จังหวัดสระบุรี

สระบุรี เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย ตั้งอยู่ทางตะวันออกของภาคกลาง นับเป็นเสมือนด่านผ่านระหว่างภาคกลางกับภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีแหล่งท่องเที่ยวมากมายทั้งทางประวัติศาสตร์และแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และยังเป็นจังหวัดที่มีความสำคัญต่อภาคอุตสาหกรรมลำดับต้น ๆ ของประเทศไทย
สภาพภูมิศาสตร์ของจังหวัดสระบุรี นับว่าเป็นทำเลแห่งการเพาะปลูก ได้รับความอุดมสมบูรณ์จากแม่น้ำสายหลัก คือแม่น้ำป่าสัก และสภาพโดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม

**ประวัติศาสตร์**
สระบุรีเป็นเมืองสำคัญเมืองหนึ่งแต่โบราณ สันนิษฐานว่าตั้งขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2092 ในรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ การตั้งเมืองนี้สันนิษฐานว่า พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้แบ่งเขตพื้นที่บางส่วนของเมืองลพบุรี เมืองนครนายก และเมืองนครราชสีมา มารวมกันตั้งขึ้นเป็นเมืองสระบุรี ทั้งนี้เพื่อต้องการให้เป็นศูนย์ระดมพลเมืองในยามศึกสงคราม เพราะฉะนั้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นต้นมา จึงมักพบเรื่องราวของจังหวัดสระบุรีเกี่ยวกับการศึกสงครามอยู่เสมอ 

**ชื่อจังหวัด**
สำหรับที่มาของคำว่า "สระบุรี" สันนิษฐานว่า เพราะเหตุที่ทำเลที่ตั้งครั้งแรกมีบึงอยู่ใกล้ คือ "บึงหนองโง้ง" เมื่อตั้งเมืองขึ้นจึงได้นำเอาคำว่า "สระ" มารวมเข้ากันกับคำว่า "บุรี" เป็นชื่อเมือง "สระบุรี"

**ภูมิศาสตร์**

**ภูมิประเทศ**
สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปมีลักษณะ ดังนี้ ตอนเหนือ ตะวันออก และตอนกลางของจังหวัดเป็นป่ามีเนินเขาสลับที่ราบสูง ซึ่งเหมาะในการปลูกพืชไร่ ตอนใต้และตะวันตกส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบเหมาะในการทำนา แม่น้ำที่สำคัญมีเพียงสายเดียว คือ แม่น้ำป่าสัก ซึ่งนับว่าเป็นเส้นเลือดใหญ่ของจังหวัดสระบุรี โดยอาศัยน้ำใช้ในการเกษตร และประโยชน์อย่างอื่น แม่น้ำป่าสักไหลผ่านอำเภอมวกเหล็ก อำเภอแก่งคอย อำเภอเมืองสระบุรี อำเภอเสาไห้ ไปบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยาที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา คิดเป็นความยาวประมาณ 105 กิโลเมตร นอกจากนั้นสระบุรียังมีคลองที่สำคัญ ๆ หลายสาย เช่น คลองระพีพัฒน์ คลองเริงราง คลองวิหารแดง และคลองเพรียว เป็นต้น 

**ภูมิอากาศ**
สภาพโดยทั่วไปมีภูมิอากาศแบบร้อนชื้น อยู่ภายใต้อิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และยังได้รับอิทธิพลจากพายุดีเปรสชันและพายุไต้ฝุ่นอีกด้วย โดยเฉพาะในช่วงเดือนสิงหาคมถึงเดือนกันยายนมีอุณหภูมิเฉลี่ย 28.3 องศาเซลเซียส มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยปีละประมาณ 1147.6 มิลลิเมตร มีฤดูต่าง ๆ 3 ฤดูคือ
# ฤดูร้อน ระหว่างเดือนมีนาคม-พฤษภาคม อากาศร้อนและแห้งแล้ง
# ฤดูฝน ระหว่างเดือนมิถุนายน-ตุลาคม  อากาศจะชุ่มชื้นในเดือนกันยายน
# ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน-กุมภาพันธ์ อากาศจะหนาวเย็นสลับกับอากาศร้อน

