อำเภอตาคลี

ตาคลี ตา-คลี เป็นอำเภอหนึ่งตั้งอยู่ทางใต้สุดของจังหวัดนครสวรรค์ เดิมเป็นเขตท้องที่ของอำเภอพยุหะคีรีทั้งหมด ก่อนที่จะขอจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอโดยการปกครองบางส่วนออกจากอำเภอพยุหะคีรี และยกฐานะเป็นอำเภอในวันที่ 2 สิงหาคม 2480 ชื่ออำเภอมีที่มาจากลานตีคลี สถานที่แห่งหนึ่งในบทละครเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นอำเภอที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับ 2 ของจังหวัดนครสวรรค์ รองจากอำเภอเมืองนครสวรรค์

**การปกครอง**
ในอดีต อำเภอตาคลีมีทั้งหมด 12 ตำบล ได้แก่ ตำบลตาคลี ตำบลหนองสร้อยทอง(ตำบลสร้อยทอง ในปัจจุบัน) ตำบลช่องแค ตำบลหัวหวาย ตำบลหนองหม้อ และตำบลจันเสน รวมทั้งบางส่วนของอำเภอตากฟ้าอีก 6 ตำบล ต่อมาได้มีการแบ่งพื้นที่การปกครองออกใหม่ดังนี้- วันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2480 โอนพื้นที่ตำบลหนองโพ จากอำเภอพยุหะคีรีมาขึ้นกับกิ่งอำเภอตาคลี- วันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2480 จัดตั้งกิ่งอำเภอตาคลี อำเภอพยุหะคีรี เป็น อำเภอตาคลี- วันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลตำบลตาคลี โดยกินพื้นที่บางส่วนของอำเภอตาคลี- วันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2504 ตั้งตำบลตากฟ้า แยกออกจากตำบลตาคลี- วันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2504 จัดตั้งสุขาภิบาลตำบลช่องแค อำเภอตาคลี- วันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2510 ตั้งตำบลห้วยหอม แยกออกจากตำบลช่องแค- วันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2512 จัดตั้งนิคมสร้างตนเองอำเภอตาคลี- วันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2513 จัดตั้งอำเภอตากฟ้า ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งอำเภอตากฟ้า พ.ศ. 2513 โดยแยกการปกครองออกจากอำเภอตาคลี- วันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2520 ตั้งตำบลลาดทิพรส แยกออกจากตำบลจันเสน- วันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2524 ยกฐานะสุขาภิบาลตำบลตาคลี ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลตาคลี ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาลตำบลตาคลี พ.ศ. 2524- วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2528 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลช่องแค ตามประกาศกระทรวงมหาดไทย- วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2534 ตั้งตำบลพรหมนิมิต แยกออกจากตำบลช่องแค- วันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2546 จัดตั้งหมู่บ้านใหม่ดังนี้
** แยกบ้านชอนเดื่อ หมู่ที่ 15 ตำบลตาคลี จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 24 บ้านเขาเจดีย์ 
** แยกบ้านเขาฝา หมู่ที่ 4 จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 11 บ้านพวงเพ็ชร และแยกบ้านหนองไม้เสียบ หมู่ที่ 10 ตำบลช่องแค จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านหนองตาก้อน 
** แยกบ้านหนองยอ หมู่ที่ 7 ตำบลหัวหวาย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 13 บ้านหนองยอพัฒนา
** แยกบ้านหนองสีซอ หมู่ที่ 4 ตำบลหนองหม้อ จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 7 บ้านหนองละมั่ง
** แยกบ้านหนองพังพวย หมู่ที่ 4 ตำบลหัวหวาย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 14 บ้านห้วยน้ำลูด- วันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2548 ยกฐานะเทศบาลตำบลตาคลี ขึ้นเป็นเทศบาลเมืองตาคลี ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาลเมืองตาคลี พ.ศ. 2548- วันที่ 20 เมษายน พ.ศ. 2546 จัดตั้งหมู่บ้านใหม่อีกครั้งดังนี้
** แยกบ้านโคกจันเสน หมู่ที่ 2 ตำบลจันเสน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านคลองพัฒนา
** แยกราษฎร์พัฒนา หมู่ที่ 7 ตำบลลาดทิพรส จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 13 บ้านรักเจริญ 
** แยกบ้านโคกสะเทินราษฎร์เจริญ หมู่ที่ 3 ตำบลลาดทิพรส จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านโคกกระเทิน

