Nepenthes rafflesiana

Nepenthes rafflesiana ( ได้ชื่อตามโทมัส สแตมฟอร์ด แรฟเฟิลส์) หรือมีอีกชื่อหนึ่งว่า Raffles' pitcher-plant เป็นหม้อข้าวหม้อแกงลิงที่มีการกระจายตัวกว้างทั้งในเกาะบอร์เนียว, เกาะสุมาตรา, มาเลเซียตะวันตก, และ ประเทศสิงคโปร์ N. rafflesiana นั้นมีความหลากหลายสูงมาก (ส่วนอีกชนิดคือ N. mirabilis) ด้วยมีรูปแบบมากมายและหลากหลายรายละเอียด ในบอร์เนียวมีอย่างน้อยสี่รูปแบบที่ต่างกัน รูปแบบขนาดยักษ์ของพืชชนิดนี้สร้างหม้อที่มีขนาดใหญ่มากสามารถแข่งขันกับ N. rajah ได้เลยทีเดียว

**การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย**
ถิ่นอาศัยโดยทั่วไปของ N. rafflesiana
Nepenthes rafflesiana เป็นหม้อข้าวหม้อแกงลิงพื้นราบที่มีการกระจายพันธุ์กว้าง ทั่วไปพบในบอร์เนียวและบางส่วนของหมู่เกาะรีอู แต่มีการกระจายพันธุ์อย่างจำกัดในเพนนิซูล่า มาเลเซียและสุมาตรา มันมีการกระจายพันธุ์แค่เพียงทางตอนใต้ของเพนนิซูล่า มาเลเซีย โดยเฉพาะในรัฐยะโฮร์มีมากเป็นพิเศษเมื่อเทียบกับที่แห่งอื่น เท่าที่มีการบันทึก N. rafflesiana พบในชายฝั่งตะวันตกของสุมาตรา ระหว่างอินทรปุระและบารุส
ปกติ N. rafflesiana จะขึ้นในบริเวณกลางแจ้ง, ดินเป็นทราย, ความชื้นสูง พบในป่าฝนเขตร้อน,ป่าพรุ, ป่าสันทรายชายหาด และผาริมทะเล มันขึ้นที่ระดับความสูง 0 ถึง 1,200 ม.จากระดับน้ำทะเล

**ลักษณะทางพฤกษศาสตร์**
รายละเอียดของเพอริสโตมในหม้อล่าง
Nepenthes rafflesiana เป็นไม้เลื้อย ลำต้นอาจไต่ได้สูงถึง 15 เมตร และหนาถึง 10 มม. ปล้องยาว 20 ซม. สายดิ่งอาจยาวมากกว่า 110 ซม.
หม้อของ N. rafflesiana ป่องออกและมีปีกชายฝอยขนาดใหญ่ ขนาดของหม้อส่วนใหญ่มีความสูงไม่เกิน 20 ซม. แม้ว่าบางครั้งอาจพบขนาดใหญ่ซึ่งมีหม้อยาวมากกว่า 35 ซม. และกว้าง 15 ซม. หม้อบนรูปกรวยและยกขึ้นเป็นพิเศษที่ด้านหน้าของเพอริสโตม หม้อล่างและหม้อบนมีลักษณะพิเศษของเพอริสโตมคือมีคอคอดที่ยาวซึ่งยาวถึง 3 ซม. หรือมากกว่า
สีของหม้อมีความหลากหลายมากจากม่วงดำจนถึงขาว โดยทั่วไป N. rafflesiana มีสีเขียวอ่อนมีจุดสีม่วงเข้มโดยตลอดหม้อในหม้อล่างและสีครีมในหม้อบน
ช่อดอกเป็นแบบช่อกระจะสูง 16 ถึง 70 ซม. มีดอกเดี่ยวสีแดงหรือม่วง บางครั้งก็มีสองดอกบนก้านเดียวกัน
เมื่อยังเล็กต้นปกคลุมไปด้วยขนยาว, ร่วงง่าย, สีน้ำตาลหรือสีขาว เมื่อโตขึ้นมีสิ่งปกคลุมบางและสั้น เป็นขนสีน้ำตาล หรือไม่มีเลย

**หน่วยอนุกรมวิธานต่ำกว่าระดับชนิด**
รูปแบบสีอ่อนของการแจกแจงชนิดนี้แต่ดั้งเดิมเป็น Nepenthes rafflesiana var. nivea
เพราะมีการกระจายเป็นวงกว้าง N. rafflesiana จึงมีถิ่นอาศัยหลากหลายทำให้เกิดความหลากหลายของลักษณะและสีของหม้อ ตามการแจกแจงหน่วยอนุกรมวิธานต่ำกว่าระดับชนิดของ N. rafflesiana ที่ระบุบไว้ รวมทั้งที่ไม่พิจารณายอมรับในปัจจุบันและสี่ความแตกต่างของอนุกรมวิธานเข้าด้วยกัน
*Nepenthes rafflesiana f. alba Hort.Westphal (2000) nom.nud.