**อุทยานแห่งชาติ**
 อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่- อุทยานแห่งชาติน้ำตกเจ็ดสาวน้อย- อุทยานแห่งชาติน้ำตกสามหลั่น

**สัญลักษณ์ประจำจังหวัด**
 คำขวัญประจำจังหวัด: พระพุทธบาทสูงค่า เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ฐานผลิตอุตสาหกรรม เกษตรนำล้ำแหล่งเที่ยว หนึ่งเดียวกะหรี่ปั๊บนมดี ประเพณีตักบาตรดอกไม้งาม เหลืองอร่ามทุ่งทานตะวัน ลือลั่นเมืองชุมทาง- คำขวัญประจำจังหวัด (เดิม): พระพุทธบาทลือนาม แหล่งน้ำอุดม นมเนื้อมากมาย หลากหลายโรงงาน ถิ่นข้าวสารพันธุ์ดี มีมะม่วงรสเลิศ งามบรรเจิดธรรมชาติ
*ตราประจำจังหวัด : เป็นรูปมณฑปครอบรอยพระพุทธบาท ณ วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร ซึ่งวาดจากภาพถ่ายของจริง
*ธงประจำจังหวัดสระบุรี :  เป็นแถบสี แดง-ขาว-แดง ทุกแแถบยาวเท่า ๆ กัน มีตราประจำจังหวัดสระบุรีอยู่ตรงกลางผืนธง- ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นตะแบกนา (Lagerstroemia floribunda)- ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกสุพรรณิการ์ (Cochlospermum regium)- สัตว์น้ำประจำจังหวัด: ปูน้ำตกสระบุรีหรือปูหิน (Larnaudia larnaudii)

**การเมืองการปกครอง**

**รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัด**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
แผนที่อำเภอในจังหวัดสระบุรี
การปกครองแบ่งออกเป็น 13 อำเภอ 111 ตำบล 965 หมู่บ้าน
# อำเภอเมืองสระบุรี
# อำเภอแก่งคอย
# อำเภอหนองแค
# อำเภอวิหารแดง
# อำเภอหนองแซง
# อำเภอบ้านหมอ
# อำเภอดอนพุด
# อำเภอหนองโดน
# อำเภอพระพุทธบาท
# อำเภอเสาไห้
# อำเภอมวกเหล็ก
# อำเภอวังม่วง
# อำเภอเฉลิมพระเกียรติ

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
จังหวัดสระบุรีมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวนทั้งสิ้น 109 แห่ง แบ่งออกเป็น องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสระบุรี, เทศบาลเมือง 4 แห่ง, เทศบาลตำบล 34 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 71 แห่ง โดยเทศบาลสามารถจำแนกได้ตามพื้นที่ดังนี้ 
อำเภอเมืองสระบุรี- เทศบาลเมืองสระบุรี- เทศบาลตำบลกุดนกเปล้า- เทศบาลตำบลตะกุด- เทศบาลตำบลป๊อกแป๊ก
อำเภอแก่งคอย- เทศบาลเมืองแก่งคอย- เทศบาลเมืองทับกวาง
อำเภอเฉลิมพระเกียรติ- เทศบาลตำบลหน้าพระลาน
อำเภอดอนพุด- เทศบาลตำบลดอนพุด
อำเภอบ้านหมอ- เทศบาลตำบลท่าลาน- เทศบาลตำบลบ้านหมอ- เทศบาลตำบลตลาดน้อย- เทศบาลตำบลบางโขมด- เทศบาลตำบลสร่างโศก- เทศบาลตำบลหนองบัว
อำเภอพระพุทธบาท- เทศบาลเมืองพระพุทธบาท- เทศบาลตำบลพุกร่าง- เทศบาลตำบลธารเกษม- เทศบาลตำบลห้วยป่าหวาย- เทศบาลตำบลหนองแก- เทศบาลตำบลนายาว
อำเภอมวกเหล็ก- เทศบาลตำบลมวกเหล็ก
อำเภอวังม่วง- เทศบาลตำบลวังม่วง- เทศบาลตำบลคำพราน- เทศบาลตำบลแสลงพัน
อำเภอวิหารแดง- เทศบาลตำบลวิหารแดง- เทศบาลตำบลหนองหมู
อำเภอเสาไห้- เทศบาลตำบลเสาไห้- เทศบาลตำบลสวนดอกไม้- เทศบาลตำบลบ้านยาง- เทศบาลตำบลเมืองเก่า- เทศบาลตำบลต้นตาล-พระยาทด- เทศบาลตำบลหัวปลวก
อำเภอหนองแค- เทศบาลตำบลหนองแค- เทศบาลตำบลหินกอง- เทศบาลตำบลคชสิทธิ์- เทศบาลตำบลไผ่ต่ำ
อำเภอหนองแซง- เทศบาลตำบลหนองแซง
อำเภอหนองโดน- เทศบาลตำบลหนองโดน

