การแปรงฟัน

ชายคนหนึ่งกำลังแปรงฟันขณะมองดูในกระจก
การแปรงฟัน เป็นการทำความสะอาด ฟัน โดยใช้ แปรงสีฟัน ที่มี ยาสีฟันร่วมด้วย การทำความสะอาดซอกฟัน (โดยใช้ ไหมขัดฟัน หรือ แปรงซอกฟัน) สามารถช่วยเสริมการแปรงฟัน และสองกิจกรรมนี้เป็นวิธีหลักในการ ทำความสะอาดฟัน ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของ สุขอนามัยในช่องปาก
โดยทั่วไป แนะนำให้แปรงฟันเป็นระยะเวลา 2 นาที ต่อครั้ง วันละ 2 ครั้ง

**ประวัติศาสตร์**
ภาพถ่ายในปี 1899 แสดงการใช้แปรงสีฟัน
กิ่งไม้ทำความสะอาดฟัน มีการใช้งานมาอย่างยาวนานในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ ตั้งแต่ 3000 ปีก่อนคริสตกาล ชาวอียิปต์โบราณสร้างแปรงสีฟันแบบดั้งเดิมจาก กิ่งไม้ และใบไม้สำหรับทำความสะอาดฟัน ในทำนองเดียวกัน วัฒนธรรมอื่น ๆ เช่น กรีก โรมัน อาหรับ และอินเดียก็นิยมใช้กิ่งไม้ทำความสะอาดฟันเช่นกัน โดยบางครั้งพวกเขาจะตีปลายกิ่งไม้ให้นุ่มเพื่อให้สามารถแทรกซึมระหว่างฟันได้ดียิ่งขึ้น
ในประเพณีทางศาสนาอิสลาม ศาสดามุฮัมมัด ได้สอนสาวกให้แปรงฟันด้วย มิซวาก วันละ 5 ครั้ง ซึ่งแนวทางนี้ยังคงปฏิบัติกันอย่างแพร่หลายในหมู่ชาวมุสลิมทั่วโลกตั้งแต่ปี 610
การใช้ไม้สำหรับแปรงฟันในวิธีการของชาวอินเดียได้รับการบันทึกโดยพระสงฆ์ชาวจีน ยีจิง (635–713 A.D.) ในหนังสือของเขาที่กล่าวถึงกฎสำหรับพระสงฆ์:
แปรงฟันด้วยกิ่งไม้ทำความสะอาดฟัน
การแปรงฟันด้วยแปรงในรูปแบบที่ทันสมัยเริ่มแพร่หลายในยุโรปปลายศตวรรษที่ 17 โดยแปรงสีฟันที่ผลิตในเชิงพาณิชย์ครั้งแรกถูกพัฒนาขึ้นในอังกฤษในปี 1780 โดย วิลเลียม แอดดิส ในสหรัฐอเมริกา แม้จะมีแปรงสีฟันขายตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 แต่การแปรงฟันกลับไม่ได้แพร่หลายจนกระทั่งหลัง สงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อทหารสหรัฐฯ ยังคงนิสัยการแปรงฟันจากระเบียบที่ได้รับในช่วงการรับราชการทหาร

**เหตุผลสำคัญ**
การแปรงฟันอย่างถูกต้องช่วยป้องกันการเกิดฟันผุ (Dental cavity) และโรคเหงือก เช่น โรคปริทันต์ หรือ โรคเหงือกอักเสบ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียฟันในผู้ใหญ่อย่างน้อยหนึ่งในสาม หากไม่แปรงฟันอย่างถูกวิธีและบ่อยครั้งเพียงพอ อาจทำให้แร่ธาตุในน้ำลายสะสมตัวจนกลายเป็น คราบหินปูน ซึ่งจะแข็งตัวหากไม่ได้ถูกขจัดออกทุก 48 ชั่วโมง
สุขภาพช่องปากที่ไม่ดีถูกเชื่อมโยงกับความเสี่ยงโรคหัวใจและอายุขัยที่สั้นลง
แบคทีเรียที่สะสมในช่องปากอาจส่งผลกระทบต่อเหงือกและกระจายเข้าสู่หลอดเลือด ส่งผลให้หลอดเลือดอักเสบและเสียหาย ซึ่งอาจนำไปสู่การเกิดลิ่มเลือด โรคหัวใจ และโรคหลอดเลือดสมอง การศึกษาของโรงเรียนแพทย์ฮาร์วาร์ดพบร่องรอยของแบคทีเรียในหลอดเลือดที่เกิดภาวะหลอดเลือดแข็งตัว (atherosclerosis) ห่างจากปาก อย่างไรก็ตาม ปัจจัยอื่น ๆ เช่น เพศ การดื่มแอลกอฮอล์ โรคเบาหวาน การออกกำลังกาย การสูบบุหรี่ และประวัติครอบครัวที่มีปัญหาหัวใจ ก็มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจเช่นกัน
นอกจากนี้ การไม่แปรงฟันยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดกลิ่นปาก (halitosis) สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) ชี้ว่าการแปรงฟันอย่างเหมาะสมสามารถขจัดเศษอาหารและแบคทีเรียที่ก่อให้เกิดกลิ่นไม่พึงประสงค์ ซึ่งช่วยพัฒนาสุขภาพช่องปากและลดกลิ่นปากได้อย่างมีประสิทธิภาพ

