ยมทูต

ไฟล์:NAMA Hermès & Myrrhinè.jpg|thumb|ประติมากรรมนูนบนเหยือกเลอไคธอส (Lekythos) ที่พิพิธภัณฑ์โบราณคดีแห่งชาติแห่งเอเธนส์ ณ กรุงเอเธนส์ เป็นภาพยมทูต เฮอร์มีส นำทางผู้ตาย เมอร์ไรน์ (Myrrine) นางกำนัลของเทพีอะธีนา ไปพบ เทพเฮดีส งานชิ้นนี้ถูกสร้างขึ้นราว ๆ ปีที่ 430 ถึง 420 ก่อนคริสต์ศักราช
ยมทูต (Psychopomp; lit=ผู้นำวิญญาณ) เป็นจินตสัตว์, จิตวิญญาณ, ทูตสวรรค์, ปิศาจ หรือเทวดา ในหลาย ๆ ศาสนา ซึ่งมีบทบาทหน้าที่รับผิดชอบในการคุ้มกันดวงวิญญาณของผู้ที่เพิ่งเสียชีวิตไปยังดินแดนหลังความตาย บทบาทหน้าที่นี้มิได้มีความเกี่ยวข้องกับการตัดสินคดีของผู้เสียชีวิตแต่อย่างใด เพียงแค่นำทางดวงวิญญาณเพื่อความปลอดภัยเท่านั้น ยมทูตมักปรากฏในงานศิลปะที่เกี่ยวข้องกับความตาย (funerary art) โดยมีตัวอย่างรูปพรรณสัณฐานที่แตกต่างกันไปตามความเชื่อและวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่ ซึ่งสามารถปรากฎได้ทั้งในรูปของ มานุษยรูป, ม้า, กวาง, สุนัข, นกกินแมลง, นกเรเวน, อีกา, แร้ง, นกฮูก, นกกระจอก ไปจนถึง นกดุเหว่า ในกรณีของสัตว์ปีกมักมีภาพจำว่า สามารถพบเห็นนกฝูงใหญ่บินว่อนอยู่บริเวณรอบ ๆ บ้านของผู้เสียชีวิต
ชื่อเรียกของยมทูตในภาษาอังกฤษมีรากศัพท์มาจากคำว่า psychopompós ในภาษากรีก ซึ่งเป็นอีกนามหนึ่งที่เอาไว้เรียก เฮอร์มีส (Hermes) เทพแห่งการทูต โดยเป็นคำผสมระหว่างคำว่า psykhé (จิตวิญญาณ) กับคำว่า pompós (แนวทาง) ที่มีความหมายถึง ตัวตนซึ่งคอยทำหน้าที่ชี้นำหรือควบคุมการรับรู้ของมนุษย์ ระหว่างเหตุการณ์สำคัญตั้งแต่สองเหตุการณ์ขึ้นไป อย่างไรก็ตามแนวคิดเรื่องยมทูตก็เป็นแนวคิดที่เป็นที่แพร่หลายอย่างมากในหลาย ๆ วัฒนธรรม เช่น ในวัฒนธรรมอียิปต์โบราณที่นับถือเทพอะนูบิส (Anubis) เทพสุนัขจิ้งจอกเป็นเทพแห่งความตาย ในประมวลเรื่องปรัมปราเยอรมันก็มีความเชื่อว่าวัลกือริยา (Valkyrie) เป็นผู้ที่นำนักรบที่เสียชีวิตในสงครามไปยังวัลฮ็อลล์ (Valhalla) ขณะที่อ็อกมา (Ogma) ก็คอยทำหน้าที่นำทางให้กับวิญญาณ ในวัฒนธรรมความเชื่อของชาวเคลต์ 
ขณะที่ในความเชื่อของชาวคริสต์ อัครทูตสวรรค์มีคาเอล หรือ นักบุญคริสโตเฟอร์ จะคอยทำหน้าที่เป็นผู้เฝ้าประตูสู่สวรรค์ โดยมีนักบุญเปโตรคอยทำหน้าที่นำทางให้แก่ดวงวิญญาณที่ปรารถนาจะกลับคืนสู่พระผู้เป็นเจ้า สัญลักษณ์ของนักบุญคริสโตเฟอร์ในยุคแรกมีลักษณะเป็นรูปหัวสุนัข เหมือนกับสัญลักษณ์ประจำตัวของเทพอะนูบิสในวัฒนธรรมอียิปต์โบราณ ในศาสนาอิสลามทูตสวรรค์อัศราเอล (Azrael) เป็นผู้ที่ทำหน้าที่รับรายชื่อบุคคลที่ถูกกำหนดให้ต้องถึงฆาตจากอัลลอฮ์ และคอยทำหน้าที่แยกดวงวิญญาณของผู้ตายออกจากร่างภายในอีก 40 วันถัดไป  ตัวอย่างที่กล่าวมาทั้งหมดจึงสะท้อนให้เห็นว่า จะด้วยภูตผี, พระผู้เป็นเจ้า, ปิศาจ หรือ เทวทูต ทั้งหมดต่างก็สามารถเป็นภาพแทนของยมทูตได้หมดทั้งสิ้น นอกจากการทำหน้าที่เป็นผู้นำวิญญาณแล้ว ตัวตนของยมทูตเองก็เป็นความเชื่อรูปแบบหนึ่งที่ยึดโยงกับการรับรู้และกระบวนการยอมรับถึงความตายได้อีกเช่นกัน
ตามหลักจิตวิทยาวิเคราะห์ของคาร์ล ยุง (Karl Jung) ยมทูตเป็นตัวกลางระหว่างจิตไร้สำนึกและจิตสำนึก บุคลาธิษฐานของยมทูตในฝันมักปรากฎในรูปของนักปราชญ์หรือสตรี บ้างก็ปรากฎในรูปของสัตว์ที่มีความกรุณา ในบางวัฒนธรรมเชมัน (shaman) จะคอยทำหน้าที่เป็นผู้นำวิญญาณของผู้เสียชีวิต หรือ ผู้ที่เสียชีวิตอาจจะทำหน้าที่นำทางชาแมนก็ย่อมได้ ในการช่วยเหลือการกำเนิด หรือการนำวิญญาณของเด็กเกิดใหม่ให้เข้ามาในโลก (หน้าที่ 36 ของ “Shamans in Eurasia”) ที่เป็นการขยายความเชื่อเรื่อง “หมอตำแยแก่ผู้กำลังจะสิ้นใจ” (midwife to the dying) ซึ่งเป็นอีกหน้าที่หนึ่งของผู้นำวิญญาณ 

