ภาษาเอสเปรันโต

ภาษาเอสเปรันโต (Esperanto) หรือชื่อเดิม  Lingvo Internacia เป็นภาษาประดิษฐ์ในกลุ่มภาษาช่วยในการสื่อสารสากล (International auxiliary language) ที่ใช้กันมากที่สุดในโลก เป็นหนึ่งในภาษาที่มีกลุ่มผู้ใช้น้อยกลุ่มหนึ่งของโลก โดยได้รับการออกแบบมาเพื่อใช้เป็นเครื่องสื่อสารทางเลือกและเป็นผลงานสร้างสรรค์ทางศิลปะอย่างหนึ่ง ในปี พ.ศ. 2555 ภาษาเอสเปรันโตได้รับการเพิ่มเข้าไปในกูเกิลแปลภาษา ในปี พ.ศ. 2559 ปรากฏชื่อภาษาเอสเปรันโตในลิสต์รายชื่อภาษาที่เป็นที่รู้จักและเรียนมากในประเทศฮังการี ชื่อภาษาเอสเปรันโตมาจากนามปากกา “D-ro Esperanto„ ในหนังสือของ แอล.แอล. ซาเมนฮอฟ (L.L. Zamenhof) จักษุแพทย์ชาวโปแลนด์ ซึ่งเป็นหนังสือพื้นฐานของภาษานี้เล่มแรก (โดยมักเรียกชื่อหนังสือเล่มนี้ว่า Unua Libro ซึ่งเขียนในภาษารัสเซีย ได้รับการอนุญาตจำหน่ายเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2430 โดยต้องการให้ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาที่เรียนรู้ได้ง่าย และเป็นภาษาที่สอง
ประมาณการกันว่ามีผู้พูดภาษาเอสเปรันโตมากกว่า 2,000,000 คน และที่ไม่เหมือนกับภาษาประดิษฐ์อื่นคือมีผู้ที่พูดภาษานี้มาตั้งแต่เกิดประมาณ 2,000 คน สมาคมเอสเปรันโตสากล (Universala Esperanto-Asocio) มีสมาชิกอยู่ในมากกว่า 120 ประเทศ
การประชุมใหญ่เอสเปรันโตสากล (Universala Kogreso de ESperanto) เป็นการประชุมของผู้พูดภาษาเอสเปรันโตในระดับนานาชาติอันหนึ่งที่มีประวัติยาวนาน โดยจัดครั้งแรกในปี พ.ศ. 2448 (ค.ศ.1905) ที่เมืองบูลอน ซู แมร์ ในประเทศฝรั่งเศส
วันที่ 15 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันฉลองของภาษาเอสเปรันโต ซึ่งเป็นวันคล้ายวันเกิดของซาเมนโฮฟ ซึ่งในวันนี้ผู้ใช้ภาษาเอสเปรันโตจะรวมตัวกันในฤดูหนาว และเลี้ยงฉลองกัน โดยบางคนจะซื้อหนังสือภาษาเอสเปรันโตเล่มใหม่ในวันนี้
ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาเดียวที่มีธงประจำภาษา โดยทั่วไปแล้วภาษาอื่น ๆ จะไม่ใช้ธงชาติมาเป็นธงประจำภาษา เนื่องจากชาติหรือประเทศหนึ่งอาจมีได้หลายภาษา และภาษาหนึ่งอาจพูดในหลายชาติหรือประเทศ ธงประจำภาษาเอสเปรันโต พื้นธงเป็นสีเขียว มีรูปดาวสีเขียวบนพื้นที่สีเหลี่ยมสีขาวอยู่มุมบนซ้าย นอกจากธงแล้วยังมีเพลงประจำภาษาเอสเปรันโตอีกด้วย ชื่อเพลงว่า La Espero แปลว่า ความหวัง ซึ่งมีชื่อเหมือนกับเพลงชาติของอิสราเอล

