อำเภอฝาง

ฝาง (langx|nod|ᨺᩣ᩠ᨦ (17px)) เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงใหม่ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูง ประชากรมีทั้งชาวไทยพื้นราบและชาวไทยภูเขา อำเภอฝางเป็นอำเภอศูนย์กลางความเจริญในเขตเชียงใหม่ตอนบน มีอำเภอบริวารคือ อำเภอแม่อาย และ อำเภอไชยปราการ มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับสามของจังหวัดเชียงใหม่ รองจากอำเภอเมืองเชียงใหม่ และ อำเภอสันทราย มีทั้งประชากรจริงและประชากรแฝง อีกทั้งยังสามารถเดินทางไปจังหวัดเชียงรายได้อย่างสะดวกหลายช่องทาง ทำให้อำเภอฝางจะได้รับความเจริญจากจังหวัดเชียงรายจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจชายแดนจีนตอนใต้-อินโดจีนในอนาคต
ในปี พ.ศ. 2552 อำเภอฝางได้รับการเสนอเพื่อพิจารณาจัดตั้งเป็นศูนย์กลางของจังหวัดฝาง โดยการรวมเอาอำเภอใกล้เคียงเข้าด้วยกัน ซึ่งในระหว่างรอการพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎร

**ประวัติศาสตร์**

**ประวัติอำเภอโดยสังเขป**
อำเภอฝาง หรือชื่อเดิม "อำเภอเมืองฝาง" เคยเป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงราย ต่อมาเมื่อเห็นว่าเมื่อติดต่อราชการกับจังหวัดเชียงราย ต้องเดินทางถึง 8-9 วัน แต่เดินทางไปจังหวัดเชียงใหม่ใช้เวลาเพียง 5-6 วัน จึงยกอำเภอเมืองฝาง มาขึ้นกับจังหวัดเชียงใหม่ ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2468 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 26 เมษายน ปีเดียวกัน

**ประวัติศาสตร์ของอำเภอ**
เดิมอำเภอฝางเป็นที่ตั้งของเมืองฝาง มีอายุนับพันปีในตำนานโยนกกล่าวไว้ว่า เมืองฝาง ถูกสร้างขึ้นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 1184 โดยเจ้าลาวจังกราช ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ลาวจักราช เป็นหัวเมืองทางตอนเหนือของอาณาจักรล้านนา พญามังรายเคยเสด็จมาปกครองเมืองฝางและประทับอยู่ที่เมืองนี้ (ก่อนหน้านั้นเมืองฝางอาจจะเป็นเมืองร้างหรือถูกพญามังรายเข้ายืดจากเจ้าเมืององค์ก่อนหรือไม่ยังไม่ทราบแน่ชัด) พระองค์ทรงเตรียมกำลังพลก่อนที่จะยกทัพไปตีเมืองหริภุญชัย สร้างเวียงกุมกาม และสร้างเมืองนพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 1839 เรียกสั้นๆ ว่า นครเชียงใหม่ต่อไป ดังนั้นเมืองฝางจึงเป็นเมืองโบราณที่มีอายุนับพันปี ปัจจุบันยังปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์คือ กำแพงเมืองและคูเมือง แบบเดียวกับในเมืองเชียงใหม่ 
อำเภอฝางเคยเป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงราย แต่ถูกโอนมาสังกัดจังหวัดเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2468 ด้วยเหตุผลเรื่องการคมนาคมและการติดต่อราชการ  อำเภอฝางได้มีการสร้างที่ว่าการอำเภอฝางขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 15 เมษายน 2488 ต่อมาได้มีการแยกกิ่งอำเภอออกคือ กิ่งอำเภอแม่อายในปีพ.ศ. 2510 ก่อนที่ยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอแม่อายในปีพ.ศ. 2516 ต่อมาได้แยกกิ่งอำเภออีกคือกิ่งอำเภอไชยปราการในปีพ.ศ. 2531 และได้ยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอไชยปราการในปีพ.ศ. 2537

**ภูมิศาสตร์**

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอฝางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า) และอำเภอแม่อาย  - ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอแม่อาย - ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอแม่สรวย (จังหวัดเชียงราย) และอำเภอไชยปราการ- ทิศตะวันตก ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า)

**สภาพภูมิอากาศ**
 มีอุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปีประมาณ 25 องศา มีอากาศหนาวเย็นในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ อุณหภูมิอยู่ระหว่าง 10-19 องศา ส่วนอุณหภูมิสูงสุดอยู่ในช่วงเดือนเมษายน ประมาณ 39 องศา

