งูเหลือม

งูเหลือม (Malayopython  reticulatus) จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลื้อยคลาน เป็นงูขนาดใหญ่ ลำตัวยาวเฉลี่ยประมาณ 3.5-6 เมตร จัดเป็นงูที่ยาวที่สุดของโลกซึ่งตัวที่ยาวที่สุดยาวถึง 9.6 เมตร ถูกจับได้เมื่อ ค.ศ. 1917 ที่ เกาะซีลิเบทในมาเลเซีย โดยมีความยาวกว่างูอนาคอนดาที่พบในทวีปอเมริกาใต้ แต่มีน้ำหนักน้อยกว่า อาจจะหนักน้อยกว่างูอนาคอนดาได้ถึงครึ่งเท่าตัว
งูเหลือมเป็นหนึ่งในสิ่งมีชีวิตที่ถูกจัดอยู่ในชนิดนอกเกณฑ์สูญพันธุ์ เนื่องจากการขยายพันธุ์อย่างกว้างขวางในหลายภูมิภาค อย่างไรก็ดี ในหลายประเทศที่สภาพแวดล้อมเอื้อต่อการขยายพันธุ์ พบว่า งูเหลือมถูกล่าเพื่อเอาหนังและนำไปใช้ในจุดประสงค์ทางการแพทย์ รวมทั้งถูกขายเพื่อนำไปเป็นสัตว์เลี้ยง ด้วยเหตุนี้ งูเหลือมจึงถือเป็นหนึ่งในสัตว์เลื้อยคลานที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจมากทีสุดชนิดหนึ่งของโลก งูเหลือมยังเป็นนักว่ายน้ำที่เก่งกาจ มักมีรายงานการค้นพบประชากรในพื้นที่ห่างไกลทะเล และขยายพันธุ์ในบริเวณหมู่เกาะต่าง ๆ ซึ่งอยู่ในขอบเขตการกระจายพันธุ์
งูเหลือมเป็นงูไม่มีพิษ การโจมตีมนุษย์ที่โตเต็มวัยจนถึงแก่ความตายนั้นพบเห็นได้น้อยมาก (รวมถึงกรณีการรายงานว่ามีมนุษย์อย่างน้อยหกรายถูกงูเหลือมกิน)

**ศัพทมูลวิทยา**
ชื่อวิทยาศาสตร์ของงูเหลือม คือ reticulatus เป็นภาษาละตินหมายถึง "เหมือนแห" หรือ "ร่างแห" อันหมายถึงลวดลายบนตัวงู ที่มองดูคล้ายร่างแห อันเป็นที่มาของชื่อสามัญในภาษาอังกฤษด้วย 

**ลักษณะทั่วไป**
ปากมีขนาดใหญ่และฟันแหลมคม ขากรรไกรแข็งแรงมากและสามารถถอดขากรรไกรในการกลืนเหยื่อที่มีขนาดใหญ่ได้ เกล็ดบริเวณลำตัวตั้งแต่ปลายหัวจรดปลายหางมีสีเหลืองหรือสีเหลืองปนน้ำตาล พื้นของตัวสีน้ำตาลแดง มีลายแบ่งเป็นวงมีหลายสี ที่บริเวณส่วนหัวมีเส้นสีดำขนาดเล็กเรียวยาว เรียกว่า "ศรดำ" จนเกือบถึงปลายปาก หัวเด่นแยกออกจากคออย่างชัดเจน ปลายหางยาวแหลม เกล็ดเรียบเรียงเป็นแถวได้ระหว่าง 69 ถึง 74 แถวที่บริเวณกลางลำตัว เกล็ดทวารเป็นแผ่นเดี่ยว

**พฤติกรรม**
จัดในอยู่ประเภทงูไม่มีพิษ เลื้อยช้า ๆ และอาจดุตามสัญชาตญาณเมื่อมีศัตรู ออกหากินกลางคืน หากินทั้งบนบกและในน้ำ อาศัยนอนตามโพรงดินโพรงไม้ในที่มืดและเย็น หลาย ๆ วันจึงจะออกหากินครั้งหนึ่ง งูเหลือมกินสัตว์แทบทุกชนิดโดยมักดักซุ่มรอเหยื่อบนต้นไม้ เมื่อได้จังหวะจะทิ้งตัวลงมารัดเหยื่อยจนขาดอากาศหายใจ มีสีและลายกลืนไปกับธรรมชาติ สืบพันธุ์คล้ายงูหลาม (Python bivittatus) แต่มีระยะฟักไข่ 3 เดือน ลูกงูที่ออกจากไข่มีความยาวประมาณ 55 เซนติเมตร กินสัตว์ขนาดเล็ก เช่น นกหรือหนู หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดกลางเช่น เก้ง, กวาง, สุนัข, กระต่าย, หนู, ไก่, เป็ด รวมทั้งสัตว์เลื้อยคลานด้วยกันเองขนาดกลาง เช่น ตัวเงินตัวทอง, ตะกวด จึงมักมีรายงานอยู่เสมอ ๆ ว่าเข้าไปแอบกินสัตว์เลี้ยงของมนุษย์ในเวลากลางคืน อีกทั้งมีรายงานว่าทำร้ายมนุษย์ได้ด้วย  อาศัยอยู่ได้ในป่าทุกประเภท ชอบอาศัยในที่ชื้น ในประเทศไทยพบได้ทั่วทุกภาค  ปัจจุบันถือเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535

**การกระจายพันธุ์**
พบกระจายพันธุ์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตั้งแต่หมู่เกาะนิโคบาร์ , พม่า, ไทย, ลาว และกัมพูชา, เวียดนาม, มาเลเซีย, อินโดนีเซีย, เกาะสุมาตรา, เกาะบอร์เนียว, เกาะซูลาเวซี, เกาะชวา, เกาะลูซอน และหลายหมู่เกาะในหมู่เกาะฟิลิปปินส์ 
ภาพ:Lemondrop, an albino reticulated python.jpg|thumb|left|งูเหลือมเผือก
ปัจจุบันถือเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นของสหรัฐอเมริกา โดยมีการพบในอุทยานแห่งชาติเอเวอร์เกลดส์  เชื่อว่าถูกนำเข้ามาจากภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของผู้ที่นิยมเลี้ยงสัตว์เลื้อยคลาน เช่นเดียวกับงูหลาม ได้รับความนิยมอย่างมากโดยเฉพาะในตัวที่สีและลวดลายแปลกไปจากทั่วไปหรือสีกลายเป็นสีเผือกซึ่งมีราคาขายที่แพงมาก  ซึ่งงูเหลือมเมื่อเทียบนิสัยกับงูหลามหรืองูเหลือมชนิดอื่น ๆ แล้ว ดุร้ายกว่ามาก เลี้ยงให้เชื่องได้ยาก

**หมายเหตุ**
ได้มีการศึกษาด้านวิวัฒนการของงูเหลือม พบว่างูเหลือมและงูเหลือมติมอร์ (P. timoriensis) มีความแตกต่างทางพันธุกรรมไปจากงูในสกุล Python ชนิดอื่น ๆ จึงเห็นควรว่าควรแยกสกุลออกมาต่างหากเป็น Malayopython

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:สัตว์ป่าคุ้มครอง
หมวดหมู่:วงศ์งูเหลือม
หมวดหมู่:สัตว์เลื้อยคลานที่เป็นสัตว์เลี้ยง
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศไทย
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศพม่า
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศบังกลาเทศ
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบบนเกาะบอร์เนียว