บริติชราช

บริติชราช (British Raj) เป็นการปกครองของพระมหากษัตริย์อังกฤษในอนุทวีปอินเดีย เรียกอีกอย่างว่า การปกครองส่วนพระองค์ในอินเดีย (link=no) หรือ การปกครองโดยตรงในอินเดีย (Direct rule in India) โดยดำรงอยู่ตั้งแต่ ค.ศ. 1858 จนถึง 1947Mughal Empire ... 1526-1858 Akbar I ... 1556-1605  Aurengzeb ... 1658-1707  British victory at Plassey ... 1757  Britain becomes paramount power ... 1818British Raj ... 1858-1947 ภูมิภาคที่อยู่ภายใต้การปกครองของบริเตนแห่งนี้เรียกกันโดยทั่วไปว่า อินเดีย ตามการใช้งานในปัจจุบัน รวมถึงพื้นที่ในปกครองของสหราชอาณาจักรโดยตรง ซึ่งเรียกแบบโดยรวมว่าบริติชอินเดีย ตลอดจนรัฐในปกครองของเจ้าพื้นเมือง แต่เนื่องจากบรรดารัฐดังกล่าวอยู่ภายใต้อธิปไตยชั้นสูงสุดโดยบริเตน จึงทำให้พื้นที่ดังกล่าวเรียกว่ารัฐมหาราชา บางครั้งภูมิภาคแห่งนี้เรียกว่า บริติช-อินเดีย หรือ จักรวรรดิอินเดีย ถึงแม้ว่าจะเป็นชื่อเรียกอย่างไม่เป็นทางการก็ตาม
ก่อนหน้ายุคบริติชราช อังกฤษได้ปกครองบรรดาดินแดนในอนุทวีปอินเดียผ่านบริษัทอินเดียตะวันออกกว่าร้อยปี ซึ่งบริษัทนี้มีกองเรือและกองทหารเป็นของตนเอง การปกครองโดยบริษัทฯได้สิ้นสุดลงเมื่อมีการตราพระราชบัญญัติรัฐบาลอินเดีย ค.ศ. 1858 ในการนี้ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียได้สถาปนาพระองค์เป็นจักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย ทรงส่งขุนนางไปปกครองอินเดียในตำแหน่งอุปราชและข้าหลวงต่างพระองค์ ต่อมาภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ก็ได้มีการแบ่งอินเดียแบ่งออกเป็นสองประเทศในเครือจักรภพคืออินเดีย (ประเทศอินเดียในปัจจุบัน) และปากีสถาน (ประเทศปากีสถานและประเทศบังกลาเทศในปัจจุบัน) ส่วนพม่านั้นได้แยกตัวออกจากรัฐบาลบริติชอินเดียในปี ค.ศ. 1937 และรัฐบาลสหราชอาณาจักรปกครองโดยตรงตั้งแต่บัดนั้น
บริติชราชประกอบไปด้วยดินแดนที่เป็นประเทศอินเดียและบังกลาเทศในปัจจุบัน อีกทั้งยังมีเอเดน (1839-1937), พม่าตอนบน (1885-1937), และพม่าตอนล่าง (1853-1937), โซมาลิแลนด์ของบริเตน (1884-98), โอมานและมัสกัต (1892-1947), บาห์เรน (1861-1947),  กาตาร์ (1916-47), คูเวต (1899-1947), รัฐทรูเชียล (1820-1947), และ สเตรตส์เซตเทิลเมนต์ (1826-67) นอกจากนี้ บริติชราชยังมีเขตอำนาจถึงดินแดนในปกครองอังกฤษในตะวันออกกลาง เงินตรารูปีอินเดียใช้กันอย่างแพร่หลายในอนุทวีปอินเดีย อย่างไรก็ตาม ในบรรดาดินแดนในบังคับของอังกฤษเหล่านี้ บริติชซีลอน (ประเทศศรีลังกาในปัจจุบัน) มีฐานะเป็นคราวน์โคโลนีที่ไม่ขึ้นกับรัฐบาลอุปราชแห่งอินเดีย 
ราชอาณาจักรเนปาลและภูฏาน แม้มีความขัดแย้งกับสหราชอาณาจักร แต่ก็ลงนามทำสนธิสัญญากันและได้รับการยอมรับในฐานะรัฐเอกราชและไม่ใช่ส่วนหนึ่งของบริติชราช ราชอาณาจักรสิกขิมได้รับการตั้งให้เป็นรัฐราชวงศ์หลังการลงนามในสนธิสัญญาอังกฤษ-สิกขิมในปี 1862 อย่างไรก็ตาม ไม่เคยมีการตกลงในประเด็นว่าด้วยความมีอธิปไตย มัลดีฟส์เป็นรัฐในอารักขาของบริเตนตั้งแต่ปี 1867 ถึงปี 1965 ซึ่งไม่ใช่ส่วนหนึ่งในบริติชราช
เหรียญทองหนึ่งโมอูร์ (เท่ากับ 15 เหรียญเงินรูปี) เป็นเงินตราที่ใช้ในบริติชราชตลอดจนในเนปาลและอัฟกานิสถาน

