อำเภอเมืองสุโขทัย

เมืองสุโขทัย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุโขทัย โดยถือเป็นศูนย์กลางการบริหารราชการ ศูนย์กลางธุรกิจ และวัฒนธรรมของจังหวัด

**ประวัติศาสตร์**
เดิมอำเภอดังกล่าวเป็นเมืองเอกของจังหวัดศุโขไทย (สะกดตามราชกิจจานุเบกษาใน พ.ศ. 2460) เดิมชื่อว่า อำเภอเมือง ซึ่งใน พ.ศ. 2460 อำเภอนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอธานี จนเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2475 ได้ยุบอำเภอธานีและเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอสุโขทัยธานี ขึ้นต่อจังหวัดสวรรคโลก  
ภายหลังใน พ.ศ. 2482 ได้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อจังหวัดสวรรคโลกเป็นจังหวัดสุโขทัย จึงได้ยกอำเภอสุโขทัยธานีเป็นศูนย์กลางของจังหวัด และได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอเมืองสุโขทัย
และเนื่องจากอาณาเขตในอำเภอเมืองสุโขทัยนั้นกว้างขวางขึ้น ทำให้ไม่สะดวกต่อการติดต่อทางราชการ ซึ่งต่อมาได้มีการแบ่งพื้นที่การปกครองต่อมา ดังนี้- พ.ศ. 2452 ยกฐานะตำบลบ้านด่านและตำบลลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย ขึ้นเป็น กิ่งอำเภอบ้านด่าน- วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบ้านด่าน อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย เป็น กิ่งอำเภอลานหอย- วันที่ 27 สิงหาคม 2476 ตั้งตำบลตลิ่งชัน แยกออกจากตำบลบ้านด่าน- วันที่ 14 มีนาคม 2480 จัดตั้งเทศบาลเมืองสุโขทัยธานี จังหวัดสวรรคโลก ในท้องที่ตำบลธานีทั้งตำบล- วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดสุโขทัย และจังหวัดตาก โดยโอนพื้นที่หมู่ที่ 6 ตำบลลานหอย กิ่งอำเภอลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย ไปขึ้นกับตำบลน้ำรึม อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก- วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อจังหวัดสวรรคโลก เป็นจังหวัดสุโขทัย และเปลี่ยนชื่ออำเภอธานี เป็นอำเภอเมืองสุโขทัย รวมทั้งเปลี่ยนแปลงสถานะอำเภอธานีให้เหลือเพียงตำบลธานี ขึ้นต่ออำเภอเมืองสุโขทัย และได้เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอลานหอย จังหวัดสุโขทัย เป็น กิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย- พ.ศ. 2499 แยกพื้นที่ตำบลโตนด ตำบลทุ่งหลวง ตำบลสามพวง และตำบลศรีคีรีมาศ แล้วจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอคีรีมาศ โดยให้ขึ้นต่ออำเภอเมืองสุโขทัย- วันที่ 5 มิถุนายน 2499 ยกฐานะกิ่งอำเภอคีรีมาศ อำเภอเมืองสุโขทัย เป็น อำเภอคีรีมาศ- วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านโตนด ในพื้นที่บางส่วนของตำบลโตนด และโอนขึ้นตรงต่ออำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย- วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลลานหอย ในท้องที่บางส่วนของตำบลลานหอย- วันที่ 26 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองเก่า ในท้องที่บางส่วนของตำบลเมืองเก่า- วันที่ 27 มีนาคม 2505 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านสวน ในพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านสวน- วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย เป็น อำเภอบ้านด่านลานหอย- วันที่ 18 เมษายน 2510 โอนพื้นที่หมู่ที่ 1 และ หมู่ที่ 4 ของตำบลปากแคว และหมู่ที่ 7 ของตำบลยางซ้าย (เฉพาะส่วนตัดเข้ากับในพื้นที่เทศบาลเมืองสุโขทัย) ให้ไปขึ้นกับตำบลธานี- วันที่ 12 พฤษภาคม 2524 ตั้งตำบลวังทองแดง แยกจากตำบลเมืองเก่า- วันที่ 3 มีนาคม 2538 ยกฐานะสภาตำบลบ้านกล้วย เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกล้วย- วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลวังทองแดง สภาตำบลบ้านสวน (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาล) สภาตำบลบ้านหลุม สภาตำบลปากแคว สภาตำบลยางซ้าย และสภาตำบลเมืองเก่า (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาล) ขึ้นเป็น องค์การบริหารส่วนตำบลวังทองแดง องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสวน องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหลุม องค์การบริหารส่วนตำบลปากแคว องค์การบริหารส่วนตำบลยางซ้าย และองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเก่า ตามลำดับ- วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลตาลเตี้ย และสภาตำบลปากพระ ขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลตาลเตี้ย และองค์การบริหารส่วนตำบลปากพระ- วันที่ 27 พฤษภาคม 2541 กำหนดเขตหมู่บ้านในอำเภอเมืองดังนี้ 
**ตำบลวังทองแดง มี 7 หมู่บ้าน 
**ตำบลเมืองเก่า มี 10 หมู่บ้าน 
**ตำบลบ้านกล้วย มี 11 หมู่บ้าน 
**ตำบลปากแคว มี 8 หมู่บ้าน 
**ตำบลตาลเตี้ย มี 4 หมู่บ้าน 
**ตำบลบ้านสวน มี 13 หมู่บ้าน 
**ตำบลบ้านหลุม มี 9 หมู่บ้าน 
**ตำบลปากพระ มี 5 หมู่บ้าน
**ตำบลยางซ้าย มี 11 หมู่บ้าน 
**นอกจากนี้ ยังกำหนดเขตของตำบลธานีใหม่ โดยครอบคลุมพื้นที่ในเขตเทศบาลเมืองสุโขทัยธานีทั้งหมด- วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลเมืองเก่าและสุขาภิบาลบ้านสวน เป็นเทศบาลตำบลเมืองเก่าและเทศบาลตำบลบ้านสวน ด้วยผลของกฎหมาย- วันที่ 1 ตุลาคม 2546 แยกบ้านวังตะคร้อ หมู่ที่ 4 ตำบลเมืองเก่า จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 11 บ้านวังใหม่เจริญสุข- วันที่ 23 มีนาคม 2549 แยกบ้านสนามบิน หมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกล้วย จัดตั้งเป็น 2 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ที่ 13 บ้านคลองโพธิ์ และหมู่ที่ 14 บ้านเนินทอง- วันที่ 14 กันยายน 2550 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกล้วย เป็น เทศบาลตำบลบ้านกล้วย

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอเมืองสุโขทัยตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอศรีสำโรง- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพรหมพิราม (จังหวัดพิษณุโลก) และอำเภอกงไกรลาศ- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอคีรีมาศ- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านด่านลานหอย

**การแบ่งเขตการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
อำเภอเมืองสุโขทัยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 97 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอเมืองสุโขทัยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่- เทศบาลเมืองสุโขทัยธานี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธานีทั้งตำบล- เทศบาลตำบลบ้านสวน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านสวน- เทศบาลตำบลเมืองเก่า ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเมืองเก่า- เทศบาลตำบลบ้านกล้วย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านกล้วยทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านสวน (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านสวน)- องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเก่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองเก่า (นอกเขตเทศบาลตำบลเมืองเก่า)- องค์การบริหารส่วนตำบลปากแคว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากแควทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลยางซ้าย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางซ้ายทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหลุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านหลุมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลตาลเตี้ย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาลเตี้ยทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลปากพระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากพระทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลวังทองแดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังทองแดงทั้งตำบล

**สถานที่สำคัญ**
 อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย- มหาวิทยาลัยรามคำแหง วิทยาเขตสุโขทัย- สถาบันการพลศึกษา วิทยาเขตสุโขทัย- แก้มลิงทุ่งทะเลหลวง- สวนหลวงเฉลิมพระเกียรติ ร.9- ศาลพระแม่ย่า- พุทธอุทยานสุโขทัย

**อ้างอิง**

เมืองสุโขทัย