ใบไม้

ใบไม้
โครงเส้นใบของใบไม้
ใบไม้ (leaf) เป็นส่วนที่สร้างอาหารโดยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง ใบไม้มีขนาดและรูปร่างแตกต่างกันหลายแบบแบ่งเป็น 2 แบบใหญ่ๆ ตามลักษณะที่แตกต่างกัน
รูปพหูพจน์ของ leaf คือ leaves ส่วน foliage เป็นกลุ่มคำนามที่ใช้อธิบายว่าใบเป็นส่วนประกอบหนึ่งของพืช

**กายวิภาคของใบ**
ลักษณะของใบพืชดอกที่สมบูรณ์นั้นประกอบไปด้วย ก้านใบ, แผ่นใบ, และ หูใบ ก้านใบนั้นจะเป็นส่วนต่อมาจากลำต้นใบบริเวณที่เรียกว่า "ง่ามกิ่งหรือซอกใบ" แต่ก็ใช่ว่าพืชทุกชนิดจะมีใบตามลักษณะที่กล่าวมาข้างต้น ในพืชบางชนิดคู่หูใบจะไม่ปรากฏเด่นชัดหรือไม่มีเลย ก้านใบอาจไม่มีหรือแผ่นใบอาจไม่เป็นแผ่นแบน ความหลากหลายที่มีมากมายนี้ถูกแสดงในกายวิภาคของใบจากชนิดหนึ่งถึงอีกชนิดหนึ่งที่ถูกเสนอในรายละเอียดภายใต้รูปร่างลักษณะของใบ 
ใบนั้นถือว่าเป็นอวัยวะหนึ่งซึ่งทั่วไปประกอบไปด้วย: 
# เนื้อเยื่อชั้นผิว ที่จะปกคลุมผิวด้านบน (2) และด้านล่าง (5)
# พาเรงคิมา ภายในที่เรียกว่ามีโซฟิลล์ (3:แพลิเซด มีโซฟิลล์) (4:สปองจี มีโซฟิลล์)
# ข้อของเส้นใบ (10:ท่อลำเลียง) (8:ไซเล็ม) (9:โฟลเอ็ม)
# ปากใบ (6)
# เซลล์คุม (7)
# ผิวเคลือบคิวทิน (1) ที่ปกคลุมเนื้อเยื่อชั้นผิวอีกที
Diagram of leaf internal

**ประเภทของใบไม้**

**ใบเดี่ยว**
ใบเดี่ยว (simple leaf) หมายถึงใบที่มีเพียงใบเดียวติดกับก้านที่แตกออกจากกิ่งหรือลำต้น เช่น มะม่วง กล้วย แต่ยังมีใบเดี่ยวบางชนิดที่ขอบใบเว้าเข้าไปมากทำให้ดูคล้ายใบประกอบ เช่น มะละกอ มันสำปะหลัง- ใบประกอบแบบขนนก (pinnately compound leaves) ใบย่อยแต่ละใบแยกออกจากก้าน 2 ข้างของแกนกลาง คล้ายขนนก ถ้าปลายสุดของใบจะเป็นใบย่อยเพียงใบเดียวเรียก แบบขนนกคี่ (odd pinnate)  เช่น กุหลาบ อัญชัน ก้ามปู ถ้าสุดปลายใบมี 2 ใบ เรียกแบบขนนกคู่ (even pinnate) เช่น มะขาม ขี้เหล็ก แคบ้าน ใบประกอบแบบขนนกอาจแบ่งย่อยได้อีก คือ
** ใบประกอบแบบขนนกชั้นเดียว (unipinnate) เป็นใบประกอบที่มีใบย่อยแยกออกจากแกนกลางเพียงครั้งเดียว เช่น กุหลาบ มะขาม ขี้เหล็ก
** ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น (bipinnate) เป็นใบประกอบแบบขนนกที่แยกออกจากก้านเป็นครั้งที่ 2 จึงมีใบย่อย เช่น ก้ามปู หางนกยูง
** ใบประกอบแบบขนนกสามชั้น (tripinnate) เป็นใบประกอบแบบขนนกที่แตกแขนงออกจากก้านเป็นครั้งที่ 3 จึงมีใบย่อย เช่น ปีบ มะรุม

