อำเภอท่าวังผา

ท่าวังผา (langx|nod|40px) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดน่าน ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด เป็นอำเภอที่รองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจแห่งที่ 1 ของจังหวัดน่านตอนเหนือ และมีแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ คือ วัดหนองบัว
ไฟล์:Nan wat nong bua wihan 04.JPG|thumb|275x275px|วิหารวัดหนองบัว สร้างขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2405 โดยการนำของครูบาหลวงสุนันต๊ะร่วมกับชาวบ้านหนองบัวช่วยกันสร้างขึ้น เป็นสถาปัตยกรรมรูปแบบไทลื้อ

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอท่าวังผามีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสองแคว - ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเชียงกลางและอำเภอปัว- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสันติสุขและอำเภอเมืองน่าน - ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอปง (จังหวัดพะเยา)
วัดหนองบัว

**ประวัติ**
ความเป็นมาของนามท่าวังผานั้นคือ ลักษณะของเกาะแก่งในแม่น้ำน่าน ซึ่งมีแต่หินผาและเป็นวังน้ำอยู่มากมาย ซึ่งเป็นเส้นทางคมนาคมระหว่างเมืองปัวกับเมืองน่านในอดีต หากมุมมองด้านโบราณคดีแล้ว พบชุมชนโบราณต้นกำเนิดเมืองน่านซึ่งมีอายุกว่า 800 ปี สร้างในสมัยพญาภูคา ปฐมกษัตริย์น่านแห่งราชวงค์ภูคา อยู่ในท้องที่ตำบลยม (รวมจอมพระด้วย) ซึ่งในปัจจุบันยังคงสภาพสมบูรณ์อยู่ในท้องที่บ้านเสี้ยว บ้านลอมกลาง บ้านทุ่งฆ้อง บ้านนานิคม บ้านถ่อน จากสภาพชุมชนนั้นเป็นชุมชนเมืองขนาดใหญ่ เพราะมีการค้นพบกำแพงเมือง วัดร้าง และพระพุทธรูปเป็นจำนวนมากในบริเวณลุ่มแม่น้ำย่าง ฉะนั้นท่าวังผาในอดีตเป็นส่วนหนึ่งของเมืองปัว จึงเป็นเมืองเก่าแก่ ยุคเดียวกับสุโขทัย
ท้องที่อำเภอท่าวังผาเดิมอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอปัว ต่อมาเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2505 ได้มีประกาศกระทรวงมหาไทยให้แบ่งตำบลริม ตำบลป่าคา ตำบลตาลชุม และตำบลยม ออกจากการปกครองของอำเภอปัวรวมตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าวังผา  และต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกาฯ ยกฐานะเป็น อำเภอท่าวังผา เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 ตั้งที่ว่าการอำเภอ ณ บ้านสบยาว หมู่ที่ 4 ตำบลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา- วันที่ 27 มีนาคม 2481 โอนพื้นที่หมู่ 9 (ในตอนนั้น) จากตำบลตาลชุม อำเภอเมืองน่าน ไปขึ้นกับตำบลบ่อ อำเภอเมืองน่าน และโอนพื้นที่ตำบลดอนมูล ตำบลตาลชุม อำเภอเมืองน่าน มาขึ้นกับอำเภอปัว- วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลตาลชุม แยกออกจากตำบลป่าคา ตั้งตำบลศิลาเพชร แยกออกจากตำบลยม- วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลริม ในท้องที่บางส่วนของตำบลริม- วันที่ 2 ตุลาคม 2505 แยกพื้นที่ตำบลริม ตำบลป่าคา ตำบลตาลชุม และตำบลยม อำเภอปัว มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าวังผา และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอปัว- วันที่ 18 มิถุนายน 2506 ตั้งตำบลผาตอ แยกออกจากตำบลริม- วันที่ 27 กรกฎาคม 2508 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอท่าวังผา อำเภอปัว เป็น อำเภอท่าวังผา- วันที่ 2 พฤษภาคม 2515 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดเชียงรายกับจังหวัดน่าน โดยโอนพื้นที่หมู่ 10 (ในขณะนั้น) ของตำบลควร อำเภอปง จังหวัดเชียงราย มาขึ้นกับตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน- วันที่ 16 เมษายน 2517 ตั้งตำบลศรีภูมิ แยกออกจากตำบลตาลชุม- วันที่ 24 กรกฎาคม 2522 ตั้งตำบลแสนทอง แยกออกจากตำบลผาตอ ตั้งตำบลจอมพระ แยกออกจากตำบลยม- วันที่ 23 กันยายน 2523 ตั้งตำบลท่าวังผา แยกออกจากตำบลริม- วันที่ 28 เมษายน 2524 เปลี่ยนแปลงชื่อสุขาภิบาลริม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน เป็นสุขาภิบาลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน- วันที่ 29 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลผาทอง แยกออกจากตำบลผาตอ- วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าวังผา เป็นเทศบาลตำบลท่าวังผา ด้วยผลของกฎหมาย- วันที่ 3 เมษายน 2551 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 5 บ้านนาไฮ ตำบลศรีภูมิ เป็น หมู่ที่ 5 บ้านนาอุดม
ไฟล์:Nan province wat nong bua interior.jpg|thumb|367x367px|ภายในวิหารมีภาพจิตรกรรมที่แสดงเรื่องราวทางพุทธชาดก โดยช่างฝีมือสกุลไทลื้อที่ปัจจุบันเหลืออยู่เพียงสองแห่งคือที่วัดภูมินทร์กับที่วัดหนองบัว ภาพเขียนจิตรกรรมในวิหารวัดหนองบัวเขียนโดย ทิดบัวผัน ซึ่งเป็นช่างชาวลาวพวนที่นายเทพได้นำตัวมาจากเมืองพวนในแคว้นหลวงพระบาง

