อักษรมายา

อักษรมายา (Maya script) หรือ รูปอักขระมายา (Maya glyphs) เป็นระบบการเขียนในอดีตของอารยธรรมมายาในมีโซอเมริกาและเป็นระบบการเขียนมีโซอเมริกาอันเดียวที่มีการถอกรหัสแล้ว จารึกแรกสุดที่ถูกบันทึกเป็นอักษรมายาอยู่ในช่วงศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราชที่ซันบาร์โตโล ประเทศกัวเตมาลา อักษรมายายังคงมีผู้ใช้งานทั่วมีโซอเมริกาจนกระทั่งการพิชิตมายาของสเปนในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึง 17
อักษรมายาใช้ตัวหนังสือคำที่เติมเต็มด้วยชุดรูปอักขระพยางค์ ซึ่งคล้ายกับระบบในอักษรญี่ปุ่นสมัยใหม่ นักสำรวจชาวยุโรปยุคแรกในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ถึง 19 เคยเรียกอักษรมายาเป็น "ไฮเออโรกลีฟ" เพราะพบว่ามีรูปร่างทั่วไปที่ทำให้นึกถึงไฮเออโรกลีฟอียิปต์ ถึงแม้ว่าทั้งสองระบบการเขียนจะไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ ก็ตาม
ถึงแม้ว่าตระกูลภาษามายาสมัยใหม่เกือบทั้งหมดเขียนด้วยอักษรละตินมากกว่าอักษรมายา2008 ในปัจจุบัน มีการพัฒนาและส่งเสริมให้มีการฟื้นฟูรูปอักขระมายาแบบดั้งเดิม

**การค้นพบ**
อักษรมายารุ่นแรกที่พบอายุราว พ.ศ. 293 แต่อาจพัฒนามาก่อนหน้านี้ การค้นพบของนักโบราณคดีในปัจจุบันพบว่า อารยธรรมมายาน่าจะเริ่มต้นราว 2,457 ปีก่อนพุทธศักราช  ราว พ.ศ. 2109 บิช็อปคนแรกแห่งยูกาตัน ดีโก เด ลันดา เรียบเรียงวิธีเขียนภาษามายาด้วยอักษรละตินแบบสเปน 27 ตัว และรูปอักษรมายาที่มีเสียงเดียวกัน เป็นที่รู้จักในเวลาต่อมาว่าอักษรลันดา และช่วยในการถอดความจารึกภาษามายา  
นักวิชาการส่วนใหญ่เชื่อว่าอักษรมายาไม่ใช่ระบบการเขียนที่สมบูรณ์ ต่อมา พ.ศ. 2493 นักชาติพันธุ์วิทยาชาวรัสเซีย ยูริ วาเลนติโนวิช คโนโรซอฟ (Yuri Valentinovich Knorosov) เสนอว่า อักษรมายาใช้เขียนภาษามายายูคาแทซ แนวคิดนี้ไม่ได้รับการยอมรับมากนัก จนช่วง พ.ศ. 2513 – 2532 มีความก้าวหน้าในการถอดความมากขึ้น จนส่วนใหญ่สามารถอ่านได้แล้วในปัจจุบัน 

**ลักษณะ**
ข้อความภาษามายาส่วนใหญ่มักเขียนเป็นแนวตั้งกว้างสองรูปอักษร โดยแต่ละคู่แนวตั้งจะอ่านจากซ้ายไปขวา บนลงล่าง
อักษรมายามี 550 ตัว (แทนคำทั้งคำ) และ 150 ตัวแทนพยางค์ 100 ตัวแทนชื่อสถานที่และชื่อเทพเจ้า ราว 300 ตัวใช้โดยทั่วไป ตัวอย่างของอักษรพบตามจารึกหินและเขียนบนเปลือกไม้ เครื่องปั้นดินเผา และเอกสารบางส่วนในกัวเตมาลา เม็กซิโก และภาคเหนือของเบลีซ หลายพยางค์เขียนด้วยรูปอักษรมากกว่า 1 ตัว เขียนในคอลัมน์คู่ อ่านจากซ้ายไปขวา และบนลงล่างในแนวซิกแซ็ก

**พยางค์**
พยางค์มักอยู่ในรูปพยัญชนะ + สระ โดยแนวนอนข้างบนประกอบด้วยรูปสระ ส่วนแนวตั้งซ้ายเป็นรูปพยัญชนะที่มีวิธีการออกเสียง รูปอะพอสทรอฟี (') แสดงเป็นเสียงหยุด เส้นเสียง รูปอักขระในช่องตารางเดียวกันมีรูปเขียนแตกต่างกัน ช่องว่างคือส่วนที่ยังไม่ทราบรูปอักขระ

