อำเภอเวียงสระ

เวียงสระ เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี คนภาคใต้ส่วนใหญ่จะเรียกว่า บ้านส้อง โดยอำเภอเวียงสระเป็นศูนย์กลางทางการศึกษา การสาธารณสุข การคมนาคม การค้าและทางเศรษฐกิจของสุราษฎร์ธานีตอนใต้ และบางอำเภอในนครศรีธรรมราชทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ และยังเป็นที่ตั้งของ ศาลจังหวัดเวียงสระ

**ภูมิศาสตร์**
อำเภอเวียงสระเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุราษฎร์ธานี อยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 69 กิโลเมตร ห่างจากกรุงเทพมหานคร 693 กิโลเมตร มีพื้นที่ 427.6 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 3.30 ของพื้นที่ จังหวัดสุราษฎร์ธานี รูปร่างคล้ายกับสี่เหลี่ยมคางหมู จัดได้ว่าเป็นอำเภอที่มีพื้นที่ขนาดกลางของจังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ในตำบลเวียงสระ

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอเวียงสระตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
*ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอบ้านนาสาร
*ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพิปูนและอำเภอฉวาง (จังหวัดนครศรีธรรมราช)
*ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอถ้ำพรรณรา (จังหวัดนครศรีธรรมราช)
*ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอพระแสงและอำเภอเคียนซา

**ภูมิประเทศ**
พื้นที่ส่วนใหญ่ของอำเภอเวียงสระเป็นที่ราบแนวยาวทางทิศตะวันออกและเป็นภูเขา ทิศใต้เป็นที่ราบสูงและที่ราบลุ่ม มีลำคลองเล็ก ๆ ไหลผ่านหลายสาย ส่วนทางทิศตะวันตกติดต่อกับแม่น้ำตาปี พื้นที่ประมาณร้อยละ 95.14 เหมาะแก่การทำการเกษตร อีกประมาณร้อยละ 4.96 เป็นภูเขาและป่าไม้เบญจพรรณ แต่ถึงแม้ว่าพื้นที่ของอำเภอเวียงสระจะเหมาะแก่การทำเกษตร แต่ระบบชลประทานยังไม่ดีพอสมควร ทำให้พืชผลทางการเกษตรยังไม่ได้ผลเต็มที่ เกษตรกรยังอาศัยน้ำฝนในการปลูกพืช นอกจากนั้นยังมีพื้นที่อีกจำนวนมาก ตามแนวริมฝั่งแม่น้ำตาปี ยังไม่ได้ปรับปรุงมาใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่

**ภูมิอากาศ**
ลักษณะภูมิอากาศชุ่มชื้น อบอุ่น แบ่งออกเป็น 2 ฤดูกาล คือ ฤดูร้อนและฤดูฝน ตลอดปีจะแบ่งเป็นฤดูฝน 9 เดือน คือช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมกราคม และฤดูร้อน 3 เดือน แต่ฤดูร้อนจะมีฝนตกประปรายเสมอ

**ประวัติ**
ท้องที่อำเภอเวียงสระเดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอบ้านนาสาร ทางราชการได้แบ่งพื้นที่การปกครองอำเภอบ้านนาสาร ออกมาตั้งเป็น กิ่งอำเภอเวียงสระ ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2511 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 12 มีนาคม ปีเดียวกัน  
และต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะกิ่งอำเภอเวียงสระ อำเภอบ้านนาสาร ขึ้นเป็น อำเภอเวียงสระ ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 โดยให้มีผลตั้งแต่วันที่ 16 พฤศจิกายน ปีเดียวกัน - วันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2511 แยกพื้นที่ตำบลเวียงสระ และตำบลทุ่งหลวง อำเภอบ้านนาสาร มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอเวียงสระ ขึ้นการปกครองกับอำเภอบ้านนาสาร- วันที่ 25 มิถุนายน 2511 จัดตั้งสุขาภิบาลเวียงสระ ในท้องที่บางส่วนของตำบลเวียงสระ- วันที่ 2 กันยายน 2512 ตั้งตำบลบ้านส้อง แยกออกจากตำบลเวียงสระ และตั้งตำบลคลองฉนวน แยกออกจากตำบลทุ่งหลวง- วันที่ 16 พฤศจิกายน 2514 ยกฐานะกิ่งอำเภอเวียงสระ อำเภอบ้านนาสาร เป็น อำเภอเวียงสระ- วันที่ 1 สิงหาคม 2521 ตั้งตำบลเขานิพันธ์ แยกออกจากตำบลคลองฉนวน- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลเวียงสระ เป็นเทศบาลตำบลเวียงสระ ด้วยผลของกฎหมาย- วันที่ 6 มิถุนายน 2550 จัดตั้งศาลจังหวัดเวียงสระ ในท้องที่อำเภอเวียงสระ จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีเขตตลอดท้องที่อำเภอเวียงสระ อำเภอเคียนซา อำเภอชัยบุรี อำเภอบ้านนาสาร และอำเภอพระแสง- วันที่ 28 มีนาคม 2568  ยกฐานะเทศบาลตำบลเวียงสระ เป็นเทศบาลเมืองเวียงสระ ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทย

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอเวียงสระแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 64 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอเวียงสระประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่
# เทศบาลเมืองเวียงสระ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียงสระและตำบลบ้านส้อง
# เทศบาลตำบลบ้านส้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านส้อง (นอกเขตเทศบาลเมืองเวียงสระ)
# เทศบาลตำบลเขานิพันธ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขานิพันธ์ทั้งตำบล
# เทศบาลตำบลทุ่งหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งหลวงทั้งตำบล
# เทศบาลตำบลเมืองเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงสระ (นอกเขตเทศบาลเมืองเวียงสระ)
# องค์การบริหารส่วนตำบลคลองฉนวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองฉนวนทั้งตำบล
แผนที่แบ่งเขตเทศบาลในอำเภอเวียงสระ

**เศรษฐกิจ**
ถึงแม้อำเภอเวียงสระจะมีศูนย์กลางอยู่ที่ตำบลเวียงสระ แต่ตำบลบ้านส้องเป็นตำบลที่มีเศรษฐกิจดีที่สุดในอำเภอ
ลักษณะเศรษฐกิจของอำเภอเวียงสระ- เนื่องด้วยสภาพทางภูมิศาสตร์ของอำเภอเวียงสระ ทำให้ศูนย์กลางของเศรษฐกิจอยู่ทางทิศเหนือของอำเภอ เนื่องจากอยู่ใกล้กับถนนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4009 ทำให้ร้านค้าห้างสรรพสินค้าต่างๆจึงกระจุกตัวอยู่ทางฝั่งทิศเหนือของอำเภอเวียงสระ ซึ่งบริเวณดังกล่าวอยู่ภายใต้เขตการปกครองของเทศบาลเมืองเวียงสระ เทศบาลตำบลบ้านส้อง และบางส่วนของเทศบาลตำบลทุ่งหลวง- ทางทิศตะวันออกของอำเภอเวียงสระส่วนใหญ่จะเป็นที่ราบสูงและภูเขาทำให้ทางฝั่งทิศตะวันออกจะเป็นเศรษฐกิจแบบการเกษตรมากกว่าโดยส่วนใหญ่จะปลูก ทุเรียน ยางพารา ปาลม์ ซึ่งอำเภอเวียงสระมีเศรษฐกิจโดยพึ่งการเกษตรเป็นส่วนใหญ่- ทางทิศใต้ ประกอบด้วย เทศบาลตำบลเขานิพันธ์ และองค์การบริหารส่วนตำบลคลองฉนวน บริเวณดังกล่าวเป็นลักษณะที่ราบลุ่มแม่น้ำตาปี เหมาะแก่การเพาะปลูกและการเกษตร ส่วนใหญ่จะพบ ทุเรียน ปาล์ม
ไฟล์:ความคึกคักในตลาดบ้านส้องในช่วงเวลากลางคืน.jpg|thumb|ความคึกคักในตัวเมืองบ้านส้องขณะช่วงเวลากลางคืนซึ่งตรงกับช่วงเทศกาลตรุษจีนปี 2567
ปัญหาต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจของอำเภอเวียงสระ- ภัยแล้ง ในช่วงฤดูร้อนโดยเฉพาะช่วงเดือนกุมภาพันธ์ - เมษายน อำเภอเวียงสระประสบปัญหาภัยแล้งอย่างหนักเนื่องจากฝนแล้ง ทำให้คลองและคูเขื่อนไม่มีน้ำเนื่องจากไม่มีน้ำที่ไหลลงมาจากภูเขา ส่งผลให้เศรษฐกิจด้านการเกษตรได้รับผลกระทบเป็นอย่างหนักโดยเฉพาะ ยางพารา ทุกเรียน และปาลม์ ต้นไม้ด้านเกษตรของชาวสวนล้มตายตามๆกันไปเนื่องจากขาดน้ำ ทำให้เศรษฐกิจของอำเภอเวียงสระได้รับผลกระทบอย่างหนัก- สภาพภูมิศาสตร์ อำเภอเวียงสระมีลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่หลากหลายสำหรับทางทิศตะวันตก ทิศใต้ ทิศเหนือเป็นที่ราบลุ่มอยู่ใกล้แม่น้ำตาปี มีแม่น้ำคลองตาลไหลผ่านจึงเหมาะแก่การพัฒนาเมืองและการเกษตร แต่พื้นที่ทางทิศตะวันออกเป็นพื้นที่ราบสูงภูเขา มีหมู่บ้านหลายหมู่บ้านที่อยู่ในเขตนี้ทำให้โครงสร้างพื้นฐานบางส่วนอาจยังไม่พัฒนาได้ดีพอ แต่ในปัจจุบันปัญหาด้านนี้แทบจะไม่เหลือให้เห็นมากนักเนื่องจากบ้านน้องมีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว- น้ำกัดเซาะตลิ่ง อำเภอเวียงสระมีแม่น้ำ คูคลอง ไหลผ่านตัดกันไปมาจำนวนมาก ปัญหาที่ตามมาคือ ปัญหาน้ำกัดเซาะตลิ่ง ส่งผลให้ดินบริเวณริมน้ำมีการทรุดตัว ส่งผลต่อประชาชนที่อยู่บริเวณตลิ่ง รวมถึงสวนทางการเกษตรต่างๆ

**สถานที่ท่องเที่ยว**

**ตำบลบ้านส้อง**
 น้ำตกธารทิพย์ (น้ำตก 357)- น้ำตกคลองน้ำเฒ่า- น้ำตกคลองคันเบ็ด- ท่าน้ำวังหิน- อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น- สถานนีรถไฟบ้านส้อง- ตลาดน้ำบ้านส้อง- วัดบ้านส้อง- วัดวิภาวดีรังสิต- สำนักสงฆ์ถ้ำเทวดาทุ่งเขาโคก- หมู่บ้านเหนือคลองและหมู่บ้านสวนกล้วย- เกตเวย์ จุดเช็คอินอำเภอเวียงสระ

**ตำบลทุ่งหลวง**
 วัดทุ่งหลวง- อ่างเก็บน้ำบางลาย- บ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติบ้านในบอด

**ตำบลเมืองเวียง**
 เมืองโบราณเวียงสระ- วัดเวียงสระ

**ตำบลเขานิพันธ์**
 วัดเขานิพันธ์- แก้มลิงเขานิพันธ์- เขาถ้ำปลา- วัดคีรีราษฎร์พัฒนา (เขาปูน)

**ตำบลคลองฉนวน**
 วัดคลองฉนวน

**การคมนาคม**

**ทางถนน**
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 41 สายสี่แยกปฐมพร–พัทลุง- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4009  สายบางใหญ่–อ่าวลึก- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4015  สายบ้านตาล–บ้านส้อง- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4035  สายนาชุมเห็ด–โคกมะพร้าว

**ทางรถไฟ**
 สถานีรถไฟบ้านส้อง เป็นสถานีรถไฟชั้น 1 ของทางรถไฟสายใต้ ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านส้อง- สถานีรถไฟบ้านพรุกระแชง เป็นสถานีรถไฟชั้น 3 ของทางรถไฟสายใต้ ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านส้อง- ป้ายหยุดรถไฟคลองสูญ เป็นสถานีรถไฟชั้น 3 ของทางรถไฟสายใต้ ตั้งอยู่ที่ตำบลเวียงสระ

**กีฬา**
อำเภอเวียงสระมีสโมสรฟุตบอลอาชีพ ได้แก่ เอ็มเอชคอน สุราษฎร์ฯ ซิตี้ ซึ่งปัจจุบันแข่งขันในไทยลีก 3 โซนภาคใต้

**อ้างอิง**
เวียงสระ