BangorAI/exl2-wiki-calibration-set-cy huggingface dataset:
Mae prosiectau ynni adnewyddadwy cymunedol yn rhoi mwy o reolaeth i gymunedau lleol dros gynhyrchu ynni. A all Ysgrifennydd y Cabinet ddweud wrth y Cynulliad sut y mae rhaglen ynni lleol Llywodraeth Cymru yn annog a chefnogi prosiectau o'r fath yn ne-ddwyrain Cymru ac mewn mannau eraill?
Mae Bil Cymru yn y Cyfnod Pwyllgor ar hyn o bryd yn Nhŷ'r Arglwyddi, ac ar ei ffurf bresennol, byddai'n datganoli pwerau cynllunio ynni i Gymru ar gyfer pob prosiect cynhyrchu hyd at 350 MW, ac mae hynny i'w groesawu oherwydd, yn wahanol i Neil Hamilton, rwy'n siŵr fod y ddau ohonom yn ymwybodol fod yna lawer iawn o gyfleoedd i economi de-ddwyrain Cymru a mannau eraill. Cyflwynwyd rhai gwelliannau yn Nhŷ'r Arglwyddi a fuasai'n galluogi Cymru i fwrw ymlaen â'r holl argymhellion yn 'Dyfodol Ynni Craffach i Gymru' y pedwerydd Cynulliad, a gynhyrchwyd gan bwyllgor yr amgylchedd. Byddai hyn yn caniatáu i'r Cynulliad ddeddfu ar bob agwedd ar gynhyrchu, trosglwyddo, dosbarthu a chyflenwi trydan, heblaw ynni niwclear. Fel y gwyddoch, Ysgrifennydd y Cabinet, yn aml dyma'r rhwystr i brosiectau bach, fod y trosglwyddwyr yn codi pris gwarthus o uchel ac yn lladd y prosiect. Felly, a fydd Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r gwelliannau ynni newydd hyn ym Mil Cymru?
Diolch. Ar hyn o bryd rydym yn gwerthuso ein strategaeth wastraff er mwyn sicrhau y rheolir adnoddau i gynhyrchu manteision cynaliadwy i Gymru. Rydym yn parhau i weithio mewn partneriaeth â'r diwydiant pecynnu a sefydliadau megis WRAP i hybu'r broses o optimeiddio pecynnu ac i gyfyngu arno lle bo hynny'n bosibl, waeth beth fo'r deunydd.
Ni welais y rhaglen, ond rwyf wedi darllen amdani heddiw, ac fe fyddwch yn ymwybodol fod Cymru yn bendant yn arwain ym maes ailgylchu. Pe baem yn aelod-wladwriaeth yn Ewrop, byddem yn bedwerydd drwy Ewrop, ond yn sicr, rydym ar y blaen yn y DU. O ran eich cwestiynau penodol ynglŷn â pholystyren, nid wyf yn hollol siŵr pam eich bod yn credu hynny, gan ein bod wedi gwneud rhywfaint o ddadansoddi data mewn perthynas â hyn, ac nid ystyrir polystyren yn un o'r prif gyfranwyr at sbwriel yng Nghymru, ac eithrio ar lefel leol iawn, ger eiddo sy'n darparu bwyd brys, er enghraifft. Siopau bwyd brys annibynnol sy'n tueddu i ddefnyddio'r pecynnau bwyd polystyren hyn - nid yw'n cael ei ddefnyddio lawer ledled Cymru. Fodd bynnag, ni ddylid croesawu unrhyw sbwriel, ac rwy'n fwy na pharod i edrych ar bethau eraill. Mewn perthynas ag ardoll ar bolystyren, unwaith eto, a fyddai pobl yn mynd - nid yw'r un fath â bag siopa - a fyddai pobl yn mynd â chynhwysyddion gyda nhw i gael eu bwyd? Felly, credaf fod angen i ni ystyried ymyriadau eraill cyn cyflwyno ardoll. Ond mae gennyf gryn ddiddordeb mewn deunydd pacio - wyddoch chi, cwpanau coffi untro. Rwy'n fwy na pharod i edrych ar yr hyn y gallwn ei wneud mewn perthynas â hyn, i edrych a oes angen i ni ddeddfu, ac unwaith eto, yn fy nghyfarfod yfory gydag Andrea Leadsom, mae hyn ar yr agenda.
