Xói mòn

Một vách đá biển giống như sóng được tạo ra do xói mòn bờ biển, ở Công viên địa chất quốc gia ven biển Jinshitan, [[Đại Liên]], [[Liêu Ninh|tỉnh Liêu Ninh]], Trung Quốc
Theo khoa học Trái Đất, xói mòn là sự vận động của các quá trình bề mặt (chẳng hạn như dòng chảy hoặc gió) để loại bỏ đất, đá hoặc vật chất hòa tan khỏi một vị trí trên vỏ Trái Đất sau đó đưa nó đến một vị trí khác (không nên nhầm lẫn với phong hóa - là hiện tượng không liên quan đến chuyển động). Quá trình tự nhiên này là do hoạt động mạnh của các tác nhân ăn mòn như nước, băng (sông băng), tuyết, không khí (gió), thực vật, động vật và con người. Dựa vào các tác nhân này, xói mòn đôi khi được chia thành xói mòn nước, xói mòn băng, xói mòn tuyết, xói mòn do gió, xói mòn do động vật và xói mòn do con người gây ra. Nở đá hoặc đất vào vụn trầm tích được gọi là sự xói mòn "về thể chất" hoặc "cơ khí;" điều này trái ngược với xói mòn "hóa học", trong đó đất hoặc đá bị loại bỏ khỏi một khu vực bằng cách hòa tan vào dung môi (thường là nước), sau đó là dòng chảy của dung dịch đó. Trầm tích hoặc chất hòa tan bị xói mòn có thể được vận chuyển chỉ vài mm hoặc hàng nghìn km.

Một vòm tự nhiên được tạo ra bởi sự xói mòn của gió của đá phong hóa khác nhau ở Jebel Kharaz, [[Jordan]]
Tốc độ xói mòn tự nhiên được kiểm soát bởi hoạt động của các trình điều khiển địa chất, chẳng hạn như lượng mưa; đá gốc ở sông; xói lở bờ biển do biển và sóng; tuốt băng, mài mòn và cọ rửa; lũ lụt isal; sự mài mòn của gió; các quy trình nước ngầm; và các quá trình di chuyển khối lượng lớn trong cảnh quan dốc như lở đất... Tốc độ mà các quá trình như vậy hoạt động kiểm soát tốc độ ăn mòn của bề mặt. Thông thường, xói mòn vật lý nhanh nhất ở trên dốc bề mặt, và tỷ lệ cũng có thể nhận dạng với một số đặc tính về khí hậu điều khiển bao gồm một lượng nước cấp (ví dụ, do mưa), storminess, tốc độ gió, sóng lấy, hoặc nhiệt độ khí quyển (đặc biệt là đối với một số các quá trình liên quan đến băng). Các kết quả cũng có thể cho thấy tốc độ xói mòn và lượng vật chất bị xói mòn đã được mang đi, ví dụ, một con sông hoặc sông băng. Các quá trình xói mòn tạo ra trầm tích hoặc chất hòa tan từ một địa điểm tương phản với các quá trình lắng đọng, kiểm soát sự xuất hiện và dịch chuyển của vật chất tại một địa điểm mới. Ta có thể thấy xói mòn là một quá trình tự nhiên có thể xảy ra bất cứ lúc nào thì các hoạt động của con người vẫn tiếp tục tăng gấp 10-40 lần so với tốc độ xói mòn đang xảy ra trên toàn cầu. Tại các địa điểm nông nghiệp nổi tiếng như Dãy núi Appalachian, các phương thức canh tác thâm canh vẫn gây ra xói mòn nhanh gấp 100 lần so với tốc độ xói mòn tự nhiên trong khu vực. Xói mòn quá mức (hoặc tăng tốc) gây ra cả một đống vấn đề "tại chỗ" và "ngoài địa điểm". Các tác động tại chỗ bao gồm giảm năng suất nông nghiệp và suy sụp sinh thái (về cảnh quan tự nhiên), và nguyên nhân đều là do bị mất lớp đất giàu dinh dưỡng phía trên. Trong một số trường hợp thì tạo nên hiện tượng sa mạc hóa. Các tác động bên ngoài bao gồm bồi lắng đường nước và phú dưỡng các vùng nước, cũng như thiệt hại liên quan đến trầm tích đối với đường xá và nhà cửa. Xói mòn do nước và gió là hai nguyên nhân chính gây suy thoái đất; đặc biệt chúng là nguyên nhân của khoảng 84% diện tích đất bị thoái hóa trên toàn cầu, khiến xói mòn quá mức trở thành một trong những vấn đề môi trường nghiêm trọng nhất trên toàn thế giới. 

Thâm canh nông nghiệp, phá rừng, đường sá, biến đổi khí hậu do con người gây ra và đô thị hóa là một trong những hoạt động quan trọng nhất của con người liên quan đến tác động của chúng trong việc kích thích xói mòn. Tuy nhiên, có nhiều biện pháp phòng ngừa và khắc phục có thể hạn chế hoặc hạn chế xói mòn các loại đất dễ bị xói mòn.