BSC-LT/ACAData huggingface dataset:
[en] This text shows the results of the archaeological excavation of the burial mound identified as the n.5 of the "Fomo dos Mouros" group, in the range of Coriscada (Ortigueira, A Coruña). Despite being one of the most significant mounds of the area, it has been very poorly preserved. The final objective of this project was the gathering of archaeological and historical information about the monument and the preservafion and enhancement of the site in order to make it understandable for the public, as part of a broader plan of cultural and touristic presentation at the regional level. The mound is a large site, showing indicators of lost monumental structures (a megalithic chamber), but it was substantially transformed in the last centuries. Its main singularity is the presence of an earlier burial mound that was later covered and preserved by the construction of the currently visible barrow. The further construction of a major mound over it allowed an exceptional preservation of the burial chamber and gave way to a rather complex stratigraphie sequence that reflects a series of long and richr building processes.

[gl] Preséntanse os resultados das diversas campañas de escavación dun dos túmulos mais señeiros da comarca de Ortigueira e que pola contra, presentaba un estado de conservación pésimo: o túmulo 5 do conxunto de Formo dos Mouros, na serra de Coriscada. O obxectivo final destas intervencións foi, ademáis de recuperar información sobre este monumento, preservar e acondicionar as súas estructuras para que fose comprensible a xente en xeral, así como intégralo nun plan de posta en valor coma recurso cultural e turístico da comarca. Trátase dun xacemento de gran tamaño, cos restos de estructuras monumentais aínda que moi alterado uestes últimos séculos. A singularidade deste xacemento é a presencia das estructuras dun primeiro túmulo soterrado baixo as masa tumular do segundo, o que permitiu documentar un primeiro monumento que, polas datacións radiocarbónicas, corresponde ós inicio do megalitismo, coas estructuras centrais en un estado de conservación excepcional, así como a complexidade do proceso constructivo que levou ó xacemento o seu aspecto final.
[en] The objective of this article is the study of an artistic series of representations of various Galician manor houses and fortresses, located in domains linked to the Marqueises of Camarasa, which are preserved in the "Maps and Plans" section of the Ducal Archive of Medinaceli, recently catalogued. The series consists of seven beautiful landscape plans made in 1805 by Pedro Peinador Castrillo, whose figure here we discover. The author of this historical plan shows, on the one hand, a deep knowledge of the Galician domains linked to the noble house owner of these buildings (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Puebla de Parga, Oca...) as he was its general administrator between 1779 and 1817. But, above all, Peinador in these beautiful plans manifests his gifts as a great drawer and illustrator, who dominates the technique of composition over the cartographic arts, revealing a facet of him not fully enhanced until now or in all its extent.

[gl] Este trabajo tiene como objetivo el estudio de una serie artística de representaciones de diversos pazos y fortalezas gallegas, emplazados en dominios vinculados a los marqueses de Camarasa, que se conservan en la sección de "Mapas y Planos" del Archivo Ducal de Medinaceli, no hace mucho catalogada. La serie se compone de siete bellos planos paisajísticos realizados en 1805 por Pedro Peinador Castrillo, cuya figura aquí descubrimos. El autor de esta planimetría histórica demuestra, por un lado, un profundo conocimiento de los dominios gallegos vinculados a la Casa nobiliaria titular de esos inmuebles (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Puebla de Parga, Oca...) por su condición de administrador general entre 1779 y 1817. Pero, por encima de ello, Peinador en estos bellos planos manifiesta sus dotes de gran dibujante e ilustrador, que domina la técnica de la composición sobre las artes cartográficas, desvelando una faceta suya no del todo potenciada hasta ahora ni tampoco en toda su extensión. [gl] Este traballo ten como obxectivo o estudo dunha serie artística de representacións de diversos pazos e fortalezas galegas, emprazados en dominios vinculados aos marqueses de Camarasa, que se conservan na sección de "Mapas e Planos" do Arquivo Ducal de Medinaceli, non hai moito catalogada. A serie componse de sete fermosos planos paisaxísticos realizados en 1805 por Pedro Peinador Castrillo, cuxa figura aquí descubrimos. O autor desta planimetría histórica demostra, por unha banda, un profundo coñecemento dos dominios galegos vinculados á Casa nobiliaria titular deses inmobles (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Poboa de Parga, Oca...) pola súa condición de administrador xeral entre 1779 e 1817. Pero, por encima diso, Peinador nestes belos planos manifesta as súas dotes de gran debuxante e ilustrador, que domina a técnica da composición sobre as artes cartográficas, desvelando unha faceta súa non de todo potenciada ata agora nin tampouco en toda a súa extensión.
[en] The identification and study of the lineages which made up the galician nobility pyramid in the Late Middle Ages must be based on a meticulous analysis of the sources, amoung which the most noteworthy are wills of testament due to there rich quantity of information. The objective of this work is to offer some preliminary ideas regarding this type of document. By examining diferent tendencies and describing methodologies, it is possible to make the best use of the information held within these documents in order to improve the study of the social history of the nobility. This work includes the publication and commentary of the wills of testament of three members of the Valladares lineage from the Late Middle Ages.

