อำเภอตะพานหิน

ตะพานหิน เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดพิจิตร เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอบางมูลนาก อำเภอโพทะเล และอำเภอเมืองพิจิตร ทางราชการได้แบ่งพื้นที่การปกครองตำบลทับคล้อ ตำบลคลองคูณ ของอำเภอบางมูลนาก ตำบลวังสำโรง ของอำเภอโพทะเล และตำบลห้วยเกตุ ของอำเภอเมืองพิจิตร ออกมาตั้งเป็น กิ่งอำเภอตะพานหิน 
และต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะขึ้นเป็น อำเภอตะพานหิน 

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอตะพานหินเป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอโพธิ์ประทับช้าง อำเภอเมืองพิจิตร และอำเภอวังทรายพูน- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอทับคล้อ- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบางมูลนากและอำเภอโพทะเล- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบึงนารางและอำเภอโพธิ์ประทับช้าง

**ประวัติ**
ท้องที่อำเภอตะพานหิน เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอบางมูลนาก อำเภอโพทะเล และอำเภอเมืองพิจิตร ทางราชการได้แบ่งพื้นที่การปกครองตำบลทับคล้อ ตำบลคลองคูณ ของอำเภอบางมูลนาก ตำบลวังสำโรง ของอำเภอโพทะเล และตำบลห้วยเกตุ ของอำเภอเมืองพิจิตร ออกมาตั้งเป็น กิ่งอำเภอตะพานหิน ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2479 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 24 มกราคม ปีเดียวกัน โดยให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเมืองพิจิตร 
และต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะขึ้นเป็น อำเภอตะพานหิน ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2483 โดยให้มีผลตั้งแต่วันที่ 16 เมษายน ปีเดียวกัน ประกอบไปด้วย 7 ตำบล (ในขณะนั้น) ได้แก่ ตำบลตะพานหิน ตำบลห้วยเกตุ ตำบลทับคล้อ ตำบลคลองคูณ ตำบลวังสำโรง ตำบลทุ่งโพธิ์ และตำบลท้ายทุ่ง- วันที่ 24 มกราคม 2479 แยกพื้นที่ตำบลห้วยเกตุ ของอำเภอเมืองพิจิตร ตำบลทับคล้อ ตำบลคลองคูณ ของอำเภอบางมูลนาก และตำบลวังสำโรง ของอำเภอโพทะเล มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอตะพานหิน ขึ้นกับอำเภอเมืองพิจิตร- วันที่ 25 กรกฎาคม 2481 ตั้งตำบลตะพานหิน แยกออกจากตำบลห้วยเกตุ- วันที่ 25 มีนาคม 2482 