[en] Recently, the study of maps and cartography has evolved "to extend beyond the idea of maps as everimproving representations of the geographical world, at least three approaches have been developed and championed: the map as cognitive system, the map as material culture, and the map as social construction."19 Maps begin to be valued as a source of significant information, not only as historical testimony of social and cultural change but also as an effective instrument for looking into and influencing phenomena and processes. A map is a useful tool for understanding better our surroundings, asserting the role of the imagination in cartography. Maps are active elements in the creation of the collective imagination. From this point of view, and given that the landscape is without doubt a cultural transformation of territories, one can establish the hypothesis of considering some maps as landscape. GENERAL DESCRIPTION Faced with a topic as complex and extensive as a city, one undoubtedly has to delimit the area of research. In the present case, the study is centred on maps of Galicia and plans of the most important cities, analysing the information that they give us, as much about processes of regional development as about the qualities of public space and the built-up areas of towns and villages. This approach helps give us a necessary viewpoint, since "maps are often ignored or regarded as poor evidence by historians, but there is a rich store of town plans going back into the sixteenth century which can reveal much about urban growth and change."20 Paradoxically, "much of what is known about maps and mapmaking in traditional societies is derived from the kind of sources widely used by historians: museum, archival and special collections, early printed books of travel, and official publications of many kinds. Somewhat surprisingly therefore, historians, even ethnohistorians, have rarely used extant maps as evidence (…),"21 undervaluing a map's ability to transmit information, or even more, to show a particular vision or interpretation of the world. "Why have maps been so clearly marginalized? Perhaps they are trivial, gross oversimplifications of the world that often stand in the way of our understanding of it", but we should not forget that "all ways of knowing the landscape – speaking, writing, singing, painting – have their own subtle ways of representing reality"22. Hence the idea of the principal research tool being graphic representation, as much through the interpretation of portraits of Galicia and its principal towns and villages produced in different historical periods, as through the construction of new images which arise from the accepted importance of maps in the definition of the city, in so far as "the objective presence of the construction and the perceived present state of the image of the city are partially predefined by the surveying work (…). The identity of the city as a three-dimensional model is inescapably linked to the plan of the city."23 Therefore, the present thesis on maps and plans does not constitute a mere cartographic summary but an interpretation and re-elaboration. The survival of the map, or layout (in spite of the modifications and constructive renovation), means that its analysis at the present moment reveals to us, by itself, very important aspects of the process of formation of urban structure; "the ground plan of the city takes into account a priori the relationship between the conditions of the economy, commerce and traffic, and defines the fundamental character of the place over many years. In fact, the fundamental aspects of the city are those that, even after their disappearance, refer us back, like reliable footprints, to its past developments"24. We can conclude that by analysing the processes of development, and the formation of urban areas, one of the most interesting ways "is to study how and why the towns grew, not only by investigating the written, cartographic and archeological records, but also by searching out the surviving medieval features in the town plan".25 This collection of analysed, commented, interpreted and re-elaborated maps constitutes an atlas of Galicia and peculiar to it, which tries to explore to what extent a map lets us not only get to know a particular area but also in some way to see it through a particular prism, to imagine it under a new light; or in other words how a map helps us to construct a landscape.

[gl] Nos últimos anos, o estudo de os mapas e a cartografía evolucionou "para ir mais alá da idea dos mapas como sempre mellorables representacións do mundo xeográfico, polo menos tres enfoques se teñen desenvolvido e significado: o mapa como sistema cognitivo, o mapa como cultura material, e o mapa como construción social."10 Empeza a valorarse o mapa como unha fonte de información valiosa, no só como testemuña histórica do cambio social e cultural, sino tamén como instrumento eficaz para indagar e influír sobre fenómenos e procesos. O mapa é unha ferramenta capaz para entender mellor o noso entorno reivindicando o papel da imaxinación na cartografía. Os mapas son elementos activos na creación do imaxinario colectivo. Desde esta óptica, e dado que a paisaxe é sen dúbida unha transformación cultural do territorio, pódese establecer a hipótese de considerar algúns mapas como paisaxe. DESCRIPCIÓN XERAL A hora de enfrontarse a un tema tan complexo e extenso como o da cidade sen dúbida e necesario acoutar o campo de investigación. No noso caso o estudo se centra sobre os mapas de Galicia e os planos das cidades mais significativas, analizando a información que nos aportan tanto sobre os procesos de urbanización rexional, como sobre as calidades do espazo público e do conxunto edificado das poboacións. Este enfoque ven a aportar unha visión necesaria xa que "os mapas son a cotío ignorados o considerados como evidencias menores por certos historiadores, a pesar de que hai un rico acervo de planos de cidades, que se remonta ata o século XVI, que pode revelar moito sobre o cambio e crecemento urbanos."11 É paradoxal que "moito de o que sabemos sobre os mapas e a súa construción nas sociedades tradicionais deriva da clase de fontes amplamente utilizadas polos historiadores: museos, arquivos e coleccións especiais, os primeiros libros impresos de viaxes e publicacións oficiais de moitas clases. Non obstante, sorprendentemente, os historiadores, incluso os etno-historiadores, teñen usado raramente os mapas existentes como evidencias (…),"12 menosprezando a capacidade do mapa para transmitir información, ou incluso mais, para mostrar unha determinada visión ou interpretación do mundo. "¿Por qué os mapas foron tan claramente marxinados? Quizais son triviais, grosas super-simplificacións do mundo que a miúdo condicionan a nosa maneira de comprendelo." Pero non hai que esquecer que "todos os modos de coñecemento da paisaxe –falar, escribir, cantar, pintar- conteñen os seus propios veos de representación."13 De aí que a principal ferramenta de investigación sexa a representación gráfica, tanto desde a interpretación dos retratos de Galicia e súas principais poboacións elaboradas en distintas épocas históricas; como desde a construción de novas imaxes, que parten da tese da importancia do mapa na definición da cidade, na medida en que "a presenza obxectiva da construción e a actualidade perceptiva da imaxe da cidade son parcialmente definidas polo traballo de planimetría (...). A identidade da cidade como modelo tridimensional está unida fatalmente ao plano da cidade."14 Polo tanto a presente tese sobre mapas e planos non constitúe unha simple recompilación cartográfica senón unha interpretación e reelaboración da mesma. A pervivencia do mapa, do trazado -pese as modificacións e renovación construtiva-, fai que o seu análise no momento presente nos revele, por si mesmo, aspectos moi importantes do proceso de formación da estrutura urbana; "o plano horizontal da cidade ten en conta a priori a relación das condicións da economía, o comercio e a circulación, e define o carácter fundamental do lugar durante anos. En definitiva os fundamentos da cidade son os que incluso tras a súa desaparición, remiten, como pegadas fidedignas, aos seus desenvolvementos do pasado"15. Podemos concluír que ao analizar os procesos de urbanización e formación das poboacións un dos xeitos "mais interesantes é estudar cómo e porqué as cidades medran non e só investigando as fontes escritas, cartográficas ou arqueolóxicas, senón tamén buscando as trazas (…) superviventes no plano da cidade".16 Este conxunto de mapas analizados, comentados, interpretados e re-elaborados constitúe un peculiar atlas de Galicia, que pretende indagar ata onde o mapa nos permite no só coñecer un determinado territorio senón, de algún xeito, velo a través dun determinado prisma, imaxinalo baixo unha nova luz; o dito de outro modo como o mapa nos axuda a construír unha paisaxe.