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอฝางแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 8 ตำบล 119 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอฝางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลเวียงฝาง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียง- เทศบาลตำบลบ้านแม่ข่า ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแม่ข่า- เทศบาลตำบลแม่ข่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ข่า (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านแม่ข่า)-  เทศบาลตำบลสันทราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันทรายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเวียงฝาง)- องค์การบริหารส่วนตำบลม่อนปิ่น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลม่อนปิ่นทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลแม่งอน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่งอนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลแม่สูน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่สูนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลแม่คะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่คะทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลโป่งน้ำร้อน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโป่งน้ำร้อนทั้งตำบล

**สถานที่ราชการที่สำคัญ**
 ที่ทำการอำเภอฝาง- ศาลจังหวัดฝาง- เรือนจำอำเภอฝาง- สำนักงานยุติธรรมจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง- สำนักงานคุมประพฤติจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง - สถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง- สำนักงานอัยการจังหวัดฝาง- สำนักงานบังคับคดีจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง- สำนักงานสัสดี อำเภอฝาง- สำนักงานประกันสังคมจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง- สำนักงานที่ดินจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง- คลังจังหวัดฝาง- สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขาฝาง- สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่เชียงใหม่ สาขาฝาง- สำนักงานขนส่งจังหวัดเชียงใหม่ สาขาฝาง- สำนักงานจัดหางาน สาขาฝาง- สถานีตำรวจภูธรฝาง- ด่านตรวจคนเข้าเมืองฝาง- สำนักงานสาธารณสุขอำเภอฝาง- โรงพยาบาลฝาง- สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต 3- สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย อำเภอฝาง- ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรเชียงใหม่ (ฝาง)- อุทยานแห่งชาติแม่ฝาง- ศูนย์พัฒนาปิโตรเลียมภาคเหนือ- สำนักงานเกษตรอำเภอฝาง- สำนักงานปศุสัตว์อำเภอฝาง- สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอฝาง- สำนักงานวัฒนธรรมและสภาวัฒนธรรมอำเภอฝาง- การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค สาขาฝาง- การประปาส่วนภูมิภาค สาขาฝาง

**สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ**

**ดอยอ่างขาง**
ดอยอ่างขาง เป็นที่ตั้งของสถานีเกษตรหลวงอ่างขาง ซึ่งมีโครงการวิจัยผลไม้ ไม้ดอกเมืองหนาว งานสาธิตพืชไร่ พืชน้ำมัน โดยมุ่งที่หาผลิตผลที่มีคุณค่าพอที่จะทดแทนการปลูกฝิ่นของชาวเขา และทำการส่งเสริมพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมแก่ชาวเขาในบริเวณใกล้เคียง โดยมีชาวเขาเผ่าต่างๆ ได้แก่ เผ่ามูเซอดำ ปะหล่อง จีนฮ่อ และไทยใหญ่ นักท่องเที่ยวสามารถเที่ยวชมแปลงทดลองปลูกไม้ผลเมืองหนาว ได้แก่ ท้อ บ๊วย พลัม ฯลฯ พืชผักเมืองหนาว งานสาธิตพืชไร่ เช่น แคร์รอต ผักสลัดต่างๆ สวนสมุนไพร แปลงดอกไม้ เช่น คาร์เนชั่น กุหลาบ แอสเตอร์ เบญจมาศ ฯลฯ โรงบรรจุผลไม้เพื่อส่งจำหน่ายและสหกรณ์ของโครงการ ซึ่งจำหน่ายผลิตผลที่ปลูกในบริเวณโครงการให้แก่นักท่องเที่ยวตามฤดูกาล
สวน80ปี ดอยอ่างขาง
ดอยอ่างขาง เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่โดดเด่นของจังหวัดเชียงใหม่ อยู่ในเขตพื้นที่ตำบลแม่งอน อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่ไปทางทิศเหนือ 137 กม. แยกซ้ายเข้าไปอีก 25 กม.  ดอยอ่างขางเป็นเทือกดอยสูงติดกับสันเขาพรมแดนประเทศพม่า จุดเด่นที่นักท่องเที่ยวไปเยือนดอยอ่างขางคือการไปเที่ยวชมดอกไม้เมืองหนาวภายโครงการฯ  สถานีเกษตรดอยอ่างขางได้รับการจัดตั้งเมื่อปี 2512 ตามแนวพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อวิจัยพืชเมืองหนาวเพื่อส่งเสริมให้ชาวเขาปลูกทดแทนฝิ่นและหยุดการทำลายป่า  ดอยอ่างขางมีลักษณะเป็นแอ่งที่ราบในหุบเขาลักษณะเหมือนท้องกะทะหรือเหมือนอ่าง อยู่ที่ระดับความสูงประมาณ 1,400 เมตร   ภายในโครงการมีสิ่งที่น่าสนใจมากมาก เช่น แปลงปลูกไม้ดอกไม้ประดับกลางแจ้ง  แปลงปลูกไม้ในร่ม  แปลงทดลองกุหลาบ แปลงปลูกผัก แปลงปลูกผักในร่ม สวนท้อ สวนบ๊วย ป่าซากุระ ป่าเมเปิ้ล พระตำหนักดอยอ่างขาง

**พิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ 1 (ฝาง)**
อาคารพิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ 1 (ฝาง)
พิพิธภัณฑ์โรงงานหลวงที่ 1 (ฝาง) ก่อตั้งขึ้นจากพระราชดำริของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงต้องการเผยแพร่พระราชอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เกี่ยวกับการลดพื้นที่ปลูกพืชเสพติดโดยสันติวิธี และพระราชวิสัยทัศน์ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชาวไทยภูเขา รวมทั้ง วิธีการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม บนพื้นที่สูงภาคเหนือ อย่างรอบด้าน ครบวงจร และยั่งยืน ของพระองค์
เนื่องจาก พิพิธภัณฑ์ฯ มีลักษณะเป็นพิพิธภัณฑ์พื้นที่ที่มีชีวิต (living SITE MUSEUM) สถานที่ที่ผู้สนใจสามารถเยี่ยมชมและศึกษาเรียนรู้ จึงประกอบไปด้วย
# อาคารพิพิธภัณฑ์ฯ เป็นพื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ วัตถุสะสม และเก็บรวบรวมข้อมูล อันเกี่ยวข้องกับมูลนิธิโครงการหลวง โรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูปที่ 1 (ฝาง) และ บริษัท ดอยคำผลิตภัณฑ์อาหาร จำกัด
# อาคารโรงงานหลวงฯ เป็นพื้นที่จัดแสดงสายการผลิตและกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ "ดอยคำ" เช่น ลิ้นจี่กระป๋อง สตรอว์เบอร์รีอบแห้ง น้ำดื่มบริสุทธิ์ เสาวรสแช่แข็ง และบ๊วยดอง เป็นต้น รวมทั้ง แปลงสาธิตวัตถุดิบ
# ชุมชนบ้านยาง อดีตเคยเป็นถิ่นอาศัยของชาวยาง (ปะกากะญอ) แต่ถูกชาวจีนยูนนานที่อพยพหนีภัยสงครามการเมืองจากประเทศจีน เข้ามาลงหลักปักฐานพึ่งพระบรมโพธิสมภารเมื่อกว่า 50 ปีที่ผ่านมา ซึ่งมีเอกลักษณ์โดดเด่นด้านวัฒนธรรม ความหลากหลายของเชื้อชาติและศาสนา รวมทั้ง การฟื้นฟูสภาพแวดล้อมและธรรมชาติ เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากอุทกภัยน้ำป่า
นอกจากจะได้เรียนรู้ประวัติความเป็นมาของแนวทางการพัฒนาประเทศของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแล้ว ยังมีปรัชญาที่ประธานมูลนิธิโครงการหลวง (หม่อมเจ้าภีศเดช รัชนี) สรุปความจากแนวพระราชดำริที่ว่า ผลสัมฤทธิ์ของมูลนิธิโครงการหลวงคือการ "ช่วยชาวเขา ช่วยชาวเรา ช่วยชาวโลก" นั้นหมายความว่าอย่างไร
พิพิธภัณฑ์ฯ ตั้งอยู่ที่ตีนดอยอ่างขาง แยกจากทางขึ้นสถานีเกษตรหลวงอ่างขาง ไปประมาณ 2 กิโลเมตร ใช้เวลาในการเที่ยวชมประมาณ 1 ชั่วโมง นอกจากนั้น ยังมีคำบรรยายภาพและนิทรรศการ ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษอีกด้วย

