อำเภอนางรอง

นางรอง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์ เป็นอำเภอที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 2 ของจังหวัดรองจาก อำเภอเมืองบุรีรัมย์ มีโรงพยาบาลขนาดใหญ่ ศาลจังหวัด เทศบาลเมือง และเป็นศูนย์กลางความเจริญของจังหวัดบุรีรัมย์ตอนล่าง

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอนางรองตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอชำนิและอำเภอเมืองบุรีรัมย์- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอประโคนชัยและอำเภอเฉลิมพระเกียรติ- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอละหานทรายและอำเภอปะคำ- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอโนนสุวรรณและอำเภอหนองกี่

**ประวัติศาสตร์**
สมัยขอมเรืองอำนาจ เมืองนางรองหรือแคว้นพนมโรงเป็นที่อยู่ของชนชาติขอม ขอมได้ปกครองดินแดงส่วนนี้เป็นเวลานาน ได้พบซากเมืองโบราณที่แสดงว่าขอมมีอำนาจแถบนี้เป็นระยะ ๆ จากปราสาทหินพิมายและปราสาทหินพนมรุ้ง โบราณวัตถุที่ค้นพบเก่าแก่ที่สุดคือ เทวรูปต่าง ๆ และหม้อน้ำดินเผาโบราณแบบขอม เมื่อขอมเสื่อมอำนาจลงแล้ว มอญก็เข้ามามีอำนาจในดินแดนแถบนี้ ทำให้เกิดชนชาติใหม่ขึ้นคือ ขอม มอญ เป็น เข-มอญ หรือเขมร ซึ่งก็คือขอมนั่นเองแต่มีเชื้อผสมระหว่างมอญกับขอม
ต่อมาเมื่อมอญเสื่อมอำนาจลง ไทยจึงได้แผ่อาณาเขตเข้าครอบครองดินแดนแถบนี้ต่อไป การแผ่อาณาเขตของไทยในดินแดนแถบนี้ จะเห็นได้ว่ามาจาก 2 ทางคือ ทางนครราชสีมาและทางหลวงพระบาง แต่ไม่มีหลักฐานว่ามาครั้งใด สันนิษฐานว่าไทยคงจะเข้าครอบครองดินแดนแถบนี้ในสมัยกรุงสุโขทัยหรือกรุงศรีอยุธยาตอนต้น หลักฐานพอจะอ้างอิงได้คือ พระพุทธรูปโบราณที่ขุดพบ ส่วนมากเป็นพระพุทธรูปสมัยลพบุรี เมื่อไทยได้เข้าครอบครองดินแดนส่วนนี้ จึงตั้งศูนย์กลางปกครองที่เมืองนางรอง มีเจ้าเมืองปกครองติดต่อกันมาโดยตลอด สมัยกรุงศรีอยุธยา ดินแดนแถบเมืองนางรอง เมืองตลุง (อำเภอประโคนชัยในปัจจุบัน) เมืองบุรีรัมย์  เมืองพุทไธสง ต่างก็มาขึ้นกับกรุงศรีอยุธยา โดยขึ้นกับข้าหลวงใหญ่ที่นครราชสีมา ซึ่งเป็นข้าหลวงต่างพระองค์โดยตั้งเมืองชั้นจัตวา เมืองนางรองเป็นหัวเมืองชั้นเอก
หลังกรุงศรีอยุธยาแตกครั้งที่ 2 แล้ว คนไทยผู้มีอำนาจต่างก็ตั้งตนเป็นก๊กเป็นเหล่า ปกครองตนเองเพื่อจะกอบกู้เอกราช ครั้งแรกเจ้าเมืองนางรองได้เข้าร่วมกับก๊กกรมหมื่นเทพพิพิธ เจ้าเมืองพิมาย ต่อมาพระเจ้าตากสินได้รวบรวมกำลังทำการปราบก๊กต่าง ๆ จนสำเร็จ และได้ยกกองทัพมาปราบก๊กเจ้าเมืองพิมายจนได้รับชัยชนะ เจ้าเมืองนางรองเห็นว่าก๊กเจ้าเมืองพิมายพ่ายแพ้แล้ว จึงได้แยกตัวออกไปร่วมกับเจ้าเมืองจำปาศักดิ์
หลังจากพระเจ้าตากสินได้ปราบปรามหัวเมืองต่าง ๆ จนราบคาบแล้ว จึงปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์และตั้งกรุงธนบุรีเป็นราชธานี ต่อมาในปี พ.ศ.2319 เจ้าเมืองนางรองได้คบคิดกับเจ้าโอ เจ้าอิน เจ้าเมืองจำปาศักดิ์แข็งเมืองไม่ขึ้นต่อกรุงธนบุรี พระเจ้ากรุงธนบุรีจึงโปรดเกล้าฯ ให้พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ในขณะนั้นทรงดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าพระยาจักรีมาปราบ พระยานางรองถูกเจ้าเมืองนครราชสีมาจับตัวได้ และถูกประหารชีวิตที่ต้นโพธิ์ ต้นโพธิ์ดังกล่าวอยู่หน้าสนามโรงเรียนนางรอง (สังขกฤษณ์อนุสรณ์) ในปัจจุบัน  เมืองนางรองจึงได้ไปขึ้นต่อเมืองนครราชสีมา
เมื่อพระยานางรองถูกประหารชีวิตแล้ว ทางเมืองหลวงได้ตั้งนายปิ่นและนายมา บุตรพระยานางรองเป็นเจ้าเมืองนางรองปกครองต่อมาจนถึงพระวิเศษสงคราม (กฤษณ์ บุญญกฤษณ์) ลูกหลานของนายปิ่นได้เป็นเจ้าเมืองปกครอง เมื่อพระวิเศษสงครามสิ้นอายุแล้วพระนางรองภักดี (สุดใจ บุญญกฤษณ์) ซึ่งเป็นบุตรได้เป็นเจ้าเมืองแทน ต่อมาพระนางรองภักดีถูกจับในข้อหาฆ่าพ่อตา (หลวงอุดมพนาเวช  ต้นตระกูลอุดมพงษ์) ทางเมืองนครราชสีมาจึงได้แต่งตั้งหลวงยกบัตร (ต้นตระกูลสุรัสวดี) มาเป็นผู้รั้งเมืองแทน ท่านผู้นี้ได้สร้างที่ทำการและที่พักขึ้น ณ ท้องสนามชุมพลบริเวณโรงเรียนบ้านนางรอง (ยุทธกาจราษฎร์วิทยาคาร) ในปัจจุบัน เป็นอันว่าเมืองนางรองสมัยมีเจ้าเมืองปกครองก็สิ้นสุดลงเพียงนี้
ในปี พ.ศ. 2435 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ จัดระบบการปกครองใหม่เป็น กระทรวง มณฑล ได้รวมเมืองนางรอง เมืองบุรีรัมย์ เมืองตลุง (อำเภอประโคนชัยในปัจจุบัน) เมืองรัตนบุรี เมืองพิมาย เมืองพุทไธสง เข้าเป็นเมืองเดียวกัน เรียกว่า "บริเวณนางรอง" มีพระนครภักดี (ทองดี) รักษาการแทนเจ้าเมืองนางรอง ต่อมาอาณาเขตของเมืองนางรองเปลี่ยนแปลงไปคือ เมืองรัตนบุรีไปขึ้นกับสุรินทร์ เมืองพิมายไปขึ้นกับนครราชสีมา แล้วจึงตั้งเมืองแป๊ะขึ้นเป็นจังหวัดเรียกว่า "จังหวัดบุรีรัมย์" เมืองนางรองจึงเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์

**ความเป็นมาของชื่ออำเภอ**
เนื่องจากเป็นอำเภอที่มีประวัติยาวนาน และปรากฏชื่อเมืองมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ดังนั้นชื่ออำเภอจึงสันนิษฐานว่ามีที่มาอย่างไร โดยมีผู้สันนิษฐานไว้ 3 นัย
# อาศัยนามจากพนมรุ้ง ซึ่งเลือนมาจากภาษาเขมรว่า "พนมโรง" แปลว่า เขาชัน หรือเขาร่อง เป็นเมืองใหญ่อยู่ใกล้เขาพนมรุ้ง จึงเรียกเมืองโรง ต่อมาเปลี่ยนเป็นนางรอง
# ได้นามจากวัดโบราณทางด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ของกำแพงเมือง ชื่อวัดร้อง จึงได้ชื่อว่าเมืองร้องแล้วเปลี่ยนมาเป็นนางรอง หรือผู้สร้างวัดเป็นหญิงชื่อโรง เรียนนางโรง แล้วเปลี่ยนมาเป็นนางรอง
# ได้ชื่อมาจากนิทานในโบราณคดี เรื่อง นางอรพิม กล่าวว่า นางอรพิมนั่งร้องไห้จึงได้นามว่านางร้อง แล้วเพี้ยนเป็นนางรอง

**สภาพอากาศ**

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอนางรองแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 15 ตำบล 188 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอนางรองประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ได้แก่
เขตเทศบาลในอำเภอนางรอง- เทศบาลเมืองนางรอง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนางรองและตำบลถนนหัก- เทศบาลตำบลทุ่งแสงทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งแสงทองทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลนางรอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนางรอง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองนางรอง)- องค์การบริหารส่วนตำบลสะเดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะเดาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลชุมแสง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชุมแสงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโบสถ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโบสถ์ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลถนนหัก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถนนหัก (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองนางรอง)- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไทร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองไทรทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลก้านเหลือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลก้านเหลืองทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสิงห์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านสิงห์ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลลำไทรโยง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำไทรโยงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลทรัพย์พระยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรัพย์พระยาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองยายพิมพ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองยายพิมพ์ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหัวถนน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวถนนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโสน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโสนทั้งตำบล

**ศูนย์ราชการ**
 ที่ว่าการอำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ ตำบลนางรอง- สำนักงานที่ดินจังหวัดบุรีรัมย์ สาขานางรอง ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ ตำบลนางรอง 
**เขตพื้นที่รับผิดชอบครอบคลุม 8 อำเภอ
*** 1. อำเภอนางรอง 
*** 2. อำเภอหนองกี่ 
*** 3. อำเภอละหานทราย 
*** 4. อำเภอโนนดินแดง 
*** 5. อำเภอชำนิ 
*** 6. อำเภอโนนสุวรรณ 
*** 7. อำเภอปะคำ 
*** 8. อำเภอเฉลิมพระเกียรติ- ศาลจังหวัดนางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 950 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง
** เขตอำนาจศาลครอบคลุม 10 อำเภอ
*** 1. อำเภอนางรอง
*** 2. อำเภอบ้านกรวด
*** 3. อำเภอหนองกี่
*** 4. อำเภอปะคำ
*** 5. อำเภอละหานทราย
*** 6. อำเภอหนองหงส์
*** 7. อำเภอชำนิ
*** 8. อำเภอโนนสุวรรณ
*** 9. อำเภอโนนดินแดง
*** 10. อำเภอเฉลิมพระเกียรติ- สำนักงานอัยการจังหวัดนางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 88 หมู่ที่ 12 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง- สำนักงานบังคับคดีจังหวัดบุรีรัมย์ สาขานางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 52 หมู่ 4 ถนนโชคชัย-เดชอุดม- สำนักงานคุมประพฤติจังหวัดบุรีรัมย์ สาขานางรอง ตั้งอยู่ที่ อาคารพาณิชย์เลขที่ 147/21
ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง  - สำนักงานเทศบาลเมืองนางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 906 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง- สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบุรีรัมย์ เขต 3 ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 110 ถนนสืบสหการ- สถานีตำรวจภูธรอำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 33 ซอยมิตรอารีย์ ถนนสังขกาจประชานุสรณ์ ตำบลนางรอง - สถานีตำรวจภูธรอำเภอนางรองสาขาย่อย ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ - สำนักงานกิ่งกาชาดอำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ - กองร้อยตำรวจตระเวนชายแดนที่ 215 ตั้งอยู่ชุมชนวัดสวนป่ารักษ์น้ำ