**ประวัติ**
ภาษาเอสเปรันโตคิดค้นขึ้นช่วงปลาย คริสต์ทศวรรษ 1870 และต้น คริสต์ทศวรรษ 1880 โดยซาเมนฮอฟในช่วงเวลาพัฒนา 10 ปีนั้น ซาเมนฮอฟได้ใช้เวลาในการแปลวรรณกรรมต่าง ๆ มาเป็นภาษาเอสเปรันโต รวมทั้งการเขียนและพัฒนาหลักไวยกรณ์ต่าง ๆ ของภาษา โดยหนังสือไวยกรณ์เล่มแรกในภาษาเอสเปรันโต ชื่อ Международный языкъ. Предисловіе и полный учебникъ หรือที่เรียกกันว่า อูนูอาลิโบร (Unua Libro ความหมายในภาษาเอสเปรันโตว่า หนังสือเล่มแรก) ตีพิมพ์ที่ กรุงวอร์ซอว์ ในเดือน กรกฎาคม พ.ศ. 2430 ซึ่งหลังจากนั้นจำนวนผู้ใช้ภาษาเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วภายใน 20 ปีต่อมา โดยเริ่มต้นจากจักรวรรดิรัสเซีย และ ยุโรปตะวันออก และได้เข้าสู่ ยุโรปตะวันตก อเมริกา ประเทศจีน และประเทศญี่ปุ่น ต่อมาในปี พ.ศ. 2448 การประชุมเอสเปรันโตสากล ได้จัดตั้งขึ้น โดยจัดครั้งแรกที่เมืองบูลอญ-ซูร์-แมร์ (Boulogne-sur-Mer) ในประเทศฝรั่งเศส และหลังจากนั้นมีการจัดประชุมกันทุกปี (ยกเว้นช่วงสงครามโลก) โดยเปลี่ยนสถานที่จัดไปทั่วโลก
ในปัจจุบันภาษาเอสเปรันโตไม่ได้เป็นภาษาทางการของประเทศใด แต่ได้มีการเรียนการสอนในหลายประเทศ อย่างไรก็ตามในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 บริเวณฉนวนโมเรสเนต (Neutral Moresnet,  2359-2462) ได้ถือว่าเป็นรัฐแรกที่ใช้ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาทางการ 
ในปี พ.ศ. 2511 สาธารณรัฐโรสไอส์แลนด์ ซึ่งอยู่ห่างจากชายฝั่งอิตาลี ประมาณ 11 กม. ได้ประกาศตั้งตัวเป็นประเทศเอกราช และได้ใช้ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาทางการเช่นกัน อย่างไรก็ตาม โรสไอแลนด์ ไม่ถือว่าเป็นประเทศจากชาติอื่น 
ในปี พ.ศ. 2454 ระหว่างช่วงการปฏิวัติซินไฮ่ ในประเทศจีน ได้มีนโยบายในการเปลี่ยนภาษาทางการจากภาษาจีน เป็นภาษาเอสเปรันโต ด้วยเหตุผลที่ว่าให้ประเทศเป็นสากล แต่ได้ถูกยกเลิกไป 
ในปี พ.ศ. 2467 ในสหรัฐอเมริกา เริ่มมีการใช้ภาษาเอสเปรันโตสำหรับวิทยุสื่อสาร โดยคาดหวังว่าจะใช้เป็นภาษาหลักในการสื่อสาร แต่สุดท้ายไม่ได้รับการนิยมและได้ยกเลิกไป

