อำเภอบางใหญ่

บางใหญ่ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนนทบุรี มีประชากรค่อนข้างมาก แต่เดิมตั้งอยู่บริเวณที่คลองสามสายมาบรรจบกันได้แก่ ปลายคลองอ้อมนนท์ สุดคลองบางกอกน้อย และต้นคลองบางใหญ่ แต่ปัจจุบันตัวอำเภอได้ย้ายมาอยู่ในหมู่บ้านบางใหญ่ซิตี้ ซึ่งได้รับความเจริญอย่างรวดเร็วจากการก่อสร้างถนนกาญจนาภิเษกและถนนรัตนาธิเบศร์ มีบริการที่ทันสมัย เช่น โรงพยาบาล ห้างสรรพสินค้า ตลาดกลางของจังหวัด หน่วยงานราชการ หมู่บ้านจัดสรรที่เกิดใหม่ ดังนั้น พื้นที่การเกษตรอาจไม่พบเห็นในเขตเมืองแล้ว โดยส่วนหนึ่งของเขตเมืองบางใหญ่อยู่ในพื้นที่ของอำเภอบางบัวทอง 

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอบางใหญ่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกค่อนไปทางใต้ของจังหวัด ห่างจากตัวจังหวัดนนทบุรี 8.11 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอไทรน้อยและอำเภอบางบัวทอง มีคลองบางแพรก, แนวเส้นขนานคลองบางแพรก, แนวด้านหลังโรงเรียนอนุบาลรัตนาธิเบศร์, ลำรางบางน้อย, ซอยอธิเบศร์ 1, ลำรางบางน้อย, แนวรั้วหมู่บ้านกฤษดานคร 10, แนวเขตหมู่บ้านเกล้ารัตนา, แนวเขตหมู่บ้านร่มรื่นวิลล์, แนวด้านหลังหมู่บ้านเกล้ารัตนา, คลองบางเดื่อ (วัดบางเดื่อ) และคลองอ้อมเป็นเส้นแบ่งเขต - ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองนนทบุรี มีคลองวัดประชารังสรรค์, ทางหลวงท้องถิ่น นบ.ถ 1-0010 (โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการฯ-วัดสวนแก้ว), ซอยบางกร่าง 25 (หน้าค่าย), ถนนหลังวัดยุคันธราวาส และคลองวัดยุคันธราวาสเป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบางกรวย มีคลองบางกอกน้อย, คลองบางค้อ, คลองนาคเกี้ยว, คลองบางนา, คลองหัวคูใน (วัดพระเงิน), ถนนบางม่วง-บางคูลัด, คลองจีนบ่าย และคลองขุดใหม่เป็นเส้นแบ่งเขต- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอพุทธมณฑล (จังหวัดนครปฐม) มีคลองนราภิรมย์เป็นเส้นแบ่งเขต

