สฤษดิ์ ธนะรัชต์

จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ภปร. ๑ (16 มิถุนายน พ.ศ. 2451 – 8 ธันวาคม พ.ศ. 2506) เป็นนักการเมืองและผู้บัญชาการทหารชาวไทย เขาดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบก (ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2497) และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมในสมัยที่จอมพล ป. พิบูลสงคราม ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ในปี พ.ศ. 2500 เขาเป็นหัวหน้าคณะนายทหารที่ทำการรัฐประหารโค่นล้มรัฐบาลของจอมพล ป. สฤษดิ์ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีโดยพฤตินัยได้เพียงแค่ 5 วัน ก่อนที่จะมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งให้พจน์ สารสิน ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี แต่ภายหลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2501 เขาได้กลับมามีอำนาจอีกครั้งในฐานะหัวหน้าคณะปฏิวัติ และได้มีพระบรมราชโองการให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนที่ 11 ของประเทศไทยในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 จนกระทั่งเขาถึงแก่กรรมในปี พ.ศ. 2506
สฤษดิ์เกิดที่จังหวัดพระนคร (ปัจจุบันคือกรุงเทพมหานคร) และเติบโตที่จังหวัดมุกดาหาร สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าในปี พ.ศ. 2471 และเริ่มรับราชการในตำแหน่งร้อยตรีในกองพลทหารราบที่ 2 รักษาพระองค์ เขาได้เข้าร่วมกองกำลังฝ่ายรัฐบาลในช่วงกบฏบวรเดช ภายใต้การนำของพันโทหลวงพิบูลสงคราม ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เขาได้เข้าร่วมในยุทธการที่พม่าโดยเป็นผู้นำกองกำลังในการรุกรานรัฐฉาน ภายใต้การนำของพลโทผิน ชุณหะวัณ สฤษดิ์เป็นที่รู้จักในเรื่องวินัยอันเคร่งครัดและความเป็นผู้นำที่มีประสิทธิภาพ เขาจึงเลื่อนตำแหน่งและยศอย่างรวดเร็ว และหลังสงคราม เขาก็ได้กลายเป็นบุคคลสำคัญในกองทัพ

**ประวัติ**

**ปฐมวัยและการศึกษา**
สฤษดิ์มีชื่อแต่แรกเกิดว่า สิริ ธนะรัชต์ เกิดเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2451 ที่บ้านปากคลองตลาด ตำบลพาหุรัด จังหวัดพระนคร (ปัจจุบันคือ ปากคลองตลาด แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร) เป็นบุตรของพันตรี หลวงเรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนะรัชต์) กับจันทิพย์ จันทรสาขา (สกุลเดิม วงษ์หอม)  เขามีพี่ร่วมบิดามารดาคนหนึ่ง บางแห่งระบุว่าเป็นพี่ชายร่วมบิดามารดาชื่อสวัสดิ์ ธนะรัชต์ ขณะที่เอกสารบัญชีเครือญาติ ระบุว่าเป็นพี่สาวชื่อ นางพิน มารดามีเชื้อสายลาวจากมุกดาหาร ส่วนบิดาเป็นชาวพระตะบองซึ่งอาจมีเชื้อสายเขมร
ขณะสฤษดิ์อายุได้ 3 ปี จันทิพย์ได้พาบุตรทั้งสองกลับอำเภอมุกดาหาร จังหวัดนครพนม (ปัจจุบันคือจังหวัดมุกดาหาร) อันเป็นบ้านเดิม เพื่อหนีหลวงเรืองเดชอนันต์ที่มีอนุภริยาจำนวนมาก ระหว่างทางบุตรคนโตตายระหว่างทางด้วยไข้ป่า หลังสฤษดิ์ได้พำนักอยู่บ้านเดิมของมารดาจนมีอายุได้ 7 ปี บิดาก็รับเขากลับไปเรียนหนังสือต่อที่กรุงเทพมหานคร ส่วนจันทิพย์สมรสใหม่กับหลวงพิทักษ์พนมเขต (สีห์ จันทรสาขา) มีบุตร คือ สง่า จันทรสาขา อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนม, สงวน จันทรสาขา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครพนม และ ดร. สุรจิตต์ จันทรสาขา ประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดมุกดาหาร ซึ่งเป็นพี่น้องต่างบิดาของสฤษดิ์
สฤษดิ์เริ่มการศึกษาชั้นต้นที่จังหวัดมุกดาหาร จากนั้นเข้ารับการศึกษาต่อที่โรงเรียนวัดมหรรณพาราม ในปี พ.ศ.2462 ได้เข้าเรียนที่โรงเรียนนายร้อยทหารบก จนกระทั่งสำเร็จการศึกษาเมื่อปี พ.ศ. 2471 ต่อมาได้เข้ารับราชการเป็นนักเรียนทำการนายร้อย กองพันที่ 1 กรมทหารราบที่ 2 รักษาพระองค์ (ร.1 พัน.2 รอ.) เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2472 
จนกระทั่งได้รับพระราชทานยศ "นายร้อยตรี" เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2472

**ชีวิตส่วนตัว**
สฤษดิ์มีอนุภรรยารวม 81 คน บางแห่งให้ข้อมูลว่า มีอนุภรรยาทั้งหมด 171 คน เขาได้ฉายาว่า "จอมพลผ้าขาวม้าแดง" หมายถึง เวลาจะมีเพศสัมพันธ์กับอนุภรรยามักโพกผ้าขาวม้าแดงไว้ที่เอว จอมพล สฤษดิ์ มีบุตรกับภรรยาทั้งหมด ดังนี้- ฉวี ธนะรัชต์ (สกุลเดิม มิลินทจินดา) ต่อมาคือ ฉวีวรรณ มิลินทจินดา เป็นบุตรของวุฒิ กับลำใย มิลินทจินดา สมรสโดยไม่จดทะเบียนสมรสเมื่อ พ.ศ. 2472 และไม่เคยหย่าร้างกับสามี ภายหลังฉวีได้จดทะเบียนสมรสกับจรูญ ศรีเพ็ญ เมื่อ พ.ศ. 2477 ฉวีมีบุตรชายกับสฤษดิ์สองคน คือ
** พลตรี เศรษฐา ธนะรัชต์
** พลเอก สมชาย ธนะรัชต์- ท่านผู้หญิงวิจิตรา ธนะรัชต์ (สกุลเดิม ชลทรัพย์) เป็นบุตรของพระศรการวิจิตร (ช้อย ชลทรัพย์) กับคุณหญิงประเทียบ ชลทรัพย์ จดทะเบียนสมรสเมื่อ พ.ศ. 2492 ไม่มีบุตรด้วยกัน แต่มีบุตรบุญธรรมด้วยกันสองคน คือ
** สิทธิรัตน์ ธนะรัชต์
** ศุภจิตรา ธนะรัชต์- นวลจันทร์ ธนะรัชต์ มีบุตร-ธิดาสองคน คือ
** สมพล ธนะรัชต์
** จันทรัชต์ ธนะรัชต์- ไปรมา ธนะรัชต์ (สกุลเดิม นุชเกษม) อดีตนางแบบโฆษณาในนิตยสาร เป็นอนุภรรยาเมื่อ พ.ศ. 2496 มีบุตรชายสองคน คือ
** สุรยุทธ์ ธนะรัชต์
** สุทธิศักดิ์ ธนะรัชต์- จิตรา ธนะรัชต์ (สกุลเดิม ไวถนอมสัตย์) อดีตนางงามวชิราวุธานุสรณ์ มีธิดาหนึ่งคน
ในช่วงพิธีพระราชทานเพลิงศพของสฤษดิ์ มีหญิงคนหนึ่งคือ สินี ศุภศิริ อ้างตัวว่าเคยเป็นภรรยาของสฤษดิ์ และมีธิดาด้วยกันหนึ่งคน ชื่อ พวงเพชร ศุภศิริ ซึ่งวิ่งปราดเข้าไปกอดโลงศพ พลางร้องไห้สะอึกสะอื้น
แม้จะมีอนุภรรยาเป็นจำนวนมาก แต่มีอนุภรรยาเพียง 60 คน เท่าที่ปรากฏในบัญชีเงินเดือนที่ส่งเงินให้ใช้เป็นประจำ ไม่รวมค่า "เป่าหัว" หนึ่งแสนบาท พร้อมบ้าน ที่ดิน รถยนต์ และเฟอร์นิเจอร์ ทำให้ไม่มีอนุภรรยานางใดออกมาประณามชายที่ปรนเปรอหญิงได้อย่างสฤษดิ์

**ถึงแก่อสัญกรรม**
จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีจนถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2506 ที่ โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า ด้วยโรคไตพิการเรื้อรัง และอีกหลายโรค สิริอายุ 08 เป็นนายกรัฐมนตรีไทยคนเดียวที่ถึงแก่อสัญกรรมในตำแหน่ง  ซึ่งหลังการเสียชีวิตสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยได้เปิดเพลง " พญาโศก " เป็นการไว้อาลัย และมีการประกาศไว้ทุกข์ 21 วัน มีพิธีพระราชทานเพลิงศพที่วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหารในวันที่ 17 มีนาคม พ.ศ.2507 หลังมีพิธีศพ 100 วัน

