อารมณ์ทางเพศ

อารมณ์ทางเพศ (sexual arousal) หรือที่เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ความเร้าอารมณ์ทางเพศ คือการตอบสนองทางสรีรวิทยาและจิตวิทยาที่เกิดขึ้นเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการมีเพศสัมพันธ์ หรือเมื่อบุคคลได้รับสิ่งเร้าทางเพศ โดยร่างกายและจิตใจจะเกิดการเปลี่ยนแปลงหลายประการทั้งก่อนและระหว่างการมีเพศสัมพันธ์ ในเพศชาย อารมณ์ทางเพศจะนำไปสู่การแข็งตัวขององคชาต ขณะที่ในเพศหญิง ร่างกายจะตอบสนองโดยการคั่งของเลือดในเนื้อเยื่อเพศ เช่น หัวนม ปุ่มกระสัน ผนังช่องคลอด และเกิดการหล่อลื่นของช่องคลอด
สิ่งเร้าทางจิตใจและสิ่งเร้าทางกายภาพ เช่น การสัมผัส ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนภายในร่างกาย ล้วนสามารถกระตุ้นหรือมีอิทธิพลต่ออารมณ์ทางเพศได้ อารมณ์ทางเพศแบ่งออกเป็นหลายระยะ และอาจไม่จำเป็นต้องนำไปสู่กิจกรรมทางเพศที่เกิดขึ้นจริง แต่อาจคงอยู่เพียงในระดับของการเร้าอารมณ์ทางจิตใจและการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาที่เกี่ยวข้องเท่านั้น เมื่อมีการกระตุ้นทางเพศอย่างเพียงพอ อารมณ์ทางเพศสามารถพัฒนาไปถึงความเสียวสุดยอดทางเพศหรือจุดสุดยอดได้ อย่างไรก็ตาม ในบางกรณี บุคคลอาจแสวงหาความตื่นตัวทางเพศเพื่อความพึงพอใจในตัวเอง แม้ในกรณีที่ไม่ได้เกิดการถึงจุดสุดยอดก็ตาม

**สิ่งเร้าทางกาม**
ภายใต้บริบทและสถานการณ์ที่แตกต่างกัน บุคคลสามารถเกิดอารมณ์ทางเพศจากปัจจัยได้หลากหลาย ทั้งในมิติทางกายภาพและทางจิตใจ อารมณ์ทางเพศอาจเกิดจากบุคคลอื่น หรือจากลักษณะเฉพาะบางประการของบุคคลนั้น หรืออาจเกิดจากวัตถุที่ไม่ใช่มนุษย์ก็ได้ การกระตุ้นทางกายภาพบริเวณเขตกระตุ้นความรู้สึกทางเพศ (erogenous zone) หรือพฤติกรรมในช่วงก่อนมีเพศสัมพันธ์อาจนำไปสู่การเร้าอารมณ์ทางเพศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อสิ่งเหล่านี้มาพร้อมกับความคาดหวังว่าจะเกิดกิจกรรมทางเพศในเวลาอันใกล้ บรรยากาศที่โรแมนติก ดนตรี หรือสิ่งแวดล้อมที่ช่วยสร้างความผ่อนคลาย อาจมีบทบาทเสริมต่ออารมณ์ทางเพศได้เช่นกัน ทั้งนี้ อารมณ์ทางเพศยังอาจเกิดจากสื่อลามกหรือเนื้อหาที่มีเนื้อหาเชิงเพศในรูปแบบอื่น สิ่งเร้าที่อาจก่อให้เกิดความตื่นตัวทางเพศนั้นแตกต่างกันไปตามแต่ละบุคคลและตามบริบทของเวลา โดยระดับของอารมณ์ทางเพศเองก็มีความผันแปรตามปัจจัยเหล่านั้นเช่นเดียวกัน
