ภาษาบัลติ

ริซวาน ผู้พูดภาษาบัลติ
บัลติ (Balti, อักษรแนสแทอ์ลีก: بلتی, อักษรทิเบต: སྦལ་ཏི།, w=sbal ti) เป็นภาษากลุ่มทิเบตที่พูดโดยชาวบัลติในภูมิภาคบัลติสถานที่กิลกิต-บัลติสถาน ประเทศปากีสถาน, หุบเขานุบราในอำเภอเลฮ์ และอำเภอคาร์กิล ลาดัก ประเทศอินเดีย ภาษานี้มีความแตกต่างจากภาษาทิเบตมาตรฐาน โดยเสียงพยัญชนะบางเสียงที่ไม่ออกเสียงในภาษาทิเบตสมัยใหม่ยังคงออกเสียงในภาษาบัลติ

**ประวัติ**
บัลติสถานมาจากภาษากรีก Byaltae ที่มาจาก sBal-ti ซึ่งในภาษาทิเบตหมายถึงลำธาร ปโตเลมีได้กล่าวถึงดินแดนนี้ไว้ในประวัติศาสตร์สมัยพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช เรียกดินแดนนี้ว่า Byaltae คำบัลติสถานมาจากภาษาเปอร์เซีย Baltiyul “บ้านเกิดของชาวบัลติ” ในสมัยของกษัตริย์มักโปน ชาวบัลติเคยเข้าไปรุกรานลาดัก ทิเบตตะวันออกรวมทั้งคลิกัตและชิตรัล เป็นการแสดงแสนยานุภาพทางทหาร ผู้ที่อยู่ในบัลติสถานแม้จะมีเผ่าพันธุ์ต่างกันก็เรียกว่าชาวบัลติทั้งสิ้น ชาวทิเบตเป็นกลุ่มใหญ่สุด มีประมาณ 60% ชาวบัลติอาศัยอยู่ทั้งสองฝั่งของแม่น้ำสินธุจากการ์กิลทางตะวันออกไปยังหรโมศทางตะวันตก และจากเทือกเขาการาโกรัมทางเหนือไปยังที่ราบคีโอไซทางใต้ 
ประชากรส่วนใหญ่มีต้นกำเนิดมาจากชาวทิเบต โดยประชากรเหล่านี้อพยพมาในเวลาต่างๆกันในอดีต ภาษาที่พูดเป็นสาขาของภาษาทิเบตโบราณ มีชาวชีนบางส่วนพูดภาษาชีนา รูปแบบปัจจุบันของภาษาบัลติได้อิทธิพลจากภาษาบูรุซักกี ภาษาตุรกีและภาษาอูรดู รวมทั้งได้อิทธิพลจากวรรณกรรมอิสลามภาษาเปอร์เซียด้วยทำให้มีความแตกต่างจากภาษาทิเบตที่เป็นต้นกำเนิดมากขึ้น
	
ภาษาบัลติใกล้เคียงกับภาษาทิเบตสำเนียงคามมากกว่าสำเนียงอูซังและอัมโด จึงเป็นไปได้ว่าชาวทิเบตที่เข้าสู่บัลติสถานมาจากแคว้นคาม นักวิชาการบางกลุ่ม เช่น Rever and H.A. Jascke ถือว่าภาษาบัลติเป็นสำเนียงตะวันตกสุดของภาษาทิเบต ไม่ถือเป็นภาษาเอกเทศต่างหาก

**สัทวิทยา**

**พยัญชนะ**
/l/ สามารถมีหน่วยเสียงย่อยเป็น IPA|lʱ, IPA|ɭ, IPA|ɫ̥
*/ɖ/ สามารถมีหน่วยเสียงย่อยเป็น IPA|ɽ
*/s/ สามารถมีหน่วยเสียงย่อยเป็น IPA|ʂ

**สระ**
 หน่วยเสียงย่อย /ɑ/ ได้ยินเป็น IPA|a
*หน่วยเสียงย่อย /e ɑ ɔ/ ได้ยินเป็น IPA|ɛ ʌ ɔ

**อักษร**
ภาษาบัลติเคยมีอักษรเป็นของตนเองเรียกอักษรบัลติ ซึ่งเป็นอักษรแบบเดียวกับอักษรทิเบต ต่อมาถูกแทนที่ด้วยอักษรอาหรับแบบอูรดูเมื่อราว พ.ศ. 2200

ปัจจุบันได้มีการสนับสนุนให้ชาวบัลติกลับมาใช้อักษรของตนเองเพื่อรักษาวัฒนธรรมดั้งเดิมของตนไว้ อักษรชนิดนี้มีใช้หลังจากที่ชาวทิเบตประดิษฐ์อักษรของตัวเองขึ้น และแพร่เข้าสู่บัลติสถานเมื่อราว พ.ศ. 1270 ใช้ในงานเขียนทางศาสนาและเป็นอักษรราชการ จนเมื่อราว พ.ศ. 2100เมื่อราชวงศ์มักโปนมีอำนาจและมีความสัมพันธ์กับราชวงศ์โมกุลของอินเดีย ภาษาเปอร์เซียเข้ามามีบทบาทเหนือกว่าภาษาบัลติ และเมื่อบัลติสถานถูกรวมเข้ากับปากีสถาน เมื่อ พ.ศ. 2491 ภาษาอูรดูและภาษาอังกฤษเข้ามามีบทบาทมากจนแทบจะไม่มีการประดิษฐ์คำใหม่ในภาษาบัลติเลย โดยใช้คำจากภาษาอูรดูและภาษาอังกฤษแทน

**อ้างอิง**

**บรรณานุกรม**
pages=803–9- url = https://www.unicode.org/L2/L2010/10231-n3842-balti.pdf
*year=1975- Muhammad Yousuf Hussainabadi, 'Baltistan per aik Nazar'. 1984.- Hussainabadi, Mohamad Yusuf.  Balti Zaban. 1990.- Muhammad Hassan Hasrat, 'Tareekh-e-Adbiat;. - Muhammad Hassan Hasrat, Baltistan Tehzeebo Saqafat. - Muhammad Yousuf Hussainabadi, 'Tareekh-e-Baltistan'. 2003.- Engineer Wazir Qalbi Ali, 'Qadam Qadam Baltistan'. 2006.- "A Short Sketch of Balti English Grammar" by Ghulam Hassan Lobsang, 1995.- Everson, Michael.  ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 N2985: Proposal to add four Tibetan characters for Balti to the BMP of the UCS date=2019-08-05 . 2005-09-05- Read, A.F.C. Balti grammar.London:The Royal Asiatic society, 1934.- Sprigg, Richard Keith. Balti-English English-Balti dictionary. Richmond: RoutledgeCurzon, 2002.- Backstrom, Peter C. Languages of Northern Areas (Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 2), 1992. 417 pp. 969-8023-12-7.

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  Balti Shoqbo balti textbook 1–2 -  Unicode. unicode.org-  Koshur: The Balti Language. koshur.org- The Balti School-  Tibetan script makes a comeback in Pakistan. tibet.com-  Proposal to add four Tibetan characters for Balti to the BMP of the UCS date=2019-08-05 - Andrew West,  Tibetan Extensions 2 : Balti-  Pakistan's Northern Areas dilemma. bbc.co.uk-  Northern Areas Development Gateway. northernareas.org.pk-  Pakistan's Northern Areas. paknews.com-  Wikimapia- A Bibliography of Tibetan Linguistics – วิกิตำรา en- lucaishaky,  Balti language, 6 พฤษภาคม 2011 – โดยทางยูทูบ
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศปากีสถาน
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอินเดีย