เรือประจัญบาน

ไฟล์:BB61 USS Iowa BB61 broadside USN.jpg|150px|thumb|ยูเอสเอส ไอโอวา (BB-61) ในปี ค.ศ. 1984
เรือประจัญบาน คือเรือรบหุ้มเกราะขนาดใหญ่ที่มีอาวุธประจำเรือเป็นปืนใหญ่มีระยะยิงไกล ในช่วงปลายสตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 เรือประจัญบานถือเป็นเรือรบที่มีพลานุภาพที่สุดในบรรดาเรือรบทั้งหลาย และการมีฝูงเรือประจัญบานถือว่ามีความสำคัญมาก สำหรับประเทศใดๆก็ตามที่ต้องการคงไว้ซึ่งความเป็นใหญ่ทางทะเล

**ประวัติ**
คำว่า เรือประจัญบาน ถูกกำหนดขึ้นเมื่อราว ปี 1794 และเป็นคำลดรูปมาจาก เรือรบเข้ากระบวน  (ship of the line) อันเป็นเรือรบต่อด้วยไม้ ที่มีบทบาทสำคัญที่สุดใน ยุคสมัยของเรือใบ (Age of Sail) คำดังกล่าวเข้ามาสู่การใช้อย่างเป็นทางการในปลายทศวรรษที่ 1880 เพื่อใช้บรรยาย เรือรบหุ้มเกราะ (ironclad warship) ประเภทหนึ่ง ซึ่งปัจจุบันได้รับการอ้างถึงโดยนักประวัติศาสตร์ว่า "เรือประจัญบาญยุคก่อนเดร็ดนอท" ในปี 1906 คำสั่งให้ต่อ เรือหลวงเดร็ดนอท (1906) (HMS Drednought) นับว่าเป็นการเปิดศักราชใหม่ในการออกแบบเรือประจัญบาน 
ในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม มีการสร้างเรือประจัญบานที่ขับเคลื่อนด้วยพลังกลจักรไอน้ำ และติดอาวุธที่ทรงอานุภาพ เช่น ปืนใหญ่โฮชวิตเซอร์ และปืนครก ที่มีระยะยิงไกล และมีอำนาจการยิงรุนแรง
ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีการติดตั้งเกราะเหล็กให้กับเรือประจัญบาน และมีการติดตั้งป้อมปืนใหญ่ที่หมุนยิงได้รอบ กระสุนปืนใหญ่มีการพัฒนากระสุนแบบต่างๆ และก็เข้าสู่ยุคการสร้างเรือประจัญบานด้วยเหล็กทั้งลำ และในยุคเดียวกัน กองทัพเรืออังกฤษได้สร้างเรือประจัญบาน เรือหลวงเดรดนอต (HMS Dreadnought) ที่ติดปืนใหญ่ขนาด 12 นิ้ว (305 มม.) ที่ยิงได้ทั่วทุกทิศ ทุกชาติต่างพากันสร้างเรือประจัญบาน

**สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง**
ในยุคสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 1914-1918) ชาติต่าง ๆ ที่เข้าร่วมสงคราม ได้สร้างเรือประจัญบาน (เดรดนอต) ขึ้นมา เช่น เบราน์ชไวค์ ของเยอรมนี, เดรดนอต ของสหราชอาณาจักร, นิวยอร์ก ของสหรัฐ, คาวาชิ ของญี่ปุ่น, เซนต์อิสตแวน ของออสเตรีย-ฮังการี, พรอว็องส์ ของฝรั่งเศส, ปอลตาวา ของรัสเซีย, และเคานต์แห่งกาวูร์ ของอิตาลี

