อำเภอแจ้ห่ม

แจ้ห่ม (langx|nod|50px) เป็นหนึ่งใน 13 อำเภอของจังหวัดลำปาง 
ไฟล์:สันเขื่อนกิ่วคอหมา.jpg|thumb|275x275px|เขื่อนกิ่วคอหมา ตั้งอยู่เพื่อเก็บกักน้ำลุ่มแม่น้ำวัง ตั้งอยู่ที่ตำบลปงดอน อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอแจ้ห่มมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอวังเหนือ- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภองาวและอำเภอแม่เมาะ- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองลำปาง- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองปาน
ไฟล์:Wat mahing yangka-Lampang.jpg|thumb|275x275px|พระธาตุมะหิงยังก๊ะ องค์พระธาตุที่มีตำนานมาจากลังกาทวีป และได้รับการบูรณะในสมัยครูบาเจ้าศรีวิชัย ตั้งอยู่ที่ตำบลปงดอน อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง

**ประวัติ**
อำเภอแจ้ห่ม ตามตำนานพงศาวดารโยนกได้กล่าวว่าในราว พ.ศ. 1801 สมัยพระยางำเมือง ได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินครองราชสมบัติแคว้นพะเยา ซึ่งได้กล่าวว่าในปีนั้นได้ส่งพญาคำแดงผู้ราชบุตรมาครองเมืองแจ้ห่มในฐานะพระยุพราชพญาคำแดงผู้ราชบุตรได้ครองเมืองพะเยาเป็นอันดับที่ 13 ของราชวงศ์พะเยา และส่งพญาคำลือผู้ราชบุตรให้มาครองเมืองแจ้ห่ม ในฐานะพระยุพราชเช่นเดียวกันจากการตรวจสอบทั้งด้านภูมิประเทศ ภาพถ่ายทางอากาศ เอกสารตำนานและนิทานพื้นบ้านต่างๆ อาจสรุปได้ถึงลักษณะเมืองแจ้ห่มโบราณว่า ในพื้นที่ดังกล่าว น่าจะมีเมืองลัวะที่สร้างขึ้นบนดอยเตี้ยๆใกล้บ้านสบมอญซึ่งมีคูคัน–ดินแบบอาศัยธรรมชาติเป็นรูปทรงของเมืองหลังจากที่เมืองถูกทิ้งให้รกร้างว่างเปล่าไป ได้เกิดการสร้างเมืองขึ้นใหม่อีกครั้งหนึ่งในสมัยพ่อขุนจอมธรรมและมีสถานะภาพเป็นเมืองลูกหลวงหรือเมืองอุปราชของเมืองพะเยา เพราะเมื่อกษัตริย์ที่เมืองพะเยาสวรรคตแล้ว เจ้าเมืองที่ได้มาครองเมืองแจ้ห่มทุกพระองค์จะต้องเสด็จไปครองราชย์ที่เมืองพะเยาเสมอ
เมืองแจ้ห่มอาจล่มสลายไปครั้งหนึ่งเพราะเหตุอุทกภัยแล้วสร้างขึ้นใหม่ อยู่สืบต่อมาจนอาณาจักรล้านนา ตกเป็นเมืองขึ้นของพม่า เมืองแจ้ห่มก็น่าที่จะตกอยู่ในการปกครองของพม่าด้วย ดังปรากฏร่องรอยของสถาปัตยกรรมแบบพม่าขึ้นหลายแห่งที่อำเภอแจ้ห่ม ภายหลังจากที่อาณาจักรล้านนาเป็นอิสระจากการปกครองของพม่า เมืองแจ้ห่มจึงกลับมาอยู่ในความปกครองของนครลำปาง เจ้านครลำปางได้ตั้งให้ญาติวงศ์มาประจำอยู่เมืองแจ้ห่ม คอยดูแลเก็บส่วยต่าง ๆ ส่งเข้าไปถวายเจ้าผู้ครองทุกปี เช่น ส่วยเหมี้ยง, ขี้ผึ้ง เป็นต้น ต่อมาเมื่อมีพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ประกาศใช้บังคับ ก็ได้มีการตั้งเมืองแจ้ห่มเป็นอำเภอแจ้ห่ม และได้ก่อสร้างที่ว่าการอำเภอแจ้ห่มหลังแรกขึ้น ณ บ้านป่าแดด ซึ่งชาวบ้านเรียกกันว่า หนองม่วงขอ โดยมีนายเป้า (พระภูธรธุรรักษ์) เป็นนายอำเภอคนแรก สมัยนั้นชาวบ้านเรียก ที่ว่าการอำเภอว่า ศาลาอำเภอ เรียกนายอำเภอว่า เจ้าอำเภอ ต่อมาได้มีการย้ายที่ว่าการอำเภอมาสร้างขึ้นใหม่ที่บริเวณฝั่งตะวันตกของแม่น้ำสอย ตำบลวิเชตนคร  - วันที่ 1 พฤศจิกายน 2468 ตั้งตำบลทุ่งฮั้ว แยกออกจากตำบลวังเหนือ- วันที่ 24 พฤษภาคม 2474 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดลำปางกับจังหวัดเชียงราย โดยโอนพื้นที่หมู่ 1 บ้านงิ้วเฒ่า และหมู่ 