[el] Οι 'Ελληνες κομμουνιστές που κατέφυγαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες κατά τη διάρκεια του εμφυλίου ή μετά το πέρας του, δημοσιεύουν τα έργα τους σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από αυτές των κομμουνιστών που έμειναν στην Ελλάδα σε καθεστώς παρανομίας, αλλά ωστόσο με κοινό στοιχείο την επιβαρυντική δράση διαφορετικών μορφών λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας. Η αναφορά στις εκδοτικές και ραδιοφωνικές δραστηριότητες των Ελλήνων κομμουνιστών στις ανατολικές χώρες επιτρέπει μια καλύτερη αναγνώριση των ιδεολογικών θέσεων και των πολιτικών στόχων που προσδιορίζουν τον λόγο των προσφύγων και τις επικοινωνιακές τους πρακτικές. Το προκείμενο αυτής της μελέτης είναι ο τρόπος με τον οποίο η επικοινωνιακή πολιτική των προσφύγων τοποθετείται απέναντι στην εκδοτική εμπειρία κατά την διάρκεια του εμφυλίου, σε μια περίοδο όπου μετακινείται το σύνολο των εκδοτικών και ραδιοφωνικών δραστηριοτήτων στο Βουκουρέστι, αλλά και απέναντι στην μετέπειτα εξέλιξη της εκδοτικής παραγωγής στη Ρουμανία τη δεκαετία του '50 και του '60 καθώς και μέσα από τις ραδιοφωνικές δραστηριότητες την ίδιας περιόδου. Διαπιστώνεται μια στενή αντιστοιχία μεταξύ των διαφορετικών τρόπων επικοικωνίας στο εσωτερικό κάθε ανατολικής χώρας είτε πρόκειται για τον Τύπο, είτε για το ραδιόφωνο, είτε για την λογοτεχνική παραγωγή. Εάν και υπάρχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στην παραγωγή κάθε μιας χώρας, είναι ενδιαφέρον να εστιάσουμε την προσοχή μας στην έλλειψη γενικής συμμετρίας μεταξύ αφενός του συνόλου της παραγωγής της υπερορίας, που συχνά δίνει μια μυθική διάσταση στο παρελθόν απόκοπτοντάς το από το ιστορικό γίγνεσθαι, και αφετέρου των εκδοτικών και ραδιοφωνικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, πολύ λιγότερο υποταγμένες στην κομματική γραμμή. Στραμμένη προς την Ελλάδα και ταυτόχρονα αιωρούμενη σε μια παγωμένη χρονικότητα, η παραγωγή της υπερορίας γνωρίζει πλήθος αλλαγών που συσχετίζονται κυρίως με τις εξελίξεις στης ανατολικές χώρες ενώ παράλληλα δεκδικεί έντονα τον ελληνοκεντρικό της χαρακτήρα, εκεί που η εκδοτική και ραδιοφωνική παραγωγή στην Ελλάδα φαίνεται να εντάσσει περισσότερο την μνήμη του εμφυλίου πολέμου σε μια αφήγηση της ιστορίας του Έθνους αλλά και στα διακυβεύματα της επικαιρότητας της χώρας.

[en] The Greek communists living in exile in different socialist republics during or after the Greek Civil War published their works under conditions that were very different from those faced by the communists who remained in Greece, forced into clandestinity, although both groups felt the weight of various forms of censorship or auto censorship. An examination of the editorial and radiophonic activities of Greek communists in the Eastern Bloc can help us to better discern the ideological positions and the political objectives that determined the refugees' discourse and communication practices. We begin by situating the refugees' politics of communication, firstly in relation to their publication experience during the civil war, when the center of editorial and radiophonic activities had shifted to Bucharest; secondly, in relation to the evolution of their editorial activity in Romania in the 1950' and 1960'; and, finally, in highlighting their radiophonic activities of the same period. The refugees' production (be it journalistic, radiophonic, or literary works) in each host country demonstrates a strong internal coherence. If there is a production specific to each host country, we can nevertheless discern a larger difference between the totality of the works produced in exile and the editorial and radiophonic activities of the communists who remained in Greece. The first often expresses a certain sacralisation of the past, cut off from the contemporary political changes taking place in Greece; the latter is much less attached to Party orthodoxy. Even if they are oriented towards Greece and suspended in time, the works produced in exile are not impermeable to the evolutions taking place in the different Eastern Bloc countries. At the same moment, they attempt to keep their focus on Greece, whereas the editorial and radiophonic activities of the Greek Left seem to better integrate the memory of the civil war in their narration of the country's history and in their response to the stakes of the contemporary political situation.