เทศบาลเมืองน่าน

เทศบาลเมืองน่าน เป็นเทศบาลเมืองแห่งหนึ่ง มีพื้นที่ครอบคลุม 2 ตำบล คือ ตำบลในเวียง (ทั้งตำบล) และตำบลผาสิงห์ (บางส่วน) อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน ภายในเขตเทศบาลเมืองน่านเป็นที่ตั้งของหน่วยงานราชการ สถานศึกษา สถานพยาบาลสาธารณสุข และสถาบันการเงินต่างๆ ตลอดจนเป็นศูนย์กลางการคมนาคมของจังหวัดน่าน และมีฐานะเป็นศูนย์กลางความเจริญของจังหวัดน่าน

**ประวัติ**
เทศบาลเมืองน่าน เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภท
เทศบาลเมือง ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน มีพื้นที่ครอบคลุม 2 ตำบล คือ ตำบลในเวียง (ทั้งตำบล) และตำบลผาสิงห์ (บางส่วน) เทศบาลเมืองน่าน เดิมเป็นบริเวณตำบลในเวียง อำเภอเมืองน่าน ได้รับการยกฐานะเป็น "เทศบาลเมืองน่าน" ตามพระราชกฤษฎีการจัดตั้งเทศบาลเมืองน่าน จังหวัดน่าน พ.ศ. 2479 ตราไว้ ณ วันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2497 กระทรวงมหาดไทยได้มีคำสั่งแต่งตั้ง หลวงวรวิทย์ วรรณการ เป็นนายกเทศมนตรี โดยมีหลวงธนานุสรณ์ และนายกลิ่น ดวงพิกุล เป็นเทศมนตรีชุดแรก โดยมีลำดับการตั้งสำนักงางานเทศบาลเมืองน่าน ดังนี้
# มีสำนักงานชั่วคราวอยู่ที่ "ศาลาบาตร" หน้าศาลากลางจังหวัดหลังเก่า (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน ในปัจจุบัน)
# ขอใช้ที่ดินราชพัสดุบริเวณข้างที่ว่าการอำเภอเมืองน่าน (บริเวณศูนย์บริการนักท่องเที่ยว-ข่วงเมืองน่าน) สร้างเป็นสำนักงานเทศบาลเมืองน่าน
# เมื่อปี พ.ศ. 2510 ใช้สถานีอนามัยชั้นหนึ่งของเทศบาลเป็นที่ทำการสำนักงานเทศบาลแทน เนื่องจากจังหวัดน่านได้ดำเนินการก่อสร้างศาลากลางหลังใหม่ขึ้นและต้องการที่ดินคืน ในสมัย ร.ต.ต. ชาญ เวชเจริญ เป็นนายกเทศมนตรี
# เมื่อปี พ.ศ. 2515 ได้ทำการก่อสร้างอาคารสำนักงานเทศบาลขึ้นใหม่ ในสมัย พ.ต.ท. อุ่น วุฒิการณ์ เป็นนายกเทศมนตรี
# เมื่อปี พ.ศ. 2543 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยได้ขอความร่วมมือมายังเทศบาลเมืองน่านเพื่อหาสถานที่ที่ใช้เป็นที่ตั้งศูนย์บริการนักท่องเที่ยวจังหวัดน่าน ในสมัย นางสิรินทร รามสูตร เป็นนายกเทศมนตรี ได้เห็นชอบใช้พื้นที่บริเวณด้านหลังอาคารสำนักงานเทศบาลเมืองน่านเป็นที่ก่อสร้างศูนย์บริการนักท่องเที่ยวจังหวัดน่านและได้เริ่มก่อสร้างสำนักงานหลังปัจจุบันบนบริเวณที่ดินของเทศบาล เนื้อที่ 23 ไร่ บริเวณถนมหายศ จนแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2548 โดยพื้นที่สำนักงานเทศบาลเมืองน่านหลังเดิมได้รับการปรับปรุงให้เป็นสวนสาธารณะและจุดพักผ่อนสำหรับนักท่องเที่ยวจนถึงปัจจุบัน
# เมื่อปี พ.ศ. 2552 ราษฎรจำนวน 3 หมู่บ้าน ของตำบลผาสิงห์ ได้แก่ บ้านสวนหอม หมู่ที่ 3 บ้านดอนสวรรค์ หมู่ที่ 8 และบ้านฟ้าใหม่ หมู่ที่ 9 ได้แสดงเจตจำนงขอรวมพื้นที่เข้ากับเทศบาลเมืองน่าน หลังจากทำการสำรวจเจตนารมณ์แล้วจึงได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองน่าน อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน เมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2554 ให้เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองน่าน โดยรับรวมพื้นที่ของหมู่บ้านทั้งสามของตำบลผาสิงห์เข้ากับเทศบาลเมืองน่าน นับเป็นการเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองน่านเป็นครั้งแรกตั้งแต่มีการจัดตั้งจนถึงปัจจุบัน ให้เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองน่าน โดยนับรวมพื้นที่ของหมู่บ้านทั้งสามเข้ากับเทศบาลเมืองน่าน นับเป็นการเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเป็นครั้งแรกตั้งแต่มีการจัดตั้ง

