จตุพร รัตนวราหะ

จตุพร รัตนวราหะ (ต้อย) เกิดวันพุธที่ 9 เป็นศิลปินกรมศิลปากร ผู้ได้รับพระราชทานครอบและรับมอบกระบวนท่ารำเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ, ได้กราบทูลสอนโขนถวายพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และมีผลงานการแสดงเป็นตัวเอกในเรื่องรามเกียรติ์ บทยักษ์ใหญ่ทศกัณฐ์เป็นบทที่อยู่ในความทรงจำของคนรักโขนกรมศิลปากรมานานกว่า 40 ปี เป็นผู้ร่วมงานเคียงข้าง ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมชในการก่อตั้งและสร้างสรรค์โขนธรรมศาสตร์ เป็นผู้อำนวยการสถานศึกษาที่มีการเรียนการสอนด้านศิลปะการแสดงของรัฐ นอกจากนี้มีผลงานโดดเด่นอื่น ๆ ทางด้านโขนและละครทั้งด้านการเป็นศิลปินผู้แสดง เป็นผู้สอน ผู้เผยแพร่ทั้งทางด้านปฏิบัติและทฤษฎี ปัจจุบันแม้จะเกษียณอายุราชการแล้ว ก็ยังทำงานด้านการเผยแพร่ศิลปการแสดงอยู่อย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ และได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ  สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์-โขน) พุทธศักราช 2552

**ประวัติ**
นาย จตุพร รัตนวราหะ เป็นบุตรของนายเจิมและนางประวงษ์ รัตนวราหะ สมรสกับนางชุมศรี รัตนันท์ รัตนวราหะ มีบุตรด้วยกัน 4 คน คือ นาย เรืองฤทธิ์ รัตนวราหะ, น.ส. อติวรรณ รัตนวราหะ, นาย พีรพล รัตนวราหะ, นาย ณวพร รัตนวราหะ บุตรสาวคนเดียวได้สืบทอดศิลปการแสดงทางนาฏศิลป์เหมือนบิดา และปัจจุบันรับราชการอยู่ที่ วิทยาลัยนาฏศิลป กรุงเทพฯ
นาย จตุพร รัตนวราหะ จบจากโรงเรียนนาฏศิลป วิทยาลัยนาฏศิลปกรุงเทพฯ ปัจจุบันและครุศาสตร์บัณฑิต และได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุที่ วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร พุทธศักราช 2507

**เกียรติยศที่ภาคภูมิใจ **

**การต่อกระบวนรำหน้าพาทย์องค์ พระพิราพ หน้าพระที่นั่ง**
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมศิลปากร ทำการคัดเลือกศิลปินที่มีความสามารถฝ่ายพระ 5 คนคือ นาย ธีรยุทธ ยวงศรี นายธงไชย โพธยารมย์ นายทองสุข ทองหลิม, นายอุดม อังศุธร และนายสมบัติ แก้วสุจริต และศิลปินโขนฝ่ายยักษ์ 7 คนคือนายราฆพ โพธิเวส นายไชยยศ คุ้มมณี นายจตุพร รัตนวราหะ นาย จุมพล โชติทัตต์ นายสุดจิตต์ พันธ์สังข์ นาย สมศักดิ์ ทัดติ fix-attempted=yes  และ นาย ศิริพันธ์ อัฏฏะวัชระ fix-attempted=yes  รวมทั้งสิ้น 12 คน เข้ารับพระราชทานครอบประธานพิธีใหว้ครูโขนละคร และการต่อกระบวนรำเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ ณ.ศาลาดุสิดาลัย พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ในวันพฤหัสบดีที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2527

**การกราบทูลสอนโขนถวายสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ**
 นายธนิต อยู่โพธิ์ อดีตอธิบดีกรมศิลปากร เคยเขียนเล่าไว้ว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร เมื่อทรงพระเยาว์ทรงศึกษาความรู้รอบตัวในทางศิลปะ และโปรดให้ขอครูโขนผู้ชำนาญในบทพระยาวานรจากกรมศิลปากรไปกราบทูลสอนถวายแด่สมเด็จพระบรมฯ- ซึ่งทางกรมศิลปากรได้จัดให้ จ่าเร่งงานรัดรุด (เฉลิม รุทระวณิช) ครูผู้ชำนาญในบทพระยาวานร ไปกราบทูลสอนถวายให้ทรงฝึกหัดบทพระยาวานรตามพระราชประสงค์- ต่อมาได้มีเจ้านายบางพระองค์กราบบังคมทูลพระดำริถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ว่า น่าจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทรงฝึกบทพระยายักษ์ เพราะมีลีลาท่าทางเป็นสง่ามีทีท้าวทีพระยา ไม่หลุกหลิกแบบพระยาวานร- ทางกรมศิลปากร จึงจัดให้ นายจตุพร รัตนวราหะ ครูโขนยักษ์ไปกราบทูลสอนโขนถวาย โดยได้ฝึกการแสดงเป็นวิรุญจำบัง

**ศิลปินแห่งชาติ ปีพุทธศักราช 2552**
สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ได้ดำเนินการสรรหาศิลปินผู้สร้างสรรค์งานศิลปะให้เป็นมรดกอันล้ำค่าของแผ่นดิน มายกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ ตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2528 เป็นต้นมา และในปีพุทธศักราช 2552 นี้ คณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติได้พิจารณาแล้วมีมติเห็นชอบให้ประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติ นาย จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินผู้มีความสามารถและอุทิศตนสร้างสรรค์ ผลงานศิลปะจนโดดเด่นเป็นที่ประจักษ์ชัดต่อสาธารณชน เป็นศิลปินแห่งชาติ ปี พุทธศักราช 2552 สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์-โขน)

**ประวัติการรับราชการ**
 เริ่มเข้ารับราชการเมื่อวันที่ 1 เมษายน พุทธศักราช 2500 ตำแหน่งศิลปินสำรอง แผนกนาฎศิลป กองการสังคีต กรมศิลปากร- พ.ศ. 2521-2525 ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยผู้อำนวยการ  วิทยาลัยนาฏศิลปอ่างทองfix-attempted=yes - พ.ศ. 2526-2530 ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการ  วิทยาลัยนาฏศิลปอ่างทอง date=2008-04-14  - พ.ศ. 2531-2540 ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการ  วิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย- พ.ศ. 2540 เกษียณอายุราชการในตำแหน่งผู้อำนวยการระดับ 9  วิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย- ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง ผู้เชี่ยวชาญนาฏศิลป์ไทย สำนักการสังคีต กรมศิลปากร

**ประสบการณ์ด้านการแสดง**

**การฝึกหัดและการออกแสดง**
 เริ่มฝึกหัดเป็นตัวยักษ์ กับนายยอแสง ภักดีเทวา fix-attempted=yes  และนายอร่าม อินทรนัฎ fix-attempted=yes - เป็นผู้แสดงโขน – ละคร ให้ประชาชนทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศชม ณ โรงละครศิลปากร โรงละครแห่งชาติ ทำเนียบรัฐบาล และไปเผยแพร่ผลงานทางด้านการแสดงในต่างประเทศหลายครั้ง

**ผลงานด้านการแสดงโขน**

**= การแสดงและการสอนในราชการกรมศิลปากร =**
 แสดงเป็นตัวเอกในเรื่องรามเกียรติ์ เช่น ทศกัณฐ์ กุมภกรรณ พิเภก ไมยราพ เสนายักษ์ ม้าอุปการ เป็นต้น- เป็นผู้สอน นาฏศิลปินโขนยักษ์ ใหญ่

**= การแสดงและการสอนร่วมกับ ศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช=**

**ผลงานด้านการแสดงละคร**
 ได้รับการคัดเลือกจากท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ศิลปินแห่งชาติ ให้แสดงเป็นซมพลา ในละครเรื่องเงาะป่า เป็นคนแรกของกรมศิลปากร- แสดงเป็นหลวิชัย ในละครเรื่องคาวี- แสดงเป็นเสนาไทย ในละครเรื่องขุนช้าง – ขุนแผน ตอน พระไวย แตกทัพ เป็นต้น

