อำเภอสามพราน

สามพราน เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดนครปฐม และเป็นอำเภอที่มีประชากรมากเป็นอันดับ 2 ของจังหวัด รองจากอำเภอเมืองนครปฐม มีแม่น้ำนครชัยศรีไหลผ่าน ได้รับความเจริญจากกรุงเทพมหานครในด้านรถโดยสารประจำทาง ห้างสรรพสินค้า หมู่บ้านจัดสรรมากมาย เป็นที่ตั้งของ เทศบาลเมืองไร่ขิง อันเป็นที่ตั้งของ วัดไร่ขิง วัดพระอารามหลวงที่มีชื่อเสียงแห่งหนึ่งในอำเภอสามพราน ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพมหานคร อีกทั้งเป็น 1 ใน 2 อำเภอของจังหวัดที่มีอาณาเขตติดต่อกับกรุงเทพมหานคร

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอสามพรานตั้งอยู่ทางทิศใต้สุดของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงเรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนครชัยศรีและอำเภอพุทธมณฑล มีคลองบางกระทึก คลองวัฒนา ถนนพุทธมณฑล สาย 4 ถนนสุภาพบุรุษ แนวรั้ว มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ ศาลายา แนวรั้วหมู่บ้านเอื้ออาทร ศาลายา มีแม่น้ำท่าจีน คลองบางอ้อค้อน ถนนพุทธมณฑลสาย 8 เป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศตะวันออก ติดต่อกับเขตทวีวัฒนาและเขตหนองแขม (กรุงเทพมหานคร) มีแนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างกรุงเทพมหานครและจังหวัดนครปฐมเป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอกระทุ่มแบนและอำเภอบ้านแพ้ว (จังหวัดสมุทรสาคร) มีคลองวังบางยาง  มีแนวเส้นแบ่งเขตระหว่างจังหวัดสมุทรสาครและจังหวัดนครปฐม มีแนวรั้วหมู่บ้านเคหะอ้อมน้อย มีคลองนางนวล คลองหนองนกไข่ คลองปล่องเหลี่ยม คลองบางม่วง และคลองพระประแดงเป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบางแพ (จังหวัดราชบุรี) และอำเภอเมืองนครปฐม มีคลองรางสังกะสี คลองขุนเทพ คลองควาย แนวแบ่งเขตการปกครองระหว่างอำเภอสามพรานและอำเภอเมืองนครปฐม มีคลองลำเจียกและคลองรากเข้เป็นเส้นแบ่งเขต

**ที่มาของชื่ออำเภอ**
มีตำนานเล่าต่อกันมาว่าเดิมท้องที่เหล่านี้เป็นป่ารกชัฏ เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด รวมทั้งเป็นที่ชุมนุมของช้างโขลงใหญ่ด้วย ช้างโขลงนี้ชอบลงมาหากินและเหยียบย่ำจนเส้นทางกลายเป็นทางน้ำและลำคลอง จนในที่สุดชาวบ้านในสมัยนั้นได้เรียกกันว่า "คลองบางช้าง" และในบริเวณนั้นก็ได้กลายเป็นชื่อเรียกตำบลมาจนถึงปัจจุบันนี้ คือ "ตำบลบางช้าง" สำหรับโขลงช้างที่หากินในบริเวณเขตบางช้างนั้น หัวหน้าโขลงช้างเกิดตกมัน ดุร้ายมาก และได้สร้างความเสียหายโดยออกอาละวาดทำลายพืชผลของชาวบ้านจนชาวบ้านทนไม่ไหว ได้ร่วมมือกันปราบเจ้าช้างตกมันเชือกนั้น แต่ทว่าช้างตกมันเชือกนี้มีกำลังเหลือหลาย ชาวบ้านไม่สามารถปราบได้ถึงแม้จะพยายามสักเพียงใด
ในขณะนั้นได้มีนายพรานสามคนเดินทางมายังคลองปากลัด (ปัจจุบันเรียกว่า "วัดท่าข้าม") ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากเขตตำบลบางช้างมากนัก นายพรานสามคนได้เดินทางลัดคลองท่านาไปยังบริเวณที่โขลงช้างนั้นอาศัยอยู่ นายพรานทั้งสามเปรียบเสมือนอัศวินม้าขาวของชาวบ้านคลองบางช้าง ได้ทำการปราบช้างตกมันเชือกนั้นโดยใช้ความเชี่ยวชาญและความสามัคคี จนในที่สุดก็สามารถปราบช้างตกมันได้สำเร็จ ชาวบ้านจึงได้เรียกบริเวณที่นายพรานทั้งสามปราบช้างได้สำเร็จว่า "สามพราน" ซึ่งในปัจจุบันเรียกว่า "ตำบลสามพราน"

**ประวัติศาสตร์**
ในอดีตอำเภอสามพรานนั้นมีชื่อเรียกว่า อำเภอตลาดใหม่ ตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2439 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยสร้างขึ้นในที่ดินของพระยาสุนทรบุรีศรีพิชัยสงครามรามภักดีสุริยะพาหะ (อี้ กรรณสูต) ซึ่งพื้นที่บริเวณนั้นเรียกว่าตลาดใหม่ 
ใน พ.ศ. 2458 ได้ย้ายที่ทำการไปสร้างใหม่ในตำบลสามพราน เนื่องจากที่ทำการเดิมคับแคบ ให้บริการประชาชนได้ไม่สะดวก พร้อมกับเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอสามพราน ตามชื่อสถานที่ตั้งที่ว่าการอำเภอซึ่งอยู่ภายใต้การปกครองของมณฑลนครไชยศรี ต่อมาใน พ.ศ. 2474 ทางราชการยุบมณฑลนครไชยศรีลง อำเภอสามพรานจึงขึ้นอยู่กับเมืองราชบุรีอยู่ระยะหนึ่ง จนกระทั่ง พ.ศ. 2476 ได้ยุบมณฑลทั้งหมดทั่วราชอาณาจักร อำเภอสามพรานจึงได้ขึ้นอยู่กับจังหวัดนครปฐม ตามพระราชบัญญัติระเบียบการบริหารราชการของราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2476
ส่วนนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2469 ถึงปัจจุบัน (เรียงตามปี)- ในปี พ.ศ. 2469 ทางราชการได้มีคำสั่งโอนตำบลท่าไม้ ตำบลบางยาง ตำบลซูกั้ง (หนองนกไข่) และตำบลอ้อมน้อย อำเภอสามพราน ไปขึ้นกับอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร
*วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลคลองใหม่ แยกออกจากตำบลสามพราน ตำบลบางช้าง และตำบลท่าตลาด ตั้งตำบลยายชา แยกออกจากตำบลสามพราน และตำบลท่าตลาด ตั้งตำบลท่าข้าม แยกออกจากตำบลสามพราน ตั้งตำบลบางเตย แยกออกจากตำบลบางกระทึก ตำบลทรงคนอง และตำบลไร่ขิง ตั้งตำบลหอมเกร็ด แยกออกจากตำบลทรงคนอง และตำบลท่าตลาด ตั้งตำบลบ้านใหม่ แยกออกจากตำบลอ้อมใหญ่- วันที่ 31 สิงหาคม 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลสามพราน ในท้องที่บางส่วนของ ตำบลสามพราน ตำบลคลองใหม่ ตำบลท่าตลาด และตำบลยายชา- วันที่ 5 มีนาคม 2506 ขยายเขตพื้นที่สุขาภิบาลสามพราน ให้ครอบคลุมพื้นที่เพิ่มขึ้น- วันที่ 31 กรกฎาคม 2507 จัดตั้งสุขาภิบาลดอนหวาย ในท้องที่บางส่วนของตำบลบางกระทึก และตำบลบางเตย- วันที่ 24 กันยายน 2508 ยุบสุขาภิบาลดอนหวาย และเปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสามพราน ให้ครอบคลุมทั้งอำเภอสามพราน- วันที่ 14 กันยายน 2519 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสามพราน คล้ายกับแบบปี 2506- วันที่ 3 มีนาคม 2524 จัดตั้งสุขาภิบาลอ้อมใหญ่ ในพื้นที่ตำบลอ้อมใหญ่ และบางส่วนของตำบลบ้านใหม่- วันที่ 1 มกราคม 2527 ได้โอนพื้นที่หมู่ที่ 3 และหมู่ที่ 6 (ที่มีพื้นที่อยู่ในพุทธมณฑล) ของตำบลบางกระทึก อำเภอสามพราน ไปขึ้นกับตำบลศาลายา อำเภอนครชัยศรี (ในขณะนั้น)- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลสามพราน และสุขาภิบาลอ้อมใหญ่ เป็นเทศบาลตำบลสามพราน และเทศบาลตำบลอ้อมใหญ่ตามลำดับ

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอสามพรานแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 137 หมู่บ้าน ดังนี้

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอสามพรานประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 17 แห่ง ได้แก่- เทศบาลเมืองสามพราน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสามพราน ตำบลท่าตลาด ตำบลคลองใหม่ และตำบลยายชา - เทศบาลเมืองไร่ขิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไร่ขิงทั้งตำบล- เทศบาลเมืองกระทุ่มล้ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระทุ่มล้มทั้งตำบล- เทศบาลตำบลอ้อมใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอ้อมใหญ่ทั้งตำบลและบางส่วนของตำบลบ้านใหม่- เทศบาลตำบลบางกระทึก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางกระทึกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลท่าข้าม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าข้ามทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลทรงคนอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรงคนองทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหอมเกร็ด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหอมเกร็ดทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบางเตย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเตยทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลสามพราน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามพราน (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)- องค์การบริหารส่วนตำบลบางช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางช้างทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตลาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าตลาด (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)- องค์การบริหารส่วนตำบลคลองใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองใหม่ (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)- องค์การบริหารส่วนตำบลตลาดจินดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลาดจินดาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลคลองจินดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองจินดาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยายชา (นอกเขตเทศบาลเมืองสามพราน)- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่ (นอกเขตเทศบาลตำบลอ้อมใหญ่)

**การคมนาคม**

**ถนน**
ถนนสายสำคัญในอำเภอสามพราน ได้แก่- ถนนเพชรเกษม- ถนนบรมราชชนนี- ถนนพุทธมณฑลสาย 4- ถนนพุทธมณฑลสาย 5- ถนนพุทธมณฑลสาย 6- ถนนพุทธมณฑลสาย 7

**ระบบขนส่ง**
อำเภอสามพราน มีรถโดยสารประจำทางผ่านในเขตอำเภอ ดังนี้

**หมวด 1**
 สาย 81 (4-45) หมู่บ้านกลาโหม - ท่าราชวรดิฐ (ไทยสมายล์บัส)- สาย 84 (4-46) วัดไร่ขิง - คลองสาน (ไทยสมายล์บัส)- สาย 123 (4-50) สวนสามพราน - ท่าราชวรดิฐ (ไทยสมายล์บัส)- สาย 163 (4-55) ศาลายา - BTS สนามกีฬาแห่งชาติ (ไทยสมายล์บัส)- สาย 515 (4-61) เซ็นทรัล ศาลายา - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (ไทยสมายล์บัส)- สาย 515E (4-71E) เซ็นทรัล ศาลายา - ทางด่วน - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (ขสมก.)- สาย 539 (4-62) อ้อมน้อย - อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ (เอกชน)- สาย 547 (4-63) หมู่บ้านเอื้ออาทรศาลายา - ถนนตก (ไทยสมายล์บัส)- สาย 556 (4-64) แยกนครชัยศรี - อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย (ขสมก.)- สาย ปอ.556 (4-64) วัดไร่ขิง - อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย (ขสมก.)- สาย 4-70E เซ็นทรัลศาลายา - BTS หมอชิต (ขสมก.)

**หมวด 2**
 สาย 76 กรุงเทพฯ - พุทธมณฑล -  ราชบุรี (รถร่วม บขส.)- สาย 80 กรุงเทพฯ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม - บางลี่ (รถร่วม บขส.)- สาย 81 กรุงเทพฯ - กาญจนบุรี (รถร่วม บขส.)- สาย 88 กรุงเทพฯ (ปิ่นเกล้า) - นครปฐม - สุพรรณบุรี (รถร่วม บขส.)- สาย 997 กรุงเทพฯ - พุทธมณฑล - นครปฐม (รถร่วม บขส.)- สาย 9915 กรุงเทพฯ (หมอชิต) - ราชบุรี - จอมบึง (รถร่วม บขส.)

**หมวด 3**
 สาย 402 นครปฐม - สามพราน - สมุทรสาคร (รถร่วม บขส.)

**สถานที่สำคัญ**
 โรงเรียนนายร้อยตำรวจ- โรงเรียน ภ.ป.ร. ราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์- โรงเรียนยอแซฟอุปถัมภ์-  โรงเรียนมารีย์อุปถัมภ์-  โรงเรียนนักบุญเปโตร- โรงเรียนนาคประสิทธิ์- โรงเรียนสามพรานวิทยา- โรงเรียนสุคนธีรวิทย์- โรงเรียนสกลวิทยา- โรงเรียนบวรธนวิทย์-  วิทยาลัยแสงธรรม - โรงเรียนวัดไร่ขิง(สุนทรอุทิศ)- โรงเรียนวัดไร่ขิงวิทยา- โรงเรียนวัดดอนหวาย-  บ้านผู้หว่าน- วัดไร่ขิง- วัดดอนหวาย- วัดพุทโธ (วัดพญามังกร)- โรงเรียนเอกดรุณ

**วัดในอำเภอสามพราน**
วัดในอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ประกอบด้วย- วัดไร่ขิง (มงคลจินดาราม)- วัดนครชื่นชุ่ม- วัดเพลินเพชร- วัดปรีดาราม (ยายส้ม)- วัดวังน้ำขาว- วัดบางช้างเหนือ- วัดเชิงเลน- วัดจินดาราม- วัดราษฎร์ศรัทธาราม- วัดทรงคนองวัดญาณเวศกวัน- วัดดอนหวายวัดเชิงเลน- วัดบางช้างใต้- วัดเทียนดัด- วัดเดชานุสรณ์- สุสานวัดนักบุญเปโตร- วัดสรรเพชญ- วัดดงเกตุ- วัดหอมเกร็ด- วัดคลองอ้อมใหญ่- วัดอ้อมใหญ่- วัดสิรินธรเทพรัตนาราม- วัดธรรมปัญญารามบางม่วง- วัดท่าพูด- วัดท่าข้าม

**โรงเรียนในอำเภอสามพราน**
โรงเรียนในอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ประกอบด้วย
*โรงเรียนวัดหอมเกร็ด (ไพศาลประชานุกูล)
*โรงเรียนปรีดารามวิทยาคม
*โรงเรียนวัดเชิงเลน (นครใจราษฏร์)
*โรงเรียนวัดบางช้างเหนือ (นครแสงโสภานุเคราะห์)
*โรงเรียนบ้านหอมเกร็ด 
*โรงเรียนบ้านตากแดด
*โรงเรียนวัดราษฎร์ศรัทธาราม
*โรงเรียนบ้านฉาง (บุญรอด ประชานุกูล) 
*โรงเรียนหลวงพ่อแช่มอุปถัมภ์ (ฉิน เกตุ อ่อนอุทิศ)
*โรงเรียนวัดจินดาราม
*โรงเรียนบ้านคลองใหม่ (พรเอิบดิลกราษฎร์บำรุง)
*โรงเรียนบ้านหัวอ่าว (ก๊วยสมบุญราษฏร์บำรุง)
*โรงเรียนบ้านพาดหมอน
*โรงเรียนบ้านคลองจินดา
*โรงเรียนวัดท่าข้าม (ประสานมงคลราษฎร์)
*โรงเรียนวัดทรงคนอง (กิมไน้บำรุงวิทย์)
*โรงเรียนวัดสรรเพชญ (ทวีวิทยาคม)
*โรงเรียนบ้านท่าตลาด
*โรงเรียนวัดบางช้างใต้ (กิตติวิทยากร)
*โรงเรียนบ้านเพลินวิทยา
*โรงเรียนวัดปรีดาราม
*โรงเรียนสกลวิทยา
*โรงเรียนเทศบาล๑บ้านสามพราน(นครสาระผดุงวิทย์)
*วิทยาลัยการอาชีพนครปฐม 
*โรงเรียนบ้านบางม่วง (ประชารังสิต)
*โรงเรียนบ้านคลองลัดอ้อมใหญ่ (นครราษฎร์วิทยาคาร)
*โรงเรียนเบญญาพัฒน์

**สถานที่ท่องเที่ยว**
 สวนสามพราน- ลานแสดงช้างและฟาร์มจระเข้สามพราน- ตลาดน้ำดอนหวาย- ตลาดน้ำคลองจินดา
*วัดไร่ขิงพระอาารามหลวง
*วัดสามพราน (พุทโธภาวนา)
*วัดท่าพูดและพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดท่าพูด
*สวนนกยูงสามพราน

**โรงพยาบาลในอำเภอสามพราน**
1.โรงพยาบาลสามพราน
2.โรงพยาบาลเมตตาประชารักษ์

**โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในอำเภอสามพราน**
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลยายชา (สถานีอนามัยยายชา)
*โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านใหม่ (สถานีอนามัยตำบลบ้านใหม่)
*โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไร่ขิง (สถานีอนามัยตำบลไร่ขิง)
*โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลกระทุ่มล้ม

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  แหล่งท่องเที่ยวในอำเภอสามพราน date=2007-03-02 

**อ้างอิง**

สามพราน