เล่าเอี๋ยน

เล่าเอี๋ยน, เล่าเอียง หรือ เล่าเอียน (เสียชีวิต ค.ศ. 194efn|บทพระราชประวัติพระเจ้าเหี้ยนเต้ในโฮ่วฮั่นชุระบุว่ายุทธการระหว่างหันซุย ม้าเท้ง กับกุยกี หวนเตียวเกิดขึ้นในเดือน 3 ของศักราชซิงผิง (興平) ปีที่ 1 เทียบได้กับช่วงเวลาระหว่างวันที่ 9 เมษายนถึง พฤษภาคม ค.ศ. 194 ในปฏิทินจูเลียน บทชีวประวัติเล่าเอี๋ยนทั้งในโฮ่วฮั่นชูและสามก๊กจี่ระบุว่าเล่าเอี๋ยนเสียชีวิตหลังจากเหตุการณ์นี้) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า หลิว เยียน (p=Liú Yān) ชื่อรอง จฺวินหลาง (p=Jūnláng) เป็นขุนนางและขุนศึกชาวจีนในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน เล่าเอี๋ยนยังเป็นเชื้อพระวงศ์ของราชวงศ์ฮั่นด้วย ช่วงเวลาโดยมากที่เล่าเอี๋ยนรับราชการดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) ที่ซึ่งเล่าเอี๋ยนได้พัฒนาให้เป็นฐานอำนาจอิสระของตน อาณาเขตของเล่าเอี๋ยนได้ถูกส่งต่อไปยังเล่าเจี้ยงผู้เป็นบุตรชาย และท้ายที่สุดก็ถูกยึดครองโดยเล่าปี่ผู้ก่อตั้งรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก

**ประวัติ == 
เล่าเอี๋ยนเป็นผู้เป็นสืบเชื้อสายของหลิว ยฺหวี (劉餘) ผู้เป็นหลังจงฮองหรืออ๋องกงแห่งฬ่อ (魯恭王 หลู่กงหวาง) ในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่น เนื่องจากตระกูลสาขาของตระกูลเล่า (劉 หลิว) ที่เล่าเอี๋ยนเป็นสมาชิกมีอำนาจมาก และเนื่องจากตัวเล่าเอี๋ยนเองพิสูจน์ตนเองได้ว่าเป็นรัฐบุรุษที่มีความสามารถ จึงได้เลื่อนตำแหน่งในราชสำนักอย่างรวดเร็ว แต่ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 160บทพระราชประวัติพระเจ้าหวนเต้ในโฮ่วฮั่นชูระบุว่าจู้ เถียนเสียชีวิตในวันซินโฉ่ว (辛丑) ในเดือน 6 ของศักราชเหยียนซี (延熹) ปีที่ 3 เทียบได้กับวันที่ 29 กรกฎาคม ค.ศ. 160 ในปฏิทินจูเลียน หลังการเสียชีวิตของจู้ เถียน (祝恬) ผู้เป็นอาจารย์ของเล่าเอี๋ยน เล่าเอี๋ยนจึงลาออกจากตำแหน่งเพื่อไปไว้ทุกข์ตามประเพณีefn|บทชีวประวัติเล่าเอี๋ยนในสามก๊กจี่ระบุเพียงว่าชื่อสกุลของอาจารย์ของเล่าเอี๋ยนคือจู้ (祝) เผย์ ซงจือ (裴松之) เป็นผู้ระบุตัวตนของอาจารย์จู้ว่าคือจู้ เถียนผู้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีมหาดไทย (司徒 ซือถู) ก่อนที่จะเสียชีวิต ตำแหน่งสูงสุดที่เล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งคือเสนาบดีพิธีการ (太常 ไท่ฉาง) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่รับผิดชอบด้านพระราชพิธีที่เกี่ยวข้องกับจักรพรรดิ ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ราชสำนักกลายเป็นสถานที่ที่มีความอันตรายทางการเมือง เล่าเอี๋ยนจึงต้องการอยู่ให้ห่างไกลจากราชสำนัก ตอนแรกเล่าเอี๋ยนต้องการเป็นผู้ปกครองเมืองเกาจี (交趾 เจียวจื่อ) แต่ต่ง ฝู (董扶) ที่ปรึกษาของเล่าเอี๋ยนแนะนำให้ไปเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (益州 อี้โจว) ซึ่งในเวลานั้นถือว่าเป็นมณฑลที่ล้าหลังและอยู่ห่างไกลของจักรวรรดิฮั่นจะเป็นการดีกว่า เล่าเอี๋ยนทำตามคำแนะนำแล้วนำกำลังทหารส่วนตัวไปรับตำแหน่งใหม่ในปี ค.ศ. 188