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอท่าวังผาแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 10 ตำบล 91 หมู่บ้าน 18,079 หลังคาเรือน ดังนี้

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอท่าวังผาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลท่าวังผา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าวังผาทั้งตำบล (สุขาภิบาลท่าวังผาเดิม)- องค์การบริหารส่วนตำบลริม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลริมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลป่าคา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าคาทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลผาตอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาตอทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลยม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลตาลชุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาลชุมทั้งตำบล-  องค์การบริหารส่วนตำบลศรีภูมิ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีภูมิทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลจอมพระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจอมพระทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลแสนทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสนทองทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลผาทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาทองทั้งตำบล

**สถานที่สำคัญ**
 สถานที่ท่องเที่ยว
** อุทยานแห่งชาตินันทบุรี
** วัดหนองบัว ตำบลป่าคา
** วัดดอนมูล ตำบลศรีภูมิ
** วัดศรีมงคล (วัดบ้านก๋ง) ตำบลยม
** พระมหาเจดีย์พระพุทธเจ้า 5 พระองค์ 
** บ่อน้ำร้อนโป่งกิ
** น้ำออกรู
** ดอยสวนยาหลวง
** ไร่กาแฟสวนยาหลวง บ้านสันเจริญ
** สถานีพัฒนาการเกษตรที่สูง บ้านสบขุ่น
** น้ำตกสันติสุข
** น้ำตกห้วยม่วง
** น้ำตกน้ำไคร้
** น้ำตกน้ำแป่ง
** น้ำตกห้วยหินขาว
** น้ำตกตาดฟ้าร้อง
** น้ำตกภูสันเจริญ
** น้ำตกนันทบุรี
** น้ำตกห้วยมืด- ศาสนาพุทธในอำเภอท่าวังผา
** วัดราษฎร์มหานิกาย
*** ตำบลริม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดสุวรรณาวาส บ้านท่าค้ำ หมู่ที่ 1
***# วัดป่าไคร้ บ้านป่าไคร้ หมู่ที่ 2 
***# วัดศิริธาดา บ้านนาเตา หมู่ที่ 3
***# วัดเชียงแล บ้านเชียงแล หมู่ที่ 4
***# วัดปูคา บ้านปูคา หมู่ที่ 5
*** ตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดฝายมูล บ้านฝายมูล หมู่ที่ 1
***# วัดนิโครธาราม บ้านต้นฮ่าง หมู่ที่ 2
***# วัดสบย่าง บ้านสบย่าง หมู่ที่ 3 
***# วัดหนองม่วง บ้านหนองม่วง หมู่ที่ 4
***# วัดหนองบัว บ้านหนองบัว หมู่ที่ 5
***# วัดดอนแก้ว บ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 6
*** ตำบลผาตอ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดวังทอง บ้านวังทอง หมู่ที่ 1
***# วัดราษฎร์อุดม บ้านนาหนุน 2 หมู่ที่ 2
***# วัดแหน บ้านแหน 2 หมู่ที่ 3
***# วัดชลแสงธรรม บ้านน้ำโมง หมู่ที่ 5
*** ตำบลยม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดศรีมงคล บ้านก๋ง หมู่ที่ 1
***# วัดโพธิ์ไทร บ้านสบบั่ว หมู่ที่ 2
***# วัดลอมกลาง บ้านลอมกลาง หมู่ที่ 3
***# วัดเชียงยืน บ้านเชียงยืน หมู่ที่ 4
***# วัดทุ่งฆ้อง บ้านทุ่งฆ้อง หมู่ที่ 5
***# วัดพระธาตุจอมพริก บ้านเสี้ยว หมู่ที่ 6
***# วัดหนองช้างแดง บ้านหนอง หมู่ที่ 7
***# วัดสันติการาม บ้านพร้าว หมู่ที่ 8
***# วัดน้ำไคร้ บ้านน้ำไคร้ หมู่ที่ 9
*** ตำบลตาลชุม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดสบหนอง บ้านสบหนอง หมู่ที่ 1 - 12
***# วัดจักรวรรณ บ้านป่าเมี่ยง หมู่ที่ 2
***# วัดตาลชุม บ้านตาลชุม 1 หมู่ที่ 3
***# วัดดอนชัย บ้านสบสาย หมู่ที่ 4
***# วัดสุคันธาราม บ้านปง 1 หมู่ที่ 5
***# วัดดอนแก่ง บ้านดอนแก่ง หมู่ที่ 6
***# วัดห้วยแขม บ้านห้วยแขม หมู่ที่ 10
*** ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดอัมพวัน บ้านม่วง หมู่ที่ 1
***# วัดดอนมูล บ้านดอนมูล หมู่ที่ 2
***# วัดอุทุมพร บ้านห้วยเดื่อ หมู่ที่ 3
***# วัดดอนตัน บ้านดอนตัน หมู่ที่ 4
***# วัดโพธิวราราม บ้านนาอุดม หมู่ที่ 5
***# วัดคัวะดอนทอง บ้านคัวะ หมู่ที่ 6
***# วัดห้วยม่วงชัยมงคล บ้านห้วยม่วง หมู่ที่ 8
*** ตำบลจอมพระ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดพิกุลทอง บ้านถ่อน 1 หมู่ที่ 1
***# วัดนาฝ่า บ้านนาฝ่า หมู่ที่ 2
***# วัดใหม่ บ้านใหม่ หมู่ที่ 3
***# วัดนาเผือก บ้านนาเผือก หมู่ที่ 4
***# วัดยู้ บ้านยู้ หมู่ที่ 5
***# วัดสลีพุทธาราม บ้านสลี หมู่ที่ 6
***# วัดน้ำฮาว บ้านน้ำฮาว หมู่ที่ 7
*** ตำบลท่าวังผา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดศิลามงคล บ้านท่าวังผา 2 หมู่ที่ 2
***# วัดสุทธาราม บ้านอาฮาม หมู่ที่ 3
***# วัดอุทัยราษฎร์ บ้านสบยาว หมู่ที่ 4
***# วัดมังคลาราม บ้านวังว้า หมู่ที่ 5
*** ตำบลแสนทอง อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดนาหนุน บ้านนาหนุน 1 หมู่ที่ 1
***# วัดนาทราย บ้านนาทราย หมู่ที่ 2
***# วัดปิตุราษฎร์ บ้านพ่อ หมู่ที่ 3
***# วัดไพรสณฑ์ บ้านฮวก หมู่ที่ 4
***# วัดชนะไพรี บ้านแฮะ หมู่ที่ 8
**วัดราษฎร์ธรรมยุตนิกาย
*** ตำบลยม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# สำนักสงฆ์เวียงหลวงภูคาธัมมิกกาวาส บ้านก๋ง หมู่ที่ 1
*** ตำบลจอมพระ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# วัดป่าภาวนาภิรมย์ บ้านถ่อน 1 หมู่ที่ 1
***# วัดพระธาตุจอมนาง บ้านถ่อน 2 หมู่ที่ 9- ศาสนาคริสต์ในอำเภอท่าวังผา
**โบสถ์คริสตจักรโรมันคาทอลิก
*** ตำบลผาตอ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# คริสตจักรสายธารธรรม บ้านน้ำโมง หมู่ที่ 5
*** ตำบลยม อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
***# คริสตจักรพันธสัญญา บ้านนานิคม หมู่ที่ 10- แม่น้ำสำคัญในอำเภอท่าวังผา
*# แม่น้ำน่าน
*# แม่น้ำย่าง
*# แม่น้ำยาว
*# ลำน้ำสาย
*# ลำน้ำริม

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**

ท่าวังผา