สิ่งเร้าสามารถจำแนกตามประสาทสัมผัสที่เกี่ยวข้องได้เป็นประเภทต่าง ๆ ได้แก่ การรับความรู้สึกทางกาย (การสัมผัส) การมองเห็น และ การดมกลิ่น ในขณะที่ สิ่งเร้าทางการได้ยินก็สามารถมีบทบาทได้เช่นกัน แม้โดยทั่วไปจะถือว่ามีบทบาทรองจากสามประเภทแรกdate=October 2014 สิ่งเร้าทางกามที่อาจก่อให้เกิดความตื่นตัวทางเพศนั้นมีได้หลายรูปแบบ เช่น การสนทนา การอ่านวรรณกรรมหรือบทความ ภาพยนตร์หรือภาพที่มีเนื้อหาเชิงเพศ รวมถึงกลิ่นหรือสภาพแวดล้อม ซึ่งทั้งหมดนี้สามารถกระตุ้นให้เกิดความคิดหรือความทรงจำทางอีโรติกในตัวบุคคล เมื่ออยู่ในบริบทที่เหมาะสม สิ่งเร้าเหล่านี้อาจนำไปสู่ความปรารถนาในการสัมผัสทางกาย เช่น การจูบ การกอด หรือการลูบไล้บริเวณเขตกระตุ้นความรู้สึกทางเพศ ซึ่งอาจพัฒนาไปสู่ความต้องการการกระตุ้นทางเพศโดยตรงบริเวณเต้านม หัวนม ก้น หรืออวัยวะเพศ และนำไปสู่กิจกรรมทางเพศในลำดับถัดไป
สิ่งเร้าทางกามอาจมีต้นกำเนิดจากแหล่งที่ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับบุคคลหรือวัตถุที่เป็นเป้าหมายของความสนใจทางเพศในภายหลัง ยกตัวอย่างเช่น หลายคนอาจรู้สึกตื่นตัวทางเพศจากการเปลือยกาย งานด้านกามารมณ์ (erotica) หรือ งานลามก ซึ่งสิ่งเหล่านี้สามารถก่อให้เกิดความสนใจทางเพศโดยทั่วไป ในกรณีที่อารมณ์ทางเพศเกิดขึ้นจากหรือขึ้นอยู่กับการใช้วัตถุ สิ่งของ หรือสถานการณ์เฉพาะบางอย่าง การตอบสนองลักษณะนี้เรียกว่า การเกิดอารมณ์เพศจากสิ่งเฉพาะ หรือ เฟติช และในบางกรณีอาจจัดอยู่ในกลุ่มของโรคกามวิปริต
มีความเชื่อแพร่หลายว่าผู้หญิงต้องใช้เวลานานกว่าผู้ชายในการเกิดอารมณ์ทางเพศ อย่างไรก็ตาม งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ล่าสุดพบว่า ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ ระหว่างระยะเวลาที่ผู้หญิงและผู้ชายต้องใช้ในการไปถึงภาวะตื่นตัวทางเพศอย่างสมบูรณ์ ทีมนักวิทยาศาสตร์จากศูนย์สุขภาพมหาวิทยาลัยแมคกิลในมอนทรีออล ประเทศแคนาดา ได้ใช้เทคนิคการถ่ายภาพความร้อนเพื่อตรวจวัดการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิในบริเวณอวัยวะสืบพันธุ์ ซึ่งช่วยระบุช่วงเวลาที่ใช้ในการบรรลุภาวะตื่นตัวทางเพศอย่างชัดเจน จากการศึกษาการตอบสนองของร่างกายต่อภาพยนตร์หรือภาพนิ่งที่มีเนื้อหาเชิงเพศ นักวิจัยพบว่า โดยเฉลี่ยผู้หญิงและผู้ชายใช้เวลาใกล้เคียงกันในการเกิดความตื่นตัวทางเพศ คือประมาณ 10 นาที ในส่วนของเวลาที่ใช้สำหรับการเล้าโลมก่อนการมีเพศสัมพันธ์นั้น พบว่าเป็นเรื่องเฉพาะบุคคล และแปรผันได้ตามบริบท สภาวะทางจิตใจ ความสัมพันธ์ หรือสถานการณ์ในขณะนั้น
ต่างจากสัตว์จำนวนมาก มนุษย์ไม่มีฤดูผสมพันธุ์ และเพศชายและหญิงสามารถเข้าสู่ภาวะตื่นตัวทางเพศได้ตลอดทั้งปี