**อุทยานแห่งชาติดอยฟ้าห่มปก**
อุทยานแห่งชาติดอยฟ้าห่มปก มีพื้นที่ครอบคลุมอยู่ในเขตท้องที่ ตำบลม่อนปิ่น อำเภอฝาง อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ลักษณะภูมิประเทศสลับซับซ้อน เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาผีปันน้ำ เป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ประกอบด้วยพันธุ์ไม้ สัตว์ป่าและของป่าหลายชนิด มีจุดเด่นทางธรรมชาติที่งดงาม เช่น ถ้ำห้วยบอน บ่อน้ำร้อน น้ำพุร้อน ห้วยแม่ใจ เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญอีกแห่งหนึ่ง ของจังหวัดเชียงใหม่ และสามารถเดินทางเข้าไปเที่ยวได้โดยสะดวกสบาย มีเนื้อที่ประมาณ 380 ตารางกิโลเมตร หรือ 237,500 ไร่ ได้ประกาศจัดตั้งเป็น "อุทยานแห่งชาติแม่ฝาง" เมื่อวันที่ 4 กันยายน 2543

**โป่งน้ำร้อนฝาง**
น้ำพุร้อนฝาง
โป่งน้ำร้อนฝางเป็นบ่อน้ำร้อนธรรมชาติเกิดจากความร้อนใต้ดิน มีไอร้อนคุกรุ่นอยู่ตลอดเวลา อุณหภูมิของน้ำประมาณ 40-88 องศาเซสเซียล มีจำนวนมากมายหลายบ่อในพื้นที่ประมาณ 10 ไร่ (บ่อใหญ่มีไอน้ำร้อนพุ่งขึ้นสูงถึง 40-50 เมตร) อุทยานแห่งชาติได้จัดบริการห้องอาบน้ำแร่และอบไอน้ำ บ่อน้ำร้อนจะอยู่ก่อนถึงที่ทำการอุทยานแห่งชาติเล็กน้อย และทางอุทยานแห่งชาติได้จัดให้มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติขึ้นเขาผ่านป่าเบญจพรรณมาถึงบ่อน้ำร้อน ระยะทางประมาณ 1.2 กิโลเมตร

**น้ำตกโป่งน้ำดัง**
ตั้งอยู่ในเขต อุทยานแห่งชาติแม่ฝาง เป็นน้ำตกหินปูนขนาดเล็กที่สวยงามมีการไหลของน้ำที่สม่ำเสมอ ชั้นบนสุดมีความสูงกว่า 10 เมตร บริเวณน้ำตกมีถ้ำขนาดเล็กๆ พอให้คนเข้าไปนั่งเล่นได้ 3-4 คน เพดานถ้ำมีน้ำหยดตลอดเวลาและเกิดเป็นหินงอกเล็กๆ ไปทั่ว ตั้งอยู่บริเวณเดียวกับหน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติที่ มฝ.3 (น้ำตกโป่งน้ำดัง) บ้านแม่สูนน้อย ตำบลแม่สูน อำเภอฝาง ต้องเดินตามเส้นทางเดินป่าไปสู่น้ำตก ระยะทางไป-กลับ ประมาณ 1.5 กิโลเมตร ระหว่างทางผ่านป่าดิบแล้งที่ร่มครึ้มด้วยไม้ใหญ่ บางช่วงต้องเดินข้ามลำธารที่มีน้ำใสไหลเย็น
กิจกรรม - ชมพรรณไม้ - ดูผีเสื้อ - เดินป่าศึกษาธรรมชาติ - เที่ยวน้ำตก


**ถ้ำห้วยบอน**
ถ้ำห้วยบอนตั้งอยู่ในเขต อุทยานแห่งชาติแม่ฝาง เป็นถ้ำขนาดใหญ่ มีหินงอกหินย้อยที่สวยงามมาก มีความลึกจากปากถ้ำหนึ่งถึงอีกปากถ้ำหนึ่งประมาณ 324 เมตร กว้างประมาณ 20-30 เมตร ภายในถ้ำไม่มีจุดอันตรายต่อผู้เข้าชม ประมาณกลางถ้ำจะพบโถงถ้ำใหญ่ซึ่งจุคนได้ประมาณ 40-50 คน สภาพถ้ำเต็มไปด้วยเสาหินและหินงอกหินย้อยขนาดต่างๆ และบริเวณใกล้เคียงมีถ้ำเล็กถ้ำน้อยประมาณ 10 ถ้ำ อยู่ห่างจากอำเภอฝางประมาณ 12 กิโลเมตร สามารถเดินทางโดยทางเท้าจากบ่อน้ำร้อนระยะทางประมาณ 4 กิโลเมตร