**การทำงาน**

**รับราชการทหาร**
ต่อมาใน พ.ศ. 2476 เกิดกบฏบวรเดช นำโดยพล.อ. พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช นายร้อยตรี สฤษดิ์ ธนะรัชต์เป็นหนึ่งในผู้บังคับหมวดปราบปรามกบฏของฝ่ายรัฐบาล ที่มีพันเอกหลวงพิบูลสงครามเป็นผู้บังคับบัญชา หลังจากรัฐบาลได้รับชัยชนะ ได้รับพระราชทานยศ "นายร้อยโท" เมื่อปี พ.ศ. 2477 จากนั้นอีก 1 ปีคือในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2478 ก็ได้เลื่อนยศเป็น"นายร้อยเอก" 
ใน พ.ศ. 2484 นายร้อยเอก สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เข้าร่วมรบในสงครามมหาเอเชียบูรพาขณะที่ดำรงตำแหน่งผู้บังคับการกองทัพทหารราบที่ 33 จังหวัดลำปาง มียศเป็น"นายพันตรี" ซึ่งได้รับพระราชทานเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2483 จากนั้นในวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2486 จึงได้รับพระราชทานยศ"นายพันโท"  จนช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2488 จึงได้เลื่อนยศเป็น"นายพันเอก" ตำแหน่งผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 13 และผู้บังคับการจังหวัดทหารบกลำปาง
หลังสงครามโลกครั้งที่สองสงบลง มีการผลัดเปลี่ยนอำนาจทางการเมือง โดยก่อนหน้านั้น เมื่อ พ.ศ.2487 อำนาจของจอมพล แปลก พิบูลสงครามได้เริ่มเสื่อมถอยลง หลังจากลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี แต่ พ.อ.สฤษดิ์ ธนะรัชต์ กลับเติบโตขึ้นโดยได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 1 รักษาพระองค์ (ร.1 รอ.) ซึ่งเป็นหน่วยกำลังสำคัญ

**ผู้นำสามเส้า**
พ.ศ. 2490 คณะนายทหารนำโดย พล.ท. ผิน ชุณหะวัณ รัฐประหารโค่นรัฐบาลพล.ร.ต. ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ พ.อ. สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เข้าร่วมคณะรัฐประหาร เป็นการกลับคืนสู่อำนาจอีกครั้งหนึ่งของจอมพล แปลก พิบูลสงคราม อย่างไรก็ดี หลังเหตุการณ์กบฏแมนฮัตตันเหตุการณ์การเมืองหลังจากนั้นเป็น " การเมืองสามเส้า " โดยผู้มีอำนาจสูงสุดในเวลานั้นสามคน ได้แก่ จอมพล แปลก , พล.ท. สฤษดิ์(ยศในขณะนั้น) , พล.ต.ท. เผ่า(ยศในขณะนั้น) 
จอมพล แปลก วางตัวให้สฤษดิ์และเผ่าคานอำนาจกัน
สฤษดิ์ไต่เต้าขึ้นมาจากกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ (ร.1 รอ.) จากนั้นเขาค่อย ๆ สะสมฐานอำนาจในกองทัพ จากนั้นเมื่อจอมพลผิน ชุณหะวัณ สละตำแหน่งผบ.ทบ.(ผู้บัญชาการทหารบก) ในปี พ.ศ. 2497 เขาเป็นผู้เข้ารับตำแหน่งแทน เขาเข้าคุมสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลและดำรงตำแหน่งในคณะกรรมการบริหารขององค์การทหารผ่านศึก และดำรงตำแหน่งในบริษัทต่าง ๆ ไม่ต่ำกว่า 22 บริษัท โดยสฤษดิ์มักจะอ้างการใช้เงินในราชการลับ เบิกจ่ายเงินจากราชการเข้ากระเป๋าตัวเองเป็นจำนวนมาก โดยกลุ่มของสฤษดิ์ ที่เรียกว่า " กลุ่มสี่เสาเทเวศร์ " ประกอบด้วย จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ , พล.ท. ถนอม กิตติขจร, พล.ท. ประภาส จารุเสถียร เป็นต้น 
เหตุการณ์ที่เป็นจุดเปลี่ยนของการเมืองสามเส้าคือความชอบธรรมของ จอมพล แปลก ที่พยายามดำเนินนโยบายเข้ากับสหรัฐฯ และอาศัยฐานมวลชนเสื่อมลงจากการเลือกตั้งปี พ.ศ. 2500