*Nepenthes rafflesiana var. alata J.H.Adam & Wilcock (1990)
*Nepenthes rafflesiana var. ambigua Beck (1895)
*Nepenthes rafflesiana var. elongata Hort.Kew ex Dyer (1897) nom.nud. =?N. hemsleyana
*Nepenthes rafflesiana var. excelsior (Hort.Williams) Beck (1895) =(N. ampullaria × N. rafflesiana) × N. rafflesiana
*Nepenthes rafflesiana var. glaberrima Hook.f. (1873)
*Nepenthes rafflesiana var. hookeriana (auct. non Low: Hort.Veitch ex Mast.) Becc. (1886) =N. × hookeriana
*Nepenthes rafflesiana var. insignis Mast. (1882)
*Nepenthes rafflesiana var. longicirrhosa Tamin & M.Hotta in M.Hotta (1986) nom.nud. =N. longifolia
*Nepenthes rafflesiana var. minor Becc. (1886)
*Nepenthes rafflesiana var. nigropurpurea Mast. (1882)
*Nepenthes rafflesiana var. nivea Hook.f. (1873)
*Nepenthes rafflesiana var. pallida Hort.Veitch ex Burb. (1883) =(N. khasiana × N. gracilis) × N. rafflesiana
*Nepenthes rafflesiana var. striata Hort. ex Teijsm. (1859) nom.nud.
*Nepenthes rafflesiana var. subglandulosa J.H.Adam & Hafiza (2006)reason=removed citation to predatory publisher content =N. hemsleyana
*Nepenthes rafflesiana var. typica Beck (1895) nom.illeg.
*Nepenthes rafflesiana var. viridis Hort. ex Teijsm. (1859) nom.nud.
*Nepenthes rafflesiana var. vittata Lauffenburger (1995) nom.nud.
*Nepenthes rafflesiana "glaberrima" Burb. (1880) =N. hemsleyana

**ลูกผสมตามธรรมชาติ**
ลูกผสมตามธรรมชาติของ N. rafflesiana ที่มีการบันทึกไว้
*N. albomarginata × N. rafflesiana
*N. ampullaria × N. rafflesiana =N. × hookeriana
*? (N. ampullaria × N. rafflesiana) × N. mirabilis =N. × hookeriana × N. mirabilis
*N. bicalcarata × N. rafflesiana
*? (N. bicalcarata × N. rafflesiana) × N. mirabilis var. echinostoma
*N. clipeata × N. rafflesiana
*N. gracilis × N. rafflesiana
*N. hemsleyana × N. rafflesiana
*N. mirabilis × N. rafflesiana (including N. mirabilis var. echinostoma × N. rafflesiana)

**อ้างอิง**

**อ่านเพิ่ม**
 Anonymous 1848.  New garden plants, published in books. The Gardeners' Chronicle and Agricultural Gazette 1848(6): 87. - Anonymous 1881.  Messrs. Veitch's Nepenthes-house. The Gardeners' Chronicle, new series, 16(410): 598–599.- Anonymous 1883.  Mr. A. E. Ratcliff's Nepenthes. The Gardeners' Chronicle 20(497): 18–19.- Anonymous 1887.  Nepenthes culture. The Gardeners' Chronicle, series 3, 2(41): 442–443.- Adam, J.H. 1997. title= Prey spectra of Bornean Nepenthes species (Nepenthaceae) in relation to their habitat.  Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science 20(2–3): 121–134.- Adam, J.H. & C.C. Wilcock 1999. title= Palynological study of Bornean Nepenthes (Nepenthaceae).  Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science 22(1): 1–7.- Adam, J.H., E.M. Nurulhuda, H. Abdul-Halim, O. Abdul-Rahim, A.H. Hafiza, G.K. Gopir, L.M. Pilik, R. Omar, M.B. Qasim, J. Salimon, S. Abdul-Rahim & M.M. Hanafiah 2005.  Pitcher plants recorded from BRIS forest in Jambu Bongkok, Kuala Trengganu, Malaysia. Wetland Science 3(3): 183–189.- ms Adam, J.H., J.N. Maisarah, A.T.S. Norhafizah, A.H. Hafiza, M.Y. Harun & O.A. Rahim et al. 2009. Ciri Tanih Pada Habitat Nepenthes (Nepenthaceae) di Padang Tujuh, Taman Negeri Endau-Rompin Pahang. Soil Properties in Nepenthes (Nepenthaceae) Habitat at Padang Tujuh, Endau-Rompin State Park, Pahang. In: J.H. Adam, G.M. Barzani & S. Zaini (eds.) Bio-Kejuruteraan and Kelestarian Ekosistem. Bio-Engineering and Sustainable Ecosystem. Kumpulan Penyelidikan Kesihatan Persekitaran, Pusat Penyelidikan Bukit Fraser and Universiti Kebangsaan, Malaysia. pp. 147–157.- Adams, R.M. & G.W. Smith 1977. An S.E.M. survey of the five carnivorous pitcher plant genera. American Journal of Botany 64(3): 265–272. 10.2307/2441969- Bauer, U., C. Willmes & W. Federle 2009. Effect of pitcher age on trapping efficiency and natural prey capture in carnivorous Nepenthes rafflesiana plants. Annals of Botany 103(8): 1219–1226. 10.1093/aob/mcp065- Bauer, U., C.J. Clemente, T. Renner & W. Federle 2012. Form follows function: morphological diversification and alternative trapping strategies in carnivorous Nepenthes pitcher plants. Journal of Evolutionary Biology 25(1): 90–102. 10.1111/j.1420-9101.2011.02406.x- Bauer, U., B. Di Giusto, J. Skepper, T.U. Grafe & W. Federle 2012. With a flick of the lid: a novel trapping mechanism in Nepenthes gracilis pitcher plants. PLoS ONE 7(6): e38951. 10.1371/journal.pone.0038951- Beaman, J.H. & C. Anderson 2004. The Plants of Mount Kinabalu: 5. Dicotyledon Families Magnoliaceae to Winteraceae. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu.- Benz, M.J., E.V. Gorb & S.N. Gorb 2012. Diversity of the slippery zone microstructure in pitchers of nine carnivorous Nepenthes taxa. Arthropod-Plant Interactions 6(1): 147–158. 10.1007/s11829-011-9171-2- la Blume, C.L. 1852.  Ord. Nepenthaceae. In:  Museum Botanicum Lugduno-Batavum, sive stirpium exoticarum novarum vel minus cognitarum ex vivis aut siccis brevis expositio. Tom. II. Nr. 1. E.J. Brill, Lugduni-Batavorum. pp. 5–10.- Bonhomme, V., H. Pelloux-Prayer, E. Jousselin, Y. Forterre, J.-J. Labat & L. Gaume 2011. Slippery or sticky? Functional diversity in the trapping strategy of Nepenthes carnivorous plants. New Phytologist 191(2): 545–554. 10.1111/j.1469-8137.2011.03696.x- Brearley, F.Q. & M. Mansur 2012. Nutrient stoichiometry of Nepenthes species from a Bornean peat swamp forest. Carnivorous Plant Newsletter 41(3): 105–108.- Cannon, J., V. Lojanapiwatna, C. Raston, W. Sinchai & A. White 1980. The Quinones of Nepenthes rafflesiana. The Crystal Structure of 2,5-Dihydroxy-3,8-dimethoxy-7-methylnaphtho-1,4-quinone (Nepenthone-E) and a Synthesis of 2,5-Dihydroxy-3-Methoxy-7-methylnaphtho-1,4-quinone (Nepenthone-C). Australian Journal of Chemistry 33(5): 1073–1093. 10.1071/CH9801073- Chung, A.Y.C. 2006. Biodiversity and Conservation of The Meliau Range: A Rain Forest in Sabah's Ultramafic Belt. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu. 9838121169.- Di Giusto, B., V. Grosbois, E. Fargeas, D.J. Marshall & L. Gaume 2008. Contribution of pitcher fragrance and fluid viscosity to high prey diversity in a Nepenthes carnivorous plant from Borneo. Journal of Biosciences 33(1): 121–136. 10.1007/s12038-008-0028-5- Di Giusto, B., M. Guéroult, N. Rowe & L. Gaume 2009.  Chapter 7: The Waxy Surface in Nepenthes Pitcher Plants: Variability, Adaptive Significance and Developmental Evolution. In: S.N. Gorb (ed.) Functional Surfaces in Biology: Adhesion Related Phenomena. Volume 2. Springer. pp. 183–204.- Di Giusto, B., J.-M. Bessière, M. Guéroult, L.B.L. Lim, D.J. Marshall, M. Hossaert-McKey & L. Gaume 2010. Flower-scent mimicry masks a deadly trap in the carnivorous plant Nepenthes rafflesiana. Journal of Ecology 98(4): 845–856. 10.1111/j.1365-2745.2010.01665.x- Dixon, W.E. 1889.  Nepenthes. The Gardeners' Chronicle, series 3, 6(144): 354.- Frazier, C.K. 2000.  Reproductive isolating mechanisms and fitness among tropical pitcher plants (Nepenthes) and their hybrids. video The 3rd Conference of the International Carnivorous Plant Society, San Francisco, USA.- Gaume, L. & Y. Forterre 2007. A viscoelastic deadly fluid in carnivorous pitcher plants. PLoS ONE 2(11): e1185. 10.1371/journal.pone.0001185- fr Gaume, L. & Y. Forterre 2008. Un piège viscoélastique chez Nepenthes rafflesiana. Dionée 71: 28–32.- Gaume, L. & B. Di Giusto 2009. Adaptive significance and ontogenetic variability of the waxy zone in Nepenthes rafflesiana. Annals of Botany 104(7): 1281–1291. 10.1093/aob/mcp238- fr Gaume, L. N.d.  Piège viscoélastique. videos UMR AMAP.- id Handayani, T. & Syamsuddin 1998. Nepenthes rafflesiana Jack. dan keturunannya. Warta Kebun Raya 2(3): 1–8.- id Handayani, T. 1999. title= Konservasi Nepenthes di kebun raya Indonesia.  Conservation of Nepenthes in Indonesian botanic gardens. In: A. Mardiastuti, I. Sudirman, K.G. Wiryawan, L.I. Sudirman, M.P. Tampubolon, R. Megia & Y. Lestari (eds.) Prosiding II: Seminar Hasil-Hasil Penelitian Bidang Ilmu Hayat. Pusat Antar Universitas Ilmu Hayat IPB, Bogor. pp. 365–372.- Handayani, T., D. Latifah & Dodo 2005.  Diversity and growth behaviour of Nepenthes (pitcher plants) in Tanjung Puting National Park, Central Kalimantan Province. Biodiversitas 6(4): 248–252 .   Cover - Hansen, E. 2001.  Where rocks sing, ants swim, and plants eat animals: finding members of the Nepenthes carnivorous plant family in Borneo. Discover 22(10): 60–68.- Hernawati & P. Akhriadi 2006. A Field Guide to the Nepenthes of Sumatra. PILI-NGO Movement, Bogor.- Hooker, J.D. 1859.  XXXV. On the origin and development of the pitchers of Nepenthes, with an account of some new Bornean plants of that genus. The Transactions of the Linnean Society of London 22(4): 415–424. 10.1111/j.1096-3642.1856.tb00113.x- Hwee, K.C. 1996. Carnivorous plants and sites in Singapore. Bulletin of the Australian Carnivorous Plant Society, Inc. 15(4): 12–15.- Kitching, R.L. 2000.  Food Webs and Container Habitats: The natural history and ecology of phytotelmata. Cambridge University Press, Cambridge.- Korthals, P.W. 1839. Over het geslacht Nepenthes. In: C.J. Temminck 1839–1842. Verhandelingen over de Natuurlijke Geschiedenis der Nederlandsche overzeesche bezittingen; Kruidkunde. Leiden. pp. 1–44, t. 1–4, 13–15, 20–22.- Kurup, R., A.J. Johnson, S. Sankar, A.A. Hussain, C.S. Kumar & S. Baby 2013. Fluorescent prey traps in carnivorous plants. Plant Biology 15(3): 611–615. 10.1111/j.1438-8677.2012.00709.x- Lecoufle, M. 1990. Nepenthes rafflesiana. In: Carnivorous Plants: Care and Cultivation. Blandford, London. pp. 136–137.- Lee, C.C. 2000.  Recent Nepenthes Discoveries. video The 3rd Conference of the International Carnivorous Plant Society, San Francisco, USA.