สาหร่ายวุ้น

สาหร่ายวุ้น (Gracilaria) อยู่ในกลุ่มสาหร่ายสีแดง มีตั้งแต่สีดำแดง,สีแดง,สีน้ำตาล,สีน้ำตาลแดง,สีชมพู,สีม่วงเข้ม,สีม่วงแดง,สีเทา,สีเขียว,สีเหลือง หรือใส เกือบทุกชนิดสามารถรับประทานได้ หรือนำมาสกัดวุ้น จึงรวมเรียกว่า สาหร่ายวุ้น มีชื่อพื้นเมืองว่า สาหร่ายผมนาง  (Gracilaria fisheri) และชื่อสามัญว่า สาหร่ายวุ้น

**ลักษณะของสาหร่ายผมนาง**
เนื่องจากมีลักษณะแตกต่างกันหลายลักษณะ จึงมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปดังนี้- ลักษณะของ Talus กลมหรือแบน อวบน้ำ แตกแขนงมากหรือน้อยแล้วแต่ชนิด ลักษณะของใบยาว  เรียกว่า สาหร่ายผมนาง- ลักษณะอวบน้ำและแตกแขนงคล้ายเขากวาง  เรียกว่า สาหร่ายเขากวาง- ลักษณะเป็นข้อๆ ต่อกัน เรียกว่า สาหร่ายข้อ

**ลักษณะทางพฤกษศาสตร์**
เป็นสาหร่ายเซลล์เดียวหรือหลายเซลล์ แทลโลไฟต์ไม่มีเนื้อเยื่อลำเลียง  ภายในผนังเซลล์มีเซลลูโลสเป็นองค์ประกอบ มีเม็ดสีสำคัญในคลอโรพลาสต์  ประกอบด้วย   คลอโรฟิลล์เอ  คลอโรฟิลล์บี  คาโรทีนอยด์  และไฟโคอีริทริน
 

**การสืบพันธุ์**
พฤติกรรมการสืบพันธุ์เป็นแบบอาศัยเพศแบ่งเป็น 3 ลักษณะประกอบด้วย - Gametophyte  - Sporophyte   - Carposporophyte  stages 

**นิเวศวิทยาและการแพร่กระจาย**
มีแพร่กระจายอยู่ทั่วโลก ทั้งในเขตร้อนและเขตอบอุ่น ส่วนมากพบบริเวณน้ำขึ้น-น้ำลง และบริเวณที่อยู่ใต้น้ำตลอดเวลา โดยเกาะอยู่กับวัสดุในน้ำ เช่น เปลือกหอย กรวดทราย หรืออยู่เป็นอิสระไม่เกาะกับวัตถุใดๆ แต่มีสาหร่ายผมนางบางชนิด เช่น Gracilaria fisheri จะเจริญอยู่บริเวณป่าชายเลน สำหรับในประเทศไทยจะพบแพร่กระจายอยู่ตามชายฝั่งของอ่าวไทยและฝั่งมหาสมุทรอินเดีย เช่น จังหวัดตราด   จันทบุรี   ระยอง ชลบุรี   ประจวบคีรีขันธ์   ชุมพร สุราษฎร์ธานี   พัทลุง   สงขลา   ระนอง ปัตตานี และ นราธิวาส

**การเพาะเลี้ยงสาหร่ายวุ้น**
ทำได้โดยการรวบรวมสปอร์จากการวางวัสดุล่อสปอร์ในแหล่งน้ำ สามารถผลิตพันธุ์สาหร่ายอ่อน โดยคัดเลือกต้นพันธุ์ที่สมบูรณ์มาใช้ขยายพันธุ์ในถังเพาะ โดยวางวัสดุรองรับสปอร์ภายใต้ต้นพันธุ์ซึ่งต้องใช้เวลานาน 2-3 วัน เพื่อให้สปอร์เริ่มเจริญพันธุ์และเกาะบนวัสดุได้ แล้วจึงเคลื่อนย้ายไปยังถังอนุบาลและแหล่งเลี้ยงสาหร่ายต่อไป โดยสปอร์จะตกและเคลื่อนออกจากกระเปาะหุ้มสปอร์สู่ภายนอกได้ดีในน้ำเค็ม 30 ppt

**ประโยชน์ของสาหร่ายวุ้น**
 ผลิตภัณฑ์ด้านอาหาร ใช้ในอุตสาหกรรมแยม  เช่น ขนมปัง เนย มายองเนส และลูกกวาด  โดยเป็นตัวช่วยให้อาหารนิ่มและข้นขึ้น หรือใช้ผสมในอาหารกระป๋อง  และผสมเครื่องดื่ม  เช่น ไวน์ เบียร์ ซึ่งช่วยป้องกันสนิม และช่วยทำให้เครื่องดื่มมีสีใส ไม่ตกตะกอน- ผลิตภัณฑ์ยา ใช้เป็นยาระบาย เช่น แคปซูลยา หรือ ใช้เลี้ยงแบคทีเรีย  เช่น  ส่วนผสมในอาหารเลี้ยงเชื้อ- ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง ใช้ผสมครีมและน้ำมันทาผิว- ผลิตภัณฑ์สิ่งทอและกระดาษ  ใช้ย้อมเส้นด้าย เคลือบกระดาษ เคลือบผิวอาหารที่จะแช่แข็ง

