สถานีกรุงเทพ (หัวลำโพง)

สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) หรือ สถานีรถไฟกรุงเทพ เป็นอดีตสถานีกลางของประเทศไทย และเป็นสถานีที่เก่าแก่ที่สุด เริ่มก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2453 ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างเสร็จและเปิดใช้งานเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2459 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ปัจจุบันสามารถเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ได้บริเวณถนนพระรามที่ 4 โดยมีรูปแบบของทางเชื่อมต่อทางสถาปัตยกรรมที่กลมกลืนกับรถไฟฟ้ามหานคร
สถานีกรุงเทพก่อสร้างในลักษณะโดมแบบอย่างอิตาลีผสมกับศิลปะสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา คล้ายกับสถานีรถไฟฟรังค์ฟวร์ทในประเทศเยอรมนี ประดับด้วยหินอ่อนและเพดานมีการสลักลายนูนต่าง ๆ เป็นหลัก โดยมีนาฬิกาขนาดใหญ่รัศมี 80 เซนติเมตร ตั้งอยู่กลางสถานีรถไฟเป็นสัญลักษณ์แห่งหนึ่ง
ก่อนปี พ.ศ. 2566 สถานีกรุงเทพเคยมีรถไฟกว่า 100 ขบวนต่อวัน โดยมีผู้โดยสารที่มาใช้บริการที่สถานีกรุงเทพหลายหมื่นคน (ข้อมูลใน พ.ศ. 2561) และโดยเฉพาะช่วงวันสำคัญและวันหยุดเนื่องในเทศกาลต่าง ๆ ของไทย เช่น วันขึ้นปีใหม่ วันสงกรานต์ จะมีผู้โดยสารเป็นจำนวนมาก
ปัจจุบันมีเพียงรถไฟขบวนรถธรรมดา รถชานเมือง และรถนำเที่ยวจำนวน 62 ขบวนเท่านั้น ที่ยังคงเริ่มต้นให้บริการที่สถานีกรุงเทพ ส่วนขบวนรถเร็ว รถด่วน และรถด่วนพิเศษ รวมจำนวน 52 ขบวน ได้ย้ายไปเริ่มต้นให้บริการที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ (สถานีกลางบางซื่อ) ตั้งแต่ช่วงบ่ายของวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2566

**ประวัติ**
สถานีนี้เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. 2453 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างเสร็จและเริ่มใช้งานเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2459 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สถานีรถไฟกรุงเทพ เดิมเป็นสถานีที่ให้บริการทั้งด้านการขนส่งสินค้าและขนส่งมวลชน ต่อมาการขยายตัวในด้านการโดยสารและขนส่งสินค้ามีมากขึ้น แต่ด้วยพื้นที่อันจำกัดเพียง 120 ไร่ จึงทำให้ต้องย้ายกิจการขนส่งสินค้าไปอยู่ที่ย่านสินค้าพหลโยธิน ตั้งแต่ พ.ศ. 2503 และทำการปรับปรุงสถานีรถไฟกรุงเทพให้เป็นสถานีรถไฟสำหรับบริการด้านขนส่งมวลชนเพียงอย่างเดียว เพื่อสามารถรองรับผู้โดยสารจากทั่วทุกสารทิศของประเทศ 

