เยเรวาน

เยเรวาน (Yerevan; Երևան Audio_Yerewan.ogg) บางครั้งสะกดเป็น เอเรวาน (Erevan) เป็นเมืองหลวงและเมืองใหญ่สุดของประเทศอาร์มีเนีย และยังเป็นหนึ่งในเมืองที่มีผู้อาศัยต่อเนื่องนานที่สุดในโลก ตั้งอยู่ริมแม่น้ำฮรัซดัน (Hrazdan River) เยเรวานเป็นศูนย์กลางการบริหาร วัฒนธรรม และอุตสาหกรรมของประเทศ ถือเป็นเอกนคร โดยเป็นเมืองหลวงตั้งแต่ ค.ศ. 1918 ซึ่งเป็นเมืองหลวงที่ 14 ในประวัติศาสตร์อาร์มีเนียและเมืองหลวงที่ 7 ที่ตั้งอยู่ในและรอบที่ราบอารารัต นครนี้ยังเป็นเมืองหลักของมุขมณฑลองค์สันตะปาปาอารารัต (Araratian Pontifical Diocese) ซึ่งเป็นมุขมณฑลที่ใหญ่ที่สุดในคริสตจักรอัครทูตอาร์มีเนีย และเป็นหนึ่งในมุขมณฑลที่เก่าแก่ที่สุดในโลก
ประวัติศาสตร์ยุคแรกเริ่มของเมืองนี้ย้อนไปถึงในช่วงศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสต์ศักราช โดยมีการตั้งป้อมอูราร์เตียนแห่งเมืองเอเรบูนีเมื่อ 782 ปีก่อนคริสต์ศักราชโดยพระเจ้าอาร์กิชตีที่ 1 แห่งอูราร์ตูที่ปลายตะวันตกสุดของที่ราบอารารัต เอเรบูนี "ได้รับการออกแบบให้เป็นศูนย์กลางการปกครองและศาสนาอันยิ่งใหญ่ ซึ่งเป็นเมืองหลวงที่สมบูรณ์" จากนั้นในช่วงอาณาจักรอาร์มีเนียโบราณตอนปลาย มีการจัดตั้งเมืองหลวงใหม่และเยเรวานจึงลดความสำคัญลง ตัวนครสูญเสียประชากรส่วนใหญ่ในช่วงเกรตซูร์กุนใน ค.ศ. 1603–05 เมื่อจักรวรรดิซาฟาริดบังคับถ่ายโอนประชากรอาร์มีเนียไปยังอิหร่านแสนกว่าคน ต่อมาใน ค.ศ. 1679 ตัวนครส่วนใหญ่ถูกทำลายจากแผ่นดินไหว แล้วมีการสร้างใหม่ในขณาดที่เล็กกว่าเดิม ต่อมาใน ค.ศ. 1828 เยเรวานถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิรัสเซีย ซึ่งนำไปสู่การส่งคืนชาวอาร์มีเนียที่บรรพบุรุษถูกบังคับย้ายออกไปในคริสต์ศตวรรษที่ 17 หลังจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง เยเรวานกลายเป็นเมืองหลวของสาธารณรัฐอาร์มีเนียที่หนึ่งหลังผู้รอดชีวิตจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนียพันกว่าคนในจักรวรรดิออตโตมัน เดินทางเข้ายังบริเวณนี้ ตัวนครได้รับการขยายอย่างรวดเร็จในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 20 ในขณะที่อาร์มีเนียเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต
เยเรวานผ่านการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จากการเติบโตของเศรษฐกิจอาร์มีเนีย ทำให้มีการก่อสร้างทั่วนครตั้งแต่ต้นคริสต์ทศวรรษ 2000 และมีร้านค้าปลีก เช่น ภัตตาคาร ร้านค้า และร้านกาแฟริมถนน ซึ่งหาได้ยากในสมัยโซเวียต เพิ่มจำนวนขึ้นมาก 2011 ประชากรในเยเรวานมี 1,060,138 คน ซึ่งเทียบเท่าประชากรอาร์มีเนียทั้งหมดมากกว่า 35% ตามข้อมูลจำนวนประมาณการอย่างเป็นทางการใน ค.ศ. 2022 ประชากรในปัจจุบันมี 1,092,800 คน ทางยูเนสโกจัดให้เยเรวานเป็น World Book Capital ประจำปี 2012 เยเรวานก็เป็นเมืองสมาชิกใน Eurocities

