อำเภอจัตุรัส

จัตุรัส เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิ เป็นเมืองเศรษฐกิจการค้า ศูนย์กลางความเจริญทางตอนใต้ของจังหวัด ที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 200 ปี เดิมชื่อ “เมืองสี่มุม” ปรากฎหลักฐานการตั้งเมืองในปี พ.ศ.2352 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 เป็นเมืองแรกที่ตั้งขึ้นในแถบลุ่มน้ำชี แต่ไม่ปรากฎหลักฐานแน่ชัดว่าเมืองนี้ก่อตั้งในปีใด ชื่อ พญาณริน เป็นเจ้าเมือง โดยให้ขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา พ.ศ.2372 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 ทรงพระราชทานนามเมืองใหม่ว่า “เมืองจัตุรัส” มีตำแหน่ง พระนรินทรสงคราม เป็นผู้ว่าราชการเมือง และต่อมา พ.ศ.2442 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 5 ได้ยกเลิกระบบเจ้าเมือง(อาญาสี่) ของหัวเมืองลาวทั่วภาคอีสาน เมืองจัตุรัสจึงถูกยุบ และจัดตั้งเป็น“อำเภอจัตุรัส” จังหวัดชัยภูมิ

**ประวัติเป็นมาตามตำนาน(มุขปาฐะ)**
อำเภอจัตุรัส เดิมมีฐานะเป็นเมืองชื่อ “เมืองสี่มุม”   เจ้าเมืององค์แรกคือ “พระนรินทรสงคราม” มีชื่อเดิมว่า “คำ” หรือชาวบ้านเรียกท่านว่า “อาจารย์คำ”
เพราะเป็นผู้มีความรู้ ความสามารถ  ทางโหราศาสตร์ และวิชาอาคมอยู่ยงคงกระพัน เป็นชาวลาวอพยพมาจากเวียงจันทน์ มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านนารายณ์ 
เมืองนครราชสีมา (ปัจจุบันอยู่ในท้องที่ตำบลจอหอ อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา) ต่อมาได้ย้ายถิ่นฐานมาอยู่บ้านสี่มุมและเป็นผู้นำหมู่บ้านชื่อบ้านสี่มุม 
สันนิษฐานว่าตั้งชื่อตามชื่อของแหล่งน้ำที่ชุมชนอาศัย คือ กุดสี่มุม (ปัจจุบันบ้านสี่มุมอยู่ในตำบลพลกรัง อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา) ครั้นเมื่อ พ.ศ.2311 
พระเจ้าตากสินหรือพระเจ้ากรุงธนบุรียกทัพมาปราบก๊กเจ้าพิมาย ซึ่งมีกรมหมื่นเทพพิพิธเป็นหัวหน้าก๊ก ตั้งมั่นอยู่ที่เมืองพิมายและต่อมาได้
ยึดเมืองนครราชสีมาเป็นที่ตั้งมั่น เจ้าพิมายให้พระยาวรวงษาธิราชคุมทัพไปตั้งรับเพื่อตีสกัดทัพพระเจ้าตากสินที่ด่านขุนทดและถูกกองทัพ     
พระเจ้าตากสินตีจนแตกพ่ายในที่สุดในกรณีศึกครั้งนี้อาจารย์คำผู้นำหมู่บ้านสี่มุมได้นำชาวบ้านเข้าสวามิภักดิ์ต่อพระเจ้าตากสินและขออาสาเป็น
กองกำลังร่วมสู้รบในกองทัพหลวงด้วย พระเจ้าตากสินทรงยินดีรับไว้และให้เป็นกองกำลังเข้าตีด่านจอหอจนแตกพ่ายสามารถยึดเมืองพิมายและเมืองนครราชสีมาคืนมาได้ในครั้งเข้าตีด่านจอหอ กองกำลังของบ้าน สี่มุมโดยการนำของอาจารย์คำได้แสดงความสามารถในการรบอย่างกล้าหาญ  
เข้มแข็งเป็นที่พอพระทัยพระเจ้าตากสินเป็นอย่างมาก    เมื่อเสร็จการศึกสงครามจึงได้ปูนบำเหน็จความชอบให้อาจารย์คำเป็น “พระนรินทรสงคราม”
ยกฐานะบ้านสี่มุมขึ้นเป็น “เมืองสี่มุม”  ให้ปกครองเมืองสี่มุมให้ขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา      นอกจากนี้แล้วอาจารย์คำและกองกำลังบ้านสี่มุมยังได้
เป็นกำลังสำคัญของกองทัพกรุงธนบุรี ในสงครามปราบก๊กต่างๆ ตลอดทั้งเป็นบุคคลสำคัญในกองทัพของสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกในการ
ปราบปรามหัวเมืองฝ่ายตะวันออกเฉียงเหนืออีกด้วย 

**รายนามเจ้าเมือง == 
มีเจ้าเมืองปกครองสืบต่อกันมาตามลำดับ ดังนี้
เจ้าเมืองสี่มุม
1. พระนรินทรสงคราม (อาจารย์คำ)
2. พระยานรินทร์สงคราม (ทองคำ) 
เจ้าเมืองจัตุรัส
3. พระนรินทรสงคราม (บุตร)
4. พระนรินทรสงคราม (เสา)
5. พระนรินทรสงคราม (บุญเฮ้า) 
ผู้ว่าราชการเมืองจัตุรัส
6. พระนรินทรสงคราม (ทองดี) (เจ้าเมืองจัตุรัสองค์สุดท้าย) และนายอำเภอจัตุรัสคนแรก
ศาลเจ้าพ่อพญานรินทร์สงคราม 

**การย้ายเมืองสี่มุม**
เมืองสี่มุมก่อนที่จะมาตั้งอยู่ที่อำเภอจัตุรัสปัจจุบันนี้ มีการย้ายเมืองหลายครั้ง 
*ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2352 ในสมัยพระยานรินทรสงคราม (ทองคำ) เจ้าเมืองสี่มุมองค์ที่ 2 ท่านได้ปรึกษากับกรมการเมืองแล้วเห็นว่าเมืองสี่มุมเดิมไม่เหมาะที่จะเป็นเมืองใหญ่ จึงย้ายที่ตั้งเมืองสี่มุมในที่แห่งใหม่ ห่างจากที่ตั้งเมืองสี่มุมเดิมประมาณ 40 กิโลเมตร มาตั้งที่ บ้านบัวพุยุ(หนองบัวใหญ่) และท่านได้ชักชวนราษฎรช่วยกันสร้างวัดขึ้นทางทิศใต้ของหมู่บ้าน ชื่อว่า วัดสว่างอารมณ์ หรือ “วัดปทุมชาติ” ในปัจจุบัน นับเป็นวัดแห่งแรกที่สร้างขึ้นมาเคียงคู่กับเมืองสี่มุม ต่อมา ทางวัดปทุมชาติและชาวบ้านหนองบัวใหญ่ได้พร้อมใจกันจัดสร้าง “ศาลเจ้าพ่อพระยานรินทร์สงคราม” ขึ้นด้วยแรงศรัทธา เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานระลึกถึงคุณงามความดีของท่านเจ้าเมืองผู้สร้างวัดปทุมชาติ พร้อมทั้งประดิษฐานรูปหล่อเหมือน “พระยานรินทร์สงคราม (ทองคำ)” ไว้ให้บูชาสักการะสืบมา
*ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2425 ในสมัยพระนรินทรสงคราม (บุญเฮ้า) เจ้าเมืองจัตุรัสองค์ที่ 5 เนื่องจากเกิดน้ำท่วมใหญ่ ประกอบกับเกิดพุยุ(อหิวาตกโรค)ระบาดหนัก ท่านจึงได้ย้ายเมืองจัตุรัสจากบ้านหนองบัวใหญ่มาตั้งที่บ้านกอก ซึ่งห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร ที่ตั้งศาลากลางเมืองอยู่บริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส จนถึงปัจจุบัน

**การยุบเมืองจัตุรัส**
สมัยพระนรินทร์สงคราม (ทองดี) ผู้ว่าราชการเมืองจัตุรัส ปี พ.ศ. 2442 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้มีการเปลี่ยนแปลงระบบการปกครองส่วนภูมิภาคหรือหัวเมืองต่างๆ โดยทำการยกเลิกระบบเจ้าเมือง (อาญาสี่) ของหัวเมืองลาวทั่วภาคอีสาน แล้วเปลี่ยนมาเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล กล่าวคือ จัดหัวเมืองต่างๆ ตั้งเป็นมณฑล, จังหวัด, อำเภอ, ตำบล และหมู่บ้าน ส่วนเมืองจัตุรัส เมืองขึ้นมณฑลนครราชสีมาจึงถูกยุบ และจัดตั้งเป็นอำเภอขึ้นมาแทน ชื่อว่า “อำเภอจัตุรัส” ขึ้นต่อจังหวัดชัยภูมิ ส่วนตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองก็เปลี่ยนเป็น “นายอำเภอ” โดยแต่งตั้งให้พระนรินทร์สงคราม (ทองดี) เจ้าเมืององค์ที่ 6 (องค์สุดท้าย) เป็นนายอำเภอ ท่านจึงนับเป็นนายอำเภอคนแรกของอำเภอจัตุรัสตั้งแต่นั้นมา 
อำเภอจัตุรัส ในสมัยนั้นมีพื้นที่อาณาเขตกว้างขวางมาก คือ มีพื้นที่ครอบคลุมถึง 6 อำเภอในปัจจุบัน ต่อมาทางราชการได้แบ่งแยกพื้นที่ของอำเภอออกเป็นอำเภอต่าง ๆ ดังนี้
# อำเภอบำเหน็จณรงค์ แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวนเนื้อที่ 1,435.904 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2499
# อำเภอเทพสถิต แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอบำเหน็จณรงค์ ซึ่งเป็นพื้นที่เดิมของอำเภอจัตุรัส จำนวนเนื้อที่ 875.604 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519
# อำเภอหนองบัวระเหว แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวน 2 ตำบล (ตำบลหนองบัวระเหวและตำบลวังตะเฆ่) เนื้อที่ 841.782 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2521
# อำเภอเนินสง่า แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวน 4 ตำบล (ตำบลหนองฉิม ตำบลกะฮาด ตำบลตาเนิน และตำบลรังงาม) เนื้อที่ 222 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2535
# อำเภอซับใหญ่ แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวน 3 ตำบล (ตำบลซับใหญ่ ตำบลท่ากูบ และตำบลตะโกทอง) เนื้อที่ 255 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2540
# อำเภอจัตุรัส ปัจจุบันเหลือจำนวนเนื้อที่ 647 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 431,250 ไร่ แบ่งการปกครองออกเป็น 9 ตำบล 119 หมู่บ้าน

**การเปลี่ยนแปลงเขตปกครอง**
 พ.ศ. 2352 ปรากฎหลักฐานการตั้งเมือง “เมืองสี่มุม” ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 เป็นเมืองแรกที่ตั้งขึ้นในแถบลุ่มน้ำชี แต่ไม่ปรากฎหลักฐานแน่ชัดว่าเมืองนี้ก่อตั้งในปีใด ชื่อ พญาณริน ซึ่งเป็นเจ้าเมืองสี่มุมนั้นมีอยู่ในเอกสารตั้งแต่ปี พ.ศ.2354 (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.2 บัญชีปืนคาบศิลา จำหน่ายและคง จ.ศ.1186) ที่ตั้งเมืองบริเวณบ้านบัวพุยุ (หนองบัวใหญ่) และท่านได้ชักชวนราษฎรช่วยกันสร้างวัดขึ้นทางทิศใต้ของหมู่บ้าน ชื่อว่า วัดสว่างอารมณ์ หรือ “วัดปทุมชาติ” นับเป็นวัดแห่งแรกที่สร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม- พ.ศ. 2371 ลดอำนาจหัวเมืองขึ้น หลังกบฏเจ้าอนุวงศ์ “เมืองสี่มุม” มี พญาณริน เจ้าเมือง (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.3 บัญชีรายชื่อเจ้าเมือง จ.ศ.1190)- พ.ศ. 2372-2373 ราชสำนักกรุงเทพ ลดยศตำแหน่งเจ้าเมือง เป็น พระนรินทรสงคราม เปลี่ยนชื่อเมืองใหม่ “เมืองสี่มุม” ให้มีนามว่า เมืองจัตุรัส ตรงกับสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.3 บัญชีทองคำส่วย จ.ศ.1192)- พ.ศ. 2424 ย้ายเมือง ครั้งที่ 2 สมัยพระนรินทร์สงคราม(บุญเฮ้า) เจ้าเมืองจัตุรัส เนื่องจากเกิดน้ำท่วมใหญ่ ประกอบกับเกิดพุยุ(อหิวาตกโรค)ระบาดหนัก ท่านจึงได้ย้ายเมืองจัตุรัสจากบ้านหนองบัวใหญ่มาตั้งที่ บ้านกอก ซึ่งห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร ที่ตั้งศาลากลางเมืองอยู่บริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส- พ.ศ. 2433 หัวเมืองอีสานก่อนการปฏิรูป พระนรินทร์สงคราม(ทองดี) ตำแหน่งผู้ว่าราชการเมือง ขึ้นกับเมืองชนบท หัวเมืองลาวฝ่ายกลาง- วันที่ 25 พฤษภาคม 2442 ยุบเมืองจัตุรัส โดยจัดให้พระนรินทร์สงคราม(ทองดี) ผู้ว่าราชการเมืองเป็นนายอำเภอ ตั้งที่ว่าการอำเภอ ที่ศาลากลางเมืองจัตุรัส ขึ้นกับเมืองไชยภูมิ์ มณฑลนครราชสีมา อำเภอจัตุรัส มีท้องที่ในเขตการปกครองคือ ตำบลบ้านกอก ตำบลหนองบัวใหญ่ ตำบลกุดน้ำใส ตำบลหนองโดน ตำบลหนองบัวบาน ตำบลละหาน ตำบลบ้านขาม ตำบลบ้านเพชร ตำบลบ้านตาล และตำบลนายางกลัก- พ.ศ. 2446 ทางราชการได้ยุบอำเภอบำเหน็จณรงค์ เป็นตำบล เรียกว่า ตำบลบ้านชวน อำเภอจัตุรัส - พ.ศ. 2448 ตั้งกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส- วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส เป็น กิ่งอำเภอบ้านชวน - วันที่ 22 มีนาคม 2467 "กิ่งอำเภอบ้านชวน อำเภอจัตุรัส" มีตำบลในเขตการปกครองคือ ตำบลบ้านชวน ตำบลบ้านเพชร ตำบลดอนตาล และโอนพื้นที่ตำบลนายางกลัก อำเภอจัตุรัส มาขึ้นกับกิ่งอำเภอบ้านชวน- วันที่ 29 สิงหาคม 2481 ตั้งตำบลตาเนิน แยกออกจากตำบลละหาน - วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบ้านชวน อำเภอจัตุรัส เป็น กิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ - วันที่ 21 ธันวาคม 2485 ยุบตำบลหนองโดน รวมเข้ากับตำบลบ้านขาม ยุบตำบลหนองบัวใหญ่ รวมเข้ากับตำบลบ้านกอก ยุบตำบลกุดน้ำใส รวมเข้ากับตำบลบ้านกอก และตำบลบ้านขาม และยุบตำบลบ้านตาล รวมเข้ากับตำบลบ้านเพชร และตำบลบ้านชวน กิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส- วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลกุดน้ำใส แยกออกจากตำบลบ้านกอกและตำบลบ้านขาม ตั้งตำบลหนองโดน แยกออกจากตำบลบ้านขาม ตั้งตำบลหนองบัวใหญ่ แยกออกจากตำบลบ้านกอก ตั้งตำบลบ้านตาล แยกออกจากตำบลบ้านเพชร และตำบลบ้านชวน- วันที่  5 มิถุนายน 2499 ตั้งกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอบำเหน็จณรงค์ - วันที่ 10 ธันวาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลจัตุรัส ในพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านกอก- วันที่  4 พฤษภาคม 2507 ตั้งตำบลหนองบัวระเหว แยกออกจากตำบลหนองบัวบาน - วันที่  5 กรกฎาคม 2508 ตั้งตำบลหนองฉิม แยกออกจากตำบลละหาน ตั้งตำบลหนองบัวโคก แยกออกจากตำบลบ้านขาม และตำบลกุดน้ำใส - วันที่ 13 กันยายน 2509 ขยายเขตสุขาภิบาลจัตุรัส ให้ครอบคลุมพื้นที่ที่มีความเจริญขึ้น- วันที่ 13 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลกะฮาด แยกออกจากตำบลตาเนิน - วันที่  31 กรกฎาคม 2515 ตั้งตำบลวังตะเฆ่ แยกออกจากตำบลหนองบัวระเหว - วันที่ 30 พฤษภาคม 2516 ตั้งตำบลท่ากูบ แยกออกจากตำบลหนองโดน - วันที่ 1 พฤศจิกายน 2519 ตั้งกิ่งอำเภอเทพสถิต มีเขตการปกครอง 3 ตำบล ตำบลวะตะแบก ตำบลนายางกลัก และตำบลห้วยยายจิ๋ว จากอำเภอบำเหน็จณรงค์ (เดิมเป็นท้องที่อำเภอจัตุรัส) - วันที่ 17 เมษายน 2521 ตั้งกิ่งอำเภอหนองบัวระเหว มีเขตการปกครอง 2 ตำบล ตำบลหนองบัวระเหว และตำบลวังตะเฆ่ - วันที่ 28 สิงหาคม 2522 ตั้งตำบลห้วยแย้ แยกออกจากตำบลวังตะเฆ่ กิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส - วันที่ 13 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลโคกสะอาด แยกออกจากตำบลหนองบัวระเหว กิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส - วันที่ 31 มีนาคม 2526 ตั้งกิ่งอำเภอเทพสถิต อำเภอบำเหน็จณรงค์ (เดิมเป็นท้องที่อำเภอจัตุรัส) เป็น อำเภอเทพสถิต - วันที่ 18 กรกฎาคม 2527 ตั้งตำบลส้มป่อย แยกออกจากตำบลหนองบัวบาน - วันที่   5 สิงหาคม 2528 ตั้งตำบลซับใหญ่ แยกออกจากตำบลท่ากูบ - วันที่   7 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลรังงาม แยกออกจากตำบลหนองฉิม - วันที่  31 ธันวาคม 2530 ตั้งกิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอหนองบัวระเหว - วันที่ 19 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลตะโกทอง แยกออกจากตำบลท่ากูบ และตำบลซับใหญ่ - วันที่  1 เมษายน 2535 ตั้งกิ่งอำเภอเนินสง่า มีเขตการปกครอง 4 ตำบล ตำบลตาเนิน ตำบลหนองฉิม ตำบลรังงาม และตำบลกะฮาด - วันที่ 28 ธันวาคม 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองบัวโคก ในพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัวโคก- วันที่  1 กรกฎาคม 2540 ตั้งกิ่งอำเภอซับใหญ่ มีเขตการปกครอง 3 ตำบล ตำบลซับใหญ่ ตำบลท่ากูบ และตำบลตะโกทอง - วันที่  26 กันยายน 2540 ตั้งกิ่งอำเภอเนินสง่า อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอเนินสง่า - วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลจัตุรัส และ สุขาภิบาลหนองบัวโคก เป็น เทศบาลตำบลจัตุรัส และ เทศบาลตำบลหนองบัวโลก ด้วยผลของกฎหมาย- วันที่ 1 พฤศจิกายน 2546 จัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้าน ดังนี้
** (1) แยกบ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 7 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวบาน
** (2) แยกบ้านโนนทอง หมู่ที่ 3 ตำบลบ้านกอก จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 17 บ้านโนนทอง
** (3) แยกบ้านโนนฝาย หมู่ที่ 1 ตำบลหนองโดน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 11 บ้านโนนฝายเหนือ- วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2549 จัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้าน ครั้งที่ 2 ดังนี้
** (1) แยกบ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 8 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวบาน
** (2) แยกบ้านส้มป่อย หมู่ที่ 12 ตำบลส้มป่อย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 14 บ้านส้มป่อย
** (3) แยกบ้านโคกโต่งโต้น หมู่ที่ 4 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านโคกโต่งโต้น- วันที่ 28 พฤษภาคม 2550 แยกบ้านหนองบัวรอง หมู่ที่ 3 ตำบลหนองบัวใหญ่ จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวรอง- วันที่  24 สิงหาคม 2550 ตั้งกิ่งอำเภอซับใหญ่ อำเภอจัตุรัส เป็น อำเภอซับใหญ่ - วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2554 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวใหญ่ เป็น เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่

**การพระราชทานนามสกุล**
พระนรินทร์สงคราม (ทองดี) สืบเชื้อสายเจ้าเมืองจัตุรัส ได้รับพระราชทานนามสกุลจาก พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6)- ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๗๙ ณ วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ.2462
ลำดับที่ ๔๗๘๙ พระนรินทร์สงคราม (ทองดี) กรมการพิเศษจังหวัดไชยภูมิ์ บิดาชื่อนายลา พระราชทานนามสกุลว่า "สุวรรณลาช" Suvarnalaja

**ภูมิศาสตร์**
อำเภอจัตุรัส  อยู่ห่างจากอำเภอเมือง  จังหวัดชัยภูมิ ไปทางทิศใต้  ระยะทางประมาณ 38  กิโลเมตร  ห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ  292  กิโลเมตร  มีเนื้อที่ประมาณพื้นที่ 690 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 431,250 ไร่ อำเภอจัตุรัสตั้งอยู่ทางตอนใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอบ้านเขว้า และอำเภอเมืองชัยภูมิ- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเนินสง่า- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพระทองคำและอำเภอด่านขุนทด (จังหวัดนครราชสีมา)- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบำเหน็จณรงค์และอำเภอซับใหญ่
ภูมิประเทศและภูมิอากาศ
ลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบ ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบสูงโคราช  สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ  200  เมตร  มีแม่น้ำชีและลำคันฉูไหลผ่าน  มีบึงละหานซึ่งเป็นแหล่งน้ำจืดที่สำคัญ  สภาพดินเป็นดินร่วนปนทราย  มีบางพื้นที่เป็นดินเค็ม  สภาพภูมิอากาศทั่วไปค่อนข้างแห้งแล้ง มีฤดูร้อนยาวนาน (ระหว่างเดือน กุมภาพันธ์ – พฤษภาคม) และมีฤดูหนาวและฝน ช่วงสั้น ๆ

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอจัตุรัสแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 9 ตำบล 119 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอจัตุรัสประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลจัตุรัส ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านกอก- เทศบาลตำบลหนองบัวโคก ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัวโคก- เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวใหญ่ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านกอก (นอกเขตเทศบาลตำบลจัตุรัส)- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวบาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวบานทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านขามทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลกุดน้ำใส ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดน้ำใสทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโดน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโดนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลละหาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลละหานทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวโคก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวโคก (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองบัวโคก)- องค์การบริหารส่วนตำบลส้มป่อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลส้มป่อยทั้งตำบล

**เศรษฐกิจและสังคม**
การศึกษา- โรงเรียนมัธยมศึกษา 5 แห่ง- โรงเรียนประถมศึกษา 46 แห่ง- โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา 9 แห่ง- โรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2 แห่ง- โรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน 3 แห่ง- การศึกษานอกโรงเรียน ห้องสมุดประชาชน 2 แห่ง ที่อ่านหนังสือพิมพ์ประจำหมู่บ้าน 55 แห่ง- โรงเรียนปริยัติธรรมแผนกธรรมและบาลี 8 แห่ง นักเรียน 478 รูป- วัด 53 วัด ที่พักสงฆ์ 24 แห่ง มัสยิด 1 แห่ง ประชาชน 99% นับถือศาสนาพุทธ 1% นับถือศาสนาอิสลาม
สถาบันการศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 30- โรงเรียนจัตุรัสวิทยาคาร (โรงเรียนมัธยมศึกษาประจำอำเภอจัตุรัส)- โรงเรียนละหานเจริญวิทยา - โรงเรียนหนองบัวบานวิทยา 
สถาบันการศึกษาในสังกัดสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดชัยภูมิ- โรงเรียนกุดน้ำใสพิทยาคม (โรงเรียนกีฬาองค์การบริหารส่วนจังหวัดชัยภูมิ)- โรงเรียนโนนคร้อวิทยา
สถาบันการศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ  เขต 3
โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา  9 แห่ง- โรงเรียนจัตุรัสวิทยานุกูล (โรงเรียนประถมศึกษาประจำอำเภอจัตุรัส)- โรงเรียนมะเกลือโนนทอง- โรงเรียนบ้านโนนจาน- โรงเรียนบ้านงิ้ว- โรงเรียนบ้านหนองลุมพุก- โรงเรียนบ้านหนองบัวโคก- โรงเรียนบ้านโคกโต่งโต้น- โรงเรียนบ้านส้มป่อย- โรงเรียนบ้านโนนเชือก
โรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน 3 แห่ง- โรงเรียนศรีเทพบาล (ระดับอนุบาล-ประถมศึกษา)- โรงเรียนบุญสมประสงค์ (ระดับอนุบาล-ประถมศึกษา)- โรงเรียนมูลนิธิรุ่งนภาทุ่งเสมียนตราชัยภูมิ (ระดับอนุบาล-ประถมศึกษา)
โรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2 แห่ง- โรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ 1 (ระดับก่อนประถมศึกษา)- โรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ 2 (ระดับก่อนประถมศึกษา)
สาธารณสุข- โรงพยาบาลจัตุรัส เป็นโรงพยาบาลแม่ข่าย ระดับ M2 ขนาด 120 เตียง และรับการส่งต่อผู้ป่วยจากอำเภอใกล้เคียง (รพช.ลูกข่าย พื้นที่ 4 อำเภอ คือ รพ.บำเหน็จณรงค์ รพ.เทพสถิต รพ.เนินสง่า และรพ.ซับใหญ่) เพื่อมารับบริการที่โรงพยาบาลจัตุรัส- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 11 แห่ง- สำนักงานสาธารณสุข 1 แห่ง- คลินิกชุมชนอบอุ่น 1 แห่ง (เทศบาลตำบลจัตุรัส)- คลินิกแพทย์ 6 แห่ง- คลินิกทันตแพทย์ 2 แห่ง- คลินิกสัตวแพทย์ 2 แห่ง- คลินิกพยาบาลและผดุงครรภ์ 7 แห่ง - ร้านขายยาแผนปัจจุบันบรรจุเสร็จ (ขย. 1) 2 แห่ง- ร้านขายยาแผนปัจจุบันบรรจุเสร็จ (ขย. 2) 5 แห่ง
สภาพทางเศรษฐกิจ
ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำไร่  เช่น  การปลูกพริก  มันสำปะหลัง ข้าวโพด  และทำนาปี  บางส่วนไปประกอบอาชีพที่ต่างจังหวัด
เนื่องจากประชาชนนิยมปลูกมันสำปะหลังจำนวนมาก   จึงเกิดโรงงานอุตสาหกรรมแป้งมันขึ้นในพื้นที่บ้านดอนละนาม  ตำบลละหาน  เพื่อรองรับผลิตผลมันสำปะหลังจากเกษตรกร  ทำให้เกิดรายได้และอาชีพรับจ้างในโรงงานเกิดขึ้นด้วย  นอกจากนี้ยังมีโรงงานอุตสาหกรรมอื่นๆที่สำคัญ  ได้แก่  โรงงานทอผ้า  โรงงานทอกระสอบ และปัจจุบันรัฐบาลได้เปิดศูนย์รับซื้อผลผลิตยางพาราและจำหน่ายปัจจัยการผลิตขึ้นที่อำเภอจัตุรัส (1 ใน 3 แห่งของภาคอีสาน) บริการเกษตรกรในเขตจังหวัดชัยภูมิ เพชรบูรณ์ และนครราชสีมา  จึงได้มีการส่งเสริมการปลูกยางพาราในพื้นที่มากขึ้น
การพาณิชย์และการเงิน- สาขาของธนาคาร 7 แห่ง 
** ธนาคารออมสิน สาขาจัตุรัส
** ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาจัตุรัส
** ธนาคารกรุงเทพ สาขาจัตุรัส
** ธนาคารกรุงไทย สาขาจัตุรัส
** ธนาคารกสิกรไทย สาขาจัตุรัส
** ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) สาขาจัตุรัส
** ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) สาขาหนองบัวใหญ่- สหกรณ์ 5 แห่ง 
** สหกรณ์ออมทรัพย์ครูชัยภูมิ จำกัด สาขาจัตุรัส
** สหกรณ์การเกษตรจัตุรัส จำกัด
** สหกรณ์ออมทรัพย์เจ้าหน้าที่และลูกจ้างสหกรณ์การเกษตรจัตุรัส
** สหกรณ์การเกษตรไก่เนื้อชัยภูมิ
** สหกรณ์ประมงจัตุรัส
การประมง- แหล่งน้ำธรรมชาติขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย บึงละหาน มีเนื้อที่ 18,181 ไร่ มีปลาธรรมชาติอุดมสมบูรณ์- ประมงหมู่บ้าน
** ทำนบปลา 5 แห่ง
** ประมงโรงเรียน 16 แห่ง- ฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาเอกชน 20 แห่ง- เลี้ยงปลาของเกษตรกร 4,111 ราย พื้นที่ 5,592 ไร่- สถานีประมงน้ำจืดจังหวัดชัยภูมิ ตั้งที่บึงละหาน ผลิตพันธุ์ปลาปีละ 15 ล้านตัวและพันธุ์กุ้งปีละ 18 ล้านตัว
อุตสาหกรรม- โรงงานขนาดกลาง 4 แห่ง
** บริษัทชัยภูมิต๊าช ตำบลละหาน ผลิตแป้งมันสำปะหลัง
** บริษัท เอ.ซี.พี.แอ็พแพเร็ล จำกัด ตำบลละหาน ผลิตเสื้อผ้าสำเร็จรูป
** บริษัทบางนากระสอบ จำกัด ตำบลละหาน ผลิตกระสอบ
** บริษัท บางกอกไพศาลอุตสาหกรรมการทอ จำกัด ตำบลหนองบัวโคก ผลิตเสื้อผ้าสำเร็จรูป- ร้านประกอบรถเพื่อการเกษตร (อีแต๋นและรถไถ) 4 แห่ง- ลานมันสำปะหลัง 5 แห่ง- โรงงานอบและบดพริก 5 แห่ง
สถานีรถไฟจัตุรัส
การคมนาคมและการขนส่ง
อำเภอจัตุรัส มีเส้นทางการคมนาคมติดต่อระหว่างตัวจังหวัดและอำเภอหลายเส้นทางทั้งทางรถไฟและรถยนต์   
