Δουκάτο της Ρώμης

μικρογραφία|Η Ιταλία κατά την Βυζαντινή και Λομβαρδική κατάκτηση της
Το Δουκάτο της Ρώμης ήταν διοικητική διαίρεση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στην Ιταλική χερσόνησο. Διοικούνταν από έναν υψηλόβαθμο στρατιωτικό, συνήθως στρατηγό, με τον τίτλο του δουξ, αρχικά υπό την εποπτεία του έπαρχου της Ιταλίας (554-584) και αργότερα του Έξαρχου της Ραβέννα (584 με 751). Συχνά ο βυζαντινός δούκας ήταν σε σύγκρουση με τον Παπισμό για την υπέρτατη εξουσία στη Ρώμη.

Μέσα στην εξαρχία, οι δύο κύριες περιοχές ήταν η Ραβέννα όπου ήταν το κέντρο των βυζαντινών και η έδρα του έξαρχου και το Δουκάτο της Ρώμης, το οποίο αγκάλιαζε τα εδάφη του Λάτιο βόρεια του Τίβερη και της Καμπανίας και στα νότια ως το Γκαριλιάνο. Στο Δουκάτο ο παπάς ήταν συνήθως η ψυχή της αντιπολίτευσης.

Λόγω των δραστηριοτήτων του, ο Ιουστινιανός μερικές φορές αποκαλείται "τελευταίος Ρωμαίος" στη σύγχρονη ιστοριογραφία. Η φιλοδοξία αυτή εκφράστηκε από την μερική ανάκτηση των εδαφών της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο στρατηγός του Βελισάριος, κατέκτησε γρήγορα το Βασίλειο των Βανδάλων στη βόρεια Αφρική, και επέκτεινε τον ρωμαϊκό έλεγχο στον Ατλαντικό Ωκεανό (533). Στη συνέχεια οι Βελισάριος και Ναρσής, και άλλοι στρατηγοί, κατέκτησαν το Βασίλειο των Οστρογότθων, αποκαθιστώντας τη Δαλματία, τη Σικελία, την Ιταλία, και τη Ρώμη στην αυτοκρατορία μετά από περισσότερο από μισό αιώνα της κυριαρχίας των Οστρογότθων.

Οι μέγιστες προσπάθειες κατάφεραν, όσο ήταν δυνατόν, να διατηρήσουν τον έλεγχο των παρεμβαινόντων περιοχών και με τους πέρα από τα Απέννινα όρη. Εξ ου και η στρατηγική σημασία του Δουκάτου των Πενταπόλεως και του Δουκάτου της Περούτζια. Εάν η στρατηγική αυτή σύνδεση δεν υπήρχε ήταν προφανές ότι η Ρώμη και η Ραβένα δεν θα μπορούσαν να διατηρήσουν τα εδάφη τους μόνοι τους για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα. Αυτό αναγνωρίστηκε και από τους Λομβαρδούς επίσης. Η ίδια στενή λωρίδα γης, που ανήκε στους βυζαντινούς, στην πραγματικότητα έσπαγε τη σύνδεση μεταξύ του Λομβαρδικού δουκάτου του Σπολέτο και του Μπενεβέντο με το κύριο τμήμα των εδαφών του Λομβαρδού βασιλιά στο βορρά, και ήταν ενάντια σε αυτό, και από τη δεύτερη δεκαετία του 8ου αιώνα έκαναν επιθέσεις κατά των βυζαντινών εδαφών με ολοένα αυξανόμενη ενέργεια. Το 728 ο Λομβαρδός βασιλιάς Λιουτπράνδος πήρε το Κάστρο του Σούτρι, που έλεγχε τον δρόμο προς την Περούτζια. Αλλά ο Λιουτπράνδος, μαλάκωσε από τις παρακλήσεις του πάπα Γρηγορίου Β΄ κι επέστρεψε το Σούτρι "ως δώρο στον ευλογημένο των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου".

Η επιρροή των παπών αυξανόταν συνεχώς, το 738 ο Λομβαρδός δούκας του Σπολέτο κατέλαβε το Κάστρο της Γκαλέσε, που προστάτευε το δρόμο προς Περούτζια στα βόρεια της Νέπι. Υποσχόμενος μεγάλη αποζημίωση ο Πάπας Γρηγόριος Γ΄ προκάλεσε τον δούκα να επιστρέψει το κάστρο του. Ο Πάπας στη συνέχεια αναζήτησε μια συμμαχία με τον Λομβαρδό δούκα για να προστατεύσει κυρίως τον εαυτό του ενάντια του Λιουτπράνδου. Αλλά ο Λιουτπράνδος κατέκτησε το Σπολέτο, πολιόρκησε τη Ρώμη και το Δουκάτο της Ρώμης, και κατέκτησε τέσσερα σημαντικά οχυρά στα σύνορα κόβοντας έτσι την επικοινωνία με Περούτζια και Ραβέννα.

Σε αυτήν την κρίσιμη κατάσταση ο Πάπας (το 739) για πρώτη φορά στράφηκε προς το ισχυρό φράγκικο βασίλειο, υπό την προστασία του οποίου είχε σταλεί από τον πάπα ο Βονιφάτιος είχε ως ιεραπόστολος στη Γερμανία. Έστειλε πρεσβεία στον Κάρολο Μαρτέλο, τον ισχυρό δήμαρχο του παλατιού της φραγκικής μοναρχίας και διοικητής των Φράγκων στην περίφημη μάχη στο Τουρ, αναμφίβολα με τη συγκατάθεση του βυζαντινού δούκα και απηύθυνε έκκληση για να προστατεύσει τον τάφο του Απόστολου. Ο Μαρτέλος απάντησε στην πρεσβεία και αναγνώρισε τα δώρα, αλλά ήταν απρόθυμος να προσφέρει βοήθεια κατά των Λομβαρδών, που τον βοηθούσαν εναντίον των Σαρακηνών.

Κατά συνέπεια ο διάδοχος του Πάπας Ζαχαρίας άλλαξε την πολιτική που είχε ακολουθηθεί στο παρελθόν ο προκάτοχος του προς τους Λομβαρδούς. Συμμάχησε με τον Λιουτπράνδο κατά του δούκα του Σπολέτο, και έλαβε το 741 αντάλλαγμα τα τέσσερα κάστρα. Ο Λιουτπράνδος έκανε μία ειρήνη με τον πάπα για είκοσι χρόνια.

Το δουκάτο είχε τώρα ησυχάσει από τις επιθέσεις της Λομβαρδίας και οι Λομβαρδοί επιτέθηκαν στη Ραβένα. Ο Έξαρχος δεν είχε καμία άλλη λύση από το να ζητήσει τη βοήθεια του πάπα ο οποίος κατάφερε να σταματήσει τον Λομβαρδό βασιλιά.

Όταν ο Ράχτης ανέλαβε βασιλιάς των Λομβαρδών πολιόρκησε την Περούτζια το 749 και όταν ανατράπηκε, ο Αϊστούλφος συνέχισε την κατακτητική ν πορεία του.