Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας

Ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας (γύρω στο 1180 - 1253) ήταν ηγεμόνας της Ηπείρου (1215 - 1230) και αυτοκράτορας στην Θεσσαλονίκη, την Μακεδονία και την Θράκη (1224 - 1230). Ήταν δε και ο πραγματικός κυβερνήτης επί βασιλείας των γιων του Ιωάννη και Δημήτριου στη Θεσσαλονίκη (1237 - 1246). Ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας ήταν γιος του Σεβαστοκράτορος Ιωάννη Δούκα και της Ζωής Δούκαινας, ο ετεροθαλής αδελφός του Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας ήταν ο ιδρυτής του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Οι παππούδες του ήταν ο Κωνσταντίνος Άγγελος και η Θεοδώρα Κομνηνή κόρη του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού του πρώτου Βυζαντινού αυτοκράτορα από την Δυναστεία των Κομνηνών. Οι αυτοκράτορες Ισαάκιος Β΄ Άγγελος και Αλέξιος Γ΄ Άγγελος ήταν πρώτα του εξαδέλφια, γιοί τού θείου του Ανδρόνικου Άγγελου. Η καταγωγή του Θεόδωρου Κομνηνού Δούκα προερχόταν από τρεις κορυφαίες Βυζαντινές οικογένειες: την Δυναστεία των Κομνηνών, την Δυναστεία των Δουκών και την Δυναστεία των Αγγέλων. Δεν είναι γνωστά πολλά γεγονότα για τα πρώτα χρόνια της ζωής του, μέχρι την εποχή που κατακτήθηκε η Κωνσταντινούπολη από τους Σταυροφόρους και δημιουργήθηκε η Λατινική Αυτοκρατορία (1204). Ο Αυτοκράτορας της Νίκαιας Θεόδωρος Α΄ Λάσκαρης τον είχε μερικά χρόνια στην υπηρεσία του, μέχρι τον εποχή που ο νόθος ετεροθαλής αδελφός του Μιχαήλ Α΄ κατέλαβε την Ήπειρο και δημιούργησε ανεξάρτητο πριγκιπάτο. Με τον θάνατο του αδελφού του (1215), στάθηκε στο πλευρό του ανιψιού του Μιχαήλ Β΄ Κομνηνού Δούκα και τον βοήθησε στην διακυβέρνηση και την επέκταση του πριγκιπάτου. Συμμάχησε με τη Σερβία, επεκτάθηκε στη Μακεδονία και απείλησε το Βασίλειο της Θεσσαλονίκης. Η σύλληψη του νεοεκλεγέντα Λατίνου αυτοκράτορα Πέτρου Β΄ του Κουρτεναί άνοιξε τον δρόμο για την πτώση της Κωνστντινούπολης (1224).

Ο Θεόδωρος όταν έγινε βασιλιάς της Θεσσαλονίκης, ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας και διεκδίκησε τον αυτοκρατορικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης σαν διεκδικητής του Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη της Νίκαιας. Έφτασε έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης (1225), αλλά η επίθεσή του καθυστέρησε μέχρι το 1230· επειδή δεν πρόλαβε να συγκεντρώσει τις δυνάμεις του, συνετρίβη στη Μάχη της Κλοκοτνίτσας και φυλακίστηκε. Τον διαδέχθηκε στην Ήπειρο ο ετεροθαλής αδελφός του Μανουήλ Κομνηνός Δούκας, που έχασε γρήγορα την Θράκη και το μεγαλύτερο τμήμα της Μακεδονίας από τον Ιβάν Ασέν Β΄. Η Θεσσαλονίκη δήλωσε την υποτέλειά της στους Βούλγαρους, ενώ τον διαδέχθηκε στην Ήπειρο ο νόθος ανιψιός του Μιχαήλ Β΄. Ο Θεόδωρος ελευθερώθηκε από την αιχμαλωσία, όταν η κόρη του Ειρήνη Κομνηνή Δούκαινα παντρεύτηκε τον Ιβάν Ασέν Β΄· αμέσως επιχείρησε να ανακτήσει την Θεσσαλονίκη και να διώξει τον Μανουήλ. Την εποχή της αιχμαλωσίας του τυφλώθηκε και δεν μπορούσε να γίνει ο ίδιος βασιλιάς: τοποθέτησε τον μεγαλύτερο γιο του Ιωάννη, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ο ουσιαστικός κυβερνήτης. Ο Μανουήλ προσπάθησε να ανακαταλάβει την Θεσσαλονίκη με την υποστήριξη του αυτοκράτορα της Νίκαιας, αλλά τελικά υποχώρησε, έγινε βασιλιάς της Θεσσαλίας και εγκατέλειψε την Θεσσαλονίκη στον Θεόδωρο και τον γιο του. Ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης προσκάλεσε τον Θεόδωρο στην Νίκαια, τον καλοδέχτηκε και έμεινε μαζί του μέχρι την άνοιξη της επόμενης χρονιάς, που βάδισαν μαζί για την Θεσσαλονίκη. Ο Θεόδωρος έπεισε τον γιο του Ιωάννη να δεχτεί την κυριαρχία του αυτοκράτορα της Νίκαιας και να υποβιβαστεί στην θέση του Δεσπότη. Ο Ιωάννης πέθανε (1224) και τον διαδέχθηκε ο μικρότερος αδελφός του Δημήτριος, που ήταν μισητός στον λαό της πόλης· ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης βρήκε την ευκαιρία να τον ανατρέψει (1226). Ο Θεόδωρος κατέφυγε στην αυλή τού ανιψιού του Μιχαήλ Β΄ στην Ήπειρο και τον έπεισε να ξεκινήσει εκστρατεία εναντίον του Βατάτζη (1251), αλλά ηττήθηκαν, ο Μιχαήλ συνελήφθη (1252), μεταφέρθηκε στην Νίκαια και έζησε αιχμάλωτος μέχρι τον θάνατό του (1253).