BangorAI/exl2-wiki-calibration-set-cy huggingface dataset:
Diolch i'r pwyllgor iechyd am gyflwyno'r ddadl heddiw. Mae materion iechyd yn cael eu trafod yn aml yma yn y Siambr, ac nid yw hynny ond yn adlewyrchu'r ffaith mai dyma un o'r pethau sy'n achosi fwyaf o bryder i'n hetholwyr. Fel newydd-ddyfodiad i'r lle hwn, mae gennyf ddiddordeb yn y broses lle y bydd pwyllgor, gyda 50 y cant o'i aelodau'n perthyn i'r blaid lywodraethol, yn llunio adroddiad gydag argymhellion pendant a'r Llywodraeth wedyn yn penderfynu pa rai, os o gwbl, y bydd yn dewis eu gweithredu. Yn amlwg, rhaid i'r Llywodraeth allu rheoli, ond os yw'n anwybyddu llawer o argymhellion ar ôl i bwyllgor gynnal ymchwiliad sy'n seiliedig ar dystiolaeth drylwyr, yna mae'r Llywodraeth honno'n gadael ei hun yn agored i lawer iawn o feirniadaeth os yw pethau i'w gweld yn mynd o chwith wedyn. Ar hyn o bryd, mae llawer o amser yn cael ei wastraffu gyda chleifion yn gaeth mewn ambiwlansys wedi'u parcio y tu allan i adrannau damweiniau ac achosion brys, weithiau am oriau ar y tro, tra bydd parafeddygon yn gofalu amdanynt. Mae hyn yn wastraff go iawn ar adnoddau, yn ogystal â bod yn brofiad annymunol i gleifion. Rwy'n sylweddoli bod y Llywodraeth yn aros am adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru ar wasanaethau y tu allan i oriau, ac y bydd hynny'n effeithio ar yr hyn y mae'n penderfynu ei wneud ynglŷn â chydleoli gwasanaethau meddygon teulu mewn adrannau damweiniau ac achosion brys. Y cyfan y gallaf ei ddweud yw gorau po gyntaf y bydd y Llywodraeth yn cael yr adroddiad hwn, yn ei dreulio ac yna'n rhoi camau gweithredu ystyrlon ar waith. Mae'n ymddangos i mi y gallai cydleoli yn hawdd fod yn opsiwn synhwyrol i leddfu'r straen ar adrannau damweiniau ac achosion brys. Diolch.
Diolch. Rwy'n credu bod yr adroddiad hwn yn eithaf clir, er hynny. Rydym yn deall y cyfyngiadau ariannol yr ydym yn byw o'u mewn, ond os caf ddod yn ôl at argymhelliad 6, un o'n pryderon gwirioneddol yw bod y cyfyngiadau ariannol hynny'n effeithio'n andwyol ar y sector cartrefi gofal, a dyna pam y credwn ei bod mor bwysig i Lywodraeth Cymru fod â dealltwriaeth glir a da iawn o ble y mae'r sector cartrefi gofal yn awr a ble y mae'n debygol o fod yn y 5, 10 neu 15 mlynedd nesaf, oherwydd heb y sector hwnnw, rydym ar goll yn llwyr yn y GIG, gan fod angen i ni allu trosglwyddo pobl yn ddidrafferth i'r sector gofal.
Diolch. Y cynnig yw nodi adroddiad y pwyllgor. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbyniwyd y cynnig hwnnw yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.
Diolch. Rwyf wedi dethol y tri gwelliant i'r cynnig a galwaf ar y Gweinidog Gwasanaethau Cymdeithasol ac Iechyd y Cyhoedd i gynnig gwelliant 1 yn enw Jane Hutt yn ffurfiol.
