[fr] Le Portrait d'un homme du Maître des années 1540 a connu une histoire remarquable, tant du point de vue de la propriété que de son évolution stylistique, d'où le titre Métamorphose. Depuis 1907, il fait partie d'un groupe de portraits stylistiquement cohérent, attribué en 1936 par Max J. Friedländer au Maître des années 1540. Dans cet article, j'ai tenté de retracer en détail l'histoire de la provenance de l'œuvre, les diverses restaurations qu'elle a subies et les modifications de composition qui en ont résulté, en utilisant des photographies anciennes ainsi que des méthodes d'examen modernes telles que la réflectographie infrarouge (RIR), la radiographie (RX) et la macro-fluorescence de rayons X (MA-XRF). En outre, l'étude de ce portrait permet de comprendre davantage la technique de l'artiste, y compris l'utilisation probable de dessins détaillés de portraits, un outil qui devait être couramment employé par la plupart des portraitistes actifs à l'époque, bien que seuls les dessins (et les peintures de portrait associées) de Hans Holbein le Jeune et Jean Clouet aient survécu en nombre suffisant pour tirer des conclusions utiles sur les fonctions du dessin et du dessin sous-jacent. En conclusion, j'ai proposé d'identifier l'artiste en question comme étant Cornelis van Cleve, né en 1520, fils unique de Joos van Cleve. Cornelis a probablement été formé dans l'atelier prospère de son père aux côtés de Willem Key, en tant que portraitiste. Après le décès de son père en 1540-1541, le jeune Cornelis a repris l'atelier familial.

[nl] Dit Portret van een man door de Meester van de jaren 1540 heeft een opmerkelijke geschiedenis, wat betreft de eigenaars maar vooral qua wijzigingen in zijn aanblik, vandaar de titel Metamorfose. Sinds 1907 maakt het deel uit van een stilistisch coherente groep portretten die in 1936 werd toegeschreven door Max J. Friedländer aan de zogenaamde Meester van de jaren 1540. In dit artikel heb ik geprobeerd een volledig verslag te geven van de herkomstgeschiedenis van het schilderij, de verschillende restauraties die het heeft ondergaan en de veranderingen in zijn aanblik als gevolg van die restauraties. Ik heb daarbij gebruik gemaakt van historische foto's en moderne onderzoeksmethoden zoals infraroodreflectografie (IR), radiografie en macro-röntgenfluorescentie (MA-XRF). Daarnaast wordt het schilderij gebruikt om meer inzicht te krijgen in de werkmethode van de kunstenaar, waaronder het mogelijke gebruik van gedetailleerde portrettekeningen, waarschijnlijk toegepast door de meeste portretschilders van die tijd. Enkel tekeningen (en bijbehorende portretschilderijen) van Hans Holbein de Jonge en Jean Clouet zijn in zulke aantallen overgebleven dat over de functies van zowel het tekenen als het ondertekenen iets nuttigs kan worden gezegd. Tot slot deed ik het voorstel om de betreffende kunstenaar te identificeren als Cornelis van Cleve, die in 1520 werd geboren als enige zoon van schilder Joos van Cleve. Cornelis werd waarschijnlijk opgeleid als portretschilder, samen met Willem Key, in zijn vaders atelier. Na het overlijden van Joos van Cleve in 1540-1541 nam de jonge Cornelis het bloeiende atelier van zijn vader over.