**การศึกษาภาษาเอสเปรันโต**
หนังสือ Unua Libro ฉบับภาษารัสเซีย, 2430
ในปัจจุบันมีอยู่บางโรงเรียนที่มีการสอนภาษาเอสเปรันโต มีมากใน จีน ฮังการี บัลแกเรีย และ ออสเตรเลีย นอกจากนี้คนส่วนมากเรียนรู้ภาษา โดยการเรียนรู้ด้วยตัวเอง  และมีการสอนโดยอาสาสมัครต่างๆ ผ่านทางอินเทอร์เน็ต เช่นเว็บไซต์ lernu!
นักวิจัยหลายท่านได้ศึกษาว่าการเรียนรู้ภาษาเอสเปรันโต ช่วยให้ผู้ที่ใช้ภาษาในภาษากลุ่มอินโดยูโรเปียน (เช่น ภาษาอังกฤษ ภาษาเยอรมัน) เรียนภาษาอื่น ๆ ได้ง่ายยิ่งขึ้น อาจเนื่องมาจาก รูปแบบของภาษา ไวยากรณ์ และคำศัพท์ต่าง ๆ การวิจัยพบว่า เปรียบเทียบกลุ่มนักเรียน 2 กลุ่ม โดย กลุ่มแรก เรียนภาษาเอสเปรันโต 1 ปี และภาษาฝรั่งเศส 3 ปี กับกลุ่มที่สอง เรียนภาษาฝรั่งเศส 4 ปี ผลออกมาว่า กลุ่มแรกสามารถใช้ภาษาฝรั่งเศสได้ดีกว่ากลุ่มที่สอง ที่เรียนภาษาฝรั่งเศสมากกว่าหนึ่งปี

**ตัวอักษร**
ภาษาเอสเปรันโตใช้ตัวอักษรละติน ประกอบด้วยตัวอักษร 28 ตัว ซึ่งมีรูปทั้งตัวพิมพ์ใหญ่และตัวพิมพ์เล็ก โดย 22 ตัวเหมือนตัวอักษรในภาษาอังกฤษ โดยไม่มีรูป Q, W, X และ Y และบนตัวอักษรบางตัวมีเครื่องหมายพิเศษ ตัวอักษรทั้งหมดมีดังนี้
อย่างไรก็ตาม รหัสแอสกีไม่มีสัญลักษณ์ที่ใช้แทนตัวอักษรเหล่านี้ Ĉ, Ĝ, Ĥ, Ĵ, Ŝ, Ŭ จึงมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการเขียนให้เป็น CH, GH, HH, JH, SH, U หรือ CX, GX, HX, JX, SX, UX ตามลำดับ เมื่อต้องการพิมพ์หรือบันทึกข้อมูลลงคอมพิวเตอร์ ปัจจุบันนี้ปัญหาดังกล่าวไม่มีแล้วเนื่องจากใช้รหัสยูนิโคดแทน

**ไวยากรณ์เบื้องต้น**
ไวยากรณ์เบื้องต้นของภาษาเอสเปรันโต ประกอบด้วย รากคำ ที่มีความหมายในตัวของมันเอง แล้วนำอักษรบางตัวไปต่อท้ายเพื่อเปลี่ยนหน้าที่ของคำในประโยค ดังที่จะกล่าวต่อไปนี้

**คำนำหน้าคำนาม**
 คำนำหน้าคำนาม (Artikolo) มีเพียง la ที่ใช้กล่าวถึงสิ่งเฉพาะเจาะจง ซึ่งมีความหมายคล้ายกับ the ในภาษาอังกฤษ
** La leono estas danĝera besto.
*** สิงโต (ตัวนั้น) เป็นสัตว์ที่อันตราย
**leono estas danĝera besto.
***สิงโต (ทั่วไป) เป็นสัตว์ที่อันตราย 

**คำนาม**
 คำนาม (Substantivo) ลงท้ายด้วย -o ส่วนคำนามที่เป็นพหูพจน์ให้เติม -j ต่อท้าย และหากคำนามนั้นทำหน้าที่เป็นกรรมของประโยค หรือนำหน้าคำบุพบท เช่น de ซึ่งแปลว่า ของ (ขึ้นอยู่กับความหมาย) ให้เติม -n ต่อท้ายเข้าไปอีก
** La hundo persekutis la katojn de la knaboj al la domo per bojado.
*** สุนัขวิ่งไล่ (รูปอดีต) แมว (หลายตัว)  ของเด็ก (หลายคน)  เข้าไปในบ้านโดยการเห่า

