อำเภอคำตากล้า

คำตากล้า คำ-ตา-กฺล้า เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสกลนคร

**ประวัติ**
ชนที่อพยพเข้ามาอยู่ใกล้แม่น้ำสงคราม และใกล้หนองคำมีหลายกลุ่ม คือ กลุ่มนามสกุล “ศรีสุราช”  “อุประ”  “บุตรละคร” “หงษ์คละ” “โคตรชมภู”  “หล้าหิบ”
ทั้งหมด เป็นชนเผ่า”ผู้ไท”  ที่มาจากเมืองบก เมืองวัง อั่งค่ำ ประเทศลาวบริเวณแขวงคำเกิดคำม่วนหรือเมืองบ่อในปัจจุบันนี้ อพยพมาเนื่องจากความแห้งแล้ง  ต่างก็ข้ามแม่น้ำโขงมาขึ้นฝั่งที่  จังหวัด นครพนม คือ อำเภอเรณูนคร    จังหวัดมุกดาหาร ที่อำเภอคำชะอี  และอพยพ ไปกาฬสินธุ์ ที่อำเภอเขาวง
“ผู้ไท” อยู่คำตากล้า อพยพมาจาก หลายที่ดังนี้
จากเมืองเว (อำเภอเรณูนคร) คือกลุ่มนามสกุล  ศรีสุราช
จากคำชะอี (อำเภอคำชะอี)   คือกลุ่มนามสกุล   อุประ
กลุ่มที่อพยพมาจากเมืองเวนับว่าเป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดมีผู้นำและมีประวัติความเป็นมา และมีหลักฐานอ้างอิงได้ ชัดเจนดังนี้
   เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2420 อยู่ในช่วงสมัยรัชกาลที่ 5(ครองราชย์ พ.ศ. 2411-2453) ได้อพยพมาตั้งถิ่นฐานรกรากอยู่เมืองเว แขวงไทรบุรี(อำเภอเรณูนคร จ.นครพนม) ซึ่งเป็นถิ่นของกลุ่มผู้ไทจากเมืองบกเมืองวังอพยพมาตั้งรกรากอยู่ก่อนแล้ว เมื่อปี พ.ศ. 2369  ตอนต้นรัชกาลที่ 3  และตั้งเป็นอำเภอเรณูนครอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2373 
ขณะนั้นพี่ชายคนโตของกลุ่ม ชื่อ “ท้าวสีหราช”  เป็นผู้มีความสามารถ มีปัญญาเฉียบแหลม จึงได้สมัครเป็นทหาร ปฏิบัติหน้าที่ดีเด่นจนมีความดีความชอบได้รับแต่งตั้งเป็น “หลวงคำมุงคุณอาณาเขต” เป็นกรมการเมืองเว ต่อมาเกิดศึกสงครามทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง หลวงคำมุงคุณอาณาเขต ได้รับคำสั่งให้นำกองทัพไปปราบ แต่ไปแพ้สงครามกลับมา สาเหตุที่แพ้สงครามนั้น เพราะเกิดหดหู่ใจ เนื่องจากในขณะที่ทำการรบนั้น ท่านได้ฆ่าฟันสตรี  ซึ่งปกตินักรบโบราณจะไม่ให้คมดาบเปื้อนเลือดสตรีโดยไม่จำเป็น
ด้วยเหตุนี้ จำงทำให้เกิดท้อแท้ใจ พาทหารหนีกลับ ทางราชการถือว่ามีความผิด จึงมีคำสั่งปลดจากกรมการเมืองเว หลวงคำมุงคุณอาณาเขต เกิดความเสียใจอย่างยิ่ง หากขืนอยู่ไปก็อับอาย ลูกน้องบริวาร  จึงได้พาญาติพี่น้องอพยพหนีให้ไกลจากถิ่นเดิม ญาติพี่น้องที่ติดตามกันมามีดังนี้
ท้าวสีหราช(หลวงคำมุงคุณอาณาเขต) ,ท้าวก่ำ,ท้าวเหล็ก,ท้างกาลู,ท้าวต้อ,ท้าวไต,ท้าวม้าว,นางแพง และนางจอม  ในขณะที่อพยพมานั้น มีช้าง 7 เชือก ม้า  11   ตัว  วัวต่าง 14 ตัว มาพักอยู่บริเวณอำเภอพรรณานิคม ชั่วระยะหนึ่ง แล้วได้อพยพต่อมา ทำไร่ทำนาอยู่ที่บ้านนาบัวนาเหลือง คือตำบลหนองแวงขณะนี้ ต่อมาการทำมาหากินอัตคัดฝืดเคือง เนื่องจากอยู่ห่างไกลลำน้ำ จึงได้อพยพมาอยู่ที่บ้านท่ากกแดง อำเภอเซกา  จังหวัดหนองคาย ขณะนี้ เมื่ออยู่ที่บ้านท่ากกแดง ไม่สะดวกในการทำนา จึงได้อพยพข้ามฝั่งน้ำสงครามมาตั้งเป็นหมู่บ้านคำตากล้า
เมื่อ พ.ศ. 2456  รัชกาลที่ 6 โปรดให้ตราพระราชบัญญัตินามสกุล  จึงได้จดทะเบียนนามสกุล เมื่อ วันที่  21  เดือนเมษายน  พ.ศ. 2459 โดย             อำมาตย์โทพระสุนทรศักดิ์  ข้าหลวงประจำจังหวัดสกลนคร เป็นผู้แต่งตั้งอาศัยนามต้นตระกูลสีหราช เปลี่ยนเป็น ศรีสุราช(ซึ่งแผลงมาจาก สีหราช ชื่อเดิมของหลวงคำมุงคุณอาณาเขต) เมื่อท้าวสีหราชถึงแก่กรรม ได้ตั้งให้ท้าวกาลูเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน โดยบ้านคำตากล้าขึ้นกับตำบลคูสะคาม อำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนครเมื่อ พ.ศ. 2459  ได้แยกออกจากตำบลคูสะคาม เป็นตำบลคำตากล้า  นายไกรษร  ศรีสุราช บุตรคนที่ 4 ของหลวงคำมุงคุณอาณาเขต ได้รับแต่งตั้งให้เป็นกำนันคนแรกของตำบลคำตากล้า  มีบรรดาศักดิ์เป็น”ขุนศรีสุรเกษม”
วันที่  1 ตุลาคม  2463  ตั้งโรงเรียนบ้านคำตากล้าทำการสอนที่วัดศรีบุญเรือง
การตั้งโรงเรียนครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. 2463   นั้นมี  ขุนศรีสุรเกษม ( นายไกรษร ศรีสุราช )   กำนันตำบลคำตากล้าในสมัยนั้นเป็นผู้อุปการะโรงเรียน ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2483   ได้ย้ายสถานที่เรียนจากศาลาการเปรียญวัดศรีบุญเรือง มาอยู่ที่อาคารเรียนใหม่ที่สร้างขึ้นในที่ดินของโรงเรียนเองและ  ได้เปลี่ยนชื่อเป็น “ โรงเรียนบ้านคำตากล้า (คำตากล้าราชประชานุกูล) ”   ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2499   ทางราชการมีความประสงค์ที่จะให้โรงเรียนมีชื่อที่เหมาะสมกับกาลสมัย จึงได้เปลี่ยนชื่อโรงเรียนเป็น
“ โรงเรียนบ้านคำตากล้า ” ปัจจุบันเปลี่ยนชื่อเป็น "โรงเรียนอนุบาลคำตากล้า"
ปีพ.ศ. 2517 ตำบลคำตากล้าได้รับการยกฐานะให้เป็นกิ่งอำเภอคำตากล้า   และเป็นอำเภอคำตากล้าจนถึงปัจจุบันนี้

