แม่น้ำเจ้าพระยา

แม่น้ำเจ้าพระยา เป็นแม่น้ำสายสำคัญของประเทศไทย เกิดจากการรวมตัวของแม่น้ำสาขาหลัก 2 สายจากภาคเหนือ คือ แม่น้ำปิงและแม่น้ำน่าน โดยมาบรรจบกันที่ปากน้ำโพ อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์ โดยจะเห็นความแตกต่างของสายน้ำทั้งสองได้อย่างชัดเจน กล่าวคือ แม่น้ำน่านมีสีค่อนข้างแดง ส่วนแม่น้ำปิงมีสีค่อนข้างเขียว เมื่อมาบรรจบกันแล้วจึงค่อย ๆ รวมตัวเข้าด้วยกันกลายเป็นแม่น้ำสายใหญ่ จากนั้นไหลลงไปทางทิศใต้ ผ่านจังหวัดอุทัยธานี ชัยนาท สิงห์บุรี อ่างทอง พระนครศรีอยุธยา ปทุมธานี นนทบุรี และกรุงเทพมหานคร ก่อนออกสู่อ่าวไทยที่ปากน้ำ ในอำเภอเมืองสมุทรปราการและอำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ

**ข้อมูลทางภูมิศาสตร์**
จุดเริ่มของแม่น้ำเจ้าพระยาอยู่ที่บริเวณปากน้ำโพ อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์ โดยการรวมของแม่น้ำปิงและแม่น้ำน่าน แม่น้ำทั้งสองรับน้ำมาจากทิวเขาถนนธงชัยและทิวเขาผีปันน้ำ ที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยามีพื้นที่ 20,125 ตารางกิโลเมตร (ไม่รวมลุ่มน้ำปิง วัง ยม น่าน สะแกกรัง ป่าสัก และท่าจีน) และมีความยาวถึง 372 กิโลเมตร โดยแยกออกเป็นแม่น้ำท่าจีน (คลองมะขามเฒ่า) ที่จังหวัดชัยนาท

**ที่มาของชื่อ**
พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา ระบุว่า เมื่อ พ.ศ. 2041 ในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ได้มีการขุดลอกคลองสำโรงเนื่องจากคลองตื้นเขิน เรือใหญ่เดินทางไปมาผ่านคลองสำโรงไม่สะดวก และมีการขุดพบรูปเทพารักษ์ 2 องค์ได้แก่ พระยาแสนตาและพระยาบาทสังขกร จึงเรียกชุมชนบริเวณนี้ว่า บางเจ้าพระยา ซึ่งต่อมาได้นำชื่อชุมชนบริเวณปากน้ำนี้มาตั้งเป็นชื่อแม่น้ำ

**ธรณีกาล**
แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นแม่น้ำเก่าในยุคไพลสโตซีน เป็นหนึ่งในแควหลักของแม่น้ำซุนดาเหนือ ร่วมสมัยกับแม่น้ำแม่กลอง แม่น้ำพุมดวง–ตาปี ต่อมาช่วงต้นยุคโฮโลซีน น้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้นจากการละลายของน้ำแข็ง ทำให้ขอบเขตแม่น้ำเจ้าพระยาหายไป เนื่องจากพื้นที่ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาจมอยู่ใต้อ่าวไทยโบราณ จากนั้นเริ่มมีการทับถมของดินตะกอนใหม่อีกครั้ง จนเป็นแม่น้ำเจ้าพระยาในปัจจุบัน

**การขุดลัดแม่น้ำ**
แผนที่การขุดลัดแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสามครั้งในสมัยอยุธยา เส้นสีน้ำเงินคือแนวแม่น้ำเจ้าพระยาเดิม เส้นสีเขียวคือแนวคลองลัด
การขุดลัดแม่น้ำเจ้าพระยาในบริเวณกรุงเทพมหานคร ทั้ง 3 ครั้งในสมัยอยุธยา ประกอบด้วยคลองลัดบางกอก พ.ศ. 2065 รัชสมัยสมเด็จพระไชยราชาธิราช, คลองลัดบางกรวย พ.ศ. 2081 รัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ, คลองลัดนนทบุรี พ.ศ. 2179 รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง และในสมัยรัตนโกสินทร์มีการขุดลอกคลองลัดโพธิ์ บริเวณตำบลทรงคะนองและตำบลบางยอ อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เพื่อช่วยในการระบายน้ำและผลิตกระแสไฟฟ้า

**ลำน้ำสาขา**
ด้วยความที่แม่น้ำเจ้าพระยามีความสำคัญเปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ของภาคกลาง ทั้งในด้านการเดินทางและวิถีชีวิต นอกจากจะมีการสร้างสะพานและท่าน้ำจำนวนมากแล้ว ยังมีลำน้ำสาขา คลองธรรมชาติ และคลองขุด ซึ่งเชื่อมโยงแม่น้ำเจ้าพระยากับพื้นที่ภายในให้สามารถติดต่อถึงกันได้ โดยลำน้ำสาขาและคลองมีจำนวนมาก แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี้

**ต้นน้ำ**
ต้นน้ำซึ่งได้ไหลมาลงยังแม่น้ำเจ้าพระยาประกอบด้วย- แม่น้ำปิง- แม่น้ำวัง- แม่น้ำยม- แม่น้ำน่าน

**ลำน้ำสาขาฝั่งขวา**

**จังหวัดชัยนาท**
 แม่น้ำท่าจีน- แม่น้ำน้อย

**จังหวัดพระนครศรีอยุธยา**
 คลองบางบาล (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า) - คลองโผงเผง (บางหลวง)- คลองตะเคียน- คลองหันตรา- คลองพระยาบรรลือ ออกแม่น้ำท่าจีน

**จังหวัดปทุมธานี**
 คลองสระ- คลองควาย- คลองบางเตย- คลองบางโพธิ์เหนือ- คลองวัดโคก- คลองบางหลวง- คลองบางโพธิ์ใต้- คลองบางเดื่อ- คลองบางคูวัด- คลองเกาะเกรียง

**จังหวัดนนทบุรี**
 คลองบางตะไนย์- คลองบ้านแหลมเหนือ- คลองบ้านแหลม- คลองพระอุดม- คลองบางภูมิ- คลองบางวัด- คลองบางพลับ- คลองบางน้อย- คลองบางบัวทอง
** คลองพระพิมล  ออกแม่น้ำท่าจีน- คลองโยธา- คลองวัดแดง- คลองบางกำลัง- คลองสวนพริก- คลองอ้อมนนท์ (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า) 
** คลองวัดพุฒิ
** คลองบางศรีเมือง
** คลองวัดโตนด
** คลองบางกร่าง
** คลองบางประดู่
** คลองวัดบางระโหง
** คลองวัดขวัญเมือง
** คลองบางรักน้อย
** คลองวัดประชารังสรรค์
** คลองวัดโบสถ์ดอนพรหม
** คลองบางรักใหญ่
** คลองบางพลู
** คลองบางไผ่
** คลองบางสะแก
** คลองวัดเสาธงหิน
** คลองบางใหญ่ คลองโยง  ออกแม่น้ำท่าจีน - คลองบางสีทอง- คลองบางไผ่ใหญ่- คลองบางไผ่น้อย- คลองบางกรวย (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า) 