**คำคุณศัพท์**
 คำคุณศัพท์ (Adjektivo) ลงท้ายด้วย -a รวมไปถึงจำนวนที่บ่งบอกลำดับที่ หรือคำนามอื่นที่ทำหน้าที่ขยายคำนามนั้น และเติม -j กับ -n ให้เหมือนคำนามที่ขยายด้วย คำคุณศัพท์จะวางไว้หน้าคำนามเสมอ
** La bruna hundo persekutas la nigrajn katojn.
*** สุนัขสีน้ำตาลกำลังวิ่งไล่แมวสีดำ (หลายตัว)- คำคุณศัพท์ขั้นกว่า ให้ใช้ pli นำหน้าคำคุณศัพท์แล้วตามด้วยคำสันธาน ol เหมือนการใช้ more...than ในภาษาอังกฤษ
** La bruna hundo estas pli granda ol la nigraj katoj.
*** สุนัขสีน้ำตาลตัวใหญ่กว่าแมวสีดำ (หลายตัว)- คำคุณศัพท์ขั้นสุด ให้ใช้ plej นำหน้าคำคุณศัพท์นั้น
** Sed la homo estas la plej granda el ĉiuj.
*** แต่มนุษย์ตัวใหญ่ที่สุดกว่าใครทั้งหมด

**จำนวน**
จำนวน (Numeralo)- จำนวนโดยพื้นฐานให้นำค่าของ 1-9 เขียนต่อด้วยค่าประจำหลัก เหมือนภาษาไทย
** Mil naŭcent naŭdek kvin
*** (หนึ่ง) พันเก้าร้อยเก้าสิบห้า- จำนวนที่บ่งบอกลำดับที่ (ordinal) ให้เติม -a หลังจำนวนแล้วนับเป็นคำคุณศัพท์
** La kvina trono
*** บัลลังก์ที่ห้า- จำนวนที่บ่งบอกความหลากหลาย ให้เติม -obl แล้วนำไปทำเป็นคำนามหรือคำคุณศัพท์
** Duobla eraro
*** ความผิดพลาดซ้ำสอง- จำนวนที่บ่งบอกเศษส่วน ให้เติม -on แล้วนำไปทำเป็นคำนามหรือคำคุณศัพท์
** Tri kvaronoj
*** เศษสามส่วนสี่ (เศษหนึ่งส่วนสี่ จำนวนสามหน่วย)- จำนวนที่บ่งบอกถึงการรวบรวม ให้เติม -op แล้วนำไปทำเป็นคำนามหรือคำคุณศัพท์
** Duopo
*** (หนึ่ง) คู่- จำนวนที่บ่งบอกถึงการแบ่งเป็นส่วน ให้ใช้คำบุพบท po นำหน้า มีความหมายว่า แต่ละ หรือ ที่อัตรา
** Mi donis  po tri pomojn al ili.
*** ฉันให้แอปเปิลสามผลแก่พวกเขา  (แต่ละคน) 
** Mi rapidis po cent kilometrojn en horo.
*** ฉันกำลังเร่งความเร็ว (รูปอดีต) ที่อัตรา ร้อยกิโลเมตรต่อชั่วโมง

**คำสรรพนาม**
บุรุษสรรพนาม (Persona Pronomo)- คำสรรพนาม (Pronomo) ใช้แทนบุคคล สัตว์ สิ่งของ ซึ่งเป็นบุรุษที่ 1, 2, 3 ในประโยค และสามารถเติม -n เมื่อทำหน้าที่เป็นกรรมของประโยค
** Mi amas vin.
*** ฉันรักคุณ
** Mi razas min kaj vi razas vin.
*** ฉันโกนหนวดตัวฉันเอง และคุณก็โกนหนวดตัวคุณเอง
** Oni diras, ke li amas ŝin.
*** (มี) ใครคนหนึ่งบอกว่า เขารักหล่อน- คำสรรพนามที่แสดงความเป็นเจ้าของให้เติม -a หลังคำสรรพนามแล้วนับเป็นคำคุณศัพท์
** Mia hundo amas vian katon.
*** สุนัขของฉันชอบแมวของคุณ

