ปางพระพุทธรูป

ไฟล์:KAN 7279.jpg|thumb|พระพุทธรูปปางลีลา วัดศรีชุม จังหวัดสุโขทัย
ปางพระพุทธรูป คือ ลักษณะของรูปสมมุติของพระพุทธเจ้าในอิริยาบถต่าง ๆ ซึ่งสร้างขึ้นตามความเชื่อในพุทธประวัติ โดยช่างสมัยโยนก (คันธารราฐ) ราชวงศ์คุปตะ (พ.ศ. 863-1023) เป็นชาวกรีกพวกแรกที่กำหนดรูปแบบปางพระพุทธรูป ต่อมาช่างชาวอินเดียฝ่ายใต้ ซึ่งเป็นชาวกลิงคราฐข้างฝ่ายใต้ รวมทั้งในยุคสมัยต่าง ๆ ในภายหลังได้คิดปางพระพุทธรูปเพิ่มขึ้นอีกเป็นจำนวนมาก

**ลำดับยุคสมัยของการเกิดปางพระพุทธรูป**
 สมัยคันธาระ  (กรีก) มีอยู่ 9 ปาง ด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางปฐมเทศนา ปางอุ้มบาตร ปางประทานพร ปางประทานอภัย ปางลีลา ปางมหาปาฏิหาริย์ และปางปรินิพพาน - อินเดียใต้ เมืองมธุร และอมราวดี (อินเดีย) มีอยู่ 7 ปางด้วยกัน คือ ปางตรัสรู้ ปางเทศนา ปางทรมานพญาวานร ปางทรมานช้างนาฬาคีรี ปางลีลา ปางมหาปาฏิหาริย์ และปางปรินิพพาน - ลังกา มีอยู่ 5 ปางด้วยกัน คือ ปางสมาธิ ปางรำพึง ปางลีลา ปางประทานอภัย และปางปรินิพพาน - สมัยทวาราวดี มีอยู่ 10 ปางด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางเทศนา ปางลีลา ปางประทานอภัย ปางประทานพร ปางมหาปาฏิหาริย์ ปางบรรทม ปางโปรดสัตว์ และปางปรินิพพาน - สมัยศรีวิชัย มีอยู่ 6 ปางด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางนาคปรก ปางลีลา ปางประทานอภัย และปางปรินิพพาน - สมัยลพบุรี มีอยู่ 7 ปางด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางนาคปรก ปางลีลา ปางประทานพร ปางประทานอภัย และปางปรินิพพาน - สมัยเชียงแสน มีอยู่ 10 ปางด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางถวายเนตร ปางอุ้มบาตร ปางลีลา ปางเปิดโลก ปางประดิษฐานรอยพระพุทธบาท ปางประทับนั่งห้อยพระบาท ปางประทับยืน และปางไสยา - สมัยสุโขทัย มีอยู่ 8 ปาง ด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางถวายเนตร ปางประทับยืน ปางประทานพร ปางประทานอภัย ปางลีลา และปางไสยา - สมัยอยุธยา มีอยู่ 7 ปางด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางประทับยืน ปางลีลา ปางป่าเลไลยก์ ปางประทานอภัย และปางไสยา - สมัยรัตนโกสินทร์ มีอยู่ 6 ปางด้วยกัน คือ ปางมารวิชัย ปางสมาธิ ปางประทานอภัย ปางขอฝน ปางหมอยา และปางไสยา

**ปางต่างๆ ของพระพุทธรูป**
 ปางสมาธิ (ขัดสมาธิราบ ปางตรัสรู้) และ ปางขัดสมาธิเพชร (วันพฤหัสบดี)- ปางมารวิชัย- ปางหมอยา- ปางปฐมเทศนา- ปางอุ้มบาตร (วันพุธ)- ปางประทานอภัย- ปางประทานพร- ปางปาฏิหาริย์- ปางลีลา- ปางปรินิพพาน- ปางนาคปรก (วันเสาร์)- ปางประสูติ- ปางเสด็จลงจากดาวดึงส์ - ปางทรงทรมานช้างนาฬาคิรี- ปางทรงทรมานพระยาวานร- ปางเปิดโลก- ปางทรมานพระยามหาชมพู (พระทรงเครื่อง)- ปางทรงตัดเมาลี- ปางทรงรับมธุปายาส- ปางลอยถาด- ปางถวายเนตร (วันอาทิตย์)- ปางเรือนแก้ว- ปางประสานบาตร- ปางพระเกศธาตุ- ปางภัตตกิจ- ปางชี้อัครสาวก- ปางทรงรับผลมะม่วง- ปางมหาภิเนษกรมณ์- ปางบำเพ็ญทุกรกิริยา- ปางเสวยมธุปายาส- ปางทรงรับหญ้าคา- ปางจงกรมแก้ว- ปางห้ามมาร- ปางฉันสมอ- ปางชี้มาร- ปางชี้อสุภะ- ปางปฐมบัญญัติ- ปางรับสัตตูก้อนสัตตูผง- ปางรำพึง (วันศุกร์)- ปางป่าเลไลย (วันพุธกลางคืน)- ปางทรงพระสุบิน- ปางประทานเอหิภิกขุ- ปางห้ามสมุทร (วันจันทร์)- ปางห้ามญาติ- ปางประทับเรือขนาน- ปางแสดงยมกปาฎิหารย์- ปางห้ามพระแก่นจันทร์- ปางสรงน้ำฝน- ปางโปรดสัตว์- ปางสนเข็ม- ปางประดิษฐานรอยพระพุทธบาท- ปางทรงพิจารณาชราธรรม- ปางแสดงโอฬาริกนิมิต- ปางทรงรับอุทกัง- ปางขับพระวักกลิ- ปางนาคาวโลก- ปางปลงอายุสังขาร- ปางทรงจีวร- ปางห้ามพยาธิ- ปางโปรดพุทธบิดา- ปางโปรดพุทธมารดา- ปางปัจเจกขณะ- ปางแสดงโอวาทปาฏิโมกข์- ปางโปรดองคุลีมาโจร- ปางทรงพยากรณ์- ปางประทานธรรม- ปางโปรดอสุรินทราหู (วันอังคาร)- ปางโปรดพกาพรหรม- ปางโปรดสุภัททปริพาชก- ปางโปรดอาฬาวกยักษ์- ปางขอฝน- ปางปลงกรรมฐาน หรือ ปางชักผ้าบังสุกุล- ปางอธิษฐานเพศบรรพชิต

**อ้างอิง**
 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. ตำนานพุทธเจดีย์. ธนบุรี  :  ศิลปาบรรณาคาร โรงพิมพ์รุ่งวัฒนา,  2513.- เรื่องพระพุทธรูปปางต่างๆ หลวงบริบาลบุรีรัตน์ และนายเกษมบุญศรี (พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์ขึ้นเพื่อพระราชทานในงานพระราชกุศลราชคฤหมงคลขึ้นพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2500)- สกุลศิลปพระพุทธรูปในประเทศไทย อาจารย์จิตร บัวบุศย์- ศิลปในประเทศไทย ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิสกุล- แสง มนวิทูร, ผู้แปล, คัมภีร์ลลิตวิสตระ: พระพุทธประวัติฝ่ายมหายาน, ตอนที่ 1 อัธยายที่ 1(พระนคร: กรมศิลปากร, 2512), 487.- มอนต์ จันทนากร, ทำเนียบพระกริ่ง พระชัยวัฒน์ (กรุงเทพฯซ นครช่างการพิมพ์, 2527),6.

หมวดหมู่:พุทธศิลป์และวัฒนธรรม