มานะ

มานะ 9 หมายถึง ความยึดถืออันเกิดจากการปรุงแต่ง คือ ราคะ การให้ค่าตีราคาว่าสิ่งต่าง ๆ หยาบ ประณีต ทั้งที่สิ่งทั้งปวงเป็นเช่นนั้นเอง (ตถตา) ดับไปได้ด้วยการมองทุกสรรพสิ่งเป็นดุจความว่าง (สุญญตา) การสิ้นไปของมานะเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า วิราคะ

**ประเภท**
สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น
*สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น
*สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น
*สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น
*สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น
*สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น
*สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เลิศกว่าสิ่งนั้น
*สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้เสมอสิ่งนั้น
*สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น สำคัญว่า สิ่งนี้ด้อยกว่าสิ่งนั้น
อีกประการหนึ่ง ได้แก่
*ถือว่าเราดีกว่าเขา 
*ถือว่าเราเสมอเขา
*ถือว่าเราเลวกว่าเขา
เป็นกิเลสชั้นละเอียด กล่าวคือ เป็นทั้งอนุสัยกิเลส และ สังโยชน์ 10

**การกำหนดรู้มานะ**
สามารถกำหนดรู้มานะด้วยปริญญา 3 คือ ญาตปริญญา ตีรณปริญญา ปหานปริญญา- ญาตปริญญา นรชนย่อมรู้จักมานะ คือ ย่อมรู้ ย่อมเห็นว่าเป็นมานะ 10 อย่าง- ตีรณปริญญา นรชนรู้อย่างนี้แล้วย่อมพิจารณามานะโดยความเป็นของไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ โดยอุบายเป็นเครื่องสลัดทุกข์- ปหานปริญญา นรชนพิจารณาอย่างนี้แล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีซึ่งมานะ

**มานะลักษณะต่าง ๆ**
 มานะอย่างหนึ่ง ได้แก่ ความฟูขึ้นแห่งจิต- มานะ 2 อย่าง ได้แก่
**มานะในความยกตน 
**มานะในความข่มผู้อื่น - มานะ 3 อย่าง ได้แก่
**มานะว่าเราดีกว่าเขา 
**มานะว่าเราเสมอเขา 
**มานะว่าเราเลวกว่าเขา - มานะ 4 อย่าง ได้แก่
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะลาภ 
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะยศ
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะสรรเสริญ
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะสุข- มานะ 5 อย่าง ได้แก่
**บุคคลให้มานะเกิดว่าเราได้รูปที่ชอบใจ 
**บุคคลให้มานะเกิดว่าเราได้เสียงที่ชอบใจ 
**บุคคลให้มานะเกิดว่าได้กลิ่นที่ชอบใจ 
**บุคคลให้มานะเกิดว่าได้รสที่ชอบใจ 
**บุคคลให้มานะเกิดว่าได้โผฏฐัพพะที่ชอบใจ - มานะ 6 อย่าง ได้แก่
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งจักษุ
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งหู
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งจมูก
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งลิ้น
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งกาย
**บุคคลให้มานะเกิดเพราะความถึงพร้อมแห่งใจ- มานะ 7 อย่าง ได้แก่
**ความถือตัว
**ความดูหมิ่น
**ความถือตัวและความดูหมิ่น
**ความถือตัวต่ำ
**ความถือตัวสูง
**ความถือตัวว่าเรามั่งมี
**ความถือตัวผิด- มานะ 8 อย่าง ได้แก่
**บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะลาภ
**บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะความเสื่อมลาภ
**บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะยศ
**บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะความเสื่อมยศ
**บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะความสรรเสริญ
**บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะความนินทา
**บุคคลให้ความถือตัวเกิดเพราะสุข
**บุคคลให้ความถือตัวต่ำเกิดเพราะทุกข์- มานะ 9 อย่าง ได้แก่
**เราดีกว่าคนที่ดี
**เราเสมอกับคนที่ดี
**เราเลวกว่าคนที่ดี
**เราดีกว่าผู้เสมอกัน
**เราเสมอกับผู้เสมอกัน
**เราเสมอกับผู้เลว
**เราดีกว่าผู้เลว
**เราเสมอกับผู้เลว
**เราเลวกว่าผู้เลว- มานะ 10 อย่าง ได้แก่ 
บุคคลบางคนในโลกนี้ ให้ความถือตัวเกิดขึ้น
**เพราะกำเนิดบ้าง เพราะโคตรบ้าง เพราะความเป็นบุตรแห่งสกุลบ้าง
**เพราะความเป็นผู้มีผิวพรรณงามบ้าง
**เพราะทรัพย์บ้าง
**เพราะความเชื้อเชิญบ้าง
**เพราะบ่อเกิดแห่งการงานบ้าง
**เพราะบ่อเกิดแห่งศิลปะบ้าง
**เพราะฐานแห่งวิชชาบ้าง
**เพราะการศึกษาเล่าเรียนบ้าง
**เพราะปฏิภาณบ้าง
**เพราะวัตถุอื่นบ้าง

**อ้างอิง**
 หนังสือแบบเรียนนักธรรมโท
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:อบายมุข