Rwyf bellach wedi dod o hyd i'r ystadegau penodol sydd gennyf ynglŷn â pholystyren. Cynhaliwyd yr arolwg hwn gan Cadwch Gymru'n Daclus yn 2015-16, a gwelsant fod 5.2 y cant o sbwriel yn bolystyren, ond roedd y rhan fwyaf o hwnnw, 3.2 y cant, yn bolystyren arall - felly, nid deunydd pecynnu yn unig. Ond roedd 2 y cant yn eitemau bwyd brys. Rwy'n fwy na pharod i edrych ar ddeunydd pecynnu yn gyffredinol, a holl faes deunydd pecynnu, oherwydd wyddoch chi, pe gallem leihau deunydd pecynnu, credaf y byddai hynny'n helpu cymaint, ac er ein bod yn arwain o ran ailgylchu, gwyddom fod yna 50 y cant o wastraff bin du y gellid ei ailgylchu o hyd. Felly, mae angen i ni ystyried holl sbectrwm deunydd pecynnu yn y dyfodol.
A gaf fi ddiolch i Joyce Watson am ei hymateb? O ystyried ei fod dros bum mlynedd, nid yw'n nifer fawr iawn o ddamweiniau, ond mae pob damwain yn un yn ormod. Beth sy'n cael ei wneud gan y Comisiwn i leihau nifer y damweiniau ar yr ystâd?
Diolch. Yn 1991, lansiwyd ymgyrch y Rhuban Gwyn am y tro cyntaf gan grŵp o ddynion yng Nghanada wedi i 14 o fyfyriwr benywaidd gael eu saethu ym Mhrifysgol Montreal, gan ofyn i ddynion arwyddo addewid i beidio byth â chyflawni, goddef na chadw'n dawel am drais yn erbyn menywod. Yn 1996, mabwysiadwyd yr ymgyrch yn Ne Affrica, ac yn 1998 lansiodd Womankind y Diwrnod Rhuban Gwyn cyntaf yn y DU. Yn 1991, cydnabu'r Cenhedloedd Unedig 25 Tachwedd yn swyddogol fel Diwrnod Rhyngwladol Diddymu Trais yn erbyn Menywod, ac mae'r rhuban gwyn bellach yn symbol o obaith am fyd lle y gall menywod a merched fyw heb ofni trais. Mae gwisgo'r rhuban gwyn hwnnw yn ymwneud â herio derbynioldeb y trais hwnnw. Ers hynny, mae pob rhan o'r DU wedi mabwysiadu ymgyrch y Rhuban Gwyn, ac mae Cymru wedi chwarae rhan bwysig yn lledaenu'r neges honno, gan ymuno â'r mudiad byd-eang sy'n ceisio gwella sefyllfa menywod sy'n dioddef trais, ond hefyd yn y gobaith o leihau'r niferoedd sy'n dioddef.
Diolch. Idloes Owen. Dadorchuddiwyd plac er cof am Idloes Owen ar dŷ yng ngogledd Llandaf yn ddiweddar. Roedd hyn yn rhan o ddathliadau pen-blwydd yr opera cenedlaethol yn 70 oed eleni. Roedd Idloes Owen yn byw yn Heol yr Orsaf yng ngogledd Llandaf yn y 1940au. Fe oedd sylfaenydd, arweinydd a chynhyrchydd Opera Cenedlaethol Cymru. Fe hefyd oedd tiwtor cyntaf Syr Geraint Evans. Yn fab i löwr, gweithiodd yn y pwll glo ar ôl gadael ysgol yn 12 oed. Wedi salwch, a gyda chymorth y gymuned, llwyddodd i gael digon o arian fel ei fod yn gallu astudio cerdd ym Mhrifysgol Caerdydd. Yn cymryd rhan roedd Ysgol Glan Ceubal, Ysgol Gynradd y Ddraenen Wen ac Ysgol gyfun Glantaf. Mae'r teulu sy'n byw yn y tŷ nawr yn hapus iawn i arddangos y plac er cof am Idloes Owen.