นับแต่รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ.2490นั้น ตำแหน่งของ พ.อ.สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ก็ก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว และในวันปีใหม่ในปี พ.ศ. 2491 ได้รับพระราชทานยศ "พลตรี" ดำรงตำแหน่งแม่ทัพกองทัพที่ 1 และรักษาการผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 1 (มทบ.1) ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการกองพลที่ 1 เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491  ผลงานที่สร้างชื่อคือการเป็นหัวหน้าปราบกบฏวังหลวงเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492  จากนั้นก็ได้รับการเลื่อนยศเป็นพลโท เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2493  ต่อด้วยการก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งแม่ทัพภาคที่ 1 เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม ปีเดียวกัน  จากนั้นในวันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ.2494 ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง ผู้ช่วยผบ.ทบ. แทน พล.ท. เดช เดชประดิยุทธ ที่ขยับไปดำรงตำแหน่ง รอง ผบ.ทบ.  ได้ครองตำแหน่งรอง ผบ.ทบ. แทน พล.ท. เดช ประดิยุทธ ที่ขยับไปดำรงตำแหน่ง เสนาธิการกลาโหม  รั้งยศพลเอก เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ.2495  โดยก่อนหน้านั้นในวันที่ 16 เมษายน พ.ศ.2495 พล.อ. สฤษดิ์ขณะมียศเป็น" พลโท "ได้รับพระราชทานยศเป็น พลเรือโท และ พลอากาศโท 
ต่อมาในวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2497 พล.อ. สฤษดิ์ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้บัญชาการทหารบก  ในวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2498 พล.อ.สฤษดิ์ได้รับพระราชทานยศ พลเรือเอก และ พลอากาศเอก 
ต่อมาในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2499 พล.อ. สฤษดิ์ ได้รับพระราชทานยศ"จอมพล"  พร้อมกับ พล.ร.อ. หลวงยุทธศาสตร์โกศล
ในวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2500 จอมพล สฤษดิ์ในฐานะ ผู้บัญชาการทหารบก ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง ผู้บัญชาการทหารสูงสุด  เป็นคนแรก
ต่อมาในวันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 จอมพลสฤษดิ์ได้รับพระราชทานยศ จอมพลเรือ และ จอมพลอากาศ พร้อมกับ พล.อ. ถนอม กิตติขจร ที่ได้รับพระราชทานยศ พลเรือเอกและพลอากาศเอก 
ในวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2502 จอมพล สฤษดิ์ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งรักษาราชการแทน อธิบดีกรมตำรวจ แทน พล.ต.อ. ไสว ไสวแสนยากร  กระทั่งวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ.2504 จอมพล สฤษดิ์ ได้รับพระราชทานยศ "พลตำรวจเอก"และได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็น นายตำรวจราชสำนักพิเศษ ในวันเดียวกัน

**บทบาททางการเมือง**
ในยุคของรัฐบาลจอมพล แปลก พิบูลสงคราม พล.อ. สฤษดิ์ ธนะรัชต์ได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม และเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
ในวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ.2500 ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม อันเป็นรัฐบาลชุดสุดท้ายของจอมพล แปลก พิบูลสงคราม แต่หลังจากนั้น 10 วันก็ลาออก สาเหตุเกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2500 มีการเดินประท้วงของประชาชนจำนวนมากเรียกร้องให้จอมพล แปลก พิบูลสงครามและพล.ต.อ.เผ่า ศรียานนท์ อธิบดีกรมตำรวจ ลาออก เมื่อสถานการณ์ลุกลาม จอมพล ป. พิบูลสงคราม ได้แต่งตั้งให้จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์เป็นผู้บัญชาการ 3 เหล่าทัพ เพื่อควบคุมสถานการณ์ แต่จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ สั่งไม่ให้ทหารทำอันตรายประชาชนที่เดินขบวนชุมนุมประท้วง และเป็นผู้นำประชาชนเข้าพบจอมพล แปลก ที่ทำเนียบทำให้กลายเป็นขวัญใจของประชาชนทันที จนได้รับฉายาในตอนนั้นว่า " วีรบุรุษมัฆวานฯ " จากเหตุการณ์ดังกล่าว และเห็นว่ารัฐบาลจอมพล แปลก พิบูลสงคราม หมดขาดความชอบธรรมในการปกครองบ้านเมืองแล้ว จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ จึงประกาศลาออกจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม คงเหลือแต่ตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบกเพียงอย่างเดียว
วันที่ 13 กันยายน พ.ศ.2500 จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ และคณะทหารยื่นคำขาดต่อจอมพล แปลก พิบูลสงคราม ให้รัฐบาลลาออก เขาพูดผ่านวิทยุยานเกราะถึงผู้ชุมนุมในเหตุการณ์นี้ โดยมีประโยคว่า " พบกันใหม่เมื่อชาติต้องการ " วันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2500 ประชาชนพากันลุกฮือเดินขบวนบุกเข้าทำเนียบรัฐบาล เมื่อไม่พบจอมพล ป. พิบูลสงคราม จึงพากันไปบ้านจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในขณะที่รัฐบาลจอมพล แปลก พิบูลสงคราม  ก็กำลังเตรียมจับกุมจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในข้อหากบฏ แต่ไม่ทันในคืนวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2500 จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ นำกำลังรัฐประหารรัฐบาล แล้วตั้งพจน์ สารสินขึ้นมาเป็นนายกรัฐมนตรี หลังจากรัฐบาลพจน์ สารสิน จัดการเลือกตั้งเป็นที่เรียบร้อย พล.ท.ถนอม กิตติขจร ก็รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2501 แต่กาลต่อมา ได้เกิดความวุ่นวายจากความขัดแย้งระหว่างสมาชิกพรรคที่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกับรัฐมนตรีขึ้นในรัฐบาล พล.ท.ถนอม กิตติขจร และพล.ท.ถนอม ก็ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์จึงเดินทางกลับจากต่างประเทศแล้วร่วมมือกับ พล.ท.ถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรี ยึดอำนาจรัฐบาลตนเอง โดยในวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2501 จอมพล สฤษดิ์ อาศัยอำนาจหัวหน้าคณะปฏิวัติสั่งประหารชีวิตประชาชน 6 ราย จอมพล สฤษดิ์ ยังอาศัยอำนาจตามมาตรา 17 ประหารชีวิตประชาชนอีก 5 ราย

**นายกรัฐมนตรี**
จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เข้าดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 หลังรัฐประหารรัฐบาลจอมพล ถนอม กิตติขจร 
ระหว่างดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ประกาศยกเลิกสถาบันทางการเมืองต่าง ๆ เช่น พรรคการเมือง โดยกล่าวว่า " ข้าพเจ้าขอรับผิดชอบแต่เพียงผู้เดียว " นโยบาย ได้แก่ 
# การออกกฎหมายเลิกการเสพและจำหน่ายฝิ่น 
# กฎหมายปราบปรามพวกนักเลง อันธพาล 
# กฎหมายปราบปรามการค้าประเวณี 
# ตลอดจนการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 
มีการทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศฉบับที่ 1 ( พ.ศ. 2504 – พ.ศ. 2509 ) มีการสร้างสาธารณูปโภคสำคัญ เช่น ไฟฟ้า, ประปา, ถนน ให้กระจายไปทั่วทั้งในเมืองและชนบท ซึ่งเรียกว่า "น้ำไหล ไฟสว่าง ทางสะดวก" 
รูปแบบการบริหารราชการแผ่นดินของเขา คือ ใช้มาตรการเบ็ดเสร็จเพื่อให้เกิดความสงบเรียบร้อยของประเทศ เช่น ประหารชีวิตเจ้าของบ้านทันทีหลังบ้านใดเกิดเพลิงไหม้ เพราะถือว่าเป็นการก่อความไม่สงบ การใช้ "รัฐธรรมนูญมาตรา 17" การปราบปรามการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์ เป็นต้น ทั้งเป็นผู้รื้อฟื้นพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์ เช่น 
# จัดงานเฉลิมฉลองวันพระราชสมภพ
# การสวนสนามของทหารรักษาพระองค์
# การประดับไฟบนถนนราชดำเนินในวันเฉลิมพระชนมพรรษา 
ในสมัยจอมพล สฤษดิ์ ได้ประกาศนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยว สฤษดิ์ ได้มีความเห็นในการพัฒนาประเทศไทยให้มีภาพลักษณ์ในการท่องเที่ยวเหมือนบราซิลและอาร์เจนตินา โดยมีแผนการพัฒนาเมืองพัทยาให้เป็นเมืองพักผ่อนตากอากาศเหมือนบัวโนสไอเรส และพัฒนากรุงเทพมหานครให้เหมือนรีโอเดจาเนโร ในระหว่างนั้นอเมริกาเข้ามาสร้างฐานทัพในไทย ทำให้ทั้งสองเมืองดังกล่าวกลายเป็นแหล่งพักผ่อนของทหารอเมริกัน และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทย
นอกจากนี้แล้ว ระหว่างดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ประเทศไทยได้เกิดมีกรณีพิพาทกับประเทศกัมพูชา เพื่อนบ้าน ในกรณีปราสาทเขาพระวิหาร ซึ่งก่อนหน้านั้นมีการเรี่ยไรเงินบริจาคจากประชาชนชาวไทยคนละ 1 บาท เพื่อเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีในศาลโลก
ส่วนในด้านอื่นๆ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้นำการเปลี่ยนแปลงมาสู่ประเทศไทยเป็นอย่างมากในช่วง พ.ศ. 2500 อาทิ เช่น การนำนวัตกรรมสมัยใหม่มาใช้และนำความเจริญกระจายสู่ชนบท เช่นการนำรถตุ๊กๆเข้ามาทดลองใช้ในประเทศไทยเป็นครั้งแรก โดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรี ได้มีคำสั่งให้ประกาศห้ามใช้รถสามล้อวิ่งในถนนสายต่างๆ โดยการยกเลิกการจดทะเบียนจักรยานสามล้อและจักรยานสามล้อส่วนบุคคลที่ใช้ในจังหวัดพระนครและธนบุรี ทั้งนี้ก็ด้วยเหตุผลเกี่ยวกับปัญหาการจราจร ปัญหาทางสังคมอันเนื่องมาจากการอพยพของคนต่างจังหวัดเข้ามาประกอบอาชีพนี้และปัญหาความสะอาดเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง นอกจากนี้จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ยังได้นำหลักการฝึกบุคคลท่ามือเปล่า (Without Weapon) จากการฝึกของกองทัพสหรัฐมาใช้ในกองทัพไทยเป็นครั้งแรก อันได้แก่ ท่าตรง, ตามระเบียบ พัก และต่อมาได้นำมาใช้ในองต์กรต่างๆอาทิ โรงเรียน องค์กรต่างๆ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยและฝึกความมีวินัยตามโนบายในขณะนั้น