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอคำตากล้าตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพรเจริญและอำเภอเซกา (จังหวัดบึงกาฬ)- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภออากาศอำนวย- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอวานรนิวาส- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านม่วง

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอคำตากล้าแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 61 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอคำตากล้าประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลคำตากล้า ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลคำตากล้า- เทศบาลตำบลแพด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแพดทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลคำตากล้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำตากล้า (นอกเขตเทศบาลตำบลคำตากล้า)- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวสิม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวสิมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลนาแต้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแต้ทั้งตำบล

**สถานที่ท่องเที่ยว**
# หนองสามขา ตำบลคำตากล้า
# แม่น้ำสงคราม-บ้านผาศักดิ์
# แม่น้ำสงคราม-บ้านท่างาม
# สะพานข้ามแม่น้ำสงคราม คำตากล้า - ท่ากกแดง
# สะพานข้ามแม่น้ำสงคราม บ้านดอนคำ - ปากโนด
# วัดโพนก่อมีชมพู ใกล้บึงขนาดใหญ่(หนองหลวง) ตำบลหนองบัวสิม
# วัดบูรพา ตำบลคำตากล้า
# วัดศรีบุญเรือง ตำบลคำตากล้า
# วัดสิงหาญ ตำบลหนองบัวสิม
# วัดเทพเจริญปานพรหม
# วัดนิพเพธพลาราม ตำบลแพด
# วัดไตรสิกขาทลามลตาราม ตำบลแพด
# วัดโพธิ์ชัย ตำบลแพด
# วัดป่าประดับทรงธรรม (บ้านตาด) ตำบลแพด
# วัดป่าศรีพนาวัลย์ ตำบลแพด
# วัดป่าบ้านโนนทับช้าง
# วัดสามัคคีวราราม
# วัดสามัคคีกระนำเขียว
# วัดแจ้งมณีวรรณ
# วัดกลางลำขุน
# วัดโพนสวรรค์
# สำนักสงฆ์ศีวงกล

**สถานศึกษา**
# โรงเรียนคำตากล้าราชประชาสงเคราะห์ (โรงเรียนในงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน และต้นแบบโรงเรียนในฝัน)
# โรงเรียนเทศบาลคำตากล้า ตำบลคำตากล้า
# โรงเรียนอนุบาลคำตากล้า ตำบลคำตากล้า
# โรงเรียนอนุบาลร่มเกษ ตำบลคำตากล้า
# โรงเรียนบ้านหนองพอกน้อย ตำบลคำตากล้า
# โรงเรียนบ้านท่างาม ตำบลหนองบัวสิม
# โรงเรียนบ้านแสนสุขสามัคคี ตำบลคำตากล้า
# โรงเรียนบ้านหนองบัวสิม ตำบลหนองบัวสิม
# โรงเรียนบ้านเพีย ตำบลหนองบัวสิม
# โรงเรียนบ้านแพดพิทยารัตน์ ตำบลแพด
# โรงเรียนศึกษาประชาสามัคคี ตำบลแพด
# โรงเรียนบ้านนาแต้ ตำบลนาแต้
# โรงเรียนชุมชนพอกใหญ่ไทยสมบูรณ์ ตำบลนาแต้
# โรงเรียนบ้านอนคำ ตำบลนาแต้

**การคมนาคม**
# ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2096

**อ้างอิง**
คำตากล้า