ชีอะฮ์

ชีอะฮ์ (شِيعَة ชีอะฮ์ จาก ชีอะตุอะลี شِيعَة عَلِيّ "สาวกของอะลี"; شِيعِيّ ชีอีย์ เป็นเอกพจน์ شِيَاع ชิยาอ์ เป็นพหุพจน์) เป็นหนึ่งในสองแขนงของศาสนาอิสลาม โดยถือว่าศาสดามุฮัมมัดแต่งตั้งอะลีเป็นผู้สืบทอดและอิหม่ามหลังจากท่าน สิ่งที่อะลีไม่เหมือนกับสามเคาะลีฟะฮ์คือ เขามาจากบนูฮาชิม ตระกูลเดียวกันกับมุฮัมมัด เป็นลูกพี่ลูกน้อง และเป็นชายคนแรกที่นับถือศาสนาอิสลาม
ชีอะฮ์เป็นนิกายที่มีผู้นับถือมากเป็นอันดับสองของศาสนาอิสลาม โดยในช่วงปลายทศวรรษ 2000 มีประชากรชีอะฮ์อยู่ร้อยละ 10–15% ของมุสลิมทั้งหมด และสำนักชีอะฮ์สิบสองอิมามเป็นสำนักชีอะฮ์ที่นับถือมากที่สุด โดยในปี ค.ศ. 2012 คาดการว่ามีอยู่ร้อยละ 85%

**คำศัพท์**
คำว่า ชีอะฮ์ (شيعة) ตามอักษรหมายถึง "ผู้ติดตาม" และเป็นประโยคสั้นของคำว่า ชีอะตุอะลี (شيعة علي /ˈʃiːʕatu ˈʕaliː/) ซึ่งหมายถึง "ผู้ติดตามของอะลี" 

**ประวัติ**

**การสืบทอดของอะลี**

**เหตุการณ์ที่ฆอดิรคุมม์**
ไฟล์:Investiture of Ali Edinburgh codex.jpg|thumb|การแต่งตั้งอะลีที่ฆอดิรคุมม์ (MS Arab 161, fol. 162r, AD 1309/8 Ilkhanid manuscript illustration)
เหตุการณ์ที่ฆอดิรคุมม์ เกิดขึ้นในเดือนมีนาคม ค.ศ. 632 ในขณะกลับจากการทำฮัจญ์ ศาสดามุฮัมมัดได้เรียกชาวมุสลิมที่อยู่รอบ ๆ มารวมตัวกันแล้วให้โอวาส ในตอนนั้น มุฮัมมัดชูแขนอะลีแล้วกล่าวว่า "ใครสำคัญไปกว่าตนเอง?" ชาวมุสลิมกล่าวว่า "อัลลอฮ์และศาสนทูตของพระองค์"
เหตุการณ์นี้ได้ถูกบันทึกทั้งฝ่ายชีอะฮ์และซุนนี

**รัฐเคาะลีฟะฮ์ของอะลี**
ไฟล์:Kerbela Hussein Moschee.jpg|200px|thumb|Left|อัรบะอีนในกัรบะลา
เมื่อมุฮัมมัดเสียชีวิตในปีค.ศ. 632 และญาติของมุฮัมมัดกำลังจัดงานศพ ในขณะที่เตรียมร่างกายนั้น อะบูบักร์, อุมัร และอบูอุบัยดะฮ์ อิบน์ อัลญัรเราะฮ์พบกับผู้นำแห่งมะดีนะฮ์และเลือกอบูบักร์เป็นเคาะลีฟะฮ์ อะลีปฏิเสธความเป็นเคาะลีฟะฮ์ของอะบูบักร์และไม่ให้สัตยาบันแก่เขา รายงานนี้มีทั้งสายซุนนีและชีอะฮ์
อะลีไม่ได้เป็นเคาะลีฟะฮ์ จนกระทั่งอุสมาน เคาะลีฟะฮ์คนที่สามถูกลอบสังหารในปีค.ศ. 657 และอะลีก็กลายเป็นเคาะลีฟะฮ์คนที่สี่ แล้วย้ายเมืองหลวงไปที่กูฟะฮ์ในอิรัก
ในช่วงที่อะลีปกครอง สังคมมุสลิมมักจะมีโต้แย้ง และมีสงครามเกือบบ่อย ซึ่งมีผลทำให้เกิดฟิตนะฮ์ครั้งที่หนึ่ง ซึ่งเป็นสงครามกลางเมืองใหญ่ครั้งแรกในรัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม อะลีปกครองตั้งแต่ปีค.ศ. 656 ถึงค.ศ. 661 สิ้นสุดโดยการถูกลอบสังหาร ในตอนที่กำลังละหมาด (สุญูด) และมุอาวิยะฮ์ ศัตรูหลักของอะลี ประกาศตนเองเป็นเคาะลีฟะฮ์

