[es] En los Países Bajos, sin duda más que en cualquier otra parte, la arrogancia del modernismo ha ocultado durante mucho tiempo la riqueza y las cualidades propias de la arquitectura del s. xix. La sobriedad y austeridad neerlandesas que el modernismo con tal entusiasmo encarnaba se ocupaban bien poco del "siglo del adorno". El estudio de dicho periodo se mostraba pues indeciso: hubo que esperar la llegada de los años noventa para disponer de investigaciones científicas de cierta envergadura y monografías de arquitectos con abundantes ilustraciones.Además, había que solucionar un difícil problema historiográfico: el de la genealogía del modernismo. En los Países Bajos, la opinión dominante era más o menos la siguiente: el neogótico P. H. J. Cuypers y el 'racionalista' Hendrick Berlage habían sido los dos grandes capitanes de un siglo a la deriva, siglo que no podía prescindir del adorno "inútil". Ambos habían encaminado la arquitectura neerlandesa en la vía del modernismo de los años veinte. A lo largo de los últimos quince años, esta visión petrificada sufrió un cambio bastante radical. Influenciada por las publicaciones extranjeras, la atención se centró en la modernidad del eclecticismo del s. xix, tal como se manifestó después de 1840. Con su individualismo, su capacidad de adaptarse a las exigencias modernas y su absoluta libertad para escoger, ¿no son acaso los representantes del eclecticismo (y los del eclecticismo del neo-renacimiento) los verdaderos precursores de nuestra época, mucho más aún que los neogóticos y los racionalistas, prisioneros de su búsqueda del "estilo" y de sus vínculos ideológicos con la sociedad?El fundamento teórico del eclecticismo, que se define a través de las nociones de "verdad" y "carácter", fue objeto de un estudio pionero de Auke van der Woud. Siguiendo sus pasos, se investigaron los orígenes franceses del eclecticismo, la influencia de Alemania a mediados del s. xix, y también la influencia de las ciencias naturales en la arquitectura, la cual proporcionó un fundamento científico al estudio del pasado e hizo del historicismo una estética de pleno derecho. Las investigaciones también abarcaron las asociaciones de arquitectos y la modernización de la profesión. Asimismo, un estudio reciente ha matizado la imagen de Cuypers a la vez que subrayaba su parte de eclecticismo, y lo vinculaba con el eclecticismo progresista británico. Por lo tanto se ha puesto bastante en tela de juicio la dimensión profética de su obra, por indiscutible que sea y siga siendo, en opinión de la mayoría de los especialistas, el inmenso talento de Cuypers en el campo de la arquitectura religiosa.

[nl] Vermoedelijk nog meer dan elders heeft in Nederland de eigenwaan van het modernisme lange tijd het zicht ontnomen op de rijkdom en de bijzondere kwaliteiten van de negentiende-eeuwse architectuur. De Hollandse nuchterheid en soberheid, die het modernisme zo gretig omarmde, had weinig op met de 'eeuw van het ornament'. De bestudering van die eeuw kwam dan ook aarzelend op gang en resulteerde pas in de jaren negentig in serieuze wetenschappelijke studies van enige omvang en in uitbundig geïllustreerde architectenmonografieën.Er moest bovendien nog worden afgerekend met een hardnekkig historiografisch probleem, die van de genealogie van het modernisme. In Nederland stond die min of meer vast: de neogoticus P. H. J. Cuypers en de 'rationalist' Hendrick Berlage waren de twee grote stuurmannen geweest in een stuurloze eeuw, een eeuw die verslaafd was aan 'nutteloos' ornament. Zij hadden de Nederlandse architectuur met vaste hand naar het modernisme van de jaren 1920 geleid. De laatste tien, vijftien jaar is dat verstarde beeld vrij radicaal gekanteld. Er is, mede onder invloed van buitenlandse studies, veel meer oog gekomen voor de moderniteit van het negentiende-eeuwse eclecticisme zoals dat na 1840 ontstond. Zijn de negentiende-eeuwse eclecticisten (en de eclectische neorenaissancisten), met hun individualisme, hun flexibiliteit ten aanzien van moderne bouwopgaven en hun onbeperkte keuzevrijheid niet veel geloofwaardiger voorlopers van onze tijd dan de neogotici en de rationalisten, die verstrikt raakten in hun zoektocht naar 'stijl' en haar ideologische verbinding met de samenleving?Over de theoretische grondslag van het eclecticisme, samengevat in de begrippen 'waarheid' en 'karakter' verscheen een baanbrekende studie van Auke van der Woud. In het kielzog daarvan zijn studies geschreven over de Franse oorsprong van het eclecticisme, over de invloed van Duitsland halverwege de eeuw, over de invloed van de natuurwetenschappen op de bouwkunst, waardoor de bestudering van het verleden een wetenschappelijke basis kreeg en de historische inspiratie een nieuwe esthetica op zichzelf werd. Ook over de architectenverenigingenen de modernisering van het architectenberoep verschenen interessante studies. En het beeld van Cuypers is inmiddels door een recente studie een stuk 'eclectischer' geworden, hij geldt nu veel meer als een aanhanger van het Britse 'progressive eclecticism'. Maar zijn profetenmantel is inmiddels danig gescheurd. Andere profetenmantels zien er beter uit, al staat Cuypers' grote talent als kerkenbouwer voor de meeste onderzoekers buiten kijf.