Ni fuaswn yn anghytuno â hynny, ond rwy'n credu bod angen i ni chwilio am rai o'r atebion mewn mannau eraill. Mae gennyf ddiddordeb arbennig yn y model a ddatblygwyd yn yr Iseldiroedd, model Buurtzorg, gan fod hwnnw wedi cynyddu'n aruthrol y gyfradd sy'n cymeradwyo'r cynllun a boddhad swydd y nyrsys hefyd. Yn 2006, sylweddolodd pedair nyrs yn nhref fechan Almelo yn yr Iseldiroedd fod y berthynas â'r cleifion wedi cael ei thanseilio gan y system a weithredent o dan gynllun yswiriant a gâi ei ariannu gan y Llywodraeth. Felly, sefydlodd Jos de Blok a thri chydweithiwr arall eu menter gymdeithasol eu hunain o'r enw Buurtzorg i ofalu am bobl hŷn yn eu cartrefi eu hunain, drwy ofal tosturiol cydgysylltiedig. A 10 mlynedd yn ddiweddarach, mae ganddynt fwy na 9,000 o gydweithwyr sydd wedi ymuno â hwy, ac maent yn edrych ar ôl mwy na hanner y bobl yn yr Iseldiroedd sydd angen gofal yn y cartref. Mae wedi cael ei enwi droeon yn gyflogwr gorau'r wlad, o un flwyddyn i'r llall, ac mae'n batrwm ar gyfer gweddill y sector. Yn ddiddorol, mae hefyd wedi torri costau, gan fod nyrsys yn rheoli eu hunain mewn 800 o wahanol dimau cymdogaeth. Maent yn ymwneud yn fwy effeithiol â gwasanaethau lleol eraill, gofalwyr gwirfoddol a'r cleifion eu hunain, a chefnogir eu timau sy'n trefnu eu hunain, nid gan reolwyr, ond gan hyfforddwyr peripatetig a system TG a luniwyd ar gyfer darparu gofal a chydweithio. Caiff y gweithgarwch cenedlaethol cyfan ei redeg o swyddfa gefn fach sy'n gofalu am y biliau ac yn cydlynu gwybodaeth a dysgu ar draws y timau. 40 o staff gweinyddol ar gyfer 9,000 o bobl yn y maes; mae hynny'n rhywbeth y dylem fod yn anelu tuag ato. Felly, credaf fod hon yn ddadl barhaus, ond rwy'n croesawu'r ffaith y bydd seminar yn cael ei chynnal ar Buurtzorg ddiwedd mis Mawrth yn y Celtic Manor, ac rwy'n gobeithio y bydd llawer o'n hawdurdodau lleol yn anfon cynrychiolwyr i ddarganfod sut y mae'n gweithredu.
Hoffwn ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl bwysig hon. Rwy'n credu bod y rhan fwyaf o'r pwyntiau yr oeddwn am eu nodi wedi cael sylw bellach. Felly, fe gyfyngaf fy nghyfraniad i'r ddadl hon i'r rhan o'r cynnig sy'n ymdrin yn benodol ag ysbytai cymuned ac yn arbennig, pwysigrwydd datblygu'r agenda integreiddio. Rwy'n tybio bod pawb, fel minnau, yn rhoi pwys mawr ar ein hysbytai cymuned lleol, ond yn anffodus, rwy'n meddwl bod geiriad y cynnig yn awgrymu mai cadw pob ysbyty cymuned presennol ar agor yw'r ateb ar gyfer darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn y gymuned. Mae'n ddigon posibl y gallai rhai ysbytai cymuned presennol ddarparu'r sylfaen ar gyfer rhai cynlluniau yn y gymuned, gan ddarparu ystod o wasanaethau gofal iechyd, fel practisau meddygon teulu, gwasanaethau deintyddol, optegwyr a fferyllfeydd, a bod yn sylfaen hefyd ar gyfer darparu gofal cymdeithasol. Ond mewn gwirionedd gallai polisi cyffredinol o gadw pob ysbyty cymuned ar agor fod yn rhwystr, mewn rhai achosion, i gynlluniau ar gyfer integreiddio gwasanaethau iechyd a gofal yn well. Mae yna enghreifftiau gwych i'w cael yn barod, a soniodd Sian Gwenllian am rai yn ei hetholaeth, canolfannau un stop ar gyfer darparu iechyd a gofal cymdeithasol. Yn fy etholaeth mae gennyf ddwy enghraifft wych, ac un ohonynt yw Parc Iechyd Keir Hardie ym Merthyr Tudful, a'r llall yw'r ganolfan iechyd a gofal cymdeithasol integredig yn Rhymni. Credaf mai i'r cyfeiriad hwnnw y dylid teithio, yn gyffredinol, o ran darpariaeth gymunedol. O'r cyfraniadau a glywsom gan Mark Isherwood a Hannah Blythyn, rwy'n gwybod pa mor emosiynol y gall cynigion i gau ysbytai cymuned fod, ond ni ddylai hynny ein rhwystro rhag yr angen i fwrw ymlaen â'r broses o integreiddio gofal cymdeithasol ac iechyd, a ni ddylai beri i ni, yn y tymor byr ac er hwylustod gwleidyddol yn unig, i gadw ysbytai cymuned anghynaladwy yn agored heb gyfiawnhad, os yw gwneud hynny'n atal y gwaith o ddatblygu gwasanaethau iechyd a gofal integredig lleol cynaliadwy.