**ศัพท์บัญญัติที่เกี่ยวข้องกับใบ**

**รูปใบ (leaf shape)**
รูปวาดรูปใบ คลิกเพื่อแสดงรายละเอียด
ใบแบบรอบข้อ (Perfoliate)
ในพฤกษศาสตร์ใช้ศัพท์เพื่อพรรณนาถึงรูปใบดังนี้:- ใบรูปเข็ม : Acicular (acicularis) - ใบรูปลิ่มแคบ : Subulate (subulata)- Acuminate (acuminata) : เรียวแหลม- Aristate (aristata) : แหลมเข็ม, มีรยางค์แข็ง- Cordate (cordata) : รูปหัวใจ- Cuneate (cuneata) : รูปลิ่ม- Deltoid (deltoidea) : สามเหลี่ยม- Digitate (digitata) : รูปนิ้วมือ- Elliptic (elliptica) : รีรูปไข่- Falcate (falcata) : รูปเคียว- Flabellate (flabellata) : พัด- Hastate (hastata) : เงี่ยงใบหอก- Lance-shaped, lanceolate (lanceolata) : ใบหอก- Linear (linearis) : แถบ- Lobed (lobata) : เป็นแฉก, เป็นพู, เป็นหยัก- Obcordate (obcordata) : หัวใจกลับ- Oblanceolate (oblanceolata) : ใบหอกกลับ- Oblong (oblongus) : ขอบขนาน- Obovate (obovata) : ไข่กลับ- Obtuse (obtusus) : ป้าน, มน- Orbicular (orbicularis) : กลม- Ovate (ovata) : Oval, รีกว้าง รูปไข่- Palmate (palmata) : รูปฝ่ามือ,แบบนิ้วมือ - Pedate (pedata) : แบบตีนเป็ด- Peltate (peltata) : แบบก้นปิด (ลำต้นอยู่ใต้ใบ ณ จุดต่อ)- Perfoliate (perfoliata) : รอบข้อ (แผ่นใบล้อมรอบลำต้น)- Pinnate (pinnata) : แบบขนนก
** odd-pinnate, imparipinnate: แบบขนนกปลายคี่
** paripinnate, even-pinnate: แบบขนนกปลายคู่
** pinnatifid and pinnatipartite: หยักแบบขนนก และหยักลึกแบบขนนก
** bipinnate, twice-pinnate:  แบบขนนกสองชั้น
** tripinnate, thrice-pinnate:  แบบขนนกสามชั้น- Pinnatisect (pinnatifida) : หยักลึกสุดแบบขนนก- Reniform (reniformis) : ไต- Rhomboid (rhomboidalis) : สี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด- Round (rotundifolia) : กลม- Sagittate (sagittata) : หัวลูกศร- Spatulate, spathulate (spathulata) : ช้อน- Subulate (subulata) : รูปลิ่มแคบ- Sword-shaped (ensiformis) : รูปดาบ- Trifoliate, ternate (trifoliata) : มีสามใบย่อย- Truncate (truncata) : ปลายตัด- Unifoliate (unifoliata) : มีหนึ่งใบ

**ใบขอบ (margins, edge)**
- angulate: เป็นมุม- entire: เรียบ- ciliate: เป็นขนครุย- crenate: หยักมน
** crenulate: หยักมนถี่- dentate: หยักซี่ฟัน 
** bidentate: หยักซี่ฟัน 2 ชั้น
** denticulate: หยักซี่ฟันถี่- fimbriate: เป็นชายครุย- incised: จักลึก- lacerate: แหว่ง- laciniate: จักเป็นครุย- lobate: เป็นแฉก, เป็นพู, เป็นหยัก- pectinate: จักซี่หวี- repand: เป็นคลื่นเล็กน้อย- serrate: จักฟันเลื่อย 
** biserrate: จักฟันเลื่อย 2 ชั้น
** serrulate: จักฟันเลื่อยถี่ - sinuate: เว้าเป็นคลื่น- spinose: มีหนาม
** spinose-lacerate: แหว่งมีหนาม
** spinose-serrate: จักมีหนาม- undulate: เป็นคลื่น

**ปลายใบ**
หมุนตามเข็มนาฬิกาจากบนซ้าย: สามแฉกลึกสุด, ขอบใบเป็นจักฟันเลื่อยถี่รูปรี, การเรียงเส้นใบรูปฝ่ามือแบบก้นปิด, แบบขนนกปลายคี่เรียวแหลม (กลาง) , หยักลึกสุดแบบขนนก, เป็นหยัก, ขอบใบรูปรี- acuminate: เรียวแหลม- acute: แหลม- cuspidate: เป็นติ่งแหลม- emarginate: เว้าตื้น- mucronate: เป็นติ่งหนาม- mucronulate: เป็นติ่งหนามสั้น- obcordate: รูปหัวใจกลับ- obtuse: ป้าน, มน- truncate: ปลายตัด

