BangorAI/exl2-wiki-calibration-set-cy huggingface dataset:
Wel, yn sicr mae angen iddynt wella'r gwasanaeth yn eithaf sylweddol. A gaf fi dynnu eich sylw, a sylw'r Siambr, at fy etholwr ac etholwr y Llywydd hefyd, Sheila Joseff, mam i fachgen 15 oed a gyfeiriwyd at orthodontydd am ymgynghoriad ar gyfer bresys? Dywedwyd wrtho, ag yntau'n byw yng Ngheredigion, y buasai'n rhaid iddo fod ar restr aros o dair blynedd i ffitio'r bresys, tra bod y rhestr aros ym Mhowys yn 8 wythnos. Penderfynodd wario £3,000 i gael triniaeth breifat gan na allai aros iddo fod yn oedolyn cyn iddo gael bresys. Erbyn hyn mae'n rhaid iddi deithio taith ddwy ffordd i Gaerfyrddin bob ychydig wythnosau yn syml er mwyn mynychu apwyntiad pum munud i'w haddasu, gan nad oes clinig allgymorth ar gyfer orthodonteg ar gael yng Ngheredigion. Felly, pa gamau rydych yn eu cymryd gyda'r bwrdd iechyd, Weinidog, i sicrhau yn gyntaf ein bod yn cael clinig allgymorth, fel nad oes raid i'n hetholwyr deithio tair awr ynfyd i addasu eu bresys yn unig, ac yn ail, i dorri'r rhestr aros yng Ngheredigion fel ei bod yn debycach i hyd rhestrau aros mewn rhannau eraill yng nghanolbarth Cymru?
Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n siwr y byddwch yn cytuno â mi na ellir bychanu pwysigrwydd gofal iechyd y geg da ac mae hyn yn arbennig o bwysig mewn lleoliad gofal cymdeithasol lle y gall gofal iechyd y geg gwael effeithio ar allu pobl i siarad, i gyfathrebu a bwyta hyd yn oed. Mae diweddariad cynllun lleol iechyd y geg bwrdd iechyd prifysgol Hywel Dda yn cydnabod y mater hwn, ond nid yw'n rhoi fawr o amlinelliad o'r cynnydd sydd wedi'i wneud yn y maes penodol hwn. Felly, a allwch ddweud wrthym sut y mae Llywodraeth Cymru'n monitro effeithiolrwydd bwrdd iechyd prifysgol Hywel Dda yn sicrhau bod gofal iechyd y geg yn cael ei integreiddio i gynlluniau iechyd a gofal cymdeithasol cyffredinol, fel bod y rhai sydd mewn lleoliadau gofal cymdeithasol yn derbyn y gwasanaethau gorau sydd ar gael?
Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Ein nod yw sicrhau fod beichiogrwydd a rhoi genedigaeth yn brofiad diogel a chadarnhaol i bob mam yng Nghymru, ble bynnag y maent yn byw a beth bynnag yw eu hamgylchiadau.
Rwy'n hapus i roi rhagor o wybodaeth am y penderfyniad i beidio â chomisiynu darpariaeth cleifion mewnol yng Nghaerdydd. Roedd y penderfyniad, mewn gwirionedd, yn deillio o bryderon ynglŷn â'r gallu i ddarparu'r ansawdd gofal a'r diogelwch gofal cywir. Mae hwn yn faes hynod o arbenigol ar gyfer nifer fach iawn o famau, a'n her oedd rhagweld a allem wneud hynny'n ddiogel yng Nghymru ai peidio. Yr hyn nad wyf yn barod i'w wneud yw comisiynu gofal sydd o ansawdd gwael a thynnu sylw at y ffaith ei fod yn lleol yn hytrach na'i fod yn ofal o'r ansawdd cywir. Ar hyn o bryd rydym yn comisiynu'r gwasanaeth hwnnw naill ai yn system Lloegr yng ngogledd-orllewin Lloegr neu'n wir ym Mryste ar gyfer de Cymru. Fodd bynnag, gellid a dylid darparu'r rhan fwyaf o'r gofal yn y gymuned; dyna'r pwynt rwy'n ceisio ei wneud. Mae angen i ni wella'r ddarpariaeth ofal cymunedol, oherwydd rydym yn cydnabod bod yna heriau iechyd meddwl i'w hwynebu ar ôl geni plentyn i amryw o famau. Felly, mae'n angen gwirioneddol rydym yn ei gydnabod. Dyna pam ein bod yn buddsoddi arian ychwanegol mewn darpariaeth gymunedol, ond rwy'n fwy na pharod i sicrhau bod yr asesiad a wnaethom, neu'r asesiad a wnaed gan y grŵp comisiynu gofal iechyd arbenigol yng Nghymru o'r rhesymau pam y cafodd y gwasanaeth hwnnw ei ddadgomisiynu yng Nghaerdydd ar y pryd, ar gael i'r Aelodau, ynghyd â'r asesiad diweddaraf o'r angen a'r gallu i wneud hynny'n ddiogel ac o'r ansawdd cywir ar gyfer mamau yma yng Nghymru.
Mae ysgol feddygol i Fangor wedi cael ei gynnwys fel prosiect lefel uchel yn 'growth bid' gogledd Cymru, sydd wedi cael ei gytuno a chael cefnogaeth pob un o'r chwech awdurdod lleol yn y gogledd. Mae llythyr a gefais i gennych chi yn ddiweddar yn nodi eich bod chi'n disgwyl 'briefing' gan swyddogion ar y mater. Rwy'n sylwi bod y geiriau 'achos busnes' wedi diflannu o'r llythyr, ond dyna a addawyd cyn yr haf - achos busnes, nid 'briefing'. A fedrwch chi fy sicrhau i a phobl yn y gogledd-orllewin fod y cynllun i ddatblygu ysgol feddygol ym Mangor yn cael blaenoriaeth gennych chi a gan y Llywodraeth?
Rydym yn parhau i weithio gyda'r holl fyrddau iechyd a'r ymddiriedolaethau yn ardal Canol De Cymru i wella safonau. Mae hyn yn cynnwys systemau llywodraethu, arweinyddiaeth a rheoli perfformiad cryf, monitro digwyddiadau a phryderon, mentrau gwella ansawdd fel ein rhaglen Gwella 1000 o Fywydau ac wrth gwrs, arolygaeth drwyadl o'r gwasanaethau.
Diolch i'r Aelod am ei chwestiwn. Cyfrifoldeb y gweithiwr gofal iechyd proffesiynol sy'n ysgrifennu'r presgripsiwn yw sicrhau bod unigolyn yn deall beth sy'n cael ei bresgripsiynu a sut y dylid ei gymryd. Mae gan fferyllwyr cymunedol rôl bwysig yn sicrhau bod y claf yn deall y drefn ar gyfer cymryd y feddyginiaeth wrth ddarparu'r presgripsiwn.
Ydw, rwy'n hapus i wneud hynny. Mae'n ffigwr amlwg iawn i feddwl amdano - digon i lenwi tri bws deulawr. Rydym yn cydnabod bod heriau go iawn yma a meysydd go iawn ar gyfer gwelliant pellach. Mae'r pwyntiau rydych yn eu gwneud ynglŷn â hen feddyginiaethau a phobl sy'n dychwelyd y rheini er mwyn gallu cael gwared arnynt yn ddiogel, ac yn benodol, pwyntiau ynglŷn ag amlgyffuriaeth a deall sut y mae gwahanol feddyginiaethau'n rhyngweithio â'i gilydd neu pa un a ydynt mewn gwirionedd yn lleddfu'r pethau y maent yn ceisio eu trin. Dyna pam y cefais fy nghalonogi gan y ffaith fod clystyrau gofal sylfaenol wedi cyflogi ystod o fferyllwyr clinigol i wneud y gwaith hwn drostynt, felly mae wedi rhyddhau amser meddygon teulu yn ogystal â gwella ansawdd y gofal y mae'r unigolyn yn ei gael. Mae hefyd yn mynd yn ôl at y cwestiwn blaenorol ynglŷn â gwneud yn siŵr ein bod, o fewn y system fferylliaeth gymunedol, yn gwobrwyo ansawdd, ac mae hyn yn rhan o fesur ansawdd i ddeall sut rydym nid yn unig yn dosbarthu yn ôl cyfaint, ond hefyd yn gwella ansawdd y gofal a ddarperir. Yn wir, mae Cwm Taf ar flaen y gad yn hyn o beth, er enghraifft, gyda llythyrau rhyddhau electronig gan y gwasanaeth ysbytai yn ogystal. Felly, mae cynnydd gwirioneddol i'w wneud mewn perthynas â rhyddhau o'r ysbyty, drwy wasanaeth fferyllol yr ysbytai, a rhan fwy i fferyllfeydd cymunedol ei chwarae hefyd. Felly, rwyf wedi cael fy nghalonogi gan ein sefyllfa a'r cyfeiriad rydym yn mynd iddo, ond mae hyn yn tynnu sylw at y ffaith fod llawer mwy o welliannau y gallem ac y dylem eu gwneud, yn sicr, ac rwy'n credu bod unigolion yn gweld budd go iawn o ganlyniad i hynny.