Rwy'n deall hynny'n iawn ac yn cytuno. Wrth symud gwasanaethau neu gau gwasanaethau ysbyty, mae angen cael gwasanaethau yn eu lle cyn cau gwasanaethau eraill. Rwy'n meddwl mai'r pwynt rwy'n ceisio ei wneud yw na ddylem ddefnyddio cau ysbytai cymuned, a gwrthwynebu cau ysbytai cymuned, am ddim rheswm heblaw'r ffaith fod y gymuned eisiau gwrthwynebu hynny, oherwydd rwy'n meddwl bod pawb yn awyddus i gadw'r hyn sydd ganddynt. Byddaf yn meddwl weithiau fod yn rhaid i ni edrych ar y darlun ehangach, a dyna'r pwynt yr oeddwn yn ei wneud mewn gwirionedd. Felly, byddaf yn cefnogi'r gwelliant gan Lywodraeth Cymru sy'n cydnabod y rôl ehangach y gallai ysbytai cymuned ei chael, ond sy'n cydnabod yn allweddol arwyddocâd y gronfa gofal integredig gwerth £60 miliwn a'r gronfa £40 miliwn i ddatblygu canolfannau iechyd a gofal cymdeithasol integredig, ac efallai y bydd ysbytai cymuned wrth wraidd hynny, neu efallai na fyddant.
Diolch yn fawr iawn. Y cynnig yw derbyn y cynnig heb ei ddiwygio. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad]. Iawn, symudwn ymlaen at y cyfnod pleidleisio, felly.
Galwaf am bleidlais ar welliant 2, a gyflwynwyd yn enw Paul Davies. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. O blaid y gwelliant 51, neb yn ymatal, 1 yn erbyn, felly derbyniwyd gwelliant 2.
Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. O blaid y cynnig 38, neb yn ymatal, 14 yn erbyn, felly derbyniwyd y cynnig fel y'i diwygiwyd.
Mae arbenigwyr polisi yn cydnabod yn eang mai dinasoedd yw peiriannau twf economaidd, ac mae cysylltedd rhwng dinasoedd a'u cefnwledydd yn elfen allweddol yn y broses o ledaenu'r llwyddiant economaidd hwnnw i'r rhanbarth cyfan, nid i'r rhai sydd yn y canol yn unig. Mae'n rhaid i ni gydnabod mai'r Cymoedd oedd peiriant twf gwreiddiol Caerdydd yn y gorffennol, ac felly mae gennym gyfrifoldeb i sicrhau bod y Cymoedd yn elwa o dwf cyfredol Caerdydd. Gallwn weld o enghreifftiau Manceinion a Stuttgart fod yn rhaid i adfywio llwyddiannus ar raddfa fawr drwy ehangu'r sector gwybodaeth fod yn seiliedig ar rwydwaith cludo cyflym metropolitanaidd. Ar hyn o bryd, mae 80 y cant o'r bron i 80,000 o bobl sy'n cymudo i Gaerdydd yn dod mewn car. Mae'n anghynaladwy yn awr ac yn gwaethygu'n ddyddiol. A dweud y gwir, roedd yn codi cywilydd pan ddywedodd pobl ifanc yn y seminar COP ffug ddiweddar ddydd Gwener diwethaf, 'Pam na allwn gael y system drafnidiaeth integredig fodern sydd ganddynt yn Iwerddon?', ac nid oedd gennyf ateb i hynny. Pam yn wir? Mae bwrw ymlaen â'r metro yn fater o frys, a hebddo, ni fydd busnesau newydd a thalent newydd yn dod i'r rhanbarth hwn.
