ภาคใต้ (ประเทศไทย)

ภาคใต้ เป็นภูมิภาคหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่บนคาบสมุทรมลายู ขนาบด้วยอ่าวไทยทางฝั่งตะวันออก และทะเลอันดามันทางฝั่งตะวันตก มีเนื้อที่รวม 73,848 ตารางกิโลเมตร ความยาวจากเหนือจรดใต้ประมาณ 750 กิโลเมตร ทุกจังหวัดของภาคมีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล ยกเว้นจังหวัดยะลาและจังหวัดพัทลุง

**ภูมิศาสตร์**

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
 ทิศเหนือ มีพื้นที่ติดต่อกับจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ดินแดนที่อยู่ทางเหนือสุดของภาคคือ อำเภอปะทิวและอำเภอท่าแซะ  จังหวัดชุมพร- ทิศตะวันออก มีพื้นที่ติดต่อกับอ่าวไทย ดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ที่อยู่ทางตะวันออกสุดของภาคคือ อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส- ทิศใต้ มีพื้นที่ติดกับประเทศมาเลเซีย ดินแดนที่อยู่ใต้สุดของภาค (และของประเทศไทย) คือ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา- ทิศตะวันตก มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลอันดามัน ดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ที่อยู่ทางตะวันตกสุดของภาคคือ อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา

**ลักษณะภูมิประเทศ**
ชายฝั่งทะเลในภาคใต้
พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบมีทิวเขาที่สำคัญ ได้แก่ ทิวเขาภูเก็ต ทิวเขานครศรีธรรมราช โดยมีทิวเขาตีตีวังซาเป็นพรมแดนกั้นระหว่างประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย ทิวเขาในภาคใต้มีความยาวทั้งสิ้น 1,000 กิโลเมตร
แม่น้ำสายสำคัญ ได้แก่ แม่น้ำกระบุรี แม่น้ำหลังสวน แม่น้ำตะกั่วป่า แม่น้ำท่าทอง แม่น้ำพุมดวง แม่น้ำตาปี แม่น้ำปากพนัง แม่น้ำกลาย แม่น้ำตรัง แม่น้ำสายบุรี แม่น้ำปัตตานี และแม่น้ำโกลก
ภาคใต้มีลักษณะภูมิประเทศเป็นคาบสมุทรที่มีทะเลขนาบอยู่ 2 ด้าน คือ ตะวันออกด้านอ่าวไทย และตะวันตกด้านทะเลอันดามัน จังหวัดพัทลุงและจังหวัดยะลาเป็นจังหวัดที่ไม่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลภายนอก ชายหาดฝั่งอ่าวไทยเกิดจากการยกตัวสูง มีที่ราบชายฝั่งทะเลยาว เรียบ กว้าง และน้ำตื้น ทะเลอันดามันมีชายฝั่งยุบต่ำลง มีที่ราบน้อย ชายหาดเว้าแหว่ง เป็นโขดหิน มีหน้าผาสูงชัน
ภูมิประเทศของภาคใต้เต็มไปขุนเขาน้อยใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณตอนกลางของภูมิภาค เช่น จังหวัดระนอง จังหวัดชุมพร จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดพังงา จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดกระบี่ โดยมีจุดสูงสุดของภาคใต้อยู่ที่ ยอดเขาหลวง 1,835 เมตร เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง ตั้งอยู่ในอุทยานแห่งชาติเขาหลวง (จังหวัดนครศรีธรรมราช)

**สภาพภูมิอากาศ**
ภาคใต้เป็นภูมิอากาศแบบมรสุมเมืองร้อน และโดยที่ภูมิประเทศของภาคใต้มีลักษณะเป็นคาบสมุทรยาวแหลม มีพื้นน้ำขนาบอยู่ทั้งทางด้านตะวันตก และทางด้านตะวันออก จึงทำให้มีฝนตกตลอดปีและเป็นภูมิภาคที่มีฝนตกมากที่สุด อุณหภูมิเคยสูงสุดที่จังหวัดตรัง 39.7 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิเคยต่ำสุดที่จังหวัดชุมพร 12.12 องศาเซลเซียส

**การแบ่งเขตการปกครอง**
ภาคใต้ประกอบด้วย 14 จังหวัด ตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสภา ดังนี้
นอกจากนี้ ยังมีการแบ่งเป็นภูมิภาคย่อย ได้แก่ การแบ่งตามยุทธศาสตร์ แบ่งเป็น ภาคใต้ตอนบน และภาคใต้ตอนล่าง และการแบ่งตามอุตุนิยมวิทยา แบ่งเป็น ภาคใต้ตะวันออก หรือภาคใต้ฝั่งอ่าวไทย และภาคใต้ตะวันตก หรือภาคใต้ฝั่งอันดามัน โดยการแบ่งตามกรมอุตุนิยมวิทยา จะรวมจังหวัดเพชรบุรีและจังหวัดประจวบคีรีขันธ์เข้ามาด้วย