**โคนใบ**
 acuminate: เรียวแหลม- acute: แหลม- auriculate: รูปติ่งหู, รูปติ่งใบ- cordate: รูปหัวใจ- cuneate: รูปลิ่ม- hastate: รูปเงี่ยงใบหอก- oblique: เบี้ยว- reniform: รูปไต- rounded: กลม- sagittate: รูปเงี่ยงลูกศร - truncate: ปลายตัด

**ผิวใบ**
 farinose: มีนวลแป้ง- glabrous: เกลี้ยง- glaucous: มีนวล- glutinous: เหนียว- papillate, papillose: มีปุ่มเล็ก- pubescent: ขนสั้นนุ่ม- punctate: จุดโปร่งแสง- rugose: รอยย่น- scurfy: เป็นขุย, มีขุย- tuberculate: มีปุ่ม- verrucose: เป็นตุ่ม- viscid, viscous: เหนียว

**ขน (Hairiness (trichomes))**
ใบที่ปกคลุมด้วยขนสั้นหนานุ่มรูปดาวอย่างหนาแน่น
ภาพขนสั้นหนานุ่มบนพื้นที่ส่วนล่างใบของ Coleus blumei จากการส่องกล้องจุลทรรศน์อิเล็กทรอน- glabrous: เกลี้ยง- arachnoid, arachnose: ขนคล้ายใยแมงมุม- barbellate: มีขนบางรูปตะขอ, มีหนามบางรูปตะขอ- bearded: มีขนเครา- bristly: มีขนแข็ง- canescent, hoary: ขนสั้นสีเทา- ciliate: เป็นขนครุย- ciliolate: เป็นขนครุยสั้น- floccose: มีขนปุย (ร่วงง่าย)- glandular: มีต่อม- hirsute: ขนหยาบแข็ง- hispid, scabrous, scabrid: ขนสาก- hispidulous: ขนคาย- lanate, lanose, woolly: แบบขนแกะ- pilose: มีขนยาวห่าง- puberulent, puberulous: ขนละเอียด- pubescent: ขนสั้นนุ่ม- sericeous: คล้ายไหม- silky: เหมือนไหม- stellate, stelliform: รูปดาว- strigose: ขนแข็งเอน- tomentose: มีขนสั้นหนานุ่ม- villous: มีขนอุย

**อ้างอิง**
 Haupt, Arthur Wing, Plant morphology. Publisher: McGraw-Hill 1953. Downloable from http://www.archive.org/details/plantmorphology00haup- a b Mauseth, James D. Botany: An Introduction to Plant Biology. Publisher: Jones & Bartlett, 2008 ISBN 978-0763753450- Willert, Dieter J. von; Eller, Benno M.; Werger, Marinus J. A.; Brinckmann, Enno; Ihlenfeldt, Hans-Dieter: Life Strategies of Succulents in Deserts. Publisher: Cambridge University Press 1992. ISBN 978-0521244688- Bayer, M. B. (1982). The New Haworthia Handbook. Kirstenbosch: National Botanic Gardens of South Africa. ISBN 0620056320.- Marloth, Rudolf. “The Flora of South Africa” 1932 Pub. Capetown: Darter Bros. London: Wheldon & Wesley.- James, Shelley A., Bell, David T. ; Influence of light availability on leaf structure and growth of two Eucalyptus globulus ssp. globulus provenances; Tree Physiology, Volume20, Issue15, Pp. 1007-1018.- Thomas F. Döring; Marco Archetti; Jim Hardie (2009), "Autumn leaves seen through herbivore eyes" ( date=2015-05-31  – Scholar search), Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences 276 (1654): 121–127, doi:10.1098/rspb.2008.0858, PMC 2614250, PMID 18782744- Published by Thames and Hudson (London) with an ISBN 0 500 54104 3

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  108 พรรณไม้ไทย-  นิเวชวิทยาสำหรับมือใหม่ date=2009-05-25  
หมวดหมู่:พฤกษศาสตร์
หมวดหมู่:กายวิภาคศาสตร์ของพืช
หมวดหมู่:สรีรวิทยาของพืช