**สมัยระหว่างสงคราม**
สุดยอดเรือประจัญบานสุดแกร่งทั้ง 7 (Big 7) ตามสนธิสัญญานาวิกวอชิงตัน ประกอบด้วย: นางาโตะ, มุตสึ, เนลสัน, ร็อดนีย์, โคโลราโด, แมริแลนด์ และเวสต์เวอร์จิเนีย
หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ได้มีสนธิสัญญาจำกัดการสร้างเรือประจัญบานขึ้นมาหลายข้อ เช่น สนธิสัญญานาวิกวอชิงตัน ที่ห้ามสร้างเรือรบที่มีขนาดเรือเกิน 35,000 ตัน และห้ามติดปืนใหญ่ขนาดเกิน 16 นิ้ว (406 มม.) สนธิสัญญาแวร์ซายซึ่งจำกัดการสร้างเรือของเยอรมนีที่แพ้สงคราม โดยห้ามสร้างเรือที่มีขนาดเกิน 10,000 ตัน และห้ามติดปืนใหญ่ขนาดเกิน 11 นิ้ว (280 มม.)
สุดยอดเรือประจัญบานสุดแกร่งทั้ง 7 (Big 7) ตามสนธิสัญญานาวิกวอชิงตัน ประกอบด้วย:- นางาโตะ และมุตสึ ในชั้นนางาโตะ ของกองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่น- เนลสัน และร็อดนีย์ ในชั้นเนลสัน ของกองทัพเรือสหราชอาณาจักร- โคโลราโด, แมริแลนด์ และเวสต์เวอร์จิเนีย ในชั้นโคโลราโด ของกองทัพเรือสหรัฐ
ทางเยอรมนีก็ได้สร้างเรือประจัญบานขนาดกระเป๋าชั้น "ดอยช์ลันช์" ขึ้นมา โดยขนาดเรือกว่า 14,000 ตัน ติดปืนใหญ่ 11 นิ้ว 6 กระบอก ติดตั้งเครื่องยนต์ดีเซล ทำให้สามารถทำความเร็วได้สูง

**สงครามโลกครั้งที่สอง**
ในยุคสงครามโลกครั้งที่สอง (ค.ศ. 1939-1945) ชาติต่าง ๆ ที่ร่วมสงคราม ต่างสร้างเรือประจัญบานขึ้นมา เช่น บิสมาร์ค ของเยอรมนี, พระเจ้าจอร์จที่ 5 ของสหราชอาณาจักร, ไอโอวา ของสหรัฐ, ยามาโตะ ของญี่ปุ่น, ริเชอริเยอ ของฝรั่งเศส, และวิตโตรีโอเวเนโต ของอิตาลี

**อดีตประเทศประจำการ**
 Qing dynasty: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1895 โดยมีเรือประจัญบานสองลำสุดท้ายในชั้นเต๊งหงวน- Austria-Hungary: สูญเสียกองทัพเรือทั้งหมดหลังจากการล่มสลายของจักรวรรดิเมื่อสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง- Kingdom of Yugoslavia: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1918 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือเคบี จูโกสลาวีจา- Naval ensign of Ukraine (1918–1921, 1992).svg กองทัพเรือสาธารณรัฐประชาชนยูเครน: สูญเสียกองทัพเรือทั้งหมดจากการพิชิตโดยพวกบอลเชวิคในปี ค.ศ. 1921- Turkey:  ยกเลิกในปี ค.ศ. 1933 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือทีซีจี ทูร์กุท ไรส์- Spain: สูญเสียเรือประจัญบานชั้นเอสปานาสองลำสุดท้ายในปี ค.ศ. 1937- Kingdom of Greece: สูญเสียเรือประจัญบานชั้นมิสซิสซิปปีสองลำสุดท้ายในปี ค.ศ. 1941- Nazi Germany: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1945 โดยมีเรือประจัญบานสองลำสุดท้ายในชั้นด็อยท์ชลันท์- Empire of Japan: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1945 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือนางาโตะ- Brazil: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1952 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือมีนัชเจไรช์- Italy: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1953 โดยมีเรือประจัญบานสองลำสุดท้ายในชั้นอันเดรอาโดเรีย- Soviet Union: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1956 โดยมีเรือประจัญบานสองลำสุดท้ายในชั้นกังกุต- Argentina: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1957 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือเออาร์เอ ริวาดาเวีย- Chile: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1958 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคืออัลมิแรนเตลาตอร์เร- United Kingdom: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1960 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือเรือหลวงแวนการ์ด- France: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1970 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือจีนบาร์ท- United States: ยกเลิกในปี ค.ศ. 1992 โดยมีเรือประจัญบานลำสุดท้ายคือยูเอสเอส มิสซูรี

**รูปภาพกองเรือประจัญบานในประวัติศาสตร์**

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
  ตารางเปรียบเทียบของ 7 เรือประจัญบานในสงครามโลกครั้งที่ 2

หมวดหมู่:ยุทโธปกรณ์