แคว้นมคธ

ราชอาณาจักรมคธ ถือเป็นอาณาจักรที่มีอำนาจมากที่สุดในชมพูทวีป ปกครองด้วยระบอบสมบูรณายาสิทธิราชย์ ถือกำเนิดขึ้นไล่เลี่ยกับการกำเนิดของมหาชนบท 16 แคว้น มีเมืองหลวงครั้งแรกชื่อราชคฤห์ ต่อมาพระเจ้าอชาตศัตรูจึงย้ายเมืองหลวงไปยังปาฏลีบุตร (ปัฏนา) ริมฝั่งแม่น้ำคงคา มคธได้ผ่านการรัฐประหารเปลี่ยนแปลงขั้วอำนาจมาหลายครั้ง ไม่ว่าจะมาจากอำมาตย์สุสุนาค มหาโจรนันทะ จันทรคุปต์ พราหมณ์ปุษยมิตร ฯลฯ  แคว้นมคธได้สิ้นสุดลงในปี พ.ศ. 516 กลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรสาตวหนะ ต่อมาประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ 9 ราชอาณาจักรมคธก็ฟื้นคืนชีพอีกครั้งในนามของราชวงศ์คุปตะ อันเป็นยุคคลาสสิกของอินเดีย ราชอาณาจักรมคธในยุคนี้ก็อยู่สืบต่อมา แต่มิใช่ศูนย์อำนาจอีกหลังคุปตะล่มสลาย จนกองทัพมุสลิมเติร์กเข้ายึดอินเดียเหนือได้ทั้งหมด จึงเป็นจุดสิ้นสุดที่แท้จริงของราชอาณาจักรมคธ

**รายพระนามกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ**
กษัตริย์แห่งแคว้นมคธเท่าที่มีหลักฐานแน่นอน แบ่งออกเป็น 7 ราชวงศ์ ดังนี้

**ราชวงศ์หารยังกะ**
# พระเจ้าภัตติยะ
# พระเจ้าพิมพิสาร
# พระเจ้าอชาตศัตรู
# พระเจ้าอุทัยภัทร
# พระเจ้าอนุรุทธะ
# พระเจ้ามุณฑกะ
# พระเจ้านาคทาสกะ
การสิ้นสุดของราชวงศ์หารยังกะ เกิดจากอำมาตย์สุสุนาคเห็นว่า ราชวงศ์หารยังกะเป็นราชวงศ์ปิตุฆาตโดยตลอด จึงทำรัฐประหารเพื่อมิให้เป็นเสนียดแก่อาณาจักรอีก

**ราชวงศ์ศิศุนาค**
ตั้งโดยขุนนางชื่อศิศุนาค
# พระเจ้าศิศุนาค
# พระเจ้ากาฬาโศก
# พระเจ้าภัทรเสนและพระอนุชา (ปกครองปาฏลีบุตรแบบคณะ)
# พระเจ้าโกรันทวรรณะ
# พระเจ้ามังคุระ
# พระเจ้าสารวันชหะ
# พระเจ้าชลิกะ
# พระเจ้าอุภกะ
# พระเจ้าสัญชัย
# พระเจ้าโกรัพยะ
# พระเจ้านันทิวรรธนะ
# พระเจ้าปัญจมกะ
# พระเจ้ามหานันทิน
การสิ้นสุดของราชวงศ์ศิศุนาค เกิดจากมหาโจรนันทะทำรัฐประหาร

**ราชวงศ์นันทะ**
ตั้งโดยมหาโจรชื่อนันทะ
# พระเจ้ามหาปัทมานันทะ
# พระเจ้าธนานันทะ
บางตำราบอกว่ายังมีต่ออีก  คือ
# พระเจ้ามหาปัทมานันทะ
# พระเจ้าอุครเสน
# พระเจ้าปัณฑุกะ
# พระเจ้าปัณฑุคติ
# พระเจ้าภูตปาละ
# พระเจ้าราษฏระปาละ
# พระเจ้าโควิศนกะ
# พระเจ้าทศสิทธกะ
# พระเจ้าไกวรรตะ
# พระเจ้าธนานันทะ
การสิ้นสุดของราชวงศ์นันทะ เกิดจากการทำรัฐประหารของจันทรคุปต์ ภายใต้การวางแผนของพราหมณ์จาณักยะ ซึ่งไม่พอใจราชสำนักปาฏลีบุตรในขณะนั้น

**ราชวงศ์เมารยะ === 
ตั้งโดยจันทรคุปต์
# พระเจ้าจันทรคุปต์
# พระเจ้าพินทุสาร
# พระเจ้าอโศกมหาราช
# พระเจ้าทศรถเมารยะ
# พระเจ้าสัมประติ
# พระเจ้าศาลิศุกะ
# พระเจ้าเทววรรมัน
# พระเจ้าศตธันวัน
# พระเจ้าพฤหัทรถ
การสิ้นสุดของราชวงศ์เมาริยะ มาจากการทำรัฐประหารของพราหมณ์ปุษยมิตร ซึ่งนับเป็นผลกระทบจากนโยบายของพระเจ้าอโศกมหาราชที่ส่งผลกระทบต่อพราหมณ์โดยตรง เมื่อราชวงศ์อ่อนแอ กลุ่มอำนาจพราหมณ์จึงเข้าทำรัฐประหาร และกวาดล้างพระพุทธศาสนาในมคธครั้งใหญ่ในเวลาต่อมา

**ราชวงศ์ศุงคะ === 
ตั้งโดยพราหมณ์ชื่อปุษยมิตร ศุงคะ
# พระเจ้าปุษยมิตร
# พระเจ้าอัคนิมิตร
# พระเจ้าวสุชเยษฐา
# พระเจ้าวสุมิตร
# พระเจ้าภัทรกะ
# พระเจ้าปุลินทกะ
# พระเจ้าโฆษวสุ
# พระเจ้าวัชรมิตร
# พระเจ้าภคภัทระ
# พระเจ้าเทวภูติ

**ราชวงศ์กานวะ**
# พระเจ้าวาสุเทวะ
# พระเจ้าภูมิมิตร
# พระเจ้านารายณะ
# พระเจ้าสุศารมัน
หลังจากนั้น ปี พ.ศ. 516 พระเจ้าศรีมุขะแห่งสาตวาหนะยึดแคว้นมคธได้เป็นอันว่าแคว้นมคธได้ล่มสลายลงเป็นครั้งแรก ก่อนจะฟื้นอีกครั้งในราชวงศ์คุปตะ

**อ้างอิง**
 อ้างหนังสือ| ผู้แต่ง = พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. 9 ราชบัณฑิต| ชื่อหนังสือ = พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด| URL = | จังหวัด = กรุงเทพฯ| พิมพ์ที่ = วัดราชโอรสาราม| ปี = 2548| ISBN = | จำนวนหน้า = | หน้า = 
หมวดหมู่:ยุคเหล็ก
หมวดหมู่:เมืองสำคัญทางศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:อินเดียโบราณ
หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:รัฐพิหาร
หมวดหมู่:มหาชนบท
ม