ครอบฟันสี

ครอบฟันสี (Abutilon indicum) หรือ Indian abutilon
ภาพประกอบทางพฤกษศาสตร์ ครอบฟันสี (Abutilon indicum)
ครอบฟันสี หรือ มะก่องข้าว (ชื่อวิทยาศาสตร์: Abutilon indicum) ชื่อสามัญ: Country mallow เป็นไม้พุ่มที่เป็นวัชพืชและพืชในตำรับยาสมุนไพรไทยที่มีสรรพคุณหลากหลาย มีดอกสีเหลืองล้วน 

**ลักษณะทางพฤกษศาสตร์**
ครอบฟันสี (A. indicum) เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก อาจยืนต้นหรืออายุสั้นปีเดียวแบบพืชล้มลุก  ลำต้นตั้งตรงแตกหลายกิ่ง สูง 1 - 2.5 ม. เปลือกต้นสีเทาแตกลาย (ในประเทศไทยมักไม่สูงเกิน 1.5 เมตร) บริเวณลำต้นและปลายกิ่งอ่อนอาจแกมสีแดง 
ใบ รูปหัวใจ กลมค่อนไปทางรี ปลายใบแหลม ยาว 3 - 9 ซม. กว้าง 2.5 - 7 ซม .ขอบใบหยักไม่สม่ำเสมอปลายหยักแหลม (serrate) เนื้อใบบางถึงค่อนข้างหนา ก้านใบย่อยขนาด 1-2 มม. มักโค้งออกด้านนอก ก้านใบยาว 2-4 ซม. ก้านใบสีเทามีขนเล็กน้อยขึ้นประปราย ขนสีขาวนวลหรือเทาอ่อน ยาว 1 มม. 
ดอก เดี่ยว สีเหลืองล้วน หรือสีแสดเหลืองล้วน ดอกกลมมีกลีบดอกหมุนและอาจซ้อนหรือไม่ซ้อนกัน ดอกออกตามซอกใบ เส้นผ่านศูนย์กลาง 2 - 2.5 ซม. ก้านดอกยาว 4 -5 ซม. เป็นปล้อง ๆ ใกล้ปลายก้าน (มีติ่งช่วงปลายก้าน) สีเทาแกมเหลือง กลีบเลี้ยงสีเขียวรูปกลมเส้นผ่านศูนย์กลาง 6-10 มม. มีขนสีเทาหนาแน่น กลีบดอก 5 กลีบ รูปไข่แบบกว้างปลายยอดแหลม กลีบดอกสีเหลืองสม่ำเสมอ กลีบดอก 7-8 มม. ก้านเกสรเป็นสะเก็ด ก้านเกสรและก้านชูอับเรณูสั้น อับเรณูสีเหลือง รังไข่ 15-20 ตำแหน่ง 
ผล ทรงกลมแป้นหัวตัด หรือค่อนไปทางทรงกระบอกเล็กน้อย เป็นรูปเฟือง มีฟัน (mericarp) 15 - 20 ซีก เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5 ซม.  ปลายค่อนข้างแหลม ในส่วนขอบบนของผลหักเป็นมุมฉากและมีจะงอยสั้น ๆ มีขนปกคลุมแน่นที่โคนผล เมล็ด 2-3 เมล็ดต่อซีก เมล็ดรูปไต มีขนรูปดาวปกคลุมเมล็ดมีลักษณะเป็นเกล็ดเบาบาง 
ครอบฟันสี (A. indicum) มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์คล้ายกับ ครอบจักรวาล (A. hirtum) แต่ครอบฟันสีมีลักษณะเด่น คือ ใบยาวทรงรี ขอบใบหยักน้อย ดอกสีเหลืองล้วน (ไม่มีจุดกลางดอกสีแดงเข้ม) 
ไฟล์:Abutilon indicum 3260.jpg|ทรงต้นครอบฟันสี ในธรรมชาติ
ไฟล์:Abutilon indicum (DITSL).JPG|ต้นครอบฟันสี ใยนเรือนกระจกของ Deutsches Institut für tropische und subtropische Landwirtschaft เมือง Witzenhausen ประเทศเยอรมนี
ไฟล์:Abutilon indicum 3280.jpg|ปลายกิ่งอ่อนอาจแกมสีแดง ดอกเดี่ยว สีเหลืองล้วน
ไฟล์:Abutilon indicum - Indian Mallow from Theni (4).jpg|ผลครอบฟันสี ขอบบนของผลหักเป็นมุมฉากและมีจะงอยสั้น ๆ จาก Theni, Cumbam Valley, Tamilnadu
ไฟล์:Kanghi (Hindi- कंघी) (5486080754).jpg|ผลครอบฟันสีที่แก่
ไฟล์:Abutilon indicum-foot hill-2-yercaud-salem-India.JPG|ผลครอบฟันสีที่ปริออกตามซีกเห็นเมล็ดด้านใน 2-3 เมล็ดต่อซีก

