อำเภอบ้านผือ

บ้านผือ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดอุดรธานี เป็นที่ตั้งของอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท ในอดีตมีอาณาเขตพื้นที่ขนาดใหญ่ราว 3,065.06 ตารางกิโลเมตร มีพื้นที่ครอบคลุมอำเภอบ้านผือ อำเภอน้ำโสม อำเภอนายูง อำเภอกุดจับ (ยกเว้นตำบลเชียงเพ็ง) จังหวัดอุดรธานี และอำเภอท่าบ่อ (ตำบลโคกคอน ตำบลบ้านว่าน และตำบลนาข่า) จังหวัดหนองคายไฟล์:Rock formation in Phu Phra Bat.jpg|thumb|อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท|275x275px

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอบ้านผือมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนายูง อำเภอสังคม และอำเภอโพธิ์ตาก (จังหวัดหนองคาย)- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอท่าบ่อ อำเภอสระใคร (จังหวัดหนองคาย) อำเภอเพ็ญ และอำเภอเมืองอุดรธานี- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอกุดจับ- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสุวรรณคูหา (จังหวัดหนองบัวลำภู) และอำเภอน้ำโสม
ทิวทัศน์บนภูพระบาท

**ประวัติ**
รัชกาลที่ 5 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกบ้านท่าบ่อเกลือเป็น เมืองท่าบ่อ เมื่อปี พ.ศ. 2438 มีพระกุประดิษฐ์บดีเป็นเจ้าเมืองตลอดชีวิต เขตเดิมมี "นายเส้น" (เป็นตำแหน่งคล้ายกับนายอำเภอและกำนัน) รวม 6 เส้น มีบรรดาศักดิ์เป็นขุน เช่น ขุนท่าบ่อบำรุง นายเส้นท่าบ่อ และขุนวารีรักษา นายเส้นน้ำโมง เป็นต้น จนกระทั่งเจ้าเมืองท่าบ่อถึงแก่อสัญกรรม จึงยุบเมืองท่าบ่อลงเป็น อำเภอท่าบ่อ และยุบนายเส้นท่าบ่อ น้ำโมง โพนสา ลงเป็นตำบลและแยกเป็น 10 ตำบลดังปัจจุบัน ส่วนอีก 3 เส้นก็ได้รับการยกฐานะและแยกออกไป คือ เส้นพานพร้าวเป็นอำเภอศรีเชียงใหม่ เส้นแก้งไก่เป็นอำเภอสังคม เส้นบ้านผือเป็นอำเภอบ้านผือและถูกโอนไปขึ้นกับเมืองอุดรธานี 
มีเรื่องเล่าสืบต่อมาว่าเดิมทีบริเวณแห่งนี้มีหนองน้ำอยู่แห่งหนึ่งชื่อ หนองผือ (หนองปรือ) เป็นหนองน้ำขนาดใหญ่ ปัจจุบันก็คงมีอยู่ แต่ขนาดเล็กลงไป ประชาชนในบริเวณนี้และใกล้เคียงได้อาศัยน้ำจากหนองนี้เป็นประจำ  เห็นจะเป็นประโยชน์ด้วย หนองน้ำนี้มีประโยชน์ต่อชาวบ้าน การตั้งหมู่บ้านจึงได้ตั้งตามชื่อหนองว่า หนองผือ นานวันก็เพี้ยนเป็น บ้านผือ จนปัจจุบัน ตามหลักฐานปรากฏว่า ที่ว่าการอำเภอบ้านผือ สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2447 บริเวณบ้านถ่อน หมู่ 3 ตำบลบ้านผือ โดยมีพระบริบาลภูมิเขตต์ เป็นนายอำเภอคนแรก อยู่ได้ 18 ปี ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2473 ได้ย้ายมาอยู่ที่บ้านศรีสำราญ หมู่ 8 ตำบลบ้านผือ เหตุที่ย้ายเนื่องมาจากบริเวณดังกล่าวขาดแคลนน้ำในการอุปโภคบริโภค โดยก่อสร้างอาคารที่ว่าการอำเภอบ้านผือเป็นครึ่งตึกครึ่งไม้ ซ่อมแซมเมื่อ พ.ศ. 2513 จนกระทั่งวันที่ 12 ตุลาคม 2535 จึงได้เปิดใช้อาคารหลังปัจจุบัน- วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2464 โอนพื้นที่ตำบลโคกคอนจากอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ไปขึ้นกับอำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย และโอนพื้นที่ตำบลกลางใหญ่จากอำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย มาขึ้นกับอำเภอบ้านผือ
*วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2468 ยุบตำบลข้าวสาร และแยกเอาหมู่บ้านไปรวมขึ้นกับตำบลจำปาโมงและตำบลบ้านเม็ก- วันที่ 16 พฤษภาคม 2469 โอนพื้นที่ตำบลกุดจับจากอำเภอบ้านผือไปขึ้นกับอำเภอหมากแข้ง