**ภูมิศาสตร์**
อำเภอตาคลีตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพยุหะคีรีและอำเภอตากฟ้า- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอตากฟ้า อำเภอหนองม่วง และอำเภอบ้านหมี่ (จังหวัดลพบุรี)- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบ้านหมี่ (จังหวัดลพบุรี) อำเภออินทร์บุรี (จังหวัดสิงห์บุรี) และอำเภอสรรพยา (จังหวัดชัยนาท)- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสรรพยา อำเภอเมืองชัยนาท และอำเภอมโนรมย์ (จังหวัดชัยนาท)

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอตาคลีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 125 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอตาคลีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่- เทศบาลเมืองตาคลี ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลตาคลี- เทศบาลตำบลช่องแค ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลช่องแคและตำบลพรหมนิมิต- องค์การบริหารส่วนตำบลตาคลี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาคลี (นอกเขตเทศบาลเมืองตาคลี)- องค์การบริหารส่วนตำบลช่องแค ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องแค (นอกเขตเทศบาลตำบลช่องแค)- องค์การบริหารส่วนตำบลจันเสน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจันเสนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยหอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยหอมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหัวหวาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวหวายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโพทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหม้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหม้อทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลสร้อยทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้อยทองทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลลาดทิพรส ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลาดทิพรสทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลพรหมนิมิต ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพรหมนิมิต (นอกเขตเทศบาลตำบลช่องแค)

**เศรษฐกิจ**
อาชีพหลักของประชาชนในอำเภอตาคลี ได้แก่ เกษตรกรรม เช่น ข้าว ข้าวโพด อ้อย สวนผลไม้ (มะม่วง) ค้าขายผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร รวมไปถึงการเลี้ยงปศุสัตว์ เช่น โคเนื้อ สุกร ไก่พื้นเมือง ไก่เนื้อ เป็ดเทศ นอกจากนี้ ยังมีโรงงานอุตสาหกรรม เช่น โรงงานน้ำตาล โรงงานผลิตเยื่อกระดาษ เป็นต้น
ธนาคารในอำเภอตาคลีมี 9 บริษัท ได้แก่- ธนาคารออมสิน ถนนพหลโยธิน- ธนาคารกรุงไทย ถนนตาคลีพัฒนา- ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ถนนพหลโยธิน สาขาช่องแค- ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ถนนพหลโยธิน สาขาตาคลี- ธนาคารกรุงเทพ ถนนตาคลีพัฒนา- ธนาคารกรุงศรีอยุธยา ถนนตาคลีพัฒนา- ธนาคารทหารไทยธนชาต ถนนมิตรสัมพันธ์- ธนาคารไทยพาณิชย์ ถนนศรีเทพ 1- ธนาคารกสิกรไทย ถนนศรีเทพ 2

**สาธารณสุข**
 คลีนิคแพทย์ช่องแค- โรงพยาบาลตาคลี- โรงพยาบาลกองบิน 4 ตาคลี

**การศึกษา**
โรงเรียนประถมศึกษา- โรงเรียนบ้านโพนทอง- โรงเรียนปรียาโชติ - โรงเรียนศรีวิชัยรัตน์   - โรงเรียนเทศบาลตาคลี (ขุนตาคลีคณะกิจ)- โรงเรียนอำนวยวิทย์- โรงเรียนจงซันเซียะเซี่ยว - โรงเรียนประดับวิทย์- โรงเรียนอนุบาลตาคลี (ทหารอากาศบำรุง)- โรงเรียนอุสาหะวิทยา- โรงเรียนวัดช่องแค- โรงเรียนวัดกกกว้าว
โรงเรียนมัธยมศึกษา- โรงเรียนตาคลีประชาสรรค์ - โรงเรียนทหารอากาศอนุสรณ์ - โรงเรียนจันเสนเอ็งสุวรรณอนุสรณ์- โรงเรียนหนองโพพิทยา- โรงเรียนลาดทิพรสพิทยาคม- โรงเรียนช่องแคพิทยาคม- โรงเรียนจันทร์ฉายวิทยา
มหาวิทยาลัย- มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ศูนย์ตาคลี- ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอตาคลี

**การขนส่ง**
ภายในอำเภอตาคลีมีทางหลวงที่สำคัญ ได้แก่ ถนนพหลโยธิน (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1), ถนนตาคลี–หัวหวาย (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3329) และถนนเลียบคลองชัยนาท–ป่าสัก (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3196) ส่วนการขนส่งทางราง อำเภอตาคลีมีสถานีรถไฟและที่หยุดรถ ได้แก่ ป้ายหยุดรถไฟโรงเรียนจันเสน สถานีรถไฟจันเสน ป้ายหยุดรถไฟบ้านกกกว้าว สถานีรถไฟช่องแค ที่หยุดรถไฟทะเลหว้า สถานีรถไฟโพนทอง สถานีรถไฟบ้านตาคลี สถานีรถไฟดงมะกุ สถานีรถไฟหัวหวาย และสถานีรถไฟหนองโพ นอกจากนี้ ยังมีสนามบินตาคลี เป็นสนามบินที่ไม่มีสายการบิน ปัจจุบันชื่อกองบิน 4 โดยมีการทำฝนหลวงในย่านภูมิภาคนี้ 

