จังหวัดลำพูน

ลำพูน ( , หละปูน) เป็นจังหวัดที่มีขนาดเล็กที่สุดในภาคเหนือ นับเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีประวัติศาสตร์เก่าแก่ เคยเป็นที่ตั้งของนครหริภุญชัย ในสมัยพระนางจามเทวี เดิมชื่อเมืองหริภุญไชย เป็นเมืองโบราณมีอายุประมาณ 1,343 ปี ตามพงศาวดารโยนกเล่าสืบต่อกันถึงการสร้างเมืองหริภุญไชย โดยฤๅษีวาสุเทพเป็นผู้เกณฑ์พวกเม็งคบุตร หรือชนเชื้อชาติมอญมาสร้างเมืองนี้ขึ้นในพื้นที่ระหว่างแม่น้ำสองสาย คือ แม่น้ำกวงและแม่น้ำปิง เมื่อมาสร้างเสร็จได้ส่งทูตไปเชิญราชธิดากษัตริย์เมืองละโว้พระนาม "จามเทวี" มาเป็นปฐมกษัตริย์ปกครองเมืองหริภุญไชยสืบราชวงศ์กษัตริย์ต่อมาหลายพระองค์ จนกระทั่งถึงสมัยพญาญี่บาจึงได้เสียการปกครองให้แก่พญามังราย ผู้รวบรวมแว่นแคว้นทางเหนือเข้าเป็นอาณาจักรล้านนา 
ถึงแม้ว่าเมืองลำพูนจะตกอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา แต่ก็ได้เป็นผู้ถ่ายทอดมรดกทางศิลปะและวัฒนธรรมให้แก่ผู้ที่เข้ามาปกครอง ดังปรากฏหลักฐานทั่วไปในเวียงกุมกาม เชียงใหม่ และเชียงราย เมืองลำพูนจึงยังคงความสำคัญในทางศิลปะและวัฒนธรรมของอาณาจักรล้านนา จนกระทั่งสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เมืองลำพูนจึงได้เข้ามาอยู่ในราชอาณาจักรไทย มีผู้ครองนครสืบต่อกันมาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เมื่อเจ้าผู้ครองนครองค์สุดท้าย คือ พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ถึงแก่พิราลัย เมืองลำพูนจึงเปลี่ยนเป็นจังหวัด มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ปกครองสืบมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน นอกจากจังหวัดลำพูนจะมีชื่อเสียงในฐานะเป็นเมืองประวัติศาสตร์แล้ว ยังเป็นแหล่งเพาะปลูกลำไย พระเครื่อง โบราณสถานที่สำคัญ และผ้าทอฝีมือดี ปัจจุบันมีประตูเมืองหลักทั้งสี่ทิศคือ ทิศเหนือประตูช้างสี ทิศตะวันออกประตูท่าขาม ทิศใต้ประตูลี้ ทิศตะวันตกประตูมหาวัน มีกำแพงเมืองเก่าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือคือ ประตูท่านาง

**ภูมิศาสตร์**

**อาณาเขต**
ลำพูนมีพื้นที่ติดกับจังหวัดอื่น ๆ 3 จังหวัด ดังนี้- ทิศเหนือ จรดอำเภอสารภี อำเภอสันกำแพง และอำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่- ทิศตะวันออก จรดอำเภอห้างฉัตร อำเภอสบปราบ และอำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง - ทิศใต้ จรดอำเภอเถิน อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง และอำเภอสามเงา จังหวัดตาก - ทิศตะวันตก จรดอำเภอฮอด อำเภอจอมทอง อำเภอหางดง และอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่

**ที่ตั้ง**
จังหวัดลำพูน ตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 (สายเอเซีย) เป็นระยะทาง 689 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินสายพหลโยธิน เป็นระยะทาง 724 กิโลเมตร และตามทางรถไฟ 729 กิโลเมตร ตั้งอยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 18 องศาเหนือ และเส้นแวงที่ 99 องศาตะวันออก อยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบน อยู่ห่างจากจังหวัดเชียงใหม่เพียง 22 ก.ม. เป็นพื้นที่ ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นศูนย์กลางความเจริญของภาคเหนือตอนบน และอนุภูมิภาค ลุ่มน้ำโขง หรือพื้นที่สี่เหลี่ยมเศรษฐกิจร่วมกับ จังหวัดเชียงใหม่
*จังหวัดลำพูนเป็นจังหวัดที่มีขนาดเล็กที่สุดของภาคเหนือมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 4,505.882 ตร.กม. หรือประมาณ 2,815,675 ไร่ หรือคิดเป็นร้อยละ 4.85 ของพื้นที่ ภาคเหนือตอนบน บริเวณที่กว้างที่สุดประมาณ 43 กม. และยาวจากเหนือจดใต้ 136 กม.
*ลักษณะภูมิอากาศ จังหวัดลำพูนตั้งอยู่ในภาคเหนือ ซึ่งตามตำแหน่งที่ตั้งอยู่ในเขตร้อนที่ค่อนไปทาง เขตอากาศอบอุ่น ในฤดูหนาวจึงมีอากาศเย็นค่อนข้างหนาว แต่เนื่องจากอยู่ลึกเข้าไปใน แผ่นดินห่างไกลจากทะเล จึงมีฤดูแล้งที่ยาวนานและอากาศจะร้อนถึงร้อนจัดในฤดูร้อน จังหวัดลำพูนมีสภาพภูมิอากาศแตกต่างกันอย่างเด่นชัด 3 ช่วงฤดู คือช่วงเดือนมีนาคม กับเมษายนมีอากาศร้อน ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม จะมีฝนตกชุกเป็นฤดูฝน และช่วงเดือนพฤศจิกายนถึง เดือนกุมภาพันธ์มีอากาศหนาวเย็นเป็นฤดูหนาว ซึ่งฤดูหนาวและฤดูร้อนนั้น เป็นช่วงฤดูแล้ง ที่มีระยะเวลาติดต่อกันประมาณ 6 เดือน ในช่วงฤดูฝนอีก 6 เดือน นั้น อากาศจะไม่ร้อนเท่ากับ ในฤดูร้อน และไม่หนาวเย็นเท่า ฤดูหนาว คือมีอุณหภูมิปานกลางอยู่ระหว่างสองฤดูดังกล่าว

**อุทยานแห่งชาติ**
 อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล- อุทยานแห่งชาติแม่ปิง

**สัญลักษณ์ประจำจังหวัด**
 คำขวัญประจำจังหวัด : พระธาตุเด่น พระรอดขลัง ลำไยดัง กระเทียมดี ประเพณีงาม จามเทวีศรีหริภุญไชย- ต้นไม้ประจำจังหวัด : ต้นก้ามปูหรือจามจุรีแดง (Samanea saman) - ดอกไม้ประจำจังหวัด : ดอกทองกวาว (Butea monosperma)- สัตว์น้ำประจำจังหวัด : อึ่งปากขวดหรืออึ่งเพ้า (Glyphoglossus molossus)

**การเมืองการปกครอง**

**การปกครองส่วนภูมิภาค**
แผนที่อำเภอในจังหวัดลำพูน
จังหวัดลำพูนแบ่งการปกครองแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ 51 ตำบล 574 หมู่บ้าน ดังนี้

**ผู้ว่าราชการจังหวัด**

**การเมืองระดับชาติ**

**การเมืองท้องถิ่น**
องค์การบริหารส่วนจังหวัดลำพูน เป็นองค์กรที่ทำหน้าที่ในการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัดลำพูน มีนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดมาจากการเลือกตั้งโดยตรง และมีสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกทั้งหมด 24 คน
ภายในพื้นที่ของจังหวัดลำพูนแบ่งออกเป็นเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับล่างหรือระดับพื้นฐานจำนวนทั้งหมด 57 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมือง 1 แห่ง, เทศบาลตำบล 39 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 17 แห่ง

**นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด**

**สภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด**
สภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดประกอบด้วยสมาชิกจำนวน 24 คน

**ประชากร**

**เชื้อชาติและภาษา**
ไทยอง คือประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัดลำพูน ตามมาด้วย ไทยวน (คนเมือง) ไทลื้อ ไทเขิน ไทใหญ่ และมอญ และประชากรส่วนหนึ่งของจังหวัดลำพูนเป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงปกาเกอะญอ โดยเฉพาะหมู่บ้านพระบาทห้วยต้มหมู่บ้านเดียว มีประชากรของกะเหรี่ยงปกาเกอะญออาศัยพันกว่าหลังคาเรือน และเป็นหมู่บ้านต้นแบบ หมู่บ้านรักษาศีล 5
ภาษายองเป็นภาษาที่ใช้กันแพร่หลายในจังหวัดลำพูน คนในจังหวัดลำพูนมักจะพูดสำเนียงเมืองยอง เพราะชาวลำพูนส่วนใหญ่สืบเชื้อสายมาจากไทลื้อในรัฐฉานประเทศพม่าและสิบสองปันนาประเทศจีน จึงมีสำเนียงที่เป็นเอกลักษณ์โดดเด่นแตกต่างจากคำเมืองของภาคเหนือ 

**สถานศึกษา**
อุดมศึกษา- มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน- มหาวิทยาลัยธนบุรี ศูนย์ลำพูน- มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง วิทยาเขตลำพูน- มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศูนย์หริภุญชัย จังหวัดลำพูน- สถาบันการอาชีวศึกษาภาคเหนือ๑ วิทยาลัยเทคนิคลำพูน
อาชีวศึกษา- วิทยาลัยเทคนิคลำพูน- วิทยาลัยเทคโนโลยีหมู่บ้านครู ภาคเหนือ- วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีลำพูน- วิทยาลัยการอาชีพป่าซาง- วิทยาลัยการอาชีพบ้านโฮ่ง- วิทยาลัยเทคโนโลยีชรินรัตน์ลำพูน
โรงเรียน

**สถานที่สำคัญของจังหวัด**
 วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร (พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิด วรมหาวิหาร)- วัดพระพุทธบาทตากผ้า (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิด สามัญ)- พระบรมราชานุสาวรีย์พระนางจามเทวี- วัดจามเทวี- วัดพระธาตุดอยเวียง- วัดพระยืน- วัดช้างสี- วัดรมณียาราม- วัดพระพุทธบาทห้วยต้ม- กู่พระอรหันต์ 24 กู่- วัดประตูลี้- วัดมหาวัน- วัดพระคงฤๅษี- วัดธงสัจจะ- วัดสันป่ายางหลวง- วัดสันป่ายางหน่อม- วัดช้างรอง- วัดไก่แก้ว- กู่ช้าง - กู่ม้า- วัดเจดีย์กู่เต้าจุฬามณี- วัดต้นแก้ว- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชย- ดอยขะม้อ- สะพานขาวทาชมภู- วัดดอยติ อนุสาวรีย์ครูบาศรีวิชัย องค์ใหญ่ที่สุดในลำพูน- อุโมงค์ขุนตาน เคยเป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทย- อนุสาวรีย์สุเทวฤๅษี- The Sun New Center สวนน้ำและสวนสนุก- ถนนคนเดินจังหวัดลำพูน หน้าวัดพระธาตุหริภุญชัย ทุกวันศุกร์- ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงพระบาทห้วยต้ม- น้ำตกก้อ แก่งก้อ อุทยานแห่งชาติแม่ปิง- สวนสายน้ำแร่- หมู่บ้านแกะสลักบ้านทา- หมู้บ้านกะเหรี่ยงพัฒนาห้วยหละ- ถ้ำเอราวัณ- ถ้ำหลวงผาเวียง- ขัวมุงท่าสิงห์ และชุมชนเวียงยอง- ดอยช้างป๋าแป่ ยอดดอยที่สุดที่ในจังหวัดลำพูน- ศาลเจ้าพ่อขุนตาล- ตลาดหนองดอก- ตลาดเกษตรดอยแก้ว (กาดป่าเปา)- อ่างเก็บน้ำแม่ตีบ- ตลาดลำพูนจตุจักร

**วัฒนธรรมและประเพณี**
 งานของดีศรีหริภุญชัย- งานประเพณีสงกรานต์- งานประเพณีสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย (แปดเป็ง)- งานสลากย้อมเมืองหละปูน หนึ่งเดียวในโลก- งานเทศกาลลำไย- งานพระนางจามเทวี- งานฤดูหนาวและกาชาด- งานแห่แคร่หลวง ลอยกระทง อำเภอบ้านโฮ่ง- งานแต่งสีอวดลาย ผ้าฝ้ายดอนหลวง อำเภอป่าซาง- งานต้นกำเนิดไม้แกะสลัก และของดีอำเภอแม่ทา- งานเทศกาลโคมแสนดวงที่เมืองลำพูน

**บุคคลที่มีชื่อเสียง**
ครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา
*ครูบาอภิชัยขาวปี ศิษย์เอกครูบาศรีวิชัยนักพัฒนานักปฏิบัติ
*ครูบาวงศ์ นักพัฒนานักปฏิบัติ
*พระสุพรหมยานเถร (พรหมา พฺรหฺมจกฺโก) พระนักปฏิบัติ
*พระพุทธพจนวราภรณ์ (จันทร์ กุสโล) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าคณะภาค๔-๕-๖-๗ (ธรรมยุต) อดีตเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวงวรวิหาร จังหวัดเชียงใหม่
*หลวงปู่ครูบาผัด พระนักปฏิบัติ
*ภานุทัต อภิชนาธง ครูสอนศิลปินพื้นบ้านล้านนาและนักร้อง
*สุพจน์ จันทร์เจริญ นักร้อง นักแสดง
*ศตวรรษ ดุลยวิจิตร นักแสดง
*อาจารียา พรหมพฤกษ์ นักร้อง
*ภัทรากร ตั้งศุภกุล นักแสดง
*เคนี สไตลส์ นักแสดงภาพยนตร์ผู้ใหญ่ชาวอังกฤษ 
*วิทยา เลาหกุล อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทยและอดีตผู้ฝึกสอนทีมชาติไทย
*หัตฐพร สุวรรณ อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทย
*พรรษา มีสัตย์ธรรม อดีตผู้รักษาประตูทีมชาติไทย
*นพพร อินสีลอย (กิ่งซาง) นักมวย ครู
*สถาพร ริยะป่า (อู๋) ผู้ประกาศข่าวช่อง 8
*วีนัส นันทะชัย รองอันดับหนึ่ง Miss Thailand World 2014
*ณัฐธยาน์ ธนรณวัฒน์ นักกีฬาเหรียญทองมาราธอนกีฬาซีเกมส์ ครั้งที่ 28
*เอ็ดดี้ ตลาดแตก ศิลปินนักร้อง
*อินสนธ์ วงสาม ศิลปินแห่งชาติ
*ทวี นันทขว้าง ศิลปินแห่งชาติ
*เรวิญานันท์  ทาเกิด (เบญ) นักแสดง

**กีฬา**
สโมสรฟุตบอลลำพูน วอริเออร์ ชนะเลิศฟุตบอล ไทยลีก 2 ฤดูกาล 2564–65 

**อ้างอิง**

**ดูเพิ่ม**
 รายชื่อวัดในจังหวัดลำพูน- รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดลำพูน- รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดลำพูน

**แหล่งข้อมูลอื่น**
 เว็บไซต์ทางการของจังหวัดลำพูน- เว็บไซต์ทางการขององค์การบริหารส่วนจังหวัดลำพูน-  เจ้าเมืองลำพูน date=2011-11-13