จ่าง แซ่ตั้ง

จ่าง แซ่ตั้ง (1 พฤษภาคม พ.ศ. 2477 - 26 สิงหาคม พ.ศ. 2533)  เป็นศิลปิน นักเขียนบทกวี และจิตรกร เขามีเชื้อสายจีน โดยบิดาอพยพมาจากประเทศจีน ส่วนมารดาเป็นคนจีนเกิดในประเทศไทย จ่างเกิดที่ตลาดสมเด็จ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งธนบุรี  เข้าเรียนหนังสือระดับชั้นมูลที่โรงเรียนเทศบาลสอง วัดพิชัยญาติ   แต่เกิดสงครามโลกครั้งที่สอง จึงไม่ได้เรียนหนังสือที่ไหนอีก
จ่าง แซ่ตั้ง สมรสกับนางเซี้ยะ แซ่ตั้ง มีบุตร 7 คน  เสียชีวิตเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2533 อายุ 56 ปี

**การทำงาน**
จ่าง แซ่ตั้ง ชื่นชอบการวาดรูปมาตั้งแต่เด็ก และได้ฝึกฝนฝีมือการวาดภาพด้วยตัวเอง ใน พ.ศ. 2505 เริ่มเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังสีน้ำมันขนาดใหญ่ โดยใช้นิ้วมือแทนพู่กัน เป็นภาพเจ้าแม่โพธิสัตว์ ที่มูลนิธิโรงพยาบาลเทียน โดยเขาเริ่มเขียนเรื่องสั้นใน พ.ศ. 2506 เรื่อง “เวลาอันยาวนาน” พิมพ์ในหนังสือรับน้องใหม่ของมหาวิทยาลัยศิลปากร ต่อมาในปี พ.ศ. 2509 เริ่มเขียนบทกวี ที่มีลักษณะเด่นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว เรียกว่า "กวีรูปธรรม" (concrete poetry) ซึ่งมีที่มาจากการเป็นจิตรกรวาดภาพมาแต่เดิม  ลักษณะเฉพาะของบทกวีของจ่าง คือไม่ใช้ไม้ยมกแทนคำซ้ำ แต่กลับเขียนคำซ้ำ ๆ กัน และมีลักษณะคล้ายการเขียนรูป ซึ่งเป็นความแปลกใหม่ที่ไม่มีใครทำมาก่อน ทั้งนี้ จ่าง แซ่ตั้ง ถือว่าเป็นคนแรกในประเทศไทย ที่ได้สร้างงานศิลปะประเภทนามธรรมและมีอิทธิพลต่อวงการศิลปะไทยเป็นอันมาก
ในปี พ.ศ. 2510 มีการแปลผลงานกวีของจ่าง แซ่ตั้งเป็นภาษาอังกฤษ   และได้รับเชิญไปร่วมงานประชุมกวรโลกที่กรุงแคนเบอร์รา ออสเตรเลีย ในปี พ.ศ. 2514  ต่อมานิตยสาร “ลุคอิส” ได้มาทำสารคดีเกี่ยวกับชีวิต การทำงานและความเป็นอยู่ ของจ่าง รวมทั้งนำภาพสีพิมพ์เป็นปกเพื่อจำหน่ายขายทั่วโลก

**ผลงาน**
การแสดงศิลปะ-วรรณกรรม
*พ.ศ. 2503
- นิทรรศการศิลปกรรมไทย-จีนแห่งประเทศไทยที่กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2509
**นิทรรศการศิลปกรรมร่วมสมัยครั้งที่ 1 “รวมศิลปินร่วมสมัย”หอศิลป์ปทุมวัน กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2510
**การแสดงศิลปกรรมไทยร่วมสมัยที่สิงคโปร์
**การแสดงศิลปกรรมไทยร่วมสมัยที่มาเลเซีย
**นิทรรศการศิลปกรรมร่วมสมัยครั้งที่ 3 “5 ศิลปินร่วมสมัย”  หอศิลป์ปทุมวัน กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2511
**นิทรรศการศิลปะเพื่อการกุศล “จ่าง แซ่ตั้ง ลูกศิษย์ และลูกลูก” บ้านเด็กกำพร้าบ้านกิ่งแก้ว จ.