**การเปิดใช้งานสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์**
ไฟล์:Nakhon Lampang Railway Station สถานีรถไฟ นครลำปาง (Dec 2021) IMG 06.jpg|left|thumb|ป้ายรณรงค์คัดค้านการปิดสถานีของสหภาพฯ ที่สถานีนครลำปาง
เมื่อสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์เปิดใช้งานใน พ.ศ. 2564 และกลายเป็นสถานีรถไฟที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่งผลให้สถานีกรุงเทพต้องลดสถานะเป็นสถานีรองแทน ซึ่งในอนาคตสถานีกรุงเทพจะเป็นสถานีปลายทางของรถไฟฟ้าสายสีแดงเข้มช่วง บางซื่อ-หัวลำโพง และจะพัฒนาพื้นที่เป็นพิพิธภัณฑ์รถไฟไทยและศูนย์การเรียนรู้ อย่างไรก็ตาม มีกลุ่มคนบางส่วนที่คัดค้าน เช่น สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจรถไฟแห่งประเทศไทย เนื่องจากการยกเลิกสถานีกรุงเทพนั้นจะทำให้คนที่ต้องเดินทางเข้ามาทำงานในเมืองโดยใช้รถไฟทุกวันได้รับความเดือดร้อน สโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยศิลปากร และคณะกรรมการนักศึกษาคณะโบราณคดี ได้ร่วมแถลงการณ์คัดค้านนโยบายการปิดสถานีกรุงเทพ ขอให้มีการจัดมรดกทางวัฒนธรรมของสถานีกรุงเทพให้ชัดเจน เป็นต้น
โดยในช่วงแรกที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์เปิดใช้ จะมีเพียงรถไฟทางไกลบางขบวนเท่านั้นที่สามารถขึ้นไปใช้ได้ เช่น ขบวนรถนั่งและนอนปรับอากาศรุ่น JR-West Blue train (บนท.ป.JR) ที่ปรับปรุงใหม่ซึ่งจะพ่วงกับรถไฟฟ้ากำลังปรับอากาศ (บฟก.ป.Power Car), ขบวนรถนั่งและนอนปรับอากาศรุ่น CNR ชุด 115 คันซึ่งมีห้องน้ำเป็นระบบปิดและมีรถไฟฟ้ากำลังปรับอากาศ (บฟก.ป.Power Car) อยู่ในริ้วขบวน ส่วนรถไฟทางไกลขบวนอื่น ๆ จะยังคงใช้สถานีกรุงเทพต่อไปจนกว่าจะปรับปรุงห้องน้ำในตู้โดยสารเป็นระบบปิดจนเสร็จสิ้นแล้ว จึงจะทยอยไปรวมที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ต่อไป
ใน พ.ศ. 2565 การรถไฟแห่งประเทศไทยมีแผนที่จะย้ายจุดเริ่มต้นของรถไฟทางไกล 28 ขบวนไปที่สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์อีกครั้งในวันที่ 1 กันยายน แต่สุดท้ายแผนก็ได้เลื่อนออกไป จนกระทั่งในวันที่ 27 ธันวาคม การรถไฟแห่งประเทศไทยได้ประกาศย้ายจุดเริ่มต้นของรถไฟทางไกลกลุ่มขบวนรถเร็ว รถด่วน และรถด่วนพิเศษ ของสายเหนือ สายตะวันออกเฉียงเหนือ และสายใต้ รวมจำนวน 52 ขบวนไปยังสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ โดยเริ่มตั้งแต่ช่วงบ่ายของวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2566 ส่วนขบวนรถธรรมดา รถชานเมือง และรถนำเที่ยวจำนวน 62 ขบวน ยังคงให้บริการที่สถานีรถไฟกรุงเทพตามเดิม ทั้งนี้ได้มีการเปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการของ สถานีรถไฟกรุงเทพ เป็น สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) เพื่อป้องกันการสับสน

