ราชวงศ์

ไฟล์:Charles I and James II.png|300px|thumb|right|พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ และพระราชโอรส พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ในอนาคต
ราชวงศ์ (dynasty) คือ วงศ์ตระกูลของกษัตริย์หรือผู้ปกครองจากตระกูลเดียวกัน มักปรากฏอยู่ในบริบทของระบบเจ้าขุนมูลนายและระบอบราชาธิปไตย แต่ในบางโอกาสก็ปรากฏอยู่ในระบอบสาธารณรัฐที่มีการเลือกตั้งด้วยเช่นกัน ถือเป็นวงศ์ตระกูลชนชั้นสูงที่สืบวงศ์พระมหากษัตริย์ เจ้าผู้ครองนคร ขุนนาง หรืออื่น ๆ ขึ้นอยู่กับว่าผู้นำหรือสมาชิกของตระกูลเกิดมาด้วยฐานันดรเช่นใด เจ้านายในราชวงศ์เรียกว่า "พระราชวงศ์" นักประวัติศาสตร์หลายคนยังพิจารณาประวัติศาสตร์ของรัฐอธิปไตยแห่ง เช่น อียิปต์โบราณ จักรวรรดิการอแล็งเฌียง หรือจักรวรรดิจีน ภายใต้กรอบแนวคิดของลำดับราชวงศ์ผู้ปกครอง ดังนั้นบริบทของ "ราชวงศ์" จึงสามารถใช้อ้างถึงยุคสมัยที่แต่ละตระกูลปกครอง ทั้งยังเป็นบริบทที่ใช้อธิบายเหตุการณ์ แนวโน้ม และศิลปวัตถุของแต่ละยุคสมัยนั้น ๆ ได้ เช่น แจกันราชวงศ์หมิง ซึ่งบริบทของราชวงศ์มักจะถูกลดทอนลงจากการอ้างอิงคุณศัพท์ดังกล่าว
จนกระทั่งในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ที่บริบทนี้ถูกนำไปใช้อ้างอิงการแผ่ขยายพระราชตระกูลโดยชอบด้วยกฎหมายของพระมหากษัตริย์ ผ่านการขยายดินแดน พระราชทรัพย์ และพระราชอำนาจของสมาชิกราชวงศ์ของพระองค์ ทั้งนี้ราชวงศ์ที่ยังคงสืบทอดต่อเนื่องมาอย่างยาวนานที่สุดในโลกปัจจุบันคือ ราชวงศ์ญี่ปุ่น ที่ทรงปกครองตามพระราชประเพณีมาตั้งแต่ 660 ปีก่อนคริสต์ศักราช
ตามประเพณีแล้ว ราชวงศ์ทั่วโลกมักถูกนับตามพระประยูรวงศ์ของบุรุษเพศเป็นหลัก (Patrilineality) เช่น ภายใต้กฎหมายแซลิกของชาวแฟรงก์ ดังนั้นลำดับการสืบสันตติวงศ์ผ่านสตรีเพศมักถูกนับเป็นราชวงศ์ใหม่ภายใต้ราชวงศ์ของพระสวามี แต่ปรากฏบางกรณีเช่นในทวีปแอฟริกา (ราชวงศ์ผู้ปกครองของบาโลเบดู) ที่นับสายราชวงศ์ตามพระประยูรวงศ์ของสตรีเพศเป็นหลัก (Matrilineality) ซึ่งผู้ปกครองในลำดับถัดมาจะใช้พระราชสันตติวงศ์ของพระมารดาเป็นหลัก เช่น ราชวงศ์ออเรนจ์ของเนเธอร์แลนด์ ราชวงศ์บรากาติโอนีของจอร์เจีย และราชวงศ์ฮาพส์บวร์ค-ลอแรน
ในบางครั้งคำว่า "ราชวงศ์" ยังใช้อย่างไม่เป็นทางการกับบุคคลที่ไม่ได้มีเชื้อเจ้านายราชวงศ์แต่อย่างใด เช่น สมาชิกของตระกูลผู้ทรงอำนาจและอิทธิพลในขอบเขตอื่น ๆ ที่ไม่ใช่การเมืองการปกครองอย่างลำดับตระกูลของผู้บริหารหรือเจ้าของบริษัทขนาดใหญ่ เป็นต้น แม้กระทั่งใช้กับกลุ่มบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้องกับราชวงศ์แต่อย่างใด เช่น ลำดับกวีชั้นครูจากแหล่งเดียวกัน หรือลำดับคณะนักกีฬาของกีฬาบางประเภท เป็นต้น จนมีการนำไปตั้งชื่อละครโทรทัศน์เกี่ยวกับตระกูลหรือครอบครัวของกลุ่มบุคคลดังกล่าว

**ราชวงศ์ของแต่ละชาติ**

**แอฟริกา**

**ชาด**
 ราชวงศ์ดูกูวา (ประมาณ พ.ศ. 1243-พ.ศ. 1618)- ราชวงศ์เซฟาวา (พ.ศ. 1618-พ.ศ. 2389)

**เอธิโอเปีย**
 ราชวงศ์ซากวี (ประมาณ พ.ศ. 1443-พ.ศ. 1813)- ราชวงศ์โซโลมอนิก (พ.ศ. 1813-พ.ศ. 2517)

**แปซิฟิก**

**ฮาวาย**
ราชอาณาจักรฮาวาย (พ.ศ. 2338 - พ.ศ. 2436)
** ราชวงศ์คาเมฮาเมฮา (ประมาณ พ.ศ. 2388 - พ.ศ. 2415)
** ราชวงศ์กาลากาอัว (ประมาณ พ.ศ. 2417 - พ.ศ. 2436)
** ราชวงศ์กาวานานาโกอา (ประมาณ พ.ศ. 2411 - ?)
**ราชวงศ์กาโลกูโอกามาอีเล (ประมาณ พ.ศ. 2403 - ?)

**ตองงา**
 จักรวรรดิตูอีโตงา (ประมาณ พ.ศ. 1493 - พ.ศ. 2369)
** ราชวงศ์ตูอิตองงา (ประมาณ พ.ศ. 1493 - พ.ศ. 2408)
** ราชวงศ์ตูอิฮาอะตากาลาอัว (ประมาณ พ.ศ. 2013 - พ.ศ. 2320)
** ราชวงศ์ตูอิกาโนกูโปลู (ประมาณ คริสต์ศตวรรษที่ 17 - พ.ศ. 2388)- ราชอาณาจักรตองงา (พ.ศ. 2388-ปัจจุบัน)
** ราชวงศ์ตูปู (พ.ศ. 2388-ปัจจุบัน)

**เมารีนิวซีแลนด์**
 ราชวงศ์เต เวโรเวโร (พ.ศ. 2399 - ปัจจุบัน)

**ตาฮีติ**
 ราชอาณาจักรตาฮีติ
** ราชวงศ์โปมาเร (พ.ศ. 2331 - พ.ศ. 2423)

**เอเชีย**

**ภูฏาน**
 ราชวงศ์วังชุก (พ.ศ. 2450-ปัจจุบัน)

**เกาหลี**
 ราชวงศ์ชิลลา (พ.ศ. 487-พ.ศ. 1478)- ราชวงศ์โครยอ (พ.ศ. 1478-พ.ศ. 1935)- ราชวงศ์โชซอน (พ.ศ. 1935-พ.ศ. 2453)

**พม่า**
 ราชวงศ์พุกาม (พ.ศ. 1587-พ.ศ. 1830) (อาณาจักรพุกาม)- ราชวงศ์ตองอู (พ.ศ. 2029-พ.ศ. 2295) (อาณาจักรตองอู-หงสาวดี)- ราชวงศ์โก้นบอง (พ.ศ. 2295-พ.ศ. 2428) (อาณาจักรพม่ายุคที่ 3)

**จีน**
 ราชวงศ์เซี่ย (1662 ปีก่อนพุทธศักราช–1223 ปีก่อนพุทธศักราช)- ราชวงศ์ซาง (1223 ปีก่อนพุทธศักราช–503 ปีก่อนพุทธศักราช)- ราชวงศ์โจว (579 ปีก่อนพุทธศักราช–พ.ศ. 288)- ราชวงศ์ฉิน (พ.ศ. 323–พ.ศ. 338)- ราชวงศ์ฮั่น (พ.ศ. 338–พ.ศ. 763)- ยุคสามก๊ก (พ.ศ. 763–พ.ศ. 823)- ราชวงศ์จิ้น (พ.ศ. 808–พ.ศ. 963)- ยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ (พ.ศ. 963–พ.ศ. 1132)- ราชวงศ์สุย (พ.ศ. 1124–พ.ศ. 1161)- ราชวงศ์ถัง (พ.ศ. 1161–พ.ศ. 1450)- ห้าราชวงศ์และสิบอาณาจักร (พ.ศ. 1450-พ.ศ. 1503)- ราชวงศ์ซ่ง (พ.ศ. 1503–พ.ศ. 1822)- ราชวงศ์เหลียว (พ.ศ. 1450-พ.ศ. 1668)- ราชวงศ์หยวน (พ.ศ. 1814–พ.ศ. 1911)- ราชวงศ์หมิง (พ.ศ. 1911–พ.ศ. 2187)- ราชวงศ์ชิง (พ.ศ. 2187–พ.ศ. 2455)

**ญี่ปุ่น**
 ราชวงศ์ญี่ปุ่น (พ.ศ. 823-ปัจจุบัน)

**ไทย**
ราชวงศ์สิงหนวัติ (พ.ศ. 1200-พ.ศ. 1650) (อาณาจักรโยนกนคร)
*ราชวงศ์ลาว (พ.ศ. 1181-พ.ศ. 1805) (อาณาจักรเงินยาง)- ราชวงศ์หริภุญชัย (พ.ศ. 1206-พ.ศ. 1836)  (อาณาจักรหริภุญชัย)
*ราชวงศ์ขุนหลวงพล (พ.ศ. 1371-พ.ศ. 1719) (นครรัฐแพร่)
*ราชวงศ์โกชกเวียงปฤกษา (พ.ศ. 1552-พ.ศ. 1645) (เวียงปรึกษา)
*ราชวงศ์พริบพรี (ไม่ปรากฏ-พ.ศ. 1887) (อาณาจักรพริบพรี)
*ราชวงศ์ภูคา (พ.ศ. 1825-พ.ศ. 2004) (นครรัฐน่าน)
*ราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราช (พ.ศ. 1830-พ.ศ. 1931) (อาณาจักรศรีธรรมราช)- ราชวงศ์ศรีนาวนำถุม (สมัยที่ 1 ประมาณ พ.ศ. 1700-พ.ศ. 1724,สมัยที่ 2 พ.ศ. 1866 - พ.ศ. 1890)  (อาณาจักรสุโขทัย) - ราชวงศ์พระร่วง (พ.ศ. 1792-พ.ศ. 1981)  (อาณาจักรสุโขทัย)
*ราชวงศ์ศรีวังสา (พ.ศ. 2000-พ.ศ. 2231) (อาณาจักรปัตตานี)- ราชวงศ์มังราย (พ.ศ. 1804-พ.ศ. 2121)  (อาณาจักรล้านนา) - ราชวงศ์อู่ทอง (พ.ศ. 1893-พ.ศ. 1913, พ.ศ. 1931-พ.ศ. 1952)  (อาณาจักรอยุธยา) - ราชวงศ์สุพรรณภูมิ (พ.ศ. 1913-พ.ศ. 1931, พ.ศ. 1952-พ.ศ. 2112)  (อาณาจักรอยุธยา)- ราชวงศ์สุโขทัย (พ.ศ. 2112-พ.ศ. 2172)  (อาณาจักรอยุธยา)- ราชวงศ์ปราสาททอง (พ.ศ. 2172-พ.ศ. 2231)  (อาณาจักรอยุธยา)- ราชวงศ์บ้านพลูหลวง (พ.ศ. 2231-พ.ศ. 2310)  (อาณาจักรอยุธยา)
*ราชวงศ์แสนทิพย์นาบัว (พ.ศ. 2250-พ.ศ. 2475) (หัวเมืองลาวอีสาน) 
*ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ (พ.ศ. 2269-พ.ศ. 2474) (นครน่าน)- ราชวงศ์ทิพย์จักร (พ.ศ. 2275- พ.ศ. 2475)  (นครเชียงใหม่ นครลำปาง และนครลำพูน)
*ราชวงศ์มังไชย (ก่อน พ.ศ. 2309-พ.ศ. 2330) (นครแพร่)- ราชวงศ์ธนบุรี (พ.ศ. 2310-พ.ศ. 2325)  (อาณาจักรธนบุรี) 
*ราชวงศ์แสนซ้าย (พ.ศ. 2330-พ.ศ. 2445) (นครแพร่)
*ราชวงศ์เจ้าจารย์แก้ว (พ.ศ. 2256-พ.ศ. 2475) (เมืองท่งศรีภูมิ)
*ราชวงศ์เจ้าโสมพะมิตร (พ.ศ. 2336 -พ.ศ. 2475) (เมืองกาฬสินธุ์)
*ราชวงศ์เจ้าจันทรสุริยวงษ์ (พ.ศ. 2256 -พ.ศ. 2475) (เมืองมุกดาหาร)
*ราชวงศ์ศรีโคตรบูร (ก่อนพุทธศตวรรษที่ 8 -พ.ศ. 2475) (เมืองนครพนม)- ราชวงศ์จักรี (พ.ศ. 2325- ปัจจุบัน)  (ราชอาณาจักรสยาม หรือ อาณาจักรรัตนโกสินทร์ ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น ราชอาณาจักรไทย)

