อิสตันบูล

อิสตันบูล (İstanbul; Istanbul pronunciation.ogg) เดิมชื่อคอนสแตนติโนเปิล เป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในประเทศตุรกีและทวีปยุโรป (นับรวมเขตเมืองฝั่งเอเชีย) เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของประเทศตุรกี อิสตันบูลเป็นเมืองเชื่อมทวีปยูเรเชียโดยตั้งระหว่างช่องแคบบอสพอรัส (ซึ่งแยกยุโรปและเอเชีย) ระหว่างทะเลมาร์มาราและทะเลดำ เมืองอิสตันบูลมีชื่อเสียงทางด้านศูนย์กลางการค้าและประวัติศาสตร์ของฝั่งยุโรป ประมาณหนึ่งในสามของประชากรอาศัยอยู่ทางอานาโตเลียหรือฝั่งทวีปเอเชีย โดยมีประชากรทั้งหมดประมาณ 15 ล้านคน 
อิสตันบูลเป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลกโดยจัดว่าเป็นเมืองที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับสี่ของโลกและเป็นเมืองในยุโรปที่ใหญ่ที่สุด เมืองเป็นศูนย์กลางการปกครองของเทศบาลนครอิสตันบูล อิสตันบูลถือว่าเป็นสะพานเชื่อมระหว่างซีกโลกตะวันออกและตะวันตก
ในอดีตเมืองอิสตันบูลก่อตั้งขึ้นภายใต้ชื่อ ไบแซนไทน์ (Βυζάντιον) บนแหลมซาเรย์บูนู ราว 660 ปีก่อนคริสต์ศักราช เมื่อเวลาผ่านไปตัวเมืองค่อย ๆ ขยายขนาดและอิทธิพลเพิ่มขึ้นจนกลายเป็นหนึ่งในเมืองที่สำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์ โดยหลังจากการสถาปนาเป็นกรุงคอนสแตนติโนเปิล ใน ค.ศ. 330, ไบแซนไทน์ อยู่ในฐานะเมืองหลวงของจักรวรรดิมาเป็นเวลาเกือบ 16 ศตวรรษ ตั้งแต่จักรวรรดิโรมัน, ไบเซนไทน์ (330-1204) ละติน (1204–1761) จักรวรรดิไบแซนไทน์ภายใต้ราชวงศ์พาลาโอโลกอส (1261–1453) จนมาถึงจักรวรรดิไบแซนไทน์ (1453–1922) 
โดยเมืองไบแซนไทน์ได้กลายเป็นศูนย์กลางการเผยแผ่ศาสนาคริสต์ในช่วงเวลานั้น ก่อนที่ชาวออตโตมานจะพิชิตเมืองในปี ค.ศ. 1453 และเปลี่ยนให้กลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ของจักรวรรดิออตโตมันและศาสนามุสลิมในที่สุด
ตำแหน่งของเมืองถูกปรากฏบนหน้าประวัติศาสตร์ ทั้งบนเส้นทางสายไหม , เส้นทางผ่านของรถไฟไปยังยุโรป ตะวันออกกลาง และเป็นเพียงการเดินทางทะเลทางเดียวที่จะข้ามระหว่างทะเลดำและทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งทำให้เกิดความหลากหลายทางประชากร หลังจากสงครามประกาศอิสรภาพตุรกี อังการาได้รับเลือกให้เป็นเมืองหลวงของประเทศตุรกี เมืองไบแซนไทน์เปลี่ยนได้ชื่อเป็นอิสตันบูลในปัจจุบัน อย่างไรก็ตามเมืองคงความโดดเด่นด้านการเมืองและศิลปวัฒนธรรม และประชากรในเมืองมีจำนวนเพิ่มขึ้นเป็นสิบเท่านับจากปี ค.ศ. 1950 โดยมีผู้อพยพจากทั่วอานาโตเลียย้ายเข้ามาอาศัยในเขตเมือง อีกทั้งยังมีการขยายผังเมืองเพื่อที่จะรองรับประชากรได้มากขึ้น เกิดการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสร้างเครือข่ายการขนส่งที่ครอบคลุมเส้นทางภายในเมืองมากขึ้น  ในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 เทศกาลศิลปะดนตรีภาพยนตร์และวัฒนธรรมได้รับการก่อตั้งขึ้นที่นี่ และอิสตันบูลยังคงเป็นเมืองเจ้าภาพในปัจจุบัน 
ในปี 2558 นักท่องเที่ยวต่างชาติราว 12.56 ล้านคนได้เดินทางมายังอิสตันบูล และห้าปีหลังจากนั้นได้รับการขนานนามว่าเป็นเมืองหลวงแห่งวัฒนธรรมยุโรป จึงทำให้อิสตันบูลเป็นเมืองท่องเที่ยวอันดับห้าที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในโลก แหล่งท่องเที่ยวที่ใหญ่ที่สุดของเมืองคือศูนย์กลางประวัติศาสตร์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นส่วนหนึ่งของมรดกโลกโดยองค์การยูเนสโกและศูนย์กลางทางวัฒนธรรมและความบันเทิงของเมืองตั้งอยู่ในเขต Beyo Hornlu อิสตันบูลถือว่าเป็นเมืองระดับโลก  อิสตันบูลเป็นหนึ่งในเขตเศรษฐกิจที่เติบโตเร็วที่สุดในโลก  โดยเป็นเป็นที่ตั้งของสำนักงานใหญ่จำนวนมากของประเทศ รวมถึงสื่อและการเงินมากกว่าหนึ่งในสี่ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศของตุรกี . ด้วยความหวังว่าจะได้รับประโยชน์จากการฟื้นฟูและการขยายตัวเมืองมากขึ้น อิสตันบูลจึงเสนอสำหรับการเป็นเจ้าภาพโอลิมปิกฤดูร้อนถึงห้าครั้งในรอบยี่สิบปีที่ผ่านมา 

**ภูมินามวิทยา**
ไฟล์:Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg|left|thumb|upright|จักรพรรดิคอนสตันไทน์มหาราช
ชื่อดั้งเดิมของเมือง คือ ไบแซนเทียม (กรีก: Byον, ไบแซนติออน) ถูกตั้งโดยมูลนิธิเมกาเรียนเจ้าอาณานิคม 660 ปีก่อนคริสต์ศักราช  มีการสันนิษฐานว่ามีต้นกำเนิดมาจากชื่อบุคคลนามว่า ไบแซส ซึ่งประเพณีกรีกโบราณมักใช้ชื่อของกษัตริย์ในตำนานของในฐานะผู้นำของอาณานิคมกรีก แต่นักวิชาการสมัยใหม่ตั้งสมมติฐานว่าชื่อของไบแซส คือชาวเธรซ หรือ ชาวอีลิเลียนดั้งเดิมที่ย้ายการตั้งถิ่นฐานมายังเมกาเรียน
หลังจากจักรพรรดิคอนสตันไทน์มหาราชได้เปลี่ยนเป็นเมืองหลวงใหม่แห่งจักรวรรดิโรมันตะวันออกในศตวรรษที่ 30 เมืองนี้ได้กลายเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในฐานะเมืองคอนสแตนติโนเปิล ซึ่งมีชื่อในภาษาละตินว่า "Κωνσταντινούπολις" (Konstantinoúpolis) หมายถึง "เมืองคอนสแตนติน" นอกจากนี้เขายังพยายามที่จะเสนอชื่อ "โนวาโรม" โดยมาจากภาษากรีก "ΝέαῬώμη" Nea Romē (โรมใหม่) แต่ก็ไม่ได้มีการใช้กันอย่างแพร่หลาย 27 กรุงคอนสแตนติโนเปิลยังคงเป็นชื่อทางการของเมืองทางตะวันตก จนกระทั่งมีการก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกีและ Kostantiniyye (ภาษาตุรกีออตโตมัน: قسطنطينيه) และ Makam-e Qonstantiniyyah al-Mahmiyyah (หมายถึง "จุดยุทธศาสตร์คอนสแตนติโนเปิล") เป็นชื่อใหม่ที่ชาวออตโตมานใช้เรียกในระหว่างการปกครอง 
ส่วนอิสตันบูลและเป็นอีกชื่อหนึ่งที่ใช้ถายใต้การปกครองของชาวออตโตมาน ดังนั้นการใช้ชื่อกรุงคอนสแตนติโนเปิลในการอ้างถึงชื่อเมืองในช่วงยุคออตโตมัน (ตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 15) ตอนนี้ถือว่าเป็นเรื่องไม่ถูกต้องทางการเมือง ถึงแม้ว่าจะไม่ผิดพลาดทางประวัติศาสตร์ของชาวเติร์กก็ตาม
ในศตวรรษที่ 19 เมืองมีชื่ออื่นที่ถูกเรียกโดยชาวต่างชาติหรือเติร์ก โดยชาวยุโรปมักใช้กรุงคอนสแตนติโนเปิลอ้างถึงทั้งเมือง แต่ใช้ชื่อ Stamboul— เหมือนชาวเติร์กเพื่ออธิบายถึงคาบสมุทรที่มีกำแพงล้อมรอบระหว่างโกลเด้นฮอร์นและทะเลมาร์มารา และคำว่า Pera (จากคำภาษากรีกสำหรับ "ข้าม") ถูกใช้เพื่ออธิบายพื้นที่ระหว่างโกลเด้นฮอร์นและบอสฟอรัส แต่ชาวเติร์กนิยมเรียกในชื่อ Beyoğlu (ซึ่งกลายเป็นชื่อทางการของหนึ่งในเขตเลือกตั้งของเมืองในปัจจุบัน) นอกจากนี้ ชื่อว่า อิสลามบูล (หมายถึง "เมืองแห่งอิสลาม" หรือ "เต็มไปด้วยศาสนาอิสลาม") บางครั้งก็ใช้เรียกขานเพื่ออ้างถึงเมืองและยังคงมีจารึกอยู่บนเหรียญออตโตมัน ซึ่งมีการเชื่อว่าเป็นต้นกำเนิดของชื่อในปัจจุบัน อิสตันบูล , แต่ได้ถูกปฏิเสธโดยข้อเท็จจริงที่พบว่าชื่อนี้มีการปรากฏก่อนเป็นเวลานาน ก่อนที่ชาวออตโตมันจะได้รับชัยชนะด้วยซ้ำ
ส่วนชื่ออิสตันบูล (3=Istanbul pronunciation.ogg, ภาษาพูด ) สันนิษฐานมาจากวลีกรีกในยุคกลาง "εἰςτὴνΠόλιν" (ออกเสียงว่า ทิม ˈโบลิน) ซึ่งหมายถึง "เมือง" โดยเป็นชื่อที่คอนสแตนติโนเปิลถูกเรียกโดยชาวกรีกในท้องถิ่น สิ่งนี้สะท้อนสถานะเป็นเมืองใหญ่เพียงแห่งเดียวในบริเวณใกล้เคียง ความสำคัญของกรุงคอนสแตนติโนเปิลในโลกออตโตมันก็สะท้อนออกมาด้วยชื่อออตโตมัน 'Der Saadet' ซึ่งหมายถึง 'ประตูสู่ความรุ่งเรือง' อีกข้อสันนิษฐานคือ ชื่อที่วิวัฒนาการมาโดยตรงจากชื่อคอนสแตนติโนเปิลที่ลดพยางค์แรกและตัวที่สามไป ชาวตุรกีนิรุกติศาสตร์ชื่ออิสลามมาจากรากศัพท์ ("ชาวอิสลามจำนวนมาก") หรือ Islambul ("พบกับชาวอิสลาม") จากในฐานะเมืองหลวงของจักรวรรดิอิสลามออตโตมัน นอกจากนี้จากเอกสารชาวเติร์กบางแหล่งในศตวรรษที่ 17 เช่น Evliya Çelebi ได้อธิบายว่ามันเป็นชื่อของช่วงเวลาแบบชาวตุรกี คือ; ระหว่างศตวรรษที่ 17 ถึงปลายศตวรรษที่ 18 โดยมีการใช้อย่างเป็นทางการเช่นเดียวกัน การเรียกครั้งแรกของคำว่า อิสลามบูล มาจากสร้างเหรียญในปี 1703 (1115 AH) ในช่วงรัชสมัยของสุลต่านอาห์เหม็ดที่สาม อย่างไรก็ตามยังมีการใช้ชื่อคอนสแตนติโนเปิลในภาษาอังกฤษในศตวรรษที่ 20, อิสตันบูลเริ่มเป็นที่แพร่หลายหลังจากตุรกีนำตัวอักษรละตินมาใช้ในปี 1928 เพื่อกระตุ้นให้ประเทศอื่น ๆ ที่จะใช้ชื่อเมืองแบบภาษาตุรกีแทน
ในปัจจุบันตุรกีชื่อเขียนว่าอิสตันบูลกับอักขระ İ แบบอักษรตุรกีซึ่งแตกต่างกันระหว่างจุดและไม่มีจุด I ในภาษาอังกฤษเน้นที่พยางค์แรกหรือพยางค์สุดท้าย แต่ในภาษาตุรกีจะเน้นพยางค์ที่สอง คนที่มาจากอิสตันบูล เรียกว่า อิสตันบูลลู İstanbullu (พหูพจน์: อิสตันบูลลูลาร์ İstanbullular) 