**ประชากร**

**การศึกษา**
 ระดับอุดมศึกษา- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์การศึกษาสระบุรี อำเภอแก่งคอย- มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก (เดิมชื่อ วิทยาลัยมิชชั่น)- มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ศูนย์การศึกษาสระบุรี- โรงเรียนนายเรืออากาศนวมินทกษัตริยาธิราช(แห่งใหม่) อำเภอมวกเหล็ก- วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สระบุรี- วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พระพุทธบาท- วิทยาลัยอาชีวศึกษาสระบุรี- วิทยาลัยเทคนิคสระบุรี- วิทยาลัยเทคนิคมวกเหล็ก- วิทยาลัยเทคนิคท่าหลวงซิเมนต์ไทยอนุสรณ์- วิทยาลัยการอาชีพสระบุรี- วิทยาลัยการอาชีพหนองแค- วิทยาลัยสารพัดช่างสระบุรี- วิทยาลัยชื่นชมไทย-เยอรมัน สระบุรี

**สถานที่ท่องเที่ยว**
 สถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์- วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร- วัดพระพุทธฉาย - วัดเขาแก้ววรวิหาร- วัดศรีบุรีรัตนาราม- วัดศาลาแดง- พระบวรราชวังสีทา
 สถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ
ไฟล์:น้ำตกเจ็ดสาวน้อย อำเภอมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี.jpg|thumb|220px|น้ำตกเจ็ดสาวน้อย อำเภอมวกเหล็ก- เขาพระพุทธบาทน้อย- ถ้ำพระธาตุเจริญธรรม หรือ ถ้ำบ่อปลา- ถ้ำดาวเขาแก้ว- ถ้ำศรีวิไล- ถ้ำพระโพธิสัตว์- ทุ่งทานตะวัน อำเภอมวกเหล็กและวังม่วง- น้ำตกโกรกอีดก- สวนรุกขชาติมวกเหล็กและพุแค- อุทยานแห่งชาติน้ำตกเจ็ดสาวน้อย- น้ำตกมวกเหล็ก- น้ำตกเหวน้อย- ไร่สุกุมา

**การขนส่ง**
เส้นทางคมนาคมทางถนนที่สำคัญของจังหวัดสระบุรี คือ- ทางหลวงพิเศษหมายเลข 6 (มอเตอร์เวย์สาย บางปะอิน - นครราชสีมา) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดนครราชสีมา- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดเชียงราย- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2 (ถนนมิตรภาพ)  เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดหนองคาย- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 21 (ถนนสระบุรี-หล่มสัก-เลย) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สิ้นสุดเส้นทางที่จังหวัดเลย- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 33 (ถนนสุวรรณศร) เชื่อมต่อระหว่างจังหวัดในภาคตะวันตก, ภาคกลาง และภาคตะวันออกของประเทศไทย สายทางเริ่มต้นที่จังหวัดสุพรรณบุรี และสิ้นสุดเส้นทางที่ชายแดนประเทศกัมพูชา อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 362 (ถนนวงแหวนรอบเมืองสระบุรี)
จากกรุงเทพมหานครมีรถโดยสารประจำทางทั้งรถธรรมดาและรถปรับอากาศของ บริษัท ขนส่ง จำกัด ออกจากสถานีขนส่งหมอชิต ถนนกำแพงเพชร 2 วันละ 28 เที่ยว
ส่วนการขนส่งทางราง จากสถานีรถไฟกรุงเทพ มีบริการเดินรถไฟไปจังหวัดสระบุรีทุกวัน วันละหลายขบวน ใช้เวลาเดินทางประมาณ 2 ชั่วโมง และบางขบวนยังสามารถแวะลงได้ที่สถานีรถไฟชุมทางแก่งคอย และสถานีรถไฟมวกเหล็กได้ด้วย นอกจากนี้ ยังมีทางรถไฟสายเหนือผ่านที่อำเภอบ้านหมอและอำเภอหนองโดนด้วยอีกเช่นกัน  