**รัฐวิสาหกิจ**
 สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอนางรอง สาขาที่ 171 ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 9 ถนนศรีกัลยา ตำบลนางรอง - สำนักงานการประปาส่วนภูมิภาคอำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 59 ถนนศรีกัลยา ตำบลนางรอง - สำนักงานขนส่งอำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 68 ถนนเฉลิมพระเกียรติ 50 ปี ตำบลนางรอง- ที่ทำการไปรษณีย์อำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ 385 หมู่ 5 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง - ศูนย์บริการลูกค้าทีโอทีอำเภอนางรอง ตั้งอยู่ที่ ถนนประจันตเขต ตำบลนางรอง- ธนาคารกรุงไทย- ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์เพื่อการเกษตร- ธนาคารออมสิน

**การศึกษา**
โรงเรียนฝ่ายประถม(ในตัวเมืองและใกล้ตัวเมืองนางรอง)
**โรงเรียนอนุบาลนางรอง (สังขกฤษณ์อนุสรณ์)
**โรงเรียนบ้านนางรอง (ยุทธกาจราษฎร์วิทยาคาร)
**โรงเรียนบ้านหนองรีมิตรภาพที่ 225 
**โรงเรียนบ้านโคกหลวงพ่อ (พินิจศิลป์ประชานุกูล) 
**โรงเรียนถนนหัก(เพียรประจงวิทยา)
**โรงเรียนบ้านหนองเสม็ด
**โรงเรียบ้านแพงพวย(สังฆคุรุราฎร์บำรุง)
**โรงเรียนชุมชนบ้านกระเดื่อง(โศภนประชานุกูล)
**โรงเรียนบ้านตลาดเเย้
**โรงเรียนบ้านสวายสอ
*โรงเรียนฝ่ายมัธยม
**โรงเรียนนางรอง (โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ)
**โรงเรียนนางรองพิทยาคม (โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอแห่งที่ 2)
**โรงเรียนสิงหวิทยาคม 
**โรงเรียนถนนหักพิทยาคม 
**โรงเรียนพิมพ์รัฐประชาสรรค์ 
**โรงเรียนทุ่งแสงทองพิทยาคม 
**โรงเรียนเหลืองพนาวิทยาคม 
*โรงเรียนเอกชน
**โรงเรียนมารีพิทักษ์ 
**โรงเรียนอนุบาลกมลลักษณ์
**โรงเรียนตุลยาธร
*โรงเรียนฝ่ายประถม-มัธยม
**โรงเรียนทีโอเอวิทยา (เทศบาล ๑)
**โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ ๕๑ 
*วิทยาลัย
**วิทยาลัยเทคนิคนางรอง
**วิทยาลัยเทคโนโลยีบุรีรัมย์บริหารธุรกิจ