**กรณีพิพาทมรดก**
หนึ่งเดือนหลังจากที่จอมพลสฤษดิ์ถึงแก่อสัญกรรมแล้ว ทายาททั้งหลายต่างก็เริ่มวิวาทแก่งแย่งทรัพย์มรดกมหาศาลของนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2507 บุตรทั้ง 7 คนของจอมพล สฤษดิ์ได้ฟ้องท่านผู้หญิงวิจิตรา ธนะรัชต์ ที่พยายามจะตัดสิทธิในส่วนแบ่งอันถูกต้องของทายาท
เนื่องจากเป็นเรื่องอื้อฉาวมาก ประชาชนจึงต่างให้ความสนใจเป็นอย่างยิ่งในคดีนี้และสื่อมวลชนก็ยกให้เป็นคดีที่อื้อฉาวที่สุดในเมืองไทย การที่ประชาชนให้ความสนใจในการพิจารณาคดีนี้ จึงเป็นการบังคับให้รัฐบาลจอมพลถนอมต้องเข้าแทรกแซงและสอบสวนเบื้องหลังความมั่งคั่งของจอมพลสฤษดิ์
ได้มีการเปิดพินัยกรรมของจอมพลสฤษดิ์ที่บ้านของจอมพลถนอม ต่อหน้าทนายความและนายทหารคนสำคัญ ๆ ที่เป็นผู้ใกล้ชิดจอมพลสฤษดิ์ ตัวพินัยกรรมเองลงวันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 หลังจากจอมพลสฤษดิ์ได้ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีเพียงเล็กน้อย ข้อสำคัญในพินัยกรรมกล่าวว่าทรัพย์สินทั้งหมดของจอมพลสฤษดิ์ให้ตกแก่ท่านผู้หญิงวิจิตรา ธนะรัชต์แต่เพียงผู้เดียว โดยมีข้อแม้ว่าท่านผู้หญิงต้องให้ลูกเลี้ยง คือ
# พ.ต. เศรษฐา ธนะรัชต์
# ร.ท. สมชาย ธนะรัชต์
คนละ 1 ล้านบาท พร้อมทั้งบ้านหนึ่งหลังที่เหมาะสมกับฐานะของบุคคลทั้งสอง อย่างไรก็ตาม จะเป็นไปตามเงื่อนไขนี้ก็ต่อเมื่อทรัพย์สินทั้งหมดที่เป็นเงินสดมีมากกว่า 10 ล้านบาท นอกจากนี้ที่นาของจอมพลสฤษดิ์จะต้องแบ่งให้แก่บุตรชายคนโตทั้งสองคนจำนวนเท่า ๆ กัน
โจทก์ร้องเรียนว่าจอมพลสฤษดิ์ได้เขียนพินัยกรรมขึ้นอีกฉบับหนึ่งซึ่งถูกท่านผู้หญิงวิจิตรา ธนะรัชต์ ทำลายไปแล้วหลังจากที่เข้าบุกบ้านส่วนตัวของจอมพลสฤษดิ์ในค่ายกองพลที่ 1 บุตรชายทั้งสองกล่าวหาท่านผู้หญิงวิจิตราว่าได้พยายามจะรวบรวมทรัพย์สินทั้งหมดของจอมพลสฤษดิ์ไว้โดยอ้างว่ามีเงินจำนวนถึง 2,874,009,794 บาท รวมกันอสังหาริมทรัพย์อีกมากมายที่ไม่สามารถจะประมาณได้ ตรงกันข้ามท่านผู้หญิงวิจิตรากลับกล่าวว่าตนรู้เพียงว่ามีเงินเพียง 12 ล้านบาทเท่านั้น
ขณะที่รอคอยผลการตัดสินจากศาล บุตรของจอมพลสฤษดิ์ก็ได้ร้องเรียนจอมพลถนอมให้ใช้อำนาจพิเศษตามมาตรา 17 แห่งธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พ.ศ.  2502 ในการสอบสวนเรื่องราวนี้ทั้งหมด หลังจากที่พิจารณาอย่างคร่าวๆ แล้ว รัฐบาลรู้สึกว่าหากมิได้ลงมือกระทำการอย่างรวดเร็วแล้ว ก็จะทำให้ฐานะของรัฐบาลไม่ดีในสายตาของประชาชน ดังนั้นเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2507 จอมพล ถนอม จึงออกประกาศว่าตนจะได้นำมาตรา 17 มาใช้ในการยึดทรัพย์จอมพลสฤษดิ์และตั้งคณะกรรมการสอบสวนขอบข่ายการฉ้อราษฎร์บังหลวงของจอมพลสฤษดิ์
จากรายงานของคณะกรรมการคณะนี้ ปรากฏว่าจอมพล สฤษดิ์ได้ใช้เงินแผ่นดินเพื่อเลี้ยงดูนางบำเรอและลงทุนในธุรกิจ เงินผลประโยชน์ที่สำคัญ ๆ 3 แหล่งที่รัฐบาลสนใจคือ 
# เงินงบประมาณ 394 ล้านบาท ที่เป็นเงินสืบราชการลับของสำนักนายกรัฐมนตรี 
# เงิน 240 ล้านบาท จากกองสลากกินแบ่งรัฐบาล 
# เงินประมาณ 100 ล้านบาท ซึ่งควรที่จะให้แก่กองทัพบกซึ่งได้เปอร์เซนต์จากการขายสลากกินแบ่ง
ในระหว่างการสอบสวน อธิบดีกรมทะเบียนการค้าเปิดเผยว่า จอมพลสฤษดิ์และท่านผู้หญิงวิจิตรามีผลประโยชน์จากบริษัทต่าง ๆ ถึง 45 แห่ง การถือหุ้นที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งก็คือในบริษัทกรุงเทพกระสอบป่าน ซึ่งมีมูลค่ามากกว่า 20 ล้านบาท ต่อมาสมาชิกผู้หนึ่งในคณะกรรมการบริษัทได้ให้ปากคำว่า หุ้นส่วนเหล่านี้ได้โอนไปให้น้องชายจอมพลสฤษดิ์สองคน ซึ่งทั้งนี้ก็หมายความว่า จอมพลสฤษดิ์ได้ผลประโยชน์มหาศาลจากอุตสาหกรรมข้าว ซึ่งกฎหมายบังคับให้ซื้อกระสอบป่านจากบริษัทนี้ นอกจากจำนวนหุ้นและบัญชีเงินฝากในธนาคารจำนวนมากมายแล้ว จอมพลสฤษดิ์ยังมีที่ดินอีกจำนวนมหาศาล ดังที่อธิบดีกรมที่ดินกล่าวว่า จอมพลสฤษดิ์มีที่ดินมากกว่า 20,000 ไร่ในต่างจังหวัด และที่ดินอีกนับแปลงไม่ถ้วนทั้งในและทั่วพระนคร ส่วนเงินสดที่เก็บไว้ในธนาคารต่างๆ นั้น จอมพลสฤษดิ์มีอยู่ประมาณ 410 ล้านบาท ซึ่งถูกยึดไว้เพื่อพิจารณาว่าเงินส่วนใดเป็นของรัฐบาลหรือไม่
ในที่สุดศาลก็ได้พิจารณาคดีวิวาทเกี่ยวกับทรัพย์สินของจอมพลสฤษดิ์ตามคำพิพากษาเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม พ.ศ. 2507 ศาลแนะนำให้ประนีประนอมกันโดยที่ให้ท่านผู้หญิงวิจิตราและพันโทเศรษฐาเป็นผู้จัดการมรดกร่วมกัน และให้ตกลงกันเองต่อเมื่อปรากฏผลขั้นสุดท้ายของการสอบสวนของรัฐบาลแล้ว

