Τζον Ντεμιανιούκ

Ο Τζον Ντεμιανιούκ (γενν. Ιβάν Μικολάιοβις Ντεμιανιούκ, , 3 Απριλίου 1920 – 17 Μαρτίου 2012) ήταν Ουκρανο-Αμερικανός κατηγορούμενος για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν ενώ υπηρετούσε ως φρουρός σε στρατόπεδα εξόντωσης των Ναζί κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι νομικές υποθέσεις που αφορούσαν τη συμμετοχή του στο Ολοκαύτωμα ξεκίνησαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και συνεχίστηκαν μέχρι και τον θάνατό του το 2012. Διώχθηκε για κατηγορίες εγκλημάτων πολέμου σε Ισραήλ και Γερμανία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι δίκες του Ντεμιανιούκ προσέλκυσαν το ενδιαφέρον των μέσων παγκοσμίως.

Γεννημένος το 1920 στη Σοβιετική Ουκρανία, ο Ντεμιανιούκ επιστρατεύτηκε και κατατάχθηκε στον Σοβιετικό Κόκκινο Στρατό το 1940. Πολέμησε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Γερμανούς την άνοιξη του 1942. Ως αιχμάλωτος πολέμου, εκπαιδεύτηκε και υπηρέτησε ως φρουρός στο στρατόπεδο εξόντωσης του Σομπίμπουρ και σε τουλάχιστον ακόμα δύο στρατόπεδα εξόντωσης. Μετά τον πόλεμο παντρεύτηκε μία γυναίκα που γνώρισε ενώ βρίσκονταν ακόμα και οι δύο σε στρατόπεδο εκτοπισμένων, επιδιώκοντας να φύγουν από τη Δυτική Γερμανία. Το 1952 μετανάστευσε μαζί της και την κόρη τους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εγκαταστάθηκαν στην πόλη Σέβεν Χιλς στο Οχάιο, όπου απέκτησαν δύο ακόμα παιδιά και μεγάλωσαν την οικογένειά τους. Ο Ντεμιανιούκ απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα το 1958 και εργάστηκε μέχρι τη συνταξιοδότησή του σε αυτοκινητοβιομηχανία.

Τον Αύγουστο του 1977, ο Ντεμιανιούκ κατηγορήθηκε πως ήταν ένας Τραβνίκι άντρας. Με βάση τις καταθέσεις μαρτύρων επιζησάντων του Ολοκαυτώματος στο Ισραήλ, ταυτοποιήθηκε ως ο περιβόητος φρουρός του στρατοπέδου εξόντωσης στην Τρεμπλίνκα, ο οποίος ήταν γνωστός ως «Ιβάν ο Τρομερός» λόγω της σκληρότητάς του. Το 1986, ο Ντεμιανιούκ εκδόθηκε στο Ισραήλ για να δικαστεί και το 1988 καταδικάστηκε σε θάνατο. Ο ίδιος συνέχισε να υποστηρίζει την αθωότητά του ισχυριζόμενος πως η υπόθεσή του ήταν μία περίπτωση λανθασμένης ταυτότητας. Το 1993, η ετυμηγορία ανατράπηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ με βάση κάποια νέα στοιχεία που προέκυψαν και δημιούργησαν εύλογες αμφιβολίες για την ταυτότητά του ως «Ιβάν ο Τρομερός». Αν και οι δικαστές συμφώνησαν πως υπήρχαν επαρκή στοιχεία που έδειχναν πως ο Ντεμιανιούκ είχε υπηρετήσει στο Σομπίμπουρ, το Ισραήλ αρνήθηκε να ασκήσει δίωξη και τον Σεπτέμβριο του 1993, επιτράπηκε στον Ντεμιανιούκ να επιστρέψει στο Οχάιο. Το 1999, οι Εισαγγελείς των Ηνωμένων Πολιτειών προσπάθησαν και πάλι να απελάσουν τον Ντεμιανιούκ επειδή υπηρέτησε ως φρουρός σε στρατόπεδο εξόντωσης και, το 2002, ανακλήθηκε η αμερικανική υπηκοότητά του. Το 2009, η Γερμανία αιτήθηκε την έκδοσή του για πάνω από 27,900 κατηγορίες ως συνεργία σε φόνο, μία για κάθε άτομο που σκοτώθηκε στο Σομπίμπουρ κατά τη διάρκεια της περιόδου που φέρεται να υπηρέτησε εκεί ως φρουρός. Την ίδια χρονιά, απελάθηκε από τις ΗΠΑ για τη Γερμανία και στις 12 Μαΐου 2011, καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Λόρενς Ντάγκλας, παρά τα σοβαρά λάθη που έγιναν στην πορεία, η γερμανική καταδίκη έφερε την υπόθεση «σε ένα άξιο και δίκαιο αποτέλεσμα». Μετά την καταδίκη, ο Ντεμιανιούκ απελευθερώθηκε εν αναμονή της έφεσης. Διέμεινε σε ένα γερμανικό γηροκομείο στον δήμο Μπαντ Φίλνμπαχ, όπου και απεβίωσε στις 17 Μαρτίου 2012. Έχοντας πεθάνει πριν εκδοθεί οριστική απόφαση για την έφεσή του, ο Ντεμιανιούκ, με βάση τον γερμανικό νόμο, παραμένει τεχνικά αθώος. Τον Ιανουάριο του 2020, σε μία έκθεση που διεξήχθη στο Βερολίνο, δημοσιεύτηκε ένα σχετικό βιβλίο με φωτογραφίες από το Σομπίμπουρ και άλλες τοποθεσίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τις φωτογραφίες έβγαλε και συνέλεξε ο Γιόχαν Νίμαν κατά τη διάρκεια της καριέρας του στα SS. Δύο φωτογραφίες μπορεί να απεικονίζουν τον Ντεμιανιούκ μαζί με άλλους στρατιώτες στο Σομπίμπουρ.