อักษรเขมร

อักษรเขมร (អក្សរខ្មែរ)​ ​คือรูปอักษรที่ดัดแปลงมาจากอักษรหลังปัลลวะ (ราว พ.ศ. 1200-1400) ซึ่งเป็นอักษรที่พัฒนามาจากอักษรปัลลวะ (ราว พ.ศ. 1100-1200) อีกต่อหนึ่ง อักษรปัลลวะนี้ เป็นอักษรที่มาจากอินเดียตอนใต้ ซึ่งเป็นชุดอักษรที่มีกำเนิดมาจากอักษรพราหมี ที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช (ราว พุทธศตวรรษที่ 3) จารึกอักษรเขมรเก่าสุด พบที่ปราสาทโบเร็ย จังหวัดตาแก้ว ทางใต้ของพนมเปญ อายุราว พ.ศ. 1154 รูปแบบโบราณของอักษรเขมร ที่เรียกอักษรขอม เป็นแม่แบบของ อักษรไทย อักษรลาว อักษรเขมรใช้เขียนภาษาเขมร และมนต์คาถา

**ต้นกำเนิด**
อักษรเขมรโบราณ (เขมรแบบเก่า) ที่สลักบนศิลา
จารึกอักษรเขมรโบราณ (เขมรแบบเก่า) ที่ปราสาทโลเลย
อักษรเขมรมีวิวัฒนาการมาจากอักษรเขมรโบราณที่ดัดแปลงมาจากอักษรปัลลวะที่ใช้งานในอินเดียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 6 ซึ่งสืบทอดจากอักษรทมิฬ-พราหมี จารึกภาษาเขมรที่เก่าแก่ที่สุดพบในอำเภออ็องกอร์โบะเร็ย จังหวัดตาแก้ว ทางใต้ของพนมเปญ โดยมีอายุถึง ค.ศ. 611 ศิลาจารึกสมัยก่อนพระนครถึงสมัยพระนครที่มีอักษรเขมรพบได้ทั่วบริเวณอดีตจักรวรรดิเขมร ตั้งแต่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงจนถึงบริเวณที่ปัจจุบันคือลาวใต้ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคกลางของไทย จารึกอักษรเขมรที่เขียนภาษาสันสกฤตและภาษาเขมรมีคสวามแตกต่างเพียงเล็กน้อย 
อักษรเขมรได้มีวิวัฒนาการเรื่อยมาจนได้มีการแยกเป็นสองระบบอักษรในการเขียนภาษาเขมร คือ อักษรมูล และ อักษรเชฺรียงสมัยใหม่ ซึ่งระบบการเขียนที่ต่างกันสองแบบได้พัฒนาให้ภาษาเขมรมีระบบตัวอักษรสองแบบ อักษรมูลใช้ในเชิงศาสนา ส่วนอักษรเชฺรียงแบบหลังใช้ในงานเขียนทั่วไป อักษรเชฺรียงเป็นแบบเขียนของอักษรมูลที่ดัดแปลงให้เข้ากับภาษาเขมร
ไฟล์:Khmer script.svg|ระบบอักษรเขมร 2 แบบ  แบบบน: อักษรมูล  แบบล่าง: อักษรเชฺรียง
อักษรเขมรสมัยใหม่มีรูปเขียนที่ค่อนข้างแตกต่างจากอักษรเขมรที่พบบนจารึกในซากเมืองพระนคร อักษรไทยและอักษรลาวเป็นอักษรที่สืบทอดจากอักษรเขมรแบบตัวเขียนที่เก่ากว่า ผ่านอักษรสุโขทัย
เมื่อ พ.ศ. 2430 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนโรดม (นักองค์ราชาวดี) ได้มีการปฎิรูปอักษรเขมรแบบโบราณเป็นอักษรเขมรแบบใหม่ อักษรเขมรแบบใหม่ถูกประดิษฐ์ขึ้นใหม่ เรียกว่า อักษรขอมเชรียง (เจรียง) เป็นอักษรเขมรแบบหนึ่งมีลักษณะเอนทางขวาเล็กน้อย สันนิษฐานว่าได้มีการปฎิรูประบบอักษรเขมรเป็นสมัยใหม่โดยกลุ่มคณะกรรมการปฎิรูปอักษรเขมรที่ตั้งขึ้นโดยพระนโรดม หนึ่งในคณะนำโดยสมเด็จพระสุคนธาธิบดี (ปาน ปญฺญาสีโล) สมเด็จพระสังฆราชฝ่ายธรรมยุติกนิกาย วัดปทุมวดีราชวราราม กรุงพนมเปญ (เคยเข้ามาบวชเรียนในวัดสระเกศ กรุงเทพ ประเทศไทย ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 4) ได้นำอักษรขอมแบบไทยหวัด (อักษรขอมที่ใช้เขียนในประเทศไทย) หรือ (ตัวเกษียน) สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นไปปรับใช้เป็นอักษรเขมรแบบใหม่ซึ่งเป็นอักษรเขมรสำหรับใช้พิมพ์ และเขียนภาษาเขมรในปัจจุบัน ลักษณะเส้นบนหยักลูกเหมือนอักษรขอมบรรจงส่วนตัวเขียนใช้เส้นผมเหยียดยาวเหมือนอักษรขอมหวัดทั้งหมด จึงปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าอักษรเขมรสมัยใหม่น่าจะรับอิทธิพลจากอักษรขอมไทย คือ กลุ่มอักษรขอมบรรจงสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นเนื่องจากมีความแตกต่างกับอักษรมูลที่วิวัฒนาการจากอักษรเขมรสมัยหลังเมืองพระนคร
(ภาพไมโครฟิล์ม) อักษรเขมรสมัยใหม่ (ยุคปฎิรูป รัชสมัยพระนโรดม) ได้รับอิทธิพลจากอักษรขอมที่ใช้เขียนภาษาเขมรในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นจากต้นฉบับลายมือเขียนของกุสตาฟ ฌ็อง-โอกุสต์ ฌานโน (Gustave Jean-Auguste Janneau; 1843–72) นักมานุษยวิทยาชาวฝรั่งเศส เขียนเมื่อ ค.ศ. 1870

**อักษร**
ยูนิโคดไม่ถือว่าอักษรแต่ละแบบเป็นอักษรคนละชนิด แต่เป็นเพียงอักษรต่างรูป ดังนั้นอักษรมูลจะแสดงผลด้วยไทป์เฟซ MoolBoran และอักษรเชฺรียง-ฌรจะแสดงผลด้วยไทป์เฟซ DaunPenh ซึ่งมีในวินโดวส์วิสตาเป็นต้นไป เพิ่มขนาดเพื่อให้เห็นรายละเอียดรูปร่างชัดเจน

**พยัญชนะ**
อักษรเขมรมีพยัญชนะ 35 ตัว เลิกใช้ไป 2 ตัว พยัญชนะแบ่งเป็น 2 ชุดคือ พยัญชนะเสียงไม่ก้อง (อโฆษะ) พื้นเสียงเป็น ออ-อา /ɑ/ พยัญชนะเสียงก้อง (โฆษะ) พื้นเสียงเป็น ออ-โอ /ɔ/ เมื่อประสมสระ พยัญชนะต่างชุดกันออกเสียงต่างกัน อักษรเขมรมีทั้งพยัญชนะธรรมดา และพยัญชนะซ้อนที่ใส่ไว้ใต้พยัญชนะตัวอื่น พยัญชนะซ้อนจะใช้เมื่อต้องการตัดพื้นเสียงของพยัญชนะตัวก่อนหน้า อักษรไทยที่กำกับไว้คือการปริวรรตอักษรเขมรมาเป็นอักษรไทย  ส่วนเสียงอ่านจะแสดงด้วยสัทอักษรสากล
# ឝ (ศ) และ ឞ (ษ) เป็นอักษรที่เลิกใช้แล้ว
# พยัญชนะซ้อนของ ឡ (ฬ) ไม่มีในอักษรเขมรปัจจุบัน แต่มีให้แสดงผลได้ในยูนิโคด
นอกจากนี้ยังมีพยัญชนะพิเศษซึ่งประดิษฐ์ขึ้นเพื่อแทนเสียงคำยืมหรือคำทับศัพท์จากภาษาอื่น เช่นภาษาไทยหรือภาษาฝรั่งเศส ส่วนใหญ่สร้างโดยการซ้อนพยัญชนะไว้ใต้ ហ (ห)

**สระ**
สระในอักษรเขมรมีสองแบบคือ สระลอยและสระจม สระลอยใช้เขียนเมื่อมิได้ผสมกับพยัญชนะ (เปรียบเหมือนขึ้นต้นด้วย อ) ส่วนสระจมใช้ประกอบกับพยัญชนะอื่น พยัญชนะที่ไม่มีสระกำกับจะออกเสียงตามเสียงเดิมของพยัญชนะดังที่กล่าวไว้ด้านบน (เทียบได้กับ ออ) เสียงสระจะแตกต่างจากอักษรไทย และขึ้นอยู่กับว่าพยัญชนะเป็นอโฆษะหรือโฆษะด้วย ต่อไปนี้เป็นสระลอย
# ឣ (อ) (U+17A3), ឤ (อา) (U+17A4), ឨ (U+17A8) เป็นอักขระที่ยูนิโคดไม่แนะนำให้ใช้ เนื่องจากสามารถประสมขึ้นได้จากพยัญชนะ สระ หรือเครื่องหมายอื่นโดยแยกกัน แต่ยังคงมีไว้เพื่อรองรับระบบการเขียนในคอมพิวเตอร์แบบเก่า
ต่อไปนี้คือสระจม บรรทัดแรกคือการปริวรรต บรรทัดที่สองหมายถึงเสียงสระเมื่อผสมกับพยัญชนะอโฆษะ และบรรทัดที่สามหมายถึงเสียงสระเมื่อผสมกับพยัญชนะโฆษะ
คำอ่านสระที่เป็นภาษาไทยในตารางข้างต้น เป็นเพียงการเลียนเสียงเป็นภาษาไทยให้ใกล้เคียงที่สุดเท่านั้น หากต้องการออกเสียงให้ตรงกับเสียงภาษาเขมรจริงๆ ควรดูวิธีอ่านจากสัทอักษรสากล(IPA)
# ះ (อะ) สามารถผสมกับสระอื่นได้โดยนำไปต่อท้าย ซึ่งจะให้เสียง IPA|ʰ และปริวรรตด้วยวิสรรชนีย์ (ะ)
# ុំ (อุ) และ ាំ (อำ) เมื่อผสมกับพยัญชนะ นิคหิต ំ (อํ) จะอยู่เหนือพยัญชนะหรือสระตัวสุดท้ายของคำ

**เครื่องหมายเสริมอักษร**

**เครื่องหมายอื่น ๆ**

**ตัวเลข**
ตัวเลขในอักษรเขมรมีลักษณะคล้ายเลขไทยมากเพราะไทยได้รับอิทธิพลมาจากเขมรมาตั้งแต่สมัยโบราณ ไม่ว่าจะเป็นอักษรแบบใด ได้แก่
:០ ១ ២ ៣ ៤ ៥ ៦ ៧ ៨ ៩
วิธีใช้เหมือนกับเลขฮินดูอารบิกทั่วไป มีเครื่องหมายคั่นหลักพันเป็นจุลภาค และมีจุดทศนิยมเป็นมหัพภาค
นอกจากนี้ยังมีสัญลักษณ์อีกแบบหนึ่งสำหรับแทนตัวเลข
:៰ ៱ ៲ ៳ ៴ ៵ ៶ ៷ ៸ ៹

**ลักษณะ**
อักษรเขมรมีลักษณะที่แตกต่างกันหลายชนิด ซึ่งใช้ในจุดประสงค์ที่แตกต่างกัน- อักษรเชฺรียง (อ่านว่า เจฺรียง) (អក្សរជ្រៀង) หรือ อักษรเฉียง เป็นอักษรในลักษณะตัวเอน ไม่ได้ใช้เพื่อการเน้นคำในภาษา แต่จะนำไปใช้เขียนเนื้อหาทั้งหมด เช่นนิยายและการตีพิมพ์อื่น ๆ ที่สามารถใช้อักษรเชฺรียงได้- อักษรฌร (อ่านว่า โช) (អក្សរឈរ) หรือ อักษรตรง (អក្សរ​ត្រង់) เป็นอักษรในลักษณะตัวตรง การใช้อักษรตัวตรงไม่เป็นที่นิยมเท่าอักษรเชฺรียง แต่ปัจจุบัน แบบอักษรในคอมพิวเตอร์ได้เลือกใช้อักษรตัวตรงเพื่อให้อ่านข้อความได้ง่าย ซึ่งสามารถปรับให้เป็นตัวเอนได้- อักษรมูล (อ่านว่า โมล) (អក្សរមូល) เป็นอักษรในลักษณะตัวโค้งมน ใช้สำหรับขึ้นต้นหัวเรื่องในเอกสาร หนังสือ ป้ายประกาศ ป้ายร้านค้า โทรทัศน์ และการเขียนบทสวดมนต์ทางศาสนา บางครั้งใช้เขียนพระนามของพระบรมวงศานุวงศ์ในขณะที่ข้อความรอบข้างใช้ตัวหนังสือธรรมดา (อักษรเชฺรียง-ฌร) พยัญชนะโดดและพยัญชนะซ้อนหลายตัวของอักษรแบบนี้ จะมีรูปแบบที่ต่างออกไปจากอักขรวิธีมาตรฐาน- อักษรขอม (អក្សរខម หรือ អក្សរខំ) เป็นลักษณะที่ต่างจากอักษรมูลเล็กน้อย ดูเพิ่มที่ อักษรขอม
ไฟล์:Khmer script-oblique.svg|อักษรเชฺรียง
ไฟล์:Khmer sample script.svg|อักษรฌร
ไฟล์:Khmer script-khom.svg|อักษรขอม
ไฟล์:Khmer script-round.svg|อักษรมูล

**ยูนิโคด**
ในยูนิโคด อักษรเขมรมีช่วงหลักที่ U+1780–U+17FF และมีสัญลักษณ์เกี่ยวกับวันที่ทางจันทรคติในช่วง U+19E0–U+19FF

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 ข้อมูลอักษรเขมรใน Omniglot- Khmer Romanization Table (PDF)
หมวดหมู่:อักษร
หมวดหมู่:อักษรในตระกูลอักษรพราหมี