**ภาพรวม**

**ศาสนาโบราณ**
 กรีกโบราณ: แครอน (Χάρων), เฮอร์มีส (Ἑρμῆς), แฮเคอติ (Ἑκάτη)- นอร์ส: วัลกือริยา (Valkyrja)- โรมันโบราณ: เมอร์คิวรี (Mercurius)- สลาวิก: มาร์ซันน่า (โปแลนด์), โมเร่ (ลิทัวเนีย), มาเรน่า (รัสเซีย), มาร่า (ยูเครน), โมราน่า (เช็ก, สโลวีเนีย และ เซอร์เบีย-โครเอเชีย), โมเรน่า (สโลวาเกีย และ มาซิโดเนีย) หรือ โมร่า (บัลแกเรีย)- อิทรัสคัน: แวนธ์ (Vanth)- อียิปต์โบราณ: อะนูบิส (Ἄνουβις)- แอซเท็ก: โชโลตล์ (Xolotl)- ฮินดู: พระยม (यम), พระยมราช (यमराज), มัจจุราช

**ศาสนาสมัยใหม่**

**จิตวิทยา**

**ดูเพิ่ม**
 คาร์ล ยุง- ความเชื่อ- ชีวิตหลังความตาย

**อ้างอิง**

**อ่านเพิ่ม**
Geoffrey Dennis, "Abraham", "Elijah", "Lailah", "Sandalphon", Encyclopedia of Jewish Myth, Magic, and Mysticism, Llewellyn, 2007.
*Eliade, Mircea, "Shamanism", 1964, Chapters 6 and 7, "Magical Cures: the Shaman as Psychopomp".

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:ความเชื่อ
หมวดหมู่:ชีวิตหลังความตาย
หมวดหมู่:เทพแห่งความตาย
หมวดหมู่:ยมทูต