Fel Jenny Rathbone, rwy'n bryderus iawn ynglŷn â thagfeydd yn ein dinasoedd, yn enwedig Caerdydd, ac aneffeithlonrwydd llwyr y ffordd yr ydym yn caniatáu i'r traffig lifo ar hyn o bryd. Yn amlwg, mae angen i ni wneud mwy o ran trafnidiaeth gyhoeddus. Mae angen i ni adeiladu ar yr hyn sydd gennym a sicrhau bod cynlluniau eraill yno i gael pobl oddi ar y ffyrdd. Buasai peidio â gyrru ar deithiau sengl gydag un teithiwr yn unig yn gwella llif y traffig yn ddramatig. Dylid annog cynlluniau rhannu ceir drwy'r cyflogwyr mwy o faint, ond hefyd drwy'r rhyngrwyd, y dechnoleg newydd wych sydd gennym, fel y dylid annog lonydd arbennig i'w defnyddio gan geir sy'n cael eu rhannu. Bydd hynny hefyd yn gwella'r amgylchedd trefol ac yn rhoi opsiynau eraill i ni o ran dynodi rhai ffyrdd ar gyfer cerddwyr a beicwyr. Mae gwir angen inni feddwl mewn modd cynhwysfawr iawn am y ffordd yr ydym yn rheoli llif traffig. Mae'n rhaid ei wneud ar y lefel uchaf. Fel arall, bydd y tagfeydd presennol yn gwaethygu fwyfwy.
Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw cwestiynau i'r Prif Weinidog, a'r cwestiwn cyntaf, Julie Morgan.
Diolchaf i'r Prif Weinidog am yr ymateb yna. Bythefnos yn ôl, roedd cefnogaeth drawsbleidiol yma yn y Cynulliad i gynnig yn galw ar Lywodraeth y DU i sefydlu ymchwiliad cyhoeddus statudol i'r sgandal o bobl â hemoffilia y rhoddwyd gwaed halogedig iddynt yn y 1970au a'r 1980au, sydd, wrth gwrs, wedi arwain at farwolaeth 70 o bobl o Gymru, ac mae llawer mwy o bobl yn dal i fyw gyda HIV, hepatitis C a chlefyd yr afu. A wnaiff y Prif Weinidog godi hyn yn uniongyrchol â Phrif Weinidog y DU, Theresa May, pan fydd yn ei chyfarfod nesaf, fel y gall teuluoedd y 70 o bobl a fu farw yng Nghymru, a phawb a gafodd eu heffeithio, gael rhyw fath o ben ar y mater.
Prynhawn da, Brif Weinidog. A gaf i, yn gyntaf oll, ailadrodd galwadau Julie Morgan am yr ymchwiliad cyhoeddus cenedlaethol hwnnw? Credaf ei fod yn bwysig iawn. Adroddodd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd yn ddiweddar ar ansawdd gwasanaethau iechyd y DU, a argymhellodd yr angen i sefydlu cyfres o ddata iechyd allweddol a dangosyddion ansawdd ar gyfer pob un o systemau iechyd y DU, fel y gallwn feincnodi ein hunain yn effeithiol gan ddefnyddio diffiniadau cyffredin a gytunwyd a hwyluso ansawdd. Tybed, Brif Weinidog, pa drafodaethau ydych chi neu eich cydweithwyr yn y Cabinet wedi eu cael gyda'ch cymheiriaid yn y gwledydd datganoledig eraill, a San Steffan, i hwyluso'r argymhelliad hwn fel y gallwn wir farnu ein hunain ar sail cymar i gymar.
A gaf innau hefyd gysylltu fy hun â'r cwestiwn a'r sylwadau a wnaed gan yr Aelod dros Ogledd Caerdydd? Gallai fod yn ddefnyddiol i'r Prif Weinidog roi iechyd ar yr agenda o ran trafodaethau â Llywodraeth y DU ar adael yr UE. A fyddai'r Prif Weinidog, yn y cyd-destun hwnnw, yn barod i godi'r mater o'r angen i Gymru allu penderfynu ar lefel y fisâu i gael eu cyflwyno i aelodau staff y GIG o dramor, o ystyried ein dibyniaeth fwy ar hyn o bryd ar aelodau staff y GIG o wledydd eraill? Hefyd, a wnaiff ef ofyn am sicrwydd, yn dilyn ymadawiad y DU o'r UE, nad yw'r gofynion i gael trwyddedu meddyginiaeth yn mynd i gael eu gwanhau pan fydd lobïwyr y cwmnïau fferyllol mawr yn gweld cyfle?
