กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ (ประเทศไทย)

กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เป็นหน่วยงานราชการระดับกระทรวงของไทย จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2506 ในสมัยรัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในคณะรัฐมนตรีคณะที่ 29 ของไทย โดยมีหน้าที่ในการดูแลรับผิดชอบเกี่ยวกับ งานด้านพลังงาน การพัฒนาที่ดิน การทางหลวง สหกรณ์ และทรัพยากรธรณี
ภายหลังหลังการรัฐประหารโดยจอมพลถนอม กิตติขจร ได้มีการยุบกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เมื่อวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2515

**ประวัติ**
ไฟล์:Seal of Ministry of National Development Thailand.jpg|alt=|left|thumb|300px|ตราสัญลักษณ์ของกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ บนอาคารที่ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของ ส.ป.ก.
นโยบายการก่อตั้ง กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ ได้ริเริ่มจาก หลวงวิจิตรวาทการ อดีตปลัดบัญชาการสำนักนายกรัฐมนตรี ได้เสนอแนวนโยบายนี้ให้กับ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ต่อมาเมื่อ เกิดการรัฐประหาร ในปี 2501 ก็ได้มีการหารือกับส่วนราชการการต่าง ๆ ก่อนที่จะมีการจัดตั้ง คณะกรรมการพิเศษพิจารณาการจัดตั้ง กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ ในปี 2504 โดยมี พลเอก ประภาส จารุเสถียร เป็นประธานกรรมการ โดยให้กระทรวงมีหน้าที่หลัก ในการพัฒนาท้องถิ่น รวมไปถึง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของชาติ ทั้งพลังงาน ทางหลวง การพัฒนาที่ดินและทรัพยากรธรณี และ การสหกรณ์
ต่อมาได้มีการศึกษาเพิ่มเติม โดยให้ สิริ ปกาศิต รองผู้อำนวยการสำนักงบประมาณ (ในขณะนั้น) ไปทำการศึกษาเพิ่มเติม และมีข้อสรุป เมื่อวันที่ 19 มีนาคม พ.ศ. 2506 ว่าให้มีการจัดรูปแบบกระทรวง โดยมีมติอนุมัติร่างจัดตั้งกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เพื่อเสนอเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี ในการปรับปรุง พระราชบัญญัติปรับปรุง กระทรวง ทบวง กรม ต่อสภาร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่งทำหน้าที่เป็นรัฐสภาในเวลานั้น เมื่อวันที่ 18 เมษายน พ.ศ. 2506
ต่อมาเมื่อคณะกรรมธิการฯ ได้พิจารณาแล้วเสร็จ จึงได้เสนอผลการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ เข้าที่ประชุมสภาร่างรัฐธรรมนูญ และได้รับความเห็นชอบทั้งหมด เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2506
ต่อมาในวันที่ 22 พฤษภาคม 2506 ราชกิจจานุเบกษา ได้เผยแพร่ พระราชบัญญัติปรับปรุง กระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2506 พระราชบัญญัติโอนกิจการบริหารของ กระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2506 และ พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2506 และมีผลบังคับใช้ เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2506 ซึ่งเป็นการก่อตั้ง กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ
ต่อมาเมื่อ มีการปรับปรุงการทรวงใหม่ คณะปฏิวัติ โดย จอมพลถนอม กิตติขจร ได้ออกประกาศของคณะปฏิวัติ โดยให้ยุบเลิกกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ โดยประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา ในประกาศของคณะปฎิวัติ ฉบับที่ 217 ลงวันที่ 29 กันยายน 2515 พร้อมกับประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 216
ปัจจุบันอาคารสำนักงานของกระทรวง เป็นที่ตั้งหลักของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม

**ตราสัญลักษณ์**
ตราสัญลักษณ์ของกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เป็นรูปวงกลม ภายในเป็นรูปพระอิศวร พระผู้เป็นเจ้าใหญ่ในความอุดมสมบูรณ์ ความรุ่งเรือง และความผาสุกของปวงชน ประทับลอยอยู่เหนือเมฆ ทรงหลั่งน้ำสังข์ ด้านข้างทั้ง 2 ด้านประกอบด้วยลายเมฆ ด้านล่างเป็นรูปเขื่อนภูมิพล สายส่งไฟฟ้าแรงสูง อาคาร และถนน หมายถึงผลแห่งการพัฒนา

**หน่วยงานในสังกัด**

**ส่วนราชการระดับกรม**
 สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี- สำนักงานปลัดกระทรวง- สำนักวิชาการและวางแผน- สำนักงานพลังงานปรมาณูเพื่อสันติefn|หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้สังกัด สำนักนายกรัฐมนตรี หลังจากนั้นเมื่อปี 2545 ย้ายไปสังกัด กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และต่อมาย้ายไปสังกัด กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในปี 2562- กรมชลประทานefn|name=กระทรวงหนึ่ง|หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้สังกัด กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จนถึงปัจจุบัน- กรมทรัพยากรธรณีefn|หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้สังกัด กระทรวงอุตสาหกรรม หลังจากนั้นเมื่อปี 2545 จนถึงปัจจุบัน ย้ายไปสังกัด กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม- กรมทางหลวงefn|หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้สังกัด กระทรวงคมนาคม จนถึงปัจจุบัน- กรมพัฒนาที่ดินname=กระทรวงหนึ่ง- กรมวิเทศสหการefn|หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้สังกัด สำนักนายกรัฐมนตรี และถูกยุบในปี 2545 โดยโอนให้สังกัด กระทรวงการต่างประเทศ หลังจากนั้นเมื่อปี 2547 จัดตั้งสำนักงานความร่วมมือเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศ ก่อนที่จะเปลี่ยนเป็น กรมความร่วมมือระหว่างประเทศ ในปี 2555- กรมสหกรณ์ที่ดินefn|name=กระทรวงสอง|หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้สังกัด กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ภายใด้ชื่อ กรมส่งเสริมสหกรณ์ จนถึงปัจจุบัน- กรมสหกรณ์พาณิชย์และธนกิจname=กระทรวงสอง- กรมตรวจบัญชีสหกรณ์name=กระทรวงหนึ่ง
*สำนักงานพลังงานแห่งชาติefn|เดิมคือ การพลังงานแห่งชาติ (ก่อนปี 2514) หลังจากที่มีการยุบกระทรวง ได้กลับไปอยู่สังกัด สำนักนายกรัฐมนตรี หลังจากนั้นเมื่อปี 2522 ย้ายไปสังกัด กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและการพลังงาน ต่อมาเปลื่ยนเป็น กรมพัฒนาและส่งเสริมพลังงาน ในปี 2535 โดยแยกส่วนงานที่เกี่ยวข้องกับการวางนโยบายพลังงาน ไปจัดตั้ง สำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ สังกัด สำนักนายกรัฐมนตรี และในปี 2545 ได้ย้ายไปสังกัด กระทรวงพลังงาน ภายใด้ชื่อ กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน และ สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน ตามลำดับ

**หมายเหตุ**

**อ้างอิง**
พัฒนาการ/กระทรวง
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2506
หมวดหมู่:สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2515
หมวดหมู่:กระทรวงที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2506
หมวดหมู่:กระทรวงที่ยุบเลิกในปี พ.ศ. 2515