อำเภอกระทุ่มแบน

กระทุ่มแบน เป็นหนึ่งในสามอำเภอในจังหวัดสมุทรสาคร เป็นที่ตั้งของเทศบาลนครอ้อมน้อยและเป็นอำเภอปริมณฑลของกรุงเทพมหานคร

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอกระทุ่มแบนมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง เรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสามพราน (จังหวัดนครปฐม) มีแนวแบ่งเขตระหว่างจังหวัดสมุทรสาครและจังหวัดนครปฐม มีแนวรั้วหมู่บ้านเคหะอ้อมน้อย มีคลองนางนวล คลองหนองนกไข่ คลองปล่องเหลี่ยม คลองบางม่วง และคลองพระประแดงเป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตหนองแขมและเขตบางบอน (กรุงเทพมหานคร) มีแยกสาครเกษม มีแนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างกรุงเทพมหานครและจังหวัดสมุทรสาคร มีคลองภาษีเจริญ คลองหนามแดง เป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองสมุทรสาคร มีแนวแบ่งเขตระหว่างอำเภอเมืองและอำเภอกระทุ่มแบน มีคลองแสนสุข คลองพรหมแดนและคลองเทพกาญจนา เป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านแพ้ว มีแม่น้ำท่าจีนและคลองดำเนินสะดวกเป็นเส้นแบ่งเขต

**ประวัติศาสตร์**
อำเภอกระทุ่มแบนตั้งอยู่ริมคลองภาษีเจริญ ตามประวัติศาสตร์อำเภอกระทุ่มแบนได้จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองหัวเมือง ร.ศ. 116 ตรงกับปี พ.ศ. 2440 ประกอบด้วยตำบลต่าง ๆ รวม 7 ตำบล ดังนี้      
# ตำบลตลาดกระทุ่มแบน          
# ตำบลปลายคลองกระทุ่มแบน (ปัจจุบันเรียกว่าตำบลแคราย)
# ตำบลคลองกระทุ่ม (ปัจจุบันเรียกว่าตำบลคลองมะเดื่อ)
# ตำบลดอนไก่ดี
# ตำบลท่าเสา
# ตำบลหนองแขม (ปัจจุบันเรียกว่าตำบลสวนหลวง)
# ตำบลดำเนินสะดวก (ปัจจุบันนี้ขึ้นกับอำเภอบ้านแพ้ว และ เรียกว่าตำบลสวนส้ม)
ทั้ง 7 ตำบล ได้จัดตั้งขึ้นเป็นอำเภอกระทุ่มแบนขึ้นตรงต่อเมืองสมุทรสาคร ซึ่งต่อมาในปี พ.ศ. 2445 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้เปลี่ยนคำว่า "เมือง" เป็น "จังหวัด" ทั่วทุกแห่งในราชอาณาจักร ขึ้นตรงต่อมณฑลนครชัยศรี - ในปี พ.ศ. 2469 ทางราชการได้มีคำสั่งโอนตำบลดำเนินสะดวกไปขึ้นกับอำเภอบ้านแพ้ว ซึ่งตั้งขึ้นใหม่ในจังหวัดสมุทรสาคร และในปีเดียวกันนี้ได้มีคำสั่งโอนตำบลท่าไม้ ตำบลบางยาง ตำบลซูกั้ง (หนองนกไข่) ตำบลอ้อมน้อย รวม 4 ตำบล ซึ่งอยู่ในความปกครองของอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม มาขึ้นกับอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร - ในปี พ.ศ. 2483  ได้ยกฐานะพื้นที่ของตำบลกระทุ่มแบนหรือตำบลตลาดกระทุ่มแบนในปัจจุบันขึ้นเป็นเทศบาลตำบลกระทุ่มแบน - ในปี พ.ศ. 2486 สมัยพลโท หลวงพรหมโยธี ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย จังหวัดสมุทรสาครได้ถูกยุบรวมกับจังหวัดธนบุรี ซึ่งมีผลให้อำเภอกระทุ่มแบนขึ้นกับจังหวัดธนบุรีไปด้วย ในระยะนั้นรัฐบาลมีนโยบายจัดตั้งปลัดตำบล จึงได้ยุบตำบลดังต่อไปนี้
# ตำบลดอนไก่ดีกับตำบลท่าเสา เรียกว่าตำบลท่าเสา
# ตำบลแครายกับตำบลสวนหลวง เรียกว่าตำบลสวนหลวง
# ตำบลอื่น ๆ ยังคงสถานะเดิม- ในปี พ.ศ. 2489 ได้ประกาศยกฐานะจังหวัดสมุทรสาครขึ้นใหม่ ซึ่งอำเภอกระทุ่มแบนก็ได้กลับเข้ามาอยู่ในการปกครองของจังหวัดสมุทรสาครพร้อมทั้งได้มีการประกาศแยกตำบลที่รวมกันข้างต้นเป็นตำบลเหมือนเดิมที่เป็นอยู่ก่อน- ในปี พ.ศ. 2504  เปลี่ยนชื่อจากตำบลหนองแขม เป็น ตำบลสวนหลวง- ในปี พ.ศ. 2510 ได้ยกฐานะพื้นที่ของตำบลอ้อมน้อย  ขึ้นเป็น สุขาภิบาลอ้อมน้อย
*ในวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2518 เกิดการนัดหยุดงานของกรรมกรหญิงโรงงานกระเบื้องเคลือบวัฒนาวินิลไทม์ อำเภอกระทุ่มแบน ฝ่ายนายจ้างใช้อันธพาลเข้าคุ้มครองโรงงาน เกิดการปะทะกับฝ่ายกรรมกร เป็นเหตุให้ น.ส.สำราญ คำกลั่น กรรมกรหญิงอายุ 15 ปี ถูกยิงเสียชีวิต ซึ่งนับเป็นครั้งแรกที่เกิดความรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตในการนัดหยุดงาน- ในปี พ.ศ. 2537 ได้ยกฐานะพื้นที่ของสุขาภิบาลอ้อมน้อย  ขึ้นเป็น เทศบาลตำบลอ้อมน้อย- ในปี พ.ศ. 2538  ได้ยกฐานะจากเทศบาลตำบลกระทุ่มแบน  เป็น  เทศบาลเมืองกระทุ่มแบน - ในปี พ.ศ. 2545  ได้ยกฐานะจากเทศบาลตำบลอ้อมน้อย  เป็น  เทศบาลเมืองอ้อมน้อย- เมื่อวันที่  18  มกราคม  2551   ได้ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลสวนหลวง เป็นเทศบาลตำบลสวนหลวง- เมื่อวันที่  11 พฤศจิกายน 2553  ได้ยกฐานะจาก เทศบาลเมืองอ้อมน้อย เป็น เทศบาลนครอ้อมน้อย

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอกระทุ่มแบนแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 76 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอกระทุ่มแบนประกอบด้วยองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่- เทศบาลนครอ้อมน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอ้อมน้อยทั้งตำบล- เทศบาลเมืองกระทุ่มแบน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลาดกระทุ่มแบนทั้งตำบล- เทศบาลเมืองคลองมะเดื่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองมะเดื่อทั้งตำบล- เทศบาลตำบลสวนหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสวนหลวงทั้งตำบล- เทศบาลตำบลดอนไก่ดี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนไก่ดีทั้งตำบล- เทศบาลตำบลแคราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแครายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลท่าไม้  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าไม้ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบางยาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางยางทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองนกไข่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองนกไข่ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลท่าเสา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าเสาทั้งตำบล

**การคมนาคม**

**ถนน**
ถนนสายสำคัญในอำเภอกระทุ่มแบน ได้แก่- ถนนเพชรเกษม- ถนนพุทธสาคร- ถนนพุทธมณฑลสาย 4- ถนนพุทธมณฑลสาย 5- ถนนสุคนธวิท- ถนนเจริญสวัสดิ์- ถนนเศรษฐกิจ