**ลาว**
ราชวงศ์ขุนบรมราชาธิราช (ราวพุทธศตวรรษที่ 13-พ.ศ. 1896) (นครเชียงทอง)
*ราชวงศ์ล้านช้าง (พ.ศ. 1896-พ.ศ. 2250) (อาณาจักรล้านช้าง)
**ราชวงศ์ล้านช้างเวียงจันทน์ (พ.ศ. 2250-พ.ศ. 2370) (อาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์)
**ราชวงศ์ล้านช้างจำปาศักดิ์ (พ.ศ. 2256-พ.ศ. 2489) (อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์)
**ราชวงศ์ล้านช้างหลวงพระบาง (พ.ศ. 2246-พ.ศ. 2518) (อาณาจักรล้านช้างหลวงพระบางและเปลี่ยนเป็นพระราชอาณาจักรลาว)

**กัมพูชา**
 ราชวงศ์เกาฑิณยะ-จันทรวงศ์ (ครั้งที่ 1 พ.ศ.611-1170), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1123-1553)- ราชวงศ์กัมโพช-สุริยวงศ์ (ครั้งที่ 1 คริสต์ศตวรรษที่ 1 - พ.ศ.1103), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1118-1123)- ราชวงศ์ศรวะ (พ.ศ.1549-1623) - ราชวงศ์มหิธรปุระ (ครั้งที่ 1 พ.ศ.1623-1709), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1724-1879)- ราชวงศ์ตรีภูวนาทิตย์ (พ.ศ.1709-1720)- ราชวงศ์ตรอซ็อกผแอม (ครั้งที่ 1 พ.ศ.1833-1894), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1900-1936), (ครั้งที่ 3 พ.ศ.1964-2051), (ครั้งที่ 4 พ.ศ.2081-ปัจจุบัน)- ราชวงศ์อู่ทอง (พ.ศ.1895-1900)- ราชวงศ์สุพรรณภูมิ (พ.ศ.1937-1964)- ราชวงศ์พระเสด็จกัน (พ.ศ.2051-2081)

**ซาอุดิอาระเบีย**
 ราชวงศ์ซาอุด (พ.ศ. 2475-ปัจจุบัน)

**ยุโรป**

**คาบสมุทรไอบีเรีย**

**= สเปน =**
 ราชวงศ์ฮาพส์บวร์คหรือราชวงศ์ออสเตรีย (พ.ศ. 2059-พ.ศ. 2243)- ราชวงศ์บูร์บง (พ.ศ. 2243-พ.ศ. 2411, พ.ศ. 2417-พ.ศ. 2474, พ.ศ. 2518-ปัจจุบัน)- ราชวงศ์โบนาปาร์ต (พ.ศ. 2351-พ.ศ. 2356)- ราชวงศ์ซาวอย (พ.ศ. 2414-พ.ศ. 2416)