- Lim, S.H., D.C.Y. Phua & H.T.W. Tan 2000. Primer design and optimization for RAPD analysis of Nepenthes. Biologia Plantarum 43(1): 153–155. 10.1023/A:1026535920714- Lindley, J. 1849.  Familiar botany. — The pitcher plant. The Gardeners' Chronicle and Agricultural Gazette 1849(37): 580–581.- Macfarlane, J.M. 1914.  Family XCVI. Nepenthaceæ. pp. 279–288 In: J.S. Gamble.  Materials for a flora of the Malayan Peninsula, No. 24. Journal & Proceedings of the Asiatic Society of Bengal 75(3): 279–391.- id Mansur, M. 2001. archive-date= 2012-03-19  In: Prosiding Seminar Hari Cinta Puspa dan Satwa Nasional. Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia, Bogor. pp. 244–253.- id Mansur, M. 2007. Keanekaragaman jenis Nepenthes (kantong semar) dataran rendah di Kalimantan Tengah. Diversity of lowland Nepenthes (kantong semar) in Central Kalimantan. Berita Biologi 8(5): 335–341.  Abstract- id Mansur, M. 2008.  Penelitian ekologi Nepenthes di Laboratorium Alam Hutan Gambut Sabangau Kereng Bangkirai Kalimantan Tengah date=2016-03-04 . Ecological studies on Nepenthes at Peat Swamps Forest Natural Laboratory, Kereng Bangkirai Sabangau, Central Kalimantan. Jurnal Teknologi Lingkungan 9(1): 67–73.  Abstract date=2013-09-12  - Mansur, M. & F.Q. Brearley 2008.  Ecological studies on Nepenthes at Barito Ulu, Central Kalimantan, Indonesia. Jurnal Teknologi Lingkungan 9(3): 271–276.- Merbach, M.A., G. Zizka, B. Fiala, U. Maschwitz & W.E. Booth 2001.  Patterns of nectar secretion in five Nepenthes species from Brunei Darussalam, Northwest Borneo, and implications for ant-plant relationships. Flora 196: 153–160. - Moore, D. 1872.  On the culture of Nepenthes at Glasnevin. The Gardeners' Chronicle and Agricultural Gazette 1872(11): 359–360.- Masters, M.T. 1872.  The cultivated species of Nepenthes. The Gardeners' Chronicle and Agricultural Gazette 1872(16): 540–542.- McPherson, S.R. & A. Robinson 2012. Field Guide to the Pitcher Plants of Borneo. Redfern Natural History Productions, Poole.- McPherson, S.R. & A. Robinson 2012. Field Guide to the Pitcher Plants of Peninsular Malaysia and Indochina. Redfern Natural History Productions, Poole.- McPherson, S.R. & A. Robinson 2012. Field Guide to the Pitcher Plants of Sumatra and Java. Redfern Natural History Productions, Poole.- Meimberg, H., A. Wistuba, P. Dittrich & G. Heubl 2001. Molecular phylogeny of Nepenthaceae based on cladistic analysis of plastid trnK intron sequence data. Plant Biology 3(2): 164–175. 10.1055/s-2001-12897- de Meimberg, H. 2002. title= Molekular-systematische Untersuchungen an den Familien Nepenthaceae und Ancistrocladaceae sowie verwandter Taxa aus der Unterklasse Caryophyllidae s. l..  Ph.D. thesis, Ludwig Maximilian University of Munich, Munich.- Meimberg, H. & G. Heubl 2006. Introduction of a nuclear marker for phylogenetic analysis of Nepenthaceae. Plant Biology 8(6): 831–840. 10.1055/s-2006-924676- Meimberg, H., S. Thalhammer, A. Brachmann & G. Heubl 2006. Comparative analysis of a translocated copy of the trnK intron in carnivorous family Nepenthaceae. Molecular Phylogenetics and Evolution 39(2): 478–490. 