อาณาจักรพุกาม

อาณาจักรพุกาม (ပုဂံပြည်, pron) เป็นอาณาจักรพม่าแห่งแรกที่รวมเอาภูมิภาคต่าง ๆ ซึ่งต่อมากลายเป็นพม่าในปัจจุบัน การปกครองของพุกามระยะเวลา 250 ปีเหนือหุบเขาอิระวดีและพื้นที่โดยรอบได้วางรากฐานสำคัญสำหรับการสืบทอดภาษาพม่าและวัฒนธรรม การแพร่กระจายของกลุ่มชาติพันธุ์พม่าในพม่าตอนบนและการเติบโตของศาสนาพุทธนิกายเถรวาทในพม่าและในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่
อาณาจักรนี้เติบโตมาจากการตั้งถิ่นฐานเล็ก ๆ ที่พุกามโดยชาวพม่าช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9 ในอีกสองร้อยปีต่อมาอาณาจักรเล็ก ๆ แห่งนี้ค่อย ๆ เติบโตขึ้นจนดูดกลืนพื้นที่โดยรอบ จนกระทั่งในช่วงปี ค.ศ. 1050 และ ค.ศ. 1060 เมื่อพระเจ้าอโนรธามังช่อทรงก่อตั้งอาณาจักรพุกาม สันนิษฐานว่าเป็นครั้งแรกที่รวมพื้นที่หุบเขาอิรวดีและพื้นที่โดยรอบไว้ภายใต้การปกครองเดียวกัน ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ผู้สืบทอดของพระเจ้าอโนรธาได้ขยายอิทธิพลไปทางใต้มากขึ้นจรดถึงคาบสมุทรมลายูตอนบน ไปทางตะวันออกอย่างน้อยจรดถึงแม่น้ำสาละวิน ทางเหนือไกลออกไปจรดถึงพรมแดนจีนตอนใต้ในปัจจุบัน และไปทางตะวันตกจรดยะไข่ตอนเหนือและเนินเขาชีน ในคริสต์ศตวรรษที่ 12 และ 13 อาณาจักรพุกามซึ่งอยู่ร่วมสมัยกับอาณาจักรพระนครเป็นหนึ่งในสองอาณาจักรหลักของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่
ภาษาและวัฒนธรรมพม่าค่อย ๆ เข้ามามีบทบาทในหุบเขาอิรวดีตอนบน ลดความสำคัญของภาษาปยู มอญและบาลีในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ศาสนาพุทธนิกายเถรวาทเริ่มแพร่หลายไปสู่ระดับหมู่บ้านอย่างช้า ๆ แม้ว่าแนวทางปฏิบัติแบบตันตระ มหายาน พราหมณ์และวิญญาณนิยมจะยังคงฝังรากลึกอยู่ในทุกระดับชั้นทางสังคม ผู้ปกครองของพุกามได้สร้างวัดพุทธมากกว่า 10,000 วัดในเขตโบราณคดีพุกาม ซึ่งปัจจุบันเหลืออยู่มากกว่า 2,000 วัด เศรษฐีบริจาคที่ดินปลอดภาษีให้กับทางศาสนา
อาณาจักรเสื่อมถอยลงในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 13 จากการเติบโตต่อเนื่องของความมั่งคั่งทางศาสนาที่ปลอดภาษีในช่วงปี ค.ศ. 1280 ส่งผลอย่างรุนแรงต่อความสามารถของกษัตริย์ในการรักษาความภักดีของข้าราชบริพารและทหาร สิ่งนี้ทำให้เกิดความไม่สงบภายในและความท้าทายภายนอกจากชาวยะไข่ มอญ มองโกล และไทใหญ่ การรุกรานของมองโกลซ้ำแล้วซ้ำเล่า (ค.ศ. 1277–1301) ทำให้อาณาจักรซึ่งมีอายุสี่ร้อยกว่าปีนี้ล่มสลายลงใน ค.ศ. 1287 การล่มสลายดังกล่าวตามมาด้วยการแตกแยกทางการเมืองเป็นเวลา 250 ปีซึ่งกินระยะเวลานานจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16
อาณาจักรพุกามหลังปี พ.ศ. 1830 ถูกมองโกลยึดครองและแบ่งดินแดนออกเป็น 2 มณฑล คือ - มณฑลเจิ้งเหมี่ยน (w=Cheng-Mien) โดยรวมรัฐทางเหนือของพม่าเข้าด้วยกันมีตะก้อง เป็นศูนย์กลางภายใต้การปกครองของข้าหลวงจีน มีทหารมองโกลประจำ- มณฑลเหมี่ยนชุง (w=Mien-Chung) อยู่ทางภาคกลางของพม่า มีพุกามเป็นศูนย์กลางจนปี พ.ศ. 1832 จึงได้แต่งตั้งพระเจ้าจะซวา เป็นกษัตริย์ปกครองพุกาม ในฐานะประเทศราชของจีน

