กลอนสักวา

กลอนสักวา (อ่านว่า สัก-กะ-วา โบราณเขียนว่า สักกรวา) เป็นชื่อของร้อยกรองประเภทกลอนลำนำ ชนิดหนึ่ง 1 บทมี 4 คำกลอน ขึ้นต้นด้วยคำ 'สักวา' และลงท้ายด้วยคำ 'เอย'
กลอนสักวาถูกนำมาใช้ทั้งแบบที่เป็นบทประพันธ์ธรรมดา ของผู้ที่มีความสามารถทางด้านการประพันธ์ และนำมาใช้เป็นการละเล่นโต้ตอบกันระหว่างผู้เล่นหลายคน ซึ่งต้องอาศัยความรู้ทางด้านร้อยกรอง และยังต้องอาศัยไหวพริบปฏิภาณของผู้เล่นที่จะสามารถโต้ตอบกันได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที
การเล่นสักวานี้เป็นที่นิยมกันมากในสมัยโบราณ เพราะเป็นการแสดงออกถึงความสามารถทางก้านกวีนิพนธ์ที่โดดเด่นและสนุกสนานทั้งผู้เล่นและผู้ฟัง

**ฉันทลักษณ์**
กลอนสักวา 1 บทมี 4 คำกลอนหรือ 8 วรรค วรรคแรกหรือวรรคขึ้นจะต้องขึ้นต้นบทด้วยคำว่า "สักวา" และวรรคสุดท้ายหรือวรรคส่งจะต้องลงท้ายด้วยคำว่าเอย ส่วนวรรคที่ 2-3 คือวรรครับและวรรครองนั้น ไม่บังคับตัวอักษร แต่ต้องมีสัมผัสระหว่างวรรคทั้ง 4 อย่างลัษณะของกลอนทั่วไป

**การเล่นสักวา**

**การเล่นสักวาในสมัยโบราณ**
การเล่นสักวา ในสมัยโบราณ การเล่นอาจะเล่นบนเรือนที่ส่วนใหญ่จะเป็นเรือนแพหรือเรือนริมน้ำ หรือเล่นกันบนเรือ โดยลงเรือกันไปเป็นกลุ่ม ๆ หรือเป็นคณะ แต่ละกลุ่มหรือคณะ มีผู้เล่นสักวา, นักร้อง, นักดนตรี แล้วแต่งบทสักวาโต้ตอบกัน การโต้ตอบอาจจะเป็นการโต้ตอบกันตามธรรมดา หรือเลือกเอาวรรณคดีต่าง ๆ มากันเล่นเป็นตอน ๆ
การเล่นสักวาทางเรือนั้นจะเล่นกันในหน้าน้ำ ประมาณเดือน 11 เดือน 12 ช่วงฤดูน้ำหลาก มักเล่นกันในโอกาสเทศกาลทอดกฐินทอดผ้าป่าหรือลอยเรือเที่ยวทุ่ง เมื่อไปพบกันก็จะลอยเรือมารวมกันเล่นกลอนสักวา
การเล่นสักวานี้สันนิษฐานว่าเป็นที่นิยมเล่นกันมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และเรื่อยมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ซึ่งมีปรากฏหลักฐานในเอกสารโบราณต่าง ๆ จนกระทั่งถึงในสมัยรัชกาลที่ 5
การเล่นสักวาทางน้ำหรือทางน้ำนั้น หยุดไป เมื่อสังคมเปลี่ยนไป การคมนาคมทางน้ำนั้นมีน้อยลง ผู้คนเปลี่ยนการคมนาคมในชีวิตประจำวันมาเป็นทางบกเป็นส่วนใหญ่หรือทางอากาศ การคมนาคมหรือการละเล่นทางน้ำจึงลดน้อยหรือหยุดลงไป

**การเล่นสักวาในสมัยปัจจุบัน**
การเล่นสักวาในสมัยปัจจุบัน จะการเล่นในอาคารสถานที่บนบก ตามสภาพของสังคมในปัจจุบัน และการเพิ่มการแสดงประกอบการเล่นสักวาขึ้นมาอีก เรียกว่าสักวาออกตัว (แสดง) ซึ่งนอกจากจะได้อรรถรสทางด้านภาษาจากการเล่นสักวา แล้วยังได้อรรถรสจากการบรรเลงดนตรี ขับร้อง และการร่ายรำอีกด้วย

