มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย  เป็นสถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐ ในการกำกับดูแลของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สถาบันการศึกษาของคณะสงฆ์ ฝ่ายธรรมยุติกนิกายของประเทศไทย ที่จัดการศึกษาในรูปแบบมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา เป็นสถาบันการศึกษาแห่งแรกที่เริ่มประยุกต์หลักพระพุทธศาสนาให้เข้ากับศาสตร์วิชาการสังคมสมัยใหม่ โดยมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นมหาวิทยาลัยสงฆ์แห่งแรกของประเทศไทยและเป็นหนึ่งในสองแห่งของประเทศไทย

**ประวัติ**
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งเป็นพระน้องยาเธอในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีพระดำริจัดตั้ง "มหามกุฏราชวิทยาลัย" เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขึ้นภายใน วัดบวรนิเวศวิหาร โดยวิธีจัดการศึกษาแบบสมัยใหม่ มีลักษณะแตกต่างจากการเล่าเรียนภาษาบาลีตามประเพณีแบบเดิม ในขณะเดียวกัน ก็นำเอาวิธีวัดผลแบบข้อเขียนมาใช้เป็นแห่งแรกของประเทศไทยด้วย
หลังจากที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ได้ทรงก่อตั้งสถาบันการศึกษานี้ขึ้นแล้ว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวก็มีพระราชดำรัสให้พระองค์ทรงช่วยปรับปรุงโรงเรียนสอนภาษาบาลี ชื่อ "มหาธาตุวิทยาลัย" ภายในวัดมหาธาตุ ขึ้นเป็น "มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย" เพื่อจัดการให้คณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกายได้มีสถาบันการศึกษาชั้นสูงในลักษณะเดียวกัน ควบคู่ไปกับมหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งสมัยนั้นเป็นสถาบันการศึกษาชั้นสูง และส่วนมากยังจำกัดอยู่แต่คณะสงฆ์ฝ่ายธรรมยุต ต่อมาทั้งมหามกุฏราชวิทยาลัยและมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยได้ปิดตายลงเพราะประสบปัญหาหลายประการด้วยกัน นับเป็นเวลาหลายสิบปี
จนกระทั่ง อาจารย์สุชีพ ปุญญานุภาพ ได้พยายามรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ ก่อนที่ภายหลังจะมีสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ และคณะสงฆ์วัดบวรนิเวศราชวรวิหารให้การอุปถัมภ์ โดยได้ทำการประกาศรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่เมื่อ พ.ศ. 2488 ตามมาด้วยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ซึ่งประกาศรื้อฟื้นในปี พ.ศ. 2490 อาจารย์สุชีพ ได้แถลงว่า สาเหตุที่ต้องมีมหาวิทยาลัยสงฆ์ก็เพราะคณะสงฆ์จำเป็นต้องผลิตบุคลากรที่รู้ทันวิชาการสมัยใหม่  มิฉะนั้น คณะสงฆ์จะไม่สามารถสั่งสอนแนะนำชาวบ้านได้ และการสื่อสารกันก็จะเกิดความไม่เข้าใจ เพราะชาวบ้านศึกษาด้านคดีโลก ส่วนพระสงฆ์ศึกษาด้านคดีธรรม ทำให้โครงการจัดตั้งมหามกุฏราชวิทยาลัย และมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้รับการรื้อฟื้นมาอีกครั้ง และได้รับการยกฐานะให้เป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐในปี พ.ศ. 2540 หลังจากกระทรวงศึกษาธิการเสนอให้รัฐสภาตราพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540 ทำให้คนรุ่นหลังกล่าวยกย่อง "อาจารย์สุชีพ ปุญญานุภาพ" ว่าเป็นบิดาแห่งมหาวิทยาลัยสงฆ์ไทย 
เพื่อรำลึกถึงคุณูปการของท่านและสืบสานเจตนารมณ์ของท่าน คณะศิษยานุศิษย์ได้ร่วมกันก่อตั้งมูลนิธิปุญญานุภาพ ขึ้นโดยความเห็นชอบของท่านเพื่อให้ทุนสนับสนุนนักศึกษาหรือครูอาจารย์ผู้ค้นคว้าวิจัยทางพระพุทธศาสนา ณ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย และดำเนินกิจการต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน
ปัจจุบัน มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ได้ย้ายที่ตั้งของไปยังตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม

**สัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัย**
 ตรามหามกุฏราชวิทยาลัย
200x200px
*พระมหามงกุฏ และอุณาโลม หมายถึง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระผู้ทรงเป็นที่มาแห่งนาม “มหามกุฏราชวิทยาลัย”
*พระเกี้ยวประดิษฐานบนหมอนรอง หมายถึง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระผู้พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้ง “มหามกุฏราชวิทยาลัย”
*หนังสือ หมายถึง คัมภีร์และตำราทางพระพุทธศาสนา เพื่อการศึกษาค้นคว้า และเผยแผ่พระพุทธศาสนา
*ปากกาปากไก่ ดินสอ และม้วนกระดาษ หมายถึง อุปกรณ์ในการศึกษาเล่าเรียน การพิมพ์เผยแพร่คัมภีร์และการผลิตตำราทางพระพุทธศาสนา เพราะมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยทำหน้าที่เป็นทั้งสถาบันศึกษา และแหล่งผลิตตำรับตำราทางพระพุทธศาสนา
*ช่อดอกไม้แย้มกลีบ หมายถึง ความเบ่งบานแห่งสติปัญญา และวิทยาการในทางพระพุทธศาสนา และหมายถึง กิตติศัพท์กิตติคุณที่ฟุ้งขจรไป ดุจกลิ่นหอมแห่งดอกไม้  
*ธงชาติไทย หมายถึง อุดมการณ์ของมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ที่มุ่งพิทักษ์สถาบันหลักทั้ง ๓ คือ ชาติไทย พระพุทธศาสนา และพระมหากษัตริย์
*พานรองรับหนังสือหรือคัมภีร์ หมายความว่า มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยเป็นสถาบันเพื่อความมั่นคง และแพร่หลายของพระพุทธศาสนา 
*วงรัศมี หมายถึง แสงสว่างแห่งปัญญา วิสุทธิ สันติ และกรุณา ที่มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยมุ่งสาดส่องไปทั่วโลก 
*มหามกุฏราชวิทยาลัย หมายถึง มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย อันเป็นสถาบันการศึกษาทางพระพุทธศาสนาระดับอุดมศึกษา- สุภาษิตประจำมหาวิทยาลัย
*"วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน โส เสฏฺโฐ"  เทวมานุเส หมายถึง "ผู้สมบูรณ์ด้วยความรู้และความประพฤติที่ดีประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและหมู่มนุษย์" หมายความว่าเป้าหมายในการสร้างคนจะต้องให้สมบูรณ์ครบทั้งความรู้และความประพฤติที่ดี (ความรู้คู่คุณธรรม) ในเวลาเดียวกัน- สีประจำมหาวิทยาลัย ได้แก่  #FF7F00 สีแสด เป็นสีประจำพระองค์รัชกาลที่ ๔- ต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัย ได้แก่ ต้นโพธิ์ ซึ่งเป็นต้นไม้ที่พระพุทธเจ้าใช้ประทับอาศัยเป็นร่มเงาเมื่อตรัสรู้  ต้นโพธิ์จึงเป็นสัญลักษณ์ที่ทำให้น้อมรำลึกถึงพระพุทธเจ้า

**คณะ**
ปัจจุบัน มหาวิทยาลัยแบ่งออกเป็น 5 คณะ- คณะศาสนาและปรัชญา (เดิมชื่อ คณะพุทธศาสตร์)- คณะมนุษยศาสตร์ (เดิมชื่อ คณะศิลปศาสตร์)- คณะสังคมศาสตร์- คณะศึกษาศาสตร์- บัณฑิตวิทยาลัย

**วิทยาเขต**
 มหามกุฏราชวิทยาลัย ส่วนกลาง ตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม- วิทยาเขตมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
** โรงเรียนมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย- วิทยาเขตสิรินธรราชวิทยาลัย ในพระราชูปถัมภ์ จังหวัดนครปฐม- วิทยาเขตอีสาน จังหวัดขอนแก่น- วิทยาเขตล้านนา จังหวัดเชียงใหม่- วิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช จังหวัดนครศรีธรรมราช- วิทยาเขตร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด- วิทยาเขตศรีล้านช้าง จังหวัดเลย

**วิทยาลัย**
 มหาปชาบดีเถรีวิทยาลัย จังหวัดนครราชสีมา รับเฉพาะนักศึกษาหญิงและแม่ชีโดยเฉพาะ- วิทยาลัยศาสนศาสตร์ยโสธร จังหวัดยโสธร- วิทยาลัยศาสนศาสตร์เฉลิมพระเกียรติกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์- วิทยาลัยศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา

**พิธีประสาทปริญญาบัตร**
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดถวายให้ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก เสด็จพระดำเนินเป็นองค์ประธานในพิธีพระราชทานปริญญาบัตร แก่ผู้สำเร็จการศึกษา บัณฑิต มหาบัณฑิต ดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย  ณ อาคารสุชีพ ปุญญานุภาพ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม

**ทำเนียบอธิการบดี**

**ทำเนียบนายกสภา**

**ความร่วมมือกับนานาชาติ**
ปัจจุบัน มหามกุฏราชวิทยาลัยเป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยในประเทศไทยที่ตกลงในความร่วมมือเพื่อพัฒนา ศูนย์พุทธศาสน์ศึกษา มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ใน อังกฤษ เพื่อเผยแผ่หลักพุทธธรรมให้กว้างขวางไปสู่นานาประเทศ นอกจากนั้น ยังร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในประเทศอินโดนีเซียเพื่อพัฒนาการศึกษาพุทธศาสน์ศึกษาด้วย

**เกียรติภูมิของชาวมหามกุฏราชวิทยาลัย**
สิ่งที่ชาวมหามกุฏราชวิทยาลัยภาคภูมิใจที่สุดก็คือการเป็นมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาหรือมหาวิทยาลัยสงฆ์แห่งแรกของประเทศ หลังจากที่มีการเปิดการเรียนการสอนระดับมหาวิทยาลัย นักศึกษาและครูอาจารย์มหาวิทยาลัยสงฆ์แห่งนี้มีเป้าประสงค์ยิ่งใหญ่ตามเจตนารมณ์ของอาจารย์สุชีพ ปุญญานุภาพ คือพยายามขยายการอบรมจริยธรรมหรือศีลธรรมทางพระพุทธศาสนาไปทั่วประเทศในรูปแบบต่าง ๆ กล่าวได้ว่าในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่ประเทศได้รับอิทธิพลวัตถุนิยมจากตะวันตก นักศึกษาและครูอาจารย์มหามกุฏราชวิทยาลัยได้มีบทบาทสำคัญในการชี้นำให้เห็นความสำคัญของพระพุทธศาสนาในฐานะเป็นศาสนาประจำชาติที่เป็นรากฐานของสังคมไทยมาช้านาน พระสงฆ์สามเณรที่เป็นพระนักศึกษาหลายรูปได้เข้าไปเกี่ยวข้องกับกิจกรรมเผยแผ่พระพุทธศาสนาเหล่านี้จนกระทั่งสำเร็จการศึกษา  
กิจกรรมที่คณาจารย์และนักศึกษาได้กระทำกันมาเพื่อปลูกฝังศีลธรรมในประเทศไทยมีจำนวนมาก เช่น- บรรยายธรรมทางสถานีวิทยุหลายสถานี- ส่งพระนักศึกษาและครูอาจารย์ไปสอนนักโทษเรือนจำในที่ต่าง ๆ ของประเทศ- ส่งพระนักศึกษาและครูอาจารย์ไปสอนศีลธรรมตามโรงเรียนต่าง ๆ ที่ขาดแคลน- เปิดสอนศีลธรรมแก่ประชาชนและนิสิตนักศึกษาทั่วไปเป็นกรณีพิเศษในวันอาทิตย์- จัดอภิปราย บรรยายหรือเสวนาธรรมเป็นประจำเพื่อกระตุ้นหรือเร่งเร้าให้ประชาชนเห็นคุณค่าของธรรมะ- ส่งพระนักศึกษาไปอบรมกรรมฐานเป็นเวลา 1 เดือนในสำนักพระกัมมัฏฐานก่อนจะรับปริญญา- จัดส่งนักศึกษาที่เรียนครบตามหลักสูตรไปปฏิบัติหน้าที่สอนศีลธรรมในท้องถิ่นต่าง ๆ ของประเทศเป็นระยะเวลา 1 ปีก่อนจะมีพิธีประสาธน์ปริญญา- คณาจารย์ได้เข้าไปมีบทบาทในการแสดงความเห็นเพื่อแก้ปัญหาการขาดศีลธรรมของชนในชาติระดับต่าง ๆ - เป็นผู้นำในการตอบโต้ภัยคุกคามจากลัทธิศาสนาอื่นที่มีพฤติกรรมบ่อนทำลายพระพุทธศาสนา- ชี้นำสังคมให้พัฒนาบัณฑิตเพียบพร้อมด้วยคุณธรรม หรือมีความรู้คู่คุณธรรม
ชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของมหาวิทยาลัยสงฆ์มหามกุฏราชวิทยาลัยหลัก ๆ ที่เป็นที่รู้จักกันดีในหมู่ประชาชนทั่วไปที่ติดตามผลงานของมหามกุฏราชวิทยาลัยมาโดยตลอดจึงอยู่ที่ความสามารถในการผลิตบุคลากรทางพระพุทธศาสนาเพื่อพิทักษ์รักษาพระพุทธศาสนาและเพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้เข้าถึงประชาชนทุกระดับชั้น