A gaf fi ddiolch i chi am yr ymateb hwnnw? Rwyf hefyd yn cefnogi'r egwyddor o gydweithio agosach rhwng y ddau fwrdd iechyd a'r ddwy brifysgol. Rwyf am dynnu sylw at bwysigrwydd Ysbyty Treforys fel canolfan ranbarthol ar gyfer yr ardal a gwmpesir gan y ddau fwrdd iechyd. Pa gynnydd sy'n cael ei wneud ar ddefnyddio mwy ar y model prif ganolfan a lloerennau sydd wedi gweithio mor dda mewn gwasanaethau arennol ac a allai fod yn berthnasol i wasanaethau eraill, fel y gwasanaeth orthodontig a drafodwyd yn gynharach?
Rwyf wedi derbyn dau gwestiwn brys o dan Reol Sefydlog 12.66, ac rydw i'n galw ar Dai Lloyd i ofyn y cwestiwn brys cyntaf.
Roeddwn yn bwriadu bod yn hael yn fy ymateb, yn wahanol i'r Aelod, ac awgrymu mai camgymeriad ar ei ran yn hytrach na drygioni a'i harweiniodd i honni llawer o wallau ffeithiol. Ond rwyf am gychwyn gyda'r dyfyniad y mae wedi'i ailadrodd, gan Chris Grayling, na lwyddodd i'w ailadrodd yn llawn. Dywedodd Chris Grayling, Mae angen i mi gywiro'r gŵr bonheddig ar hynny: nid ydym yn datganoli cyfrifoldeb dros y fasnachfraint gyfan ar gyfer Cymru, ac yna fe stopioch, ond aeth Chris Grayling ymlaen i ddweud, 'fel y mae'n ei ddisgrifio'. Aeth ymlaen i ddweud, mewn perthynas â throsglwyddo rheolaeth i Lywodraeth Cymru, 'heb rwystrau a gwrthbwysau'. Yr hyn y mae'n ei olygu yw sicrhau bod yna atebolrwydd ar gyfer teithwyr sy'n teithio rhwng lleoliadau yn Lloegr ar ochr Lloegr i'r ffin o fewn llwybr Cymru. Mae'r rhain yn gytundebau nad ydynt wedi cael eu cyrraedd eto, ond cefais fy nghofnodi'n dweud ei bod yn hollol gywir a phriodol y dylai fod gennym atebolrwydd ar waith ar gyfer yr elfennau hynny o'r gwasanaeth. Rydym wedi cytuno gyda Llywodraeth y DU - gadewch i mi fod yn gwbl glir, eto, heddiw - y bydd yr holl wasanaethau a weithredir o dan fasnachfraint gyfredol Cymru a'r gororau yn cael eu cynnwys ym masnachfraint nesaf Cymru a'r gororau ac y byddwn yn arwain ar y broses o gaffael y gwasanaethau hyn. Mae'r pedwar cynigydd yn gwybod hynny. Bydd y map, fel y dywedais, yn aros yn ddigyfnewid i raddau helaeth. Yn wir, yn amodol ar ein gallu i sicrhau llwybrau trenau, rydym hefyd wedi sicrhau cytundeb yr Ysgrifennydd Gwladol i weithredu gwasanaethau i Lerpwl a Bryste o dan fasnachfraint Cymru a'r gororau yn y dyfodol. Felly, mewn gwirionedd, nid yn unig y bydd y map yn aros yn ddigyfnewid, mae'n ymddangos y byddwn yn gallu ymestyn gwasanaethau yn y dyfodol.
Hoffwn i ddiolch am y datganiad byr gan y Gweinidog. Roedd yna rywfaint o ddryswch y bore yma pan glywyd bod gwaharddiad ar gadw ieir a gwyddau ac ati yn yr awyr agored yn Lloegr a'r Alban ar y newyddion a dim sôn am Gymru. Mae'n glir bellach fod y rheol hefyd yn cael ei gweithredu yng Nghymru. A gaf i ofyn, felly, i'r Gweinidog gwpl o gwestiynau rydw i'n meddwl sy'n berthnasol? Yn gyntaf oll, a ydy hyn wedi cael ei gytuno ar y cyd? Mae yna gydweithio, fel y dywedodd y Gweinidog, ond a oes unrhyw beth wedi cael ei gytuno ar y cyd rhwng Llywodraeth Cymru, Llywodraeth San Steffan - DEFRA, sy'n gyfrifol am Loegr - a'r Alban? Ac am faint, felly, mae'r gwaharddiad yma, neu'r rheolau yma, yn debygol o fod mewn lle? Gan ein bod ni'n nesáu at Nadolig ac efallai bod bywyd rhai o'r anifeiliaid yma ar y ddaear yma ddim yn hir iawn i fynd, ond, wedi dweud hynny, mae yna fusnesau pwysig yn sir Benfro yn magu twrcïod, fel Cuckoo Mill Farm, ac mae yna fusnes ieir buarth pwysig yn Aberteifi - Postance ac ati. Mae yna bob math o gwmnïau yn paratoi at y Nadolig ac ar gyfer gwerthu'r cynnyrch. A oes angen i'r Llywodraeth gymryd unrhyw gamau i sefydlu hyder y cyhoedd yn y gadwyn fwyd, achos bydd y Llywodraeth yn gwybod yn y gorffennol fod unrhyw berygl o ffliw adar wedi codi pryderon ynglŷn â bwyd a chig yn y siopau? Rwy'n gobeithio y byddwn ni'n gallu osgoi unrhyw beth o'r fath yna. Y cwestiwn olaf yw: a oes yna unrhyw gamau penodol mae'r Llywodraeth yn eu hargymell neu am eu hargymell i gynhyrchwyr bwyd o'r adar a fydd yn medru cael eu cymryd yn ystod yr wythnosau nesaf?
Ysgrifennydd y Cabinet, nid yw'r feirws hwn yn broblem newydd, ac fel y gwyddoch, rwyf eisoes wedi cyflwyno cwestiynau ar y mater yr wythnos diwethaf, felly rwy'n croesawu'r cyfle i glywed mwy am gamau gweithredu Llywodraeth Cymru ar y mater penodol hwn. Rwy'n falch eich bod wedi cyhoeddi heddiw y bydd parth atal 30 diwrnod ar waith ar draws Cymru. Nawr, mae'n hanfodol fod cyllid ac adnoddau digonol yn eu lle i sicrhau bod asiantaethau'n hyderus fod ganddynt yr hyn sydd ei angen i gyflawni mesurau rheoli clefydau yng Nghymru pe bai achosion o'r fath yn digwydd. Felly, a allwch chi ddweud wrthym pa gefnogaeth a chyllid ychwanegol y mae Llywodraeth Cymru yn eu hystyried pe bai bygythiad y clefyd yn gwaethygu? Mae gan Lywodraeth Cymru ddyletswydd hefyd i gyfleu unrhyw fesurau rhagofalus yn effeithiol o fewn y diwydiant dofednod a'r rhwydwaith lles anifeiliaid ehangach yng Nghymru. Felly, a allwch chi ddweud wrthym pa ganllawiau a chefnogaeth y mae Llywodraeth Cymru yn eu rhoi i'r rhai sy'n cael eu heffeithio gan y cyhoeddiad hwn i sicrhau eu bod yn deall y sefyllfa'n iawn a'r hyn sy'n ofynnol ganddynt? Ysgrifennydd y Cabinet, rydych wedi dweud yn glir fod eich adran yn monitro'r sefyllfa ledled Ewrop. Efallai y gallwch ddweud ychydig mwy wrthym am y gwaith penodol sydd eisoes wedi'i wneud yng Nghymru i nodi lefel bygythiad y clefyd. Gwn fod gwaith wedi cael ei wneud mewn mannau eraill yn y DU, ond mae'n hanfodol fod Llywodraeth Cymru hefyd yn sefydlu ei threfniadau monitro ei hun i sicrhau bod popeth sydd angen ei wneud yn cael ei wneud. Felly, a allwch roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni mewn perthynas â'r gwaith y mae eich adran wedi'i wneud yn ystod yr wythnosau diwethaf?