**ลักษณะของสถานี**
ตัวสถานีแบ่งเป็นสองส่วนหลัก ได้แก่ อาคารมุขหน้า มีลักษณะเหมือนระเบียงยาว และอาคารโถงสถานีเป็นอาคารหลังคาโค้งขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมแบบคลาสสิก คือ เป็นงานเลียนแบบสถาปัตยกรรมโบราณของกรีก - โรมัน จุดเด่นของสถานีกรุงเทพอีกอย่างหนึ่งคือ กระจกสีที่ช่องระบายอากาศ ทั้งด้านหน้าและด้านหลังซึ่งประดับไว้อย่างผสมผสานกลมกลืนกับตัวอาคาร เช่นเดียวกับนาฬิกาบอกเวลาซึ่งติดตั้งไว้กลางส่วนโค้งของอาคารด้านในและด้านนอก โดยเป็นนาฬิกาที่สั่งทำขึ้นพิเศษเป็นการเฉพาะ ไม่ระบุชื่อบริษัทผู้ผลิตเหมือนนาฬิกาทั่ว ๆ ไป
เมื่อก่อสร้างเสร็จใหม่ ๆ ใน พ.ศ. 2459 ในช่วงแรก ๆ บริเวณอาคารมุขหน้าของสถานีจะเขียนว่า "สถานีรถไฟหลวง สายเหนือ" ต่อมาจึงเปลี่ยนมาเป็นคำว่า "สถานีกรุงเทพ" ในภายหลัง
บริเวณที่พักผู้โดยสารเป็นห้องโถงชั้นครึ่ง ชั้นล่างซึ่งมีที่นั่งจำนวนมาก มีร้านค้าหลากหลาย ได้แก่ ร้านอาหาร ขนม เครื่องดื่ม ผลไม้ ขนมปัง ไอศกรีม หนังสือ ร้านขายยา ฯลฯ ก่อนถึงห้องจำหน่ายตั๋วล่วงหน้ายังมีห้องละหมาดอีกด้วย เหนือห้องประชาสัมพันธ์มีจอภาพขนาด 300 นิ้ว ควบคุมด้วยระบบดอลบีดิจิทัล ฉายเรื่องราวเกี่ยวกับการรถไฟ ส่วนชั้นลอยมีที่นั่งไม่มากนัก มีบริษัททัวร์ บริษัทรับจองโรงแรมและตั๋วเครื่องบิน บริการแลกเปลี่ยนเงินตรา และร้านกาแฟ
ที่ผนังด้านซ้ายและขวาของสถานีกรุงเทพมีภาพเขียนสีน้ำ เป็นภาพสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญๆ ของประเทศ อาทิ พระบรมมหาราชวัง ตลาดน้ำ เขาวัง ภูกระดึง หาดสมิหลา ฯลฯ นอกจากนี้ที่ด้านหน้าสถานีมีสวนหย่อมและน้ำพุสำหรับประชาชน โดยข้าราชการรถไฟได้รวบรวมทุนทรัพย์จัดสร้างอนุสาวรีย์น้อมเกล้าฯ อุทิศส่วนกุศลถวายแด่พระพุทธเจ้าหลวง อนุสาวรีย์ที่ว่านี้เป็นรูป “ช้างสามเศียร” มีพระบรมรูปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แกะสลักเป็นภาพนูนสูงประดิษฐานอยู่ด้านบน
ในวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2565 มีการจัดงาน Clash de Cartier ซึ่งเป็นงานปาร์ตี้พร้อมการจัดแสดงเครื่องเพชรของคาร์เทียร์ ที่สถานีกรุงเทพ

**การให้บริการ**
กิจการรถไฟ 19 มีเส้นทางที่ออกจากสถานีกรุงเทพ จำนวน 4 สาย ได้แก่ - ทางรถไฟสายเหนือ จำนวน 16 ขบวน- ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 6 ขบวน- ทางรถไฟสายตะวันออก จำนวน 22 ขบวน- ทางรถไฟสายใต้ จำนวน 4 ขบวน

**เที่ยวขึ้น**

**เที่ยวล่อง**

**การเชื่อมต่อ**
ภายในสถานีรถไฟกรุงเทพจะมีทางเดินเชื่อมไปยังสถานีหัวลำโพง ในเส้นทางของรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล อยู่ภายในชั้นใต้ดินของสถานีรถไฟ

