Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στη Γιουγκοσλαβική Μακεδονία

αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Βουλγαρικά στρατεύματα εισέρχονται στην Μπίτολα στις 21 Απριλίου του 1941. Στην πραγματικότητα, καλωσορίστηκαν ως υποτιθέμενοι απελευθερωτές από το σερβικό ζυγό, καθώς τα φιλοβουλγαρικά αισθήματα επικρατούσαν κατά τα πρώτα στάδια της κατοχής.

Κατοχή και η διχοτόμηση του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας, τον Απρίλιο του 1941. Η Βουλγαρία προσαρτεί τα κεντρικά και ανατολικά τμήματα της Μακεδονίας του Βαρδάρη, ενώ το δυτικότερο τμήμα καταλαμβάνεται από το [[Βασίλειο της Ιταλίας]].

αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Γιουγκοσλάβοι αιχμάλωτοι εποπτεύονται από Βούλγαρους στρατιώτες και γερμανικό τεθωρακισμένο.

αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Ιταλικά στρατεύματα εισέρχονται στην Οχρίδα στις 12 Απριλίου του 1941.

αριστερά|μικρογραφία|250x250εσ|Αιχμάλωτοι από την Γιουγκοσλαβική Μακεδονία στο στρατόπεδο Τιμισοάρα, τον Μάιο του 1941, πριν από την απελευθέρωσή τους. Με την μεσολάβηση της βουλγαρικής διοίκησης περισσότεροι από 12.000 αιχμαλώτους από την Γιουγκοσλαβική Μακεδονία που είχαν καταταγεί στον Γιουγκοσλαβικό στρατό ελευθερώθηκαν.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στη Γιουγκοσλαβική Μακεδονία ξεκίνησε με την γερμανική κατοχή της Γιουγκοσλαβίας. Οι Σλαβομακεδόνες κομμουνιστές Αντάρτες του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού της Μακεδονίας, τμήμα του Γιουγκοσλαβικού ανταρτικού κινήματος, ξεκίνησαν μια πολιτική και στρατιωτική εκστρατεία, στις 11 Οκτωβρίου 1941 για να αντισταθούν στην κατοχή της Μακεδονίας του Βαρδάρη από τα βουλγαρικά, τα γερμανικά, τα ιταλικά και τα αλβανικά στρατεύματα. Επισήμως, η περιοχή ονομαζόταν τότε Μπανόβινα του Βαρδάρη, επειδή το ίδιο το όνομα "Μακεδονία" ήταν απαγορευμένο στο Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας.

Αρχικά δεν είχε ιδιαίτερη επιτυχία, άρχισε να διευρύνεται μόνο το 1943 με την συνθηκολόγηση της Ιταλίας και της Σοβιετικής νίκες κατά της Ναζιστικής Γερμανίας. Ο ρόλος των Βουλγάρων κομμουνιστών, που απέφευγαν την οργάνωση μαζικής ένοπλης αντίστασης, ήταν επίσης ένας βασικός παράγοντας. Η επιρροή τους στην οργάνωση του Μακεδονικού Κόμματος παρέμεινε το κυρίαρχη μέχρι την άνοιξη του 1943, όταν ο ειδικός απεσταλμένος του Τίτο Σβετοζάρ Βουκμάνοβιτς έφτασε στη Μακεδονία. Αυτό οδήγησε στην ανάδειξη αντιβουλγαρικών παρτιζάνων ηγετών από την νέα γενιά, οι οποίοι ήταν πιστοί στη Γιουγκοσλαβία. Στο δυτικό τμήμα της περιοχής, οι Αλβανοί Παρτιζάνοι επίσης συμμετείχαν στο αντιστασιακό κίνημα.

Μετά που η Βουλγαρία άλλαξε στρατόπεδο στον πόλεμο, τον Σεπτέμβριο του 1944, η βουλγαρικός 5ος Στρατός που βρισκόταν στην Γιουγκοσλαβική Μακεδονία, γύρισε πίσω στα παλιά σύνορα της Βουλγαρίας. Στις αρχές Οκτωβρίου ο νεοσύστατος Βουλγαρικός Λαϊκός Στρατός, μαζί με τον Κόκκινο Στρατό, επέστρεψε στην κατεχόμενη Γιουγκοσλαβία για να μπλοκάρει τις γερμανικές δυνάμεις που αποχωρούσαν από την Ελλάδα. Η Μακεδονία του Βαρδάρη απελευθερώθηκε στο τέλος του Νοεμβρίου, όταν η κομμουνιστική Γιουγκοσλαβία ιδρύθηκε. 

Η επιχείρηση αυτή ονομάστηκε ο Εθνικός Απελευθερωτικός Πόλεμος της Μακεδονίας () από τους Παρτιζάνους, σε αντιστοιχία με τον μεγαλύτερο Λαϊκό Απελευθερωτικό Πόλεμο, αλλά οι μαχητές επίσης ανέπτυξαν περαιτέρω φιλοδοξίες για στην γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας. Αυτό σηματοδότησε την ήττα του βουλγαρικού εθνικισμού και τη νίκη του σλαβομακεδονικού στην περιοχή.