BangorAI/exl2-wiki-calibration-set-cy huggingface dataset:
Rwy'n cyfarfod gyda'r comisiynwyr heddlu yn rheolaidd ac rwyf eisoes wedi cael dau gyfarfod ers dod yn Weinidog sy'n gyfrifol am gymunedau. Ond mae'n siŵr fod yr Aelod yn ymwybodol nad yw plismona wedi'i ddatganoli i'r sefydliad hwn.
Fel y dywedais, rwy'n cael cyfarfodydd rheolaidd gyda'r comisiynwyr heddlu a throseddu. Roedd un o ymrwymiadau cadarnhaol Llafur Cymru yn ymwneud â chyflwyno 500 o swyddogion cymorth cymunedol yr heddlu i'n cymunedau ledled Cymru, a chafodd groeso mawr yn ein holl gymunedau. Mater i Lywodraeth y DU ydyw, ac mae'n swyddogaeth sydd heb ei datganoli, ond rwy'n cydnabod y ffaith fod y gwaith y mae'r heddlu'n ei wneud yn ein cymunedau mewn gwirionedd yn cael ei werthfawrogi gan lawer.
Diolch. Roeddwn yn falch yr wythnos diwethaf o allu mynychu agoriad dwy ardal chwarae hygyrch yn fy etholaeth, yng Nghilfynydd a Glyn-coch. Yn y ddau achos, gwnaed gwelliannau o ganlyniad i ymgyrchoedd cymunedol a gafodd gefnogaeth dda a buddsoddiad i'w groesawu'n fawr gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf. Mae Erthygl 31 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn yn nodi hawl i chwarae. Sut y mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu â phartneriaid, fel awdurdodau lleol, er mwyn sicrhau bod ganddynt ardaloedd chwarae sy'n hygyrch i bob plentyn?
Weinidog, yn amlwg, un o brif elfennau iechyd y cyhoedd yw codi lefelau cyfranogiad mewn chwaraeon yng Nghymru, ac i bobl ifanc gymryd rhan mewn gweithgareddau iach, ble bynnag y maent. Mae'n amlwg mai o'r pethau sy'n achosi trafferth i nifer o glybiau chwaraeon ar draws fy rhanbarth, sef Canol De Cymru, yw ffioedd lleiniau a ffioedd am gyfleusterau. Rwy'n sylweddoli mai mater i lywodraeth leol yw hwn, ond bron nad oes gennych amcan polisi yn y fan hon sy'n gwrthdaro â phenderfyniadau a wneir yn neuadd y sir. Rydym yn deall bod yn rhaid cael ffi am fod y cyfleusterau hyn yn costio, ond yr hyn sy'n peri pryder yw'r ffaith fod llawer o'r clybiau hyn yn nodi enghreifftiau mewn ardaloedd eraill lle mae'r costau'n wahanol, yn aml iawn o fewn ardal yr un awdurdod lleol. Sut rydych yn gweithio gyda chyd-Aelodau yn y Cabinet i ddatblygu polisi mwy cydlynol sy'n cysylltu'r negeseuon iechyd cyhoeddus â chyfranogiad cymunedol, ac yn benodol, â ffioedd llywodraeth leol am gyfleusterau cymunedol?
Diolch i'r Aelod dros Ddelyn am ei chwestiwn. Mae ein hardaloedd Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid yn mabwysiadu ymagwedd sy'n seiliedig ar y lle cyfan mewn perthynas ag adfywio, ac yn cyfrannu'n gadarnhaol at yr agenda tai yng Nghymru, o ran cynyddu'r cyflenwad, gwella safonau a gwella ynni cartrefi.
Diolch iddi am y cwestiwn. Rwy'n gyfarwydd â'r rhaglen tai ac adfywio strategol. Rwy'n falch iawn o weld y gwaith ardderchog gan Gyngor Sir y Fflint. Mae'r Cynghorydd Bernie Attridge yn arwain yr ymgyrch o ran y ddarpariaeth yn yr ardal honno ac rwy'n ddiolchgar iawn fod awdurdodau lleol yn dechrau datblygu rhaglenni tai cyngor eto. Bydd hynny, ynghyd â diddymu'r hawl i brynu, yn dechrau cynhyrchu'r stoc a gofiwn ers tro byd, sef tai o ansawdd yn y sector cyhoeddus, ar gyfer pobl sydd eu hangen, a chan gydnabod yn arbennig y gwaith da sy'n mynd rhagddo yn ei hetholaeth.
Mae'r sector tai a'u gallu i arallgyfeirio yn creu argraff wirioneddol arnaf, ac nid adeiladu brics a morter yn unig, ond adeiladu cymunedau cryf. Mae hynny hefyd yn wir am landlordiaid cymdeithasol cofrestredig a throsglwyddo stoc, ond hefyd yr awdurdodau lleol sydd wedi cadw eu stoc. Ac nid wyf yn credu bod yr achos y mae'r Aelod yn cyfeirio ato yn gamwybodaeth; mewn gwirionedd dyna oedd dewis y bobl. Dyna oedd y peth pwysig. Roeddent yn dewis cadw eu stoc ac maent yn gwneud gwaith da iawn o hynny ac yn adeiladu mwy o dai cyngor yn yr ardaloedd sydd eu hangen.
Wrth gwrs, mae'r Aelod yn nodi ac yn cydnabod yr ymyrraeth bwysig a gawsom gyda'n cynllun cartrefi gwag, ac yn sicr rydym wedi bod yn cyflawni hwnnw. Soniais hefyd yr wythnos o'r blaen am yr 20,000 o gartrefi rydym yn dymuno eu hadeiladu, gyda chymysgedd o ddaliadaethau a thenantiaethau. Rwyf hefyd yn credu y bydd tai gwag yn cyfrannu'n fawr at gynyddu'r cyflenwad, yn ogystal â'r 20,000 o gartrefi, a byddwn yn parhau i wneud hynny. Credaf eu bod yn stoc dda at ei gilydd sydd ond angen eu hadnewyddu, ac mae hynny'n rhywbeth rwyf wedi gofyn i fy nhîm roi cyngor pellach i mi yn ei gylch.
Diolch. Mae Action on Hearing Loss wedi canfod bod 84 y cant o'r 575,000 o bobl yng Nghymru sy'n fyddar neu'n cael anawsterau am eu bod yn drwm eu clyw yn teimlo bod hyn yn amlwg yn ei gwneud yn anos iddynt gael mynediad at wasanaethau hanfodol. Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, wrth gwrs, sydd â'r gyfran uchaf yng Nghymru, sef 23 y cant, gyda 27,000 o bobl angen cefnogaeth briodol o'r fath. O ran Cymdeithas y Byddar Gogledd Cymru, efallai eich bod yn ymwybodol fod cyllid y ddarpariaeth wedi ei dorri. Rwyf wedi ysgrifennu at yr awdurdod yn ddiweddar iawn, ac yn gwrtais iawn, wedi gofyn am adfer yr arian hwn sy'n fawr ei angen i gefnogi'r gwasanaeth hollbwysig hwn. A wnewch chi, yn eich rôl, ysgrifennu hefyd i gefnogi ein hymgais i sicrhau bod y cyllid yn cael ei adfer?
A gaf fi ddatgan buddiant yn gyntaf fel llywydd grŵp pobl drwm eu clyw Abertawe, ac mae gennyf chwaer sy'n fyddar iawn hefyd? Mae'n hawdd iawn gwahaniaethu mewn cyflogaeth: nid oes ond yn rhaid i chi nodi bod ateb y ffôn yn rhan o'r swydd ac yn syth, ni fydd rhywun sy'n fyddar yn gallu ymgeisio. Yr un peth a fyddai'n gwneud gwahaniaeth enfawr yw parch cydradd rhwng iaith arwyddion fel iaith gyntaf a Saesneg a Chymraeg iaith gyntaf, er mwyn i bobl sy'n fyddar gael yr un cyfleoedd. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet archwilio hyn?
Gall cysylltu efo gwasanaethau cyhoeddus drwy'r dulliau traddodiadol, fel canolfannau galw, fod yn brofiad anodd a rhwystredig i ni gyd ar adegau, ond wrth gwrs mae'n gallu bod yn anoddach fyth i bobl fyddar neu drwm eu clyw. Felly, beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud i sicrhau bod yna ffyrdd gwahanol o gysylltu ar gael i bobl fyddar neu drwm eu clyw er mwyn sicrhau nad ydyn nhw ddim yn cael eu rhwystro rhag cysylltu efo'r gwasanaethau cyhoeddus?
Mae'r rhaglen Dechrau'n Deg yn parhau i fod yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon, gan roi'r dechrau gorau posibl mewn bywyd i blant sy'n byw yn rhai o'n cymunedau mwyaf difreintiedig.
Gwnaf yn wir. Mae Dechrau'n Deg yn parhau i fod yn flaenoriaeth yn 2015-16. Cefnogodd y rhaglen dros 38,000 o blant a'u teuluoedd a rhagorodd ar y targed o 36,000 a osodwyd gennym. Mae'n rhaglen wych gyda staff gwych a chanlyniadau gwych; hir y parhaed.
Wel, fel y dywedais wrth yr Aelod ddoe - mae dau ymateb i'r Aelod - yn gyntaf, Dechrau'n Deg a Teuluoedd yn Gyntaf: yr hyn rwy'n ceisio ei wneud yw rhoi mwy o hyblygrwydd gyda'r cynlluniau hynny yn ariannol, ac felly gallwn ddechrau cynnwys pobl o'r tu allan i'r dull seiliedig ar ardal, pobl mewn angen sydd angen y gwasanaethau hynny, a gobeithio y byddwn yn gallu dechrau cyflwyno'r rhaglen honno. Elfen arall o barthau plant yw rhaglen sy'n tyfu lle rydym yn ceisio treialu cynlluniau gwahanol. Felly, bydd rhai'n seiliedig ar ysgolion, a rhai'n seiliedig ar ardaloedd cymuned a bydd yn rhaid i ni weld pa rai sy'n gweithio orau. Rwyf wedi dechrau trafodaethau eisoes heddiw â sefydliadau eraill sy'n ceisio gwneud pethau tebyg. Felly, mae'r NSPCC, Iechyd Cyhoeddus Cymru a thimau Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr oll yn ceisio creu canolbwynt ar ffurf dull profiadau niweidiol yn ystod plentyndod. Rydym yn mynd i weld sut y mae hynny'n gweithio a phwy all ddarparu'n well yn yr ardaloedd hynny. Felly, ni allaf roi ateb pendant i chi heddiw, ond mewn gwirionedd byddwn yn treialu beth sy'n gweithio orau.
Wel, rydym wedi dechrau'r drafodaeth ar egwyddor ehangach Cymunedau yn Gyntaf ac fel y nodwyd ddoe, bydd y naratif ynglŷn â ble rydym am weld yr is-adran yn symud, tuag at roi hyblygrwydd i Dechrau'n Deg a Teuluoedd yn Gyntaf, yn cael ei bennu, wrth gwrs, o gwmpas adeg y gyllideb. Ar y sail eich bod yn hyderus ynglŷn â'r rhaglen hon, rwy'n gobeithio y byddwch yn cefnogi'r gyllideb ymhen ychydig wythnosau er mwyn i mi weithredu hyn a gwneud y newidiadau. Dyna rwy'n ei geisio.
Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet am yr ateb hwnnw. Cafwyd 27,000 o ymweliadau â'r YMCA yng Nghastell-nedd y llynedd, fel rhan o rwydwaith o ganolfannau YMCA ledled Cymru, sydd gyda'i gilydd yn darparu llety â chymorth, hyfforddiant, addysg a ffitrwydd a lles yn ogystal ag ystod o wasanaethau eraill. Mae nifer wedi bod yn gweithredu ar sail clystyrau at ddibenion cydweithio. A yw'n croesawu hynny a pha gymorth pellach y gall Llywodraeth Cymru ei roi i'r egwyddor honno?
Mae'r YMCA, wrth gwrs, yn cynnwys pobl ifanc o bob math o gefndir economaidd-gymdeithasol ac mae ganddo hanes da iawn o weithio gyda grwpiau eraill. Gobeithiaf y byddant yn edrych ar enghraifft Matt's Cafe yn Abertawe, sy'n gweithio gyda nifer o archfarchnadoedd i fynd â bwyd heb ei werthu i'w ddefnyddio mewn caffi cymunedol. O ystyried y cyhoeddiad ddoe fod Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg wedi cael gwared ar 230,000 o brydau bwyd y llynedd a bod byrddau iechyd yng Nghymru yn cael gwared ar 3,000 o brydau bwyd y dydd ar gyfartaledd, pa drafodaethau rydych yn eu cael gyda'ch cyd-Aelodau yn y Cabinet ynglŷn â chyfyngu ar wastraff bwyd drwy gefnogi'r mudiadau cymunedol hynny megis YMCA a Matt's Cafe? Gallwch chi ddelio â'r galw, hyd yn oed os mai eich cyd-Ysgrifennydd Cabinet sy'n delio â'r broblem gyflenwi.
