หลวงสินธุสงครามชัย (สินธุ์ กมลนาวิน)

พลเรือเอก หลวงสินธุสงครามชัย มีชื่อจริงว่า สินธุ์ กมลนาวิน อธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คนแรก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ คนแรก ภายหลังเปลี่ยนชื่อจากกระทรวงธรรมการเป็นกระทรวงศึกษาธิการ, อดีตผู้บัญชาการทหารเรือ, แม่ทัพเรือ หนึ่งในสมาชิกคณะราษฎร และเป็นหัวหน้าคณะราษฎรสายทหารเรือ

**ประวัติ**
หลวงสินธุสงครามชัย เกิดเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2444 ที่ตำบลบางบ่อ อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ เป็นบุตรนายเล็ก-นางจู กมลนาวิน และมีศักดิ์เป็นน้องชายของพระยาราชวังสัน (ศรี กมลนาวิน)   จบการศึกษาที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยเมื่อ พ.ศ. 2457 จากนั้นเป็นนักเรียนหลวงไปเรียนการทหารเรือที่ประเทศเดนมาร์ก เมื่อ พ.ศ. 2462 เป็นเวลาถึง 10 ปี จากการที่เป็นน้องชายของพระยาราชวังสัน ซึ่งเป็นธรรมเนียมของครอบครัวทหารเรือในขณะนั้น ที่ทางรัฐบาลส่งเสริมให้บุตรชายคนโตของนายพลทหารเรือให้ได้รับทุนเล่าเรียนวิชาทหารเรือยังต่างประเทศ เพื่อส่งเสริมให้เป็นทหารเรือกัน เนื่องจากพระยาราชวังสันไม่มีบุตร จึงสนับสนุนน้องชายตนเอง กระทั่งได้รับพระราชทานยศ เรือตรี เมื่อวันที่ 1 เมษายน ปี พ.ศ. 2470
ชีวิตครอบครัว สมรสกับคุณหญิงจินตนา นุติประภา มีบุตรด้วยกันทั้งสิ้น 4 คน  หลวงสินธุสงครามชัยถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม ปี พ.ศ. 2519 สิริอายุ 75 ปี จากนั้น พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้เสด็จพระราชดำเนินจาก พระที่นั่งบรมพิมาน ไปพระราชทานเพลิงศพ พลเรือเอก หลวงสินธุสงครามชัย ที่ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อเวลา 16.55 น. ของวันพุธที่ 15 ธันวาคม ปี พ.ศ. 2519