**ตัวอย่าง**
จากสุสานของKʼinich Janaabʼ Pakal:
601x601px
ข้อความ: Yak’aw ʔuk’uhul pik juʔn winaak pixoʔm ʔusak hunal ʔuʔh Yax K’ahk’ K’uh(?) ʔutuʔp k’uh(ul)? ...l ʔukoʔhaw Chaahk (‘GI’) Sak Baluʔn.
แปล: «เขาประทานเครื่องแต่งกายแก่เทพเจ้า ประกอบด้วย เครื่องสวมศีรษะยี่สิบเก้าอัน, ริบบิ้นสีขาว, สร้อยคอ, ต่างหูของเทพแห่งไฟองค์แรก และหมวกตราทรงสี่เหลี่ยมของเทพเจ้า ให้แก่ Chaahk Sak-Balun»

**ดูเพิ่ม**
 เลขมายา- ระบบการเขียนในอเมริกากลาง

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 url=https://archive.org/details/readingmayaglyph0000coem - url=https://archive.org/details/breakingmayacode00coem_0 - pages=13–40 - url=http://mayasite.pagesperso-orange.fr/index.htm- cite book |last=Houston |first=Stephen D. |author-link=Stephen D. Houston |year=1993 |title=Hieroglyphs and History at Dos Pilas: Dynastic Politics of the Classic Maya |url=https://archive.org/details/hieroglyphshisto0000hous |publisher=University of Texas Press |location=Austin |isbn=0-292-73855-2 - cite book |last=Houston |first=Stephen D. |author-link=Stephen D. Houston |year=1986 |title=Problematic Emblem Glyphs: Examples from Altar de Sacrificios, El Chorro, Rio Azul, and Xultun |url=http://www.mesoweb.com/bearc/cmr/03.html |format=PDF |edition=Mesoweb online facsimile |series=Research Reports on Ancient Maya Writing, 3. |location=Washington D.C. |publisher=Center for Maya Research |asin=B0006EOYNY |access-date=2022-01-15 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224144343/http://www.mesoweb.com/bearc/cmr/03.html |url-status=dead - language=en, es, fr, pl, da, sk, it 
*location=Salt Lake City - language=es 
*via=Wayeb.org - cite book |last=Mathews |first=Peter |author-link=Peter Mathews (archaeologist) |year=1991 |chapter=Classic Maya emblem glyphs |title=Classic Maya Political History: Hieroglyphic and Archaeological Evidence |url=https://archive.org/details/classicmayapolit0000unse_v7g4 |series=School of American Research Advanced Seminars |editor-first=T. Patrick |editor-last=Culvert |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge and New York |pages= 19–29|isbn=0-521-39210-1 - cite book |last=Marcus |first=Joyce |author-link=Joyce Marcus |year=1976 |title=Emblem and State in the Classic Maya Lowlands: an Epigraphic Approach to Territorial Organization |url=https://archive.org/details/emblemstateincla0000marc |series=Dumbarton Oaks Other Titles in Pre-Columbian Studies |location=Washington D.C. |publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Harvard University Press |isbn=0-88402-066-5  
*url=https://archive.org/details/ancientmaya00heat - isbn=978-0-7818-1020-3  - isbn=978-0-7818-0862-0  - cite journal |last1=Saturno |first1=William A. |author-link2=David Stuart (Mayanist) |first2=David |last2=Stuart |first3=Boris |last3=Beltrán |date=3 March 2006 |title=Early Maya writing at San Bartolo, Guatemala |url=http://www.sanbartolo.org/science.pdf |format=PDF Science Express republ. |journal=Science |volume=311 |issue=5765 |pages=1281–3 |doi=10.1126/science.1121745 |pmid=16400112 |access-date=2007-06-15 |bibcode=2006Sci...311.1281S |s2cid=46351994 - cite book  
others=Justin Kerr (photographer) |edition=reprint |publisher=George Braziller |location=New York |isbn=0-8076-1278-2  - url=https://archive.org/details/forestofkingsunt0034sche - url=https://archive.org/details/olmecsoldestcivi0000sous - cite book |last1=Stuart |first1=David   
publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Harvard University Press |isbn=0-88402-209-9 - isbn=978-0-520-23221-1 - isbn=978-0-8061095-8-9- isbn=978-0-9826826-0-9 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
The European Association of Mayanists (Wayeb) has resources, including full books, on their  Electronic Resources page-  A partial transcription, transliteration, and translation of the Temple of Inscriptions text by Michael D. Carrasco date=2006-09-01 -  A Preliminary Classic Maya-English/English-Classic Maya Vocabulary of Hieroglyphic Readings by Erik Boot-  FAMSI resources on Maya Hieroglyphic writing-  Maya Writing in: Guatemala, Cradle of the Maya Civilization-  Wolfgang Gockel's morphemic interpretation of the glyphs-  Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions Program at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University date=2011-09-27 -  Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Volumes 1–9. Published by the Peabody Museum Press and distributed by Harvard University Press- access-date=2022-02-05  (in Ukrainian)-  Time Line of Decipherment
มายา
มายา