ไตวาย

ไตวาย (renal failure, kidney failure, renal insufficiency) เป็นภาวะซึ่งการทำงานของไตผิดปกติไปจนไม่สามารถกรองสารพิษและของเสียออกจากเลือดได้เพียงพอ แบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือชนิดเฉียบพลัน (ไตเสียหายเฉียบพลัน) และเรื้อรัง (ไตวายเรื้อรัง) ซึ่งเกิดจากโรคหรือภาวะอื่นๆ ได้หลายสาเหตุ
ไตที่วายจะมีอัตราการกรองผ่านโกลเมอรูลัสลดลง ตรวจเคมีในเลือดมักพบว่ามีระดับครีแอทินีนในซีรัม (serum creatinine) สูงขึ้น ปัญหาที่เกิดจากการทำงานผิดปกติของไตได้แก่ความผิดปกติของปริมาณสารน้ำในร่างกาย กรดด่างไม่สมดุล ระดับโพแทสเซียม แคลเซียม ฟอสเฟต ผิดปกติ เมื่อเป็นเรื้อรังทำให้เลือดจาง กระดูกหักแล้วหายช้า ในบางสาเหตุอาจทำให้มีปัสสาวะเป็นเลือดหรือมีโปรตีนปนในปัสสาวะได้ การเป็นโรคไตเรื้อรังส่งผลต่อโรคอื่นๆ เช่น โรคระบบหัวใจหลอดเลือด ได้อย่างมาก

**การจำแนกประเภท**

**ไตวายเฉียบพลัน**
ภาวะไตเสียหายเฉียบพลัน (acute kidney injury (AKI)) หรือเดิมใช้คำว่าไตวายเฉียบพลัน (acute renal failure (ARF)) เป็นภาวะที่มีการสูญเสียการทำงานของไตอย่างรวดเร็ว ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีลักษณะคือมีปัสสาวะน้อย (น้อยกว่า 400 mL ต่อวัน ในผู้ใหญ่, น้อยกว่า 0.5 mL/kg/h ในเด็ก หรือน้อยกว่า 1 mL/kg/h ในทารก)  และมีภาวะสารน้ำและเกลือแร่ไม่สมดุล AKI อาจเกิดจากสาเหตุได้หลายอย่าง ส่วนใหญ่แยกเป็น prerenal (สาเหตุจากตำแหน่งก่อนถึงไต) intrinsic (สาเหตุจากไตเอง) และ postrenal (สาเหตุจากทางเดินปัสสาวะที่พ้นจากไตไปแล้ว) ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการตรวจหาสาเหตุและรักษาสาเหตุนั้นเพื่อไม่ให้ไตเสียหายเพิ่ม อาจจำเป็นต้องฟอกเลือดเพื่อประคับประคองระหว่างที่กำลังรักษาสาเหตุจริงๆ

**ไตวายเรื้อรัง**
โรคไตเรื้อรัง (Chronic kidney disease (CKD)) สามารถพัฒนาช้าๆและในช่วงแรกอาจแสดงอาการเพียงเล็กน้อย CKD อาจเป็นผลสะท้อนระยะยะยาวของโรคไตเฉียบพลันที่ย้อนกลับคืนไม่ได้หรือเป็นส่วนหนึ่งของความก้าวหน้าของโรค

**ไตวายเฉียบพลันแทรกซ้อนไตวายเรื้อรัง**
ผู้ป่วยไตวายเรื้อรังอาจมีภาวะไตวายเฉียบพลันแทรกซ้อนขึ้นมาได้ เรียกว่า acute-on-chronic renal failure (AoCRF) ซึ่งภาวะไตวายเฉียบพลันที่เกิดขึ้นนี้อาจกลับคืนเป็นเหมือนเดิมได้หรือไม่ก็ได้ แนวทางการรักษาโดยหลักจึงเป็นไปในแนวทางเดียวกับการรักษาภาวะไตวายเฉียบพลัน นั่นคือฟื้นฟูการทำงานของไตของผู้ป่วยให้ใกล้เคียงกับระดับเดิม ซึ่งส่วนใหญ่ดูจากระดับซีรัมครีเอทินีน และเช่นเดียวกันกับไตวายเฉียบพลันทั่วไป ภาวะนี้อาจให้การวินิจฉัยได้ยาก หากผู้ป่วยขาดการรักษาเป็นเวลานาน และไม่มีผลเลือดเดิมให้เปรียบเทียบ

**อาการ**
อาการอาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน ผู้ป่วยโรคไตในระยะเริ่มต้นอาจไม่รู้สึกอาการป่วยหรือสังเกตอาการที่เกิดขึ้น เมื่อไตไม่สามารถกรองได้อย่างเหมาะสม ของเสียจะสะสมในเลือดและร่างกาย สภาพนี้เรียกว่าภาวะเลือดคั่งสารไนโตรเจน (azotemia) ระดับ  azotaemia ที่ต่ำมากอาจไม่แสดงอาการเลย ถ้าโรคดำเนินไป อาการเริ่มที่จะเห็นได้ชัด (ถ้าความล้มเหลวมีระดับสูงเพียงพอที่จะทำให้เกิดอาการ) ไตวายที่มาพร้อมกับอาการที่เห็นได้ชัดเจนจะเรียกว่ายูเรียในเลือด (uraemia)
ไตวายจะมีอาการดังต่อไปนี้- มียูเรียในเลือดระดับสูง จะส่งผลดังนี้
** อาเจียนและ / หรือท้องร่วง ซึ่งอาจนำไปสู่​​การขาดน้ำ
** อาการคลื่นไส้
** น้ำหนักลด
** ปัสสาวะเวลากลางคืน
** ปัสสาวะบ่อยขึ้น หรือในปริมาณที่สูงกว่าปกติและมีสีซีด
** ปัสสาวะไม่บ่อยหรือในปริมาณที่มีน้อยกว่าปกติและมีสีเข้ม
** มีเลือดปนในปัสสาวะ
** ปัสสาวะยาก ต้องเบ่ง
** ปัสสาวะมีปริมาณมากผิดปกติ- การสะสมของฟอสเฟตในเลือดที่ไตที่วายแล้วไม่สามารถกรองได้อาจก่อให้เกิด:
** อาการคัน
** กระดูกเสียหาย
** กระดูกที่หักแล้ว ต่อไม่ได้
** เป็นตะคริว (เกิดจากระดับแคลเ​​ซียมต่ำซึ่งสามารถเชื่อมโยงกับภาวะมีฟอสเฟสมากเกินไป (hyperphosphatemia))- การสะสมของโพแทสเซียมในเลือดที่ไตที่วายแล้วไม่สามารถกรองได้ (เรียกว่าภาวะโพแทสเซียมสูง) อาจก่อให้เกิด:
** จังหวะการเต้นของหัวใจผิดปกติ
** อัมพาต- ไตล้มเหลวในการกรองของเหลวส่วนเกินออกอาจก่อให้เกิด:
** การบวมของขา, ข้อเท้า, เท้า, ใบหน้าและ / หรือมือ
** การหายใจช่วงสั้นเนื่องจากมีของเหลวส่วนเกินในปอด (หรืออาจจะเกิดจากโรคโลหิตจาง)- โรคไตหลายถุงน้ำ (Polycystic kidney disease) ซึ่งเป็นสาเหตุให้เกิดซีสต์ขนาดใหญ่ที่เต็มไปด้วยของเหลวในไตและบางครั้งในตับ อาจทำให้เกิด:
** อาการปวดหลังหรือปวดด้านข้าง- ไตที่มีสุขภาพดีจะผลิตฮอร์โมน erythropoietin ที่ช่วยกระตุ้นไขกระดูกเพื่อให้เซลล์เม็ดเลือดแดงที่แบกออกซิเจน เมื่อไตล้มเหลว มันจะผลิต erythropoietin น้อยลง ส่งผลให้ผลิตเซลล์เม็ดเลือดแดงที่จะมาแทนที่การสลายตามธรรมชาติของเซลล์เม็ดเลือดแดงเก่าลดลง ผลก็คือเลือดจะแบกฮีโมโกลบินน้อยลง สภาพนี้เรียกว่าโรคโลหิตจาง ซึ่งจะส่งผลให้:
** รู้สึกเหนื่อยและ / หรืออ่อนแอ
** มีปัญหาเรื่องความจำ
** ลำบากในการตั้งใจทำงาน
** เวียนหัว
** ความดันโลหิตต่ำ- โดยปกติแล้วโปรตีนจะมีขนาดใหญ่เกินกว่าที่จะผ่านไตได้ แต่มันสามารถที่จะผ่านได้เมื่อ glomeruli (เส้นเลือดในตับ)ได้รับความเสียหาย แต่ไม่ได้ทำให้เกิดอาการจนกระทั่งความเสียหายของไตเกิดขึ้นอย่างกว้างขวาง หลังจากนั้น จะมีอาการดังนี้:
** ปัสสาวะเป็นฟอง
** มีอาการบวมในมือ ที่เท้า ที่หน้าท้องหรือใบหน้า- อาการอื่น ๆ ได้แก่:
** สูญเสียความอยากอาหาร อาหารในปากรสชาติไม่ดี
** นอนหลับยาก
** ผิวสีเข้ม
** โปรตีนเกินในเลือด
** ถ้าใช้ยาเพนิซิลลินมาก ผู้ป่วยไตวายอาจมีอาการชัก

