ลูกโลกประดับกางเขน

ไฟล์:Denmark globus cruciger.jpg|thumb|upright|260px |“ลูกโลกประดับกางเขน” ของเดนมาร์กที่เป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งเดนมาร์ก
พระเยซูในรูป “Salvator Mundi” (พระมหาไถ่แห่งโลก)
ลูกโลกประดับกางเขน (globus cruciger) หมายถึงลูกกลมที่ด้านบนประดับด้วยกางเขน แปลมาจากภาษาละติน globus (ลูกกลม), gerere (สวมใส่), crux (กางเขน) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ทางศาสนาคริสต์ของความมีอำนาจที่ใช้กันโดยทั่วไปในสมัยกลางและแม้ในปัจจุบันบนเหรียญ, เป็นรูปเคารพ หรือเป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ การใช้ลูกโลกประดับกางเขนเป็นสัญลักษณ์ความมีอำนาจของพระเยซู (กางเขน) บนโลกมนุษย์ (ลูกกลม) ที่ใช้ถือโดยประมุขของอาณาจักรบนโลก หรือในทางสัญลักษณ์โดยเทวดา เมื่อถือโดยพระเยซูเองในรูปเคารพในศิลปะตะวันตกก็จะเรียกว่า “Salvator Mundi” (พระมหาไถ่แห่งโลก)

**ประวัติ**
ไฟล์:Solidus-Leontinus-sb1330.jpg|thumb|left|ลูกโลกประดับกางเขนใช้ในจักรวรรดิไบแซนไทน์ดังที่เห็นบนเหรียญของจักรพรรดิเลออนเทียส (Leontius) ราว ค.ศ. 705
การใช้ลูกโลกประดับกางเขนที่มีหลักฐานให้เห็นเป็นครั้งแรกใช้กันในคริสต์ศตวรรษที่ 5 หรืออาจจะตั้งแต่ระหว่างปี ค.ศ. 395 ถึงปี ค.ศ. 408 บนด้านหลังของเหรียญของจักรพรรดิอาร์เคดิอัส แต่ที่ทราบแน่นอนคือเมื่อมาถึงปี ค.ศ. 423 พบบนด้านหลังของเหรียญของจักรพรรดิธีโอโดเซียสที่ 2 (Theodosius II)
สัญลักษณ์ทางจักษุของการมีโลกอยู่ในอุ้งมือ (ละติน “orbis terrarum” = กลุ่มประเทศล้อมโลก หรือที่มาของคำว่า “orb”) หรือบางครั้งที่แสดงอำนาจมากกว่านั้นโดยการเหยียบไว้ใต้ฝ่าเท้า เป็นการสื่ออย่างชัดแจ้งถึงความมีอำนาจที่ใช้กันมาตั้งแต่ในประวัติศาสตร์โบราณก่อนหน้าที่จะคริสต์ศาสนาจะเป็นที่แพร่หลายแล้ว ประชาชนชาวโรมันมีความคุ้นเคยกับลูกโลกเกลี้ยง ๆ ที่ไม่ประดับด้วยกางเขนที่ใช้เป็นสัญลักษณ์แทนโลกหรือจักรวาลอยู่แล้ว และเป็นสิ่งที่จักรพรรดิใช้เพื่อแสดงความมีอำนาจเหนือสิ่งทั้งสอง เช่น บนเหรียญจากรัชสมัยของจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 1 ที่พบในคริสต์ศตวรรษที่ 4 เป็นพระฉายาลักษณ์ของพระองค์ที่มีลูกโลกอยู่ในอุ้งพระหัตถ์ และจากรัชสมัยของจักรพรรดิเฮเดรียน ที่พบในคริสต์ศตวรรษที่ 2 เป็นรูปเทพเซลัสยืนเหยียบโลกด้วยเท้าข้างหนึ่ง
เมื่อคริสต์ศาสนาเริ่มเป็นที่แพร่หลายอย่างกว้างขวางขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 5 ก็มีการเติมกางเขนขึ้นบนลูกโลกที่กลายมาเป็น “ลูกโลกประดับกางเขน” ที่เป็นสัญลักษณ์ของพระเจ้าของคริสต์ศาสนาที่มีอำนาจเหนือทุกอย่างในโลก ตามการใช้ทางสัญลักษณ์ทางคริสต์ศาสนาพระจักรพรรดิหรือพระมหากษัตริย์จะเป็นผู้ถือโลกในอุ้งพระหัตถ์แทนพระเป็นเจ้า แต่สำหรับผู้ที่มิได้นับถือศาสนาคริสต์ผู้ที่คุ้นเคยกับลูกโลกของผู้นอกศาสนา (pagan orb) การใช้ “ลูกโลกประดับกางเขน” ก็เป็นการประกาศถึงชัยชนะของสถาบันคริสต์ศาสนา
ในการสร้างรูปสัญลักษณ์ในยุคกลางขนาดของสิ่งที่แสดงบ่งถึงความสัมพันธ์ของความสำคัญต่อกันของสิ่งที่ปรากฏในสัญลักษณ์รอบข้าง ลูกโลกจะมีขนาดเล็กและประมุขหรือเทพจะมีขนาดใหญ่กว่าเพื่อที่จะเน้นความสำคัญขององค์ประกอบแต่ละอย่าง แม้ว่าจะเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจเหนืออาณาจักรโลกแต่การใช้ก็จำกัดอยู่ในหมู่ประมุขของเพียงไม่กี่ราชอาณาจักรเท่านั้น

**อ้างอิง**
 Leslie Brubaker, Dictionary of the Middle Ages, vol 5, pg. 564, ISBN 0684181614

**ดูเพิ่ม**
 เครื่องราชกกุธภัณฑ์

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  รูปจากคริสต์ศตวรรษที่ 10 ของลูกโลก, คทา และมงกุฎของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ date=2018-08-12 -  จักรพรรดิจัสติเนียนถือลูกโลกประดับกางเขน date=2008-11-19 

**ระเบียงภาพ**
ไฟล์:RV Antoniniano Carinus - transparent background.PNG|เหรียญจักรพรรดิอันโตนิเนียนัสเป็นภาพคารินัสถือแหลนและลูกโลก
ไฟล์:Dürer karl der grosse.jpg|ชาร์เลอมาญทรงคทาและลูกโลก
ไฟล์:Barbarossa.jpg|จักรพรรดิฟรีดริชบาร์บารอซซา
ไฟล์:Goldene-bulle 1c-480x475.jpg|ตราทองของปี ค.ศ. 1356โดยจักรพรรดิคาร์ลที่ 4 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
ไฟล์:Albrecht_Dürer_082.jpg|จักรพรรดิซีกิสมุนท์แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์อัลเบรชท์ ดือเรอร์
ไฟล์:Kurfürst Friedrich V. von der Pfalz als König von Böhmen.jpg|ฟรีดริชที่ 5 ผู้คัดเลือกแห่งพาลาทิเนต
ไฟล์:Kis Karoly TK.jpg|พระเจ้าการ์โลที่ 3 แห่งเนเปิลส์
ไฟล์:Mária Thuróczy.jpg|พระราชินีแมรีแห่งฮังการี
ไฟล์:Wenzel3.jpg|พระเจ้าเวนเสลาสที่ 3แห่งโบฮีเมีย
ไฟล์:Weltliche Schatzkammer Wien (7).JPG|ลูกโลกซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งออสเตรีย
ไฟล์:Russian regalia.jpg|เครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งรัสเซีย
ไฟล์:KN DFK Fresko N Sigismund.JPG|จิตรกรรมฝาผนังนักบุญซิจิสมุนด์แห่งเบอร์กันดี
ไฟล์:Stockholms läns vapen före 1968.png|ตราอาร์มของเคานตี้สต็อกโฮล์มเป็นรูปสิงโตประคองลูกโลก
ไฟล์:Wappen Kappeln.png|ตราอาร์มของเมืองแคพเพลนในเยอรมนีเป็นรูปนักบุญคริสโตเฟอร์แบกพระเยซูถือลูกโลก
หมวดหมู่:เครื่องราชกกุธภัณฑ์
หมวดหมู่:สัญลักษณ์
หมวดหมู่:เครื่องหมายกางเขน
หมวดหมู่:งานศิลปกรรมเงิน
หมวดหมู่:งานศิลปกรรมทอง
หมวดหมู่:งานศิลปกรรมอัญมณี
หมวดหมู่:เครื่องหมายทางการ