เผ่า ศรียานนท์

พลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ (1 มีนาคม พ.ศ. 2453 — 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2503) เป็นข้าราชการตำรวจและนักการเมืองชาวไทย เคยดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการและรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย อีกทั้งเคยดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังและรัฐมนตรีที่ไม่ได้ประจำกระทรวงใดกระทรวงหนึ่งในรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม เผ่าเคยดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมตำรวจ (ปัจจุบันตำแหน่งนี้ถูกเปลี่ยนเป็นผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ) ซึ่งเป็นเจ้าของคำขวัญ "ภายใต้ดวงอาทิตย์นี้ ไม่มีสิ่งใดที่ตำรวจไทยทำไม่ได้" นอกจากนี้ยังได้รับแต่งตั้งเป็นผู้รักษาความสงบภายในทั่วราชอาณาจักร ในเหตุการณ์การรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2494 โดย คณะบริหารประเทศชั่วคราว เผ่ายังเป็นบุคคลหนึ่งที่มีบทบาททางการเมืองสูงมากในช่วงก่อนการรัฐประหาร พ.ศ. 2500

**ประวัติ**
พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ เกิดเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2452 (แบบสากลคือ พ.ศ. 2453) ณ ตำบลบางขุนพรหม อำเภอบางขุนพรหม จังหวัดพระนคร เป็นบุตรของ พันตำรวจโท พระพลาพิรักษ์เสนีย์ (พลุ้ย ศรียานนท์) และนางพงษ์ พลาพิรักษ์เสนีย์ ครอบครัวมีเชื้อสายพม่า สมรสกับ คุณหญิงอุดมลักษณ์ ศรียานนท์ (สกุลเดิม ชุณหะวัณ) บุตรสาวของจอมพล ผิน ชุณหะวัณ มีบุตรีด้วยกัน นามว่าผ่องลักษณ์ ประศาสน์วินิจฉัย (สกุลเดิม ศรียานนท์) รองประธานบริษัท ไผทอุดม จำกัด

**การศึกษา**
สอบไล่ได้ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จากโรงเรียนเบญจมบพิตร หรือโรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตรในปัจจุบัน ต่อมาสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยทหารบก เมื่อ พ.ศ. 2469

**การรับราชการ**
ประวัติการรับราชการของพล.ต.อ. เผ่า มีดังนี้- เริ่มเข้ารับราชการครั้งแรก เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 ในตำแหน่งยศนายร้อยตรี- พ.ศ. 2477 (1 เม.ย.) รับพระราชทานยศเป็นร้อยโท- พ.ศ. 2478 (1 เม.ย.) รับพระราชทานยศเป็นร้อยเอก- พ.ศ. 2483 (1 เม.ย.) - รับพระราชทานยศพันตรี- พ.ศ. 2486 เป็นทหารคนสนิทของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม มีความใกล้ชิดจอมพล ป.พิบูลสงคราม มาก จนกระทั่งจอมพล ป.ได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี - พ.ศ. 2485 เป็นผู้อำนวยการสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์- พ.ศ. 2486 (15 เม.ย.) - รับพระราชทานยศพันโท- พ.ศ. 2486 เป็นเจ้ากรมเสมียนตรา กระทรวงกลาโหม  - พ.ศ. 2486 ได้รับพระราชทานยศเป็นพันเอก- พ.ศ. 2487 เป็นเจ้ากรมเชื้อเพลิง และลาออกจากราชการเป็นการชั่วคราว - พ.ศ. 2491 กลับเข้ารับราชการ โดยโอนมาอยู่กรมตำรวจ- พ.ศ. 2491 (22 มิ.ย.) ได้รับพระราชทานยศเป็น พลตำรวจตรี- พ.ศ. 2491 (1 ต.ค.) เป็นรองอธิบดีกรมตำรวจ- พ.ศ. 2492 (1 ม.ค.) ได้รับพระราชทานยศพลตรี- พ.ศ. 2493 (3 มิ.ย.) ได้รับพระราชทานยศเป็น พลตำรวจโท- พ.ศ. 2494 (26 มี.ค.) เป็นรองปลัดกระทรวงมหาดไทย- พ.ศ. 2494 (10 ก.ค.) เป็นอธิบดีกรมตำรวจ- พ.ศ. 2494 (11 ธ.ค.) เป็นรัฐมนตรี และเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย- พ.ศ. 2495 (23 มี.ค.) เป็นรัฐมนตรีและรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยอีกครั้ง- พ.ศ. 2495 (17 มี.ค.) (16 เม.ย.) ได้รับพระราชทานยศเป็น พลโท พลเรือโท และพลอากาศโท- พ.ศ. 2495 (21 ก.ค.) ได้รับพระราชทานยศเป็นพลตำรวจเอก- พ.ศ. 2496 (4 พ.ค.) ได้รับพระราชทานยศ พลเอก และรับพระราชทานตำแหน่งนายทหารพิเศษประจำ กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์- พ.ศ. 2497 (15 ม.ค.) (31 มี.ค.) เป็นอธิบดีกรมประมวลราชการแผ่นดิน และประธานกรรมการในคณะกรรมการองค์การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค - พ.ศ. 2497 (10 ก.พ.) เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังร่วมกับพลโท ประยูร ภมรมนตรี โดยควบกับตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยที่มีอยู่เดิม- พ.ศ. 2499 ได้รับพระราชทานยศ พลเรือเอก และ พลอากาศเอก- พ.ศ. 2500 (31 มี.ค.) เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