Brif Weinidog, un o'r heriau mwyaf sy'n wynebu gofal iechyd yn yr unfed ganrif ar hugain yw'r cynnydd sylweddol mewn ymwrthedd gwrthficrobaidd. Cafwyd rhai achosion yn Tsieina, lle gwelwyd ymwrthedd i wrthfiotigau cyfle olaf. Oni bai fod camau llym yn cael eu cymryd, byddwn yn byw yn y byd a oedd yn bodoli cyn darganfod penisilin, lle'r oedd pobl yn marw o'r clefydau mwyaf syml. Mae adolygiad O'Neill o ymwrthedd gwrthficrobaidd yn argymell newidiadau i'r gadwyn ymchwil a datblygu gwrthfiotig ac ymyrraeth gan y G20. Pa drafodaeth y mae eich Llywodraeth wedi ei chael gyda Phrif Weinidog y DU am y mater hwn, ac a wnewch chi ymuno â mi i alw ar Lywodraeth y DU i arwain y ffordd o ran mynd i'r afael ag ymwrthedd gwrthficrobaidd?
Gwnaf. Mae'r bwrdd iechyd wedi cynnal perfformiad da mewn rhai meysydd allweddol, gan gynnwys canser, perfformiad ambiwlans, a strôc. Ac, ers cael ei wneud yn destun mesurau arbennig, maen nhw fwy neu lai wedi rhoi terfyn ar amseroedd aros am ddiagnosis o fwy nag wyth wythnos. Ond, nid yw perfformiad mewn rhai meysydd eraill yr hyn y byddem yn ei ddisgwyl, ac mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi gwneud ei ddisgwyliadau'n eglur.
Wel, mae llawfeddyg locwm ychwanegol wedi cael ei benodi yng Nglan Clwyd, i leihau amseroedd aros yn yr ardal hon. Bydd rhywfaint o weithgarwch yn cael ei roi ar gontract allanol i ddarparwyr eraill. Byddwn yn parhau i wella'r timau clinigol cyhyrysgerbydol, gan gynnwys y pwyslais ar ffisiotherapi. Felly, do, penodwyd llawfeddyg ychwanegol, ac rydym ni'n credu - ac yn disgwyl - y bydd y rhestrau aros yn lleihau nawr.
Wel, wrth gwrs, rydym ni wedi gweld enghreifftiau lle mae meddygfeydd wedi dweud nad ydyn nhw eisiau aros ar agor ddim rhagor, ond, wrth gwrs, mae'r bwrdd iechyd wedi hynny yn sefydlu system er mwyn sicrhau bod y gwasanaeth ar gael. Mae Prestatyn yn enghraifft o hynny, lle mae'r gwasanaeth nawr yn well na beth oedd yna o'r blaen, gyda'r meddygfeydd a oedd yna. Felly, mae profiad gyda'r bwrdd iechyd ynglŷn â sicrhau bod y gwasanaeth yn parhau yn y pen draw, a, hefyd, fod y gwasanaeth yn fwy eang, ac yn well.
Mae'n ddrwg iawn gennyf, ond mae hwn yn fater difrifol iawn. Rwyf i fy hun wedi bod yn aros 30 wythnos i rywun edrych ar fy nghlun fy hun. Rwy'n cymryd cyffuriau i leddfu'r boen, y dywedodd fy meddyg, pan wnaeth eu rhoi i mi, ei fod yn dweud ar y bocs, 'Os cymerwch chi'r rhain am fwy na thri diwrnod, byddwch yn mynd yn gaeth iddynt'. Gofynnais i'm meddyg am hynny, a dywedodd, 'Eich dewis yw dioddef y boen neu eu cymryd nhw'. Nawr, gall pobl sy'n aros am lawdriniaethau ar y glun fynd yn ddigalon iawn oherwydd y boen barhaus - rwy'n gwybod hyn fy hun - a gallant fod yn cymryd cyffuriau i leddfu'r boen sy'n arwain at bob math o sgîl-effeithiau. Pam, yng Nghymru - ac yn y gogledd, yn benodol - mae'n rhaid i ni aros hyd at ddwy flynedd am y llawdriniaethau hyn? Nid yw hyn yn ddigon da. Beth ydych chi'n mynd i'w wneud am hynny?