[gl] La identificación y estudio de los linajes que conformaron la pirámide nobiliaria gallega en la Baja Edad Media deben fundamentarse en un cuidadoso análisis de las fuentes, entre las que destacan por su especial caudal informativo los testamentos. El objetivo de estas páginas es ofrecer unas primeras reflexiones sobre esta tipología documental: examinar algunas tendencias y anotar cuestiones metodológicas para el mejor aprovechamiento de sus posibilidades en el contexto de la historia social de la nobleza. El estudio se completa, o ilustra, con la edición y comentario de los testamentos de tres personajes de la estirpe de los Valladares, todos del final de la Edad Media. [gl] A identificación e estudo das liñaxes que conformaron a pirámide nobiliaria galega na Baixa Idade Media deben fundamentarse nunha coidadosa análise das fontes, entre as que destacan polo seu especial caudal informativo os testamentos. O obxectivo destas páxinas é ofrecer unhas primeiras reflexións sobre esta tipoloxía documental: examinar algunhas tendencias e anotar cuestións metodolóxicas para o mellor aproveitamento das súas posibilidades no contexto da historia social da nobreza. O estudo complétase, ou ilústrase, coa edición e comentario dos testamentos de tres personaxes da estirpe dos valladares, todos do final da Idade Media.
[en] This paper presents the results of the archaeological campaign carried out in 2017 at the archaeological site of A Penaparda, a playing-card shaped Roman camp (ca. 10 ha) located on the border between A Fonsagrada (Lugo) and Santalla (Asturias). Following a previous archaeological survey of the Ouroso-Penouta Mountains where remote sensing techniques were used, this campaign comprised the integral survey of the archaeological structures –both on the surface and using remote sensing tools–, the artefact and metal surveying of some sections of the site, and the excavation of an exploratory trench to better characterise and date the sites' defences. These tasks, financed by the Concello da Fonsagrada, allowed us to validate our initial hypotheses about the site and to relate this enclosure with other camps located in Eastern Galicia and western Asturias.

[gl] En este trabajo se presentan los resultados de la intervención arqueológica realizada en 2017 en el yacimiento de A Penaparda, un recinto campamental en forma de naipe de aproximadamente 10 ha situado a caballo entre los municipios de A Fonsagrada (Lugo) y Santalla (Asturias). Partiendo de una prospección arqueológica previa de las sierras de Ouroso-Penouta con recurso a teledetección, esta campaña contempló el reconocimiento integral de las estructuras arqueológicas tanto en superficie como por teledetección, la prospección artefactual y por metalodetección de un sector del yacimiento y la apertura de un sondeo exploratorio para la caracterización y datación de su sistema defensivo. Dichos trabajos, financiados por el Concello da Fonsagrada, nos han permitido validar las hipótesis de partida y relacionar este recinto con otros localizados en el oriente galaico y occidente asturiano. [gl] Neste traballo preséntanse os resultados da intervención arqueolóxica realizada en 2017 no xacemento de A Penaparda, un recinto campamental en forma de naipe de aproximadamente 10 ha situado entre os concellos de A Fonsagrada (Lugo) e Santalla (Asturias). Partindo dunha prospección arqueolóxica previa das Serras de Ouroso-Penouta con recurso a teledetección, esta campaña contemplou o recoñecemento integral das estruturas arqueolóxicas tanto en superficie como por teledetección, a prospección artefactual e por metalodetección dun sector do sitio e a apertura dunha sondaxe exploratoria para a caracterización e datación do seu sistema defensivo. Estes traballos foron financiados polo Concello da Fonsagrada, e permitíronnos validar as hipóteses de partida e relacionar este recinto con outros localizados no oriente galaico e occidente asturiano.
[en] In this paper, we aim to analyse a part of the Ducal Archives of Medinaceli known as the Villalonso section. The archive collection is in fact a large one, containing several hundred documents related to the lordship and county of Villalonso, located near the city of Toro and held by a Galician branch of the Ulloa family. This estate was declared a county in 1599 by King Felipe II. Afterwards, from the 17th century onwards, the Villalonso Counts became related to other noble Spanish families, and their Archive was successively incorporated, first, to that of the Dukes of Santisteban del Puerto in the 18th century, and later to the Archives of the Dukes of Medinaceli. In this study, we will deal with the historic evolution of this family branch. Thereafter, we will analyse the contents of these archives, describe their organization, and lay out their evolution through the centuries.

[gl] El objetivo de este artículo es presentar un fondo documental del Archivo Ducal de Medinaceli, la sección "Villalonso", con varios centenares de documentos del señorío y condado leonés del mismo nombre, en tierras próximas a la ciudad de Toro, que ostentó una rama del linaje Ulloa, procedente de Galicia. El dominio fue erigido en condado en 1599 por el rey Felipe III. Más tarde, a partir del siglo XVII, los condes de Villalonso entroncaron con otras casas nobiliarias peninsulares, pasando su Archivo a incorporarse sucesivamente, primero en el siglo XVIII, al de los duques de Santisteban del Puerto y, definitivamente en 1818, al de los duques de Medinaceli. En este estudio, tras tratar primero la evolución histórica familiar de estos Ulloa, difundimos los contenidos del archivo condal de Villalonso, perfilamos su sistema de organización documental y trazamos la evolución secular del fondo documental. [gl] O obxectivo deste artigo é presentar un fondo documental do Arquivo Ducal de Medinaceli, a sección "Villalonso", con varios centenares de documentos do señorío e condado leonés do mesmo nome, en terras próximas á cidade de Toro, que ostentou unha rama da liñaxe Ulloa, procedente de Galicia. O dominio foi erixido en condado en 1599 polo rei Felipe III. Máis tarde, a partir do século XVII, os condes de Villalonso entroncaron con outras casas nobiliarias peninsulares, pasando o seu Arquivo para incorporarse sucesivamente, primeiro no século XVIII, ao dos duques de Santisteban del Puerto e, definitivamente en 1818, ao dos duques de Medinaceli. Neste estudo, tras tratar primeiro a evolución histórica familiar destes Ulloa, difundimos os contidos do arquivo condal de Villalonso, perfilamos o seu sistema de organización documental e trazamos a evolución secular do fondo documental.
[en] From the current situation it is difficult to be made a precise idea of the importance that ended up having the village of Muros in other times. On the other hand, we are before a peculiar case. While many small villages of the coast ended up with the step of the time to become important cities, here it happened just the opposite. For that reason it is important to stand out the true economic and demographic power that had in the past, but also to find the keys that marked treir road and that they gave the present moment as a result. The present study seeks to contribute to this purpose.

[gl] Dende a situación actual resulta difícil facerse unha idea precisa da importancia que chegou a acadar a vila de Muros noutros tempos. Por outra banda, estamos ante un caso peculiar. Mentres moitas aldeas e pequenas vilas costeiras chegaron co tempo a convertirse en importantes cidades, semella que aquí sucedeu todo o contrario. Por iso é importante resaltar o verdadeiro poderío económico e demográfico que tivo no pasado, pero tamén atopar as claves que marcaron a súa traxectoria e que deron como resultado o momento presente. A tal propósito quixera contribuir o presente estudo.
[en] Among a number of eighteen century manuscripts attributed to Anselmo Arias Teixeiro we had located the document presented in this research, a heterogeneous set of recipes aimed at a public with low income. It is a relatively common type of work throughout the century, whereby, its author based on some popular editions which circulate with relative success despite its limitations from a therapeutic point of view. The manuscript, which we present entirely helps to see the therapeutic of eighteenth century from a different perspective away from medical treatises or the official pharmacopoeia that characterize the new enlightened science.