**สาเหตุของโรค**

**ไตบาดเจ็บเฉียบพลัน**
ไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (ที่รู้จักกันก่อนหน้านี้ว่าเป็นภาวะไตวายเฉียบพลัน) - หรือ AKI - มักจะเกิดขึ้นเมื่อปริมาณเลือดเลี้ยงไตถูกขัดจังหวะเฉียบพลันหรือเมื่อไตต้องรองรับสารพิษมากเกินไปหรือหรือภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดโดยปราศจากการไหลของเลือดไปเลี้ยงไตตามปกติเป็นเวลานาน เช่นการผ่าตัดบายพาสหัวใจ
การใช้ยามากเกินไปหรือเกิดจากอุบัติเหตุหรือจากการมีสารพิษมากเกินไปเช่นสารเคมีจากยาบางเช่นยาปฏิชีวนะหรือยาเคมีบำบัด ยังอาจทำให้เกิดอาการบาดเจ็บที่ไตเฉียบพลันเช่นกัน ซึ่งแตกต่างจากโรคไตเรื้อรัง อย่างไรก็ตามไตมักจะสามารถกู้คืนจากการบาดเจ็บของไตเฉียบพลันที่ช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ คนที่ทุกข์ทรมานจากอาการบาดเจ็บที่ไตเฉียบพลันต้องการรักษาแบบช่วยเหลือจนกระทั่งไตของเขาสามารถกู้คืนฟังก์ชันแต่ไตของเขามักจะยังคงอยู่ในความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของการพัฒนาไปสู่ไตล้มเหลวในอนาคต
ในบรรดาสาเหตุจากอุบัติเหตุของไตวายคิอการบาดเจ็บจากการถูกกดทับ (crush syndrome) เช่นเมื่อแขนขาถูกกดทับเป็นเวลานาน เนื้อเยื่อไตต้องขาดเลือดเป็นเวลานานไปด้วย ทำให้เกิดภาวะขาดเลือด เมื่อการกดทับถูกปลดปล่อยอย่างทันทีทันใด สารพิษจำนวนมากจะถูกปล่อยออกมาทันทีในกระแสเลือด การโอเวอร์โหลดของสารพิษที่เกิดขึ้นจะนำไปสู่การอุดตันและไตถูกทำลาย เป็นอาการบาดเจ็บที่เรียกว่า reperfusion injury ที่เกิดขึ้นหลังจากการปลดปล่อยแรงกดทับ กลไกนี้เชื่อว่าผลิตภัณฑ์การสลายของกล้ามเนื้อได้ถูกปล่อยเข้าสู่กระแสเลือด - ที่ชัดเจนได้แก่ myoglobin และโพแทสเซียมและฟอสฟอรัส - ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ของ rhabdomyolysis (การสลายตัวของกล้ามเนื้อโครงร่างที่ได้รับความเสียหายจากภาวะขาดเลือด) การกระทำที่เฉพาะเจาะจงกับไตยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างเต็มที่ แต่บางส่วนอาจจะเป็นเนื่องจาก metabolite ที่เป็นพิษต่อไตของ myoglobin

**โรคไตเรื้อรัง**
โรคไตเรื้อรัง (CKD) มีหลายสาเหตุ สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงเป็นเวลานานที่ไม่สามารถควบคุมได้ โรคไตแบบ Polycystic เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่รู้จักกันดีของโรคไตวายเรื้อรัง คนส่วนใหญ่ที่ทรมานกับโรคไตแบบ polycystic มีประวัติในครอบครัวของโรคนี้ การเจ็บป่วยทางพันธุกรรมอื่น ๆ ก็ส่งผลกระทบต่อการทำงานของไตเช่นกัน
นอกจากนี้การใช้ยาสามัญมากเกินไปเช่น ibuprofen และ acetaminophen  (พาราเซตามอล) ยังสามารถทำให้เกิดความเสียหายไตเรื้อรังได้เช่นกัน
การติดเชื้อบางอย่างเช่น hantavirus สามารถโจมตีไต ทำให้ไตวายได้

**ความบกพร่องทางพันธุกรรม**
ยีน APOL1 ได้รับการเสนอให้เป็นยีนที่มีความเสี่ยงทางพันธุกรรมที่สำคัญสำหรับสเปกตรัมของไตวายที่ไม่ใช่มาจากเบาหวานในบุคคลที่มีแหล่งกำเนิดจากทวีปแอฟริกา ยีนเหล่านี้รวมถึงโรคไตที่เกี่ยวข้องกับโรคเอชไอวี (HIV-associated nephropathy (HIVAN)), รูปแบบของ nonmonogenic ขั้นต้นของ focal segmental Glomerulosclerosis, และโรคไตเรื้อรังในเครือความดันโลหิตสูงที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับสมมติฐานอื่น ๆของโรค ตัวแปรเปลี่ยนของ APOL1 สายพันธุ์แอฟริกันตะวันตกสองสายพันธุ์มีการแสดงที่อาจเกี่ยวข้องกับโรคไตระยะสุดท้ายในชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกันและชาวอเมริกันเชื้อสายสเปน

**วิธีการวินิจฉัย**

**การวัดหาโรคไตวายเรื้อรัง**
ระยะของไตวาย
ไตวายเรื้อรังจะถูกวัดในห้าระยะ ซึ่งจะคำนวณโดยใช้อัตราการกรองของไต (glomerular filtration rate (GFR)) ของผู้ป่วย โรคไตวายเรื้อรังระยะที่ 1 การทำงานของไตจะลดน้อยลงเล็กน้อย มีอาการชัดเจนไม่มาก ระยะที่ 2 และ 3 ต้องการการดูแลเพิ่มขึ้นจากผู้ให้บริการทางการแพทย์เพื่อที่จะชะลอตัวและรักษาความผิดปกติของไต ผู้ป่วยที่อยู่ในระยะที่ 4 และ 5 จะต้องเตรียมความพร้อมของผู้ป่วยเพื่อรับการรักษาที่จริงจังเพื่อให้อยู่รอด โรคไตวายเรื้อรังระยะที่ 5 ถือเป็นความเจ็บป่วยที่รุนแรงและต้องการบางรูปแบบของการบำบัดทดแทนการทำงานของไต (การฟอกเลือด) หรือการปลูกถ่ายไตเมื่อใดก็ตามที่เป็นไปได้
อัตราการกรองของไต
GFR ปกติแตกต่างกันไปตามปัจจัยหลายอย่าง รวมทั้งเพศ อายุ ขนาดของร่างกายและเชื้อชาติ ผู้เชี่ยวชาญด้านการทำงานของไตพิจารณาอัตราการกรองไต (GFR) .ให้เป็นดัชนีโดยรวมที่ดีที่สุดของการทำงานของไต มูลนิธิโรคไตแห่งชาติได้เสนอเครื่องคำนวณค่า GFR แบบออนไลน์ที่ง่ายต่อการใช้งาน สำหรับใครก็ตามที่มีความสนใจในการมำความรู้จักกับอัตราการกรองไตของตนเอง (ระดับ creatinine ในเซรั่มซึ่งเป็นการทดสอบเลือดง่ายๆ จำเป็นต้องใช้เครื่องคำนวณ)

**การใช้คำว่ายูเรียในเลือด (uremia) === 
ก่อนที่จะมีความก้าวหน้าของการแพทย์สมัยใหม่ ไตวายมักถูกเรียกว่าพิษจากยูเรีย (uremic poisoning) คำว่า uremia ใช้สำหรับการปนเปื้อนของเลือดด้วยปัสสาวะซึ่งหมายถึงการปรากฏตัวของปริมาณที่มากเกินไปของยูเรียในเลือด เริ่มต้นราวปี 1847 คำนี้รวมถึงการปัสสาวะที่ลดลง ซึ่งคิดว่าน่าจะเกิดจากการผสมปัสสาวะกับเลือดแทนที่จะเป็นความผิดพลาดทางท่อปัสสาวะdate=กันยายน 2007 "uremia" ในขณะนี้ถูกใช้สำหรับการเจ็บป่วยที่มาพร้อมกับโรคไตวาย. 24 

**อ้างอิง**

**แหล่งข้อมูลอื่น**
หมวดหมู่:อวัยวะล้มเหลว
หมวดหมู่:วักกวิทยา