การปกครอง

การปกครอง (อังกฤษ : governance) คือ การวางระเบียบกฎเกณฑ์และการใช้อำนาจอธิปไตยตามกฎหมายในการบริหารประเทศ การปกครองมีหลายรูปแบบ เช่น การปกครองแบบประชาธิปไตย หรือการปกครองแบบเผด็จการ เป็นต้น นอกจากนี้การปกครองยังแบ่งได้หลายระดับ เช่น การปกครองส่วนกลาง การปกครองส่วนภูมิภาค และ การปกครองส่วนท้องถิ่น เป็นต้น  
ระบบการเมืองในปัจจุบันแบ่งได้เป็น 3 ประเภทหลัก ๆ ได้แก่ ระบอบประชาธิปไตย ระบอบเผด็จการ และระบอบลูกผสม มีระบบการจำแนกสมัยใหม่อีกระบบ 1 คือ สถาบันกษัตริย์ในฐานะองค์กรเดี่ยว (Standalone entity) หรือระบบลูกผสมของ 3 ระบอบหลัก นักวิชาการโดยทั่วไปกล่าวถึงอำนาจนิยมว่าเป็นรูปแบบของอำนาจนิยมหรือเผด็จการเบ็ดเสร็จ 

**ระบอบการปกครอง**
ระบอบการปกครอง (อังกฤษ : Form of government) หมายถึง สถาบันทางการเมืองซึ่งรัฐบาลของรัฐได้จัดตั้งขึ้นเพื่อใช้อำนาจในการปกครองประเทศ คำนี้ยังนิยามรวมไปถึงรัฐบาลที่ไม่ประสบความสำเร็จในการใช้อำนาจปกครองประเทศด้วย

**ระบอบการปกครองตามบ่อเกิดแห่งอำนาจ**

**ประชาธิปไตย (Democracy)**
เป็นระบอบการปกครองซึ่งพลเมืองเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตยและเลือกผู้ปกครองซึ่งทำหน้าที่ออกกฎหมาย โดยพลเมืองอาจใช้อำนาจของตนด้วยตนเองหรือผ่านผู้แทนที่เลือกไปใช้อำนาจแทนก็ได้ แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ 
# ประชาธิปไตยทางตรง  (Direct Democracy) หรือประชาธิปไตยบริสุทธิ์ (Pure Democracy) คือ รูปแบบของรัฐที่ให้ประชาชนทุกคนสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมในการตัดสินใจทางการเมืองได้โดยตรง รวมไปถึงการร่างกฎหมายและนโยบายของรัฐบาล 
# ประชาธิปไตยแบบมีผู้แทน (Representative Democracy) หรือประชาธิปไตยทางอ้อม (Indirect Democracy) คือ การปกครองที่ประชาชนจะเลือกผู้แทนไปทำหน้าที่แทนตนในการร่วมตัดสินใจทางการเมือง ซึ่งเป็นรูปแบบที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดในปัจจุบัน
# ประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม (Participatory democracy) คือ รูปแบบการปกครองที่เกี่ยวข้องกับการยินยอมและความเป็นเอกฉันท์ โดยเป็นแนวคิดที่นำเสนอมุมมองทางการเมืองที่ดีกว่า โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมให้มากกว่าเพียงการเลือกตั้ง เหมือนกับประชาธิปไตยแบบมีผู้แทนเท่านั้น

**คณาธิปไตย (Oligarchy)**
การที่อำนาจปกครองอยู่ที่กลุ่มบุคคลส่วนน้อย เป็นคำที่ราชบัณฑิตยสถานได้ให้ควาหมายไว้ว่า “ระบอบการปกครองแบบหนึ่ง ซึ่งปกครองโดยคณะบุคคลจํานวนน้อยของสังคม มักได้แก่ กลุ่มผู้อาวุโส กลุ่มทหาร หรือ กลุ่มปฏิวัติ”
# ชนกลุ่มน้อยa (Minoritarianism) คือ การรวมอำนาจโดยชนกลุ่มน้อยทางศาสนาหรือชนกลุ่มน้อยที่มีอำนาจเหนือกว่า ถือได้ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของคณาธิปไตย
# คณาธิปไตยสมมติa (Putative oligarchies) คือ  กลุ่มธุรกิจอาจได้รับการพิจารณาว่าเป็นคณาธิปไตย
# คณาธิปไตยทางปัญญาa (Intellectual oligarchies) 

