อาหารเลี้ยงเชื้อ

ไฟล์:Agar plate with colonies.jpg|right|thumb|250px|อาหารเลี้ยงเชื้อแบบแข็ง ตัวอย่างของอาหารสำหรับเลี้ยงแบคทีเรีย เส้นสีส้มเป็นกลุ่มของแบคทีเรียที่เจริญหลังจากขีด (streak) ลงบนอาหาร
อาหารเลี้ยงเชื้อ (culture medium) หมายถึง อาหารทั้งชนิดเหลวและแบบแข็ง (ใส่วุ้น) เพื่อสนับสนุนการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์หรือเซลล์  หรือพืชขนาดเล็กเช่น มอส (Physcomitrella patens) อาหารเลี้ยงเชื้อมีหลายชนิดซึ่งจะใช้เลี้ยงจุลินทรีย์หรือเซลล์ต่างชนิดกัน
อาหารเลี้ยงเชื้อควรมีลักษณะดังนี้คือ มีธาตุอาหาร และความเข้มข้นที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ มีค่าความเป็นกรดด่าง (พีเอช) ที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ปราศจากสารพิษ ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ต้องไม่มีสิ่งมีชีวิตใดๆ อยู่ในอาหารเลี้ยงเชื้อ

**ชนิดของอาหารเลี้ยงเชื้อ**
อาหารเลี้ยงเชื้อที่รู้จักทั่วไปสำหรับจุลินทรีย์คือ nutrient broths (อาหารเหลว) หรือ LB medium (Lysogeny Broth) อาหารเหลวถูกทำให้เป็นอาหารแข็งด้วยการเติมวุ้นแล้วเทลงในจานเพาะเชื้อ (Petri dish) แล้วปล่อยให้แข็ง แล้วจึงนำไปเลี้ยงจุลินทรีย์ มีแบคทีเรียน้อยมากที่ย่อยสลายวุ้นได้ แบคทีเรียจึงเจริญเป็นโคโลนีบนอาหารแข็ง ถ้าในอาหารเหลว จุลินทรีย์จะเจริญในลักษณะคอลลอยด์ในอาหารเหลว

**Nutrient media**
 Nutrient media เป็นแหล่งของกรดอะมิโนและไนโตรเจน เช่น สารสกัดจากเนื้อวัว สารสกัดจากยีสต์ - Basal medium ประกอบด้วยกลูโคสเป็นแหล่งคาร์บอน น้ำ  และธาตุอาหารอื่นๆที่จุลินทรีย์ต้องการ- Chemically defined medium ประกอบด้วยสารเคมีเท่านั้น ไม่มีสารสกัดจากยีสต์ สัตว์หรือพืช- differential medium เป็นอาหารที่เติมอินดิเคเตอร์ที่จะบ่งชื้ถึงการเปลี่ยนแปลงปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นระหว่างการเจริญ

**Minimal media**
Minimal mediumประกอบด้วย แหล่งคาร์บอนสำหรับการเจริญของแบคทีเรีย เช่นกลูโคสหรืออื่นๆ ธาตุอาหารที่เหมาะสมกับแบคทีเรียแต่ละสปีชีส์ เช่น แมกนีเซียม ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และกำมะถัน อาหารบางชนิดจะเพิ่มกรดอะมิโนหรืออื่นให้เหมาะสมกับสายพันธุ์เฉพาะ

