บริษัทอินเดียตะวันออก

"อีสต์อินเดียเฮาส์" สำนักงานใหญ่บริษัทฯ
บริษัทอินเดียตะวันออกอันทรงเกียรติ (Honourable East India Company)  หรือในเวลาต่อมาคือ บริษัทอินเดียตะวันออกของบริเตน (British East India Company) เป็นบริษัทร่วมทุนสัญชาติอังกฤษในช่วงแรก ซึ่งเดิมถูกก่อตั้งขึ้นเพื่อแสวงหาการค้ากับภูมิภาคอินเดียตะวันออก แต่ในภายหลังได้ดำเนินการค้าส่วนใหญ่กับอนุทวีปอินเดียและจีน และยังมีหน้าที่ปกครองอาณานิคมในอนุทวีปอินเดีย บริษัทอินเดียตะวันออกถือได้ว่ามีความเก่าแก่ที่สุดเมื่อเทียบกับบริษัทอินเดียตะวันออกของชาติทวีปยุโรปอื่น ๆ 
เมื่อแรกก่อตั้ง บริษัทได้รับพระราชทานตราตั้งโดยสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 1 ให้เป็น "ข้าหลวงแลบริษัทพาณิชย์แห่งลอนดอนซึ่งจักทำการค้าไปยังอินเดียตะวันออก" เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 1600 บริษัทนี้เกิดขึ้นจากการร่วมทุนระหว่างพ่อค้าและชนชั้นสูงในอังกฤษ รัฐบาลมิได้ถือหุ้นอยู่ในบริษัทแต่ก็มีการอำนวยความสะดวกต่างๆให้แก่บริษัท เช่น สนับสนุนกำลังทหารและกองเรือปืน การดำเนินงานของบริษัทมีส่วนแบ่งถึงครึ่งหนึ่งของมูลค่าการค้าระหว่างประเทศของทั้งโลก สร้างรายได้ในรูปแบบภาษีให้แก่รัฐบาลอังกฤษมหาศาล บริษัทเป็นผู้จัดหาสินค้าสำคัญคือ ผ้าฝ้าย, ผ้าไหม, สีย้อมผ้า, เกลือ, ดินประสิว, ใบชา และฝิ่น 
ในอินเดียเอง ก็มีนิคมของชาติยุโรปอื่นๆตั้งอยู่เช่นกัน เช่นของประเทศปรัสเซีย(เยอรมัน), เนเธอร์แลนด์ และฝรั่งเศส แต่ในปี 1740 อังกฤษได้ขัดแย้งกับประเทศปรัสเซียและฝรั่งเศสจากผลของสงครามสืบราชบัลลังก์ออสเตรีย การต่อสู้นั้นเกิดขึ้นทั้งในยุโรปและบางส่วนของอินเดีย จักรวรรดิโมกุลเลือกที่จะยืนอยู่ข้างฝรั่งเศสและทำสงครามกับบริษัท อย่างไรก็ตาม กองเรือของบริษัทซึ่งนำโดยพันเอกรอเบิร์ต ไคลฟ์ สามารถมีชัยเหนือกองทัพราชวงศ์โมกุลและฝรั่งเศส บริษัทจึงเข้าปกครองภาคเบงกอล ต่อมาหลังฝรั่งเศสพ่ายแพ้ในสงครามเจ็ดปี ฝรั่งเศสก็เสียดินแดนพิหารในอินเดียให้แก่อังกฤษ และจำยอมถอนอิทธิพลออกจากอนุทวีปอินเดีย
เดิมที บริษัทมีอำนาจสิทธิขาดในการปกครองอินเดียทั้งหมด แต่เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติรัฐบาลอินเดีย ค.ศ. 1858 บริษัทก็ถูกลดบทบาท กฎหมายฉบับนี้ทำให้อำนาจการปกครองในอินเดียขึ้นตรงต่อพระเจ้าแผ่นดินอังกฤษ

**กองเรือ**
เจมส์ แลงคาสเตอร์ ผู้บัญชาการคนแรกของบริษัทอินเดียตะวันออก
เรือเดินสมุทรของบริษัทอินเดียตะวันออก มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า อีสต์อินเดียแมน (East Indiamen) หรือเรียกว่า "อินเดียแมน" (Indiamen). มีรายนามเรือต่อไปนี้:- Red Dragon (ค.ศ. 1595)- Doddington (East Indiaman) สูญหาย ค.ศ. 1755- Royal Captain (ก่อน ค.ศ. 1773)- Grosvenor (สูญหาย ค.ศ. 1782)- General Goddard (ค.ศ. 1782)- Earl of Abergavenny (ค.ศ. 1797)- Earl of Mornington (ค.ศ. 1799); packet ship- Lord Nelson (ค.ศ. 1799)- Kent (1820): สูญหายระหว่างการเดินทางครั้งที่ 3- Nemesis (ค.ศ. 1839): first British-built ocean-going iron warship- Agamemnon (ค.ศ. 1855)

**สัญลักษณ์**

**ธงแสดงสัญชาติ**

**ตราอาร์ม**

**ดูเพิ่ม**
 ราชวิทยาลัยบริษัทอินเดียตะวันออก

**แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม**
 ปรีดี หงษ์สต้น. (2562). บริษัทอินเดียตะวันออกอังกฤษ. กรุงเทพฯ: ยิปซี.- รัชตพงศ์ มะลิทอง. (2566).  “สมาคมพ่อค้าอันยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งจักรวาล”: จุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุดของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ. วารสารประวัติศาสตร์. 48. 351-78.

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:บริษัทข้ามชาติ

หมวดหมู่:บริติชอินเดีย
หมวดหมู่:บริษัทที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 16
หมวดหมู่:บริติชสิงคโปร์
หมวดหมู่:บริติชมาลายา
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์กัลกัตตา
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์เบงกอล
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์เบงกอลตะวันตก
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์สิงคโปร์
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อินเดีย
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อังกฤษ
หมวดหมู่:ลัทธิล่าอาณานิคม
หมวดหมู่:สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 19