หมอลำ

ไฟล์:Khenesarong.jpg|thumb|200px|หมอแคนกำลังบรรเลงเพลงให้กับหมอลำ
การประชันกันของหมอลำซิ่งฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย
หมอลำ (อีสาน: หมอลำ; ໝໍລຳ) เป็นรูปแบบของเพลงลาวโบราณในประเทศลาวและภาคอีสานของประเทศไทย สามารถแบ่งออกได้เป็นหลายอย่าง ตามลักษณะทำนองของการลำ เช่น ลำเต้ย ลำพื้น  ลำกลอน  ลำเรื่อง ลำเรื่องต่อกลอน ลำเพลิน ลำซิ่ง 
คำว่า "หมอลำ" มาจากคำ 2 คำมารวมกัน ได้แก่ "หมอ" หมายถึง ผู้มีความชำนาญ และ "ลำ"  หมายถึง การบรรยายเรื่องราวต่าง ๆ ด้วยทำนองอันไพเราะ ดังนั้น หมอลำ จึงหมายถึง ผู้ที่มีความชำนาญในการบรรยายเรื่องราวต่าง ๆ ด้วยทำนองเพลงมีต้นแบบมาจากเพลงลูกทุ่ง

**ประเภทของหมอลำ**
หมอลำ นั้นจะมีประเภทของการแสดงซึ่งเป็นที่นิยมตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ดังนี้

**หมอลำกลอน**
หมอลำกลอน เป็นหมอลำที่มีความเก่าแก่มาก และเป็นที่นิยมในอดีต ซึ่งจะมีเอกลักษณ์ เฉพาะตัวโดยจะมีการลำเกี่ยวกับเรื่องต่าง ๆ เช่น ชิงชู้ ชิงทรัพย์ เกี้ยวสาว บาปบุญคุณโทษ วันสำคัญทางพระพุทธศาสนาประเพณีของทางภาคอีสาน วรรณคดี ตำนานต่าง ๆ เป็นต้น และจะมีการพูดผญาแทรกเข้ามาระหว่างการลำด้วยทำให้เกิดความตลกขบขัน ซึ่งเป็นสีสันของการแสดง  หมอลำกลอนจะประกอบไปด้วย หมอลำฝ่ายชาย หมอลำฝ่ายหญิง และหมอแคน ส่วนเครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลงในการลำ คือ แคน ซึ่งใช้ในการกำกับจังหวะและดูลายในการลำ 
ปัจจุบัน ส่วนใหญ่เป็นที่นิยมในหมู่ผู้สูงอายุ มักจะจ้างไปในงานกฐิน และงานผ้าป่า เป็นต้น
โดยหมอลำกลอนที่มีชื่อเสียงของภาคอีสาน มีดังต่อไปนี้ - ทองมาก จันทะลือ ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2529- เคน ดาเหลา ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2534 เคน ดาเหลา- ฉวีวรรณ ดำเนิน ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2536- บุญเพ็ง ไฝผิวชัย ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2540- บุญช่วง เด่นดวง ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2555- ทองแปน พันบุปผา ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2561- สุวรรณ  ปากคม ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2567

**หมอลำกลอนประยุกต์**
หมอลำกลอนซิ่ง เป็นการแสดงที่นำเอาศิลปะที่มีมาตั้งแต่เดิม มาดัดแปลงประยุกต์ให้ทันสมัยคือ นำเอาหมอลำกลอนซึ่งแต่เดิมนั้นเป็นการลำประกอบแคนเพียงอย่าง เดียวมาประยุกต์เข้าดนตรีชิ้นอื่นๆ เช่น พิณ เบส และกลองชุด จนได้รับความนิยม ปัจจุบันได้มีการนำเอาเครื่องดนตรีสากล เช่น ออร์แกน คีย์บอร์ด มาประยุกต์เล่นเป็นทำนอง

**หมอลำเพลิน**
เป็นการลำแบบจังหวะค่อนข้างเร็ว เพื่อให้เกิดความสนุกเพลิดเพลิน ตามชื่อ ลำเพลิน คาดว่ากำเนิดมาจากพื้นที่ทาง กาฬสินธุ์ โดยลำเพลิน จะมีลำแยกย่อยออกมา เรียกว่า “ลำแพน”
โดยหมอลำเพลินที่มีชื่อเสียงของภาคอีสาน เช่น
• รุ่งฟ้า กุลาชัย ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง 2557 (ลำเพลินประยุกต์)
• ทองมี มาลัย 

**หมอลำหมู่ **

**ลำเต้ย **

**ประเภทของทำนองการลำ**
การแสดงหมอลำ ยังมีการลำทำนองต่าง ๆ ซึ่งมีลักษณะการลำ ทำนอง และสังวาส ที่แตกต่างกันไปตามถิ่นต่าง ๆ ในภาคอีสาน มีดังนี้ 

**ทำนองแบ่งตามจังหวะการลำ **

**ลำทางสั้น**

**ลำทางยาว**

**ทำนองแบ่งตามท้องที่**

**ทำนองขอนแก่น**
ถ้าเดินกลอนลำ เรียกว่า ลำเดินขอนแก่น

**ทำนองกาฬสินธุ์-สารคาม**
ถ้าเดินกลอนลำ เรียกว่า ลำเดินกาฬสินธุ์

**ทำนองอุบล ==== 

**ทำนองเบ็ดเตล็ด**

**อ้างอิง**
 Alexander, Geoff.  Introduction from The Academic Film Archive of North America. Accessed 13 May 2005.- Broughton, Simon (ed).  World Music Volume 2.  Rough Guides (2000).- Chawiwan Damnoen.   Mo Lam Singing of Northeast Thailand (CD). World Music Library (1991).- Compton, Carol. 1979. Courting poetry in Laos: a textual and linguistic analysis. Northern Illinois Center for Southeast Asian Studies.- Miller, Terry E. (1998).  Garland Encyclopedia of World Music Volume 4: Southeast Asia.  Garland Science.  ISBN 0-8240-6040-7.- Miller, Terry E.  Performing Isan-Style Lam in Laos: an Expression of Pan-Laoism or Thai Hegemony date=2021-08-05  Accessed 13 May 2005.- Miller, Terry E. (1985). Traditional Music of the Lao: Kaen Playing and Mawlam Singing in North-east Thailand. Greenwood Press.  ISBN 0-313-24765-X.- Mosel, James N.  (1959). Sound and Rhythm in Thai and English Verse, Pasa lae Nangsue.- Prayut Wannaudom  The Collision between Local Performing Arts and Global Communication, in case Mawlum.  Accessed 13 May 2005.

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Archive of Lao music date=2012-09-04 -  Laos Cultural Profile (Ministry of Information and Culture/Visiting Arts) date=2012-07-01 

หมวดหมู่:วัฒนธรรมภาคอีสาน
หมวดหมู่:ภาคอีสาน
หมวดหมู่:ดนตรีไทย