พระยาอนิรุทธเทวา (หม่อมหลวงฟื้น พึ่งบุญ)

ภาพล้อพระยาอนิรุทธเทวา ฝีพระหัตถ์ รัชกาลที่ 6
พลตรี พระยาอนิรุทธเทวา นามเดิม หม่อมหลวงฟื้น ราชสกุลพึ่งบุญ เป็นอดีตผู้บัญชาการกรมมหรสพในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

**ประวัติ**
พระยาอนิรุทธเทวา มีนามเดิมว่า หม่อมหลวงฟื้น เกิดเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2436 เป็นบุตรของพระยาประสิทธิ์ศุภการ (หม่อมราชวงศ์ละม้าย พึ่งบุญ) และพระนมทัต ประสิทธิ์ศุภการ พระนมในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ท่านมีพี่-น้อง ร่วมมารดา ดังนี้
# ท้าวอินทรสุริยา (เชื้อ พึ่งบุญ)
# พลเอก เจ้าพระยารามราฆพ (หม่อมหลวงเฟื้อ พึ่งบุญ)
# พระยาอนิรุทธเทวา
# หม่อมหลวงหญิงถนอม พึ่งบุญ
ได้เข้ารับการศึกษาในสำนักเรียนวัดมหาธาตุเป็นขั้นแรก จนจบหลักสูตรชั้น 1 จากนั้นมารดาจึงนำขึ้นถวายตัวเป็นมหาดเล็กในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสยามมกุฎราชกุมาร ณ พระราชวังสราญรมย์ ได้เป็นมหาดเล็กห้องบรรทมในขั้นแรก เมื่อ พ.ศ. 2449 ต่อมารับราชการจนเป็นที่พอพระราชหฤทัย จนได้รับการเลื่อนตำแหน่งเรื่อยมา 

**บรรดาศักดิ์**
 วันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2453   เป็นนายรองขันมหาดเล็กเวรเดช ถือศักดินา 300- วันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2454  เป็นนายสุนทรมโนมัย มหาดเล็กหุ้มแพรนายม้าต้น ศักดินา 400 - วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2455 เป็นนายจ่ายง มหาดเล็กเวรศักดิ์ ถือศักดินา 600- วันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2456  เป็นหลวงศักดิ์นายเวร มหาดเล็กเวรศักดิ์ ถือศักดินา 800- วันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2457  เป็นเจ้าหมื่นศรีสรรักษ์ หัวหมื่นมหาดเล็กต้นเชือกเวรเดช ศักดินา 1000- วันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2459  เป็น พระยาอนิรุทธเทวา จางวางมหาดเล็ก ศักดินา 3000
ตำแหน่งในราชการ คงรับราชการในตำแหน่งห้องพระบรรทมตลอดมา จนได้เป็นจางวางห้องที่พระบรรทม ภายหลังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้ช่วยราชการกรมพระอัศวราชอธิบดีกรมมหาดเล็ก ผู้บัญชาการกรมมหรสพ และคงดำรงตำแหน่งนี้โดยตลอด จนออกจากราชการ เพราะยุบเลิกและเปลี่ยนตำแหน่งหน้าที่ราชการในกรมมหาดเล็ก เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2469
พระยาอนิรุทธเทวา มีความสามารถทางนาฏศิลป์ในตัวพระลักษมณ์ ได้รับการฝึกหัดท่าละครจากพระยานัฏกานุรักษ์ (ทองดี สุวรรณภารต) ครูละครผู้ใหญ่ และยังมีความสามารถในการแสดงละครพูดละครร้องอันเป็นบทพระราชนิพนธ์ด้วย การแสดงละครร้องละครพูดนั้น ท่านมักรับบทเป็นตัวนาง 
ภายหลังเมื่อออกจากราชการแล้ว พระยาอนิรุทธเทวาคงใช้ชีวิตอยู่กับการบำรุงนาฏศิลป์ มหรสพ ท่านมีคณะละครเป็นส่วนตัวของท่านเองคณะหนึ่ง ชื่อว่า "คณะละครบรรทมสินธุ์" (ตามชื่อบ้านของท่าน)  และยังได้ช่วยเหลือดูแลคณะละครของท่านเจ้าคุณพระประยูรวงศ์ ในรัชกาลที่ 5 อีกส่วนหนึ่งด้วย ภายหลังท่านจึงรับมรดกละครทั้งหมดมาดูแลเมื่อท่านเจ้าคุณพระประยูรวงศ์ถึงพิราลัย ใน พ.ศ. 2486 ซึ่งคณะละครทั้งสองนี้ได้ก่อกำเนิดบุคคลสำคัญทางวงการนาฏศิลป์เพิ่งขึ้นหลายท่าน บางท่านภายหลังยังได้มารับราชการในกรมศิลปากรต่อมา
พระยาอนิรุทธเทวาและคุณหญิงอนิรุทธเทวา มีความจงรักภักดียิ่งต่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แม้จะเสด็จสวรรคตไป ทั้งสองก็ยังมีความจงรักภักดีและรำลึกพระมหากรุณาธิคุณ เมื่อมีการแสดงละครก็จะกราบบังคมทูลเชิญ พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี และ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี พระราชธิดาพระองค์เดียว เสด็จมาทอดพระเนตรเพื่อความสำราญพระหฤทัย แม้ในยามวิกฤติคราวกบฎบวรเดช ทั้งสองพระองค์ถูกเชิญไปประทับเพื่อความปลอดภัยในพระบรมมหาราชวัง ทำให้ไม่ทรงทราบข่าวจากภายนอก ทั้งสองก็อุตสาหะเร้นกายฝ่าวงล้อมทหารและประตูพระบรมมหาราชวังที่ลั่นดาลไว้ทุกชั้น เข้ามากราบทูลข่าวสารให้ทรงทราบ คราวสงครามโลกทั้งสอง ถุงน่องใยบัวเป็นของหายาก ทั้งสองก็พยายามเสาะแสวงหาเอาไปถวายถึงอังกฤษ เหตุการณ์เหล่านี้เป็นพยานยืนยันได้ถึงความจงรักภักดีที่มีต่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แม้เสด็จสวรรคตไปก็ยังจงรักภักดีต่อหน่อเนื้อเชื้อไขที่มีอยู่เพียงพระองค์เดียวของล้นเกล้าล้นกระหม่อม
ถือได้ว่าพระยาอนิรุทธเทวา เป็นบุคคลสำคัญท่านหนึ่งที่ได้อุปถัมภ์บำรุงนาฏศิลป์ไทยในช่วงที่กำลงตกต่ำ คือช่วงหลังสิ้นรัชกาลที่ 6 หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ตลอดจนช่วงรัฐนิยม ของ จอมพล ป.พิบูลสงคราม ให้ดำรงอยู่ไม่เสื่อมสูญไปจากสังคมไทย จนกระทั่งเมื่อกรมศิลปากรเริ่มฟื้นฟูการแสดงนาฏศิลป์ให้ประชาชนชมอีกครั้งหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ท่านก็อุตสาหะไปชมการแสดงและช่วยวิจารณ์ในข้อบกพร่องในการแสดงให้กับกรมศิลปากรอีกหลายครั้ง

