ปลาซีลาแคนท์

ซีลาแคนท์ (Coelacanth, ˈsiːləkænθ ดัดแปลงมาจากคำละตินสมัยใหม่ Cœlacanthus เมื่อ cœl-us + acanth-us จากภาษากรีกโบราณ κοῖλ-ος โพรง + ἄκανθ-α กระดูกสันหลัง) เป็นชื่อสามัญของอันดับปลาที่รวมถึงสายพันธุ์ของปลาที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักในปัจจุบันพวก gnathostomata นักวิทยาศาสตร์เคยเชื่อว่าปลาซีลาแคนท์มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับปลาปอดและเตตราพอดที่เคยเชื่อกันว่าสูญพันธุ์ไปเมื่อครั้งสิ้นสุดยุคครีเทเชียส จนกระทั่งมีการพบปลา  แลติเมอเรีย ครั้งแรกที่นอกชายฝั่งด้านตะวันออกของแอฟริกาใต้เลยแม่น้ำชาลัมนาออกมาในปี ค.ศ. 1938 และปลาเหล่านั้นจึงเป็นพวกลาซูรัส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1938 เป็นต้นมา ปลาซีลาแคนท์ Latimeria chalumnae ก็มีการถูกค้นพบในคอโมโรส เคนยา แทนซาเนีย โมซัมบิก มาดากัสการ์ และในอุทยานป่าชุ่มน้ำซิแมงกาลิโส กวาซูลู-นาทัล ในแอฟริกาใต้ สายพันธุ์ที่สอง Latimeria menadoensis พบที่เกาะซูลาเวซี อินโดนีเซีย ในปี ค.ศ. 1999 ทำให้ทราบว่าปลาซีลาแคนท์ไม่มีปอดและมีโครงสร้างที่ไม่เกี่ยวข้องกับเตตราพอดแต่อย่างใด ปลาซีลาแคนท์ไม่มีคุณค่าทางการค้าอย่างแท้จริงนอกเสียจากจะแปรสภาพเป็นวัตถุจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์และการเก็บสะสมส่วนตัว ในแง่ของการเป็นอาหารแล้ว ปลาซีลาแคนท์เกือบไม่มีค่าเอาเสียเลยด้วยเนื้อเยื่อของมันมีน้ำมันไหลซึมออกมาแม้ว่าจะตายไปแล้วก็ตาม และเนื้อของมันทั้งเหนียวและมีกลิ่นเหม็นด้วย

**ประวัติธรรมชาติ**
ปลาซีลาแคนท์พบเป็นฟอสซิลครั้งแรกในยุคดีโวเนียนตอนกลางefn|ฟอสซิลกรามปลาซีลาแคนท์พบในชั้นหินอายุ 410 ล้านปีมาแล้ว ถูกค้นพบใกล้ ๆ กับบูจันในวิกตอเรียกิปป์แลนด์ทางตะวันออกของออสเตรเลีย ซึ่งจนถึงปัจจุบันถือว่าเป็นปลาซีลาแคนท์ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุด ได้รับการตั้งชื่อว่า Eoactinistia foreyi ที่ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2006 ปลาซีลาแคนท์ดึกดำบรรพ์อาศัยอยู่ในน้ำในช่วงปลายของมหายุคพาลีโอโซอิกและมีโซโซอิก
ซีลาแคนท์เป็นปลาที่มีครีบมีลักษณะเป็นพูอยู่ที่ทรวงอกและก้นอยู่บนแท่งก้านเนื้อเยื่อที่รองรับโดยกระดูกและมีครีบหางที่แตกออกแยกเป็น 3 พู โดยที่พูตรงกลางจะรวมถึงชุดของโนโตคอร์ด ปลาซีลาแคนท์มีเกล็ดที่บางกว่าเกล็ดของปลาพวกคอสมอยด์จริง ๆ ปลาซีลาแคนท์มีอวัยวะพิเศษสำหรับตอบรับทางไฟฟ้าที่เรียกกันว่าอวัยวะคล้ายตะขออยู่ทางด้านหน้าของกะโหลกที่อาจจะใช้ช่วยในการตรวจจับเหยื่อ อวัยวะเล็ก ๆ นี้อาจช่วยรักษาสมดุลของตัวปลาได้ด้วย การค้นหาตำแหน่งด้วยคลื่นเสียงสะท้อนก็อาจเป็นปัจจัยหนึ่งในวิถีทางการเคลื่อนที่ของตัวปลา 