**สรุปผลงาน**
นายสมรัตน์ ทองแท้ นาฏศิลปินโขนพระ นักวิชาการละครและดนตรี 7 สำนักการสังคีต กรมศิลปากร ได้สรุปผลงานของ อาจารย์ จตุพร รัตนวราหะ ไว้ในบทรำอวยพรการแสดงชุด “ 72 ปี จตุพร นามขจรทศกัณฐ์ ” ในวันอาทิตย์ที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2550 ณ อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์ ตำบลสิงห์ อำเภอไทรโยค จ.กาญจนบุรี
*** - ปี่พาทย์ทำเพลงต้นเข้าม่าน- -ร้องเพลงสามไม้กลาง-- 	ทศกัณฐ์ 	อสุรา	พญายักษ์ 		ทั้งสิบพักตร์	ยี่สิบกร 	สุนทรศรี- สมศักดิ์	สมร้าย	ชายชาตรี 		สมเสน่ห์ 	อสุรี 	มีพึงยล- เป็นจอมราพณ์ 	เมืองมาร 	ผ่านลงกา		เป็นศรัทธา 	เกรงกลัว 	ทั่วแห่งหน- เป็นที่รัก 	ที่บูชา 	อสุรชน		เป็นจอมพล 	ลือนาม	ในรามเกียรติ์
*** - ร้องเพลงทองย่อนรวบ-- 	ครูจตุพร	รัตน	วราหะ		สืบศิลปะ	นาฏกรรม	เลิศล้ำเขียน- สวมบทบาท	มารร้าย	ได้แนบเนียน		มิผิดเพี้ยน	ยักษ์ใหญ่	ให้ลือชา- คราออกรบ	เกรี้ยวกราด	มาดนักเลง		ยามครื้นเครง	ออกสำรวล	ชวนหรรษา- เมื่อเกี้ยวเก้อ	วางเจ้าชู้	ดูงามตา		คราวโศกา	เจียนองค์	ลงวางวาย
*** -ร้องเพลงตระนิมิต -- 	เจ็ดสิบสอง	ฉลองวัย	ในครานี้		มวลน้องพี่	อสุรา	มาเหลือหลาย- ต่างร่วมจิต	ร่วมสุนทร	อวยพรชัย		สัมฤทธิ์ใน	จตุพร	บวรเอย
*** - ปี่พาทย์ทำเพลงตระนิมิต - รัว - - เพลงกราวใน- (มอญแปลง) 4 คำ (แขกต่อยหม้อ) 4 คำ - รัวท้ายรำดาบ-
*** นาฏศิลปิน โขนพระ ผู้รำอวยพร - คมสัณฐ (โต้ง) หัวเมืองลาด, มนตรี แหล่งสนาม, วัลลภ (แนน) พรพิสุทธิ์, ปรัชญา (ก๊อบ) ชัยเทศ

**ผลงานสร้างสรรค์ด้านการแสดง**
เมื่อสมัยที่ นายจตุพร รัตนวราหะ ดำรงตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการ  วิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย ได้สร้างสรรค์การแสดงชุดใหม่ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและขนบธรรมเนียมประเพณีของชาวสุโขทัยให้กับชาว  วิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย ได้นำออกแสดงและเป็นที่ชื่นชอบของผู้ที่ได้รับชมมาจนกระทั่งทุกวันนี้คือ- ฟ้อนตะคัน พ.ศ. 2533- ระบำเบญจรงค์ พ.ศ. 2534- ฟ้อนลื้อล่องน่าน พ.ศ. 2536- ระบำเทวีศรีสัชนาลัย พ.ศ. 2537- ระบำประทีปทอง พ.ศ. 2538

**ผลงานทางด้านวิชาการ**
 คู่มือการฝึกหัดโขนเบื้องต้น- รามายณะของอินโดนีเซีย แปล- หนังสือเพลงหน้าพาทย์ ซึ่งอธิบายเพลงหน้าพาทย์ในมุมมองของผู้แสดงโขนไว้อย่างชัดเจน และเป็นก้าวแรกที่เชื่อมโยงความรู้ดนตรีไทยและนาฏศิลป์โขน ปัจจุบันใช้เป็นตำราอ้างอิงในวงการศึกษา- รามเกียรติ์ ร้อยแก้ว เขียนลงในวารสารวิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัยทุกเดือน- ละครพูดเรื่อง "เล็กโพธิ์ดำ"- วีซีดี บันทึกการแสดงเรื่องจุดเด่นของทศกัณฐ์ รำลงสรงชมตลาด ฉุยฉายทศกัณฐ์ลงสวน, ฉุยฉายหนุมานแปลง, เกี้ยวนาง นางลอย, ชูกล่องดวงใจ แจกในงานครบ 6 รอบ วันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2551