1.การคมนาคมโดยรถไฟ  จะมีเส้นทางรถไฟ  สายกรุงเทพฯ – หนองคายผ่านโดยมีสถานีจัตุรัส สถานีชั้นหนึ่ง เป็นจุดหลักสำหรับรับส่งผู้โดยสาร ซึ่งมีทั้งขบวนรถท้องถิ่น ระหว่าง ชุมทางบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา - ชุมทางแก่งคอย จังหวัดสระบุรี และขบวนรถด่วน ที่วิ่งระหว่างกรุงเทพ - หนองคาย วิ่งเป็นประจำทุกวัน 
2.การคมนาคมระหว่างตัวจังหวัดโดยรถยนต์จะผ่านทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 201  (สีคิ้ว - เชียงคาน) และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 205 (ถนนสุรนารายณ์) มีรถโดยสารผ่านหลายสาย 
เช่น 
ระหว่างกรุงเทพ
กรุงเทพ - ชัยภูมิ ( บริษัท ชัยภูมิ ขนส่ง , แอร์ชัยภูมิ, มอหินขาวทัวร์ ,ซันบัส, เทียนไชยแอร์)
กรุงเทพ - เมืองเลย ( บริษัท แอร์เมืองเลย ภูกระดึงทัวร์ ชุมแพทัวร์)
กรุงเทพ - เมืองเลย - เชียงคาน ( บริษัท แอร์เมืองเลย ภูกระดึงทัวร์ ซันบัส)
กรุงเทพ - หนองบัวลำภู - ศรีเชียงใหม่ (บริษัท แอร์เมืองเลย) 
ระหว่างจังหวัด
นครราชสีมา - ชัยภูมิ เที่ยวแรก 3.30 น. เที่ยวที่สอง 6.30 เที่ยวถัดไปทุกครึ่งชั่วโมง (นับของ สายเลย เชียงคานด้วย) นครชัยขนส่ง
นครราชสีมา - เลย - เชียงคาน เที่ยวแรก 1.30 น.  นครชัยขนส่ง
เลย - พัทยา - ระยอง  นครชัยขนส่ง
ภูเก็ต - ขอนแก่น  สมบัติทัวร์
นอกจากนี้ยังมีทางหลวงแผ่นดินเชื่อมระหว่างตัวจังหวัด  อำเภอ  ทำให้มีความสะดวกมาก  ส่วนการคมนาคมภายในอำเภอ  ตำบล  และหมู่บ้าน  มีทั้งทางลาดยางและลูกรังที่สามารถใช้งานสะดวกตลอดปีเช่นกัน
การสาธารณูปโภค
อำเภอจัตุรัส  ส่วนใหญ่ประชาชนมีน้ำสำหรับใช้ในการอุปโภคและบริโภค จากแหล่งน้ำหลายแห่ง เช่น  แหล่งน้ำตามธรรมชาติ   น้ำฝน  และมีระบบประปา (ประปาส่วนภูมิภาค และประปาขนาดเล็ก) นอกจากนี้มีระบบไฟฟ้าใช้ทุกหมู่บ้าน  และมีระบบโทรศัพท์  ทั้งส่วนตัวและโทรศัพท์บ้านหลายหมู่บ้าน  และมีโทรศัพท์ตำบล  โทรศัพท์สาธารณะที่อำนวยความสะดวกในการสื่อสารเพียงพอ   และยังมีทีทำการไปรษณีย์  2  แห่งเพื่อการสื่อสารระดับต่าง ๆ ด้วย
พระพุทธบาทจำลอง วัดปทุมชาติ บ้านหนองบัวใหญ่
สถานที่สำคัญ- ศาลเจ้าพ่อพระยานรินทร์สงคราม (เจ้าเมืองสี่มุมองค์ที่ 2 เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)- ศาลเจ้าพ่อหลวงบรรเทา (ศาลหลักเมืองจัตุรัส เทศบาลตำบลจัตุรัส)- ศาลเจ้าพ่อสุริวงศ์เกรียงไกร (เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ บ้านหนองบัวรอง)- ศาลเจ้าพ่อขุนด่าน (เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)- ศาลเจ้าพ่อขุนศรี (เทศบาลตำบลหนองบัวโคก)- ศาลเจ้าพ่อหานคำ (อบต.ละหาน)- ศาลข้าหลวงใหญ่พญาบรมอนุวงศ์ชัยชนะ (อบต.ส้มป่อย)- รอยพระพุทธบาทจำลอง (วัดปทุมชาติ วัดแห่งแรกสร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)- พระธาตุเจย์ดีศิริมหามงคล หรือ พระธาตุจัตุรัส (วัดศิริพงษาวาส เทศบาลตำบลจัตุรัส)- ห้องสมุดประชาชน "เฉลิมราชกุมารี" อำเภอจัตุรัส
สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ เทศบาลตำบลจัตุรัส (สนามกีฬากลางอำเภอจัตุรัส)- อาคารศูนย์กีฬาเยาวชนเฉลิมพระเกียรติ 
สวนสาธารณะ- สวนเฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา (เทศบาลตำบลจัตุรัส)- สวนสาธารณะบึงหนองบัวใหญ่ (เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)- สวนสาธารณะตำบลกุดน้ำใส (องค์การบริหารส่วนตำบลกุดน้ำใส)
ทรัพยากรธรรมชาติ
แหล่งน้ำในอำเภอจัตุรัสที่สำคัญคือ  มีลำน้ำตามธรรมชาติที่ไหลผ่าน 2 สาย  คือ แม่น้ำชี  ไหลผ่านมาทางอำเภอหนองบัวระเหว  ผ่านตำบลส้มป่อย  ตำบลหนองบัวบาน  และตำบลละหาน  ไหลผ่านไปทางอำเภอเมือง    ลำคันฉู  ไหลผ่านจากอำเภอบำเหน็จณรงค์  ผ่านตำบลบ้านขาม  ตำบลหนองโดน  ตำบลกุดน้ำใส  และตำบลบ้านกอก  ซึ่งลำน้ำทั้งสองสายจะมีน้ำไหลเฉพาะฤดูฝนเท่านั้น     แหล่งน้ำขนาดใหญ่ตามธรรมชาติ ได้แก่  
*บึงหนองบัวใหญ่  ตั้งอยู่ที่ในพื้นที่ตำบลหนองบัวใหญ่  มีพื้นที่ติดต่อกับบ้านหนองบัวใหญ่ บ้านหนองบัวรอง และบ้านจานทุ่ง ตำบลหนองบัวใหญ่ บึงหนองบัวใหญ่ มีเนื้อที่ประมาณ 800 ไร่ ปัจจุบันเทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ ได้มีการพัฒนาให้เป็นสวนสาธารณะ และเป็นแหล่งท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจ
*บึงละหาน  ตั้งอยู่ที่ในพื้นที่ตำบลละหาน  มีพื้นที่ติดต่อกับตำบลหนองบัวใหญ่  ตำบลหนองบัวบาน  ตำบลลุ่มลำชี บึงละหานมีเนื้อที่ขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย มีเนื้อที่ประมาณ 18,181 ไร่ เป็นแหล่งน้ำจืดที่สำคัญในการอุปโภคบริโภค  และเป็นแหล่งประมงน้ำจืดขนาดใหญ่ของอำเภอจัตุรัส  ปัจจุบันได้มีการพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงแห่งหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิ
บึงละหาน

**สถานที่ท่องเที่ยว**
 บึงละหาน  เป็นแหล่งน้ำธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงสรรพชีวิตมากมาย เป็นแหล่งน้ำแห่งวัฒนธรรมความเชื่อ ตำนานเล่าขาน บึงละหานมีเนื้อที่ ขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทยมีเนื้อที่ 18,181 ไร่ บึงละหานเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์และยังมีระบบนิเวศที่ดีควรค่าแก่การศึกษาและอนุรักษ์ ปัจจุบันบึงละหานได้รับการประกาศเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำระดับชาติ ตามมติของคณะรัฐมนตรี พุทธศักราช 2543 ครอลคลุมพื่นที่ 4 ตำบลในอำเภอ จัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ ได้แก่ ตำบลละหาน ตำบลหนองบัวใหญ่ ตำบลหนองบัวบาน ตำบลลุ่มลำชี- พระธาตุเจดีย์ศิริมหามงคล  (พระธาตุจัตุรัส) ตั้งอยู่ที่ วัดศิริพงษาวาส ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ มีอุโบสถเป็นรูปเจดีย์  ยอดพระธาตุเจดีย์บรรจุพระธาตุ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๔ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา

**ตัวอำเภอ**
บริเวณตัวเมืองจัตุรัส จะครอบคลุมพื้นที่ 2 ชุมชนขนาดใหญ่ ซึ่งอดีตคือตัวเมืองสี่มุม ปัจจุบันแบ่งเขตพื้นที่การบริหารออกเป็น เทศบาลตำบล 2 แห่ง ได้แก่ 
# เทศบาลตำบลจัตุรัส ชุมชนบ้านกอก (เมืองจัตุรัส) ย่านเศรษฐกิจหลัก เป็นที่ตั้งของศูนย์ราชการอำเภอจัตุรัส ได้แก่ ที่ว่าการอำเภอ สถานีตำรวจภูธร สำนักงานที่ดินจังหวัด สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่ชัยภูมิ สำนักงานสาธารณุขอำเภอ สำนักงานเกษตรอำเภอ สำนักงานประมงอำเภอ สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ห้องสมุดประชาชน"เฉลิมราชกุมารี" ศาลเจ้าพ่อหลวงบรรเทา (ศาลหลักเมืองจัตุรัส) พระธาตุเจย์ดีศิริมหามงคล (พระธาตุจัตุรัส วัดศิริพงษาวาส) สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ สถานีรถไฟจัตุรัส ห้างสรรพสินค้าโลตัส ตลาดสดเทศบาลตำบลจัตุรัส เป็นต้น
# เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ ชุมชนหนองบัวใหญ่ (เมืองสี่มุม) ย่านเศรษฐกิจรอง เป็นที่ตั้งของหน่วยงานราชการบางส่วนของอำเภอจัตุรัส ได้แก่ โรงพยาบาลจัตุรัส สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ สำนักงานการประปาส่วนภูมิภาค ศาลเจ้าพ่อพระยานรินทร์สงคราม (เจ้าเมืองสี่มุม) วัดปทุมชาติ (วัดแห่งแรกสร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม) ตลาดชุมชนตำบลหนองบัวใหญ่ เป็นต้น

**ชาวอำเภอจัตุรัสที่มีชื่อเสียง**
พิมพา พรศิริ นักร้อง หมอลำ
*พจมาน ณ ป้อมเพชร อดีตภรรยาของทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทยคนที่ 23
*อติรุจ สิงหอำพล ดารา นักแสดง
*สายัณห์ นิรันดร นักร้อง ลูกทุ่ง
*ดร.สุรัฐ ศิลปอนันต์ อดีต ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
*สุชน ชาลีเครือ อดีตประธานวุฒิสภา
*สุเมธ กลมเกลี้ยง อดีตผู้อำนวยการสำนักโครงการขนาดใหญ่ กรมชลประทาน

**อ้างอิง**
#  https://district.cdd.go.th/chatturat/about-us/ประวัติความเป็นมา/ date=2020-02-17 
# http://www.oic.go.th/FILEWEB/CABINFOCENTER31/DRAWER011/GENERAL/DATA0000/00000004.PDF date=2023-04-06 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลละหาน date=2011-09-25 
จัตุรัส