**คำกริยา**
 คำกริยา (Verbo) จะไม่แปรผันรูปตามประธาน แต่จะแปรผันตามกาลและน้ำเสียงของประโยค คำกริยาที่แปรผันตามกาล ให้เติม -as สำหรับปัจจุบันกาล -is สำหรับอดีตกาล และ -os สำหรับอนาคตกาล 
** Mi amas vin.
*** ฉันรักคุณ (ปัจจุบันกาล ซึ่งรักกันอยู่)
** Mi amis vin.
*** ฉันเคยรักคุณ (อดีตกาล ซึ่งเกิดขึ้นในอดีต)
** Mi amos vin.
*** ฉันจะรักคุณ (อนาคตกาล ซึ่งปัจจุบันยังไม่รัก)- คำกริยาที่แปรผันตามน้ำเสียง ให้เติม -us เพื่อแสดงถึงการให้เงื่อนไขหรือการสมมติ -u เพื่อแสดงถึงการออกคำสั่งหรือการขอร้อง -i เพื่อแสดงถึงคำกริยาที่ทำหน้าที่เป็นคำนาม (infinitive)
** Se vi gajnus la loterion, mi amus vin.
*** ถ้าคุณถูกรางวัลล็อตเตอรี ฉันก็จะรักคุณ
** Mi deziras, ke vi amu min; do amu min!
*** ฉันต้องการให้คุณรักฉัน ดังนั้นรักฉันสิ!
** Koni lin estas ami lin.
*** รู้จักเขา นั่นคือ รักเขา

**การออกเสียง**
ซาเมนฮอฟได้แนะนำว่า การออกเสียงภาษาเอสเปรันโต ใช้หลักการใกล้เคียงกับภาษาอิตาลี(?) และอักษรเอสเปรันโตมีลักษณะใกล้เคียงกับสัทอักษรสากล (IPA : International Phonetic Alphabet ) ซึ่งการออกเสียงมีลักษณะใกล้เคียงกัน

**ตัวอย่างประโยค**
ตัวอย่างประโยคสนทนาในภาษาเอสเปรันโต

**ภาษาเอสเปรันโตในประเทศไทย**
สำหรับภาษาเอสเปรันโตในประเทศไทยนั้น เริ่มเข้ามาเมื่อประมาณ 70 ปีที่แล้ว (2559) โดยชาวจีนที่เดินทางเข้ามาอาศัยอยู่ที่ประเทศไทย
ภาษาเอสเปรันโต เริ่มมีสอนเป็นวิชาเสริมในหมวดวิชาบูรณาการที่โรงเรียนเด็กสายรุ้ง อ. กำแพงแสน จ. นครปฐม ในระดับประถมศึกษาตอนปลาย (ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ถึง 6) ตั้งแต่กลางปี พ.ศ. 2564 เป็นต้นมา โดยมีเป้าหมายเพื่อให้เด็กคุ้นเคยกับระบบภาษาตะวันตกอื่น ๆ ก่อนที่เด็ก ๆ แต่ละคนจะสามารถเลือกภาษาตะวันตกตามที่ตัวเองสนใจ สำหรับเรียนต่อไปในอนาคตได้

**ภาษาเอสเปรันโตในภาพยนตร์**
รายชื่อภาพยนตร์บางส่วนที่มีภาษาเอสเปรันโต - ค.ศ. 1940 เดอะเกรตดิกเทเทอร์ (The Great Dictator) โดยชาร์ลี แชปลิน- ค.ศ. 1994 สตรีตไฟเตอร์ (Street Fighter) และองค์กรชาโดลู ใช้ภาษาเอสเปรันโต รวมถึงป้ายต่างๆภายในเรื่อง- ค.ศ. 1997 กัตตาก้า (Gattaca) ของแอนดรูว์ นิกโคล (Andrew Niccol)  มีการอ่านคำประกาศต่าง ๆ เป็นภาษาเอสเปรันโตคู่กับภาษาอังกฤษ- ค.ศ. 2004 เบลด: ไทรนิตี (Blade: Trinity)- ค.ศ. 2004 ไนต์ออนเดอะกาแล็กติกเรลโรด (Night on the Galactic Railroad) ภาพยนตร์ญี่ปุ่น เรื่องราวของประเทศในยุโรป