**ซากดึกดำบรรพ์**
แม้ว่าในปัจจุบันจะมีการค้นพบรู้จักปลาซีลาแคนท์ที่มีชีวิตอยู่เพียง 2 ชนิดเท่านั้น แต่พบว่าครั้งหนึ่งพวกมันกลับเคยประสบความสำเร็จด้วยการพบเป็นฟอสซิลที่หลากหลายสกุลและหลากหลายชนิดจากยุคดีโวเนียนจนถึงสิ้นสุดยุคครีเทเชียสซึ่งเป็นจุดช่วงเวลาที่พวกมันต้องเผชิญกับความยากลำบากจนเกือบต้องสูญพันธุ์ไปทั้งหมด มักจะมีความเข้าใจกันว่าปลาซีลาแคนท์แทบจะไม่มีลักษณะที่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ตลอดช่วงระยะเวลาหลายล้านปีมานี้ แต่ที่แท้จริงแล้วชนิดที่มีชีวิตทั้งสองชนิดหรือแม้แต่สกุลก็ตามไม่เคยพบในรูปของฟอสซิลเลย อย่างไรก็ตามสายพันธุ์ฟอสซิลบางชนิดโดยเฉพาะอย่างยิ่งฟอสซิลยุคครีเทเชียสสกุล มาโครโปมา ที่มีลักษณะใกล้ชิดกันกับสกุลมีชีวิตในปัจจุบันมาก เหตุผลในเรื่องนี้เป็นไปได้ว่าพวกที่สูญพันธุ์ไปนั้นเป็นพวกที่อาศัยอยู่ในน้ำตื้น ขณะที่สายพันธุ์ฟอสซิลชนิดที่อาศัยอยู่ในน้ำลึกพบว่าเป็นการยากที่จะถูกยกตัวขึ้นมาให้นักบรรพชีวินวิทยาให้สามารถค้นพบเพื่อทำการศึกษาได้ ทำให้พวกที่เป็นปลาน้ำลึกไม่พบบันทึกเป็นฟอสซิลให้เห็น สิ่งเหล่านี้ยังคงอยู่ภายใต้การสำรวจและศึกษาต่อไปโดยนักวิทยาศาสตร์