**กรุงเทพมหานคร**
 คลองบางละมุด- คลองเตย- คลองข้างมัสยิดดารุลอิหฺซาน- คลองบางอ้อ- คลองสะพานยาว- คลองมอญ- คลองเตาอิฐ- คลองบางพระครู- คลองมะนาว- คลองบางพลัด- คลองบางพลู- คลองซอยเทพนิมิตร- คลองต้นซอยวัดภคินีนาถ- คลองปลายซอยวัดภคินีนาถ- คลองบางจาก- คลองวัดบวรมงคล- คลองหลังโรงเรียนวัดคฤหบดี- คลองวัดคฤหบดี- คลองบางยี่ขัน- คลองวัดดาวดึงษ์- คลองเจ้าครุฑ- คลองวัดดุสิต- คลองขนมจีน- คลองบางกอกน้อย (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า เดิมชื่อ ลำน้ำธนบุรี)
** คลองพิณพาทย์ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองต้นไทร แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองน้ำดอกไม้ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองผักหนาม แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองพริกป่น แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองบางบำหรุ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองตราชู แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองพิกุล แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองคูเมืองตะวันตก-คลองบ้านขมิ้น ขุดแยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย ผ่านคลองมอญ ไปบรรจบคลองบางกอกใหญ่
** คลองวัดทอง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองชักพระ
** คลองบางขุนนนท์ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองวัดทอง
** คลองวัดใหม่ภาวนา แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย บรรจบคลองบางขุนนนท์
** คลองวัดไก่เตี้ย แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองสวนแดน แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองมหาสวัสดิ์ ขุดแยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย เชื่อมแม่น้ำท่าจีน
** คลองวัดพิกุลทอง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองวัดสนามนอก แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองวัดเกตุ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางยี่พระ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองวัดโตนด แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองวัดโพธิ์บางโอ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองวัดสักน้อย แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองวัดสักใหญ่ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองยายจีน แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองวัดบางอ้อยช้าง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองหมอจำปี แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองป้าจุไร แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองวัดแก้วฟ้า แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองตาหมอวัน แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองวัดแดงประชาราษฎร์ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองยายเล็ก แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองบางขนุน แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางกร่าง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งขวา
** คลองบางขุนกอง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองวัดไทยเจริญ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางนายไกร แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางราวนก แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางคูเวียง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางค้อ แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย
** คลองบางม่วง แยกจากคลองบางกอกน้อยฝั่งซ้าย- คลองชักพระ (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า)
** คลองวัดตลิ่งชัน แยกจากคลองชักพระฝั่งซ้าย
*** คลองบางระมาด แยกจากคลองชักพระฝั่งซ้าย เชื่อมคลองทวีวัฒนา
** คลองบ้านไทร แยกจากคลองบางระมาดฝั่งซ้าย เชื่อมคลองทวีวัฒนา
*** คลองลัดถมยา แยกจากคลองบ้านไทรฝั่งซ้าย เชื่อมคลองบางพรม
*** คลองลัดกัลยา แยกจากคลองบ้านไทรฝั่งซ้าย เชื่อมคลองบางระมาด
*** คลองลัดมะยม แยกจากคลองบ้านไทรฝั่งซ้าย เชื่อมคลองบางเชือกหนัง
*** คลองบัว-คลองขื่อขวาง แยกจากคลองบ้านไทรฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองมหาสวัสดิ์
** คลองบางพรม แยกจากคลองชักพระฝั่งซ้าย เชื่อมคลองทวีวัฒนา
** คลองวัดแก้ว แยกจากคลองชักพระฝั่งซ้าย
** คลองผ้าลุ่ย (คลองพระจุ้ย) แยกจากคลองชักพระฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองบางน้อย
** คลองบางเชือกหนัง แยกจากคลองบางน้อยฝั่งซ้าย  เชื่อมคลองทวีวัฒนา
*** คลองบางน้อย แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย เชื่อมคลองทวีวัฒนา
*** คลองลัดวัดฉิม ขุดแยกจากคลองบางเชือกหนังฝั่งซ้าย เชื่อมคลองบางจาก
** คลองวัดเจ้าอาม แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา
** คลองขุนคลัง แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา
** คลองวัดช่างเหล็ก แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา
** คลองเชิงเลน แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา
** คลองวัดมะลิ แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา
** คลองวัดทอง (คลองจักรทอง) แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา ไปบรรจบคลองบางกอกน้อย
** คลองวัดยาง แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา ไปบรรจบคลองวัดทอง
** คลองวัดรวกสุทธาราม แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา
** คลองกระท้อนแถว แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา ไปบรรจบคลองวัดยาง
** คลองทรงเทวดา แยกจากคลองชักพระฝั่งขวา- คลองวัดระฆัง- คลองมอญ - คลองวัดอรุณ ไปบรรจบคลองมอญ- คลองบางกอกใหญ่ (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า)
** ลำรางซอย สน.