Diolch i chi, Lywydd. Brif Weinidog, fel yr wyf wedi dweud wrthych lawer gwaith yn y Siambr hon, rydych chi wedi nodi addysg, yn gwbl briodol, fel blaenoriaeth i'ch stiwardiaeth fel Prif Weinidog yma yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru. Yr wythnos diwethaf, yn y pwyllgor addysg, rhoddwyd tystiolaeth a oedd yn dangos bod nifer yr athrawon yn ein hysgolion wedi gostwng gan dros 1,000 ers 2010. Os yw addysg yn flaenoriaeth i chi, pam ydych chi wedi caniatáu i nifer yr athrawon sy'n addysgu yn ein hysgolion i ostwng gan dros 1,000 rhwng 2010 a 2015?
Mae bob amser yn fai ar rywun arall yn eich tyb chi, Brif Weinidog, onid yw? A bod yn deg, mae nifer y disgyblion yn ein hysgolion wedi aros yn gymharol sefydlog, ac eto rydym ni wedi gweld mwy na 1,000 o athrawon yn diflannu o'r ystafelloedd dosbarth, mewn ysgolion cynradd ac uwchradd ledled Cymru yn ystod eich cyfnod chi. Yr hyn a ddaeth i'r amlwg yn y pwyllgor yr wythnos diwethaf hefyd oedd bod y bwlch ariannu rhwng yr hyn a ariennir yn Lloegr wedi ymestyn o £31 y disgybl yn 2001 i £607 yn 2015. Felly, nid yn unig yr ydym ni'n cael llai o athrawon yn yr ystafell ddosbarth, ond mae eich Llywodraeth yn sicrhau bod llai o arian ar gael i'r athrawon hynny ei ddefnyddio i addysgu disgyblion Cymru. Beth ydych chi'n mynd i'w wneud ynglŷn â chau'r bwlch hwnnw pan ddaw at gyllid?
Wel, yn amlwg, mae'n rhaid eich bod chi wedi bod yn byw mewn gwahanol fydysawd, oherwydd nid oedd gennym ni unrhyw gynigion ar gyfer toriadau ym maes addysg yn etholiadau diwethaf y Cynulliad. Yn rhyfedd braidd, mae'n rhaid eich bod chi wedi bod yn byw mewn gwahanol fydysawd. Yr hyn yr ydym ni wedi ei gael ers y Nadolig yw canlyniadau'r rhaglen ryngwladol asesu myfyrwyr; rydym ni wedi cael yr adroddiad Estyn sydd wedi dangos yn eglur bod addysg, yn ystod eich cyfnod chi, naill ai wedi gwaethygu neu wedi aros yn ei unfan. Mae hynny'n ffaith - adroddiad Estyn a chanlyniadau PISA yw hynny, Brif Weinidog. Mae hynny'n ffaith, ac roedd y dystiolaeth a roddwyd i'r pwyllgor addysg yr wythnos diwethaf yn cyfeirio'n eglur at lai o athrawon a llai o arian ar gael mewn ysgolion yma yng Nghymru. Felly, y broblem sydd gennych chi yn awr, o ran y newyddion, heddiw, yw bod y broses o gyflwyno'r cwricwlwm newydd hefyd yn peri problemau pan ddaw at arweinyddiaeth a chyfeiriad strategol, yn ogystal â'r ffaith nad yw ysgolion arloesi yn gwybod yn union i ba gyfeiriad y maen nhw'n mynd o ran cyflwyno'r cwricwlwm newydd. Sut allwch chi roi unrhyw sicrwydd eich bod chi'n mynd i gywiro camgymeriadau eich tymor cyntaf yn y swydd, fel y gall disgyblion, athrawon a rhieni weld gwelliant gwirioneddol mewn ysgolion? Neu a ydym ni'n mynd i fod ar y daith ddirgel y dywedodd Gweinidog addysg yr Alban, John Swinney, y mae eu system nhw'n mynd arni ar hyn o bryd? A ydych chi'n barod i ganiatáu i ysgolion Cymru fynd ar daith ddirgel, Brif Weinidog?