เชียงใหม่
**นิทรรศการศิลปกรรมร่วมสมัย “จ่าง แซ่ตั้ง และลูกลูก”แกลเลอรี่ 20 กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2512
**การแสดงศิลปกรรมร่วมสมัย รายการเชื้อเชิญศิลปินของ โรงเรียนเพาะช่าง
**นิทรรศการศิลปกรรม “จ่าง แซ่ตั้ง และลูกลูก”ครั้งที่๑ห้องแสดงนิทรรศการศิลปะบ้านจ่าง แซ่ตั้ง กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2513
**นิทรรศการจิตรกรรมและบทกวี “จ่าง แซ่ตั้ง” ครั้งที่ 2 ห้องแสดงนิทรรศการศิลปะ บ้านจ่าง แซ่ตั้ง กรุงเทพฯ
**นิทรรศการศิลปกรรม-บทกวี “จ่าง แซ่ตั้ง” ครั้งที่ 3 รวมจิตรกรรมและบทกวี (2503-2513) ห้องแสดงศิลปะบ้านจ่าง แซ่ตั้งกรุงเทพฯ
**นิทรรศการศิลปะ บทกวี บทปรัชญา “จ่าง แซ่ตั้ง”  สถานทูตสหรัฐอเมริกา  AN INTRODUCTION TO TANG CHANG POET ARTIST AND PHILOSOPHER
*พ.ศ. 2514
**นิทรรศการศิลปกรรม “จ่าง แซ่ตั้ง ศิษย์ และบทกวีของลูกลูก”ครั้งที่ 4 ห้องแสดงนิทรรศการศิลปะ บ้าน จ่าง แซ่ตั้ง กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2515
**นิทรรศการศิลปกรรมร่วมสมัย“จ่าง แซ่ตั้ง ลูกศิษย์ และลูกลูก” โรงภาพยนตร์วอร์เนอร์ กรุงเทพฯ
**แสดงบทกวีนิพนธ์ร่วมสมัย ที่ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2516
**นิทรรศการศิลปะกลางแจ้ง “จ่าง แซ่ตั้ง ลูกศิษย์ และลูกลูก”แสดงบนทางเดินเท้ารอบสนามหลวง กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2517
**นิทรรศการศิลปกรรม “จ่าง แซ่ตั้ง และลูกลูก”โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย กรุงเทพฯ
**นิทรรศการศิลปกรรม-วรรณกรรม หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ
**นิทรรศการศิลปกรรม “จ่าง แซ่ตั้ง และลูกลูก”สถาบันวัฒนธรรมเยอรมัน กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2518
**แสดงบทกวีนิพนธ์ “แม่”นิสิตนักศึกษาชมรมพุทธมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ
**กวีสัมพันธ์ ไทย จีน อังกฤษ แห่งประเทศไทย”อ่านบทกวีนิพนธ์ หอสมุดแห่งชาติ กรุงเทพฯ
**แสดงบทกวีรูปธรรม (CONCRETE POETRY) และอ่านบทกวีนิพนธ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2524
**การแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 27 กรุงเทพฯ ในฐานะ “ศิลปินเชื้อเชิญ”
*พ.ศ. 2528
**อ่านบทกวีนิพนธ์ สมาคมนักเรียนเก่าสหรัฐอเมริกา (A.U.A.) กรุงเทพฯ
**ก่อตั้ง “หอศิลป กวี จ่าง แซ่ตั้ง”กรุงเทพฯ
**แสดงศิลปกรรม บทกวีนิพนธ์ ย้อนหลัง จ่าง แซ่ตั้ง (2500 − 2528) หอศิลป กวี จ่าง แซ่ตั้ง กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2534
**“พลังแห่งสัจจะ” จ่าง แซ่ตั้ง : ประเทือง เอมเจริญ ณ ศูนย์สรรพสินค้าริเวอร์ซิตี้
*พ.ศ. 2537
**“งานสีของ จ่าง แซ่ตั้ง” ณ สุขุมวิท 20 กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2538
**“ศิลปะสมัยใหม่” (Asian Modernism) 28 ตุลาคม – 3 ธันวาคม ณ Japan Foundation Forum, Tokyo จัดโดย The Japan Foundation Asia Center
*พ.ศ. 2539
