLa1
link=ᬲsasaSa danti1
โอษฐยะᬑᬱ᭄ᬞ᭄ᬬ(ริมฝีปาก)
link=ᬧpapaPa1
link=ᬨpʰaphaPa kapal
link=ᬩbabaBa1
link= หรือ link=ᬪbʱabhaBa kembang7
link=ᬫmamaMa1
link=ᬯwawaWa1
Aksara wreṣāstra เรียงตามลำดับในแบบดั้งเดิม คือ: ha na ca ra ka / da ta sa wa la / ma ga ba nga / pa ja ya nya.
บางครั้ง พยัญชนะ ha ไม่ออกเสียง เช่น ᬳᬸᬚᬦ᭄ hujan (ฝน) ออกเสียงว่า ujan
รูปร่างของอักษร ca laca ยังไม่ทราบที่แน่ชัด เนื่องจากปรากฏเพียงรูปต่อท้าย (gantungan) เท่านั้น แต่มีการรวมรูปเดี่ยวในยูนิโคด
อัลปปราณะ 5 มหาปราณะ
ความเป็นจริงคือเสียงพยัญชนะปุ่มเหงือก แต่ตามธรรมเนียมจัดเป็นเสียงพยัญชนะฟัน
มีการใช้งานอักษรแบบแรกมากกว่า

**สระ**
สระในภาษาบาหลีมีชื่อว่า suara (ᬲ᭄ᬯᬭ) หรือ aksara suara (ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬲ᭄ᬯᬭ) โดยสามารถเขียนเป็นรูปเดี่ยวเมื่อปรากฏเสียงสระในตำแหน่งเริ่มต้น ตารางข้างล่างแบ่งได้ ดังนี้:

**เครื่องหมายเสริมสัทอักษร**

**ตัวเลข**
ตัวเลขบาหลีเขียนในวิธีเดียวกันกับตัวเลขอาหรับ เช่น 25 เขียนในตัวเลขบาหลีเป็น 2 กับ 5 
ถ้าตัวเลขอยู่ในข้อความ ก็จะมีการเขียน carik ข้างหน้าหรือหลังเพื่อแยกตัวเลขจากข้อความ โดยด้านล่างคือตัวอย่างวิธีเขียนวันที่ในตัวเลขบาหลี (วันที่: 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1982, ที่ตั้ง: บาหลี): 

**สัญลักษณ์อื่น ๆ**
นอกจากนี้ ยังมีสัญลักษณ์พิเศษในอักษรบาหลี โดยบางส่วนใช้เป็นเครื่องหมายวรรคตอน และบางส่วนเป็นเครื่องหายทางศาสนา:

**ยูนิโคด**
มีการเพิ่มอักษรบาหลีลงในยูนิโคดเมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2006 ในรุ่นที่ 5.0.
บล็อกยูนิโคดสำหรับอักษรบาหลีอยู่ที่ U+1B00-U+1B7F:

**ตัวอย่าง**
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ข้อที่ 1:
มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตนมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ
size=26px
กากาวินภารตะยุทธ์ ปาซาลิน 1 โองการที่ 1 (wirama jagaddhita):

**ภาพ**

**อ้างอิง**

**อ่านเพิ่ม**
 location=Surabaya- location=Bali

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Outline of Balines script date=2020-07-28  at BASAbali.org- Entry on  Balinese at  Omniglot.com -- A guide to writing systems-  Computerization of Balinese Script date=2023-02-12 -  Unicode block-  Balinese character picker-  Balinese script converter
บาหลี
หมวดหมู่:อักษรในตระกูลอักษรพราหมี