[en] This updated documentary research, using a systematic review approach, explored the relationship between mindfulness practice and epigenetic changes, with a particular focus on stress response and healthy aging. The methodology employed consisted of an exhaustive documentary search in various specialized scientific databases, using a combination of keywords such as "epigenetics", "telomeres", "mindfulness", "stress", "cellular aging" and "inflammation". The initial search yielded over 180 articles that met the inclusion criteria for the systematic review, from which 70 relevant studies were selected, filtered based on their relevance, currency (prioritizing publications from the last 10 years), and methodological quality. These included randomized controlled trials, observational studies, and meta-analyses that served to construct the documentary theoretical framework, describing in detail 5 relevant publications from the last 4 years. The critical analysis of the literature revealed significant evidence that regular mindfulness practice is associated with beneficial epigenetic changes, such as maintenance of telomere length, increased telomerase activity, modifications in DNA methylation, regulation of gene expression, and relationships with other pathways related to inflammation. These findings supported the initial hypothesis that mindfulness can positively influence epigenetic processes related to stress and healthy aging. The research also adopted a critical perspective on current methodologies in this field. Significant limitations were identified in many studies, including sampling problems (small sample sizes and lack of diversity), lack of standardization in intervention and measurement methods, and a scarcity of longitudinal studies evaluating long-term changes. The thesis concludes that, although the results are promising, additional research with more rigorous designs is needed to fully understand the relationship between mindfulness and potential epigenetic changes. The importance of employing a holistic approach in future research is emphasized, considering the complex interaction of multiple extrinsic and intrinsic factors in the observed epigenetic changes.

[gl] Esta investigación documental actualizada, mediante un enfoque de revisión sistemática, explorou a relación entre a práctica de mindfulness e os cambios epixenéticos, cun enfoque particular na resposta ao estrés e o envellecemento saudable. A metodoloxía empregada consistiu nunha busca documental exhaustiva en diversas bases de datos científicas especializadas, mediante a combinación de palabras chave como "epixenética", "telómeros", "mindfulness", "estrés", "envellecemento celular" e "inflamación". A busca inicial deu máis de 180 artigos que cumprían cos criterios de inclusión da revisión sistemática, dos cales seleccionáronse 70 estudos relevantes, filtrados en función da súa relevancia, actualidade (priorizando publicacións dos últimos 10 anos) e calidade metodolóxica. Estes incluíron ensaios controlados aleatorios, estudos observacionais e metaanálises que serviron para a construción do marco teórico documental, describindo en detalle 5 publicacións relevantes dos últimos 4 anos. A análise crítica da literatura revelou evidencia significativa de que a práctica regular de mindfulness asóciase con cambios epixenéticos beneficiosos, como o mantemento da lonxitude dos telómeros, aumento da actividade da telomerasa, modificacións na metilación do ADN, regulación da expresión de xenes e relacións con outras vías relacionadas coa inflamación. Estes achados respaldaron a hipótese inicial de que o mindfulness pode influír positivamente nos procesos epixenéticos relacionados co estrés e o envellecemento saudable. A investigación tamén adoptou unha perspectiva crítica sobre as metodoloxías actuais neste campo. Identificáronse limitacións significativas en moitos estudos, incluíndo problemas de mostraxe (tamaños de mostra pequenos e falta de diversidade), falta de estandarización nos métodos de intervención e medición, e escaseza de estudos lonxitudinais que avalíen os cambios a longo prazo. A tese conclúe que, aínda que os resultados son prometedores, necesítase investigación adicional con deseños máis rigorosos para comprender plenamente a relación entre mindfulness e os posibles cambios epixenéticos. Sublíñase a importancia de empregar un enfoque holístico en futuras investigacións, considerando a interacción complexa de múltiples factores extrínsecos e intrínsecos nos cambios epixenéticos observados.