กติกาสัญญาวอร์ซอ

องค์การสนธิสัญญาวอร์ซอ มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า สนธิสัญญาแห่งไมตรี ความร่วมมือ และการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน (Treaty of Friendship, Co-operation, and Mutual Assistance; r=Dogovor o druzhbe, sotrudnichestve i vzaimnoy pomoshchi) รู้จักกันดีในชื่อ กติกาสัญญาวอร์ซอ (Warsaw Pact) เป็นกติกาสัญญาด้านความมั่นคงร่วมกันระหว่างสหภาพโซเวียตกับรัฐบริวารของตนอีกเจ็ดแห่งในยุโรปตอนกลางและตะวันออกระหว่างช่วงสงครามเย็น กติกาสัญญาวอร์ซอเป็นส่วนเพิ่มด้านการทหารของคณะกรรมาธิการเพื่อการช่วยเหลือทางเศรษฐกิจระหว่างกันหรือ โคเมคอน (Council for Mutual Economic Assistance; CoMEcon) ซึ่งเป็นองค์การทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาคสำหรับรัฐคอมมิวนิสต์ในยุโรปตอนกลางและตะวันออก ทั้งนี้กติกาสัญญาวอร์ซอก่อตั้งขึ้นเพื่อตอบโต้การที่เยอรมนีตะวันตกเข้าร่วมกับองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (เนโท) ในปี พ.ศ. 2498 จากการลงนามในสนธิสัญญาปารีส พ.ศ. 2497 แต่ก็ยังถือว่าก่อตั้งขึ้นเพราะสหภาพโซเวียตต้องการดำรงอำนาจควบคุมทางการทหารในยุโรปตอนกลางและยุโรปตะวันออกด้วยเช่นกัน
แม้ว่ากติกาสัญญาวอร์ซอจะก่อตั้งขึ้นเพื่อคานอำนาจ หรือต่อกร กับองค์การเนโท แต่ไม่ปรากฏการเผชิญหน้าโดยตรงของทั้งสองฝ่าย หากแต่ความขัดแย้งนี้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของการต่อสู่ทางแนวคิดและอุดมการณ์ ทั้งสนธิสัญญาเนโทและกติกาสัญญาวอร์ซอต่างทำให้เกิดการขยายกองกำลังทางทหารและบูรณาการความร่วมมือในหมู่ประเทศสมาชิกของตน โดยปฏิบัติการทางทหารครั้งใหญ่ที่สุดที่เกิดขึ้นก็คือการบุกครองเชโกสโลวาเกียของฝ่ายกติกาสัญญาวอร์ซอในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2511 (รัฐสมาชิกเข้าร่วมทุกแห่งยกเว้นแอลเบเนียและโรมาเนีย) ซึ่งทำให้แอลเบเนียถอนตัวออกจากกติกาสัญญาดังกล่าวภายในระยะเวลาหนึ่งเดือนหลังจากนั้น ต่อเอกภาพขององค์การสนธิสัญญาวอร์ซอเริ่มสั่นคลอนจากการแผ่ขยายของการปฏิวัติ พ.ศ. 2532 ทั่วทั้งภูมิภาคยุโรปตะวันออก ซึ่งเริ่มจากขบวนการเอกภาพ (Solidarity movement) ในโปแลนด์ และการเลือกตั้งที่ประสบความสำเร็จในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2532
ทั้งเยอรมนีตะวันออกและโปแลนด์ถอนตัวออกจากกติกาสัญญาในปี พ.ศ. 2533 ต่อมาในวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534 ที่ประชุมของรัฐมนตรีกลาโหมและรัฐมนตรีต่างประเทศจากรัฐสมาชิกที่เหลืออยู่ห้าแห่งประกาศให้กติกาสัญญาดังกล่าวยุติบทบาทลง ตามมาด้วยการล่มสลายของสหภาพโซเวียตในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน ซึ่งแม้ว่าอดีตสาธารณรัฐโซเวียตส่วนมากจะรวมกลุ่มกันตั้งองค์การสนธิสัญญาความมั่นคงร่วมแห่งใหม่ขึ้นมาไม่นานหลังจากนั้น แต่รัฐสมาชิกนอกสหภาพโซเวียตของกติกาสัญญาวอร์ซอเดิมจำนวนเจ็ดแห่งกลับไปเข้าร่วมกับองค์การเนโทแทน (เยอรมนีตะวันออกที่ผ่านการรวมประเทศกับเยอรมนีตะวันตก; สาธารณรัฐเช็กและสาธารณรัฐสโลวักในฐานะรัฐอธิปไตยที่แยกออกจากกัน)