**ภูมิศาสตร์**

**ที่ตั้ง**
 ทิศเหนือ ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลผาสิงห์ อำเภอเมืองน่าน และองค์การบริหารส่วนตำบลฝายแก้ว อำเภอภูเพียง- ทิศใต้ ติดต่อกับเทศบาลตำบลดู่ใต้ อำเภอเมืองน่าน - ทิศตะวันออก ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลฝายแก้ว และองค์การบริหารส่วนตำบลม่วงตึ๊ด อำเภอภูเพียง โดยมีแม่น้ำน่านเป็นแนวแบ่งเขต - ทิศตะวันตก ติดต่อกับองค์การบริหารส่วนตำบลผาสิงห์ และองค์การบริหารส่วนตำบลไชยสถาน อำเภอเมืองน่าน

**ภูมิอากาศ**

**เขตการปกครอง**
เทศบาลเมืองน่าน เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทเทศบาลเมือง ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน มีพื้นที่ครอบคลุม 2 ตำบล คือ ตำบลในเวียง (ทั้งตำบล) และตำบลผาสิงห์ (บางส่วน) เทศบาลเมืองน่าน มีพื้นที่รับผิดชอบทั้งหมด 7.6 ตารางกิโลเมตร หรือ 4,750 ไร่ โดยภายในเขตเทศบาลเมืองน่าน แบ่งการปกครองออกเป็น 3 เขต 31 ชุมชน ดังนี้- ชุมชนเทศบาลเมืองน่าน เขตเหนือ ประกอบด้วย 10 ชุมชน ได้แก่ 
*# ชุมชนบ้านเชียงแข็ง 
*# ชุมชนบ้านสถารส 
*# ชุมชนบ้านช้างเผือก 
*# ชุมชนบ้านมหาโพธิ์ 
*# ชุมชนบ้านน้ำล้อม 
*# ชุมชนบ้านท่าช้าง 
*# ชุมชนบ้านเมืองเล็น 
*# ชุมชนบ้านพระเกิด 
*# ชุมชนบ้านพระเนตร 
*# ชุมชนค่ายสุริยพงษ์ - ชุมชนเทศบาลเมืองน่าน เขตกลาง ประกอบด้วย 11 ชุมชน ได้แก่ 
*# ชุมชนบ้านมงคล 
*# ชุมชนบ้านสวนตาล 
*# ชุมชนบ้านสวนหอม 
*# ชุมชนบ้านดอนแก้ว 
*# ชุมชนบ้านดอนศรีเสริม 
*# ชุมชนบ้านอรัญญาวาส 
*# ชุมชนบ้านหัวเวียงใต้ 
*# ชุมชนบ้านประตูปล่อง 
*# ชุมชนบ้านสวนหอม หมู่ที่ 3 ตำบลผาสิงห์
*# ชุมชนบ้านดอนสวรรค์ หมู่ที่ 8 ตำบลผาสิงห์
*# ชุมชนบ้านฟ้าใหม่ หมู่ที่ 9 ตำบลผาสิงห์- ชุมชนเทศบาลเมืองน่าน เขตใต้ ประกอบด้วย 10 ชุมชน ได้แก่ 
*# ชุมชนบ้านพวงพยอม 
*# ชุมชนบ้านหัวข่วง 
*# ชุมชนบ้านมณเฑียร 
*# ชุมชนบ้านพญาภู 
*# ชุมชนบ้านช้างค้ำ 
*# ชุมชนบ้านศรีพันต้น 
*# ชุมชนบ้านอภัย 
*# ชุมชนบ้านมิ่งเมือง 
*# ชุมชนบ้านภูมินทร์-ท่าลี่ 
*# ชุมชนบ้านไผ่เหลือง

**ประชากร**
จำนวนประชากรในเขตเทศบาลเมืองน่าน ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2567 มีจำนวน 18,417 คน แยกเป็นชาย 9,006 คน และหญิง 9,411 คน ความหนาแน่นของประชากรประมาณ 2,423.28 คนต่อตารางกิโลเมตร จำนวนบ้าน 11,049 หลังคาเรือน

**การขนส่ง**
การคมนาคมทางบกมีถนนสายสำคัญต่างๆ ดังนี้

**โครงสร้างพื้นฐาน**
การศึกษา
สถานศึกษาในเขตเทศบาลเมืองน่าน มีดังนี้- สังกัดสำนักงานคณะกรรมการอาชีวศึกษา
*# วิทยาลัยเทคนิคน่าน
*# วิทยาลัยสารพัดช่างน่าน- สังกัดสำนักงานการศึกษาขั้นพื้นฐาน
*# โรงเรียนบ้านดอน (ศรีเสริมกสิกร)
*# โรงเรียนราชานุบาล
*# โรงเรียนสตรีศรีน่าน- สังกัดเทศบาลเมืองน่าน
*# โรงเรียนจุมปีวนิดาภรณ์ เทศบาลเมืองน่าน (บ้านภูมินทร์)
*# โรงเรียนสามัคคีวิทยาคาร เทศบาลเมืองน่าน (บ้านพระเนตร)
*# โรงเรียนดรุณวิทยา เทศบาลเมืองน่าน (บ้านสวนตาล)- สังกัดสำนักงานการศึกษาเอกชน
*# โรงเรียนซินจง
*# โรงเรียนน่านคริสเตียนศึกษา
*# โรงเรียนนันทบุรีวิทยา
*# โรงเรียนอนุบาลอยู่วิทยา
การสาธารณสุข
สถานพยาบาลในเขตเทศบาลเมืองน่าน มีดังนี้- สถานพยาบาลของรัฐ จำนวน 1 แห่ง คือ โรงพยาบาลน่าน- ศูนย์บริการสาธารณสุข จำนวน 1 แห่ง คือ ศูนย์บริการสาธารณสุข เทศบาลเมืองน่าน- คลินิกเอกชน จำนวน 14 แห่ง

**สถานประกอบการ**
ในเขตเทศบาลเมืองน่านมีสถานประกอบการในด้านต่างๆ ดังนี้- ธนาคาร 10 แห่ง
*# ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารกรุงศรีอยุธยา จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารกสิกรไทย จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารทหารไทย จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารธนชาต จำกัด (มหาชน)
*# ธนาคารออมสิน
*# ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
*# ธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย- ตลาดสด 5 แห่ง
*# ตลาดตั้งจิตนุสรณ์ 
*# ตลาดสดชุมชนบ้านพระเนตร	
*# ตลาดตั้งจิตนุสรณ์	2
*# กาดศรีคำ	
*# ตลาดสดบ้านเชียงแข็ง- ศูนย์การค้า 4 แห่ง
*# ห้างนราไฮเปอร์มาร์ท
*# โลตัส สาขาน่าน
*# บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ สาขาน่าน
*# สยามแม็คโคร สาขาน่าน- สถานีบริการน้ำมัน 5 แห่ง- สถานีขนส่ง 1 แห่ง- สถานธนานุบาล 1 แห่ง