บางเสาธง แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย
** คลองบางแวก แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย เชื่อมคลองทวีวัฒนา
** คลองข้างโรงเรียนเปี่ยมสุวรรณ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย
** คลองวัดคูหาสวรรค์ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย
** คลองบางจาก แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย เชื่อมคลองทวีวัฒนา
*** คลองบางเพลี้ย แยกจากคลองบางจากฝั่งขวา
*** คลองวัดประดู่ ขุดแยกจากคลองบางจากฝั่งซ้าย ออกคลองภาษีเจริญ
*** คลองบางด้วน แยกจากคลองบางจากฝั่งขวา เชื่อมคลองพระยาราชมนตรี
*** คลองบางหว้า แยกจากคลองบางจากฝั่งซ้าย เชื่อมคลองภาษีเจริญ-คลองด่าน
** คลองสวน แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย
** ลำรางข้างโรงพยาบาลพญาไท 3 แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย
** คลองภาษีเจริญ ขุดแยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย เชื่อมแม่น้ำท่าจีน
*** คลองพระยาราชมนตรี เชื่อมคลองบางเชือกหนัง-คลองภาษีเจริญ-คลองสนามชัย
*** คลองทวีวัฒนา เชื่อมคลองบางใหญ่-คลองมหาสวัสดิ์-คลองภาษีเจริญ
** คลองด่าน คลองบางหลวงน้อย-คลองสนามชัย-คลองมหาชัย ขุดแยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย เชื่อมแม่น้ำท่าจีน
*** คลองขุนราชพินิจใจ (เชื่อมคลองสนามชัย-คลองสรรพสามิต)
** คลองบางสะแก แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองดาวคะนอง
** คลองบางน้ำชน แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย ไปบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา
** คลองสำเหร่ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย ไปบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา
** คลองศรีภูมิ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย 
** คลองบางไส้ไก่ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย ไปบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา
** คลองบุปผาราม แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย 
** คลองต้นตาล (อาชีวธนบุรี) แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองวัดดีดวด แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองซอยกิตติกมล แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองวัดเจ้ามูล แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองอภิชาติ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองวัดคูหาสวรรค์ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองวัดท่าพระ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองซอยจรัญสนิทวงศ์ 1 แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** ลำกระโดงเชิงสะพานบางไผ่ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** ลำกระโดงอำนวยสุข แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย
** คลองแยกวัดประดู่ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองวัดประดู่ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองบ้านข้าว แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คูข้างเขตบางกอกใหญ่ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองศาลเจ้า แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองต้นไทร แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองต้นตาล (เกษจำเริญ) แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองโรงสีไฟ แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา ไปบรรจบคลองวัดอรุณ
** คลองบางลำเจียกน้อย แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองบางลำเจียก แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** ลำกระโดงข้างวัดสังข์กระจาย แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา
** คลองวัดสังข์กระจาย แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา ไปบรรจบคลองวัดราชสิทธาราม
** คลองในตรอกกระจก แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย 
** คลองวัดราชสิทธาราม แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองวัดอรุณ
** คลองวัดหงส์รัตนาราม แยกจากคลองบางกอกใหญ่ฝั่งขวา- คลองวัดกัลยาณ์- คลองกุฎีจีน- คลองวัดประยูร- คลองตลาดสมเด็จ บรรจบคลองสมเด็จเจ้าพระยา- คลองบ้านหลวงวารี- คลองวัดทองธรรมชาติ- คลองวัดทองนพคุณ (เหนือ)- คลองวัดทองนพคุณ (ใต้)- คลองสาน- คลองวัดทองเพลง- คลองวัดสุวรรณ (เหนือ)- คลองวัดสุวรรณ (ใต้)- คลองต้นไทร- คลองพนาโรจน์- คลองบางลำภูล่าง บรรจบคลองบางไส้ไก่- คลองพระยาเกษม- คลองโรงหนัง- คลองโรงปลา- คลองภาษี (คลองโรงปูน)- คลองบางไส้ไก่- คลองสำเหร่- คลองบางน้ำชน- คลองข้างวัดบุคคโล- คลองดาวคะนอง- คลองบางปะแก้ว- คลองบางปะกอก- คลองราษฎร์บูรณะ- คลองผู้ใหญ่สังข์- คลองบางบูน- คลองแจงร้อน

