พระสาโรชรัตนนิมมานก์ (สาโรช สุขยางค์)

พระสาโรชรัตนนิมมานก์ (สาโรช ร. สุขยางค์) (12 สิงหาคม พ.ศ. 2438 – 4 เมษายน พ.ศ. 2493) เป็นสถาปนิกชาวไทย อดีตรองอธิบดีกรมศิลปากร พระสาโรชฯ ถือเป็นหนึ่งในนักเรียนสถาปัตยกรรมศาสตร์รุ่นแรกๆ ของไทยที่จบการศึกษาจากประเทศอังกฤษ แล้วกลับเข้ามาออกแบบงานสถาปัตยกรรมในประเทศไทยหลายแห่ง ในช่วงตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 7 ถึงหลังยุคการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 เขายังเป็นผู้ร่วมก่อตั้งสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมป์ เมือปี พ.ศ. 2477 โดยดำรงตำแหน่งนายกสมาคมฯ เป็นคนแรก และยังเป็นผู้ก่อตั้งโรงเรียนประณีตศิลปกรรม ที่ต่อมาพัฒนาเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร
พระสาโรชรัตนนิมมานก์ได้ออกแบบงานสถาปัตยกรรมสมัยใหม่และสไตล์อลังการศิลป์ (Art Deco) หลายแห่งในไทยทั้ง อาคารที่ทำการกรมไปรษณีย์โทรเลข (อาคารไปรษณีย์กลาง) บางรัก, วังวาริชเวสม์, หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรีฑาสถานแห่งชาติ (สนามศุภชลาศัย) กลุ่มอาคารที่ทำการกระทรวงยุติธรรม รวมไปถึงอาคารเรียนหลายหลังในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, วชิราวุธวิทยาลัย, โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ และ โรงพยาบาลศิริราช

**ประวัติ**
พระสาโรชรัตนนิมมานก์ (สาโรช ร. สุขยางค์) สกุลเดิม สุภัง เป็นบุตรชายคนเล็กของหลวงพัฒนพงศ์ภักดี (ทิม สุขยางค์) ผู้ประพันธ์กลอนนิราศเรื่อง นิราศหนองคาย กับนางเสงี่ยม ท่านมีพี่ชาย 1 คน คือ มหาอำมาตย์โท พระยาสารศาสตร์สิริลักษณ์ (สรรเสริญ สุขยางค์) ผู้ปฏิบัติราชการในตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพาณิชย์คมนาคม
พระสาโรชรัตนนิมมานก์ ศึกษาระดับชั้นประถมที่โรงเรียนกล่อมพิยาคาร วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ระดับชั้นมัธยมที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ และจบการศึกษาจากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2453 ได้รับพระราชทานทุนเล่าเรียนหลวงของกระทรวงธรรมการให้ออกไปศึกษาต่อ ณ ประเทศอังกฤษ ในวิชาสถาปัตยกรรม โดยเข้าศึกษาระดับเตรียมอุดมศึกษาที่โรงเรียนเอาน์เดิล เป็นเวลา 2 ปี และได้สำเร็จการศึกษาวิชาสถาปัตยกรรมศาลตร์ และการวางผังเมืองมาจากมหาวิทยาลัยลิเวอร์พูล ประเทศอังกฤษ เมื่อปี พ.ศ. 2463 ใช้เวลาในหลักสูตร 5 ปี 
หลังศึกษาจบ เข้ารับราชการในกรมศิลปากร สังกัดกระทรวงธรรมการ ตั้งแต่ พ.ศ. 2463 ในตำแหน่งสถาปนิก ได้มีผลงานออกแบบจำนวนมาก ตลอดช่วงการทำงาน โดยเฉพาะการออกแบบอาคารในหน่วยงานราชการหลากหลายประเภทอาคาร ทั้งอาคารเรียน อาคารที่ทำการ อาคารศาล อาคารโรงพยาบาล ไปจนถึงอาคารหอประชุม และสนามกีฬาขนาดใหญ่ ที่มีการผนวกแนวความคิดสมัยใหม่ รูปแบบสถาปัตยกรรมที่มีความหลากหลาย การวางผังที่สอดรับกับบริบทแวดล้อม ทั้งเชิงการใช้งานอาคาร ลักษณะภูมิประเทศ ภูมิอากาศ รวมไปถึงการออกแบบโครงสร้างคอนกรีต พระสาโรชรัตนนิมมานก์ได้รับการแต่งตั้งเป็นสถาปนิกชั้นพิเศษ ระดับเทียบเท่าอธิบดี ในปี พ.ศ. 2485 ถือเป็นตำแหน่งทางราชการสูงสุดที่ได้รับ จนกระทั่งได้ลาออกจากราชการในปี พ.ศ. 2491 และเสียชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2493