Diolch i'r Aelod am ei gwestiwn. Mae adolygiad a diweddariad o 'Adeiladu Dyfodol mwy Disglair', ein cynllun blynyddoedd cynnar a gofal plant, ar y gweill i sicrhau bod ein polisïau a'n rhaglenni yn parhau i gefnogi a gwella bywydau plant a'u teuluoedd ledled Cymru.
Mae'r Aelod yn tynnu sylw at fater pwysig iawn, ac roedd ddoe yn enghraifft ohonof yn dweud yn glir fod yna lawer o raglenni y mae angen i ni eu gwneud i gynnwys y teulu a'r person ifanc. Mae'r gwaith proffilio ar brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod, fel yr awgrymais yn y datganiad ddoe, yn bwysig, lle rydym yn mynd i'r afael â'r union bethau sy'n creu ansefydlogrwydd i deulu neu i unigolyn. Os gallwn drechu'r pethau hynny, gwyddom fod y canlyniadau'n llawer gwell, yn foesol ac yn gyllidol, i'r Llywodraeth yn y tymor hir. Mae'r materion sy'n ymwneud â chaffael iaith yn rhai pwysig. Cyfarfûm â therapyddion iaith ac rydym yn edrych ar sut y gallwn ymgorffori hynny'n rhan o'r system o wneud yn siŵr ein bod yn rhoi'r dechrau gorau mewn bywyd i bobl ifanc. Os buddsoddwn yn y blynyddoedd cynnar, rwy'n gwbl grediniol y bydd yn arbed llawer o arian i ni yn y tymor hir. Mae fy nghyd-Aelodau yn y Cabinet yn rhyw ddechrau cytuno â fy ffordd o feddwl hefyd, ac rwy'n ddiolchgar iawn am hynny.
Byddwn yn cytuno â'r Aelod. Byddaf yn ysgrifennu at yr Aelod er mwyn rhoi hyder iddi fod gennym system ar waith i ymdrin â'r union fater y mae'n ei grybwyll.
Diolch am yr ateb, Weinidog. Mae'r rhaglen lywodraethu yn gwneud nifer o addewidion i wella gwasanaethau cymorth i gyn-filwyr. Fodd bynnag, nid oes sôn am gardiau i gyn-filwyr, a fyddai, o dan argymhellion eraill, yn darparu teithiau bws am ddim a mynediad am ddim i ganolfannau hamdden a safleoedd Cadw. Byddent yn rhoi mynediad â blaenoriaeth i driniaeth GIG ac addasiadau i'r cartref, os oes angen, o ganlyniad i anaf a gafwyd wrth wasanaethu. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ailystyried cyflwyno'r cerdyn i gyn-filwyr yng Nghymru os gwelwch yn dda?
Diolch i'r Aelod am ei chwestiwn. Rydym yn cefnogi ystod o raglenni adfywio ar draws y Cymoedd. Mae hyn yn cynnwys cyllid i bartneriaeth canol tref Aberdâr i hyrwyddo canol y dref a chefnogi gweithgareddau sy'n cynyddu bywiogrwydd a hyfywedd.
Rwy'n ddiolchgar am gwestiwn yr Aelod. Nid ydym byth yn brin o raglenni adfywio y mae pobl yn dymuno iddynt gael eu datblygu ar gyfer eu cymunedau, a diolch am gydnabod y gwaith sy'n digwydd yn ei chymuned yn uniongyrchol. Bwriadwn werthuso a dysgu gwersi o'r rhaglen hon, a bydd y canfyddiadau'n cael eu hystyried ar gyfer polisïau yn y dyfodol a'u rhannu gyda'n rhanddeiliaid. Rwy'n falch o glywed am y gwelliannau sydd ar y gweill yn Aberdâr ac yn croesawu ei sylwadau heddiw.
