อำเภอน้ำปาด

น้ำปาด (langx|nod|37px) เป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน 9 อำเภอของจังหวัดอุตรดิตถ์ 

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอน้ำปาดตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดอุตรดิตถ์ ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 72 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนาหมื่น (จังหวัดน่าน) อำเภอฟากท่า และอำเภอบ้านโคก- ทิศตะวันออก ติดต่อกับเมืองปากลาย แขวงไชยบุรี (ประเทศลาว)- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอชาติตระการ (จังหวัดพิษณุโลก) และอำเภอทองแสนขัน- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าปลา

**ประวัติ**
อำเภอน้ำปาด มีผู้คนเข้ามาตั้งหลักแหล่งอยู่บ้างจนเป็นชุมชนแล้วในสมัยปลายอยุธยา ดังหลักฐานในพระราชพงศาวดาร ปรากฏคำว่า เมืองน้ำปาด ในบรรดาเมืองที่เจ้าพระฝางสามารถยึดไว้ได้ในอำนาจเมื่อคราวก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองแล้ว
ชื่อเรียกอำเภอน้ำปาด มีที่มาจากการอพยพของชาวเวียงจันทน์โดยการนำของพญาปาด ซึ่งได้มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านสองคอนริมแม่น้ำในเขตอำเภอฟากท่าในปัจจุบัน ต่อมาเมื่อมีคนมากขึ้นจึงอพยพไปทางใต้ สร้างเมืองใหม่ขึ้นที่ตำบลบ้านฝาย แม่น้ำที่นั้นจึงได้ชื่อว่า น้ำปาด ตามชื่อของพญาปาด สำหรับพลเมืองที่บ้านสองคอน เมื่อมีจำนวนเพิ่มมากขึ้นจึงได้ขยายข้ามไปอยู่ฝั่งตรงข้าม เรียกว่า ฟากท่า ซึ่งมีความหมายถึง คนละฝั่ง
น้ำปาดเป็นอำเภอที่อยู่ติดชายแดน มีแม่น้ำปาดซึ่งเป็นแม่น้ำสายสำคัญของชาวอำเภอไหลผ่าน แต่เดิมที่ว่าการอำเภอน้ำปาดตั้งอยู่ ณ บ้านฝาย ซึ่งเป็นเมืองเก่า (ค่ายทหาร) มีพญาปาดเป็นผู้ครองเมืองนี้ ต่อมาได้ย้ายมาตั้งที่แสนตอซึ่งเป็นที่ตั้งอำเภอปัจจุบัน ที่ได้ชื่อว่าอำเภอน้ำปาดเพราะชื่อของพญา "ปาด" 
เมื่อประมาณ พ.ศ. 2313 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้ทรงปราบปรามรวบรวมหัวเมืองต่าง ๆ ที่ตั้งตัวเป็นใหญ่ขึ้นหลังกรุงศรีอยุธยาแตก เช่น นครสวรรค์  พิษณุโลก (ซึ่งถูกยึดไว้ได้ก่อนโดยเจ้าพระฝาง ภิกษุจากเมืองสวางคบุรีหรือเมืองฝาง ภายหลังจากที่พ่ายแพ้พระเจ้าตากสิน เจ้าพระฝางได้หลบหนีและหายสาบสูญไป) ด่านซ้าย เลย น่าน แพร่ และสวางคบุรีหรือเมืองฝาง ปัจจุบันอยู่ในอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ ไว้ได้หมดทุกหัวเมือง รวมทั้งเมืองน้ำปาดด้วยซึ่งโปรดเกล้าให้ขึ้นกับเมืองพิชัย ต่อมาประมาณ พ.ศ. 2325 สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช)  จับพระเจ้าตากสินปลงพระชนม์และได้จับเจ้าหัวเมืองต่าง ๆ ทุกหัวเมืองในเวลาต่อมาไล่ ๆ กัน พระยาพิชัยดาบหัก เจ้าเมืองพิชัยถูกจับ แต่มีข้อเสนอว่าจะอยู่รับใช้แผ่นดินต่อไปหรือจะให้ประหาร พระยาพิชัยดาบหักเป็นเจ้าเมืองที่ซื่อสัตย์และมีความจงรักภักดีต่อสมเด็จพระเจ้าตากสินตลอดมาจึงขอยอมตายเพื่อเกียรติและศักดิ์ศรี โดยไม่ยอมเป็นข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย ยอมให้ประหารชีวิตตามพระเจ้าตากสินไป 
ตั้งแต่นั้นมาหลังจากพระยาพิชัยดาบหักถูกประหารแล้ว เมืองพิชัยยังคงเป็นเมืองใหญ่ ทำหน้าที่ปกครองและเก็บส่วยจากเมืองใหญ่น้อยในอาณาเขต รวามทั้งเมืองน้ำปาดซึ่งมีเจ้าเมืองปกครองต่อมา คือ พระคันทคีรี ประมาณปี พ.ศ. 2425 และได้ย้ายเมืองเก่าจากบ้านฝายมาตั้งเมืองใหม่ที่บริเวณบ้านลุ่ม ปัจจุบันคือบ้านแสนตอ หมู่ที่ 4 ตำบลแสนตอ (ชื่อว่า "เมืองแสนตอ" สมัยนั้นเมื่อประมาณ 111 ปีแล้ว)
ต่อมามีการจัดตั้งมณฑลพิษณุโลกขึ้น เมืองน้ำปาดจึงได้รับการจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอน้ำปาด ขึ้นกับอำเภอท่าปลา และได้ยกฐานะเป็น อำเภอน้ำปาด ในปี พ.ศ. 2440
ในวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2558 ได้มีพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอท่าปลากับอำเภอน้ำปาด โดยอำเภอน้ำปาดได้รับโอนตำบลท่าแฝกมาขึ้นในการปกครอง เนื่องจากราษฎรตำบลท่าแฝก (ซึ่งถูกอ่างเก็บน้ำเขื่อนสิริกิติ์ตัดขาดจากพื้นที่อื่นของอำเภอท่าปลา) ได้รับความลำบากในการเดินทางไปติดต่อราชการและขอรับบริการต่าง ๆ ที่ตัวอำเภอท่าปลาซึ่งอยู่ห่างออกไป 116 กิโลเมตร ถ้าย้ายมาขึ้นกับอำเภอน้ำปาดซึ่งตัวอำเภอตั้งอยู่ระหว่างทางและมีระยะทางห่างเพียง 59 กิโลเมตร ราษฎรจะได้รับความสะดวกมากกว่า พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์ ปีเดียวกัน