**จังหวัดสมุทรปราการ**
 คลองสำโรง- คลองบางพึ่ง- คลองลัดหลวง (บรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา)- คลองลัดโพธิ์ (บรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา)- คลองบางกระเจ้า- คลองบางกระเบื้อง- คลองสวนหมาก- คลองแพเช็ง- คลองบางกอบัวบน- คลองแพ- คลองเรือบิน- คลองครูเสริม- คลองบางน้ำผึ้ง- คลองสรรพสามิต-คลองพิทยาลงกรณ์-คลองสหกรณ์ (ออกแม่น้ำท่าจีน)

**ลำน้ำสาขาฝั่งซ้าย**

**จังหวัดพระนครศรีอยุธยา**
 แม่น้ำลพบุรี- คลองบางขวด- คลองท่อ- คลองมะขามเรียง- คลองหันตรา- คลองเปรมประชากร- คลองประปา

**จังหวัดปทุมธานี**
 คลองบ้านพร้าว - คลองเชียงราก - คลองบางหลวงเชียงราก (แม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า)- คลองประปา- คลองเปรมประชากร- คลองรังสิตประยูรศักดิ์ (ออกแม่น้ำนครนายก)

**จังหวัดนนทบุรี**
 คลองบ้านใหม่ (คลองบ้านใหม่ตลาดเนื้อ)- คลองบ้านเก่า- คลองวัดช่องลม- คลองบางพัง- คลองบางพูด- แม่น้ำลัดเกร็ด- คลองกลางเกร็ด- คลองบางตลาด- คลองท่าทราย- คลองวัดตำหนักใต้- คลองบางธรณี- คลองวัดแคนอก- คลองอ้อช้าง- คลองสร้อยทอง- คลองบางกระสอ- คลองบางซื่อ- คลองมะขามโพรง- คลองบางแพรก- คลองบางขวาง- คลองบางตะนาวศรี- คลองบางขุนเทียน- คลองบางบุนนาค

