วงศ์โคลงเคลง

วงศ์โคลงเคลง (Melastomataceae) เป็นชื่อวงศ์ของพืชดอกใบเลี้ยงคู่ที่ส่วนใหญ่พบในพื้นที่เขตร้อน (สองในสามของสกุลนี้มาจากพื้นที่เขตร้อนในโลกใหม่) ประกบด้วยสกุลประมาณ 175 สกุล และชนิดเท่าที่รู้จักประมาณ 5115 ชนิด ลักษณะเด่นคือ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม กลีบดอกเด่นชัด รังไข่เชื่อมติดกับฐานดอก มีระยางค์ยื่นออกมาตรงโคนอับเรณู

**ลักษณะประจำวงศ์**
วงศ์โคลงเคลงเป็นวงศ์ของไม้พุ่ม ไม้ต้น ไม้ล้มลุก หรือไม้เลื้อย ซึ่งไม่มีหูใบ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม บางทีพบมีหลายใบติดรอบข้อ ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 3, 4 หรือ 5 กลีบ แกนอับเรณูยืดยาวหรือเป็นรยางค์ อับเรณูแตกโดยมีรูที่ปลาย รังไข่ติดใต้วงกลีบหรือกึ่งใต้วงกลีบมี 4 หรือ 5 ช่อง ไข่อ่อนจำนวนมากติดที่แกนผนังรังไข่ ผลแห้งแบบแก่แตก หรือผลมีเนื้อหลายเมล็ด

**อนุกรมวิธาน**
ภายใต้ระบบการจัดประเภท APG III เจ็ดสกุลจากวงศ์พลองเหมือด (Memecylaceae) ถูกรวมอยู่ในสกุลนี้แล้ว

**ชนิดและการกระจายพันธุ์**
กระจายพันธุ์ในเขตร้อน ทั่วโลกพบ 211 สกุล ในประเทศไทยพบ 15 สกุล ได้แก่- สกุลโคลงเคลง (Melastoma) เป็นไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง เช่น
** โคลงเคลง Melastoma malabathricum L. subsp. malabathricum L. 
** มังเคร่ช้าง Melastoma sanguineum Sims.
** โคลงเคลงผลแห้ง Melastoma pellrgrinianum (Boissieu) F. K. Mey
** โคลงเคลงยวน Melastoma saigonense (Kuntze) Merr.- สกุลโคลงเคลงขนต่อม (Clidemia) ไม้พุ่ม ขึ้นเป็นวัชพืชโดยเฉพาะคาบสมุทรมลายาและทางภาคใต้ของประเทศไทย พบในประเทศไทยเพียงชนิดเดียว คือ
** โคลงเคลงขนต่อม Clidemia hirta (L.) D. Don- สกุลเคลงแดง (Medinilla) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 150 ชนิด ในไทยมีประมาณ 8–9 ชนิด ได้แก่ 
** เคลงแดง Medinilla curtisii Hook.f.
** เคลงใบเวียน Medinilla radicans (Blume) Blume
** เคลงย้อย Medinilla alpestris (Jack) Blume 
** เคลงหิน Medinilla rubicunda (Jack) Blume
** Medinilla laurifolia (Blume) Blume
** Medinilla clarkei King
** Medinilla scortechnii King
** Medinilla speciosa (Reinw. ex Blume) Blume 
** เคลงแสด Medinilla succulenta (Blume) Blume - สกุลพลอง (Memecylon) ไม้พุ่ม หรือไม้ต้นขนาดเล็กมีเนื้อไม้ เช่น
** พลองขี้ควาย Memecylon caeruleum Jack- สกุลเอนอ้า (Osbeckia) ไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง ในประเทศไทยพบ 7 ชนิด ได้แก่
** เอนอ้าขายาว Osbeckia aspericaulis Hooh.f. ex Triana
** เอนอ้า Osbeckia chinensis L.
** โคลงเคลงตัวผู้ Osbeckia cochinchinensis Cogn.
** เอนอ้าน้ำ Osbeckia nepalensis Hook. f.
** เอนอ้าขนแข็ง Osbeckia setoso-annulata Geddes
** เอนอ้าขน หรือ จุกนารี Osbeckia stellata Buch.-Ham. ex Ker Gawl. 
** เอนอ้าหิน Osbeckia thorelii Guillaumin - สกุลเคลง (Pachycentria) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 8 ชนิด ในไทยมี 3 ชนิด ได้แก่
** เคลงกนก Pachycentria varingifolia (Blume) Blume 
** เคลงก้านแดง Pachycentria constricta (Blume) Blume 
** เคลงก้านแดง Pachycentria pulverulenta (Jack) Clausing - สกุลเครือปลาซิว (Pseudodissochaeta) ไม้พุ่มอิงอาศัย เช่น
** เครือปลาซิว Pseudodissochaeta septentrionalis (W.W. Sm.) M.P. Nayar- สกุลก้ามกุ้ง (Phyllagathis) ไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ไม่มีลำต้น มีเหง้าใต้ดิน มักพบบนก้อนกินริมลำธารที่มีความชื้น ในป่าดิบแล้ง ในประเทศไทยพบ 5 ชนิด ได้แก่
** ก้ามกุ้งขน Phyllagathis hispida King 
** ก้ามกุ้งใบกลม Phyllagathis rotundifolia (Jack) Blume 
** ก้ามกุ้งสยาม Phyllagathis siamensis Cellin. & S. S.Renner 
** ก้ามกุ้งหัว Phyllagathis tuberosa (Hansen) Cellin. & S. S.Renner 
** ก้ามกุ้งภูวัว Phyllagathis nanakorniana Wangwasit, Norsaengsri & Cellin.- สกุลแปร้ (Sonerila) ไม้ล้มลุก มักบนลานหินที่มีมอสส์ ตามป่าดิบชื้น เช่น 
** แปร้น้ำเงิน Sonerila maculata Roxb.
** ดรุณี Sonerila moluccana Roxb.
** พันซี Sonerila erecta Jack
** สาวน้ำตก Sonerila calophylla Ridl.
** สาวสวรรค์ Sonerila helferi C.B. Clarke

