จังหวัดตราด

ตราด เป็นจังหวัดชายฝั่งทะเลทางภาคตะวันออกของประเทศไทย มีเนื้อที่ 2,819 ตารางกิโลเมตร ตราดนับเป็นเมืองศูนย์กลางการค้าแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกในช่วงปลายอยุธยา สินค้าที่ส่งออกขายยังแดนไกล โดยเฉพาะของป่า เช่น เขากวาง หนังสัตว์ ไม้หอม และเครื่องเทศต่าง ๆ ล้วนมาจากเขตป่าเขาชายฝั่งทะเลตะวันออก แถบระยอง จันทบุรี ตราด โดยลำเลียงสินค้าผ่านมาตามแม่น้ำเขาสมิง ออกสู่ปากอ่าวตราด

**ที่มาของชื่อ**
ในเอกสารประวัติศาสตร์สะกดแตกต่างกัน 3 แบบ คือ "ตราษ" "ตราด" และ "กราด" คำว่า "ตราษ" เป็นคำที่เก่าที่สุดเท่าที่ตรวจสอบได้จากเอกสารประวัติศาสตร์ ปรากฏในจดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 จ.ศ. 1206 (พ.ศ. 2387) หนังสือไปเมืองตราษว่าด้วย เกลือไม่ส่งไปเมืองพนมเปน และจดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 จ.ศ. 1207 (พ.ศ. 2388) ใบบอกเรื่อง สืบราชการลับเมืองเขมร
ในสมัยรัชกาลที่ 4 พบคำว่า "ตราษ" และ "ตราด" ดังปรากฏในราชกิจจานุเบกษาตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2401–2402 ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 5 พบว่าเมืองตราดสะกดว่า "ตราด" ส่วนคำว่า "กราด" พบในหนังสือ ทำเนียบหัวเมือง ตอนที่ 1–3 ร.ศ. 119 คำว่า "ตราด" หรือ "ตราษ" นี้อาจจะมีชื่อเรียกเพี้ยนมาจากภาษาเขมรเรียก ត្រាច ตฺราจ หมายถึง ยางกราด เป็นไม้พื้นเมืองในแถบนี้

**สัญลักษณ์ประจำจังหวัด**
 คำขวัญประจำจังหวัด : เมืองเกาะครึ่งร้อย พลอยแดงค่าล้ำ ระกำแสนหวาน หลังอานหมาดี ยุทธนาวีเกาะช้าง สุดทางบูรพา- ตราประจำจังหวัด : รูปเรือใบแล่นในทะเลกับโป๊ะของชาวประมง เบื้องหลังเป็นเกาะช้าง หมายถึง จังหวัดตราดมีเกาะเป็นจำนวนมาก และเกาะที่ใหญ่ที่สุดเป็นที่รู้จักของคนทั่วไปคือเกาะช้าง การที่มีพื้นที่ติดกับทะเล ราษฎรจึงยึดถือการประมงเป็นอาชีพหลักมาแต่โบราณ (เดิมจังหวัดตราดใช้ตราประจำจังหวัดเป็นรูปเรือรบหลวงตราด)- ต้นไม้ประจำจังหวัด : หูกวาง (Terminalia catappa)- ดอกไม้ประจำจังหวัด : ดอกกฤษณาชนิด (Aquilaria subintegra)- สัตว์น้ำประจำจังหวัด : ปลากะรังจุดฟ้าจุดเล็กหรือปลาย่ำสวาท (Plectropomus leopardus)

**ภูมิศาสตร์**

**อาณาเขตติดต่อ**
 ทิศเหนือ ติดด่อกับอำเภอสำลูต จังหวัดพระตะบอง ประเทศกัมพูชา และอำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอมณฑลเสมา จังหวัดเกาะกง และจังหวัดโพธิสัตว์ ประเทศกัมพูชา- ทิศใต้ ติดต่อกับชายฝั่งทะเลทางอ่าวไทย- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี

**อุทยานแห่งชาติ**
 อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะช้าง ตั้งอยู่ในอำเภอเกาะช้างและบางส่วนของอำเภอเกาะกูด- อุทยานแห่งชาติน้ำตกคลองแก้ว ตั้งอยู่ในอำเภอบ่อไร่