**ฝรั่งเศส**
 ราชวงศ์การอแล็งเฌียง (พ.ศ. 1386-พ.ศ. 1530)- ราชวงศ์กาเปเซียง (พ.ศ. 1530-พ.ศ. 2335, พ.ศ. 2357-พ.ศ. 2391)
** ราชวงศ์กาเปเซียงสายตรง (พ.ศ. 1530-พ.ศ. 1871)
** ราชวงศ์วาลัวแห่งราชวงศ์คาเปเทียง (พ.ศ. 1871-พ.ศ. 2132)
*** ราชวงศ์วาลัวสายตรง (พ.ศ. 1871-พ.ศ. 2041)
*** สายวาลัว-ออร์เลออง (พ.ศ. 2041-พ.ศ. 2058)
*** สายวาลัว-อองกูแลม (พ.ศ. 2058-พ.ศ. 2132)
** ราชวงศ์บูร์บง (พ.ศ. 2132-พ.ศ. 2335, พ.ศ. 2357-พ.ศ. 2391)
*** ราชวงศ์บูร์บง-วังดม (พ.ศ. 2132-พ.ศ. 2335, พ.ศ. 2357-พ.ศ. 2373)
*** ราชวงศ์บูร์บง-ออร์เลออง (พ.ศ. 2373-พ.ศ. 2391)- ราชวงศ์โบนาปาร์ต (พ.ศ. 2347-พ.ศ. 2357, พ.ศ. 2395-พ.ศ. 2413)

**รัสเซีย**
 ราชวงศ์รูริโควิช (พ.ศ. 1405-พ.ศ. 2141, พ.ศ. 2149-พ.ศ. 2153)- ราชวงศ์โรมานอฟ (พ.ศ. 2156-พ.ศ. 2460)

**สกอตแลนด์**
 ราชวงศ์อัลปิน (พ.ศ. 1386-พ.ศ. 1577)- ราชวงศ์ดันเคลด์ (พ.ศ. 1577-พ.ศ. 1583, พ.ศ. 1601-พ.ศ. 1829)- ราชวงศ์เบลเลียว (พ.ศ. 1835-พ.ศ. 1839)- ราชวงศ์บรูซ (พ.ศ. 1849-พ.ศ. 1914)- ราชวงศ์สจวต (พ.ศ. 1914-พ.ศ. 2250)

**อังกฤษ**
 ราชวงศ์เว็สเซ็กซ์ (พ.ศ. 1372-พ.ศ. 1559, พ.ศ. 1585-พ.ศ. 1609)- ราชวงศ์ฮาร์ธาคานูท (พ.ศ. 1556-พ.ศ. 1557, พ.ศ. 1559-พ.ศ. 1585)- ราชวงศ์นอร์มัน (พ.ศ. 1609-พ.ศ. 1678)- ราชวงศ์บลัว (พ.ศ. 1678-พ.ศ. 1697)- ราชวงศ์แพลนทาเจเน็ท (พ.ศ. 1678-พ.ศ. 1697)
** ราชวงศ์อานเจวิน (พ.ศ. 1697-พ.ศ. 1942)
** ราชวงศ์ลางเคสเตอร์ (พ.ศ. 1942-พ.ศ. 2004, พ.ศ. 2013-พ.ศ. 2014)
** ราชวงศ์ยอร์ก (พ.ศ. 2004-พ.ศ. 2013, พ.ศ. 2014-พ.ศ. 2028)- ราชวงศ์ทิวดอร์ (พ.ศ. 2028-พ.ศ. 2146)- ราชวงศ์สจวต (พ.ศ. 2146-พ.ศ. 2257)- ราชวงศ์ฮันโนเฟอร์ (พ.ศ. 2257-พ.ศ. 2444)- ราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา (พ.ศ. 2444-ปัจจุบัน)
** ราชวงศ์วินด์เซอร์ (พ.ศ. 2460-ปัจจุบัน) เปลี่ยนชื่อราชวงศ์ในปี พ.ศ. 2460 ระหว่างสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

**อ้างอิง**

หมวดหมู่:ราชาธิปไตย