**ฮะซัน อิบน์ อะลี**
หลังอะลีเสียชีวิต ฮะซัน อิบน์ อะลี ลูกชายคนโตกลายเป็นเคาะลีฟะฮ์แห่งกูฟะฮ์ และหลังจากต่อสู้ระหว่างกูฟะฮ์กับทหารของมุอาวิยะฮ์ ฮะซํนยอมโอนอำนาจให้มุอาวิยะฮ์และทำสนธิสัญญาสันติภาพภาพใต้ข้อเงื่อนไข:
# บังคับยกเลิกการกล่าวสาปแช่งอะลีในที่สาธารณะ เช่น ในเวลาละหมาด เเละเวลาคุตบะห์
# มุอาวิยะฮ์ไม่ควรใช้เงินภาษีกับความจำเป็นส่วนตัว
# ควรสงบศึก และผู้ติดตามฮะซํนจะได้รับสิทธิและความปลอดภัย
# มุอาวิยะฮ์จะไม่แต่งตั้งตนเองเป็นอะมีรุลมุอ์มินีน
# มุอาวิยะฮ์จะไม่ให้มีใครเป็นผู้สืบทอด
ฮะซันเกษียณในมะดีนะฮ์ และในปีค.ศ. 670 เขาถูกฆ่าด้วยยาพิษโดยญะดา บิยต์ อัลอัชอัษ อิบน์ ก็อยส์ ภรรยาของท่าน โดยมุอาวิยะฮ์แอบติดต่อเธอให้ฆ่าฮะซัน เพื่อให้มุอาวิยะฮ์ยกตำแหน่งให้กับยะซีด ลูกชายของตนเอง

**ฮุซัยน์ อิบน์ อะลี**
ไฟล์:ImamHusaynMosqueKarbalaIraqPre2006.JPG|thumb|เทวสถานอิหม่ามฮุซัยน์ที่กัรบะลาอ์
ฮุซัยน์ น้องชายของฮะซัน และลูกคนเล็กของอะลี ได้เรียกร้องให้รวมอำนาจเคาะลีฟะฮ์ ในปีค.ศ. 680 มุอาวิยะฮ์เสียชีวิตแล้วยกตำแหน่งให้ยะซีด และทำลายสนธิสัญญาของฮะซัน อิบน์ อะลี ดังนั้น ฮุซัยน์ได้รวบรวมครอบครัวกับผู้ติดตามในมะดีนะฮ์ เดินทางไปที่กูฟะฮ์ แต่ถูกขวางโดยทหารของยะซีด ที่ใกล้กัรบะลา (ปัจจุบันอยู่ในอิรัก) และฮุซัยน์กับครอบครัวและผู้ติดตามอีกประมาณ 72 คนถูกฆ่าในยุทธการที่กัรบะลาอ์
ชีอะฮ์ยกย่องฮุซัยน์เป็นผู้พลีชีพ (ชะฮีด) และนับท่านเป็นอิหม่ามจากอะฮ์ลุลบัยต์ ยุทธการที่กัรบะลามักถูกกล่าวเป็นจุกแยกระหว่างซุนนีกับชีอะฮ์ของอิสลาม และในทุก ๆ ปี มุสลิมชีอะฮ์จะร่วมกันรำลึกในวันอาชูรออ์