**สถิติประชากรแต่ละจังหวัด**

**เมืองใหญ่สุด**
รายชื่อเมืองใหญ่ที่สุดในภาคใต้ 20 อันดับแรก เรียงตามจำนวนประชากร

**การศึกษา**
สถาบันอุดมศึกษาที่สำคัญของภาคใต้ ได้แก่
สถาบันอุดมศึกษาของรัฐและในกำกับของรัฐ
*มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 5 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยทักษิณ 2 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
*มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย 3 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ 
*มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการ 4 แห่ง
*มหาวิทยาลัยแม่โจ้ วิทยาเขตชุมพร
*สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง วิทยาเขตชุมพรเขตรอุดมศักดิ์
*มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ  4 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช 2 ศูนย์วิทยบริการ
*มหาวิทยาลัยราชภัฏ กลุ่มภาคใต้
** มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 
** มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต 
** มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา 
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี 
สถาบันอุดมศึกษาเอกชน- มหาวิทยาลัยตาปี- มหาวิทยาลัยฟาฏอนี- มหาวิทยาลัยหาดใหญ่- วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้
สถาบันอุดมศึกษานานาชาติ- วิทยาลัยทันตแพทยศาสตร์นานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)- วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (เทียบเท่าคณะ)- วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)- วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยทักษิณ (เทียบเท่าคณะ)- วิทยาลัยนานาชาติยางพาราไทย-จีน มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (เทียบเท่าคณะ)- วิทยาลัยสัตวแพทยศาสตร์อัครราชกุมารี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)

**ประวัติศาสตร์**
บริเวณภาคใต้ตอนบน เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักร 3 อาณาจักร ได้แก่- อาณาจักรตามพรลิงก์- อาณาจักรศรีวิชัย- อาณาจักรนครศรีธรรมราช
บริเวณภาคใต้ตอนล่าง เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรเดียว ได้แก่- อาณาจักรลังกาสุกะ
*อาณาจักรปัตตานี

**อุทยานแห่งชาติ วนอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า**
ในภาคใต้เป็นคาบสมุทรมีทิวเขานครศรีธรรมราชกั้นกลางระหว่างชายฝั่งทั้งสอง มีอุทยานแห่งชาติสำคัญหลายแห่ง เช่น- อุทยานแห่งชาติเขาหลวง มีภูเขาที่สูงที่สุดในภูมิภาคที่จังหวัดนครศรีธรรมราช- อุทยานแห่งชาติเขาสก จังหวัดสุราษฎร์ธานี- อุทยานแห่งชาติเขาพนมเบญจา จังหวัดกระบี่- อุทยานแห่งชาติเขาปู่-เขาย่า จังหวัดพัทลุง- อุทยานแห่งชาติศรีพังงา จังหวัดพังงา- อุทยานแห่งชาติน้ำตกโยง จังหวัดนครศรีธรรมราช- อุทยานแห่งชาติเขาน้ำค้าง จังหวัดสงขลา- อุทยานแห่งชาติแก่งกรุง จังหวัดสุราษฎร์ธานี- อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น จังหวัดสุราษฎร์ธานี- อุทยานแห่งชาติบางลาง จังหวัดยะลา- อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว จังหวัดระนอง- อุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส- อุทยานแห่งชาติน้ำตกสี่ขีด จังหวัดนครศรีธรรมราช- อุทยานแห่งชาติคลองพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี- อุทยานแห่งชาติตะรุเตา จังหวัดสตูล- อุทยานแห่งชาติทะเลบัน จังหวัดสตูล- อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี- อุทยานแห่งชาติพังงา จังหวัดพังงา- อุทยานแห่งชาติเกาะสุรินทร์ จังหวัดพังงา- อุทยานแห่งชาติสิรินาถ จังหวัดภูเก็ต- อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม จังหวัดตรัง- อุทยานแห่งชาติสิมิลัน จังหวัดพังงา- อุทยานแห่งชาติแหลมสน จังหวัดระนอง- อุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา-หมู่เกาะพีพี จังหวัดกระบี่- อุทยานแห่งชาติหาดเภตรา จังหวัดสตูล- อุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมือง จังหวัดพังงา- อุทยานแห่งชาติเกาะลันตา จังหวัดกระบี่- อุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่ จังหวัดพังงา- อุทยานแห่งชาติธารโบกขรณี จังหวัดกระบี่- อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพร จังหวัดชุมพร- อุทยานแห่งชาติกระบุรี จังหวัดระนอง- อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะทะเลใต้ จังหวัดนครศรีธรรมราช- อุทยานแห่งชาติเขานัน จังหวัดนครศรีธรรมราช

