จักรวรรดิจีน (ค.ศ. 1915–1916)

จักรวรรดิจีน (p=Zhōnghuá Dìguó; Empire of China) เป็นการปกครองซึ่งดำรงอยู่ในช่วงสั้น ๆ ในประเทศจีนตั้งแต่ปลาย ค.ศ. 1915 ถึงต้น ค.ศ. 1916 หลังจากขุนพลยฺเหวียน ชื่อไข่ (袁世凱) ยุบสาธารณรัฐ แล้วจัดตั้งจักรวรรดิขึ้นแทน ก่อนตั้งตัวเป็นจักรพรรดิ การรื้อฟื้นราชาธิปไตยนี้ทำให้การวางรากฐานสาธารณรัฐต้องล่าถอยไปหลายปี ทั้งนำพาบ้านเมืองเข้าสู่ยุคสมัยแห่งการแก่งแย่งชิงดีของแม่ทัพนายกอง

**การเตรียมจัดตั้ง**
ยฺเหวียน ชื่อไข่ แต่งชุดแบบฮั่นในงานราชาภิเษก
หลังยฺเหวียน ชื่อไข่ ได้รับแต่งตั้งเป็นประธานาธิบดีชั่วคราวคนที่สองของสาธารณรัฐจีน เขาดำเนินการหลายอย่างเพื่อรวบอำนาจและกำจัดผู้นำฝ่ายค้าน เขาร่วมมือกับมหาอำนาจยุโรปหลายชาติกับทั้งชาติบ้านใกล้เรือนเคียงอย่างญี่ปุ่นเพื่อให้อำนาจของตัวมั่นคง ราวเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1915 เขาสั่งให้หยาง ตู้ (楊度) และคนอื่น ๆ ออกหาเสียงหนุนการรื้อฟื้นราชาธิปไตย ครั้นวันที่ 11 ธันวาคม ค.ศ. 1915 สภานิติบัญญัติของสาธารณรัฐจีนลงคะแนนเสียงเอกฉันท์เลือกตั้งเขาเป็นจักรพรรดิ เขาทำทีปฏิเสธ สภาจึงร้องขอเขาอีกครั้ง และครั้งนี้เขายินยอม
วันที่ 12 ธันวาคม ค.ศ. 1915 ยฺเหวียน ชื่อไข่ เคียงคู่มากับลูกชายของตัว คือ ยฺเหวียน เค่อติ้ง (袁克定) ก็ประกาศตนเป็นจักรพรรดิจีน เรียกขานตัวว่า "มหาจักรพรรดิจักรวรรดิจีน" (中華帝國大皇帝) และใช้นามรัชศกว่า "หงเซี่ยน" (洪憲; "ธรรมนูญสมบูรณ์พร้อม") แต่ยฺเหวียน ชื่อไข่ เลื่อนราชาภิเษกออกไปจนวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1916 เขาสั่งให้ถอดเครื่องแบบแมนจูออกจากวัฒนธรรมของชาติ แล้วให้นำชุดชาวฮั่นกลับมาใช้โดยดัดแปลงบางประการ เขาสวมชุดชาวฮั่นในงานซ้อมใหญ่ราชาภิเษก แต่อนุภริยาชาวเกาหลีของเขาสร้างความปั่นป่วนในงานดังกล่าว เมื่อเป็นจักรพรรดิแล้ว เขาตั้งญาติสนิทมิตรสหายเป็นราชวงศ์ทรงศักดิ์ต่าง ๆ ทั้งยังหว่านยศศักดิ์ให้แก่บุคคลทั้งหลายที่เขาคิดว่าซื้อได้ด้วยลาภยศ
เวลานั้น สกุลอ้ายซินเจว๋หลัว (愛新覺羅) ของราชวงศ์ชิงที่ล่มสลายลง ยังพำนักอยู่ ณ พระราชวังต้องห้ามในฐานะราชวงศ์ต่างประเทศ ราชสกุลอ้ายซินเจว๋หลัวยอมรับการครองราชย์ของยฺเหวียน ชื่อไข่ และยังมีการเสนอให้อดีตจักรพรรดิผู่อี๋ (溥儀) สมรสกับธิดาของยฺเหวียน ชื่อไข่

**ความสั่นคลอน**
ยฺเหวียน ชื่อไข่ แต่งชุดจักรพรรดิ
ค.ศ. 1916 นับเป็นปีที่ 1 แห่งรัชกาลหงเซี่ยนของยฺเหวียน ชื่อไข่ แทนที่จะได้เป็นปีที่ 5 ของยุคสาธารณรัฐ ยฺเหวียน ชื่อไข่ จึงถูกต่อต้านทั้งจากนักปฏิวัติ และแม่ทัพนายกองใต้บังคับบัญชาของเขาเอง เพราะเชื่อว่า เขารื้อระบอบกษัตริย์ขึ้นเพื่อจะได้ครองอำนาจโดยไม่ต้องอาศัยแรงหนุนจากฝ่ายทหารอีกต่อไป
นับแต่เขาประกาศตัวเป็นจักรพรรดิ เกิดกบฏต่อต้านเขาจากมณฑลหนึ่งไปสู่มณฑลหนึ่ง เริ่มจากหยุนหนาน ซึ่งมีผู้นำ คือ ไช่ เอ้อ (蔡鍔) ผู้ว่าการมณฑลที่เขาแต่งตั้งเอง กับถัง จี้เหยา (唐繼堯) นายทัพของเขา ตามด้วยเจียงซี ซึ่งมีผู้นำ คือ หลี่ เลี่ยจวิน (李烈钧) ผู้ว่าการมณฑล กลุ่มผู้ต่อต้านรวมตัวกันเป็นทัพคุ้มชาติ (護國軍) ก่อให้เกิดสงครามคุ้มชาติ (護國戰爭) และส่งผลให้มณฑลอื่น ๆ ประกาศไม่ขึ้นตรงต่อจักรวรรดิ ฝ่ายทหารทัพเป่ย์หยาง (北洋軍) ของเขา ซึ่งไม่ได้รับค่าตอบแทนจากรัฐบาลจักรวรรดิเขามาครั้งหนึ่งแล้ว ก็ไม่นำพาต่อสถานการณ์ และที่สุดก็พ่ายแพ้แก่ทัพคุ้มชาติ แม้ฝึกหัดมาดีและมียุทโธปกรณ์ดีกว่า
เมื่อเห็นว่า ยฺเหวียน ชื่อไข่ อ่อนแอและไม่เป็นที่นิยม มหาอำนาจต่างชาติก็ถอนความช่วยเหลือจากเขา แม้ยังไม่เลือกข้างก็ตาม จักรวรรดิญี่ปุ่นเริ่มด้วยขู่เข็ญว่าจะรุกราน แล้วปฏิญาณว่า จะโค่นล้มจักรวรรดิของเขา ทั้งถือว่า "มีสถานะสงคราม" ระหว่างประเทศคู่ขัดแย้งทั้งสอง พร้อมยินยอมให้พลเมืองญี่ปุ่นเข้าช่วยเหลือฝ่ายสาธารณรัฐได้
เพราะต้องเผชิญการต่อต้านถ้วนหน้า ยฺเหวียน ชื่อไข่ จึงเลื่อนราชาภิเษกออกไป เพื่อบรรเทาความไม่พอใจของฝ่ายตรงข้าม ต่อมาในวันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1916 เขาประกาศตัดงบงานราชาภิเษกลง ครั้นวันที่ 17 มีนาคม ค.ศ. 1916 เขาหารือเรื่องล้มเลิกจักรวรรดิกับเหลียง ชื่ออี๋ (梁士詒) รัฐมนตรีของตัว แล้วจึงประกาศยุติจักรวรรดิในวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 1916 รัชศกหงเซี่ยนของเขาสิ้นสุดลงในวันที่ 23 มีนาคม ค.ศ. 1916 และมีการรื้อฟื้นสาธารณรัฐ เขาอยู่ในราชสมบัติ 83 วัน
เมื่อยฺเหวียน ชื่อไข่ เสียชีวิตในวันที่ 6 มิถุนายน ค.ศ. 1916 หลี ยฺเหวียนหง (黎元洪) รองประธานาธิบดี ก็ขึ้นเป็นประธานาธิบดี และตั้งตวั้น ฉีรุ่ย (段祺瑞) ขุนพลทัพเป่ย์หยาง เป็นนายกรัฐมนตรี พร้อมรื้อฟื้นสมัชชาแห่งชาติกับรัฐธรรมนูญชั่วคราว แต่อำนาจส่วนกลางของรัฐบาลในกรุงเป่ย์จิงนั้นอ่อนแอนัก ทั้งการตายของยฺเหวียน ชื่อไข่ ก็ทำให้ประเทศจีนเข้าสู่สมัยขุนศึก (軍閥時代) ซึ่งแม่ทัพนายกองช่วงชิงอำนาจกัน