**อัตตาธิปไตย (Autocracy)**
เป็นระบอบการปกครองซึ่งอำนาจสูงสุดอยู่ที่บุคคลเพียงคนเดียว ที่สามารถตัดสินใจได้อย่างไม่จำกัดโดยกฎหมายหรือกลไกการควบคุมที่ประชาชนตั้งขึ้น (อาจยกเว้นเมื่อคุกคามโดยปริยายด้วยรัฐประหารหรือการก่อการกำเริบของมวลชน) เป็นคำที่ราชบัณฑิตยสถานได้ให้ความหมายไว้ว่า "ระบอบการปกครองที่ผู้นำมีอำนาจเด็ดขาดและไม่จำกัด" 
ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์และเผด็จการถือเป็นรูปแบบหลักของระบอบอัตตาธิปไตยสมัยใหม่

**อนาธิปไตย (Anarchy)**
คือสังคมที่ไม่มีรัฐบาล หรืออาจใช้หมายถึงสังคมหรือคนกลุ่มหนึ่งที่ปฏิเสธการจัดลำดับชั้น (hierarchy) โดยสิ้นเชิง

**รูปแบบการปกครองรูปแบบอื่น ๆ**
 Anarchy- Aristocracy- Authoritarianism- Bureaucracy- Capitalism- Confederation- Colonialism- Communism- Corporatocracy- Democracy- Ecclesiocracy- Electocracy- Ergatocracy- Fascism- Federalism- Feudalism- Geniocracy- Imperialism- Kakistocracy- Kleptocracy- Logocracy- Meritocracy- Military Dictatorship- Monarchy- Oligarchy- Plutocracy- Republicanism- Socialism- Statism- Technocracy- Theocracy- Totalitarianism- Tribalism

**ระบอบการปกครองแบ่งตามอุดมการณ์แห่งอำนาจ**

**ระบอบราชาธิปไตย**
เป็นรูปแบบการปกครองที่ตำแหน่งประมุขแห่งรัฐโดยปกติถืออยู่กระทั่งสวรรคตหรือสละราชสมบัติ โดยมากมักได้อำนาจมาโดยการสืบราชสมบัติในราชวงศ์เดียวกัน แต่ก็มีพระมหากษัตริย์ที่มาจากการเลือกตั้งหรือตั้งตนเป็นเจ้าด้วยเช่นกัน

**สมบูรณาญาสิทธิราชย์ (Absolute monarchy)**
เป็นรูปแบบการปกครองที่กษัตริย์มีพระราชอำนาจเต็มที่

**ปรมิตตาญาสิทธิราชย์ (Constitutional monarchy)**
เป็นรูปแบบการปกครองที่กษัตริย์มีพระราชอำนาจจำกัด เช่น ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ

**มกุฎสาธารณรัฐ (Crowned republic)**

**ราชาธิปไตยโดยเลือกตั้ง (Elective monarchy)**

**ราชาธิปไตยโดยการเถลิงอำนาจตนเองa (Self-proclaimed monarchy)**

**ระบอบสาธารณรัฐ**
เป็นรูปแบบการปกครองที่มีประมุขแห่งรัฐเรียกว่า ประธานาธิบดี ได้มาจากการเลือกตั้ง และมีระยะเวลาในการดำรงตำแหน่งที่แน่นอน ราชบัณฑิตยสถานได้ให้ควาหมายคำนี้ไว้ว่า “ประเทศหรือการปกครองที่มีประธานาธิบดีเป็นประมุข”

**อุดมการณ์อำนาจ**

**อุดมการณ์ทางสังคมการเมือง**
 กษัตริย์นิยม (Royalism) เป็นลัทธิที่สนับสนุนราชอาณาจักร พระมหากษัตริย์ หรือราชวงศ์ใดโดยเฉพาะ เพื่อเป็นประมุขแห่งรัฐ (แนวคิดดังกล่าวมีความแตกต่างจาก ราชาธิปไตยนิยม)- สาธารณรัฐนิยม (Republicanism) เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ความเป็นพลเมืองในรัฐที่ปกครองแบบสาธารณรัฐ ซึ่งอาจเป็นระบอบคณาธิปไตยไปจนถึงอำนาจอธิปไตยของปวงชน