10.1016/j.ympev.2005.11.023- Mogi, M. & K.L. Chan 1997. Variation in communities of dipterans in Nepenthes pitchers in Singapore: Predators increase prey community diversity. Annals of the Entomological Society of America 90(2): 177–183.- Moran, J.A. 1991. The role and mechanism of Nepenthes rafflesiana pitchers as insect traps in Brunei. Ph.D. thesis, University of Aberdeen, Aberdeen, Scotland.- Moran, J.A. 1993. Visitors to the flowers of the pitcher plant Nepenthes rafflesiana. Brunei Museum Journal 8: 73–75.- Moran, J.A. 1993. Pitcher allocation strategy of the pitcher plant Nepenthes rafflesiana. Brunei Museum Journal 8: 77–80.- Moran, J.A. 1993. The effect of pitcher wing removal on prey capture by the pitcher plant Nepenthes rafflesiana. Brunei Museum Journal 8: 81–82.- Moran, J.A. 1993. Misumenops nepenthicola: the top aquatic predator of the Nepenthes food web? Brunei Museum Journal 8: 83–84.- Moran, J.A. 1996. Pitcher dimorphism, prey composition and the mechanisms of prey attraction in the pitcher plant Nepenthes rafflesiana in Borneo. Journal of Ecology 84(4): 515–525. 10.2307/2261474- Moran, J.A. & A.J. Moran 1998. Foliar Reflectance and Vector Analysis Reveal Nutrient Stress in Prey-Deprived Pitcher Plants (Nepenthes rafflesiana). International Journal of Plant Sciences 159(6): 996–1001. 10.1086/314086- Moran, J.A., W.E. Booth & J.K. Charles 1999. title= Aspects of pitcher morphology and spectral characteristics of six Bornean Nepenthes pitcher plant species: implications for prey capture.  Annals of Botany 83: 521–528.- Moran, J.A., M.A. Merbach, N.J. Livingston, C.M. Clarke & W.E. Booth 2001.  Termite prey specialization in the pitcher plant Nepenthes albomarginata—evidence from stable isotope analysis. Annals of Botany 88: 307–311. 10.1006/anbo.2001.1460- Moran, J.A., B.J. Hawkins, B.E. Gowen & S.L. Robbins 2010. Ion fluxes across the pitcher walls of three Bornean Nepenthes pitcher plant species: flux rates and gland distribution patterns reflect nitrogen sequestration strategies. Journal of Experimental Botany 61(5): 1365–1374. 10.1093/jxb/erq004- Mullins, J. & M. Jebb 2009.  Phylogeny and biogeography of the genus Nepenthes. National Botanic Gardens, Glasnevin. - id Murniati, Syamswisna & A. Nurdini 2013.  Pembuatan flash card dari hasil inventarisasi Nepenthes di hutan adat desa Teluk Bakung. Jurnal Pendidikan dan Pembelajaran 2(1): unpaginated; 14 pp.  Abstract - ja Oikawa, T. 1992. Nepenthes rafflesiana Jack. In: Nihongo|無憂草|Nepenthes|Muyū kusa – Nepenthes. The Grief Vanishing. Parco Co., Japan. pp. 52–53.- Osunkoya, O.O., S.D. Daud & F.L. Wimmer 2008. Longevity, lignin content and construction cost of the assimilatory organs of Nepenthes species. Annals of Botany 102(5): 845–853. 10.1093/aob/mcn162- Reiskind, J. 1978. title= A crab spider associate of Nepenthes rafflesiana.  Carnivorous Plant Newsletter 7(3): 77–78.- Renner, T. & C.D. Specht 2011. A sticky situation: assessing adaptations for plant carnivory in the Caryophyllales by means of stochastic character mapping. International Journal of Plant Sciences 172(7): 889–901. 10.1086/660882- Rizzacasa, M.A. & M.V. Sargent 1987. The structure and synthesis of nepenthone-A, a naphthoquinone from Nepenthes rafflesiana.  Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 1: 2017–2022. 10.1039/P19870002017- Robinson, A. 1995 '1994/95'. Plant findings in Malaysia. The Carnivorous Plant Society Journal 18: 44–47.- Rottloff, S., R. Stieber, H. Maischak, F.G. Turini, G. Heubl & A. Mithöfer 2011. Functional characterization of a class III acid endochitinase from the traps of the carnivorous pitcher plant genus, Nepenthes. Journal of Experimental Botany 62(13): 4639–4647. 10.1093/jxb/err173- Ruxton, G.D. & H.M. Schaefer 2011. Alternative explanations for apparent mimicry. Journal of Ecology 99(4): 899–904. 10.1111/j.1365-2745.2011.01806.x- de Schmid-Hollinger, R. N.d.  Kannendeckel (lid) date=2013-12-06 . bio-schmidhol.ch. - Shivas, R.G. 1984. Pitcher Plants of Peninsular Malaysia & Singapore. Maruzen Asia, Kuala Lumpur.- Slack, A. 1979. Nepenthes rafflesiana. In: Carnivorous Plants. Ebury Press, London. p. 82.- Smythies, B.E. 1965. The distribution and ecology of pitcher-plants (Nepenthes) in Sarawak. UNESCO Humid Tropics Symposium, June–July 1963, Kuching, Sarawak.- id Sukmadijaya, D., D. Dinarti & Y. Isnaini 2010. title= Pertumbuhan planlet kantong semar (Nepenthes rafflesiana Jack.) pada beberapa media tanam selama tahap aklimatisasi.  Bogor Agricultural University, Bogor.- id Syamsuardi & R. Tamin 1994.  Kajian kekerabatan jenis-jenis Nepenthes di Sumatera Barat.Project report, Andalas University, Padang.  - id Syamsuardi 1995.  Klasifikasi numerik kantong semar (Nepenthes) di Sumatera Barat.Numerical classification of pitcher plants (Nepenthes) in West Sumatra. Journal Matematika dan Pengetahuan Alam 4(1): 48–57.  - Teo, L.L. 2001.  Study of natural hybridisation in some tropical plants using amplified fragment length polymorphism analysis. M.Sc. thesis, Nanyang Technological University, Singapore.- Teo, W.M.S. 2010.  Photosynthetic characteristics and nitrogen metabolism of Nepenthes rafflesiana at two different growth stages in response to inorganic nitrate and organic prey. M.Sc. thesis, Nanyang Technological University, Singapore.- Thorogood, C. 2010. The Malaysian Nepenthes: Evolutionary and Taxonomic Perspectives. Nova Science Publishers, New York.- Torres-Rivera, J.J. 2007. A case of Nepenthes rafflesiana with a lotus-like flower! Carnivorous Plant Newsletter 36(3): 81–82.- id Uji, T. 2003.  Keanekaragaman dan potensi flora di Cagar Alam Muara Kendawangan, Kalimantan Barat. Flora diversity and its potential in Muara Kendawangan Nature Reserve, West Kalimantan. Biodiversitas 4(1): 112–117. - id Yogiara 2004. title= Analisis komunitas bakteri cairan kantung semar (Nepenthes spp.) menggunakan teknik terminal restriction fragment length polymorphism (T-RFLP) dan amplified ribosomul DNA restriction analysis (ARDRA).  M.Sc. thesis, Bogor Agricultural University, Bogor.- Yogiara, A. Suwanto & M.T. Suhartono 2006.  A complex bacterial community living in pitcher plant fluid date=2011-08-19 . Jurnal Mikrobiologi Indonesia 11(1): 9–14.- Zulaiha Shireen bte Mohd Salleh 2009.  Carbon and nitrogen metabolism and mineral nutrition of carnivorous pitcher plants under greenhouse conditions. M.Sc. thesis, Nanyang Technological University, Singapore.-  James Wong and the Malaysian Garden. video BBC Two.
หมวดหมู่:หม้อข้าวหม้อแกงลิง