อำเภอเมืองกาญจนบุรี

เมืองกาญจนบุรี เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดกาญจนบุรี เป็นศูนย์กลางทางด้านเศรษฐกิจ การศึกษา การขนส่ง และการปกครอง เป็นที่ตั้งของสำนักงานและส่วนราชการต่าง ๆ หลายแห่ง ตั้งอยู่บริเวณ "ปากแพรก" ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำสำคัญสองสาย ได้แก่ แม่น้ำแควใหญ่ (แม่น้ำศรีสวัสดิ์) และแม่น้ำแควน้อย (แม่น้ำไทรโยค) ไหลมาบรรจบกันเป็นแม่น้ำแม่กลอง ตัวเมืองกาญจนบุรีในปัจจุบันเป็นเมืองใหม่ แต่เดิมเมืองกาญจนบุรีเก่าตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแควใหญ่ บริเวณเชิงเขาชนไก่ ปัจจุบันคือเขตโบราณสถานกาญจนบุรีเก่า ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี
เดิมมีพื้นที่กว้างขวางมาก ทำให้ไม่สามารถดูแลได้อย่างทั่วถึง จึงได้มีการแบ่งพื้นที่ออกดังนี้
รับพื้นที่ของกิ่งอำเภอบ่อพลอย จากอำเภอพนมทวน เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ.2473 ขึ้นกับอำเภอเมืองกาญจนบุรี และได้ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2506
และต่อมาได้แบ่งพื้นที่ตำบลจรเข้เผือก(ออกจากตำบลบ้านเก่า) ตำบลกลอนโต และตำบลด่านมะขามเตี้ย เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2533 ขึ้นเป็นกิ่งอำเภอด่านมะขามเตี้ย และยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่  8 กันยายน พ.ศ. 2538

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอเมืองกาญจนบุรีตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ราบเชิงเขาทางตอนใต้ของจังหวัด มีพรมแดนทิศตะวันตกติดกับประเทศพม่า และมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอไทรโยค อำเภอศรีสวัสดิ์ และอำเภอบ่อพลอย- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอด่านมะขามเตี้ย- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพนมทวนและอำเภอท่าม่วง- ทิศตะวันตก ติดต่อกับภาคตะนาวศรี (ประเทศพม่า)

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอเมืองกาญจนบุรีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 101 หมู่บ้าน ได้แก่
 

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอเมืองกาญจนบุรี ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่- เทศบาลเมืองกาญจนบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเหนือและตำบลบ้านใต้ทั้งตำบล รวมถึงบางส่วนของตำบลปากแพรกและตำบลท่ามะขามในเขตอำเภอเมืองกาญจนบุรี และบางส่วนของตำบลท่าล้อในเขตอำเภอท่าม่วง- เทศบาลเมืองปากแพรก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากแพรก (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)- เทศบาลตำบลแก่งเสี้ยน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแก่งเสี้ยน- เทศบาลตำบลลาดหญ้า ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลลาดหญ้า- เทศบาลตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัว- เทศบาลตำบลท่ามะขาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่ามะขาม (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)- องค์การบริหารส่วนตำบลแก่งเสี้ยน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก่งเสี้ยน (นอกเขตเทศบาลตำบลแก่งเสี้ยน)- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัว (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองบัว)- องค์การบริหารส่วนตำบลลาดหญ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลาดหญ้า (นอกเขตเทศบาลตำบลลาดหญ้า)- องค์การบริหารส่วนตำบลวังด้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังด้งทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลช่องสะเดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องสะเดาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหญ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหญ้าทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะสำโรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะสำโรงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเก่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเก่าทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลวังเย็น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังเย็นทั้งตำบล

**สถานที่สำคัญ**
สะพานข้ามแม่น้ำแคว (ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2547)
สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก

**สถานที่ท่องเที่ยว**
 สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก- สุสานทหารสัมพันธมิตรช่องไก่- สะพานข้ามแม่น้ำแคว- สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ กาญจนบุรี (สวนหิน)- เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเก่า- พิพิธภัณฑ์อักษะเชลยศึก (พิพิธภัณฑ์สงครามวัดใต้)- พิพิธภัณฑ์ทางรถไฟไทย - พม่า- หอศิลป์และพิพิธภัณฑ์สงครามโลกครั้งที่ 2- ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดกาญจนบุรี- โบราณสถานในเขตเมืองกาญจนบุรีเก่า- อุทยานประวัติศาสตร์สงครามเก้าทัพ- ต้นจามจุรียักษ์- แคมป์ช้างทวีชัย- ย่านชุมชนถนนปากแพรก- ประตูเมืองกาญจนบุรี- ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี
*ถ้ำพุพระ วัดถ้ำขุนแผน (วัดถ้ำพุทธาวาส)- วัดถ้ำเขาปูน- วัดถ้ำพุหว้า- วัดเมตตาธรรมโพธิญาณ- วัดไชยชุมพลชนะสงคราม (วัดใต้)

**วัด**

**พระอารามหลวงมหานิกาย**
 วัดเทวสังฆาราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลบ้านเหนือ- วัดไชยชุมพลชนะสงคราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลบ้านใต้

**วัดราษฏร์มหานิกาย**
 วัดแก่งหลวง ตำบลเกาะสำโรง- วัดเขาแหลม ตำบลเกาะสำโรง- วัดเขาขวางศรีวนาราม  ตำบลเกาะสำโรง- วัดถ้ำมังกรทอง ตำบลเกาะสำโรง- วัดถ้ำมุนีนาถ ตำบลเกาะสำโรง- วัดวังปลาหมู ตำบลเกาะสำโรง- วัดเขาเทพนิมิต ตำบลแก่งเสี้ยน- วัดถ้ำขุนไกร ตำบลแก่งเสี้ยน- วัดท่าน้ำตื้น ตำบลแก่งเสี้ยน- วัดท่าพะเนียดกุญชร ตำบลแก่งเสี้ยน- วัดเนินพระงาม ตำบลแก่งเสี้ยน- วัดเขื่อนท่าทุ่งนาประชาสรรค์ (โป่งปัด) ตำบลช่องสะเดา- วัดช่องกระทิง ตำบลช่องสะเดา- วัดทับศิลา ตำบลช่องสะเดา- วัดหมอเฒ่า (เกาะแก้ว) ตำบลช่องสะเดา- วัดราษฎร์ประชุมชนาราม ตำบลท่ามะขาม- วัดหัวหิน ตำบลท่ามะขาม- วัดตะเคียนงามลักคณานุกูล ตำบลบ้านเก่า- วัดท่าโป๊ะ ตำบลบ้านเก่า- วัดทุ่งศาลา ตำบลบ้านเก่า- วัดบ้านเก่า ตำบลบ้านเก่า- วัดบ้านห้วยน้ำขาว ตำบลบ้านเก่า- วัดประตูด่าน ตำบลบ้านเก่า- วัดโป่งเสี้ยว ตำบลบ้านเก่า- วัดพุน้อย ตำบลบ้านเก่า- วัดพุน้ำร้อนรัตนคีรี ตำบลบ้านเก่า- วัดลำทราย ตำบลบ้านเก่า- วัดลำทหาร ตำบลบ้านเก่า- วัดสามพระยา ตำบลบ้านเก่า- วัดหนองบ้านเก่า ตำบลบ้านเก่า- วัดเขาตองเมืองลับแล ตำบลปากแพรก- วัดเขาเม็งอมรเมศร์ ตำบลปากแพรก- วัดเขาล้านธรรมาราม ตำบลปากแพรก- วัดหัวนา ตำบลปากแพรก- วัดอุดมมงคล ตำบลปากแพรก- วัดกาญจนบุรีเก่า ตำบลลาดหญ้า- วัดทุ่งลาดหญ้า ตำบลลาดหญ้า- วัดเย็นสนิทธรรมาราม ตำบลลาดหญ้า- วัดราษฎร์บำรุงวราราม ตำบลลาดหญ้า- วัดวังกุ่ม ตำบลลาดหญ้า- วัดเขาคีรีวงค์ ตำบลวังด้ง- วัดเขาจ่าท่าโป่งธรรมไพบูลย์ ตำบลวังด้ง- วัดท่ามะนาว ตำบลวังด้ง- วัดธรรมประวัติปรียาราม ตำบลวังด้ง- วัดวังจาน ตำบลวังด้ง- วัดสันติราษฎร์บำรุงวราราม (พุทธกาญจนนิมิต) ตำบลวังด้ง- วัดหนองประชุม ตำบลวังด้ง- วัดนากาญจน์ ตำบลวังเย็น- วัดวังเย็น ตำบลวังเย็น- วัดถ้ำประทุน ตำบลหนองบัว- วัดถ้ำพุทธาวาส ตำบลหนองบัว- วัดพุประดู่ ตำบลหนองบัว- วัดพุเลียบ ตำบลหนองบัว- วัดศรีอุปลาราม ตำบลหนองบัว- วัดถ้ำเขาปูน ตำบลหนองหญ้า- วัดถ้ำคีรีธรรม ตำบลหนองหญ้า- วัดถ้ำเจริญธรรม ตำบลหนองหญ้า- วัดถ้ำพุหว้า ตำบลหนองหญ้า- วัดถ้ำสัตตบรรคูหา ตำบลหนองหญ้า- วัดทุ่งนาคราช ตำบลหนองหญ้า- วัดพรหมกิตติยาราม ตำบลหนองหญ้า