**สัญลักษณ์ประจำชาติ**
ธงชาติจักรวรรดิจีนชนิดที่ใช้ทั่วไป (แบ่งพื้น 4 สีด้วยกากบาทแดงแนวทแยง)
ธงชาติจักรวรรดิจีนอีกแบบหนึ่ง (แบ่งพื้น 4 สีด้วยกากบาทแดงแนวตั้ง)
แม้เปลี่ยนชื่อประเทศในภาษาจีน จาก "สาธารณรัฐจีน" เป็น "จักรวรรดิจีน" (หรือ "หงเซี่ยน" ในเอกสารราชการ) แต่ยฺเหวียน ชื่อไข่ ยังคงใช้คำว่า "สาธารณรัฐจีน" เป็นชื่อประเทศในภาษาอังกฤษต่อไป
ยฺเหวียน ชื่อไข่ ตั้งกรมพิธีการ (禮制館) เพื่อกำหนดเพลงชาติอย่างเป็นทางการของสาธารณรัฐจีนเสียใหม่ เพลงดังกล่าวออกในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1915 ชื่อ "จงกั๋วสฺยงลี่-อฺวี่โจ้วเจียน" (中國雄立宇宙間; "เมืองจีนยืนแกร่งกลางพิภพ") ผู้เขียนเนื้อร้อง คือ อิ้น ชาง (廕昌) ผู้แต่งทำนอง คือ หวัง ลู่ (王露) เมื่อยุบสาธารณรัฐและตั้งจักรวรรดิขึ้นแทนแล้ว มีการแก้เนื้อร้องเล็กน้อยในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1915 โดยเปลี่ยน "ก้งเหออู่จู๋" (共和五族; "ห้าชนหลอมรวม") เป็น "ซฺวินหฺวาอีร่าง" 勳華揖讓; ชื่อเรียกระบอบการปกครองโบราณสมัยจักรพรรดิเหยา (尧) และจักรพรรดิชุ่น (帝舜)
ธงชาติยังเปลี่ยนจากแบบเดิมที่มี 5 ริ้ว เป็นแบบใหม่มีริ้วสีแดงอยู่กลาง ปรกติริ้วดังกล่าวเป็นกากบาททแยง แต่บางทีก็เป็นกากบาทตั้ง
ตราแผ่นดิน คือ ตราแผ่นดินสิบสองสัญลักษณ์ (十二章國徽)

**รายการยศศักดิ์ที่แต่งตั้งในสมัยนี้**
ไฟล์:Empire of China-Hunan-10 cash coin.png|thumb|เหรียญ 10 เหวินออกในรัชศกหงเซียน ปีที่ 1|150px
ต่อไปนี้เป็นรายการยศศักดิ์ที่ ยฺเหวียน ชื่อไข่ แต่งตั้ง พร้อมด้วยรายชื่อผู้ได้รับแต่งตั้ง