Gan fod y cynnig wedi ei dderbyn, rwy'n falch o gyhoeddi y bydd y Llywydd yn cynnal y bleidlais gyntaf ar 25 Ionawr 2017. Bydd y Swyddfa Gyflwyno yn cysylltu â'r Aelodau gyda manylion ynglŷn â sut i gymryd rhan yn y bleidlais honno.
Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n rhaid i mi gyfaddef mai dryslyd yw'r ffordd orau o ddisgrifio'r olwg ar wynebau llawer o fy nghyd-Aelodau pan gyhoeddwyd y byddem yn cael dadl ar ddefnyddio data mawr mewn amaethyddiaeth, ond gallaf sicrhau'r Cynulliad nad canlyniad rhyw ysmaldod esoterig ar ran noddwyr y ddadl yw hyn. Mae goblygiadau ymarferol data mawr mewn ffermio yn enfawr. Mae amaethyddiaeth fanwl yn ymwneud ag arloesi, cynhyrchiant, meddalwedd a sgiliau. Nid rhyw brosiect technolegol di-nod mo hwn; mae'n mynd at wraidd rhai o'r heriau mwyaf sy'n ein hwynebu, fel caledi, diogelu'r cyflenwad bwyd a newid yn yr hinsawdd. Rydym yn cynhyrchu, dal, storio a phrosesu data ar gyflymder nas gwelwyd erioed o'r blaen. Honnodd Eric Schmidt, cyn Brif Swyddog Gweithredol Google, ein bod bellach yn cynhyrchu cymaint o wybodaeth bob deuddydd ag y crëwyd rhwng dechrau amser a'r flwyddyn 2003 - bob deuddydd. Mae cyfanswm y data sy'n cael ei ddal a'i storio gan ddiwydiant ledled y byd yn dyblu bob 14 i 15 mis. Rydym yn agosáu at y pwynt lle y gallwn godio bron bopeth a wnawn. Yr her ar gyfer ein cenhedlaeth ni a chenedlaethau'r dyfodol yw manteisio ar rym data mawr i wella ein bywydau - harneisio'r algorithm.
Diolch yn fawr iawn i Lee Waters am gyflwyno'r ddadl hon a sicrhau'r ddadl hon, a hefyd am ildio yma. Ond a fyddai'n cytuno hefyd, yn ei sylwadau agoriadol, fod hyn yn fater o gyfiawnder cymdeithasol yn ogystal? Gall amaethyddiaeth fanwl a'r cyfan sydd ynghlwm wrthi ddrysu pobl, ond mewn gwirionedd, nodwyd ei bod yn rhan o'r ateb i'r broblem o sut i fwydo poblogaeth yr amcangyfrifir y bydd yn tyfu - i 9.1 biliwn erbyn 2050. Nid dyma'r unig ateb, ond mae'n un o'r arfau sydd gennym ar gyfer bwydo'r boblogaeth gynyddol honno.
Mae cyfle enfawr i wneud hynny, ac fel rhywun, yn amlwg, sydd wedi cael ei arolygu'n rheolaidd, ar ôl bod yn ffermio ers 25 mlynedd, rwy'n gweld manteision ac anfanteision hynny gan fod y dirwedd yn wledd symudol, ac mae'r diffyg hyblygrwydd yn aml iawn sy'n gysylltiedig â chiplun o ddelwedd Google neu rywbeth y bydd arolygwyr yn dibynnu arno yn achosi problemau'n aml iawn. Ond mae lle i wella'r agwedd honno ar bethau hefyd. Rwy'n croesawu'r cynnig ger ein bron. Rwy'n credu y gallem fod wedi llenwi llawer mwy o amser yn edrych ar yr agwedd benodol hon, gan fy mod yn credu ei fod yn faes dilys y gall y Llywodraeth wneud gwahaniaeth mawr ynddo, maes y gall y diwydiant wneud gwahaniaeth mawr ynddo, a gall ein sectorau ymchwil a busnes hefyd gyflawni ar gyfer canrif sy'n argoeli i fod yn un gyffrous a deinamig ym maes cynhyrchu bwyd ac yn wir, o ran argaeledd technoleg newydd.