**ผลงานออกแบบสถาปัตยกรรม**
 อาคารมานุษยนาควิทยาทาน วัดบวรนิเวศวิหาร
*อาคารนิภานภดล โรงเรียนเทพศิรินทร์
*อาคารมาลินี โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์
*อาคารวชิรมงกุฎ โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย
*อาคารพยาบาล โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย (ปัจจุบัน หอประวัติ โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย)
*อาคารหอประชุม โรงเรียนมัธยมบ้านสมเด็จ (ปัจจุบัน วิทยาลัยราชภัฎบ้านสมเด็จเจ้าพระยา)
*โรงเรียนช่างพิมพ์วัดสังเวช (ปัจจุบัน พิพิธบางลำพู)
*วังวาริชเวสม์
*อาคารที่ทำารกรมไปรษณีย์โทรเลข (ปัจจุบัน อาคารไปรษณีย์กลาง)
*ศาลแขวงเชียงใหม่ (ปัจจุบัน พิพิธภัณฑ์พื้นทถิ่นล้านนา จังหวัดเชียงใหม่)
*ศาลแขวงสงขลา
*สนามศุภชลาศัย
*ศาลากลางจังหวัดพระนครศรีอยุธยา- กลุ่มอาคารที่ทำการกระทรวงยุติธรรม- โรงแรมรัตนโกสินทร์ ถนนราชดำเนิน

**อาคารในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย**
 ผังแม่บทจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย- ตึกวิทยาศาสตร์ (ตึกชีววิทยา 1 หรือ ตึกขาว)
*อาคารจักรพงษ์
*ตึกวิศวกรรมศาสตร์ 1 (ตึกแดง)
*ตึกฟิสิกส์ 1
*อาคารเคมี 1 (ปัจจุบัน อาคารศิลปวัฒนธรรม)
*หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
*ตึกวิศวกรรมศาสตร์ 2- อาคารเภสัชกรรมศาสตร์ 1 (ปัจจุบัน อาคารศิลปกรรมศาสตร์ 1)

**อาคารในโรงพยาบาลศิริราช**
 อาคารพยาธิวิทยา
*อาคารอำนวยการคณะแพทยศาสตร์
*อาคารกายวิภาคและสรีรวิทยา 
*อาคารศัลยกรรมชาย (อาคารมหิดลบำเพ็ญ)
*อาคารอายุรกรรม (อาคารอัษฎางค์)
*อาคารนรีเวชกรรม (อาคารตรีเพชร)
*อาคารสูติกรรม (อาคารจุฑาธุช)
*อาคารศัลยกรรมหญิง
*อาคารหอพักนักศึกษาแพทย์ชาย
*อาคารอายุกรรมพิเศษ (อาคารมหิดลวรานุสรณ์)
*อาคารหอนอนพยาบาล

**ระเบียงภาพ**

**แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม**
  สิทธิธรรม โรหิตะสุข. (2563, ม.ค.-มิ.ย.). พระสาโรชรัตนนิมมานก์กับศิลปะสมัยใหม่ในประเทศไทย. วารสารอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร. 42(1): 222-237.

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:สถาปนิกชาวไทย
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระ
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
หมวดหมู่:ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยลิเวอร์พูล
หมวดหมู่:บุคคลจากกรุงเทพมหานคร