นกโมอา

นกโมอา (moa) เป็นกลุ่มนกที่บินไม่ได้สูญพันธุ์แล้วที่เคยอาศัยอยู่ในประเทศนิวซีแลนด์ในสมัยไพลสโตซีนตอนปลาย-สมัยโฮโลซีน มี 9 ชนิด (ใน 6 สกุล) โดย Dinornis robustus และ Dinornis novaezelandiae 2 ชนิดที่ใหญ่ที่สุด มีความสูงถึงประมาณ m (ยืดคอแล้ว) และหนักประมาณ kg ส่วนนกโมอาพุ่มไม้ (Anomalopteryx didiformis) ชนิดที่เล็กที่สุด มีขนาดประมาณเท่ากับไก่งวง ประชากรนกโมอาทั้งหมดในช่วงที่ชาวพอลินีเชียเข้าตั้งถิ่นฐานในนิวซีแลนด์ประมาณ ค.ศ. 1300 มีหลากหลาย ซึ่งอยู่ในช่วงระหว่าง 58,000 ถึงประมาณ 2.5 ล้านตัว
นกโมอาเดิมจัดอยู่ในกลุ่ม ratite อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาทางพันธุกรรมพบว่าญาติที่ใกล้ชิดที่สุดของนกโมอาคือ  tinamou จากทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งเคยเป็นกลุ่มพี่น้องกับ ratites. นกโมอา 9 ชนิดบินไม่ได้ โดยเป็นสัตว์บนพื้นดินที่ใหญ่ที่สุดและเป็นสัตว์กินพืชชั้นสูงสุดในระบบนิเวศป่า ไม้พุ่ม และใต้เทือกเขาของนิวซีแลนด์ จนกระทั่งการเข้ามาของชาวมาวรี และพวกมันถูกล่าเฉพาะจากอินทรีฮาสท์ นกโมอาสูญพันธุ์หลังการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในนิวซีแลนด์ภายใน 100 ปี โดยหลักเนื่องจากการล่าสัตว์มากเกินไป

**รายละเอียด**
เปรียบเทียบขนาดระหว่างนหโมอา 4 ชนิดกับมนุษย์1. Dinornis novaezealandiae2. Emeus crassus3. Anomalopteryx didiformis4. Dinornis robustus
เดิมทีมีการจัดโครงกระดูกโมอาในแบบตั้งตรง เพื่อสร้างความสูงที่น่าประทับใจ แต่การวิเคราะห์ข้อต่อกระดูกสันหลังแสดงให้เห็นว่าพวกมันอาจยกศีรษะไปข้างหน้า คล้ายกับนกกีวี กระดูกสันหลังติดอยู่ที่หลังศีรษะมากกว่าฐาน แสดงถึงการจัดตำแหน่งในแนวนอน สิ่งนี้จะทำให้พวกมันกินหญ้าบนพืชเตี้ย แล้วสามารถเงยหน้าขึ้น และเดินดูต้นไม้ได้เมื่อจำเป็น ส่งผลให้มีการพิจารณาความสูงของโมอาที่ใหญ่กว่าอีกครั้ง อย่างไรก็ตาม ศิลปะบนหินของชาวมาวรีแสดงภาพโมอาหรือนกคล้ายโมอา (น่าจะเป็นห่านหรือadzebill) ที่มีคอตั้งตรง แสดงว่าโมอาสามารถยกคอเกินกว่าทั้งสองแบบได้