**ศาสนสถาน**
วัดในเขตเทศบาลเมืองน่าน
# วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร พระอารามหลวง (หรือวัดหลวงกลางเวียงที่มีหอไตรปิฎกที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย) 
# วัดพญาภู พระอารามหลวง (วัดพระคู่งามปางลีลาค่าควรเมือง) 
# วัดภูมินทร์ (วัดทรงจัตุรมุขแห่งเดียวในประเทศไทยและภาพจิตรกรรมฝาผนังอันเลื่องชื่อ) 
# วัดมิ่งเมือง (ประดิษฐานเสาหลักเมืองน่าน มิ่งมงคลแห่งชีวิต พระวิหารปูนปั้นสถาปัตยกรรมล้านนาศิลปะเชียงแสน)  
# วัดกู่คำ (พระเกศาธาตุและผ้าอาบน้ำทองคำของพระพุทธเจ้าและพระพุทธรูปนั่งศิลปะสุโขทัยซึ่งได้รับพระราชทานมาจากพระพุทธเจ้าหลวง รัชกาลที่ 5) 
# วัดไผ่เหลือง (พระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า วัดเก่าแก่อายุกว่า 430 ปี)) 
# วัดสวนตาล (พระเจ้าทองทิพย์ ทิพย์แห่งทอง) 
# วัดหัวข่วง (สถาปัตยกรรมแบบล้านนารูปแบบเอกลักษณ์ช่างสกุลน่าน เช่น หอไตร ประกาศเป็นโบราณสถานแห่งชาติของกรมศิลปากร เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2523) 
# วัดศรีพันต้น (ภาพวาดในวิหารตำนานเมืองน่าน หน้าบันพระวิหารเป็นปูนปั้นลวดลายนักษัตร 12 ราศี) 
# วัดพวงพยอม (สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 1220 โดยท่านมหาเถรเป็นผู้สร้าง ต่อมาในปี พ.ศ. 1840 ได้ทำการบูรณะขึ้นเป็นครั้งแรก และต่อมาได้เป็นวัดร้างอีกครั้ง และได้กลับมาบรณะอีกครั้งเป็นครั้งที่ สองเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2010 โดยไม่ได้บันทึกว่าผู้ใดมาบูรณะ และได้เป็นวัดร้างอีกครั้ง ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2498 ไดบูรณะให้เป็นวัดอีกครั้ง ตราบจนถึงปัจจุบัน) 
# วัดมณเฑียร (วัดเก่าแก่อายุกว่า 250 ปี)  
# วัดมงคล (สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 ผู้สร้างคือ เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ เจ้าผู้ครองนครน่าน เพื่ออุทิศถวายเป็นกุศลให้แก่เจ้าพญามงคลวรยศ จึงได้ประทานนามว่า วัดมงคล อายุกว่า 230 ปี) 
# วัดอภัย (สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2400 วัดเก่าแก่อายุกว่า 160 ปี) 
# วัดพระเกิด (สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2370 ได้รับประราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อปี พ.ศ. 2381 ที่ มาของชื่อวัด จากตำนานคำบอกเล่าของคนเฒ่าคนแก่ ระบุว่าตอนที่ปรับสถานที่สร้างวัดนี้ได้พบพระแก้วแกะสีขาวใสอยู่ในกล่องไม้ สานวางอยู่บนตอไม้ จึงตั้งชื่อวัดว่า “วัดพระเกิด” ตั้งแต่นั้นมา) 
# วัดพระเนตร (สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2376 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา พ.ศ. 2379 เขตวิสุคามสีมา กว้าง 9.7 เมตร ยาว 17.5 เมตร
# วัดน้อย ศาสนสถานที่มีขนาดเล็กที่สุดในประเทศไทย ตั้งอยู่ใต้ต้นไทรกลางเมืองน่าน 
# วัดเชียงแข็ง  
# วัดน้ำล้อม  
# วัดหัวเวียงใต้ 
# วัดช้างเผือก 
# วัดท่าช้าง 
# วัดมหาโพธิ 
# วัดอรัญญาวาส 
# วัดสวนหอม  
# วัดดอนแก้ว 
# วัดเมืองเล็น 
# วัดสถารศ 

**สวนสาธารณะ**
สวนสาธารณะ/ลานกีฬา/สถานที่ออกกำลังกาย ในเขตเทศบาลเมืองน่าน มีดังนี้
# สวนสาธารณะ บ้านช้างเผือก
# สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ กำแพงเมืองเก่า
# สวนสาธารณะข่วงเมืองน่าน
# สวนสาธารณะศรีเมือง
# สวนสาธารณะ บ้านสถารศ
# สวนสาธารณะ บ้านท่าช้าง
# สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ ชุมชนบ้านมหาโพธิ
# สวนสาธารณะ บ้านดอนแก้ว
# สวนสาธารณะเทศบาล (เดิม)
# สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา มหาราชินี

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 เมืองน่าน-  เทศบาลเมืองน่าน-  กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย date=2005-11-06 
น่าน
น่าน