**แนวทางการแปรงฟัน**

**ความถี่**
การทบทวนในปี 2008 ได้อ้างถึงการศึกษาในช่วงปี 1969–1973 โดยพบว่า สุขภาพเหงือกและฟันจะคงอยู่ได้ดีหากการแปรงฟันทำให้คราบจุลินทรีย์ (dental plaque) ถูกกำจัดออกบ่อยกว่าทุก 48 ชั่วโมง ในขณะที่การอักเสบของเหงือกจะเกิดขึ้นหากช่วงเวลาของการแปรงฟันนานกว่า 48 ชั่วโมง การทบทวนดังกล่าวยังระบุว่าการแปรงฟันสามารถขจัดคราบจุลินทรีย์ที่อยู่ลึกลงไปใต้แนวเหงือกได้ถึงหนึ่งมิลลิเมตร และคนเรามักมีวิธีการแปรงฟันเฉพาะตัว ดังนั้นการแปรงฟันบ่อยครั้งขึ้นจึงไม่ได้หมายความว่าจะสามารถทำความสะอาดเพิ่มเติมในส่วนอื่นของฟันหรือปากได้
ทันตแพทย์ถือว่าการสึกหรอที่เกิดกับเนื้อฟันจากการแปรงฟันหลายครั้งต่อวันนั้นไม่มีนัยสำคัญ เนื่องจากยาสีฟันในปัจจุบันมีระดับความสามารถในการขัดฟัน (RDA) ต่ำกว่า 250 การศึกษาในปี 1997 ที่จำลองการแปรงฟัน 6 เดือน พบว่าไม่มีการสึกกร่อนของผิวฟันหรือวัสดุอุดฟันอย่างมีนัยสำคัญ แต่พบการสูญเสียซีเมนต์เล็กน้อยบริเวณขอบอินเลย์ทอง
การศึกษาในปี 2018 พบว่าแม้การแปรงฟันเป็นกิจกรรมป้องกันโรคทั่วไปที่สุด แต่ยังมีอัตราโรคฟันผุและโรคเหงือกสูง เนื่องจากคนทั่วไปสามารถทำความสะอาดได้เพียง 40% ของขอบฟันที่แนบกับเหงือก อีกทั้งยังมีผลการศึกษาที่ระบุว่าทันตบุคลากรสามารถทำความสะอาดฟันได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงกว่า

**การปนเปื้อน**
การทบทวนวรรณกรรมในปี 2012 พบว่าแบคทีเรียสามารถมีชีวิตรอดบนแปรงสีฟันในสภาพแวดล้อมที่มีความชื้นมากกว่า 24 ชั่วโมง แต่จะน้อยลงเมื่อแปรงถูกทำให้แห้งด้วยอากาศ แม้ว่าจะแปรงก็ยังสามารถเก็บการปนเปื้อนจากสิ่งแวดล้อมโดยรอบได้ แปรงสีฟันสามารถฆ่าเชื้อได้โดยแช่ในน้ำยาบ้วนปากเป็นเวลา 20 นาที แบคทีเรียที่เป็นอันตรายสามารถพบได้บนแปรงของทั้งคนที่มีสุขภาพดีและป่วย ซึ่งอาจเพิ่มภาระการติดเชื้อของพวกเขา 
น้ำยาบ้วนปากเองสามารถลดคราบจุลินทรีย์ได้เฉลี่ย 35% หากมีน้ำมันหอมระเหยหรือ คลอเฮกซิดีนกลูโคเนต การวิจัยไม่ได้รายงานถึงขอบเขตการแปรงฟันที่เกิดขึ้นพร้อม ๆ กับการใช้น้ำยาบ้วนปากในกลุ่มตัวอย่างการศึกษา ผลข้างเคียงจากน้ำยาบ้วนปากที่มีน้ำมันหอมระเหยและแอลกอฮอล์รวมถึงรสชาติที่ไม่ดีและการระคายเคืองในช่องปาก ส่วนผลข้างเคียงจากน้ำยาบ้วนปากที่มี คลอเฮกซิดีนกลูโคเนต ได้แก่ การทำให้ฟันมีรอยด่าง, หินปูน, การรบกวนรสชาติและผลกระทบต่อ เยื่อบุในช่องปาก  การล้างแปรงสีฟัน