**เกียรติยศและรางวัลที่ได้รับ**

**ยศทหารและตำรวจ**
 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2472 : นายร้อยตรี- 1 เมษายน พ.ศ. 2477 : นายร้อยโท- 1 เมษายน พ.ศ. 2478 : นายร้อยเอก- 1 เมษายน พ.ศ. 2483 : นายพันตรี- 15 กันยายน พ.ศ. 2486 : นายพันโท- 1 เมษายน พ.ศ. 2488 : นายพันเอก- 1 มกราคม พ.ศ. 2491 : พลตรี - 1 เมษายน พ.ศ. 2493 : พลโท- 16 เมษายน พ.ศ. 2495 : พลเรือโท, พลอากาศโท- 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2495 : พลเอก- 4 มีนาคม พ.ศ. 2498 : พลเรือเอก, พลอากาศเอก- 1 มกราคม พ.ศ. 2499 : จอมพล- 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 : จอมพลเรือ, จอมพลอากาศ- 27 ตุลาคม พ.ศ. 2505 : พลตำรวจเอก 
จอมพล จอมพลเรือ จอมพลอากาศ พลตำรวจเอก สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้รับพระราชทานยศ "นายกองใหญ่" ในฐานะนายกรัฐมนตรีและมีฐานะเป็นประธานกรรมการและผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดน เมื่อวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2503