**ประวัติศาสตร์**
ท้องที่ที่เป็นอำเภอบางใหญ่ทุกวันนี้เดิมอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอบางใหญ่ (บางกรวย) และอำเภอบางบัวทองซึ่งมีพื้นที่กว้างขวางมาก ใน พ.ศ. 2460 ทางราชการจึงได้พิจารณาแบ่งตำบลบางใหญ่และบางม่วงจากอำเภอบางใหญ่ (บางกรวย) และแบ่งตำบลบางแม่นาง เสาธงหิน และบ้านใหม่จากอำเภอบางบัวทองมาจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอบางแม่นาง เพื่อความสะดวกในการปกครอง ในช่วงแรกตั้งที่ว่าการกิ่งอำเภออยู่บริเวณวัดส้มเกลี้ยง หมู่ที่ 2 ตำบลบางแม่นาง
ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2464 กิ่งอำเภอบางแม่นางได้รับโอนตำบลบางเลนจากอำเภอนนทบุรีมาอยู่ในการปกครอง และยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอบางแม่นาง ตามประกาศกระทรวงนครบาล ต่อมาใน พ.ศ. 2466 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งในท้องที่หมู่ที่ 2 ตำบลบางม่วง บริเวณปากคลองบางใหญ่แยกคลองอ้อมนนท์และคลองบางกอกน้อย ประชาชนจึงนิยมเรียกอำเภอนี้ว่า "บางใหญ่" ตามไปด้วย จนกระทั่งในวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2473 กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศเปลี่ยนชื่ออำเภอบางแม่นางเป็น อำเภอบางใหญ่ ตามความคุ้นเคยของประชาชน ส่วนอำเภอบางใหญ่ (เดิม) นั้นเปลี่ยนชื่อเป็น "อำเภอบางกรวย" แทน เพื่อไม่ให้ซ้ำซ้อนกัน
ครั้นใน พ.ศ. 2486 ประเทศไทยประสบปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำอย่างหนักเพราะได้รับผลกระทบจากสงครามโลกครั้งที่ 2 จังหวัดนนทบุรีถูกยุบลงเพื่อเป็นการประหยัดงบประมาณราชการ อำเภอบางใหญ่ถูกโอนไปขึ้นกับจังหวัดธนบุรีพร้อมกับอำเภอบางบัวทองและอำเภอบางกรวย จนกระทั่งใน พ.ศ. 2489 ได้มีการจัดตั้งจังหวัดนนทบุรีขึ้นมาอีกครั้ง อำเภอบางใหญ่จึงกลับมาอยู่ในการปกครองของทางจังหวัดจนถึงปัจจุบัน
ต่อมาใน พ.ศ. 2532 อำเภอบางใหญ่พร้อมทั้งส่วนราชการอื่น ๆ ได้ย้ายที่ทำการไปตั้งในหมู่บ้านบางใหญ่ซิตี้ ใกล้จุดตัดระหว่างถนนรัตนาธิเบศร์กับถนนตลิ่งชัน-สุพรรณบุรี เนื่องจากได้รับบริจาคที่ดินให้สร้างศูนย์ราชการขึ้น นับแต่นั้นมา การเป็นที่ตั้งหน่วยงานการบริหารราชการ ประกอบกับการโฆษณาของหมู่บ้านจัดสรรแห่งนั้นทำให้บางใหญ่ซิตี้กลายเป็นชุมชนบางใหญ่และย่านบางใหญ่ในความรับรู้ของคนทั่วไป ส่วนตัวอำเภอบางใหญ่เดิมนั้นปัจจุบันมักถูกเรียกว่า "บางใหญ่เก่า" และอยู่ในเขตเทศบาลตำบลบางม่วง

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอบางใหญ่แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล แต่ละตำบลแบ่งย่อยออกเป็นหมู่บ้าน รวม 69 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอบางใหญ่ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่- เทศบาลเมืองบางแม่นาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแม่นาง (ยกเว้นบางส่วนของหมู่ที่ 3, 5–8)- เทศบาลเมืองบางใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแม่นาง (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 3, 5–8) ตำบลบางใหญ่ (เฉพาะหมู่ที่ 2 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 3–6) และตำบลบ้านใหม่ (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1, 2, 4)- เทศบาลเมืองเสาธงหิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเสาธงหิน (เฉพาะหมู่ที่ 4–8 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–3)- เทศบาลเมืองบางเลน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเลน (เฉพาะหมู่ที่ 1–3, 6–10 และบางส่วนของหมู่ที่ 4, 11)- เทศบาลเมืองบ้านบางม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางม่วง (เฉพาะหมู่ที่ 1, 3–11, 13–15 และบางส่วนของหมู่ที่ 12)- เทศบาลตำบลบางม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางม่วง (เฉพาะหมู่ที่ 2 และบางส่วนของหมู่ที่ 12) ตำบลบางเลน (เฉพาะหมู่ที่ 5 และบางส่วนของหมู่ที่ 4, 11) และตำบลเสาธงหิน (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1–3)- องค์การบริหารส่วนตำบลบางใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางใหญ่ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองบางใหญ่)- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองบางใหญ่)

