การระบายสีกราฟ

การระบายสีบนจุดยอดของกราฟโดยจุดยอดที่มีเส้นเชื่อมถึงกันใช้สีไม่ซ้ำกัน ในกรณีกราฟนี้ต้องใช้สีเป็นอย่างน้อย 3 สี
ปัญหาที่ได้รับความสนใจอย่างมากในเรื่องทฤษฎีกราฟ คือ ปัญหาการระบายสีกราฟ (Graph coloring problem) ซึ่งเป็นปัญหาที่เกี่ยวกับการพยายามระบายสีจุดของกราฟ โดยให้จุดที่อยู่ติดกันมีสีต่างกันและใช้สีให้น้อยที่สุด
การระบายสีกราฟอาจมีหลายรูปแบบ บางรูปสามารถใช้สีเพียงสองสีก็เพียงพอที่จะให้จุดที่อยู่ติดกันมีสีต่างกัน บางรูปจำเป็นต้องใช้หลายสีถึงจะเพียงพอที่จะให้จุดที่อยู่ติดกันมีสีต่างกัน ดังนั้นจะเรียกจำนวนสีอย่างน้อยที่สุดที่เพียงพอที่จะให้จุดที่อยู่ติดกันมีสีต่างกันว่า จำนวนสีของกราฟ

**ประวัติ**
สาเหตุหนึ่งที่ทำให้ปัญหาเกี่ยวกับการระบายสีจุดของกราฟได้รับความสนใจศึกษาค้นคว้าเป็นอันมา ได้แก่ ความเกี่ยวข้องกันระหว่างปัญหาเช่นนี้กับปัญหาการระบายสีแผนที่ โดยไม่ให้เนื้อที่ซึ่งมีเส้นเขตแดนร่วมกันมีสีเดียวกัน เราอาจพิจารณาให้เห็นความเกี่ยวข้องอันนี้ได้ไม่ยากนัก
ตัวอย่างเช่นในแผนที่ ถ้าแทนจังหวัดต่าง ๆ ด้วยจุด แล้วลากเส้นโยงจุดซึ่งแทนจังหวัดที่มีเส้นเขตแดนร่วมกัน เราก็จะได้กราฟของแผนที่นี้ไปใช้ในการแก้ปัญหาการระบายสีแผนที่ ซึ่งจะเห็นได้ว่าปัญหาการระบายสีแผนที่กับปัญหาการระบายสีจุดของกราฟ เป็นปัญหาเดียวกัน นอกจากนี้การระบายสีแผนที่นั้น หลายต่อหลายคนเชื่อกันว่าสามารถใช้สีเพียงสี่สีก็เพียงพอที่จะระบายแผนที่ใด ๆ ให้เนื้อที่ที่มีเส้นเขตแดนร่วมกันมีสีต่างกันได้เสมอ ไม่ว่าเนื้อที่ต่าง ๆ ในแผนที่นั้นจะเรียงรายกันอยู่อย่างไร ซึ่งนักคณิตศาสตร์ได้พยายามค้นคว้าหาคำตอบว่า เรื่องที่หลายคนเชื่อกันนี้จริงหรือไม่ การขบคิดปัญหานี้นักคณิตศาสตร์ได้ทำกันมาเป็นเวลานานกว่าร้อยปีจึงมีผู้พิสูจน์ได้ว่าความเชื่อดังกล่าวถูกต้อง

**บทนิยามที่เกี่ยวข้อง**
# รงคเลข (Chromatic number χ (G) )  คือจำนวนที่บอกว่ากราฟ G นั้นต้องการสีน้อยที่สุดเท่าไหร่เพื่อระบายบนปมทั้งหมดในกราฟ
# รงคพหุนาม (Chromatic polynomial)  จำนวนวิธีในการลงสีกราฟ G โดยใช้จำนวนสีไม่มากไปกว่า จำนวนสีที่ให้มา
# การระบายสีเส้นเชื่อม (Edge coloring)  มีความคล้ายคลึงกับการระบายสีปม แต่จะเป็นการระบายสีลงบนเส้นเชื่อมในกราฟแทน ซึ่งมีข้อจำกัดว่าเส้นเชื่อมที่ต่อกับปมเดียวกัน จะต้องมีสีต่างกัน