Diolch i chi am yr ateb hwnnw, Ysgrifennydd y Cabinet. Unwaith eto, mae'r sector gwirfoddol a gwirfoddolwyr yn hanfodol. Yn fy etholaeth i, mae gwirfoddolwyr yn gweithio mewn llyfrgelloedd cymunedol, canolfannau cymunedol a gwasanaethau cymorth ar draws y dref a'r etholaeth i sicrhau bod y gwasanaethau hynny'n parhau yn y cymunedau. Mae'r gwirfoddolwyr unigol hyn yn allweddol i waith y sector, ac mae rhai o'r bobl yn gwneud yr un swyddi ar sawl achlysur. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud mewn gwirionedd i annog mwy o wirfoddolwyr i gymryd rhan er mwyn sicrhau ein bod yn rhannu'r llwyth gwaith hwnnw, i gymryd mwy o ran yn y cymunedau a sicrhau y gall y gwasanaethau hyn barhau, gan ein bod yn rhoi gormod o faich ar y bobl sy'n gwneud hynny yn awr?
Mae David Rees yn gwneud pwynt pwysig, rwy'n meddwl, fod llawer o'r gwirfoddolwyr y gofynnir iddynt godi'r darnau pan fydd awdurdodau lleol yn tynnu gwasanaethau yn ôl yn ddefnyddwyr gwasanaethau eu hunain, ac yn aml iawn yn ofalwyr hefyd. Enghraifft ddiweddar a ddaeth i fy sylw yw canolfan ddydd y Drenewydd, y bwriedir ei chau am resymau logistaidd ac ariannol, a'r baich y mae hynny wedyn yn ei roi ar y gweithlu gwirfoddol lleol. Felly, beth y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i sicrhau ymagwedd fwy integredig tuag at gynnal o leiaf rai o'r canolfannau hyn a ariennir ac a gefnogir gan y cyngor, ac nid yn unig recriwtio gwirfoddolwyr newydd, ond sicrhau hefyd bod gwirfoddolwyr sydd wedi ymrwymo yn cael gofal seibiant eu hunain, os mynnwch chi, fel y gallant barhau i gyfrannu at eu cymdeithas?
Mae Deddf Tai (Cymru) 2014 yn sicrhau bod pawb sy'n ddigartref neu mewn perygl o fod yn ddigartref yn cael y cymorth sydd ei angen arnynt. Mae ystadegau'n dangos bod digartrefedd wedi'i atal y llynedd i 65 y cant o'r holl aelwydydd a ddaeth dan fygythiad o fod yn ddigartref. Rydym yn cynorthwyo awdurdodau lleol i adeiladu ymhellach ar y dechrau cadarnhaol hwn.
Wel, rwyf wedi gofyn i bob awdurdod lleol a grwpiau â diddordeb i adolygu'r ffigurau sy'n cael eu darparu ar eu cyfer fel bod yna ddull mwy safonedig o fesur hyn. Rwyf wedi fy nghalonogi gan y 65 y cant, ond rwyf eisiau gwneud yn siŵr ein bod i gyd yn mesur yr un pethau. Mae Deddf Tai (Cymru) 2014 yn sicrhau bod pawb sy'n ddigartref neu mewn perygl o fod yn ddigartref yn cael yr help sydd ei angen arnynt. Byddaf yn edrych ymhellach o ran gofyn am gyngor gan fy swyddogion ar sut rydym yn bwriadu dilyn y polisi hwn a chynyddu ein heffaith yn y dyfodol.
Wel, a gaf i ofyn i'r Gweinidog adolygu hyn unwaith eto, achos fe welom ni drwy'r broses o gyfuno cymdeithasau tai Cantref a Wales & West Housing broses oedd yn gwbl ddiffygiol, yn fy marn i, am sawl reswm, ond, yn y cyd-destun yma, oherwydd diffyg ymgynghori llwyr gyda thenantiaid? Roedd cyfeiriad ganddo gynnau i'r broses o drosglwyddo stoc. Mae balot yn digwydd yn achos trosglwyddiadau stoc, ond, yn yr achos yma, nid oedd unrhyw ymgais i gael barn y tenantiaid. Mae'r Gweinidog yn dweud 'na', ond gallaf i ddweud wrtho fe mai rhyw bwt yn y cylchlythyr aeth i'r tenantiaid, er gwaetha'r ffaith, wrth gwrs, fel y dylai wybod, o dan y Ddeddf Tai 1985, mae gan denantiaid diogel, wrth gwrs, yr hawl statudol i ymgynghoriad, sydd ddim yn wir, wrth gwrs, am denantiaid sicr - cyferbyniad arall. Roedd y broses yn gwbl ddiffygiol. A gaf i ofyn iddo fe i roi'r un hawl i denantiaid RSLs ag sydd yna ar gyfer tenantiaid awdurdodau lleol?