**บริติชอินเดียและรัฐมหาราชา**
อินเดียในยุคของบริติชราช ประกอบด้วยดินแดนสองประเภท คือ บริติชอินเดีย ปกครองและบริหารโดยรัฐบาลกลาง กับ รัฐพื้นเมือง (รัฐมหาราชา)  ปกครองโดยเจ้าอินเดียแต่บริหารโดยรัฐบาลกลาง ทั้งนี้ในมาตรา 18 ของพระราชบัญญัติจำกัดความ ค.ศ. 1889 (Interpretation Act) บัญญัติไว้ว่า:
(4.) คำว่า "บริติชอินเดีย" นั้นหมายถึงดินแดนและสถานที่ทั้งปวงในแผ่นดินแว่นแคว้นในสมเด็จฯ ซึ่งขณะนี้อยู่ในปกครองโดยสมเด็จฯผ่านทางข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย หรือผ่านข้าหลวงหรือเจ้าพนักงานอื่นใดอันขึ้นกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย
(5.) คำว่า "อินเดีย" นั้นหมายถึงบริติชอินเดียพร้อมด้วยดินแดนของบรรดาเจ้าหรือผู้นำพื้นเมืองภายใต้พระราชอำนาจในสมเด็จฯ ซึ่งทรงบริหารผ่านข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย หรือผ่านข้าหลวงหรือเจ้าพนักงานอื่นใดอันขึ้นกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย
โดยทั่วไป คำว่า "บริติชอินเดีย" นั้นใช้เพื่อสื่อถึงอนุทวีปอินเดียภายใต้การปกครองของบริษัทอินเดียตะวันออกระหว่าง ค.ศ. 1600 ถึง 1858 นอกจากยังคำว่าบริติชอินเดีย ยังใช้สื่อถึงชาวอังกฤษในอินเดียด้วย ส่วนคำว่า "จักรวรรดิอินเดีย" นั้นเป็นคำที่ไม่ใช้ในสารบบกฎหมาย แต่เนื่องจากกษัตริย์อังกฤษทรงปกครองอินเดียในพระอิสริยยศ จักรพรรดิแห่งอินเดีย ดังนั้นเวลากษัตริย์อังกฤษมีพระราชดำรัสไปยังรัฐสภาจึงมักจะเรียกอินเดียว่า "จักรวรรดิอินเดีย" ทั้งนี้ หนังสือเดินทางที่ออกโดยรัฐบาลบริติชอินเดียนั้น ปรากฏคำว่า "Indian Empire" บนปก และปรากฏคำว่า "Empire of India" อยู่ด้านใน นอกจากนี้ยังมีการสถาปนาเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่มีชื่อว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันสูงส่งยิ่งแห่งจักรวรรดิอินเดีย ด้วย

**มณฑลขนาดใหญ่**
ในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่คริสต์ศตวรรษที่ 20 บริติชอินเดียประกอบด้วยมณฑลทั้งสิ้น8มณฑล ซึ่งมณฑลเหล่านั้นได้รับการปกครองโดยผู้ว่าราชการ หรือรองผู้ว่าราชการ
ในช่วงของการแบ่งเบงกอล (ค.ศ. 1905–1913) มณฑลอัสสัมและเบงกอลตะวันออกได้รับการก่อตั้งขึ้นในฐานะเขตผู้แทนพระองค์ ใน ค.ศ. 1911 มณฑลเบงกอลตะวันออก ถูกรวมกับมณฑลเบงกอลอีกครั้ง และมณฑลใหม่ทางตะวันออกได้กลายไปเป็นมณฑลอัสสัม, เบงกอล, พิหาร และโอฑิศา