**ขั้นตอนวิธี**

**การตัดสินใจ (Decision)**
 Input : กราฟ G ซึ่งมีปมเป็นจำนวน v ปม, จำนวนสีเป็นจำนวนเต็ม k สี- Output : ค่าความจริงว่ากราฟ G ลงสีได้ด้วยจำนวนสีน้อยกว่าหรือเท่ากับ k สีหรือไม่- เวลาในการทำงาน : O (2nn)- ความซับซ้อน : เอ็นพีบริบูรณ์

**การหาค่าเหมาะสมที่สุด (Optimization)**
 Input : กราฟ G ซึ่งมีปมเป็นจำนวน v ปม- Output : รงคเลขของกราฟ G- เวลาในการทำงาน : O (n  (log n) −3 (log log n) 2)- ความซับซ้อน : เอ็นพียาก

**การนับ (Counting)**
 Input : กราฟ G ซึ่งมีปมเป็นจำนวน v ปม, จำนวนสีเป็นจำนวนเต็ม k สี- Output : รงคพหุนามของกราฟ G- เวลาในการทำงาน : O (2nn)- ความซับซ้อน : ชาร์ปพีบริบูรณ์

**การประยุกต์ใช้**
ปัญหาการระบายสีกราฟสามารถนำไปใช้แก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันได้อย่างมากมาย เช่น

**ปัญหาการกำหนดตารางเวลา (Scheduling problem)**
ปัญหานี้คือการนำงานหลาย ๆ งานมาจัดเรียงใส่ในช่วงเวลาที่ว่างอยู่ โดยงานต่าง ๆ จะต้องการวัตถุดิบเฉพาะงานและงานที่ต้องการวัตถุดิบเดียวกันจะไม่สามารถกระทำพร้อมกันได้ในเวลาใดเวลาหนึ่ง มิฉะนั้นจะเกิดความซ้ำซ้อน จึงต้องอาศัยตารางเวลา เพื่อช่วยในการกำหนดลำดับการทำงานก่อนหลังของงานเหล่านั้น- Input : เซตของงานที่ต้องลงในตาราง- Output : เวลาที่น้อยที่สุดที่ใช้ในการทำงานเหล่านั้นจนเสร็จ โดยไม่เกิดความซ้ำซ้อน- การแก้ปัญหานี้ด้วยการระบายสีกราฟทำได้โดยการแทนงานด้วยปมของกราฟ และลากเส้นเชื่อมงานที่ต้องใช้วัตถุดิบเดียวกันไว้ด้วยกัน จากนั้นทำการระบายสีกราฟ ผลที่ได้ก็คือจำนวนสีที่น้อยสุดที่ต้องใช้ ซึ่งก็คือระยะเวลาที่น้อยที่สุดที่สามารถทำงานทั้งหมดได้นั่นเอง

**ปัญหาเกม Sudoku**
 Input : ตารางโจทย์เกม Sudoku- Output : คำตอบของโจทย์ข้อนั้น ๆ- การแก้ปัญหา Sudoku ด้วยการระบายสีกราฟทำได้โดยการแทนช่องในตารางด้วยปมของกราฟ แล้วลากเส้นเชื่อมช่องในตารางที่ห้ามมีเลขซ้ำกันตามกฎของ Sudoku ไว้ด้วยกัน จากนั้นตรวจสอบว่าจำนวนสีที่ได้มานั้นมีค่าน้อยกว่าความกว้างของตารางโจทย์หรือไม่ ถ้าหากน้อยกว่าจึงตอบจำนวนสีที่ได้มานั้นเป็นผลเฉลยออกมาได้เลย แต่ถ้าหากมากกว่าแสดงว่าโจทย์นี้ไม่สามารถแก้ได้

**ทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง**
 ทฤษฎีกราฟ- ทฤษฎีบทสี่สี- ทฤษฎีบทห้าสี

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  การระบายสีจุดของกราฟ จากเว็บ ครูบ้านนอกดอตคอม -  ปัญหาการระบายสีกราฟfix-attempted=yes  จากสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน 
หมวดหมู่:การให้สีกราฟ
หมวดหมู่:ทฤษฎีกราฟ
หมวดหมู่:ปัญหาการคำนวณในทฤษฎีกราฟ
หมวดหมู่:ปัญหาเอ็นพีบริบูรณ์