แม่น้ำบางปะกง

แม่น้ำบางปะกง เป็นแม่น้ำสายสำคัญในจังหวัดปราจีนบุรี จังหวัดฉะเชิงเทรา และจังหวัดชลบุรี มีต้นกำเนิดจากจุดที่แม่น้ำหนุมานและแม่น้ำพระปรงไหลมารวมกันในเขตอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี จากนั้นไหลผ่านอำเภอศรีมหาโพธิ อำเภอเมืองปราจีนบุรี เป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอเมืองปราจีนบุรีกับอำเภอบ้านสร้าง เข้าเขตอำเภอบ้านสร้าง ไหลเป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี กับอำเภอบางน้ำเปรี้ยวและอำเภอคลองเขื่อน จังหวัดฉะเชิงเทรา แล้วไหลเป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอคลองเขื่อนกับอำเภอบางคล้า เข้าเขตอำเภอเมืองฉะเชิงเทรา อำเภอบ้านโพธิ์ และอำเภอบางปะกง ไปลงอ่าวไทยที่แนวแบ่งเขตระหว่างอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา กับอำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี มีความยาวประมาณ 230 กิโลเมตร และมีความกว้างในช่วงที่ไหลผ่านเขตเทศบาลเมืองฉะเชิงเทราประมาณ 120 เมตร

**ลำน้ำสาขา**
แม่น้ำบางปะกง ประกอบด้วยลำน้ำสาขาหลัก ๆ ซึ่งหมายรวมถึงลุ่มน้ำปราจีนบุรีด้วย ดังนี้

**ต้นน้ำ**
ลำน้ำสาขาซึ่งอยู่ต้นน้ำ ไหลลงมายังจุดเริ่มต้นของแม่น้ำบางปะกง ในอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี ประกอบไปด้วย- แม่น้ำหนุมาน แม่น้ำหนุมานอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน ประกอบด้วยลำน้ำสาขาคือ
** ห้วยโสมง ห้วยโสมงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน จังหวัดปราจีนบุรี
** ลำพระยาธาร ลำพระยาธารอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน จังหวัดปราจีนบุรี- แม่น้ำพระปรง แม่น้ำพระปรงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำพระปรง ส่วนที่ 1-2 และลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง ประกอบด้วยลำน้ำสาขาคือ
** คลองพระปรง คลองพระปรงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำพระปรง ส่วนที่ 1 จังหวัดปราจีนบุรี
** คลองปะตง คลองปะตงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง จังหวัดจันทบุรี
** คลองพระสะทึง คลองพระสะทึงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง จังหวัดสระแก้ว
** ห้วยไคร้ อยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำพระปรง ส่วนที่ 2 จังหวัดปราจีนบุรี

**ระหว่างลำน้ำ**
ลำน้ำสาขาที่ไหลมาร่วมกับแม่น้ำบางปะกงในระหว่างช่วงที่เรียกว่าแม่น้ำบางปะกงแล้ว ในจังหวัดปราจีนบุรีและจังหวัดฉะเชิงเทรา ประกอบไปด้วย- แม่น้ำนครนายก แม่น้ำนครนายกอยู่ในลุ่มน้ำสาขานครนายก จังหวัดนครนายก- คลองท่าลาด คลองท่าลาดอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด ประกอบด้วยลำน้ำสาขาคือ
** คลองระบม คลองระบมอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด จังหวัดฉะเชิงเทรา
** คลองสียัด คลองสียัดอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด จังหวัดฉะเชิงเทรา- คลองใหญ่ คลองใหญ่อยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองหลวง จังหวัดชลบุรี- คลองหลวง คลองหลวงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองหลวง จังหวัดชลบุรี

**ลุ่มน้ำสาขา**
แม่น้ำบางปะกงนั้นมีการกำหนดพื้นที่ลุ่มน้ำสาขาภายในพื้นที่ลุ่มน้ำบางปะกง ใช้รหัสลุ่มน้ำคือ 15  มีพื้นที่ลุ่มน้ำประมาณ 20,303 ตารางกิโลเมตร (12,689,378 ไร่) ครอบคลุมพื้นที่ 11 จังหวัด ประกอบไปด้วย 10 ลุ่มน้ำสาขา ดังนี้
# ลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง เนื้อที่ประมาณ 2,674.67 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ จันทบุรี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปรง ส่วนที่ 1 เนื้อที่ประมาณ 1,622.70 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 2 จังหวัด คือ ประจีนบุรี และสระแก้ว
# ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปรง ส่วนที่ 2 เนื้อที่ประมาณ 983.98 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด คือ ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน เนื้อที่ประมาณ 2,137.08 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ ปราจีนบุรี, นครนายก, สระแก้ว และนครราชสีมา
# ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปราจีนบุรีตอนล่าง เนื้อที่ประมาณ 2,190.44 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด คือ ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำนครนายก เนื้อที่ประมาณ 1,776.32 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ สระบุรี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และนครนายก
# ลุ่มน้ำสาขาที่ราบแม่น้ำบางปะกง ส่วนที่ 1 เนื้อที่ประมาณ 1,642.04 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร, ปทุมธานี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และนครนายก
# ลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด มีเนื้อที่ประมาณ 2,927.98 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ ชลบุรี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# ลุ่มน้ำสาขาคลองหลวง มีเนื้อที่ประมาณ 819.55 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 2 จังหวัด คือ ชลบุรี และฉะเชิงเทรา
# ลุ่มน้ำสาขาที่ราบแม่น้ำบางปะกง ส่วนที่ 2 เนื้อที่ประมาณ 3,528.24 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร, สมุทรปราการ, ชลบุรี และฉะเชิงเทรา

**สัตว์น้ำหายากที่พบ**

**สัตว์ทะเล**
พื้นที่บริเวณปากแม่น้ำบางปะกงเป็นพื้นที่น้ำกร่อย ทำให้สามารถพบโลมาและวาฬ 4 ชนิดด้วยกัน ประกอบไปด้วย- โลมาอิรวดี- โลมาหลังโหนก- โลมาหัวบาตรหลังเรียบ- วาฬบรูด้า

**สัตว์น้ำจืด**
เนื่องจากระบบนิเวศที่สมบูรณ์ของแม่น้ำบางปะกง ทำให้เป็นแหล่งที่อยู่ที่เหมาะสมของปลาน้ำจืดและสัตว์น้ำหายากอีกหลายชนิด ประกอบไปด้วย- ปลาสายยู (Ceratoglanis pachynema Ng, 1999) เซอราโตกลานิสพาชีนีมา ปลาสายยูพบเฉพาะในแม่น้ำบางปะกงเท่านั้น มีความสับสนเรียกปลาที่พบในพื้นที่อื่นว่าเป็นปลาชนิดนี้ แต่เมื่อตรวจสอบพบว่าเป็นคนละสายพันธุ์กัน อาทิ ที่อควาเรียมบึกฉวาก

**วัฒนธรรมร่วมสมัย**
แม่น้ำบางปะกงถูกกล่าวถึงในบทเพลงหลายเพลงที่มีชื่อเสียง ซึ่งบรรยายถึงบรรยากาศและธรรมชาติรวมถึงสภาพบ้านเมืองของฉะเชิงเทราในขณะนั้น อาทิ - เพลง รักจากที่บางปะกง ประพันธ์และขับร้องโดย สดใส รุ่งโพธิ์ทอง และถูกร้องใหม่โดย อาทิ ชาย เมืองสิงห์, ชายธง ทรงพล, กุ้ง ตวงสิทธิ์ เรียมจินดา, ก๊อท จักรพันธ์ - เพลง บางปะกง คำร้องและทำนองโดย นคร มงคลายน, ขับร้องโดย เพ็ญศรี พุ่มชูศรี เมื่อปี พ.ศ. 2497 และถูกร้องใหม่โดย อาทิ อรวี สัจจานนท์, ธงไชย แมคอินไตย์, สุนารี ราชสีมา, พิงค์แพนเตอร์- เพลง บางปะกง คำร้องโดย ประพันธ์ สุริยศักดิ์ ทำนองโดย นคร ถนอมทรัพย์ ขับร้องโดย นริศ อารีย์ เมื่อปี พ.ศ. 2502 และถูกร้องใหม่โดย หยาด นภาลัย

**ชื่อเรียกต่าง ๆ**
 ช่วงที่ไหลผ่านจังหวัดปราจีนบุรี เรียกว่า "แม่น้ำปราจีนบุรี"- ช่วงที่ไหลผ่านจังหวัดฉะเชิงเทราและจังหวัดชลบุรี เรียกว่า "แม่น้ำบางปะกง"- ชื่อท้องถิ่นเรียกว่า "แม่น้ำโจ้โล้"

**สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียง**
 วัดโสธรวรารามวรวิหาร อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา- วัดสมานรัตนาราม อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา- ศาลหลักเมืองฉะเชิงเทรา อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา- อนุสรณ์สถานพระสถูปเจดีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อจุดข้ามแม่น้ำบางปะกง

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia. Bangkok: River Books Co., Ltd., ISBN 9786167339443
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดปราจีนบุรี
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดฉะเชิงเทรา
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดชลบุรี
หมวดหมู่:อำเภอกบินทร์บุรี
หมวดหมู่:อำเภอศรีมหาโพธิ
หมวดหมู่:อำเภอเมืองปราจีนบุรี
หมวดหมู่:อำเภอบ้านสร้าง
หมวดหมู่:อำเภอบางน้ำเปรี้ยว
หมวดหมู่:อำเภอคลองเขื่อน
หมวดหมู่:อำเภอบางคล้า
หมวดหมู่:อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา
หมวดหมู่:อำเภอบ้านโพธิ์
หมวดหมู่:อำเภอบางปะกง
หมวดหมู่:อำเภอเมืองชลบุรี
หมวดหมู่:อ่าวกรุงเทพ