หยุด แสงอุทัย

ศาสตราจารย์พิเศษ  ดร. หยุด แสงอุทัย (8 เมษายน พ.ศ. 2451 — 30 ธันวาคม พ.ศ. 2522 ) อดีตเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกาและอาจารย์คณะนิติศาสตร์ ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นปรมาจารย์ทางสาขาวิชานิติศาสตร์ท่านหนึ่งของประเทศไทย
ศาสตราจารย์พิเศษ หยุด แสงอุทัย (นามเดิม สายหยุด แสงอุทัย) หรือ ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด แสงอุทัย เกิดที่อำเภอบางกอกน้อย จังหวัดธนบุรี เป็นบุตรของ นายจ๋าย กับนางนุ่ม แสงอุทัย สมรสกับนางบุหงา แสงอุทัย มีธิดา 2 คนคือแพทย์หญิงณัฐวดี แสงอุทัย สไตนเฮาส์ และนางสาวใจงาม แสงอุทัย
ท่านถึงแก่อนิจกรรม ณ โรงพยาบาลธนบุรี กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2522 สิริอายุได้ 71 ปี 8 เดือน 22 วัน

**การศึกษา**
 พ.ศ. 2458 สอบไล่ได้ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จากโรงเรียนมัธยมโฆษิตสโมสร- พ.ศ. 2464 สอบไล่ได้ชั้น 5 ภาษาอังกฤษ (สูงสุด) จากโรงเรียนภาษาอังกฤษของสามัคยาจารย์สมาคม- พ.ศ. 2466 สอบไล่ได้เป็นเนติบัณฑิตไทย จากโรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม เป็นเนติบัณฑิตไทยคนสุดท้ายที่ได้รับพระราชทานครุยเนติบัณฑิตจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว- พ.ศ. 2469 สอบไล่ได้ชั้น 6 ภาษาอังกฤษ (อย่างเก่า) จากโรงเรียนอัสสัมชัญ- พ.ศ. 2473 สอบไล่ได้ชั้นสูงสุด จากโรงเรียนภาษาสำหรับชาวต่างประเทศ มหาวิทยาลัยเบอร์ลิน- พ.ศ. 2475 สอบไล่ได้ภาษาลาตินชั้นเล็ก จากโรงเรียนภาษาสำหรับชาวต่างประเทศ มหาวิทยาลัยเบอร์ลิน- พ.ศ. 2479 ปริญญาเอกกฎหมายเยอรมัน ชั้นได้รับความชมเชยอย่างมาก (MAGNA CUM LAUDE) จากมหาวิทยาลัยเบอร์ลิน (Humboldt-Universität zu Berlin) โดยได้ทำวิทยานิพนธ์ด้านกฎหมายขัดกัน ในหัวข้อ "Die Einteilung der Sachen in bewegliche und unbewegliche im internationalen Privatrecht" ซึ่งมีอาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ คือ ศาสตราจารย์ ดร.Martin Wolff ปรมาจารย์ด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลและกฎหมายลักษณะทรัพย์

**ประวัติการรับราชการ**
 เริ่มรับราชการครั้งแรกในตำแหน่ง พลตำรวจกองฟังคดี- เป็นข้าราชการวิสามัญชั้นโท สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ภายหลังจากจบการศึกษาจากประเทศเยอรมนี- ดำรงตำแหน่งเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา เมื่อ พ.ศ. 2496 และได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นกรรมการร่างกฎหมายประจำจนกระทั่งเกษียณอายุราชการเมื่อ พ.ศ. 2511 
นอกจากนี้ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด แสงอุทัย ยังได้รับราชการพิเศษเป็นกรรมการในส่วนราชการต่างๆ และมีประวัติการทำงานนอกราชการเฉพาะที่สำคัญ ดังนี้- เป็นกรรมการป้องกันภัยทางอากาศแห่งราชอาณาจักร เมื่อ พ.ศ. 2487 - เป็นกรรมการข้าราชการพลเรือนผู้ทรงคุณวุฒิ และเป็นกรรมการปรับปรุงกิจการศาลเมื่อ พ.ศ. 2497- ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นตุลาการรัฐธรรมนูญเมื่อ พ.ศ. 2519- เป็นราชบัณฑิตในสำนักธรรมศาสตร์และการเมือง ประเภทสังคมศาสตร์ สาขานิติศาสตร์ (รวมทั้งกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลและแผนกคดีอาญา) เมื่อ พ.ศ. 2516- เป็นกรรมการสภาวิจัยแห่งชาติสาขานิติศาสตร์ ที่ปรึกษากฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทยและธนาคารออมสิน เมื่อ พ.ศ. 2512

**ประวัติในทางวิชาการ**
ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด แสงอุทัย เป็นผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการร่าง และตรวจชำระสะสางหรือปรับปรุงประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และกฎหมายอื่นๆ ของไทยเป็นจำนวนมาก ท่านจึงได้รับการยอมรับอย่างมากในทางวิชาการ ให้เป็นผู้บรรยายวิชากฎหมายของสำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา และสถาบันการศึกษาอื่นๆ ในลักษณะวิชาต่างๆ แทบทุกแขนง และที่มีชื่อเสียงมาก คือ กฎหมายรัฐธรรมนูญและกฎหมายอาญา ซึ่งท่านได้รับตำแหน่งและเกียรติคุณทางวิชาการที่สำคัญ ดังนี้- ศาสตราจารย์พิเศษ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์- ศาสตราจารย์พิเศษ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย- ได้รับพระราชทานปริญญานิติศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ - ได้รับพระราชทานปริญญานิติศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด แสงอุทัย ได้แต่งตำราวิชากฎหมายเอาไว้ถึง 32 เล่ม บทความในทางกฎหมายประมาณ 50 บทความ และบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาอีกประมาณ 200 เรื่อง ซึ่งหลายเล่มได้รับการยกย่องให้เป็นมาตรฐานทางวิชาการและใช้ในการเรียนการสอนจนถึงปัจจุบัน ดู  ข้อมูลจากสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์fix-attempted=yes 

**ความเป็นอิสระทางวิชาการ**
ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด แสงอุทัย เป็นผู้ที่กล้าแสดงความคิดเห็นทางวิชาการของตนผ่านทางช่องทางต่างๆ เสมอ และเป็นผู้ที่สนับสนุนให้นักศึกษากฎหมายมีความคิดเห็นเป็นของตัวเอง อันจะทำให้วิชาการทางนิติศาสตร์มีความเจริญก้าวหน้า ไม่หยุดอยู่กับที่ 
ซึ่งการแสดงความคิดเห็นทางวิชาการอย่างตรงไปตรงมาของศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งความคิดเห็นทางวิชาการเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์ ทำให้ท่านต้องประสบกับมรสุมในชีวิตเสียเองระหว่างที่ดำรงตำแหน่งเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา ในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี ท่านถูกกล่าวหาว่า หมิ่นพระบรมเดชานุภาพ จากศัตรูทางการเมืองของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ซึ่งเป็นผู้บังคับบัญชาของศาสตราจารย์พิเศษ ดร.หยุด โดยอ้างอิงจากบทความเรื่อง “อำนาจและความรับผิดชอบในระบอบประชาธิปไตย” ที่ท่านนำมาอ่านออกอากาศทางวิทยุกระจายเสียงของกรมประชาสัมพันธ์ เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2499 ซึ่งใจความส่วนที่มีปัญหาคือ “องค์พระมหากษัตริย์ไม่พึงตรัสสิ่งใด ที่เป็นปัญหาหรือเรื่องราวเกี่ยวกับเศรษฐกิจ การเมือง หรือทางสังคมของประเทศโดยไม่มีรัฐมนตรีในคณะรัฐบาล เป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ” โดยข้อความในตอนนี้ได้มีผู้นำไปโยงว่าเป็นปฏิกิริยาหลังจากการพระราชทานพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรในวันกองทัพบกไทย เมื่อวันที่ 25 มกราคม 2499 ใจความตอนหนึ่งว่า “ให้ทหารรู้จักหน้าที่ในความเป็นทหาร ทหารไม่บังควรเล่นการเมือง” ที่มีผู้มองว่าเป็นพระราชวิจารณ์ต่อคณะรัฐบาลในขณะนั้น อย่างไรก็ตาม ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.หยุด แสงอุทัย ได้ยืนยันถึงความบริสุทธิ์ใจของท่านว่า “ถึงแม้ขณะนี้ผมก็ยังยืนยันว่าผมไม่ผิด ผมพูดตามหลักวิชาการ และเคยพูดแบบนี้ทางวิทยุกระจายเสียงมา ๗ ครั้งแล้ว เช่น ในวันเฉลิมพระชนมพรรษา วันฉัตรมงคล มีข้อความคล้ายคลึงกัน แต่ก็ไม่เห็นมีเรื่องอะไรแต่คราวนี้กลับเป็นเรื่องเป็นราวใหญ่โตไปได้ .... ส่วนที่ว่าผมกำลังรวบรวมหลักฐานที่จะฟ้องคุณสงวนและหนังสือพิมพ์ที่ลงข่าว เรื่องนี้นะหรือ ตราบใดที่ผมยังเป็นข้าราชการอยู่ ตราบนั้นผมจะไม่ฟ้องใครในฐานหมิ่นประมาทเลยเป็นอันขาด เพราะผมถือว่าใครทำดีทำชั่วคนเขารู้เอง สำหรับเรื่องที่ว่าผมหมิ่นพระมหากษัตริย์นั้น ผมสู้เต็มที่ ผมก็เป็นคนที่รักในหลวงคนหนึ่งเหมือนกัน เพราะผมรักพระองค์ท่าน ผมจึงไม่ต้องการให้ใครเอาในหลวงเป็นเครื่องมือ” ดู "หนังสือพิมพ์ประชาธิปไตย วันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2499"
จากบทความนั้นเอง สงวน ศิริสว่าง ส.ส.เชีงใหม่ จึงได้ทำหนังสือถึงอธิบดีกรมตำรวจให้ดำเนินคดีกับ ศ.พิเศษ หยุด แต่ก็ไม่ได้มีการดำเนินคดีแต่อย่างใด
แม้ว่าศาสตราจารย์พิเศษ ดร.หยุด แสงอุทัย จะถูกโจมตีจากผู้ที่ไม่หวังดีเพราะได้แสดงความคิดเห็นทางวิชาการเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์ แต่ท่านก็ยังคงยืนยันความคิดเห็นเดิม ในหลักการ “The King Can Do No Wrong” ซึ่งปรากฏในคำอธิบายรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2511 และคำอธิบายธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2515 ที่ท่านได้แต่งขึ้น

**คติประจำใจของศาสตราจารย์พิเศษ ดร. หยุด แสงอุทัย**

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย**
 2499- 2498- 2510- 2496- 2485- 2498

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ**
 เยอรมนี :
** พ.ศ. 2510 - 80px เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นที่ 2

**อ้างอิง**
 หนังสือ คำอธิบายรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2511 และธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พุทธศักราช 2515 โดย ศาสตราจารย์ ดร. หยุด แสงอุทัย,รองศาสตราจารย์ ดร. วรเจตน์ ภาครัตน์ บรรณาธิการ- หนังสือ หลักรัฐธรรมนูญทั่วไป โดย ศาสตราจารย์ ดร. หยุด แสงอุทัย, รองศาสตราจารย์ ดร. บุญศรี มีวงศ์อุโฆษ บรรณาธิการ- หนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิง ศาสตราจารย์ ดร. หยุด แสงอุทัย โดย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์- ศูนย์ข้อมูลการเมืองไทย. (ม.ป.ป.). หยุด แสงอุทัย. ออนไลน์. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 8 พฤศจิกายน 2552).- คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (ม.ป.ป.). ประวัติของศาสตราจารย์ ดร. หยุด แสงอุทัย. ออนไลน์. เข้าถึงได้จาก: . (เข้าถึงเมื่อ: 8 พฤศจิกายน 2552).

**ดูเพิ่ม**
หมวดหมู่:บุคคลจากกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:อาจารย์คณะนิติศาสตร์
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์
หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย
หมวดหมู่:ตำรวจชาวไทย
หมวดหมู่:สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไทย
หมวดหมู่:ราชบัณฑิต
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย พ.ศ. 2475–2516