**โทษของสาหร่ายวุ้น**
 ทำให้น้ำมีกลิ่น สี และรส เปลี่ยนไป - แหล่งน้ำที่มีธาตุอาหารมาก จะทำให้สาหร่ายเจริญอย่างรวดเร็วจนเต็มผิวน้ำ เรียกว่า  ยูโทรฟิเคชั่น  (Eutrofication) - ทำให้น้ำบริเวณนั้นเกิดเน่า เป็นพิษ เพราะเกิดแก๊ส H2S - เป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำที่เลี้ยง  เช่น ปลา กบ เต่า ฯลฯ- ทำลายเครื่องมือจับปลา เช่น กระชังปลา กระชังกุ้งให้เสียหาย 

**การแปรรูป**
มักทำการแปรรูปผลิตภัณฑ์เป็นผงวุ้นและวุ้นแคร์ราจีแนน เพื่อใช้ประกอบกับอาหาร อาหารเสริมและขนม ซึ่งมีการแปรรูปผลิตภัณฑ์แบ่งเป็นด้านต่าง ๆ ดังนี้- ด้านอาหาร
ใช้เป็นอาหารมนุษย์ ประเทศที่นิยมนำสาหร่ายวุ้นมาบริโภคเป็นอาหารได้แก่ จีน ญี่ปุ่น อินเดีย ฟิลิปปินส์ ไทย และ เวียดนาม  ซึ่งคุณค่าทางอาหารที่ได้จากสาหร่าย ได้แก่  โปรตีน คาร์โบไฮเดรต เกลือแร่ โดยเฉพาะธาตุไอโอดีนและวิตามิน- ด้านเกษตรกรรม
ใช้ทำปุ๋ย โดยสามารถใช้เป็นปุ๋ยพืชสดได้ดี เพราะมีธาตุไนโตรเจนและโปตัสเซียมสูง และยังมีแร่ธาตุปริมาณน้อย (Trace element) นอกจากนี้จะใช้เป็นปุ๋ยน้ำได้โดยตรงด้วยการบดละเอียด ผสมกับน้ำอัตราส่วน 1:500 ลิตร ใช้รดต้นไม้ อีกทั้งใช้ป้องกันแมลงศัตรูพืช โดยใช้น้ำสกัดจากสาหร่าย ฉีดพ่นตามต้นพืช จำพวกหัวผักกาดหวาน พบว่า ป้องกันเพลี้ยและเชื้อราได้ และยังสามารถป้องกันการสูญเสียของผลไม้ ในขณะอากาศหนาวจัดได้ด้วย- ด้านการแพทย์
นำมาทำยารักษาโรค  เช่นโรคกระเพาะ ยาระบาย และยาแก้โรคคอพอก และยังนำวุ้นมาทำเป็นแคปซูลสำหรับหุ้มยา  นอกจากนี้ผู้ป่วยที่เป็นโรคกระเพาะหย่อน ลำไส้ใหญ่อักเสบ ริดสีดวงทวาร ใจสั่น ความดันโลหิตสูง หลอดเลือดแข็ง ข้ออักเสบ โรคอ้วนต่างๆ จะช่วยบรรเทาอาการลงได้

**มูลค่าทางเศรษฐกิจ**
สาหร่ายวุ้นเป็นสาหร่ายสีแดงที่พบได้ทั่วไปในอ่าวไทยและทะเลอันดามัน จัดเป็นสกุลที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ สามารถนำไปเป็นวัตถุดิบในการผลิตวุ้นชนิดที่เรียกว่า agar ดังนั้นในหลายประเทศจึงได้มีการทำฟาร์มและเลี้ยงสาหร่ายวุ้นขึ้นเพื่อนำมาสกัดวุ้นสำหรับใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ แต่ก็มีการเก็บจากธรรมชาติประมาณปีละ 20-200 ตัน น้ำหนักแห้ง ในขณะที่ความต้องการในเชิงพาณิชย์สูงถึง 2,400 ตัน

**อ้างอิง**
  กฤตพล ยังวนิชเศรษฐ.2545. การเลี้ยงสาหร่ายผมนางและการใช้สาหร่ายในการเลี้ยงหอยเป๋าฮื้อ. สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งจังหวัดปัตตานี date=2008-08-08 -  ปณต กลิ่นเชิดชู. 2552. การเพาะเลี้ยงสาหร่ายสกุล Gracilaria sp. นักวิชาการประมง 5 สถาบันวิจัย    อาหารสัตว์น้ำชายฝั่งfix-attempted=yes -  สาขาวิชาเทคโนโลยีการประมง  ภาควิชาเทคโนโลยีและอุตสาหกรรม   คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี   มอ.ปัตตานี. 2552. การเพาะเลี้ยงสาหร่ายผมนาง -  สมภพ อินทสุวรรณ. 2552. พืชเศรษฐกิจ สงขลา. มหาวิทยาลัยทักษิณ จังหวัดสงขลาfix-attempted=yes -  นิตยสารเกษตรศาสตร์. 2552. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.การเพาะเลี้ยงสาหร่ายวุ้น date=2010-02-26 -  นิรนาม. 2552. สาหร่ายผมนาง  (Gracilaria fisheri). สถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง จังหวัดสงขลา

หมวดหมู่:สาหร่าย