**โรคและความผิดปกติ**
อารมณ์ทางเพศสำหรับคนส่วนใหญ่เป็นประสบการณ์ในเชิงบวกและเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ทางเพศ ซึ่งมักเป็นสิ่งที่บุคคลแสวงหาอย่างสมัครใจ โดยทั่วไปแล้ว บุคคลสามารถควบคุมได้ว่าตนจะตอบสนองต่อสิ่งเร้าอย่างไร โดยมักรู้ล่วงหน้าว่าสิ่งใดหรือสถานการณ์แบบใดสามารถกระตุ้นความรู้สึกทางเพศ และสามารถเลือกได้ตามความสมัครใจว่าจะสร้างหรือหลีกเลี่ยงสถานการณ์เหล่านั้น ในทำนองเดียวกัน คู่นอนของบุคคลมักจะเข้าใจว่าสิ่งใดคือสิ่งเร้าทางเพศของอีกฝ่าย และสิ่งใดเป็นสิ่งที่ทำให้หมดอารมณ์หรือไม่พึงประสงค์ทางเพศ อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ทุกคนที่รู้สึกสะดวกใจกับอารมณ์ทางเพศ กล่าวคือ บางคนอาจรู้สึกเขินอาย หรือมีลักษณะของความยับยั้งทางเพศ (sexual inhibition) ซึ่งหมายถึงการมีแนวโน้มที่จะกดทับหรือไม่แสดงออกซึ่งความรู้สึกทางเพศ นอกจากนี้ ไม่ใช่ว่าทุกครั้งที่บุคคลสัมผัสกับสิ่งเร้าทางกาม พวกเขาจะต้องรู้สึกตื่นตัว หรือแสดงออกทางเพศเสมอไป บางคนอาจเข้าร่วมกิจกรรมทางเพศโดยไม่รู้สึกมีอารมณ์ทางเพศเลยก็เป็นได้ สถานการณ์เหล่านี้ล้วนถือว่าเป็น ความหลากหลายตามปกติของประสบการณ์มนุษย์ โดยขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการ เช่น วุฒิภาวะ อายุ บริบททางวัฒนธรรม และปัจจัยอื่นที่ส่งผลต่อบุคคล
อย่างไรก็ตาม เมื่อบุคคลไม่เกิดความตื่นตัวทางเพศในสถานการณ์ที่ปกติแล้วควรกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกตื่นตัว และภาวะนี้ยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องหรือเรื้อรัง อาจเป็นสัญญาณของโรคไร้อารมณ์ทางเพศ หรือ โรคความต้องการทางเพศต่ำ สาเหตุของการไม่เกิดอารมณ์ทางเพศมีได้หลายประการ รวมถึง ภาวะผิดปกติทางจิตใจ เช่น โรคซึมเศร้า การใช้ยาเสพติดหรือยา หรือ ปัญหาทางการแพทย์หรือร่างกาย การขาดอารมณ์ทางเพศอาจมีต้นตอจาก การขาดความต้องการทางเพศโดยรวม หรือการขาดความต้องการทางเพศเฉพาะต่อคู่นอนปัจจุบัน บางคนอาจมีระดับความต้องการทางเพศต่ำโดยกำเนิด ขณะที่บางรายอาจพัฒนาความเปลี่ยนแปลงนี้ภายหลังในชีวิต
ในทางตรงกันข้าม บุคคลบางรายอาจมีภาวะอาการใคร่ไม่รู้อิ่ม ซึ่งหมายถึงความปรารถนาในการมีเพศสัมพันธ์ในระดับที่สูงกว่าปกติ เมื่อเทียบกับพัฒนาการของบุคคลนั้นหรือมาตรฐานของสังคมและวัฒนธรรมที่ผู้นั้นอาศัยอยู่ อีกภาวะหนึ่งคือ ความผิดปกติจากการตื่นตัวทางเพศของอวัยวะสืบพันธุ์อย่างต่อเนื่อง (persistent genital arousal disorder) ซึ่งเป็นภาวะที่บุคคลเกิดอารมณ์ทางเพศหรือมีการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาที่เกี่ยวข้องกับการตื่นตัว เช่น การบวมของเนื้อเยื่อทางเพศหรือความรู้สึกกระสันโดยไม่ได้ตั้งใจ เป็นเวลานาน และควบคุมไม่ได้ แม้จะไม่มีสิ่งเร้าทางเพศชัดเจนก็ตาม