**ครอบครัว**
ด้านชีวิตครอบครัว ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ สมรสพระราชทานกับคุณหญิงเฉลา อนิรุทธเทวา ท.จ. เมื่อ พ.ศ. 2467 มีบุตร-ธิดา ร่วมกัน 3 คน คือ
# นางงามเฉิด อนิรุทธเทวา สมรสกับนายเตียบ สุจริตกุล บุตรมหาอำมาตย์โท เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (ปลื้ม สุจริตกุล) มีบุตรด้วยกัน 2 คน หนึ่งในนั้นคือ นายติรวัฒน์ สุจริตกุล ที่ปรึกษากองงานในพระองค์ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
# คุณหญิงงามฉลวย บุนนาค อดีตทำงานที่องค์การสนธิสัญญาป้องกันภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้านชีวิตครอบครัว สมรสกับศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ดนัย บุนนาค บุตรมหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาพิชัยญาติ (ดั่น บุนนาค) มีบุตรชายด้วยกัน 1 คน คือนายดนุช บุนนาค บริษัท ที่ปรึกษา กรรมการผู้อานวยการใหญ่ การบินไทย จำกัด (มหาชน) 
# พล.อ.เฟื่องเฉลย อนิรุทธเทวา อดีตผู้อำนวยการองค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึกในพระบรมราชูปถัมภ์ ลำดับที่ 13 ด้านชีวิตครอบครัว สมรสกับหม่อมราชวงศ์วิมลโพยม สวัสดิวัตน์ โอรสธิดาพลอากาศจัตวา หม่อมเจ้าวิศิษฎ์สวัสดิรักษ์ สวัสดิวัตน์ มีบุตรชายกับบุตรตรีด้วยกัน ลำดับที่หนึ่งคือ พันตำรวจเอก เทวานุวัฒน์ อนิรุทธเทวา อดีตผู้อำนวยการสำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรุงเทพมหานคร ลำดับที่สองคือนางแพรวโพยม อนิรุทธเทวา (ถึงแก่กรรม) สมรสกับนายโชคชัย กิติพราภรณ์ โดยทางตระกูลกิติพราภรณ์เป็นเจ้าของกิจการดรีมเวิลด์ สวนสนุกกลางแจ้งขนาดใหญ่ และสยามนิรมิตภูเก็ตโชว์, อดีตโรงละครสยามนิรมิต

**ปัจฉิมวัย**
บั้นปลายชีวิต พลตรี พระยาอนิรุทธเทวา ได้ป่วยด้วยโรคหัวใจพิการ อาการได้ทรุดลงตลอดมา จนถึงแก่อนิจกรรม ณ บ้านบรรทมสินธุ์ เทเวศร์ กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 11 มกราคม พ.ศ. 2494 เวลา 9.20 น. รวมอายุได้ 11

**ตำแหน่ง**
 13 กันยายน พ.ศ. 2458 ผู้ช่วยราชการกรมพระอัศวราช- 26 กุมภาพันธ์ 2458 – ราชองครักษ์เวรเสือป่า- 28 มีนาคม พ.ศ. 2458 จางวางห้องที่พระบรรทม- เจ้ากรมห้องที่พระบรรทม- 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2460 จางวางห้องที่พระบรรทม- 3 ธันวาคม พ.ศ. 2461 - รองอธิบดีกรมมหาดเล็ก- 16 มิถุนายน พ.ศ. 2462 อธิบดีกรมมหาดเล็ก- 7 เมษายน พ.ศ. 2467 ผู้บัญชาการกรมมหรสพ- 5 สิงหาคม พ.ศ. 2467 กลับไปเป็นอธิบดีกรมมหาดเล็กแต่ยังควบตำแหน่งผู้บัญชาการกรมมหรสพ
*พ.ศ. 2468 นายกสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
*19 มีนาคม พ.ศ. 2487 ประธานกรรมการธนาคารนครหลวงไทยคนที่ 2

**ยศ**

**ยศทหาร**
 นายร้อยเอก- นายพลตรี

**ยศกระทรวงวัง**
 มหาเสวกโท- มหาเสวกเอก

**ยศกรมมหาดเล็ก === - จางวางตรี- จางวางโท- จางวางเอก

**ยศกองเสือป่า**
 นายหมู่ตรี- นายหมู่โท- นายหมู่เอก- นายหมวดเอก- 26 กุมภาพันธ์ 2458 – นายกองตรี- – นายกองเอก- 9 กันยายน 2461 – นายนาวาเอก ราชนาวีเสือป่า- นายพลเสือป่า

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
พลตรี  ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เข็มและเหรียญต่างๆ ดังนี้
(ฝ่ายหน้า)- พ.ศ. 2454 – เข็มข้าหลวงเดิม- พ.ศ. 2454 – เข็มไอยราพต

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:ราชสกุลพึ่งบุญ
ฟื้น
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ว.ภ.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:นายพลชาวไทย
หมวดหมู่:พลตรี