อักษรออร์ค็อง

Kul tigin - พิพิธภัณฑ์ออร์ค็อน คาร์โคริน ประเทศมองโกเลีย
ข้อความส่วนหนึ่งในจารึก Bilge Kağan (แถวที่ 36–40)
ที่ตั้งของหุบเขาออร์ค็อง
อักษรเตอร์กิกเก่า (มีอีกหลายชื่อ เช่น อักษรเกิกทืร์ก (Göktürk script), อักษรออร์ค็อน, อักษรออร์ค็อน-เยนิเซย์, อักษรรูนเตอร์กิก) เป็นอักษรที่ใช้โดยเกิกทืร์ก (Göktürks) และรัฐข่านเตอร์กิกตอนต้นในคริสต์ศตวรรษที่ 8 ถึง 10 เพื่อบันทึกภาษาเตอร์กิกเก่า
อักษรนี้ตั้งชื่อตามหุบเขาออร์ค็อนในประเทศมองโกเลีย ซึ่งเป็นสถานที่ที่นิโคไล ยาดรินต์เซฟพบจารึกในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8 ใน ค.ศ. 1889 จารึกออร์ค็อนได้รับการตีพิมพ์โดยวาซีลีย์ รัดลอฟ และถอดข้อความโดย Vilhelm Thomsen นักภาษาศาสตร์ชาวเดนมาร์กใน ค.ศ. 1893

**ต้นกำเนิด**
นักวิชาการสมัยใหม่รายงานว่า อักษรออร์ค็องพัฒนาจากชุดตัวอักษรแอราเมอิก ก่อนผ่านทางอักษรปะห์ลาวีและชุดตัวอักษรซอกเดียของเปอร์เซีย
ข้อมูลจีนสมัยใหม่มีหลักฐานขัดแย้งว่าชาวเติร์กในคริสต์ศตวรรษที่ 6 มีอักษรเขียนเป็นของตนเองหรือไม่ โดยหนังสือโจวในคริสต์ศตวรรษที่ 7 ระบุว่าชาวเติร์กมีอักษรเขียนที่คล้ายกับของซอกเดีย ในขณะที่หนังสือสุยและประวัติศาสตร์ของราชวงศ์ตอนเหนืออ้างว่าชาวเติร์กไม่มีอักษรเขียนเป็นของตนเอง István Vásáry รายงานว่า อักษรเตอร์กิกเก่าถูกคิดค้นในสมัยข่านองค์แรกและได้รับการปรับปรุงตามแบบซอกเดีย อักษรออร์ค็องรูปแบบอื่นเริ่มปรากฏเร็วสุดในช่วงครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 6

**ตารางอักษร**
ตารางอักษรที่ตีพิมพ์โดย Thomsen (1893)

**สระ**

**พยัญชนะ**
สัญลักษณ์พยัญชนะอื่น ๆ
บางครั้งสัญลักษณ์คล้ายทวิภาค (⁚) ถูกใช้เป็นตัวแยกคำ ในบางกรณีจะใช้รูปวง (⸰) แทน
ตัวอย่างการอ่านคำ (ขวาไปซ้าย): 𐱅𐰭𐰼𐰃 ( 40px ) ทับศัพท์เป็น t²ñr²i แปลว่า Täñri (/tæŋri/) พระนามเทพแห่งท้องฟ้าของชนเตอร์กิก

**อ้างอิง**

**ข้อมูล**
 Diringer, David. The Alphabet: a Key to the History of Mankind, New York, NY: Philosophical Library, 1948, pp. 313–315.- Erdal, Marcel. 2004. A grammar of Old Turkic. Leiden & Boston: Brill.-  LFaulmann, Carl. 1990 (1880). Das Buch der Schrift. Frankfurt am Main: Eichborn. 3-8218-1720-8 de- Février, James G. Histoire de l'écriture, Paris: Payot, 1948, pp. 311–317 fr- Ishjatms, N. "Nomads in Eastern Central Asia", in the "History of civilizations of Central Asia", Volume 2, UNESCO Publishing, 1996, 92-3-102846-4- isbn=0-04-400021-9 - Kyzlasov, I.L. "Runic Scripts of Eurasian Steppes", Moscow, Eastern Literature, 1994, 5-02-017741-5
*Malov, S.E. 1951, Pamjatniki Drevnitjurkskoj Pisʹmennosti (Памятники Древнитюркской Письменности), Moskva & Leningrad. ru- Muxamadiev, Azgar. (1995). Turanian Writing (Туранская Письменность). In Zakiev, M. Z.(Ed.), Problemy lingvoėtnoistorii tatarskogo naroda (Проблемы лингвоэтноистории татарского народа). Kazan: Akademija Nauk Tatarstana. ru
*Róna-Tas, A. 1991. An introduction to Turkology. Szeged.- Tekin, Talat. A Grammar of Orkhon Turkic. Indiana University Uralic and Altaic Series, vol. 69 (Bloomington/The Hague: Mouton, 1968)- Thomsen, Vilhelm. Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées, Suomalais-ugrilainen seura, Helsinki Toimituksia, no. 5 Helsingfors: La société de littérature Finnoise  fr- Vasilʹiev, D.D. Korpus tjurkskix runičeskix pamjatnikov Bassina Eniseja Corpus of the Turkic Runic Monuments of the Yenisei Basin, Leningrad: USSR Academy of Science, 1983 ru- von Gabain, A. 1941. Alttürkische Grammatik mit Bibliographie, Lesestücken und Wörterverzeichnis, auch Neutürkisch. Mit vier Schrifttafeln und sieben Schriftproben. (Porta Linguarum Orientalium; 23) Leipzig: Otto Harrassowitz. de

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 Orkhon Inscriptions in Old Turkic Alphabet Unicode date=2017-10-02 - Türk bitig - Old Turkic inscriptions, Texts, Translations- Orkhon Alphabet page from Omniglot- Gokturkish Keyboard by Isa SARI- glyph table (kyrgyz.ru)- Bilgitay Orhun Writer date=2011-05-11  (An online converter for Latin alphabet based texts to Orhun Abece.)
*author-link=Michael Everson- Хөх Түрүгийн Бичиг (in Mongolian)- Göktürk Orhun Öz Türk Yazısını Öğrenme Kılavuzu (in Turkish)- Göktürükçe çevirici date=2022-05-29  (An online converter for Turkish alphabet )
ออร์ค็อง