**วัดเจดีย์งาม**
วัดเจดีย์งาม
วัดเจดีย์งามสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นเมื่อ  พ.ศ. 2021 เดิมเป็นวัดร้าง  ต่อมาเมื่อปี  พ.ศ. 2475 ท่านพระครูโสภณเจติยาราม  อดีตเจ้าคณะอำเภอฝาง  ได้ทำการบูรณะพัฒนาขึ้นมาเป็นวัด  เดิมชื่อว่า  “วัดหัวกาด”  ต่อมาชื่อว่า  “วัดหนองไผ่”  (จากคำบอกเล่าถวายของพระเดชพระคุณพระเทพวรสิทธาจารย์  เจ้าอาวาสวัดสำเภอ อดีตเจ้าคณะจังหวัดเชียงใหม่) และตั้งชื่อใหม่ว่า  “วัดเจดีย์งาม”  ตามองค์พระธาตุเจดีย์งาม  ได้รับพระราชทานพัทธสีมา  เมื่อวันที่  3 พฤษภาคม  พ.ศ. 2475 เขตพัทธสีมา  กว้าง  60 เมตร  ยาว  80 เมตร  และเมื่อวันที่  23 มกราคม  พ.ศ. 2541 ได้มีพระบรมราชองค์การโปรดเกล้าฯ  ให้วัดเจดีย์งามได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา  ซึ่งมีความกว้าง  20 เมตร  ยาว  30 เมตร  ประกาศเมื่อวันที่  9 กุมภาพันธ์  พ.ศ. 2542
พุทธศักราช  2536  ได้มีการสร้างอุโบสถขึ้นมา  1  หลังโดยทำการวางศิลาฤกษ์  เมื่อวันที่  1  มีนาคม  พ.ศ.  2536  โดยพระเดชพระคุณเจ้าประคุณสมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์  (ช่วงวรปุญญมหาเถระ  ป.ธ.9)  เจ้าอาวาสวัดปากน้ำภาษีเจริญ  เจ้าคณะใหญ่หนเหนือได้เมตตาเป็นประธานวางศิลาฤกษ์  ซึ่งเป็นอุโบสถหลังนี้สร้างด้วยศิลปะแบบไทยล้านนาผสมศิลปะแบบภาคกลาง  โดยใช้ไม้สักแกะสลักลงรักปิดทองผนังด้านนอกอุโบสถเขียนลายรดน้ำ  ประกอบเป็นภาพลายรดน้ำ  พระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุยเดช  ส่วนผนังด้านในอุโบสถแกะสลักเป็นภาพทศชาติ  และมหาชาติทำการลงรักปิดทอง  และเขียนภาพไตรภูมิพระร่วง  ขนบธรรมเนียมประเพณีชาวล้านนาในอดีต  และวิถีชีวิตขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรมชาวไทเขินเมืองเชียงตุง   พร้อมกันนี้ยังได้เขียนภาพประวัติของพ่อขุนเม็งรายมหาราชผู้ปกครองเมืองฝางไว้ในอุโบสถด้วย
อุโบสถหลังนี้ใช้เวลาในการก่อสร้างเป็นระยะเวลา  7  ปี  (2536-2542)  จึงจะแล้วเสร็จ  โดยมีช่างผู้ชำนาญการในการแกะสลักไม้สักทองจำนวน  5  ชุด  สิ้นทุนทรัพย์ในการก่อสร้างเป็นจำนวนเงิน  22  ล้าน  5  แสนบาท

