พจนานุกรมกฎหมาย

ไฟล์:Legal Dictionaries.jpg|thumb|300px|right|แถวพจนานุกรมกฎหมายฉบับภาษาอังกฤษและภาษารัสเซีย
พจนานุกรมกฎหมาย (law dictionary) เป็นพจนานุกรมประเภทหนึ่งซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อให้นิยามสำหรับบรรดาคำที่ใช้ในทางกฎหมาย
พจนานุกรมมีหลายรูปแบบแล้วแต่เกณฑ์การจัด เช่น เกณฑ์ภาษา ได้แก่ พจนานุกรมแบบเอกภาษา (monolingual) และแบบทวิภาษา (bilingual) เป็นต้น, เกณฑ์ความครอบคลุม ได้แก่ พจนานุกรมแบบครอบจักรวาล (single-field dictionary) ซึ่งครอบคลุมสาขาทั้งหมดในทางกฎหมาย ขณะอันซึ่งครอบคลุมบางสาขาจะเรียก พจนานุกรมแบบสาขาย่อย (sub-field dictionary), และเกณฑ์การกำหนดศัพท์ ได้แก่ แบบขั้นสูง (maximizing dictionary) คือที่กำหนดศัพท์ครอบคลุมทุกสาขาของกฎหมาย และแบบขั้นต่ำ (minimizing dictionary) เป็นต้น
แซนโดร นีลเซน (Sandro Nielsen) ว่าใน ค.ศ. 1994 (พ.ศ. 2537) ว่า พจนานุกรมกฎหมายสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้หลายแขนง ทั้งช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจในบทบัญญัติที่ตนต้องการทำความเข้าใจด้วย เรียกว่าเป็นประโยชน์ในทางสื่อสาร (communicative benefit) และช่วยให้ผู้อ่านได้รับสารประโยชน์และความรู้ทางกฎหมายตามแต่ความสนใจ เรียกว่าเป็นประโยชน์ในทางเรียนรู้ (cognitive benefit) ซึ่งประโยชน์เหล่านี้มักปรากฏในพจนานุกรมกฎหมายแบบเอกภาษามากกว่า ขณะที่แบบทวิภาษานั้นมักประกอบด้วยคำศัพท์หรือคำอธิบายศัพท์ในสองภาษา อันจะช่วยยังความรู้เกี่ยวกับกฎหมายในภาษาต่างประเทศได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะเกี่ยวกับกฎหมายของต่างประเทศ ตลอดจนช่วยในการแปลกฎหมายจากภาษาหนึ่งเป็นภาษาหนึ่งด้วย
อนึ่ง ตำราศัพทวิทยาทางกฎหมาย (legal terminology textbook) จะต่างจากพจนานุกรมกฎหมายซึ่งมีการเรียงคำศัพท์และให้คำอธิบายศัพท์ตามลำดับอักษร ตรงที่ตำราศัพทวิทยาจะลำดับศัพท์ตามหมวดหมู่หรือหัวเรื่องเป็นต้น ซึ่งผู้สนใจในคำศัพท์กฎหมายในหมวดหมู่หนึ่ง ๆ มักเปิดตำราศัพทวิทยาทางกฎหมายมากกว่าพจนานุกรมกฎหมาย
สำหรับพจนานุกรมกฎหมายฉบับแรกของประเทศไทย คือ พจนานุกรมกฎหมายของ ขุนสมาหารหิตะคดี (โป๊ โปรคุปต์) ซึ่งมีคำโฆษณาบนปกว่า "พจนานุกรมกฎหมายเล่มแรกของประเทศไทย บรรจุคำตั้งแต่โบราณกาลถึงปัจจุบันกาล สำหรับความสะดวกในผู้ใคร่ศึกษาและผู้ต้องการทราบ" อย่างไรก็ดี ที่ว่า "ปัจจุบันกาล" บนปกนั้นหมายถึงกาลที่พจนานุกรมพิมพ์ขึ้น คือ พ.ศ. 2474 เท่านั้น แม้ว่าจะได้รับการพิมพ์ซ้ำเป็นครั้งที่สองใน พ.ศ. 2549 แต่พจนานุกรมฉบับนี้ยังมิได้รับการปรับปรุงนับแต่บัดนั้นจนบัดนี้ อย่างไรก็ดี ยังมีพจนานุกรมกฎหมายอีกหลายเล่มในภาษาไทยที่มีการปรับปรุงเสมอ เช่น พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ฯลฯ

**อ้างอิง**
 ขุนสมาหารหิตะคดี (โป๊ โปรคุปต์). (2549). พจนานุกรมกฎหมาย. (พิมพ์ครั้งที่สอง). กรุงเทพฯ : วิญญูชน. ISBN 9742883653.- ราชบัณฑิตยสถาน.
** (2543). พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์. ISBN 9748123529.
** (2544). พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์. ISBN 9748123758.
** (ม.ป.ป.). ศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน หมวดนิติศาสตร์. ออนไลน์. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 11 กรกฎาคม 2552).- Sandro Nielsen.
** (1994). The Bilingual LSP Dictionary. Principles and Practice for Legal Language. Gunter Narr Verlag.
** (2008). "The Effect of Lexicographical Information Costs on Dictionary Making and Use". Lexikos, (18). pp. 170-189.

** แหล่งข้อมูลอื่น**

**พจนานุกรมกฎหมายฉบับหลัก ๆ**
  พจนานุกรมกฎหมายของแบล็ก (Black's Law Dictionary) ฉบับพิมพ์ครั้งที่แปด, ISBN 0-314-15199-0.-   พจนานุกรมกฎหมายของดีน (Dean's Law Dictionary) - สร้างสรรค์โดย ปัญญาประดิษฐ์ (artificial intelligence) ประกอบคำศัพท์กว่าหนึ่งแสนแปดหมื่นห้าพันคำ และคดีสำหรับอ้างอิงกว่าสามแสนคดี

**พจนานุกรมกฎหมายสำหรับดาวน์โหลด**
   พจนานุกรมกฎหมายของดีน (Dean's Law Dictionary) - สำหรับติดตั้งในคอมพิวเตอร์ทั่วไป สร้างสรรค์โดย ปัญญาประดิษฐ์ (artificial intelligence) ประกอบคำศัพท์กว่าหนึ่งแสนแปดหมื่นห้าพันคำ และคดีสำหรับอ้างอิงกว่าสามแสนคดี-   พจนานุกรมกฎหมายของพอร์แมน date=2008-10-29  (Poorman's Law Dictionary) - สำหรับติดตั้งในคอมพิวเตอร์รุ่นแบล็กเบอร์รี, คอมพิวเตอร์ขนาดฝ่ามือ และโทรศัพท์ซิมเบียน

**พจนานุกรมกฎหมายแบบออนไลน์**
   ศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน หมวดนิติศาสตร์ date=2017-07-15  - ประมวลศัพท์บัญญัติภาษาไทยและภาษาอังกฤษในหมวดนิติศาสตร์ แต่มิได้ให้คำอธิบายศัพท์ไว้ (เพราะมิใช่พจนานุกรม)-   ลอว์ดิกเชินแนรีส์ดอตคอม (LawDictionaries.com) - พจนานุกรมยอดนิยมอันรวบรวมพจนานุกรมกฎหมายฉบับอื่น ๆ ไว้ในที่แห่งเดียว และให้บริการเครื่องไม้เครื่องมืออื่น ๆ อันอำนวยความสะดวก-   พจนานุกรมสำหรับนักฎหมาย (The Lawyer Dictionary) - พจนานุกรมอันรวบรวมพจนานุกรมกฎหมายฉบับอื่น ๆ ซึ่งรวมถึงพจนานุกรมกฎหมายของเบาเวียร์ (|Bouvier's Legal Dictionary) ฉบับพิมพ์ครั้งที่หก (พ.ศ. 2399)-   หอสมุดกฎหมายเลกทริก (The Lectric Law Library)-    รวมลิงก์ไปยังพจนานุกรมกฎหมายแบบออนไลน์ฉบับต่าง ๆfix-attempted=yes -   พจนานุกรมกฎหมายของเบาเวียร์  (Bouvier's Legal Dictionary)  ฉบับพิมพ์ครั้งที่หก ค.ศ. 1856  -   อภิธานกฎหมายอเมริกันฉบับมหาวิทยาลัยคอร์แนล (Cornell American law glossary)-   อภิธานศัพท์กฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง ฉบับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา date=2007-07-01  (United States Glossary of immigration law terms)-   อภิธานศัพท์กฎหมายสำหรับทุกคน ฉบับโนโล (Everybody's Legal Glossary, Nolo)-   พจนานุกรมกฎหมายฉบับลอว์ดอตคอม (Law.com dicationary)-   ลีกอลดิกเชินแนรีส์ดอตโออาร์จี date=2019-06-11  (Legaldictionaries.org)-   พจนานุกรมกฎหมายของเมอร์เรียมเว็บสเตอร์ (Merriam Webster Law Dictionary)
หมวดหมู่:พจนานุกรม