**การสาธารณสุข**
 โรงพยาบาลนางรอง- โรงพยาบาลเรืองโรจน์ การแพทย์ (เอกชน)

**สถานที่สำคัญ**
 ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองนางรอง- ศาลเจ้าเมืองนางรอง- ศาลเจ้าพ่อสระหญ้าม้า- ศาลเจ้าสมาคมพุทธธรรมสงเคราะห์ พ่งไล้ยี่จับชาเชียวเกาะ- ศาลเจ้าพ่อถนนหัก- ศาลเจ้าพ่อพญาดำดิน(หลักหิน)- ศาลเจ้าพ่อหลวงกลาง(ชุมชนจะบวก)- ศาลตาปู่บ้านมะขามโพรง- ศาลตาปู่บ้านสะบ้า- ศาลตาปู่บ้านผักหวาน- อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี(ย่าโม)
*อนุสาวรีย์ท้าวปาจิต-นางอรพิม(อนุสรณ์สถานแห่งความรัก)- วัดกลางนางรอง- วัดป่าเรไร- วัดขุนก้อง- วัดร่องมันเทศ- วัดสวนป่ารักษ์น้ำ(ธุดงคสถาน)- วัดหัวสะพาน- วัดโพธาราม- วัดสายน้ำไหล- วัดจอมปราสาท
*วัดพระมารดานิจจานุเคราะห์ นางรอง(โบสถ์คริสนิกายโรมันคาทอลิก)

**สวนสาธารณะและที่พักผ่อน**
 สวนสาธารณะหนองตาหมู่- สวนสาธารณะหนองมน- สวนสาธารณะอ่างเก็บน้ำทุ่งแหลม- สวนสาธารณะอ่างเก็บน้ำหนองทะลอก- สวนสุขภาพหน้ากาชาดนางรอง- สวนสาธารณะอ่างเก็บน้ำสระท่าลาว- ห้องสมุดอำเภอนางรอง
*สนามกีฬากลางอำเภอนางรอง

**การขนส่ง**

**รถโดยสารประจำทาง**
 สายกรุงเทพ-บุรีรัมย์ ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (จตุจักร) มาลงที่สถานีขนส่งอำเภอนางรอง มีบริการทั้งกิจการทัวร์, บริษัทขนส่ง จำกัด- สายที่ทางไกลผ่านนางรอง เป็นรถกรุงเทพฯ-อุบลราชธานี, กรุงเทพฯ-สุรินทร์, กรุงเทพฯ-พนมรุ้ง และกรุงเทพฯ-ศรีสะเกษ ,นคราชสีมา-อุบลฯ แวะจอดรับ-ส่งผู้โดยสารที่อำเภอนารอง มีทั้งรถปรับอากาศชั้น 1 , 2 และ VIP- สายไประยอง
** ระยอง-พัทยา-อรัญประเทศ-นางรอง-สุรินทร์
**ระยอง-พัทยา-อรัญประเทศ-นางรอง-บุรีรัมย์-สตึก
**ระยอง-พัทยา-บุรีรัมย์-ร้อยเอ็ด-มุกดาหาร- สายไปจังหวัดใกล้เคียง
** บุรีรัมย์-นครราชสีมา (สาย 273)
** นครราชสีมา-สุรินทร์ (สาย 274)
** บุรีรัมย์-สระแก้ว
** บุรีรัมย์-จันทบุรี (สาย522)- สายไปต่างอำเภอ
** บุรีรัมย์-นางรอง
** นางรอง-ตาพระยา (สระแก้ว)
** นางรอง-ชุมพวง (นครราชสีมา)
** นางรอง-ละหานทราย
** บุรีรัมย์-นครราชสีมา (รถตู้)- รถโดยสารในตัวเมือง
** สองแถวสายพนมรุ้ง ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งและตลาดสดเทศบาล
** รถแท็กซี่มิเตอร์ จุดให้บริการที่ บขส
** รถยนต์รับจ้าง(เหมาระยะทาง) จุดให้บริการที่ บขส
** มอเตอร์ไซด์วินรับจ้าง จุดให้บริการ ที่ บขส/คิวรถเล็ก/ธนาคารกสิกรไทย- สายรถโดยสารสายไปต่างอำเภอ
** สายปะคำ ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งและคิวรถเล็ก (รถสองแถว)
** สายลำปลายมาศ ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่ง

**อ้างอิง**
 ผศ.ดร.สรเชต วรคามวิชัย และคณะ. บุรีรัมย์ ภูมิหลังประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร : บริษัท ที.เค.พริ้นติ้ง จำกัด, 2555.

นางรอง