**กรุงเทพมหานคร**
 คลองบางเขน ไปบรรจบคลองบางบัว
** คลองวัดเสาหิน (คลองบางซ่อน) แยกจากคลองบางเขนฝั่งซ้าย ไปบรรจบคลองบางซ่อน (คลองกระดาษ) และคลองบางโพ- คลองบางเขนใหม่ ไปบรรจบคลองบางเขน- คลองส้มป่อย- คลองซุง- คลองบางซ่อน (คลองกระดาษ)- คลองบางโพขวาง (คลองบ้านญวน)- คลองบางโพ- คลองสาธารณประโยชน์ (คลองขรัวตาแก่น)- คลองบางซื่อ ไปบรรจบคลองลาดพร้าว- คลองบางกระบือ- คูข้างวิทยาลัยเกื้อการุณย์- คลองบ้านญวนสามเสน- คลองวัดราชาธิวาส- คลองท่าวาสุกรี- คลองสามเสน ไปบรรจบคลองแสนแสบ- คลองผดุงกรุงเกษม- คลองบางลำภู คลองมหานาค-คลองแสนแสบ (ออกแม่น้ำบางปะกง)- คลองรอบกรุง- คลองคูเมืองเดิม- คลองศาลเจ้าแม่ทับทิม- คลองซุง- คลองสาทร- คลองวัดยานนาวา- คลองกรวย- คลองขวางสะพานเตี้ย- คลองสวนหลวง- คูน้ำซอยมาตานุสรณ์- คลองโรงฆ่าสัตว์- คลองบางคอแหลม- คลองวัดจันทร์ใน- คูข้างหมู่บ้านภักดี- คลองบางโคล่น้อย- คลองบางโคล่สาร- คลองบางโคล่ใหญ่ (คลองบางโคล่กลาง)- คลองบางโคล่ (คลองบางโคล่นอก)- คลองตาเหล็ก- คลองวัดไทร- คลองบางมะนาว- คลองเสาหิน- คลองโรงน้ำมัน- คลองวัดดอกไม้- คลองวัดทองบน- คลองบางโพงพางเหนือ- คลองบางโพงพางใต้- คลองปริวาส- คลองแฝด- คลองวัดด่านเหนือ- คลองวัดด่าน- คลองโบสถ์- คลองสาน- คลองใหม่- คลองภูมิ- คลองหีบ- คลองสวน- คลองตาห่วง- คลองยายหรั่ง- คลองตาเริก- คลองวัดช่องนนทรี- คลองช่องนนทรี- คลองขุด (ท่าเรือ) เข้าท่าเรือกรุงเทพ- คลองพระโขนง-คลองประเวศบุรีรมย์ (ออกแม่น้ำบางปะกง)
** คลองเตย-คลองหัวลำโพง- คลองเจ็ก- คลองบางจาก- คลองบางอ้อ- คลองบางนา

**จังหวัดสมุทรปราการ**
 คลองวัดโยธินประดิษฐ์- คลองสำโรง  (ออกแม่น้ำบางปะกง)- คลองบางนางเกรง (บรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา)- คลองมหาวงษ์ บรรจบคลองสำโรง- คลองบางปิ้ง เชื่อมกับคลองชลประทาน (เลียบถนนสุขุมวิท) ไปบรรจบคลองสำโรง

**ท่าน้ำ**
แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นเส้นทางคมนาคมอีกเส้นทางสำหรับคนกรุงเทพมหานครและปริมณฑล จึงทำให้มีการสร้างท่าน้ำจำนวนมากเพื่อรองรับการขนส่งทางน้ำ โดยท่าน้ำในการเดินเรือโดยสารในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีดังนี้

**สถานที่สำคัญที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำ**

**จังหวัดนครสวรรค์**
 วัดศรีสวรรค์สังฆาราม

**จังหวัดชัยนาท**
 เขื่อนเจ้าพระยา- ศาลหลักเมืองจังหวัดชัยนาท- วัดปากคลองมะขามเฒ่า- วัดพระบรมธาตุวรวิหาร- วัดธรรมามูลวรวิหาร

**จังหวัดสิงห์บุรี**
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติอินทร์บุรี- วัดอัมพวัน (จังหวัดสิงห์บุรี)

**จังหวัดอ่างทอง**
 วัดไชโยวรวิหาร- วัดต้นสน (จังหวัดอ่างทอง)- วัดอ่างทองวรวิหาร- ศาลากลางจังหวัดอ่างทอง- วัดป่าโมกวรวิหาร- วัดสระแก้ว- วัดท่าสุทธาวาส (จังหวัดอ่างทอง)

**จังหวัดพระนครศรีอยุธยา**
 วัดพนัญเชิงวรวิหาร- วัดพุทไธศวรรย์- วัดไชยวัฒนาราม- พระราชวังบางปะอิน- ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร- วัดกษัตราธิราชวรวิหาร- วัดสวนหลวงสบสวรรค์- สะพานกษัตราธิราช- ป้อมเพชร- พระตำหนักสิริยาลัย- หมู่บ้านญี่ปุ่น- หมู่บ้านโปรตุเกส- วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร- บ้านฮอลันดา- วัดนางกุย- วัดท่าการ้อง