**การตอบสนองทางสรีรวิทยาและจิตวิทยา**

**การตอบสนองทางสรีรวิทยา**
อารมณ์ทางเพศก่อให้เกิดการตอบสนองทางกายภาพหลายประการ โดยเฉพาะที่สำคัญที่สุดคือที่อวัยวะเพศ ในเพศชาย อารมณ์ทางเพศมักแสดงออกโดยการบวมและแข็งตัวขององคชาต ซึ่งเกิดจากการที่เลือดไหลเข้าไปในคอร์ปุส คาเวอร์โนซุม การแข็งตัวนี้ถือเป็นสัญญาณที่เด่นชัดและเชื่อถือได้มากที่สุดของอารมณ์ทางเพศในเพศชาย ในเพศหญิง อารมณ์ทางเพศทำให้เกิดการไหลเวียนเลือดเพิ่มขึ้นไปยังปุ่มกระสันและส่วนอื่นของโยนี รวมถึง การหลั่งน้ำหล่อลื่นผ่านผนังช่องคลอด เพื่อช่วยในการหล่อลื่นระหว่างกิจกรรมทางเพศ ในทั้งสองเพศ ยังพบว่า การขยายรูม่านตา เป็นหนึ่งในกลไกทางสรีรวิทยาที่เกิดขึ้นโดยไม่สามารถควบคุมได้และสัมพันธ์กับอารมณ์ทางเพศ อย่างไรก็ตาม ระดับของการขยายตัวของรูม่านตานั้นแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล รวมถึง ค่าการขยายตัวสูงสุดของรูม่านตาในแต่ละคนก็ไม่เท่ากันเช่นกัน
รูม่านตาขยายเป็นการตอบสนองทางสรีรวิทยาต่ออารมณ์ทางเพศ

**เพศชาย**
การแข็งตัวขององคชาต มักถูกมองว่าเป็นสิ่งที่สัมพันธ์โดยตรงกับอารมณ์ทางเพศในเพศชาย การกระตุ้นทางกายภาพหรือจิตใจ หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน จะกระตุ้นให้เกิดการขยายตัวของหลอดเลือด ทำให้เลือดไหลเข้าสู่เนื้อเยื่อฟองน้ำทั้งสามส่วนที่ทอดยาวตามแนวองคชาต ได้แก่ คอร์ปุส คาเวอร์โนซุมทั้งสองข้างและคอร์ปุส สปอนจิโอซุมส่งผลให้องคชาตขยายและแข็งตัว ขณะเดียวกัน ผิวหนังของถุงอัณฑะจะถูกดึงให้ตึงขึ้น และลูกอัณฑะจะถูกดึงเข้าใกล้ลำตัวมากขึ้น อย่างไรก็ตาม งานวิจัยได้ชี้ว่า ความสัมพันธ์ระหว่างการแข็งตัวกับอารมณ์ทางเพศไม่ได้ตรงกันเสมอไป หรือเรียกว่า "arousal non-concordance" กล่าวคือ บางกรณีเพศชายอาจรู้สึกมีอารมณ์ทางเพศโดยไม่มีการแข็งตัวขององคชาต และในบางกรณีอาจเกิดการแข็งตัวโดยไม่มีอารมณ์ทางเพศ เช่น ในวัยกลางคนอายุหลัง 40 ปี ผู้ชายหลายคนรายงานว่าตนไม่ได้มีการแข็งตัวทุกครั้งที่มีอารมณ์ทางเพศ นอกจากนี้ การแข็งตัวอาจเกิดขึ้นได้โดยไม่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ทางเพศโดยตรง เช่นในกรณีขององคชาตแข็งตัวขณะหลับ ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ทางสรีรวิทยาตามธรรมชาติ หรือจากการกระตุ้นทางกลไก (เช่น การเสียดสีกับผ้าปูที่นอน) โดยไม่รู้สึกตื่นตัวในจิตสำนึก สำหรับชายหนุ่มหรือผู้ที่มีแรงขับทางเพศ (libido) สูง อารมณ์ทางเพศอาจเกิดขึ้นเพียงจาก ความคิดชั่ววูบ หรือแค่เห็นคนเดินผ่านก็เพียงพอที่จะกระตุ้นให้เกิดการแข็งตัวได้ และหากเกิดการแข็งตัวแล้ว การเสียดสีกับเสื้อผ้าภายในเพียงเล็กน้อยก็อาจเพียงพอที่จะ คงสภาพการแข็งตัวไว้ชั่วระยะเวลาหนึ่ง
