[en] Indoor localization is a problem that has generated much interest in recent years. Proximity marketing, eHealth, smart-parking and smart-cities, security and emergency units, logistics management, or industrial control systems are some pf the sectors that have demanded new Location Based Services (LBSs). These services are usually implemented using Wireless Sensor Networks (WSNs), capable of transmitting and receiving Radio Frequency (RF) signals in order to locate mobile devices attached to vehicles, people, or animals. While systems based on satellite systems such as GPS work correctly in outdoor scenarios, indoor localization is still a challenging field of study. On one hand, signal propagation problems are common, not only due to reflections and scattering due to the building structures, but also because of signal attenuation and fading caused mainly by people in movement. To overcome these issues, most of the approaches use several WSNs with a combination of multiple wireless technologies, such asWiFi, ZigBee or Bluetooth, some of them also available in mobile devices such as smartphones and tablets. On the other hand, data received from multiple devices must be filtered and combined by means of location algorithms and techniques in order to obtain precise and robust Real-Time Location Systems (RTLSs). Therefore, it is common to implement hybrid location systems with support for several technologies at the same time. Nevertheless, the development of such systems entails a huge complexity. Thus, one of most widely accepted alternatives is the implementation of software architectures for localization, which provide several benefits. First, accessing to different kinds of hardware devices entails fewer platform and technology restrictions. Second, some common tasks are easier to perform, such as sensor data gathering and storage. Finally, architectures provide utilities for adding and retrieving localization data, user management, or the possibility of using several mapping and coordinate systems. In this work, we present several solutions for implementing software architectures for localization. First, we propose a mono-technology architecture using only Received Signal Strength (RSS) signal levels for ranging, which evolves into a much more complete multitechnology architecture in a second stage. The proposed approaches implement several functionalities that resolve most of the hybrid RTLS system requirements, such as: • Multi-technology. • Support for several coordinate systems and mapping applications. • Data fusion. • Protection and security for both data and user access. • Standardized API for remote access. • Support for off-line data queries, not only on-line data and in real-time. • Depending on different user roles, it eases their tasks at different access levels: registration of WSNs, building blueprints, anchor and mobile node networks registration, generic sensor support, addition and retrieval of measurements and raw sensor data, multiple query support for filtered position estimations, etc. Moreover, we also contributed with different WSN physical layer implementations and experiments. And, due to collaborations with other research groups at different universities we have contributed with a customized hardware and software solution for localization based on RFID technology, as well as with the design of new antenna models based on linear-arrays of Electromagnetically Coupled Patchs (ECPs), valid for improving the WSN communication performance.

[gl] O problema da localización no interior de edificios foi adquirindo cada vez máis importancia nos últimos anos debido á enorme demanda de novos servizos baseados en localización (LBSs). que apareeeron en todo tipo de sectores como eHealth. marketing por proximidade. smartparking e smart--cities. seguridade e emerxencias. loxística ou control industrial, entre outros. Estes sistemas habitualmente estan baseados na implementación de redes de sensores sen fíos (WSN) capaces de transmitir ou recibir sinais de radio (RF) para localizar dispositivos móbiles. xeralmente adheridos a vehículos. persoas ou animais. Menlres que en exteriores os sistemas de satélites baseados en tecnoloxías corno GPS funcionan correctamente na maioría de entornos. a localización en interiores non é unha tarefa sinxela de resolver e afnda inelúe múltiples retos. Principalmente aparecen problemas de propagación debido ás reflexións e rebotes dos sinais nas estruturas dos edificios. pero tarDén debido a atenuaci6ns e apantallamentos ocasionados xeralrnente por xente en movemento. Para resolver estes problemac;; é necesario implementar ac;; redes de sensores utilizando unha ou varias tecnoloxías sen fíos (como WiFi. ZigBee ou Bluetooth). a1gunhas delas disponibles en terminais sen fíos como smartphones ou tablets. Pero. por outra parte. tamén é necesario o uso de múltiples algoritmos e técnicas de localización para filtrar e posiblemente combinar os datos destas tecnoloxías. permitindo obter así sistemas de localización en tempo real (RTLS) robustos e coa maior precisión posible. Deste xeito. a aproximación máis usual na actualidade para resolver estos problemas é a implementación de sistemas de localización híbridos que soporten múltiples tecnoloxías simultaneamente. Nembargantes. O desenvolvemento destes sistemas leva implícito unha gran complexidade. Unha das alternativas comunmente aceptada é a implementación dunha arquitectura de software para localización, a cal ofrece varias vantaxes. En primeiro lugar, permite minimizar o número de restricci6ns multi-plataforma e multi-tecnoloxía á hora de acceder a distintos tipos de dispositivos hardware. En segundo lugar. facilítase a realización de tarefas comúns como a recolección e o almacenamento das medicións de sensores. Ademais, proporcinánse mecanismos para inserir e recuperar datos de localización ase como xestión de usuarios ou manipulación de múltiple" sistemas de mapas e coordenadas. Neste traballo presentamos varias solucións á hora de implementar arquitecturas de software para localización. comenzando por unha mono-tecnoloxía baseada unicarnente na recolección de niveis de sinal RSS, que evoluciona posteriormente a unha arquitectura multi-tecnoloxía. As solucións propostas ofrecen diferentes funcionalidades que resolven moitos dos problemas asociados aos sistemas híbridos RTLS, entre as que podemos destacar: • Multi-tecnoloxía. • Soporte de múltiples sistemas de coordenadas e de aplicacións de mapas. • Fusión de datos. • Protección e seguridad, tanto de datos como de acceso de usuarios. • API estandarizado para acceso remoto. • Soporte de consultas de datos off-line, non só on-line e en tempo real. • Facilidade de uso para os diferentes usuarios que utilicen a plataforma mediante chamadas a varios niveis: rexistro de WSNs, planos de edificios, rexistro de redes de áncoras e de nodos móviles, soporte de sensores xenéricos, inserción e consulta de medici6ns e de datos sensoriais en ero. inserción e consulta de posicións estimadas por algoritmos de localización, etc. Tamén contribuimos con múltiples implementacións da capa física de WSNs e experimentos. E grazas á colaboración con outros grupos de investigación de diferentes universidades puidemos, por unha parte, contribuir cunha solución de hardware e software para localización baseada en tecnoloxía RFID e, por outra parte, no deseño de novos modelos de antenas baseados en arrays lineais de ECPs, válidos para mellorar o rendemento das comunicacións en WSNs.