**สังคม**

**ประชากร**
ไฟล์:Islam by country.png|thumb|left|ศาสนาอิสลามในแต่ละประเทศ
#a8e600 ซุนนี
#cc0096 ชีอะฮ์
อิบาดี
ไฟล์:Madhhab Map3.png|thumb|200px|สำนักของซุนนี, ชีอะฮ์, กุรอานนิยม, อิบาดี และNondenominational Muslim
รายงานจากมุสลิมชีอะฮ์ไว้ว่า การทำสำมะโนมักนำโดยนิกายซุนนี ซึ่งอาจจะทำให้ข้อมูลบางส่วนไม่เป็นจริง เช่น ในค.ศ. 1926 ในช่วงที่ราชวงศ์ซะอูดได้แยกชีอะฮ์ออก ชาวชีอะฮ์มีอยู่ร้อยละ 21% ของประชากรมุสลิมในเอเชียใต้ ถึงแม้ว่าข้อจำกัดนี้จะเป็นอุปสรรคก็ตาม จนกระทั่งมีการสรุปว่ามีอยู่แค่ 15%

**ประชากรทั่วโลก**
ตารางข้างล่างคือรายงานจาก Pew Research Center เรื่อง Mapping the Global Muslim Population ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2009

**การข่มเหง**
มีหลายช่วงที่กลุ่มชีอะฮ์ถูกประหาร
ในปีค.ศ. 1514 สุลต่านเซลิมที่ 1 ทรงมีรับสั่งให้สังหารชาวชีอะฮ์อนาโตเลีย 40,000 คน รายงานจาก Jalal Al-e-Ahmad "สุลต่านเซลิมที่ 1 ทรงดำเนินไปไกลมาก จนมีการประกาศว่าการฆ่าชีอะฮ์หนึ่งคนมีค่าเท่ากับการฆ่าชาวคริสต์ถึง 70 คน"
ภายใต้การปกครองของซัดดัม ฮุสเซนในประเทศอิรัก มุสลิมชีอะฮ์ส่วนใหญ่มักถูกจำคุก, ทรมาน และถูกฆ่า และในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2011 ทางรัฐบาลมาเลเซียประกาศให้ชีอะฮ์เป็นสังกัดที่ "แปลกแยก" และถูกห้ามไม่ให้เผยแผ่หลักศรัทธาของพวกเขา แต่ยังคงดำเนินตามศาสนพิธีได้ตามที่ส่วนตัว

**วันหยุด**
วันทั่วไปที่ฉลองทั้งซุนนีและชีอะฮ์คือ:- อีดิลฟิตรี จัดหลังจากสิ้นสุดเดือนเราะมะฎอน- อีดิลอัฏฮา จัดขึ้นหลังจากสิ้นสุดพิธีฮัจญ์
วันด้านล่างนี้ เป็นวันสำคัญของชีอะฮ์:- อีด อัล-เฆาะดีร เป็นวันครบรอบของเหตุการณ์ ณ ฆอดิรคุม จัดในวันที่ 18 ของเดือนซุลฮิจญะฮ์- การร่ำไห้แห่งมุฮัรรอม และวันอาชูรออ์สำหรับชีอะฮ์คือวันพลีชีพของฮุเซน จัดขึ้นในวันที่ 10 มุฮัรรอม- อัรบะอีน วันที่ผู้หญิงและลูก ๆ ของฮุซัยน์ เดินทางจากกัรบะลา (อิรักตอนกลาง) ถึงชาม (ดามัสกัส, ซีเรีย) จัดขึ้นในวันที่ 20 เดือนเศาะฟัร 40 วันหลังจากวันวันอาชูรออ์- เมาลิด วันเกิดของมุฮัมมัด สิ่งที่ไม่เหมือนกับชาวซุนนีที่ฉลองในวันที่ 12 รอบีอุลเอาวัล เป็นทั้งวันเกิดและวันเสียชีวิตของมุฮัมมัด ชีอะฮ์จะฉลองในวันที่ 17 ของเดือนเดียวกัน ซึ่งเป็นวันเกิดของญะอ์ฟัร อัศศอดิก อิหม่ามคนที่หกของชีอะฮ์ ส่วนวะฮาบีย์จะไม่ฉลอง เพราะเชื่อว่ามันเป็นบิดอะฮ์ (อุตริกรรม)- วันเกิดฟาฏิมะฮ์ จัดในวันที่ 20 เดือนญุมาดัษษานียะฮฺ วันนั้นก็ถือเป็น "'วันสตรีและวันแม่" ด้วย- วันเกิดอะลี จัดในวันที่ 13 เดือนเราะญับ- กลางชะอ์บาน เป็นวันเกิดของมุฮัมมัด อัลมะฮ์ดี อิหม่ามคนที่ 12 และเป็นอิหม่ามคนสุดท้ายของสิบสองอิหม่าม ชาวชีอะฮ์จะฉลองในวันที่ 15 เดือนชะอ์บาน- ลัยละตุลก็อดร์ คืนที่ประทานอัลกุรอาน- อีด อัลมุบาฮิละฮ์ การฉลองวันพบปะระหว่างอะฮ์ลุลบัยต์ และชาวคริสต์แห่งนัจญ์รอน จัดขึ้นในวันที่ 24 เดือนซุลฮิจญะฮ์

