[en] In this thesis we present several practical compressed data structures that address open problems related to statistically-compressible and highly repetitive databases. In a the first part, we focus on statistical-based compressed data structures, targeting the problem of managing large alphabets. This problem arises when typical sequence-based compression is used as a basis for compressed data structures representing more general structures like grids and graphs. Concretely, (a) we provide space-efficient solutions to represent prefix-free codes when the alphabet is large; (b) we also present a new wavelet-tree based data structure to solve rank and select queries that obtains zero-order compression and outperforms previous wavelet tree implementations on large alphabets. In the second part of this thesis, we focus on highly repetitive datasets. We present (c) a very space efficient grammar-based compressed data structure to solve rank and select on these scenarios; (d) the first LZ77-space bounded compressed data structure that solves rank and select queries in O(1) time and is in practice almost as fast as statistically-compressed structures; and (e) the first practical version of grammar-compressed tree topologies, obtaining unprecedented results in the representation of repetitive trees. Additionally, we apply our new solutions to several problems of interest: point grids, inverted indexes, self-indexes, XPath systems, and compressed suffix trees of highly repetitive inputs, displaying various space-time tradeoffs of interest.

[gl] Nesta tese presentamos varias estruturas de datos comprimidas de natureza práctica, centradas en problemas abertos no ámbito das bases de datos estatisticamente compresibles e das bases de datos altamente repetitivas. Na primeira parte da tese, centrámonos nas estruturas de datos comprimidas para as bases de datos estatisticamente compresibles. Máis concretamente en problemas relativos ó manexo de alfabetos grandes. Este tipo de problemas aparecen cando usamos técnicas de compresión estatística en estruturas de datos comprimidas para secuencias, e esta á sua vez se utilizan para aplicacións tales como a representación de grellas de puntos ou para a representación de grafos. Concretamente, (a) presentamos solucións que son moi eficientes en termos espaciais para representar códigos libres de prefixo cando o alfabeto é grande; e (b) tamén presentamos unha nova estructura de datos comprimida baseada en wavelet trees para resolver consultas rank e select que obtén compresión de orde cero e mellora as implementacións previas de wavelet trees para alfabetos grandes. Na segunda parte da tese, centrámosnos nas bases de datos con contido altamente repetitivo. Presentamos (c) unha estrutura de datos comprimida baseada en gramáticas que usa moi pouco espazo e resolve eficientemente consultas rank e select en este tipo de contextos repetitivos; (d) a primeira estrutura de datos comprimida que obtén espazo proporcional ó que obtén un compresor LZ77 e resolve consultas rank e select en tempo O(1), sendo na práctica tan rápido coma as estruturas de datos baseadas en compresión estatística; (e) a primeira estrutura de datos práctica que utiliza gramáticas para comprimir topoloxías de árbores, obtendo uns resultados sin precedentes para a representación de árbores repetitivos. Adicionalmente, mostramos varias aplicacións nas que as estruturas de datos que propoñemos ó longo da tese resultan de utilidade: representacións de grellas de puntos, índices invertidos, auto-índices, sistemas XPath e árbores de sufixos comprimidos para colecións altamente repetitivas, mostrando diferentes resultados de interese, tanto en termos de espazo coma de tempo.