อิบน์ อัลฮัยษัม

อะบู อะลี, อัลฮะซัน อิบน์ อัลฮะซัน อิบน์ อัลฮัยษัม (أبو علي، الحسن بن الحسن بن الهيثم) หรือแผลงด้วยอักษรละตินเป็น แอลแฮซัน (Alhazen, ən; 1040) เป็นนักคณิตศาสตร์ นักดาราศาสตร์ และนักฟิสิกส์สมัยกลางในยุคทองของอิสลามจากบริเวณที่เป็นประเทศอิรักในปัจจุบัน ได้รับการกล่าวถึงเป็น "บิดาแห่งทัศนศาสตร์สมัยใหม่" เขามีส่วนสำคัญต่อหลักการทัศนศาสตร์และการรับรู้ทางสายตาเป็นการเฉพาะ ผลงานที่มีอิทธิพลมากที่สุดของเขามีชื่อว่า กิตาบุลมะนาซิร (كتاب المناظر, "หนังสือทัศนศาสตร์") ที่เขียนขึ้นในช่วง ค.ศ. 1011–1021 ซึ่งยังคงเหลือเพียงฉบับภาษาละติน ผลงานของอิบน์ อัลฮัยษัมได้รับการอ้างอิงอย่างมากในช่วงการปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์ของไอแซก นิวตัน, โยฮันเนิส เค็พเพลอร์, คริสตียาน เฮยเคินส์ และกาลิเลโอ กาลิเลอี
อิบน์ อัลฮัยษัมเป็นบุคคลแรกที่อธิบายทฤษฎีการมองเห็นได้ถูกต้อง และโต้แย้งว่าการมองเห็นเกิดขึ้นในสมอง ชี้ให้เห็นถึงข้อสังเกตที่เป็นอัตวิสัยและได้รับผลกระทบจากประสบการณ์ส่วนตัวp=445 เขายังกล่าวถึงหลักการใช้เวลาสำหรับการหักเหน้อยที่สุด ซึ่งภายหลังมีชื่อเรียกว่า หลักการของแฟร์มา เขามีส่วนสำคัญในเรื่องแสงสะท้อนหรือกระจก (catoptric) และการหักเหของแสง (dioptric) โดยศึกษาการสะท้อน การหักเห และธรรมชาติของภาพที่เกิดจากลำแสงp=1817 อิบน์ อัลฮัยษัมเป็นผู้สนับสนุนแนวคิดเบื้องต้นที่ว่า สมมติฐานจะต้องได้รับการสนับสนุนจากการทดลองตามขั้นตอนที่ยืนยันได้ หรือการใช้เหตุผลทางคณิตศาสตร์ ซึ่งทำให้เขาเป็นผู้บุกเบิกระเบียบวิธีแบบวิทยาศาสตร์ยุคแรกประมาณ 5 ศตวรรษก่อนหน้านักวิทยาศาสตร์สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา ด้วยเหตุผล ทำให้บางครั้งมีการเรียกเขาเป็น "นักวิทยาศาสตร์ที่แท้จริงคนแรก"ของโลก เขาก็ยังเป็นผู้รู้รอบด้านที่เขียนเนื้อหาในด้านปรัชญา, เทววิทยา และแพทยศาสตร์
เขาเกิดที่บัสรา และใช้ชีวิตส่วนใหญ่ที่ไคโร เมืองหลวงของรัฐเคาะลีฟะฮ์ฟาฏิมียะฮ์ และหาเลี้ยงชีพด้วยการประพันธ์ตำราต่าง ๆ และสั่งสอนสมาชิกขุนนาง บางครั้งมีการเรียกอิบน์ อัลฮัยษัมตามชื่อรอง อัลบัศรี ตามสถานที่ที่เขาเกิด หรือ อัลมิศรี ("ชาวอียิปต์") แอบูล-แฮแซน แบย์แฮกีขนานนามอัลฮัยษัมเป็น "ทอเลมีที่สอง" และจอห์น เพ็กคัมเรียกเขาเป็น "นักฟิสิกส์" อิบน์ อัลฮัยษัมได้ปูทางสู่ศาสตร์ของทัศนศาสตร์เชิงฟิสิกส์สมัยใหม่