Lywydd, 100 mlynedd yn ôl, daeth David Lloyd George yn Brif Weinidog. Llwyddodd y Llywodraeth a ffurfiodd i arwain y cynghreiriaid i fuddugoliaeth a enillwyd drwy waith caled, ehangodd y bleidlais yn aruthrol, a sefydlodd iechyd a thai fel blaenoriaethau llywodraethol. Roedd hi'n ymddangos bod Cymru wedi dod o hyd i ffigur arwrol - yr Arthur chwedlonol. Lloyd George oedd y dyn cyntaf heb incwm preifat i fod yn Brif Weinidog, a dangosodd y gallai'r Cymry gyrraedd swyddi uchaf y wladwriaeth. Er bod y Tuduriaid yn ystyried eu hunain yn Gymry weithiau, neu o leiaf roedd Shakespeare yn credu hynny ar eu rhan, roedd Lloyd George yn Gymro i'r carn. Dyna oedd union ffynhonnell ei egni. Fel Canghellor y Trysorlys, roedd eisoes wedi ailffurfio'r wladwriaeth. Ar ôl cyhoeddi cyllideb y bobl ym 1909, prif amcan y wladwriaeth, yn hytrach na diogelu eiddo, oedd hyrwyddo lles y bobl - Lywydd, efallai y dylwn ddweud y 'werin'. Arweiniodd at y frwydr anhygoel honno gyda Thŷ'r Arglwyddi ac un o'r sylwadau mwyaf doniol yn ein hanes gwleidyddol, pan ddywedodd am Dŷ'r Arglwyddi nid ci gwarchod y cyfansoddiad ydyw, ond pwdl Mr Balfour. Wel, efallai ei fod yn fwy doniol yn ystod y cyfnod Edwardaidd. [Chwerthin.] Mae Lloyd George ymhlith ein Prif Weinidogion gorau. O blith ei gyfoeswyr, Churchill ac Atlee yn unig a ragorodd arno - Churchill drwy sicrhau buddugoliaeth mewn brwydr a oedd hyd yn oed yn fwy erchyll; Atlee drwy ffurfio consensws adeg heddwch dros wladwriaeth les. Eto i gyd, yn ei gyfnod, nid oedd neb yn hafal iddo. Mewn cyfnodau o ryfel a heddwch, arddangosodd Lloyd George grefft lywodraethu ar ei gorau. Lywydd, rydym yn byw mewn cyfnod o newid cymdeithasol a geowleidyddol eithriadol, ac mae'n briodol y dylem gael ein hysbrydoli gan lwyddiannau Lloyd George, a aeth i'r afael â heriau a oedd yn ddyfnach byth.
Diolch, Lywydd. Ddydd Gwener diwethaf, cefais y pleser o gyfarfod pedair o ddisgyblion ysbrydoledig blwyddyn 11 o Ysgol Uwchradd Dinbych, Amy Martin, Jessica Briody-Hughes, Holly Roberts a Katie Rowlands, sef Tîm Tachyon. Maent yn bencampwyr y byd am yr ail dro yng nghystadleuaeth Her Ysgolion F1, ar ôl ennill y gwobrau i gyd, gan amddiffyn eu gwobr am y cyflwyniad gorau ar lafar a'r gwobrau nawdd a marchnata gorau roeddent wedi eu hennill yn rownd derfynol y byd yn Singapore y llynedd, ac y llwyddodd y tîm i'w hennill eto yn Texas eleni. Mae ganddynt gabinet yn llawn o dlysau ac eleni maent wedi ennill gwobr yr FIA i Fenywod mewn Chwaraeon Moduro i ychwanegu at eu casgliad trawiadol. Maent wedi goresgyn yr holl heriau sy'n defnyddio pynciau STEM, ac yn ennill sgiliau a phrofiadau gwerthfawr ar gyfer yn nes ymlaen yn eu bywydau. Mae Amy wedi cael cynnig lle yn academi tîm F1 Williams ac mae'n awyddus i gamu ymlaen i yrfa mewn peirianneg. Maent yn fenywod ifanc gwirioneddol ysbrydoledig sydd wedi wynebu heriau'r prosiect y tu allan i'w gwaith ysgol. Maent wedi dod yn fentoriaid i blant ysgolion cynradd sy'n ymgymryd â her F1 yn awr, ac maent wedi gwneud eu teuluoedd, eu hysgolion, eu cymunedau a minnau'n falch iawn ohonynt. Rwy'n gobeithio y bydd y Cynulliad hwn hefyd yn falch o'u cyflawniadau. Diolch.