**บทบาททางการเมือง**
พล.ต.อ. เผ่า เป็นนายตำรวจที่ประชาชนชาวไทยในยุคสมัยนั้นรู้จักเป็นอย่างดี เนื่องจากเป็นเสมือนมือขวาของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ผู้ที่ได้ชื่อว่าเป็น นายกรัฐมนตรีเผด็จการทหารในสมัยนั้น เริ่มแรก พล.ต.อ. เผ่า นั้นรับราชการเป็นทหารมาก่อน ก่อนจะย้ายตัวเองมาเป็นตำรวจ 
ยุคของ พล.ต.อ. เผ่า นั้น ถูกเรียกว่ายุค "รัฐตำรวจ" หรือ "อัศวินผยอง" เนื่องจาก พล.ต.อ. เผ่า ได้เสริมสร้างขุมกำลังตำรวจจนสามารถเทียบเท่ากับกองทัพ ๆ หนึ่งเหมือนทหารได้ โดยเริ่มให้มี ตำรวจน้ำ, ตำรวจพลร่ม, ตำรวจม้า, ตำรวจรถถัง ตลอดจนให้มีธงไชยเฉลิมพลเหมือนทหาร จนมีการกล่าวในเชิงประชดว่า อาจจะมีถึงตำรวจเรือดำน้ำ เป็นต้น 
โดยประโยคที่สะท้อนให้เห็นถึงตัวตนของตำรวจในสมัยนั้น ซึ่งเป็นประโยคของ พล.ต.อ. เผ่า เองคือ "ภายใต้ดวงอาทิตย์นี้ ไม่มีสิ่งใดที่ตำรวจไทยทำไม่ได้ ในทางที่ไม่ขัดต่อศีลธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามและกฎหมายบ้านเมือง" จนได้รับฉายาจากสื่อต่างประเทศว่า"บุรุษเหล็กแห่งเอเซีย"
ในทางการเมือง พล.ต.อ. เผ่า มีฐานะเป็นเลขาธิการพรรคเสรีมนังคศิลาของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2500 ซึ่งเป็นการเลือกตั้งที่ถูกกล่าวว่าสกปรกที่สุดในประวัติศาสตร์เพราะมีตั้งแต่การข่มขู่ผู้ลงคะแนนให้เลือกแต่พรรคเสรีมนังคศิลา มีการเวียนเทียนลงคะแนนกันหลายรอบ ที่เรียกว่า พลร่ม หรือ ไพ่ไฟ และนับคะแนนกันถึง 7 วัน 7 คืน โดยในยุคนั้นประชาชนทุกคนต่างรู้ดีว่า ไม่ควรจะกระทำการใดที่เป็นการต่อต้านอำนาจรัฐเพราะอาจมีอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ เช่น กรณีสังหาร 4 อดีตรัฐมนตรีที่ถนนพหลโยธิน กิโลเมตรที่ 14 เมื่อปี พ.ศ. 2492 หลังเหตุการณ์กบฏวังหลวง หรือการจับถ่วงน้ำ นายหะยีสุหรง อับดุลกาเดร์ อิหม่ามชาวจังหวัดปัตตานี ที่ทะเลสาบสงขลา เป็นต้น ล้วนแต่เป็นฝีมือตำรวจโดย พล.ต.อ. เผ่า และเป็นที่รับรู้กันว่าตำรวจเป็นผู้เลี้ยงบรรดานักเลง อันธพาลในยุคนั้นเป็นลูกน้องด้วย ซึ่งเรียกกันว่า "นักเลงเก้ายอด" อันมาจากการที่นักเลงอันธพาลเหล่านั้นสามารถเข้าออกกองบัญชาการตำรวจกองปราบที่สามยอดได้โดยสบาย ซึ่งทำให้เหล่านักเลงอันธพาลเกลื่อนเมือง
จากเหตุการณ์ทั้งหมดนี้ ส่งผลให้กลุ่มนายทหารที่นำโดย พล.อ. สฤษดิ์ ธนะรัชต์ (ยศในสมัยในนั้น) ไม่พอใจ โดยเริ่มทำการปราศรัยโจมตีตำรวจที่ท้องสนามหลวงบนลังสบู่ ที่เริ่มกันว่า "ไฮปาร์ค" และทางตำรวจก็ตอบโต้ด้วยการไฮปาร์คบ้าง จนในที่สุดนำไปสู่การรัฐประหารเมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2500 ซึ่งเหตุการณ์ในวันนั้น พล.ต.อ. เผ่า ยังไม่ได้หลบหนีไปต่างประเทศเหมือนจอมพล ป. แต่ยอมเข้ามอบตัวแต่โดยดี โดยกล่าวว่า "อั๊วมาแล้ว จะเอายังไงก็ว่ามา"
วันรุ่งขึ้น พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ ได้ลี้ภัยการเมืองไปอยู่ที่สวิตเซอร์แลนด์ พล.ต.อ. เผ่า มีทรัพย์สินอยู่มากมาย มีคฤหาสน์หลังใหญ่ติดทะเลสาบที่นครเจนีวา จนครั้งหนึ่งเมื่อนิตยสารต่างประเทศฉบับหนึ่งจัดอันดับมหาเศรษฐี 10 อันดับของโลก ก็มีชื่อของ พล.ต.อ. เผ่า ติดอยู่ในอันดับด้วย