**ศัพทมูลวิทยา**
"สูติบัตร" ของเยเรวานที่ป้อมเอเรบูนี เป็นจารึกอักษรรูปลิ่มที่พระเจ้าอาร์กิชตีที่ 1 แห่งอูราร์ตู สลักเกี่ยวกับการสถาปนานครใน 782 ปีก่อน ค.ศ. ไว้บนแผ่นหินบะซอลต์
Kecharis สืบอายุได้ถึง ค.ศ. 1223
ไม่มีใครทราบต้นกำเนิดของชื่ออย่างชัดเจน ทฤษฎีหนึ่งระบุว่าต้นกำเนิดของชื่อเยเรวานมาจากเยร์วานด์ (โอรอนเตส) ที่ 4 กษัตริย์อาร์มีเนียที่เป็นผู้ปกครองอาร์มีเนียองค์สุดท้ายจากราชวงศ์โอรอนติด และเป็นผู้สถาปนานครเยร์วานดาชาต อย่างไรก็ตาม มีความเป็นไปได้ว่าชื่อนครมาจากป้อมทหารอูราร์ตูแห่งเอเรบูนี ซึ่งจัดตั้งบนพื้นที่เยเรวานในปัจจุบันเมื่อ 782 ปีก่อน ค.ศ. โดยอาร์กิชตีที่ 1 "Erebuni" อาจมาจากศัพท์ภาษายูราร์เทียที่แปลว่า “เอา” หรือ “จับ” หมายความว่า ชื่อของป้อมอาจตีความได้เป็น "การจับกุม" "การพิชิต" หรือ "ชัยชนะ" เมื่อองค์ประกอบของภาษายูราร์เทียผสมเข้ากับภาษาอาร์มีเนีย ชื่อนั้นจึงพัฒนาไปเป็น เยเรวาน (Erebuni = Erevani = Erevan = Yerevan)
ผู้บันทึกเหตุการณ์ชาวอาร์มีเนียที่นับถือศาสนาคริสต์ยุคแรกเชื่อมโยงต้นตอชื่อของนครเข้ากับตำนานเรือโนอาห์ หลังตัวเรือจอดบนเขาอารารัตและระดับน้ำได้ลดลงแล้ว กล่าวกันว่าโนอาห์อุทานว่า "Yerevats!" ("มันปรากฏแล้ว!" ในภาษาอาร์มีเนีย) ขณะหาทิศทางของเยเรวาน ซึ่งเป็นที่มาของชื่อเยเรวาน
ในสมัยกลางตอนปลายถึงสมัยใหม่ตอนต้น เมื่อเยเรวานอยู่ภายใต้การปกครองของกลุ่มชนเติร์กและเปอร์เซียในภายหลัง นครนี้เป็นที่รู้จักในภาษาเปอร์เซียว่า อีแรวอน (ایروان) หลังอยู่ภายใต้การปกครองของรัสเซียเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึง ต้นศตวรรษที่ 20 ตัวนครมีชื่อทางการว่า เอรีวัน (Эривань) ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อกลับเป็นเยเรวาน (Ереван) ใน ค.ศ. 1936

**ประวัติ**

**ภูมิประเทศ**
เยเรวานตั้งอยู่ในความสูงเฉลี่ย abbr=off โดยพื้นที่ต่ำสุดอยู่ที่ abbr=off และพื้นที่สูงสุดอยู่ที่ abbr=off เหนือระดับน้ำทะเลในบริเวณตะวันตกเฉียงใต้และตะวันออกเฉียงเหนือ ตามลำดับ นครนี้เป็นหนึ่งในนครที่สูงที่สุด 50 อันดับแรกของโลกที่มีประชากรมากกว่า 1 ล้านคน

**ภูมิอากาศ**

**การเมืองและรัฐบาล**

**เขตบริหาร**
เขตทั้งสิบสองของเยเรวาน
เยเรวานได้รับการแบ่งออกเป็น 12 "เขตบริหาร" (վարչական շրջան, varčakan šrĵan) ที่มีหัวหน้าที่ได้รับการเลือกตั้งเป็นของตนเอง ทั้ง 12 เขตของเยเรวานมีพื้นที่รวม abbr=off

**ประชากร**
หลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต มีประชากรอพยพออกจากอาร์มีเนียหลายพันคนเนื่องจากปัญหาทางเศรษฐกิจ ส่วนใหญ่เดินทางไปยังรัสเซีย ทวีปอเมริกาเหนือ และยุโรป ประชากรในเยเรวานลดลงจาก 1,250,000 คนใน ค.ศ. 1989 ไปเป็น 1,103,488 คนใน ค.ศ. 2001 และลดถึง 1,091,235 คนใน ค.ศ. 2003 อย่างไรก็ตาม นับจากนั้นประชากรในเยเรวานจึงเริ่มเพิ่มขึ้น โดยใน ค.ศ. 2007 มีประชากรในเยเรวานถึง 1,107,800 คน

**กลุ่มชาติพันธุ์**
อาสนวิหารรัสเซียนักบุญนิโคไล ถูกทำลายใน ค.ศ. 1931
ชาวอาร์มีเนียเป็นชนกลุ่มแรกที่เข้าตั้งถิ่นฐานในเยเรวานและยังคงเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลักในบริเวณนี้จนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 15date=June 2018 ประชากรป้อมเอรีวันที่สร้างขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1580 ส่วนใหญ่เป็นทหารมุสลิมที่มีจำนวนประมาณ 2 ถึง 3 พันนาย Jean-Baptiste Tavernier นักเดินทางชาวฝรั่งเศส เดินทางเยือนเยเรวานถึง 6 ครั้งในช่วง ค.ศ. 1631 ถึง 1668 ระบุว่านครนี้มีชาวอาร์มีเนียอาศัยอยู่โดยเฉพาะ ถึงแม้ว่ามีการถ่ายโอนประชากรอาร์มีเนียในนครจำนวนมากในคริสต์ศตวรรษที่ 17 ตัวนครยังคงมีประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวอาร์มีเนียในช่วงสงครามออตโตมัน–โฮตัก (ค.ศ. 1722–1727) ประชากรในภูมิภาคนี้มีการเปลี่ยนแปลงเนื่องจากชุดสงครามระหว่างจักรวรรดิออตโตมัน อิหร่าน และรัสเซีย ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 เยเรวานมีประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิม โดยหลักเป็นชาวอาร์มีเนียและประชากร "ตาตาร์คอเคซัส"page=13 เอช. เอฟ. บี. ลินช์ นักเดินทาง รายงานว่า ในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1890 ตัวนครมีชาวอาร์มีเนียประมาณ 50% และมุสลิม 50% (อาเซอร์ไบจานและเปอร์เซีย)pages=542–551
หลังการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์มีเนีย ผู้ลี้ภัยหลายคนจากบริเวณที่ชาวอาร์มีเนียเรียกว่าอาร์มีเนียตะวันตก (ปัจุจบันคือประเทศตุรกี ในเวลานั้นคือจักรวรรดิออตโตมัน) อพยพไปยังอาร์มีเนียตะวันออก โดยใน ค.ศ. 1919 ผู้อพยพชาวอาร์มีเนียประมาณ 75,000 อพยพจากจักรวรรดิออตโตมันไปยังเยเรวาน ส่วนใหญ่มาจากภูมิภาค Vaspurakan (นครวานและพื้นที่โดยรอบ) ผู้ลี้ภัยส่วนใหญ่เสียชีวิตด้วยโรคไข้รากสาดใหญ่และโรคอื่น ๆ
ชาวอาเซอร์ไบจานที่เป็นประชากรในเยเรวานก่อนหน้าการปฏิวัติเดือนตุลาคมถึง 43% มีจำนวนลดลงจนเหลือ 0.7% ใน ค.ศ. 1959 และลดลงอีกจนถึง 0.1% ในความขัดแย้งนากอร์โน-คาราบัคช่วง ค.ศ. 1989
นอกจากนี้ ยังมีประชากรอินเดียในอาร์มีเนีย โดยมีบันทึกพลเมืองในประเทศมากกว่า 22,000 คน ประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเยเรวาน ซึ่งมักดำเนินธุรกิจ เปิดร้านอาหารอินเดีย และศึกษาในมหาวิทยาลัยเยเรวาน

**ศาสนา**

**ความสัมพันธ์นานาชาติ**

**เมืองพี่น้อง**
มือมิตรภาพจากคาร์ราราไปยังเยเรวาน
เยเรวานเป็นเมืองพี่น้องกับเมืองดังนี้:- JOR อัมมาน ประเทศจอร์แดน (2014)- MDG อันตานานารีโว ประเทศมาดากัสการ์ (1981)- LBN เบรุต ประเทศเลบานอน (1997)- SVK บราติสลาวา ประเทศสโลวาเกีย (2001)- ARG บัวโนสไอเรส ประเทศอาร์เจนตินา (2000)- USA เคมบริดจ์ สหรัฐ (1987)- ITA คาร์รารา ประเทศอิตาลี (1973)- MDA คีชีเนา ประเทศมอลโดวา (2005)- SYR ดามัสกัส ประเทศซีเรีย (1997)- QTR โดฮา ประเทศกาตาร์ (2022)- IRN เอสแฟฮอน ประเทศอิหร่าน (1995)- USA ลอสแองเจลิส สหรัฐ (2007)- FRA มาร์แซย์ ประเทศฝรั่งเศส (1992)- CAN มอนทรีออล ประเทศแคนาดา (1998)- FRA นีซ ประเทศฝรั่งเศส (2007)- RUS โนโวซีบีสค์ ประเทศรัสเซีย (2014)- UKR ออแดซา ประเทศยูเครน (1995)- CHN ชิงเต่า ประเทศจีน (2023)- LVA รีกา ประเทศลัตเวีย (2013)- RUS รอสตอฟ-นา-โดนู ประเทศรัสเซีย (2005)- BRA เซาเปาลู ประเทศบราซิล (2002)- RUS สตัฟโรปอล ประเทศรัสเซีย (1994)- GEO ทบิลิซี ประเทศจอร์เจีย (1996)- IRN เตหะราน ประเทศอิหร่าน (2023)- ITA เวนิซ ประเทศอิตาลี (2011)- RUS วอลโกกราด ประเทศรัสเซีย (2015)

**เมืองคู่ค้า**
เยเรวานเป็นเมืองคู่ค้ากับเมืองดังนี้:- TKM อาชกาบัต ประเทศเติร์กเมนิสถาน (2014)- GRC เอเธนส์ ประเทศกรีซ (1993)- CHN ปักกิ่ง ประเทศจีน (2009)- ROU บูคาเรสต์ ประเทศโรมาเนีย (2013)- IND เดลี ประเทศอินเดีย (2008)- FRA แคว้นอีล-เดอ-ฟร็องส์ ประเทศฝรั่งเศส (2011)- RUS ฮันตี-มันซิสค์ ประเทศรัสเซีย (2014)- FRA ลียง ประเทศฝรั่งเศส (1993)- RUS คาลินินกราด ประเทศรัสเซีย (2009)- UKR เคียฟ ประเทศยูเครน (1995)- RUS ครัสโนดาร์ ประเทศรัสเซีย (2014)- BLR มินสก์ ประเทศเบลารุส (2002)- RUS มอสโก ประเทศรัสเซีย (1995)- FRA ปารีส ประเทศฝรั่งเศส (2011)- ITA เปซาโร ประเทศอิตาลี (2017)- MNE พอดกอรีตซา ประเทศมอนเตเนโกร (1974)- IRN แกซวีน ประเทศอิหร่าน (2014)- BRA รีโอเดจาเนโร ประเทศบราซิล (2007)- RUS เซนต์ปีเตอส์เบิร์ก ประเทศรัสเซีย (1997)- BUL โซเฟีย ประเทศบัลแกเรีย (2008)- Artsakh สเตพานาแกร์ต อาร์ตซัค (2012)- ITA ตอสคานา ประเทศอิตาลี (1996)- POL วอร์ซอ ประเทศโปแลนด์ (2013)

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
 publisher=Routledge- publisher=The Wilson Center, Kennan Institute for Advanced Russian Studies- Hakopian, T. Kh. "The History of Yerevan." Old Yerevan (2003): 10–39.-  year = 1998 - Lindsay, Ian, and Adam T. Smith. "A History of Archaeology in the Republic of Armenia." Journal of field archaeology 31.2 (2006): 165–184.  onlinebot=medic- Vardanyan, Sergey. "The capitals of Armenia",  Apolo 1995. 5-8079-0778-7- G. Zakoyan, M. Sivaslian, V. Navasardian. "My Yerevan," Acnalis 2001. 99930-902-0-4- 32FA881E67993774E0440003BA962ED3- cite book |author=Evliya Çelebi |year=1834 |location=London |publisher=Oriental Translation Fund |others=Translated by Joseph von Hammer-Purgstall |title=Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa, in the Seventeenth Century |volume= 2 |chapter=Description of the Town of Erivan |chapter-url=https://archive.org/stream/narrativeoftrave02evli#page/150/mode/2up 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เทศบาลเยเรวาน

หมวดหมู่:เมืองในประเทศอาร์มีเนีย
หมวดหมู่:เมืองหลวงในทวีปยุโรป
หมวดหมู่:เมืองหลวงในทวีปเอเชีย