**“ศิลปะสมัยใหม่” (Asian Modernism) 6 กุมภาพันธ์ – 6 มีนาคม ณ Metropolitan Museum of Manila จัดโดย Metropolitan Museum of Manila, Embassy of Japan, The Philippines, The Japan Foundation
**“ศิลปะสมัยใหม่” (Asian Modernism) 8-28 พฤษภาคม ณ หอศิลปแห่งชาติ กรุงเทพฯ จัดโดย กรมศิลปากร กระทรวงศึกษาธิการ และ The Japan Foundation 
**“ศิลปะสมัยใหม่” (Asian Modernism) 1 มิถุนายน – 31 กรกฎาคม ณ Gedung Pameran Seni Rupa, Department Pendidikan dan Kebudayaan, Jakarta, Indonesia จัดโดย Diroctorate General for Culture, Ministry of Education and Culture, Republic of Indonesia, The Japan Foundation
*พ.ศ. 2543
**“จ่าง แซ่ตั้ง ก็คือ จ่าง แซ่ตั้ง” ภาพใบหน้าตัวเอง 400 ชิ้น พ.ศ. 2497-2530 ณ เดอะ เมอร์คิวรี่ อาร์ต แกเลอรี่ เพลินจิต กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2544
**“จิตรกร ไล่จับ แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด แสงแดด ใส่ไว้ในภาพ” 25 มิถุนายน -  22 กรกฎาคม ณ Open Arts Space เดอะสีลม แกเลอเรีย
*พ.ศ. 2545
**นิทรรศการศิลปะ “เวลาอันยาวนาน”  17-30 กันยายน ณ ห้องศิลปนิทรรศมารศี วังสวนผักกาด กรุงเทพฯ 1-14 ตุลาคม ณ อนุสรณ์สถาน 14 ตุลาฯ 16 ราชดำเนิน กรุงเทพฯ 11 กันยายน – 6 ตุลาคม ณ สถาบันปรีดี พนมยงค์ สุขุมวิท 55 กรุงเทพฯ และผลงานได้สัญจรไปจัดนิทรรศการในส่วนภูมิภาค 1-15 พฤศจิกายน ณ หอศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยนเรศวร จ.พิษณุโลก 20 พฤศจิกายน – 3 ธันวาคม ณ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 9-23 ธันวาคม 2545 ณ วิทยาลัยอาชีวศึกษา อุบลราชธานี
*พ.ศ. 2550
**นิทรรศการศิลปกรรม “โลกทรรศน์จากภายใน : จ่าง แซ่ตั้ง” (World View from Within : Tang Chang) ผลงานจิตรกรรม 120 ชิ้น จากผลงานจิตรกรรมรูปธรรมสู่นามธรรมที่ถูกสร้างขึ้นในช่วงปี 2501-2525 จัดแสดง ณ หอศิลป์จามจุรี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2551
**งานเทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น 2-4 พฤศจิกายน 2551 ณ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
*พ.ศ. 2556
**นิทรรศการ “เพราะฉันต้องการ ที่ว่างของฉัน” 5 กุมภาพันธ์ – 31 มีนาคม ณ หอศิลป์ ศุภโชค ดิ อาร์ต เซนเตอร์ สุขุมวิท 33 กรุงเทพฯ 
**นิทรรศการ “จิตรกรรมนามธรรม บทกวีรูปธรรม” 15 กุมภาพันธ์ – 28 เมษายน ณ หอศิลป์ G23 มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร กรุงเทพฯ

**นิทรรศการในต่างประเทศ**
พ.ศ. 2557
**ได้รับเชิญเข้าร่วมแสดงในมหกรรมศิลปะ “เซี่ยงไฮ้ เบียนนาเล่” ครั้งที่ 10 ระหว่างวันที่ 23 พฤศจิกายน 2557 – 31 มีนาคม 2558 ณ Power Station of Art เมืองเซี่ยงไฮ้ สาธารณรัฐประชาชนจีน
*พ.ศ. 2558
**ร่วมแสดงในนิทรรศการ "The World is our Home" ณ Parasite เขตปกครองพิเศษฮ่องกง
*พ.ศ. 2559
**ร่วมแสดงในนิทรรศการ "Reframing Modernism" ณ National Gallery Singaport
*พ.ศ. 2560