**จังหวัดปทุมธานี**
 วัดโบสถ์- วัดไผ่ล้อม- วัดมะขาม- พระตำหนักจักรีบงกช- วัดสิงห์- วัดสำแล

**จังหวัดนนทบุรี**
 วัดปรมัยยิกาวาส- วัดกลางเกร็ด- เกาะเกร็ด- กรมชลประทาน- กรมราชทัณฑ์- กระทรวงพาณิชย์- วัดแคนอก- อุทยานเฉลิมกาญจนาภิเษก- วัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหาร- วัดเขมาภิรตารามราชวรวิหาร- การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย

**กรุงเทพมหานคร**
 วัดสร้อยทอง- สัปปายะสภาสถาน- วัดวิมุตยาราม- วังเทเวศร์- วังบางขุนพรหม- วัดปทุมคงคาราชวรวิหาร- วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร- สวนใต้สะพานพระราม 8- สวนสันติชัยปราการ- โรงพยาบาลศิริราช- มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์- โรงเรียนราชินี- หอประชุมกองทัพเรือ- วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร- โบสถ์ซางตาครูส- วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร- สำนักการศึกษากรุงเทพมหานคร- ริเวอร์ซิตี- เอเชียทีค เดอะ ริเวอร์ฟรอนท์ เดสติเนชั่น- ไอคอนสยาม- อาสนวิหารอัสสัมชัญ- โบสถ์กาลหว่าร์- วัดยานนาวา- วัดบุคคโล- วัดราษฎร์บูรณะ- วัดแก้วฟ้าจุฬามณี- สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบ ใต้สะพานพระราม 9- ธนาคารกสิกรไทย สาขาสำนักราษฎร์บูรณะ- ท่าเรือกรุงเทพ- ดินแดนสรวงสวรรค์แห่งพระราชา (โครงการ)

**จังหวัดสมุทรปราการ**
 ประตูระบายน้ำคลองลัดโพธิ์- วัดพระสมุทรเจดีย์- ศาลากลางจังหวัดสมุทรปราการ- ป้อมพระจุลจอมเกล้า- โรงเรียนนายเรือ

**การผลิตน้ำประปา**
แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นแหล่งผลิตน้ำประปาสำคัญของการประปาส่วนภูมิภาคในพื้นที่ภาคกลาง ส่วนเขตจังหวัดนนทบุรี กรุงเทพมหานครและจังหวัดสมุทรปราการ รับผิดชอบโดยการประปานครหลวง โดยมีสถานีสูบน้ำดิบสำแล ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านกระแชง อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี

**สัตว์น้ำหายากที่พบ**
 วาฬบรูด้า- ปลาทรงเครื่อง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Epalzeorhynchos bicolor อยู่ในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) มีรูปร่างคล้ายปลากา (Labeo chrysophekadion) ซึ่งเป็นปลาในวงศ์เดียวกัน แต่มีรูปร่างที่เพรียวยาว มีขนาดเล็กกว่ามาก สีลำตัวสีแดงอ่อน ครีบหางสีแดงเข้ม มีขนาดโตเต็มที่ไม่เกิน 12 เซนติเมตร และยังเป็นปลาน้ำจืดเฉพาะถิ่นของไทย และพบได้ในแม่น้ำเจ้าพระยาตอนบนเท่านั้น

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อจุดข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา- ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา- รายชื่อแม่น้ำในประเทศไทย

**อ้างอิง**
 จารุภัทร วิมุตเศรษฐ์. สะพานข้ามเจ้าพระยา. กรุงเทพมหานคร. 2553.

**แหล่งข้อมูลอื่น**

หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดนครสวรรค์
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดอุทัยธานี
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดชัยนาท
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดสิงห์บุรี
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
หมวดหมู่:แหล่งน้ำในจังหวัดปทุมธานี
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดนนทบุรี
หมวดหมู่:แหล่งน้ำในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:แหล่งน้ำในจังหวัดสมุทรปราการ
หมวดหมู่:แม่น้ำในภาคกลาง (ประเทศไทย)
หมวดหมู่:อ่าวกรุงเทพ