**วัดราษฏร์ธรรมยุติกนิกาย**
 วัดบ้านยาง ตำบลท่ามะขาม- วัดสิริกาญจนาราม ตำบลท่ามะขาม- วัดธุดงคนิมิต ตำบลปากแพรก- วัดไทยวิวัฒนาราม ตำบลหนองหญ้า

**วัดราษฏร์จีนนิกาย**
 วัดเมตตาธรรมโพธิญาณ ตำบลหนองหญ้า

**วัดราษฏร์อนัมนิกาย**
 วัดถาวรวราราม ตำบลบ้านเหนือ

**สถานศึกษา**
 มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี- วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีกาญจนบุรี- วิทยาลัยอาชีวศึกษากาญจนบุรี- วิทยาลัยเทคนิคกาญจนบุรี- วิทยาลัยสารพัดช่างกาญจนบุรี- ศูนย์ กศน.อำเภอเมืองกาญจนบุรี- ศูนย์ฝึกวิชาชีพจังหวัดกาญจนบุรี- ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษากาญจนบุรี
*ศูนย์ กศน.อำเภอท่าม่วง

**โรงเรียน**

**โรงเรียนมัธยม สังกัด สพม. เขต 8**
 โรงเรียนกาญจนานุเคราะห์ จังหวัดกาญจนบุรี- โรงเรียนเทพมงคลรังษี - โรงเรียนเทพศิรินทร์ลาดหญ้า- โรงเรียนองค์การบริหารส่วนจังหวัดกาญจนบุรี1 (บ้านเก่าวิทยา)- โรงเรียนวัดท่าน้ำตื้น

**โรงเรียนประถม สพฐ.**
 โรงเรียนอนุบาลกาญจนบุรี- โรงเรียนบ้านแก่งหลวง- โรงเรียนบ้านหนองกลางพง หมู่ที่ 4 ตำบลวังเย็น

**โรงเรียนเอกชน**
 โรงเรียนดรุณากาญจนบุรี - โรงเรียนชัยจิตต์วิทยา  

**โรงพยาบาล**
 โรงพยาบาลพหลพลพหยุหเสนา- โรงพยาบาลกาญจนบุรีเมมโมเรียล- โรงพยาบาลธนกาญจน์- โรงพยาบาลค่ายสุรสีห์

**แม่น้ำ**
 แม่น้ำแม่กลอง- แม่น้ำแควใหญ่- แม่น้ำแควน้อย

**อ้างอิง**
เมืองกาญจนบุรี