**ถึงแก่อนิจกรรม**
พลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ ถึงแก่อนิจกรรมด้วยอาการหัวใจวายเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2503 ที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ สิริอายุ 50 ปี

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย**
2493- พ.ศ. 2500 – 80px เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ

**ต่างประเทศ**
 ไต้หวัน :
** พ.ศ. 2497 - 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์หม้อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ชั้นที่ 2- ราชอาณาจักรลาว :
** พ.ศ. 2498 - 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระบรมรูป ชั้นที่ 1- กัมพูชา :
** พ.ศ. 2498 - 80x80px เครื่องอิสริยยศลำดับสหไมตรี ชั้นที่ 1
*สหรัฐ :
**พ.ศ. 2498 - 80x80px ลีเจียนออฟเมอริต ชั้นผู้บังคับบัญชา

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:ตำรวจชาวไทย
หมวดหมู่:อธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:ทหารเรือชาวไทย
หมวดหมู่:ทหารอากาศชาวไทย
หมวดหมู่:นายพลชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน
หมวดหมู่:นักการเมืองไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีไทยที่ไม่ได้ประจำกระทรวง
หมวดหมู่:พรรคเสรีมนังคศิลา
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.2
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
หมวดหมู่:ชาวไทยที่เสียชีวิตในประเทศสวิตเซอร์แลนด์
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลว
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายพม่า
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตพระนคร
หมวดหมู่:ผู้ลี้ภัยชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย พ.ศ. 2475–2516