**อุดมการณ์ทางเศรษฐกิจสังคม**
 ลัทธิอำนาจนิยม (authoritarianism) เป็นรูปแบบการจัดระเบียบทางสังคมซึ่งมีลักษณะของการอ่อนน้อมต่ออำนาจหน้าที่- อิสรนิยม (libertarianism หรือ libertarism) เดิมทีเป็นปรัชญาและขบวนการทางการเมืองซึ่งยึดถือเสรีภาพเป็นหลักศูนย์กลาง นักอิสรนิยมแสวงเสรีภาพทางการเมืองและอัตตาณัติสูงสุด เน้นย้ำปัจเจกนิยม เสรีภาพในการเลือก และการรวมกันเป็นสมาคมโดยสมัครใจ แต่ในปัจจุบัน อิสรนิยมหลายสำนักมีความเห็นต่างกันในเรื่องหน้าที่โดยชอบของรัฐและอำนาจของเอกชน

**ฆราวาสนิยมหรือศาสนานิยม**
แนวปรัชญาที่ว่าสถาบันการปกครอง สถาบันการเมือง หรือสถาบันในรูปอื่นควรจะดำเนินการปกครองที่เป็นอิสระจากการอำนาจการควบคุมของสถาบันศาสนา และหรือความเชื่อทางศาสนา- รัฐโลกวิสัย (secular state) เป็นแนวคิดสืบเนื่องมาจากหลักฆราวาสนิยม (secularism)- ศาสนาประจำชาติ (state religion) เป็นคณะหรือลัทธิทางศาสนาที่รัฐอธิปไตยรัฐหนึ่ง ๆ อนุมัติอย่างเป็นทางการ

**โครงสร้างอำนาจ**

**คตินิยมรัฐเดี่ยว**
# รัฐเดี่ยว
# จักรวรรดิ
# พรินซิพาลิตี้

**รัฐผู้รับอุปถัมภ์**

**ระบอบสหพันธรัฐ**
เป็นแนวคิดการเมืองซึ่งกลุ่มสมาชิกผูกมัดเข้าด้วยกันโดยข้อตกลงร่วมกัน โดยมีหัวหน้าที่เป็นตัวแทนซึ่งมีสิทธิปกครอง คำว่า "ระบอบสหพันธรัฐ" ยังใช้อธิบายระบบของรัฐบาลซึ่งรัฐธรรมนูญได้แบ่งแยกอำนาจอธิปไตยระหว่างฝ่ายปกครองส่วนกลางกับหน่วยการเมืองที่เป็นองค์ประกอบ
# สหพันธรัฐ (federation) เป็นรัฐอธิปไตยประเภทหนึ่งซึ่งมีลักษณะของสหภาพรัฐหรือภูมิภาคที่ปกครองตนเองบางส่วน ที่รวมเข้าด้วยกันโดยรัฐบาลกลาง หรือรัฐบาลสหพันธ์
# สมาพันธรัฐ (confederation) การรวมกันของหน่วยการเมืองเป็นการถาวรเพื่อให้มีการเคลื่อนไหวร่วมกันตามหน่วยอื่น สมาพันธรัฐตามปกติก่อตั้งขึ้นโดยสนธิสัญญา แต่ภายหลังมักก่อตั้งขึ้นจากการเห็นชอบรัฐธรรมนูญร่วมกัน สมาพันธรัฐมีแนวโน้มสถาปนาขึ้นเพื่อจัดการกับปัญหาร้ายแรง
# สหภาพเหนือชาติ (Supranational union) เป็นพัฒนาการของการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจขั้นสูงสุด โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรวมกันเป็นชาติเดียวกัน ซึ่งรัฐบาลของแต่ละประเทศไม่สามารถกำหนดนโยบายของตนเองได้ แต่สหภาพจะกำหนดนโยบายให้ประเทศสมาชิกดำเนินการเอง

**ดูเพิ่ม**
 ระบอบการเมือง- รัฐ- รัฐบาล- การเมือง- การเมืองไทย
หมวดหมู่:การปกครอง

**อ้างอิง**
a. ไม่ใช่ชื่ออย่างเป็นทางการ