รายชื่อมหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดที่ยังเปิดสอน

รายชื่อมหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดที่ยังเปิดสอน ในบทความนี้ต้องเป็นมหาวิทยาลัยที่มีคุณสมบัติตรงตามนิยามมหาวิทยาลัย ณ วันที่ก่อตั้ง และจะต้องก่อตั้งก่อน พ.ศ. 2043 (ตรงกับรัชสมัยของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 หลังสถาปนากรุงศรีอยุธยามาแล้ว 150 ปี) และจะต้องมีการเรียนการสอนอย่างต่อเนื่องโดยไม่ได้หยุดกิจกรรมอย่างสำคัญมาถึงปัจจุบัน
เนื่องจากการให้ปริญญาสำหรับการศึกษาขั้นสูงในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมาเกิดขึ้นในยุโรปและตะวันออกกลางเป็นส่วนใหญ่ และนิยามมหาวิทยาลัยสมัยใหม่หมายถึงสถานศึกษาที่มีความสามารถในการให้ปริญญา มหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่มีคุณสมบัติตรงนิยามสมัยใหม่ดังกล่าวจึงอยู่ในยุโรปหรือ ตะวันออกใกล้ แต่หากขยายนิยามให้กว้างขึ้นรวมไปถึงมหาวิทยาลัยโบราณที่เดิมไม่ได้มีการให้ปริญญาในขณะนั้นแต่ให้ในปัจจุบันด้วยแล้ว รายชื่อนี้อาจมีมากขึ้นโดยรวมไปถึงสถาบันอื่นๆ ทั้งในยุโรปและส่วนอื่นของโลกอีกหลายมหาวิทยาลัย
สุดท้าย แม้ด้วยบทบัญญัติของมหาวิทยาลัยต่างๆ ในยุโรปก็ยังมีข้อโต้เถียงเล็ก ๆ น้อย ๆ เกี่ยวกับการกำหนดว่ามหาวิทยาลัยใดกันแน่ที่เป็นมหาวิทยาลัยของแผ่นดินใหญ่ยุโรป มหาวิทยาลัยโบโลญญาที่เกิดก่อน มหาวิทยาลัยปารีสเป็นมหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งโดยนักศึกษาที่รวมตัวกันหาครูผู้สอน ในขณะที่มหาวิทยาลัยปารีสก่อตั้งโดยคณะผู้สอนแล้วจึงหานักศึกษามาเรียน บางแห่ง (โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยปารีส) ก็ยังพยามยามอ้างว่าตนเองเริ่มต้นด้วยการเป็นมหาวิทยาลัยแท้มาแต่ต้น แต่ก็ยังเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่ามหาวิทยาลัยโบโลนาตั้งขึ้นก่อนมหาวิทยาลัยปารีส การศึกษาเมื่อเร็วๆ นี้พบว่ามีกิจกรรมต่างๆ ในลักษณะของมหาวิทยาลัยได้มีมาแล้วตั้งแต่ พ.ศ. 1621 (ก่อนสถาปนากรุงสุโขทัย 170 ปี) ซึ่งหมายความว่ามหาวิทยาลัยแห่งแรกของยุโรปอาจเป็นมหาวิทยาลัยซาลามังกา (University of Salamanca) ซึ่งเก่าแก่มากกว่าทั้งสองมหาวิทยาลัยที่กล่าวมาแล้ว

**มหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งก่อน พ.ศ. 2043**
1 - ข้อถกเถียง/ข้อขัดแย้ง: เกี่ยวกับการนิยามคำว่า มหาวิทยาลัย ซึ่งรวมถึงความสามารถในการประสาทปริญญาในสาขาต่างๆ ที่กว้างขวางนั้น การจัดประเภทของสถาบันการเรียนรู้ที่เก่าแก่มาก เช่นมหาวิทยาลัยโบราณที่มีความติอเนื่องถึงปัจจุบันที่นับเป็นเรื่องที่เป็นปัญหาโต้เถียงกันได้มาก ตัวอย่างเช่น ถ้าขยายนิยามในกว้างขึ้นให้รวมไปถึงสถาบันดึกดำบรรพ์ที่ไม่ได้ให้ปริญญาในตอนแรกแต่เป็นโรงเรียนศาสนาที่เข้มงวดมาเป็นเวลานับศตวรรษ หรือที่หายไปโดยปราศจากร่องรอยเป็นเวลานานมานับได้แล้ว การจัดกลุ่มประเภทอาจรับได้ในบางแง่มุมก็จริงแต่ก็ไม่เป็นที่ยอมรับในวงกว้าง”

**มหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดหลัง พ.ศ. 2046 จัดตามประเทศและภูมิภาค**
ประเทศในยุโรปส่วนใหญ่มีมหาวิทยาลัยมาก่อน พ.ศ. 2043 หลังจากนี้จึงได้แพร่หลายในในประเทศต่างๆ ทั่วโลก:- แอลจีเรีย: มหาวิทยาลัยแอลเจียร์ (University of Algiers), พ.ศ. 2452- อเมริกากลางและใต้ (Americas): เป็นทางการ: มหาวิทยาลัยแห่งชาติเซนมาร์ก (National University of Saint Mark), เปรู, พ.ศ. 2094. ไม่เป็นทางการ: มหาวิทยาลัย (Universidad Autonoma de Santo Domingo, สาธารณรัฐโดมินิกัน, พ.ศ. 2081 หรือ พ.ศ. 2101 - แองโกลา: มหาวิทยาลัยอากุชติญญู เนตู (Agostinho Neto University (Estudos Gerais Universitários de Angola) พ.ศ. 2505- อาร์เจนตินา: มหาวิทยาลัยแห่งชาติกอร์โดบา Universidad Nacional de Córdoba พ.ศ. 2156- อาร์มีเนีย: มหาวิทยาลัยเยเรวาน (Yerevan State University) พ.ศ. 2464- เอเชีย: มีมหาวิทยาลัยของฟิลิปปินส์ 2 แห่ง ( ขัดแย้งในการอ้างปีก่อตั้งคือ พ.ศ. 2138 และ พ.ศ. 2154 (ดูข้างล่าง)- ออสเตรเลีย: มหาวิทยาลัยซิดนีย์ (University of Sydney), พ.ศ. 2393 - อาเซอร์ไบจาน: มหาวิทยาลัยบากู (Baku State University), พ.ศ. 2464- ประเทศแถบบอลติก: มหาวิทยาลัยวิลนีอัส (Vilnius University), พ.ศ. 2122, ถูกปิดและเปิดใหม่ 2 ครั้ง- บังกลาเทศ: มหาวิทยาลัยธากา (University of Dhaka), พ.ศ. 2464- เบลารุส: มหาวิทยาลัยเบลารุส ( Belarusian State University), พ.ศ. 2464 - โบลิเวีย: มหาวิทยาลัยสันตะปาปาเซนต์ฟรังซิสซาเวียร์ (Royal and Pontificial Major University of St. Francis Xavier) of Chuquisaca, พ.ศ. 2167- บอสเนีย-เฮอร์เซโกวีนา: มหาวิทยาลัยซาราเยโว (University of Sarajevo), พ.ศ. 2483 เดิมโรงเรียนกฎหมายอิสลามที่ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2074 - บราซิล: มหาวิทยาลัยรีโอเดจาเนโร (Universidade Federal do Rio de Janeiro) พ.ศ. 2351- บัลแกเรีย: มหาวิทยาลัยโซเฟีย (University of Sofia) พ.ศ. 2431- แคนาดา: มหาวิทยาลัยลาวาล (Université Laval) พ.ศ. 2206 นับเป็นมหาวิทยาลัยใช้ภาษาฝรั่งเศสที่เก่าแก่ที่สุดในอมเริกาเหนือ มหาวิทยาลัยนิวบรุนส์วิก (University of New Brunswick) นับเป็นมหาวิทยาลัยใช้ภาษาอังกฤษที่เก่าแก่ที่สุดในแคนาดา ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2328; ตามด้วย มหาวิทยาลัยคิงส์คอลเลจ (University of King's College) พ.ศ. 2332, () in พ.ศ. 2354, มหาวิทยาลัยดาลฮูซี (Dalhousie University) พ.ศ. 2361, มหาวิทยาลัยแมกกิลล์ (McGill University) ใน พ.ศ. 2364, และมหาวิทยาลัยโทรอนโท (University of Toronto) ในปีพ.ศ. 2370 รวมทั้ง: วิทยาลัยการทหารแห่งแคนาดา (Royal Military College of Canada) ที่มีชื่อเสียงที่ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2419- ชิลี: มหาวิทยาลัยชิลี (Universidad de Chile) 19 สิงหาคม พ.ศ. 2165, ในชื่อเซนต์โทมัส อควินัส - จีน: 
** มหาวิทยาลัยนานกิง () เป็นสถานศึกษาแห่งที่ชื่อภาษาอังกฤษว่า  university เป็นแห่งแรกของจีนเมื่อ พ.ศ. 2431 รวมทั้งเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกในประเทศจีนที่สอนและให้ปริญญาเอกเมื่อ พ.ศ. 2456 
** มหาวิทยาลัยเปยยาง (Beiyang University), พ.ศ. 2439  
** มหาวิทยาลัยเซนต์จอห์น เซี่ยงไฮ้ (St. John's University, Shanghai) มหาวิทยาลัยแรกของจีนที่ให้ปริญญาตรีเมื่อ พ.ศ. 2450
** มหาวิทยาลัยฮ่องกง (University of Hong Kong) พ.ศ. 2453 วิวัฒนาการจากวิทยาลัยการแพทย์ฮ่องกงเมื่อ พ.ศ. 2430- โคลัมเบีย: มหาวิทยาลัยอาวร์เลดีออฟโรซารี (Our lady of the Rosary University), พ.ศ. 2196- โครเอเชีย: มหาวิทยาลัยซาเกร็บ (University of Zagreb) พ.ศ. 2212- คิวบา: มหาวิทยาลัยลาอาบานา (Universidad de La Habana) พ.ศ. 2271- ดอมินีกา: มหาวิทยาลัยรอสส์ (Ross University) พ.ศ. 2521- โดมินิกัน: มหาวิทยาลัยซานโตโดมิงโก (Santo Tomas de Aquino University), (Santo Domingo), เปิดสอนไม่เป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2081 ก่อตั้งเป็นทางการ พ.ศ. 2101 อาจพิจารณาได้ว่าใช่หรือไม่ใช่ก็ได้ว่าเป็นมหาวิทยาลัยแรกของผืนทวีปอเมริกา ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยอิสระซานโต โดมิงโก (เนื่องจากการหายไป 35 ปีระหว่าง พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2402 จึงไม่นับเป็นมหาวิทยาลัยที่สอนต่อเนื่องที่เก่าที่สุดในอเมริกา- อียิปต์: มหาวิทยาลัยไคโร (Cairo University), พ.ศ. 2541 เป็นมหาวิทยาลัยของรัฐ- เอสโตเนีย: มหาวิทยาลัยตาร์ตู (University of Tartu) พ.ศ. 2345 สืบทอดมาจาก Academia Gustaviana (พ.ศ. 2175 - พ.ศ. 2253)- ฟินแลนด์: มหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ (University of Helsinki) พ.ศ. 2183 เดิมคือ The Royal Academy of Turku ที่ย้ายไปเฮลซิงกิเมื่อ พ.ศ. 2370- ประเทศจอร์เจีย: มหาวิทยาลัยทบิลิซี (Tbilisi State University) พ.ศ. 2461- กานา: มหาวิทยาลัยกานา (University of Ghana) พ.ศ. 2491- กรีก: มหาวิทยาลัยเอเธนส์ (University of Athens) พ.ศ. 2380- กรีเนดา: มหาวิทยาลัยเซนต์จอร์จ (St. George's University), พ.ศ. 2519- กัวเตมาลา: มหาวิทยาลัยซังการ์โลสเดกัวเตมาลา ( Universidad de San Carlos de Guatemala) พ.ศ. 2219- ฮอนดูรัส: มหาวิทยาลัยแห่งชาติฮอนดูรัส (Universidad Nacional Autónoma de Honduras) พ.ศ. 2390- ฮังการี: มหาวิทยาลัยเอิตเวิช โลรานด์ (Eötvös Loránd University), พ.ศ. 2178- อินเดีย: 
** มหาวิทยาลัยเซรัมพอร์ (Serampore College), พ.ศ. 2361 มหาวิทยาลัยแรกที่ได้รับสถานภาพเป็นมหาวิทยาลัย (แม้จะไม่ใช่มหาวิทยาลัย) ที่ประสาทปริญญาสาขาเทววิทยา 
** มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีอินเดีย (Thomason College of Civil Engineering, (เดิมคือมหาวิทยาลัย Roorkee), พ.ศ. 1847, ซึ่งถือเป็นวิทยาลัยอิสระด้านวิศวกรรมที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชีย แต่ยังไม่นับเป็นมหาวิทยาลัย
** มหาวิทยาลัยกัลกัตตา (University of Calcutta) พ.ศ. 2400 มหาวิทยาลัยเอนกสาขาที่สมบูรณ์แห่งแรกของเอเซียใต้ที่รองรับพื้นที่ตั้งแต่ลาฮอร์ ย่างกุ้งไปจนถึงศรีลังกา
** มหาวิทยาลัยมัทราส ( University of Madras) พ.ศ. 2400
** มหาวิทยาลัยมุมไบ (University of Mumbai), พ.ศ. 2400- อินโดนีเซีย: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีบันดุง (  InstitutTeknologi Bandung), พ.ศ. 2463 เมื่อเริ่มตั้งมีชื่อภาษาดัชท์ว่า  Technische Hogeschool et Bandoeng - อิหร่าน: 
** มหาวิทยาลัยจันดิสฮาเปอร์ (Jundishapur University) ประมาณ พ.ศ. 343 ก่อตั้งโดยชาร์เปอร์ที่ 1 กษัตริย์ซัซซาเนียน ราชวงศ์ซัซซานิดส์แห่งอิหร่านสืบเชื้อสายมาเมื่อประมาณ 2200 ปีก่อน
** มหาวิทยาลัยเตะหราน (University of Tehran, พ.ศ. 2477 ต่อเนื่องจากดาร์ อัล-ฟูนันเมื่อ พ.ศ. 2394 ที่ต่อเนื่องมาจากอีกหลายสถาบันการศึกษาอื่นๆ ก่อนหน้านั้นอีกหลายแห่ง- ไอร์แลนด์: วิทยาลัยทรินิตี มหาวิทยาลัยดับลิน ( Trinity College, Dublin), พ.ศ. 2135- อิรัก: มหาวิทยาลัยแบกแดด (University of Baghdad), พ.ศ. 2499 - วิทยาลัยการแพทย์ของมหาวิทยาลัยตั้งมาก่อนแล้วเมื่อ พ.ศ. 2471- อิสราเอล: สถาบันเทคโนโลยีเทคเนียน (), พ.ศ. 2467- ญี่ปุ่น: มหาวิทยาลัยโตเกียว (University of Tokyo), พ.ศ. 2420, สืบต่อสำนักเตมโมกะตะ (Temmonkata), พ.ศ. 2227- เกาหลี: มหาวิทยาลัยยอนเซอิ (Yonsei University), พ.ศ. 2428 มหาวิทยาลัยสตรีอิวฮา Ewha Womans University, พ.ศ. 2429- คอซอวอ: มหาวิทยาลัยพริสตีนา  (University of Prishtina), พ.ศ. 2521- เลบานอน: มหาวิทยาลัยอเมริกันแห่งเบรุต (American University of Beirut, พ.ศ. 2409- ลิทัวเนีย: มหาวิทยาลัยวิลนีอัส (University of Vilnius), พ.ศ. 2122, สืบต่อจากสถาบันวิลเนียสเมื่อ  พ.ศ. 2113, แม้การเรียนการสอนไม่ต่อเนื่อง มหาวิทยาลัยถูกปิดระหว่าง พ.ศ. 2375 ถึง พ.ศ. 2462 และอีกครั้งในปี พ.ศ. 2486 - พ.ศ. 2487- มาเลเซีย: มหาวิทยาลัยมาเลเซีย (University of Malaya), พ.ศ. 2448- มอลตา: มหาวิทยาลัยมอลตา (University of Malta, พ.ศ. 2312, ต่อเนื่องจาก Collegium Melitense พ.ศ. 2135- เม็กซิโก: มหาวิทยาลัยอิสระแห่งชาติเม็กซิโก (National Autonomous University of Mexico), พ.ศ. 2094 ในสถานะเป็นมหาวิทยาลัยสันตะปาปาแห่งเม็กซิโก (เปลี่ยนชื่อเป็นมหาวิทยาลัยเม็กซิโกเมื่อ พ.ศ. 2453 )- โมซัมบิก: มหาวิทยาลัยเอดูอาร์โด มอนด์ลานี (Eduardo Mondlane University) (Estudos Gerais Universitários de Moçambique), พ.ศ. 2505- พม่า: มหาวิทยาลัยย่างกุ้ง (Rangoon University), พ.ศ. 2421- เนเธอร์แลนด์: มหาวิทยาลัยไลเดน ( University of Leiden), พ.ศ. 2118- นิวซีแลนด์: มหาวิทยาลัยโอทาโก (University of Otago), พ.ศ. 2412- ไนจีเรีย: มหาวิทยาลัยอีบาดัน (University of Ibadan), พ.ศ. 2491- ไอร์แลนด์เหนือ: มหาวิทยาลัยราชินีเบลฟัสต์ (Queen's University Belfast, พ.ศ. 2353 (โดยพระราชเสาวนีย์ พ.ศ. 2388)- นอร์เวย์: มหาวิทยาลัยออสโล ( University of Oslo) พ.ศ. 2354- ปากีสถาน: มหาวิทยาลัยปัญจาบ (University of the Punjab), พ.ศ. 2425- เปรู: มหาวิทยาลัยแห่งชาติซานมาร์โกส (National University of San Marcos), ลิมา, พ.ศ. 2094, หรือ "dean university of America” (เป็นทางการที่เก่าแก่ที่สุดแห่งแรก), เนื่องจากเป็นมหาวิทยาลัยเพียงแห่งเดียวบนแผ่นดินใหญ่อมเริกาที่รอดและดำเนินการสอนต่อเนื่องมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16- ฟิลิปปินส์: มีข้อโต้แย่งกัน 2 แห่ง:
** มหาวิทยาลัยซานการ์โลส (University of San Carlos), ก่อตั้งในชื่อ Colegio de San Ildefonso เมื่อ พ.ศ. 2138 โดยคณะเยซูอิดเมื่อ พ.ศ. 2312, เปิดใหม่ พ.ศ. 2326 โดยบิชอปท้องถิ่น ถ่ายโอนกิจการให้โดมินิกัน (พ.ศ. 2395), ต่อถึงวินเซนเชียน (พ.ศ. 2410), สุดท้ายตกทอดแก่ฟาเธอร์ในสมาคม Divine Word เมื่อ พ.ศ. 2478 ถูกปิดระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2484 และเปิดใหม่อีกครั้งใน พ.ศ. 2488 ได้รับสถานะเป็นทางการอีกครั้งในปี พ.ศ. 2451
** มหาวิทยาลัยซานโตโตมัส (University of Santo Tomas), ก่อตั้งในชื่อ Colegio de Nuestra Señora del Santísimo Rosario เมื่อ พ.ศ. 2154, ได้รับตราตั้งเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2188, หยุดสอนระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 เปิดใหม่หลังสงครามเลิก เป็นของโดมินิกันมาตั้งแต่ต้นถึงปัจจุบัน - เปอร์โตริโก: มหาวิทยาลัยเปอร์โตริโก, รีโอเปียดรัส ( University of Puerto Rico, Rio Piedras) พ.ศ. 2446- โรมาเนีย: มหาวิทยาลัยอาเลกซันดรู อีวัน กูซา (Alexandru Ioan Cuza University), พ.ศ. 2403 ต่อเนื่องมาจากสถาบันมิไฮลีนา (Mihaileana Academy) (พ.ศ. 2377 – พ.ศ. 2390) สืบทอดต่อมาจากสถาบันชั้นสูงแห่งลาซี (พ.ศ. 2254- พ.ศ. 2364); ที่สืบต่อจากวิทยาลัยวาซิลัน (พ.ศ. 2177 - พ.ศ. 2196)- รัสเซีย: ทั้ง มหาวิทยาลัยมอสโก (Moscow State University), พ.ศ. 2298 หรือ มหาวิทยาลัยเซนต์ปีเตอรส์เบิร์ก (Saint Petersburg State University) (พ.ศ. 2267 - พ.ศ. 2346, พ.ศ. 2362)- เซอร์เบีย: มหาวิทยาลัยเบลเกรด (Belgrade University), พ.ศ. 2448, สืบต่อจากโรงเรียนขนาดใหญ่เมื่อ พ.ศ. 2351; สถาบันคริสเตียนออร์โทดอกซ์ (Orthodox Christian Academy) ในปี พ.ศ. 2337; วิทยาลัยครู (Teacher's college) พ.ศ. 2321- สิงคโปร์: มหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ ( National University of Singapore), พ.ศ. 2448- สโลเวเนีย: มหาวิทยาลัยลูบลิยานา (University of Ljubljana), พ.ศ. 2462- แอฟริกาใต้: มหาวิทยาลัยเคปทาวน์ (University of Cape Town), พ.ศ. 2372- อเมริกาใต้: มหาวิทยาลัยแห่งชาติซานมาร์โกส ( National University of San Marcos), เปรู, พ.ศ. 2094- สวีเดน: มหาวิทยาลัยอุปซอลา (Uppsala University), พ.ศ. 2138, สืบต่อมาจาก มหาวิทยาลัยแคทอลิก (พ.ศ. 2020 - พ.ศ. 2058)- ซูดาน: มหาวิทยาลัยคาร์ทูม (University of Khartoum), พ.ศ. 2445,รู้จักกันใรระยะแรกว่า มหาวิทยาลัย Gordon Memorial College- ซีเรีย: มหาวิทยาลัยดามัสกัส (University of Damascus) ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2466 โดยการรวมกับโรงเรียนแพทย์ (ก่อตั้ง พ.ศ. 2446 และโรงเรียนกฎหมาย (ก่อตั้ง พ.ศ. 2456).- ไทย:
** จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประดิษฐาน โรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขึ้นเป็น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย โดยมี 4 คณะแรกตั้ง ได้แก่ คณะรัฐประศาสนศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ในปัจจุบัน) คณะวิศวกรรมศาสตร์ และคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ เมื่อปีพ.ศ. 2459
** มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พนมยงค์ ริเริ่มก่อตั้ง มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (มธก.) ขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยตลาดวิชาแห่งแรกในประวัติศาสตร์ไทย วิชาเริ่มแรกที่เปิดสอนมี 2 หลักสูตร คือ หลักสูตรธรรมศาสตรบัณฑิต ซึ่งสอนวิชากฎหมายเป็นหลัก และวิชาการบัญชี ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  เมื่อปีพ.ศ. 2477
** มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โรงเรียนช่างไหม ได้รับการพัฒนาการเรียนการสอนจนสถาปนาขึ้นเป็น มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ถือเป็นมหาวิทยาลัยที่เปิดสอนทางด้านการเกษตรเป็นแห่งแรกของไทย โดยมีคณะเกษตรศาสตร์ คณะการประมง คณะวนศาสตร์ และคณะสหกรณ์ เป็นคณะแรกตั้ง ในปัจจุบันคือ คณะเกษตร คณะประมง คณะวนศาสตร์ คณะบริหารธุรกิจ และคณะเศรษฐศาสตร์ เมื่อปีพ.ศ. 2486
** มหาวิทยาลัยมหิดล มีการแยกคณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล, คณะทันตแพทยศาสตร์. คณะเภสัชศาสตร์ และคณะสัตวแพทยศาสตร์ ออกจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาตั้งเป็น มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ต่อมาได้รับพระราชทานนามมหาวิทยาลัยใหม่ ว่า มหาวิทยาลัยมหิดล เมื่อปีพ.ศ. 2486
** มหาวิทยาลัยศิลปากร เป็นมหาวิทยาลัยศิลปะแห่งแรกในประเทศไทย ถือกำเนิดจาก โรงเรียนปราณีตศิลปกรรม สังกัดกรมศิลปากร ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ได้พัฒนาขึ้นเป็นลำดับจนเป็นโรงเรียนศิลปากร และเมื่อวันที่ 12 ตุลาคมพ.ศ. 2486 พระยาอนุมานราชธนร่วมกับศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี พัฒนาหลักสูตรจนได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น มหาวิทยาลัยศิลปากร คณะจิตรกรรมและประติมากรรม ได้รับการจัดตั้งขึ้นเป็นคณะวิชาแรก (ปัจจุบันคือคณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์) เมื่อปีพ.ศ. 2486- ตุรกี: มหาวิทยาลัยเทคนิคอิสตันบุล (Istanbul Technical University) ก่อตั้ง พ.ศ. 2316- ยูกันดา: มหาวิทยาลัยมาเคเรอรี (Makerere University), พ.ศ. 2465   - ยูเครน: มหาวิทยาลัยลวีฟ (University of Lviv), พ.ศ. 2204- สหรัฐ: ดูมหาวิทยาลัยแรกในสหรัฐ (First university in the United States) - เวเนซุเอลา: มหาวิทยาลัยเวเนซุเอลา (Central University of Venezuela), พ.ศ. 2264- เวลส์: มหาวิทยาลัยแลมพิเตอร์แห่งเวลส์ ( University of Wales, Lampeter), พ.ศ. 2365

**ข้อควรระวัง**
วันที่แน่นอนที่นับเป็นวันเริ่มต้นดำเนินการของมหาวิทยาลัยมักไม่ชัดเจน และมักมีความแตกต่างกันไม่น้อยจากตำนานที่ตกทอดกันมา หรือจากวันที่ สถาบันบรรพบุรุษ (สถาบันเดิมก่อนเป็นมหาวิทยาลัย) ก่อตั้ง ตัวอย่างเช่น การที่เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปในปัจจุบัน ได้แก่วันก่อตั้งของมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดที่ไม่แน่นอน ซึ่งอาจอยู่ระหว่างช่วงกลางตอนปลายของคริสต์ศตวรรษที่ 12 ก็ได้   อย่างไรก็ตาม เป็นที่เห็นกันได้ว่าวิทยาลัยที่มีฉันทานุมัติให้ใบปริญญาตรีได้ด้วยตนเองจริงๆ ได้แก่มหาวิทยาลัยเก่าของอเมริกันซึ่งนับเป็นมหาวิทยาลัยสมัยใหม่แล้ว และถ้านับโดยเงื่อนไขอย่างยุโรป, วิทยาลัยฮาร์วาร์ดได้รับอำนาจเป็นมหาวิทยาลัยเมื่อ พ.ศ. 2185 มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียเป็นมหาวิทยาลัยแรกที่เรียกตัวเองว่า “มหาวิทยาลัย” แต่ทั้งฮาร์วาร์ดหรือมหาวิทยาลัยยุคอาณานิคม 7 แห่ง (seven other Colonial American colleges) ในสมัยนั้น ไม่มีแห่งใดที่จะมีขนาดและหลากหลายเท่ามหาวิทยาลัยในยุโรปในยุคนั้น มหาวิทยาลัยอเมริกันแห่งแรกที่เปิดการสอนระดับบัณฑิตศึกษาและให้ปริญญาเอกได้แก่มหาวิทยาลัยเยลเมื่อ พ.ศ. 2403

**ดูเพิ่ม**
 มหาวิทยาลัยโบราณ- มหาวิทยาลัยยุคกลาง Medieval university- มหาวิทยาลัยยุคกลาง (เอเซีย) Medieval university (Asia)- ข้อถกเถียงว่าด้วยมหาวิทยาลัยเก่าแก่ลำดับที่ 3 ของอังกฤษ Third oldest university in England debate

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:รายชื่อสถาบันอุดมศึกษา