オーニソガラム属

オーニソガラム属（オーニソガラムぞく、学：Ornithogalum）は、キジカクシ科ツルボ亜科に分類される属の一つ。日本では有毒のオオアマナ（O. umbellatum）が栽培されている。オーニソガルム属、オルニトガルム属とも呼ばれる。和名はオオアマナ属。英名のスター・オブ・ベツレヘムは、本属全体の植物を指した英名。

**概要**
北欧を除くヨーロッパ州、中東地域、中央アジア、北アフリカ、南アフリカ、シエラレオネが原産地及び自生地の球根植物で、西オーストラリア州、北欧、アイルランド、アメリカ、カナダに帰化している。花色は白色が基本だが、タイリンオオアマナ（O. dubium）の様に橙色の花を咲かせる種も確認されている。花序は単頂花序となる種と、カマシア属の様に穂状花序となる種がある。単頂花序となる種の花茎の長さは葉の長さの半分程度の長さになる。いずれの種も雄蕊が六本あり、中心部に雌蕊が付いている雌雄異花である。花は外花被3枚、内花被3枚の同花被花で、葉はヒガンバナの様な葉を持つ種と、クンシランの様な葉が持つ種がある。草丈は凡そ10～20㎝まで成長する。果実は蒴果で、熟すと内部の黒い種子が見えるようになる。球根は鱗茎で、薄皮に覆われる。いずれの種も有毒であり、特にオオアマナは、アマナとの誤食事故の例もある。

**栽培方法**
球根植物なので、保水力の良い土壌以外ならどんな環境でも成育する。花期は4～5月頃。植え付けは9～10月に行う。性質が極めて剛健なので地植えの場合、水やりを行う必要はほぼない。また、凍害の影響もほとんど受けないほど耐寒性にも優れる。植え付けは土から1cm程度の深さに植えこむと良い。分球で繁殖させる。花言葉は「純粋」「清純」「潔白」「才能」などがある。

**名称について**
属名Ornithogalumの由来は、Ornithos「鳥」＋Gala「乳」の合成語である。英名スター・オブ・ベツレヘムの由来は6花弁の花が六芒星を髣髴とさせる事から。

**下位分類（普及種）**
オーニソガラム属は100種類以上が認められるが栽培されるのはせいぜい下記の種程度である。ごく一部種はケープバブルとして親しまれる。

**栽培される種**
 オオアマナ【大甘菜】
　（Ornithogalum umbellatum）
北欧を除くヨーロッパが原産地のアマナと草姿が似たオーニソガラム属の中で最も有名な種。花色は白色で、単頂花序。葉は15㎝程度で細く革状で光沢を持ち、先は鈍い。野生化では群生することが多い。温帯を中心に帰化、野生化している。花言葉は「無垢」「純粋」「才能」。英名はグラスリリー、イレブンオクロック・レディー、ナップアットヌーン。種小名は「散形花序の」という意味。- コモチカイソウ　【子持ち海葱】
　（Ornithogalum caudatum）
花は総状花序で、花弁の中心に緑色の筋が入る。草姿は全体的にヒアシンスに似る。種小名は「尾形の」という意味がある。英名はジャーマンオニオン。- タイリンオオアマナ【大輪大甘菜】
　（Ornithogalum dubium）
花序は総状花序で花色は橙色で、中心部は深緑色をしている。草姿はクンシランに似る。原産地は南アフリカ共和国のケープ州である。葉は扁平した形状をしており、長さは10～30㎝ほどとなる。花期は4～6月頃で花言葉は「純粋」「潔白」がある。英名はサン・スターで、種小名の意味は「疑わしい」という意味である。- オーニソガルム・サウンデルシアエ
　（Ornithogalum saundersiae）
別名はオーニソガルム・ミルクスターという。葉はハランに似て茎が目立つ。本属の中で最も大型の種で花茎の長さは100～150ｃｍ程度まで成長する。- オーニソガルム・ジュンシフォリウム
　（Ornithogalum juncifolium）
南アフリカ共和国のケープ州とムプランガ州に自生する。球根は鱗茎で、草姿はタマネギに似る。花は穂状花序である。丸々とした球根はケープバルブ（塊根植物）として親しまれる。夏は休眠期にあたる。

**その他の種**
 Ornithogalum abyssinicum Fresen.- Ornithogalum adseptentrionesvergentulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum aetfatense U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum alatum Turrill- Ornithogalum alpigenum Stapf- Ornithogalum amblyocarpum Zahar.- Ornithogalum amphibolum Zahar.- Ornithogalum anamurense Speta- Ornithogalum anatolicum Zahar.- Ornithogalum anguinum F.M.Leight. ex Oberm.- Ornithogalum annae-ameliae U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum apiculatum Zahar.- Ornithogalum arabicum L. – Star-of-BethlehemOrnithogalum arabicum- Ornithogalum arcuatum Steven- Ornithogalum arianum Lipsky in B.A.Fedtschenko & al.- Ornithogalum armeniacum Baker- Ornithogalum atticum Boiss. & Heldr.- Ornithogalum baeticum Boiss.- Ornithogalum balansae Boiss.- Ornithogalum baurii Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)- Ornithogalum benguellense Baker- Ornithogalum bicornutum F.M.Leight.- Ornithogalum boucheanum (Kunth) Asch.- Ornithogalum bourgaeanum Jord. & Fourr.- Ornithogalum britteniae F.M.Leight. ex Oberm.- Ornithogalum broteroi M.Laínz- Ornithogalum bungei Boiss.- Ornithogalum campanulatum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum candicans (Baker) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia candicans) – Summer Hyacinth, Cape Hyacinth- Ornithogalum capillaris J.M.Wood & M.S.Evans- Ornithogalum cernuum Baker in D.Oliver & auct. suc. (eds.)- Ornithogalum chetikianum Uysal- Ornithogalum chionophilum Holmboe- Ornithogalum ciliiferum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum collinum Guss.- Ornithogalum comosum L.- Ornithogalum concinnum Salisb.- Ornithogalum conicum Jacq.- Ornithogalum constrictum F.M.Leight.- Ornithogalum convallarioides H.Perrier- Ornithogalum corsicum Jord. & Fourr.- Ornithogalum corticatum Mart.-Azorín- Ornithogalum creticum Zahar.- Ornithogalum cuspidatum Bertol.- Ornithogalum decus-montium G.Will.- Ornithogalum deltoideum Baker- Ornithogalum demirizianum H.Malyer & Koyuncu- Ornithogalum diphyllum Baker- Ornithogalum divergens BoreauOrnithogalum divergens- Ornithogalum dolichopharynx U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum dregeanum Kunth- Ornithogalum dubium Houtt. – Sun Star- Ornithogalum esterhuyseniae Oberm.- Ornithogalum euxinum Speta- Ornithogalum exaratum Zahar.- Ornithogalum exscapum Ten.- Ornithogalum falcatum (G.J.Lewis) J.C.Manning & Goldblatt- Ornithogalum filicaule J.C.Manning & Goldblatt- Ornithogalum fimbriatum Willd.- Ornithogalum fimbrimarginatum F.M.Leight.- Ornithogalum fischerianum Krasch. in V.L.Komarov (ed.)- Ornithogalum fissurisedulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum flexuosum (Thunb.) U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum fuscescens Boiss. & Gaill. in P.E.Boissier- Ornithogalum gabrielianiae Agapova- Ornithogalum gambosanum Baker in D.Oliver & auct. suc. (eds.)- Ornithogalum geniculatum Oberm.- Ornithogalum gorenflotii (Moret) Speta- Ornithogalum graciliflorum K.Koch- Ornithogalum gracillimum R.E.Fr.- Ornithogalum graecum Zahar.- Ornithogalum graminifolium Thunb.- Ornithogalum gregorianum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum gussonei Ten.- Ornithogalum haalenbergense U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum hajastanum Agapova- Ornithogalum hallii Oberm.- Ornithogalum hispidulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum hispidum Hornem.- Ornithogalum hyrcanum Grossh.- Ornithogalum imereticum Sosn.- Ornithogalum immaculatum Speta- Ornithogalum improbum Speta- Ornithogalum inclusum F.M.Leight.- Ornithogalum iranicum Zahar.- Ornithogalum iraqense Feinbrun- Ornithogalum isauricum O.D.Düsen & Sümbül- Ornithogalum joschtiae Speta- Ornithogalum juncifolium Jacq.- Ornithogalum kuereanum Speta- Ornithogalum kurdicum Bornm.- Ornithogalum lanceolatum Labill.- Ornithogalum lebaense van Jaarsv.- Ornithogalum leeupoortense U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum libanoticum Boiss.- Ornithogalum maculatumOrnithogalum lithopsoides van Jaarsv.- Ornithogalum longicollum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum luschanii Stapf- Ornithogalum lychnite Speta- Ornithogalum macrum Speta- Ornithogalum maculatum Jacq. – Snake Flower
Ornithogalum narbonense
Ornithogalum nutans- Ornithogalum magnum Krasch. & Schischk. in V.L.Komarov (ed.)- Ornithogalum mater-familias U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum mekselinae Varol- Ornithogalum monophyllum Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)- Ornithogalum montanum Cirillo in M.Tenore- Ornithogalum multifolium Baker- Ornithogalum munzurense Speta- Ornithogalum mysum Speta- Ornithogalum nallihanense Y?ld. & Do?ru-Koca- Ornithogalum namaquanulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum nanodes F.M.Leight.- Ornithogalum narbonense L. – Pyramidal Star-of-Bethlehem- Ornithogalum navaschinii Agapova- Ornithogalum naviculum W.F.Barker ex Oberm.- Ornithogalum neopatersonia J.C.Manning & Goldblatt- Ornithogalum neurostegium Boiss. & Blanche in P.E.Boissier- Ornithogalum nivale Boiss.- Ornithogalum niveum Aiton- Ornithogalum nurdaniae Bagci & Savran- Ornithogalum nutans L. – Drooping Star-of-Bethlehem- Ornithogalum ocellatum Speta- Ornithogalum oligophyllum E.D.Clarke- Ornithogalum oreoides Zahar.- Ornithogalum orthophyllum Ten.- Ornithogalum ostrovicense F.K.Mey.- Ornithogalum paludosum Baker- Ornithogalum pamphylicum O.D.Düsen & Sümbül
Ornithogalum pyrenaicum- Ornithogalum pascheanum Speta- Ornithogalum pedicellare Boiss. & Kotschy in F.J.A.Unger & C.G.T.Kotschy- Ornithogalum perdurans A.P.Dold & S.A.Hammer- Ornithogalum persicum Hausskn. ex Bornm.- Ornithogalum pilosum L.f.- Ornithogalum polyphyllum Jacq.- Ornithogalum ponticum Zahar.- Ornithogalum princeps (Baker) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia princeps)- Ornithogalum pruinosum F.M.Leight.- Ornithogalum puberulum Oberm.- Ornithogalum pullatum F.M.Leight.- Ornithogalum pumilum Zahar.- Ornithogalum pycnanthum Wendelbo- Ornithogalum pyramidale L.- Ornithogalum pyrenaicum L. – Bath Asparagus, Prussian Asparagus, Spiked Star-of-Bethlehem
Ornithogalum thyrsoides- Ornithogalum refractum Kit. ex Schltdl. in C.L.von Willdenow- Ornithogalum regale (Hilliard & B.L.Burtt) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia regalis)- Ornithogalum reverchonii Lange in H.M.Willkomm- Ornithogalum rogersii Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)- Ornithogalum rossouwii U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum rotatum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum rupestre L.f.
Ornithoglaum viridiflorum- Ornithogalum samariae Zahar.- Ornithogalum sanandajense Maroofi- Ornithogalum sandrasicum Y?ld.- Ornithogalum sardienii van Jaarsv.- Ornithogalum saundersiae Baker – Giant Chincherinchee- Ornithogalum sephtonii Hilliard & B.L.Burtt- Ornithogalum sessiliflorum Desf.- Ornithogalum sigmoideum Freyn & Sint.- Ornithogalum sintenisii Freyn- Ornithogalum sorgerae Wittmann- Ornithogalum spetae Wittmann- Ornithogalum sphaerocarpum A.Kern.- Ornithogalum sphaerolobum Zahar.- Ornithogalum subcoriaceum L.Bolus- Ornithogalum sumbulianum O.D.Düsen & Deniz- Ornithogalum synadelphicum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum thermophilum F.M.Leight.- Ornithogalum thunbergii Kunth
Ornithogalum xanthochlorum- Ornithogalum thyrsoides Jacq. – Chincherinchee- Ornithogalum transcaucasicum Miscz. ex Grossh.- Ornithogalum trichophyllum Boiss.- Ornithogalum tropicale Baker- Ornithogalum uluense Speta- Ornithogalum umbellatum L. – Common Star-of-Bethlehem- Ornithogalum umbratile Tornad. & Garbari- Ornithogalum vasakii Speta- Ornithogalum verae U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies- Ornithogalum viridiflorum (I.Verd.) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia viridiflora)- Ornithogalum visianicum Tomm.- Ornithogalum wiedemannii Boiss.- Ornithogalum woronowii Krasch. in V.L.Komarov (ed.)- Ornithogalum xanthochlorum Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)- Ornithogalum zebrinellum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies

**出典 ==