ภาษาอุยกูร์

เสียงพูด "วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี" ในภาษาอุยกุร์: ۋىكىپېدىيە ، ئوچۇق ئېنسىكلوپېدىيە
ภาษาอุยกูร์ (ئۇيغۇر تىلى, Уйғур тили, Uyghur tili, Uyƣur tili, ujɣur tili หรือ ئۇيغۇرچە, Уйғурчә, Uyghurche, Uyƣurqə, ujɣurˈtʃɛ, CTA: Uyğurçä; อดีตรู้จักกันในชื่อ ตุรกีตะวันออก) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิกที่เขียนในอักษรเปอร์เซีย-อาหรับ มีผู้พูด 25 ล้านคน ส่วนใหญ่พูดโดยชาวอุยกูร์ในเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ของจีนตะวันตก และมีชุมชนสำคัญที่พูดภาษานี้ในประเทศคาซัคสถาน คีร์กีซสถาน และอุซเบกิสถานกับหลายประเทศที่มีชาวอุยกูร์พลัดถิ่น ภาษอุยกูร์เป็นภาษาราชการของเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ และมีการใช้งานทั้งในทางสังคมและทางการ เช่นเดียวกันกับสื่อสิ่งพิมพ์ โทรทัศน์ กับวิทยุ และใช้เป็นภาษากลางของชนกลุ่มน้อยในซินเจียง 
ระบบการเขียนที่ดัดแปลงจากอักษรอหารับเป็นอักษรที่พบได้มากที่สุดและเป็นอักษรมาตรฐานอักษรเดียวในประเทศจีน ถึงแม้ว่าจะมีการใช้ระบบการเขียนอื่นด้วยวัตถุประสงค์เสริมและประวัติศาสตร์ ชัดตัวอักษรอาหรับต้องเขียนสัญลักษณ์สระทั้งหมด เนื่องจากการปรับปรุงอักษรเปอร์เซีย-อาหรับในคริสต์ศตวรรษที่ 20 และยังมีอักษรละตินสองแบบ กับอักษรซีริลลิกแบบเดียวให้ใช้งาน แม้ว่าจะมีผู้ใช้งานน้อยกว่าอักษรอาหรับก็ตาม

**ไวยากรณ์**
การเรียงประโยคเป็นแบบ ประธาน-กรรม-กริยา ปรบท คำแสดงความเป็นเจ้าของ คำคุณศัพท์ คำบอกจำนวน มาก่อนคำนามที่ขยาย และคำแสดงคำถามอยู่ต้นประโยค มีคำอุปสรรคและปัจจัย การเรียงลำดับคำมีการแยกระหว่างประธานและกรรมรอง หัวข้อและความเห็น นามมี 8 การก แสดงด้วยปัจจัย ปัจจัยของคำกริยาแสดงประธาน บุคคล จำนวน  รูปแบบของคำกริยามีรูปถูกกระทำ ผลสะท้อน ความสัมพันธ์ร่วมกัน และเป็นเหตุเป็นผล

**คำศัพท์**
คำศัพท์พื้นฐานมาจากภาษากลุ่มเตอร์กิก มีคำยืมจากภาษาเปอร์เซียมากเช่นเดียวกับภาษาอุซเบก นอกจากนี้เป็นคำยืมจากภาษาจีนและภาษารัสเซีย

**ระบบการเขียน**
ไฟล์:Military Museum of Xinjiang signboard in Uyghur-Mandarin.jpg|thumb|ป้ายหน้าพิพิธภัณฑ์ทหารซินเจียงเขียนในภาษาอุยกูร์ (ใช้อักษรอาหรับ) และภาษาจีนมาตรฐาน
ไฟล์:Yining.jpg|thumb|ป้ายที่Ghulja ซินเจียง เขียนในภาษาอุยกูร์ (ใช้อักษรอาหรับ) และภาษาจีน (ทั้งอักษรจีนและพินอิน)
ภาษาคาร์ลุกเริ่มเขียนด้วยอักษรเปอร์เซีย-อาหรับ (Kona Yëziq) ในคริสต์ศตวรรษที่ 10 เมื่อกลุ่มคาราข่านเข้ารับอิสลาม ต่อมา มีการปรับปรุงอักษรเปอร์เซีย-อาหรับในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ด้วยการใช้เครื่องหมายแสดงเสียงสระทุกเสียง และกำจัดอักษรอาหรับที่ไม่มีเสียงในภาษาอุยกูร์สมัยใหม่ ภาษานี้โดยหลักเขียนด้วยอักษรฐานเปอร์เซีย-อาหรับ ซึ่งต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกสมัยใหม่หลายภาษา และยังมีอักษรซีริลลิกแบบเดียวและอักษรละตินสองแบบที่มีผู้ใช้งานน้อยกว่า
ชุดตัวอักษรสี่รูปแบบที่ใช้ในปัจจุบันสามารถสังเกตได้จากข้างล่างนี้.- ชุดตัวอักษรอาหรับอุยกูร์ (Uyghur Arabic alphabet หรือ UEY)- ชุดตัวอักษรซีริลลิกอุยกูร์ (Uyghur Cyrillic alphabet หรือ USY)- อักษรใหม่อุยกูร์ (Uyghur New Script หรือ UYY)- ชุดอักษรละตินอุยกูร์ (Uyghur Latin alphabet หรือ ULY)
ตารางอักษรข้างล่างแสดงชุดเปรียบเทียบอักษร พร้อมกับการถอดเสียงในสัทอักษรสากล

**ตัวอย่างข้อความ**
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างข้อความภาษาอุยกูร์

**อ้างอิง**

**ทั่วไป**
 hdl-access=free- archive-date=2006-10-22- editor-first2=Carl- Cite book |last1=Engesæth |first1=Tarjei |url=http://kuscholarworks.ku.edu/dspace/bitstream/1808/5624/3/EngYakDwy2009_Uyg1full_10.pdf |title=Greetings from the Teklimakan: A Handbook of Modern Uyghur, Volume 1 |last2=Yakup |first2=Mahire |last3=Dwyer |first3=Arienne |date=2009 |publisher=University of Kansas Scholarworks |isbn=978-1-936153-03-9 |location=Lawrence |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401001721/http://kuscholarworks.ku.edu/dspace/bitstream/1808/5624/3/EngYakDwy2009_Uyg1full_10.pdf |archive-date=1 April 2010 |url-status=dead- location=London- editor-first2=Éva Ágnes- editor-first2=Éva Ágnes- place=Cambridge- translator-first=Anne- location=Wiesbaden

**อ่านเพิ่ม**
 citeseerx=10.1.1.692.7380

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:ตระกูลภาษาเตอร์กิก
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศจีน
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศคาซัคสถาน
หมวดหมู่:ภาษาประธาน–กรรม–กริยา