**สกุลอื่น ๆ**
ณ เดือนตุลาคม ค.ศ. 2023 มีสกุลในวงศ์โคลงเคลงที่ได้รับการยอมรับ 167 สกุล:
*Acanthella Hook.f.
*Aciotis D.Don
*Acisanthera P.Browne
*Adelobotrys DC.
*Allomaieta Gleason
*Alloneuron Pilg.
*Almedanthus Ver.-Lib. & R.D.Stone
*Amphiblemma Naudin
*Amphorocalyx Baker
*Anaheterotis Ver.-Lib. & G.Kadereit
*Andesanthus P.J.F.Guim. & Michelang.
*Anerincleistus Korth.
*Antherotoma (Naudin) Hook.f.
*Appendicularia DC.
*Argyrella Naudin
*Arthrostemma Pav. ex D.Don
*Aschistanthera C.Hansen
*Astrocalyx Merr.
*Astronia Blume
*Astronidium A.Gray
*Axinaea Ruiz & Pav.
*Bamlera K.Schum. & Lauterb.
*Barthea Hook.f.
*Beccarianthus Cogn.
*Bellucia Neck. ex Raf.
*Benna Burgt & Ver.-Lib.
*Bertolonia Raddi
*Bisglaziovia Cogn.
*Blakea P.Browne
*Blastus Lour.
*Boerlagea Cogn.
*Bourdaria A.Chev.
*Boyania Wurdack
*Brachyotum (DC.) Triana
*Brasilianthus Almeda & Michelang.
*Bredia Blume
*Bucquetia DC.
*Cailliella Jacq.-Fél.
*Calvoa Hook.f.
*Cambessedesia DC.
*Castratella Naudin
*Catanthera F.Muell.
*Centradenia G.Don
*Centradeniastrum Cogn.
*Centronia D.Don
*Chaetogastra DC.
*Chaetolepis (DC.) Miq.
*Chalybea Naudin
*Cincinnobotrys Gilg
*Comolia DC.
*Comoliopsis Wurdack
*Creochiton Blume
*Cyphotheca Diels
*Dalenia Korth.
*Derosiphia Raf.
*Desmoscelis Naudin
*Dicellandra Hook.f.
*Dichaetanthera Endl.
*Dinophora Benth.
*Dionycha Naudin
*Dionychastrum A.Fern. & R.Fern.
*Dissochaeta Blume
*Dissotidendron (A.Fern. & R.Fern.) Ver.-Lib. & G.Kadereit
*Dissotis Benth.
*Driessenia Korth.
*Dupineta Raf.
*Eleotis Ver.-Lib. & R.D.Stone
*Eriocnema Naudin
*Ernestia Naudin
*Feliciadamia Bullock
*Feliciotis Ver.-Lib. & G.Kadereit
*Fordiophyton Stapf
*Fritzschia Cham.
*Graffenrieda DC.
*Gravesia Naudin
*Guyonia Naudin
*Henriettea DC.
*Heteroblemma (Blume) Cámara-Leret, Ridd.-Num. & Veldkamp
*Heterocentron Hook. & Arn.
*Heterotis Benth.
*Huberia DC.
*Kendrickia Hook.f.
*Kerriothyrsus C.Hansen
*Kirkbridea Wurdack
*Lijndenia Zoll. & Moritzi
*Lithobium Bong.