**การเปลี่ยนแปลงการปกครอง**
หลวงสินธุสงครามชัย ในปี พ.ศ. 2475 (ขณะนั้นมียศเป็นนายนาวาตรี)
หลวงสินธุสงครามชัย ได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกคณะราษฎร ขณะยังศึกษาอยู่ยังโรงเรียนเสนาธิการทหารเรือ ประเทศเดนมาร์ก เมื่อเดินทางไปเยือนกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ระหว่างช่วงพักการเรียน จึงได้รับการชักชวนผ่านทางนายทวี บุณยเกตุ สมาชิกคณะราษฎรสายพลเรือน 
เมื่อกลับมายังประเทศไทยแล้ว หลวงสินธุสงครามชัย ยังได้หาพรรคพวกเพิ่มเติมในสายทหารเรือเพิ่มขึ้นอีกหลายคน เช่น หลวงศุภชลาศัย, หลวงนิเทศกลกิจ, หลวงสังวรยุทธกิจ, หลวงนาวาวิจิตร, หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ เป็นต้น และยังให้แต่ละคนไปหาพรรคพวกเพิ่มขึ้นอีกอย่างละไม่เกิน 3 คน เพื่อกันความลับรั่วไหล รวมทั้งสิ้นมีกองกำลังทหารเรือในคณะราษฎรจำนวน 24 นาย แต่เมื่อถึงเวลาปฏิวัติจริง ๆ แล้วใช้เพียง 18 นาย เนื่องจากอีก 6 นายที่เหลือนั้น สังกัดโรงเรียนชุมพลทหารเรือ  และกรมสรรพาวุธทหารเรือ ซึ่งตั้งอยู่ในเขตตำบลปากน้ำ  และเขตตำบลบางนา จังหวัดสมุทรปราการ อันอยู่ห่างไกลจากจุดที่เกิดเหตุ แต่ทั้งหมดก็ตกลงกันว่า หากเกิดเหตุการณ์อันใดขึ้นแล้ว ก็จะใช้กำลังที่มีอยู่ยึดอำนาจภายในโรงเรียนและกรม
โดยในเหตุการณ์การเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 แผนการของสายทหารเรือก็คล้ายคลึงกับสายทหารบก คือ ลวงเอากำลังทหารและอาวุธออกมาใช้ โดยอ้างว่าจะนำไปปราบกบฏ หลวงสินธุสงครามชัย ในฐานะหัวหน้าคณะราษฎรสายทหารเรือ ขณะนั้นมียศเป็น นาวาตรี (น.ต.) และมีตำแหน่งเป็น ผู้อำนวยการโรงเรียนนายทหาร ได้นำกำลังทหารเรือประมาณ 400 นายเศษ พร้อมอาวุธครบมือ และกระสุนจำนวน 45,000 นัด ซึ่งงัดมาจากคลังอาวุธ กองพันพาหนะทหารเรือ (หน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน ในปัจจุบัน) ไปยึดสถานที่ ณ ลานพระบรมรูปทรงม้า ยาวไปจนถึงเชิงสะพานมัฆวานรังสรรค์ ตั้งแต่ก่อนเวลา 06.00 น. โดยเริ่มกันตั้งแต่เวลา 03.00 น. ที่จุดนัดพบ คือ ท่าราชวรดิฐ เพื่อรอคอยกำลังของฝ่ายทหารบก ภายใต้การนำของ พันเอก พระยาทรงสุรเดช มาสมทบ อีกทั้งยังได้ให้ทหารเรือส่วนหนึ่ง นำโดย หลวงนิเทศกลกิจ เข้าคุ้มกันคณะของ หลวงโกวิทอภัยวงศ์ (ควง อภัยวงศ์) และนายประยูร ภมรมนตรี ในการตัดสายโทรศัพท์และโทรเลข ที่กรมไปรษณีย์โทรเลข (ไปรษณียาคาร) หน้าวัดราชบุรณราชวรวิหาร (วัดเลียบ) ในเวลา 04.00 น. และสั่งให้ทหารเรือประจำเรือยามฝั่ง และเรือปืนต่าง ๆ ติดเครื่องยนต์ ล่องในลำน้ำเจ้าพระยา เพื่อทำการปฏิวัติ โดยแผนการทั้งหมดของฝ่ายทหารเรือ หลวงสินธุสงครามชัย เป็นผู้วางแผนเองทั้งหมด

**บทบาทการเมือง**
หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว หลวงสินธุสงครามชัย รับตำแหน่งรัฐมนตรีที่ไม่ได้ประจำกระทรวง (รัฐมนตรีลอย), รักษาราชการตำแหน่งผู้บัญชาการทหารเรือ ระหว่าง พ.ศ. 2477-2478 และดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารเรือ ระหว่าง พ.ศ. 2481-2494  เคยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงธรรมการ (พ.ศ. 2478-2484), กระทรวงเศรษฐกิจ (พ.ศ.  2485), กระทรวงเกษตราธิการ (พ.ศ. 2485-2488) และกระทรวงกลาโหม (พ.ศ. 2487-2488) นอกจากนี้ยังเคยดำรงตำแหน่งอธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นคนแรกอีกด้วย (พ.ศ. 2486–2488)
ในเวลาต่อมาเมื่อรัฐบาลจะยกเลิกบรรดาศักดิ์ไทย หลวงสินธุสงครามชัยในฐานะรัฐมนตรีพร้อมด้วยคณะรัฐมนตรีชุดที่ 9 จึงลาออกจากบรรดาศักดิ์ โดยกลับไปใช้ชื่อเดิม
ภายหลังเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตัน ในปี พ.ศ. 2494 หลวงสินธุสงครามชัย ผู้บัญชาการทหารเรือในขณะนั้นถูกปลดออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2494เนื่องจากคณะรัฐบาลโดย จอมพลป. พิบูลสงคราม เคลือบแคลงว่าอาจจะมีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการก่อกบฏ ซึ่งหลวงสินธุสงครามชัยได้รับโทษจำคุกเป็นเวลานานถึง 3 ปี ทั้งที่ไม่มีความผิด
นอกจากนี้แล้ว หลวงสินธุสงคราม ยังเป็นบุคคลแรกที่บัญญัติศัพท์คำว่า "เรือดำน้ำ" ขึ้นมาในภาษาไทย โดยเรียกตามลักษณะการใช้งาน  และยังเป็นผู้ที่จัดหาเรือดำน้ำมาใช้ในราชการกองทัพเรือด้วย ทั้งหมด 3 ลำ (เรือหลวงมัจฉานุ, เรือหลวงสินสมุทร, เรือหลวงพลายชุมพล) ขณะที่ดำรงตำแหน่งเสนาธิการกองทัพเรือ ในปี พ.ศ. 2478

**ยศ ตำแหน่ง บรรดาศักดิ์**
ยศ- 1 เมษายน พ.ศ. 2470 - เรือตรี- 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2470 - ว่าที่เรือโท- 1 มิถุนายน พ.ศ. 2471 - ว่าที่เรือเอก- 1 เมษายน พ.ศ. 2472 - เรือเอก- 1 เมษายน พ.ศ. 2474 - นาวาตรี- 1 เมษายน พ.ศ. 2476 - นาวาโท- 1 เมษายน พ.ศ. 2477 - นาวาเอก- 1 เมษายน พ.ศ. 2482 - พลเรือตรี- 19 มิถุนายน พ.ศ. 2484 - พลเรือโท- 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2486 - พลโท- 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2486 - พลอากาศโท- 17 เมษายน พ.ศ. 2493 - พลเรือเอก
ตำแหน่ง- 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2473 - นายธงเสนาธิการทหารเรือ- 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 - กรรมการราษฎร (รัฐมนตรี)- 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 - ผู้ช่วยเสนาธิการทหารเรือ- 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 - ผู้อำนวยการโรงเรียนนายทหารเรือ- 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 - กรรมการกลางกลาโหม- 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 - รัฐมนตรี- 5 สิงหาคม พ.ศ. 2476 - เสนาธิการทหารเรือ- 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2478 - ราชองครักษ์พิเศษ - 1 สิงหาคม พ.ศ. 2478 - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงธรรมการ- 24 ตุลาคม พ.ศ. 2481 - ผู้บัญชาการทหารเรือ- 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2483 - แม่ทัพเรือ (กรณีพิพาทอินโดจีน)- 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2485 - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ- 7 มีนาคม พ.ศ. 2485 - รัฐมนตรีว่ากระทรวงเกษตราธิการ- 1 สิงหาคม พ.ศ. 2487 - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม- 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2494 - ประธานกรรมการการท่าเรือแห่งประเทศไทย
บรรดาศักดิ์- 1 เมษายน พ.ศ. 2473 - หลวงสินธุสงครามชัย ถือศักดินา ๘๐๐

**รางวัลและเกียรติคุณ**
 ได้รับการแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์วิสามัญแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

**สถานที่อันเนื่องด้วยนาม**
 อำเภอสินธุสงครามชัย (ปัจจุบันคืออำเภอพนมศกและอำเภอพระเนตรพระ ประเทศกัมพูชา)

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
พลเรือเอก สินธุ์ กมลนาวิน (หลวงสินธุสงครามชัย) ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย**

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ**
 นาซีเยอรมนี :
** พ.ศ. 2480 - 80px เหรียญกาชาดเยอรมนี ชั้นที่ 1- ราชอาณาจักรอิตาลี :
** พ.ศ. 2480 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 1- จักรวรรดิญี่ปุ่น :
** พ.ศ. 2482 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงคลรัตน์ ชั้นที่ 1
** พ.ศ. 2482 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1- เดนมาร์ก :
** พ.ศ. 2491 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1

**เชิงอรรถ**

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอบางบ่อ
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์พิเศษ
หมวดหมู่:ทหารเรือชาวไทย
หมวดหมู่:พลเรือเอกกองทัพเรือไทย
หมวดหมู่:พลเรือเอกชาวไทย
หมวดหมู่:พลเรือเอกในสงครามโลกครั้งที่สอง
หมวดหมู่:ผู้บัญชาการทหารเรือไทย
สินธุสงครามชัย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการไทย
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยแบบแต่งตั้ง
หมวดหมู่:สมาชิกคณะราษฎร
หมวดหมู่:นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:นายกสภามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
หมวดหมู่:นายกสภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
หมวดหมู่:อธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:บุคคลในกรณีพิพาทอินโดจีน
หมวดหมู่:ทหารชาวไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
หมวดหมู่:ผู้นำการทหารในสงครามโลกครั้งที่สอง