**ธงที่เกี่ยวข้อง**

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**

**แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับด้านการสำรวจ**
 Allan, J., T. Wolseley Haig, H. H. Dodwell.  The Cambridge Shorter History of India (1934) 996 pp.- Bandhu, Deep Chand. History of Indian National Congress (2003) 405pp-  isbn=978-81-250-2596-2.-  isbn=978-0-521-38650-0.- isbn=0-415-30787-2-  isbn=978-0-19-873113-9.- url=https://archive.org/details/modernsouthasiah00bose - isbn=978-81-89093-08-2-  isbn=978-0-582-38173-5- Coupland, Reginald.  India: A Re-Statement (Oxford University Press, 1945)- Dodwell H. H., ed. The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858 (1932) 660 pp.  online edition; also published as vol 5 of the Cambridge History of the British Empire- Gilmour, David. The British in India: A Social History of the Raj(2018); expanded edition of The Ruling Caste: Imperial Lives in the Victorian Raj (2007)  Excerpt and text search- Herbertson, A.J. and O.J.R. Howarth. eds. The Oxford Survey Of The British Empire (6 vol 1914)  online vol 2 on Asia pp. 1–328 on India- James, Lawrence. Raj: The Making and Unmaking of British India (2000)-  isbn=978-0-19-280358-0.- Louis, William Roger, and Judith M. Brown, eds. The Oxford History of the British Empire (5 vol 1999–2001), with numerous articles on the Raj- isbn=978-0-521-45754-5- isbn=978-1-85168-237-9- title=An advanced history of India - Majumdar, R. C. ed. (1970). British paramountcy and Indian renaissance. (The history and culture of the Indian people) Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan.- Mansingh, Surjit The A to Z of India (2010), a concise historical encyclopaedia-  isbn=978-0-521-00254-7.- isbn=978-1-84331-004-4-  isbn=978-0-521-68225-1- Moon, Penderel. The British Conquest and Dominion of India (2 vol. 1989) 1235pp; the fullest scholarly history of political and military events from a British top-down perspective;- url-status=dead- Panikkar, K. M. (1953). Asia and Western dominance, 1498–1945, by K.M. Panikkar. London: G. Allen and Unwin.-  isbn=978-0-582-31738-3.- Riddick, John F. The history of British India: a chronology (2006)  excerpt and text search, covers 1599–1947- Riddick, John F. Who Was Who in British India (1998), covers 1599–1947- isbn=978-0-230-34549-2- isbn=978-0-333-90425-1- Smith, Vincent A. (1958) The Oxford History of India (3rd ed.) the Raj section was written by Percival Spear- Somervell, D.C. The Reign of King George V, (1936) covers Raj 1910–35 pp. 80–84, 282–91, 455–64  online free-  url=https://books.google.com/books?id=K2H_v0t5jTkC&pg=PA147.- isbn=978-0-19-565446-2.- isbn=978-1-4443-2351-1.- Thompson, Edward, and G.T. Garratt. Rise and Fulfilment of British Rule in India (1934) 690 pages; scholarly survey, 1599–1933  excerpt and text search- isbn=978-0-19-516677-4.- Wolpert, Stanley, ed. Encyclopedia of India (4 vol. 2005) comprehensive coverage by scholars- isbn=978-0-19-539394-1

