อำเภอธวัชบุรี

ธวัชบุรี เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดร้อยเอ็ด และเป็นสถานที่ตั้งของท่าอากาศยานร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 13 กิโลเมตร ในอดีตมีพื้นที่ขนาดใหญ่ ปัจจุบันพื้นที่อำเภอธวัชบุรีถูกแบ่งออกไปตั้งเป็น อำเภอเชียงขวัญ อำเภอทุ่งเขาหลวง และบางส่วนของอำเภอโพนทอง
ไฟล์:Pangku.jpg|thumb|275x275px|ปรางค์กู่ (ปราสาทหนองกู่) สร้างด้วยศิลาแลง ปรางค์ประธาน มีกำแพงล้อมรอบ ที่มีซุ้มประตูทางเข้าหรือโคปุระอยู่ด้านหน้า มีอาคารรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าหรือบรรณาลัย มีสระน้ำ กรุด้วยศิลาแลง เป็นสถาปัตยกรรมแบบบาปวน ในลัทธิไศวนิกาย รูปแบบของอาคารอโรคยาศาล สร้างในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 สร้างในพุทธศตวรรษที่ 18
ไฟล์:Laisriphume03.JPG|thumb|275x275px|บั้งไฟลายศรีภูมิ ตัวบั้งไฟ โดย อาจารย์เลียบ แจ้งสนาม ภูมิลำเนา บ้านเล้าข้าว ตำบลหินกอง อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด (ปัจจุบัน พำนักใน อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด) เครื่องเอ้ โดย ทีมงาน ช่าง บ้านก้างปลา ตำบลหนองไผ่ อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอธวัชบุรีตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเชียงขวัญ- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเสลภูมิและอำเภอทุ่งเขาหลวง- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภออาจสามารถ- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองร้อยเอ็ด

**ประวัติ**
อำเภอธวัชบุรี เป็นอำเภอเก่าแก่ของจังหวัดร้อยเอ็ด สมัยก่อนมีพื้นที่อำเภอ 2 อำเภอ คือ อำเภอดินแดง และ อำเภออุไทยร้อยเอ็ด ซึ่งที่ตั้งของเมืองธวัชบุรีนั้น เดิมอยู่ที่บ้านธวัชดินแดง ตำบลดินแดง อำเภอธวัชบุรี (ตำบลธงธานีในปัจจุบัน) ในปี พ.ศ. 2456 อำเภออุไทยร้อยเอ็ด ได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอแซงบาดาล โดยยกชื่อมาจากตำบลหมูม้น อำเภอสหัสขันธ์ 
ส่วนอำเภอธวัชบุรี ได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอดินแดง ในปี พ.ศ. 2460 ก่อนที่ต่อมาทางกระทรวงมหาดไทยจะประกาศยุบอำเภอดินแดง รวมเข้ากับอำเภอแซงบาดาล และโอนพื้นที่ตำบลในอำเภอดินแดง 1 ตำบล ไปรวมกับพื้นที่ตำบลที่แบ่งจาก อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด และ อำเภอกมลาไสย อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ รวมจัดตั้งเป็นอำเภอโพนทอง
ต่อมาในปี พ.ศ. 2482 สมัยนายวาสนา วงศ์สุวรรณ มาเป็นนายอำเภอแซงบาดาล ได้เปลี่ยนชื่ออำเภอแซงบาดาล ให้เป็นชื่ออำเภอธวัชบุรี โดยถือนิมิตมงคลจากอำเภอธวัชบุรีเก่าที่ได้สูญชื่อไปได้ 22 ปี ส่วนบ้านดินแดงนั้นก็เปลี่ยนนามใหม่ให้ชื่อว่า “บ้านธวัชบุรี” ตามชื่อเดิม จนถึงปัจจุบัน - วันที่ 19 ตุลาคม 2456 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภออุไทยร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด มณฑลร้อยเอ็ด เป็น อำเภอแซงบาดาล
*วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด มณฑลร้อยเอ็ด เป็น อำเภอดินแดง- วันที่ 23 พฤศจิกายน 2462 ยุบอำเภอดินแดง และโอนพื้นที่ 3 ตำบล รวมเข้ากับอำเภอแซงบาดาล และนำตำบลท่าม่วง อำเภอดินแดง ไปรวมกับตำบลโพนทอง ตำบลกุดนาแซง จากอำเภอเสลภูมิ, ตำบลขามเปี้ย ตำบลเชียงใหม่ จากอำเภอกมลาไสย และตำบลกกโพธิ์ ตำบลชุมพร จากอำเภอกุฉินารายณ์ มาตั้งเป็น อำเภอโพนทอง ขึ้นกับจังหวัดร้อยเอ็ด- วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอแซงบาดาล จังหวัดร้อยเอ็ด เป็น อำเภอธวัชบุรี- วันที่ 17 สิงหาคม 2491 โอนพื้นที่หมู่ 19 (ในขณะนั้น) ของตำบลเหล่า ไปตั้งเป็นหมู่ 18 ของตำบลหนองไผ่ และโอนพื้นที่หมู่ 3 (ในขณะนั้น) ของตำบลมะบ้า ไปตั้งเป็นหมู่ 16 ของตำบลธวัชบุรี- วันที่ 3 พฤศจิกายน 2496 ตั้งตำบลเขวาทุ่ง แยกออกจากตำบลหนองไผ่ และตำบลเหล่า- วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านนิเวศน์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองไผ่ และตำบลมะอึ (ในขณะนั้น)- วันที่ 3 ธันวาคม 2506 โอนพื้นที่หมู่ 9 (ในขณะนั้น) ของตำบลอุ่มเม้า ไปตั้งเป็นหมู่ 23 ของตำบลมะอึ- วันที่ 11 เมษายน 2510 ตั้งตำบลพระธาตุ แยกออกจากตำบลหมูม้น และตำบลมะอึ- วันที่ 10 มิถุนายน 2512 ตั้งตำบลธงธานี แยกออกจากตำบลธวัชบุรี และตั้งตำบลบึงงาม แยกออกจากตำบลมะบ้า- วันที่ 7 กันยายน 2514 ตั้งตำบลนิเวศน์ แยกออกจากตำบลมะอึ ตำบลหนองไผ่ และตำบลอุ่มเม้า- วันที่ 6 พฤศจิกายน 2522 ตั้งตำบลบ้านเขือง แยกออกจากตำบลหมูม้น- วันที่ 16 มิถุนายน 2524 ตั้งตำบลพระเจ้า แยกออกจากตำบลพระธาตุ- วันที่ 15 มิถุนายน 2525 ตั้งตำบลไพศาล แยกออกจากตำบลอุ่มเม้า- วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลเทอดไทย แยกออกจากตำบลเหล่า- วันที่ 11 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลเมืองน้อย แยกออกจากตำบลเขวาทุ่ง- วันที่ 15 กันยายน 2532 ตั้งตำบลเชียงขวัญ แยกออกจากตำบลบ้านเขือง และตั้งตำบลบึงนคร แยกออกจากตำบลธงธานี- วันที่ 7 กันยายน 2533 ตั้งตำบลพลับพลา แยกออกจากตำบลธวัชบุรี- วันที่ 30 กันยายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลธงธานี ในท้องที่บางส่วนของตำบลธงธานี และตำบลบึงนคร- วันที่ 17 กันยายน 2536 ตั้งตำบลราชธานี แยกออกจากตำบลหนองไผ่ และตั้งตำบลทุ่งเขาหลวง แยกออกจากตำบลมะบ้า- วันที่ 26 พฤษภาคม 2537 แยกพื้นที่ตำบลเชียงขวัญ ตำบลพลับพลา ตำบลพระธาตุ ตำบลพระเจ้า ตำบลหมูม้น และตำบลบ้านเขือง อำเภอธวัชบุรี มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอเชียงขวัญ ขึ้นกับอำเภอธวัชบุรี- วันที่ 12 กันยายน 2538 ตั้งตำบลหนองพอก แยกออกจากตำบลมะอึ- วันที่ 25 มิถุนายน 2540 แยกพื้นที่ตำบลทุ่งเขาหลวง ตำบลเทอดไทย ตำบลบึงงาม ตำบลมะบ้า และตำบลเหล่า อำเภอธวัชบุรี มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอทุ่งเขาหลวง ขึ้นกับอำเภอธวัชบุรี- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลบ้านนิเวศน์ และสุขาภิบาลธงธานี เป็นเทศบาลตำบลบ้านนิเวศน์ และเทศบาลตำบลธงธานี ด้วยผลของกฎหมาย
*วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบสภาตำบลธงธานี รวมกับเทศบาลตำบลธงธานี- วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเชียงขวัญ และกิ่งอำเภอทุ่งเขาหลวง อำเภอธวัชบุรี เป็น อำเภอเชียงขวัญ และ อำเภอทุ่งเขาหลวง ตามลำดับ
*วันที่ 9 มกราคม 2563 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 5 บ้านหนองส้วม ตำบลเขวาทุ่ง เป็น หมู่ที่ 5 บ้านสระแก้ว

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอธวัชบุรีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 12 ตำบล 147 หมู่บ้าน ได้แก่
ตำบลของอำเภอธวัชบุรี

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอธวัชบุรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลบ้านนิเวศน์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนิเวศน์ (สุขาภิบาลบ้านนิเวศน์เดิม)
*เทศบาลตำบลธงธานี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธงธานีทั้งตำบล และบางส่วนของตำบลบึงนคร- เทศบาลตำบลอุ่มเม้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอุ่มเม้าทั้งตำบล- เทศบาลตำบลนิเวศน์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิเวศน์ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านนิเวศน์)- เทศบาลตำบลมะอึ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลมะอึทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองไผ่ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลธวัชบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธวัชบุรีทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเขวาทุ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขวาทุ่งทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลไพศาล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไพศาลทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองน้อยทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบึงนคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบึงนคร (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลธงธานี)- องค์การบริหารส่วนตำบลราชธานี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลราชธานีทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองพอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองพอกทั้งตำบล

**อ้างอิง**

ธวัชบุรี