**บุคคลที่มีชื่อเสียง**
 ด้านศาสนา- สมเด็จพระญาณวชิโรดม (วิริยังค์ สิรินฺธโร) – สมเด็จพระราชาคณะ เจ้าอาวาสวัดธรรมมงคลเถาบุญญนนทวิหาร- พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ) - พระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าคณะภาค 10 อดีตประธานกำกับดูแลพระธรรมทูตไปต่างประเทศ เจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร กรรมการมหาเถรสมาคม 
 ด้านวงการบันเทิง - กฤตภาศ ศักดิษฐานนท์ -- นักแสดง พิธีกร นายแบบ นักเขียน คอลัมนิสต์ นักวิชาการ- ฤทธิ์ ลือชา – นักแสดง นักการเมือง- โยกเยก เชิญยิ้ม – นักแสดง- แจ๊ค แฟนฉัน – นักแสดง- กฤษณะ ไชยรัตน์ – พิธีกรทางช่อง เนชั่นทีวี ประธานมูลนิธิอารยสถาปัตย์เพื่อคนทั้งมวล ผู้จัดการโครงการทูตอารยสถาปัตย์ และประธานคณะทำงานอารยสถาปัตย์ไทยสู่ประชาคมอาเซียน- จีรนันท์ มะโนแจ่ม – นักแสดง- อรวิภา กนกนทีสวัสดิ์ – นักแสดง นางแบบ และอดีตนางสาวไทย ปี 2552- อัจฉราภรณ์ กนกนทีสวัสดิ์ – นักแสดง นางแบบ พิธีกร และอดีตนางสาวไทย ปี 2556- มิกค์ ทองระย้า – นักแสดง- ธนภัทร กาวิละ – นักแสดง - รินรดา อินทร์ไธสง – อดีตสมาชิกวงบีเอ็นเคโฟร์ตีเอต- วัชรี ด่านผาสุกกุล – สมาชิกวงซีจีเอ็มโฟร์ตีเอต- บอล เชิญยิ้ม – นักแสดงตลก
*ธนดล ศิริแวว – นักร้อง- กฤษฏ์ ศตพรวรากุล – นักร้อง- สุภัคชญา ชาวคูเวียง – นักแสดง เน็ตไอดอล นักแสดงลิเก และ ผู้เข้าประกวดมิสแกรนด์สระบุรี 

 ด้านกีฬา- ธชตวัน ศรีปาน อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทยและหัวหน้าผู้ฝึกสอนฟุตบอล- บิ๊ก สระบุรี อดีตนักสนุกเกอร์อาชีพชาวไทย- วีระพล นครหลวงโปรโมชั่น อดีตนักมวยไทยและนักมวยสากลชาวไทย- พูน ส.ตระกูลเพชร นักมวยไทยอาชีพชาวไทย
 ด้านการเมือง- พล.ต.อ.ประมาณ อดิเรกสาร อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรีหลายกระทรวง และอดีตผู้ก่อตั้งพรรคชาติไทย- ปองพล อดิเรกสาร อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีหลายกระทรวง

**อ้างอิง**

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อวัดในจังหวัดสระบุรี- รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดสระบุรี- รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดสระบุรี- สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสระบุรี

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด date=2005-06-23