**ประวัติ**
สหภาพโซเวียตกล่าวโจมตีว่าองค์การเนโทมีวัตถุประสงค์เพื่อรุกราน จึงได้ตั้งองค์การสนธิสัญญาวอร์ซอขึ้นในปี พ.ศ. 2498 และมีชื่อเต็มและชื่ออย่างเป็นทางการว่า สนธิสัญญาวอร์ซอแห่งความร่วมมืออย่างมิตรไมตรีและการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน หรือ องค์การสนธิสัญญาวอร์ซอ (Warsaw Treaty on Friendship Cooperation and Mutual Aid; Warsaw Treaty Organization)
องค์การสนธิสัญญาวอร์ซอมีข้อบททำนองเดียวกับข้อห้าขององค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือที่ว่าการโจมตีสมาชิกรัฐใดรัฐหนึ่งจะถือว่าเป็นการโจมตีรัฐสมาชิกทั้งหมด และข้อห้าของกติกาสัญญายังได้ระบุถึงการบัญชาการทหารร่วมกันด้วย กติกาสัญญาวอร์ซอได้ถูกยกเลิกอย่างเป็นทางการที่กรุงปรากในวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2534

**รัฐสมาชิก**
รัฐสมาชิกทั้งแปดแห่งในกติกาสัญญาวอร์ซอให้สัตยาบันว่าจะร่วมกันปกป้องรัฐสมาชิกใดก็ตามที่ถูกโจมตี ซึ่งรูปแบบความสัมพันธ์ในหมู่รัฐสมาชิกเป็นแบบความสัมพันธ์สองทาง ไม่ก้าวก่ายกิจการภายในของอีกฝ่าย และเคารพอำนาจอธิปไตยและอิสรภาพทางการเมืองของกันและกัน อย่างไรก็ตามรัฐบาลของรัฐสมาชิกทุกแห่งในกติกาสัญญานี้ล้วนแต่ถูกสหภาพโซเวียตควบคุมทางอ้อมด้วยกันทั้งสิ้น
*1946 สาธารณรัฐประชาชนแอลเบเนีย (ถอนตัวปี พ.ศ. 2511)
*1946 สาธารณรัฐประชาชนบัลแกเรีย
*Czechoslovakia สาธารณรัฐสังคมนิยมเชโกสโลวัก
*East Germany สาธารณรัฐประชาธิปไตยเยอรมนี (ถอนตัวปี พ.ศ. 2533)
*1949 สาธารณรัฐประชาชนฮังการี 
*Poland สาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์ (ถอนตัวปี พ.ศ. 2533)
*1952 สาธารณรัฐสังคมนิยมโรมาเนีย 
*Soviet Union สหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียต
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2506 สาธารณรัฐประชาชนมองโกเลียยื่นคำร้องขอเข้าร่วมเป็นรัฐสมาชิกภายใต้มาตรา 9 ของกติกาสัญญานี้ แต่เนื่องจากความสัมพันธ์จีน-โซเวียตที่ร้าวฉานมากขึ้นเรื่อย ๆ ส่งผลให้มองโกเลียมีสถานะเพียงรัฐผู้สังเกตการณ์เท่านั้น ต่อมาในปี พ.ศ. 2509 สหภาพโซเวียตจึงยินยอมให้ตั้งฐานกำลังในมองโกเลีย

**ยุคหลังกติกาสัญญาวอร์ซอ**
อดีตประเทศสมาชิกกติกาสัญญาวอร์ซอส่วนใหญ่ได้หันไปเข้าร่วมกับองค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ โดยวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2542 ฮังการี สาธารณรัฐเช็ก และโปแลนด์ได้เข้าร่วมองค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ ต่อมาในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2547 บัลกาเรีย เอสโตเนีย ลัตเวีย ลิทัวเนีย โรมาเนีย และสโลวาเกียก็ได้เข้าร่วมเช่นเดียวกัน 