Diolch, Lywydd. Mae chwarter poblogaeth oedolion Cymru yn ordew, ac mae bron 60 y cant yn cario gormod o bwysau: cyfuniad o ormod o alcohol, rhy ychydig o ymarfer corff a gormod o fwyd llawn o fraster, siwgr a halen. Mae'r canlyniadau'n ddifrifol o ran diabetes, clefyd cardiofasgwlaidd a sawl math o ganser. Y tri chyflwr hwn yw achosion pennaf marwolaeth gynnar ac maent yn bygwth tanseilio a hyd yn oed gwrthdroi pa bynnag ddatblygiadau a wneir i roi triniaeth feddygol i glefydau sy'n bygwth bywyd. Mae adroddiad blynyddol diweddaraf y prif swyddog meddygol yn nodi, tra bod y cyfoethog yn mynd yn iachach ac yn byw'n hirach, nid yw hynny'n wir am y tlodion. Mae'r bwlch disgwyliad oes eisoes cymaint â naw i 11 mlynedd rhwng gwahanol ardaloedd yng Nghaerdydd yn unig. Mae hyn yn annheg, yn osgoadwy ac yn rhywbeth na ddylem fod yn barod i'w dderbyn neu ei oddef mwyach. Mae angen gweithredu ar frys ac yn bendant i fynd i'r afael â'r epidemig iechyd hwn, a fydd fel arall yn gwneud y GIG yn fethdalwr. Ar draws y DU, mae eisoes yn costio £5 biliwn y flwyddyn i'r GIG, a rhagwelir y bydd hynny'n dyblu i bron £10 biliwn erbyn 2050. A bydd y gost ehangach i gymdeithas yn cyrraedd £50 biliwn y flwyddyn. Felly, er gwaethaf yr ymgyrch 5 y dydd, rydym yn bwyta llai o lysiau - nid yw'n ddim gwell nag yr oedd yn y 1970au. Dywedodd llai na thraean o'r holl oedolion eu bod yn bwyta pum cyfran neu fwy o ffrwythau a llysiau y dydd. Yn syml nid yw pobl yn gwrando ar yr hyn rydym yn ei ddweud wrthynt, ac 1 y cant o'r arian a werir ar hysbysebion bwyd sy'n cael ei wario ar hyrwyddo llysiau.
Symudwn ymlaen yn awr at eitem 5, sef dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar ddatganiad yr hydref 2016. Galwaf ar Nick Ramsay i gynnig y cynnig. Nick.
Diolch yn fawr iawn. Rwyf wedi dethol y pum gwelliant i'r cynnig, a galwaf ar Jane Hutt i gynnig gwelliant 1 a gyflwynwyd yn ei henw yn ffurfiol.
Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rydw i'n falch i fedru symud gwelliannau 2, 3, 4 a 5 yn enw Plaid Cymru. Ac wrth gwrs, mae'r gwelliannau yma yn ffocysu yn benodol ar y pethau a adawyd mas o'r datganiad. Efallai ei fod yn rhyw fath o adlewyrchiad o bersonoliaeth wahanol y Canghellor yma. Mae yna ryw awgrym nad oedd am ddilyn y math o ymagwedd mwy theatrig a oedd gan y Canghellor blaenorol a chyhoeddi llwyth o bethau'r un pryd, felly roedd e eisiau, efallai, dal rhai pethau yn ôl. Rwy'n gobeithio, gyda rhai o'r pethau rwyf am eu codi mewn munud, mai dyna beth ddigwyddodd, ac na fyddwn ni'n gorfod aros yn rhy hir ar gyfer y cyhoeddiadau rydym am eu gweld. Rydym ni'n cyfeirio yng ngwelliant 2, wrth gwrs, at drydaneiddio, nid yn unig y llinell rhwng Caerdydd ac Abertawe, lle mae yna oedi, wrth gwrs, sy'n gwbl annerbyniol, ac sy'n mynd i effeithio, wrth gwrs, ar yr economi i'r gorllewin o Gaerdydd, ond hefyd trydaneiddio llinell gogledd Cymru. Yn y cyswllt yna, wrth gwrs, hefyd, mae'n beth gwael i weld nad oes cytundeb mai prosiect ar gyfer Lloegr yn unig ydy HS2 a dweud y gwir. Mae yna dystiolaeth gan KPMG sy'n awgrymu y bydd Cymru mewn sefyllfa waeth o ran cystadleurwydd ar ôl HS2, ac eto, oherwydd y ffordd mae wedi cael ei gategoreiddio, wrth gwrs, nid oes codiad Barnett o ran cyllid yn sgil hynny. Mae'n drist ofnadwy, a dweud y gwir. Cefais air gydag Ysgrifennydd Gwladol Cymru ynglŷn â hyn yng nghinio'r CBI. Pam, unwaith eto, nad yw Cymru yn cael ei drin yn gydradd o ran y dreth teithwyr awyr? Nid oes yna ddim rhesymeg, nid oes yna ddim moeseg y tu ôl i'r penderfyniad, a dweud y gwir, pan mae Cymru ei angen, yn y cyfnod ôl-Brexit yma, sy'n fregus yn economaidd â'r holl ansicrwydd. Pam nad ydym ni'n cael chwarae teg? Dyna beth rydym ni'n gofyn amdano fe, wrth gwrs: yr un gallu ag sydd wedi cael ei roi i Ogledd Iwerddon a'r Alban.