**รายพระนามกษัตริย์**
 ราชวงศ์พุกามตอนต้น
# พระเจ้าปยีน-บย่า ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1389–1419
# ตานแนะ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1419–1447
# ซะเลงะคเว่ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1447–1477
# เต้นโค ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1477–1499
# ญองอู้ ซอยะฮ่าน ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1499–1544
# กู้นซอจ้องพยู ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1544-1564
# จีนโซ่ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1564-1581
# โซะกะเต้ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1581-1587- สมัยจักรวรรดิ
# พระเจ้าอโนรธามังช่อ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1587-1620
# พระเจ้าซอลู ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1620-1627
# พระเจ้าจานซิต้า ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1627-1655/1656
# พระเจ้าอลองสิธู ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1655/1656-1710
# พระเจ้านะระตู ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1710-1714
# พระเจ้านรสิงขะ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1714-1717
# พระเจ้านรปติสี่ตู่ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1717-1754
# พระเจ้าไชยสิงขะ ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1754-1778
# นรสิงหอุซะนา ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1774/1778-1778 (เทียบเท่าผู้ว่าการแทน)
# พระเจ้าจะซวา ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1778-1792
# พระเจ้าอุซะนา ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1792-1799
# พระเจ้านรสีหบดี ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1799-1830

**พุกามในปัจจุบัน**
ดูบทความหลักที่ พุกาม
ปัจจุบันพุกามเป็นเมืองที่มีชื่อเสียงทางด้านการท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของพม่า พุกามได้ชื่อว่าเป็นเมืองแห่งทะเลเจดีย์หรือดินแดนแห่งเจดีย์ เพราะในช่วงรุ่งเรืองสูงสุดของอาณาจักรระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 11 ถึง 13 มีวัด เจดีย์ และอาราม กว่า 10,000 แห่ง ที่ถูกสร้างขึ้นบนที่ราบพุกามเพียงแห่งเดียว ซึ่งยังคงมีวัดและเจดีย์กว่า 2,200 แห่งที่ยังคงอยู่รอดมาจนถึงปัจจุบัน ในปี พ.ศ. 2562 พุกามได้รับการรับรองจากองค์การยูเนสโกให้เป็นแหล่งมรดกโลกแห่งใหม่

**หมายเหตุ**
# อาณาจักรมองโกลได้เริ่มรุกรานและคุกคามพุกามมาตั้งแต่สมัยพระเจ้านรปติสินธุ หลังจากนั้นกษัตริย์อีก 3-4 พระองค์ถัดมาครองราชย์แต่เพียงสั้น ๆ ไม่ปรากฏผลงานที่โดดเด่น จนในที่สุดอาณาจักรพุกามก็ล่มสลายถึงที่สุดในสมัยพระเจ้านรสีหบดี ก็ตกเป็นประเทศราชของราชวงศ์หยวนของกุบไลข่าน

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
  isbn=0-8248-0960-2-  isbn=9780824828868-  year=2006-  isbn=978-0-8248-0368-1-  url-status=dead -  location=Singapore- cite book | last=Hall | first=D.G.E. | title=Burma | edition=3rd | year=1960 |publisher=Hutchinson University Library| isbn=978-1-4067-3503-1-  location = London- cite book | last=Htin Aung | first=Maung | title=A History of Burma | url=https://archive.org/details/historyofburma0000htin | publisher=Cambridge University Press | location=New York and London | year=1967- cite book | last=Kala | first=U | title=Maha Yazawin Gyi | publisher=Ya-Pyei Publishing | location=Yangon | year=1720 | edition=2006, 4th printing | language=my| volume=1–3-  isbn=9783886184156- cite book | last=Kyaw Thet | title= History of Burma | year= 1962 | publisher=Yangon University Press | location= Yangon | language=my- cite book | last=Lieberman | first=Victor B. | title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland | year=2003 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-80496-7-  isbn=974-9863-31-3- cite book | last=Myint-U | first=Thant | title=The River of Lost Footsteps—Histories of Burma | year=2006 | publisher=Farrar, Straus and Giroux | isbn=978-0-374-16342-6- cite book | last=Pan Hla | first=Nai | title=Razadarit Ayedawbon | language=my| year=1968 | edition=8th printing, 2004 | location=Yangon | publisher=Armanthit Sarpay-  isbn=978-0230212145- cite book | author=Royal Historical Commission of Burma | title=Hmannan Yazawin | volume=1–3 | year=1829–1832 | location=Yangon | language=my| edition=2003 | publisher=Ministry of Information, Myanmar- cite journal | author=Than Tun | title=History of Burma: A.D. 1300–1400 | work=Journal of Burma Research Society | date=December 1959 | volume=XLII | number=II-  year=1964-  isbn=9780877277101
พ
หมวดหมู่:พุกาม
หมวดหมู่:ราชวงศ์พุกาม
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์พม่า
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 9
หมวดหมู่:สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 13
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
พ
พ