โอลิวีน

ไฟล์:Olivine Structure.jpg|thumb|Crystal structure of olivine.Description: The dominant slip system in olivine changes with temperature from the {110} plane in the 001 direction at low temperature to {010} plane in the 100 direction at high temperature. At intermediate temperature, there are a number of slip systems in the 001 direction.

โอลิวีน (Olivine) เป็นภาษาโบราณ หมายถึง สีเขียวมะกอก (Olive green) และยังหมายถึงว่า เป็น แร่ประกอบหิน แต่ในลักษณะที่เป็นรัตนชาติ เรียกว่า เพริดอต (Peridot) ส่วนคำว่า คริโซไลต์ (Chysolite) ก็หมายถึง โอลิวีน เช่นกัน
แร่ในกลุ่มนี้ประกอบด้วย
# ฟอสเตอไรต์ (Forsterite) Mg2SiO4
# โอลิวีน (Olivine) หรือ คริโซไลต์ (Chrysolite) (Mg, Fe)2SiO4
# ฟายาไลต์ (Fayalite) Fe2SiO4

**คุณสมบัติทางกายภาพ**
คลาส (Class) : ซิลิเกต (silicate)
*สับคลาส (Subclass) : นีโซซิลิเกต (Nesosilicates)
*กลุ่ม (Group) : โอลิวีน (Olivine)- สี (Color) : สีเขียวมรกต, สีเขียวมะกอก (Olive green), สีเหลืองเขียวซีด, สีเขียวน้ำตาล, สีดำ, สีแดง นอกจากนี้ยังพบพวกไม่มีสี ซึ่งพวกที่ไม่มีสีมักจะเป็นพวกฟอสเตอไรต์ (forsterite) บริสุทธิ์ ในขณะที่มีสีเขียวน้ำตาลถึงสีดำอาจเป็นพวกฟายาไลต์ (fayalite) ทั้งหมด- องค์ประกอบ (Composition) : เป็นพวกแมกนีเซียม-เหล็ก ซิลิเกต (Magnesium iron silicate) โดยมี Magnesium end member คือ ฟอสเตอไรต์ (forsterite) (Magnesium silicate) และเป็น iron end member คือ ฟายาไลต์ (fayalite) (Iron silicate) ส่วนแร่สมาชิกที่อยู่ระหว่างทั้งสองตัว (Intermediary member)  ที่เป็นที่รู้จัก คือ คริโซไลต์ (Chrysolite)- ความวาว (Luster) : เป็นเหมือนแก้ว (vitreous)- ระบบผลึก (Crystal System) : เป็นออร์โทรอมบิก orthorhombic; 2 / m 2 / m 2 / m- ความโปร่งใส (Transparency) : มีความโปร่งใสถึงโปร่งแสง- สมบัติทางแสง (Optical properties) :  ไบแอกเซล Biaxial (+)- แนวแตกเรียบ (Cleavage) : {010} ไม่ชัด- รอยแตกหัก (Fracture) : เป็นก้นหอย conchoidal- ค่าความแข็ง (Hardness) : 6.5-7- ความเหนียว (Tenacity) : เปราะ (Brittle)- ความถ่วงจำเพาะ (Specific Gravity) : สำหรับฟอร์สเตอไรต์ (forsterite) ~ 3.2 สำหรับฟายาไลต์ fayalite  ~ 4.3  (สูงกว่าค่าเฉลี่ยสำหรับที่ไม่ใช่โลหะแร่ธาตุ)- สีผง (Streak) : สีขาว- การทดสอบ (Complex Test) : ละลายได้ใน กรดไฮโดรคลอริก (HCl) - ค่าดัชนีหักเห (Refraction index) : nα = 1.630–1.650  nβ = 1.650–1.670  nγ = 1.670–1.690- ลักษณะอื่น ๆ (Other Characteristics) : มีการหักเหสองครั้ง (Double refraction)- แร่ธาตุที่เกิดร่วมกัน (Associated Minerals) : มีไดออปไซด์ (Diopside), สปิเนล (Spinel), เฟลสปาร์ (Feldspars), แพคจิโอเคด (Plagioclase), โครไมต์ (Chromite), ฮอร์นเบลนด์ (Hornblend), เซอร์เพนทีน (Serpentine), อุกกาบาตที่มีเหล็กนิกเกิล (Iron-nickle) และ ออร์ไจต์ (Augite) - ลักษณะเด่น และวิธีตรวจ: สังเกตจากความวาวที่คล้ายแก้ว รอยแตกเว้า สีเขียว และลักษณะของผลึกที่เกาะกลุ่มกันแน่น ใส่กรดเกลือแล้วอุ่นให้ร้อนจะละลานได้ง่าย เกิดลักษณะที่เป็นของซิลิกา- แหล่งอ้างอิง:

**คุณสมบัติทางเคมี**
สูตรเคมี  (Mg, Fe)2SiO4 มี MgO 42.06%, FeO 18.75%, SiO2  39.9% ธาตุแมกนีเซียมและเหล็กมีคุณสมบัติในการแทนที่กันได้ โดยที่โครงสร้างของผลึกไม่มีการเปลี่ยนแปลง ถ้าแมกนีเซียมและเหล็กมีคุณสมบัติในการแทนที่กันได้ ถ้าแมกนีเซียมไปแทนที่เหล็กจะได้สูตรเป็น Mg2SiO4 เรียกว่า ฟอร์สเตอไรต์ (forsterite) และถ้าเหล็กไปแทนที่แมกนีเซียมก็จะได้สูตรทางเคมีเป็น  Fe2SiO4 เรียกว่า ฟายาไลต์ (fayalite) โดยปกติแล้ว โอลิวีนจะมีธาตุแมกนีเซียมมากกว่าเหล็ก เนื่องจาก ฟายาไลต์ (fayalite) เป็นโอลิวีนที่ประกอลไปด้วยเหล็กมาก ทำให้ดัชนีหักเหมีค่าสูง, หนัก และมีสีเข้มมากกว่า ฟอร์สเตอไรต์ (forsterite) ดังนั้นมันจึงเป็นเรื่องยากที่จะแยกความแตกต่างของแร่ที่มีทั้งธาตุเหล็กและแมกนีเซียม

**สภาพแวดล้อมที่พบ**
หินอัคนีเมฟิก (Mafic igneous rocks) and หินอัลตราเมฟิก (Ultra mafic igneous rocks) และยังพบในหินแปร (Metamorphic rock) และ เซอร์แพนทีนไนต์ (Serpentinite) ที่ตกสะสมตัวเป็นแร่ตั้งต้น (Primary mineral)

**การเกิด**
โอลิวีนเป็นแร่ประกอบหินที่พบมากในหินอัคนีชนิดเมฟิก เช่น หินแกบโบร หินเพริโดไทต์ และหินบะซอลต์ หินดันไนต์ประกอบด้วยโอลิวีนอย่างเดียว พบเป็นแร่รองในหินแกรนิต หินแกนโนไดออไรต์ หินไซอีไนต์ และหินเนฟิลีนไซลีไนส์ บางทีก็พบเป็นเม็ดแก้วฝังในอุกกาบาต และอาจจะพบในหินปูนที่มีโดโลไมต์ปนอยู่ด้วย เกิดร่วมกับแร่ประกอบหินอื่น ๆ เช่น ไพรอกซีน แคลซิแพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์ แมกนีไทต์ คอรันดัม โครไมต์ และเซอร์เพนทีน

**การแยกแร่ที่คล้ายแร่โอลิวีน**
 ทัวร์มาลีน (Tourmaline) สภาพแวดล้อมและโครงสร้างผลึกที่แตกต่างกัน - อะพาไทต์ (Apatite) อ่อนกว่า (Softer), มีพฤติกรรมของผลึก (Crystal habits) ที่แตกต่างกัน- โกเมน (Garnet) เกิดขึ้นในผลึกที่แตกต่างกัน, ไม่มีแนวแตกเรียบ (Cleavage)

**แหล่งที่พบ**
 ในประเทศไทย พบที่ จ.แพร่ กาญจนบุรี จันทบุรี และตราด - ต่างประเทศ โอลิวีนชนิดที่มีสีเขียวโปร่งใส ซึ่งเรียกว่าเพริดอต Peridot ปัจจุบันพบที่ประเทศพม่า เกาะเซนต์จอห์นในทะเลแดง และพบเป็นเม็ดกลม ๆ เกิดร่วมกับไพโรป ในแหล่งกรวดผิวดินที่รัฐแอริโซนาและนิวเม็กชิโก สหรัฐอเมริกา ผลึกของโอลิวีนได้พบในลาวาของภูเขาไฟวิซูเวียส นอกจากนี้ ยังพบผลึกของโอลิวีนในลักษณะที่เป็นเม็ดกลม ๆ เนื้อแน่นในบอมบ์ภูเขาไฟ (Volcanic bomb) ที่โอเฟลในเยอรมนี หินดันไนต์พบที่ภูเขาดูน นิวซีแลนด์ แหล่งอื่น ๆ พบในประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ออสเตรีย นอร์เวย์ สวีเดน สหรัฐอเมริกา แคนาดา บราซิล และมาดากัสการ์

**ประโยชน์**
โอลิวีน มีการนำมาใช้ในอุตสาหกรรมหลาย ใช้เป็น ฟลักซ์ (Flux) สำหรับการผลิตเหล็กและยังเป็นที่สำคัญแร่ของโลหะแมกนีเซียม เป็นแร่ที่ให้ไทเทเนียมออกไซด์ ซึ่งใช้ในการทำสี ถ้าเป็นแร่ที่ใสและสีสวยใช้เป็นแร่รัตนชาติที่มีความวาวเด่นมาก เช่นเพอริดอต Peridot มีความโปร่งใส สี่เขียวมะกอกไปหลากหลาย มักมีสีเขียวสีเหลืองเป็นที่รู้จักกันดี เป็นที่นิยมมากในเครื่องประดับมากมาย, ใช้ในอุตสาหกรรมเช่น วัสดุทนไฟและขัดมัน

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:แร่แมกนีเซียม
หมวดหมู่:แร่เหล็ก