**สถานที่ศักดิ์สิทธิ์**
ชีอะฮ์มีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สี่แห่ง คือมักกะฮ์ (มัสยิด อัลฮะรอม), มะดีนะฮ์ (มัสยิด อันนะบะวี), เยรูซาเลม (มัสยิด อัลอักซอ) และกูฟะฮ์ (มัสยิดกูฟะฮ์) สำหรับชีอะฮ์แล้ว มัสยิดอิหม่ามฮุซัยน์, มัสยิดอัล อับบาสที่กัรบะลาอ์ และมัสยิดอิหม่ามอะลีที่นาจาฟก็สำคัญเช่นกัน แต่อย่างไรก็ตาม สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชีอะฮ์ส่วนใหญ่ในประเทศซาอุดีอาระเบียถูกทำลายโดยอัลอิควาน

**สาขา**

**สิบสองอิหม่าม**
ชื่อของอิหม่ามทั้ง 12 เขียนในรูปภาษาอาหรับของคำว่า على  อะลี
ชีอะฮ์สิบสองอิมาม หรือ อิษนาอะชารียะฮ์ เป็นสาขาของชีอะฮ์ที่ใหญ่ที่สุด ชื่อของสาขานี้มาจากกลุ่มของสิบสองอิหม่าม ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ที่ประเทศอิหร่าน (90%), อาเซอร์ไบจาน (85%), บาห์เรน (70%), อิรัก (65%), เลบานอน (65% ของมุสลิม)

**หลักศรัทธา**
ชีอะฮ์สิบสองอิมามมีหลักศรัทธาห้าประการ ซึ่งมีชื่อว่า อุศูลุดดีน โดยเรียงได้ดังนี้:
# เอกเทวนิยม, พระเจ้ามีองค์เดียวและไม่เหมือนใคร.
# ความยุติธรรม, ความถูกต้องที่ยึดถือตามจริยธรรม, ความยุติธรรม และความเท่าเทียมกัน
# ศาสนทูต, บทบัญญัติที่พระเจ้าส่งมาให้ทูต หรือศาสดาชี้นำทางมนุษย์
# ผู้นำ สำนักที่สืบทอดจากสำนักของศาสดา
# วันสุดท้าย วันชำระบัญชีของพระเจ้า

**อิสมาอิลี**
อิสมาอิลีมีชื่อมาจากอิสมาอิล อิบน์ ญะฟัรตามลำดับผู้สืบทอด (อิหม่าม) ของญะอ์ฟัร อัศศอดิก โดยพวกเขาเชื่อว่า มูซา อัล-คอดิม เป็นอิหม่ามคนต่อไป
ปัจจุบัน อิสมาอิลีส่วนใหญ่มักพบอยู่ในสังคมอินโด-อิหร่าน แต่ก็พบในอินเดีย, ปากีสถาน, ซีเรีย, ปาเลสไตน์, ซาอุดีอาระเบีย,  เยเมน, จีน, จอร์แดน, อุซเบกิสถาน, ทาจิกิสถาน, อัฟกานิสถาน, แอฟริกาตะวันออก และแอฟริกาใต้ และมีบางส่วนย้ายถิ่นฐานไปที่ยุโรป, ออสเตรเลีย, นิวซีแลนด์ และอเมริกาเหนือ

