ฮอร์โมน

ฮอร์โมน (hormone มาจากภาษากรีก horman แปลว่า เคลื่อนไหว) คือ ตัวนำส่งสารเคมีจากเซลล์กลุ่มของเซลล์หนึ่งไปยังเซลล์อื่น ๆ สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ (multicellular organism) ทั้งพืชและสัตว์ สามารถผลิตฮอร์โมนได้ที่ ต่อมไร้ท่อ (endocrine gland) โมเลกุลของฮอร์โมนจะถูกปล่อยโดยตรงยังกระแสเลือด ของเหลวในร่างกายอื่น ๆ หรือเนื้อเยื่อใกล้เคียงฮอร์โมนมีผลต่อร่างกายดังต่อไปนี้: 
ฮอร์โมนมีผลต่อร่างกายดังต่อไปนี้: 
#การกระตุ้นหรือการยับยั้งการเจริญเติบโต
#วงจรการตื่น-หลับและจังหวะชีวภาพอื่น ๆ
#อารมณ์แปรปรวน
#การเหนี่ยวนำหรือการยับยั้งอะพอพโทซิส (การตายของเซลล์ตามโปรแกรม)
#การกระตุ้นหรือการยับยั้งระบบภูมิคุ้มกัน
#การควบคุมการเผาผลาญ (เมแทบอลิซึม)
#การเตรียมร่างกายสำหรับการผสมพันธุ์ การรบ การตอบสนองโดยสู้หรือหนี และกิจกรรมอื่น ๆ
#การเตรียมร่างกายสำหรับช่วงใหม่ของชีวิต เช่น วัยแรกรุ่น (วัยเริ่มเจริญพันธุ์) การเลี้ยงดูบุตร และ วัยหมดประจำเดือน
#การควบคุมวงจรการสืบพันธุ์
#ความอยากอาหาร
ฮอร์โมนอาจควบคุมการผลิตและการหลั่งฮอร์โมนอื่น ๆ ได้ด้วย สัญญาณของฮอร์โมนจะควบคุมสภาพแวดล้อมภายในร่างกายผ่านภาวะธำรงดุล

**สรีรวิทยาของฮอร์โมน**
อัตราการผลิตฮอร์โมนจะถูกควบคุมโดยระบบ ภาวะธำรงดุล (Homeostasis) ซึ่งจะเป็นแบบผลป้อนกลับทางลบ (negative feedback)  ระบบควบคุมภาวะธำรงดุลของฮอร์โมนมีส่วนของการผลิตที่ขึ้นกับ กระบวนการสร้างและสลาย (metabolism) ของฮอร์โมนเป็นตัวกำหนดที่สำคัญ
การหลั่ง ฮอร์โมน ถูกกระตุ้นหรือยับยั้ง โดย- ฮอร์โมน อื่น (กระตุ้น หรือ ปล่อย ฮอร์โมน)- ความเข็มข้นของไออนในพลาสมา หรือสารอาหาร และการเชื่อมต่อกับ  กลอบูลิน (globulin)- นิวรอน (Neuron) และบทบาททางจิตใจ- การเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม เช่น แสงและอุณหภูมิ
ฮอร์โมนกลุ่มพิเศษได้แก่  โทรฟิกฮอร์โมน (trophic hormone) มีบทบาทกระตุ้นการผลิตฮอร์โมนในต่อมไร้ท่ออื่น  เช่น  ไทรอยด์ - สติมูเลติ่ง ฮอร์โมน (thyroid-stimulating hormone (TSH)) มีบทบาทเกี่ยวกับการเจริญเติบโต และกระตุ้นฮอร์โมนอื่นของต่อมไทรอยด์
ล่าสุดพบสารประกอบใหม่ที่อยู่ในกลุ่มฮอร์โมน ชื่อ "ฮอร์โมนหิว" ("Hunger Hormones") ซึ่งประกอบด้วย- กรีลิน (ghrelin)- โอรีซิน  (orexin )- พีวายวาย 3-36 (PYY 3-36)- และ แอนตาโกนิสต์ ของมันชื่อ เลปติน (leptin)

**ประเภท**
ฮอร์โมนของสัตว์มีกระดูกสันหลังแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มดังนี้:
# ฮอร์โมนอนุพันธ์ของอะมีน (Amine-derived hormone) เป็นอนุพันธ์ของ กรดอะมิโน ไทโรซีน และ ทริปโตแฟน (tryptophan) ตัวอย่างเช่น แคทีคอลามีน (catecholamine) และ ไทโรซีน (thyroxine)
# เพปไทด์ฮอร์โมน (Peptide hormone) ประกอบด้วยโซ่ของ กรดอะมิโน ตัวอย่างเช่น  เพปไทด์ฮอร์โมน เล็กอย่าง TRH และ  วาโซเพรสซิน เพปไทด์ประกอบด้วยโซ่ กรดอะมิโน ที่ต่อกันเป็นโมเลกุลของ โปรตีน ตัวอย่าง โปรตีนฮอร์โมน ได้แก่ อินสุลิน และโกรว์ทฮอร์โมน
# สเตอรอยด์ฮอร์โมน (Steroid hormone) เป็นอนุพันธ์จาก คอเลสเตอรอล (cholesterol) แหล่งผลิตในร่างกายได้แก่ เปลือกต่อมหมวกไต (adrenal cortex) และ  ต่อมบ่งเพศ (gonad) ตัวอย่างเช่น
## สเตอรอยด์ฮอร์โมน คือ เทสโตสเตอโรน และ คอร์ติโซน 
## สเตอรอลฮอร์โมน (Sterol hormone)  เช่น  แคลซิตริออล 
# ลิพิด และ ฟอสโฟลิพิด มี ฮอร์โมน ดังนี้ 
## ลิพิด เช่น กรดไลโนเลนิก (linoleic acid) 
## ฟอสโฟลิพิด เช่น กรดอาแรคคิโดนิก (arachidonic acid)
## อีไอโคซานอยด์ (eicosanoid) เช่น โปรสตาแกลนดิน (prostaglandin)

**อะมีน ฮอร์โมน(amine hormone)**
ฮอร์โมนอนุพันธ์ของอะมีน:- อะดรีนาลีน (adrenaline or epinephrine)- โดพามีน (dopamine)- มีลาโทนิน (melatonin (N-acetyl-5-methoxytryptamine))- นอร์อะดรีนาลีน (noradrenaline or norepinephrine)- เซอโรโทนิน (serotonin (5-HT)- ไทโรซีน (thyroxine (T4)- ไตรไอโอโดไทโรนีน (triiodothyronine (T3)

**เพปไทด์ ฮอร์โมน (peptide hormone)**
เพปไทด์ฮอร์โมน:- แอนตี้มูลเลอเรียน ฮอร์โมน (AMH, mullerian inhibiting factor หรือ ฮอร์โมน)- อะดิโปเนกติน (adiponectin และ Acrp30)- อะดริโนคอร์ติโคโทปิก ฮอร์โมน (adrenocorticotropic hormone-ACTH,  corticotropin)- แองกิโอเทนซิโนเจน และ แองกิโอเทนซิน- แอนตี้ไดยูรีติก ฮอร์โมน (ADH,  vasopressin, arginine vasopressin, AVP)- เอเทรียล-เนตริยูรีติก เพปไทด์ (ANP,  atriopeptin)- แคลซิโทนิน (calcitonin)- คอลีซีสโตคินิน (cholecystokinin-CCK)- คอร์ติโคโทรปิน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (CRH)- อัริโทรพอยอีติน (EPO)- ฟอลลิเคิล สติมูเลติง ฮอร์โมน (FSH)- แกสตริน (gastrin)- กลูคากอน (glucagon)- โกนาโดโทรปิน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (GnRH)- โกรวท์ ฮอร์โมน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (GHRH)- ฮูแมน คอริโอนิก โกนาโดโทรปิน (hCG)- โกรวท์ ฮอร์โมน (GH or hGH)- อินสุลิน (insulin)- อินสุลิน-ไลค์ โกรวท์ แฟคเตอร์ (IGF, also somatomedin)- เลปติน (leptin)- ลูทีอิไนซิ่ง ฮอร์โมน (LH)- มีลาโนไซต์ สติมูเลติง ฮอร์โมน (MSH or α-MSH)- นิวโรเพปไทด์ วาย (neuropeptide Y)- ออกซิโตซิน (oxytocin)- พาราไทรอยด์ ฮอร์โมน (PTH)- โปรแลกติน (PRL)- เรนิน (renin)- เซครีติน (secretin)- โซมาโตสแตติน (somatostatin)- ทรอมโบพอยอีติน (thrombopoietin)- ไทรอยด์-สติมูเลติง ฮอร์โมน (TSH)- ไทโรโทรปิน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (TRH)

**สเตอรอยด์ และ สเตอรอล ฮอร์โมน (steroid hormone)**
สเตอรอยด์ฮอร์โมน:- กลูโคคอร์ติคอยด์ (Glucocorticoid)
** คอร์ติโซน (cortisol)- มิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์ (Mineralocorticoid)
** อัลโดสเตอโรน (aldosterone)- เซ็กซ์ สเตอรอยด์ (Sex steroid)
** แอนโดรเจน (Androgen)
*** เทสโตสเตอโรน (testosterone)
*** ดีไฮโดรอิพิแอนโดรสเตอโรน (dehydroepiandrosterone-DHEA)
*** ดีไฮโดรอิพิแอนโดรสเตอโรนซัลเฟต (dehydroepiandrosterone sulfate-DHEAS)
*** แอนโดรสตินิไดโอน (androstenedione)
*** ไดไฮโดรเทสโตสเตอโรน (dihydrotestosterone-DHT)
** เอสโตรเจน (Estrogen)
*** เอสตาไดออล (estradiol)
** โปรเจสตาเจน (Progestagen)
*** โปรเจสเตอโรน (progesterone)
*** โปรเจสติน (Progestins)
สเตอรอล ฮอร์โมน:- ไวตามิน ดี อนุพันธ์
** แคลซิไตรออล (calcitriol)

**ลิพิด ฮอร์โมน (lipid hormone)**
ลิพิด และ ฟอสโฟลิพิด ฮอร์โมน (อีไอโคซานอยด์) :- โปรสตาแกลนดิน (prostaglandin)- ลิวโคไตรอีน (leukotriene)- โปรสไซคลิน (prostacyclin)- ทรอมโบเซน (thromboxane)

**ดูเพิ่ม**
 ระบบต่อมไร้ท่อ- neuroendocrinology- ฮอร์โมนพืช- autocrine signalling- paracrine signalling- cytokine- โกรวธแฟคเตอร์- hormone disruptor

**อ้างอิง**
 Henderson J. Ernest Starling and 'Hormones': an historical commentary. J Endocrinol 2005;184:5-10. PMID 15642778.
หมวดหมู่:สรีรวิทยา
หมวดหมู่:วิทยาศาสตร์สุขภาพ
หมวดหมู่:ฮอร์โมน