**หฺวางไท่จื่อ**
 หฺวางไท่จื่อ (皇太子; "รัชทายาท")- ยฺเหวียน เค่อติ้ง (袁克定)

**อู่อี้ชินหวัง**
 อู่อี้ชินหวัง (武義親王; "เจ้าชายสายพระโลหิตแห่งอู่อี้")- ข่ง ลิ่งอี๋ (孔令貽) บรรดาศักดิ์หยั่นเชิ่งกง (衍聖公)- หลี ยฺเหวียนหง (黎元洪)

**อีเติ่งกง**
 อีเติ่งกง (一等公; "กงชั้น 1")- จาง ซฺวิน (張勳)- เจียง กุ้ยถี (姜桂題)- ตวั้น จือกุ้ย (段芝貴)- เฝิง กั๋วจาง (馮國璋)- หนี ซื่อชง (倪嗣衝)- หลง จี้กวัง (龍濟光)- หลิว กวันสฺยง (劉冠雄)

**อีเติ่งโหฺว**
 อีเติ่งโหฺว (一等侯; "โหฺวชั้น 1")- จ้าว ที่ (趙倜)- จู รุ่ย (朱瑞)- เฉิน อี๋ (陳儀)- ถัง จี้เหยา (唐繼堯)- ทัง เซียงหมิง (湯薌銘)- ลู่ หรงถิง (陸榮廷)- หยัน ซีชาน (閻錫山)- หลี่ ฉุน (李純)- หวัง จั้น-ยฺเหวียน (王占元)

**อีเติ่งปั๋ว**
 อีเติ่งปั๋ว (一等伯; "ปั๋วชั้น 1")- จาง ซี-ลฺหวัน (張錫鑾)- จาง หมิงฉี (張鳴岐)- จิ้ง หยุนเผิง (靳雲鵬)- จู เจียเป่า (朱家寶)- ฉี เย่าหลิน (齊耀琳)- เฉา คุน (曹錕)- ชู อิ้งกวัง (屈映光)- เถียน เหวินเลี่ย (田文烈)- เมิ่ง เอิน-ยฺเหวี่ยน (孟恩遠)- ลู่ เจี้ยนจาง (陸建章)- หยาง เจิงซิน (楊增新)- หยาง ช่านเต๋อ (楊善德)

**อีเติ่งจื่อ**
 อีเติ่งจื่อ (一等子; "จื่อชั้น 1")- จาง กวั่นเจี้ยน (張廣建)- จู ชิ่งหลัน (朱慶瀾)- หลิว เสี่ยนชื่อ (劉顯世)- หลี โฮ่วจี (李厚基)

**อีเติ่งหนาน**
 อีเติ่งหนาน (一等男; "หนานชั้น 1")- จาง หฺวายจือ (張懷芝)- จิน หย่ง (金永)- ฉี หยาง (戚揚)- เฉิ่น จินเจี้ยน (沈金鑑)- เฉิน ปิ่งคุน (陳炳焜)- ไช่ หรูไข่ (蔡儒楷)- ตวั้น ชู-ยฺหวิน (段書雲)- พัน จู่อิ๋ง (潘矩楹)- เริ่น เค่อเฉิง (任可澄)- ลฺหวี่ เตี้ยว-ยฺเหวียน (呂調元)- สฺวี่ ชื่ออิง (許世英)- เหอ จงเหลียน (何宗蓮)- หม่า อันเหลียง (馬安良)- หลง จิ้นกวัง (龍覲光)- หลง เจี้ยนจาง (龍建章)- หลู หย่งเสียง (盧永祥)- หวัง อีถัง (王揖唐)

**ซานเติ่งหนาน**
 ซานเติ่งหนาน (三等男; "หนานชั้น 3")- เฝิง ยฺวี่เสียง (馮玉祥)

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**

หมวดหมู่:สมัยขุนศึกในประเทศจีน
หมวดหมู่:ก่อตั้งในประเทศจีนในปี พ.ศ. 2458
จ
จ
หมวดหมู่:ประเทศจีนในปี พ.ศ. 2459
จ
หมวดหมู่:ราชาธิปไตยในอดีต
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2458
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2459
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในเอเชียตะวันออก
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศจีน
หมวดหมู่:จักรวรรดิจีน