**ประวัติ**
อิบน์ อัลฮัยษัม (แอลแฮซัน) เกิดเมื่อประมาณ ค.ศ. 965 จากครอบครัวชาวอาหรับ หรือเปอร์เซีย ที่บัสรา อิรักในสมัยเอมิเรตบูยิด อิทธิพลช่วงแรกของเขาคือการศึกษาศาสนาและการให้บริการแก่ชุมชน ในเวลานั้นสังคมมีมุมมองศาสนาที่ขัดแย้งกันหลายประการ จนทำใหเเขาก็พยายามที่จะก้าวออกจากศาสนา สิ่งนี้นำไปสู่การเจาะลึกการศึกษาคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์ เขาดำรงตำแหน่งวิเซียร์ที่บัสรา และสร้างชื่อให้ตัวเองในด้านความรู้เกี่ยวกับคณิตศาสตร์ประยุกต์ เนื่องจากเขาอ้างว่าสามารถควบคุมอุทกภัยของแม่น้ำไนล์ ทำให้เขาได้ัรบเชิญให้พบกับเคาะลีฟะฮ์ อัลฮากิมแห่งฟาฏิมียะฮ์ เพื่อทำโครงการชลศาสตร์ที่อัสวาน อย่างไรก็ตาม อิบน์ อัลฮัยษัมถูกบังคับให้ยอมรับว่าไม่สามารถทำโครงการนั้นได้
เมื่อกลับมาที่ไคโร เขาได้รับตำแหน่งฝ่ายบริหาร หลังจากที่พิสูจน์แล้วว่าตนไม่สามารถทำภารกิจนี้ได้เช่นกัน เขาก็ทำสัญญาความโกรธแค้นต่อเคาะลีฟะฮ์อัลฮากิม และกล่าวกันว่าเขาถูกบังคับให้ซ่อนตัวจนกระทั่งเคาะลีฟะฮ์สวรรคตใน ค.ศ. 1021 หลังจากนั้นก็คืนทรัพย์สินของเขาที่ถูกยึด
ตำนานระบุว่าอิบน์ อัลฮัยษัมแสร้งทำเป็นบ้า และซ่อนตัวในบ้าน โดยในช่วงนั้น เขาเขียนหนังสือเรื่อง กิตาบุลมะนาซิร เขายังคงอาศัยอยู่ที่ไคโรในย่านของมหาวิทยาลัยอัลอัซฮัร และดำรงชีวิตจากรายได้ในการผลิตวรรณกรรมของเขา จนกระทั่งเขาเสียชีวิตประมาณ ค.ศ. 1040

**อ้างอิง**

**ข้อมูล**
 oclc=27338645- isbn=9780070165809- s2cid=171746839 -  Reprinted in 1994-  ( Books I-III (2001) Vol 1 Commentary and Latin text via JSTOR;  Vol 2 English translation I: TOC pp. 339–41, II: TOC pp. 415–16, III: TOC pp. 559–60, Notes 681ff, Bibl. via JSTOR)-  ( Books 4–5 (2006) 95 4 – Vol 1 Commentary and Latin text via JSTOR;  95 5 – Vol 2 English translation IV: TOC pp. 289–94, V: TOC pp. 377–84, Notes, Bibl. via JSTOR)-  ( Book 6 (2008) 98 (#1, section 1) – Vol 1 Commentary and Latin text via JSTOR;  98 (#1, section 2) – Vol 2 English translation VI:TOC pp. 155–160, Notes, Bibl. via JSTOR)-  ( Book 7 (2010) 100(#3, section 1) – Vol 1 Commentary and Latin text via JSTOR;  100(#3, section 2) – Vol 2 English translation VII: TOC pp. 213–18, Notes, Bibl. via JSTOR)

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 883756A- display-editors=etal ( PDF version)-  'A Brief Introduction on Ibn al-Haytham' based on a lecture delivered at the Royal Society in London by Nader El-Bizri-  Ibn al-Haytham on two Iraqi banknotes date=2018-08-03 -  The Miracle of Light – a UNESCO article on Ibn al-Haytham-  Biography from Malaspina Global Portal-  Short biographies on several "Muslim Heroes and Personalities" including Ibn al-Haytham- title=Biography from ioNET - archive-date=11 February 2006 -  Biography from Trinity College (Connecticut)-  Biography from Molecular Expressions-  The First True Scientist from BBC News-  Over the Moon From The UNESCO Courier on the occasion of the International Year of Astronomy 2009-  The Mechanical Water Clock Of Ibn Al-Haytham, Muslim Heritage- Alhazen's (1572)  Opticae thesaurus date=2018-09-24  (English) – digital facsimile from the Linda Hall Library
หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ทศวรรษ 960
หมวดหมู่:แพทย์
หมวดหมู่:นักปรัชญา
หมวดหมู่:นักดาราศาสตร์
หมวดหมู่:นักวิทยาศาสตร์
หมวดหมู่:ชาวอาหรับ
หมวดหมู่:บุคคลในคริสต์ศตวรรษที่ 10
หมวดหมู่:บุคคลจากบัสรา
หมวดหมู่:ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์