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอบางมูลนาก กับกิ่งอำเภอตะพานหิน อำเภอเมืองพิจิตร โดยโอนพื้นที่ตำบลทุ่งโพธิ์ และตำบลท้ายทุ่ง ของอำเภอบางมูลนาก มาขึ้นกับกิ่งอำเภอตะพานหิน อำเภอเมืองพิจิตร- วันที่ 16 เมษายน 2483 ยกฐานะกิ่งอำเภอตะพานหิน อำเภอเมืองพิจิตร เป็น อำเภอตะพานหิน ประกอบไปด้วย 7 ตำบล (ในขณะนั้น) ได้แก่ ตำบลตะพานหิน ตำบลห้วยเกตุ ตำบลทับคล้อ ตำบลคลองคูณ ตำบลวังสำโรง ตำบลทุ่งโพธิ์ และตำบลท้ายทุ่ง- วันที่ 26 ธันวาคม 2487 จัดตั้งเทศบาลตำบลตะพานหิน ในท้องที่ตำบลตะพานหิน- วันที่ 22 เมษายน 2484 ตั้งตำบลหนองพยอม แยกออกจากตำบลตะพานหิน- วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลดงตะขบ แยกออกจากตำบลทุ่งโพธิ์ และตั้งตำบลวังสำโรง แยกออกจากตำบลคลองคูณ- วันที่ 16 มีนาคม 2491 ตั้งตำบลงิ้วราย แยกออกจากตำบลตะพานหิน และตำบลห้วยเกตุ- วันที่ 16 พฤศจิกายน 2491 ตั้งตำบลไทรโรงโขน แยกออกจากตำบลห้วยเกตุ- วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลทับคล้อ ในท้องที่บางส่วนของตำบลทับคล้อ- วันที่ 23 ธันวาคม 2501 ตั้งตำบลเขาเจ็ดลูก แยกออกจากตำบลหนองพยอม ตั้งตำบลวังหว้า แยกออกจากตำบลคลองคูณ และตำบลห้วยเกตุ ตั้งตำบลเขาทราย แยกออกจากตำบลทับคล้อ และตำบลท้ายทุ่ง- วันที่ 26 สิงหาคม 2512 จัดตั้งสุขาภิบาลเขาทราย ในท้องที่บางส่วนของตำบลเขาทราย- วันที่ 4 ธันวาคม 2522 ตั้งตำบลวังหลุม แยกออกจากตำบลหนองพยอม- วันที่ 18 ธันวาคม 2524 ขยายเขตเทศบาลตำบลตะพานหิน ตามความเจริญของชุมชน โดยครอบคลุมมาถึงบางส่วนของตำบลห้วยเกตุ บางส่วนของตำบลหนองพยอม และบางส่วนของตำบลงิ้วราย- วันที่ 26 เมษายน 2526 แยกพื้นที่ตำบลทับคล้อ ตำบลเขาทราย ตำบลเขาเจ็ดลูก และตำบลท้ายทุ่ง อำเภอตะพานหิน ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอทับคล้อ ขึ้นกับอำเภอตะพานหิน- วันที่ 2 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลทับหมัน แยกออกจากตำบลวังสำโรง- วันที่ 12 สิงหาคม 2530 ยกฐานะกิ่งอำเภอทับคล้อ อำเภอตะพานหิน เป็น อำเภอทับคล้อ- วันที่ 24 กันยายน 2538 ยกฐานะเทศบาลตำบลตะพานหิน เป็น เทศบาลเมืองตะพานหิน- วันที่ 9 มกราคม 2539 ตั้งตำบลไผ่หลวง แยกออกจากตำบลไทรโรงโขน และตำบลห้วยเกตุ- วันที่ 18 กรกฎาคม 2551 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลหนองพยอม เป็น เทศบาลตำบลหนองพยอม