*Loricalepis Brade
*Macairea DC.
*Macrocentrum Hook.f.
*Macrolenes Naudin
*Maguireanthus Wurdack
*Mallophyton Wurdack
*Marcetia DC.
*Medinilla Gaudich. ex DC.
*Melastoma L.
*†Melastomites
*Melastomastrum Naudin
*Memecylon L.
*Meriania Sw.
*Merianthera Kuhlm.
*Miconia D.Don
*Microlicia D.Don
*Monochaetum (DC.) Naudin
*Monolena Triana ex Benth. & Hook.f.
*Mouriri Aubl.
*Neblinanthera Wurdack
*Neodriessenia M.P.Nayar
*Nepsera Naudin
*Nerophila Naudin
*Noterophila Mart.
*Nothodissotis Ver.-Lib. & G.Kadereit
*Ochthephilus Wurdack
*Ochthocharis Blume
*Opisthocentra Hook.f.
*Osbeckia L.
*Ossaea DC.
*Oxyspora DC.
*Pachycentria Blume
*Pachyloma DC.
*Phainantha Gleason
*Phyllagathis Blume
*Physeterostemon R.Goldenb. & Amorim
*Pilocosta Almeda & Whiffin
*Plagiopetalum Rehder
*Pleroma D.Don
*Plethiandra Hook.f.
*Poikilogyne Baker f.
*Poilannammia C.Hansen
*Poteranthera Bong.
*Preussiella Gilg
*Pseudodissochaeta Nayar
*Pseudoernestia Krasser
*Pternandra Jack
*Pterogastra Naudin
*Pterolepis (DC.) Miq.
*Pyrotis Ver.-Lib. & R.D.Stone
*Quipuanthus Michelang. & C.Ulloa
*Rhexia Gronov.
*Rhynchanthera DC.
*Rosettea Ver.-Lib. & G.Kadereit
*Rostranthera M.J.Rocha & P.J.F.Guim.
*Rousseauxia DC.
*Salpinga Mart. ex DC.
*Sandemania Gleason
*Sarcopyramis Wall.
*Schwackaea Cogn.
*Scorpiothyrsus H.L.Li
*Siphanthera Pohl
*Sonerila Roxb.
*Spathandra Guill. & Perr.
*Sporoxeia W.W.Sm.
*Stanmarkia Almeda
*Stussenia C.Hansen
*Styrophyton S.Y.Yu
*Tashiroea Matsum. ex T.Itô & Matsum.
*Tateanthus Gleason
*Tessmannianthus Markgr.
*Tibouchina Aubl.
*Tigridiopalma C.Chen
*Triolena Naudin
*Tristemma Juss.
*Tryssophyton Wurdack
*Vietsenia C.Hansen
*Votomita Aubl.
*Warneckea Gilg
*Wurdastom B.Walln.

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
  974-415-175-7.- df=dmy-all

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 PlantSystematics.org: Images of species, list of generafix-attempted=yes - s2cid=85228425 
หมวดหมู่:วงศ์โคลงเคลง