**บุคคลที่มีชื่อเสียง**

**คณาจารย์**
 พระพุทธิสารโสภณ (เดช กตปุญฺโญ) (น.ธ.เอก,ปธ.3) รศ.ดร. อดีตรองอธิการบดีฝ่ายกิจการต่างประเทศ- ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช- สุชีพ ปุญญานุภาพ (สุชีโว ภิกฺขุ)- หม่อมหลวงมานิจ ชุมสาย- หม่อมหลวงตุ้ย ชุมสาย- ศิริ พุทธศุกร์- ศ.เกียรติคุณ แสง จันทร์งาม- เสถียร โพธินันทะ- สมัคร บุราวาส- กีรติ บุญเจือ

**ศิษย์เก่า**
  สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ประจวบ กนฺตจาโร) ( ป.ธ.๕, ศน.บ, M.A., Ph.D.) อดีตเจ้าอาวาสวัดมกุฏกษัตริยาราม อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตรักษาการเจ้าคณะใหญ่ธรรมยุต อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย- สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก พระองค์ที่20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์- พระธรรมเมธาภรณ์ (ระแบบ ฐิตญาโณ) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหาร- พระราชญาณกวี (สุวิทย์ ปิยวิชฺโช) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดพระราม ๙ กาญจนาภิเษก- พระราชญาณปรีชา (ถวิล กนฺตสิริ) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชาธิวาส- พระพุทธิสารโสภณ (เดช กตปุญฺโญ) รศ.ดร. อดีตเจ้าอาวาสวัดมัชฌันติการาม- พระสุนทรธรรมเมธี (สุเทพ อาสโภ) ,ดร. อดีตรองเจ้าคณะจังหวัดบุรีรัมย์  (มหานิกาย),เจ้าอาวาสวัดท่าสว่าง จังหวัดบุรีรัมย์- พระพรหมศากยวงศ์วิสุทธิ์ (อนิลมาน ธมฺมสากิโย) อดีตเจ้าคณะภาค 7 (ธรรมยุต)- พระเมธาวินัยรส (สุเทพ ปสิวิโก) รองศาสตราจารย์,ดร. ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร- พระวชิรดิลก (สมพงษ์ สิริมงฺคโล) รองผู้อำนวยการฝ่ายวิชาการ วิทยาลัยสงฆ์เชียงราย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย,เจ้าอาวาสวัดพระแก้ว พระอารามหลวง จังหวัดเชียงราย- ศ. เกียรติคุณ แสง จันทร์งาม (ธรรมโฆษ)- ศ.พิเศษ ดร.สุนทร ณ รังษี ราชบัณฑิต- ศ.ดร.สิทธิ์  บุตรอินทร์- รศ. สุเชาวน์ พลอยชุม- ไว ตาทิพย์ (อดีตนักหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ)- วศิน อินทสระ นักเขียน- เสกสรร สิทธาคม (นักเขียนในหนังสือพิมพ์สยามรัฐ)- สร้อยรวงข้าว (อ.อุทัย บุญเย็น นักเขียนในหนังสือพิมพ์สยามรัฐ)- บานเย็น ลิ้มสวัสดิ์ นักเขียนบทกวี- ไพวรินทร์ ขาวงาม กวีซีไรต์- ลภัสวัฒน์ วรทัพพ์ศิริ youtuber ช่อง สยองขวัญตอนเช้า
*ศรีนวล บุญลือ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่
*สุชาพจี นิภาดำรงค์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านจัดสรร

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย date=2019-05-10 

หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดนครปฐม
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดขอนแก่น
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดเชียงใหม่
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดนครศรีธรรมราช
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดร้อยเอ็ด
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดเลย
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดนครปฐม
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดนครราชสีมา
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดกาฬสินธุ์
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดยโสธร
หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐ
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธในจังหวัดนครปฐม
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2436