**ร่วมแสดงในนิทรรศการ "Misfits : Pages from loose-leaf modernity" ณ HKW กรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี
*พ.ศ. 2561
**นิทรรศการแสดงเดี่ยว "Tang Chang : The Painting That is Painted With Poetry is Beautiful" ณ The Smart Museum ชิคาโก สหรัฐอเมริกา
*พ.ศ. 2562
**Awakenings: Art in Society in Asia 1960s–1990s ณ National Gallery Singapore และ National Museum of Modern and Contemporary Art กรุงโซล ประเทศเกาหลีใต้  
*พ.ศ. 2563
**Awakenings: Art in Society in Asia 1960s–1990s ณ The National Museum of Modern Art กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น
*พ.ศ. 2566
**นิทรรศการแสดงเดี่ยว Tang Chang (1934-1990): Non-Forms ณ Centre Pompidou กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส

**ผลงานในชุดจัดเก็บสาธารณะ== 
*The Art Institute of Chicago ชิคาโก ประเทศสหรัฐอเมริกา 
*Musée national d’art moderne - Centre de création industrielle ,Centre Pompidou กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส  
*National Gallery Singapore ประเทศสิงคโปร์

**งานสังคมและความเคลื่อนไหว**
พ.ศ. 2503
**เขียนภาพเหมือนช่วยการกุศลงานกาชาด กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2504
**เขียนภาพเหมือนช่วยการกุศลงานกาชาด กรุงเทพฯ
**ริเริ่มภาพจิตรกรรมสีดำบนสีดำ (นามธรรม)
*พ.ศ. 2505
**ริเริ่มภาพจิตรกรรมสีขาวบนขาว (นามธรรม)
**สร้างภาพจิตรกรรมสีน้ำมันขนาดใหญ่
**เรื่องราวเกี่ยวกับเจ้าแม่โพธิสัตว์ (ด้วยนิ้วมือ) จำนวน 12 ภาพ ปัจจุบันอยู่ที่มูลนิธิโรงพยาบาลเทียนหัว สามแยก กรุงเทพฯ
**เขียนภาพเหมือนช่วยการกุศลงานกาชาด กรุงเทพฯ
*พ.ศ. 2510
**ริเริ่มบทกวีสมัยใหม่ CONCRETE POETRYในนิตยสารช่อฟ้ารายเดือน
*พ.ศ. 2513
**นิตยสาร QUADRANT ของ AUSTRALIA ตีพิมพ์เผยแพร่ประวัติและผลงาน
**หนังสือบทประพันธ์แห่งเอเซียตีพิมพ์เผยแพร่ผลงานกวีนิพนธ์
**สำนักข่าวสาร U.P.I.  ส่งผู้สื่อข่าวชื่อ BOB NOOR บรรณาธิการข่าวภาพของสหรัฐอเมริกา ถ่ายภาพจิตรกรรมของจ่าง แซ่ตั้ง เผยแพร่ทั่วโลก
*พ.ศ. 2514
**เป็นตัวแทนชาวไทยที่ได้รับคัดเลือกผลงานกวีนิพนธ์เข้าร่วม “การประชุมใหญ่ผู้เชี่ยวชาญและนักศึกษาทางด้านภาคตะวันออกของโลก”ประเทศออสเตรเลีย (CONGRESS OF ORIENTALISTS- 1971, CANBERRA, AUSTALIA)
**นิตยสาร LOOK EASTตีพิมพ์บทกวีนามธรรม-ภาพจิตรกรรมของจ่าง แซ่ตั้งเผยแพร่ทั่วโลก
*พ.ศ. 2531
**สาธารณรัฐประชาชนจีน โดย อาจารย์ฟู่เจิงโหย่ว แห่งมหาวิทยาลัยปักกิ่ง ขอประวัติ จ่าง แซ่ตั้ง ไปลงในพจนานุกรมผู้มีชื่อเสียงทางวิชาการของลูกจีนในประเทศไทยในแขนงกวีและนักจิตวิทยา
**เป็นตัวแทนชาวไทย ซึ่งได้รับเกียรติรับมอบประกาศนียบัตรยกย่องความสามารถจาก ประธานสถาบันกวีนานาชาติอินเดีย  ในการประชุมกวีโลกครั้งที่ 10 ณ กรุงเทพฯ