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**

**อ้างอิง**
 อัตชีวประวัติ จตุพร รัตนวราหะ ผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปการแสดงกรมศิลปากร เขียนเมื่อ 1 กันยายน 2541- ศ.ดร.สุรพล วิรุฬห์รักษ์, นาฎยศิลป์รัชกาลที่ 9, สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , 2549.- คำไว้อาลัยของนายธนิตอยู่โพธิ์ในหนังสืออนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพจ่าเร่งงานรุด ( เฉลิม รุทระวณิช ) ณ ฌาปนสถานกรมตำรวจ วัดตรีทศเทพ วันที่ 28 มีนาคม 2525- จดหมายเหตุพระราชพิธีพระราชทานครอบประธานประกอบพิธีไหว้ครูโขน-ละครและพิธีต่อท่ารำเพลงหน้าพาทย์ องค์พระพิราพ ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา วันพฤหัสบดีที่ 25 ตุลาคม พุทธศักราช 2527 โดยกรมศิลปากรในหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พ่อครู หยัด ช้างทอง ศิลปินแห่งชาติ ปี พุทธศักราช 2532 สาขาศิลปการแสดง ( นาฏศิลป์-โขน ) ณ.ฌาปนสถานวัดพระศรีมหาธาตุวรวิหาร วันอังคารที่ 26 พฤศจิกายน 2539 .กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สุรวัฒน์ , 2539- ความเป็นมาของท่ารำองค์พระพิราพ โดย นาย ประเมษฐ์ บุณยะชัย ตีพิมพ์ในนิตยสารศิลปากร ปีที่ 53 ฉบับที่ 4 ( กรกฎาคม-สิงหาคม 2543 )

**แหล่งข้อมูลอื่น**

**ประวัติและผลงาน**
  72ปีครูต้อย9ธ.ค.50 ปราสาทเมืองสิงห์ กาญจนบุรีfix-attempted=yes  -  ตัวละครโขนfix-attempted=yes  -  Style and techniques of Totsakan's dance in Nangloi episode of Kru Jatuporn Rattanavaraha-  กระบวนการรำและกลวิธีการแสดงบททศกัณฐ์ในการแสดงโขน ตอน นางลอย ของครูจตุพร รัตนวราหะfix-attempted=yes -  หัดโขนเบื้องต้น

**หน้าพาทย์องค์พระพิราพ**
  จตุพร รัตนวราหะ ผู้ได้รับพระราชทานครอบและรับมอบท่ารำหน้าพาทย์องค์พระพิราพ  date=2010-01-30 -  พิธีครอบและต่อหน้าพาทย์องค์พระพิราพfix-attempted=yes fix-attempted=yes  date=2008-04-17 -  รูปภาพงานสาธยายท่ารำหน้าพาทย์พระพิราพ 29 - 30 สค 2550fix-attempted=yes -  รูปภาพการแสดงโขนเรื่องรามเกียรติ์ชุดพระพิราพ ณ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ศุกร์ 31 สิงหาคม 2550fix-attempted=yes 

**กรมศิลปากร**
  ประวัติผู้ทรงคุณวุฒิทางศิลปะเล่ม 3fix-attempted=yes -  ข้อมูลการแสดงที่โรงละครแห่งชาติfix-attempted=yes -  โรงละครแห่งชาติ_ปฏิทินการแสดง 2551fix-attempted=yes 

**โขนธรรมศาสตร์**
  โขนธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาfix-attempted=yes -  โขนธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ date=2005-11-26 
หมวดหมู่:ศิลปินกรมศิลปากร
หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
หมวดหมู่:ศิลปินชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง