อำเภอห้วยทับทัน

ห้วยทับทัน  เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดศรีสะเกษ ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันตกของจังหวัด โดยมีพื้นที่ติดต่อกับจังหวัดสุรินทร์ อำเภอนี้มีผลิตภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก คือ ไก่ย่างไม้มะดันห้วยทับทัน

**ที่มาของชื่อ**
เดิมน่าจะชื่อว่า "ห้วยทัพทัน" เพราะมีความหมายสอดคล้องตำนานเมืองศรีสะเกษมากกว่า แต่ในปัจจุบันเพี้ยนมาเป็น "ห้วยทับทัน" จากตำนานที่ว่า สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีของไทย เมื่อพระเจ้าเอกทัศครองราชย์อยู่นั้น ได้เกิดอาเพศช้างเผือกแตกโรงหนี แล้วมุ่งหน้ามาทางทิศตะวันออก มาถึงเขตดินแดนเขมรป่าดง (เขตจังหวัดศรีสะเกษและสุรินทร์ในปัจจุบัน) พระเจ้าเอกทัศทรงให้ทหารนายกองออกตามจับช้างเผือก ขบวนทหารร่วมกับหัวหน้ากลุ่มชนชาวเขมรป่าดงที่ชำนาญการจับช้าง ออกตามจับช้างจน "มาทัน" ที่ลำธารแห่งหนึ่งปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอห้วยทับทัน จึงเห็นตัวช้างแต่ยังจับไม่ได้ ชาวบ้านจึงเรียกชื่อลำธารที่นายกองจับช้างตามมาทันนั้นว่า ห้วยทัพทัน เพราะกองทัพตามจับช้างมาทันที่นั่น ช้างเผือกวิ่งหนีเลยไปทางทิศใต้ด้านเขาพนมดงรัก จึงไล่ติดตามจนจับช้างเผือกได้ที่เชิงเขาพนมดงรัก ในเขตอำเภอกันทรลักษ์ปัจจุบัน เมื่อนำช้างเผือกมาถึงหมู่บ้านใหญ่บ้านหนึ่งซึ่งเป็นตัวเมืองศรีสะเกษปัจจุบัน ช้างเผือกได้รับบาดเจ็บ พอรักษาพยาบาลช้างจนหายแล้วจึงออกเดินทางนำช้างเผือกส่งถึงกรุงศรีอยุธยา ชาวบ้านเป็นชาวกูยจึงเรียกหมู่บ้านนั้นว่า "บ้านเจียงอี" (ภาษากูย แปลว่า "บ้านช้างเจ็บ") และวัดในหมู่บ้านจึงได้ชื่อว่า "วัดเจียงอี" นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

**ประวัติ**
อำเภอห้วยทับทันแยกออกมาจากอำเภออุทุมพรพิสัยและประกาศตั้งเป็นกิ่งอำเภอห้วยทับทัน เมื่อวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2520 ต่อมาทำการเปิดกิ่งอำเภอเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2520 โดยใช้ใต้ถุนศาลาวัดประชารังสรรค์เป็นสถานที่ทำการกิ่งอำเภอ และได้รับงบประมาณก่อสร้างที่ว่าการอำเภอถาวรเมื่อ พ.ศ. 2524 ต่อมากระทรวงมหาดไทยได้ประกาศยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2529

**ภูมิศาสตร์**

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอห้วยทับทันตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองจันทร์  - ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภออุทุมพรพิสัย - ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอปรางค์กู่ - ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสำโรงทาบ (จังหวัดสุรินทร์) 

**แหล่งน้ำ**
ห้วยทับทัน เป็นลำห้วยที่ไหลมาจากอำเภอบัวเชด จังหวัดสุรินทร์ เป็นเส้นแบ่งเขตระหว่างจังหวัดสุรินทร์และจังหวัดศรีสะเกษในเขตอำเภอห้วยทับทัน  อำเภอเมืองจันทร์  อำเภอโพธิ์ศรีสุวรรณ และ อำเภอบึงบูรพ์ไหลลงไปบรรจบแม่น้ำมูลบริเวณอำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอห้วยทับทันแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล 82 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอห้วยทับทันประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง (เทศบาลตำบล 2 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 5 แห่ง) ได้แก่- เทศบาลตำบลห้วยทับทัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยทับทัน เฉพาะหมู่ที่ 1, 2, 6–8- เทศบาลตำบลจานแสนไชย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจานแสนไชยทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยทับทัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยทับทัน เฉพาะหมู่ที่ 3–5- องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองหลวงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลกล้วยกว้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกล้วยกว้างทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลผักไหม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผักไหมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลปราสาท  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปราสาททั้งตำบล

**ประชากร**

**สาธารณสุข**
 สำนักงานสาธารณสุขอำเภอห้วยทับทัน- โรงพยาบาลห้วยทับทัน- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพในตำบลต่าง ๆ

**การศึกษา**
ป้ายโรงเรียนห้วยทับทันวิทยาคม- โรงเรียนมัธยมศึกษา สพม. 2 แห่ง  ได้แก่ โรงเรียนห้วยทับทันวิทยาคม (ตำบลห้วยทับทัน) และโรงเรียนผักไหมวิทยานุกูล (ตำบลผักไหม)- โรงเรียนในสังกัด สพฐ. 28 แห่ง
** โรงเรียนประถมศึกษา 23 แห่ง
**# โรงเรียนบ้านปะโด๊ะ  (ตำบลปราสาท)
**# โรงเรียนบ้านหนองอาคูณ  (ตำบลปราสาท)                                                                       
**# โรงเรียนบ้านขะยูง  (ตำบลปราสาท)                                                                                
**# โรงเรียนบ้านหว้า  (ตำบลปราสาท)    
**# โรงเรียนอนุบาลห้วยทับทัน  (ตำบลห้วยทับทัน)                                                                    
**# โรงเรียนบ้านเทศบาล ๑ (หนองสิมใหญ่)  (ตำบลห้วยทับทัน)                                                                      
**# โรงเรียนบ้านสร้างเรือ  (ตำบลห้วยทับทัน) 
**# โรงเรียนบ้านจังเอิน  (ตำบลเมืองหลวง)                                                                   
**# โรงเรียนบ้านหนองน้ำขุ่น  (ตำบลเมืองหลวง)                                                                       
**# โรงเรียนบ้านหนองสะมอน  (ตำบลเมืองหลวง)                                                                    
**# โรงเรียนบ้านเมืองน้อย  (ตำบลเมืองหลวง)                                                                 
**# โรงเรียนบ้านเมืองหลวง  (ตำบลเมืองหลวง) 
**# โรงเรียนบ้านกล้วยกว้าง  (ตำบลกล้วยกว้าง) 
**# โรงเรียนบ้านพอกหนองแข้  (ตำบลกล้วยกว้าง) 
**# โรงเรียนบ้านไพรพระยอม  (ตำบลกล้วยกว้าง) 
**# โรงเรียนบ้านไฮใหญ่  (ตำบลกล้วยกว้าง) 
**# โรงเรียนบ้านพงสิม  (ตำบลจานแสนไชย)  
**# โรงเรียนบ้านจานแสนไชย  (ตำบลจานแสนไชย)
**# โรงเรียนบ้านนานวนหนองแคน  (ตำบลจานแสนไชย) 
**# โรงเรียนบ้านตาทอง  (ตำบลผักไหม) 
**# โรงเรียนบ้านกระสังข์  (ตำบลผักไหม) 
**# โรงเรียนบ้านกระเต็ล  (ตำบลผักไหม)
** โรงเรียนมัธยมศึกษาขยายโอกาส 5 แห่ง                                       
**# โรงเรียนบ้านปราสาท  (ตำบลปราสาท)   
**# โรงเรียนบ้านอีสร้อย  (ตำบลปราสาท)   
**# โรงเรียนบ้านโทะ  (ตำบลเมืองหลวง)      
**# โรงเรียนบ้านบุยาว  (ตำบลกล้วยกว้าง)
**# โรงเรียนบ้านนาทุ่ง  (ตำบลผักไหม)
**# โรงเรียนบ้านพระวร  (ตำบลจานแสนไชย) 

**การขนส่ง**
ทางถนน
อำเภอห้วยทับทันมีถนนสายหลักคือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 226 (นครราชสีมา–อุบลราชธานี) ซึ่งเชื่อมระหว่างหัวยทับทัน–เมืองสุรินทร์ ระยะทาง 64 กิโลเมตร และเชื่อมระหว่างห้วยทับทัน–เมืองศรีสะเกษ ระยะทาง 37 กิโลเมตร
ทางรถไฟ
อำเภอห้วยทับทันมีสถานีรถไฟประจำอำเภอคือสถานีรถไฟห้วยทับทัน โดยรถไฟเกือบทุกขบวน (ยกเว้นรถด่วนพิเศษอีสานวัตนาที่ 23/24 และรถด่วนพิเศษดีเซลรางที่ 21/22) จะหยุดรับ–ส่งผู้โดยสารที่สถานีนี้

**การท่องเที่ยว**

**ปราสาทห้วยทับทัน**
ปราสาทบ้านปราสาท (ห้วยทับทัน) ถูกสำรวจพบและขึ้นทะเบียนโบราณสถานของชาติใน พ.ศ. 2478 โดยตั้งอยู่ที่วัดปราสาทพนาราม บ้านปราสาท หมู่ที่ 12 ตำบลปราสาท อยู่ห่างจากตัวจังหวัดศรีสะเกษประมาณ 39 กิโลเมตร ตัวปราสาทประกอบด้วยปรางค์อิฐ 3 องค์ ตั้งอยู่บนฐานศิลาแลงเดียวกันในแนวเหนือ-ใต้ มีกำแพงล้อมรอบพร้อมซุ้มประตู สันนิษฐานว่า เดิมมี 3 หรือ 4 ทิศ ปัจจุบันคงเหลือเพียงด้านทิศใต้เท่านั้น ก่อด้วยศิลาแลง ปรางค์สององค์ที่ขนาบข้างขนาดเดียวกัน  ได้รับการดัดแปลงรูปแบบไปมาก โดยเฉพาะส่วนหลังคาและประตู ซึ่งก่อทึบหมดทุกด้าน ยังคงปรากฏกรอบประตูหินทรายและชิ้นส่วนทับหลังสลักภาพการกวนเกษียรสมุทรตกอยู่  ปราสาทแห่งนี้สร้างขึ้นตามความเชื่อในศาสนาพราหมณ์ เป็นศิลปกรรมร่วมสมัยแบบบาปวน  สมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 ราวพุทธศตวรรษที่ 16 และบูรณะมาแล้ว 3 ยุค กรมศิลปากรได้มีการขุดพบวัตถุโบราณคือ เทวรูปศิลาหินทราย ทับหลังพระอิศวรทรงโคอุศุภราช หรือโคนนทิ และ ทับหลังกูรมาวตาร และในวันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2551 ได้สำรวจขุดพบ และโครงกระดูกมนุษย์โบราณอายุราว 3 พันปี ตั้งแต่ยุคหินใหม่  กำไลสำริด เภาชนะดินเผา  ลูกปัดสี กระเบื้องเคลือบ กระดองเต่า  ขาวสารที่กลายเป็นหิน

**วัฒนธรรม**
3 กลุ่มชาติพันธุ์
ประกอบไปด้วย ชาติพันธุ์เขมร  ชาติพันธุ์กูยและ ชาติพันธุ์ลาว

**ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น**
อำเภอห้วยทับทันมีผลิตภัณฑ์ที่มีชื่อเสียง คือ ไก่ย่างไม้มะดัน ผลิตจากไก่พื้นเมืองสามสายเลือด ใช้ไม้มะดันเป็นไม้เสียบไก่ รสชาติจะออกเปรี้ยวพอเหมาะกับสูตรเครื่องปรุง ลักษณะพิเศษคือการนำไม้มะดันที่ขึ้นตามธรรมชาติมาเหลาเสียบเป็นไม้ปิ้งซึ่งต่างจากที่อื่น 
นอกจากนั้นยังมีผลิตภัณฑ์อีกอย่างหนึ่ง คือ ผ้าไหมเก็บย้อมมะเกลือ (ผ้าทอยกดอกลายลูกแก้ว) เป็นผ้าไหมที่ผ่านกรรมวิธีการย้อมด้วยวิธีการพื้นบ้าน (แช่น้ำมะเกลือ) 300 แดด 60 จุ่ม และนำมาปักเพิ่มลวดลวย ด้วยเส้นไหมหลากหลายสี เพื่อเพิ่มมูลค่า เรียกว่า “การแซว”  อีกทั้งยังเป็นสินค้า GI (Geographical Indication) สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ศูนย์เรียนรู้ผ้าไหมเก็บย้อมมะเกลือ ตั้งอยู่ ณ บ้านเมืองหลวง หมู่ที่ 3 ตำบลเมืองหลวง  

**อ้างอิง**
ห้วยทับทัน