**เขื่อน**
เขื่อนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ที่สำคัญ ได้แก่- เขื่อนรัชประภา จังหวัดสุราษฎร์ธานี- เขื่อนบางลาง จังหวัดยะลา

**วัฒนธรรม**

**โนรา**
โนรา เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านของภาคใต้ โดยเฉพาะมีท่ารำที่อ่อนช้อย สวยงาม บทร้องเป็นกลอนสด ผู้ขับร้องต้องใช้ปฏิภาณไหวพริบ สรรหาคำให้สัมผัสกันได้อย่างฉับไว มีความหมายทั้งบทร้อง ท่ารำและเครื่องแต่งกายเครื่องดนตรีประกอบด้วย กลอง ทับคู่ ฉิ่งโหม่ง ปี่ใน และกรับ ปัจจุบันพัฒนาเอาเครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมด้วย แต่เดิมนิยมใช้ผู้ชายล้วนแสดง แต่ปัจจุบันมีผู้หญิงเข้าไปแสดงด้วย

**หนังตะลุง**
หนังตะลุง คือ ศิลปะการแสดงประจำท้องถิ่นอย่างหนึ่งของภาคใต้ เป็นการเล่าเรื่องราวที่ผูกร้อยเป็นนิยาย ดำเนินเรื่องด้วยบทร้อยกรองที่ขับร้องเป็นสำเนียงท้องถิ่น หรือที่เรียกกันว่าการ "ว่าบท" มีบทสนทนาแทรกเป็นระยะ และใช้การแสดงเงาบนจอผ้าเป็นสิ่งดึงดูดสายตาของผู้ชม ซึ่งการว่าบท การสนทนา และการแสดงเงานี้ 25นายหนังตะลุงเป็นคนแสดงเองทั้งหมด
หนังตะลุงเป็นมหรสพที่นิยมแพร่หลายอย่างยิ่งมาเป็นเวลานาน โดยเฉพาะในยุคสมัยก่อนที่จะมีไฟฟ้าใช้กันทั่วถึงทุกหมู่บ้านอย่างในปัจจุบัน หนังตะลุงแสดงได้ทั้งในงานบุญและงานศพ ดังนั้นงานวัด งานศพ หรืองานเฉลิมฉลองที่สำคัญจึงมักมีหนังตะลุงมาแสดงให้ชมด้วยเสมอ
แต่เมื่อเวลาผ่านไป หนังตะลุงกลับกลายเป็นความบันเทิงที่ต้องจัดหามาในราคาที่ "แพงและยุ่งยากกว่า" เมื่อเทียบกับภาพยนตร์ เพราะการจ้างหนังตะลุงมาแสดง เจ้าภาพต้องจัดทำโรงหนังเตรียมไว้ให้ และเพราะหนังตะลุงต้องใช้แรงงานคน (และฝีมือ) มากกว่าการฉายภาพยนตร์ ค่าจ้างต่อคืนจึงแพงกว่า ยุคที่การฉายภาพยนตร์เฟื่องฟู หนังตะลุงและการแสดงท้องถิ่นอื่นๆ เช่น มโนราห์ รองแง็ง ฯลฯ ก็ซบเซาลง ยิ่งเมื่อเข้าสู่ยุคที่ทุกบ้านมีโทรทัศน์ดู ละครโทรทัศน์จึงเป็นความบันเทิงราคาถูกและสะดวกสบาย ที่มาแย่งความสนใจไปจากศิลปะพื้นบ้านเสียเกือบหมด
ปัจจุบัน โครงการศิลปินแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ได้ส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์และสืบทอดศิลปะการแสดงหนังตะลุงให้แก่อนุชนรุ่นหลัง เพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่านี้ให้คงอยู่สืบไป

**ภาษา**
ภาคใต้มีภาษาพูดประจำถิ่นที่ห้วนๆสั้นๆเป็นเอกลักษณ์ เรียกว่า “ภาษาใต้หรือแหลงใต้” ส่วนกลุ่มคนที่อยู่แถบชายแดนไทย-มาเลเซียนิยมพูดภาษายาวีหรือภาษามาเลเซีย 
ตัวอย่างภาษาพูดภาคใต้ เช่น แหลง (พูด) หรอย (อร่อย) ทำไหร (ทำอะไร) เมี้ยว. (เหมียว) มนถิน (มนทิน) บางท้องถิ่นใช้ภาษายาวี เพราะนับถือศาสนาอิสลาม
การแต่งกายภาคใต้ ภาคนี้มีการแต่งกายต่างกันตามเชื้อชาติ ถ้าเชื้อสายจีนจะแต่งแบบจีน ถ้าเป็นมุสลิม ก็จะแต่งคล้ายกับชาวมาเลเซีย

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทยเรียงตามผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในจังหวัด- รายชื่อจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทยเรียงตามความหนาแน่นของประชากร

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ภูมิภาคของประเทศไทย

หมวดหมู่:คาบสมุทรมลายู