ตีกัล

ตีกัล (Tik’al) หรือ ติกัล (Tikal) คือซากเมืองโบราณขนาดใหญ่ที่สุดของอารยธรรมมายา ปัจจุบันตั้งอยู่ในจังหวัดเปเตน ประเทศกัวเตมาลา ปัจจุบันได้ขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกของยูเนสโก และยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวยอดนิยมอีกด้วย

ตีกัลคือเมืองที่สำคัญเมืองหนึ่งในอารยธรรมมายา สถาปัตยกรรมที่ตั้งอยู่ภายในที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุตั้งแต่ 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช ช่วงเวลาที่เมืองเจริญถึงขีดสุดคือช่วงสมัยคลาสสิก คือ ค.ศ. 200 ถึง 900 ซึ่งช่วงนั้นเมืองตีกัลเป็นศูนย์กลางทั้งการปกครอง เศรษฐกิจ และการทหาร เนื่องจากเมืองตั้งอยู่ในจุดที่เชื่อมโยงกับพื้นที่อื่น ๆ ของมีโซอเมริกาได้ทั้งหมด เช่น เมืองเม็กซิกัน เมืองเตโอตีวากาน
หลังจากสิ้นสุดสมัยคลาสสิก ไม่มีสถานที่สร้างขึ้นมาใหม่ และสถานที่บางแห่งถูกเผาทำลาย รวมถึงมีประชากรลดลง และในที่สุดเมืองก็ถูกละทิ้งในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 10

**ลักษณะพิเศษ**
เมืองโบราณตีกัลตั้งอยู่ในที่ลุ่มป่าดิบชื้น แต่เมืองก็ไม่มีน้ำสะสมไว้ใต้ดินที่มาจากฝน ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่แล้ว นักโบราณคดีได้พยายามค้นหาแหล่งน้ำใต้ดินที่ชาวมายันได้กักเก็บเพื่อไว้ใช้ และได้ค้นพบว่าบ่อน้ำ แม่น้ำ หรือทะเลสาบใกล้ ๆ เมืองมีความผิดปกติเกิดความแห้งแล้ง แต่อย่างไรก็ตาม เมืองตีกัลก็มีภูมิปัญญาทำการเกษตรที่ยอดเยี่ยม ซึ่งนักโบราณคดีได้ตั้งทฤษฎีว่าก้าวหน้ากว่าการถางป่าเพื่อทำการเกษตร แต่การพึ่งแต่ฝนตกตามฤดูกาลทำให้เมืองตีกัลแห้งแล้ง ในปัจจุบันจึงเรียกตีกัลว่าเป็นต้นกำเนิดของ การล่มสลายของมายาสมัยคลาสสิก (Classic Maya Collapse)

**นักปกครอง**
นักปกครองของตีกัลในสมัยโบราณมีดังนี้

**ยุคก่อนคลาสสิกตอนปลาย**
 Yax Ehb' Xook – ประมาณ ค.ศ. 60 ผู้สถาปนาราชวงศ์- Siyaj Chan K'awil Chak Ich'aak ("Stormy Sky I") – ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 2- Yax Ch’aktel Xok – ประมาณ ค.ศ. 200

**สมัยคลาสสิกตอนต้น**
 Balam Ajaw ("Decorated Jaguar") – ค.ศ. 292- K'inich Ehb' – ประมาณ ค.ศ. 300- Ix Une' B'alam ("Queen Jaguar") – ค.ศ. 317- "Leyden Plate Ruler" – ค.ศ. 320- K'inich Muwaan Jol – เสียชีวิต ค.ศ. 359- Chak Tok Ich'aak I ("Jaguar Paw I") – ค.ศ. 360-378- Nun Yax Ayin – ค.ศ. 370-411  Nun Yax Ayin เป็นบุคคลสำคญจากติโอติวากัน ผู้ซึ่งสถาปนาราชบัลลังก์ตีกัลในปี ค.ศ. 379- Siyaj Chan K'awiil II ("Stormy Sky II") – ค.ศ. 411-456- K'an-Ak ("Kan Boar") – ค.ศ. 458-486- Ma'Kin-na Chan – ประมาณ ปลายคริสตวรรษที่ 5- Chak Tok Ich'aak (Bahlum Paw Skull) – ค.ศ. 486-508- Ix Kalo'mte' Ix Yo K'in ("Lady of Tikal") – ค.ศ. 511-527  ปกครองร่วมกับ Kaloomte' B'alam ซึ่งอาจจะครองรักกัน- Kaloomte' B'alam ("Curl-Head" and "19th Lord") – A.D. 511-527  ปกครองร่วมกับ Ix Kalo'mte' Ix Yo K'in ("Lady of Tikal") เป็นผู้สำเร็จราชการ- "Bird Claw" ("Animal Skull I", "Ete I") – ประมาณ ค.ศ. 527–537- Wak Chan K'awiil ("Double-Bird") – ค.ศ. 537-562  ถูกจับและอาจถูกบูชายัญโดย Caracol- "Lizard Head II" – ไม่ทราบแน่ชัด คาดว่าพ่ายแพ้สงครามกับ Caracol ในปี ค.ศ. 562
กษัตริย์แห่งตีกัล จากขื่อประตูไม้ในวิหารหมายเลข 3 ซึ่งเป็นกษัตริย์ "Yax Nuun Ayin II" หรือ "Dark Sun"

**ยุคเสื่อม**
 K'inich Waaw – ค.ศ. 593-628- K'inich Wayaan – ประมาณ ตอนต้น/กลางคริสต์ศตวรรษที่ 7- K'inich Muwaan Jol II – ประมาณ ตอนต้น/กลางคริสต์ศตวรรษที่ 7

**สมัยคลาสสิกตอนปลาย**
 Jasaw Chan K'awiil I (a.k.a. Ruler A หรือ Ah Cacao) – ค.ศ. 682-734 ถูกฝังในวิหารหมายเลข 1- Yik'in Chan K'awiil (a.k.a. Ruler B) – ค.ศ. 734-766  - "Temple VI Ruler" – ค.ศ. 766-768- Yax Nuun Ayiin II ("Chitam") – ค.ศ. 768-790- Chitam II ("Dark Sun") – ถูกฝังประมาณ ค.ศ. 810 ในวิหารหมายเลข 3- "Jewel K'awil" – ค.ศ. 849 - Jasaw Chan K'awiil II – ค.ศ. 869-889

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซด์อุทยานแห่งชาติตีกัล date=2021-04-22 -  Tikal Digital Media Archive date=2008-04-17 -  ข้อมูลทั่วไปและรูปภาพ date=2010-09-24 -  ประวัติศาสตร์การค้นพบและงานโบราณคดีเมืองตีกัล ใน Mesoweb-  การขึ้นทะเบียนมรดกโลก
หมวดหมู่:สมัยคลาสสิกมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีมายา
หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศกัวเตมาลา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกแบบผสม