อำเภอชานุมาน

ชานุมาน เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอำนาจเจริญ และเป็นอำเภอเดียวของจังหวัดที่มีอาณาเขตติดกับประเทศลาว

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอชานุมานมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอดอนตาล (จังหวัดมุกดาหาร)- ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงสุวรรณเขต (ประเทศลาว)- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเขมราฐ (จังหวัดอุบลราชธานี) และอำเภอปทุมราชวงศา - ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเสนางคนิคม และอำเภอเลิงนกทา (จังหวัดยโสธร)

**ประวัติ**
  การตั้งถิ่นฐานของอำเภอชานุมานมีขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีชาวลาวคนหนึ่งได้มาศึกษาเล่าเรียนที่เมืองหลวงประเทศไทยโดยทางราชการลาวส่งเข้ามา เมื่อจบการศึกษาแล้วก็กลับประเทศของตน แต่เป็นระยะเวลาที่ฝรั่งเศสเข้ายึดครองประเทศลาว ชายผู้นี้เกิดความไม่พอใจจึงไม่ต้องการเป็นเมืองขึ้นของฝรั่งเศสจึงเดินทางมาติดต่อกับรัฐบาลไทย จึงขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารและขอสร้างเมืองอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขงของไทยที่บ้านท่ายักษ์ขุ  เมื่อทางการไทยได้อนุญาตแล้วก็ได้กลับประเทศลาวนำสมัครพรรคพวกหนีฝรั่งเศสมาอยู่ที่ฝั่งไทย บริเณบ้านท่ายักษ์ขุ และในปี พ.ศ. 2422 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านท่ายักษ์ขุขึ้นเป็นเมืองชานุมารมณฑลขึ้นกับเมืองอุบลราชธานี โดยมีพระปลัดซ้าย (เคน) บุตรท้าวมนฑาธิราชเจ้าเมืองลำเนาหนองปรือ เป็นเจ้าเมืองชานุมารมณฑลในตำแหน่งพระผจญจัตตุรงค์ แต่ในครั้งนั้นพระผจญจัตตุรงค์กลับพาไพร่พลไปตั้งที่บ้านท่ากระดานไม่ได้ตั้งที่บ้านยักษขุตามที่ขอไว้เมื่อพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ได้เป็นข้าหลวงใหญ่ต่างพระองค์หัวเมืองอุบลราชธานี ได้เกิดการปฏิรูปการปกครองครั้งใหญ่ ซึ่งก็ทำให้เมืองชานุมารมณฑลถูกลดฐานนะเป็นอำเภอเมืองชานุมารมณฑลขึ้นกับเมืองอุบลราชธานี 
และในปี 2445 ได้เกิดข้าวยากหมากแพงและเกิดโรคระบาดร้ายแรง พระประจญจตุรงค์ เจ้าเมืองชานุมารมณฑล ป่วยเป็นอหิวาตกโรค ถึงแก่กรรม ผู้คนจึงอพยพไปตั้งบ้านเมืองใหม่อยู่ทางจังหวัดหนองคายเป็นจำนวนมากทำให้พลเมืองเหลือน้อย อำเภอชานุมารจึงถูกลดลงเป็นกิ่งอำเภอขึ้นต่ออำเภอเขมราฐ จนถึงปี พ.ศ. 2501 ทางราชการจึงยกฐานะขึ้นเป็นอำเภออีกครั้ง  เรียกว่าอำเภอชานุมาน โดยเปลี่ยนคำว่า ชานุมาร (ผู้บิดเบือน) เป็น ชานุมาน (ผู้มีความมานะพยามยาม) และในปี 2536 อำเภอชานุมานได้ขึ้นกับจังหวัดอำนาจเจริญถึงปัจจุบัน- วันที่ 28 กรกฎาคม 2455 ยุบอำเภอชานุมาณมณฑล ลงเป็นกิ่งอำเภอ เรียกว่า กิ่งอำเภอชานุมาณมณฑล ขึ้นกับอำเภอเขมราฐ
*วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลโคกสาร กิ่งอำเภอชานุมาน เป็น ตำบลคำเขื่อนแก้ว
*วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลโคกก่ง แยกออกจากตำบลคำเขื่อนแก้ว
*วันที่ 26 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลชานุมาน ในท้องที่บางส่วนของตำบลชานุมาน- วันที่ 22 กรกฎาคม 2501 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอชานุมาน อำเภอเขมราฐ เป็น อำเภอชานุมาน- วันที่ 13 มิถุนายน 2521 ตั้งตำบลโคกสาร แยกออกจากตำบลชานุมาน- วันที่ 12 กันยายน 2521 ตั้งตำบลคำโพน แยกออกจากตำบลหนองข่า- วันที่ 28 มกราคม 2536 ตั้งตำบลป่าก่อ แยกออกจากตำบลโคกก่ง- วันที่ 2 กรกฎาคม 2536 แยกพื้นที่ตำบลคำโพน ตำบลหนองข่า อำเภอชานุมาน ตำบลนาหว้า ตำบลลือ ตำบลห้วย อำเภอพนา และตำบลโนนงาม อำเภออำนาจเจริญ มาตั้งเป็น อำเภอปทุมราชวงศา เพื่อเป็นอนุสรณ์เนื่องในวโรกาสเฉลิมฉลองจังหวัดอุบลราชธานีที่ได้รับการสถาปนามาครบ 200 ปี- วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภออำนาจเจริญ อำเภอชานุมาน อำเภอปทุมราชวงศา อำเภอพนา อำเภอเสนางคนิคม อำเภอหัวตะพาน และกิ่งอำเภอลืออำนาจ อำเภออำนาจเจริญ จังหวัดอุบลราชธานี มาตั้งเป็น จังหวัดอำนาจเจริญ และเปลี่ยนชื่ออำเภออำนาจเจริญ เป็นอำเภอเมืองอำนาจเจริญ- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลชานุมาน เป็นเทศบาลตำบลชานุมาน ด้วยผลของกฎหมาย
อุทยานแห่งชาติภูสระดอกบัว มีเนื้อที่อยู่บนแนวเขตรอยต่อ 3 จังหวัด คือ อำเภอนิคมคำสร้อย อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร อำเภอชานุมาน และอำเภอเสนางคนิคม จังหวัดอำนาจเจริญ

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอชานุมานแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 ตำบล 62 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอชานุมานประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลชานุมาน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลชานุมาน- เทศบาลตำบลโคกก่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกก่งทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลชานุมาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชานุมาน (นอกเขตเทศบาลตำบลชานุมาน)- องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสาร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกสารทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลคำเขื่อนแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำเขื่อนแก้วทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลป่าก่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าก่อทั้งตำบล

**อ้างอิง**
ชานุมาน