15 บ้านผาวี (ในขณะนั้น) ของตำบลทุ่งฮั้ว อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง ไปขึ้นกับตำบลป่าหุ่ง อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย- วันที่ 21 มีนาคม 2480 แยกพื้นที่ตำบลทุ่งฮั้ว ตำบลวังเหนือ ตำบลวังใต้ และตำบลร่องเคาะ จากอำเภอแจ้ห่ม ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอวังเหนือ และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอแจ้ห่ม- วันที่ 9 มกราคม 2481 ยุบตำบลแจ้ห่มเหนือ รวมกับพื้นที่ตำบลแจ้ห่มใต้ ตั้งเป็นตำบลแจ้ห่ม และยุบตำบลแม่ก๋วม รวมกับพื้นที่ตำบลบ้านขอ และโอนพื้นที่หมู่ 10–11 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านขอ ไปขึ้นกับตำบลทุ่งกว๋าว และยุบตำบลข่วงกอม ให้โอนหมู่ที่ 1–2, 6 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลข่วงกอม ไปขึ้นกับตำบลเมืองปาน ให้โอนหมู่ที่ 3–5 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลข่วงกอม ไปขึ้นตำบลแจ้ซ้อน และโอนพื้นที่หมู่ 11 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย ไปขึ้นกับตำบลบ้านสา และยุบตำบลวังใต้ ให้โอนหมู่ที่ 1–7, 9–12 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลวังใต้ ไปขึ้นกับตำบลวังเหนือ ให้โอนหมู่ที่ 8, 13–15 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลวังใต้ ไปขึ้นตำบลร่องเคาะ และเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอแจ้ห่มกับอำเภอเมืองลำปาง โดยโอนพื้นที่หมู่ 9 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย อำเภอแจ้ห่ม ไปขึ้นกับอำเภอเมืองลำปาง- วันที่ 20 กันยายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลแจ้ห่ม ในท้องที่บางส่วนของตำบลแจ้ห่ม- วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลวังเหนือ ในท้องที่บางส่วนของตำบลวังเหนือ- วันที่ 22 กรกฎาคม 2501 ยกฐานะกิ่งอำเภอวังเหนือ อำเภอแจ้ห่ม เป็น อำเภอวังเหนือ- วันที่ 14 สิงหาคม 2505 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอแจ้ห่มกับอำเภอเมืองลำปาง โดยโอนพื้นที่หมู่ 7–8 (ในขณะนั้น) ของตำบลทุ่งกว๋าว อำเภอแจ้ห่ม ไปขึ้นกับตำบลบ้านค่า อำเภอเมืองลำปาง- วันที่ 19 พฤศจิกายน 2508 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอแจ้ห่มกับอำเภอเมืองลำปาง โดยโอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย อำเภอแจ้ห่ม ไปขึ้นกับตำบลบ้านแลง อำเภอเมืองลำปาง และโอนพื้นที่หมู่ 2 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย อำเภอแจ้ห่ม ไปขึ้นกับตำบลบ้านดง อำเภอเมืองลำปาง- วันที่ 21 กันยายน 2514 ตั้งตำบลปงดอน แยกออกจากตำบลแม่สุก และตำบลแจ้ห่ม- วันที่ 8 กันยายน 2524 แยกพื้นที่ตำบลเมืองปาน ตำบลแจ้ซ้อน ตำบลบ้านขอ ตำบลทุ่งกว๋าว จากอำเภอแจ้ห่ม ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอเมืองปาน และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอแจ้ห่ม- วันที่ 17 สิงหาคม 2533 ตั้งตำบลหัวเมือง แยกออกจากตำบลแจ้ซ้อน- วันที่ 9 เมษายน 2535 ยกฐานะกิ่งอำเภอเมืองปาน อำเภอแจ้ห่ม เป็น อำเภอเมืองปาน- วันที่ 13 พฤศจิกายน 2535 ตั้งตำบลวิเชตนคร แยกออกจากตำบลแจ้ห่ม- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลแจ้ห่ม เป็น เทศบาลตำบลแจ้ห่ม ด้วยผลของกฎหมาย- วันที่ 12 กันยายน 2546 แยกพื้นที่หมู่ 3 บ้านสาแพะ ตำบลบ้านสา ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 7 บ้านสาแพะเหนือ และแยกพื้นที่หมู่ 4 บ้านเปียงใจ ตำบลปงดอน ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 8 บ้านเลาสู- วันที่ 4 ธันวาคม 2546 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 1 บ้านทุ่งปึ๋ง ตำบลวิเชตนคร อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง เป็นหมู่ที่ 1 "บ้านใหม่สวนดอกคำ"- วันที่ 21 มีนาคม 2549 แยกพื้นที่หมู่ 4 บ้านไผ่งาม ตำบลเมืองมาย ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 6 บ้านไผ่ทอง และแยกพื้นที่หมู่ 1 บ้านแม่สุก ตำบลแม่สุก ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 12 บ้านแม่สุกสามัคคี และแยกพื้นที่หมู่ 1 บ้านแป้น ตำบลบ้านสา ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 8 บ้านแป้นพัฒนา และแยกพื้นที่หมู่ 6 บ้านแป้นใต้ ตำบลบ้านสา ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 9 บ้านแป้นโป่งชัย- วันที่ 20 เมษายน 2550 แยกพื้นที่หมู่ 5 บ้านสามัคคี ตำบลบ้านสา ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 10 บ้านสามัคคีเหนือ แยกพื้นที่หมู่ 4 บ้านม่วงงาม ตำบลแจ้ห่ม ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 11 บ้านม่วงพัฒนา- วันที่ 18 กรกฎาคม 2551 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสา เป็นเทศบาลตำบลบ้านสา- วันที่ 27 ตุลาคม 2552 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งผึ้ง เป็นเทศบาลตำบลทุ่งผึ้ง- วันที่ 17 ตุลาคม 2562 แยกพื้นที่หมู่ 1 บ้านทุ่งฮ้าง ตำบลทุ่งผึ้ง ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 7 บ้านใหม่สามัคคี และแยกพื้นที่หมู่ 5 บ้านแม่ช่อฟ้า ตำบลทุ่งผึ้ง ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 8 บ้านแม่จอกฟ้า

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอแจ้ห่มแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 66 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอแจ้ห่มประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลแจ้ห่ม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแจ้ห่ม- เทศบาลตำบลบ้านสา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านสาทั้งตำบล- เทศบาลตำบลทุ่งผึ้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งผึ้งทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลแจ้ห่ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแจ้ห่ม (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลแจ้ห่ม)- องค์การบริหารส่วนตำบลปงดอน  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปงดอนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลแม่สุก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่สุกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองมาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองมายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลวิเชตนคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวิเชตนครทั้งตำบล

**อ้างอิง**

แจ้ห่ม