**อนุกรมวิธาน**
ไฟล์:Coelacanth specimen NHM.jpg|thumb|right|250px|ตัวอย่างปลาซีลาแคนท์ที่ถูกเก็บรักษาในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติในกรุงลอนดอน
ไฟล์:Fishapods.svg|thumb|right|350px|ในสัตว์มีกระดูกสันหลังสายพันธุ์ใหม่ในช่วงตอนปลายของยุคดิโวเนียน ลูกหลานช่วงปลายที่มีครีบเป็นพูอย่าง Eusthenopteron แสดงถึงการปรับตัวเป็นลำดับ:
Panderichthys เหมาะกับโคลนตื้น ๆ;
Tiktaalik มีระยางค์คล้ายครีบที่สามารถนำมันขึ้นมาบนบกได้;
Early tetrapods อยู่ในหนองน้ำที่เต็มไปด้วยวัชพืช อย่างเช่น:
Acanthostega มีเท้าที่มี 8 นิ้ว,
Ichthyostega มีระยางค์
ผู้สืบทอดยังรวมถึงพวกปลาที่มีครีบเป็นพูด้วยอย่างเช่น พวกปลาซีลาแคนท์
บางทีชั้นย่อย Coelacanthimorpha (Actinistia) ก็ถูกจัดให้เป็นกลุ่มของปลา Sarcopterygian ด้วยที่รวมถึง Coelacanthiformes ด้านล่างนี้เป็นการจำแนกวงศ์และสกุลของปลาซีลาแคนท์
ชั้น Sarcopterygii
ชั้นย่อย Coelacanthimorpha- อันดับ COELACANTHIFORMES
** วงศ์ Coelacanthidae (สูญพันธุ์)
*** Axelia (สูญพันธุ์)
*** Coelacanthus (สูญพันธุ์)
*** Ticinepomis (สูญพันธุ์)
*** Wimania (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Diplocercidae (สูญพันธุ์)
*** Diplocercides (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Hadronectoridae (สูญพันธุ์)
*** Allenypterus (สูญพันธุ์)
*** Hadronector (สูญพันธุ์)
*** Polyosteorhynchus (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Mawsoniidae (สูญพันธุ์)
*** Alcoveria (สูญพันธุ์)
*** Axelrodichthys (สูญพันธุ์)
*** Chinlea (สูญพันธุ์)
*** Diplurus (สูญพันธุ์)
*** Mawsonia (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Miguashaiidae (สูญพันธุ์)
*** Miguashaia (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Latimeriidae
*** Holophagus (สูญพันธุ์)
*** Libys (สูญพันธุ์)
*** Macropoma (สูญพันธุ์)
*** Macropomoides (สูญพันธุ์)
*** Megacoelacanthus (สูญพันธุ์)
*** Latimeria (James Leonard Brierley Smith, 1939)
**** L. chalumnae (Comorese coelacanth) (James Leonard Brierley Smith, 1939)
**** L. menadoensis (Indonesian coelacanth) (Pouyaud, Wirjoatmodjo, Rachmatika, Tjakrawidjaja, et al., 1999)
*** Undina (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Laugiidae (สูญพันธุ์)
*** Coccoderma (สูญพันธุ์)
*** Laugia (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Rhabdodermatidae (สูญพันธุ์)
*** Caridosuctor (สูญพันธุ์)
*** Rhabdoderma (สูญพันธุ์)
** วงศ์ Whiteiidae (สูญพันธุ์)
*** Whiteia (สูญพันธุ์)

**ความสำคัญทางวัฒนธรรม**
เนื่องด้วยธรรมชาติอันน่าประหลาดในการค้นพบซีลาแคนท์ ทำให้มีผลงานสมัยใหม่ หัตถศิลป์ และวรรณกรรมได้แรงบันดาลใจจากสิ่งนี้มาก มีอย่างน้อย 22 ประเทศที่มีมันบนแสตมป์ โดยเฉพาะคอโมโรสที่มีแสตมป์ซีลาแคนท์ถึง 12 ชุด ปลานี้ยังปรากฏในธนบัตร 1000 ฟรังก์คอโมโรสและเหรียญ 5 ฟรังก์คอโมโรส

**เชิงอรรถ**

**อ้างอิง**

**อ่านเพิ่มเติม**
 year=1956- cite magazine|title=Coelacanths – The Fish That Time Forgot|first=Hans|last=Fricke|magazine=National Geographic|pages=824–838|volume=173|issue=6|date=June 1988|issn=0027-9358|oclc=643483454- pages=A3- year=1991- archive-date=20 February 2009 - year=1999- year=2015

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Anatomy of the coelacanth โดย PBS (ต้องการ Adobe Flash)-  Dinofish.com (ต้องการ frame-capable browser)
*url-status=dead 
*first30=Adrienne L. - BBC News Science & Environment (17 เมษายน 2013).  'Living fossil' coelacanth genome sequenced.
หมวดหมู่:ปลาซีลาแคนท์
หมวดหมู่:ซากดึกดำบรรพ์