Diolch yn fawr, Lywydd. Bydd y Prif Weinidog yn gwybod fy mod i'n gefnogwr brwd o bolisi Llywodraeth Cymru o sicrhau 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, ac rwy'n edmygu'n fawr y Gweinidog dysgu gydol oes, sy'n dod â'i sgiliau diplomyddol ac arweinyddiaeth chwedlonol i gyflawni'r amcan hwnnw. Yn benodol, rwy'n cymeradwyo'r egwyddor sylfaenol o oddefgarwch a pharch, i siaradwyr Saesneg ac i siaradwyr Cymraeg, y mae wedi ei gyfrannu at ddatblygiad y polisi hwn, yr wyf yn credu sydd wedi ei gwneud yn bosibl ei werthu y tu hwnt i ardaloedd lle y gallai fod wedi ei werthu fel arall. A yw'r Prif Weinidog yn credu bod llwyddiant y polisi hwn gan Lywodraeth Cymru yn cael ei roi mewn perygl gan Gyngor Sir Caerfyrddin, a reolir gan Blaid Cymru, sy'n gorfodi ysgol Gymraeg ar bobl yn Llangennech ger Llanelli, yn erbyn dymuniadau llethol y rhan fwyaf o rieni yn y pentref hwnnw?
Wel, mae'r strategaeth addysg cyfrwng Cymraeg yn dweud y dylai Cymru fod yn wlad lle y gall pobl ddewis byw eu bywydau trwy gyfrwng y naill neu'r llall, neu'r ddwy, Cymraeg neu Saesneg, ac rwy'n credu bod hynny'n amcan rhesymol iawn. Yma rydym ni wedi cael proses ymgynghori yn Llangennech, 18 mis ar ôl i'r penderfyniad gael ei wneud, lle y mae pump o bobl wedi gwrthwynebu'r cynnig ar gyfer pob un o blaid, a bu 757 - sy'n nifer enfawr mewn pentref bach - o ymatebion yn erbyn y cynnig hwn gan Gyngor Sir Caerfyrddin. Nid ymgynghoriad yw hwn, ond 'dimgynghoriad'. A yw'n cytuno â Michaela Beddows, sy'n arwain y bobl sydd yn erbyn y cynnig hwn, pan fo'n dweud bod 'Cymraeg drwy orfodaeth yn magu dicter'?
Rwy'n cytuno mai dyna'r sefyllfa gyfansoddiadol, ond mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru - oherwydd polisi Llywodraeth Cymru yw hwn i wella cyflwr y Gymraeg yng Nghymru, a sicrhau bod ei hapêl a'i chyrhaeddiad mor fawr â phosibl - gael dylanwad perswadiol yma. Ceir ateb ymarferol i'r broblem hon, gan fod tair ysgol cyfrwng Cymraeg yn Llanelli ar hyn o bryd sydd â 170 o leoedd dros ben, mae 120 o ddisgyblion sy'n siarad Cymraeg o'r tu allan i'r ardal yn dod i mewn i'r ysgol yn Llangennech ar hyn o bryd, ac mae 81 o ddisgyblion cyfrwng Saesneg yn cael eu symud allan o'r ysgol yn Llangennech. Yr hyn y mae angen i ni ei wneud yw cael ateb ymarferol ar lawr gwlad sy'n bodloni'r ddwy ochr. Gellir gwneud hynny heb beryglu derbynioldeb yr hyn sydd, fel arall, rwy'n meddwl, yn bolisi ardderchog sy'n dangos y ffordd i'r Gymraeg.
Diolch. Rwy'n siŵr y byddai Cyngor Sir Caerfyrddin wedi gwerthfawrogi mwy o gefnogaeth gennych chi, Brif Weinidog, wrth ystyried y Gymraeg, ond hoffwn droi at fater o wahaniaethau incwm. [Torri ar draws.] Brif Weinidog, wrth ystyried gwahaniaethau rhwng incwm rhanbarthau - .
