อำเภอสังขะ

สังขะ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุรินทร์ เดิมอำเภอสังขะมีพื้นที่ขนาดใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่อำเภอศรีณรงค์ อำเภอลำดวน อำเภอบัวเชด บางส่วนของอำเภอปราสาท บางส่วนของอำเภอกาบเชิง บางส่วนของอำเภอขุขันธ์ ในจังหวัดศรีสะเกษ ในปัจจุบัน และอำเภอเป็นแหล่งของโบราณสถานที่มีมากและสมบูรณ์ คือ ปราสาทภูมิโปน ปราสาทยายเหงา ปราสาทบ้านปราสาท (ปราสาทกังแอน) ปราสาทสังแก ปราสาทบ้านจารย์ ปราสาทหมื่นชัย ฯลฯ
ปราสาทมีชัย (หมื่นชัย)
ปราสาทบ้านปราสาท (ปราสาทกังแอน)

**ที่ตั้งและอาณาเขต**
อำเภอสังขะมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอลำดวนและอำเภอศรีณรงค์- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอขุขันธ์ (จังหวัดศรีสะเกษ) และอำเภอบัวเชด- ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดอุดรมีชัย (ประเทศกัมพูชา)- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอกาบเชิงและอำเภอปราสาท
ไฟล์:ปราสาทบ้านจารย์ (สังข์ศิลป์ชัย) - panoramio.jpg|thumb|275x275px|ปราสาทบ้านจารย์ (สังข์ศิลป์ชัย)

**ประวัติ**
พื้นที่อำเภอสังขะ ในปี พ.ศ. 2302 รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อัมรินทร์แห่งกรุงศรีอยุธยา พระยาช้างเผือกได้แตกโรงจากเมืองหลวงไปอยู่ในป่าดง แขวงเมืองพิมาย เซียงฆะ (หัวหน้าหมู่บ้านโคกอัจจะ) และหัวหน้าหมู่บ้านคนอื่นได้อาสาไปติดตามช้างเผือกกลับมาได้ จึงทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเซียงฆะเป็น "พระสังฆะบุรีศรีนครอัจจะ" และยกฐานะบ้านโคกอัจจะเป็นเมืองสังฆะให้ปกครองตั้งแต่ปี พ.ศ. 2306 - 2321 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกเป็นแม่ทัพยกไปทางบกสมทบกับกองกำลังเกณฑ์เมืองสุรินทร์ เมืองสังฆะ และเมืองขุขันธ์ ยกไปตีนครจำปาศักดิ์และเวียงจันทน์ได้ พระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนตำแหน่งเจ้าเมืองทั้งสามขึ้นเป็นพระยา พ.ศ. 2349 ยกฐานะเมืองทั้ง 3 ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2371 โปรดเกล้าฯ ให้พระสังฆะฯ (ทองด้วง) เป็นเจ้าเมืองขุขันธ์แทนเจ้าเมืองขุขันธ์ซึ่งถูกกบฏจับฆ่าเสีย 
พ.ศ. 2450 มณฑลอีสานแบ่งออกเป็น 4 บริเวณ สำหรับบริเวณสุรินทร์มีเมืองในบังคับบัญชา 2 เมือง คือ เมืองสุรินทร์และเมืองสังฆะ เมืองสังฆะแบ่งเป็น 3 อำเภอ คือ อำเภอสังขะ อำเภอศีขรภูมิ และอำเภอจงกัลป์ พ.ศ. 2455 มณฑลอีสานถูกแบ่งเป็นมณฑลอุบลราชธานี และมณฑลร้อยเอ็ด มณฑลอุบลราชธานีมีเมืองในสังกัด 3 เมือง คือ เมืองอุบลราชธานี เมืองขุขันธ์ และเมืองสุรินทร์ ส่วนเมืองสังขะถูกยุบเหลืออำเภอสังขะ และย้ายที่ตั้งอำเภอไปตั้งที่บ้านเขวา ขึ้นจังหวัดสุรินทร์มาจนทุกวันนี้ การตั้งอำเภอสังฆะขึ้นที่บ้านเขวาไม่ทราบเหตุใดจึงได้เปลี่ยนการเขียนจาก "สังฆะ" เป็น "สังขะ" - วันที่ 13 กรกฎาคม 2467 โอนพื้นที่ตำบลกันทรารมย์ อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ ไปขึ้นกับอำเภอห้วยเหนือ จังหวัดศรีสะเกษ - วันที่ 19 พฤษภาคม 2472 โอนหมู่บ้านของตำบลกันทรารมย์ อำเภอห้วยเหนือ จังหวัดศรีสะเกษ มาขึ้นกับตำบลสะเดา 1 หมู่บ้าน และมาขึ้นกับตำบลสังขะ 1 หมู่บ้าน อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ - วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2480 โอนพื้นที่บ้านบักจรัง บ้านกาบเชิง และบ้านตาเกาว์ ของตำบลด่าน อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับตำบลตาเบา อำเภอเมืองสุรินทร์ กับโอนพื้นที่บ้านกันตรวจระมวล บ้านไทร และบ้านกระวัน (ในขณะนั้น) ของตำบลกระเทียม อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับตำบลตาเบา อำเภอเมืองสุรินทร์ - วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลตรวจ แยกออกจากตำบลแจนแวน และตำบลสังขะ ตั้งตำบลด่าน แยกออกจากตำบลกระเทียม และตำบลดม ตั้งตำบลสะเดา แยกออกจากตำบลบัวเชด และตำบลสังขะ - วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลสังขะ ในท้องที่บางส่วนของตำบลสังขะ - วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลพระแก้ว แยกออกจากตำบลสังขะ และตำบลสะเดา ตั้งตำบลบ้านจารย์ แยกออกจากตำบลกระเทียม - วันที่ 11 เมษายน 2510 ตั้งตำบลโชคเหนือ แยกออกจากตำบลลำดวน - วันที่ 2 กันยายน 2512 ตั้งตำบลณรงค์ แยกออกจากตำบลตรวจ - วันที่ 19 ตุลาคม 2514 ตั้งตำบลจรัส แยกออกจากตำบลบัวเชด ตั้งตำบลขอนแตก แยกออกจากตำบลสังขะ - วันที่ 18 มิถุนายน 2517 ตั้งตำบลสะกาด แยกออกจากตำบลบ้านจารย์ - วันที่ 19 สิงหาคม 2518 ตั้งตำบลคูตัน แยกออกจากตำบลกระเทียม ตั้งตำบลตาตุม แยกออกจากตำบลด่าน - วันที่ 18 มกราคม 2520 แยกพื้นที่ตำบลลำดวน และตำบลโชคเหนือ อำเภอสังขะ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอลำดวน ขึ้นกับอำเภอสังขะ - วันที่ 14 กรกฎาคม 2520 โอนพื้นที่ตำบลคูตัน และตำบลด่าน อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับ กิ่งอำเภอกาบเชิง อำเภอปราสาท - วันที่ 29 สิงหาคม 2521 แยกพื้นที่ตำบลบัวเชด ตำบลสะเดา ตำบลจรัส อำเภอสังขะ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอบัวเชด ขึ้นกับอำเภอสังขะ - วันที่ 14 พฤศจิกายน 2521 ตั้งตำบลทับทัน แยกออกจากตำบลสังขะ และตำบลณรงค์ - วันที่ 9 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลตาคง แยกออกจากตำบลพระแก้ว - วันที่ 19 สิงหาคม 2523 ตั้งตำบลอู่โลก แยกออกจากตำบลลำดวน ตั้งตำบลตรำดม แยกออกจากตำบลโชคเหนือ - วันที่ 6 กรกฎาคม 2525 ตั้งตำบลตาวัง แยกออกจากตำบลสะเดา - วันที่ 16 มิถุนายน 2526 ตั้งตำบลอาโพน แยกออกจากตำบลบัวเชด - วันที่ 26 กรกฎาคม 2527 ยกฐานะกิ่งอำเภอบัวเชด อำเภอสังขะ เป็น อำเภอบัวเชด - วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลศรีสุข แยกออกจากตำบลณรงค์ - วันที่ 12 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลบ้านชบ แยกออกจากตำบลสังขะ - วันที่ 31 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลตระเปียงเตีย แยกออกจากตำบลโชคเหนือ - วันที่ 15 กรกฎาคม 2532 จัดตั้งสุขาภิบาลลำดวนสุรพินท์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลลำดวน และตำบลตรำดม - วันที่ 19 มิถุนายน 2534 ยกฐานะกิ่งอำเภอลำดวน อำเภอสังขะ เป็น อำเภอลำดวน - วันที่ 1 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลแจนแวน - วันที่ 17 กันยายน 2536 ตั้งตำบลเทพรักษา แยกออกจากตำบลดม - วันที่ 22 มีนาคม 2538 แยกพื้นที่ตำบลณรงค์ ตำบลแจนแวน ตำบลตรวจ ตำบลหนองแวง และตำบลศรีสุข อำเภอสังขะ ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอศรีณรงค์ ขึ้นกับอำเภอสังขะ - วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลสังขะ เป็นเทศบาลตำบลสังขะ ด้วยผลของกฎหมาย - วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะกิ่งอำเภอศรีณรงค์ อำเภอสังขะ เป็น อำเภอศรีณรงค์ - วันที่ 17 ตุลาคม 2562 แยกหมู่ที่ 1 บ้านชบ ตำบลบ้านชบ จัดตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ที่ 12 บ้านทุ่งมะออม 

**การแบ่งเขตการปกครอง**
อำเภอสังขะแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 12 ตำบล 188 หมู่บ้าน ได้แก่

**การปกครองส่วนท้องถิ่น**
ท้องที่อำเภอสังขะประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่- เทศบาลตำบลสังขะ ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1 (บางส่วน), 2 (บางส่วน), 11 (บางส่วน) ตำบลสังขะ และหมู่ 1 (บางส่วน) ตำบลบ้านชบ- องค์การบริหารส่วนตำบลสังขะ ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1 (บางส่วน), 2 (บางส่วน), 3–10, 11 (บางส่วน), 12–17 ตำบลสังขะ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลสังขะ)- องค์การบริหารส่วนตำบลขอนแตก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขอนแตกทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลดม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลพระแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระแก้วทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านจารย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านจารย์ทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลกระเทียม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระเทียมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลสะกาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะกาดทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลตาตุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาตุมทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลทับทัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทับทันทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลตาคง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาคงทั้งตำบล- องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านชบ ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1 (บางส่วน), 2–12 ตำบลบ้านชบ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลสังขะ)- องค์การบริหารส่วนตำบลเทพรักษา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเทพรักษาทั้งตำบล

**อ้างอิง**

สังขะ