**ประวัติศาสตร์**

**ไบแซนเทียม**
เมืองไบแซนเทียม (Byzantium) สร้างโดยชาวกรีกเมื่อ 667 ปีก่อนคริสตกาล โดยตั้งชื่อตามกษัตริย์ Byzas เมืองไบแซนเทียมถูกครอบครองและทำลายโดยจักรวรรดิโรมัน เมื่อปี พ.ศ. 739 (ค.ศ. 196) จากนั้นโรมันได้สร้างไบแซนเทียมขึ้นมาใหม่อีกครั้งในยุคของจักรพรรดิเซ็ปติมัส เซเวอรัส

**จักรวรรดิไบแซนไทน์**
จักรพรรดิคอนสแตนตินมหาราชแห่งจักรวรรดิโรมันได้ย้ายมาสร้างกรุงโรมใหม่ (Nova Roma) ที่ไบแซนเทียม แต่คนส่วนมากมักนิยมเรียกว่าเมือง "คอนสแตนติโนเปิล" มากกว่า ในภายหลังจักรวรรดิโรมันตะวันออกที่มีเมืองหลวงคือคอนสแตนติโนเปิลมักถูกเรียกว่า "จักรวรรดิไบแซนไทน์" คอนสแตนติโนเปิลเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปยุคนั้น หลังสงครามครูเสดครั้งที่ 4 คอนสแตนติโนเปิลถูกยึดและเผาทำลาย ก่อนจะถูกยึดกลับคืนได้ในภายหลัง
หลังจากล่มสลายของกรุงโรมและจักรวรรดิโรมันตะวันตก คอนสแตนติโนเปิลกลายเป็นเมืองหลวงเพียงแห่งเดียวของจักรวรรดิไบแซนไทน์ และเป็นศูนย์กลางของศาสนาคริสต์ นิกายอีสเทิร์นออโธด็อกซ์ โดยมีสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่อย่างเช่น โบสถ์ฮาเกีย โซเฟีย เป็นต้น

**จักรวรรดิออตโตมัน**
ในปี พ.ศ. 1996 (ค.ศ. 1453) สุลต่านเมห์เหม็ดผู้พิชิต ได้บุกยึดกรุงคอนสแตนติโนเปิล ตัวเมืองได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาใหม่อีกครั้งใต้อิทธิพลของวัฒนธรรมแบบมุสลิม ชื่อของเมืองเปลี่ยนเป็นอิสตันบูล ในสมัยของจักรวรรดิออตโตมัน เมืองอิสตันบูลได้เจริญรุ่งเรืองขึ้นเป็นอย่างมาก

**สาธารณรัฐตุรกี**
เมื่อสาธารณรัฐตุรกีถูกก่อตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2466 (ค.ศ. 1923) เมืองหลวงของประเทศย้ายจากอิสตันบูลไปที่เมืองอังการา นับระยะเวลาที่อิสตันบูลเป็นเมืองหลวงทั้งสิ้น 1,610 ปี

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**

หมวดหมู่:เมืองในประเทศตุรกี
หมวดหมู่:เมืองหลวงทางวัฒนธรรมของยุโรป
หมวดหมู่:เมืองโบราณในประเทศตุรกี
หมวดหมู่:นครศักดิ์สิทธิ์
หมวดหมู่:เมืองหลวงของรัฐสิ้นสภาพ