**คุณพุ่มบุษบาท่าเรือจ้าง**
คุณพุ่ม ผู้เป็นธิดาพระยาราชมนตรี (ภู่) และได้รับสมญาว่า “บุษบาท่าเรือจ้าง” เป็นปฏิภาณกวีผู้มีชื่อเสียงทางแต่งกลอนสดและบอก กลอนสักวาได้คล่องแคล่วมาก และมีฝีปากคารมคมคายไม่เกรงผู้ใด บางครั้งผู้ร่วมเล่นกลอนสักวาเป็นผู้มีบรรดาศักดิ์หรือฐานันดรศักดิ์สูงกว่ามากมาย
คุณพุ่มได้มีโอกาสเล่นสักวาถวายหน้าพระที่นั่งเนื่องในโอกาสต่าง ๆ หลายครั้ง และเป็นผู้ที่มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางด้านการเล่นกลอนสักวา ตั้งแต่ในสมัยรัชกาลที่ 3 จนถึงในสมัยรัชกาลที่ 5

**สโมสรสยามวรรณศิลป์**
สโมสรสยามวรรณศิลป์ เป็นกลุ่มบุคคลผู้ทรงคุณวุฒิทางด้านภาษาไทย รวมกลุ่มกันประกอบกิจกรรมด้านการส่งเสริมการใช้ภาษาไทย และเป็นกลุ่มที่ยังยืนหยัดรักษาการเล่นสักวาให้ดำรงคงไว้ในปัจจุบัน
สมาชิกในกลุ่ม ประกอบด้วย- ศ.เกียรติคุณ นพ.พูนพิศ อมาตยกุล- ประยอม ซองทอง ศิลปินแห่งชาติ พ.ศ. 2548 สาขาวรรณศิลป์- ม.ร.ว.อรฉัตร ซองทอง- อำพล สุวรรณธาดา- อดุล จันทรศักดิ์ ศิลปินแห่งชาติ พ.ศ. 2551 สาขาวรรณศิลป์- รศ.วันเนาว์ ยูเด็น- ผศ.มะเนาะ ยูเด็น- ผศ.ดร.ญาดา อรุณเวช อารัมภีร- เอนก แจ่มขำ

**ตัวอย่างกลอนสักวา**
สักวาหวานอื่นมีหมื่นแสน
สักวาดาวจระเข้ก็เหหก

**อ้างอิง**
 ดำรงราชานุภาพ,สมเด็จกรมพระยา. ประชุมสักวาเล่นถวายในรัชกาลที่ 5. ในอนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพอำมาตย์โทพระยาพิบูลย์พิทยาพรรค(ทอง คุปตาสา) พระนคร :โรงพิมพ์พระจันทร์,2509.- ชาลี เอี่ยมกระสินธุ์. “บุษบาท่าเรือจ้าง” ในราชสำนักสยาม. กรุงเทพมหานคร : ประพันธสาส์น, 2520.

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  พระสืบสายวรรณศิลป์ตราบดินฟ้า kanchanapisek.or.th  date=2009-09-23 -  กลอนลำนำ ศูนย์สนเทศเสียงไทย-  เรียนรุ้เรื่องกลอน - บทสักวา date=2009-09-23 -  แบบแผนบังคับกลอนสักวา-  สักวาที่ท้องพรหมาสตร์ - มานิตา ศรีสาครfix-attempted=yes -  คุณพุ่ม บุษบาท่าเรือจ้าง www.bloggang.com - กัมม์ -  สกุลไทย - สักวาเรื่องสามก๊ก ตอนโฮจิ๋นสิ้นอำนาจ(๑) date=2009-02-28 -  สกุลไทย - สักวาพาเพลินใจให้ความคิด date=2005-09-20 -  สกุลไทย - ตอนนักเขียนคอลัมน์ดีเด่นกับสักวาเรื่องไกรทอง (๑) date=2007-08-07 -  รูปการแสดงสักวาประกอบการขับร้องวงปี่พาทย์เครื่องคู่ เรื่อง “เศรษฐกิจพอเพียง เลี้ยงชีวิตชาวเมืองสามล” date=2016-03-14 -  สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย
หมวดหมู่:ภาษา
หมวดหมู่:ฉันทลักษณ์
หมวดหมู่:กลอน