สิลา วีระวงส์

มหาสิลา วีระวงส์ (ลาว: ມະຫາສິລາ ວີຣະວົງສ໌) เป็นนักวิชาการทางด้านวรรณคดี นักประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมชาวลาว เขาเป็นผู้ที่ริเริ่มในการค้นคว้าประวัติศาสตร์ลาวในยุคร่วมสมัย และเป็นผู้ที่ค้นพบต้นฉบับใบลานมหากาพย์ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง
ในช่วงพุทธทศวรรษที่ 2470 มหาสิลาได้รับทุนการศึกษาจากวิทยาลัยพุทธศาสนาในนครหลวงเวียงจันทน์และพุทธบัณฑิตสภา โดยเป็นผู้ที่คิดค้นตัวอักษรเพิ่มเติมให้กับชุดตัวอักษรลาวไว้สำหรับเขียนคำศัพท์ที่ยืมมาจากภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ซึ่งช่วยให้มีตัวอักษรครบในแต่ละวรรค และพุทธบัณฑิตสภาก็ได้ตีพิมพ์หนังสือภาษาลาวที่ใช้รูปแบบอักขรวิธีดังกล่าวแต่ก็ยังไม่ได้มีการใช้อย่างแพร่หลายเท่าที่ควร จนกระทั่งระบบการเขียนดังกล่าวก็ได้ถูกยกเลิกไปอย่างสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2518 จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2562 ถึงจะได้มีการบรรจุตัวอักษรที่ได้ยกเลิกการใช้ไปแล้วลงไปในรหัสยูนิโคด 12 นอกจากนี้มหาสิลายังเป็นผู้ที่มีส่วนรวมในการออกแบบธงของรัฐบาลลาวอิสระในปี พ.ศ. 2488 ซึ่งต่อมาก็ได้กลายมาเป็นธงชาติของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวในปัจจุบัน

**ประวัติ**
มหาสิลา วีระวงส์ เดิมมีชื่อว่า สิลา จันทะนาม เกิดเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2448 ตรงกับวันอังคาร ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 9 ปีมะเส็ง เวลา 12.30 น. ที่บ้านหนองหมื่นถ่าน อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด (ปัจจุบันขึ้นกับตำบลหนองหมื่นถ่าน อำเภออาจสามารถ จังหวัดร้อยเอ็ด ประเทศไทย)  มีบิดาชื่อนายเสน จันทะนาม และมารดาชื่อนางดา จันทะนาม ซึ่งเป็นครอบครัวชาวนา โดยเป็นบุตรคนที่ 4 ของครอบครัวจากจำนวนทั้งหมด 9 คน ตระกูลของมหาสิลาสืบเชื้อสายมาจากพญาเมืองปากที่มีศักดิ์เป็นปู่ทวด โดยพญาเมืองปากก็เป็นต้นตระกูลที่มีพื้นเพมาจากเมืองจำปาศักดิ์

**ปฐมวัยและการศึกษา**
มหาสิลาเริ่มเรียนหนังสือที่บ้านกับตาเมื่ออายุได้ 8 ปี โดยเริ่มจากการฝึกเขียน-อ่านอักษรไทน้อยหรืออักษรลาวเดิม หลังจากนั้นจึงได้เริ่มอ่านหนังสือกาพย์-กลอน ต่อมาก็ไปเป็นเด็กวัดและบวชเณรตามลำดับ ทำให้ได้เรียนและศึกษาอักษรไทย อักษรขอม และอักษรธรรมเพิ่มเติม แต่บวชได้เพียงไม่นานก็ต้องสึกเนื่องจากต้องไปดูแลแม่ที่เจ็บป่วย 
จนกระทั่งเข้าปี พ.ศ.2460 เมื่ออายุได้ราว 12 ปี เมื่อรัฐบาลสยามได้ตั้งโรงเรียนประชาบาลขึ้น และบังคับให้เด็กต้องเข้าเรียน ส่งผลให้มหาสิลาต้องเข้าเรียนตามระบบการศึกษาจากส่วนกลาง โดยเข้าเรียนที่โรงเรียนบ้านห้างหว้า ซึ่งอยู่ห่างจากบ้านหนองหมื่นถ่านไป 12 กิโลเมตร (ปัจจุบันอยู่ในเขตตำบลหัวช้าง อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด) ก่อนที่จะบวชเณรอีกครั้ง โดยย้ายไปเรียนระบบสามัญในเวลากลางวันที่โรงเรียนบ้านทุ่งหมื่น (ปัจจุบันอยู่ในเขตตำบลหนองทัพไทย อำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด) ซึ่งอยู่ใกล้บ้านหนองหมื่นถ่านมากกว่าโรงเรียนเดิม สลับกับการศึกษาธรรมะในเวลากลางคืน ก่อนจะย้ายไปเรียนประถมศึกษาปีที่ 4 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 และหลักสูตรนักธรรมตรีที่ในอำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 
เนื่องจากได้รับคำแนะนำจากพระผู้ใหญ่ว่าหากเรียนทางสายปริยัติธรรมจะสามารถต่อยอดไปได้ไกลกว่าสายสามัญ หากสอบได้หลักสูตรภาษาบาลีชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยคแล้ว จะสามารถศึกษาต่อที่โรงเรียนกฎหมายและสอบเป็นผู้พิพากษาได้ มหาสิลาจึงมุ่งศึกษาในทางธรรมและเดินทางไปศึกษาต่อที่อุบลราชธานี ก่อนที่จะเข้าไปศึกษาต่อที่กรุงเทพฯ ที่สำนักเรียนวัดปทุมวนาราม เข้าเรียนนักธรรมชั้นเอกและสอบได้อันดับ 1 ของรุ่น จากการสอบทั่วกรุงเทพในปี พ.ศ. 2468 และก็สอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยคได้เป็นผลสำเร็จตามความปรารถนาในปีต่อมา และมีสิทธิในการใช้คำว่า มหา เป็นคำนำหน้าชื่อ (มาจากสมณศักดิ์ พระมหา ใช้สำหรับนำหน้าชื่อพระภิกษุที่สอบไล่ได้ตั้งแต่เปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไป) ภายหลังในปี พ.ศ. 2471 ก็สามารถสอบไล่ได้เปรียญธรรมถึงชั้น 5 ประโยค
แต่เนื่องจากทางโรงเรียนกฎหมายมักเปลี่ยนระเบียบการรับนักศึกษาอยู่บ่อยครั้ง จากที่กำหนดคุณสมบัติให้ต้องจบชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยค ก็เปลี่ยนเป็นต้องชั้นเปรียญธรรม 6 ประโยค และมีการเพิ่มเติมคุณสมบัติให้ต้องมีวุฒิชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 และมีข้าราชการบรรดาศักดิ์ชั้นพระยาให้การรับรองด้วย มหาสิลาจึงเกิดความท้อถอยและละทิ้งความตั้งใจที่จะเป็นผู้พิพากษาในรัฐบาลสยามตามที่ได้ตั้งใจไว้แต่เดิม โดยระยะเวลาใกล้เคียงกันนั้นเองที่มหาสิลาได้อ่านงานประวัติศาสตร์ความบาดหมางระหว่างสยามส่วนกลางกับล้านช้างเวียงจันทน์ (กบฏเจ้าอนุวงศ์) ทำให้มหาสิลาเกิดแนวคิดอยาก “กู้ชาติ” ขึ้นมา แต่ความรุ่มร้อนก็ค่อย ๆ บรรเทาลง เมื่อมีพระผู้ใหญ่ในอีสานที่มหาสิลาเคารพนับถือ อธิบายให้เห็นว่าตัวท่านเองก็เคยคิดเช่นนั้น แต่มัน “เป็นไปไม่ได้” ทำให้มหาสิลาในขณะนั้นจึงต้องเก็บงำความคิดเรื่องกู้ชาติของตนเอาไว้

**การเสียชีวิต**
มหาสิลาถึงแก่กรรมในวันที่ 18 เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2530 สิริรวมอายุได้ 82 ปี นับเป็นการสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของแวดวงวิชาการลาว สีซะนะ สีสานประธานคณะกรรมการวิทยาศาสตร์สังคมแห่งชาติลาว ได้ระบุเอาไว้ว่า: "ตลอดชีวิตของท่านมหาสิลา วีระวงส์ ได้อุทิศตนให้แก่การค้นคว้าภาษา วรรณคดี ประวัติศาสตร์ และยังเป็นห่วงเป็นใยจนถึงวาระสุดท้ายของท่าน ด้วยอยากให้วรรณคดีลาวสมัยโบราณได้รับการพิมพ์ออกเผยแพร่ต่อมวลชนอย่างทั่วถึง บรรดานักศึกษา นักวิชาการทั้งลาวและต่างประเทศ ต่างก็ถือเอาท่านเป็นบ่อนอิง เพื่อถามเอาข้อมูล หลาย ๆ คนยกย่องและนับถือท่านเป็นอาจารย์ เป็นผู้ทรงคุณอุทิศ เป็นนักปราชญ์ผู้หนึ่งของลาว"

**ครอบครัว**
มหาสิลา วีระวงส์ สมรสครั้งแรกกับนางแก้วตา ชาวบ้านอูบมุง เมืองศรีโคตรบอง นครหลวงเวียงจันทน์ มีบุตร-ธิดาร่วมกัน 3 คน คือ
# นางอมรา วีระวงส์ (เสียชีวิตเมื่ออายุ 4 ปี)
# ท้าวกิสนา วีระวงส์ (เสียชีวิตเมื่ออายุ 4 ปี)
# นางมัลลิกา วีระวงส์
ต่อมาได้หย่าร้างกับนางแก้วตา และสมรสครั้งที่ 2 กับนางมาลี (หรือ มารี) แม่ม่ายชาวลาวลูกครึ่งฝรั่งเศส ชาวบ้านหนองปลาไน (บ้านอูบมุง) เมืองศรีโคตรบอง นครหลวงเวียงจันทน์ เมื่อ พ.ศ. 2482 มีบุตร-ธิดาร่วมกัน 14 คน เป็นชาย 7 คน หญิง 7 คน บุตร-ธิดาคนสำคัญซึ่งเป็นผู้มีชื่อเสียงได้แก่- นางดารา กันละยา (เกิด พ.ศ. 2483) อาชีพนักเขียน เจ้าของนามปากกา "ดวงจำปา"- ท้าวปาเกียน วีระวงส์ (เกิด พ.ศ. 2486) อาชีพนักเขียน เจ้าของนามปากกา "ปาไน" ("ปลาไน") - นางดวงเดือน บุนยาวงส์ (เกิด พ.ศ. 2490) อาชีพนักเขียน เจ้าของนามปากกา "ดอกเกด"
นอกจากนี้มหาสิลายังมีลูกติดจากนางมาลี 1 คน ชื่อ ร้อยโทสมคิด วีระวงส์ (เสียชีวิตในการรบระหว่างสงครามกลางเมืองลาวเมื่อ พ.ศ. 2505 ขณะอายุได้ 26 ปี)

**ผลงาน**

**งานประพันธ์**
# เวสสันดรชาดกคำกลอน (พ.ศ. 2466)
# พุทธประวัติคำกลอน (พ.ศ. 2466)
# ท้าวเตมียกุมารชาดกคำกลอน (พ.ศ. 2473)
# ท้าวสุวรรณสามชาดกคำกลอน (พ.ศ. 2473)
# แบบสวดมนต์ของพระพร้อมทั้งคำแปล เรียกว่า ปฐมจุลปริตร์ (พ.ศ. 2476)
# แบบเรียนธรรมะ ภาค 1 ภาค 2 (พ.ศ. 2476)
# พุทธประวัติ บั้นพระโพธิสัตว์ คำกลอน (พ.ศ. 2476)
# แบบเรียนไวยากรณ์ลาว ภาค 1 อักขรวิธี (พ.ศ. 2478)
# แบบเรียนไวยากรณ์บาลี 4 ภาค (พ.ศ. 2481)
# แบบแต่งกลอนไทยเวียงจันทน์ และกาพย์สารวิลาสินี (พ.ศ. 2485)
# อุรังคนิทานคำกลอน (พ.ศ. 2486) - จัดพิมพ์โดย สำนักพิมพ์ ส.ธรรมภักดี
# พุทธทำนายคำกลอน (พ.ศ. 2488)
# ประเพณีบุราณลาวภาค 1 สูตรขวัญต่าง ๆ (พ.ศ. 2498)
# พงศาวดารชาติลาว ปรับปรุงใหม่ (พ.ศ. 2501)
# ประวัติเจดีย์พระธาตุหลวงเวียงจันทน์ (พ.ศ. 2501)
# วจนานุกรมภาษาลาว (พ.ศ. 2503)
# วรรณคดีเพื่อการศึกษา (พ.ศ. 2503)
# ท้าวมหาชนกชาดกคำกลอน (พ.ศ. 2505)
# ประวัติพระเจ้าอนุวงศ์ (พ.ศ. 2511)
# ประวัติหนังสือลาว (พ.ศ. 2517)
# ประเพณีบุราณลาวภาค 2 ประเพณีการเกิด, การบวช, แต่งดอง, ตาย, การตั้งชื่อ (พ.ศ. 2516-18)
# ประวัตินครเวียงจันทน์ วัดภูจำปาศักดิ์ นครจำปาศักดิ์ (พ.ศ. 2516-18)
# ฮีตสิบสอง (บุญต่างๆ ใน 12 เดือน) (พ.ศ. 2517)
# ประวัติ 14 ตุลา 1945 (พ.ศ. 2518)
# ประวัติธงและธงลาว (พ.ศ. 2518)
# ชีวประวัติเจ้ามหาอุปราชเพชรราช (จัดพิมพ์ พ.ศ. 2538) - ฉบับภาษาไทยจัดพิมพ์ในชื่อเรื่อง เจ้าเพชรราช บุรุษเหล็กแห่งราชอาณาจักรลาว
# ไวยากรณ์ลาว 4 ภาค (จัดพิมพ์ พ.ศ. 2538)
# ประโยชน์ของวรรณคดี (จัดพิมพ์ พ.ศ. 2539)
# คำกลอนอัตชีวประวัติ และกลอนลำเกี้ยวสาว เดินดง ประวัติศาสตร์ (ไม่ระบุปีที่พิมพ์)

**งานปริวรรต**
# คัมภีร์พระธรรมศาสตร์บูราณลาว (กฎหมายเก่าของลาว; พ.ศ. 2486)
# ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง (พ.ศ. 2486) - จัดพิมพ์ครั้งแรกในชื่อ "หนังสือเรื่องท้าวฮุ่งหรือเจือง" สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) สังฆนายก เป็นเจ้าภาพจัดพิมพ์ เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพและงานฌาปนกิจศพพระเถระชั้นผู้ใหญ่ของจังหวัดอุบลราชธานี จำนวน 4 รูป พิมพ์ที่โรงพิมพ์มิตรไทย เชิงสะพานช้างโรงสี
# พระเวสสันดรชาดก (พ.ศ. 2486)  - จัดพิมพ์โดย สำนักพิมพ์ ส.ธรรมภักดี
# อินทิญาณสอนลูก (พ.ศ. 2486)
# สังข์ศิลป์ชัย (พ.ศ. 2494)
# สารลีพสูร (สารลึบพระสูรย์) (พ.ศ. 2495)
# เซียงเมี้ยง (พ.ศ. 2497)
# ตำนานพระบาง (พ.ศ. 2497)
# นิทานท้าวเสียวสวาด (พ.ศ. 2497)
# พระพุทธรูปปางภิเษกวิธี (พ.ศ. 2497)
# เรื่องพระอุปคุต (พ.ศ. 2508)
# ประวัติพระแทรกคำ (พ.ศ. 2510)
# ตำนานขุนบรม (พื้นขุนบูรมราชาธิราช) (พ.ศ. 2510)
# สานถอน-อกน้อม (ไม่ระบุแน่ชัด อยู่ในช่วงพุทธทศวรรษ 2510)

**ดูเพิ่ม**
 เจ้าเพชรราช รัตนวงศา- ประเทศลาว- พระราชอาณาจักรลาว- ลาวในอารักขาของฝรั่งเศส- ลาวอิสระ

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 ชีวิตผู่ข้า (อัตชีวประวัติของข้าพเจ้า (เวอร์ชั่นต้นฉบับเป็นภาษาลาว ผู้เขียน มหาสิลา วีระวงส์ ลงข้อมูล ณ วันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2547)) -  ชีวิตผู่ข้า (อัตชีวประวัติของข้าพเจ้า (เวอร์ชั่นแปลจากภาษาลาวเป็นไทย แปลโดยนาย ปราโมทย์ ในจิต ลงข้อมูล ณ วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2548 โดยมีการแปลคลาดเคลื่อนจากอำเภอสุวรรณภูมิเป็นอำเภอเสลภูมิ)) date=2018-08-03  โดย มหาสิลา วีระวงส์- http://www.ubru.ac.th/ccu/lao_sila01.htmlfix-attempted=yes 
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายลาว
หมวดหมู่:นักเขียนชาวลาว
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภออาจสามารถ
หมวดหมู่:ชาวไทยในประเทศลาว