**Selective media**
ไฟล์:Campylobacter jejuni.jpg|250px|thumb|right|Blood-free, charcoal-based selective medium agar (CSM) สำหรับคัดแยกCampylobacter.
ไฟล์:Agarplate redbloodcells edit.jpg|250px|thumb|right|Blood agar plates นิยมใช้เพื่อวินิจฉัยการติดเชื้อ ทางขวาเป็นผลบวกของ Streptococcus ;ทางซ้ายเป็นผลบวกของStaphylococcus
อาหารแข็ง 4 ชนิด แสดงการเจริญที่แตกต่างกันขึ้นกับเมตาบอลิซึมของแบคทีเรีย
Selective media ใช้สำหรับการเจริญของจุลินทรีย์เฉพาะชนิด เช่นจุลินทรีย์ที่ทนทานต่อยาปฏิชีวนะ จะเติมยาปฏิชีวนะชนิดนั้นลงในอาหารเพื่อไม่ใช้เซลล์ชนิดอื่นเจริญได้ ถ้าสำหรับเซลล์ยูคาริโอตมักจะมี neomycin เพื่อใช้คัดเลือกเซลล์ที่ได้รับพลาสมิดที่มี neomycin resistance gene ตัวอย่างของอาหารกลุ่มนี้ได้แก่- eosin-methylene blue agar (EMB) มีmethylene blue – เป็นพิษต่อแบคทีเรียแกรมบวก จึงมีเฉพาะแกรมลบที่เจริญได้- YM (ยีสต์ และ รา) มีpH ต่ำ ทำให้แบคทีเรียเจริญได้ไม่ดี- blood agar (ใช้ในstrep tests) มี bovine heart blood - MacConkey agar สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ - Hektoen enteric agar (HE) สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ - mannitol salt agar (MSA) สำหรับแบคทีเรียแกรมบวก - Terrific Broth (TB) ใช้กับกลีเซอรอลเพื่อเลี้ยงสายพันธุ์ของ Escherichia coliที่ถูกตัดต่อพันธุกรรม- xylose lysine desoxyscholate (XLD), สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ - buffered charcoal yeast extract agar, สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ โดยเฉพาะ Legionella pneumophila

**Differential media**
ใช้คัดแยกชนิดของจุลินทรีย์  ด้วยลักษณะทางชีวเคมีของจุลินทรีย์เมื่อเจริญในอาหารที่มีธาตุอาหารพิเศษหรืออินดิเคเตอร์ เช่น neutral red, phenol red, eosin y, หรือ methylene blue  ตัวอย่างเช่น- eosin methylene blue (EMB), สำหรับการหมักแลกโตสและซูโครส- MacConkey (MCK), สำหรับการหมักแลกโตส- mannitol salt agar (MSA), สำหรับการหมักแมนนิทอล- X-gal plates, สำหรับการกลายพันธุ์ที่lac operon 

**Transport media**
ใช้สำหรับวัตถุประสงค์ต่อไปนี้
*เก็บตัวอย่างชั่วคราวระหว่างการขนย้ายไปยังห้องปฏิบัติการ - เก็บรักษาจุลินทรีย์โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงปริมาณ - มีเฉพาะบัฟเฟอร์และธาตุอาหาร- ไม่มีคาร์บอน ไนโตรเจนและสารอินทรีย์ที่จำเป็นต่อการเจริญ เพื่อป้องกันการเพิ่มจำนวน  - ใชในการคัดแยกจุลินทรีย์ที่ไม่ใช้ออกซิเจนซึ่งต้องไม่มีโมเลกุลของออกซิเจนเจือปน 
ตัวอย่างเช่น - Thioglycolate broth สำหรับจุลินทรีย์ที่ไม่ใช้ออกซิเจน - Stuart transport medium - มีสารที่ป้องกันการออกซิไดส์และมีผงถ่าน- Certain bacterial inhibitors- สำหรับ gonococci, และ buffered glycerol saline สำหรับ enteric bacilli. - Venkat-Ramakrishnan medium (VR)สำหรับ v. cholerae.

**Enriched media**
ประกอบด้วยธาตุอาหารที่สนับสนุนการเจริญของสิ่งมีชีวิต ใช้เพื่อเก็บเกี่ยวจุลินทรีย์หลายชนิดในตัวอย่าง   Blood agar เป็น enriched medium สำหรับตัวอย่างเลือด  Chocolate agar ซึ่งเติมเลือดที่ได้รับความร้อน (40-45 °C)จนเป็นสีน้ำตาล เป็น enriched medium เช่นกัน

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 The Nutrient Requirements of Cells date=2013-05-30