**เทคนิคการแปรงฟัน**
การบ้วนปากด้วยน้ำสะอาดและสดใหม่สองสามครั้งแล้วล้างแปรงฟันด้วยน้ำ  คำแนะนำทั่วไปคือควรแปรงฟันด้านหน้าและด้านหลังของฟันโดยถือแปรงฟันในมุม 45 องศาไปยังขอบเหงือก แล้วเคลื่อนแปรงไปข้างหน้าและกลับมาทำให้แปรงสัมผัสกับเหงือกและฟัน  สำหรับการแปรงฟันด้านหลังของ ฟันกราม แนะนำให้ถือแปรงในแนวตั้งกับฟันแล้วเคลื่อนแปรงขึ้นและลง  พื้นผิวที่ใช้บดของฟันจะต้องแปรงไปข้างหน้าและกลับมา โดยวางแปรงให้ตรงกับฟัน 
คำแนะนำเฉพาะสำหรับแปรงฟันไฟฟ้าแบบหมุนของ OralB คือให้ทำตามรูปร่างของแต่ละฟันและเหงือก โดยกดแปรงทุกรูปฟันทีละซี่เป็นเวลา 1-2 วินาที  คำแนะนำสำหรับแปรง Sonicare คือให้ใช้มุมเล็กน้อยเพื่อให้ขนแปรงที่ยาวกว่าไปถึงระหว่างฟัน  ทำวงกลมเล็ก ๆ 3-5 ครั้งเป็นเวลา 1-2 วินาทีต่อฟัน  ขนแปรงจะปรับตามรูปร่างของฟัน 
เทคนิคอื่น ๆ ยังมีอีกหลายวิธี:- Scrub: เทคนิคที่ง่ายที่สุด; แปรงฟันถูกถือขนานกับขอบเหงือกและเคลื่อนแปรงไปในทิศทางแนวนอนเพื่อ "ขัด" รอยเหงือก, พื้นผิวการบด, และบริเวณที่ใกล้ลิ้น เทคนิคนี้เชื่อมโยงกับ เหงือกร่น - Fones (Fones Rotary) : เทคนิคการแปรงฟันเก่าแก่ที่สุด แนะนำโดยเฉพาะสำหรับเด็ก ซึ่งจะทำการหมุนเป็นวงกลมบนพื้นผิวของฟัน- Hirschfeld: การดัดแปลงเทคนิค Fones โดยวงกลมจะมีขนาดเล็กและมุ่งเน้นที่ขอบเหงือก- Bass: เน้นการทำความสะอาดพื้นที่บนและล่างขอบเหงือกด้วยการเคลื่อนไหวแปรงแนวนอน- Modified Bass: มีที่มาจากเทคนิค Bass โดยเพิ่มการเคลื่อนไหวขึ้นลงและการถูเพื่อสร้างวงกลมรอบขอบเหงือก- Stillman: คล้ายกับเทคนิค Bass แต่ใช้การเคลื่อนไหวขึ้นลงในการทำความสะอาดทั้งด้านบนและล่างของขอบเหงือก สามารถรวมกับเทคนิค Bass ได้- Charters: แปรงฟันจะถูกวางไว้ที่ขอบเหงือกและเอียงไปที่ 45 องศาไปยังพื้นผิวที่กัดและทำการสั่นเป็นระยะ ๆ โดยการเคลื่อนแปรงแบบหมุนเล็กน้อย
ในแง่ของคำแนะนำเกี่ยวกับเทคนิค เทคนิคที่ง่ายที่สุดอย่าง Scrub และ Fones มักแนะนำให้ใช้สำหรับเด็ก เนื่องจากทำได้ง่ายกว่าการทำเทคนิคที่ซับซ้อน สำหรับผู้ใหญ่ เทคนิคที่ซับซ้อนเช่น Bass และ Modified Bass มักจะแนะนำให้ใช้ อย่างไรก็ตาม เทคนิคการแปรงฟันที่เรียนรู้ในวัยเด็กมักติดตามไปถึงวัยผู้ใหญ่และยากที่จะแก้ไขพฤติกรรมที่เรียนรู้เหล่านี้ สิ่งสำคัญคือต้องทราบว่าเทคนิคที่ซับซ้อนไม่ได้หมายความว่าจะมีประสิทธิภาพมากกว่าทุก ๆ เทคนิคที่มีอยู่ แม้ว่าจะมีเทคนิคการแปรงฟันหลากหลาย แต่ก็ไม่มีหลักฐานที่บ่งชี้ว่าเทคนิคใดดีกว่ากัน 

**การแปรงฟันก่อนมื้ออาหาร**
การศึกษาหนึ่งพบว่า การแปรงฟันทันทีหลังรับประทานอาหารที่มีกรด (เช่น น้ำอัดลมหรือน้ำผลไม้ในมื้อเช้า เช่น น้ำส้ม, กาแฟ, ผลไม้รสเปรี้ยว, ผลไม้อบแห้ง, ขนมปัง หรือขนมอบ)  ทำให้เกิดความเสียหายต่อเคลือบฟันและเนื้อฟันมากกว่าการรอ 30 นาที การล้างกรดด้วยน้ำหรือเบกกิ้งโซดาละลายอาจช่วยลดความเสียหายจากกรดที่เพิ่มขึ้นเนื่องจากการแปรงฟัน คำแนะนำเดียวกันนี้ยังใช้กับ กรดไหลย้อน และมื้ออาหารที่มีกรดอื่น ๆ  นักวิจัยและทันตแพทย์ได้สรุปว่า ควรหลีกเลี่ยงการแปรงฟันทันทีหลังจากการบริโภคเครื่องดื่มที่มีกรด ควรแปรงฟันก่อนอาหารเช้าหรือมื้อเย็น 
นอกจากนี้ การแปรงฟันก่อนมื้ออาหารเช้าช่วยขจัดการสะสมของแบคทีเรียในระหว่างที่นอนหลับ ซึ่งป้องกันไม่ให้แบคทีเรียเหล่านั้นเติบโตบนอาหารเช้าที่มีน้ำตาลและผลิตกรดที่ทำให้เคลือบฟันเสียหาย และยังกระตุ้นการผลิตน้ำลายเพื่อลดความเป็นกรดและเสริมฟันด้วยแร่ธาตุที่สำคัญ การแปรงฟันในเวลานี้จะช่วยเสริมสุขอนามัยช่องปากในกิจวัตรตอนเช้า ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญเพื่อหลีกเลี่ยงการละเลยเนื่องจากความเร่งรีบในตอนเช้า โดยเฉพาะในครอบครัวที่มีเด็กหรือผู้ที่ทานอาหารเช้านอกบ้าน 

**แปรงสีฟัน**
หัวของแปรงสีฟัน
แปรงสีฟันเป็นอุปกรณ์ที่ใช้สำหรับทำความสะอาด ฟัน ประกอบด้วยแปรงขนาดเล็กที่ติดกับด้ามจับ ยาสีฟัน ซึ่งมักมี ฟลูออไรด์ จะถูกใส่ในแปรงสีฟันเพื่อช่วยในการทำความสะอาด แปรงสีฟันมีทั้งแบบใช้มือและแบบไฟฟ้า แม้ว่าจะมีหลักฐานที่ขัดแย้งกันเกี่ยวกับประสิทธิภาพที่ดีกว่า แต่หลักฐานส่วนใหญ่ชี้ว่าแปรงสีฟันไฟฟ้าที่มีการเคลื่อนไหวแบบออสซิลเลตอรี (การสั่น) มีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดฟันมากกว่าแปรงสีฟันแบบมือ แม้ว่าแปรงสีฟันที่ไม่มีการเคลื่อนไหวแบบออสซิลเลตอรีจะให้ผลลัพธ์ที่เทียบเท่า การทบทวนในปี 2014 โดย Cochrane พบหลักฐานปานกลางที่แปรงสีฟันไฟฟ้าช่วยลดการสะสมของคราบพลัคและเหงือกอักเสบมากกว่าแปรงสีฟันมือ อย่างไรก็ตาม แปรงสีฟันทั้งสองประเภทมีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดฟัน ทั้งนี้มักแนะนำให้ใช้แปรงสีฟันชนิดใดก็ได้ที่ผู้ใช้รู้สึกสะดวกสบาย, มีความสามารถในการซื้อได้ และสามารถใช้ได้เป็นประจำ