**ผลงานทางวรรณกรรม**
2563	
**ทัศนะศิลปะ-ทัศนะกวี, นครปฐม: สำนักพิมพ์ลูก-หลาน จ่าง แซ่ตั้ง. 
*2556	
**จ่าง แซ่ตั้ง: จิตรกรรมนามธรรม บทกวีรูปธรรม, นครปฐม: พิพิธภัณฑ์ จ่าง แซ่ตั้ง.
**จ่าง แซ่ตั้ง: เพราะฉันต้องการ ที่ว่างของฉัน, นครปฐม: พิพิธภัณฑ์ จ่าง แซ่ตั้ง.
*2553	
**บทกวีของฉัน, นครปฐม: สำนักพิมพ์ลูก-หลาน จ่าง แซ่ตั้ง.
**ตำราพิชัยสงครามของท่านซุ่นวุ่,นครปฐม: สำนักพิมพ์ลูก-หลาน จ่าง แซ่ตั้ง.
**โลกทรรศน์จากภายใน: ผลงานจิตรกรรม พ.ศ. 2501-2525, นครปฐม: พิพิธภัณฑ์ จ่าง แซ่ตั้ง. 
*2545	
**เวลาอันยาวนาน, นครปฐม: พิพิธภัณฑ์ จ่าง แซ่ตั้ง. 
*2543	
**จ่าง แซ่ตั้ง ก็คือ จ่าง แซ่ตั้ง, กรุงเทพฯ: พิพิธภัณฑ์ จ่าง แซ่ตั้ง.
*2530	
**ปรมัตถ์เต๋า, กรุงเทพ: สำนักพิมพ์วันใหม่.
**เด็กคนนั้น 2, กรุงเทพ: สำนักพิมพ์วันใหม่.
*2529	
**“ด้านวรรณศิลป์” ใน รายงานการสัมมนาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างการศึกษาและการวิจัยทางศิลปะกับสังคมไทย, กรุงเทพฯ: สภาวิจัยแห่งชาติ
**วันใหม่, กรุงเทพ: สำนักพิมพ์วันใหม่.	
**เวิ้งฟ้า, กรุงเทพ: สำนักพิมพ์วันใหม่. 
*2528	
**ยามเช้า, กรุงเทพ: สำนักพิมพ์วันใหม่. 
*2518	
**อา Q, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง
*2517	
**บทกวีจีน, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง.
**ภาพพจน์ที่ผ่านมา, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง.
*2516	
**คัมภีร์เต้าเต้อจิง, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง. 
*2515	
**แม่กับลูก, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง. 
*2512	
**เด็กคนนั้น, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง. 	
**อภิปรัชญาศิลปะของท่านเต้าฉี, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง.
*2511	
**ปกดำ, กรุงเทพ: จ่าง แซ่ตั้ง.

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  พิพิธภัณฑ์ จ่าง แซ่ตั้ง date=2009-02-07 -  Tang Chang The Original, The Original Tang Chang! นิทรรศการแสดงผลงานของ จ่าง แซ่ตั้ง, มีนาคม-เมษายน 2543- จ่าง แซ่ตั้ง ก็คือ จ่าง แซ่ตั้ง (ภาพใบหน้าตนเอง 400 ชิ้น พ.ศ. 2497 - 2530),ซีดีรอมรวมผลงาน จัดทำโดย The Mercury Art Gallery. - สูจิบัตรประกอบนิทรรศการ "จ่าง แซ่ตั้ง : เพราะฉันต้องการ ที่ว่างของฉัน" และ "จ่าง แซ่ตั้ง : จิตรกรรมนามธรรม บทกวีรูปธรรม"

**ข้อเขียนเกี่ยวกับจ่าง แซ่ตั้ง ในภาษาไทย**
ดวงมน จิตร์จำนงค์. “วิเคราะห์พลังทางปัญญาในงานกวีนิพนธ์ของจ่าง แซ่ตั้ง” ใน กวีนิพนธ์ไทยร่วมสมัย: บทวิเคราะห์และสรรนิพนธ์. อัคคภาค เล้าจินตนาศรี (บรรณาธิการ), 457-499. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ศยาม, 2543
*ดวงมน จิตร์จำนงค์ และ กอบกาญจน์ ภิญโญมารค. “โลกทัศน์เกี่ยวกับธรรมชาติในกวีนิพนธ์ร่วมสมัย : กรณีศึกษา อังคาร กัลยาณพงศ์ และ จ่าง แซ่ตั้ง” ใน วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 1, no.1 (2548): 1-25
*นวภู แซ่ตั้ง (บรรณาธิการ). จ่าง ศึกษา. นครปฐม: สำนักพิมพ์ ลูก-หลาน จ่าง แซ่ตั้ง, 2563