**ตราสัญลักษณ์**

**ประมุขแห่งรัฐและหัวหน้ารัฐบาลของรัฐสมาชิกในปี พ.ศ. 2530**
แม้ว่าสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบียโลรัสเซียและสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตยูเครนต่างก็เป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต แต่ทั้งสองรัฐเข้าร่วมเป็นสมาชิกของสหประชาชาติแยกกันต่างหาก จึงถูกจำแนกเป็นรัฐสมาชิกแยกจากกันในรายนามนี้ไฟล์:Bundesarchiv Bild 183-1987-0529-029, Berlin, Tagung Warschauer Pakt, Gruppenfoto.jpg|thumb|การประชุมผู้แทนเจ็ดประเทศในสนธิสัญญาวอร์ซอว์ในเดือนพฤษภาคม 2530 จากซ้ายไปขวา: กุสตาว ฮูซาก, ตอดอร์ ซีฟกอฟ, เอริช ฮ็อนเน็คเคอร์, มีฮาอิล กอร์บาชอฟ, นีกอลาเอ ชาวูเชสกู, วอยแชค ยารูแซลสกี, และ ยาโนช กาดาร์
ไฟล์:Bundesarchiv Bild 183-B0115-0010-066, Berlin, VI. SED-Parteitag, Warnke, Shiwkow - Zhivkov.jpg|1971 สาธารณรัฐประชาชนบัลแกเรียตอดอร์ ซีฟกอฟsmall|เลขาธิการใหญ่คณะกรรมาธิการกลางแห่งพรรคคอมมิวนิสต์บัลแกเรีย
ไฟล์:Gustáv Husák - oříznuto.JPG|Czechoslovakia สาธารณรัฐสังคมนิยมเชโกสโลวักกุสตาว ฮูซากsmall|เลขานุการคนแรกของพรรคคอมมิวนิสต์เชโกสโลวาเกีย
ไฟล์:Bundesarchiv Bild 183-R0518-182, Erich Honecker.jpg|East Germany สาธารณรัฐประชาธิปไตยเยอรมนีเอริช ฮ็อนเน็คเคอร์small|เลขาธิการพรรคเอกภาพพรรคสังคมนิยมแห่งประเทศเยอรมนี
ไฟล์:János Kádár (fototeca.iiccr.ro).jpg|Hungary สาธารณรัฐประชาชนฮังการียาโนช กาดาร์small|เลขาธิการพรรคแรงงานสังคมนิยมฮังการี
ไฟล์:Wojciech Jaruzelski.jpg|Poland สาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์วอยแชค ยารูแซลสกีsmall|ประธานาธิบดีโปแลนด์
ไฟล์:Nicolae Ceaușescu.jpg|1965 สาธารณรัฐสังคมนิยมโรมาเนียนีกอลาเอ ชาวูเชสกูsmall|ประธานาธิบดีโรมาเนีย
ไฟล์:RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg|USSR สหภาพสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตมิฮาอิล กอร์บาชอฟsmall|เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียต

**ดูเพิ่ม**
 องค์การสนธิสัญญาความมั่นคงร่วมกัน- องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้

**อ้างอิง**

**ดูเพิ่ม**
 Faringdon, Hugh. Confrontation: the strategic geography of NATO and the Warsaw Pact. (London: Routledge & Kegan Paul, 1986.)- cite journal|last=Heuser|first=Beatrice|title=Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies|journal=Contemporary European History|year=1998|volume=7|issue=3|pages=311–327|doi=10.1017/S0960777300004264|authorlink=Beatrice Heuser- Mackintosh, Malcolm. The evolution of the Warsaw Pact (International Institute for Strategic Studies, 1969)- Kramer, Mark N. "Civil-military relations in the Warsaw Pact, The East European component," International Affairs, Vol. 61, No. 1, Winter 1984-85.- isbn=978-0-07-031746-8- cite book|last=Mastny|first=Vojtech|authorlink=Vojtech Mastny|title=A Cardboard Castle ?: An Inside History of the Warsaw Pact, 1955–1991|year=2005|publisher=Central European University Press|location=Budapest|isbn=978-963-7326-07-3|url=http://books.google.com/books?id=Jm4L_b8CHycC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|author2=Byrne, Malcolm 

**ภาษาอื่น**
 language=de- language=it – Original Ed.: language=fr

**บทบันทึก**
 url=http://books.google.com/books/about/Konrad_Adenauer_Memoirs_1945_53.html?id=-Nnjdi6b2wMC - url=http://books.google.it/books?id=58kIAQAAMAAJ

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection-  Parallel History Project on Cooperative Security-  Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact (1989)

หมวดหมู่:กติกาสัญญา
หมวดหมู่:สนธิสัญญาในคริสต์ศตวรรษที่ 20
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหาร
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับแอลเบเนีย
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับบัลแกเรีย
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับเชโกสโลวาเกีย
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับเยอรมนีตะวันออก
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับฮังการี
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับโปแลนด์
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับโรมาเนีย
หมวดหมู่:พันธมิตรทางการทหารเกี่ยวข้องกับสหภาพโซเวียต
หมวดหมู่:สนธิสัญญาด้านพันธมิตรทางการทหาร
หมวดหมู่:สนธิสัญญาเกี่ยวข้องกับเยอรมนีตะวันออก
หมวดหมู่:สนธิสัญญาเกี่ยวข้องกับสหภาพโซเวียต
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2498
หมวดหมู่:สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2534
หมวดหมู่:มอสโก