อำเภอท่าตูม

ท่าตูม เป็นอำเภอที่มียุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจที่สำคัญของจังหวัด เป็นแหล่งปลูกข้าวหอมมะลิที่สำคัญของจังหวัดสุรินทร์ มีแม่น้ำมูลไหลผ่านบริเวณตัวอำเภอ ที่ตั้งอยู่ทางตอนบนของจังหวัดสุรินทร์

**ประวัติ**
ในสมัยรัชกาลที่ 5 บริเวณอำเภอท่าตูมได้ยกขึ้นเป็น "อำเภออุดรสุรินทร์" และขึ้นอยู่กับเจ้าเมืองขุขันธ์ ปี พ.ศ. 2452 ทางราชการเห็นว่าอำเภออุดรสุรินทร์อยู่ห่างจากเมืองขุขันธ์เป็นระยะทางไกลมาก สร้างความลำบากให้แก่ข้าราชการและราษฎรไปติดต่อราชการ จึงได้พิจารณาให้อำเภออุดรสุรินทร์มาขึ้นต่อเจ้าเมืองสุรินทร์ และเปลี่ยนชื่อเป็น "อำเภอสุรพินท์นิคม" ในปี พ.ศ. 2456 ครั้งแรกให้ขึ้นอยู่กับอำเภอเมืองสุรินทร์ มีหลวงแพ่งเป็นนายอำเภอคนแรก ต่อมาปี พ.ศ. 2456 ได้มีการตั้งอำเภอสุรพินท์นิคมบริเวณริมฝั่งแม่น้ำมูล บ้านกำปงสวาย แล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2460 ขุนสุรสิทธิ์สาราการ (พิน จรัณยานนท์) ได้รับแต่งตั้งให้เป็นนายอำเภอคนแรก เมื่อเทศาภิบาลได้ตรวจงานอำเภอและชมทิวทัศน์ในแม่น้ำที่แพหน้าที่ว่าการได้พลาดตกลงน้ำเสียงดังตูม ชาวบ้านจึงเรียกท่าแห่งนั้นว่า "ท่าตูม" และเนื่องจากท่าแห่งนั้นเป็นที่ตั้งอำเภอด้วย จึงเรียกที่ว่าการอำเภอท่าตูมมาจนติดปาก 
ต่อมาสมัยสงครามเอเชียบูรพา (พ.ศ. 2498) ทางราชการมีคำสั่งให้อำเภอจัดทำสนามบินฉุกเฉิน อำเภอได้แผ้วถางที่สาธารณะ หมู่ที่ 7 ตำบลท่าตูมเป็นสนามบิน หลังจากสิ้นสงครามทางคณะกรรมการอำเภอเห็นว่า ที่ว่าการอำเภอดั้งเดิมอยู่กลางชุมชนมีความแออัดคับแคบ ขยายส่วนราชการต่าง ๆ ไม่ได้ จึงได้ย้ายมาตั้งที่สนามบิน (บริเวณอำเภอปัจจุบัน) - วันที่ 12 ตุลาคม 2456 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภออุดรสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ มณฑลอุบลราชธานี เป็น อำเภอสุรพินท์นิคม - วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอสุรพินท์นิคม จังหวัดสุรินทร์ เป็น อำเภอท่าตูม 
*วันที่ 24 ธันวาคม 2465 โอนพื้นที่ตำบลแตล อำเภอท่าตูม ไปขึ้นกับอำเภอศีขรภูมิ - วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2480 โอนพื้นที่ตำบลพรมเทพ อำเภอชุมพลบุรี มาขึ้นกับอำเภอท่าตูม - วันที่ 14 มีนาคม 2480 ยุบอำเภอชุมพลบุรี ลงเป็น กิ่งอำเภอชุมพลบุรี และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอท่าตูม และให้มีเขตการปกครองรวม 3 ตำบล คือ ตำบลชุมพลบุรี ตำบลไพรขลา และตำบลยะวึก- วันที่ 3 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงเขตการปกครองในพื้นที่อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์ (1,2,3,4,5,6,7) 
** (1) โอนพื้นที่หมู่ 16 (ในขณะนั้น) ของตำบลบึง ไปขึ้นกับตำบลจอมพระ
** (2) โอนพื้นที่หมู่ 14,15,16,17,18,19,20 (ในขณะนั้น) ของตำบลเพี้ยราม ไปขึ้นกับตำบลกระหาด
** (3) โอนพื้นที่หมู่ 13,17,19 (ในขณะนั้น) ของตำบลกระหาด ไปขึ้นกับตำบลเพี้ยราม
** (4) โอนพื้นที่หมู่ 15,16,18 (ในขณะนั้น) ของตำบลกระหาด ไปขึ้นกับตำบลบึง
** (5) โอนพื้นที่หมู่ 25 (ในขณะนั้น) ของตำบลสนม และพื้นที่หมู่ 3,5,6,8,11 (ในขณะนั้น) ของตำบลน้ำเขียว อำเภอรัตนบุรี มาขึ้นกับตำบลหมากมี่
** (6) โอนพื้นที่หมู่ 10 (ในขณะนั้น) ของตำบลแก อำเภอรัตนบุรี มาขึ้นกับตำบลท่าตูม
** (7) โอนพื้นที่ตำบลบึง ตำบลตากูก และตำบลเพี้ยราม อำเภอท่าตูม ไปขึ้นกับอำเภอเมืองสุรินทร์- วันที่ 10 กรกฎาคม 2482 โอนพื้นที่หมู่ 20,21 บ้านอายอง (ในตอนนั้น) ตำบลบุแกรง อำเภอท่าตูม ไปขึ้นตำบลแตล อำเภอศีขรภูมิ - วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลเมืองแก แยกออกจากตำบลบุแกรง ตำบลจอมพระ และตำบลท่าตูม ตั้งตำบลบะ แยกออกจากตำบลกระโพ ตำบลจอมพระ และตำบลท่าตูม - วันที่ 31 พฤษภาคม 2492 ตั้งตำบลเมืองบัว แยกออกจากตำบลยะวึก - วันที่ 6 มกราคม 2496 ตั้งตำบลนาหนองไผ่ แยกออกจากตำบลชุมพลบุรี และตำบลไพรขลา ตั้งตำบลศรีณรงค์ แยกออกจากตำบลชุมพลบุรี - วันที่ 10 มีนาคม 2496 ยกฐานะกิ่งอำเภอชุมพลบุรี อำเภอท่าตูม เป็น อำเภอชุมพลบุรี - วันที่ 24 พฤศจิกายน 2496 ตั้งตำบลเมืองลีง แยกออกจากตำบลกระหาด ตั้งตำบลหนองสนิท แยกออกจากตำบลจอมพระ - วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าตูม ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าตูม - วันที่ 16 ธันวาคม 2501 ตั้งตำบลบัวโคก แยกออกจากตำบลเมืองแก ตั้งตำบลโพนครก แยกออกจากตำบลพรมเทพ - วันที่ 12 มิถุนายน 2505 จัดตั้งสุขาภิบาลจอมพระ ในท้องที่หมู่ 1,4,6 ตำบลจอมพระ - วันที่ 2 ตุลาคม 2505 แยกพื้นที่ตำบลจอมพระ ตำบลหนองสนิท ตำบลบุแกรง ตำบลกระหาด และตำบลเมืองลีง อำเภอท่าตูม ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอจอมพระ และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอท่าตูม- วันที่ 27 กรกฎาคม 2508 ยกฐานะกิ่งอำเภอจอมพระ อำเภอท่าตูม เป็น อำเภอจอมพระ - วันที่ 10 สิงหาคม 2519 ตั้งตำบลหนองบัว แยกออกจากตำบลท่าตูม - วันที่ 6 กรกฎาคม 2525 ตั้งตำบลหนองเมธี แยกออกจากตำบลบะ - วันที่ 10 ตุลาคม 2529 ตั้งตำบลทุ่งกุลา แยกออกจากตำบลพรมเทพ และตำบลโพนครก - วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าตูม เป็นเทศบาลตำบลท่าตูม ด้วยผลของกฎหมาย

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอท่าตูมตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเกษตรวิสัย (จังหวัดร้อยเอ็ด) และอำเภอสุวรรณภูมิ (จังหวัดร้อยเอ็ด)- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอรัตนบุรีและอำเภอสนม- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอจอมพระ- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสตึก (จังหวัดบุรีรัมย์) และอำเภอชุมพลบุรี

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอท่าตูมแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 165 หมู่บ้าน

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอท่าตูมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลท่าตูม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าตูม- เทศบาลตำบลเมืองแก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองแกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตูม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าตูม (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลท่าตูม)- องค์การบริหารส่วนตำบลกระโพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระโพทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลพรมเทพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพรมเทพทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลโพนครก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนครกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบะทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบัวโคก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบัวโคกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเมธี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองเมธีทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งกุลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งกุลาทั้งตำบล

**ชาวอำเภอท่าตูมที่มีชื่อเสียง**
 เฉลิมพล มาลาคำ นักร้องลูกทุ่งหมอลำชื่อดัง- พระมงคลรังษี (สุวัฒน์ จนฺทสุวณฺโณ) หรือ(หลวงปู่ธรรมรังษี) เกจิอาจารย์ชื่อดัง,เจ้าอาวาสวัดพระพุทธบาทเขาพนมดิน อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์- พระครูสิริธรรมคุต เกจิอาจารย์ชื่อดัง- พระราชสุตาลังการ (ฉัตต์ สจฺจวโร) เจ้าอาวาสวัดพรหมสุรินทร์,ที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดสุรินทร์- พระครูศรีสุนทรสรกิจ (เริงศักดิ์ เขมวีโร) เจ้าคณะอำเภอลำดวน จังหวัดสุรินทร์

**อ้างอิง**

ท่าตูม