**เสาหลัก**
อิสมาอิลีมี เสาหลัก 7 ประการ:

**ดูเพิ่ม**
 อภิธานศัพท์อิสลาม- รายชื่อมุสลิมชีอะฮ์- รายชื่อราชวงศ์ชีอะฮ์- ชะฮาดะฮ์- วูดุอ์- อะลีในมุมมองของชีอะฮ์- มัซฮับ- การประหัตประหารของมุสลิม

**อ้างอิง**

**สารานุกรม**
 cite book |last1=Cornell |first1=Vincent J. |title=Voices of Islam |date=2007 |publisher=Praeger Publishers |location=Westport, Conn. |isbn=978-0-275-98732-9| author-link=Vincent Cornell- access-date=2019-09-11 - year=2004 - title-link=Philip Sherrard - isbn=978-0-7914-7033-6- isbn=978-0-521-29136-1- isbn=978-0-521-77933-3- isbn=978-0-19-511915-2- cite book |last1=Sobhani |last2=Shah-Kazemi |first1=Ja'afar |first2=Reza |title=Doctrines of Shiʻi Islam: A Compendium of Imami Beliefs and Practices |date=2001 |publisher=I. B. Tauris u.a. |location=London |author-link= Ja'far Sobhani |author-link2=Reza Shah-Kazemi |isbn=978-1-86064-780-2 |edition=Online-Ausg.-  author-link=Muhammad Husayn Tabatabaei- isbn=978-0-87395-390-0-  oclc=59136662

**อ่านเพิ่ม**
 isbn=978-1-906497-51-4- title-link=Philip Sherrard - isbn=978-0-7486-1888-0- isbn=978-1-55876-437-8- isbn=978-1-86064-434-4- isbn=978-3-643-80049-7- isbn=978-0-300-03499-8- cite book |last=Shirazi |first=Sultanu'l-Wa'izin |author-link=Sultan al-Wa'izin Shirazi |title=Peshawar Nights, A Transcript of a Dialogue between Shia and Sunni scholars |publisher=Ansariyan Publications |url=http://www.al-islam.org/peshawar/index.html |isbn=978-964-438-320-5|date=2013- cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |author2=Hamid Dabashi |author-link=Seyyed Hossein Nasr |title=Expectation of the Millennium: Shiʻism in History |url=https://archive.org/details/expectationofmil0000unse |publisher=SUNY Press |year=1989 |isbn=978-0-88706-843-0- isbn=978-1-58567-896-9- isbn=978-1-4254-7916-9- isbn=978-0-8156-2411-0- Shi'a Minorities in the Contemporary World: Migration, Transnationalism and Multilocality. United Kingdom, Edinburgh University Press, 2020.
*pages=64–79
*issn=1940-3461

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 cite news |author= |year=2022 |title=Shi'a History and Identity |url=https://shiism.wcfia.harvard.edu/research/shia-history-and-identity |website=shiism.wcfia.harvard.edu |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Project on Shi'ism and Global Affairs at the Weatherhead Center for International Affairs (Harvard University) |access-date=4 March 2022 |archive-date=2022-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604053950/https://shiism.wcfia.harvard.edu/research/shia-history-and-identity |url-status=dead - cite web |last1=Daftary |first1=Farhad |last2=Nanji |first2=Azim |year=2018 |origyear=2006 |title=What is Shi'a Islam? |url=https://www.iis.ac.uk/academic-article/what-shia-islam |website=www.iis.ac.uk |location=London |publisher=Institute of Ismaili Studies at the Aga Khan Centre |access-date=4 March 2022 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331025405/https://www.iis.ac.uk/academic-article/what-shia-islam |url-status=dead - access-date=4 March 2022