Το Κοινωνικό Συμβόλαιο

Το Κοινωνικό Συμβόλαιο, αρχικά δημοσιεύεται με τον τίτλο Περί του Κοινωνικού Συμβολαίου, ή, Αρχές του Πολιτικού Δικαίου ( ) από τον Jean-Jacques Rousseau, το1762. Σε αυτό το έργο ο Rousseau αναπτύσσει τη θεωρία του σχετικά με τον βέλτιστο τρόπο ίδρυσης μιας πολιτικής κοινότητας ενόψει των προβλημάτων της εμπορικής κοινωνίας, τα οποία είχε ήδη εντοπίσει στη "Πραγματεία περί της Καταγωγής και των Θεμελίων της Ανισότητας Ανάμεσα στους Ανθρώπους" (1755).

"Το Κοινωνικό Συμβόλαιο" ενέπνευσε πολιτικές μεταρρυθμίσεις και επαναστάσεις στην Ευρώπη, ειδικά στη Γαλλία, αμφισβητώντας φιλοσοφικά την ιδέα ότι οι μονάρχες διέθεταν θεϊκή εξουσία στο να νομοθετούν και να άρχουν. Ο Rousseau ισχυρίζεται ότι μόνο οι άνθρωποι, με την έννοια των πολιτών, οι οποίοι είναι κυρίαρχοι, έχουν αυτό το πανίσχυρο δικαίωμα, ωστόσο όχι χάρη σε κάποια θεϊκή καταγώγή αυτού του δικαιώματος.
μικρογραφία| Σελίδα τίτλου μιας πειρατικής έκδοσης του "Κοινωνικού Συμβολαίου", πιθανότατα τυπωμένο στη Γερμανία.
Το επίγραμμα του έργου είναι αναφορά στον Βιργίλιο και διαβάζει "foederis aequalis / Dicamus leges" ("Ας θέσουμε όρους ισότητας για την εκεχειρία") ( Virgil, "Aeneid" XI.321-22). Ο κύριος στόχος του "Κοινωνικού Συμβολαίου" είναι να προσδιορίσει εάν μπορεί να υπάρξει μια νόμιμη πολιτική εξουσία, καθώς οι αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων της εποχής του φαινόταν να θέτουν τους ίδιους σε μια κατάσταση πολύ χειρότερη από εκείνη την καλή κατάσταση στην οποία βρίσκονταν προηγουμένως (πριν την πολιτική κοινωνία), στην φυσική κατάσταση, παρά την απομόνωση που διαθέτει αυτή εξ ορισμού. 

Το τρίτο κεφάλαιο του πρώτου βιβλίου κλείνει με την παράγραφο:

το οποίο σημαίνει πως η ικανότητα εξαναγκασμού δεν είναι μια νόμιμη δύναμη, και εδώ δεν υπάρχει κανένα νόμιμο καθήκον για υποταγή και υπακοή. Ένα κράτος δεν έχει δικαίωμα να υποδουλώσει έναν κατακτημένο λαό.

Με την εφαρμογή του κοινωνικού συμβολαίου, όλοι θα είναι ελεύθεροι γιατί όλοι χάνουν τον ίδιο αριθμό δικαιωμάτων ενώ ταυτόχρονα θα επιβάλλουν τα ίδια καθήκοντα σε όλους. Ο Rousseau υποστηρίζει ότι είναι παράλογο να παραδώσει κανείς την ελευθερία του, για να την ανταλλάξει με τηδουλεία . Έτσι, οι συμβαλόμενοι πρέπει να έχουν το δικαίωμα να επιλέγουν τους νόμους βάσει των οποίων ζουν. Παρόλο που η σύμβαση επιβάλλει νέους νόμους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προστατεύουν και ρυθμίζουν την ιδιοκτησία, υπάρχουν περιορισμοί στο πώς μπορεί να αξιωθεί νόμιμα αυτή η ιδιοκτησία. Το παράδειγμά του με τη γη περιλαμβάνει τρεις προϋποθέσεις: 

# ότι η γη είναι ακατοίκητη, 
# ότι ο ιδιοκτήτης διεκδικεί μόνο ό, τι χρειάζεται για την επιβίωση, και 
# ότι η εργασία και η καλλιέργεια δίνουν νόμιμο δικαίωμα στην κατοχή.