[gl] Entre una serie de manuscritos del siglo XVIII atribuidos a Anselmo Arias Teixeiro hemos localizado el documento que presentamos en esta investigación, un conjunto heterogéneo de recetas destinadas a un público con escasos recursos económicos. Se trata de un tipo de obra relativamente frecuente a lo largo de aquel siglo, por lo cual, el autor se basa en algunas ediciones que circularon con relativo éxito, a pesar de sus evidentes limitaciones desde el punto de vista terapéutico. El manuscrito, que presentamos íntegramente, contribuye a ver la terapéuticadel siglo XVIII desde una óptica diferente, alejada de los tratados de medicina o las farmacopeas oficiales que caracterizaban a la nueva ciencia ilustrada. [gl] Entre unha serie de manuscritos do século XVIII atribuidos a Anselmo Arias Teixeiro localizamos o documento que amosamos nesta investigación, un conxunto heteroxéneo de receitas destiñadas a un público con escasos recursos económicos. Trátase dun tipo de obra relativamente frecuente ao longo daquel século, polo cal, o autor baséase nalgunhas edicións que circularon con relativo éxito, a pesares das súas evidentes limitacións dende o punto de vista terapéutico. O manuscrito, o cal amosamos íntegramente, contribúe a ve-la terapéutica do século XVIII dende unha óptica diferente, alonxada dos tratados de mediciña ou das farmacopeas oficiáis que caracterizaban a nova ciencia ilustrada.
[en] The author inserts the study of the pastoral legislation into the general reform of the Church which takes place between the XIII and XVI centuries. Starting with the analysis of the particular legislation introduced in the five galician dioceses from the IV Lateran Council to Trent's Council, he studies the changes produced by this new pastoral focus in what preaching and sacraments were concerned. The analysis of the social impact of the new pastoral approach and, specially, its vinculation to the ecclesiastic model that follows form the same legislation, are the main aims of this paper. The new ecclesiastic model is not present in medieval Galicia, what explains that very limited results were obtained there by the reform.

[gl] O autor insire o estudio da normativa pastoral dentro do proceso de reforma xeral da Igrexa entre os ss. XIII e XVI. Partindo da análise dunha lexislación particular, a das cinco dioceses galegas entre o Lateranense IV e o concilio de Trento, analiza os cambios que comporta este novo enfoque pastoral no que se refire á predicación e aos sacramentos, a súa repercusión social e, sobre todo, a súa vinculación co modelo eclesiástico que a mesma lexislación propugna. Un modelo eclesiástico inexistente na Galiza medieval e que vai propiciar os escasos logros desta reforma pastoral.
[en] Margery Kempe journeyed on pilgrimage from England to Compostela in 1417, a visit briefly noted in her quasi-autobiographical Book. This article examines and contextualises that journey as a facet of a life and a text marked by many similar pilgrimages. In addition, it fits pilgrimage into her life as viatrix, engaged on a spiritual journey not to terrestrial shrines, but to heavenly salvation.

[gl] Margery Kempe peregrinó desde Inglaterra a Compostela en 1417, una visita de la que dejó constancia en su cuasi-autobiográfico Libro. Este artículo analiza y contextualiza esa travesía como una parte de una vida y un texto marcados por peregrinajes similares. Además, integra la peregrinación en su vida como viatrix, comprometida con un viaje espiritual no hacia santuarios terrenales, sino a la salvación celestial. [gl] Margery Kempe peregrinou desde Inglaterra a Compostela en 1417, unha visita da que quedou constancia no seu case-autobiográfico Libro. Este artigo analiza e contextualiza esa travesía coma unha parte dunha vida e un texto marcados por peregrinacións semellantes. Ademais, integra a peregrinación na súa vida coma viatrix, comprometida cunha viaxe espiritual non cara a santuarios terreais, senón á salvación celestial.
[en] This paper argues for the use of the so called Harmonic Proportion or Golden Proportion in a specific kind of Iberian Iron Age sculptures from southern Gallaecia. We suggest that the employment of such a sophisticated concept in the solution of a set of technical problems points at the existence of a specialized craftsman. We suggest that warrior sculptures were an instrument legitimating a ruling social group in the context of a complex chiefdom. These sculptures were used as ideological artefacts during Gallaecia's Late Iron Age, and as a material representation of the social power.