Wel, rwy'n croesawu hynny yn fawr iawn, a dweud y gwir. Os ydy'r lle yma yn gallu siarad gydag un llais, rwy'n gobeithio'n wir y bydd y llais hwnnw'n cael ei glywed lawr yng nghoridorau Whitehall a San Steffan. Yn olaf, ac i'r un perwyl, a dweud y gwir, rwy'n gobeithio y bydd cefnogaeth yn dod i hwn hefyd. Mae angen symud ymlaen, onid oes, gyda'r cyfle euraidd yma sydd gennym gyda'r morlyn morlanw - dyna y mae Dai Lloyd yn mynnu yw'r term Cymraeg ar gyfer 'tidal lagoon'. Nid wyf yn siŵr a yw'n trio awgrymu rhywbeth sydd ddim cweit yn gwbl glir, ond rwy'n licio'r cyflythreniad, beth bynnag; mae hi bron yn gynganeddol. Mae'n rheswm arall dros gefnogi'r peth, a dweud y gwir. Mae Charles Hendry wedi cyflwyno ei adroddiad erbyn hyn i'r Ysgrifennydd Gwladol, felly mae'n rhaid nawr, rwy'n credu, inni symud ymlaen a gweld cyfle i Gymru gydio yn y cyfle yma. Mae yna rai pethau yn y datganiad roeddwn i'n eu croesawu, a dweud y gwir: arian ychwanegol ar gyfer arloesedd, sydd wedi cael ei grybwyll gan yr Aelod sy'n llefaru ar ran y Torïaid - y cynnydd mwyaf, a bod yn gywir, mewn arian ar gyfer arloesedd ers 1979. Felly, mae yna £4.7 biliwn yn ychwanegol dros y cyfnod yma, a £2 biliwn yn ychwanegol erbyn 2020. Mae'n rhaid inni wneud yn siwr bod Cymru yn elwa ar y cyfle yma. Mae yna sôn am greu DARPA, sef y corff yn America a oedd wedi, wrth gwrs, arwain yn rhannol at Tim Berners-Lee yn dyfeisio'r we. Wel, beth am leoli'r corff hwnnw a fydd yn rhedeg y gronfa newydd ar gyfer heriau diwydiannol nid yn y de-ddwyrain o fewn y Deyrnas Gyfunol, ond fan hyn, yma yng Nghymru?
Diolch yn fawr iawn am ildio yno, yn wir, a hoffwn ddweud yn syml, yn ôl yn 2007-08 pan oeddwn yn Aelod Seneddol, rwy'n cofio sefyll gyda changhellor yr wrthblaid ar y pryd i gefnogi'r Llywodraeth Lafur am y ffordd roedd yn rheoleiddio. Roedd y ddwy ochr yn anghywir ar reoleiddio llai dwys. Roedd y ddwy ochr yn anghywir. Ond rhaid i mi dynnu sylw'r gŵr bonheddig at y ffaith fod canghellor yr wrthblaid ar y pryd, George Osborne, yn dweud mai dyma oedd y ffordd i gyflawni materion ariannol. Roedd yn anghywir, ac roeddem ninnau'n anghywir hefyd. Ond peidiwch â bwrw'r bai yn syml ar y blaid Lafur. Rwy'n meddwl bod y byd i gyd yn anghywir bryd hynny.