Ο Rousseau υποστηρίζει ότι οι πολιτικές πτυχές μιας κοινωνίας πρέπει να χωριστούν σε δύο μέρη. Πρώτον, πρέπει να υπάρχει ένας κυρίαρχος που αποτελείται από ολόκληρο τον πληθυσμό, ο οποίος περιελάμβανε τις γυναίκες (με τρόπο που ως εκείνη την ιστορική στιγμή δεν υιοθετούνταν από όλες τις χώρες και τα κράτη, καθιστώντας αυτή τη θέση του Rousseau αρκετά επαναστατική), που αντιπροσωπεύει τη γενική βούληση και είναι η νομοθετική εξουσία στο κράτος . Η δεύτερη διαίρεση είναι αυτή της κυβέρνησης, που διακρίνεται από τον κυρίαρχο. Αυτή η διαίρεση είναι απαραίτητη, διότι ο κυρίαρχος δεν μπορεί να ασχοληθεί με συγκεκριμένα θέματα όπως οι εφαρμογές του νόμου. Κάτι τέτοιο θα υπονόμευε τη γενικότητά του και συνεπώς θα έβλαπτε τη νομιμότητά του. Έτσι, η κυβέρνηση πρέπει να παραμείνει ξεχωριστός θεσμός από το κυρίαρχο όργανο. Όταν η κυβέρνηση ξεπεράσει τα όρια που θέτει ο λαός, είναι η αποστολή του λαού να καταργήσει μια τέτοια κυβέρνηση και να ξεκινήσει εκ νέου.

Ο Rousseau ισχυρίζεται ότι το μέγεθος της επικράτειας που μέλλεται να κυβερνηθεί συχνά καθορίζει την ίδια τη φύση της κυβέρνησης. Δεδομένου ότι μια κυβέρνηση είναι τόσο ισχυρή όσο ο λαός, και αυτή η δύναμη είναι απόλυτη, όσο μεγαλύτερη είναι η περιοχή, τόσο μεγαλύτερη δύναμη πρέπει να μπορεί να ασκήσει η κυβέρνηση πάνω στον πληθυσμό της. Κατά την άποψή του, μια μοναρχική κυβέρνηση είναι σε θέση να ασκήσει τη μεγαλύτερη εξουσία έναντι του λαού, δεδομένου ότι πρέπει να αφιερώσει λιγότερη εξουσία στον εαυτό της, ενώ η δημοκρατία το λιγότερο. Σε γενικές γραμμές, όσο μεγαλύτερη είναι η γραφειοκρατία, τόσο περισσότερη δύναμη απαιτείται για την κυβερνητική πειθαρχία. Κανονικά, αυτή η σχέση απαιτεί το κράτος να είναι αριστοκρατία ή μοναρχία . Όταν ο Rousseau χρησιμοποιεί τη λέξη δημοκρατία, αναφέρεται σε μια άμεση δημοκρατία και όχι σε μια αντιπροσωπευτική δημοκρατία . Υπό το πρίσμα της σχέσης μεταξύ του μεγέθους του πληθυσμού και της κυβερνητικής δομής, ο Rousseau υποστηρίζει ότι όπως και η γενέτειρά του στη Γενεύη, οι μικρές πόλεις-κράτη είναι η μορφή του έθνους στο οποίο η ελευθερία μπορεί να ανθίσει καλύτερα. Για τα κράτη αυτού του μεγέθους, προτιμάται μια εκλεγμένη αριστοκρατία, και σε πολύ μεγάλες πολιτείες ένας καλοκάγαθος μονάρχης. αλλά ακόμη και ο μοναρχικός κανόνας, για να είναι νόμιμος, πρέπει να εξαρτάται από το κυρίαρχο κράτος δικαίου.

Μια αξιοσημείωτη ιδιαιτερότητα του "Κοινωνικού Συμβολαίου" είναι η λογική αυστηρότητα που ο Ρουσσώ έχει μάθει στα είκοσι του από τα μαθηματικά:

Ο Γάλλος φιλόσοφος Βολταίρος χρησιμοποίησε τις δημοσιεύσεις του για να επικρίνει και να κοροϊδεύσει τον Rousseau, αλλά και για να υπερασπιστεί την ελεύθερη έκφραση . Στο "Idées républicaines του" (1765), αντέδρασε στις ειδήσεις ότι "το Κοινωνικό Συμβόλαιο" είχε καεί στη Γενεύη, λέγοντας: «Η λειτουργία της καύσης ήταν ίσως τόσο απογοητευτική όσο η γραφή της. […] Το να κάψεις ένα βιβλίο επιχειρημάτων είναι να πεις: «Δεν έχουμε αρκετό πνεύμα για να απαντήσουμε σε αυτό.» Το έργο απαγορεύτηκε επίσης στο Παρίσι . 

Το έργο έλαβε μια διαφωνία με την ονομασία "The Confusion of the Social Contract του Jean-Jacques Rousseau" από τον Ιησουίτη Alfonso Muzzarelli στην Ιταλία το 1794.