**อนุกรมวิธานและการตั้งชื่อ**
ครอบฟันสี (Abutilon indicum) ชื่ออื่น:  มะก่องข้าว ก่องข้าว (เชียงใหม่) โผงผาง (โคราช) ฟันสี (ภาคกลาง)  country mallow และชื่อที่กำกวมซ้ำมักใช้สับสนกับพืชในสกุลเดียวกันและมีลักษณะใกล้เคียงกัน ได้แก่ ครอบจักรวาล (Abutilon hirtum) และ ปอบแปบ (Abutilon theophrasti) ชื่ออื่นในต่างประเทศ ได้แก่- ชื่อภาษาทมิฬ: துத்தி "thuthi"- ชื่อภาษาสันสกฤต: अतिबला Atibalaa- ชื่อภาษาเตลูกู: Duvvena Kayalu "duvvena benda"(దువ్వెన బెండ)- ชื่อภาษากันนาดา: TuThThi gida (ತುಥ್ಥಿ ಗಿಡ)- ชื่อภาษามาลายาลัม: വെള്ളൂരം- ชื่อภาษาโอเดีย: ପେଡ଼ି ପେଡ଼ିକା "Pedi Pedika" - ชื่อภาษาเขมร: dok toc lai- ชื่อภาษาลาว: houk phao ton- ชื่อในอินโดนีเซีย: belangan sumpa; cemplok; kecil- ชื่อในเวียดนาม: coosi xay; dawfng xay- ชื่อในมาเลเซีย: bunga kisar; kembang lohor- ชื่อในฟิลิปปินส์: dalupang; tabing - ชื่อในคิวบา :botón de oro; botoncillo de oro; buenas tardes; doce del día; malva blanca- ชื่อในเยอรมนี : Indische Schoenmalve

**การแพร่กระจายและถิ่นกำเนิด**
เอเชียตะวันออก (ภาคใต้ของจีน) อนุทวีปอินเดีย เอเชียอาคเนย์ทั้งภาคพื้นทวีปและภาคมหาสมุทร ได้แก่ เมียนมาร์ ไทย กัมพูชา ลาว เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย 
มีหลายชนิดย่อย ในประเทศไทยมีชนิดย่อย A. indicum var. guineense (Schumach.) K.M.Feng และ A. indicum subsp. albescens (Miq.) Borss.Waalk.

**นิเวศวิทยา**
ครอบฟันสี (A. indicum) เป็นวัชพืชที่พบได้ทั่วไปในป่าพงรกร้าง บริเวณที่โล่ง แสงแดดส่องถึงตลอดวัน และแถบอากาศร้อนกึ่งอบอุ่น เติบโตได้ตั้งแต่ระดับน้ำทะเลถึงระดับความสูง 1,600 ม.  ถูกระบุว่าเป็นเป็นวัชพืชต่างถิ่นรุกรานในเอเชียและโอเชียเนีย แต่ยังไม่ถือว่าเป็นภัยคุกคามในระดับสูง ครอบฟันสีถูกใช้อย่างแพร่หลายในระดับท้องถิ่นในฐานะพืชสมุนไพรโบราณ และอาจได้รับการแนะนำให้นำเข้าเพาะปลูกเพื่อวัตถุประสงค์ทางการแพทย์  ครอบฟันสีหลุดรอดจากการเพาะปลูกและแพร่กระจายเป็นวัชพืชในเขตร้อนได้ง่าย 

**เคมี**
ทั้งต้น มีสารสำคัญกลุ่ม Flavonoid glycoside ได้แก่ Gossypin, Gossypitrin, Cyanidin-3-rutinoside - ใบ มีสารสำคัญกลุ่ม Mucilage, Tannins - ราก มีสารสำคัญกลุ่ม Asparagin - เมล็ด มีสารสำคัญกลุ่ม β-Sitosterol- กากเมล็ด ประกอบด้วย Raffinose (C18  H32  O16) 

**การใช้ประโยชน์**
ครอบฟันสี (Abutilon indicum)
โดยทั่วไปในตำรับยาแผนโบราณ ส่วนต่าง ๆ ของครอบฟันสีใช้เป็นยาขับเสมหะ, ยาระบาย, ยาระบาย, ขับปัสสาวะ, ยากล่อมประสาท, ฝาดสมาน, ยาบำรุงกำลัง, แก้อาการชัก ต้านการอักเสบ  ยาถ่ายพยาธิและยาแก้ปวด . และรักษาโรคเรื้อน แผลพุพอง ปวดหัว หนองใน และกระเพาะปัสสาวะอักเสบ  โดยใช้ส่วนต่าง ๆ ตากแห้งและบดเป็นผง ทั้งนี้การใช้ควบคุมโรคเบาหวานต้มกินเพื่อใช้คุมระดับน้ำตาลในเลือดยังไม่ได้รับผลการวิจัยยืนยัน 
ต้น ใช้บำรุงเลือด ช่วยขับลม แก้อาการชัก ในอินเดียซึ่งมีโรคที่เกี่ยวข้องกับการปนเปื้อนของฟลูออไรด์เกิดขึ้นในประชากรเกือบ 62 ล้านคน ลำต้น A. indicum ใช้ในการเตรียมถ่านกัมมันต์ของกรดไนตริกเพื่อกำจัดฟลูออไรด์ไอออนจากน้ำที่ปนเปื้อน  และได้รับการเสนอแนะว่าเป็นพืชที่มีศักยภาพในการใช้สำหรับการบำบัดสภาพดินที่ปนเปื้อนโลหะหนัก  
ใบ ใช้ต้มกับน้ำ ใช้อมบ้วนปาก แก้ปวดฟันและแก้เหงือกอักเสบ นอกจากนี้ยังใช้ กินเป็นยาหล่อลื่นขับเสมหะ ขับปัสสววะ  เป็นยาระบายอ่อนๆ ช่วยเจริญอาหาร  
ราก แก้ลม ช่วยบำรุงธาตุ แก้มุตกิต และบรรเทาอาการไอ บำบัดรักษาไข้ผอมเหลือง ช่วยบำรุงกำลัง ใช้ กินเป็นยาขับปัสสาวะ  
ดอก ช่วยฟอกลำไส้ ใช้ กินเป็นยาขับปัสสาวะ  
เมล็ด ใช้เป็นยาระบายและมีประโยชน์ในกรณีของโรคริดสีดวงทวาร 

**อ้างอิง**
หมวดหมู่:สมุนไพร
หมวดหมู่:วงศ์ชบา