*นวภู แซ่ตั้ง. “จ่าง แซ่ตั้ง: ตัวตนกับการสร้างผลงานศิลปะ” ใน วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ 21, no.2 (2563): 10-19
*----------. “การจัดวาง จ่าง แซ่ตั้ง ในภาวะไม่ลงรอยของขนบศิลปะไทยสมัยใหม่.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหิดล, 2562
*----------. “จ่าง แซ่ตั้ง: ยังมีอะไรให้ศึกษา ?. วารสารวิจิตรศิลป์ 10, no.2 (2562): 137-158
*----------. “จ่าง แซ่ตั้ง กับ โลกศิลปะก่อนและหลัง 14 ตุลาฯ 16. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร 15, no.2 (2562): 112-136
*นิพนธ์ ทวีกาญจน์. “จ่าง แซ่ตั้ง ศิลปินผู้อหังการ์บนเส้นทางของตนเอง.” ใน สารคดี 9, no.108 (2537): 165-170
*บุญรัตน์ เจริญชัย. “ศิลปิน กวี จ่าง แซ่ตั้ง บทเรียนชีวิตของผู้มีความตั้งใจ” ใน ศิลปวัฒนธรรม 15, no.4 (2537): 47-50
*ศภิสรา เข็มทอง. “อิทธิพลวัฒนธรรมจีนในงานจิตรกรรมของ จ่าง แซ่ตั้ง.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2556
*สินธุ์ชัย สุขสว่าง. “วิเคราะห์วรรณกรรมของ จ่าง แซ่ตั้ง.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 2520
*อนุสรณ์ในการฌาปนกิจศพ คุณพ่อ จ่าง แซ่ตั้ง, กรุงเทพฯ: ทิพย์ แซ่ตั้ง, 2533
*อัจฉรา ตั้งพรประเสริฐ. “การศึกษาวิเคราะห์ผลงานจิตรกรรมของ จ่าง แซ่ตั้ง พ.ศ. 2497 - 2532.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 2546
*อำนาจ เย็นสบาย. “ฐานะทางประวัติศาสตร์ของ จ่าง แซ่ตั้ง” ใน Art Record in Thailand 1, no.2 (2537): 36-37

**ข้อเขียนเกี่ยวกับจ่าง แซ่ตั้ง ในภาษาต่างประเทศ**
d’Abbs, Peter. “Tang Chang: An Artist and His World,” LOOKEAST 1, no. 11 (October 1971), 14-21.
*Art in the Reign of King Rama IX: 6 Decades of Thai Art. Bangkok: Rama IX Art Museum Foundation, 2006.
*Archer, Pamela, and Giovanni Cutolo. Tang Chang. Milan: Istituto De Angeli, 1968.
*Bae, Myungji, Yu Jin Seng and Katsuo Suzuki, eds. Awakenings: Art in Society in Asia, 1960s–1990s. Tokyo: National Museum of Modern Art, Tokyo; Seoul: National Museum of Modern and Contemporary Art, Korea; Singapore: National Gallery Singapore, 2019.
*Cacchione, Orianna. Tang Chang: The Painting that is Painted with Poetry is Profoundly Beautiful. Chicago: Smart Museum of Art, the University of Chicago, 2018.
*Cheng, Jia Yun. “Tang Chang.” In Reframing Modernism: Painting from Southeast Asia, Europe and Beyond, edited by Sarah Lee and Sara Siew, 214–219. Singapore: National Gallery Singapore, 2016.  
*Clark, John. “‘Tradition’ in Thai Modern Art.” Southeast of Now: Directions in Contemporary and Modern Art in Asia 4, no. 2 (2020): 39-89. 
*Costinas, Cosmin, and Inti Guerrero. The World is Our Home: A Poem on Abstraction: Robert Motherwell, Bruce Nauman, Tomie Ohtake, Tang Chang. Hong Kong: Para Site Art Space, 2011. 
*Franke, Anselm. 10th Shanghai Biennale: Social Factory. Shanghai: Power Station of Art, 2014.