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอน้ำปาดแบ่งออกเป็น 7 ตำบล 58 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอน้ำปาดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลน้ำปาด ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแสนตอ- องค์การบริหารส่วนตำบลแสนตอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสนตอ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลน้ำปาด)- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านฝาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านฝายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเด่นเหล็ก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเด่นเหล็กทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำไคร้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำไคร้ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำไผ่ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยมุ่น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยมุ่นทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลท่าแฝก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าแฝกทั้งตำบล

**การสาธารณสุข**
มีโรงพยาบาลชุมชนให้บริการตรวจรักษาโรคทั่วไป จำนวน 1 แห่ง- โรงพยาบาลน้ำปาด เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาด 30 เตียง
มีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ให้บริการจำนวน 12 แห่ง และ สสช. 1 แห่ง- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฝาย- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่าโพธิ์- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเด่นเหล็ก- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลน้ำไคร้- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยแมง- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยไคร้- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลน้ำไผ่- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยเดื่อ- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยมุ่น- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโป่งพาน- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่าแฝก- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยผึ้ง- สถานบริการสาธารณสุขชุมชนบ้านส่องสี

**หน่วยงานราชการ**
 สำนักงานสาธารณสุขอำเภอน้ำปาด- สำนักงานปศุสัตว์อำเภอน้ำปาด- สำนักงานเกษตรอำเภอน้ำปาด- สำนักงานที่ดินอำเภอน้ำปาด- ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอน้ำปาด- กองร้อยตำรวจตะเวนชายแดนที่ 316

**สถาบันการเงินและรัฐวิสาหกิจ**
 ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาน้ำปาด- ธนาคารออมสิน สาขาน้ำปาด- ธนาคารกรุงไทย สาขาน้ำปาด- ธนาคารกสิกรไทย สาขาน้ำปาด- การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอน้ำปาด- บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด สาขาน้ำปาด- บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน) สาขาน้ำปาด- บริษัท ศักดิ์สยามพาณิชย์ลิสซิ่ง จำกัด สาขาน้ำปาด

**สถานศึกษา**
 ระดับมัธยมศึกษา- โรงเรียนน้ำปาดชนูปถัมภ์ เปิดสอนนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย- โรงเรียนสหคริสเตียน (เอกชน) เปิดสอนนักเรียนระดับชั้นอนุบาลถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6

**แหล่งท่องเที่ยว**
 อุทยานแห่งชาติภูสอยดาว- อุทยานแห่งชาติต้นสักใหญ่

**รถโดยสารประจำทาง**

**รถเมล์บริการ**
 อุตรดิตถ์-ฟากท่า (อุตรดิตถ์-อ.ท่าปลา-เขื่อนสิริกิติ์-อ.น้ำปาด-อ.ฟากท่า)- อุตรดิตถ์-บ้านโคก (อุตรดิตถ์-อ.ท่าปลา-เขื่อนสิริกิติ์-อ.น้ำปาด-อ.ฟากท่า-อ.บ้านโคก)- อุตรดิตถ์-น้ำปาด (อุตรดิตถ์-แยกน้ำอ่าง -อ.ทองแสนขัน-สักใหญ่-อ.น้ำปาด)

**ดูเพิ่ม**
 หมู่บ้านฝาย (จังหวัดอุตรดิตถ์) (ชุมชนที่ตั้งศาลเจ้าพ่อพระยาปาด)

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  อุทยานแห่งชาติคลองตรอน date=2007-09-29 -  วนอุทยานสักใหญ่ date=2007-09-29 -  สถานที่ท่องเที่ยวในประเทศไทย date=2014-08-13 
น้ำปาด