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอตะพานหินแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 13 ตำบล 97 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอตะพานหินประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่- เทศบาลเมืองตะพานหิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตะพานหินทั้งตำบล- เทศบาลตำบลหนองพยอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองพยอมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลงิ้วราย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลงิ้วรายและตำบลไทรโรงโขนทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยเกตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยเกตุทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งโพธิ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งโพธิ์ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลดงตะขบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงตะขบทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลคลองคูณ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองคูณทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลวังสำโรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังสำโรงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลวังหว้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังหว้าทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลวังหลุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังหลุมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลทับหมัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทับหมันทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลไผ่หลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไผ่หลวงทั้งตำบล

**แหล่งท่องเที่ยว**
วัดเทวประสาท พระพุทธเกตุมงคล หรือหลวงพ่อใหญ่ วัดเทวประสาทเป็นพระพุทธรูป   ปางประทานพร  หน้าตักกว้าง 20 เมตร เฉพาะองค์พระสูง 30 เมตรแท่นสูง 4 เมตรรวมความสูงทั้งสิ้น 34 เมตรสร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็กเมื่อปีพ.ศ. 2513นับเป็นพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะสวยงามได้สัดส่วนและใหญ่ที่สุดของจังหวัดพิจิตร หากท่านเดินทางโดยรถไฟจะมองเห็นองค์พระเหลืองอร่ามแต่ไกล
*วัดพระพุทธบาทเขารวก ตั้งอยู่ที่หมู่ 5 ตำบลวังหลุม อำเภอตะพานหิน อยู่ห่างจากอำเภอตะพานหินไปประมาณ 10 กิโลเมตร ภายในวัดมีรอยประดิษฐานพระพุทธบาทจำลอง ซึ่งจำลองมาจากวัดพระพุทธบาทจังหวัดสระบุรีมีพระอาจารย์โง่นไสรโย อดีตพระเกจิอาจารย์ชื่อดังองค์หนึ่งจำพรรษาอยู่ ซึ่งท่านเป็นผู้สร้างพระพุทธวิโมกข์ปางสมาธิ ขนาดหน้าตักกว้าง29 นิ้ว มอบให้โรงเรียนต่างๆ ทั่วประเทศ นอกจากนี้ยังมีกลองที่ทำด้วยไม้ประดู่ที่ใหญ่ที่สุดในโลก และรูปปั้นฤๅษีอายุ 1,000-1,500 ปีซึ่งเป็นหินศิลาแลงจากลุ่มแม่น้ำเขิน ภายในวัดยังมีสวนสัตว์ขนาดเล็กซึ่งมีสัตว์หลายชนิดไว้ให้ชมและศีกษาอีกด้วย
*บึงน้ำกลัด ตั้งอยู่ที่หมู่ 6 บ้านน้ำกลัดตำบลวังสำโรง อำเภอตะพานหิน อยู่ห่างจากอำเภอตะพานหินประมาณ15 กิโลเมตรโดยใช้เส้นทางสายตะพานหิน - วังสำโรง และเส้นทาง วังสำโรง – ไผ่ท่าโพ (ทางหลวงหมายเลข 1070) จากอำเภอตะพานหินถึงทางแยกเข้าบึงมีป้ายบอกหมู่บ้าน อพป.บึงน้ำกลัด เลี้ยวขวาประมาณ 400 เมตร เป็นถนนลาดยางจากนั้นเลี้ยวซ้ายประมาณ 300 เมตรสภาพทั่วไปเป็นบึงกว้าง พื้นที่ประมาณ 120 ไร่และในช่วงฤดูหนาวประมาณเดือนพฤศจิกายน - พฤษภาคม จะมีนกเป็ดน้ำ นกกระยางขาวและนกตับแคจำนวนมากบินอพยพหนีความหนาวจากไซบีเรีย ประเทศจีนมาอาศัยอยู่บริเวณบึงน้ำกลัดแห่งนี้โดยเฉพาะในเดือนธันวาคม จะเป็นเดือนที่มีนกชนิดต่าง ๆ อาศัยอยู่มากที่สุด
*กลุ่มผ้าทอด้วยมือบ้านป่าแดง กลุ่มผ้าทอด้วยมือบ้านป่าแดงมีการทอผ้าด้วยมือ  ไว้ให้นักท่องเที่ยวได้ชมและ  เลือกซื้อเป็นผ้าจากผ้าย ผสมไหมที่มีสีสันต่าง ๆ มากมายทั้งยังมีราคาถูกกว่า ผ้าทอด้วยมือของจังหวัดอื่นมาก ด้วยคุณสมบัติต่าง ๆ เหล่านี้เองที่ทำให้ ผ้าทอด้วยมือ ของบ้านป่าแดง อำเภอตะพานหินเป็นที่นิยม อย่างแพร่หลายจนถึงประเทศในทวีปยุโรป บางประเทศ เช่น อิตาลีและฝรั่งเศส เป็นต้นผ้าทอมือนี้  สามารถหาซื้อได้จาก บ้านป่าแดง หมู่ที่ 1 และหมู่ที่ 6 ตำบลหนองพยอม อำเภอตะพานหินห่างจากอำเภอประมาณ 5 กิโลเมตร            
*งานประเพณีกำฟ้า จัดขึ้นในวันขึ้น 2 - 3 ค่ำ เดือน 3 เป็นประเพณีที่สำคัญของชาวไทยพวน จัดขึ้นที่วัดป่าแดงพยอม บ้านป่าแดง ตำบลหนองพยอม ประเพณีนี้จัดขึ้นเพื่อแสดงความเคารพบูชาเทวดาและพระมหากษัตริย์เมื่อถึงวันกำฟ้าชาวไทยพวนจะกลับมายังบ้านของตน เพื่อร่วมทำบุญกับญาติพี่น้อง พบปะสังสรรค์ และเล่นกีฬาพื้นบ้าน

**อ้างอิง**

ตะพานหิน