**การจัดอันดับ**

**อนุกรมวิธาน**
โครงกระดูกของ Anomalopteryx didiformis
ฟอสซิลโครงกระดูกนกโมอาตีนหนัก (Pachyornis elephantopus)
สกุลและชนิดที่ได้รับการยอมรับในปัจจุบัน มีดังนี้:
*อันดับ †Dinornithiformes (Gadow 1893) Ridgway 1901 Dinornithes Gadow 1893; Immanes Newton 1884 (นกโมอา)
**วงศ์ Dinornithidae Owen 1843 Palapteryginae Bonaparte 1854; Palapterygidae Haast 1874; Dinornithnideae Stejneger 1884 (นกโมอายักษ์)
***สกุล Dinornis
****นกโมอายักษ์เกาะเหนือ, Dinornis novaezealandiae (North Island, New Zealand)
****นกโมอายักษ์เกาะใต้, Dinornis robustus (South Island, New Zealand)
**วงศ์ Emeidae (Bonaparte 1854) Emeinae Bonaparte 1854; Anomalopterygidae Oliver 1930; Anomalapteryginae Archey 1941 (นกโมอาน้อย)
***สกุล Anomalopteryx
****นกโมอาพุ่มไม้, Anomalopteryx didiformis (North and South Island, New Zealand)
***สกุล Emeus 
****นกโมอาตะวันออก, Emeus crassus (South Island, New Zealand)
***สกุล Euryapteryx
****นกโมอาปากกว้าง, Euryapteryx curtus (North and South Island, New Zealand)
***สกุล Pachyornis
****นกโมอาตีนหนัก, Pachyornis elephantopus (South Island, New Zealand)
****Mantell's moa, Pachyornis geranoides (North Island, New Zealand)
****Crested moa,  Pachyornis australis (South Island, New Zealand)
**วงศ์ Megalapterygidae
***สกุล Megalapteryx
****นกโมอาที่ราบสูง, Megalapteryx didinus (South Island, New Zealand)
มีนกโมอาชนิดที่ไม่ได้รับการตั้งชื่อ 2 ชนิดจาก Saint Bathans Fauna.

**ลักษณะ**
นกโมอาเป็นนกที่มีขนาดใหญ่กว่านกปกติทั่วไป บินไม่ได้และมีรูปร่างคล้ายกับนกกระจอกเทศในปัจจุบันแต่ตัวใหญ่กว่า มีส่วนหัวที่ยาวกว่าเอาไว้กินพืชเตี้ย ๆ และตามต้นไม้สูง ๆ 
ขนาดและรูปร่างนกโมอานั้นเปลี่ยนไปตามสถานที่ต่าง ๆ เนื่องจากนกโมอาได้ผ่านการเปลี่ยนแปลงทางด้านกายภาพมาโดยตลอดซึ่งขึ้นอยู่กับสภาพอากาศและสิ่งแวดล้อม

**การเปล่งเสียง**
ถึงแม้ว่าจะไม่มีการอัดเสียงของนกโมอาไว้ แต่จากการศึกษาดูกระดูกส่วนหัวและลำคอของนกโมอา ได้ทำให้พอจะรู้ว่าเสียงของนกโมอาเป็นยังไง 
กล่องเสียงของนกโมอานั้นมีวงแหวนอยู่หลายวง ซึ่งมีชื่อว่า Tracheal rings วงแหวนหนึ่งอันนั้น พอคลี่ออกมาแล้วจะมีความยาวถึงประมาณ 1 เมตร 
เพราะวงแหวนตัวนี้ทำให้เสียงของนกโมอานั้นมีความใกล้เคียงกับหงส์, นกกระเรียน และ ไก่ขนดำจุดขาวในวงศ์ Numididae และนกกระทานิวกินี เสียงนกโมอาสามารถไปได้ไกลมาก

**อาหาร**
ถึงแม้ว่าจะไม่มีใครเคยเห็นนกโมอาอย่างแท้จริง แต่โดยการวิเคราะห์จากซากฟอสซิลของนกโมอา ได้ทำให้รู้ว่ามันกินพืชส่วนใหญ่และกิ่งไม้เล็ก ๆ จากต้นไม้ที่ไม่สูงมาก 
ตรงปากของนกโมอานั้นแข็งแรงมากและถูกใช้เป็นอาวุธป้องกันตัวจากสัตว์อื่นได้

**การขยายและสืบพันธุ์**
จากการศึกษากระดูกของนกโมอา ทำให้รู้ได้ว่านกโมอามีการเจริญเติบโตที่ยาวนานมาก มันใช้เวลาประมาณ 10 ปีเพื่อที่จะพัฒนาจากเป็นเด็กสู่ตัวผู้ใหญ่เต็มตัว

**ไข่**
ชิ้นส่วนของไข่ ของนกโมอาถูกค้นพบอยู่เป็นประจำในแหล่งต่างๆที่ฟอสซิลถูกค้นพบและตามบริเวณทรายรอบๆชายฝั่งนิวซีแลนด์ในปัจจุบันมีไข่ที่อยู่ในสภาพสมบูรณ์
จัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ รอบ ๆ นิวซีแลนด์เป็นจำนวน 36 ใบ แต่ละอันมีขนาดที่แตกต่างกันไปตั้งแต่ 120 – 124 มิลลิเมตร ไปจนถึง 91 – 178 มิลลิเมตร 
เปลือกนอกของไข่จะมีเอกลักษณ์อยู่ที่มีรูเล็ก ๆ ไข่ส่วนใหญ่จะมีสีขาว แต่ยกเว้นชนิด Megalapteryx didinus จะมีไข่เป็นสีน้ำเงินรึเขียว

**รัง**
ไม่มีหลักฐานที่บ่งบอกว่าโมอาเป็นนกที่อาศัยอยู่กันเป็นฝูง ส่วนใหญ่จะถูกพบเป็นย่อม ๆ ตามถ้ำต่าง ๆ การสำรวจถ้ำต่าง ๆ ในเกาะเหนือ รังของนกโมอานั้นส่วนใหญ่จะถูกกดลงไปในดิน 
ส่วนที่แห้งและนิ่มในเขตพื้นที่ตอนกลางโอตาโก ของเกาะใต้ อากาศค่อนข้างแห้งจึงทำให้ใบไม้และวัสดุต่าง ๆ ที่นกโมอาใช้ในการทำรัง ยังคงอยู่ในสภาพใกล้เคียงเดิม
เมล็ดของต้นไม้ต่าง ๆ ที่ถูกพบตามแหล่งเหล่านี้เป็นหลักฐานได้ว่าส่วนใหญ่นกโมอาจะทำรังในช่วงฤดูร้อน

**การสูญพันธุ์**
ภาพจำลองการล่านกโมอาของชาวมาวรี
ศัตรูหลักของนกโมอาคือนกอินทรีฮาสท์จนกระทั่งมนุษย์ได้เข้ามาบนเกาะนิวซีแลนด์ ชาวมาวรีได้เริ่มเข้ามาในช่วง ค.ศ. 1300 และได้เริ่มการล่านกโมอาจนเริ่มสูญพันธุ์ ประมาณ ค.ศ. 1400 นกโมอาได้สูญพันธุ์ไปหมดแล้วรวมไปถึงนกอินทรีฮาสท์ซึ่งสูญพันธุ์ไปด้วยเนื่องจากไม่มีนกโมอาให้กิน
การสูญพันธุ์ของนกโมอานั้นเกิดขึ้นภายในไม่ถึง 100 ปี ซึ่งผิดไปจากการสันนิษฐานของนักวิทยาศาสตร์ในช่วงแรกที่บอกว่านกโมอาใช้เวลาหลายร้อยปีในการค่อย ๆ สูญพันธุ์ อย่างไรก็ตาม ในช่วงทศวรรษ 1800 มีการอ้างว่าพบเห็นนกโมอาในหลาย ๆ แถบของประเทศนิวซีแลนด์ แต่ไม่มีหลักฐานอะไรที่ชัดเจนที่บ่งบอกว่านกโมอายังมีชีวิตอยู่จริง ในยุคปัจจุบันมีรายงานการพบเห็นนกโมอาในแถบฟยอร์ดแลนด์ ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกของเกาะใต้ รวมถึงทางตอนเหนือของฟยอร์ดแลนด์ โดยบอกเล่ากันว่านกโมอาเป็นนกขนาดใหญ่ คอยาว มีความสูง 12 ฟุต มีขนสีสดใส ในปากเต็มไปด้วยฟันแหลมคม แต่ไม่มีปีก มีผู้อ้างว่าพบเห็นนกโมอาขณะที่กำลังปีนเขาอยู่ และได้ถ่ายรูปได้ แต่ทว่าเป็นรูปมัว ๆ  และได้มีรายการโทรทัศน์ลงพื้นที่ไปตามหา พบรอยเท้าที่มีนิ้วเท้าสามนิ้วขนาดใหญ่ ซึ่งไม่ใช่รอยเท้าของนกแก้วคาคาโป นกแก้วขนาดใหญ่ที่บินไม่ได้และหากินในเวลากลางคืน เพราะมีขนาดใหญ่กว่า แต่ทว่าก็ไม่น่าจะใช่ของนกโมอา เพราะนิ้วเท้ากลางนั้นใหญ่ยาวกว่านิ้วอื่น

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 url=https://newzealandecology.org/nzje/1859.pdf - cite journal |last=Baker |first=Allan J. |author2=Huynen, Leon J. |author3=Haddrath, Oliver |author4= Millar, Craig D. |author5=Lambert, David M. |year=2005 |title=Reconstructing the tempo and mode of evolution in an extinct clade of birds with ancient DNA: The giant moas of New Zealand |journal=PNAS |volume=102 |issue=23 |pages=8257–8262 |doi=10.1073/pnas.0409435102 |pmid=15928096 |pmc=1149408 |bibcode=2005PNAS..102.8257B|doi-access=free -  work=Project: The Taxonomicon - location=London - cite journal |last1=Bunce |first1=Michael |last2=Worthy |first2=Trevor |author2-link=Trevor Worthy |author3=Ford, Tom |author4=Hoppitt, Will |author5=Willerslev, Eske |author6=Drummond, Alexei |author7=Cooper, Alan |year=2003 |title=Extreme reversed sexual size dimorphism in the extinct New Zealand moa Dinornis |journal=Nature |pmid=12968178 |volume=425 |issue=6954 |pages=172–175 |doi=10.1038/nature01871 |url=https://www.cs.auckland.ac.nz/~alexei/2003_Bunce_etal.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128092134/https://www.cs.auckland.ac.nz/~alexei/2003_Bunce_etal.pdf |url-status=dead |archive-date=28 January 2019 |bibcode=2003Natur.425..172B |s2cid=1515413 - display-authors=etal- pages=95–98- page=292- isbn=978-1-113-50843-0 -  url-status=dead - doi-access=free  - url=https://archive.org/details/extinctbirds00full - doi-access=free  - url =https://archive.org/details/mythicalmonsters00goulrich- url=http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_27/rsnz_27_00_002240.html - url-status=dead - cite book |author=Bernard Heuvelmans |author-link=Bernard Heuvelmans |title=On the Track of Unknown Animals |at=Chapter 10 |date=1959 |publisher=Kegan Paul International Ltd. |location=London |isbn=978-0710304988 |edition=3rd 1995- url=http://rsnz.natlib.govt.nz/image/rsnz_46/rsnz_46_00_0368_0330_ac_01.html - cite journal |last1=Holdaway | first1 = Richard |author1-link=Richard Holdaway (biologist) |author2=Jacomb, C. |year=2000 |title=Rapid Extinction of the Moas (Aves: Dinornithiformes): Model, Test, and Implications |journal=Science |volume=287 |issue=5461 |pages=2250–2254 |doi=10.1126/science.287.5461.2250 |pmid=10731144 |bibcode=2000Sci...287.2250H- doi= 10.1080/03014223.1997.9518107 - display-authors=etal- url=http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_07/rsnz_07_00_001670.html - doi-access=free - s2cid=4413995 -  publisher=APN News & Media Ltd - cite journal |last=Millener |first=P.R. |year=1982 |title=And then there were twelve: the taxonomic status of Anomalopteryx oweni (Aves: Dinornithidae) |journal=Notornis |volume=29 |issue=1 |pages=165–170 |url=http://notornis.osnz.org.nz/system/files/Notornis_29_3.pdf#page=5&zoom=75,-403,607 |access-date=2023-03-07 |archive-date=2015-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150718191531/http://notornis.osnz.org.nz/system/files/Notornis_29_3.pdf#page=5&zoom=75,-403,607 |url-status=dead -  url-status=dead- url=https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/16251 - doi-access=free  - url=https://archive.org/details/newzealandbeingn00pola -  isbn=978-0-395-89228-2 -  archive-date=25 April 2015 - s2cid=4308841 - url-status=dead - pages=27–39 - s2cid=129645654  - hdl= 2440/62495 - url-status=dead - doi= 10.1080/03014223.1998.9517573 - doi= 10.1080/03014223.1998.9517575 - doi-access=free  - doi= 10.1080/03014223.1994.9517474 - doi-access=free  - doi-access=free  - isbn=978-0-253-34034-4 -  encyclopedia=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand -  url-status=dead 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  TerraNature list of New Zealand's extinct birds-  TerraNature page on Moa-  Tree of Life classification and references date=2020-12-05 -  Moa article in Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand-  3D model of a moa skull
หมวดหมู่:แรไทต์
หมวดหมู่:นกที่บินไม่ได้ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว
หมวดหมู่:นกที่สูญพันธุ์ไปแล้วของประเทศนิวซีแลนด์