Γέφυρα του Μαλαμπαντί

Η Γέφυρα του Μαλαμπαντί ( , ) είναι μια αψιδωτή γέφυρα, που εκτείνεται στον ποταμό Μπάτμαν κοντά στην πόλη Σιλβάν της νοτιοανατολικής Τουρκίας. Η κατασκευή άρχισε το έτος 541 Ε.Ε. (1146/1147) κατά την περίοδο των Ορτοκιδών και φαίνεται να έχει ολοκληρωθεί το 549 Ε.Ε. (1154/1155). Η γέφυρα ανατέθηκε από τον Τεμίρ-Τας από το Μαρντίν, γιο του Ιλγκαζί, και τον εγγονό του Άρτουκ Μπέη.

Σύμφωνα με τον τοπικό ιστορικό του 12ου αιώνα, Ιμπν αλ-Αζράκ αλ-Φαρίκι, η σημερινή γέφυρα αντικατέστησε μια κατασκευή, που χτίστηκε το 48 Ε.Ε. (668/669)

και είχε καταρρεύσει το 539 Ε.Ε. (1144/1145). Οι αντιφάσεις μεταξύ των δύο επιζώντων χειρόγραφων αντιγράφων της εξιστόρησης του Ιμπν αλ-Αζράκ αλ-Φαρίκι καθιστούν δύσκολο να προσδιοριστεί οριστικά η γέφυρα του Μαλαμπαντί ως αυτή, που αναφέρεται ως γέφυρα Καραμάν ή Ακραμάν. Ωστόσο, πολλές πτυχές της γεωγραφικής του περιγραφής και της ιστορικής καταγραφής υποστηρίζουν αυτήν την ταυτοποίηση. 

Ο Ιμπν αλ-Αζράκ λέει ότι η κατασκευή της τρέχουσας γέφυρας ξεκίνησε με τον Ορτοκίδη κυβερνήτη του Μαγιαφαρακίν και Μαρντίν Αλ-Σαΐντ Χουσάμ αλ-Ντιν Τεμίρ-Τας το 541 Ε.Ε. (1146/1147) υπό την επίβλεψη του αλ-Ζαχίντ μπιν αλ- Ταβίλ. Αφού ο αλ-Ζαχίντ είχε χτίσει την ανατολική βάση της γέφυρας, καταστράφηκε από πλημμύρες. Επιβλήθηκε πρόστιμο στον αλ-Ζαχίντ για «ελαττωματική κατασκευή» και αντικαταστάθηκε από τον Αμίρ Σαΐφ αλ-Ντιν Σιρμπαρίκ Μαουντούντ μπινʿΑλή (μπιν Αλπ-Γιαρούκ) μπιν Αρτούκ. Ο Σιρμπαρίκ ξεκίνησε εκ νέου το έργο υπό την επίβλεψη του Αμούʾl-Κχαΐρ μπιν αλ-Χακίμ αλ-Φασούλ, ο οποίος χρησιμοποίησε μαζικά ξύλα στην κατασκευή. Το 548 Ε.Ε. (1153/1154) η γέφυρα είχε σχεδόν τελειώσει. Και όμως, τη στιγμή του θανάτου του Χουσάμ αλ-Ντιν Τεμίρ-Τας στις 2 Ντου'λ Κα'-ντά 548/18 Ιανουαρίου 1154, η αψίδα δεν ήταν ακόμη ολοκληρωμένη. Ο διάδοχός του, Ναΐμ αλ-Ντιν Αλπί, άρχισε να ολοκληρώνει τη γέφυρα και, παρόλο που η εργασία διακόπηκε και πάλι από πλημμύρες, "αυτός την έκτισε και την επισκεύασε και ολοκλήρωσε την ένωση της αψίδας. 

Ο Γάλλος αρχιτέκτονας ιστορικός Αλμπέρ Γκαμπριέλ και ο επιγραφολόγος Ζαν Σοβαζέ επισκέφθηκε τη γέφυρα το 1932 και ο Σοβαζέ διαπίστωσε μια επιγραφή στο όνομα του Τεμίρ-Τας με το έτος 542 Ε.Ε. (1147/1148), η οποία πιθανώς αντιστοιχεί στην έναρξη της δεύτερης κατασκευής υπό τον Σιρμπαρίκ. 

Η γέφυρα ανακαινίστηκε στα τέλη του 12ου αιώνα και πρόσφατα στις αρχές του 20ου αιώνα. Ήταν κάποτε η μοναδική γέφυρα για τη διάσχιση του ποταμού σε αυτήν την περιοχή, και ήταν σε συνεχή χρήση μέχρι τη δεκαετία του 1950, όταν άνοιξε μια νέα οδική γέφυρα προς τα πάνω.

Το άνοιγμα της γέφυρας διασχίζει κάθετα τον ποταμό, αλλά ο δρόμος είναι υπό γωνία προς τον ποταμό, οπότε υπάρχουν γωνιακές διακοπές σε ανατολικές και δυτικές προσβάσεις. Οι προσβάσεις ανεβαίνουν από το επίπεδο του εδάφους, για να συναντήσουν το κεντρικό άνοιγμα, το οποίο είναι μια αιχμηρή καμάρα ψηλά στο βαθύτερο τμήμα του ποταμού. Κατασκευασμένες από έγχρωμη συμπαγή τοιχοποιία, οι προσβάσεις έχουν μικρές καμάρες ενσωματωμένες σε αυτές, για να αφήσουν τα νερά των πλημμυρών να περάσουν μέσα από αυτές. Δύο από τα βάθρα της γέφυρας βρίσκονται στο ποτάμι. Το δυτικό στήριγμα είναι διακοσμημένο με δύο σκαλιστές φιγούρες, μία όρθια και μία καθιστή. Η γέφυρα έχει 150 μέτρα μήκος και 7 μέτρα πλάτος, 19 μέτρα ύψος και ένα κύριο άνοιγμα 38,6 μέτρων. Ο δρόμος έχει δύο θαλάμους διοδίων, και στις δύο πλευρές της κύριας έκτασης. Τα τύμπανα της κύριας αψίδας ενσωματώνουν μικρά δωμάτια για κουρασμένους ταξιδιώτες.

Το 2016 εγγράφηκε στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Τουρκία.