**การขนส่ง**
เส้นทางรถประจำทางในอำเภอกระทุ่มแบน ได้แก่

**หมวด 1**
 สาย 80A หมู่บ้าน วปอ.11 - สวนหลวงพระราม 8 (ไทยสมายล์บัส)- สาย 81 พุทธมณฑลสาย 5 - ท่าราชวรดิฐ (ไทยสมายล์บัส)- สาย 84 วัดไร่ขิง - BTS กรุงธนบุรี (ไทยสมายล์บัส)- สาย 123 สวนสามพราน - ท่าราชวรดิฐ (สมาร์ทบัส)- สาย 163 ศาลายา - BTS สนามกีฬาแห่งชาติ (ไทยสมายล์บัส)- สาย 189 วัดบางยาง - สถานีรถไฟชุมทางตลิ่งชัน (ขสมก.)- สาย 539 อ้อมน้อย - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (เอกชน)- สาย 547 หมู่บ้านเอื้ออาทรศาลายา - ถนนตก (สมาร์ทบัส)

**หมวด 2**
 สาย 80 กรุงเทพฯ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม - บางลี่ (รถร่วม บขส.)- สาย 88 กรุงเทพฯ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม - สุพรรณบุรี (รถร่วม บขส.)

**หมวด 3**
 สาย 382 (วงกลม) พุทธมณฑล​สาย ​5​ - พุทธ​มณฑล​สาย​ 4​ - วัด​เพลิน​เพชร​ (เดินรถเช้า-เย็น)- สาย 384 บิ๊กซี​อ้อม​ใหญ่​ - วัด​นคร​ชื่น​ชุ่ม​- สาย 402 นครปฐม​ - สมุทรสาคร​ (รถร่วม บขส.)- สาย 498 แยก​อ้อ​มน้อย​ - สถานีรถไฟ​ศาลา​ยา​- สาย 725 แ​ย​กวัด​เทียน​ดัด​ - วัด​นคร​ชื่น​ชุ่ม​

**สถานศึกษา**

**สังกัดเทศบาลนครอ้อมน้อย**
 โรงเรียนเทศบาลอ้อมน้อย- โรงเรียนอนุบาลเทศบาลอ้อมน้อย- วิทยาลัยอาชีวศึกษาเทศบาลอ้อมน้อย

**สังกัดเทศบาลเมืองกระทุ่มแบน**
 โรงเรียนเทศบาลวัดดอนไก่ดี (สังวรจันทสรราษฎรวิทยา)- โรงเรียนเทศบาลศรีบุณยานุสสรณ์

**สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสมุทรสาคร**
 โรงเรียนวัดนางสาว	   - โรงเรียนบ้านปลายคลองน้อย	   - โรงเรียนวัดหนองนกไข่	   - โรงเรียนวัดท่ากระบือ	 	   - โรงเรียนวัดบางยาง	   - โรงเรียนบ้านท้องคุ้ง	   - โรงเรียนวัดอ่างทอง  - โรงเรียนวัดอ้อมน้อย   - โรงเรียนบ้านคลองแค	 - โรงเรียนวัดศรีสำราญราษฎร์บำรุง	   - โรงเรียนบ้านสวนหลวง	   - โรงเรียนบ้านแคราย	 	   - โรงเรียนวัดสุวรรณรัตนาราม	   - โรงเรียนบ้านดอนไก่ดี	   - โรงเรียนวัดท่าเสา	   - โรงเรียนบ้านคลองกระทุ่มแบน	   - โรงเรียนวัดราษฎร์บำรุง	   - โรงเรียนวัดใหม่หนองพะอง	

**สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 10**
 โรงเรียนกระทุ่มแบน "วิเศษสมุทคุณ"- โรงเรียนอ้อมน้อยโสภณชนูปถัมภ์
*โรงเรียนกุศลวิทยา

**สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน**
 โรงเรียนปัญจพรพิทยา	 - โรงเรียนอนุบาลบ้านทอฝัน- โรงเรียนอนุบาลยุวธัช	 - โรงเรียนประชินนุสรณ์

**สังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดสมุทรสาคร**
 โรงเรียนบ้านปล่องเหลี่ยม

**อ้างอิง**

กระทุ่มแบน