*Kumjim, Prapon. “Magpie Modernity in Thai Art.” In Art Studies 01: Cultural Rebellion in Asia 1960–1989, edited by Furuichi Yasuko, 54–59. Tokyo: Japan Foundation Asia Center, 2015.
*Kunavichayanont, Luckana, and Apisak Sonjod. Krungthep 226: The Art from Early Days, Bangkok to the Imagined Future. Bangkok: Bangkok Art and Culture Centre, 2008.
*Mashadi, Ahmad. “Brief Notes on Traditionalism in Modern Thai Art.” In Modernity and Beyond: Themes in Southeast Asian Art, edited by T.K. Sabapathy, 61–68. Singapore: Singapore Art Museum, 1996.
*Mukdamanee, Vichoke, and Sutee Kunavichayanont. Rattanakosin Art: The Reign of King Rama IX. Bangkok: Amarin Printing and Publishing Public Company, 1997.
*Poshyananda, Apinan. Modern Art in Thailand: Nineteenth and Twentieth Centuries. New York: Oxford University Press, 1992.
*Rodboon, Somporn. “History of Modern Art in Thailand.” In Asian Modernism: Diverse Development in Indonesia, the Philippines, and Thailand, edited by Furuichi Yasuko and Nakamoto Kazumi, 243–251. Tokyo: The Japan Foundation Asia Center, 1995.
*Praepipatmongkol, Chanon Kenji. “Postwar Abstraction and Practices of Knowledge: Fernando Zóbel and Chang Saetang.” PhD thesis, University of Michigan, 2020.
*Shioda, Junichi. “Bangkok and Chiang Mai: Ways of Modernity.” In Asian Modernism: Diverse Development in Indonesia, the Philippines, and Thailand, edited by Furuichi Yasuko and Nakamoto Kazumi, 238–242. Tokyo: The Japan Foundation Asia Center, 1995.
*Suwannakudt, Phaptawan. “Tang Chang in My Memories.” Unpublished manuscript, 2016, typescript.
*Tang, Chang. “Questions, Humans, Art.” In The Modern in Southeast Asian Art: A Reader, edited by T.K. Sabapathy and Patrick Flores, 841–842. Singapore: National Gallery Singapore, 2023.
*	-	Chang Sae-tang: Chittakam Nammatham – Bot Kawi Ruppatham | Tang Chang: Abstract Paintings – Concrete Poetry. Nakhonpathom: The Tang Chang Private Museum, 2013.
*	-	Pro Chan Tongkan Thiwang Khong Chan | Tang Chang: It was My Desire to Have My Very Own Space. Nakhonpathom: The Tang Chang Private Museum, 2013.
*	-	The Artist is Chasing, Chasing, Chasing, Chasing, Chasing, Chasing After, Chasing, Chasing, Chasing, Keep on Chasing, Chasing, Chasing, Chasing, and Chasing, to Seize the Sun Light for His Painting: Painting by Tang Chang. Bangkok: Open Arts Space, 2001. 
*Taylor, Nora A. “Tang Chang: The Painting that is Painted with Poetry is Profoundly Beautiful.” ArtAsiaPacific, no. 109 (2018): 113. 
*Teh, David. “The Preter-Natural: The Southeast Asian Contemporary and What Haunts It.” ARTMargins 6, no. 1 (2017): 33–63.
*Teh, David et al. “Misfits”: Pages from a Loose-Leaf Modernity. Berlin: Haus der Kulturen der Welt, 2017.
*	-	“Misfits”: lose blätter aus der geschichte der moderne: Rox Lee, Tang Chang und Bagyi Aung Soe. Berlin: Haus der Kulturen der Welt, 2017.
*Tsui, Enid H. Y. “Tang Chang: A Reluctant ‘Outsider’ of Thai Modern Art.” World Art 12, no.1 (2022): 1–23.
*	- 	“Beyond the Mirror: Tang Chang’s Self-Portraits as Anti-Canonical Resistance.” MA thesis, University of Hong Kong, 2020.
*Veal, Clare. “Chang sae Tang: The Material Conditions of the Archive.” Art Monthly Australasia 297 (2017): 22–27.
2533
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว
หมวดหมู่:นักเขียนชาวไทย
หมวดหมู่:กวีชาวไทย
หมวดหมู่:จิตรกรชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตคลองสาน