บานพับภาพ

ไฟล์:Triptych Harbaville Louvre OA3247 recto.jpg|thumb|350px|right|บานพับภาพฮาบาวิลล์ (Harbaville Triptych) ทำด้วยงาช้างจากสมัยไบแซนไทน์ คริสต์ศตวรรษที่ 10
บานพับภาพ (triptych หรือ polytych) คือจิตรกรรมที่วาดหรือแกะบนแผ่นไม้แบ่งเป็นบาน ๆ ซึ่งอาจจะเป็นสองบาน สามบาน หรือมากกว่านั้นก็ได้ ที่เชื่อมด้วยกันและพับได้

**บานพับภาพสาม**
บานพับภาพสาม (triptych) คือจิตรกรรมที่วาดหรือประติมากรรมแกะบนแผ่นไม้แบ่งเป็นสามบานเชื่อมต่อกันและพับได้  บานกลางจะใหญ่กว่าสองบานข้าง
งานจิตรกรรมบานพับภาพสามเริ่มมาตั้งแต่ศิลปะคริสเตียนแรกเริ่มและเป็นลักษณะศิลปะที่นิยมใช้กันในการสร้างฉากแท่นบูชาตั้งแต่ยุคกลางเป็นต้นมา อาณาบริเวณที่ทำก็ตั้งแต่วัดไบแซนไทน์ทางตะวันออกไปจนถึงวัดเคลต์ในอังกฤษทางตะวันตก งานแบบบานพับภาพสามของจิตรกรและประติมากรสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา (เรอแนซ็องส์) ที่มีชื่อเสียงก็มีงานของฮันส์ เม็มลิง และเฮียโรนิมัส บอส
ฉากแท่นบูชาของวัดและมหาวิหารทั้งในอังกฤษ ประเทศเยอรมนี หรือประเทศอื่น ๆ ในยุโรปตั้งแต่สมัยกอทิกมักจะเป็นในรูปของบานพับภาพสาม ตัวอย่างของบานพับภาพสามจะเห็นได้ที่มหาวิหารแลนดัฟ (Llandaff Cathedral) ในเวลส์ และมหาวิหารแอนต์เวิร์ป (Cathedral of Our Lady (Antwerp) ในประเทศเบลเยียม ซึ่งมีบานพับภาพสามโดยปีเตอร์ พอล รูเบนส์สองชิ้น และที่มหาวิหารน็อทร์-ดามที่ปารีสจะเป็นตัวอย่างของการใช้บานพับภาพสามในสถาปัตยกรรม บานพับภาพสามมีอิทธิพลต่อจิตกรร่วมสมัยและช่างภาพ แต่งาน "บานพับภาพสาม" สมัยใหม่มักจะไม่เชื่อมกันอย่างของเก่า

**บานพับภาพกว่าสาม**
ไฟล์:Retable de l'Agneau mystique.jpg|thumb|350px|"ฉากแท่นบูชาเกนต์" เมื่อปิดด้านนอกจะเป็นคนละภาพจากด้านใน
บานพับภาพกว่าสาม (polytych) มาจากภาษากรีก "polu-" ซึ่งแปลว่า หลาย กับคำว่า "ptychē" ซึ่งแปลว่า พับ หมายถึงภาพเขียนที่เป็นแผ่นเชื่อมต่อกันที่เกินกว่าสามแผ่น 
บานกลางของบานพับภาพแบบนี้จะเป็นภาพที่ใหญ่กว่าภาพอื่น ๆ ซึ่งเรียกว่า "แผ่นภาพเอก" และ ภาพอื่น ๆ ที่ประกอบภาพใหญ่จะเรียกว่า "แผ่นภาพข้าง" หรือ "ปีก" บางครั้งบานพับภาพลักษณะเช่นนี้เช่นแผ่นภาพที่เกนต์ (Ghent) หรือที่อิสเซ็นไฮม์ (Isenheim) นี้จะสามารถจัดได้หลายวิธีทำให้เห็นภาพเขียนได้หลายแบบ	
บานพับภาพลักษณะนี้นิยมกันมากในสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา ส่วนใหญ่จะออกแบบสำหรับฉากแท่นบูชาสำหรับวัดหรือมหาวิหาร ลักษณะนี้ก็เป็นที่นิยมกันช่างพิมพ์ "ukiyo-e" ในสมัยเอโดใน ประเทศญี่ปุ่น

**สมุดภาพ**
ภาพ:Simone Martini 005.jpg|บานพับภาพสาม "นักบุญแอมโบรส นักบุญไมเคิล และนักบุญออกัสตินกับเทวดา" โดย ซิโมเน มาร์ตินิ คริสต์ศตวรรษที่ 14
ภาพ:Jan Cornelisz Vermeyen, Triptych of Micault Family.JPG|บานพับภาพสาม โดยยาน คอร์เนลิสซ์ เวอร์เมเยน  (Jan Cornelisz Vermeyen) เป็นภาพพระเยซูชุบชีวิตนักบุญลาซารัส ปีกของบานพับเป็นผู้ออกเงินสร้าง คริสต์ศตวรรษที่ 16
ภาพ:Giovenone Madonna del latte Trino.jpg|บานพับภาพสามที่พับไม่ได้โดยเจอโรลาโม จิโอเวโนเน  (Gerolamo Giovenone) เป็นภาพ "Madonna del Latte" (พระแม่มารีเลี้ยงพระบุตร) เมืองเวอเชลลี ประเทศอิตาลี
ภาพ:Kleiner-Flügelaltar-1509.jpg|บานพับภาพสาม พระเยซูกับนักบุญบาร์บาราทางซ้ายและนักบุญแคทเธอรินแห่งอเล็กซานเดรีย โดย ลูคัส ครานัค 
ภาพ:Yoshitoshi The Hag.jpg|บานพับภาพสามโดย Tsukioka Yoshitoshi "ชายแก่" (The Hag)  ประเทศญี่ปุ่น เป็นภาพของนักแสดงโอโนเอะ คิคูโคโร ที่ 5 ในบทชายแก่ในละครเรื่อง "บ้านเปลี่ยว"
ภาพ:Mathis Gothart Grünewald 019.jpg|บานพับภาพของอิสเซ็นไฮม์ โดย มัททีอัส กรือเนวัลด์ ประเทศเยอรมนี มุมที่ 1 พระเยซูบนกางเขน นักบุญแอนโทนีทางซ้าย นักบุญเซบาสเตียนทางขวา
ภาพ:Grunewald Isenheim2.jpg|บานพับภาพของอิสเซ็นไฮม์ มุมที่ 2 ซ้ายการประกาศโดยนักบุญเกเบรียล กลางพระแม่มารีทรงสรงน้ำให้พระเยซู ขวาพระเยซูขึ้นสวรรค์
บานพับภาพของอิสเซ็นไฮม์ มุมที่ 3 ประวัตินักบุญแอนโทนี
ภาพ:Brueggemann-altar.jpg|บานพับภาพแกะไม้ที่มหาวิหารชเลสวิช (Schleswig Cathedral)  ประเทศเยอรมนี
ภาพ:BadWilsnackWunderblAltar.jpg|บานพับภาพที่วัดวุนเดอร์บลุท (Wunderblutkirche) ที่บาดวิลสแนค (Bad Wilsnack) ประเทศเยอรมนี

**ดูเพิ่ม**
 จิตรกรรมแผง - จิตรกรรม - ศิลปะกอทิก- ศิลปะสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา- ศิลปะไบแซนไทน์- ฉากแท่นบูชา

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:ศิลปะตะวันตก

หมวดหมู่:ศิลปะคริสเตียน