เจ้าเหมพินธุไพจิตร

เจ้าเหมพินธุไพจิตร ทรงเป็น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร

**พระประวัติ**
เจ้าเหมพินธุไพจิตร มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยคำหยาด ประสูติเมื่อปี พ.ศ. 2364  ณ เมืองนครลำพูน ทรงเป็นราชโอรสใน เจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6 กับ แม่เจ้าคำจ๋าราชเทวี และทรงเป็นพระนัดดา (หลานปู่) ใน พระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1 และเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 กับ แม่เจ้าคำแปงราชเทวี
เจ้าเหมพินธุไพจิตร ทรงมีราชอนุชา และราชขนิษฐา ร่วมราชมารดา 3 พระองค์ มีนามตามลำดับ ดังนี้- เจ้าหญิงแสน ณ ลำพูน - ชายา "เจ้าหนานยศ ณ ลำพูน"- เจ้าน้อยบุ ณ ลำพูน- เจ้าน้อยหล้า ณ ลำพูน - พิราลัยแต่เยาว์
ต่อมาเมื่อวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2405 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรให้เป็นที่ เจ้าราชบุตร เมืองนครลำพูน และต่อมาเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2418 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนขึ้นเป็น เจ้าอุปราช เมืองนครลำพูน และต่อมาเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2437 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรเลื่อนฐานันดรศักดิ์ เจ้าอุปราช (น้อยคำหยาด) เมืองนครลำพูน ขึ้นเป็น ... เจ้าเหมพินธุไพจิตร ศุภกิจเกียรติโศภน วิมลสัตยสวามิภักดิคุณ หริภุญไชยรัษฎารักษ ตทรรคเจดียบูชากร ราษฎรธุรธาดา เอกัจจโยนกาธิบดี เจ้านครลำพูน ...  ทรงเสด็จขึ้นปกครองเมืองนครลำพูนต่อจาก เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7 ผู้เป็นราชเชษฐาต่างราชมารดา 
ในขณะที่ท่านได้เป็นเจ้าครองนครลำพูนนั้น ท่านได้เป็นผู้นำราษฎรเมืองลำพูนให้เอาใจใส่ในการเกษตรกรรมทุกๆ สาขา เช่น มีการปลูกข้าวและทดน้ำเข้านาสร้างเหมืองฝายมากมาย ปรับปรุงที่ดอนให้เป็นพื้นที่ราบ และขุดลอกเหมืองเก่าให้น้ำเข้านาได้สะดวก ที่ใดไม่มีเหมืองฝายก็สร้างเหมืองฝายใหม่เพื่อทดน้ำเข้านา พอข้าวเสร็จก็ปลูกหอมกระเทียมและใบยาสูยกันต่อไป
นอกจากนั้นท่านได้เป็นผู้นำในการบำรุงพระพุทธศาสนา ปรับปรุงวัดวาอารามที่เก่าแก่ให้เจริญก้าวหน้ายิ่งขึ้นกว่าเดิม ชักชวนราษฎรปั้นอิฐ ก่อกำแพง สร้างวิหาร กุฏิ โบสถ์ วัดวาอาราม บริเวณนอกเมืองและในเมืองลำพูน ชักชวนราษฎรสร้างสะพาน ยกร่องถนนในหมู่บ้านให้ล้อเกวียนเข้าได้ ขุดร่องระบายน้ำเวลาฝนตก

**ถึงแก่พิราลัย**
เจ้าเหมพินธุไพจิตร เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7 ทรงปกครองเมืองนครลำพูนได้ 2 ปี ก็ประชวรด้วยพระโรคอุจาระธาตุพิการ ตั้งแต่วันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2439 และเสด็จถึงแก่พิราลัย เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2439 สิริชนมายุได้ 75 ปี

**พระราชทานหีบศิลาน่าเพลิง **
เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2439 ได้ส่งหีบศิลาน่าเพลิง ออกไปพระราชทานเพลิงศพ เจ้าเหมพินธุไพจิตร เจ้านครลำพูน ของหลวงโปรดเกล้าฯ พระราชทาน โกษโถ ฉัตรเบญจา 4 คัน กลองชนะ 10 จ่าปี่ 1 เป็นเกียรติยศ แล้วโปรดเกล้าฯ พระราชทาน ไตร 10 ผ้าขาวพับ 20 เงิน 640 เฟื้อง

