พระกฤษณะ

พระกฤษณะ (ə, pron; कृष्ण, Kṛṣṇa)  เป็นเทพเจ้าองค์สำคัญในศาสนาฮินดู หนึ่งในแปดอวตารของพระวิษณุ และในบางธรรมเนียมบูชาในฐานะสวยัมภควัน หรือพระเจ้าสูงสุด พระกฤษณะเป็นเทพเจ้าแห่งการปกป้องดูแล, ความเมตตา, ความอ่อนโยน และความรักpp=20–25, quote: "Three Dimensions of Krishna's Divinity (...) divine majesty and supremacy; (...) divine tenderness and intimacy; (...) compassion and protection.; (..., p. 24) Krishna as the God of Love" รวมถึงเป็นหนึ่งในเทพเจ้าฮินดูที่ได้รับการบูชาแพร่หลายที่สุด ชาวฮินดูเฉลิมฉลองวันประสูติของพระกฤษณะทุกปีในเทศกาลกฤษณชันมาษฏมีตามปฏิทินฮินดู ซึ่งตรงกับเดือนสิงหาคมถึงกันยายนตามปฏิทินเกรกอเรียน
เรื่องราวในพระชนม์ชีพของพระกฤษณะเรียกว่า "กฤษณลีลา" พระกฤษณะทรงเป็นตัวละครสำคัญในมหาภารตะ, ภควตาปุราณะ, พรหมไววรรตปุราณะ และ ภควัตคีตา นอกจากนี้ยังปรากฏการกล่าวถึงพระองค์ในเอกสารเชิงปรัชญา, เทววิทยา และ ปรัมปราวิทยาฮินดูอีกหลายชิ้นงาน ในวรรณกรรมต่าง ๆ มีเขียนถึงพระกฤษณะในรูปปางต่าง ๆ กัน ทั้งในรูปเทพเจ้าองค์น้อย, เทพเจ้าที่ขี้เล่น, วีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ไปจนถึงพระเป็นเจ้าผู้สูงสุดแห่งจักรวาล ประติมานวิทยาของพระกฤษณะจึงเป็นการสะท้อนตำนานต่าง ๆ เหล่านี้ ผ่านการแสดงรูปปางพระองค์ในแต่ละช่วงวัย เช่นในรูปของทารกกำลังกินเนย, เด็กชายกำลังบรรเลงปี่ขลุ่ยหรือคู่กับพระราธา และในรูปของผู้ทรงราชรถกำลังสนทนาอย่างน่าเกรงขามกับอรชุน
พระนามหรือพระนามคล้ายกันของพระกฤษณะปรากฏในเอกสารและวัฒนธรรมที่อายุเก่าแก่ถึง 1000 ปีก่อนคริสต์กาล ในบางธรรมเนียมย่อย มีการบูชาพระกฤษณะในฐานะ สวยัมภควัน (พระเจ้าสูงสุด) ในธรรมเนียมเช่นกฤษณลัทธิ ธรรมเนียมย่อยเหล่านี้เติบโตขึ้นในยุคขบวนการภักติในยุคกลางpp=387–392 วรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับพระกฤษณะยังมีอิทธิพลมากต่อศิลปนาฏกรรมมากมาย เช่น ภารตนาฏยัม, กถกาลี, กูชีปูดี, โอฑิสสี และ มณีปุรีนาฏกรรมpage=118 มีการบูชาพระกฤษณะทั่วไปในทุกคติธรรมเนียมของศาสนาฮินดู และมีบูชามากเป็นพิเศษในแถบวฤนทาวัน รัฐอุตตรประเทศ,2020 ทวารกะ และ ชูนครห์ รัฐคุชราต; บูชาในรูปปางชคันนาถ ในโอริศา, มายาปุระ รัฐเบงกอลตะวันตก;pp=387–392 บูชาในรูปปางวิโฐพา ในปัณฒรปุระ รัฐมหาราษฏระ, ศรีนาถจี ในนาถทวาระ รัฐราชสถาน,pp=387–392 อุทุปีกฤษณะในรัฐกรณาฏกะ,p=3 ปรรถสารถี ในรัฐทมิฬนาฑู, อรันมุละ, รัฐเกรละ และ คุรุวยูรัปปัน ในคุรุวยูร รัฐเกรละ นับตั้งแต่ทศวรรษ 1960s เป็นต้นมา คติการบูชาพระกฤษณะยังเผยแผ่ไปยังโลกตะวันตกและแอฟริกา โดยเฉพาะจากกิจการของอิสก์คอน

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 publisher=University of Calcutta Press- doi=10.1093/jaarel/li.4.551- isbn=978-0-231-50843-8- url=https://books.google.com/books?id=icxPm82VcbgC- volume=- pages=- isbn=978-0-7914-1381-4- volume=- url-status=dead- df=dmy-all- cite encyclopedia |year=1987 |surname=Hardy |given=Friedhelm E. |author-link=Friedhelm Hardy |title=Kṛṣṇaism |editor=Mircea Eliade |editor-link=Mircea Eliade |encyclopedia=The Encyclopedia of Religion |pages=387–392|place=New York |publisher=MacMillan |volume=8 |isbn=978-0-02897-135-3 |url=https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/krsnaism |via=Encyclopedia.com- isbn=0-19-564916-8- isbn=978-0190123987- pages=166–176- pages=21–27- pages=92–97- The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa, translated by Kisari Mohan Ganguli, published between 1883 and 1896- The Vishnu-Purana, translated by H. H. Wilson, (1840)- The Srimad Bhagavatam, translated by A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, (1988) copyright Bhaktivedanta Book Trust-  url = https://books.google.com/books?id=Wv8XK_GU9icC - The Jataka or Stories of the Buddha's Former Births, edited by E. B. Cowell, (1895)- url=https://books.google.com/books?id=1oqTYiPeAxMC- citation |last=Sangave |first=Vilas Adinath |author-link=Vilas Adinath Sangave |title=Facets of Jainology: Selected Research Papers on Jain Society, Religion, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=QzEQJHWUwXQC |volume=|pages=|date=2001 |publisher=Popular Prakashan |location=Mumbai |isbn=978-81-7154-839-2 - pages=- Garuda Pillar of Besnagar, Archaeological Survey of India, Annual Report (1908–1909). Calcutta: Superintendent of Government Printing, 1912, 129.- pages=- url=https://books.google.com/books?id=BC3l1AbPM8sC- url=https://www.era.lib.ed.ac.uk/bitstream/handle/1842/26018/Ramnarace2015.pdf- pages=- isbn=978-0-275-99006-0- isbn=978-8120802773- url=https://books.google.com/books?id=qrtYYTjYFY8C- url=https://books.google.com/books?id=rFyUHC-ORp4C- History of Indian Theatre By M. L. Varadpande. Chapter Theatre of Krishna, pp. 231–94. Published 1991, Abhinav Publications, .- url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC- citation |last=Zimmer |first=Heinrich |author-link=Heinrich Zimmer |title=Philosophies Of India |year=1953 |orig-year=1952 |editor-first=Joseph |pages=|editor-last=Campbell |editor-link=Joseph Campbell |publisher=Routledge & Kegan Paul Ltd |location=London |url=https://archive.org/details/Philosophy.of.India.by.Heinrich.Zimmer |isbn=978-81-208-0739-6

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิด 763 ปีก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:บุคคลในศาสนาฮินดู
หมวดหมู่:เทพเจ้าฮินดู
หมวดหมู่:มหาภารตะ

หมวดหมู่:พระวิษณุ