**อนุสาวรีย์พระเจ้าฝางอุดมสิน-พระนางสามผิว**
อนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง พระนางสามผิว
อนุสาวรีย์  พระเจ้าฝางอุดมสิน – พระนางสามผิว (บ่อน้ำซาววา) ตั้งอยู่ที่ สวนสุขภาพ หน้าวัดพระบาทอุดม ตำบลเวียง อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่
ประวัติความเป็นมา
ตามหลักฐานที่ค้นพบหลายๆแห่งระบุว่า  พระเจ้าฝางอุดมสิน  พระนามเดินชื่อ  “พระยาเชียงแสน”  เป็นพระราชบุตรของพระเจ้าเมืองเชียงแสน  ได้มาปกครองเมืองฝาง  ในปี  พ.ศ. 2172 ศักราชได้  99 ตั๋ว  เดือนแปดแรม  13 ค่ำ  พระเจ้าฝางพร้อมด้วยพระชายาซึ่งมีพระนามว่า  “พระนางสามผิว”  ซึ่งเป็นบุตรีของเจ้าเมืองล้านช้าง (เวียงจันทร์) ซึ่งมีพระศิริโฉมงดงามเป็นที่เลื่องลือไปทั่วสารทิศว่าพระองค์มีผิวพระวรกายถึงสามผิว ในแต่ละวันคือตอนเช้าจะมีผิวขาวดังปุยฝ้าย ในตอนบ่ายจะมีสีแดงดังลูกตำลึงสุก และในตอนเย็นผิวพระวรกายของพระนางจะเป็นสีชมพูดุจดอกปุณฑริก(ดอกบัวขาบ)
พระเจ้าฝาง  พระนางสามผิว  มีพระราชธิดาองค์หนึ่งมีพระนามว่า  “พระนางมัลลิกา”  ในขณะที่พระองค์มาปกครองเมืองฝางนั้น  เมืองฝางยังคงเป็นเมืองขึ้นของพม่า  พระเจ้าฝางจึงทรงมีความคิดที่จะกอบกู้อิสรภาพให้แก่เมืองฝาง  โดยให้ส้องสุมผู้คนและได้ตระเตรียมอาวุธเสบียงกรัง  โดยไม่ยอมส่งส่วยและขัดขืนคำสั่งของพม่า  ซึ่งทางพม่าได้ล่วงรู้ว่าเมืองฝางคิดจะแข้งข้อต่อตน  จึงได้ยกกองทัพมาปราบ  โดยกษัตริย์พม่าแห่งกรุงอังวะพระนามว่า  “พระเจ้าภะวะสุทโธธรรมราชา”  เป็นแม่ทัพใหญ่นำกองทัพเข้าตีเมืองฝางในปี  พ.ศ. 2176  ศักราชได้  955 ตั๋ว  พระเจ้าฝางนำกองทัพป้องกันเมืองอย่างแข็งขัน  ทำให้พระเจ้าภะวะสุทโธธรรมราชาเข้าตีเมืองไม่ได้
พระเจ้าภะวะสุทโธธรรมราชาจึงได้เปลี่ยนแผนการรบใหม่โดยนำกำลังทหารล้อมเมืองไว้  พร้อมทั้งตั้งค่ายอยู่บนเนินด้านทิศเหนือของเมืองฝาง  คือที่ตั้งศาลจังหวัดฝาง  เรือนจำจังหวัดฝาง  สำนักงานที่ดินจังหวัดเชียงใหม่  สาขาฝาง  สถานีตำรวจภูธรอำเภอฝาง  หรือที่เราเรียกว่า  “เวียงสุทโธ”  ในปัจจุบันนี้  แล้วสั่งให้ทหารระดมยิงธนูไฟ (ปืนใหญ่)  เข้าใส่เมืองฝางทำให้บ้านเมืองฝางเกิดระส่ำระส่าย  ประชาชนเสียขวัญและทหารล้มตายลงเป็นจำนวนมาก
พระเจ้าฝาง  พระนางสามผิว  ทั้งสองพระองค์ทรงคิดว่าสาเหตุของการเกิดศึกในครั้งนี้  ต้นเหตุนั้นเกิดจากพระองค์ทั้งสองแท้ๆที่คิดจะกอบกู้อิสรภาพ  ทำให้ประชาชนต้องได้รับความเดือดร้อนและการกระทำครั้งนี้ก็ไม่สำเร็จ  ทั้งสองพระองค์จึงตัดสินพระทัยสละพระชนม์ชีพเพื่อปกป้องผู้คนเมืองฝางให้พ้นจากความอดอยากและการถูกเข่นฆ่าจากกองทัพของพระเจ้าภะวะสุทโธธรรมราชา
และในคืนนั้นคือวันขึ้น  5 ค่ำ  เดือน  6 เหนือปี  พ.ศ. 2180 ศักราชได้  999 ตั๋ว  พระเจ้าฝางพร้อมด้วยพระนางสามผิว  จึงได้สละพระชนม์ชีพ  ด้วยการกระโดดบ่อน้ำซาววา  และในตอนรุ่งสางของวันนั้น  กองทัพพระเจ้าภะวะสุทโธธรรมราชาก็ตีและบุกเข้าทางกำแพงเมืองด้านทิศเหนือของเมืองฝางได้สำเร็จ  เมื่อรำลึกถึงวีรกรรมของพระเจ้าฝาง  พระนางสามผิว  ที่ทรงสละพระชนม์ชีพเพื่อปกป้องประชาชนของพระองค์  พระเจ้าภะวะสุทโธธรรมราชาจึงได้ออกคำสั่งมิให้ทหารของพระองค์  ทำร้ายเข่นฆ่าชาวเมืองฝางอีก  และได้ยกกองทัพกลับไปกรุงอังวะ  ประเทศพม่า  โดยมิได้ยึดครองเมืองฝางแต่ประการใด
เพื่อเป็นการน้อมรำลึกพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่าน  คณะลูกเสือชาวบ้านพร้อมด้วยผู้ที่เคารพนับถือในสองพระองค์ท่าน  จึงได้ร่วมกันสร้างอนุสาวรีย์พระเจ้าฝาง-พระนางสามผิวขึ้น  ณ  ด้านหน้าบ่อน้ำซาววา  ในปี  พ.ศ. 2522  โดยก่อสร้างด้วยปูน  ต่อมาได้มีการสร้างอนุสาวรีย์ขึ้นใหม่โดยให้ทำการหล่อด้วยโหละ  เมื่อปลายปี  พ.ศ. 2539  ถึง  พ.ศ. 2540  เพื่อจะได้เป็นที่เคารพสักการะของผู้คนตลอดปี