*วันที่ 14 มีนาคม 2481 โอนพื้นที่หมู่ที่ 8, 10, 11 (ในขณะนั้น) ของตำบลเขือน้ำ ไปขึ้นกับตำบลบ้านเม็ก และโอนพื้นที่หมู่ที่ 2, 7 (ในขณะนั้น) ของตำบลจำปาโมง ไปขึ้นกับตำบลบ้านผือ- วันที่ 26 มกราคม 2496 ตั้งตำบลนายูง แยกออกจากตำบลน้ำโสม- วันที่ 28 ธันวาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านผือในท้องที่บางส่วนของตำบลบ้านผือ- วันที่ 16 พฤศจิกายน 2501 ตั้งตำบลข้าวสาร แยกออกจากตำบลบ้านเม็ก- วันที่ 1 ตุลาคม 2509 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลน้ำโสม- วันที่ 12 พฤษภาคม 2512 แยกพื้นที่ตำบลน้ำโสม ตำบลหนองแวง และตำบลนายูง ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอน้ำโสม ขึ้นกับอำเภอบ้านผือ- วันที่ 1 สิงหาคม 2512 ตั้งตำบลหายโศก แยกออกจากตำบลบ้านผือ ตั้งตำบลคำบง แยกออกจากตำบลเขือน้ำ
*วันที่ 1 กันยายน 2513 ตั้งตำบลนางัว แยกออกจากตำบลหนองแวงและตำบลน้ำโสม- วันที่ 30 กันยายน 2514 ตั้งตำบลนาแค แยกออกจากตำบลนายูง- วันที่ 6 พฤศจิกายน 2515 จัดตั้งสุขาภิบาลนางัวในท้องที่บางส่วนของตำบลนางัว- วันที่ 29 มีนาคม 2517 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอน้ำโสมเป็นอำเภอน้ำโสม- วันที่ 17 ตุลาคม 2518 จัดตั้งนิคมสร้างตนเองในท้องที่อำเภอบ้านผือ กิ่งอำเภอกุดจับ อำเภอเมืองอุดรธานี และอำเภอหนองวัวซอ- วันที่ 30 กันยายน 2528 ตั้งตำบลคำด้วง แยกออกจากตำบลกลางใหญ่- วันที่ 15 สิงหาคม 2534 ตั้งตำบลหนองหัวคู แยกออกจากตำบลคำบง- วันที่ 16 สิงหาคม 2536 ตั้งตำบลบ้านค้อ แยกออกจากตำบลบ้านผือ- วันที่ 21 สิงหาคม 2538 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลข้าวสาร- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลบ้านผือเป็นเทศบาลตำบลบ้านผือ

**รายชื่อนายอำเภอ**
อำเภอบ้านผือ มีนายอำเภอมาแล้ว 37 คน

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอบ้านผือแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 164 หมู่บ้าน

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอบ้านผือประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลบ้านผือ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านผือ- เทศบาลตำบลคำบง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำบงทั้งตำบล- เทศบาลตำบลกลางใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกลางใหญ่ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านผือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านผือ (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านผือ)- องค์การบริหารส่วนตำบลหายโศก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหายโศกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเขือน้ำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขือน้ำทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลโนนทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนทองทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลข้าวสาร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลข้าวสารทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลจำปาโมง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจำปาโมงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองพาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองพานทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลคำด้วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำด้วงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหัวคู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหัวคูทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านค้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านค้อทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวงทั้งตำบล

**อ้างอิง**

บ้านผือ