Rwy'n symud ymlaen mewn bywyd ar yr oedran tywysogaidd o 48, ac fel y mae fy meibion yn dweud wrthyf o hyd, dylwn gael fy rhoi allan i bori, cymaint felly fel eu bod yn fy nghadw'n ddigon pell oddi wrth y darn o offer data mawr diweddaraf sydd gennym, a elwir yn Scorpion, rhag y difrod y gallwn ei wneud ag ef. Ond mae'n bwynt pwysig, fod angen i ni addysgu a chaniatáu i bobl ddatblygu drwy'r diwydiant fel y gallant wneud defnydd o'r data hwn, oherwydd nid oes unrhyw bwynt eu cael os na allwch eu defnyddio.
Symudwn yn awr at eitem 7, sef dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar ardrethi busnes. Galwaf ar Russell George i gynnig y cynnig.
Megan Lawley: 'Helo, fy enw i yw Megan. Mae gennyf siop ddillad yn y Drenewydd. Rwyf newydd gael drafft o fy ardrethi newydd drwodd ar gyfer Ebrill 2017 ac maent wedi codi'n sylweddol. Rwyf bellach mewn sefyllfa lle y mae'n rhaid i mi benderfynu pa un a wyf yn symud i Swydd Amwythig, lle y buaswn yn cael rhyddhad llawn, neu a wyf am gau fy musnes. Buaswn yn gwerthfawrogi'n fawr pe bai Llywodraeth Cymru yn gallu cefnogi busnesau bach a helpu pobl fel fi ledled y wlad.' Alex Martin Jones: 'Roedd yna adegau pan oeddwn yn benthyca arian gan y teulu i dalu'r ardrethi busnes pan ddechreuais yn gyntaf, oherwydd ei fod yn dod yn weithredol ar unwaith. Mae gennych le i anadlu rhywfaint gyda'r bil TAW a phopeth, ond yr ardrethi busnes - bang! Dônt yn weithredol ar unwaith.' Chris Studt: 'Felly, os ydych newydd agor busnes, dylech fod ar gam lle rydych yn addurno'r lle. A ddylech chi fod yn talu ardrethi wrth addurno lle mewn gwirionedd? Ac a ddylid cael ychydig o amser i ymsefydlu er mwyn i chi allu cael y busnes ar ei draed?' Katia Fotiadou: 'Byddai wedi helpu pe baem wedi cael y tamaid bach hwnnw o ryddhad, yn enwedig yn ystod y chwe mis pan nad oeddem yn masnachu, gan nad oedd unrhyw arian yn dod i mewn. Dim ond arian yn mynd allan oedd yna. Ac eto, roedd rhaid i ni ddal i dalu bob mis, am chwe mis, hanner yr hyn rydym yn ei dalu'n rhent yma fel ardrethi busnes. Rwy'n meddwl y byddai ychydig o ostyngiad efallai am y flwyddyn gyntaf, neu am chwe mis, neu rywbeth felly'n gweithio yn ôl pob tebyg, ac yn annog pobl i sefydlu busnesau yn yr unedau gwag sydd dros y lle ym mhobman.'
Diolch yn fawr iawn. Galwaf yn awr ar Adam Price i gynnig gwelliant 2, a gyflwynwyd yn enw Rhun ap Iorwerth. Adam.
Rwy'n cytuno; roedd hwnnw'n fater a ddaeth i'n sylw. Rwy'n credu mai rhan o'r broblem yw bod yna ddryswch rhwng - . Nid yw'n broblem i Lywodraeth Cymru yma, ond y swyddfa brisio sy'n gosod y prisiad, yr awdurdod lleol sy'n casglu'r arian, ac yna mae Llywodraeth Cymru yn dosbarthu'r arian yn ganolog. Rwy'n credu nad yw busnesau'n deall hynny, a dyna ran o'r broblem. Nid cyfrifoldeb Llywodraeth Cymru yw hyn yn gyfan gwbl, ond dyna ran o'r broblem sy'n achosi llawer o'r dryswch, rwy'n credu.
Gyda'r gydnabyddiaeth honno, rwy'n meddwl efallai y byddai Russell George yn cydnabod bod y Ceidwadwyr wedi amcangyfrif yn llawer rhy isel y cymhlethdodau sy'n gysylltiedig ag adolygu ardrethi busnes i greu system fwy blaengar, ond dyna beth y mae'r Llywodraeth wedi ymrwymo i'w wneud, felly dyna rydym yn debygol o'i weld yn wir.