**การคมนาคม**
ถนนสายสำคัญของอำเภอบางใหญ่ ได้แก่- ถนนกาญจนาภิเษก (ทางหลวงพิเศษหมายเลข 9)- ทางหลวงพิเศษหมายเลข 81- ถนนรัตนาธิเบศร์ (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 302)- ถนนบางกรวย-ไทรน้อย (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3215 และ 3584)- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3901 (คู่ขนานกาญจนาภิเษกด้านนอก)- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3902 (คู่ขนานกาญจนาภิเษกด้านใน)- ถนนบางม่วง-บางคูลัด (ทางหลวงชนบท นบ.1001)- ถนนบางรักใหญ่-บ้านใหม่ (ทางหลวงชนบท นบ.1009)- ถนนบางใหญ่-บางคูลัด (ทางหลวงชนบท นบ.1026)- ถนนไทรน้อย-ดอนตะลุมพุก (ทางหลวงชนบท นบ.5027)- ทางหลวงชนบท นบ.1016 (แยกทางหลวงหมายเลข 9 - บ้านคลองกำนันจิตร)- ทางหลวงชนบท นบ.5005 (ประชาอุทิศ-วัดหลังบาง)- ทางหลวงชนบท นบ.5035 (แยกพ่อปู่-ตลาดบางคูลัด)- ทางหลวงชนบท นบ.5014 (บ้านใหม่จงถนอม-บ้านใหม่)- ทางหลวงท้องถิ่น นบ.ถ 1-0010 (โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการบางใหญ่-วัดสวนแก้ว)

**การคมนาคมทางน้ำ**
การคมนาคมทางน้ำเคยเป็นเส้นทางการคมนาคมหลักของบางใหญ่เก่ามาแต่ครั้งก่อนกรุงศรีอยุทธยา เนื่องจากคลองอ้อมนนท์และคลองบางกอกน้อยเคยเป็นแม่น้ำเจ้าพระยามาก่อน แต่เนื่องจากมีการตัดคลองลัดบริเวณนนทบุรีในปี พ.ศ. 2179 รัชสมัยพระเจ้าปราสาททอง ทำให้แม่น้ำเจ้าพระยาเปลี่ยนไปทางคลองลัดใหม่ ส่วนแม่น้ำเดิมมีความตื้นเขินและขนาดลดลงกลายเป็นคลองอ้อมนนท์ คลองบางกอกน้อย และคลองบางกรวยไป ปัจจุบันถึงแม้ประชาชนส่วนใหญ่จะใช้การสัญจรทางบกแล้ว แต่การสัญจรทางน้ำก็ยังมีการใช้อยู่สม่ำเสมอ และคลองสายสำคัญที่ผ่านบางใหญ่เก่านี้มี 3 สาย คือ
# คลองอ้อมนนท์ เริ่มจากสามแยกบางใหญ่ ขึ้นไปทางเหนือไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาปัจจุบันบริเวณสะพานมหาเจษฎาบดินทรานุสรณ์ นนทบุรี
# คลองบางใหญ่ เริ่มจากสามแยกบางใหญ่ ไปทางตะวันตก ตรงไปออกแม่น้ำท่าจีน จ.นครปฐม
# คลองบางกอกน้อย เริ่มจากสามแยกบางใหญ่ ไปทางใต้ ไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาที่บริเวณโรงพยาบาลศิริราช กรุงเทพ
ในอดีตเมื่อสุนทรภู่เดินทางไกลและแต่งนิราศบรรยายระหว่างการเดินทางทางเรือจากกรุงเทพไปนครปฐมและสุพรรณบุรี ก็พายเรือมาตามคลองบางกอกน้อยถึงบางใหญ่แล้วจึงเลี้ยวซ้ายเข้าคลองบางใหญ่บริเวณอำเภอบางใหญ่เก่านี้เอง โดยหลักฐานการเดินทางมาก็ปรากฎอยู่ในนิราศพระประธมและนิราศสุพรรณ

**การขนส่งทางราง**
 รถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม

**โรงพยาบาล**
 โรงพยาบาลบางใหญ่- โรงพยาบาลเกษมราษฎร์ อินเตอร์เนชั่นแนลรัตนาธิเบศร์

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  เว็บไซต์เทศบาลตำบลบางม่วง date=2007-09-27 
บางใหญ่