[el] Οι 'Ελληνες κομμουνιστές που κατέφυγαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες κατά τη διάρκεια του εμφυλίου ή μετά το πέρας του, δημοσιεύουν τα έργα τους σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από αυτές των κομμουνιστών που έμειναν στην Ελλάδα σε καθεστώς παρανομίας, αλλά ωστόσο με κοινό στοιχείο την επιβαρυντική δράση διαφορετικών μορφών λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας. Η αναφορά στις εκδοτικές και ραδιοφωνικές δραστηριότητες των Ελλήνων κομμουνιστών στις ανατολικές χώρες επιτρέπει μια καλύτερη αναγνώριση των ιδεολογικών θέσεων και των πολιτικών στόχων που προσδιορίζουν τον λόγο των προσφύγων και τις επικοινωνιακές τους πρακτικές. Το προκείμενο αυτής της μελέτης είναι ο τρόπος με τον οποίο η επικοινωνιακή πολιτική των προσφύγων τοποθετείται απέναντι στην εκδοτική εμπειρία κατά την διάρκεια του εμφυλίου, σε μια περίοδο όπου μετακινείται το σύνολο των εκδοτικών και ραδιοφωνικών δραστηριοτήτων στο Βουκουρέστι, αλλά και απέναντι στην μετέπειτα εξέλιξη της εκδοτικής παραγωγής στη Ρουμανία τη δεκαετία του '50 και του '60 καθώς και μέσα από τις ραδιοφωνικές δραστηριότητες την ίδιας περιόδου. Διαπιστώνεται μια στενή αντιστοιχία μεταξύ των διαφορετικών τρόπων επικοικωνίας στο εσωτερικό κάθε ανατολικής χώρας είτε πρόκειται για τον Τύπο, είτε για το ραδιόφωνο, είτε για την λογοτεχνική παραγωγή. Εάν και υπάρχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στην παραγωγή κάθε μιας χώρας, είναι ενδιαφέρον να εστιάσουμε την προσοχή μας στην έλλειψη γενικής συμμετρίας μεταξύ αφενός του συνόλου της παραγωγής της υπερορίας, που συχνά δίνει μια μυθική διάσταση στο παρελθόν απόκοπτοντάς το από το ιστορικό γίγνεσθαι, και αφετέρου των εκδοτικών και ραδιοφωνικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, πολύ λιγότερο υποταγμένες στην κομματική γραμμή. Στραμμένη προς την Ελλάδα και ταυτόχρονα αιωρούμενη σε μια παγωμένη χρονικότητα, η παραγωγή της υπερορίας γνωρίζει πλήθος αλλαγών που συσχετίζονται κυρίως με τις εξελίξεις στης ανατολικές χώρες ενώ παράλληλα δεκδικεί έντονα τον ελληνοκεντρικό της χαρακτήρα, εκεί που η εκδοτική και ραδιοφωνική παραγωγή στην Ελλάδα φαίνεται να εντάσσει περισσότερο την μνήμη του εμφυλίου πολέμου σε μια αφήγηση της ιστορίας του Έθνους αλλά και στα διακυβεύματα της επικαιρότητας της χώρας.

[fr] Les communistes grecs partis dans les Républiques socialistes pendant ou après la guerre civile grecque font publier leurs œuvres dans des conditions très différentes de celles des communistes restés en Grèce, condamnés à la clandestinité, mais avec comme point commun les pesanteurs multiples de diverses formes de censure ou d'autocensure. Une évocation des activités éditoriales et radiophoniques des communistes grecs dans le bloc de l'Est permet de mieux cerner les positions idéologiques et les objectifs politiques qui déterminent le discours des réfugiés et leurs pratiques de communication. Il s'agit alors de situer la politique de communication des réfugiés politiques en relation, d'abord avec l'expérience de publication pendant la guerre civile, période qui voit le déplacement de l'ensemble des activités éditoriales et radiophoniques à Bucarest, puis en relation avec l'évolution de l'activité éditoriale pendant les années 1950 et 1960 en Roumanie, enfin dans une mise en relief des activités radiophoniques de la même période. Nous constatons une correspondance étroite entre les différentes modalités de communication à l'intérieur de chacun des pays de l'Est, qu'il s'agisse de la presse, de la radio ou des œuvres littéraires publiées. S'il existe des particularités propres à la production de chaque pays d'accueil, il est intéressant de relever la dissymétrie de l'ensemble de la production menée en exil, parfois dans une certaine sacralisation d'un passé coupé des changements politiques du pays d'origine, avec les activités éditoriales et radiophoniques de la Grèce, bien moins attachées à l'orthodoxie du Parti. À la fois tournée vers la Grèce et prise dans une suspension du temps, la production de l'exil connaît des évolutions propres au contexte des pays de l'Est tout en se voulant résolument centrée sur la Grèce, là où les activités éditoriales et radiophoniques de la gauche en Grèce semblent intégrer davantage la mémoire de la guerre civile dans la narration de l'histoire du pays et dans les enjeux de son actualité.