Gramatika e Gjuhes Shqipe  

  
 Si ndahet gramatika e gjuhës  
 shqipe? 
 •  
 Gramatika e gjuhës shqipe ndahet në: 
 •  
 Fonetikë; 
 •  
 Leksikologji; 
 •  
 Sintaksë; 
 •  
 Morfologji;FonetikaFonetika  
 Tingujt e gjuhës shqipe 
 •  
 Gjuha shqipe ka  
 36 fonema, 7 fonema  
 zanore:  
 a, e, ë, i, o, u, y dhe  
 29 fonema  
 bashkëtingëllore:  
 b, c, ç, d, dh, f, g, gj,  
 h, j, k, l, ll, m, n, nj, p, q, r, rr, s, sh, t, th, v,  
 x, xh, z, zh.Klasifikimi i zanoreve 
 •  
 Zanoret e shqipes klasifikohen: 
 •  
 Sipas  
 vendit të ngritjes së gjuhës  
 drejt  
 qiellzës:  
 të përparme, qendrore  
 dhe  
 të  
 prapme; 
 •  
 Sipas  
 shkallës së ngritjes së gjuhës  
 drejt  
 qiellzës:  
 të hapura, gjysmë të hapura  
 dhe  
 të  
 mbyllura; 
 •  
 Sipas  
 pjesëmarrjes  
 ose  
 jo të buzëve:  
 të  
 buzorëzuara  
 dhe  
 të pabuzorëzuara.Klasifikimi i bashkëtingëlloreve 
 •  
 Bashkëtingëlloret e shqipes klasifikohen: 
 •  
 Sipas  
 mënyrës së formimit:  
 mbylltore,  
 shtegore, hundore, anësore  
 dhe  
 dridhëse; 
 •  
 Sipas  
 vendit të formimit:  
 buzore, dhëmbore,  
 alveolare, paraqiellzore, qiellzore; 
 •  
 Sipas  
 pjesëmarrjes së zërit  
 dhe  
 të zhurmës:  
 të shurdhta  
 ose  
 të pazëshme  
 dhe  
 të  
 zëshme.Diftongjet dhe grupet e  
 zanoreve 
 •  
 Dy zanore që shqiptohen si një rrokje e  
 vetme përbëjnë një  
 diftong. 
 •  
 Kur dy zanore që janë pranë njëra-  
 tjetrës shqiptohen secila si një rrokje  
 më vete, ato përbëjnë një  
 grup zanor.Rrokja 
 •  
 Rrokja është një grup fonemash  
 përqendrimi rreth një zanoreje. Rrokjet  
 janë  
 të hapura  
 kur mbarojnë  
 me  
 zanore  
 (u-ra)  
 dhe  
 të mbyllura  
 kur  
 mbarojnë  
 me bashkëtingëllore  
 (lis). 
 •  
 Një grup bashkëtingëlloresh pa zanore  
 nuk mund të formojë rrokje. Intonacioni 
 •  
 Ngritjet dhe uljet e zërit gjatë të folurit  
 quhen  
 intonacione. 
 •  
 Intonacioni mund të pësojë  
 modifikime  
 edhe në varësi nga  
 shprehja e emocioneve dhe e  
 ndjenjave të gëzimit, zemërimit,  
 admirimit, shpresës, dyshimit etj.Theksi i fjalës 
 •  
 Shqiptimi i një rrokjeje të fjalës me  
 forcë më të madhe se të tjerat quhet  
 theks 
 .  
 Rrokja që shqiptohet me forcë  
 më të madhe quhet  
 rrokje e theksuar,  
 të tjerat quhen  
 të patheksuara 
 .  
 Në  
 shqipen theksi mund të bjerë në njërën  
 ose në tjetrën rrokje të fjalës.Theksi i fjalisë 
 •  
 Në gjuhën shqipe gjymtyra e fjalisë që  
 duhet vënë në dukje shqiptohet më  
 fuqishëm dhe me ton më të lartë. 
 •  
 Në disa raste për të vënë në dukje një  
 fjalë që shpreh një emocion, përdoret  
 një theks  
 i dytë 
 ,  
 i cili mund të bjerë në  
 një rrokje tjetër të fjalës, jo në rrokjen  
 që bie theksi i fjalës: 
 E  
 mre 
 ku 
 ΄ 
 llueshme! E  
 pa 
 be 
 ΄ 
 sueshme!-  
 thërrisnin të pranishmit.FjalëformimiFjalëformimi  
 Forma dhe kuptimi i fjalës 
 •  
 Fjala është njësia themelore e fjalisë.  
 •  
 Të gjitha fjalët e një gjuhe përbëhen nga  
 forma  
 dhe  
 kuptimi 
 .  
 Forma  
 është tërësia e  
 tingujve në të folur ose e shkronjave në të  
 shkruar që ndërton fjalën. Forma e fjalës  
 lidhet me  
 kuptimin  
 e saj.  
 •  
 Një pjesë e fjalës është  
 e pandryshueshme  
 dhe quhet  
 temë e fjalës,  
 tjetra është  
 e  
 ndryshueshme  
 dhe quhet  
 mbaresë e fjalës.•  
 Fjala përbëhet nga  
 tema  
 dhe  
 mbaresa. 
 •  
 Tema  
 është ajo pjesë e fjalës që  
 mbetet pasi heqim mbaresën. Një  
 teme mund t’i shtohen  
 parashtesa  
 ose  
 prapashtesa 
 .  
 Në këtë rast ajo quhet  
 temë fjalëformuese. 
 •  
 Rrënja e fjalës  
 bart kuptimin kryesor të  
 fjalës. 
 •  
 Mbaresa  
 jep veçoritë gramatikore të  
 fjalës.Fjalët e parme dhe jo të parme 
 •  
 Fjalët në gjuhën shqipe janë  
 të parme  
 dhe  
 jo të parme 
 .  
 Fjala quhet e parme kur tema  
 është e njëjtë me rrënjën, p.sh.,  
 flutur-a 
 ,  
 këng-a  
 etj. Fjala quhet jo e parme kur është  
 formuar me  
 parashtesë  
 ose  
 prapashtesë 
 ,  
 ose të dyja bashkë, si dhe me mënyra të  
 tjera. Fjalët jo të parme janë:  
 të prejardhura  
 (flutur-o-j),  
 të