**อ้างอิง**

**อ่านเพิ่ม**
 Fians, Guilherme, "Esperanto Revolutionaries and Geeks - Language Politics, Digital Media and the Making of an International Community", 2021, Palgrave Macmillan,978-3-030-84230-7 (e-book) and 978-3-030-84229-1 (hardcover).- Auld, William. La Fenomeno Esperanto ("The Esperanto Phenomenon"). Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1988.- Butler, Montagu C. Step by Step in Esperanto. ELNA 1965/1991. 0-939785-01-3.- DeSoto, Clinton (1936). 200 Meters and Down. West Hartford, Connecticut, US: American Radio Relay League, p. 92.- Crystal, David, article "Esperanto" in The New Penguin Encyclopedia, Penguin Books, 2002.- Crystal, David, How Language Works (pages 424–5), Penguin Books, 2006. 978-0-14-101552-1.-  Esperanto date=July 24, 2021  at the Encyclopædia Britannica- Everson, Michael. url-status= live  (25.4 KB). Evertype, 2001.- Forster, Peter G. The Esperanto Movement. The Hague: Mouton Publishers, 1982. 90-279-3399-5.- Garvia, Roberto. Esperanto and Its Rivals: The Struggle for an International Language. University of Pennsylvania Press, 2015. 0812291271.- Gledhill, Christopher.  The Grammar of Esperanto: A Corpus-Based Description. Second edition. Lincom Europa, 2000. 3-89586-961-9.- Harlow, Don.  The Esperanto Book date=February 17, 2020 . Self-published on the web (1995–96).-  Esperanto Lessons date=March 21, 2012 . LEARN101.ORG. Including the alphabet, adjectives, nouns, plural, gender, numbers, phrases, grammar, vocabulary, verbs, exam, audio, and translation.-  Ludovikologia dokumentaro I date=December 22, 2012  Tokyo: Ludovikito, 1991. Facsimile reprints of the Unua Libro in Russian, Polish, French, German, English and Swedish, with the earliest Esperanto dictionaries for those languages.- cite web |last=Morley |first=Tim |date=August 13, 2012 |language=en|title=Learn Esperanto first: Why Elementary Schools Should Teach Esperanto|website=YouTube |format=TEDxGranta TED Talk Video with Closed Captions|url=https://www.youtube.com/watch?v=8gSAkUOElsg| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/8gSAkUOElsg| archive-date=2021-12-11 | url-status=live- Okrent, Arika.  In the Land of Invented Languages date=June 2, 2015 .- doi=10.1136/jamia.1999.0060444- Perlin, Ross  "Nostalgia for World Culture: A New History of Esperanto",review of "Bridge of Words" by Esther Schor date=February 25, 2021 - van Someren, Emily.  Republication of the thesis 'The EU Language Regime, Lingual and Translational Problems'.- Wells, John. Lingvistikaj aspektoj de Esperanto ("Linguistic aspects of Esperanto"). Second edition. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1989.- Zamenhof, Ludovic Lazarus,  Dr. Esperanto's International Language: Introduction & Complete Grammar date=January 9, 2017  The original 1887 Unua Libro, English translation by Richard H. Geoghegan; HTML online version 2006. Print edition (2007) also available from  ELNA date=October 20, 2017  or  UEA date=March 19, 2010 .- Zamenhof, Ludovic Lazarus.  Fundamento de Esperanto date=July 30, 2010 . HTML reprint of 1905 Fundamento, from the Academy of Esperanto.- FM 30-101-1 (1962) Esperanto The Aggressor Language https://commons.wikimedia.org/wiki/File:FM_30-101-1_(1962)_Esperanto_The_Aggressor_Language.pdf

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  UEA.org – เว็บไซต์ของ Universal Esperanto Association- Esperanto-  Esperanto Bookshelf ที่ Project Gutenberg-  พจนานุกรมเอสเปรันโต -  บริการฟรีแปลคำศัพท์ ประโยค และเว็บไซต์เป็นภาษาเอสเปรันโต - https://sites.google.com/site/rektametodotaja/ date=2015-06-03  date=2015-06-03 เอสเปรันโตโดยวิธีตรง (ฉบับภาษาไทย)
อเสปเออรันตโ