A gaf fi ofyn i'r Aelod a all gadarnhau, er bod y cyfraddau dyddiol ar gyfer parcio ym Merthyr yn £3.50, fod yna gyfradd barcio fisol o ddim ond £29 mewn gwirionedd, sy'n ostyngiad sylweddol i unrhyw un sy'n gorfod defnyddio'r meysydd parcio hynny'n rheolaidd?
Diolch yn fawr iawn, a galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, Mark Drakeford.
Diolch yn fawr iawn. Y cynnig yw derbyn y cynnig heb ei ddiwygio. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Diolch yn fawr. Felly, gohiriwn y pleidleisio o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.
Ar bwynt o drefn, Gadeirydd. Rwy'n newydd i'r lle hwn, felly nid wyf yn gwybod beth yw'r rheolau, ond a yw'n briodol i Weinidog yn Llywodraeth Cymru heclo ar ei eistedd Aelod o'r meinciau cefn sy'n ceisio cael eu clywed? A allech ddyfarnu ar hynny?
[Yn parhau.] - tra oedd yn Aelod o'r Cynulliad. A hoffech siarad, Weinidog? Mae gennych ddigon i'w ddweud wrth weiddi. Na? O'r gorau, iawn.
Fe wnaf barhau, gan fy mod yn credu y byddai'n wych pe bai'r rhai sy'n ennill y cyflogau uchaf a'r cyflogau isaf yn y sector cyhoeddus - pe bai eu cyflogau wedi'u cysylltu. Yn y ffordd honno, byddai Nick Bennett ac eraill sy'n rhoi codiadau cyflog i'w hunain yn gweld cyflogau'r bobl ar y cyflogau isaf yn y sefydliad yn cynyddu hefyd. Pe bai toriad cyflog ar y gwaelod, byddai toriad cyflog ar y brig hefyd. Nawr, byddwn yn annog y Cynulliad hwn a'r Llywodraeth i gefnogi cynnig Plaid Cymru ac ystyried cyflwyno Deddf cyflogau teg yn y dyfodol. Diolch yn fawr. Diolch.
Diolch. Galwaf ar Janet Finch-Saunders i gynnig gwelliannau 2, 3, 5 a 6 a gyflwynwyd yn enw Paul Davies.
Wel, roedd yna gydbwyllgor negodi'n arfer bodoli a oedd yn gosod y cyfyngiad. Cafodd ei ddiddymu gan y Llywodraeth Geidwadol yn San Steffan. A ydych yn gresynu hynny?
[Yn parhau.] - fod y bwlch rhwng y swyddogion a gaiff y cyflogau uchaf a'r gweithwyr a gaiff y cyflogau isaf mewn awdurdodau lleol ac mewn gwasanaethau cyhoeddus eraill yng Nghymru yn destun gofid, a dyna'r mater y dylem fod yn rhoi sylw iddo yma heddiw. Yn anffodus, nid yw'r cynnig ond yn canolbwyntio ar un agwedd ar y gwahaniaeth cyflog hwnnw, sef y berthynas â chyflog uwch swyddogion a phrif weithredwyr. Yn sicr mae yna broblem allweddol wrth edrych ar unrhyw gymhariaeth, ond yn sicr mae mynd i'r afael â chyflogau isel ymhlith rhai o'r gweithwyr hynny, menywod rhan-amser yn bennaf yn amlach na pheidio, yr un mor berthnasol yma -
Diolch, Gadeirydd. Rwy'n siŵr y bydd llawer ohonoch yn cofio'r mater a gododd yng nghyngor Caerffili ym mis Rhagfyr 2012, pan ddaeth yn amlwg fod prif swyddogion wedi bod yn rhan o'r gwaith o ddrafftio adroddiad a gyflwynwyd gerbron pwyllgor y cyngor yn argymell codiadau cyflog o fwy nag 20 y cant ar gyfer y prif weithredwr a phrif swyddogion eraill. Pe baech yn siarad â'r cannoedd o aelodau undeb llafur yng Nghaerffili a gynhaliodd streic hanner diwrnod, wrth gwrs eu bod yn ddig ynglŷn â maint y taliadau a argymhellwyd. Ond yr hyn a'u cynddeiriogodd mewn gwirionedd oedd bod hyn yn dilyn rhewi cyflogau holl staff arall yr awdurdod lleol am dair blynedd. Roedd hi'n dda bod ymgyrch yr undebau llafur yno wedi arwain at setliad cynnar yn yr anghydfod hwnnw. Roeddent yn gallu negodi cytundeb, a arweiniodd at gael gwared ar ran sylweddol o'r taliadau cyflog hynny, ond nid oedd hyn ond yn bosibl drwy barodrwydd y grŵp Llafur yng nghyngor Caerffili i ymgysylltu'n adeiladol â'r undebau llafur, proses a hwyluswyd gan gadeirydd pwyllgor craffu polisi ac adnoddau Caerffili ar y pryd, sydd erbyn hyn yn eistedd yn y Siambr hon fel yr Aelod Cynulliad dros Gaerffili. Dyna realiti'r hyn a ddigwyddodd, ac nid y fersiwn lurguniedig a roddwyd gan Blaid Cymru Caerffili mewn datganiadau i'r cyfryngau heddiw.