[gl] El artículo analiza el uso de la conocida como Proporción Armónica o Proporción Áurea en un tipo concreto de esculturas en el noroeste de la Iberia de la Edad del Hierro procedentes del sur de Gallaecia. Se propone que la aplicación de un concepto tan elaborado en la solución de una serie de problemas técnicos implica la existencia de artesanos especializados. Se considera que las esculturas de guerreros fueron un instrumento de legitimación de un grupo social dominante en un contexto de una sociedad de jefatura compleja. Estas esculturas, como artefactos ideológicos, fueron usadas en la Gallaecia de la tardía Edad del Hierro como una representación material del poder social. [gl] O artigo analiza o uso da coñecida como Proporción Harmónica ou Proporción Áurea nun tipo concreto de esculturas no noroeste da Iberia da Idade do Ferro procedentes do sur de Gallaecia. Proponse que a aplicación dun concepto tan elaborado na solución dunha serie de problemas técnicos implica a existencia de artesáns especializados. Considérase que as esculturas de guerreiros foron un instrumento de lexitimación dun grupo social dominante nun contexto dunha sociedade de xefatura complexa. Estas esculturas, como artefactos ideolóxicos, foron usadas na Gallaecia da tardía Idade do Ferro como unha representación material do poder social.
[en] We deal in this paper with the recent prehistoric record to be found along the northern route of the pilgrimage to Santiago de Compostela. To start with, we analyze the physical environment and the archaeological remains that have a wide cultural scope, ranging from the Paleolithic to the Medieval ages. We carry on with a review of the earlier research on this topic, from the XIX century onwards. Lastly, we trace the spatial distribution of the megalithic phenomenon in two of the most outstanding areas from this route, Terra Cha and Terra de Melide where, like in other peninsular zones, funerary mounds are commonly linked to old paths that communicate the highlands with the valleys below.

[gl] Neste traballo estúdase a Prehistoria recente nas terras polas que transcorre un dos caminos de peregrinación a Santiago de Compostela: o Camiño do Norte. En primeiro lugar analizamos o entorno xeográfíco e os restos arqueolóxicos, que conforman unha riqueza cultural que vai dende o Paleolítico ata o mundo romano e a época medieval. A continuación faise unha escolma dos estudos pioneiros levados a cabo nesa zona desde o século XIX. Por último se rexistra a distribución espacial do fenómeno tumular nas dúas áreas mais salientables do itinerario: a Terra Cha e a Terra de Melide. Ao igual que noutros lugares de Galicia e da Península, os túmulos megalíticos están vinculados a antigos camiños e sitúanse en zonas de paso que comunican as terras altas coas baixas.
[en] The settlement site of Pena Redonda was firstly known in 1981 after an unauthorized excavation that revealed the remains of a round hut and associated materials, belonging to the phases I and II of the Castros Culture (800-400 BC / 400-100 BC). The main singularity of the site comes from the atypical location, in the flat highlands and at the bottom of a small hill. This placement, together with the abundance of rock carvings, constitute a typical Bronze Age landscape rather than an Iron Age one; besides, the site itself lacks the characteristic shape of a hillfort. The archaeological excavation of two huts, previously affected by the illicit works, documented the existence of a long term occupation of the site throughout the phases I and II, which discards the possibility of a seasonal or short term use of the site and poses the question of the selection of this specific location. The historical density of the surroundings and the particular conditions of the natural environment are both factors to be considered. The absence of archaeological contexts following the II century BC (which allowed a good preservation of the preroman remains) remarks the interest of this site.

[gl] O xacemento de Pena Redonda é coñecido desde 1981 a raíz dunha intervención furtiva que sacou á luz restos dunha estructura circular e material da Fase I e II da Cultura Castrexa (800- 400 a. C. / 400-100 a.C). O interese do sitio radica no seu estraño emprazamento, perto dunha chan elevada e dominado por un outeiro. A paisaxe, onde abundan os petroglifos, é mais propia do Bronce que do Ferro, e o lugar tampouco posúe unha morfoloxia típica de castro. A escavación de dúas cabanas, que foran afectadas polos furtivos, deu como resultado a constatación dunha longa ocupación durante as fases I e II, o que fai desbotar a idea de que se trate dun lugar de habitación ocasional e traza cuestións sobre a elección deste lugar determinado. A densidade histórica dos arredores e o particular escenario natural son indubidablemente factores que hai que ter en conta. A inexistencia de niveis posteriores ao século II a. C. -que permitiu a boa conservación dos restos prerromanos- reforza, se cabe, o interese deste xacemento.