**ราชโอรส ราชธิดา**
เจ้าหลวงเหมพินธุไพจิตร ทรงมีราชโอรสและราชธิดา รวม 19 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ ลำพูน และ ลังการ์พินธุ์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

**แม่เจ้าเปาคำเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าเปาคำเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1 ราชธิดา 2)- เจ้ารสคำ (ณ ลำพูน) ณ เชียงใหม่ - ชายา เจ้าน้อยแก้วมรกต ณ เชียงใหม่- เจ้าน้อยสองเมือง ณ ลำพูน- เจ้าลัมนุช ณ ลำพูน

**แม่เจ้าอุษาเหมพินธุไพจิตรราชเทวี**
ใน แม่เจ้าอุษาเหมพินธุไพจิตรเทวี (มีราชโอรส 1)- เจ้าบุรีรัตน์ สุริยะ ณ ลำพูน, เจ้าบุรีรัตน์นครลำพูน

**แม่เจ้าบัวทิพย์เหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าบัวทิพย์เหมพินธุไพจิตรเทวี (มีราชโอรส 1)- เจ้าไชยสงคราม โอรส ณ ลำพูน, เจ้าไชยสงครามนครลำพูน

**แม่เจ้าบัวเขียวใหญ่เหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าบัวเขียวใหญ่เหมพินธุไพจิตรเทวี (มีราชโอรส 1)- เจ้าอุตรการโกศล เมืองคำ ณ ลำพูน, เจ้าอุตรการโกศลนครลำพูน

**แม่เจ้าบัวเขียวน้อยเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าบัวเขียวน้อยเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 2)- เจ้าน้อยอินเหลา ณ ลำพูน- เจ้าน้อยคำมุง ณ ลำพูน

**แม่เจ้าฝางเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าฝางเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1 ราชธิดา 1)- เจ้าลังกา ณ ลำพูน- เจ้าน้อยอินทยศ ณ ลำพูน

**แม่เจ้าคำปาเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าคำปาเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1)- เจ้าน้อยแจ่ม ณ ลำพูน

**แม่เจ้าบัวล้อมเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าบัวล้อมเหมพินธุ์ไพจิตร (มีราชโอรส 1)- เจ้าน้อยรามจักร ลังการ์พินธุ์ - เจ้าน้อยรามจักรฯ ได้รับพระราชทานใช้นามราชตระกูลสาขา "ลังการ์พินธุ์"

**แม่เจ้าบุญเป็งเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าบุญเป็งเหมพินธุไพจิตร (มีราชโอรส 1)- เจ้าน้อยคำหมื่น ณ ลำพูน เสกสมรสกับ เจ้าขันคำ ณ ลำพูน มีโอรสบุญธรรม ๑ องค์ คือ เจ้าน้อยหมื่น ลังกาพินธุ์ (เดิมเป็นโอรส เจ้าน้อยข่าย ณ ลำพูน กับ เจ้าขันคำ ณ ลำพูน )

**แม่เจ้าคำแปงเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าคำแปงเหมพินธุไพจิตร (มีราชธิดา 1)- เจ้าคำแตน ณ ลำพูน

**แม่เจ้าคำปันเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าคำปันเหมพินธุไพจิตร (มีราชธิดา 2)- เจ้าจันทร์ฟอง ณ ลำพูน- เจ้าจันทร์เที่ยง ณ ลำพูน

**แม่เจ้าปันเหมพินธุไพจิตร**
ใน แม่เจ้าปันเหมพินธุไพจิตร (มีราชธิดา 2)- เจ้ามุกดิ์ ณ ลำพูน- เจ้าพิมพา ณ ลำพูน

**หม่อม -**
ใน หม่อม - (มีราชธิดา 1)- เจ้าแว่นคำ (ณ ลำพูน) ธนัญชยานนท์ - ชายา เจ้าราชบุตร (มหาวัน ธนัญชยานนท์), เจ้าราชบุตรนครลำพูน

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
- พ.ศ. 2437 - 80px เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา (ร.ศ.)

**ลำดับสาแหรก**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.- สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.- ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .- เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่.- คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546- นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.- คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ.  date=2021-05-14 
8
หมวดหมู่:สกุล ณ ลำพูน
หมวดหมู่:เจ้านายฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:ราชวงศ์ทิพย์จักร
หมวดหมู่:ราชโอรสและราชธิดาในเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6
หมวดหมู่:ราชโอรสในเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ
เหมพินธุไพจิตร