Fel y nodir yn ein rhaglen lywodraethu, rydym wedi ymrwymo i weithio gyda chomisiynwyr yr heddlu a throseddu a phartneriaid eraill ar ystod o faterion. Yn y cyd-destun hwn, byddwn yn parhau i fynd i'r afael â chaethwasiaeth yng Nghymru, gan godi ymwybyddiaeth, cefnogi dioddefwyr a helpu i ddod â throseddwyr o flaen eu gwell.
Wrth gwrs rwy'n rhannu pryder yr Aelod ynglŷn â hyn. Bydd yr Aelod yn gwybod fod plismona'n fater sydd heb ei ddatganoli, ond ni yw'r unig ran o'r wlad sydd â chydgysylltydd atal caethwasiaeth a gyflwynasom yma yng Nghymru. Mae'n gweithio'n hynod o galed ac mae cynhadledd ar y gweill yn ystod yr wythnos neu ddwy nesaf i ddod â phartneriaid at ei gilydd i fynd i'r afael â'r problemau hyn. Rwy'n trafod hyn gyda'r heddlu mewn perthynas â'r gwaith gwych y maent yn ei wneud yn hyn o beth, ond mae hon yn drosedd gudd ac rydym yn annog pobl ym mhob cymuned, os ydynt yn ymwybodol o gaethwasiaeth gudd o'r fath, i roi gwybod i'r heddlu.
Diolch i chi am ildio. Rwy'n credu bod tua thair blynedd bellach ers i mi fod yn holi'r Aelod dros Lanelli mewn bywyd blaenorol, pan oeddwn yn Gadeirydd y Pwyllgor Menter a Busnes ac yntau'n rhoi tystiolaeth ar ran Sustrans. Felly, mae tair blynedd wedi mynd heibio ac roeddem yn siarad am hyn i gyd bryd hynny. Mae hyn i gyd yn wych, ond beth sy'n digwydd mewn gwirionedd ar lawr gwlad gyda'r rhwydweithiau beicio hyn? A ydych yn hyderus fod awdurdodau lleol yn eu darparu?
Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.
Mae newyddion heddiw am ddiswyddiadau yng nghyfleuster cynnal a chadw British Airways yn anffodus. Mae BA yn chwilio am ddiswyddiadau gwirfoddol lle bo hynny'n bosibl. Mae Llywodraeth Cymru'n gweithio'n agos gyda BA. Gofynnir i'r Ganolfan Byd Gwaith a Gyrfa Cymru i gefnogi'r holl staff yr effeithir arnynt, a bydd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a'r Seilwaith yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Cynulliad wrth i ni ddod i wybod mwy.
Mi gyfeiriaf i hefyd at welliant y Llywodraeth. Efo'r hinsawdd wleidyddol fel y mae, allwn ni ddim, rydw i'n meddwl, ymddiried yn Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol i beidio â thynnu amddiffyniad yn ôl i bobl sy'n agored i niwed yn y gweithle. Mae yna arwyddion, onid oes, bod y Ddeddf Cydraddoldeb 2010 ar radar y Llywodraeth yn dilyn y bleidlais i adael yr Undeb Ewropeaidd. Felly, rydym ni'n teimlo y byddai'n anghyfrifol i Lywodraeth Cymru beidio â cheisio cael y pwerau dros gyfraith gyflogaeth fel y gall pobl mewn gweithleoedd yng Nghymru gael eu hamddiffyn a chael yr amddiffyniad maen nhw'n ei haeddu. Cefnogwch y cynnig fel y mae o heddiw. Rwy'n edrych ymlaen at gyfraniadau'r Aelodau'r prynhawn yma.
Diolch yn fawr iawn. Galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon i gynnig gwelliant 2 a gyflwynwyd yn enw Jane Hutt yn ffurfiol.