**แหล่งอ้างอิงที่ได้รับการศึกษาเป็นพิเศษ**
 isbn=978-0-19-563049-7- isbn=978-0-521-66360-1- isbn=978-0-674-01748-1- isbn=978-0-674-02153-2- Bayly, Christopher Alan. Imperial Meridian: The British Empire and the World 1780-1830. (Routledge, 2016).- pages=79–81- Bosma, Ulbe (2011),  Emigration: Colonial circuits between Europe and Asia in the 19th and early 20th century,  EGO - European History Online, Mainz:  Institute of European History, retrieved: March 25, 2021 ( pdf).- Brown, Judith M. Gandhi: Prisoner of Hope (1991), scholarly biography- isbn=978-0-19-924679-3 - Buckland, C.E. Dictionary of Indian Biography (1906) 495 pp.  full text- s2cid=147335168 - isbn=978-0-521-59692-3.- isbn=978-0-521-52328-8.- isbn=978-0-521-89436-4.- isbn=9780049540026 - title-link=Late Victorian Holocausts - Dewey, Clive. Anglo-Indian Attitudes: The Mind of the Indian Civil Service (2003)- Ewing, Ann. "Administering India: The Indian Civil Service", History Today, June 1982, 32#6 pp. 43–48, covers 1858–1947- isbn=978-0-521-00254-7- Gilmartin, David. 1988. Empire and Islam: Punjab and the Making of Pakistan. University of California Press. 258 pages. 978-0-520-06249-8.- Gilmour, David. Curzon: Imperial Statesman (2006)  excerpt and text search- Gopal, Sarvepalli. British Policy in India 1858–1905 (2008)- isbn=978-0-674-47310-2- Gopal, Sarvepalli. Viceroyalty of Lord Irwin 1926–1931 (1957)- publisher=Oxford U. Press- url=https://www.google.com/books/edition/Hindu_Nationalism_and_the_Language_of_Po/XNsganXnq-oC.- hdl-access=free - s2cid=146232991 
*date=1988 - isbn=978-0-521-86649-1- publisher=Published under the authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press. Pp. xxx, 1 map, 552.- publisher=Cambridge U. Press, 334 pages.- Kaminsky, Arnold P. The India Office, 1880–1910 (1986)  excerpt and text search, focus on officials in London- url=https://archive.org/details/greatpartitionma00khan - Khan, Yasmin. India At War: The Subcontinent and the Second World War (2015), wide-ranging scholarly survey  excerpt; also published as Khan, Yasmin. The Raj At War: A People's History Of India's Second World War (2015) a major, comprehensive scholarly study- s2cid=143348610 - isbn=978-1-113-34966-8- Kumar, Deepak. Science and the Raj: A Study of British India (2006)- Lipsett, Chaldwell. Lord Curzon in India 1898–1903 (1903)  excerpt and text search 128pp- isbn=978-0-521-89261-2.- MacMillan, Margaret. Women of the Raj: The Mothers, Wives, and Daughters of the British Empire in India (2007)- isbn=978-81-85054-99-5- url=https://books.google.com/books?id=TRcMoGSkRtIC&pg=PR8- isbn=978-0-19-924678-6- Moore, Robin J. "India in the 1940s", in Robin Winks, ed. Oxford History of the British Empire: Historiography, (2001b), pp. 231–42- publisher=Oxford University Press- isbn=978-0-19-924678-6- Raghavan, Srinath. India's War: World War II and the Making of Modern South Asia (2016). wide-ranging scholarly survey  excerpt- isbn=978-0-559-80001-6- isbn=978-0-19-547811-2- isbn=978-0-521-03989-5- Read, Anthony, and David Fisher; The Proudest Day: India's Long Road to Independence (W. W. Norton, 1999)  Archive.org, borrowable- Riddick, John F. The History of British India: A Chronology (2006)  excerpt- Riddick, John F. Who Was Who in British India (1998); 5000 entries  excerpt- isbn=978-0-521-36328-0.- isbn=978-0-19-579051-1.- Thatcher, Mary. Respected Memsahibs: an Anthology (Hardinge Simpole, 2008)- s2cid=150456443 .- Voigt, Johannes. India in The Second World War (1988)- isbn=978-0-275-94733-0.- title=Encyclopædia Britannica .- Wolpert, Stanley A. Jinnah of Pakistan (2005)- Wolpert, Stanley A. Tilak and Gokhale: revolution and reform in the making of modern India (1962)  full text online

**แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับด้านเศรษฐกิจและประวัติศาสตร์สังคม**
 Anstey, Vera. The economic development of India (4th ed. 1952), 677pp; thorough scholarly coverage; focus on 20th century down to 1939- Ballhatchet, Kenneth. Race, Sex, and Class under the Raj: Imperial Attitudes and Policies and Their Critics, 1793–1905 (1980).- Chaudhary, Latika, et al. eds.  A New Economic History of Colonial India (2015)-  s2cid = 146480332 - Chaudhuri, Nupur. "Imperialism and Gender." in Encyclopedia of European Social History, edited by Peter N. Stearns, (vol. 1, 2001), pp. 515–521.  online emphasis on Raj.- Dutt, Romesh C. The Economic History of India under early British Rule (1901); The Economic History of India in the Victorian Age (1906)  online- Gupta, Charu, ed. Gendering Colonial India: Reforms, Print, Caste and Communalism (2012)- Hyam, Ronald.  Empire and Sexuality: The British Experience (1990).- isbn=978-0-521-22802-2- Lockwood, David.  The Indian Bourgeoisie: A Political History of the Indian Capitalist Class in the Early Twentieth Century (I.B. Tauris, 2012) 315 pages; focus on Indian entrepreneurs who benefited from the Raj, but ultimately sided with the Indian National Congress.-  s2cid = 96476257 bot=medic-  doi-access = free - Sarkar, J. (2013, reprint). Economics of British India ... Third edition. Enlarged and partly rewritten. Calcutta: M.C. Sarkar & Sons.-  s2cid = 144581168 - Sinha, Mrinalini. Colonial Masculinity: The 'Manly Englishman' and the 'Effeminate Bengali' in the Late Nineteenth Century (1995).- Strobel, Margaret. European Women and the Second British Empire (1991).- s2cid=153716644 - isbn=978-0-521-36230-6- s2cid=144217855 

**แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับประวัติศาสตร์นิพนธ์และความทรงจำ**
 isbn=9781315444987- Durant, Will (2011, reprint). The case for India. New York: Simon and Schuster.-  doi=10.1111/j.1478-0542.2008.00564.x-  s2cid = 67841003 -  s2cid = 145802033 - Mantena, Rama Sundari. The Origins of Modern Historiography in India: Antiquarianism and Philology (2012)- Moor-Gilbert, Bart. Writing India, 1757–1990: The Literature of British India (1996) on fiction written in English- Mukherjee, Soumyen. "Origins of Indian Nationalism: Some Questions on the Historiography of Modern India." Sydney Studies in Society and Culture 13 (2014).  online- Nawaz, Rafida, and Syed Hussain Murtaza. "Impact of Imperial Discourses on Changing Subjectivities in Core and Periphery: A Study of British India and British Nigeria." Perennial Journal of History 2.2 (2021): 114-130.  online- Nayak, Bhabani Shankar. "Colonial world of postcolonial historians: reification, theoreticism, and the neoliberal reinvention of tribal identity in India." Journal of Asian and African Studies 56.3 (2021): 511-532  online.- Parkash, Jai. "Major trends of historiography of revolutionary movement in India – Phase II." (PhD dissertation, Maharshi Dayanand University, 2013).  online- Philips, Cyril H. ed. Historians of India, Pakistan and Ceylon (1961), reviews the older scholarship-  doi=10.1111/j.1478-0542.2009.00617.x- Stern, Philip J. "Early Eighteenth-Century British India: Antimeridian or antemeridiem?." Journal of Colonialism and Colonial History 21.2 (2020) pp 1–26, focus on C.A. Bayly, Imperial Meridian  online.- s2cid=144515505 - Winks, Robin, ed.  Historiography (1999) vol. 5 in William Roger Louis, eds. The Oxford History of the British Empire- Winks, Robin W.  The Historiography of the British Empire-Commonwealth: Trends, Interpretations and Resources (1966)- Young, Richard Fox, ed. (2009). Indian Christian Historiography from Below, from Above, and in Between India and the Indianness of Christianity: Essays on Understanding – Historical, Theological, and Bibliographical – in Honor of Robert Eric Frykenberg

**หนังสืออ่านเพิ่ม**
 Malone, David M., C. Raja Mohan, and Srinath Raghavan, eds. The Oxford handbook of Indian foreign policy (2015)  excerpt pp 55–79.- Simon Report (1930) vol 1, wide-ranging survey of conditions
*Editors, Charles Rivers (2016). The British Raj: The History and Legacy of Great Britain's Imperialism in India and the Indian subcontinent.
*publisher=The Clarendon press, major primary source

**หนังสือประจำรายปีและการบันทึกทางสถิติ**
Indian Year-book for 1862: A review of social, intellectual, and religious progress in India and Ceylon (1863), ed. by John Murdoch  online edition  1861 edition
*via=Google Books
*The Imperial Gazetteer of India (26 vol, 1908–31), highly detailed description of all of India in 1901.  online edition
*Statistical abstract relating to British India, from 1895–96 to 1904–05 (London, 1906)  full text online,- The Cyclopedia of India: biographical, historical, administrative, commercial (1908) business history, biographies, illustrations- The Indian Year Book: 1914 (1914)
*The Indian Annual Register: A digest of public affairs of India regarding the nation's activities in the matters, political, economic, industrial, educational, etc. during the period 1919–1947  online
** 1930 edition
** 1921 edition
** 1919–1947 editions

หมวดหมู่:อินเดียสมัยอาณานิคม
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2401
หมวดหมู่:สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2490
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ปากีสถาน
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์บังกลาเทศ
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศอินเดีย
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศปากีสถาน
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
หมวดหมู่:พม่าภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:อดีตอาณานิคมและรัฐในอารักขาของอังกฤษในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:การล่มสลายของจักรวรรดิโมกุล