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์**
จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย**
 พ.ศ. 2500 –  80px เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ

**ต่างประเทศ **
 สหรัฐ :
** พ.ศ. 2497 – 80px ลีเจียนออฟเมอริต ชั้นผู้บังคับบัญชา- ราชอาณาจักรลาว :
** พ.ศ. 2498 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระบรมรูป ชั้นที่ 1
** พ.ศ. 2499 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ล้านช้างร่มขาว ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์- กัมพูชา : 
** พ.ศ. 2498 – 80x80px เครื่องอิสริยยศลำดับสหไมตรี ชั้นที่ 1 มหาเสรีวัฒน์- อิตาลี :
** พ.ศ. 2498 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสาธารณรัฐอิตาลี ชั้นที่ 1 มหาอัศวิน- โปรตุเกส :
** พ.ศ. 2503 – 80px เครื่องเสนาอิสริยาภรณ์เอวิซ ชั้นที่ 1- เยอรมนีตะวันตก :
** พ.ศ. 2503 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์- รัฐสเปน :
** พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณฝ่ายทหาร ชั้นที่ 1- บราซิล :
** พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ดาวกางเขนใต้ ชั้นที่ 1- เนเธอร์แลนด์ :
** พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตเนเธอร์แลนด์ ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์- ลักเซมเบิร์ก :
** พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎโอ๊ก ชั้นที่ 1 มหากางเขน- เบลเยียม :
** พ.ศ. 2504 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอล ชั้นที่ 1- อาร์เจนตินา :
** พ.ศ. 2505 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์นายพลซาน มาร์ติน ผู้ปลดปล่อย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์- ฟิลิปปินส์ :
** พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ซิกาตูนา ชั้นที่ 1 สายสร้อย- ญี่ปุ่น :
** พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1- ไต้หวัน :
** พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ดาราอันสุกสกาว ชั้นที่ 1 (ชั้นสายสะพายชั้นพิเศษ)- ราชอาณาจักรกรีซ :
** พ.ศ. 2506 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์จอร์จที่ 1 ชั้นที่ 1- ปากีสถาน :
** พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์แห่งปากีสถาน- เดนมาร์ก :
** พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์- เกาหลีใต้ :
** พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณฝ่ายทหาร ชั้นที่ 1 ประดับดาวทอง- นครรัฐวาติกัน :
** พ.ศ. ไม่ปรากฏ – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์ปิอุสที่ 9 ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์

**อ้างอิง**
 สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี คณะรัฐมนตรี คณะที่ 29 : 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 - 8 ธันวาคม พ.ศ. 2506  Link date=2006-10-13 

**แหล่งข้อมูลอื่น**
2506

หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดพระนคร 
หมวดหมู่:บุคคลจากกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตพระนคร 
หมวดหมู่:นักการเมืองไทย
หมวดหมู่:นายกรัฐมนตรีไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีไทยที่ไม่ได้ประจำกระทรวง
หมวดหมู่:นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:อธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
หมวดหมู่:ผู้บัญชาการทหารสูงสุดไทย
หมวดหมู่:ผู้บัญชาการทหารบกของกองทัพไทย
หมวดหมู่:ผู้นำในสงครามเย็น
หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:จอมพลชาวไทย
หมวดหมู่:จอมพลเรือชาวไทย
หมวดหมู่:จอมพลอากาศชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายลาว
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
หมวดหมู่:พรรคชาติสังคม
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากภาวะไตล้มเหลว
หมวดหมู่:ผู้นำที่ได้อำนาจจากรัฐประหาร
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:นายกสภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
หมวดหมู่:ผู้นำที่ได้อำนาจจากรัฐประหาร
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ส.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญชัยสมรภูมิ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญราชการชายแดน
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ภ.ป.ร.1
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย พ.ศ. 2475–2516
หมวดหมู่:บุคคลในสงครามเวียดนาม
หมวดหมู่:หัวหน้าพรรคการเมืองในประเทศไทย
หมวดหมู่:นายกสภามหาวิทยาลัยศิลปากร