Ydw, ac rwy'n gresynu'n fawr y penderfyniad a wnaed gan Gyllid a Thollau EM ym Mhorthmadog a lleoliadau eraill, gan gynnwys fy nhref fy hun rai blynyddoedd yn ôl. Yn yr un modd, yn sicr, rwy'n pryderu am fanciau masnachol yn gadael nifer o'n cymunedau, a'r angen i sicrhau, er enghraifft, y gall swyddfa'r post wedyn gynnig yr un mathau o wasanaethau y mae'r banc yn eu cynnig. Mae hynny'n dibynnu, wrth gwrs, ar bresenoldeb y swyddfeydd post hefyd, a dyna pam, wrth gwrs, yr oedd gennym ni'r gronfa datblygu swyddfeydd post ar waith a helpodd gymaint o gymunedau i gadw'r gwasanaeth hwnnw.
O ran nifer y swyddi, 40 fydd cyfanswm y swyddi yn Awdurdod Refeniw Cymru. Bydd rhai pobl a fydd yn gallu gweithio gartref. Edrychais yn ofalus dros ben ar ble y gellid lleoli'r Awdurdod, a chomisiynwyd adroddiad i'r perwyl hwnnw, a dylai'r Aelodau wybod y rhoddwyd yr adroddiad hwnnw, rwy'n credu, yn y Llyfrgell ddydd Gwener. Mae'r sgiliau sydd eu hangen ar gyfer Awdurdod Refeniw Cymru ar hyn o bryd yn sgiliau nad ydyn nhw ar gael yng Nghymru i unrhyw raddau helaeth. Nid ydyn nhw yr un sgiliau â'r rhai sydd gan bobl ym Mhorthmadog. Mae'n rhaid i ni recriwtio o'r tu allan i Gymru, ar y cyfan, er mwyn i'r sgiliau hynny fod ar gael i ni pan fydd Awdurdod Refeniw Cymru yn dechrau ym mis Ebrill. Gwnaed yn eglur iawn i mi mai dod â phobl i Gaerdydd i weithio oedd y dewis hawddaf o ran recriwtio pobl, ond, wrth gwrs, nid yw hynny'n golygu yn y dyfodol na all y corff ailystyried lle y gallai fynd. Ond, ar hyn o bryd, yn sicr, bydd y corff yn mynd i Drefforest, a dyna oedd y cyngor cryf - hwnnw oedd y lleoliad mwyaf ffafriol o bell ffordd o ran gallu denu'r bobl â sgiliau arbenigol, y mae llawer ohonynt yn Llundain ar hyn o bryd.
Yn gyntaf oll, bydd Awdurdod Refeniw Cymru yn weithredol ym mis Ebrill y flwyddyn nesaf. Mae angen pobl arno'n gyflym; nid yw'n bosibl hyfforddi pobl yn y sgiliau arbenigol yn yr amser sydd ar gael, a dyna oedd y -
Mae 'Symud Cymru Ymlaen' yn nodi ein hymrwymiadau i sicrhau cymunedau cadarn a ffyniant i bawb. Bydd ffyniant economaidd yn sail i bedair strategaeth drawsbynciol a fydd yn cael eu cyhoeddi yn y gwanwyn.
Mae'n rhaid i ni gofio realiti fan hyn ac mae'n bwysig dros ben i sylweddoli fod yn rhaid i ni sicrhau ei bod hi'n ddigon hawdd i gael yr arbenigedd sydd ei eisiau arnom ni. Rŷm ni'n gwybod ei bod hi'n rhwyddach i wneud hynny mewn rhai rhannau o Gymru nac eraill. Nid yw hynny'n meddwl, wrth gwrs, nad oes rôl na rhan i'r gogledd, na hefyd i'r canolbarth, a dyna pam rŷm ni'n moyn sicrhau bod yna swyddfeydd fanna hefyd er mwyn rhoi gwasanaeth i gwsmeriaid. Ond, rŷm ni yn siarad am swyddi sydd ag arbenigedd sydd ddim ar gael yng Nghymru, fwy neu lai. Mae'r rhan fwyaf o'r bobl yn mynd i ddod o Lundain ac felly mae'n rhaid i ni sylweddoli taw swyddi gwahanol ydyn nhw i'r swyddi a gafodd eu creu ym Mhorthmadog. Ond, byddwn i'n moyn gweld mewn amser, wrth gwrs, gyfleon i bobl mewn trefi fel Porthmadog i ddod yn rhan o'r awdurdod yn y pen draw pan fydd yr awdurdod yn tyfu.