วัดตายม

วัดตายม  หรือคนส่วนใหญ่เรียก วัดหลวงพ่อยม เป็นวัดราษฎร์ สังกัดมหานิกาย ปัจจุบันตั้งอยู่เลขที่ 83 หมู่ที่ 1 ตำบลวัดตายม อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก เป็นที่ประดิษฐานหลวงพ่อยม พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองชาวบ้านวัดตายมและชาวพิษณุโลกที่มีประวัติความเป็นมากว่า 700 ปี  

**ประวัติ**
วัดตายมเป็นวัดประจำตำบลและชื่อ "วัดตายม" ยังเป็นชื่อเรียกของตำบลวัดตายม ซึ่งเป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก  
ในอดีตเชื่อกันว่า บริเวณตำบลวัดตายมเป็นเมืองสองแควเดิม มีอาณาบริเวณกินพื้นที่นับพันไร่ มีตัวเมืองอยู่บริเวณบ้านคลองละคร ปัจจุบันตั้งอยู่หมู่ที่ 2  ตำบลวัดตายม เดิมเป็นชุมชนโบราณขนาดใหญ่ มีคูเมือง มีกำแพงเมืองล้อมรอบ ภายในมีพระปรางค์ขนาดใหญ่ พระอุโบสถ วิหาร เจดีย์ พระพุทธรูปขนาดใหญ่ มีการค้นพบพระพิมพ์ เครื่องถ้วยชาม ลูกปัด ข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ มากมาย และมีวัดที่ตั้งเรียงรายอยู่ภายนอกเมืองอีกมากมาย เช่น 
วัดตายม (วัดหลวงพ่อยม พบองค์หลวงพ่อยม)
วัดสระหลวงพ่อโต (อดีตอยู่บริเวณศาลาธรรมสังเวชของวัดตายม เคยมีสระน้ำและซากปรักหักพังขององค์หลวงพ่อโต)
วัดสระตาลุง (อยู่ทางด้านทิศใต้ของวัดสระหลวงพ่อโตราว 500 เมตร หรือบริเวณศาลตาขุนด่านในปัจจุบัน)
วัดมหาธาตุ (พบเจดีย์ธาตุขนาดใหญ่ ที่บ้านแหลมพระธาตุ ปัจจุบันได้เปลี่ยนชื่อเป็น วัดแหลมพระธาตุ)
วัดศรีบุญมาญิการาม (หรืออดีตเรียก วัดแหลมครก)
วัดสระเศรษฐี (ที่บ้านทุ่งเศรษฐี หรือในอดีตเรียก วัดทุ่งเศรษฐี หรือ วัดสระพระผี)
วัดสายสมันเมืองละคร (พบพระพุทธรูปขนาดใหญ่ ลักษณะสวยงามละม้ายคล้ายองค์หลวงพ่อยม แต่สูงใหญ่กว่ามาก)
วัดใหญ่ดงละคร (หรือ วัดใหญ่เมืองละคร ปัจจุบันอยู่บริเวณหมู่ที่ 2 ตำบลวัดตายม)
ซึ่งทุกที่ที่กล่าวมา ล้วนสิ้นสภาพจากสภาพดินฟ้าอากาศที่ผ่านการเวลามาช้านาน และถูกทำลายจากนักขุดหาของเก่าในช่วงยุคที่ประเทศไทยกำลังได้รับความนิยมจากนักสะสมของเก่า ราว พ.ศ. 2500-2520 บริเวณตำบลวัดตายมนี้ พบซากเจดีย์ ซากวิหารต่าง ๆ มากมาย ซึ่งทุกที่ล้วนมีแต่ร่องรอยการขุดค้นหาของโบราณ ของมีค่าต่าง ๆ กระจัดกระจายไปทั่วทุกบริเวณ จนปัจจุบันไม่เหลือซากโบราณวัตถุอันล้ำค้าดังเดิม 