Wel, diolch i chi, Hefin, am yr ymyriad, ac ydw, rwy'n deall yn iawn fod dirprwy arweinydd Plaid Caerffili yn bresennol yn y cyfarfod hwnnw o bwyllgor cyflogau'r cyngor ar y pryd mewn gwirionedd - dyna y'i gelwid rwy'n meddwl - ac mae iddo wrthod cydnabod hynny o hyd neu hyd yn oed i ymddiheuro am hynny yn eithaf gwarthus, a dweud y gwir. Felly, iawn, gadewch i ni edrych ar y fframwaith cenedlaethol a fydd yn darparu cyfundrefn gyflogau uwch reolwyr sy'n cynnwys perfformiad y sefydliad fel dangosydd allweddol. Ond ni fydd rheoli cyflogau prif swyddogion ynddo'i hun yn cau'r bwlch. Dylem ddisgwyl i'r holl awdurdodau lleol a chyflogwyr eraill yn y sector cyhoeddus yng Nghymru dalu'r cyflog byw sylfaenol fan lleiaf i'w staff. Mae'r ddau welliant gan Jane Hutt yn cwmpasu'r gwasanaethau cyhoeddus datganoledig ehangach ac yn galw am broses o ddatblygu fframwaith cenedlaethol gyda phartneriaid cymdeithasol ar y cyd. Byddai un o'r partneriaid cymdeithasol allweddol hynny, yr undebau llafur sy'n cynrychioli mwyafrif y staff ym meysydd eraill y gwasanaethau cyhoeddus datganoledig, rwy'n sicr, yn croesawu unrhyw graffu sy'n ymestyn i feysydd eraill heblaw llywodraeth leol, megis addysg uwch ac addysg bellach, er enghraifft, lle rydym wedi gweld lefelau cyflog wedi cynyddu'n sylweddol i is-gangellorion ac ar yr un pryd, gwelsom gynnydd aruthrol yn nifer y staff ar gontractau dim oriau, yn ogystal â'r defnydd cynyddol o weithwyr asiantaeth.
Roeddwn eisiau ystyried rhai o'r sylwadau a wnaed. Rhaid i mi ddweud, yr unig reswm dros ei wneud oedd er mwyn bod yn boblogaidd. Dyna wleidyddiaeth Trump yn fy marn i. Wyddoch chi, pan edrychwch ar beth sy'n digwydd go iawn, yr hyn sy'n digwydd mewn gwirionedd yw bod yna wahaniaethau cyflog, ac mae yna gydnabyddiaeth fod angen gwahaniaethau cyflog, fod gwahaniaethau cyflog yn bodoli, a'n bod yn tueddu i gadw at y pethau hynny. Mewn gwirionedd, nid oes gennyf broblem o gwbl ynglŷn ag ysbryd y cynnig. Mae'n galw am dryloywder a thegwch wrth bennu cyflogau'r sector cyhoeddus ar gyfer uwch swyddogion, ac mae'n edrych yn benodol ar y bwlch rhwng y cyflogau uchaf a'r cyflogau isaf, ac er bod Plaid Cymru yn rhyw fath o geisio cymryd y clod am Ddeddf democratiaeth leol (Cymru), nid yw syniad da yn eiddo i neb; mae'n eiddo i bawb. Ac nid oes dim o'i le ar hynny. Rwyf wedi crybwyll mater cyflogau uwch swyddogion yng Nghaerffili. Mewn gwirionedd, o ystyried rhai o sylwadau Neil McEvoy, cynghorwyr Llafur a sicrhaodd gyflog unigol wedi'i leihau ar gyfer y prif swyddog gweithredol yng Nghaerffili. Mae'r cyflog hwnnw'n parhau i fod wedi'i rewi dros gyfnod y weinyddiaeth ac ni fydd mater cyflogau uwch swyddogion yn cael ei ailystyried yn ystod y weinyddiaeth, ac mae wedi'i adlewyrchu mewn cyhoeddiad -
Gyda phob parch i arweinydd Plaid Cymru, buaswn yn derbyn beth bynnag y mae hi'n ei ddweud am yr hyn a ddigwyddodd yn y pedwerydd Cynulliad, wrth gwrs, gan nid oeddwn yn Aelod ar y pryd.
Iawn, da iawn, Rhodri Glyn. Ond efallai na fydd yn ddigon, Leanne. Mae byrddau taliadau annibynnol bob amser yn swnio'n syniad da, ond rhaid i rywun benodi aelodau annibynnol i'r bwrdd yn y lle cyntaf. Weithiau, mae'r rhain yn tueddu i fod yn un set o swyddogion cyhoeddus yn argymell codiad cyflog bras i set arall o swyddogion cyhoeddus. Felly, mae angen monitro'r broses o benodi aelodau i'r byrddau hyn yn ofalus. Byddai gosod terfynau uchaf ar gyflog yn arf arall y gellid ei ddefnyddio. Rydym hefyd yn cefnogi'r syniad o rolau wedi'u diffinio'n glir ar gyfer prif weithredwyr cynghorau. Os ydynt yn mynd i fod ar eu graddfeydd cyflog uchel, yna dylai fod cyfarwyddiadau clir ynglŷn â'u dyletswyddau. Mae'n anodd dadlau y dylai Prif Weithredwyr cynghorau gael arian ychwanegol am fod yn swyddogion canlyniadau mewn etholiadau, a buasai rhywun yn meddwl bod hynny'n rhan o'u dyletswyddau statudol. Ond os ydym yn mynd i gael trefn ar gyflogau'r sector cyhoeddus yma yng Nghymru, yna mae angen i ni gael ein tŷ ein hunain mewn trefn yn gyntaf. Mae'r codiad cyflog a gafodd ACau eleni, ac a argymhellwyd gan fwrdd taliadau annibynnol, wedi ysgogi cryn ddadlau. Byddwn yn cynnig yn y dyfodol y dylai pob codiad cyflog i Aelodau Cynulliad gael ei gysylltu â chwyddiant. [Torri ar draws.] Mae hynny'n digwydd? [Torri ar draws.] Mae'n digwydd yn awr? Wel, nid oedd yn ymddangos - nid dyna a adroddwyd ar y pryd. [Torri ar draws.] Mae'n digwydd? [Torri ar draws.] Iawn, rydym yn gwneud cynnydd da. Gwelaf eich bod wedi gwneud rhywbeth ynglŷn â chyflogau yn y Cynulliad diwethaf, felly - . Nid wyf yn meddwl y gallwn ddefnyddio cyfrifoldebau ychwanegol fel esgus yn y dyfodol i godi cyflogau Aelodau Cynulliad yn uwch na lefelau chwyddiant. Felly, rwy'n gobeithio na fydd y ddadl honno'n digwydd. Nawr, rydym wedi edrych ar agweddau eraill ar gyflogau yn y sector cyhoeddus. Crybwyllodd Neil benaethiaid cymdeithasau tai. Crybwyllodd Dawn broblem pobl yn y byd academaidd. Nawr, mae Colin Riordan, y prif ddyn ym Mhrifysgol Caerdydd, yn cael £269,000 y flwyddyn. A yw'n werth hyd yn oed hanner hynny? A beth rydym yn mynd i'w wneud ynglŷn â'i gyflog ef? Diolch.
Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n rhannu eich pryder am natur y ddadl hon, Ysgrifennydd y Cabinet. Bûm yn cadeirio ymchwiliad gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ar yr union bwnc hwn, gyda rhai argymhellion synhwyrol iawn y gellid eu datblygu ar sail drawsbleidiol i fynd i'r afael â'r hyn sy'n destun pryder real iawn i aelodau o'r cyhoedd. Credaf ei bod yn bwysig ein bod yn symud ymlaen gyda'n gilydd ar hyn, yn unedig fel Cynulliad, i roi sylw i broblem go iawn tâl gormodol yn y sector cyhoeddus.
Diolch, Ddirprwy Lywydd. Yn gyntaf oll, yng Nghaerffili, ni chefnogodd cynghorydd Plaid Cymru y cytundeb cyflog, cynghorwyr Llafur a wnaeth hynny. O ran fy sefyllfa fy hun, rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda fy nghymuned a buddsoddi'r lwfans cynghorydd ar ôl yr etholiadau, os caf fy ail-ethol, yn fy nghymuned. Ni allaf aros. [Torri ar draws.] Rwy'n meddwl bod yna anferth o - . Rwy'n credu mai'r hyn sydd gennym yma yw diffyg cydnabyddiaeth o realiti, a'r pryder enfawr ymhlith y cyhoedd. Rhoddaf rai enghreifftiau i chi. Cadeiryddion byrddau iechyd: Caerdydd a'r Fro, cadeirydd y bwrdd, aelod o'r Blaid Lafur; Aneurin Bevan, cadeirydd y bwrdd, aelod o'r Blaid Lafur; Abertawe Bro Morgannwg, cadeirydd y bwrdd, aelod o'r Blaid Lafur. Gadewch i ni symud ymlaen at y comisiynwyr. Lles cenedlaethau'r dyfodol, aelod o'r Blaid Lafur; comisiynydd plant, aelod o'r Blaid Lafur; yr ombwdsmon, roedd mewn busnes â Gweinidog Llafur. [Torri ar draws.] Dyma'r gwir, ac nid ydych yn hoffi ei glywed. Yr hyn sydd gennym yma - [Torri ar draws.] Yr hyn sydd gennym yma yw pryder cyhoeddus enfawr. [Torri ar draws.] Nid oes unrhyw beth yma nad yw'n ffaith. Nid ydych yn ei hoffi; chi yw'r Llywodraeth, dylech fynd i'r afael â hyn. [Torri ar draws.] O ran - [Torri ar draws.] O ran nifer y swyddi - [Torri ar draws.]
Yr hyn sydd gennym yma yw sawl agwedd ar wladwriaeth un blaid, sydd wedi cael ei rhedeg gan y Blaid Lafur ers 1999. A wyddoch chi beth, y newyddion yw: mae eich amser yn dod i ben. Diolch yn fawr.
Diolch. Roedd yr hyn a ddywedodd yr Aelod dros Ferthyr yn ffeithiol anghywir, a gofynnaf iddi ei dynnu'n ôl.
Iawn, diolch. [Torri ar draws.] Diolch. Wel, natur dadl seneddol yw bod ffeithiau a dadleuon bob amser yn cael eu herio, ac felly dylai hynny ddigwydd. [Torri ar draws.] Arhoswch funud. Mae'r Aelodau'n gyfrifol am gywirdeb y datganiadau a wnânt, ac ar yr amod nad ydynt yn groes i'r drefn - ac nid wyf yn credu ei fod yn groes i'r drefn, ar wahân i'r anghywirdeb ffeithiol a nodwyd gan yr Aelod - nid fy lle i, y Llywydd, nac unrhyw un sy'n eistedd yn y gadair hon, yw barnu'r ffeithiau a gyflwynwyd. Ac rwy'n hapus i gymryd y ffaith rydych wedi'i thynnu'n ôl, y ffaith y gallai'r ffigurau fod yn anghywir, ac felly dyna ddiwedd y drafodaeth honno. Iawn. Diolch yn fawr iawn.