หลังเล่าเอี๋ยนมาถึงมณฑลเอ๊กจิ๋วก็เผชิญหน้ากับวิกฤตครั้งแรก หม่า เซียง (馬相) และเจ้า จือ (趙祗) เริ่มก่อกบฏในภูมิภาคนั้นโดยอ้างตนเป็นส่วนหนึ่งของกบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนขอความร่วมมือจากตระกูลท้องถิ่นที่มีอิทธิพลในการระดมกำลังทหารเข้าปราบกบฏ
เมื่อเล่าเอี๋ยนควบคุมภูมิภาคได้อย่างมั่นคง ก็วางแผนจะตั้งตนเป็นอิสระจากราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น ขั้นแรกของแผนการคือการส่งเตียวฬ่อ (張魯 จาง หลู่) และจาง ซิว (張脩) ไปโจมตีของซู กู้ (蘇固) ข้าราชการของราชวงศ์ฮั่นที่เมืองฮันต๋ง (漢中 ฮั่นจง) และเข้ายึดอาณาเขต เตียวฬ่อสังหารจาง ซิวแล้วจึงยึดกำลังทหารของจาง ซิวมาเป็นตน จากนั้นจึงสงหารซู กู้และยึดครองอาณาเขตของซู กู้เป็นผลสำเร็จ เตียวฬ่อก่อตั้งรัฐกันชนที่ตั้งตนเป็นอิสระระหว่างมณฑลเอ๊กจิ๋วของเล่าเอี๋ยนกับราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น
ขั้นต่อไปของเล่าเอี๋ยนในการควบคุมภูมิภาคตือการควบคุมอิทธิพลของตระกูลท้องถิ่นซึ่งมีทรัพย์สินและกำลังทหารส่วนตัวขนาดใหญ่ของตนเอง เล่าเอี๋ยนประหารชีวิตผู้นำของตระกูลมากกว่า 10 ตระกูล แต่เจี่ย หลง (賈龍) ผู้นำตระกูลที่มีอิทธิพลตระกูลหนึ่งได้รวมกลุ่มกับตระกูลอื่น ๆ และก่อกบฏขึ้น แม้ว่ากำลังทหารของตระกูลต่าง ๆ มีความเข้มแข็ง แต่ในท้ายที่สุดทัพของเล่าเอี๋ยนก็เอาชนะได้ ภัยคุกคามต่อมามาจากชนเผ่าเกี๋ยง (羌 เชียง) ที่เข้าโจมตีอำเภอกิมก๊ก (綿竹 เหมียนจู๋) อันเป็นอำเภอเอกในอาณาเขตของเล่าเอี๋ยน แต่ทัพเล่าเอี๋ยนก็สามารถปกป้องอาณาเขตจากการทำลายล้างได้สำเร็จ
ราวเดือนเมษายน ค.ศ. 194 เมื่อลิฉุย (李傕 หลี่ เจฺว๋) และกุยกี (郭汜 กัว ซื่อ) ยึดครองนครเตียงอั๋น (長安 ฉางอาน) หลังการเสียชีวิตของตั๋งโต๊ะ (董卓 ต่ง จั๋ว) ในช่วงเวลานั้นบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนคือเลาเฉีย (劉範 หลิว ฟ่าน), หลิว ต้าน (劉誕) และเล่าเจี้ยง (劉璋 หลิว จาง) รับราชการในตำแหน่งต่าง ๆ อยู่ในนครเตียงอั๋น เล่าเอี๋ยนร่วพทัพของหันซุย (韓遂 หาน ซุ่ย) และม้าเท้ง (馬騰 หม่า เถิง) พยายามเข้าโจมตีและยึดนครหลวง โดยได้รับการสนับสนุนจากบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนในนครหลวง กำลังทหารเข้าโจมตีแต่พ่ายแพ้ ในช่วงที่มีการล่าถอยอย่างฉุกระหุก เลาเฉียและหลิว ต้านก็ถูกทัพลิฉุยจับตัวได้ขณะพยายามหนีออกจากเตียงอั๋น จากนั้นจึงถูกทรมานและถูกสังหาร ส่วนเล่าเจี้ยงสามารถหนีรอดมาได้อย่างหวุดหวิดและไปร่วมกับเล่าเอี๋ยนผู้บิดาที่ล่าถอยกลับไปมณฑลเอ๊กจิ๋ว
ในฤดูร้อนของปีเดียวกัน จวนของเล่าเอี๋ยนในอำเภอกิมก๊กถูกฟ้าผ่าและเกิดเพลิงไหม้ ทำให้เล่าเอี๋ยนต้องย้ายอำเภอใหม่ไปยังเซงโต๋ (成都 เฉิงตู) กล่าวกันว่าความโศกเศร้าจากการสูญเสียบุตรชาย 2 คนและความเครียดจากเหตุเพลิงไหม้ที่กิมก๊กทำให้เล่าเอี๋ยนป่วยเป็นโรคที่หลังซึ่งส่งผลทำให้เล่าเอี๋ยนเสียชีวิตในที่สุดในปีนั้น 