**เทศกาลและประเพณี**
 งานประเพณีไหว้พระ 9 วัดเมืองตาคลี ช่วงเดือนสิงหาคมของทุกปี- ประเพณีงานเจ้าแม่ทับทิม เจ้าพ่อเจ้าแม่เมืองตาคลี จัดช่วงเดือนมกราคม–กุมภาพันธ์ของทุกปี- ประเพณีงานวันคล้ายวันเกิดเจ้าแม่ทับทิม จัดช่วงเดือนเมษายน (สงกรานต์)- เทศกาลอาหารดีเมืองตาคลี จัดช่วงเดือนสิงหาคม–กันยายน- งานนมัสการหลวงพ่อเพชร กองบิน 4 จัดเดือนธันวาคม- งานต้มยาแจกทานวันเกิดหลวงพ่อพรหม ถาวโร วัดช่องแค จัดวันขึ้น 5 ค่ำ เดือน 5
ราวเดือนเมษายนของทุกปี- งานวันคล้ายวันมรณภาพของหลวงพ่อพรหม ถาวโร จัดระหว่างวันที่ 29 มกราคม-30 มกราคมของทุกปี

**ศาสนสถาน**
ศาสนาพุทธ- วัดใหม่ราษฎร์บำรุง- วัดหัวหวาย- วัดหัวเขาตาคลี- วัดห้วยดุก- วัดหลาสะแก- วัดหนองแอก- วัดหนองสีนวล- วัดหนองลาดสามัคคี- วัดหนองโพ- วัดหนองบัวทอง- วัดหนองนางาม- วัดหนองถ้ำวัว- วัดหนองเต็งรัง- วัดหนองตามี- วัดหนองตาพัน- วัดหนองดุก (วัดถ้ำทิพย์มงคล)- วัดหนองจิกรี- วัดหนองคูน้อย- วัดหนองกระทุ่ม- วัดสันทยาศรัทธาธรรม- วัดสอนจันทร์มงคล- วัดสว่างวงษ์ (คณะกิจ)- วัดสระแก้ว- วัดศรีสำราญ- วัดวังคาง- วัดราษฎร์เจริญ- วัดรัตตวัน- วัดโพนทอง- วัดพุน้อยชัยมงคล- วัดพุทธนิมิตร- วัดพุช้างล้วง- วัดพระพุทธบาทถ้ำเขาภูคาจุฬามณี- วัดพรหมนิมิตร (วัดหลังเขา)- วัดป่าตาล- วัดประชาสรรค์ (วัดคลอง 8)- วัดโบสถ์เทพนิมิตร- วัดบ้านโป่งโพธิ์ทองสามัคคีธรรม- วัดบ้านดงมหาชัย- วัดบ่อนิมิต- วัดน้ำจั้น- วัดธรรมรงค์สวัสดิ์ (วัดถ้ำเขาขุย)- วัดเทพมงคลชานสาราม- วัดทุ่งทะเลทราย- วัดตาคลี- วัดดงมัน- วัดดงพลับ- วัดชัยมงคล- วัดชอนเจริญธรรม- วัดช่องแค- วัดจันเสน- วัดโคกสว่าง- วัดโคกสลุด (วัดคลองสุธาธรรม)- วัดโคกคูณ- วัดเขาวงษ์- วัดเขาวงษ์- วัดเขาภูคา- วัดเขาฝา- วัดเขาบันไดกลีบ- วัดเขาทอง- วัดเขาถ้ำประทุน- วัดเขาตอง- วัดเขาดุม- วัดเขาเจดีย์
ศาสนาอิสลาม- มัสยิดนูรู้ลอิสลาม
ศาสนาคริสต์- โบสถ์คาทอลิก- คริสตจักรตาคลีภาค 7

**สถานที่ท่องเที่ยว**
 พิพิธภัณฑ์จันเสน- สระทะเล- เขาถ้ำบุญนาค- วนอุทยานถ้ำเพชรถ้ำทอง- วัดเขาภูคา- วัดช่องแค- วัดหนองโพ- วัดหนองสีนวล- วัดเขาเจดีย์

**อ้างอิง**

ตาคลี