เมื่อกระบวนการอารมณ์ทางเพศและกระตุ้นทางเพศดำเนินต่อไป มีแนวโน้มว่าหัวองคชาตจะบวมและขยายกว้างขึ้น และเมื่ออวัยวะเพศได้รับเลือดหล่อเลี้ยงมากขึ้น สีของเนื้อเยื่อจะเข้มขึ้นตามระดับการไหลเวียนของเลือด ขณะเดียวกันอัณฑะอาจมีขนาดเพิ่มขึ้นได้ถึงร้อยละ 50 เมื่อเข้าสู่ช่วงการกระตุ้นอย่างต่อเนื่อง อัณฑะจะถูกดึงสูงขึ้นใกล้ลำตัว และผู้ชายอาจรู้สึกถึงความร้อนหรืออุ่นวาบบริเวณรอบลูกอัณฑะและฝีเย็บ ในช่วงของการกระตุ้นทางเพศที่มากขึ้นเรื่อย ๆ อัตราการเต้นของหัวใจจะเพิ่มขึ้น ความดันโลหิตสูงขึ้น และอัตราการหายใจจะเร็วขึ้น ในเพศชายบางคน การเพิ่มขึ้นของการไหลเวียนโลหิตในบริเวณอวัยวะเพศและส่วนอื่น ๆ ของร่างกายอาจนำไปสู่การเกิด sex flush (ภาวะที่ผิวหนังบางส่วนมีสีแดงระเรื่อหรืออมชมพู)
เมื่อการกระตุ้นทางเพศยังคงดำเนินต่อไปจนถึงจุดหนึ่ง ความเสียวสุดยอดทางเพศจะเริ่มต้นขึ้น ซึ่งเกี่ยวข้องกับการหดตัวของกล้ามเนื้อบริเวณอุ้งเชิงกรานตลอดจนหลอดนำอสุจิ ซึ่งเป็นท่อที่เชื่อมระหว่างเอพิดิไดมิสกับต่อมลูกหมาก รวมถึงถุงน้ำอสุจิและต่อมลูกหมากเอง การหดตัวของโครงสร้างเหล่านี้เป็นจังหวะและมีแรงดัน ทำให้ตัวอสุจิและของเหลวที่สร้างโดยอวัยวะต่าง ๆ ถูกรวมกันเป็น น้ำอสุจิ แล้วถูกส่งเข้าสู่ท่อปัสสาวะภายในองคชาต เมื่อกระบวนการนี้เริ่มขึ้นแล้ว จะมีแนวโน้มสูงว่าชายคนนั้นจะหลั่งน้ำอสุจิและถึงความเสียวสุดยอดทางเพศหรือจุดสุดยอดอย่างสมบูรณ์ ไม่ว่าจะมีการกระตุ้นทางเพศเพิ่มเติมหรือไม่ก็ตาม
ในทำนองเดียวกัน หากการกระตุ้นทางเพศหยุดลงก่อนที่จะถึงจุดสุดยอด ผลกระทบทางกายภาพจากการกระตุ้น เช่น การคั่งของเลือดในบริเวณอวัยวะเพศ จะค่อย ๆ ลดลงภายในระยะเวลาไม่นาน อย่างไรก็ตาม หากมีการกระตุ้นซ้ำหรือยืดเยื้อโดยไม่มีการหลั่งน้ำอสุจิหรือถึงจุดสุดยอด อาจทำให้เกิดความรู้สึกไม่สบายหรือเจ็บตึงในอัณฑะได้
หลังจากการหลั่งน้ำอสุจิ ผู้ชายมักจะประสบกับช่วงเวลาการพักฟื้น ซึ่งมีลักษณะเด่นคือ การสูญเสียการแข็งตัวของอวัยวะเพศ การลดลงของการเปลี่ยนแปลงสีผิว ความสนใจในกิจกรรมทางเพศลดลง และความรู้สึกผ่อนคลาย ซึ่งสามารถอธิบายได้จากการหลั่งฮอร์โมนประสาท เช่น ออกซิโตซินและ โพรแลกติน ความรุนแรงและระยะเวลาของช่วงเวลาการพักฟื้นอาจสั้นมากในผู้ชายหนุ่มที่มีความตื่นตัวทางเพศสูงในสถานการณ์ที่กระตุ้นทางเพศอย่างแรง โดยอาจไม่มีการสูญเสียการแข็งตัวที่สังเกตเห็นได้เลย และสามารถยาวนานถึงหลายชั่วโมงหรือหลายวันในผู้ชายวัยกลางคนและผู้สูงอายุ