Roeddwn eisiau nodi'r pwynt a wnaethoch am ardaloedd difreintiedig. Ymwelais â ffrind sy'n gweithio mewn ysgol breifat yn Llundain i siarad ag ef am lawer o'r materion hyn, ac mewn gwirionedd, roedd yna ynysu oddi wrth eu rhieni yno am eu bod yn byw i ffwrdd oddi wrthynt, ac roeddent yn dioddef problemau iechyd meddwl, yn union fel pobl mewn ardaloedd difreintiedig.
Symudwn ymlaen at ein heitem nesaf, sef dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar awtistiaeth. Galwaf ar Mark Isherwood i gynnig y cynnig.
A wnaiff yr Aelod ildio? Mae awtistiaeth yn gyflwr niwrolegol gyda chyflyrau cydforbid trallodus fel gorbryder ac anhwylder obsesiynol cymhellol. Mae'n effeithio ar un o bob 100 o bobl. Mae syndrom Tourette yn anhwylder niwrolegol gyda chyflyrau cydforbid trallodus fel anhwylder obsesiynol cymhellol a gorbryder. Pam y mae un yn haeddu Deddf ac nid y llall?
Mae fy mhrofiad o waith wedi cael ei gyffwrdd gan awtistiaeth. Fel darlithydd prifysgol, roeddwn yn dysgu myfyriwr a dreuliodd ddosbarth cyfan yn edrych ar sgrîn cyfrifiadur heb roi unrhyw sylw i mi, ac rwy'n cofio bod hyn wedi codi fy ngwrychyn. Ar ddiwedd y sesiwn, cyn i mi allu siarad â'r myfyriwr mewn gwirionedd, daeth ataf a dweud, 'Roeddwn i'n gwerthfawrogi eich addysgu chi heddiw'n fawr, ond mae angen i chi wybod bod gennyf syndrom Asperger a'r ffocws ar sgrîn fy nghyfrifiadur yw sut rwy'n canolbwyntio ac yn dileu peth o'r sŵn sy'n digwydd yng ngweddill y dosbarth'. Fe wnaeth argraff fawr arnaf ac effeithio'n sylweddol arnaf fel darlithydd prifysgol. Felly, mae'r ddadl hon heddiw, rwy'n teimlo, yn un hynod o bwysig. Fel Aelod newydd, rwyf wedi sylwi bod dadleuon diwrnod y gwrthbleidiau'n tueddu i gyflwyno cynigion mewn termau syml iawn - a ydym o blaid neu yn erbyn rhywbeth - ac rwy'n teimlo nad yw'r cynnig hwn yn adlewyrchu'r gwirioneddau cymhleth sy'n bresennol yn ein hetholaethau, ac yn sicr mewn rhai o'r achosion rwyf wedi eu gweld yn fy etholaeth i. Felly, os mai diben y cynnig yw creu trafodaeth ehangach, ddyfnach a mwy ystyriol yn y Siambr hon, yna rwy'n gobeithio y gallaf gyfrannu ati. Pa un a oes angen deddfwriaeth benodol, hoffwn ystyried hynny. Sylwaf yn y cynnig fod gofyn i ni ystyried ac ymrwymo i ddeddfwriaeth benodol yn y pum mlynedd nesaf, ond rwy'n dal yn ansicr ynglŷn â beth yn union y gallai deddfwriaeth ei gynnwys. Gwrandewais yn astud iawn ar Mark Isherwood, a soniodd am rai pryderon difrifol iawn. Soniodd am y loteri cod post, gwasanaethau anweledig a chysondeb cymorth, a dadleuodd fod y pethau hyn yn arwain at ddyletswydd statudol arnom i ymyrryd. Fe soniodd - [Torri ar draws.] Iawn, wrth gwrs.
Cysylltodd un o fy etholwyr yng Ngogledd Caerdydd â mi heddiw ynglŷn â'r ddadl hon - mae ganddi ddau fab gydag awtistiaeth, ac mae wedi cael anawsterau mawr yn cael diagnosis a chymorth ar ôl cael diagnosis, ac un o'r problemau oedd y cyfuniad o awtistiaeth a gorbryder eithafol. A yw'r Aelod yn cytuno bod yn rhaid mynd i'r afael â'r materion hyn, ac mai'r hyn rydym yn ei archwilio, mewn gwirionedd, yw a fyddai Bil awtistiaeth yn mynd i'r afael â'r materion hyn, neu a fyddai modd mynd i'r afael â hwy mewn ffyrdd eraill?
Diolch. Ie, iawn, yn gyflym iawn, rwy'n deall bod rhai awdurdodau lleol i'w gweld yn oedi cyn rhoi diagnosis o awtistiaeth, oherwydd pan fydd person yn cyrraedd 18 oed, nid ydynt bellach yn gyfrifol am y person hwnnw. 'Does bosibl na allai Ddeddf osod terfynau amser i awdurdodau lleol gychwyn y broses o wneud diagnosis.
Mae'n bleser cymryd rhan yn y ddadl yma fel cadeirydd cyntaf un o'r grwpiau amlbleidiol cyntaf yn y Cynulliad hwn nôl yn y flwyddyn 2000, a grŵp amlbleidiol ar awtistiaeth oedd hwnnw. Roedd yna ddiffyg gwasanaethau nôl yn 1999 ac rydym yn cael yr un dadleuon nawr. Nid oes yna ddim byd wedi newid. Rwy'n darllen cynnig y Torïaid yn fan hyn, sy'n cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru 'Yn cydnabod bod angen deddfwriaeth benodol ar gyfer awtistiaeth, ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno bil awtistiaeth (Cymru) yn ystod tymor y Pumed Cynulliad.' Rwyf yn cytuno â hynny. Rwy'n cytuno â hynny ar ôl bod yn feddyg am 32 o flynyddoedd yn Abertawe, ar ôl bod yn un o'r Aelodau cyntaf yn y Cynulliad yma. Rydym wedi bod yn cael y dadleuon yma ynglŷn ag awtistiaeth, gwasanaethau, a diffyg gwasanaethau ers cychwyn cyntaf y Cynulliad yma. Rydym wedi cael cynllun, rydym wedi cael plan, rydym wedi cael strategaeth ac rydym wedi cael cyfarfodydd â phawb. Rwyf yn dal i gyfarfod â chleifion, efallai y byddwch yn ymwybodol - efallai nad wyf wedi sôn yn ddigon clir fy mod yn dal i fod yn feddyg teulu y dyddiau yma. Rwy'n dal i gyfarfod â chleifion gydag awtistiaeth - . Hefin.
Rwy'n gwerthfawrogi'r ffaith eich bod yn derbyn yr ymyriad. Hoffwn wneud y pwynt y gall person gydag anghenion dysgu ychwanegol yn hawdd wella drwy gydol eu bywyd, a gadael yr ysgol yn y pen draw heb yr angen hwnnw. Mae person ag awtistiaeth â chyflwr sy'n annhebygol iawn o newid, a dyna pam y mae angen Deddf a fydd yn edrych arnynt o'r dechrau i'r diwedd.
Dwy frawddeg, a byddaf wedi gorffen. Dylent gael y sicrwydd y bydd eu plentyn yn derbyn y gwasanaethau sydd eu hangen heb ymladd ag unrhyw awdurdod, boed yn gyngor neu'n awdurdod iechyd. Maent am i'w plant gael yr hyn rydym ei eisiau i'n plant ni; gadewch i ni eu helpu i gyflawni hyn.
Diolch i chi am dderbyn ymyriad. A yw'n deg dweud, ac rwy'n cydnabod eich sylwadau, ers i'r Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant ddod i rym ym mis Ebrill mewn gwirionedd, nad ydym wedi cael cyfle i asesu'r dystiolaeth, a gwnaed sylwadau ar hyn o'r blaen, ynglŷn ag a yw'r Ddeddf honno mewn gwirionedd yn cyflawni'r nod roeddem am ei gyrraedd o dan yr amgylchiadau?
Nid yw'n dderbyniol, yn yr oes sydd ohoni - fe gymeraf yr ymyriad mewn eiliad - fod gennym bobl ifanc ag awtistiaeth mewn unedau ymddygiadol oherwydd methiant i wneud diagnosis, yn hytrach nag mewn ysgolion prif ffrwd. Nid yw'n dderbyniol fod hynny'n digwydd, ac eto mae'n digwydd yng Nghymru hyd yn oed heddiw. Rwy'n fodlon cymryd yr ymyriad.