การเสียชีวิตของเล่าเอี๋ยนทำให้เล่าเจี้ยงบุตรชายคนที่ 4 และคนสุดท้องลำดับการเกิดของเล่าเจี้ยงและเล่ามอในสามก๊กจี่มีความคลุมเครือ ในบทชีวประวัติเล่าเอี๋ยนบันทึกว่าเล่ามอเป็นบุตรชายคนสุดท้องของเล่าเจี้ยง แต่ในบทชีวประวัติเล่าเจี้ยงระบุว่าเล่ามอเป็นพี่ชายของเล่าเจี้ยง ได้ปกครองมณฑลเอ๊กจิ๋วในปี ค.ศ. 208 เมื่อโจโฉโจมตีเกงจิ๋ว เล่ามอยังมีชีวิตอยู่ในการช่วงต้นของการบุก เพราะโจโฉเสนอให้แต่งตั้งเล่ามอเป็นขุนพล เล่ามอเสียชีวิตด้วยอาการป่วยหลังจากนั้น

**ครอบครัว**
 บรรพบุรุษ: หลิว ยฺหวี (劉餘) พระโอรสองค์ที่ 5 ของพระเจ้าฮั่นเกงเต้ (漢景帝 ฮั่นจิ่งตี้)- บุตรชาย:
** เลาเฉีย (劉範 หลิว ฟ่าน) รับราชการเป็นขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายซ้าย (左中郎將 จั่วจงหลางเจี้ยง) ถูกลิฉุยสังหาร
** หลิว ต้าน (劉誕) รับราชการเป็นเสมียนหลวงผู้เตรียมเอกสาร (書禦史 ชู-ยฺวี่ฉื่อ) ถูกลิฉุยสังหาร
** เล่ามอ (劉瑁 หลิว เม่า) รับราชการเป็นนายกองพันแยก (別部司馬  เปี๋ยปู้ซือหม่า) เสียชีวิตด้วยอาการป่วยในช่วงระหว่างปลายปี ค.ศ. 208 ถึง ค.ศ. 214
** เล่าเจี้ยง (劉璋 หลิว จาง) สืบทอดตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋วถัดจากเล่าเอี๋ยน เสียมณฑลเอ๊กจิ๋วให้เล่าปี่และเข้าร่วมกับเล่าปี่ ภายหลังสวามิภักดิ์ต่อซุนกวนและเสียชีวิตหลังแปรพักตร์ไม่นาน- บุตรสะใภ้
** งอซี (吳氏 อู๋ชื่อ) ภรรยาของเล่ามอ สมรสกับเล่าปี่หลังการเสียชีวิตของสามี ภายหลังขึ้นเป็นจักรพรรดินีแห่งรัฐจ๊กก๊ก
** ผางชื่อ (龐氏) ภรรยาของเลาเฉีย เป็นญาติกับบังยี่ (龐羲 ผาง ซี)
** เฟ่ยชื่อ (費氏) ภรรยาของเล่าเจี้ยง น้องสาวของอุยหวน (費觀 เฟ่ย์ กวาน)
** ชุยชื่อ (崔氏) น้องสาวของซุยตำ (崔琰 ชุย เหยี่ยน)

**ในนวนิยายสามก๊ก**
ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เล่าเอี๋ยนเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว (幽州 โยวโจว) ในภาคเหนือของจีน ในช่วงเหตุการณ์กบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนได้พบกับเล่าปี่ซึ่งรวบรวมกำลังทหารอาสามาช่วยเล่าเอี๋ยนในการรบกับกบฏโพกผ้าเหลือง ในสามก๊กจี่ (三國志 ซานกั๋วจื้อ) ของตันซิ่ว (陳壽 เฉิน โช่ว) ไม่มีบันทึกว่าเล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). สามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อ).- เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). อรรถาธิบายสามก๊กจี่ (ซานกั๋วจื้อจู้).- ฟ่าน เย่ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). โฮ่วฮั่นชู.- ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้).
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:ข้าราชการในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:ขุนศึกในยุคราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:นักการเมืองในยุคราชวงศ์ฮั่นจากมณฑลหูเป่ย์