**ตำนาน**
ตามตำนานเล่าสืบต่อกันมาว่า ในอดีตบริเวณวัดตายม คือเมืองสองแควเดิม (เมื่อสมัยโบราณวัดตายมเคยมีชื่อเรียกว่าวัดสองแควมาก่อน) ก่อนที่จะย้ายไปตั้งที่ริมน้ำน่าน และเปลี่ยนชื่อเป็นเมืองพิษณุโลกในปัจจุบัน ทั้งนี้เนื่องจากแม่น้ำสายใหญ่เปลี่ยนกระแสทิศทางการไหล ชาวเมืองจึงขาดแคลนอาหาร รวมทั้งการสัญจรทางน้ำไม่สะดวกเหมือนเก่า ไม่เหมาะที่จะเป็นชัยภูมิในการตั้งเมืองให้ปลอดภัยจากศัตรู   เจ้าเมืองจึงทำการเสี่ยงทายเพื่อหาทำเลที่ตั้งเมืองใหม่ โดยการบวงสรวงเทพยดาเสี่ยงทายโดยปล่อยโค1คู่ อธิฐานว่า "หากเมืองนี้จะย้ายไปตั้ง ณ ที่แห่งใด ให้โคคู่นี้เอาเขาไปขวิดเอาดินที่นั่นมา" โคได้ขวิดเอาดินที่นั่นมาและเห็นว่าเป็นดินที่อุดมสมบูรณ์ จึงได้สร้างเมืองใหม่ ณ ที่แห่งนั้น แต่ให้คงชื่อเดิมไว้ ว่าเมืองสองแคว หรือเมืองพิษณุโลกในปัจจุบัน เมืองแห่งใหม่นี้ห่างจากตัวเมืองเก่าประมาณ 40 กิโลเมตร เมืองสองแควเก่าจึงถูกทิ้งล้างนับตั้งแต่นั้นมา
สืบมาอีกหลายชั่วอายุ สันนิษฐานว่าหลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง ในปี 2310 ไปแล้ว เมื่อบ้านเมืองสงบลง จึงมีชาวบ้านอพยพมาอยู่อาศัยบริเวณเมืองล้างแห่งนี้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะการอพยพของชาวบ้านจากเมืองบางยาง (เมืองเก่าในอำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลกในปัจจุบัน) โดยการนำของ "นายยม" ได้เข้ามาถากถางและจุดไฟเผาป่าจนโล่งเตียนไปทั่วบริเวณ แต่มีอยู่จุดหนึ่งที่ไฟไม่สามารถลุกลามเข้าไปได้ นายยมจึงเข้าไปดูใกล้ๆ จึงพบพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่ มีพุทธลักษณะที่งดงาม ประดิษฐานอยู่กลางแจ้งไม่มีหลังคาปกปิดเป็นที่น่าอัศจรรย์ยิ่งนัก นายยมจึงได้ริเริ่มชักชวนชาวบ้านให้ช่วยกันบูรณะปฏิสังขรณ์ โดยนำไม้มาทำโครงหลังคาแล้วมุงด้วยหญ้าแฝกกันแดดกันฝนให้องค์หลวงพ่อ หลังจากนั้นเรื่อยมาก็มีพระภิกษุเดินทางธุดงค์มาพำนักเป็นประจำ จนกระทั่งเป็นที่พักสงฆ์ตลอดมา ชื่อของหลวงพ่อยม ก็เรียกตามชื่อของ "นายยม" หรือ "ตายม" ผู้ที่พบองค์หลวงพ่อยมและเป็นผู้บูรณะปฏิสังขรณ์

**หลวงพ่อยม**
หลวงพ่อยมเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่ ปางมารวิชัย มีพุทธลักษณะพุทธศิลป์ที่งดงาม หน้าตักกว้าง 4 ศอก 1 คืบ ความสูงจากฐานกลีบบัวถึงยอดพระเกศ 5 ศอก เป็นพระพุทธรูปศิลปะสมัยสุโขทัย มีพุทธลักษณะผสมผสานระหว่างศิลปะอู่ทองกับศิลปะสุโขทัยเข้าไว้ด้วยกัน เช่น มีวงหน้าเป็นรูปไข่ มีพระโขนงโกง พระนาสิกเป็นสันและงุ้มลงสวยงามอย่างสุโขทัย แย้มพระโอษฐ์อย่างพระสุโขทัย แต่มีไรพระศกเล็กอย่างศิลปะอู่ทอง รูปร่างค่อนข้างอวบอ้วนสมบูรร์อย่างอู่ทอง สันนิษฐานโดยรวมแล้วมีความเป็นไปได้อย่างมากที่จะอยู่ในช่วงสุโขทัยตอนต้น ที่ได้รับอิทธิพลของทั้งสองแคว้นที่มีความเจริญรุ่งเรืองมาผสมผสานเข้าไว้ด้วยกัน  
สันนิษฐานว่าสร้างก่อนสมัยพระมหาธรรมราชา(ลิไท) โดยสร้างราวพุทธศตวรรษที่ 18 (ราวปี 1701-1800) หรือสร้างก่อนพระพุทธชินราช ที่เมืองพิษณุโลก ชาวบ้านสมัยก่อนรุ่นปู่ย่าตายายมักพูดกันเสมอว่า หลวงพ่อยมเป็นพี่หลวงพ่อพระพุทธชินราช ด้วยในความหมายว่า ถ้าพระพุทธชินราชมีความเก่าแก่ มีความศักดิ์สิทธิ์ มีความสวยงาม เพียงใดแล้ว หลวงพ่อยมก็มีครบตามนั้นไม่แพ้กัน เป็นนัยว่าจะบอกลูกหลานให้ช่วยกันปกป้องรักษาคุ้มครองดูแลสมบัติของบ้านเกิดเมืองนอนเรากันสืบต่อไป  นอกจากองค์หลวงพ่อยมแล้ว เบื้องหน้าของหลวงพ่อยมยังมี พระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์เล็กประดิษฐานอยู่ด้วย 3 องค์ สร้างขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. 2418 สร้างเพื่ออยู่เป็นเพื่อนหลวงพ่อยม ด้วยชาวบ้านเห็นว่าองค์หลวงพ่อยม ไม่มีเพื่อน อยู่โดดเดี๋ยวในเพิงวิหารในป่าที่รกทึบ จึงได้ให้ช่างมาปั้นเพิ่มขึ้นในภายหลังราว ๆ 150 ปี ที่ผ่านมา    
เมื่อประมาณปี พ.ศ.2500 ได้มีคนร้ายไม่ทราบจำนวน ทำการเจาะพระเศียร พระเกศโมลีองค์หลวงพ่อยม ที่ส่วนนี้เป็นเบ้าและสามารถถอดแยกส่วนออกได้ แต่ไม่ได้เอายอดพระเกศโมลีไป สันนิษฐานว่าคงจะหาของมีค่าของดีของขลังที่บรรจุอยู่ภายใน เมื่อชาวบ้านเห็นว่าเริ่มมีภัยมารบกวนองค์หลวงพ่อยม คงจะปล่อยไว้อยู่ในเพิงแบบโล่งๆไม่ได้อีกต่อไปแล้ว และได้ช่วยกันปิดช่องด้านหลังตรงแท่นกลีบบัวขององค์หลวงพ่อยมด้วย เพราะชาวบ้านเชื่อว่ามีสมบัติถูกเก็บรักษาไว้มากมายอยู่ภายใน เนื่องจากเคยมีคนหยอดเหรียญสตางค์แดง หรือวัตถุอื่นๆเข้าไปในช่องนี้ จะได้ยินเสียงกลิ้งดังกังวานลงไปเป็นทางยาว เมื่อสุดทางถึงพื้นจะได้ยินเสียงกระทบดังกราวคล้ายเสียงสมบัติของมีค่าต่างๆอยู่ภายในนั้นมากมาย นอกจากนั้นชาวบ้านกลุ่มหนึ่งยังได้ช่วยกันขนซากอิฐซากกำแพงจากเมืองเก่าคลองละคร มาสร้างเจดีย์ไว้ 3 องค์ด้วยกัน อยู่ด้านหน้าวิหาร ปัจจุบันเหลือเพียง2องค์ และได้ย้ายไปไว้ด้านหลังวิหารหลังปัจจุบัน 
ต่อมาเมื่อปี พ.ศ.2505 ชาวบ้านได้พร้อมใจกันจัดสร้างวิหารหลวงพ่อยมขึ้น โดยวิหารหลวงพ่อยม ก่อด้วยอิฐถือปูน หลังคาทรงไทยแบบทรงต่ำมุงด้วยสังกะสี และต่อมาเมื่อปี พ.ศ.2522 ได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์ขยายวิหารด้านหน้าออกมา โดยทำหลังคาทรงไทยแบบทรงสูงมุงด้วยกระเบื้อง หน้าบันประดับตกแต่งอย่างสวยงามด้วยลวดลายปูนปั้นและแบบติดพิมพ์ ภายในมีภาพเขียนบอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติ ต่อมาเมื่อวิหารหลังเก่าคับแคบและชำรุดทรุดโทรมลง จึงได้จัดสร้างวิหารหลังใหม่ขึ้นมาเมื่อปี พ.ศ.2562 โดยสร้างครอบวิหารหลังเก่าทั้งหลัง เมื่อแล้วเสร็จจึงรื้อหลังเก่าออก และนำอิฐไปก่อเป็นเจดีย์ไว้ 
จากอดีตถึงปัจจุบัน ยังมีประเพณีที่สืบทอดกันมาและยังคงปฏิบัติกันสืบต่อมาจนทุกวันนี้ คือ "งานนมัสการปิดทองหลวงพ่อยม" ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี ในวันเพ็ญเดือน 3 ขึ้น 15 ค่ำ ชาวบ้านนิยมเรียก"งานเดือน3" เป็นที่ทราบกันโดยที่ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า ไม่ว่าจะอยู่ใกล้ไกลต่างถิ่นฐาน เมื่อถึงเวลาแทบทุกคนจะกลับมาร่วมงานกันอย่างเนืองแน่น ผู้คนที่หลั่งไหลมานมัสการปิดทององค์หลวงพ่อยมเต็มพระวิหาร ยิ่งเป็นที่น่าอัศจรรย์แก่ผู้ที่พบเห็นเป็นอย่างมาก และตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 เป็นต้นมา ทางวัดได้จัดให้มีการอุปสมบทนาคหมู่ขึ้นทุกปีด้วยจนถึงปัจจุบัน ในแต่ละปีมีผู้ศรัทธานำ หัวหมู ไก่ ไข่ พวงมาลัย สิ่งของต่างๆมาถวายมากมาย ตลอดจนมีมหรสพ ลิเก เพลงพื้นบ้าน เพลงฉ่อย(ตั้งแต่ปี พ.ศ.2548ไม่มีแล้ว)

**= หลวงพ่อยิ้ม =**
หลวงพ่อยิ้ม เป็นพระประธานในพระอุโบสถหลังเก่า
เมื่อปี พ.ศ. 2495 ชาวบ้านวัดตายมได้จัดสร้างพระอุโบสถขึ้น และได้จัดงานผูกพัทธสีมาปิดทองฝังลูกนิมิต ได้รับวิสุงคามสีมาขึ้นทะเบียนเป็นวัดอย่างถูกต้องสมบูรณ์ กับมหาเถระสมาคมกรมการศาสนา เมื่อปี พ.ศ.2500 ลักษณะของพระอุโบสถหลังนี้มีความเก่าแก่คือ โครงสร้างทั้งหมดเป็นไม้ หลังคามุงกระเบื้องดินขอ ผนังกำแพงก่ออิฐถือปูน หน้าบันเป็นลวดลายปูนปั้นบอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติ"มารผจญ" หน้าทางเข้าทั้ง2ด้านมีรูปปั้นสิงโตลอยตัวศิลปะแบบจีน พระประธานเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่ปางมารวิชัย แย้มพระโอษฐ์สวยงามมาก มีนามว่า "หลวงพ่อยิ้ม"

**= หลวงพ่อเย็น =**
หลวงพ่อเย็น เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดเล็กปางมารวิชัย สร้างเมื่อ พ.ศ.2513 ในอดีตเคยเป็นพระประธานบนศาลาการเปรียญไม้หลังเก่าและย้ายมาเป็นพระประธานบนศาลาการเปรียญหลังปัจจุบันอยู่หลายสอบปี จนกระทั้งย้ายมาอยู่หน้าพระอุโบสถหลังใหม่ เมื่อ พ.ศ.2551 จนถึงปัจจุบัน

**อ้างอิง**
ตายม
หมวดหมู่:โบราณสถานในจังหวัดพิษณุโลก
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอบางกระทุ่ม