**ประวัติศาสตร์**

**กรุงศรีอยุธยา**
ไม่มีหลักฐานปรากฏแน่ชัดว่า เมืองตราดมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาอย่างไร แต่เท่าที่ค้นพบในสมัยกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ (พ.ศ. 1991–2031) ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการปรับปรุงเป็นบ้านเมืองครั้งใหญ่ขึ้น โดยจัดแบ่งการบริหารราชการแผ่นดินออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ส่วนกลางประกอบไปด้วย ฝ่ายทหาร และพลเรือน ส่วนภูมิภาคแบ่งเมืองต่าง ๆ ออกเป็นหัวเมืองเอก หัวเมืองโท หัวเมืองตรี และหัวเมืองจัตวา ตามลำดับ อย่างไรก็ตามในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ก็ไม่ปรากฏชื่อของเมืองตราดแต่อย่างใดเพียงแต่บอกว่า "หัวเมืองชายทะเลหรือบรรดาหัวเมืองชายทะเล" เท่านั้น 
ต่อมาในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ได้ปรากฏว่า บรรดาหัวเมืองชายทะเลแถบตะวันออกนั้นเรียกแต่เพียงว่า "บ้านบางพระ" ในตอนปลายของกรุงศรีอยุธยา ได้ปรากฏหลักฐานในพระราชพงศาวดารว่าบรรดาเสนาบดีจัตุสดมภ์ทั้งหลาย ได้พากันแบ่งหัวเมืองต่าง ๆ ให้ไปขึ้นกับสมุหนายก สมุหพระกลาโหมและโกษาธิบดี ทำการติดต่อค้าขายกับชาวต่างประเทศทางทะเล เมืองตราดเป็นเมืองสำคัญซึ่งขึ้นอยู่กับฝ่ายการคลังของประเทศมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองแล้ว 

**กรุงธนบุรี**
จนกระทั่งก่อนจะเสียกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2310 พระเจ้าตากสินได้รวบรวมกำลังทหารจำนวนหนึ่ง ตีฝ่าวงล้อมของพม่าหนีออกจากกรุงศรีอยุธยา เดินทางไปรวมตัวกันทางทิศตะวันออก โดยยกทัพไปถึงเมืองตราดซึ่งปรากฏในพงศาวดารว่า " ...หลังจากพระเจ้าตากสินตีเมืองจันทบุรีได้แล้ว เมื่อวันอาทิตย์เดือน 7 ปีกุน พ.ศ. 2310 ก็ได้เกลี้ยกล่อมผู้คนให้กลับคืนมายังภูมิลำเนาเดิม... "ครั้นเห็นว่าเมืองจันทบุรีเรียบร้อยอย่างเดิมแล้ว จึงยกกองทัพเรือไปยังเมืองตราด พวกกรมการและราษฎรก็พากันเกรงกลัวยอมอ่อนน้อมโดยดีทั่วทั้งเมือง และขณะนั้นมีสำเภาจีนมาทอดอยู่ที่ปากน้ำเมืองตราดหลายลำ พระเจ้าตากให้ไปเรียกนายเรือมาเฝ้าพวกจีนขัดขืน แล้วกลับยิงเอาข้าหลวง พระเจ้าตากทรงทราบก็ลงเรือที่นั่งคุม เรือรบลงไปล้อมสำเภาไว้แล้ว บอกให้พวกจีนอ่อนน้อมโดยดีพวกจีนก็หาฟังไม่กลับเอาปืนใหญ่น้อยระดมยิงรบกันอยู่ครึ่งวัน พระเจ้าตากก็ตีได้เรือสำเภาจีนทั้งหมด ได้ทรัพย์สิ่งของเป็นกำลังการทัพเป็นอันมาก พระเจ้าตากจัดการเมืองตราดเรียบร้อยแล้ว ก็กลับขึ้นมาตั้งอยู่ ณ เมืองจันทบุรี" 

**กรุงรัตนโกสินทร์**
เมื่อปี พ.ศ. 2446 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประเทศไทยได้เสียดินแดนให้แก่ประเทศฝรั่งเศส เนื่องมาจากการตกลงทำสนธิสัญญากับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2446 (ร.ศ. 122) ซึ่งทำให้ไทยจำต้องยกดินแดนจังหวัดตราด และเกาะต่าง ๆ ตั้งแต่อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรีไปจนถึงเกาะกูด และจังหวัดปัจจันตคิรีเขตร หรือเกาะกงให้แก่ฝรั่งเศสเพื่อแลกเปลี่ยนให้ฝรั่งเศสถอนกองทหารไปจากจันทบุรี โดยสัญญาฉบับนี้ได้ให้สัตยาบันต่อกันและมีผลทำให้กองทหารฝรั่งเศสถอนออกไปจากเมืองจันทบุรีตามสัญญา เมื่อ 12 มกราคม พ.ศ. 2447
รัฐบาลไทยได้รับมอบจังหวัดตราดคืนจากรัฐบาลฝรั่งเศสกลับมาเป็นพระราชอาณาเขตตามเดิมใน พ.ศ. 2450 (ร.ศ. 126) ตามสัญญาแบ่งปันดินแดนกันขึ้นใหม่ตามสนธิสัญญาสยาม–ฝรั่งเศส ร.ศ. 125 ทั้งนี้ยังได้เกาะทั้งหลายภายใต้แหลมสิงลงไปจนถึงเกาะกูดให้แก่รัฐบาลสยาม

**การเมืองการปกครอง**

**รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดตราด**

**หน่วยการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
จวนเรซิดังกัมปอต เทศบาลเมืองตราด
การปกครองแบ่งออกเป็น 7 อำเภอ 38 ตำบล 261 หมู่บ้าน

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
จังหวัดตราดมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั้งหมด 44 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดตราด มีเทศบาล 15 แห่ง เป็นเทศบาลเมือง 1 แห่ง และเทศบาลตำบล 14 แห่ง ที่เหลือเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลจำนวน 28 แห่ง โดยเทศบาลทั้งหมดแบ่งตามอำเภอในจังหวัดตราด มีดังนี้
+ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดตราด
ลำดับ 
ชื่อเทศบาล 
อำเภอ 
ครอบคลุมตำบล 
ประชากร (คน)   (ณ สิ้นปี 2567)  
ทั้งตำบล 
บางส่วน 
รวม
เทศบาลเมือง
1 
  เทศบาลเมืองตราด
เมืองตราด 
บางพระ 
วังกระแจะ 
2 
8,411
เทศบาลตำบล
1 
  เทศบาลตำบลตะกาง
เมืองตราด 
ตะกาง 
– 
1 
2,602
2 
  เทศบาลตำบลชำราก
เมืองตราด 
ชำราก 
– 
1 
2,669
3 
  เทศบาลตำบลท่าพริกเนินทราย
เมืองตราด 
ท่าพริก 
เนินทราย 
2 
6,552
4 
  เทศบาลตำบลหนองเสม็ด
เมืองตราด 
หนองเสม็ด 
– 
1 
8,823
5 
  เทศบาลตำบลคลองใหญ่
คลองใหญ่ 
– 
คลองใหญ่ 
1 
5,092
6 
  เทศบาลตำบลหาดเล็ก
คลองใหญ่ 
หาดเล็ก 
– 
1 
5,233
7 
  เทศบาลตำบลเขาสมิง
เขาสมิง 
– 
เขาสมิง ทุ่งนนทรี 
2 
1,517
8 
  เทศบาลตำบลแสนตุ้ง
เขาสมิง 
– 
แสนตุ้ง 
1 
3,105
9 
  เทศบาลตำบลบ่อพลอย
บ่อไร่ 
– 
บ่อพลอย 
1 
8,522
10 
  เทศบาลตำบลหนองบอน
บ่อไร่ 
หนองบอน 
– 
1 
7,223
11 
  เทศบาลตำบลน้ำเชี่ยว
แหลมงอบ 
น้ำเชี่ยว 
– 
1 
3,097
12 
  เทศบาลตำบลแหลมงอบ
แหลมงอบ 
– 
แหลมงอบ 
1 
1,683
13 
  เทศบาลตำบลเกาะช้าง
เกาะช้าง 
เกาะช้าง 
– 
1 
5,637
14 
  เทศบาลตำบลเกาะช้างใต้
เกาะช้าง 
เกาะช้างใต้ 
– 
1 
3,091

**การศึกษา**

**ขั้นพื้นฐาน**

**อุดมศึกษา**
 วิทยาลัยชุมชนตราด

**การขนส่ง**

**ทางอากาศ**
ท่าอากาศยานตราด ตั้งอยู่บริเวณ บ้านสลัก ระหว่างรอยต่ออำเภอเขาสมิงและอำเภอแหลมงอบ มีเที่ยวบินสายการบิน Bangkok Airways เส้นทาง กรุงเทพ-ตราด ทุกวัน วันละ 3 เที่ยวบิน และเส้นทาง ตราด-สมุย สัปดาห์ละ 3 วัน
สนามบินเกาะไม้ซี้ อยู่ห่างจากเกาะกูดเล็กน้อย สนามบินดังกล่าวมีความยาวทางวิ่ง 800 เมตร ก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2551

**ระยะทางจากตัวจังหวัดไปอำเภอต่าง ๆ**
 อำเภอเขาสมิง 17 กิโลเมตร- อำเภอแหลมงอบ 18 กิโลเมตร- อำเภอเกาะช้าง 35 กิโลเมตร- อำเภอบ่อไร่ 49 กิโลเมตร- อำเภอเกาะกูด 65 กิโลเมตร- อำเภอคลองใหญ่ 76 กิโลเมตร

**สถานที่ท่องเที่ยว**
 ชุมชนหมู่บ้านชาวประมงคลองมะขาม บ้านคลองสน ตำบลหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ่- หาดบานชื่น อำเภอคลองใหญ่- ตลาดชายแดนไทย-กัมพูชา บ้านหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ่- พิพิธภัณฑ์ยุทธนาวี เกาะช้าง

**บุคคลที่มีชื่อเสียง**
 สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) สมเด็จพระราชาคณะ เจ้าคณะใหญ่ธรรมยุต กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร รักษาการเจ้าอาวาสวัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร รักษาการเจ้าอาวาสวัดตรีทศเทพวรวิหาร- พระวิมลเมธาจารย์ (เจ้ง จนฺทสาโร)  อดีตเจ้าอาวาสวัดไผ่ล้อม และ อดีตเจ้าคณะจังหวัดตราด- พระครูสังฆกิจบูรพา (หลวงปู่บัว ถามโก) เจ้าอาวาสวัดศรีบุรพาราม- พระวิมลเมธาจารย์ (สุพจน์ ฐิตพฺพโต)   เจ้าอาวาสวัดห้วงพัฒนา และเจ้าคณะจังหวัดตราด(ธ)- ท่านก๋งเตื่อง เตชปฺญโญ  พระสงฆ์ชาวไทยเกาะกงที่จำพรรษาอยู่ วัดคลองจาก- เจ้าจอมมารดาจันทร์ พระสนมเอกในรัชกาลที่ ๔ ธิดาของพระยาพิพิธสมบัติ (ทองสุก สุขสถิตย์) ผู้สำเร็จราชการเมืองตราด และเป็นพระชนนีในพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ พระองค์เจ้าทักษิณชา นราธิราชบุตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ พระองค์เจ้ามัณยาภาธร พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ต้นราชสกุลศุขสวัสดิ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ กรมหมื่นทิวากรวงศ์ประวัติ ต้นราชสกุลเกษมศรี- ฉลาด วรฉัตร อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตราด- แท่งทอง เกียรติทวีสุข  นักมวยสากลชาวไทย- ธนิต ไตรวุฒิ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตราด 3 สมัย- ธีระ สลักเพชร อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม- นิติภูมิ นวรัตน์ หัวหน้าพรรคสุวรรณภูมิ- บุญส่ง ไข่เกษ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตราด สังกัดพรรคประชาธิปัตย์ - ประเวศน์ ปฐวิกรณ์ยิม นักมวยสากลชาวไทย- พระพิจารณ์พลกิจ (ยู่เซ็ก ดุละลัมพะ) อดีตอธิบดีกรมตำรวจ- ทิพย์ ธัมมสิริ นักแสดง, นักร้อง- รัฐภูมิ อยู่พร้อม นักกีฬา- สุธี สุขสมกิจ นักฟุตบอลทีมชาติไทย- อัมพร จินตกานนท์ นักการเมืองไทย- วรเกียรติ นิ่มมาก ผู้ประกาศข่าวและพิธีกรช่อง9
*พล.ต.ต.สุรศักดิ์ รมยานนท์ อดีตผู้บังคับการตำรวจภูธรจังหวัดพัทลุง- ศุภพงษ์ อุดมแก้วกาญจนา นักแสดง- จุฑารัตน์ อนุศิลป์ นักแสดง,นางแบบ- สุทธิพงษ์ จุลเจริญ อดีตปลัดกระทรวงมหาดไทย

**อ้างอิง**

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อเกาะในจังหวัดตราด- รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดตราด- รายชื่อวัดในจังหวัดตราด- รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดตราด

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด date=2021-03-02 

หมวดหมู่:จังหวัดริมฝั่งอ่าวไทย