**ยาสีฟัน**
เจลยาสีฟันในปัจจุบัน
ยาสีฟันเป็นครีมหรือ เจล เดนติฟริซ ที่ใช้ทำความสะอาดและปรับปรุงรูปลักษณ์และสุขภาพของ ฟัน โดยส่วนใหญ่จะใช้ร่วมกับ แปรงสีฟัน การใช้ยาสีฟันสามารถส่งเสริมสุขอนามัยช่องปากที่ดี: ช่วยในการขจัด คราบพลัค และอาหารออกจากฟัน, ช่วยในการกำจัดและ/หรือลบกลิ่นปากที่ไม่พึงประสงค์เมื่อ tonsil stones (นิ่วในต่อมทอนซิล) ไม่ใช่สาเหตุ, และช่วยให้สารออกฤทธิ์เช่น ฟลูออไรด์ สามารถป้องกันการเกิดโรคฟันและเหงือก (gingiva) ได้
มีหลักฐานว่า การเพิ่ม ไซลิตอล ในยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์สามารถลดอุบัติการณ์ของฟันผุได้ประมาณ 13% 

**ผงฟัน**
ผงฟัน (หรือ 'ผงยาสีฟัน') เป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับยาสีฟัน ซึ่งอาจแนะนำสำหรับผู้ที่มี ฟันที่ไว ผงฟันมักจะไม่มีสารเคมี โซเดียม ลอริล ซัลเฟต ซึ่งใช้บ่อยในยาสีฟัน และอาจเป็นสารก่อการระคายเคืองผิวหนัง  ฟังก์ชันของโซเดียม ลอริล ซัลเฟตคือการสร้างฟองเมื่อแปรงฟัน ผู้ที่ใช้ ฟันปลอม อาจใช้ น้ำยาทำความสะอาดฟันปลอม ซึ่งก็มีรูปแบบผงเช่นกัน

**การใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ในเด็กเล็ก**
การใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์เมื่อตอนแปรงฟันเป็นสิ่งที่แนะนำ โดยมีคำแนะนำแตกต่างกันตามอายุสำหรับปริมาณที่ควรใช้:- สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี: ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ปริมาณเท่ากับเมล็ดข้าวหรือขนาดเล็กถ้าหากเด็กมีความเสี่ยงสูงต่อฟันผุ- สำหรับเด็กอายุ 3 ถึง 6 ปี: ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ปริมาณไม่เกินขนาดถั่วลันเตา
การแปรงฟันควรเริ่มตั้งแต่ฟันเริ่มขึ้นในช่องปาก และควรแปรงฟันสองครั้งต่อวัน (ตอนเช้าและตอนกลางคืน) เป็นสิ่งสำคัญที่ผู้ปกครองจะต้องควบคุมการแปรงฟันของเด็กเพื่อลดการกลืนยาสีฟัน (ADA) สำหรับเด็กที่มีความเสี่ยงสูงในการพัฒนาฟันผุ อาจพิจารณาการเสริมฟลูออไรด์ในอาหารหรือฟลูออไรด์วานิชที่ทาโดยมืออาชีพ ฟลูออไรด์เป็นวิธีที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพในการป้องกันและควบคุมฟันผุ

**ดูเพิ่ม**
 การทำความสะอาดฟัน

**อ้างอิง**

**อ่านหนังสือเพิ่ม**
  doi = 10.1177/2047487318759112 -  date = 13 April 2018 -  publisher = American Dental Association -  publisher = MediLexicon International -  url = https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bad-breath/symptoms-causes/syc-20350922 
หมวดหมู่:กิจวัตรของมนุษย์
หมวดหมู่:ทันตแพทยศาสตร์