หีนยาน

"หีนยาน" (ə) เป็นคำภาษาสันสกฤตแปลตรงตัวว่า "ยานลำเล็ก" หรือ "ยานชั้นเลว" ศาสนาจารย์จีนและทิเบตดั้งเดิมนิยมแปลว่า "ยานที่เล็กกว่า"p=15 ซึ่งตรงข้ามกับมหายาน ซึ่งแปลว่า "ยานใหญ่"
ในอดีต นักวิชาการตะวันตกนิยมใช้คำว่าหีนยานเพื่อเรียก "ระบบคำสอนที่เก่าแก่ที่สุดของศาสนาพุทธ" เช่นในพจนานุกรมภาษาสันสกฤตจาก ค.ศ. 1899 นอกจากนี้ยังปรากฏ หีนยาน ใช้เป็นคำเรียกแทนเถรวาท ซึ่งเป็นนิกายของศาสนาพุทธที่นิยมปฏิบัติมากในประเทศศรีลังกาและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นักวิชาการ รอเบิร์ท เธอร์แมนระบุอ้างมาซาโทชิ นางาโทมิ ศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดว่า 'ศาสนาพุทธนิกายหีนยาน' เป็นคำที่สมาชิกบางส่วนของเถรวาทมองว่าเป็นคำที่ดูหมิ่นและไม่เหมาะสม

**ศัพทมูล**
หีนยาน มาจากคำว่า หีน  แปลว่า "เล็ก", "เลว", "ต่ำ", "ถูกทิ้งร้าง", "คับแคบไม่เพียงพอ", "บกพร่อง" ประกอบกับคำว่า ยาน (यान): แปลว่า "ยานพาหนะ" ในแง่ของ "หนทางสู่การตรัสรู้" ส่วนในพจนานุกรมภาษาบาลีของสมาคมบาลีปกรณ์แปล หีน ว่า "เลว, น่าสังเวช; ทราม, พื้น ๆ, น่าสงสาร, น่าเหยียดหยาม" และ "น่าดูหมิ่น"
ผู้แปลคัมภีร์ เช่น พระกุมารชีวะ แปลคำนี้เป็นภาษาจีนคลาสสิกว่า "ยานเล็ก" (小 คือ "เล็ก", 乘 คือ "ยาน") อย่างไรก็ตาม ปรากฏคำแปลจีนอื่น ๆ ที่เก่าแก่กว่าเช่นกัน ส่วนในภาษามองโกเลีย (Baga Holgon) แปลว่ายานลำเล็กเช่นกัน ส่วนในภาษาทิเบตใช้คำว่า theg chung แปลว่า "ยานเล็ก" และ theg dman แปลว่า "ยานด้อย"
อย่างไรก็ตาม ตรังกู รินโปเช เคยเน้นย้ำว่า หีนยาน ไม่เคยมีความหมายสื่อถึง "ความด้อยกว่า" โดยเขาระบุว่า "หีนยาน คือ "ยานลำเล็กกว่า" และไม่มีทางที่จะด้อยกว่ามหายาน"p=113

**ต้นกำเนิด**
คำว่า “หินยาน” และ “มหายาน” ปรากฏครั้งแรกในคัมภีร์ปรัชญาปารมิตาสูตร ต่อมามีคณาจารย์พระพุทธศาสนาช่วงพุทธศตวรรษที่ 6 ได้ปฏิรูปคำสอนและการปฏิบัติในพระพุทธศาสนา โดยถือเอาวิถีทางพระโพธิสัตว์เป็นอุดมคติแทนที่การบรรลุเป็นพระอรหันต์ในชาตินี้ ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติดั้งเดิมที่มีมาตั้งแต่ศาสนาพุทธยุคแรก จึงเรียกกลุ่มตนเองว่า มหายาน และเรียกกลุ่มเดิมว่า หินยาน โดยมีนิกายเถรวาทเป็นหนึ่งในนั้น อย่างไรก็ตามหีนยานกลุ่มที่มหายานวิพากษ์วิจารณ์มากที่สุดคือนิกายสรวาสติวาท (ซึ่งต่อมาได้แตกออกเป็นไวภาษิกะและเสาตรานติกะ)
พระพุทธศาสนา 18 นิกายที่ฝ่ายมหายานถือว่าเป็นฝ่ายหีนยาน ได้แก่ 

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 pages= 9–31- citation|last=Collins|first=Steven|year=1990|title=Selfless Persons: Imagery and Thought in Theravāda Buddhism|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521701488- citation|last=Gombrich|first=Richard|author-link=Richard Gombrich|year=2006|title=Theravāda Buddhism|publisher=Routledge|isbn=978-0415-36508-6- citation|last1=Hirakawa|first1=Akira|last2=Groner|first2=Paul|title=History of Indian Buddhism: From Sakyamuni to Early Mahayana|year=2007|publisher=Motilal Banarsidass|url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/23030|isbn=978-8120809550- citation|last1=Hoffman|first1=Frank J.|last2=Mahinda|first2=Deegalle|title=Pāli Buddhism|publisher=Routledge|year=1996|isbn=978-0700703593- citation|last=Kalupahana|first=David|author-link=David Kalupahana|title=Mulamadhyamakakarika of Nagarjuna|publisher=Motilal Banarsidass|year=2015|isbn=978-8120807747- citation|last=King|first=Richard|title=Indian Philosophy: An Introduction to Hindu and Buddhist Thought|publisher=Georgetown University Press|year=1999|isbn=978-0878407569- citation|last1=LeVine|first1=Sarah|last2=Gellner|first2=David N.|year=2007|title=Rebuilding Buddhism: The Theravada Movement in Twentieth-Century Nepal|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0674025547- citation|last=Lopez Jr.|first=Donald|author-link=Donald S. Lopez Jr.|title=The Madman's Middle Way: Reflections on Reality of the Tibetan Monk Gendun Chopel|publisher=University of Chicago Press|year=2005|isbn=978-0226493169- citation|last=Nattier|first=Jan|author-link=Jan Nattier|year=2003|title=A Few Good Men: The Bodhisattva Path according to The Inquiry of Ugra (Ugraparipṛcchā) |publisher=University of Hawaii Press|page=174 (footnote 6)|isbn=978-0824830038- isbn=978-0963037152- isbn=978-1877294334- citation|last=Swearer|first=Donald|year= 2006|chapter =Theravada Buddhist Societies| editor-last =Juergensmeyer | editor-first=Mark|title=The Oxford Handbook of Global Religions|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195137989- citation|last1=Thera|first1=Nyanaponika|author-link1=Nyanaponika Thera|last2=Bodhi|first2=Bhikkhu|author-link2=Bhikkhu Bodhi|title=Abhidhamma Studies: Buddhist Explorations of Consciousness and Time|year=1998|publisher=Wisdom Publications|isbn=978-0861711352- citation|last1=Williams|first1=Jane|last2=Williams|first2=Paul|author-link2=Paul Williams (philosopher)|title=Buddhism: Critical Concepts in Religious Studies, Volume 3.|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0415332293- isbn=978-0415207010- citation|last=Williams|first=Paul|author-link=Paul Williams (philosopher)|title=Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations|publisher=Routledge|year=2009|isbn=978-0-415-35653-4
หมวดหมู่:นิกายในศาสนาพุทธ