**เพศหญิง**
การเริ่มต้นของอารมณ์ทางเพศในร่างกายของผู้หญิงมักจะเริ่มจากการหล่อลื่นของช่องคลอด (ลักษณะที่ช่องคลอดเปียก แม้ว่าสถานการณ์นี้อาจเกิดขึ้นได้โดยไม่เกี่ยวข้องกับการกระตุ้นทางเพศ เช่น การติดเชื้อหรือการผลิตมูกปากมดลูกในช่วงการตกไข่) การบวมและการขยายตัวของโยนี และการยืดขยายภายในของช่องคลอด มีการศึกษาเพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างการตอบสนองทางกายภาพเหล่านี้กับความรู้สึกทางเพศของผู้หญิงที่เกิดขึ้นจริง โดยผลการศึกษามักพบว่าในบางกรณีมีความสัมพันธ์กันสูง ในขณะที่บางกรณีกลับพบว่าความสัมพันธ์นั้นต่ำกว่าที่คาดไว้
การกระตุ้นทางเพศเพิ่มเติมสามารถนำไปสู่การหล่อลื่นของช่องคลอดที่มากขึ้น รวมถึงการบวมและขยายตัวเพิ่มเติมของปุ่มกระสันและแคม พร้อมกับการเปลี่ยนแปลงในสีผิวที่มีสีแดงหรือเข้มขึ้นในบริเวณเหล่านี้เนื่องจากการไหลเวียนของเลือดที่เพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมในอวัยวะภายในก็เกิดขึ้นเช่นกัน รวมถึงการเปลี่ยนแปลงในรูปทรงภายในของช่องคลอดและตำแหน่งของมดลูกในอุ้งเชิงกราน การเปลี่ยนแปลงอื่น ๆ ได้แก่ การเพิ่มขึ้นของอัตราการเต้นของหัวใจและความดันโลหิต รู้สึกอุ่นและมีสีแดงที่ผิวหนัง และอาจมีการสั่นเทา ลักษณะ sex flush อาจขยายไปทั่วหน้าอกและส่วนบนของร่างกาย
หากการกระตุ้นทางเพศยังคงดำเนินต่อไป การกระตุ้นทางเพศอาจจะไปถึงจุดสูงสุดในระหว่างการถึงจุดสุดยอด หลังจากการถึงจุดสุดยอด ผู้หญิงบางคนอาจไม่ต้องการการกระตุ้นเพิ่มเติมและอารมณ์ทางเพศจะแผ่วลงอย่างรวดเร็ว มีคำแนะนำที่ได้รับการเผยแพร่เพื่อรักษาความตื่นเต้นทางเพศต่อไปและเคลื่อนจากการถึงจุดสุดยอดไปสู่การกระตุ้นเพิ่มเติม โดยการรักษาหรือฟื้นฟูสภาวะอารมณ์ทางเพศที่สามารถนำไปสู่การถึงจุดสุดยอดครั้งที่สองและครั้งถัดไป ผู้หญิงบางคนได้ประสบกับการถึงจุดสุดยอดหลายครั้งในลักษณะที่เกิดขึ้นเองอย่างไม่คาดคิด
แม้ว่าในผู้หญิงวัยสาวจะสามารถมีอารมณ์ทางเพศได้ง่ายและสามารถถึงจุดสุดยอดได้อย่างรวดเร็ว เมื่อได้รับการกระตุ้นที่เหมาะสมในสถานการณ์ที่เหมาะสม แต่ก็มีการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายและจิตใจในกระบวนการกระตุ้นทางเพศ และการตอบสนองทางเพศของผู้หญิงเมื่ออายุมากขึ้น ผู้หญิงที่มีอายุมากจะผลิตสารหล่อลื่นในช่องคลอดน้อยลง และมีการศึกษาที่สำรวจการเปลี่ยนแปลงในระดับความพึงพอใจ ความถี่ในการมีกิจกรรมทางเพศ ความต้องการ ความคิดและจินตนาการทางเพศ การกระตุ้นทางเพศ ความเชื่อและทัศนคติที่มีต่อเพศ ความเจ็บปวด และความสามารถในการถึงจุดสุดยอดในผู้หญิงที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไปและหลังจากเข้าสู่ระยะวัยหมดประจำเดือน รวมถึงปัจจัยเช่นกัน รวมถึงตัวแปรทางสังคมและประชากรศาสตร์ สุขภาพ ตัวแปรทางจิตวิทยา ตัวแปรจากคู่รัก เช่น ปัญหาทางสุขภาพหรือปัญหาทางเพศของคู่รัก และตัวแปรด้านการดำเนินชีวิต ดูเหมือนว่าปัจจัยเหล่านี้มักจะมีผลกระทบต่อการทำงานทางเพศของผู้หญิงมากกว่าสถานะวัยหมดประจำเดือนของพวกเขา ดังนั้นจึงถือว่าเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจ "บริบทของชีวิตผู้หญิง" เมื่อศึกษาความลักษณะทางเพศของผู้หญิง