**สถานที่อื่นๆ**
วัดจองแป้น- วัดต้นรุง หรือ จองออก ศิลปะชาวไต- วัดจองแป้น หรือ จองตก ศิลปะชาวไต- วัดพระธาตุเฉลิมพระเกียรติ ตำบลม่อนปิ่น- ศาลหลักเมือง- ศาลเจ้าปุงเถ่ากงเวียงฝาง

**สถานศึกษาในอำเภอฝาง**
 วิทยาลัยการอาชีพฝาง- โรงเรียนฝางชนูปถัมภ์- โรงเรียนรังษีวิทยา- โรงเรียนฉือจี้เชียงใหม่- โรงเรียนบ้านเวียงฝาง- โรงเรียนรัตนาเอื้อวิทยา - โรงเรียนสายอักษร   - วิทยาลัยอาชีวศึกษานอร์ทฝาง

**ธนาคาร**
มี 9 ธนาคาร และอีก 1 สาขาย่อย ได้แก่ - ธนาคารออมสิน- ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร - ธนาคารกรุงไทย  - ธนาคารกรุงเทพ มี 2 สาขาคือ สาขาฝาง และสาขาย่อยโลตัส ฝาง- ธนาคารกสิกรไทย  - ธนาคารไทยพาณิชย์  - ธนาคารกรุงศรีอยุธยา - ธนาคารทหารไทยธนชาต- ธนาคารอาคารสงเคราะห์ (ธอส.)

**ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ**
อำเภอฝางถือว่าเป็นอำเภอที่มีความสำคัญของจังหวัดเชียงใหม่เพราะมีสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญมากมาย เช่น ดอยอ่างขาง ดอยผ้าห่มปก โป่งน้ำร้อน เป็นต้น อำเภอฝางยังเป็นอำเภอที่ปลูกส้มมากเป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศไทย และยังเป็นต้นกำเนิดของ ส้มสายน้ำผึ้ง ส้มพันธุ์ใหม่ที่มีรสชาติดี จนทำให้ส้มกลายเป็นพืชเศรษฐกิจหลักของอำเภอฝาง และสวนส้มยังกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางมาท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก อำเภอฝางยังเป็นแหล่งที่ค้นพบบ่อน้ำมันดิบแห่งแรกของประเทศไทย มีการขุดเจาะน้ำมันขึ้นมาใช้เป็นเวลากว่า 100 ปีแล้ว จนถึงปัจจุบันนี้ มีการสร้างโรงกลั่นน้ำมัน และพิพิธภัณฑ์ปิโตรเลียม ผู้สนใจสามารถเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์และศูนย์การเรียนรู้ด้านปิโตรเลียมและพลังงานอื่น ๆ ของกรมการพลังงานทหาร ณ ศูนย์พัฒนาปิโตรเลียมภาคเหนือ อำเภอฝาง ได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย- น้ำมันดิบ ปิโตรเลียม มีการสำรวจขุดเจาะและเก็บกลั่นน้ำมันได้วันละ 1,200 บาเรล โดย กรมการพลังงานทหารกระทรวงกลาโหม ตั้งอยู่หมู่ที่ 1 ตำบลแม่คะ สำหรับแหล่งน้ำมันที่ขุดได้อยู่ในเขต ตำบลสันทราย ตำบลแม่สูน และตำบลแม่คะ อำเภอฝาง - ป่าไม้ ในเขตอุทยานแห่งชาติแม่ดอยผ้าห่มปก ป่าสงวนแห่งชาติแม่หลักหมื่น และป่าสงวนแห่งชาติแม่สูน ประกอบด้วย ป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา ป่าสนเขา ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรัง ซึ่งมีพันธุ์ไม้ต่างๆที่มีค่าทางเศรษฐกิจ เช่น ลำดวนดง ประดู่ ทะโล้ จำปีป่า ฯลฯ - บ่อน้ำพุร้อนฝาง ตั้งอยู่ ณ ตำบลโป่งน้ำร้อน สามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้ นอกจากนี้แล้วยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญที่น่าท่องเที่ยวได้รับรางวัลชนะเลิศอันดับ 1 จากกรมอุทยานแห่งชาติ ฯ- น้ำรู แหล่งน้ำตามธรรมชาติที่ตำบลม่อนปิ่น ต้นน้ำเกิดจากธารน้ำที่ดอยอ่างขาง เป็นน้ำที่ผุดขึ้นมาตามธรรมชาติเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญอีกแห่งหนึ่ง - น้ำตกโป่งน้ำดัง ต.แม่สูน ตั้งอยู่ในอุทยานแห่งชาติโป่งน้ำดัง มีธารน้ำที่สวยงามมาก - อุทยานแห่งชาติแม่เผอะ ห้วยรักษาต้นน้ำดอยอ่างขาง มีพรรณไม้หลากหลายเหมาะกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์วิทยาเป็นอย่างมาก ป่าไม้มีความสมบูรณ์สูง

**การเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม**
ส้มสายน้ำผึ้ง- ผลผลิตทางการเกษตรที่สำคัญ ได้แก่ ส้มสายน้ำผึ้ง ลิ้นจี่ หอมหัวใหญ่ ข้าว บ๊วย ท้อ สาลี่ องุ่น สตรอเบอรี่ พุทธานม ฯลฯ - ชื่อแหล่งน้ำที่สำคัญได้แก่ - แม่น้ำฝาง - ห้วยแม่ใจ - ลำน้ำแม่มาว - ลำน้ำแม่เผอะ - เขื่อนแม่มาว - เขื่อนบ้านห้วยบอน - ห้วยแม่งอน ฯ - โรงงานอุตสาหกรรมที่สำคัญ ได้แก่ - โรงงานผลิตภัณฑ์อาหารเกษตรฝาง ผลิตผัก และ ผลไม้บรรจุกระป๋อง ตั้งอยู่ที่ หมู่ 17 ตำบลเวียง- โรงานเอราวัณฟู๊ด ผลิตผัก และผลไม้กระป๋อง ตั้งอยู่ที่ หมู่ 2 ตำบลแม่งอน - โรงงานโครงการหลวง ผลิตสินค้าแปรรูปตรา ดอยคำ ของโครงการหลวง ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 12 ตำบลแม่งอน - โรงงานเคลือบไขส้มธนาธร เป็นโรงงานทำความสะอาดและเคลือบไขส้มสายน้ำผึ้งของบริษัท ธนาธร ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 7 ตำบลแม่สูน - โรงงานอาหารสำเร็จรูปสหปราจีน ผลิตอาหารสำเร็จรูปบรรจุกระป๋อง ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 7 ตำบลแม่คะ

**การคมนาคม**
อำเภอฝางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดเชียงใหม่บนถนนสายเชียงใหม่–ฝาง (ถนนโชตนา) ระยะทางห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่ 154 กิโลเมตร การคมนาคมของอำเภอฝาง ทางบก มีทางหลวงแผ่นดินที่สำคัญ คือ- มีทางแผ่นดินหมายเลข 107 (ถนนโชตนา) ระยะทางถึงไชยปราการประมาณ 24 กิโลเมตร- ทางหลวงหมายเลข 109 ระยะทางจากฝางถึงแม่สรวย ประมาณ 67 กิโลเมตร- ทางหลวงหมายเลข 1089 ระยะทางจากฝางถึงแม่อาย ประมาณ 13 กิโลเมตร- ทางหลวงหมายเลข 1249 ระยะทางจากปากทางอ่างขางถึงอรุโณทัย ประมาณ 65 กิโลเมตร- ทางหลวงหมายเลข 107 ถึงทางเลี่ยงเมืองฝาง ระยะทางประมาณ 10 กิโลเมตร

**อ้างอิง**

ฝาง