Rwy'n croesawu'r ddadl hon ar ddatganiad yr hydref y Canghellor. Bydd fy nhôn yn wahanol iawn yn wir i'r siaradwr diwethaf sydd i'w weld fel pe bai eisiau bychanu Cymru. Mae'n ymddangos fod y gwydr yn hanner gwag i'r siaradwr diwethaf -
Diolch. Mae'n eithaf clir o ystadegau'r Swyddfa Ystadegau Gwladol fod 4.4 y cant o'n gwariant cynnyrch domestig gros wedi mynd ar seilwaith o dan y Llywodraeth Lafur, ac yna aeth i lawr i 3.3 y cant, yna aeth i lawr ymhellach i 2 y cant rhwng Osborne a Phillip Hammond ar hyn o bryd.
Rydym yn gorffen 2016 gyda diweithdra is nag erioed, yn sylweddol is na chyfartaledd yr UE, a gydag economi Prydain ar y trywydd i dyfu'n gynt na gwledydd eraill y G7. Fy marn i yw bod yn rhaid i Lywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru roi'r flaenoriaeth i wella ein seilwaith, yn enwedig o ganlyniad i adael yr UE. Yn wir, o ganlyniad i'r sicrwydd cyllid y mae'r Canghellor wedi ei ddarparu, gall Llywodraeth Cymru fod yn uchelgeisiol ac achub ar y cyfleoedd ar gyfer Cymru yn ystod y flwyddyn i ddod ac mae pob rheswm, rwy'n credu, dros fod yn hyderus ynglŷn â'r rhagolygon i Gymru yn 2017. Ond rwy'n cytuno â Nick Ramsay a Huw Irranca-Davies: ni allwn fforddio bod yn hunanfodlon.
Rwy'n gwerthfawrogi tôn optimistaidd yr araith flaenorol. Gallwn gefnogi cynnig y Ceidwadwyr heddiw, ond rwyf am ganolbwyntio ar welliannau Llafur mewn gwirionedd, yn arbennig gwelliant 3, gan fod hwn yn fantra a glywn mewn nifer o ddadleuon yn y lle hwn, am y polisi caledi honedig ddifrodus hwn. Wel, beth yw caledi yn yr amgylchiadau presennol? Mae'r geiriadur yn diffinio 'austerity' fel 'sternness or severity of manner or attitude', yn debyg iawn i'r araith a glywsom gan Rhianon Passmore yn gynharach, efallai - nid wyf yn gwneud sylwadau ar ei chynnwys, arddull y cyflwyno rwy'n ei olygu. Ond y cyfan y mae caledi'n ei olygu, mewn gwirionedd, yn y cyd-destun hwn, yw byw o fewn eich gallu. Mae'n rhywbeth y mae'n rhaid i ni i gyd ei wneud mewn bywyd preifat ac eto dyna beth nad yw Canghellor presennol y Trysorlys yn ei wneud, gan ein bod wedi cael diffyg yn y gyllideb rhwng mis Ebrill a mis Awst eleni o £33.8 biliwn yn erbyn rhagolwg ym mis Mawrth ar gyfer y flwyddyn gyfan o £55.5 biliwn. Mae'r Canghellor wedi methu ei darged ar gyfer gostwng gwariant a hynny o gryn dipyn. Mewn gwirionedd, rydym yn gorwario £6.5 biliwn y mis - dyna £80 biliwn y flwyddyn ac mae hynny'n gyfwerth â 5 y cant o'n hincwm cenedlaethol. Mae'n eithaf clir na all hynny barhau am gyfnod amhenodol. Roedd yna adeg, wrth gwrs, pan oedd Llywodraethau Llafur wedi ymrwymo i gyllideb gytbwys. Roedd gweinyddiaeth Blair, rhwng 1997 a 2001, yn fodel o ddoethineb ariannol, oherwydd, wrth gwrs, roeddent yn dilyn cynlluniau Kenneth Clarke yn y Llywodraeth flaenorol. Ond ar ôl etholiad cyffredinol 2001, wrth gwrs, cafodd y breciau eu tynnu oddi ar y trên a glaniodd y droed yn gadarn ar y sbardun, ac yn hytrach na chynnal gwargedion ar y cyfrif cyfredol, sef yr hyn a ddigwyddai yn y blynyddoedd hynny, aeth popeth yn gyflym am yn ôl.