**แผนผังสถานี**

**อุบัติเหตุ**
 พ.ศ. 2529 – เหตุหัวรถจักรจีอี 6 คันไร้คนขับ ชนสถานีรถไฟกรุงเทพ- พ.ศ. 2559
** เหตุการณ์ไฟไหม้สถานีรถไฟกรุงเทพ
** เหตุการณ์ระเบิดบริเวณสถานีรถไฟกรุงเทพ เนื่องจากนำก้นบุหรี่ไปทิ้งในขวดเครื่องดื่มชูกำลัง- และรวมถึงเหตุการณ์รถไฟตกรางในย่าน หลายครั้ง

**สมุดภาพ**

**สถานที่สำคัญใกล้เคียง**

**การคมนาคม**
รถไฟฟ้ามหานคร- สถานีหัวลำโพง- สถานีวัดมังกร
เรือโดยสารคลองผดุงกรุงเกษม- ท่าหัวลำโพง- ท่านพวงศ์- ท่ายศเส
 เรือด่วนเจ้าพระยาและไทย สมายล์ โบ้ท- ท่ากรมเจ้าท่า
 เรือข้ามฟากแม่น้ำเจ้าพระยา- ท่าสวัสดี
สะพาน

**หน่วยงานราชการ**

**รัฐวิสาหกิจ**
 การรถไฟแห่งประเทศไทย- ศูนย์ไปรษณีย์กรุงเทพ

**สถานศึกษา**

**สถานพยาบาล**
 โรงพยาบาลเทียนฟ้ามูลนิธิ- โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์- โรงพยาบาลกว๋องสิวมูลนิธิ

**สถานพยาบาลสัตว์**
 โรงพยาบาลสัตว์ศิริเวช

**ศาสนสถานและสุสาน**
ศาสนาพุทธ
ศาสนาอิสลาม- มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก
ศาสนาคริสต์- โบสถ์กาลหว่าร์- คริสตจักรสะพานเหลือง
ความเชื่ออื่น ๆ- ศาลเจ้าโจวซือกง- ศาลเจ้าเล่งบ๊วยเอี๊ยะ

**อนุสรณ์สถาน**
 วงเวียน 22 กรกฎาคม- วงเวียนโอเดียน

**พิพิธภัณฑ์**
 พิพิธภัณฑ์รถไฟไทย- พิพิธตลาดน้อย

**สวนสาธารณะ**
 อุทยาน 100 ปี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

**สนามกีฬา**
 สนามกีฬาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

**ธุรกิจ**
 ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาตลาดน้อย

**ตลาดและศูนย์การค้า**
 ตลาดน้อย- คลองถม- เยาวราช- ริเวอร์ซิตี

**องค์กรไม่แสวงหากำไร**
 มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง

**สถานที่ทางธรรมชาติ**
 คลองผดุงกรุงเกษม- แม่น้ำเจ้าพระยา- เกาะรัตนโกสินทร์

**อ้างอิง**
 กรมรถไฟหลวง, รายงานกองบัญชาการครั้งที่ 20 กล่าวด้วยการเดินรถไฟหลวงทางขนาดใหญ่ในกรุงสยามประจำพระพุทธศักราช 2459 (ปีคฤศต์ศักราช 1916-17), โรงพิมพ์กรมรถไฟ, พระนคร, พ.ศ. 2460 (เก็บรักษาที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ)  - กรมรถไฟหลวง,งานฉลองรถไฟหลวง 50 ปี,  โรงพิมพ์กรมรถไฟ, พระนคร, พ.ศ. 2490 -  ประวัติสถานีรถไฟกรุงเทพ date=2007-03-28  ฝ่ายการช่างโยธา การรถไฟแห่งประเทศไทย

**ดูเพิ่ม**
 รถรางกรุงเทพ

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง)-  ประวัติสถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) date=2021-11-12  ที่การรถไฟแห่งประเทศไทย
กรุงเทพ
กรุงเทพ
กรุงเทพ
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตปทุมวัน
กรุงเทพ
หมวดหมู่:ก่อตั้งในกรุงเทพพระมหานครในปี พ.ศ. 2459