ระดับเอสโตรเจนที่ลดลงอาจเกี่ยวข้องกับความแห้งในช่องคลอดที่เพิ่มขึ้น และการแข็งตัวของปุ่มกระสันที่น้อยลงเมื่อเกิดอารมณ์ทางเพศ แต่ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับแง่มุมอื่น ๆ ของความสนใจหรืออารมณ์ทางเพศ ในผู้หญิงสูงอายุ ความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่ลดลงอาจหมายความว่า ต้องใช้เวลานานกว่าที่การกระตุ้นทางเพศจะนำไปสู่การถึงจุดสุดยอด หรืออาจลดความเข้มข้นของการถึงจุดสุดยอดและทำให้การฟื้นตัวหลังจากจุดสุดยอดเกิดขึ้นเร็วขึ้น มดลูกมักหดตัวระหว่างการถึงจุดสุดยอด และเมื่ออายุมากขึ้น การหดตัวเหล่านั้นอาจทำให้เกิดความเจ็บปวดได้

**การตอบสนองทางจิตวิทยา**
อารมณ์ทางเพศในเชิงจิตวิทยาเกี่ยวข้องกับกระบวนการประเมินและตีความสิ่งเร้า การจัดจำแนกสิ่งเร้านั้นว่าเป็นสิ่งเร้าทางเพศ และการตอบสนองทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นตามมา  อารมณ์ทางเพศในเชิงจิตวิทยาเกิดจากการผสมผสานระหว่างสภาวะทางสติปัญญาและสภาวะทางสรีรวิทยา นักวิชาการบางคนเสนอว่า อารมณ์ทางเพศในมิติทางจิตวิทยาเป็นผลจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยด้านความรู้ความเข้าใจและประสบการณ์ เช่น สภาวะอารมณ์ ประสบการณ์ในอดีต และบริบททางสังคมในขณะนั้น

**เพศชาย**
ความสัมพันธ์ระหว่างความต้องการทางเพศและอารมณ์ทางเพศในเพศชายมีความซับซ้อน โดยมีปัจจัยหลากหลายที่สามารถส่งเสริมหรือยับยั้งอารมณ์ทางเพศได้ ปฏิกิริยาทางสรีรวิทยา เช่น อัตราการเต้นของหัวใจ ความดันโลหิต และการแข็งตัวขององคชาต มักไม่สอดคล้องกับการรับรู้หรือรายงานการมีอารมณ์ทางเพศในเชิงอัตวิสัยของบุคคล ความไม่สอดคล้องนี้บ่งชี้ว่าปัจจัยทางจิตวิทยาหรือความรู้ความเข้าใจ ก็มีบทบาทสำคัญต่อการมีอารมณ์ทางเพศเช่นกัน แม้ว่าด้านความรู้ความเข้าใจของอารมณ์ทางเพศในเพศชายจะยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างสมบูรณ์ แต่ก็มีหลักฐานว่าภาวะดังกล่าวเกี่ยวข้องกับกระบวนการประเมินและตีความสิ่งเร้า การจัดประเภทของสิ่งเร้านั้นว่าเป็นสิ่งเร้าทางเพศ และการตอบสนองทางอารมณ์ต่อสิ่งเร้านั้น งานวิจัยชี้ว่า ปัจจัยด้านความรู้ความเข้าใจ เช่น แรงจูงใจทางเพศ บทบาททางเพศที่บุคคลรับรู้ว่าคาดหวังจากตน และทัศนคติทางเพศ มีส่วนในการอธิบายความแตกต่างระหว่างเพศในแง่ของอารมณ์ทางเพศในระดับอัตวิสัย โดยเฉพาะเมื่อรับชมสื่อวิดีโอที่มีเนื้อหาเร้าอารมณ์แบบรักต่างเพศ พบว่าเพศชายมีแนวโน้มที่จะตอบสนองตามเพศของนักแสดงในสื่อมากกว่า และมีแนวโน้มที่จะมองนักแสดงในเชิงวัตถุมากกว่าเพศหญิง นอกจากนี้ ยังมีรายงานถึงความแตกต่างทางการทำงานของสมองเมื่อเผชิญกับสิ่งเร้าทางเพศ โดยเพศชายมีระดับการตอบสนองที่สูงกว่าของสมองส่วนอะมิกดะลาและไฮโปทาลามัสเมื่อเปรียบเทียบกับเพศหญิง ซึ่งบ่งชี้ว่าสมองส่วนอะมิกดะลาอาจมีบทบาทสำคัญในการประมวลผลสิ่งเร้าทางสายตาที่กระตุ้นความต้องการทางเพศในเพศชาย

**เพศหญิง**
งานวิจัยระบุว่า ปัจจัยด้านความรู้ความเข้าใจ เช่น แรงจูงใจทางเพศ การรับรู้เกี่ยวกับบทบาททางเพศตามเพศสภาพ และทัศนคติทางเพศ มีบทบาทสำคัญต่อระดับอารมณ์ทางเพศในเชิงอัตวิสัยที่ผู้หญิงรายงาน ในกรอบแนวคิดทางเลือกเกี่ยวกับการตอบสนองทางเพศของผู้หญิง นักวิจัย Basson เสนอว่า ความต้องการความใกล้ชิดทางอารมณ์ของผู้หญิงเป็นแรงกระตุ้นให้เกิดการมีส่วนร่วมกับสิ่งเร้าทางเพศ ซึ่งต่อมานำไปสู่การเกิดความต้องการทางเพศและการตื่นตัวทางเพศในระดับจิตวิทยา การตื่นตัวในระดับจิตวิทยาดังกล่าวยังส่งผลต่อกลไกทางสรีรวิทยาอีกด้วย โดยงานวิจัยของ Goldey และ van Anders แสดงให้เห็นว่ากระบวนการทางความคิดที่เกี่ยวข้องกับเรื่องเพศสามารถส่งผลต่อระดับฮอร์โมนในผู้หญิง กล่าวคือ ความคิดหรือจินตนาการทางเพศสามารถกระตุ้นให้ระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในผู้หญิงที่ไม่ได้ใช้ยาคุมกำเนิด ในด้านการทำงานของสมอง งานวิจัยเสนอว่า การตอบสนองของสมองส่วนอะมิกดะลาไม่ได้กำหนดโดยระดับของอารมณ์ทางเพศที่บุคคลรายงานเพียงอย่างเดียว โดย Hamann และคณะ พบว่า ผู้หญิงรายงานระดับอารมณ์ทางเพศในเชิงอัตวิสัยสูงกว่าผู้ชาย แต่กลับมีระดับการตอบสนองของอะมิกดะลาต่ำกว่าผู้ชาย

**แบบจำลองการตอบสนองทางเพศของมนุษย์**

**วัฏจักรการตอบสนองทางเพศของมนุษย์**
ในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1950 ถึงต้นคริสต์ทศวรรษ 1960 วิลเลียม เอช. มาสเตอร์ส และเวอร์จิเนีย อี. จอห์นสัน ได้ดำเนินการศึกษาหลายชิ้นเกี่ยวกับพฤติกรรมทางเพศของมนุษย์ ต่อมาในปี ค.ศ. 1966 ทั้งสองได้ตีพิมพ์ผลงานชื่อ Human Sexual Response ซึ่งอธิบายถึงสี่ระยะของการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาที่เกิดขึ้นในมนุษย์ระหว่างการกระตุ้นทางเพศ ได้แก่ ระยะเร้าอารมณ์ (excitement) ระยะราบเรียบ (plateau) ระยะเสียวสุดยอด (orgasm) และระยะคลี่คลาย (resolution)

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:อารมณ์